cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Det kimer nå til julefest
Elias Blix har gjendikta Luthersalmen i ein meir teksttru versjon, den er står i Nynorsk salmebok på nr 88 (Frå høge himmel kjem eg her), jf. Landstads tilsvarande atttdikting Fra Himlen høit jeg kommer her (Landstads kirkesalmebog nr 129). Christian Rynning og Per Lønning har seinare omsett han på nytt, som «Frå høge himmel kjem eg ned».
Neurolingvistikk
Eit fagfelt som står neurolingvistikken nær er psykolingvistikken, som prøver å avdekke dei kognitive mekanismane til språk med å bruke tradisjonelle teknikkar frå eksperimentell psykologi, t.d. analyse av slike indikatorar som reaksjonstid, feilprosent og augerørsler.
KNM «Stegg»
«Stegg» var ein norsk torpedobåt bygd ved Marinens Hovedverft i Horten og sjøsett 21. juni 1921. Deplasement var 256 tonn, toppfart 24 knop, bevæpning 2 stk 76 mm kanoner og 4 stk 45 cm torpedorøyr. Mannskapet var på 33 mann.
Mun In-Guk
Mun In-Guk er ein nordkoreansk fotballspelar som har spela på midtbanen for Sportsgruppa 25. april, klubben til den nordkoreanske hæren, i den nordkoreanske fotballigaen, og for det nordkoreanske landslaget.
20 spørsmål
20 spørsmål er ein selskapsleik som går ut på å gjetta eit fastsett svar ved å stilla ja- og nei-spørsmål. Leiken oppmuntrar til deduksjon og kreativitet. Leiken oppstod i USA på 1800-talet. Han er nemnd i A Christmas Carol av Dickens under namnet «Yes and No». 20 spørsmål blei først send på radio og fjernsyn i USA på 1940-talet. Det kom også seriar på BBC og NRK og i fleire andre land.
20 spørsmål på NRK
Programmet gjekk på radio kvar veke frå 1947 til utpå 1980-talet med Rolf Kirkvaag som leiar. Programmet hadde mange lyttarar, og er blitt kalla «et av tidenes mest populære radioprogrammer.
Egga
Sjøfugl nyttiggjer seg denne høge produksjonen, og eggakanten er eit viktig beiteområde for spesielt alkefuglar og pelagiske arter som havhest og krykkje. Den store konsentrasjonen av dyreplankton gjer området til eit viktig næringsområde for bardekvalar, og området er særskild viktig for finnkval i sør og blåkval vest og nord av Svalbard. Det er òg viktige gyteområde for djupvassartar som vanleg uer, snabeluer, blåkveite og vassild i ulike delar av området.
BBC Micro
Tidleg på 1980 talet starta BBC eit prosjekt kalla "BBC Computer Literacy Project" som ei respons til ITV dokumentaren "The Mighty Micro" som spådde ei komande mikrodata revolusjon og verknaden den kom til å ha på økonomien, industrien og levestilen til britane.
I 1986 kom Acorn med etterfølgjaren BBC Master.
Gulhovudmohua
Skildring
Populasjonen er avgrensa til Fiordland og omeign på Sørøya, og få andre små lokalitetar på øya. Dei er òg introdusert til små spreidde lokalisjonar som på Ulva Island ved Stewart Island/Rakiura. Utbreiingsområdet er no berre 15 % av det opphavlege, ein rask nedgang i populasjonen skjedde i første delen av 1900-talet etter at det kom rotter og mårdyr til Sørøya. Populasjonen er estimert til 1500-4000 individ,(2005) og er minkande.
Ephraim Wolff Koritzinsky
Ephraim Wolff Koritzinsky vart fødd i Karlstad i Värmland i 1883 av foreldra Abraham Josef Koritzinsky (1858–1928) og Pauline Abrahamson (1858–1908). Han gjekk på skule i Hamburg frå 1894 til 1898 og tok norsk artium i 1901. Han avla medisinsk embetseksamen i 1909. Frå 1912 kombinerte han eigen privatpraksis med eit årsvikariat ved Sjukehuset i Kristiansund. Under første verdskrigen arbeidde han først ved Nordland Amtssykehus i Bodø og deretter i München og Bonn. I 1917–19 arbeidde han ved Ullevål kirurgiske avdeling.
The Killers
The Killers var i Noreg for fyrste gong den 28. juli 2005 (Valle Hovin), og dei deltok på Hovefestivalen i 2007.
Søren Jaabæk
Etter oppveksten budde han på Jaabækk i Halse, men flytta til Holmesland i Holum då faren døydde i 1849, og tok over garden. Jaabæk var ordførar i Halse og Harkmark og i Holum i fleire periodar mellom 1845 og 1890.
Femsjøen
Femsjøen er ein innsjø som ligg i Halden kommune i Viken. Han er den nedste av sjøane i Haldenvassdaget. Han ligg like aust for Halden, og har utløp i elva Tista gjennom Tistedalen. Ved Brekke aust i sjøen ligg Brekke sluser. Dette er eit stort sluseanlegg for båttrafikken i Haldenvassdraget.
Saint-Barthélemy i Sveits
Saint-Barthélemy er ein kommune i distriktet Gros-de-Vaud i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 593 meter over havet.
Louise
På norsk har namnet gjerne tre stavingar, medan e-en er stum på fransk og engelsk slik at det berre får to stavingar.
Grigorij Pelsjemskij
Prost Grigorij kalla handlingane til Dmitrij Sjemjaka for aggressive og sa at soldatane hans drap dei kristne menneska, og for dette blei prost Grigorij kasta ned på isen frå ei bru etter ordre frå knjazen. Han døydde av alderdom nokre år seinare og blei gravlagd i klosteret han grunnla.
BBC Master
BBC Master er ein heimedatamaskin som vart produsert av Acorn Computers i 1986 for den britiske radio- og fjernsyn-kringkastaren BBC. Master var etterfølgjaren til BBC Micro som kom ut i 1982.
Kostroma
Næringsliv
Kostroma lufthamn ligg rundt 6 km nordaust for byen.
Apeman
Songen omhandlar om at Davies er lei av den moderne verda og erklærer at han ønskjer «sail away to a distant shore og make like an apeman.» Han uttrykker òg korleis mennesket skapar problema våre og at om mennesket fekk sjansen så ville det forlate byane og leve i jungelen i staden. På mange måtar er songen eit samandrag av nostalgien som hadde vore til stades på albuma Lola vs. Powerman og The Village Green Preservation Society.
Margrete Valdemarsdotter
Margrete Valdemarsdotter eller berre Margrete var norsk, dansk og svensk dronning og regjerande dronning under Kalmarunionen. Ho var dotter av kong Valdemar Atterdag og Helvig av Slesvig.
Margrete døydde i 1412, truleg av pest. Ho var då på eit skip i Flensborg Fjord. Ho vart gravlagd saman med far sin Valdemar Atterdag og sonen Olav i Sorø klosterkyrkje. Under leiing av Roskildebispen Peder Jensen Lodehat blei liket fjerna med makt og flytta til Roskilde domkyrkje året etter.
1375
1375 (romartal MCCCLXXV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
Ruijan Kaiku
Ruijan Kaiku (‘Atterklangen frå Noreg’) er ei tospråkleg avis (finsk/kvensk og norsk) som kjem ut i Tromsø.
Ruijan Kaiku skriv mest om kvenske tilhøve, og om arbeidet for å styrke kvensk og finsk språk og kultur i Noreg. I tillegg skriv avisa om kva som skjer i dei ulike Finskforeiningane i Noreg, om tilhøvet for andre austersjøfinske minoritetar i Norden og nærområda.
Pipipi
Skildring
Paret byggjer eit djupt koppforma reir av vegetasjon og er fôra med tørt gras, ull og fjører, reiret er lagt oppe i trekroner eller i tett kratt. Hoa legg 3 egg som ho rugar i ca. 19 dagar. Ungane kan flyge etter 18-22 dagar og kan formeire seg frå og med neste sesong. Pipipiar i sørlege delen av utbreiingsområdet blir ofte parasittert av gaukearten langhalekoel. Forventa levealder for pipipi er fem år.
Pipipiar beitar på ulike artar av virvellause dyr, som edderkoppar, fluger, sommarfugllarver, møll og biller. Dei tar byttet ved å plukke frå bladverk og frå smågreiner på alle høgnivå i skogen og går sjeldan ned på bakken. Under beiting kan dei opptre akrobatiske og henge opp ned under ei grein. Dei kan variere dietten med insekt under laus bork og supplere med små mengd av moden frukt ved høve.
Thrash metal
På 90 talet dabba interessa for Thrash metal, og sjangrar som mellom anna Death Metal, Black Metal og Nu Metal tok over mykje av merksemda.
Ð
Grunnen til at det er tre ulike teikn for same glyff Ð i Unicode er altså at dei står til tre ulike små bokstavar.
Vladimirs Petrovs
Resultat i turneringar og tvikampar
Då han var 19 vann han meisterskapen for Riga, og blei nummer 3 i den latviske meisterskapen. Han fekk ein delt 2-5.-plass i den første baltiske meisterskapen i sjakk i Klaipėda i 1931. Petrovs vann ein tvikamp mot Movsas Feigins (+4 –1 =3) i 1931, vann ein tvikamp mot Vladas Mikenas (+2 –0 =1) i 1932 og tapte knipe ein tvikamp mot Rudolf Spielmann (+1 –2 =5) i 1934.
Den truleg beste prestasjonen i sjakkarrieren kom i storturneringa i Kemeri i 1937, der han delte førsteplassen med Samuel Reshevsky og Salo Flohr, framom Alexander Alekhine, Paul Keres, Endre Steiner, Saviely Tartakower, Reuben Fine, Gideon Ståhlberg og andre.
Colombia
Geografi
Toppane i Cordillera Occidental stig til over 4700 moh., og i Cordillera Central og Cordillera Oriental når dei 5000 moh. Ingen andre byar i verda på Bogotá sin storleik ligg høgare, ca. 2600 moh.
Administrativ inndeling
Utanom hovudstaden har òg fire andre byar fått inndeling i distrikt, eigentleg spesielle kommunar, utvalde etter gjevne reglar. Dette gjelder Barranquilla, Cartagena, Santa Marta og Buenaventura. Nokre departement har lokale administrative undereiningar, kor byane har store folkekonsentrasjonar og kommunane ligg nær kvarandre. Der departementa har liten folkesetnad, som i Amazonas, Vaupés og Vichada, er det sett i verk spesielle administrative inndelingar som skil seg litt frå resten av landet.
Svalia
Svalia er ein tettstad i Overhalla kommune i Trøndelag fylke. Det tettbygde området er eit nyare bustadfelt nordom elva Reina. Staden har, og ligg 1,5 kilometer frå kommunesenteret Ranemsletta.
Fonologien til grenlandsmålet
Trykkveik kort e
Trykkveik kort e varierer sterkt i uttale. I omstendeleg uttale av td ²maːɽe 'måle', mellom anna føre pause, læt han oftast som [ɛ]. I raskt tale, særleg føre eit anna ord, blir han sentralisert til [ɛ̈] eller [ǝ]. Dette skjer berre når ordet etter tek til med konsonant, for han blir ikkje uttala i det heile føre vokal:
Meir om aksent
I grenlandsk har superlativformene alltid aksent 2, i samsvar med dei fleste målføra utanfor Søraustlandet og i samsvar med det ein skulle vente på bakgrunn av utviklinga frå norrønt til moderne norsk. Oslomålet har derimot eit system der superlativ utan -e på slutten har aksent 1 og superlativ med -e på slutten har aksent 2, truleg i analogi med positive former, med aksent 1 i ¹fiːn 'fin' og aksent 2 i ²fiːne 'fine'.
Elektronikk
Ulike former elektronikk
Ein brukar å skilja mellom analog og digital elektronikk:
Tandemtraktor
Tandemtraktorane dukka opp på 1950-talet for å dekkja etterspurnaden etter traktorar med større trekkraft enn ein fekk frå dei største bakhjulsdrevne traktorane som då var på markaden. Dei var laga ved at framakselen på to bakhjulsdrivne traktorar vart fjerna og traktorane vart kopla saman med eit ledd på midten. Ein fekk då ein firehjulsdriven rammestyrt traktor. Den fyrste tandemtraktoren tykkjest ha vore Allis-Chalmers Duplex, frå 1920-talet. Han vart laga ved at to Allis-Chalmers 6/12 vart kopla saman med eit ledd, med bakendane mot kvarandre. Denne traktoren vart inga suksess og berre nokre få vart laga.
East Renfrewshire
East Renfrewshire (låglandsskotsk Cooncil o Aest Renfrewshire, skotsk-gælisk Siorrachd Rinn Friù an Ear) er ein av 32 regionar i Skottland. Fram til 1975 var han ein del av grevskapet Renfrewshire i lag med dei moderne regionane Renfrewshire og Inverclyde. Sjølv om det ikkje lenger har lokalt styre er Renfrewshire framleis tradisjonelt grevskap og statthaldarskap for East Renfrewshire.
9. serierunde i Tippeligaen 2006
9. serierunde i Tippeligaen 2006 vart gjennomført søndag 21. mai med seks kampar, og ein kamp måndag 22. mai. tok over tabelltoppen med bortesiger mot, då berre spelte uavgjort borte mot. Både Brann og Lillestrøm var framleis utan tap i serien og begge var no sju poeng føre Rosenborg på tredjeplass. Tapet til Odd var det første for året.
Dei tamilske tigrane
Tigrane blei grunnlagd i 1976 og var lenge leia av Velupillai Prabhakaran. Dei utførtet fleire terroråtak i India og på Sri Lanka, og var blant dei første som tok i bruk sjølvmordsbombarar. Men organisasjonen er òg militært organisert, og har utført ei rekkje aksjonar mot den srilankiske statlege hæren. I 2001 gjekk dei med på ein våpenkvile med styresmaktene i Sri Lanka.
Fager er den himmel blå
Originalteksten vart skriven i desember 1810 under tittelen «De Vise fra Østen», og var Grundtvigs fyrste salme. Originalversjonen hadde 19 vers, i 1853 redigerte Grundtvig salmen til sju vers, slik vi kjenner han frå dei nyare norske salmebøkene. Det finst mange melodiar til salmen, men i Noreg er han mest kjend under ein melodi frå ca 1840, av Jacob Gerhard Meidell.
Milnevulkanen
Milne er ein vulkan som ligg sør på Simusjir i Kurilane i Russland. Han er det høgaste punktet på øya.
Tunnsjøen i Aurskog-Høland
Tunnsjøen er eit vatn vest for tettstaden Momoen i Aurskog-Høland kommune i Viken. Tunnsjøen ligg 200 moh. Tunnsjøen ligg inntil riksveg 169.
Parachutes
Parachutes er debutalbumet til det engelske rockebandet Coldplay.
Mutnovskij
Mutnovskij (russisk Мутновский) er ein vulkan sør på Kamtsjatkahalvøya i Russland. Han er ein av dei mest aktive vulkanane sør i Kamtsjatka og det siste utbrotet kom i 2000. Ved foten av Mutnovskij ligg eit geysirfelt.
Bedano
Bedano er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 387 meter over havet.
Nærøy i Sogn
Nærøy er eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti og femner Nærøydalen, Nærøyfjorden og den delen av vestsida av Aurlandsfjorden nordom Nærøyfjorden som høyrer til Aurland. Soknekyrkja ligg på Bakka og heiter Bakka kyrkje. Ho stod ferdigbygd i 1859. I 1855 vart Nærøy sokn skild ut frå Undredal sokn. Grunnen til dette var at mesteparten av soknelemene budde ved Nærøyfjorden og Nærøydalen og den lange og til dels uframkomlege kyrkjevegen folk hadde vinterstid, men òg at den ørvesle Undredal stavkyrkje ikkje kunne romme så stor del av folket i soknet som lova kravde. Bakka vart vald som kyrkjestad fordi grenda ligg midt i soknet.
Hærverk
Hærverk eller vandalisme er å øydeleggja noko med vilje utan anna meining med skadeverket enn å øydeleggja. Dei to synonyme omgrepa hærverk og vandalisme viser i bokstaveleg tyding til raseringar utførte av krigarar frå det austgermanske folket vandalane eller andre herjande hærar, men omgrepa blir i moderne tid heller brukt om kvardagsleg øydelegging av eigedom og til dømes kunstgjenstandar og skulpturar på museum og i det offentlege rom.
Mahinda Rajapakse
Mahinda Rajapakse er ein srilankisk politikar som var president av Sri Lanka frå 2005 til 2015. Han høyrer til det sosialistiske partiet Sri Lankas Fridomsparti (SLFP).
Karel Čapek
Liv og virke
Karel Čapek var fødd i Malé Svatoňovice i Austerrike-Ungarn (no Tsjekkia) som son til ein landsbylege. Han gjekk på gymnas i Hradec Králové, Brno og Praha. Frå 1909 til 1915 studerte han filosofi i Praha, og i denne perioden hadde han og studieopphald i Berlin og Frankrike. I 1915 fekk han doktorgraden. Deretter arbeidde han i akademibiblioteket som bibliotekar. Etter 1917 jobba han som journalist, 1917-20 i Národní listy, 1921-38 som redaktør i Lidové noviny. 1921-23 var han òg dramaturg og regissør på teateret Vinohradske divadlo. 1925-33 høyrde til han den tsjekkiske PEN-klubben. Han gifta seg med Olga Scheinpflugová.
Surfin' USA
Surfin' USA nådde andreplass på lista i USA og låg 78 veker på lista. Han nådde 17. plass i Storbritannia seint i 1965. Surfin' USA finst i dag på CD i lag med Surfin' Safari, samt bonusspor frå denne perioden.
Soge
Surfin' USA er kjend for tittelsporet som vart gjennombrotet deira, for låtskrivinga til Brian Wilson og vokalarrangementet. Den meir fyldige vokalen fekk dei ved å ta dobbelsporopptak av vokalen og fekk slik den unike stilen til The Beach Boys. Som med Surfin' Safari er det spekulert i at sjølv om Nick Venet offisielt står oppført som produsent, var det i røynda Brian Wilson som gjorde denne jobben.
Gunnar Berg
Gunnar Berg pendla mellom Tyskland og Lofoten. Om somrane i Lofoten hadde han eit eige lag med tilreisande. Han både selde kunsten og gav gjestene ei oppleving av staden, landsdelen og kunsten.
Krasnohrad
Krasnohrad (ukrainsk Красноград) er ein by i Kharkiv oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 20 000 innbyggjarar (2011).
Dzerzjinsk
Historie
Dei viktigaste fabrikkane har vore Korund (oppretta 1915), som den første fabrikken i Russland som produserte cyanid. Denne er framleis i drift. Andre har vore Kaprolaktam, Tsjemmasj (i drift, mekanisk utstyr), Syntez (produserer no elektronikk), Oka, Java, Orgsitilen, Orgstetslo (produserte tidlegare glasartiklar til fly) og Zarja. Ein fabrikk kalla opp etter Sverdlov er plassert under bakken i den vestlege delen av byen. Dette er truleg det største anlegget i Dzerzjinsk. Produksjonen er av eksplosivar og er framleis i drift.
Fisk
Studiet av fisk heiter iktyologi.
Anatomi
4 = Feittfinne
5 = Halerot
Selskabet Bondevennerne
Stiftinga
Bondevenane vart stifta då Noreg, på slutten av 1860-åra gjekk inn i ei økonomisk krise som hovudsakleg råka jordbruksnæringa i landet. Rørsla breidde seg raskt utover og tok form av eit masseparti med svært mange lokallag og ei sentral leiing i Mandal.
Samanbrotet
Etter 1873 var alle laga inaktive, medan nokre få heldt fram som uavhengige bygdelag. Storparten av idealistane frå Bondevenane gjekk til Venstre, men sjølvsagt òg til dei andre partia; Moderate Venstre, Centrum og Høire.
Bonderørsla vs. arbeidarrørsla
Ein av dei største skilnadane mellom den gryande bonderørsla og arbeidarrørsla (Les: Marcus Møller Thrane) i denne perioden var korleis dei organiserte seg. Medan arbeidarrørsla var meir laust organisert, hadde Bondevenane bygd ein organisasjon med svært mange lokallag heilt nede på fogderinivå. Den hadde ei sentral, koordinerande leiing frå Mandal, eiga medlemsavis -Folketidende- og ein landsmøteinstitusjon som høgste organet.
Nord-Herøy
På Nord-Herøy låg garden for futen på Helgeland, seinast frå 1618 og fram mot 1800-talet. Den første kjende helgelandsfuten som budde på denne garden var Petter Jakobson Falk, som i lag med kona Anne Jonsdotter samla seg eit stort jordegods på Helgeland. Garden er nemnd som fødestaden til Petter Dass. Garden vart sidan ein del av Angell-godset. Tidleg på 1900-talet vart garden delt i fleire bruk.
Masaryk
Masaryk eller Masarik er etternamn av tsjekkisk og slovakisk opphav. Namna er avleia av masař som tyder 'slaktar'.
Morten Harket
Soloprosjekt og comeback
Bandet A-ha slutta også å gje ut musikk i lag frå 1993 på grunn av personlege motsetnader innad i gruppa. Både Harket og Pål Waaktaar heldt fram med soloprosjekt framover. Harket har til no gjeve ut fire soloalbum til saman, m.a. plata Wild Seed frå 1995 med hit-singelen A Kind of Christmas Card. Harket fekk fleire spellemannprisar for både plata og singelen på prisutdelinga for dette året. Han har også vunne Spellemannprisar saman med A-ha.
Bioggio
Kommunen vart skipa i 2004 då Bioggio, Bosco Luganese og Cimo vart slått saman. I 2008 vart òg Iseo ein del av kommunen.
Ogmund Krøkedans
Ein soneson av Ogmund var baronen Ogmund Unge Dans. Krøkedans var visstnok ei form for danseleik.
Tastaturoppsett
Valtast
Tastar merkte med ein blokkbokstav kan skriva både majusklar (store bokstavar) og minusklar (småe bokstavar) ved å nytta «shift» (ofte merkt «↑») eller «Caps Lock». «↑» kan òg nyttast til å få fram symbol som står oppe til venstre på ein tast. For å få fram symbola nede til høgre på tastane, må ein halda nede «Alt Gr».
Brunskogsnigel
Nedkjemping av brunskogsnigelen
Brunskogsnigelen vert av menneska sett på som eit skadedyr, og han blir prøvd nedkjempa med mange metodar. Salt vert ofte nytta for å ta «kverken» både på iberiaskogsnigelen og andre sniglar, ettersom saltet tørkar ut snigelen på stutt tid. Problemet mange møter med denne metoden, er at dei døde sniglane særs ofte trekkjer til seg nye hordar med kannibalistiske iberiasniglar.
Tastaturoppsett
Brasil-portugusisk
Det finst fleire QWERTY-variasjonar
AZERTY
Det franske AZERTY-oppsettet har spesialbokstavar som ç, à é og è.
Belgisk
Belgisk oppsett er stort sett likt som det franske. Nokre teikn(? ! @ - _ + = §) har andre plasseringar.
Handball-NM 1977 for kvinner
Finalen
Finalen vart avvikla i Levangerhallen tysdag 29. november 1977 framfor ca 1200 tilskodarar. Vestar tok kommandoen i kampen frå start og leia 12-4 ved pause. Sjølv om Skogn reduserte på forspranget i den andre omgangen, var sigeren aldri truga for laget frå Oslo. Til sist stod det 17-13 på måltavla.
Bratsk
Miljøproblem
Bratsk er erklært ein økologisk katastrofesone. Bratsk aluminiumsverk har forureina omgjevnadane sine i så stor grad at byen Tsjikanovskij vart evakuert i 2001 på grunn av gjentatte helsemessige kriser.
Transport
Bratsk ligg ved BAM (Bajkal-Amur Magistrale)-jernbanen. Bratsk lufthamn ligg 25 km nord for byen.
Inverclyde
Inverclyde (skotsk-gælisk Inbhir Chluaidh) er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar til Renfrewshire og North Ayrshire og er elles omgjeve av Firth of Clyde. Inverclyde er ein av tre regionar innanfor grensene til det historiske Renfrewshire, i lag med East Renfrewshire og eit mindre Renfrewshire-område. Det eldre Renfrewshire finst framleis som tradisjonelt grevskap og statthaldarskap som omfattar Inverclyde.
Narodnaja
Narodnaja ligg på vasskiljet i Uralfjella og derfor på grensa mellom Europa og Asia. Elva Naroda renn søraustover frå nær toppen og ut i Ob i Sibir og Kosiu renn nordvestover frå toppen og ut i Petsjora i Europa.
Setten
Setten var ein del av eit større tømmerfløtingssystem som kunne fløte tømmer frå Eidskog via Sootkanalen, til Mjermen og vidare mot sjøane i Haldenvassdraget. Sootkanalen har innløp sitt til Setten ved Tangen i nord og tømmeret måtte bli slepa med båt til Kolstad i sør.
Hydrostatisk likevekt
Meteorologi
Hydrostatisk likevekt kan forklare kvifor jordatmosfæren ikkje kollapsar til eit svært tynt lag nær overflata. I atmosfæren minkar lufttrykket når høgda aukar, og dette skapar ei oppoverretta krafta kalla trykkgradientkraft, som prøver å glatte ut trykkskilnadane. Tyngdekrafta balanserer derimot trykkgradientkrafta perfekt, og held atomsfæren knytt til jorda, medan trykkskilnadane med høgda vert opprettheldt. Utan denne trykkgradientkrafta, ville atmosfæren berre vore eit tynt skal rundt jorda, og utan tyngdekrafta ville trykkgradientkrafta ha ført atmosfæren ut i verdsrommet, slik at Jorda om lag ikkje ville hatt noko atmosfære i det heile.
Fjellrev
Skildring
Det finst to ulike typar pelsfarge som begge skifter med årstidene. Den eine er kvit om vinteren, den andre blågrå eller brun. Kvitreven er mest vanleg, ein reknar med at rundt 95 % av alle fjellrevane har denne fargetypen. Om sommaren blir desse revane brune på ryggen og låra, medan undersida blir gul. Blåreven er einsfarga også om sommaren, og varierer mellom lyse- og mørkebrunt.
Levestader og trugsmål
Den største bestanden i Noreg inneheld 15–30 dyr og lever på Børgefjell. Dette er kanskje den einaste funksjonelle gruppa av fjellrev i landet.
I tillegg kjem konkurranse frå raudreven, ein større og sterkare art, som har utvida leveområdet sitt sidan 1870-åra på grunn av ei auke i gjennomsnittstemperaturen sidan då, og som ikkje har naturlege fiendar no når ulven er nær utrydda. Denne reven kan òg ha blitt lokka opp i fjellet på grunn av fleire kadaver av sau og reinsdyr.
Éder Ceccon
Éder Ceccon er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Qatabansk
Qatabansk var eit semittisk språk som vart talt i kongeriket Qataban, som låg sentralt i dagens Jemen.
Orsk
Historie
Byen voks dramatisk frå og med 1870-talet. Folkesetnaden var hovudsakleg sysselsett innan handel med kveg og korn, vidareforedling av jordbruksprodukt og forskjellige kunstformer og handverk. Mange kvinner var involvert i veving av dei kjende Orenburgsjala. Innan 1913 var folkesetnaden i Orsk på over 21 000. Under den russiske borgarkrigen, frå 1918 til 1919, motstod Orsk ein tre månader lang blokkade og hamna fire gonger på forskjellig side under kamphandlingane.
Andrés Iniesta
Andrés Iniesta Luján er ein spansk fotballspelar som har spela på midtbanen for Barcelona i Primera Division og for det spanske landslaget. Han har vunne seks spanske seriemeisterskap med Barcelona (2005, 2006, 2009, 2010, 2011 og 2013), den europeiske Meisterligaen tre gonger (2006, 2009 og 2011) og VM for klubblag to gonger (2009 og 2011. Han debuterte for Spania sitt A-landslag 27. mai 2006 i ein vennskapskamp mot Russland. I 2008 var han ein viktig spelar då Spania vann fotball-EM.
Det var Iniesta som skåra 1-0-målet som gav Spania sigeren mot Nederland i finalen i VM i fotball 2010 den 11. juli 2010 i Soccer City i Sør-Afrika. Målet kom i andre ekstraomgang, i det 116ande speleminuttet. I 2012 var Iniesta med på å vinna sin tredje store meisterskap då Spania vart europameister igjen, og han vart kåra til beste spelar i turneringa.
Michael Stipe
Biografi
Stipe gjekk ut av high school i 1978, og byrja på University of Georgia i Athens i Georgia, med hovudfag kunst, og med fotografi og måling som fag.
Sabeisk
Sørarabisk alfabet, som var eit alfabet med 29 bokstavar, vart nytta i Eritrea, Etiopia og Jemen på byrjinga av 700-talet f.Kr. på alle tre stadane, og utvikla seg seinare til ge'ez-skrifta.
Ærfuglar
I tillegg er det funne to fossilartar, ein frå oligocenlag i Kasakhstan og ein annan frå sein miocen eller tidleg pliocen i USA. Det er usikkert om den sistnemnde høyrer til ærfuglslekta.
Oppdrift
Krefter og likevekt
Oppdrift omhandlar evna ein lekam har til å flyte i ei væske. Båtar flyt i vatn og ballong svevar i lufta på grunn av oppdrift. Så godt som alt har oppdriftskrefter. Eit sokke skip flyt ikkje, men oppdrifta gjer den likevel lettare, medan eit menneske veg mindre på grunn av oppdriftskreftene i lufta. Oppdrift var kjend av sjølv dei første menneska som t.d. såg vedkubbar flyte, lagde kanoar og etter kvart meir sofistikerte båtar. Konseptet bak oppdrift vart derimot ikkje fullt ut forstått før ein byrja å studere væsker.
Bergmynte
Krydder
Planten er ein velluktande krydderurt der blada kan brukast i matlaging; gjerne til sauekjøtt. I eldre tid skal han ha vore bruka både til lækjemiddel og til trolldomsurt, eller kanskje rettare som vern mot trolldom. Det krydderet som i Noreg og Sverige blir seld som oregano er ofte ei blanding av tørka blad frå underarten gresk oregano og sorten 'Compactum'.
Kultivarar
Fleire kultivarar (sortar) er framdyrka på grunn av kryddereigenskapane, men òg som prydplante. Det finst mange sortar å marknaden. Sjølv om bergmynte veks naturleg i Noreg toler fleire av desse sortane dårleg kaldare klima:
Oppdrift
Arkimedes sitt prinsipp
Vi kan tenkje oss at ein stein veg 10 newton når han heng i ein streng i vakuum. Viss vi vidare tenkjer oss at steinen vert søkt ned i vatn, og at vatnet som vert pressa bort veg 3 newton. Krafta som steinen då virkar på strengen med vil då vere: 10 newton − 3 newton = 7 newton.
Tettleiken til lekamen som vert senka ned relativt til tettleiken av væska, kan ein lett finne utan å måle volumet:
Gravferd
Norske gravferdsreglar
Ei grav er freda i tjue år; etter den tida kan ho nyttast til ny gravlegging. Ei urne kan setjast ned i ei kistegrav sjølv om fredningstida ikkje er gått ut. Kyrkjegarden kan ha vedtekter om lengre fredingstid.
Songen Surfin' USA
Opphavsrett
Då songen kom ut i 1963 stod Brian Wilson som einaste låtskrivar. Så snart songen vart ein hit hevda Chuck Berry at melodien var hans, ein kopi av «Sweet Little Sixteen», men i følgje Wilson sjølv er det fleire musikkologar som ikkje er samde i dette. I følgje Wilson gav faren Murry Wilson opphavsretten til melodien til Chuck Berry utan å informere sonen, men det var første tjuefem år seinare han skjønte at faren òg hadde gjeve bort opphavsretten til teksten, som heilt klart ikkje var Berry sin. Chuck Berry sa likevel at han likte songen særs godt.
Fjellsvæve
Ho veks på tørre rabbar og heier i fjellet, opp mot 2000 meters høgd i Jotunheimen, 1160 m høgd i Troms. Han veks elles i Europa og på Grønland.
Asymmetrisk råsegl
Utbreiing
Det er uråd å vite kor gamalt det asymmmetriske råseglet er. Eldste dokumentasjon er Hans Strøm si teikning av eit fjørefar frå 1762. Det vart truleg teke i bruk på Sunnmøre før 1700, og på Nordmøre før 1800. Sør om Stad kom det i bruk seinare. Det heiter at kring 1850 lærte sunnmøringar folk i Solund å sy asymmetriske råsegl. Dei første segla ein kjenner til var laga av hamp. Før det hadde ein truleg asymmetriske råsegl av ull. Seinare vart seglduk av bomull det vanlegaste materialet. Det vart og laga segl av lin.
Riggen
Til det asymmetriske råseglet vert det brukt ei pålemast, der stag og vant er festa i mastetoppen. Vanta vert festa med vantneler, som gjer det enkelt å løyse, regulere og feste vantet. Under bruk bør masta halle noko bakover, opp til 15°. I mastetoppen, like under stag og vant, går draget, andre stader kalla fallet, gjennom eit hol i masta. Draget vert brukt til å heise seglet. Holet i masta vert kalla hornbore, fordi det vart innfelt eit horn eller eit stykke hardved som draget kunne gli på. I hornbora kunne òg verte innsett ei roterande skive. Når seglet var oppe vart enden av draget fest med sleppstikk i ein nagle, varnaglen, i underkant av æsinga.
Seglet i bruk
Det asymmetriske råseglet er særleg eigna for bidevind-seglas over lange strekningar. Fiskarar på nordvestlandet har ofte hatt fiskeplassane langt til havs. Hovudvindretningane er ofte lang kysten, sørvest og nordaust. Då vert det lange strekningar på same hals. Båtar med asymmetrisk segl har gått høgt mot vinden. Hals, skaut og kabbe vert hardt stramma. Ved romare vind vert dei slakka. Når vinden kjem meir bakfrå, vert seglet tverrstilt. Dette vart gjort på ulike måtar etter utforming av halsen. På Nordmøre og i Nordfjord vart det brukt seglstikke eller spøte, som vart sett i ulike hol i kjempa, det øvre bordet. På Sunnmøre er det ikkje spor etter bruk av seglstikke. Hans Strøm viser til ei bøygd trekløft, årskjøna. Ho vart brukt til å spri ut seglet, i svak vind. Kløfta vart sett ned på ripa, og halsen på seglet vart fest i enden som nådde ut om ripa. Det kan sjå ut som årskjøna gjekk or bruk tidleg på 1800-talet.
Seglet går bak på le side av mast og vant. Skautet vert festa på le side.
Stormannsgalskap
Stormannsgal(en)skap (eller megalomani) er ein tidlegare psykiatrisk diagnose.
Estisk fonologi
Vokalar
Fremre Bakre i ü     u e ö    õ o ä        a
Konsonantar
Estisk har 17 konsonantfonem, som alle kan vere kort eller lang.
Stadieveksling
Astmevahelduse määramisel võrreldakse käändsõna ainsuse nimetavat, omastavat ning vajadusel ka osastavat käänet, tegusõnadel kindla kõneviisi oleviku 1. pööret ja da-tegevusnime.
-->
Dagfinn Føllesdal
I 1995 vart han tildelt Universitetet i Oslos forskingspris. Han er medlem av mange akademi i Noreg og utlandet, og har fått ei rekkje prestisjefulle prisar. Det kongelege hoffet kunngjorde 10. mars 2009 at kongen hadde utnemnd Føllesdal til kommandør av St. Olavs Orden «for hans innsats for filosofi og etikk.»
Nauttjern
Nauttjern (eller Nauttjenn) er eit vatn ved Hedum nordaust for tettstaden Lierfoss i Aurskog-Høland kommune i Viken.
Det karibiske havet
Havet ligg nær ekvator, og er prega av eit tropisk klima. Det oppstår årleg syklonar over det, somme tider svært øydeleggjande.
Liter
Liter er ei mykje brukt volumeining. Symbolet for liter er l eller L.
Historikk
Eininga blei til i 1793 under den franske revolusjonen, som eit av dei nye republikanske og fornuftige måla innførte av det nye styret. Namnet kom frå ei eldre fransk eining, litron, som kom frå latin og opphavleg stamma frå gresk.
Boris Grigorjev
Liv og gjerning
Grigorjev var også oppteken av den russiske landsbygda, med sine bønder og sitt landsbyliv. Frå 1916 til 1918 laga han ei rekke måleri og grafiske trykk, og kalla serien for Russland. I desse arbeida skildra han fattigdomen, men og krafta i den russiske bondestanden og i landsbylivet. Albumet opna med Grigorjevs dikt Til hennar stesøner. Biletserien vart prisa av den mektige kunstkritikaren Aleksandr Benois. I fylgje Benois hadde Grigorjev vist sjølve kjernen av Russland i perioden før den revolusjonære uroa tok til.
Morttjernet
Morttjernet er eit vatn på Lierfoss i Aurskog-Høland kommune i Viken. Morttjernet ligg 170 m.o.h. Spillhaug fyllplass ligg få hundre meter frå Morttjernet, men drenerer motsett veg. Vatnet har ein bestand av gjedde. Elva som renn ut av Morttjernet mot Damneset og Dyrrudtjern har tidlegare hatt bestand av elvemusling.
Aker Brygge
Tjuvholmen, eit gamalt kaiområde som likeeins er utbygd med kontor- og bustadblokker, og dessutan eit kunstmuseum og anna, ligg i tilknyting til Aker Brygge, skild frå Aker Brygge med den gamle tørrdokken på skipsvertet. Tørrdokken er no permanent vassfylt, som ein liten skipsforma kil inn mellom bygningane, og med eit par gangbruer over.
Romsonden Giotto
Giotto var ein ESA-romsonde som vitja kometane Halley og Grigg-Skjellerup. Giotto var den fyrste romsondeferda ESA hadde til det ytre verdsrommet, og var dessutan fyrst ute med å fotografera kjernen til ein komet.
Giotto vart skoten opp 2. juli 1985 med ein Ariane 1-rakett.
North Lanarkshire
Regionen vart oppretta i 1996 frå store delar av distrikta Cumbernauld and Kilsyth, Motherwell og Monklands.
Muckle Green Holm
Muckle Green Holm er ei folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er om lag 32 hektar stor og på det høgaste 28 meter over havet. Toppen er eit trigonometrisk punkt.
Ecuador
Klima
Dei nordlegaste kystområda får godt over 1000 mm nedbør i året. Lenger sørover på kysten kjem det derimot mykje mindre, og Manta får mindre enn 300 mm, men det kjem ein del meir innanfor kysten. Kystområda rundt Guayaquilbukta får derimot ein del meir nedbør og fukt enn dei andre sørlege kystområda. Her har ein regnbyger om lag kvar dag frå januar til mars, men veldig lite mellom juni og november. El Niño kan derimot føre til store nedbørsmengder over heile landet, og i 1982-83 fekk Guayaquilområdet meir enn det dobbelte av dei normal årsmengdene. Høglandet i dei nordlegaste Andesfjella er kjølig om natta og forholdsvis mild om dagen, og ein har ofte ettermiddagsbyger her frå september til mai. Dei austlege områda av Andesfjella og kjeldene til Amazonas er derimot våte året rundt, men dei største mengdene kjem i juli og august, då resten av Ecuador er på sitt tørraste.
Historie
Ecuador er rekna som ein del av inkariket då riket hadde si største utbreiing. Men berre Sierra-regionen var fullt integrert og det kom stadige oppblømingar av opprør fram til spanjolane tok makta. Inkaene si erobring av Ecuador starta ca. år 1455, var brutal og tok om lag 50 år. Cañarifolket var dei sterkaste opponentane til inkaene. Inkastaten tok med seg språket quechua, nye dyrkingsmetodar, lama pakkdyr, vegbygging og anna. Ingapirca er det viktigaste byggingsmonument i Ecuador frå inkatida.
Frå 1948 kom ei oppgangstid med bananboomen. Han førte med seg større grad av stabilitet fram til ca. 1960. Frå 1979 har ein hatt demokratisk vald leiarskap i landet, resultat har vore omveltingar i politikk og byråkrati, og ingen større grad av stabilitet. Vekst i oljeinntekter på starten av 1970-talet førte med seg store opptak av utanlandske lån og ei gjeldskrise på 1980-talet.
Folkesetnad
Den ecuadorianske folkesetnaden representerer eit pluralistisk samfunn, men det er ikkje mogleg å fastsetje sikre tal for prosentvis fordeling mellom hovudgrupper av etnisitet i landet. Grunnen er mest av alt flytande grensedragning mellom grupper med opphav frå indianarar og frå mestisar, sistnemnde ei blanding av amerikanske urfolk og kreolar. Det igjen kan forklarast ut frå at grensene er meir basert på sosiale forhold enn rase. CIA faktabok oppgjev fordelingstala ca. 65 % mestisar og ca. 25 % urfolk medan PAHO oppgjev 72 % mestisar, 15 % kvite, 6 % indianarar, 4 % svarte og 2 % mulattar. I dag finst ti ulike grupper av urfolk i landet som framleis gjer krav på eigen nasjonalitet, språk og kultur. Ei av gruppene, den største, kallar seg quichuaer, mange av dei nyttar i nokon monn quechua-dialektar, og denne gruppa kan vere ei samansmelting av tidlegare ulike etnisitetar. Namna på dei ti gruppene av urfolk er: Samla sett utgjer alle i dei ti gruppene 25–30 % av all folkesetnaden i landet, men totalt vil enda større del av folket sjølv rekne seg som etterkommarar av amerikanske urfolk, indígenas, kanskje over 50 %.
Elisabeth Rehn
Politiske karriere
Frå 1990 til 1995 var ho den første kvinnelege forsvarsministeren i Finland og i heile Europa, frå 1991 til 1995 òg likestillingsminister. I hennar periode fekk kvinner høve til friviljug verneplikt i Finland. Med Rehn som forsvarsminister skaffa Finland seg Hornet-jagarfly frå USA, noko som representerte eit vendepunkt for finsk forsvarspolitikk etter slutten av den kalde krigen. Som likestillingsminister arbeidde ho for lik representasjon mellom kjønna i offentlege utval, slik at det underrepresenterte kjønnet skulle ha minimum 40 % av plassane.
Frå 1995 til 1998 var ho SNs menneskerettsrapportør i Bosnia-Hercegovina, Kroatia og Jugoslavia. Frå 1998 til 1999 var ho assisterande generalsekretær for Kofi Annan og spesialrepresentant for Bosnia-Hercegovina.
Blood on the Tracks
Albumet gjekk til topps på Billboard 200-lista, nådde fjerdeplassen på UK Albums Chart og andreplassen på VG-lista i Noreg. Singelen «Tangled Up in Blue» nådde 31. plassen på Billboard Hot 100-lista. Albumet er eit av dei bestseljande Dylan-albuma og har seld til dobbel platina i USA. I 2015 vart det innlemma i Grammy Hall of Fame.
Renfrewshire
Sjølv om den tradisjonelle grevskapsbyen Renfrew ligg i regionen, er administrasjonsstaden i regionen den nærliggande byen Paisley. Renfrewshire grenser i sørvest til Glasgow og inneheld fleire av pendlarbyane og landsbyane i nærleiken av Glasgow.
Songen Little Deuce Coupe
«Little Deuce Coupe» er ein song skriven av Brian Wilson og Roger Christian. Songen kom først ut som B-side på The Beach Boys sin «Surfer Girl» i 1963. Han kom òg ut på albuma Surfer Girl og Little Deuce Coupe same året.
Sjisjel
Sjisjel (russisk Шишель) er ein vulkan som ligg nord på Kamtsjatkahalvøya i Russland.
Songen Surfer Girl
Singelen
«Surfer Girl» vart gjeven ut som singel med «Little Deuce Coupe» på Capitol Records i USA den 22. juli 1963. Singelen nådde Billboard-lista den 3. august og Topp 40 17. august på 28. plass. Etter at singelen hadde vore seks veker på lista nådde han 7. plass den 14. september.
Olli Partanen
Heikki Olavi Partanen, kjend som Olli Partanen, var ein finsk diskoskastar frå Kouvola.
Frisisk
Språkhistorie
På 1970- og 1980-talet skjedde ei viss revitalisering av den frisiske rørsla, då vart ho kopla til arbeidet for desentralisering og grøne verdiar. Rørsla har dei siste åra fått ein del gjennomslag for forsøk med tospråkleg undervisning, og set no sin lit til at frisisk kan haldast oppe gjennom ei medviten tospråklegheit. Viktig er dessutan institusjonalisering gjennom arbeidet åt provinsstyresmaktene og det frisiske akademiet, Fryske Akademy. Jamvel om frisisk og nederlandsk er offisielle språk i Friesland, og jamvel om alle elevar skal ha noko frisiskundervisning i skulen, er det likevel ikkje tale om språkleg jamstilling, heller ikkje i det offentlege. Frisisk har dessutan ein marginal posisjon i media og næringsliv.
Fravasji
Ein faravahar eller fravasji er ei nemning brukt i parsismen om den udøyelege sjela eller guddommelege essensen til eit menneske (og i mange kjelder om sjelene til alle levande vesen, også gudar og englar) som opptrer som ein vernande ande. Kvart menneske har sin personlege faravahar, og kan i tillegg be om vern frå faravaharane til forfedrar og gode avdøde. Det best kjende symbolet for parsismen, ein mann med venger, blir i dag som oftast sett på som ei avbilding av ein faravahar.
Kasterørsle
Eldleiing av direkte eld
Då målet er fullt synleg for skytset trengst det ikkje tradisjonelle observasjonsposter/eldleiingsavdelingar for å leie elden. I moderne våpensystem er det elektronikk både for å finne måla, stabilisere løpet og så vidare. Målet kan låsast ved hjelp av t.d. laserar og gyroskop vert brukt til å halde løpet mot målet uansett korleis køyretøyet rører seg.
Utviklinga av traktoren
Før 1900
Traktorane som vart laga fram til 1900 hadde alle ein stasjonærmotor plassert på ei ramme og minte mykje om dei tidlegare damptraktorane. Dei vart styrte ved at heile framakselen vart svinga ved hjelp av kjettingar. Truleg høvde dei best som drivkjelder for treskeverk og mange vart nytta nettopp til det.
1900-åra
Rett etter hundreårsskiftet dukka det opp eit par nye produsentar i Storbritannia, som begge laga mindre og meir lettmanøvrerte traktorar. Den eine var Ivel Agricultural Motors Ltd., som i 1902 starta produksjon av ein traktor på berre 1689 kg og med ei motoreffekt på 24 hk. Traktoren hadde to drivhjul bak og eit framhjul, som vart styrt med kjedeoverføring frå eit ratt. Denne traktoren vart nytta med hestereiskap, som plogar, horver, osb. og gjorde godt arbeid. Den fyrste traktoren i Noreg var ein Ivel og vart importert av Isach Coldevin på garden Dønnes i Nordland i 1908. Dei fyrste traktorane i Danmark og Sverige skal ha vore av same typen, men dei kom i 1905.
Utviklinga i Nord-Amerika i denne perioden gjekk mot større og kraftigare traktorar, som fyrst og fremst vart nytta for å pløya opp prærien i midtvesten. Dei køyrde stort sett rett fram, så det at dei var tunge å manøvrera var mindre til hinder enn i Europa. Motorane var bensinmotorar med frå ein til fire sylindrar. Med unnatak av arbeidet på præriane fekk dei lite eller inga betyding for jordbruket.
1910-åra
Dei fyrste åra etter 1910 var det i Nord-Amerika at bruken av traktorar auka mest. Mange nye produsentar kom til og traktorane vart stadig større. I tillegg til dei etablerte produsentane kom det mange nye produsentar til, som Rumbley, Pioner, Nickhols-Shephard, Minneapolis Steel and Machinery Company (kjent som Twin City), og so vidare. J.I. Case Threshing Mashine Co., som hadde laga ein prototype i 1892, tok òg til å produsera traktorar i 1911. Fleire nye traktorar i denne perioden gjekk på parafin, som var billegare enn bensin. Denne overgangen var ikkje heilt problemfri: effekten vart lågare og parafinen hadde ein tendens til å blanda seg med smøreolja om motoren hadde oljesump.
1920-åra
Radkulturtraktorane såg òg dagens ljos på 1920-talet, då International Harvester i 1924 marknadsførte Farmall. Namnet stod naturleg nok for «Farm all» og skulle syna at traktoren kunne nyttast til alle arbeidsoppgåver innan jordbruk. Farmall var høgbygd og hadde smale hjul for at han skulle kunna nyttast i radvekster. I starten var International Harvester dei einaste som hadde ein slik traktor på programmet, men då konkurrentane såg at salet gjekk bra tok dei opp konkurransen med sine eigne radkulturtraktorar. Slike traktorar har høgt tyngdepunkt og høver best på flatmark.
1960-åra
På 1960-talet vart så godt som alle traktorar leverte med dieselmotor. Det var vanleg at hovedgirkassen hadde fire eller fem hastigheiter framover og ei revershastigheit. I tillegg var det vanleg med ein høg-låg-kasse, slik at det vart åtte til ti hastigheiter framover og to i revers. Nokre traktorar hadde revers-giret i samband med høg-låg-kassen. Differensialsperre var standard på så godt som alle traktorane på 1960-talet.
1970-åra
På 1970-talet vart det vanleg med turboladar på større traktormotorar. Girkassane vart vidareutvikla og det vart meir vanleg med uavhengig kraftuttak som kunne koplast inn/ut under drift.
1990-åra
Trenden mot større og meir sofistikerte traktorar held fram. Girkassane fekk enda fleire hastigheiter; over 50 hastigheiter framover og opp mot 20 i revers var ikkje uvanleg. JCB Fastrack, til dømes, hadde 54 hastigheiter framover og 18 i revers. Fastrack representerte ein ny trend ved at farten kunne koma opp i rundt 70 km/t ved transport på veg, og ved tomkøyring heilt opp i 120 km/t. For at dette skulle vera mogleg hadde traktoren fjøring på alle hjula, om lag som ein lastebil. JCB, som tidlegare var best kjent som ein traktorgravarprodusent, hadde lagt merke til at mange landbrukstraktorar vart nytta til transport på veg over korte avstandar, og noko av tanken med Fastrac var å gjera traktortransport over lengre avstandar økonomisk. Ein annan trend på 1990-talet var innføring av elektronikk og auka automatisering.
Arverett
Arveretten tek føre seg reglar om arv, i hovudsak kva som skjer med eigedelane til ein person når personen døyr. Reglane omfattar mellom anna tilhøvet til eventuelle kreditorar, ektefellar og slektsarvingar.
North Ronaldsay
Geografi
North Ronaldsay ligg rundt 4 km nord for den næraste naboøya, Sanday. Øya er rundt 5 km lang og har to store sandbukter, Linklet Bay på austsida og South Bay i sør. Vestsida av øya er steinete og mange skjer ligg like utanfor. Øya er låg og vindfull, vêret endrar seg raskt og er ofte hardt. Det omliggande farvatnet er stormfullt og farleg og det har vore mange skipsforlis her.
Lauvsongar
Lauvsongaren (Phylloscopus trochilus) er ein fugleart i slekta Phylloscopus, bladsongarar. Lauvsongaren er den vanlegaste av alle fuglane i Noreg. Han kjem i april og du kan høyre songen hans heile sommaren.
In My Room
Ettermæle
«In My Room» låg på Billboard Top 100 i 11 veker og nådde 23. plass i 1963. Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte songen på 212. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene i 2010. David Crosby frå The Byrds og Crosby, Stills & Nash (and Young) har fortalt at han er stor tilhengjar av songen, og at då han høyrde songen første gongen så ville ha gje opp med musikk fordi han aldri kom til å klare å gjere det same. Han song nettopp denne songen på ei hyllest konsert til Brian Wilson i lag med Jimmy Webb og Carly Simon. John Cale valde ut songen på radioprogrammet Desert Island Discs.
Urho Kekkonen
Urho Kaleva Kekkonen var ein politikar i Finland. Han var den åttande presidenten i Finland, frå 1956 til 1981.
Ole Berg
Ole Berg var ein norsk prest og stortingsmann.
Berg vart vald til 1. varamann for Nedenes og Råbyggelagets amt til Stortinget, både for 1836 og for 1839. I 1839 møtte han på Stortinget, i staden for ein sjuk Jacob Aall. Han var medlem av Lagtinget og av justiskomiteen.
Sjivelutsj
Den siste utbrotet frå Unge Sjivelutsj starta 15. august 1999 og held på framleis (2008). 11. april 2023 sende vulkanen ut ei sky på 10 km fylt med vukansk gass og oske.
Ballblom
Utbreiing
Ballblom treng frodig eng eller skogsmark, og sidan slik mark mange stader er oppdyrka, finst han i dag helst i fjellområde og nordover i Norden. Han manglar lengst sør og vest i Noreg, aust i Sverige og i indre Finland. Arten førekjem elles i Europa, sørover helst i fjellstroka, og i det vestlege Asia.
Norsk litteratur
Norrøn litteratur (800-1350)
Det latinske alfabetet blei innfør til Noreg i lag med kristendommen. Det blei opphavleg brukt til å skriva latin, men rundt slutten av 1000-talet byrja ein også å bruka det til å skriva norrøne tekstar. Seint på 1100-talet blei truleg den første norrøne oversiktssoga om dei norske kongar, Ágrip, skriven, kanskje av ein nordmann. Den seinare Sverresoga blei skriven av ein islending i samarbeid med kongen sjølv.
Frå romantikk til realisme (1850-1875)
På denne tida gjorde fleire kvinner inntog i den litterære verda, med Camilla Collett som ein viktig pioner. Romanen hennar Amtmandens Døttre (1854/55) er rekna som det første norske dømet på problemdebatterande, realistisk tendensdikting. Mange av dei nye kvinnelege forfattarane dyrka prosa framfor poesi, som saman med dramatikken var i ferd med å overta som dominerande sjanger. Mellom 1850 og 1870 debuterte i alt 13 kvinnelege forfattarar, mellom dei Magdalene Thoresen, som også var svigermora til Ibsen.
Mauno Koivisto
Mauno Henrik Koivisto,, er ein finsk politikar fødd i Åbo. Han var den niande presidenten i Finland, frå 1982 til 1994.
Definisjon
Forklaringa skal føre til at alle som les eller høyrer ordet eller uttrykket vil ha same forståing av tydinga. Når ein til dømes utarbeider ein lov er dette svært viktig, og vert gjerne teke inn som ein av dei første paragrafane i loven. I leksikon og mange oppslagsverk er det sjølve definisjonen som er det vesentlege i innhaldet.
Intensjon og ekstensjon
Ein intensjonal definisjon gjev naudsynte og tilstrekkelege krav for at noko er medlem av ei viss mengd. For dømet over kunne ein ekstensjonal definisjon kravd at A har brunt hår og er kvinneleg.