cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idretten squash
Squash blir vanlegvis spelt av to spelarar, men òg nokre gonger av fire (i «doublekampar», dvs. to mot to). Squash blir spelt på innandørsbanar som har fire veggar, med standardiserte rackettar og ein liten, hol gummiball. Squash blir rekna som ein fysisk svært krevjande idrett. Det er ikkje uvanleg å forbrenne 700-1000 kaloriar i løpet av ein time med speling.
Nelson på New Zealand
Maorinamnet til Nelson, Whakatū, tyder «byggja», «føra opp» eller «etablera». Nelson er ein av dei få byane på New Zealand som har sitt eige flagg.
Geografi
Nelson har strender og ei hamn som ligg i ly. Innløpet til hamna er verna av ein naturleg, 13 km lang sand- og steinbanke, Boulder Bank, som er vorten transportert sørover frå Mackay Bluff av bølgjer og sjøstraum. Banken dannar ei perfekt naturleg hamn som lokka til seg dei første nybyggjarane, sjølv om opningen var trong. Forliset til Fifeshire på Arrow Rock (no kalla Fifeshire Rock til minne om denne ulukka) i 1842 gav eit klårt prov på vanskane med å segla inn i hamna. I 1906 vart det laga ein opning i banken, slik at større skip kunne gå inn i hamna.
Populasjon
Det totale folketalet i Nelson auka frå 41 568 i 2001 til 42 891 i 2006, medan Tasman auka frå 41 352 til 44 625, og gjekk forbi Nelson i folketal for første gong.
Risværfjorden
Risværfjorden er namnet på to fjordar i Noreg:
Qurayyat Falhah
Qurayyat Falhah er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Bolsjoj Ljakhovskij
Baron Eduard von Toll fann i permafrosten restar av piletre og bein frå utdøydde pattedyr som skulderbein frå ein sabeltanntiger.
Gammalsyrisk
Gammalsyrisk vart bindemiddelet for syrisk ortodoks kristendom og den tilhøyrande kulturen, og spreidde seg gjennom Asia så langt som til den indiske Malabarkysten og til austlege Kina, og var uttrykksmiddelet for kommunikasjon og kulturell utbreiing for arabarar og til ein mindre grad for persarar. Som hovudsakleg eit kristent uttrykksmedium hadde gammalsyrisk ein fundamental kulturell og litterær innverknad på utviklinga av arabisk som kom til å erstatte gammalsyrisk som ein del av den islamske dominansen mot slutten av 700-talet. Gammalsyrisk har vorte verande det liturgiske språket til syrisk kristendom.
Nürnberg
Nazi-perioden
Under den andre verdskrigen var Nürnberg hovudkvarter for det militære distrikitet Wehrkreis og ein viktig by for produksjon av material til fly, ubåtar og stridsvogner. Ein underavdeling av Flossenbürg konsentrasjonsleir låg her og det var omfattande bruk av slavearbeid Byen vart hardt råka av dei allierte sine bombetokt frå 1943 til 1945. 2. januar 1945 var mellomaldersentrumet systematisk bomba av Royal Air Force og U.S. Air Force, og om lag 90 % vart øydelagd på berre ein time. 1 800 innbyggjarar mista livet og 100 000 vart heimlause. I februar 1945 følgde fleire åtak. Totalt mista 6 000 innbyggjarar frå Nürnberg livet under desse bombetokta. Byen vart bygd opp att etter krigen, til ein viss grad slik han hadde sett ut før krigen, og fleire mellomalderbygningar vart rekonstruert.
Rimini
Antikken
Byen vart sett på som ein bastion bot dei inntrengande gallarane og som eit springbrett for å erobre Posletta. Rimini var eit trafikknutepunkt mellom Sentral-Italia (Via Flaminia) og Nord-Italia (Via Aemilia som førte til Piacenza og Via Popilia) og opna òg opp handel til sjøs og på elva.
Byen var involvert i borgarkrigane, men var på dei sigrande si side og trufast mot Marius og Julius Cæsar. Etter å ha kryssa Rubicon sa Cæsar den vidkjende appellen til legionen sin i forumet i Rimini.
Sraosha
Sraosha-omgrepet i gathaene
Ordet «sraosha» tyder «det å høyra» på gammalt avestisk. Ordet meinte å stå i samband med Ahura Mazda, som Gud blir kalla i parsisme, og å lyda etter og ta imot orda hans. Sraosha lever i kvart menneske og hjelper oss å høyra på Mazda si røyst. Det vernar oss imot den vonde ånda, og styrar oss til å forstå grunnsetningane som allheimen er basert på. Sraosha meiner også at Mazda alltid høyrer våre røyster og leier oss til det rette valet.
Zheng He
Liv
I 1405 var Zheng He leiar for den første av i alt sju skipsekspedisjonar som føregjekk fram til 1433. I 1425 blei han utnemnd til kommandør av hovudstaden Nanjing, av Hongxi-keisaren, som bad han om å oppløysa store delar av hæren. I 1428 fekk Zheng He i oppdrag å fullføra Da Baoen-tempelet i Nanjing av Xuande-keisaren.
Zheng He la ut på ei siste ferd i 1431, og døydde under heimvegen, i den indiske hamnebyen Kozhikode. Han fekk eit gravminne reist over seg i Nanjing.
Plasmid
Plasmid er sjølvstendige DNA-molekyl som økslar seg i seller, og som stort sett er sirkulære. Dei finst i hovudsak i prokaryotar, men òg i nokre få eukaryotar. Plasmid inneheld nokre få gen, og eit særs kjent døme på slike gen er resistensgen mot antibiotika. Utanom bakteriofagar og kosmid vert plasmid nytta som som transportørar (vektorar) i genteknologi til å føra gen inn i seller. Eit framand gen kan spleisast inn i det ringforma plasmidet som deretter kan førast inn i ei selle, til dømes ei bakterieselle. Inne i sella kan genet byrja å verka.
Göran Persson
Som politikar er Persson kjend som ein retorisk talar. Han skriv sine eigne talar, og ofte skriv han ikkje talar i det heile teke før han entrar scena. Han er også kjent for den tøffe leiarskapen sin. Som byrådsmedlem i Katrineholms kommun fekk han kallenamnet «HSB» – ‘han som bestämmer’. Kallenamnet viser elles til bustadføretaket Hyresgästernas sparkasse- och byggnadsförening.
Persson er gift med Anitra Steen, som tidlegare var direktør i Systembolaget.
Nisserelva
Nisserelva er ei elv i Nissedal kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i innsjøen Nisser, og ved Haugsjåsund dannar ho saman med Fyresdalsåna starten på Nidelva. Systemet høyrer til Arendalsvassdraget.
Moelva i Skien
Moelva er ei elv i Skien kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Fjellvatnet og munnar ut i det mindre Slettevann, som igjen renn ut i Hoppestadelva. Systemet er ei liten del av Skiensvassdraget.
17. januar
17. januar er den 17. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 348 dagar att av året (349 under skotår).
Båfjorden
Fjorden har innløp mellom Båfjordstranda i aust og Sørnesodden i vest. Ein annan veglaus gard i fjorden er Klungvika. Båfjordfjellet på 290 meter over havet ligg på austsida av fjorden. Ramntind på nordsida av Båfjordfjellet er derimot høgare med 301 meter over havet.
Gojko Kačar
I 2007 var Kačar med i Serbia sin tropp til U21-EM, der han spelte éin kamp. 7. september 2008 skåra han fem mål for U21-landslaget då dei slo Ungarn 8-0 i ein kvalifiseringskamp til U21-EM i 2009. Kačar spelte også i den meisterskapen, og også i sommar-OL i 2008. 24. november 2007 fekk Kačar, saman med ni andre debutantar, den første A-landskampen sin for Serbia i ein kvalifiseringskamp til fotball-EM i 2008 mot Kasakhstan.
Finansdepartementet i Noreg
Politisk leiing
Statsråd og sjef for Finansdepartementet (finansminister) er sidan 20. oktober 2021 Trygve Slagsvold Vedum frå Senterpartiet. Han blir bistått av fleire statssekretærar og politiske rådgjevarar.
Berit
Berit og Beret er kvinnenamn avleidde av Birgitte, ei nordisk form av irsk Brigantia, 'borg eller fjell med høge, bratte sider' eller 'strålande'. Berit har namnedag den 7. oktober.
Qasr al Hallabat
Borga
Med i denne planen var ein moské (som ligg 15 meter søraust for hovudbygget), eit komplisert vatningssystem med fem cisterner og eit stort vassreservoar og eit bad. Vest for palasset ligg ei innhegning som truleg vart nytta til jordbruk, som oliven eller druer. Berre tuftene etter dette bygget står att i dag, medan tre veggar av moskeen framleis står. Hovudbygget er bygd av svart basalt og kalkstein og har eit firkante golvplan med tårn i kvart hjørne.
Usain Bolt
Karriere
Bolt vart fødd i Trelawny på Jamaica. Som 15-åring vann han ein gull- og to sølvmedaljar i juniorverdsmeisterskapen i friidrett i 2002 på heimebane i Kingston på Jamaica. I 2004 sprang han 200 meter på 19,93 sekund, og vart dermed den første junioren som sprang 200 meter på under 20 sekund. I 2007 sette han ny jamaicansk rekord på 200 meter med 19,75 sekund. I verdsmeisterskapen i friidrett i Osaka i 2007 vann han sølv på 200 meter, bak amerikanske Tyson Gay.
Bolt vert trena av Glen Mills og studerer ved University of Technology på Jamaica.
Hansaen
Hansaforbundet voks fram på 1200-talet med den rike byen Lübeck som ei drivkraft. Gjennom handel med salt og sylv var byen den kapitalsterke hovudkrafta.
Damaskus
Tidleg busetnad
Damaskus er nemnt i Fyrste mosebok 14:15 som ein by som fanst på tida under kongekrigane. I følgje den jødiske historikaren Flavius Josefus frå det første hundreåret vart Damaskus (i lag med Trakonitis), grunnlagd av Uz, sonen til Aram.
Aram-Damaskus
Byen fekk eit fortrinn i det sørlege Syria etter at Ezron, tronpretendenten til Aram-Zobah, vart nekta trona av forbundet, flykta frå Beqaa og erobra Damaskus med tvang i 965 fvt. Ezron styrta guvernøren i byen og grunnla den sjølvstendige staten Aram-Damaskus. Etter kvart som denne nye staten ekspanderte sørover, hindra han Kongedømet Israel frå å utvide nordover. Dei to kongedøma hamna snart i strid sidan dei begge ønskte å dominere handelen i aust. Under barnebarnet til Ezron, Ben-Hadad I (880–841 fvt.), og etterfølgjaren hans Hazael, annekterte Damaskus Bashan (i dag regionen Hauran), og gjekk til krig mot Israel. Denne konflikten heldt fram til tidleg på 700-talet fvt. då Ben-Hadad II vart erobra av Israel etter ei mislukka kringsetjing av Samaria. Som følgje av dette gav han Israel handelsrettar i Damaskus.
Seldsjukkane og Ajjubide-dynastiet
Då dei tyrkiske seldsjukkane seint på 1000-talet tok over makta vart Damaskus igjen hovudstad i sjølvstendige statar. Han vart styrt av Abu Sa'id Taj ad-Dawla Tutush I frå 1079 og han var etterfølgd av sonen Abu Nasr Duqaq i 1095. Seldsjukkane oppretta eit hoff i Damaskus og reduserte systematisk sjiapåverknaden i byen. Det religiøse livet i byen vart òg viktigare gjennom privatfinansierte institusjonar (madrasa) og sjukehus (maristan). Damaskus vart raskt ein av dei viktigaste byane som spreidde islamsk tenking gjennom den muslimske verda. Etter Duqaq døydde i 1104, tok mentoren hans (atabeg), Toghtekin, kontroll over Damaskus og Burid-linja av seldsjukkane. Under Duqaq og Toghtekin var det stabilitet i Damaskus; byen steig fram or skuggen og vart igjen eit viktig handelssentrum. I tillegg naut sunni-majoriteten i byen godt av å vere ein del av den større sunni-strukturen styrt av forskjellige tyrkiske dynasti som igjen var under dei Bagdad-basert abbasidane.
Medan herskarane av Damaskus var opptekne i kamp i lag med seldsjukkane i Aleppo og Diyarbakir, erobra krossfararane, som kom til Levanten i 1097, Jerusalem, Libanonfjella og Palestina. Duqaq verkar å ha vore nøgd med krossfararstyret som ein buffer mellom området sitt og Fatimide-kalifatet i Egypt. Toghtekin såg derimot på dei vestlege inntrengarane som ein farleg trugsel mot Damaskus som på den tida òg omfatta Homs, Beqaadalen, Hauran og Golanhøgdene. Med militær støtte frå Sharaf al-Din Mawdud frå Mosul, klarte Toghtekin å stoppe krossfararane i Golan og Hauran. Mawdud vart myrda i Omajademoskeen i 1109 og Damaskus mista høvet til å få støtte frå muslimane i nord og tvinga Toghtekin med på ein fredsavtale med krossfararane i 1110.
Geografi
På 1900-talet utvikla det seg nye forstader nord for Barada, og til ein viss grad i sør, innover i Ghouta-oasen. Frå 1955 vart strøket Yarmouk heimstad for tusenvis av palestinske flyktningar. Byplanleggarar har prøvd å bevare Ghouta-oasen så mykje som mogeleg, og utover på 1900-talet var utviklinga hovudsakleg i nord, i det vestlege strøket Mezzeh og i nyare tid langs Baradadalen i Dummar i nordvest og i fjellsida av Berze i nordaust. Dei fattigare områda, ofte bygd utan offisiell godkjenning, har hovudsakleg utvikla seg sør for byen.
Murar og portar kring Damaskus
Gamlebyen i Damaskus som dekkjer kring 128 hektar er omgjeven av festningsvollar på nord og austsida og delar av sørsida. Det er sju byportar att i dag, og den eldste går attende til romartida. Med klokka frå nordsida av citadellet er desse:
Kultur
Damaskus vart vald ut som arabisk kulturhovudstad 2008. Dette er eit initiativ starta av UNESCO og feirar arabisk kultur og oppfordrar til samarbeid innan den arabiske regionen.
Kesj
Kesj (panjabi ਕੇਸ, også skrive kesh eller kes) er ein praksis innan sikhismen som går ut på å ikkje klippa eller barbera håret. Dette er ein del av Dei fem K-ane i sikhismen. Det er vanleg å kjemma håret med ein kam (kangha, ein annan av dei fem K-ane) to gonger dagleg og setja opp håret for så å dekka det med eit klede eller ein turban.
Ar Riwaq
Ar Riwaq er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Cape Wrath
Namnet Cape Wrath kjem frå det norrøne hvarf («vendepunkt»). Vikingane vende ofte skipa sine heimover ved Cape Wrath. Cape Wrath er ein av berre to stader i Storbritannia med namnet «Cape» («kapp») føre seg. Den andre staden er Cape Cornwall i Cornwall.
Transkaukasus
Transkaukasus, òg kalla Transkaukasia eller Sør-Kaukasus, er den sørlege delen av området Kaukasus mellom Europa og Asia. Det strekkjer seg frå Store Kaukasus i nord til grensa til Tyrkia og Iran mellom Svartehavet og Kaspihavet. Området inkluderer låglandet Kolkhida, Kura, Lenkoran, Talysjfjella, Litle Kaukasus og Det armenske høglandet. Heile Armenia ligg i Transkaukasus, i tillegg til mesteparten av Georgia og Aserbajdsjan, inkludert eksklaven Nakhitsjevan. Landa i området produserer olje, mangan, te, sitrusfrukt og vin.
Eirik Vandvik
Eirik Vandvik var ein norsk språkvitar og omsetjar. Han vart fødd i Suldal, og døydde i Oslo.
Verksemd
I tillegg til sin innsats i vitskapleg arbeid, var Eirik Vandvik aktiv på mange andre felt. Særskilt kan det nemnast hans formidling av antikkens kultur og åndsverdiar gjennom ei rad skriftstykke og bøker i tillegg til omsetjingar av Iliaden og fleire av dei store greske tragediane til nynorsk, og ei omfattande skribent- og føredragsverksemd innanfor den norske kultur- og samfunnsdebatten, mellom anna om målsak, skule og oppseding. Han var medlem av Det norske vitenskapsakademi frå 1950, i 1952 vart han innvotert som medlem av Den norske forfatterforening.
Den cisalpinske republikken
Departement
Staten var delt inn i følgjande departement, bygde på det franske systemet:
Stord vidaregåande skule
I 2006 vart Stord vidaregåande skule slegen saman med Stord yrkesskule og tekniske fagskule, og den nye vidaregåande skulen vart ein av dei største i Hordaland.
Wittenberghorn
Wittenberghorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Dilovası
Dilovası er ein by og eit distrikt i provinsen Kocaeli i Marmararegionen i Tyrkia. Han var fram til 2008 ein del av distriktet Gebze. Byen har kring 40 000 innbyggjarar (2009).
Stuttgart
Historie
Under den tyske revolusjonen i 1848 vart eit demokratisk vald nasjonalt parlament (Frankfurtparlamentet) oppretta i Frankfurt for å unngå deling av Tyskland. Etter lange diskusjonar valde parlamentet å tilby tittelen som tysk keisar til Kong Frederik Vilhelm IV av Preussen. Sidan den demokratiske rørsla vart svakare fekk dei tyske prinsane igjen kontroll over sine sjølvstendige statar. Til slutt avslo den prøyssiske kongen forslaget til dei revolusjonære. Medlemmane av parlamentet vart driven bort frå Frankfurt, og dei mest radikale medlemmane (dei som ville opprette ein republikk) flykta til Stuttgart. Kort tid etter var dette parlamentet oppløyst av militæret i Württemberg.
Under den kalde krigen vart felleskommandosenteret for dei amerikanske styrkane i Europa, Afrika og Atlanterhavet flytta til Stuttgart. EUCOM har framleis hovudkvarter her i dag.
Stader
I bysentrum finst slottsplassen (Schlossplatz), den største plassen i byen. Like ved plassen ligg Nyslottet (Neue Schloss) og Det gamle slottet i Stuttgart (Altes Schloss) og Schlossgarten, ein park som går ned til byelva Neckar.
Dortmund
Elva Ruhr renn gjennom byen og den vesle elva Emscher renn gjennom forstadane. Dortmund-Ems-kanalen endar ved Dortmund Hamn, som er den største kanalhamna i Europa og som knyter Dortmund til Nordsjøen.
MiRee Abrahamsen
Britt MiRee Abrahamsen er ein norsk forfattar, biletkunstnar, journalist og lærar frå Tromøya i Arendal.
Rujm ash Shami
Rujm ash Shami er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Substantiv i fulfulde
Substantiv i fulfulde
Sahab i Jordan
Dei første innbyggjarane i Sahab kom hovudsakleg frå Egypt under Det osmanske riket i 1850-åra.
Wiwannihorn
Wiwannihorn er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits.
Düziçi
Düziçi er ein by og eit distrikt i provinsen Osmaniye i Middelhavsregionen i Tyrkia. Han ligg på ei lita slette ved foten av Nurfjella, 440 meter over havet.
Simejiz
‎Simeiz (ukrainsk Сімеїз – Simejiz, russisk Симеиз, Simeiz, krimtatarisk Simeiz) er ein by på Krim-halvøya i Ukraina. Byen ligg ved Svartehavet, i sørhellinga av Krimfjella, 18 kilometer vest for Jalta. Den viktigaste næringsvegen er turisme. Byen hadde 3 501 innbyggjarar i 2001.
Lars Jaastad
Liv og virke
Lars Jaastad var einebarn. På skolen var han særs flink, og med økonomisk stønad frå bygdefolk og andre reiste han til Granvin der han gjekk på framhaldsskolen. Og i 1892 gjekk han på Ullensvang folkehøgskule på Lofthus. Mellom lærarane der var blant anna Andreas Austlid.
Forfattarskap
I ein omtale i Syn og Segn i 1923 (side 474) skreiv Olav Midttun: «Lars Jaastad vinn etterkvart fram til eit godt rom i nynorsk dikting». Og i 1924 skriv han dette i Syn og Segn (side 474): «Jaastad er ein bokmann som ikkje hev fenge det rom han fortener med bøkene sine.»
Landsmål
Bjarte Birkeland skriv dette om språket til Jaastad: «Målet til Lars Jaastad kan falle litt vanskeleg for lesarar utan kjennskap til vestlandske målføre. Men innanfor si ramme er han ein kresen stilkunstnar. Han har eit fast bygdemål å byggje på, og ein høgt oppdriven lokal forteljetradisjon.»
Slidringen
Oppbygging og tonalitet
Nemninga «Sylkjegulen» høyrer til fleire slåttar, og i Hordaland er namnet knytt til ein annan slåttekrins enn «Slidringen». Dette fører stundom til mistak.
Françoise Sagan
Forfattarskap
Den tynne romanen Bonjour tristesse, på snaue 30 000 ord, hadde så stor innverknad, og var så provoserande for eit heilt samfunn, at den enno er det best kjende verket til Sagan, til trass for hennes omfattande produksjon.
Sjølvbiografiske tekster (utval)
I tillegg utga forlaget L'Herne fleire av Sagans sjølvbiografiske tekster etter at ho var død.
Uzunköprü
Uzunköprü er ein liten by og eit distrikt i provinsen Edirne i nordvest i Tyrkia. Byen har kring 40 000 innbyggjarar (2010).
Lekafjorden
I sør startar fjorden som ei fortsetjing av Risværfjorden mellom Edøyan i sør og Solsemholmen i nord. Fjorden går først austover mellom øya Dolma i sør og Madsøya i nord. Like aust for Dolma ligg Gulholmen og frå her går Årsetfjorden søraustover, medan Lekafjorden snur nordaustover på austsida av Madsøya. Nord for Madsøya ligg Husby. Frå her går det ferje over til Sør-Gutvika på Austra i aust. Fjorden endar i nord mellom Skeisneset i vest og Stongsholmane i aust.
Kaperfart
I Noreg spelte kaperfarten ein stor rolle under krigen mot England frå 1807 til 1814, spesielt på Sørlandskysten. Ca. 70 kaperbåtar vart utrusta berre i Kristiansand. Ein meiner at omkring 450 skip vart kapra og tekne inn til Noreg i krigsåra, 300 av dei vart førte til Kristiansand.
Kaperbrev og -fart vart forbodne i fylgje Pariskonvensjonen av 1856.
Flatetregleiksmoment
Rektangulært tverrsnitt
der h er høgda, og b er breidda av det rektangulære tverrsnittet. Ix blir da flatetregleiksmomentet om x-aksen i senteret C.
Tomas Colin Archer
Tomas Colin Archer arbeidde som generalinspektøren for Luftforsvaret (GIL) i åra 2000–2004. I jobben som GIL vann Archer i 2003 ein internasjonal pris for resultata han oppnådde med leiingsverktøyet balansert målstyring (BM). Etter perioden som GIL overtok han som øvste sjef for Fellesoperativt hovudkvarter (FOHK).
Kultur i 1991
Kultur i 1991 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1991.
Biga i Çanakkale
I antikken heitte byen Pegea og seinare Pigas. Byen kom under osmanske styre i 1363.
Aasiaat
Byen er administrasjonssenter i kommunen Qeqertalik. Aasiaat var tidlegare ein eigen kommune som dekte fleire øyar sør i Diskobukta, Aasiaatøyane vest på Grønland.
Namn og symbol
Kommunevåpenet til Aasiaat viser ein spindelvev.
1900-talet
3. mai 1940 vart det signert ein avtale i Godhavn som let amerikanske avlastingsfly på veg mot Storbritannia få nytte grønlandsk, islandsk og skotsk luftrom. Sidan Danmark var under Nazi-Tyskland sin kontroll under den andre verdskrigen kunne dei ikkje sende forsyningar til Grønland, og USA og Canada fekk denne oppgåva. Forsyningane vart lagra nær Aasiaat, og vart så transport vidare til andre byar i regionen, som Uummannaq og Sisimiut.
Lest (fleirtyding)
Lest  er eit ord med fleire tydingar:
Arne Magerøy
Arne Martin Magerøy var ein lærar og lokalhistorikar frå Ålvundeid på Nordmøre, bror til Nils Magerøy.
Den minoiske sivilisasjonen
Kronologi og historie
Arkeologar nyttar to system med relativ kronologi framfor å nytte kalenderdatoar for den minoiske perioden. Den første, som blei skapt av Evans og endra av seinare arkeologar, er basert på stilar i keramikken. Han deler den minoiske perioden inn i tre hovudepokar, tidleg minoisk (EM), mellom-minoisk (MM) og sein minoisk (LM). Desse epokane har underinndelingar, til dømes tidleg minoisk I, II III (EMI, EMII, EMIII). Eit anna system lagt fram av den greske arkeologen Nicolas Platon er basert på utviklinga i dei bygnadsområda som er kjente som «palass» ved Knossos, Faistos, Malia og Kato Zakros, og deler den minoiske perioden inn prepalatiale, neopalatiale og postpalatiale periodar. Tilhøvet mellom desse systema finn ein med omtrentlege kalenderår hos Warren og Hankey (1989).
Alle kalenderdatoar i denne artikkelen er omtrentlege og blir stadig drøfta.
Langesæåi
Langesæåi er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer Langesæ, og munnar ut i Førsvatn. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Rhoose Point
Det ligg på sørkysten av Sør-Wales og stikk utover i Severn-estuaret eller Bristolkanalen.
Slaget ved Lobositz
Slaget
Då dei nærma seg Sullowitz vart dei skoten på og svinga mot venstre. Dette førte til at det austerrikske kavaleriet rykte fram frå venstre. I eit forsøk på å kome rundt på flanken av austerrikarane, førte oberst Hans von Blumenthal sin Garde du Corps, som var nærast Sullowitz, i eit motåtak som førte dei innanfor rekkevidda til musketerane frå landsbyen. Hesten til Von Blumenthal vart skoten og han fekk sjølv eit skot i nakken som skada han for livet.
Alvino Rey
Biografi
Alvin McBurney var fødd i Oakland i California i 1908, men flytta med familien til Cleveland i Ohio. Han byrja å spele gitar som barn og lytta til innspelingar av gitaristar som Eddie Lang og Roy Smeck. 15 år gammal fann han opp ein elektrisk gitarforsterkar, men fekk han ikkje patentert. Han tok seinare patent på fleire seinare versjonar.
Redningsteneste
== Redningstenesta i Noreg == Det offentlege har ei redningsplikt overfor personar i nød i Noreg. Organisering, ansvar og oppgåver for redningstenesta er fastsett i kongeleg resolusjon «Organisasjonsplan for redningstjenesten» av 19. juni 2015.
Oskol
Oskol (russisk Оскол) eller Oskil (ukrainsk Оскiл) er ei elv i Ukraina og Russland og den største sideelva til Donets frå venstre.
Elva er 436 km lang og har eit nedslagsfelt på. Kjelda til elva ligg i Timkinskom rajon i Kursk oblast. Breidda av elvefaret er i hovudsak 10 til 40 meter breitt, men stundom opp mot 300 meter. Djupna varierer frå om lag 0,2 til nesten 10 meter. 10 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 43,1 m³/s. Oskol har ei gjennomsnittleg helling på 0,29 meter per kilometer.
ORO
ORO kan visa til:
Dativ
Restar av dativ i moderne norsk
I det moderne norske skriftspråket har ein berre nokre få faste uttrykk att :
Diameter
Diameter (frå gresk diairo, dele opp og metro, måle) er ei rett linje, eller ein korde, som går gjennom sentrum i ein geometrisk figur. For ein sirkel er diameteren den lengste rette linja som kan innskrivast, og alle diametrar er like og lange og knyter saman to punkt på ein sirkelperiferi.
Bergensarar
Felles for bergensarane var og er den bergenske dialekten. På 1800-talet utvikla det seg to bergensdialektar, ein «danna» dialekt og ein dialekt for gatebruk. Før dette hadde det berre vore eitt språk. Det var ikkje noko deling mellom aust- og vestkant i Bergen, sjølv om ein kunne finne strøk som vart rekna som finare enn andre. Heile tida og i alle krinsar herska det ein merkverdig fellesskapskjensle som òg framande lett vart fanga inn i. Bergen var forholdsvis isolert overfor landet elles, men dette gjaldt ikkje sjøvegen mot Europa. Bergen var stor nok og hadde ein jamn nok vekst til at ein kunne ta vare på og utvikle alle former for samfunnsliv, og kunne ta imot og tilpasse seg impulsar som heile tida kom utanfrå. På den eine sida kunne ikkje bergensarane verte heimfødingar, og på den andre sida blømde nasjonalismen. I festtalar og bordviser fall kraftpatriotiske uttrykk naturleg, og sjølv i Eidsvollsforsamlinga lærte ein seg raskt å «skåle på bergensk».
Burhaniye
Burhaniye er ein kystby og eit distrikt i provinsen Balıkesir i Egearregionen i Tyrkia. Distriktet ligg ved kysten av Egearhavet og er kjend for olivenolja som vert produsert her.
Husdyrkontrollen
Om lag 90 % av norske bønder er medlemmer i husdyrkontrollen. Medlemskapen er frivillig. I dag vert kostnadene til ku- og geitekontrollen dekt av fellesskapen over mjølkeprisen, men denne ordninga er under vurdering. Bønder som er medlemmer plikter å kontrollere mjølka 11 gonger i året.
Petter Lillebrænd
Petter Lillebrænd var ein skulemann frå Nord-Aurdal.
Trekkers Norge
Trekkers Norge er ein norsk fanklubb for folk som har ei særskild interesse for Star Trek-franchisen. Klubben vart starta opp i november 2004, og ser på seg sjølv som ein arvtagar til Star Trek Norge.
Petter Lillebrænd
I 1949 gav han ut boka I krig langs Begna.
Songen Blue Hawaii
Songen er blitt spelt inn amnge gonger, mellom anna med stor suksess som tittelsporet til ein Elvis Presley-film i 1961. Filmmusikken låg på førsteplassen av albumlista i USA i 20 veker på rad.
Innspelingar
• 1937: Bing Crosby med Lani McIntire and His Hawaiians
• 1953: Hal Aloma
• 1976: Rick Saucedo og The Ambassadors
• 1992: Willie Nelson
• 1997: Suburban Rhythm
• 1998: Eilert Pilarm
• 2008: David Byrne
• 1959: Kurt Edelhagen und Sein Orchester
• 1961: Billy Mure
• 1978: The Original Dulcimer Players Club
Donets
Dei nedre delane av elva kan nyttast til skipsfart, og vassvegen er ei viktig transportåre i nedslagsfeltet hennar (Donbas), eit område med mykje kolgruvedrift og tungindustri.
Blyant
Blyantar er skrivereiskaper hovudsakleg bygd opp av ei «blykjerne» og virke, som er eit beskyttande tredekke rundt kjernen. Namnet blyant kjem frå det tyske Bleierz som tyder blymalm, og byggjer på den mistydinga at det skulle vere bly-haldig malm i blyanten. «Blyet» er ikkje bly, men ei blanding av grafitt og leire (bly vil likevel bli brukt i det følgjande).
Historie
I dagens blyantar kan vi forandre på hardleik og farge. Ein standard deler blyantane inn i 9H, 8H, 8B og 9B. Hardleik har mykje å seia for ein kunstnar, som treng ulike typar blyantar.
Slektskap mellom fulfulde og andre språk
Niger-kongospråka
Dei atlantiske språka utgjer på eitt eller anna nivå ei grein av niger-kongospråka.
Volum
Volumformlar
(r = radiusen til sfæren)
(r = radiusen til den runde botnflata, h = avstanden frå botnflata til toppen)
Kvenna
Kvenna er verna med Verneplan II for vassdrag. Namnet kjem av planten kvann.
Slektskap mellom fulfulde og andre språk
Kay Williamson og Roger Blench
Williamson og Blench (2000) deler niger-kongospråka i dei same to hovudgreinene som Joseph H. Greenberg, men kallar greinene høvesvis kordofansk og mande-atlantisk-kongo. Den sistnemnde greina deler dei i tre, atlantisk, mande og ịjọ-kongo. Den sistnemnde gruppa svarar til gur, kwa, benue-kongo og adamawa-ubangi hos Greenberg, men inndelinga deira av denne "resten" – som ikkje er relevant å drøfte her – er heilt annleis.
Ennsdorf
Ennsdorf er ein kommune (Gemeinde) i distriktet Amstetten i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 7,69 km² og i kring 3 000 ibuarar. Landsbyen Ennsdorf ligg ved austbreidda av elva Enns, 250 meter over havet, der elva renn ut i Donau.
Bollnäs kommun
Kommunevåpenet
Blasonering: På blå bakgrunn, ei trane av sølv med isse, bein og nebb i raudt som held ein raud stein i den oppløfta høgrefoten sinm, og står ovanfor to bølgjeforma strekar av sølv.
Behamberg
Behamberg er ein kommune (Gemeinde) i distriktet Amstetten i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 20,3 km² og i kring 3 400 ibuarar. Behamberg ligg 2 km aust om byen Steyr i Oberösterreich.
Vietnam
Soge
Først etter å ha blitt grundig slått av Vietminh-styrkane i det store slaget ved Dien Bien Phu i 1954, innsåg Frankrike at dei ikkje kunne halde på Vietnam. Til det kunne haldast val i heile landet blei det mellombels delt. I Sør-Vietnam heldt dei som hadde samarbeidd med kolonimakta på posisjonane sine, og med amerikansk støtte nekta dei å vere med på val i heile landet som den nasjonale rørsla Vietminh kunne tenkjast å vinne. Vietminh tok makta i Nord-Vietnam.
Umm Zuwaytinah
Umm Zuwaytinah  er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Mote
Mote er det som er moderne eller tidstypisk og står for ein herskande stil eller meiningsretning.
Fenomen
Frå biletserien Marriage à-la-mode av William Hogarth. Måleriet skildrar moten i klesdrakt, hårstil, heimeinnreiing og husdyr som var vanleg i 1740-åra, då det blei til. Det kritiserer moralen som var på moten i den engelske overklassen, og er samstundes uttrykk for satiren som var på mote då William Hogarth verka.
Ørjan
Ørjan har namnedag 9. juli saman med Gøran og Jøran.
Pordenone
Historie
Pordenone vart grunnlagd seint i mellomalderen som ei elvehamn ved Noncello og namnet Portus Naonis. I området var det alt villaer og jordbruksbusetnadar i romartida. I 1378 vart byen gjeven til Habsburg-familien etter å ha høyrt til fleire føydale styre og vart ein del av patriarkatet Aquileia. På 1300-talet voks Pordenone raskt på grunn av den blømande handelen langs elva og han fekk bystatus i 1314.
I 1514 vart han ein del av Republikken Venezia som bygde ei ny hamn.
Etter den andre verdskrigen vart den lokale bedrifta Zanussi ein verdsgigant innan hushaldningsutstyr og i 1968 vart Pordenone hovudstad i provinsen med same namn.
Røros koparverk
Historie
Eit av dei største funna av kopar var gjort i bygda Kvikne i 1630-åra. Kvikne koparverk var eit av dei største i Noreg på 1600-talet. Folk frå Kvikne tok leiinga ved koparverket på Røros, mellom andre den første direktøren, Lorents Lossius. Han fekk med seg svigerfaren Anders Olsen Bruse, prest i Meldal, samt soknepresten på Tynset, Hans Lauritzen, og grunnla det første partisipantskapet med ansvar for drifta av Røros Verk.
Aloha 'Oe
I populærkulturen
I Disney-filmen Lilo & Stitch (2002) vart eit lite utdrag av songen sungen av Nani, og igjen i filmane Leroy & Stitch og Lilo and Stitch 2: Island Favorites.
Jack London-novella Aloha Oe inneheld refrenget av songen.
Zagorá-Mourési
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Galileitransformasjon
Transformasjon
Sjølv om matriserepresentasjonen i grunn ikkje er nødvendig for galileitransformasjon, gjer han at ein kan samanlikne direkte tranformasjonsmetodane i spesiell relativitet.
Gorizia
Historie
Frå 1100-talet til 1500-talet var Gorizia hovudstad i grevskapet Gorizia, som stort sett var sjølvstendig. Landområdet til grevskapet strekte seg ein liten periode opp til Aquileia og Tyrol.
Udy
Udy er 164 km lang og har eit nedslagsfelt på 3894 km². Elva spring ut i nærleiken av landsbyen Bessonovka i Belgorod oblast i Russland. Av busetjingar langs elva finn ein Zolotsjev, byen Kharkiv, Donetskoje, og landsbyane Bezljudovka og Borova.
Lansana Conté
26. mars 1984 døydde president Ahmed Sékou Touré, som hadde vore president heilt sidan sjølvstendet i 1958. 3. april same året leidde Lansana Conté eit militærkupp mot den mellombelse regjeringa. Dei neste åra leidde Conté ei militærregjering. Han leidde landet vekk frå den sosialistiske linja som forgjengaren hadde ført. I 1985 slo han ned eit kuppforsøk, om lag 100 militære vart avretta for deltaking i kuppforsøket. Tidleg i 1990-åra gjennomførte Conté ein prosess i retning sivilt styre. Politiske parti vart legaliserte i 1992, og 19. desember 1993 vart det halde presidentval. Conté stilte som kandidat for det nye partiet Parti de l'Unité et du Progrès (Partiet for einskap og framgang), og vann med 51,7 % av røystene, trass anklagar om valfusk. I 1996 overlevde han nok eit kuppforsøk. Conté vann nye presidentval 14. desember 1998 med 56,1 % av røystene. I november 2001 vart det halde ei folkerøysting som forlengde presidentperioden frå 5 til 7 år, og heva avgrensingar på kor mange periodar ein president kan sitja. Endringane vart godkjende, offisielt med 98,4 % av røystene, men opposisjonen avviste dette som valfusk. Presidentvalet 21. desember 2003 vart boikotta av alle utanom ein opposisjonskandidat, og Conté vann med 95,3 % av røystene.
Tettleik
Tettleik av stoff
Den kanskje høgaste kjende tettleiken er den i materien til ei nøytronstjerne (sjå nøytronium). Den gravitasjonelle singulariteten i senteret til eit svart hol har i følgje den generelle relativitetsteorien ikkje volum, så tettleiken er udefinert.
Kristi fødsel
Kristi fødsel er utgangspunktet for den tidsrekninga som vert nytta i det meste av verda, og har utspring i kristendommen. Årstal vert oppgjeve som anten før Kristi fødsel (f.Kr.) eller etter Kristi fødsel (e.Kr). Dersom eit årstal ikkje har noka slik presisering, er det alltid tale om tida etter Kristi fødsel.
Hortafjorden
Frå Horta til Leka er det om lag 10 km.
Petroleumsverksemda i Noreg
Uttak av norske oljereservar
Den norske oljeproduksjonen nådde ein topp i år 2000 med ein årsproduksjon på 181 millionar Sm³, og har sidan vist ein nedadgåande tendens. Av dei opphavlege totale norske oljereservane på ca 26,7 milliardar fat er ca 19 milliardar fat allereie tekne ut. I den nemnde oversikta er det indikert kor mange år det er til reserven er tom. Her kjem Noreg på botnen blant land med størst reservar. Berre Storbritannia har større prosentvise uttak enn Noreg, men med monaleg mindre reservar. Det norske uttaket i 2005 var ca 13,9 % av gjenverande reservar ved starten av året. Fleire av dei store oljefelta går mot slutten. Spesielt gjeld det Statfjordfeltet, der berre 3,3 % av olja gjenstår å produsere.
Game Boy Advance
Game Boy Micro
Game Boy Micro er den andre omforminga av Game Boy Advance. Maskina er 10,6 cm brei, 5,08 cm høg og 1,78 cm djup og veg 85 gram. Micro har ein mindre skjerm enn dei andre modellane, men med skarpare oppløysning og bakgrunnsopplysing. Maskinen er ikkje kompatibel med spel for Game Boy eller Game Boy Color.
Care of
Care of eller c/o i ei postadresse syner kven som skal motta posten på vegner av den eigentlege mottakaren og ta vare på posten eller bringe han vidare. Slik adressering vert særleg nytta når mottakaren ikkje har fast adresse, er mellombels utan adresse, er på vitjing hjå nokon, eller bur på ein stad utan fast postombering.
Minoritet
Minoritet tyder mindre del, og viser primært til ei folkegruppe som utgjer eit mindretal i eit samfunn.
Minoritet kan òg referere til underordna eller marginale grupper. Desse gruppene treng ikkje nødvendigvis å vere talmessig i mindretal, men dei står i eit asymmetrisk tilhøve til majoriteten gjennom språk, utdanning, religion, kultur, seksuell orientering og så bortetter.
Apsis
Apsis vart nytta i kortveggen på den antikke romerske basilikaen. I kyrkjearkitekturen er apsis nytta som koravslutning.
Bulancak
Bulancak er ein by og eit distrikt i provinsen Giresun på kysten av Svartehavet i Tyrkia, nær byen Giresun. Byen har kring 40 000 innbyggjarar (2009).
28. januar
28. januar er den 28. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 337 dagar att av året (338 under skotår).
Jakob von der Lippe
Jakob von der Lippe var ein norsk marineoffiser, admiral frå 1930. Biskopen Jacob von der Lippe var bestefar hans.
Førsvassåi
Førsvassåi er ei lita elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer Førsvatn, og etter om lag 1 kilometer munnar ho ut i elva Kjela.
Sjurd
Sjurd har namnedag 23. desember.
Ad hoc-hypotese
Ad hoc-hypotese er ein hypotese som har som einaste formål å redde ein annan hypotese eller teori når ein må forklare data som motseier den opphavlege teorien. Ein ad hod-hypotese vil korkje gjere teorien enklare eller føre fram til nye forutseiingar, men konstruerer påstandar som gjeld berre i dette eine særtilfellet for at teorien likevel skal stemme overeins med observasjonane. Sjølv om det ofte vil vere best å revidere teorien, hender det at ein ad hoc-hypotese syner seg å vere den rette forklaringa, det er altså ikkje alltid ein veg utanom.
Grimselpasset
Soge
Ein kjenner til at Grimselpasset har vore nytta som kløvveg frå 1300-talet. Den historiske kløvvegen vart på 1800-talet utbygt til ein høgfjellsveg, ein veg som var open i sommarstida. Køyrevegen over fjellet stod ferdig i 1894. Grunna utbygging av vasskraft i området vart vegen mykje utbetra i tida 1920-50.
Bolva
Ho er 213 km lang og har eit nedslagsfelt på 4340 km². Middelvassføringa ved munningen er 22 m³/s. Elva har utspring på sørsida av Smolenskhøgdene. I Kaluga oblast renn elva gjennom byane Kirov og Ljudinovo. Elva renn så inn i Brjansk oblast og gjennom byane Djatkovo, Ljubokhna, Fokino og Raditsa-Krylovka. Bolva munnar ut i Desna i byen Brjansk.
Sigurd
Bruken av namnet i Noreg
I 2007 er det om lag 6 530 som har Sigur(d), til første fornamn.
Johannes Regis
Johannes Regis var ein komponist av den flamske skolen.
Pamela Jelimo
Pamela Jelimo eller Chelimo er ein kenyansk friidrettsutøvar som spesialiserer seg på 800 meter.
Jelimo begynte å springa som 13-åring, ho gjekk då på skule i Kapsabet. Ho begynte som sprintar. I juni 2007 kom ho på 5. plass i Kenya-meisterskapen på 400 meter. Det same året vann ho gull på 400 meter i den afrikanske juniormeisterskapen og sette kenyansk juniorrekord på 200 meter, med 24,68 sekund. Ho skal ha sprunge den første 800 meteren sin den 19. april 2008, med resultatet 2:01,02.
Gjennombrotet til Jelimo kom i afrikameisterskapen i friidrett i 2008, då ho var 18 år gamal. Ho sette ny kenyansk juniorrekord på 800 meter, med 1:58,70. 25. mai 2008 vann ho Hengelo grand prix og sette ny juniorverdsrekord med 1:55,76. 1. juni 2008 sette ho ny afrikansk rekord, med 1:55,19 i eit Golden League-stemne i Berlin. Ho forbetra rekorden den 18. juli til 1:54,97 i Paris. Dette var den fjerde Golden League-sigeren hennar på rad.
Birger Grinde
Grinde vart utdanna som flygar ved Marinens Flyveskole og fekk «Flygervingen» i 1931. Han vart tilsett i DNL i 1937 og flaug innanlands med Junkers Ju 52 i åra før andre verdskrigen.
Tekstmeldingsteneste
Tekstmeldingsteneste er ei teneste som gjer det mogleg å senda korte meldingar mellom særleg mobiltelefonar. På engelsk språk er nemninga Short Message Service. Av den engelske nemninga kjem forkortinga SMS. Nemninga SMS vert nytta i norsk språkbruk i tillegg til nemninga tekstmelding.
Svalbardposten
Historie
Sidan 1986 har Svalbardposten kome ut kvar fredag heile året. Etter økonomiske vanskar mot slutten av 1980-åra blei det gjort fleire omorganiseringar for å berge drifta. Justisdepartementet blei i røynda ansvarleg utgivar, ei rolle som blei endra i 1992 då Stiftelsen Svalbardposten blei skipa for å ha rolla som utgivar. Justisdepartementet skaut likevel inn grunnkapitalen til stiftinga. I 1996 blei drifta omorganisert nok ein gong, denne gongen til aksjeselskap ved opprettinga av Svalbardposten AS. Dette blei gjort for at avisa kunne få pressestønad. Svalbardposten AS har skrive ut ein aksje på 500 000 kroner, og aksjen tilhøyrer Stiftelsen Svalbardposten. I 1997 lanserte Svalbardposten eiga nettutgåve. I september 2012 la avisa om nettutgåva med betaling for nettnyhende.
Japan
Klima
Dei subtropiske øyane i Japan har forholdsvis tørre vintrar, men ein kan få ganske så kjølig og skya vêr så langt sør som til Okinawa. Sommaren er varm, fuktig og solrik, men somme tider tyfonar kan slå til mot øyane med full kraft.
Gnesin-instituttet
Musikkakademiet vart grunnlagt den 15. februar 1895 av dei jødiske systrene Jelena, Evgenija og Marija Gnesin frå Rostov-na-Donu. Alle tre hadde studert piano og vorte uteksaminert frå Konservatoriet i Moskva med særleg utmerking. Namnet til musikkakademiet spreidde seg raskt, og det vart snart kjend som eit eliteakademi. Broren til Gnesin-systrene, Mikhail Gnesin, vart ein feira komponist som vart leiar for Gnesin-instituttet frå 1945-1957.
Reidar Kristiansen
Reidar Kristiansen var ein norsk fotballspelar frå Fredrikstad som vann fire seriefinalar og to cupfinalar med Fredrikstad Fotballklubb i åra frå 1954 til 1961.
Sinop
Klima
Sinop har eit maritimt klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfb). Sinop har varme og fuktige somrar med ein middeltemperatur på 26 °C, men temperaturen går sjeldan over +30 °C. Varmerekorden for Sinop er 34,4 °C frå 6. juli 2000.
Montsoreau
Montsoreau har om lag 447 innbyggjarar. Ein person frå Montsoreau vert kalla Montsorellien.
Spekkhoggar
Levevis
Spekkhoggaren jaktar på byttedyr som fisk, sel, skate og hai. Dei jaktar ikkje menneske, men det finst døme på at spekkhoggarar i fangenskap har skada eller drepe dyrepassarane sine.
Go
Spelemåte
Det finst eit smart handicapsystem som gjer at ein nybyrjar og ein røynd spelar kan spele jamne og spanande parti, samstundes som aktive konkurransespelarar får rankingtal. Den svakaste spelaren er då svart og får ei mengd gratissteinar utlagd på spesielle punkt ved byrjinga av partiet, medan kvit får gjere det fyrste verkelege trekket. Skilnaden mellom to nærliggande rankingtal svarar til ein stein i handicap. Eit vanleg parti utan handicap byrjar alltid med at svart gjer det fyrste trekket på eit tomt brett. For å kompensere kvit for den ulempa det inneber at svart byrjar, får kvit ofte (i det minste i konkurransesamanhengar) ei mengd bonuspoeng som kallast for komi. Det vanlege er 6,5 poeng i komi. Å nytte komi som ikkje er eit heiltal gjer at partiet ikkje kan ende uavgjort (bortsett frå om spelarane vert samde om uavgjort under spelet, noko som kan vere tillate). Når den mest røynde spelaren plasserer ei brikke som i neste runde vil kunne gjere han i stand til å fange nokre av steinane til motspelaren, var det før god skikk å åtvare motspelaren ved å seie «atari», ein ekvivalent til uttrykket «sjakk», men dette er ikkje lenger vanleg.
Arbeidernes Opplysningsforbund
Sambandet hadde sitt skipingsmøte den 12. desember 1931, med oppstart av verksemda frå 1. januar 1932. Haakon Lie var den første sekretæren i AOF, frå 1932 til 1940.
Neognathae
Neognathae er fuglar av underklassen Neornithes i klassen Aves. Neognathae femnar om praktisk talt alle nolevande moderne fuglar. Nolevande artar utanfor Neognathae er dei i systertaksonet Paleognathae, det vil seie struts og strutseliknande fuglar samt dei flygedyktige tinamufuglar.
Schwabisk Alb
Geologi
Schwabisk Alb består stort sett av kalkstein som danna havbotn i juratida. For 50 millionar år sidan trekte havet seg tilbake. Sidan kalkstein løyser seg opp i vatn, forsvinn regnvatn ned i sprekker og dannar underjordiske elvar som renn gjennom store grottesystem før dei kjem opp av bakken. Det er nesten ingen elvar, innsjøar eller andre former for overflatevatn i Schwabisk Alb.
Landskap
Området er stort sett åslendt, og i aust stort sett flatt. Åsane er ofte dekte av små skogar med små sletter og små landsbyar i mellom. .
Piz Alpetta
Piz Alpetta er eit fjell i Glarus-Alpane, i nærleiken av Disentis i kantonen Graubünden i Sveits.
Ibsen-museet i Grimstad
Ibsen-museet i Grimstad vart opna i 1916 som det første museet vigd Henrik Ibsen. Det held til i huset Ibsen budde og arbeidde i då han var hjelpar hjå apotekaren Lars Nielsen.
Nettverket «Ibsenmuseene i Norge»
Ibsenmusea er også med i eit samarbeid med andre litterære museum i Norden. Blant anna blir det arrangert årlege seminar som går på rundgang mellom dei ulike aktørane i alle deltakarlanda.
Styltrer
Styltrer er fyrst og fremst kjent frå omreisande sirkus og som leiketøy for ungar, med dei har fleire stader i Europa vore nytta i samband med arbeid.
Finndøl
Finndøl er ei elv i Fyresdal kommune i Vestfold og Telemark. Ho munnar ut i Hovvatnet på grensa til Valle kommune i Agder fylke. Eit stykke nede tar ho òg mellom anna i seg elva Bondøl frå Bondalsvatn og Gausåni frå Gausvatn, før ho saman med Songedalsåi dannar Dalåni, på veg mot Fyresvatnet. Systemet høyrer til Arendalsvassdraget.
Pascale Baudonnel
Undredal
I 1983 flytta Baudonnel til bygda Undredal i Aurland kommune, og her vart ho buande. Ho har sjølv sagt at hennar kall i livet var å ta vare på den gamle budeiekulturen i Noreg, og ho har lært seg dei gamle norske ystetradisjonane. Baudonnel har jobba ved Ivar-Bjarne Undredal si familiebedrift og seinare i bygdesameiget Undredal Stølsysteri som lagar brimost og kvitost av geitemjølk. Dette produktet vart som første i Noreg erklært utryddingstruga av den internasjonale rørsla Slow Food (Presidium).
Desna
Desna (russisk og ukrainsk Десна) er ei elv i Russland og Ukraina og ei av sideelvane til Dnepr frå venstre, den lengste sideelva hennar. Desna har ei lengd på 1187 km og 535 km av ho kan nyttast til skipsfart. Nedslagsfeltet hennar er.
Pascale Baudonnel
Upasteurisert ost
I 1994 kom EØS-avtalen, som oppheva det norske forbodet mot å lage ost frå upasteurisert mjølk. Men det skulle gå ni år til før Undredals-ystarane fekk autorisasjon til å produsere og selje ost frå rå geitemjølk. Etter 13 år med kjemping fekk Baudonnel sitt ysteri autorisasjon i 2003.
Pentti Kahma
Aktiv
Kahma var ein av dei aller beste diskoskastarane i heimlandet frå 1967 av. Det året markerte han seg i medaljekampen under den finske meisterskapen i Björneborg. Etter å ha kasta 54,34 m fekk han bronsen, Niilo Hangasvaara vann på 55,56 m. Hangasvaara vart nasjonal meister også i 1968, medan Kahma, som i løpet av sesongen hadde persa med 56,52 m, vann sølvmedaljen. Eit nytt nasjonalt sølv fekk han i 1969; 57,46 m i meisterskapen på olympiastadion var 28 cm kortare enn Jouko Montonen sitt vinnarkast. Same sesongen deltok han i sin fyrste internasjonale meisterskap, EM i Aten}}, der han ikkje makta gå til finalen. Den 14. juni 1970 sette han finsk rekord med 62,28 meter, og vart same sesongen nasjonal meister for fyrste gong etter 59,78 m i [[Kuovola. Også i 1971 vart han finsk meister med 61,22 m i sluttprotokollen, og han forbetra persen til 63,50 m. I september månad same året var det klart for EM på heimebane i Helsingfors. For første gong nådde han finalen i ein stor meisterskap, der han med 60,64 meter i finalen var berre 98 cm bak sølvvinnaren Lothar Milde.
Safranbolu
Gamlebyen har mange bevarte gamle bygg, med 1008 registrerte historiske objekt. Safranbolu vart lagt til verdsarvlista til UNESCO i 1994.
Iput
Iput er 437 km lang og har eit nedslagsfelt på. 109 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 83,4 m³/s. Elva frys til i slutten av november og vert isfri att i mars eller tidleg i april.
Alberta
Geografi og klima
Hovudstaden i Alberta, Edmonton, ligg rett ved det geografiske midtpunktet i provinsen. Ved byen finn ein oljeraffineri. Området i sør, kring Calgary er kjent for ranching. Mykje av dei skoglause områda av Alberta er nytta ut til enten korndyrking eller mjølkeproduksjon, med krøtterfarmane som dominerande i sør.
Ghana
Religion
På om lag same tida kom kristne portugisiske misjonærar til kystområda. Protestantisk misjonsverksemd på 1800-talet førte til at mange ghanesarar i dag er metodistar, presyterianarar eller anglikanarar.