cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
McDonald’s
Historikk
Brørne Maurice (Mac) og Richard (Dick) McDonald opna i 1948 ein drive-in restaurant i San Bernardino i California, som serverte hamburgerar, pommes frites og milkshake. Brørne hadde frå 1940 drive ein liknande grillrestaurant same stad. I 1953 utvida dei drifta til fleire restaurantar via franchising, og i 1954 gjorde dei Raymond Albert Kroc (1902–84), ein seljar av milkshake-maskiner, til franchise-agent. Han opna i 1955 sjølv ein restaurant i Des Plaines i Illinois, som kjeda no refererer til som sin første og starten på selskapet. I 1960 omfatta kjeda (no McDonald's Corporation) over 200 restaurantar i USA, og året etter kjøpte Kroc ut brørne og lanserte logoen med ein M forma som to gylne bogar (Golden Arches). Logoforma var tidlegare brukt som byggedesign i dei førte restaurantane til brørne McDonalds. Reklamefiguren og klovnen Ronald McDonald kom på TV første gong i 1963, og McDonald's vart i 1965 eit børsnotert aksjeselskap. I 1968, same år som hamburgeren Big Mac vart lansert, opna McDonald's sin restaurant nummer tusen, og gjennom 1970-åra auka talet på restaurantar med om lag 500 per år. Den første restauranten utanfor USA vart opna i Canada i 1967, dei første i Europa i Tyskland og Nederland i 1971, den første i Norden i Sverige i 1973 (Stockholm), og i 1990 opna McDonald's ein restaurant i Moskva.
Dunkerque
Dunkerque (engelsk Dunkirk; nederlandsk Duinkerken; tysk Dünkirchen) er ein hamneby og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Nord, og ligg 10 km frå den belgiske grensa. Byen har eit folketal på omkring 70 000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 265 974 innbyggjarar.
Den andre verdskrigen
Under den andre verdskrigen var det kraftige kampar rundt Dunkerque under den tyske invasjonen i 1940, men eit uventa opphald i kampane gjorde at mange franske og britiske soldatar kunne rømme til England. Ein rekna med at berre 50 000 eller mindre skulle få sjans til å rømme, men heile 338 226 klarte å evakuere under konstant bombeåtak («miraklet i Dunkerque» som Winston Churchill kalla det). Det tok over 900 fartøy å evakuere dei britiske og franske soldatane, og meir enn 40 000 køyretøy vart forlatne. Den britiske evakueringa av Dunkerque over Den engelske kanalen fekk kodenamnet Operasjon Dynamo.
Wágner Pires de Almeida
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Heilagkåring
Heilagkåring eller kanonisering er ei erklæring om at ein avdød person er ein kristen helgen. Slik heilagkåring har funne stad sidan tidleg kristendom, men har endra seg gjennom tidene. Den katolske kyrkja og den ortodokse kyrkja utfører framleis heilagkåring der erklærte helgenar blir gjenstand for helgenkult. Den anglikanske kyrkja har også ei form for heilagkåring som skil seg frå dei andre kyrkjene ved at ein også kan erklæra personar som ikkje er medlemmer av kyrkja som helgenar, og at kåringa ikkje medfører nokon helgenkult.
Martin Smeby
Valbolken 1928-30 var Semby tredje vararepresentant til Stortinget frå Oppland. Ved stortingsvalet 1933 vart han vald inn på Tinget, og med fire attval vart han verande stortingsmann for Arbeidarpartiet heilt til 1957. På Stortinget var han medlem 1945-49 i Skog- og vassdragskomiteen og frå 1950 i Justiskomiteen til han forlet Tinget hausten 1957. Siste seks sesjonane var han også visepresident i Lagtinget.
Verbalsubstantiv
Verbalsubstantiv er substantiv som er danna ved avleiing av eit verb.
Slipp Jimmy fri
Anna
Dette er den fyrste heilaftans dataanimerte spelefilmen frå Noreg. I januar 2004 vart det kjent at det totale budsjettet til filmen ville verte tre gonger så høgt som opphavleg planlagt, og premieren vart sett eitt år lenger fram i tid.
Langeleik
Langeleik er eit klimpreinstrument frå norsk folkemusikk. Det har ein lang, tynn resonanskasse, med eller utan botn, og eit varierande tal strengar. Opphavleg blei leiken kalla langspel.
Beltane
Den eldste skildringa av dagen er gjort av den irske biskopen og kongen Cormac mac Cuilennáin. Han forklarte at høgtida hadde namnet sitt frå ein gud kalla Bel eller Bil og teine, 'eld'. Guden er i seinare tid sett i samanheng med Belenus, best kjend som Belenos. Stavinga bel- kan òg tyde skinande eller strålande. I irsk mytologi fann fleire viktige hendingar stad på bealtaine.
Kefaloniá
Geografi
Øya er dekt av tett vegetasjon og har mange naturskjønne strender, der nokre av dei ikkje er mogeleg å nå frå land, og flotte grotter. Mýrtos er den mest kjende av desse strendene og er ein stor turistattraksjon som ofte har kome høgt på listene over dei vakraste strendene i verda.
Det høgaste fjellet på Kefaloniá er Énos med ei høgd på 1 628 meter over havet. Det nest høgaste er Ajía Dynatí. I vest-nordvest ligg Palikíhalvøya, der Lixoúri ligg.
Kefaloniá ligg midt i eit seismisk aktivt område, og det oppstår mange mindre jordskjelv kvart år. I 1953 råka eit stort jordskjelv øya og skapte fleire øydeleggingar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Gåsøyane fuglereservat
Lenkje til kart
Gåsøyane fuglereservat
Guissezholmen fuglereservat
Guissezholmen fuglereservat er eit fuglereservat oppretta ved forskrift av 1. juni 1973 i medhald av Svalbardlova. Guissezholmen fuglereservat omfattar holmane ved Kapp Guissez på austsida av munningen av Krossfjorden på sørvestsida av Haakon VII Land på Spitsbergen på Svalbard.
Verdas naturvernunion
Oppgåva for IUCN er å oppmuntre og påverke avgjerder og å assistere verdssamfunnet til å ta vare på heilskapen og variasjonen i naturen, og å tryggje at utbytting av naturressursar er rettferdig og berekraftig. Han organiserer eit nettverk for miljøarbeidet i meir enn 80 regjeringar, meir enn 110 offentlege byrå og meir enn 800 ikkje-statlege organisasjonar. Nettverket kan engasjere 10 000 frittståande ekspertar og vitskapsfolk i meir enn 180 land.
IUCN tilrår nye medlem på UNESCO si verdsarvliste over natur- og kulturminne. Organisasjonen er òg kjent for arbeidet med å redigere ei global raudliste over trua plante- og dyreartar. Den nasjonale raudlista frå 1998 og Norsk Raudliste 2006 er sett opp ut frå kriteria til IUCN.
Deg å få skode
Thou my best Thought, by day or by night,
Raise Thou me heavenward, O Power of my power.
Avre
Avre er ei elv i Frankrike og ei av sideelvane til Eure. Kjelda til elva ligg i Percheskogen i Orne, 280 meter over havet, og ho munnar ut i Eure nær Dreux. Ho dannar mellom anna grensa mellom departementa Eure og Eure-et-Loir.
NK 558-559
NK 558-559  er frimerka som vart utgjevne 31. oktober 1964 for å minnest hundreårsdagen for etableringa av den norske folkehøgskolen. Frimerka har den nynorske namneforma Noreg, og teksten DEN NORSKE FOLKEHØGSKOLEN 1864 1964. Desse frimerka er einsfarga og viser eit dobbeltportrett av skolestiftarane Herman Anker og Olaus Arvesen. Frimerka er utforma av Knut Løkke-Sørensen.
Siter
Siter er eit klimpreinstrument som er bygd opp av ein resonanskasse utan hals og fleire strenger. Nokre av strengene gjev melodien medan andre akkompagnerer han.
Claas
Generelt
Firmaet vart grunnlagt i 1913 av August Claas i Clarholz i Westfalen, og sel i dag produkta sine i om lag 140 land. Claas er fyrst og fremst kjent som produsent av innhaustingsmaskinar: skurtreskjarar, høypresser, slåmaskinar, høyvendarar og sjølvgåande forhaustarar.
Claas er den største produsenten av sjølvgåande forhaustarar i verda og europeisk marknadsleiar innan skurtreskjarar. I 2003 tok Claas over den franske traktorprodusenten Renault Agriculture, og verksemda produserer i dag eit stort utval av landbrukstraktorar.
Kåfjord kyrkje i Alta
Kåfjord kyrkje er ei langkyrkje frå 1837 i Alta sokn i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.
Kyrkjegarden
I 2003 vart det reist eit minnesmerke over det britiske ubåtmannskapet som fall under angret på Tirpitz, og i 2004 vart det reist eit minnesmerke over rallarfamilien.
Alusjta
Området er kjent for klippene. Det finst òg restar av eit austromersk forsvarstårn og ei festning bygd av Republikken Genova på 1400-talet. Byen vart kalla Aluston (Αλουστον) i Austromarriket og Lusta under genuesarane.
Knut Dahle
Spelemann
Knut er og kjend for å ha forma ut og dikta slåttar sjølv, mest kjend er vel springaren «Rjukanfossen», som Dahle laga medan han stod ved kverna og lydde på fosseduren.
Han rakk å spela inn nokre nummer for Rikard Berge, som gjorde opptak på voksrull i 1912. Dette har seinare vore nytta som primærkjelde for forsking og arbeid med Grieg sine slåttar op. 72, og til samanlikning med spelet til sonesønene.
Elles er Knut Dahle nok eit døme på den tvitydige haldninga det sentrale kunstnarmiljøet kunne ha til ein spelemann. Vel sette Johan Halvorsen pris på slåttenedskriftene etter Knut, men samstundes vart han omtala i svært nedlatande vendingar i etterkant, noko som òg hadde vore tilfelle med Myllarguten før.
Richard Floer
I 1814 var Floer utsending frå jegerkorpset til riksforsamlinga på Eidsvoll.
Hasselslekta
Hassel er kjend for nøtter som kan etast. Dei tynne seige kvistane frå trea kan brukast til flettverk og tønnebånd. Veden kan også brukast til trekol, som blir av svært god kvalitet.
NK 799-800
Frimerka er utforma og gravert av Henry Welde.
Maserasjon
I samband med vinlaging er maserasjon, eller skinnkontakttid, ein del av vinifikasjonsprosessen der vinen trekkjer ut farge frå skalet (helst til raudvin), og tannin og andre stoff frå kjerner og stilkar.
Talet 38
Ordenstalet som svarar til talet trettiåtte er trettiåttande (38.).
Alexandre Alekhine
Unge år og tidleg karriere
Alekhine vart fødd i ei velståande familie i Moskva. Faren var godseigar, mora var dottera til ein rik industriherre. Han lærte å spele sjakk av mora, den eldre broren Alexei og systera. 10 år gammal deltok han i postsjakk-turneringar, og frå 1907 begynte han å delta i vanlege sjakkturneringar. Han deltok deretter i mange turneringar, med etter kvart gode resultat, og hadde som 16-åring etablert seg som ein av Russland sine beste spelarar. I 1911 flytta han til St. Petersburg for å studere jus. I januar 1914 vann han si første større russiske turnering, delt med Aaron Nimzowitsch, den all-russiske meisterturneringa i St. Petersburg.
Åra 1927-1935
Den første vart halden i Wiesbaden, Heidelberg, Berlin, den Haag og Amsterdam frå september til november 1929, og Alekhine vann med 11 sigrar, 9 remisar og 5 tap.
Beisfjord
Beisfjord er ein tettstad i Narvik kommune i Nordland fylke. Staden har, og ligg inst i Beisfjorden, kring 13 kilometers køyring frå Narvik by. Beisfjord har eigen barneskule i Beisfjord skole og daglegvarebutikk.
Hesthamar
Hesthamar, tidlegare òg skrive Hesthammar, er ein matrikkelgard og ei lita grend i Ullensvang herad i Hordaland. Hesthamar ligg ved Indre Samlafjorden, på Folgefonnhalvøya, fire kilometer nordvest for Utne. Fruktdyrking er ein viktig leveveg. Hesthamar ligg ved Riksveg 550 og vegen er her del av Nasjonal turistveg Hardanger.
Chile
Namnet Chile
Det finst ulike teoriar om opphavet til ordet «Chile». Ifølgje den spanske krønikeskrivaren Diego de Rosales på 1600-talet kalla inkaene Aconcagua-dalen «Chili», som følgje av namnet på ein høvding av Picunche-stammen («cacique») kalla Tili, som styrte området på tida det blei erobra av inkaene på 1400-talet. Ein annan teori peikar på likskapen mellom Aconcagua-dalen og Casma-dalen i Peru, der det var ein by og dal som heitte Chili.
Klima og miljø
Klimaet i Chile er temperert, men varierer frå kaldt og fuktig i sør, via middelhavsklima på midten, til ørken i nord.
Lengjer sør finst store samanhengande skogsområde. Lengst sør hersker kulda ved øygruppa Eldlandet. Den lange avstanden mellom nord og sør med høgdeskilnader innover i landet gjer at klimaet i Chile varierer kraftig.
Planteliv
I det sørlege Chile, sør for Biobío-elva, har kraftig nedbør produsert tett skog av laurbær, magnolia og ulike arter av bartre og bøketre, som blir mindre og meir forkrøpla i sør. Dei kalde temperaturane og vind i det ekstreme sør stenger ute tung skogreising. Det finst grasområde i Atlanterhavs-Chile (i Patagonia). Mykje av den chilenske floraen er annleis frå den i nabolandet Argentina, noko som indikerer at den andinske barrieren eksisterte under danninga.
Washington Luiz Pereira dos Santos
Washington Luiz Pereira dos Santos er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Kunsthistorie
Kunsthistorie er historie knytt til utviklinga innan former for kunst frå oldtida til i dag. Med forskjellige former for kunst vert tradisjonelt meint målarkunst, arkitektur og skulptur, men det er òg vanleg å inkludera fotografi, formgjeving (design) og andre uttrykksformer. Faget kunsthistorie omfattar òg kulturminnevern og byplanlegging. Studiet av kunsthistorie inngår òg som del av andre fag, spesielt arkeologi.
Universitetet i Stavanger
Historie
I tillegg til undervising dreiv institusjonen òg med forsking. Kompetansen vart bygd opp til han hadde sin første doktorgradsdisputas, i samarbeid med Universitetet i Aalborg, i 1991.
Velgjerarar
Utdanningsinstitusjonen på Ullandhaug har alltid hatt tett kontakt med samfunnet rundt seg. Han har samarbeida med næringslivet og med offentleg sektor, og har òg nytt godt av pengesterke velgjerarar. Skipsreiaren Sigval Bergesen d.y. har to gonger gjeve pengestøtte til prosjektet. Første gongen var i 1962, då han gav ein million kroner til bygging av nytt universitet, som seinare vart høgskule. I 1973 gav han seks millionar slik at Forskningsbiblioteket kunne byggjast.
Arion
I staden for å ta dette umoglege valet, bad Arion om å få synga ein siste gong, og sjørøvarane, som gjerne ville høyra den vidgjetne songen, gav han lov. Songen hans trollbatt sjømennene, men tiltrekte òg fleire delfinar som byrja å leika rundt båten. Arion song eit siste vers til gudane og kasta seg i sjøen.
Daishi Harunaga
Daishi Harunaga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Tenerife
Britisk invasjon
25. juli 1797 sette admiral Horatio Nelson i gang eit åtak på hovudstaden Santa Cruz de Tenerife. Etter harde kampar med store tap oppretta general Antonio Gutiérrez de Otero y Santayana eit forsvar for å slå tilbake invasjonsstyrken. Nelson mista høgrearmen etter han vart råka av kanoneld då han prøvde å gå i land på Paso Alto-kysten. Den 5. september vart det utført eit nytt forsøk på å invadere øya i Puerto Santiago-regionen, men dette vart slått tilbake av innbyggjarane i Santiago del Teide, som kasta stein på britane frå klippene Acantilados de Los Gigantes.
Håkvik
Håkvik er ein tettstad i Narvik kommune i Nordland fylke. Staden har, og ligg kring 12 kilometers køyring frå Narvik sentrum.
Tankskip
Eit tankskip er eit skip som er spesialinretta for transport av flytande last, til dømes petroleumsprodukt, men òg kjemikaliar og ferskvatn. Ulike typar last, treng forskjellig transportbehandling, difor gjer ein ofte skil på oljetankskip og kjemikaljetankskip.
Trommesett
I 1970-åra vart dei første elektroniske trommene tekne i bruk i progressiv rock. Desse har i dei seinare åra gått gjennom ei rivande utvikling. Det vert no selt mange elektroniske trommesett, med trykksensitive motstandar og lydar tilsvarande dei i akustiske trommer. Lydane er syntetiserte lydar eller opptak, lagra i ein digital trommemodul. Den same teknologien vert også nytta for å «trigge» akustiske trommer ved hjelp av sensorar som registrer slag på trommeskinna.
Historie
Basstromma vart lagt på golvet og skarptromma vart sett på ein stol eller eit stativ, slik at ein kunne spele begge trommer samstundes (ein teknikk kjend som dobbeltromming). Etterkvart vart det utvikla fotpedal for å spele på basstromma, bekkencymbalar vart monterte på stativ og spelt med fotpedal, medan andre perkusjonsinstrument, til dømes kinesiske tamtamtrommer, kubjøller, treblokker og cymbalar av ulik storleik, vart sett opp på stativ og stenger. Slike samansettingar av ulike perkusjonsinstrument vart særleg populære innan tidleg jazz og som akkompagnement for stumfilmar. I løpet av 1930-talet hadde det vorte vanleg at trommesettet bestod av basstromme, skarptromme, tamtamtrommer med over- og underskinn som kunne stemmast uavhengig av kvarandre, hihat og cymbalar. Dette var ei samansetting av instrumentet som vart særleg popularisert av Gene Krupa, og som utgjer kjernen av trommesettet slik vi kjenner det i dag.
Fuerteventura
Geografi
Det høgaste punktet på Fuerteventura er Jandía (807 moh) sørvest på øya. Øya er delt inn i to delar, den nordlege delen Maxorata og den sørvestlege delen som ein kallar Jandíahalvøya. Øya har færrast innbyggjarar av dei store Kanariøyane.
Dunøyane fuglereservat
Forlandsøyane fuglereservat er eit fuglereservat oppretta ved forskrift av 1. juni 1973 i medhald av Svalbardlova. Forlandsøyane fuglereservat omfattar alle øyar og skjer vest for Dunøysundet, utanfor kysten av den sørvestre delen av Wedel Jarlsberg Land på Spitsbergen på Svalbard.
Bolivia
Vatn og vassdrag
Bolivia har tre store nedbørsfelt: Amazonas, La Plata og Altiplano. Den største elva i landet er Bolva, som strekkjer seg 15 km frå Andesfjella til Amazonas.
Klima
Det nordlege låglandsområdet har tropisk fuktig klima med høge temperaturar året rundt, høg luftfukt og rikeleg med regn. Middeltemperaturen om dagen overstig 30 gradar Celsius på dei fleste stadar året rundt. Dei nordaustlege passatvindane som blæs over nedbørsfeltet til Amazonas ber med seg store mengder regn. Det fell ofte regn under mindre torevêr, ofte saman med sterke vindar og hagl.
Styret til Morales 2005–2019
Den 2. juni 2006 lova Morales ei landreform der 20 000 km² land skulle overførast til fattige urfolk. Utsegna kom etter at forhandlingane om landbruksrevolusjonen med dei rike landeigarane braut saman. Under desse forhandlingane fremja Morales forslag om omfordeling av heile 200 000 km² land, men dette var for mykje for leiarane i landbruksindustrien å godta. 4. juni 2006 byrja så Morales å dela ut land frå landeigarane til lokale bønder. I alt 30 000 km² vart fordelt under ein seremoni i Santa Cruz.
Jostein Hansen
Jostein Hansen er oldebarn av grunnleggjaren av Evebøfoss, Anders Hansen.
Edwin Henry Landseer
Edwin Henry Landseer var ein britisk kunstmålar, bilethoggar og grafikar. Han var fødd og døydde i London.
Elva Cailly
Historie
På 1700- og 1800-talet vart dalen fylt med tekstilfabrikkar, og han fekk kallenamnet la petite Manchester (Litle Manchester) etter den engelske industribyen.
T.A.T.u.
Jentene vart dei første åra marknadsført som eit lesbisk par. I desember 2003 kom det fram at det hadde vore ein marknadsstrategi av manager Ivan Sjapovalov. Duoen var opphavleg kalla ТАТУ (Tatu). Då dei vart populære i andre land, vart det oppdaga at det allereie var eit australsk band med det namnet, og gruppa forandra namnet til t.A.T.u.
Fleetwood Mac
Det verkelege Fleetwood Mac igjen (1974)
Graves vart til slutt ikkje fulltidsmedlem og Welch slutta kort tid etter turneen var over (den 5. desember 1974 i Cal State Univ. Chico), då han var lei turnélivet og alle søksmåla. Likevel førte turneen til at Heroes nådde høgare på dei amerikanske albumlistene enn dei tidlegare albuma deira.
Stor suksess (1975–87)
Bak scenen sleit bandet stort, og med suksessen til bandet enda ekteskapet til John og Christine McVie, i tillegg til forholdet mellom Buckingham og Nicks. Sjølv Fleetwood var i ferd med å skiljast frå kona si, Jenny. Fleetwood Mac hamna under stort press med å gje ut eit bra oppfølgjaralbum, i tillegg til at dei no kunne nyte stor rikdom. Dette førte til personlege og kreative kranglar, noko som vart verre av alkohol- og dopmisbruk.
Buckingham sluttar (1987–95)
Inspirert av den nye interessa i bandet, spelte Mick Fleetwood, John McVie og Christine McVie inn eit nytt album som Fleetwood Mac, med Billy Burnette på sologitar. Men samstundes med at dei valde å halde fram bandet, annonserte Billy Burnette i mars 1993 at han slutta i bandet for å spele inn eit countryalbum og fortsette karrieren sin som skodespelar. Bekka Bramlett, som hadde arbeidd eit år tidlegare med Mick Fleetwood's Zoo, vart henta inn. Solosongaren og gitaristen, og Traffic-medlem Dave Mason, som hadde arbeidd med foreldra til Bekka, Delaney & Bonnie, 25 år tidlegare, vart så med i bandet. I mars 1994 kom Billy Burnette, som sjølv var ein god ven og medlåtskrivar med Delaney Bramlett, attende til bandet.
Daniel Mojsov
Makedonija
Det var i sesongen 2006-2007 at han debuterte i den makedonske eliteserien for FK Makedonija Gjorče Petrov etter å ha kome hit frå FK Tikveš. Han gjorde raskt eit godt inntrykk i troppen og sesongen etter vart han ein nøkkelspelar for det ambisiøse laget. Med 28 kampar for laget og to mål, vart han teke ut på landslaget, berre 20 år gammal. Han fortsette å spele godt sesongen etter, i 2008-2009, då FK Makedonija tok sin første og til no einaste meisterskap. Som viktig forsvarsspelar var Daniel Mojsov ein av dei store bidragsytarane for laget, og klubben var det laget i serien som sleppte inn færrast mål, berre 15 mål på 30 kampar.
Jungo Kono
Jungo Kono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Loppa
På øya finst eit sjøfuglreservat som vart oppretta i 1983.
Zákynthos
I sørvest ligg den nasjonale marine parken på Zákynthos der ein kan finne havskjelpadder. Kvart år i juni kjem hoene til dei sørlege strendene for å legge egg i sanden.
Hatvik-Venjaneset
Historie
I 1987 fekk den gamle ferja MF «Stord» nytt namn og vart den tredje ferja med namnet MF «Fusa». Ferja vart sett inn i sambandet og gjekk her med korte avbrekk fram til 1997. Det same vart ferja MF «Eidfjord» (tidlegare MF «Bjørgvin»), som gjekk i sambandet frå 1986 til 1998. I 1998 vart ei nybygd ferje sett inn sambandet, MF «Folgefonn». Denne ferja gjekk meir eller mindre fast fram til FosenNamsos tok over sambandet i 2011.
Loppa kyrkje
Loppa kyrkje er ei langkyrkje i tre i Loppa kommune i Troms og Finnmark fylke. Ho blei bygd i 1953 og innvigd i 1954. Arkitektar for kykja var Hans Magnus og Johan Lindstrøm d.y. Loppa kyrkje høyrer til Loppa kyrkjelyd og ligg i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedøme.
Paraguay
Guaranifolket budde i det noverande Paraguay då europearane kom hit på 1600-talet, og staden blei ein del av Det spanske imperiet. Paraguay blei sjølvstendig frå Spania i 1811. Folkesetnaden var rekna til 6,8 millionar i 2017. Hovudstaden og den største byen er Asunción. Dei offisielle språka er spansk og guarani, og begge blir tala i stor utstrekking i heile landet. Størstedelen av folkesetnader er mestisar, det vil seia av blanda europeisk og amerikansk urfolksavstamming.
Masi kyrkje
Masi kyrkje er ei langkyrkje frå 1965 i Kautokeino kommune i Troms og Finnmark.
Farsdag
Dato
I Noreg vert farsdagen feira den andre søndagen i november, det vil seie søndag . november i 2023, og søndag . november i.
Hiroyuki Nishijima
Hiroyuki Nishijima er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Karnatisk fiolin
Dei første karnatiske fiolinistane
Circa 1817 kom ein ny student som heitte Vadivelu til Muthuswami og Balusvami Dikshitar. Etter ei stund blei det ganske klart at Vadivelu var eit musikalsk geni. Balusvami byrja å læra han å spela den karnatiske fiolinen også, og han blei snart ein ekspert. I 1824, då han var 14 år gammal, var han invitert hjå Swathi Thirunal, kongen til Travancore i det moderne Kerala. Travancore var eit av dei største musiksentera i dei dagane. Mange musikarar såg kor nyttig fiolinen var i karnatisk musikk, og instrumentet byrja å spreia seg.
Trond Espen Seim
Trond Espen Seim er ein norsk skodespelar.
Antonio Vivaldi
Ved Conservatorio dell'Ospedale della Pietà
Orkesteret til Ospedale oppnådde snart ein legendestatus som lokka talrike reisande til byen. Framføringane skjedde under gudstenestene. Den største delen av dei mange fiolinkonsertane og sonatane til Vivaldi skreiv han for Ospedale. Av desse vart 30 fiolinkonsertar skriven for hans dyktigaste elev og seinare kollega ved Ospedale, Anna da Violin.
Etter at han fekk trykt to sonatesamlingar, 12 triosonatar op.1 og 12 fiolinsonatar op.2 (Venezia hhv. 1705 og 1709), vann Vivaldi europeisk ry med konsertsamlinga L'Estro Armonico (omtrentleg «den harmoniske inspirasjonen») op. 3 (Amsterdam 1711). Denne dundrande suksessen følgde han i 1714 opp med La stravaganza (forsøksvis «Det ekstraordinære» ) op 4, ei samling konsertar for solo fiolin og strykarorkester. Fram til 1729 gav han ut til saman 12 samlingar, mellom dei dei tolv solokonsertane op 8 (1725) Il cimento dell'armonia e dell'inventione (ca «konkurransen mellom harmoni og oppfinnsamheit») der dei fire første konsertane er Le Quattro Stagioni («dei fire årstidene»).
Siste år og død
Rundt 1730 skjedde det ei stilendring i musikklivet, barokkmusikken vart etterkvart sett på som gammaldags og den galante stilen kom på moten. Det venetianske publikummet svikta Vivaldi, og det er ein sannsynleg grunn til at han i dei seine åra sine reiste rundt og promoterte musikken sin i Nord-Italia. I 1740 reiste han til Wien, truleg i von om å tene hos Karl VI av Det tysk-romerske riket som var ein stor beundrar av musikken til Vivaldi. Keisaren døydde likevel i oktober same år, og helsa til Vivaldi var på dette tidspunktet så dårleg at han døydde 28. juli 1741, ti månader etter han kom til byen. Han som ein gong var den mest kjende musikaren i Europa døydde einsam og fattig, og vart lagt i ei enkel grav ved Stefansdomen der den unge Joseph Haydn på det tidspunktet var korgut. Både samtidige skildringar og nyare forsking støttar tanken om at Vivaldi døydde som ein fattiglem. Han er gravlagd ved Karlskirche i Wien der hovudbygget til Technische Universität ligg. Huset han budde i medan han var i Wien er rive - det låg der det kjende Hotel Sacher seinare vart oppført. Minneplakettar er sett opp på begge stadane.
Verkregister
Dei første som freista å katalogisere Vivaldis verk var Mario Rinaldi (RN eller Op.) og Giovatno Ricordi (RC eller PR). Seinare gjorde Pincherle (P, PS eller PV) eit meir fullstendig forsøk som viste seg å ha alvorlege luker etterkvart som det dukka opp fleire komposisjonar. Eit verkregister av Antonio Fanna (F) er framleis i bruk.
Sjølvdrive artilleri
Sjølvdrive artilleri (også kalla mobilt artilleri og panserartilleri) er artilleri utstyrt med eit eige framdriftssystem. Omgrepet omfattar også sjølvdriven kanon (eller haubits og rakettartilleri). Sjølvdrivne artilleri er sterkt mobile og flyttbare køyretøy, ofte med beltedrift som gjer terrengkøyring mogleg, og utstyrt anten med en stor haubits, feltkanon, granatkastar, eller ein form for rakett- eller missilskytar. Dei blir vanlegvis brukt for langavstands indirekte støttebombardering på slagmarka.
Årøya i Alta
Årøya (nordsamisk Ladnesuolu, kvensk Linna ) er ei øy i Alta kommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, på 70. breiddegrad nord. Øya ligg Altafjorden, nordvest for Leirbotn. Årøya har eit areal på 5 km², og det høgaste punktet på øya er Ørnsaksa på 133 moh.
Toru Miyamoto
Toru Miyamoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Uranius Tholus
Uranius Tholus (Uraniuskvelven) er ein vulkan i den nordlege halvkula til Mars, nordaust for Tharsisfjella. Han er 62 kilometer brei ved foten og når 4,5 kilometer over slettene rundt.
La Palma
Administrasjon
Øya er ein del av provinsen Santa Cruz de Tenerife og er delt inn i 14 kommunar:
Vulkanen
I BBC-dokumentaren Horizon frå 2000 såg to geologar (Day og McGuire) på denne revna som bevis på at halve Cumbre Vieja hadde glidd mot havet (Day et al., 1999; Ward og Day, 2001). Dei meinte at prosessen vart driven av trykket som stigande magma skapte inne i strukturen på øya. Dei la fram ein hypotese om at under eit framtidig utbrot, så kan denne vestsida av Cumbre Vieja, med ein masse på om lag 1,5 x1015 kg, gli ut i havet. Dette vil i så fall potensielt skape ei enorm flodbølgje som dei kalla ein «megatsunami» med ei høgd på rundt 650-900 meter i området rundt øya. Ei slik bølgje vil gå utover Atlanterhavet og nå austkysten av Nord-Amerika, Karibia og nordkysten av Sør-Amerika seks til åtte timar seinare. Høgda på ei slik bølgje er estimert til 300 meter når ho når land på andre sida av Atlanteren og gå 25 km innover land, avhengig av topografien. Tsunami Society (Pararas-Carayannis, 2002) gav året etter ut ein rapport der dei peikar på fleire feilaktige påstandar i rapporten til britane, mellom anna at revna er mykje mindre omfattande enn det som er omtalt i dokumentaren og som modellane deira baserte seg på.
Samira Munir
Munir var bystyrerepresentant i Oslo. Ho døydde då ho blei påkjøyrd av toget mellom Rosenholm og Kolbotn stasjon 11. november 2005.
La Palma
Dyre- og planteliv
Eit biosfærereservat vart oppretta i 1983 og utvida i 1997 og 2002.
Kjelder
''
Kundl
Kundl er ein kommune i distriktet Kufstein i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 21,9 km² og i kring 4 200 ibuarar. Småbyen Kundl er 526 meter over havet, 18 km sørvest om byen Kufstein, på sørsida av elva Inn. Kundl ligg i eit austvest-gåande dalføre, med kringliggjande barskogkledde åsar og høgdedrag.
Maskinprodusenten Lindner Traktorenwerk har base og fabrikk i Kundl, og er saman med produsentar av farmasøytiske varer og trevarer dei viktigaste næringsaktørane i kommunen.
Bamiyan
Bamiyan ligg i ein dal mellom Hindukush- og Koh-i-Baba-fjella, rundt 2550 moh. Han har eit tørt klima med ekstreme temperaturendringar. Om vinteren kan temperaturen kan falla til heile -30°C, og dalane og fjella rundt bli snødekte. Om sommaren kan temperaturen nå 40°C.
Ebsteins anomali
Diagnostikk
Ein riktig diagnose kan som regel settast med ekkokardiografi og elektrokardiogram (EKG).
Per Aas
Per Almar Aas var ein norsk arbeidar, skulemann og politikar frå Ballangen i Nordland. Han var stortingsrepresentant for Kristeleg Folkeparti og Troms fylke i fire samfulle periodar frå 1973 til 1989.
Aas var son til ein småbrukar og skomakar. I tida 1945-50 arbeidde han på gard, i skogen og i handverksproduksjon i heimbygda. Han jobba i 1951 ei kortare tid i Snåsa, før turen gjekk til Ørsta og Volda. Etter tre år der med mellom anna fabrikkarbeid, gjekk han skuleåret 1954/55 på Fredheim folkehøgskule. Frå 1955 til utdanna han seg på lærarskulane i Nesna og i Tromsø. I 1959 vart tilsett som lærar ved Fauskevåg skole i Harstad, sidan var han styrar av same skulen i tolv år til 1973.
Aas var medlem i Harstad bystyre 1968-75, og åra 1970-73 landsstyremedlem i Kristeleg Folkeparti. Hausten 1973 vart han vald til å representere partiet og Troms fylke på Stortinget. Dei neste seksten åra var Aas medlem i Samferdslekomitéen på Tinget, den siste fireårsperioden som sekretær i komitéen.
Septer
Septer (frå gresk skeptron, 'stav') er ein utsmykka stav, ofte laga av edelt metall (gull, sølv) og gjerne pryda med innsette edelsteinar, og vert båre av særleg kongelege personar i høgtidlege høve som teikn på deira makt og mynde og den vørdnaden dei har krav på. Ofte vert septeret rekna til kronjuvelane. Septer er kjend frå gamalt av, og var i bruk i antikken.
Lanzarote
Geologi
Det største utbrotet på Lanzarote i historisk tid skjedde mellom 1730 og 1736.
Administrasjon
Lanzarote er ein del av provinsen Las Palmas og er delt inn i sju kommunar:
Historie
I 1927 vart Lanzarote, samt Fuerteventura, ein del av provinsen Las Palmas.
Moraítika
Moraítika (gresk Μοραΐτικα) er ein landsby på den sørlege delen av øya Kérkyra i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Moraítika var hovudsete i den tidlegare kommunen Melitiís, som no er ei kommunaleining i kommunen Sør-Kérkyra.
Hiroshi Fukushima
Hiroshi Fukushima er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Vesle
Elva følgjer europaveg E46 mellom Reims og Soissons. Midt mellom dei to, ved Fismes mottar Vesle elva Ardre frå venstre. Vegen ved elva har sett mange kongar, keisarar og arméar gjennom hundreåra. Dei franske kongane vart krona ved Reims, og reiste vanlegvis tilbake til Paris langs denne vegen.
Vesle munnar ut i Aisne ved Condé-sur-Aisne.
Curarayelva
Curarayelva, også kalla Ewenguno-elva, er ei elv aust i Ecuador og Peru. Ho renn ut i Napoelva, som er del av Amazonasbekkenet. Langs elva bur fleire ulike urfolksgrupper, mellom anna kichwaer og huaoraniar. I sjølve elva finst caimankrokodillar og piranhafisk.
Den svarte krigen
Krigen vart aldri offisielt erklært, og dette har ført til variasjonar med omsyn til dateringa av kva tid han starta og slutta. Somme daterer konflikten til da europeisk nybygging på øya tok til i 1803. Konflikten var mest intens i 1820-åra, og det er desse åra som til vanleg blir kalla «Den svarte krigen». Han tok etter vanleg syn slutt i 1830-åra, etter at restane av den innfødde folkesetnaden vart deporterte til ei anna øy, Flinder's Island.
Atmosfærisk sirkulasjon
Walkersirkulasjon
Stillehavscella er så viktig at ho har fått namnet walkersirkulajon etter Sir Gilbert Walker, som leita etter årsaka til at monsunvinden i India av og til ikkje slo til. Han fann aldri ut av årsaka, men han oppdaga at det er ein samanheng mellom periodiske trykkvariasjonar i Indiahavet og Stillehavet, som han kalla «den sørlege oscillasjonen»
Ranavik-Skjersholmane
Fram til opninga av Halsnøytunnelen i mai 2008 var også Sunde ein del av strekninga. Overfarten mellom Sunde og Ranavik tok 15 minuttar.
Atmosfærisk sirkulasjon
El Niño - Den sørlege oscillasjonen
Soloppgang og ei tropisk toresky
Kamøya
Kamøya er ei øy i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Ho ligg nord for Sørøya og like sør for Lille Kamøya, som har eit stort fuglefjell.
Russisk musikk
Historikk
Russisk kyrkjesong var i slekt med den bysantinske, og var lenge einstemmig. Først mot slutten av 1600-talet blei fleirstemmig song akseptert. Då hadde russarane utvikla ein metode kjend som trelinjesong (trojestrotsjnoje penije) med ei melodilinje, diskant og bass. Samanlikna med vestleg musikk kan desse oppfattast som dissonante. Mannskor knytte til kloster og kyrkjer er særleg kjende for bruken sin av den djupe basstemma, basso profundo. Kyrkjemusikken har halde fram å ikkje vera akkompagnert av instrument til moderne tid. Kyrkjeklokkeringing har også ei viktig rolle i kyrkja, der klokkene gjerne blir slått polyrytmisk.
1900-talet
Komponisten Sergej Prokofjev (1891-1953) hadde verka fleire år utanlands, men vende tilbake til heimlandet i 1934. Som Dmitrij Sjostakovitsj (1906-75) blir han rekna til dei leiande russiske komponistane i nyare tid, ofte i konflikt med styresmaktene sine direktiv om kva som skulle vera måla og forma til kunsten. Under styret til Stalin blei eksperimentering avvist og klassisisme i form og innhald favorisert. Til dømes blei Sjostakovitsj sin opera 'Lady Macbeth frå Mtsensk' rakka ned på i avisa Pravda, og kort tid etter teken av plakaten i fleire år.
Andre komponistar som er internasjonalt kjende er Nikolaj Mjaskovskij (1881-1950) og elevane hans Aram Khatsjaturjan (1903-78) og Vissarion Sjebalin (1902-63), som tidvis blei skulda for manglande kontakt med folket. Som ein god representant for den sovjetiske musikken kan ein rekna Dmitrij Kabalevskij (1904-87), med band til Musorgskij og Borodin.
2000-talet
Etter samanbrotet til Sovjetunionen gjekk den statlege kontrollen av musikklivet tilbake, og det blei i staden prega av tv-stasjonar som MTV Russia, Muz TV og ulike radiostasjonar. Musikkprodusentar som Igor Krutoj, Maxim Fadejev, Ivan Sjapovalov, Igor Matvijenko og Konstantin Meladze fekk kontroll over ein stor del av den russiske popmarknaden, til ein viss grad likt den sovjetiske kontrollen av artistar. På den andre sida har ein del sjølvstendige artistar, som Neoclubber, teke i bruk nyare verktøy for å nå publikum. Popgrupper som t.A.T.u. og Serebro har hatt suksess både i og utanfor Russland. Andre populære artistar er Dima Bilan, Valerij Meladze, Grigorij Leps, VIA Gra, Nyusja, Vintazj, Filipp Kirkorov, Vitas og Alsou.
Rosenrot
Rosenrot i folkemedisinen
Ferske blad inneheld mykje C-vitamin, og dei er etne for å hindre skjørbuk.
Rosenrot er brukt som middel mot håravfall, anten ved at det er kokt låg til hårvask eller ved at det er pressa ut ei olje som er smurt inn i huda på hovudet.
Russisk musikk
2000-talet
Russisk hiphop fekk auka popularitet på 2010-talet, særleg med rap battle på internett av artistar som Oxxxymiron og Gnoyny.
Musikkinstrument
Leon Theremin fann opp eit av dei tidlege elektroniske instrumenta, Termenvox, Thereminvox eller theremin, i 1920.
Coppet
Kommunen ligg ved Genfersjøen langs vegen mellom Lausanne og Genève.
Dei fire store
Dei fire store er eit kjent uttrykk innan norsk litteratur som viser til fire forfattarar frå den norske realistiske gullalderen ved slutten av 1800-talet: Ibsen, Bjørnson, Kielland og Lie.
Seinen
Seinen (fransk la Seine) er ei stor elv nordvest i Frankrike, og ei av dei kommersielle vassvegane i landet. Ho er òg ein turistattraksjon, særleg i Paris.
Transport
Tidvassdelen av elva, frå Le Havre til langt forbi Rouen, er etterfølgt av ein kanalisert del med fire store sluser fram til munningen av Oise ved Conflans-Sainte-Honorine. Så er det to store sluser ved Bougival/Chatou og Suresnes, som løftar fartøya opp til nivået til elva i Paris, der munningen til elva Marne ligg. Oppom Paris møter fartøya fleire sluser, slik at dei kan nå Saint Mammès, der elv Loing munnar ut. Etter sluse nummer åtte når ein elva Yonne ved Monterau. Frå munningen til Yonne kan større skip halde fram oppver Seinen til Nogent-sur-Seine. Vidare frå her kan berre mindre båtar gå. Ved Marcilly-sur-Seine kjem ikkje dagens båtar lenger. Her ligg den gamle Canal de la Haute Seine, som tidlegare gjorde at båtar kunne kome til Troyes, men denne kanalen har stått ubrukt i mange år no.
Département og byar
Frå kjelda til munningen:
Væskedynamikk
Kompressibel og inkompressibel straum
For å avgjere om ein gasstraum er kompressibel eller inkompressibel reknar ein ut Machtalet i problemstillinga. Som ein grov tommelfingerregel kan ein ignorere kompressible effektar for Machtal under om lag 0,3. For ein væskestraum er det både væskeeigenskapane (særleg det kritiske trykket og den kritiske temperaturen i væska) og straumeigenskapane (kor nær det kritiske trykket den faktiske straumen faktisk kjem), som avgjer kompressibiliteten. For akustiske problemstillingar kan ein berre bruke likningane som inkluderer kompressible effektar, sidan lydbølgjer elles ikkje kunne ha forplante seg.
Viskøs og ikkje-viskøs straum
I det motsette tilfellet indikerer høge reynoldstal at tregleikskreftene er mykje større enn dei viskøse kreftene (friksjon), og derfor kan ein gå ut i frå ikkje-viskøs straum, ei tilnærming der ein neglisjerer viskositet. Av og til må ein likevel inkludere viskositet, sjølv om reynoldstalet er stort, særleg om ein har grenser (veggar osv.). Ein vegg som står i ro vil til dømes stogge ein straum, og sakke ned rørsla i nærleiken av veggen, og straumen vert då påverka av viskositet og kvervling. For å rekne ut nettokrefter på lekamar (som vengjer) må ein derfor bruke viskøse likningar. Standardlikningane for ein ikkje-viskøs straum er Eulerlikningane. I forskjellige modellar brukar ein ofte Eulerlikningane langt borte frå lekamen og grenselagslikningar, som tar med viskositet, nær lekamen.
Stasjonær og ikkje-stasjonær straum
Om ei problemstilling er stasjonær eller ikkje er avhengig av referansesystemet. Til dømes er straumen rundt eit skip i ein uniform kanal stasjonær for passasjerane på skipet (Lagrangsk referansesystem), men ikkje-stasjonær for ein observatør på land (Eulersk referansesystem). Ein transformerer ofte problemstillinga til referansesystem som gjev stasjonær straum for å gjere problemstillinga enklare.
Laminær og turbulent straum
Ein meiner at turbulente straumar følgjer Navier-Stokes-likningane. Direkte numerisk simulering (DNS), basert på dei inkompressible Navier-Stokes-likningane, gjer det mogelege å simulere turbulent straum med moderate reynoldstal (avhengig av datakrafta). Resultata frå DNS stemmer overeins med eksperimentelle data.
Straumane ein vanlegvis er interessert i har derimot eit reynoldstal som er for stort til at ein kan bruke DNS (ut i frå den venta datakrafta dei neste tiåra). Eit luftfartøy som er stort nok til å løfte eit menneske og flyttar seg raskare enn 20 m/s er langt utanfor rekkevidda til DNS simulering (Re = 4 millionar). Store fly har reynoldstal på 40 millionar. For å løyse slike problemstillingar må ein bruke eigne modellar for turbulens. Reynoldsmidla Navier-Stokes-likningar kombinert med turbulensmodellering gjev ein modell som kan løyse effektane turbulent straum gjev, hovudsakleg overføring av rørslemengd ut i frå Reynoldsstress, sjølv om turbulens òg aukar transport av varme og masse.
Slaget ved Fort Beauséjour
Slaget ved Fort Beauséjour markerte opninga på ein britisk offensiv i den franske og indianske krigen (den nordamerikanske delen av sjuårskrigen). Frå 3. juni 1755 la ein britisk arme under oberstløytnant Robert Monckton ei omleiring på ein liten fransk garnison ved Fort Beauséjour med mål om å få kontroll over Chignecto-eidet. Å ha kontroll over dette eidet var kritisk for franskmennene, fordi det var den einaste vegen mellom Quebec og Louisbourg på vinterstid. Etter ei to veker lang omleiring, den 16. juni, kapitulerte Louis Du Pont Duchambon de Vergor, kommandanten i fortet.
Thor Vilhjálmsson
Bibliografi
ikkje uttømande
Jondal-Tørvikbygd
Ferjesambandet starta opp i 1972 som ei sommarrute, før det i 1973 vart eit fast samband. Den første ferja i ruta var MF «Hatvik». Før det vart vegsamband mellom Jondal og Torsnes, gjekk ferja òg nokre gonger om dagen innom Torsnes. Sidan det ikkje var ferjelem her, så måtte ombord og ilandkøyring skje ved hjelp av slisker.
1198 Atlantis
1198 Atlantis er ein marskryssarasteroide. Han blei oppdaga den 7. september 1931 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Løren
Langs sørsida av området går jarnbanelina Alnabanen, ei line for godstog. T-banelina Lørenbanen har stasjon på Løren med namnet Løren.
Znamianka
Znamianka (ukrainsk Знам'янка) er ein by i Kirovohrad oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2012).
Feminisme
På 1960-talet og 1970-talet representerte og omhandla feminismen og feministisk teori i stor grad problem som møtte vestlege, kvite middelklassekvinner, samtidig som dei hevda å representere alle kvinner. Sidan da, har mange feministiske teoretikarar utfordra tanken om at «kvinner» utgjer ei einsarta gruppe individ med identiske interesser. Feministiske aktivistar har komme frå ulike miljø, og ein tok til å fokusere på samspelet mellom kjønn og seksualitet på den eine sida, og andre sosiale identitetar som «rase» og sosial klasse på den andre. Mange feministar i dag seier at feminisme er ei grasrot-rørsle som vil krysse grenser baserte på sosial klasse, «rase», kultur og religion, og at feminismen er kulturelt spesifikk og tar opp saker som er relevante for kvinner i det gitte samfunnet, til dømes kvinneleg omskjering i Sudan eller det såkalla «glastaket» i utvikla økonomiar, og innan feminismen drøftar ein i kva grad visse saker, som valdtekt, incest og moderskap likevel er universelle.
Grøn Ungdom
Grøn Ungdom (GU) (bokmål Grønn Ungdom, samisk Ruoná Nuorat, engelsk Young Greens of Norway) er ungdomsorganisasjonen til Miljøpartiet Dei Grøne. Grøn Ungdom er tilknytt Federation of Young European Greens (FYEG) og har omtrent 40 søsterorganisasjonar i Europa. Talspersonane er, per 2019, Hulda Holtvedt og Teodor Bruu. . Grøn Ungdom hadde i 2013 om lag 1267 medlemmar. Desse er fordelt på 17 aktive fylkeslag, og fleire lokallag.
Arabisk musikk
Den somaliske munnlege tradisjonen omfattar ei rekkje dikt og ordspråk, der mykje handlar helgenar innan sufismen og deira liv. Musikken finst i mange variantar, mellom anna i songar for bryllaup, krig, lovsong og hyllingar. Arabisk religiøs musikk inkluderer jødisk, kristen og islamsk musikk.
Ternivka
Ternivka eller Ternovka (ukrainsk skrift Тернівка, russisk skrift Терновка) er ein by i Dnipropetrovsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 30 000 innbyggjarar (2011).
Auga
Netthinne
I tillegg til effekten på døgnrytmen, har dei lysfølsame gangliecellene to andre oppgåver:
Shuhei Hanabuchi
Han spela for klubbane Vegalta Sendai og Sony Sendai.
Rags to Riches
I 2006 spelte Barry Manilow «Rags to Riches» på albumet The Greatest Songs of the Fifties.
Kilroy was here
Til teksta dukka det etter kvart opp eit andlet med ei stor nase, to store runde auger med små pupillar som keik over ein vegg. Stundom såg ein og fingrane ved sida av hovudet.
Estér
Ester (hebr. אֶסְתֵּר [’estēr]) var ei foreldrelaus jødisk jente som voks opp hjå slektningen sin, Mordekhai, i Susa. Ho blei teken til dronning av persarkongen Ahasverus og brukte stillinga si til å redda jødane i Persia frå forfølgingar. Dette blir feira i den jødiske festivalen purím. Historia til Ester er skildra i Esters bok i Bibelen.
Issei Yoshimi
Issei Yoshimi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Tropisk syklon
Oppbygging av tropiske syklonar
Faktorane som skal til for å danne tropiske syklonar er bl.a. ei forstyrring i vêret, varme tropiske hav, fukt og relativt lite vind i høgda. Visst desse forholda eksisterer og vedvarer, kan det skape den positive tilbakekoplingsprosessen som skal til for å maksimere energiopptaket.
Hovudrørsla av skyer i ein tropisk syklon er inn mot senteret av syklonen, men i store høgder strøymer skyene òg ut frå syklonen. Desse skyene kjem av luft som frigjeve fukta si og blir ført oppover i systemet og ut horisontalt når lufta kjem opp til tropopausen. Denne horisontale luftstraumen i høgda skapar høge, tynne cirrusskyer som går ut frå senteret av syklonen i eit spiralmønster. Dei høge cirrusskyene er ofte det første teiknet på at ein tropisk syklon nærmar seg.
Syklonsesong
På den sørlege halvkula byrjar den tropiske syklonaktiviteten seint i oktober og sluttar i mai, med flest syklonar frå midten av februar til tidleg mars.
Storskala vind
I Indiahavet og i det vestlege Stillehavet (både nord og sør for ekvator), er danninga av tropiske syklonar ofte sterkt avhengig av rørsla til den intertropiske konvergenssonen, og rørsla deira er for det meste styrt av system på synoptisk skala.
Fordelar med tropiske syklonar
Orkanar medverkar til den globale varmebalansen ved å føre varm og fuktig luft frå tropiske strøk til midlare breidder og polare område. Visst det ikkje hadde vore for denne varmetransporten mot polane (som og skjer ved andre prosessar enn syklonar), hadde dei tropiske områda vore mykje varmare enn dei er i dag. Stormflo og vind kan føre til store øydeleggingar for menneske, men blandar òg vassmassane ved store elveutløp, noko som er viktig for enkelte lokale fiskebestandar.
Namngjevingslister
I Nord-Atlanteren og det nordaustlege Stillehavet blir jentenamn og gutenamn brukt annakvar gong i alfabetisk rekkefølgje, der ein byrjar på «A» i starten av kvar sesong. «Kjønnet» på den første stormen kvar sesong varierer også annakvar gong frå år til år. Ein har seks lister med namn der ein byrjar på ei ny liste kvart år. Bokstavane «Q», «U», «X», «Y» og «Z» blir ikkje brukt i Nord-Atlanteren, medan «Q» og «U» ikkje blir brukt i det nordaustlege Stillehavet. Det er altså 21 namn kvart år i Nord-Atlanteren og 24 namn i det austlege Stillehavet. Ein byrjar på nytt med den første lista etter 6 år, men i tilfelle med øydeleggande orkanar blir namnet utelate frå lista og erstatta av eit nytt namn. Visst det til dømes skulle oppstå meir enn 21 stormar på ein sesong i Nord-Atlanteren, som det gjorde i 2005, blir resten av stormane namngjeve med bokstavar frå det greske alfabetet.
Nye namn på tropiske syklonar
I visse tilfelle kan den same tropiske syklonen få nytt namn.
Historia om namngjeving
Under den andre verdskrigen fekk tropiske syklonar feminine namn. Frå 1950 til 1954 blei det fonetiske alfabetet til marinen brukt i Nord-Atlanteren. Etter kvart som observasjonane av tropiske syklonar blei betre, tok ein i bruk namnelister for å betre følgje og lettare identifisere tropiske stormar og orkanar. I starten vart det berre brukt kvinnelege namn, og ein orkan blei omtalt som «ho». Dette blei etter kvart sett på som kjønnsdiskriminerande, og frå 1979 blei gutenamn òg tatt i bruk. 1979 var òg det første året ein gjorde klar ei liste før sesongen byrja.