cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Havoverflatetemperatur
Måle SST
Satellittar blir derimot meir og meir brukt til å måle havoverflatetemperaturen, sidan dei kan måle temperaturen over store område. Satellittane måler varmestrålinga, som er den infraraude delen av det elektromagnetiske spekteret, frå overflata. Bølgjelengdene dei målar er valde empirisk, og er bølgjelengder som kan gå gjennom atmosfæren utan å bli absorbert (med mindre det er skyer), og som har maksimal svart lekamstråling. Problemet med satellittmålingar er derimot at dei berre måler det øvste 10 mikrometer tjukke laget av overflata, og vil kanskje ikkje representere den «verkelege» havoverflatetemperaturen i det øvste metertjukke laget. Sidan satellittane ikkje kan måle gjennom skyer, vil temperaturen som vert målt alltid vere i fint vêr. Fordelane med å kunne måle temperaturen over så store område som satellittar kan, er derimot mykje større enn bakdelane.
Nesset kommune
Historikk
1. januar 1890 blei Nesset kommune delt, då Eresfjord og Vistdal kommune blei oppretta som kommune med 2155 innbyggjarar. Gjenverande Nesset kommune hadde då 1706 innbyggjarar.
Nesset blei slegen saman med Molde og Midsund til nye Molde kommune 1. januar 2020.
Arthur Tansley
Arthur George Tansley var ein engelsk botanikar som var grunnleggjande for utviklinga av faget økologi. Han la fram omgrepet «økosystem» i 1935 og «økotop» i 1939. Tanley var også medgrunnleggjar av British Ecological Society, og verka som redaktør i Journal of Ecology i tjue år.
Han var mykje påverka av den danske planteøkologen Eugenius Warming.
Miller Butte
Miller Butte er ein stor butte som ligg 2 nautiske mil (3,7 km) søraust for Roberts Butte i Outback Nunataks. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1959-64. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Carl D. Miller, ein geofysikar ved McMurdo-basen, 1967-68.
Talet 51
Ordenstalet som svarar til talet femtiein er femtifyrste (51.).
Fabian Society
Rørsla er kanskje best kjend for pionerarbeidet ho gjorde frå slutten av 1800-talet til første verdskrigen. Fabianarane la mykje av grunnlaget for Labour-partiet, og påverka politikken i fleire av dei statane som oppstod etter avkoloniseringa av det britiske imperiet, særleg India under Jawaharlal Nehru.
Veselin Topalov
Sjakk-parti
Topalov-Kasparov, Moskva-olympiaden 1994
Al Khor-øya
Tidleg Dilmun-tid
Keramikk frå Dilmun-sivilisasjonen indikerer at øya var nytt til den Bahrain-baserte sivilisasjonen frå kring 2000 til 1750 fvt. Keramikk datert til tidleg i Dilmun-tida består hovudsakleg av mellomstore krukker og kokekar. Ein kan ha oppretta busetnader i Dilmun-tida for reisande mellom Bahrain og dei nærmaste, viktigare busetnadane i Persiabukta, Tell Abraq. Eit anna forslag går ut på at vitjande fiskarar eller perledykkarar hadde leir på øya. Funn av keramikk i området indikerer òg at det kan ha vore handel mellom innbyggjarane på Al Khor og Dilmun-sivilisasjonen, men dette er usannsynleg fordi det var få innbyggjarar i Qatar på denne tida.
Det norske kongeflagget
Kongeflagget etter 1905
15. november 1905 vedtok den norske regjeringa at eit våpenbanner med kongevåpenet – løva med olavsøksa – på raud duk skulle brukast som kongeflagg. Marinefartøyet Heimdal førte dette kongeflagget då kong Haakon VII kom til Kristiania 25. november. Dette førse kongeflagget vart laga etter ei teikning av den danske heraldikeren Anders Thiset, som saman med Harry Fett var rådgjevar for regjeringa i spørsmål om riksvåpenet. Mange var misnøgde med at ein danske hadde teikna kongeflagget, og difor fekk målaren Eilif Peterssen oppdraget med den endelege utforminga. Hans framlegg til riksvåpenet vart stadfeste ved kongeleg resolusjon 30. desember 1905. Sidan har løva i kongeflagget alltid vore utforma etter Peterssens teikning.
Gölcük i Kocaeli
Jordskjelvet i Izmit i 1999 skjedde i dette distriktet. Ein av marinebasane til Den tyrkiske marinen ligg i Gölcük. Det same gjer bilfabrikken Ford Otosan.
Middendorffbukta
Middendorffbukta (russisk Залив Миддендорфа, Zaliv Middendorfa) er ei bukt på Tajmyrhalvøya i Russland. Ho ligg sørvest for Nordenskiöldøyane i Karahavet og er open mot vest. Bukta grensar til Zarajahalvøya i aust, kalla opp etter skipet til baron Eduard von Toll. På nordsida av bukta er det ei anna mindre bukt kalla Kolomeitsevabukta, kalla opp etter kaptein Nikolaj Kolomeitsev, som var kommandør på «Zaraja».
Botnkrona
Botnkrona  er det høgaste fjellet på øya Alsta i Alstahaug kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1072 meter over havet.
Kalving
Kalving viser til fødsel hjå storfe, elg, hjort og rein.
Reginald Dyer
Uro i Punjab
Den største reaksjonen var massakren i Jallianwala Bagh. I samband med høgtida baisakhi hadde tusentals folk samla seg i denne parken. Dyer leia 90 indiske soldatar og 2 beltevogner til staden. Utan forvarsel gav han soldatane ordre om å skyta på dei som var samla der. Skytinga blei retta mot der folkemengda var tettast, som ved dei få rømmingsvegane frå den inngjerda parken, og varte i 10 minutt. Etterpå var minst 379 døde og tusentals såra. Etter hendinga fekk Dyer tilnamnet «The Butcher of Amritsar», 'slaktaren frå Amritsar'. Dagen etter massakren skreiv Dyer eit trugande ope brev til innbyggjarane i Amritsar. Noko seinare innførte han også det tidlegare nemnde krypepåbodet.
Reaksjonar
I 1920 blei Reginald Dyer oppmoda til å forlata stillinga si og venda attende til Storbritannia av general Charles Carmichael Monro, som var øvstkommanderande for hæren i India. Då han kom attende til heimlandet blei han overrekt eit æressverd og 26 000 pund som var blitt samla inn gjennom ein kampanje i den konservative, imperialistiske avisa Morning Post. Hendinga førte til at den indiske nobelprisvinnaren Rabindranath Tagore sa frå seg den britiske riddartittelen sin. Dyer sjølv angra ikkje på det han hadde gjort, og skreiv i januar 1921 ein avisartikkel som gjekk sterkt ut mot sjølvstende for India, og oppreistar for å få dette.
Død
I løpet av 1921 blei helsa til Dyer dårlegare, og han blei lam. I 1927 døydde han av åreforkalking og hjerneblødning i Long Ashton nær Bristol. Han blei skildra i artiklar i The Morning Post som «mannen som redda India» (The Man Who Saved India) som hadde gjort plikta si. The Westminster Gazette var av ei anna meining, og skreiv at handlinga hans var den som hadde øydelagd mest for det britiske omdømet som rettferdige herskarar i India.
Nordvikbukta
I 1930-åra var det noko tilvekst i området då dei første isbrytarkonvoiane gjekk i fart langs Nordaustpassasjen.
Roy Clapham
Clapham var president for Linnean Society frå 1967 til 1970, og fekk deira Linnean Medal i 1972.
Pekka Zajkov
Pjotr Mefodijevitsj Zajkov er ein karelsk språkforskar frå Joensuu som framfor alt har arbeidd med karelsk og med akkalasamisk.
Biografi
Pekka (Pjotr) Zajkov voks opp i Kiestinki, i nærleiken av sjøen Koutajarvi i den karelsk-finske sosialistiske sovjetrepublikken. I tillegg til å vere karelar har han også samisk bakgrunn, med samisk bestefar og samiske røter også på morssida.
Lady av Styx
«Lady» er ein song skriven og framført av rockebandet Styx frå 1973. Han vart først gjeven ut på Styx II og vart ein lokal hit i heimbyen deira Chicago, men gjekk ikkje i starten inn på dei nasjonale listene. Songen fekk ny suksess kort tid etter at Styx forlet Wooden Nickel Records til fordel for A&M Records i 1974 då han slo gjennom nasjonalt, og klatra til slutt til sjetteplassen på Billboard Hot 100 i mars 1975. Powerballaden vart seinare spelt inn på ny i 1995 for samleplata Greatest Hits på grunn av ein kontraktsstrid mellom A&M og Wooden Nickel.
Molde kommune
Molde er ein kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Molde kommune fekk sine noverande grenser etter kommunereforma 2020 då dei tidlegare kommunane Molde, Nesset, og Midsund kommune blei slåtte saman til nye Molde kommune. Heile landarealet inkludert innsjøar er no ca. 1503 km²., meir enn det tredoble av Molde sitt areal før år 2020.
Omvikdalen
I dag er bygda eit viktig jordbruksområde, med vekt på mjølkeproduksjon og sauedrift.
Molde kommune
Molde lufthamn ligg på Årø austom byen. Byen er hamn for hurtigruteanløp.
Kroa i Bø
Kroa har også fleire utval som arrangerer små og store arrangement, som Fri Musikkens Venner Nå! (FMVN!), Fraktal, Bø Filmklubb, Bø Studentmedia og Åpen scene.
Roberts Butte
Det vart oppdaga av U.S. Victoria Land Traverse Party, 1959-60. Louis J. Roberts, ein landmålar for US Geological Survey (USGS) i denne gruppa, forslo namnet «Flattop Mountain», men for å unngå forveksling namngav Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) det etter Roberts som var den første til å kartlegge fjellet.
Matthias Numsen Blytt
Resultata av studia publiserte Blytt i ei rad avhandlingar som han til slutt samla i Norges Flora. Første band kom i 1861, mens sonen Axel fullførte verket med band 2 (1874) og band 3 (1876).
Mustafa Abdellaoue
Abdellaoue har òg spelt futsal for Holmlia Futsal.
Corto Maltese
Corto Maltese vart sjølv sjømann, og opplever eventyr i mange verdsdelar i tida om lag 1900 til 1925.
Botnafjellet
Fjellet er det niande største i landet ut frå primærfaktor.
Smådal i Bergen
Smaadal eller Smaadalen er ein liten gard i Fana i Bergen kommune. Garden ligg på nordaustsida av Kalandsvatnet, aust for Sineset.
Khoisanspråk
Ju-ǂhõã
Desse blir ofte referert til som nordkhoisanspråk.
Klikkelydane i khoisanspråka
Khoisanfolka i Botswana blir rekna for ein av dei eldste greinene av menneskeslekta.
Ammeku
Eit godt jur og ei god jurhelse er viktig for at kua skal halde ut med kalven/kalvane.
Fôrhaustar
Oppbygging
Direktehaustarar har ein horisontalt opplagra sylinder med to, tre eller fire rekkjer med fritt hengsla knivar, som når sylinderen roterer med rundt 1500-1600 o/min, slår graset, kuttar det i stutte bitar og kastar det opp i ein tilhengar som er kopla til traktoren. Når sylinderen roterer står knivane i sylinderen radialt ut frå akslingen dei er festa på. Toppen av graset vert kutta når knivane på sylinderen passerer ein motkniv som er fast montert i framkant av slagsylinderen. Når maskina flyttar seg framover vert så stilken på graset kutta under motkniven. Dette fører til at graset vert kutta i bitar av ulik lengd. Arbeidsbredda varierer frå 1 til 1,5 m. Ettersom knivane er fritt hengsla vil dei gje etter om dei møter stein.
Dei fastmonterte knivane er sårbare for stein og metallbitar. Det står difor ein metalldetektor i innmatingsrullane, som stoggar innmatinga om det er metallbitar i massen. Forutan å hindra skade på maskina vil metalldetektor òg hindra at metallbitar vert med inn i siloen. Det er viktig at kvivane er skarpe og mange maskiner har innebygd ein avlang slipestein av same breidd som knivsylinderen. Når knivane skal slipast vert sylinderen køyrt sakte i motsett retning og slipesteinen vert senka ned på knivane.
The Serpent Is Rising
Songar og mottaking
Styx rekna The Serpent Is Rising som den verste innspelinga deira. Dennis DeYoung har sagt at det var «ei av dei verste innspelingane og produksjonane i musikkhistoria.»
Hjerttinden
Hjerttinden er eit fjell i Sørreisa, Bardu og Salangen kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1380 meter over havet.
Festdagsreduksjonen
Festdagsreduksjonen (heilagdagsreforma), som vart vedteken under regimet til Struensee, den 26. oktober 1770, førte med seg ei halvering av religiøse markeringar i Danmark og Noreg. Mange av heilagdagane som var fastsette i kong Kristian den femtes norske lov vart anten avskaffa heilt eller flytta til næraste søndag.
Norddal kommune
Langs Tafjorden, innover Sunnylvsfjorden og utetter Storfjorden var det ei rad veglause fjord- og fjellgardar, til dømes Skrenakken, Verpesdalen og Smoge. Alle gardane var fråflytta før 1960. Storfjordens venner driv vern av desse kulturminna.
Geografi og klima
Om lag 90 % av fjellmassiva i Norddal er gneis med innslag av granitt. Fjellet forvitrar grunna vatn, frost og varme dette skaper store og små steinras, særleg kjend er Tafjord-ulukka i 1934. Berggrunnen i Norddal er særmerkt med stort innslag av olivin som det og har vore utnytta kommersielt.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Norddal kommune frå 1801:
Kyrkjetoneart
Historia til toneartsystemet
Finaletonen er den tonen regelen fastsette som endepunkt for melodiane. Desse var det fastsett fire av: d, e, f og g. Tonen svarar til tonika i moderne funksjonsharmonikk. Kvar finaletone hadde to modi knytt til seg, ein modal og ein plagal, i alt åtte skalaer. Autentisk modus gjekk frå finaletonen til oktaven over, plagaltonearten gjekk frå kvarten under finaletonen. Kvar modus hadde ein tenor-tone (resitasjonstone). På denne tonen vart tekstene resiterte. Denne praksisen skreiv seg frå dei fastsette melodiene salmeversa var sungne på.
Delinga av Britisk India
Bakgrunnsstoff
Storia dell'India
Namibørkenen
Ein har derimot fleire uvanlege plante- og dyreartar i ørkenen. Ein av desse er Welwitschia mirabilis, ein av dei mest uvanlege artane. Welwitschia er ein slag busk, men har berre to lange reim-forma lauv, som han har gjennom heile levetida. Desse lauva kan verte fleire meter lange, og er krokete og vridde på grunn av ørkenvinden. Pælerota til busken utviklar seg til ei flat, konkav skive gjennom levealderen. Welwitschia er kjend for å kunne overleve i dei ekstremt tørre forholda i Nambiørkenen, og for stundom tilført fukt frå havtåke.
Hauts-de-Seine
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Île-de-France, og i lag med Val-de-Marne og Seine-Saint-Denis er det eit av tre små departementet som dannar ein ring rundt Paris, kjend som petite couronne («den litle ringen»). Hauts-de-Seine grensar til departementa Val-de-Marne, Yvelines, Val-d'Oise, Essonne, Seine-Saint-Denis og Paris.
Økonomi
Hauts-de-Seine er Frankrike sitt nest rikaste departement etter Paris, og eit av dei rikaste områda i Europa. BNP per innbyggjar var € 62 374 i 2003 (om lag 500 000 kroner).
Athanasios av Athos
Athanasios av Athos (om lag 920-1000) var ein austromersk munk som grunnla eit kloster på fjellet Áthos.
Hardangerfjorden
Dei enkelte delane av fjorden har eigne namn. Frå innløpet til botn av fjorden er desse Bømlafjorden, Halsnøyfjorden, Husnesfjorden, Kvinnheradsfjorden, Sildafjorden, Hissfjorden, Ytre Samlafjorden, Indre Samlafjorden, Utnefjorden, Eidfjorden og Simadalsfjorden. Den 38 km lange Sørfjorden er den lengste sidearmen.
Peñón de Alhucemas
Isla de Tierra er ein bratt, 11 meter høg klippe, 114 meter nord for den marokkanske stranda. Ho er 192 meter lang og 87 meter brei, med eit areal på 1,7 hektar.
Aaslaug Aasland
Verv
Offentlege verv:
David Livingstone
Sitatet «Dr. Livingstone, I presume?» (Dr. Livingstone, formodar eg?) skriv seg frå då oppdagaren Henry Morton Stanley etter lang tid med leiting trefte på Livingstone i 1871 i Ujiji ved Tanganyikasjøen.
Piería
Historie
Piería var ein del av Kongedømet Makedonia i antikken, og vart seinare ein del av Romarriket og Austromarriket. På 1300-talet vart det erobra av Det osmanske riket, som heldt til her i 500 år fram til den greske sjølvstendekrigen i 1821. Piería tapte derimot slaga og vart ikkje ein del av Hellas før etter balkankrigane i 1913. Under den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922 kom mange flyktningar frå Vesleasia til området. Tidlegare var Piería ein del av Thessaloníki prefektur, men i 1947 vart området eit eige prefektur, frå 2011 ei periferieining. Piería opplevde økonomisk vekst i jordbruk og servicenæringa etter dette.
Düzce
Klima
Düzce har eit maritimt klima (Köppen si klimaklassifisering Cfb) med kalde og og stundom snørike vintrar og varme somrar.
David Lane
David Eden Lane var ein ny-nazistisk leiar og forfattar frå Iowa i USA. Han var ein av grunnleggjarane av organisasjonen The Order, og forfatta «14 Words», ei slags truvedkjenning for kvite rasistar. Han var også medlem av John Birch Society, Ku Klux Klan og Aryan Nation.
Lane blei dømd for medverknad til drapet på radioprataren Alen Berg. Han døydde medan han sona ei fengselsstraff på 190 år i Terre Haute i Indiana.
Kalv
Til dyr som får kalvar reknar me storfe, reinsdyr, elg, hjort, dådyr og rådyr.
Språk
Brukt om ting viser «kalv» ofte til ein stor og ein liten ting. Fleire småøyar som ligg ved sida av ei større er blitt kalla «Kalv» (som britiske Calf of Eday, Calf of Flotta) eller Kalvøy. I Nord-Amerika er «cow-calf» eit omgrep brukt om eit lokomotivsett der eitt lokomotiv har førarvogn og det andre ikkje.
Andreas Seierstad
Han gav ut Olavsdyrking i Nidaros og Nord-Europa (1930) og mindre avhandlingar om den norske kyrkjehistoria, særleg i mellomalderen, reformasjonstida og på 1800-talet, og dei fleste av desse vart seinare trykte samla i Fedrearv og kristenkall (1965). Seierstad var også medredaktør i Tidsskrift for teologi og  kirke (1930–1960), og medlem av Den midlertidige kirkeledelse (1943–1945).
Rauma kommune
Geografi
Busetnaden held for det meste til langsmed Romsdalsfjorden og sidefjordane. Ved utløpet av Rauma ligg byen og administrasjonssenteret Åndalsnes med. På sørvestsida av utløpet er strandstaden Veblungsnes. Inst i Isfjorden ligg tettstaden Isfjorden med. Andre tettstader i kommunen er Voll med, Innfjorden med og Brønnsletten med. Av mindre bygder kan nemnast Vågstranda, Måndalen, Eidsbygda, Rødven, Åfarnes, Mittet, Marstein og Verma. I 1996 vedtok Rauma kommunestyre at Åndalsnes skulle få status som by.
Tokamak
Magnetisk kompresjon
På same måte som temperaturen i ein gass aukar ved kompresjon (PV/T konstant), vil temperaturen i plasmaet auke viss det blir komprimert raskt. Dette kan skje ved ein kraftig og rask auke av magnetfeltet. I ein tokamak oppnåast dette ved at plasmaet vert forskyvt radielt innover. Dette har ytterlegare den fordelen at tettleiken i brenselet aukar.
Pascal Couchepin
Pascal Couchepin er ein sveitsisk politikar. Han vart med i den sveitsiske regjeringa, Føderasjonsrådet, i 1998. I 2003 og igjen i 2008 hadde han den rullerande posten som president i Sveits. Han kjem frå den franskspråklege delen av Sveits. Han representerer det liberale partiet Det frisinna demokratiske partiet.
Gunnar Jahn
Utdanning og karriere
Under den andre verdskrigen var Jahn medlem av Administrasjonsrådet i 1940. Som motstandsmann blei han i 1944 formelt ein av leiarane i Heimefronten. Same hausten blei han arrestert av tyskarane og send til Grini fangeleir. I rettsoppgjeret etter krigen markerte Jahn seg som ein konsekvent motstandar av dødsstraff.
I Einar Gerhardsen si samlingsregjering i 1945 blei Jahn på nytt finansminister.
I 1946 blei Gunnar Jahn direksjonens formann i Noregs Bank, (sentralbanksjef), ei stilling han hadde fram til 1954. Han heldt fram med å vere tilknytt Noregs Bank etter at han slutta som direksjonsformann.
Odense
Odense er ein by og tidlegare kjøpstad på øya Fyn i i Danmark. Den er tredje størst av byar i Danmark, og den største byen på Fyn. Innbyggjartalet var per 2013 på 170,327. Han er administrasjonsstad for Odense kommune og ligg i Region Syddanmark.
Raudstrupe
Hekking
Hoa legg oftast egg i mai-juni. Ungane blir i reiret 14. dagar, men blir framleis mata nokre veker etter at dei har forlate det.
Pas-de-Calais
Historie
Pas-de-Calais er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Boulonnais, Ponthieu og Artois.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Pas-de-Calaisiens.
Pas-de-Calais er eit av departementa i Frankrike med høgaste folketettleik, og har likevel ingen storbyar. Calais har berre like over 100 000 innbyggjarar, følgt av Boulogne-sur-Mer og Saint-Omer. Resten av folkesetnaden bur hovudsakleg langs grensa til departementet Nord i gruvedistriktet, der fleire småbyar til saman dannar eit storbyområde med om lag 1,2 millionar innbyggjarar. Sentrale og sørlege delar er meir landleg, men likevel ganske tett folkesett med mange landsbyar og småbyar.
Langenuen
Langenuen er eit sund i Sunnhordland i Vestland fylke, mellom øyane Stord og Huftarøy i Austevoll i vest og Tysnesøy og Reksteren i Tysnes kommune i aust. Sundet er 35 km langt og strekkjer seg frå Husnesfjorden ved innløpet til Hardangerfjorden i sør til Bjørnefjorden i nord. Mellom Stord og Huftarøy kjem Selbjørnsfjorden inn frå vest.
Denis Spitsov
Denis Sergejevitsj Spitsov er ein russisk langrennar frå Vozjega i Vologda oblast. Han vann to stafettsølv og ein individuell bronse under dei olympiske vinterleikane 2018 i Pyeongchang.
Amfetamin
Amfetamin er ei væske, ved standard romtemperatur og trykk. Det vert ofte omdanna til amfetaminsulfat, som er eit fast stoff. Amfetamin er eit av stoffa som kan føreskrivast for å behandle ADHD.
Sandøy kommune
Kommunevåpen
Kommunevåpenet til Sandøy vart godkjent 1986. Våpenet har på blå grunn tre sølv spissar som møtest på høgre skjoldkant. Motivet illuderer ljos frå fyrtårn.
Hypotalamus
Hypotalamus er samordna senter for hormonsystemet og det perifere nervesystemet.
Det norske forsvaret
Dansketida
Under sjuårskrigen (1756–1763) blei rundt halvparten av den norske hæren send ut av landet. Dei var grensevakter i Schleswig-Holstein. Dette var ein kostbar affære for den norske staten: Mellom 1760 og 1779 gjekk rundt 77 prosent av utgiftene på statsbudsjettet til Forsvaret.
Bismarpund
Eit bismarpund, er ei gammal måleining for masse, rekna til 24 merker. Det gjekk tre bismarpund i ei våg. Bismarpundet vart ofte berre kalla 'pund', til forveksling med skålpund.
Holt seminar
Holt seminar (Christiansands Stiftsseminarium på Holt) (1839 til 1877) vart seinare til lærarhøgskolen i Kristiansand, som no er ein del av Universitetet i Agder.
Sonja Hagemann
Sonja Weyergang voks opp i Kristiania og tok eksamen i statsøkonomi ved Universitetet i Oslo i 1919. Den fyrste arbeidsplassen hennar var koparstikksamlinga ved Nasjonalgalleriet. Seinare jobba ho m.a. som sekretær hjå Statens Prisdirektorat. I 1925 gifte ho seg med lækjaren Otto Hagemann.
Beit Hanoun
Osmansk tid
I 1883 skildra Palestine Exploration Fund i Survey of Western Palestine staden som ein «liten leirsteinslandsby, omgjeve av hagar, med ein brunn i vest. Lendet er flatt og i aust ligg ein dam ved sidan av vegen.»
Hawarøyane
Skildring
Trass i at dei ligg nær Qatar (berre kring 1,1 km frå det qatarske fastlandet, og 16 km frå hovudøya i Bahrain), høyrer øyane til Bahrain, men tidlegare har òg Qatar gjort krav på desse øyane. Saka vart løyst i 2001. Øyane utgjorde tidlegare ein eigen kommune, eller minţaqat Juzur Ḩawār (مِنْطَقَة جُزُر حَوَار) og vert no styrt som ein del av Det sørlege guvernementet i Bahrain. Øyane dekkjer eit areal på kring 52 km².
Hawarøyane
Dei følgjande øyane vert ikkje rekna som ein del av Hawarøyane i følgje Den internasjonale domstolen (ICJ), og ligg mellom Hawar og Bahrainøyane, og vart ikkje gjort krav på av Qatar, men har av den bahrainske staten vore rekna som ein del av øygruppa og var ein del av verdsarvsøknanden i 2002.
Book of Kells
Ein har identifisert fire store illustratørar, som truleg har hatt mange hjelparar. Menneske, dyr og plantar er med i boka, omkransa av rik ornamentering med røter i den keltiske tradisjonen. Opningsbokstavar er òg blitt til praktfulle kunstverk.
Eksos
Skadestoff i eksos
Tabell 1: Skadelege stoff i eksos.
Hæren
Hæren er den største av fire forsvarsgreiner i det norske forsvaret, med om lag 9000 soldatar. Hæren er også den eldste militære greina i Noreg, som vart offisielt grunnlagt i vinteren 1628 av kong Christian IV. Hæren har hovudansvaret for suverenitet over det norske landterritoriet. Geografisk sett er Hæren plassert i nord og sør. I nord har Hæren sin hovudstyrke, Brigade Nord, i Sør-Troms og grensevakt i Aust-Finnmark. I sør har Hæren ein hovudstyrke ved Østerdalen garnison og i Oslo, med ei rekke ulike avdelingar. Den største og viktigaste avdelinga til Hæren er Brigade Nord, med om lag 5000 soldatar. Hovudoppgåva er først og fremst å sikra eit statleg landforsvar for Noreg. Hæren skal òg bidra til Forsvarets krigsførebyggande rolle og krisehandtering gjennom å forhindra og motstå militære åtak. Ved krig, konfliktar, krisar eller eventuelle katastrofar skal Hæren sikra mottak av og samvirka saman med allierte styrkar i gjenopprettinga av territoriell integritet.
Vikingtid og høgmellomalder
Offisielt vart Hæren stifta som ein moderne armé og militærorganisasjon i 1628. Militære ordningar kan likevel sporast heilt tilbake til vikingtida. Ulike høvdingar hadde eigne krigsmenn for forsvar og okkupasjon. Mellom 866 og 872 la Harald Hårfagre store delar av Noreg under seg med ein militær landsstyrke. Kongens nærmaste var tidleg organisert i hirda; delar av hirda bestod av yrkessoldatar og kongen sine livvaktar. Harald Hårfagre krona seg til konge av Noreg, og styrte dei sørlege delane av Noreg til 930-talet, då Eirik I Blodøks overtok makta ein kort periode. Desse kongane kunne legitimera sitt eige regime med hirda, ein personleg væpna styrke. Etterfylgjaren Håkon den gode måtte ta i bruk militærstyrkane sine då han kom i konflikt med høvdingar frå Trøndelag på 950-talet. Kong Håkon I innførte òg leidangen, i områda knytt til Gulatinget og Frostatinget. Leidangen var ei forsvarsordning kor den regjerande kongen kunne beordra frie bønder, fiskarar og byfolk til militærteneste, i form av å utrusta skip eller til å stilla til krig. Dersom kongen trong militære styrkar til å forsvara riket hadde han rett til å kalla ut leidangen. Naturleg nok vart leidangen nytta til å handheva kongens suverenitet. Kong Håkon måtte fleire gongar verja kongeriket mot Eirikssonane: I 954 vann han eit slag ved Avaldsnes på Karmøy med ein hær beståande av tenestegjerande bønder. Bruken av statleg militærmakt vart ikkje redusert utover 1000-talet. Olav I Tryggvason brukte hæren sin til å kristna store delar av Noreg. Kong Olav I og store delar av hæren falt ved slaget ved Svolder i år 1000.
Seinmellomalder
Frå 1200-talet til 1500-talet var hirda ikkje berre kongens nærmaste tenestemenn, dei var òg militærapparat som hevda rettar og suverenitet både innan- og utanlands. Leidangen var likevel mest sentral i det norske militærorganisasjonen i mellomalderen. I 1273 vart ei ny militærordninga sett i verks, kor hirda og leidangen vart supplert av elitesoldatar stilt av storbønder. Noreg fekk altså eit føydalt system.
Mark Antokolskij
Liv og gjerning
Ved sidan av verksemda som bilethoggar dreiv Antokolskij og som skribent. Han skreiv talrike artiklar prenta i kunsttidsskrift. Kort før han døydde skreiv han boka Ben Isaak, der han skildra jødars liv i Vilnius på den tid han var barn. Antokolskij sjølv, som ikkje var oppvaksen med jiddisch språk og kultur, let seg i løpet av livet heilt ut assimilere inn i den russiske kulturen. I dagens Russland gjeld han for å vere ein av dei største russiske bilethoggarane.
Vear
Her ligg Vear arbeidskyrkje.
Tinglysing
Ålmenta skal langt på veg kunne stole på det eigartilhøvet og dei hefta som grunnboka viser. Tinglysing er såleis eit viktig verktøy for omsetnad og finansiering av fast eigedom.
Emil Jönsson
Karl Emil Jönsson er ein svensk tidlegare langrennar frå Årsunda i Gävleborgs län. Han var bestemann i sprinttevlingane i verdscupen i 2010, 2011, 2013 og vart nummer to i 2008 og tre i 2007. Elles vann han VM-sølv og -bronse i 2011 og 2013, samt to bronsemedaljar under Vinter-OL 2014. Jønsson spesialiserte seg i sprintøvingane. I ordinært langrenn makta han aldri å hevde seg internasjonalt.
Lens i Frankrike
Lens er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 35 000 innbyggjarar. Byen er ein av dei store picardiske byane i Frankrike i lag med Lille, Valenciennes, Amiens, Roubaix, Tourcoing, Arras og Douai.
Týrnavos
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 25 032 innbyggjarar, medan kommunaleininga Týrnavos hadde 16 977 og tettstaden med same namn 11 069 innbyggjarar.
Rune Rafaelsen
Rafaelsen var leiar av Barentssekretariatet i 12 år fram til han slutta ved årsskiftet 2014/2015.
Løynspråk
Eit løynspråk eller løyndespråk er eit omgrep som blir bruka om språk som blir bruka i lukka grupper og som det blir lagt vekt på å unngå at folk utanom gruppa forstår. Løynspråk vil ofte innehalde spesifikke omlagingsmekanismar for å forvanske ord som elles ville vore lett å forstå for grannegrupper. Nokre løynspråk i Skandinavia og nærområda er romani rakripa, rodi, månsing, jenisch og rotvelsk.
Boulogne-sur-Mer
Historie
I mellomalderen vart byen senter for Grevane av Boulogne. Området vart mykje kjempa om av franskmenna og engelskmenna. I 1550 enda freden i Boulogne krigen England hadde mot Skottland og Frankrike. Frankrike kjøpte Boulogne tilbake for 400 000 crown.
Montreuil-sur-Mer
Montreuil-sur-Mer (offisielt Montreuil) er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 2 500 innbyggjarar. Han ligg ved elva Canche, nær Étaples. Havet («mer» er fransk for «sjø, hav») som namnet nemner byen ligg ved er derimot i dag eit stykke unna.
Aleksander den store
Felttog
Størstedelen av Aleksander si regjeringstid – frå 334 fvt. – gjekk med til det store felttoget hans mot Persia. I tre slag, Granikos 334 fvt., Issos 333 fvt. og Gaugamela 331 fvt., slo makedonarane under leiing av Aleksander dei persiske hovudhærane, og etter dette braut riket saman, og den siste persiske kongen vart myrda under flukten. I pausane mellom framrykkingane gjorde Aleksander også erobringar på andre frontar, blant anna av Fønikia under stort blodspille i 332 fvt. og Egypt 332-331.
Planetært grenselag
Eit planetært grenselag eller atmosfærisk grenselag er den lågaste delen av ein atmosfære og er definert som det laget i ein atmosfære som vert direkte påverka av overflata i løpet av eit relativt kort tidsrom. I dette laget har fysiske storleikar som vind, temperatur, fukt osv. raske fluktuasjonar (turbulens) og den vertikale blandinga er stor. Over grenselaget har vi den frie atmosfæren der vinden er tilnærma geostrofisk (parallell til isobarane), medan vinden innanfor grenselaget er påverka av overflatefriksjon og kan blese på tvers av isobarane. Den frie atmosfæren er vanlegvis ikkje turbulent, med visse unntak.
Obbukta
Obbukta er ei stor bukt i Nordishavet i Russland. Elva Ob munnar ut i botn av bukta.
Ale Möller
Ale Möller spelar mellom anna fløyte, sekkepipe, trekkspel og fleire ulike strengeinstrument, først og fremst mandola og bouzouki. Han byrja som jazztrompetist, men har seinare fokusert utelukkande på folkemusikk, og er i dag ein av Sverige og Norden sine mest kjente og allsidige folkemusikarar.
Mile
Eininga har opphav i Romarriket. Der målte ein lengd i dobbelsteg, det vil seia to steg tekne av ein gjennomsnittleg romersk soldat. Tusen slike steg, mille passus, utgjorde om lag 1.479 meter. Langs vegnettverket dei laga, sette romarane opp milesteinar for kvart tusande steg for å visa avstanden til Roma. Desse steinane blei kalla milliarium.
Kaland i Bergen
Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne kalfr som tyder «kalv», altså eit land der kalvar beitar. Kaland har gjeve namn til Kalandseidet og Kalandsvatnet, som er det størst vatnet i Bergen kommune, samt Kaland skole og Kalandseid idrettslag.
Bentsjordtinden
Bentsjordtinden  er eit fjell i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1168 meter over havet.
The Pearl-Qatar
The Pearl-Qatar (arabisk اللؤلؤة قطر) er ei kunstig øy i Doha i Qatar, som dekkjer nesten fire millionar kvadratmeter. Det er det første landområdet i Qatar som er tilgjengeleg for sjølveige for utlendingar. I januar 2015 var det kring 12 000 innbyggjarar på øya. Dette var opp frå 5 000 innbyggjarar våren 2012 og 3 000 innbyggjarar våren 2011.
Namn
Namnet «The Pearl» eller «Perla» vart vald fordi øya er bygd over ein av dei tidlegare, store perledykkestadane i Qatar. Qatar var ein av dei viktigaste perlehandlarane i Asia før japanarane fann opp dei billigare kulturperlene.
Rostafjellet
Rostafjellet  er eit fjell i Balsfjord og Målselv kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1590 meter over havet.
Nawaz Sharif
Den 10. september 2007 prøvde Nawaz Sharif å venda tilbake til Pakistan, men same dagen han landa blei han send tilbake til Saudi-Arabia av Musharraf. 25. november same året fekk han likevel løyve til å venda tilbake til landet, og erklærte at han kom til å stilla som kandidat i parlamentsvalet i januar 2008.
Diogo Dias
Diogo Dias (truleg fødd før 1450, død etter 1500) var ein portugisisk sjøfarar og navigatør. Han var første europear til fleire av øyane rundt Afrika. Den største av oppdagingane hans var Madagaskar i 1500.
Storrobinia
Storrobinia (Robinia pseudoacacia), tidlegare kalla falsk akasie, er eit stort, lauvfellande tre i erteblomsterfamilien. Treet vert rekna som eit vakkert parktre. Materialen vert mellom anna brukt innan båtbygging.
Kjelder
{{refslutt}} {{Autoritetsdata}}
Nordaustpassasjen
Nordaustpassasjen, i nyare tid òg kalla Den nordlege sjøvegen (russisk Се́верный морско́й путь, Severnyj morskoj put), er ei skipsrute frå Atlanterhavet til Stillehavet langs kysten av Russland i Russiske Fjernausten og Sibir. Mesteparten av ruta ligg i arktiske farvatn og har tradisjonelt berre vore isfri to månader av året. På russisk vert ruta òg forkorta til Sevmorput etter dei første bokstavane i Severnyj Morskoj Put.
Historie
Vestlege delar av passasjen vart samstundes utforska av nordeuropeiske land som England, Nederland, Danmark og Noreg, som såg etter ein alternativ sjøveg til Kina og India. Sjølv om desse ekspedisjonane ikkje oppnådde dette resultatet, vart nye kystområde og øyar oppdaga. Den mest kjende av desse ekspedisjonane var ekspedisjonen leia av den nederlandske sjømannen Willem Barents i 1596, som oppdaga Spitsbergen og Bjørnøya og som runda nordenden av Novaja Zemlja.
Russland frykta at engelskmennene og nederlendarane skulle bryte inn i Sibir og la ned Mangazejaruta i 1619. Aktiviteten til pomarane i Nord-Asia forsvann og det meste av utforskinga på 1600-talet vart utført av sibirske kosakkar som segl frå ein elvemunning til ein annan i kotsjar. I 1648 segla den mest kjende av desse ekspedisjonane, leia av Fjedot Aleksejev og Semjon Dezjnev, frå munningen av Koljma og runda Tsjuktsjihalvøya til Stillehavet. Med dette viste dei at Asia og Nord-Amerika ikkje var landfaste med kvarandre.
Stordal kommune
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Stordal kommune frå 1892:
Astrid Krog Halse
Astrid Krog Halse var ein norsk lærar og lyrikar, som er kjend for dikt på meldalsmål.
Periferieininga Iráklio
Klima
Bortsett frå fjellområda har området middelhavsklima med milde vintrar og varme somrar.
Témbi i Lárisa
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Témbi 13 712 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 63 innbyggjarar.
Negotiorum gestio
Negotiorum gestio skriv seg frå romerretten og finst som prinsipp i dei fleste vestlege land. I Noreg er reglane ulovfesta.
Piz Salatschina
Piz Salatschina er eit fjell i Berninafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Austevoll i Fana
Historie
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1875-1880. Her er framleis gardsdrift.
Kirsti Koch Christensen
Koch Christensen vart i 1978 mag.art. i allmenn språkvitskap ved Universitetet i Oslo. Ho har hatt forskingsopphald ved University of Hawaii, Massachusetts Institute of Technology og Stanford University, i tillegg til studieopphald blant anna i Kobe i Japan. I 1991 vart Koch Christensen professor i lingvistikk ved Universitetet i Bergen med særleg ansvar for japansk. Ho hadde då tidlegare vore førsteamanuensis i lingvistikk ved Universitetet i Bergen (1988–1990) og ved Universitetet i Oslo (1990–91).
Al Daayen
Samferdsle
Dei viktigaste vegane mellom byar og landsbyar i kommunen er:
Meling skule
Skulen har 149 elevar (2010).
Livpulsåre
Livpulsåra kan vidare delast inn i aorta ascendens (stigane a.), arcus aortae (aortabogen), isthmus aortae, aorta descendens (søkkande a.), aorta thoracalis (frå hjarte til mellomgolv) og aorta abdominalis (frå mellomgolv til slutt).
Departementet Rhône
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Rhône-Alpes og grensar til departementa Ain, Isère, Loire og Saône-et-Loire.
Kırşehir
Kemal Atatürk vitja byen i 1921 og 1931.
Ulrik
Ulrik og Ulrich er mannsnamn og slektsnamn av germansk opphav. Namnet er sett saman av gammalhøgtysk ôd(al), 'odel, arvegods' og rich (mektig). Den kvinnelege forma av namnet er Ulrikke.
Kennet
Opphav
Namnet Kenneth er den engelske forma av ulike namn. Det kan koma frå skotsk-gæliske Cinaed ('eldhovud' eller 'fødd av eld') eller Cainnech ('vakker'), eller frå piktisk Ciniod. Det moderne skotske namnet Coinneach er avleidd av Cainnech.
Fonologi i fulfulde
Stavingsstruktur
Fulfulde har stavingar av typane CV, CVV, CVC og CVVC, der C = konsonant, V = stutt vokal og VV = lang vokal. Med andre ord byrjar alle stavingar med éin og berre éin konsonant. Typologisk høyrer til fulfulde dei språka der stavinga har ei obligatorisk opptakt; jamfør artikkelen staving.
Vokalar
Fula har fem stutte og fem lange vokalfonem:
Fonotaks
Som tidlegare nemnt, inneheld konsonantposisjonane (opptakt og koda) berre éin konsonant. Alle konsonantane i konsonanttabellen ovanfor kan stå i opptakt, medan fleire ikkje kan stå i koda. For Aadamaawa-dialekten gjeld desse reglane:
Nona
Nona  er det høgaste fjellet på Grytøya i Harstad kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1012 meter over havet.
Iona
Etymologi
På moderne skotsk-gælisk vert Iona anten berre kalla Ì (av ei gammal gælisk form for «øy», Ì Chaluim Chille («Sankt Columba-øya») eller Eilean Idhe («Øya Ì»). Øya har òg vore kjent som Ì nam ban bòidheach, som tyder «Øya til dei vakre kvinnene». Ein innbyggjar på Iona vert på gælisk kalla Idheach.
Historie
Iona vart òg gravstad for kongane av Dalriada, eit kongedømme i dagens Skottland. St. Columba krona sjølv Aedan av Dalriada i 574.
Noverande aktivitet
Iona klosterkyrkje trekkjer til seg både historisk interesserte turistar og pilegrimar. Det er òg ruinar av nonneklosteret ved sidan av, frå 1200-talet, med ein vakker klosterhage.
Armensk geografi
Topografi og drenasje
Dalane til elvene Debet og Akstafa dannar hovudrutene frå nord, sidan dei passerer gjennom fjella. Sevansjøen, som er 72,5 km på det breiaste og 376 km lang, er den klart største innsjøen. Han ligg om lag 2 000 meter over havet på platået. Terrenget er mest kupert lengst søraust, som er ein del av nedslagsfeltet til elva Vorotan, og minst kupert i Arasdalen lengst sørvest. Det meste av vatnet i Armenia renn ut i Aras eller sideelva hennar, Hrazdan, som går frå Sevansjøen. Aras dannar grensa til både Tyrkia og Iran, medan Zangezurfjella dannar grensa mellom Armenia sin sørlegaste provins Syunik og Aserbajdsjan-enklaven Nakhitsjevan.
Miljøproblem
Delaktig i organisasjonar som omhandlar: Luftforureining, biologisk mangfald, klimaendringar, ørkendanning, miljøfarleg avfall, havrett, forbod mot kjernefysiske prøvar, vern av ozonlaget, våtmarksområde
Sjuprikka marihøne
Sjuprikka marihøne (Coccinella septempunctata) er den mest vanlege marihønearten i Europa. Ho er lett å kjenne att på dei sterkt raude dekkvengjene sine med dei totalt sju prikkane - tre på kvar side og ei på midten framme.
Korteks i anatomi
Ordet kjem av latin 'cortex' som tyder «bork» eller «skal».
Simsabukta
Simsabukta (russisk Залив симса - Zaliv Simsa) er ei bukt i Laptevhavet på kysten av Tajmyrhalvøya i Russland og Krasnojarsk kraj. Ho er 40 km lang frå munningen av elva Goltsovaja i vest til den breiaste opninga i aust. Her er ho 14 km brei.
Trettande dag jul
Dagen er ein tradisjonell slutt på jula, og i katolsk tradisjon overgangen til karnevalet. Han blir innleidd av tolvte dag jul, heilagetrekongarsaftan, og følgd av tjuandedag ein oktav seinare.
Status
Dagen var heilagdag i Danmark-Noreg fram til festdagsreduksjonen i 1771 og vart sidan halde som slenghelg, ein dag då tenarane fekk fri, men kunne gjere lett arbeid for seg sjølve, fram mot moderne tid. I Den norske kyrkja er feiringa av dagen flytta til Kristi openberrings sundag. I vår tid er trettandedagen ein dag det mange stader er tradisjon for juletrefestar.
Lasíthi
Periferieininga Lasíthi (gresk Περιφερειακή ενότητα Λασιθίου, Periferiakí enótita Lasithíou) er den austlegaste periferieininga på øya Kreta i Hellas, aust for Iráklio. Lasíthi er ei av fire periferieiningar i periferien Kreta.
Hovudstaden er Ájos Nikólaos, og andre større byar er Ierápetra, Sitía og Neápoli. Av fjell finn ein Díkti i vest og Sitíafjella i aust. Egearhavet ligg i nord medan Libyahavet ligg i sør.
Aust for landsbyen Eloúnda ligg øya Spinalonga, som tidlegare var ein venetiansk festning og ein koloni for spedalske. Ved foten av Díkti ligg Lasíthiplatået, som er kjend for sine vindmøller.
Stormauken
Stormauken  er eit fjell i Målselv kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1249 meter over havet.
Landstads reviderte salmebok
Redaksjon
I 1957 vart ein samiske utgåve av Landstads reviderte salmebok teken i bruk. Gir'ko-sál'bmagir'ji følgjer Landstads reviderte tett når det gjeld salmeval, versemål og versetal, slik at begge salmebøkene kunne brukast ved sida av kvarandre og samstundes i tospråklege kyrkjelydar.
Fylkesveg 545
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Balkan
Balkanhavøya
Balkanhalvøya har kyst mot Svartehavet i aust, og armar av Middelhavet i sør og aust (inkludert Adriahavet, Det joniske havet, Egearhavet og Marmarahavet). På større skala går dei ei lang, kontinuerleg fjellkjede, forma som ein spegelvend S, frå Karpatane og sør til Balkanfjella, og vidare austover til Anatolia i Tyrkia. På vestkysten følgjer ein sideleggjar frå Dei dinariske alpane kysten sørover gjennom Dalmatia og Albania, kryssar Hellas og held fram i havet der ho dannar fleire øyar. Ordet var basert på det tyrkiske ordet balakan ('stein, klippe') som stadfestar den reint «tekniske» tydinga av uttrykket. Fjellkjeda som går på tvers av Bulgaria frå vest til aust (Stara Planina) vert framleis kalla Balkanfjella.
Balkanfolket
Identiteten til balkanfolket er dominert av geografien i området, og gjennom historia har området hatt forskjellige kulturar på kryss og tvers. Det har vore eit knutepunkt mellom latinske og greske folkegrupper i Romarriket, området der heidenske slavarar strøymde til, eit område der både ortodoks og katolsk kristendom møttest, og eit område der kristendom og islam møttest. Det var òg eit område der jødar på flukt frå inkvisisjonen skjulte seg.
San Martiño
Den eine øya ligg på nordkysten av Galicia, ved munningen av Sor og starten på O Barqueiro-estuaret. Ho er danna av ein meander i elva Sor. Øya høyrer til kommunen O Vicedo.
Balkan
Balkanfolket
Derfor har Balkan ei rik historie. Den historiske hendinga som kanskje har sett størst preg på folket på Balkan er utvidinga, og seinare fallet, til Det ottomanske riket. Det finst ikkje eit folk på Balkan som ikkje har sine store folkeheltar i samband med anten angrepa eller tilbaketrekkinga til ottomanane. For kroatarane er det Nikola Zrinski, for serbarane Miloš Obilić, for albanarane Skanderbeg, for bulgararane Vasil Levski og makedonarane Gotse Deltsjev.
I den moderne tida har «Balkan» fått ein negativ konnotasjon i vesten, og er ofte assosiert med splitting, vald, strid og sterkt samhald. Sjølv om slike karakteristikkar av Balkan er vanleg i dag, er det òg svært overdrive, og ei urett framstilling av heile historia i området.
Ein vanleg definisjon i dag
Enkelte land, som Romania, Kroatia, Slovenia og stundom Hellas, føretrekk å ikkje verte kalla «Balkanland» fordi det «å vere frå Balkan» vert rekna for å vere eit nedsetjande uttrykk.
Natur og naturressursar
Det meste av området er dekt av fjellkjeder som går frå nordvest til søraust. Dei største fjellkjedene er Dei dinariske alpane i Slovenia, Kroatia og Bosnia, Šar-massivet, som ligg i Albania og Makedonia, og Pindus-kjeda som går frå sør i Albania og inn i sentrale område av Hellas. I Bulgaria går det kjeder frå aust til vest: Balkanfjella og Rodopifjella ved grensa til Hellas. Det høgaste fjellet i regionen er Musala i Bulgaria på 2 925 m, med Ólymbos i Hellas, trona til Zevs, som det nest høgaste med 2 919 m. Det tredje høgaste fjellet er Vihren i Bulgaria med 2 914 meter.
Historie
Landa på Balkan byrja å få sjølvstende på 1800-talet (Hellas, Serbia, Bulgaria, Montenegro) og i 1912-1913 reduserte Balkanligaen Tyrkia sitt territorium til slik det er i dag i Balkankrigane. Den første verdskrigen vart utløyst med skotet i Sarajevo (hovudstaden i Bosnia-Herzegovina) og mordet på Franz Ferdinand.
Almeland
Geografi
Garden ligg på austsida av Bontveitvegen og strekkjer seg søraustover mot Hauglandsdalen. Det meste av området er skog og utmark.
Fruktose
Stoffet skil seg frå glukose ved at det er ein ketose, det vil seia har ein keton som funksjonell gruppe.
Ruth Vatvedt Fjeld
Ruth Eldbjørg Vatvedt Fjeld er ein norsk professor i leksikografi og målføregransking ved Institutt for lingvistiske og nordiske studium ved Universitetet i Oslo. Ho vart vald til prorektor ved universitetet for perioden 2013–2017 saman med rektor Ole Petter Ottersen, men trekte seg frå vervet i 2014 etter usemje med Ottersen. Fjeld har tidlegare vore språkkonsulent for bokmål ved NRK.
Jerevan
Namn
Jerevan blir skrive Երեւան eller Երևան med armensk skrift, İrəvan på aserbajdsjansk og Ереван på russisk. Ein kan stundom skriva namnet som Erevan med latinske bokstavar, og byen er tidlegare blitt kalla Erebuni og Erivan.
Neoptera
Neoptera (frå gresk, tyder 'ny-venger') er ei gruppe flygande insekt som kan falda vengjene sine over bakkroppen. Dei vert òg kjenneteikna av at musklane dei hovudsakleg nyttar til å flyge med ikkje er fest direkte til vengjene men tvert imot til ryggen.
Elizabeth Lanza
I 2013 vart ho vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi i gruppa for filologi og språkvitskap
Te Kuiti
Te Kuiti er ein liten by sør i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Han ligg i krysset mellom riksvegane State Highway 3 og 30, og ved jarnvegslinja North Island Main Trunk Railway, 70 km sør for Hamilton. Byen ligg i distriktet Waitomo og er sete for distriktsstyret, Waitomo District Council.
Harlekinmarihøne
Levesett
Den første paringstida er om våren. Dei legg egga sine nær bladluskoloniar, og for at dei skal klekka må temperaturen vera minst 10,5°C. Dei er holometabole insekt som må gjennom fire stadium i løpet av livet; egg, larve, puppe og imago eller vaksent insekt.
Te Kuiti
Turisme
Det rikt utskorne Te Tokanganui-A-Noho-møtehuset (marae) vart gjeve til den lokale maori-iwien Ngati Maniapoto av Te Kooti, ein kjend maorileiar, som vart gjeven ly her i 1864 under New Zealand-krigane.
Harlekinmarihøne
Harlekinmarihøna som framand art
Ein reknar med at harlekinmarihøna kan få særs alvorlege konsekvensar for norsk insektfauna. Ikkje berre er arten i stand til å rydja ut andre marihøner, men òg mange andre viktige nytteinsekt kan stryka med. Dette kan føra til at insektetande fuglar døyr ut, at skadeinsekt vert meir hyppige på grunn av at dei vanlege predatorane deira forsvinn, og at viktige pollinatorar vert sjeldnare og bidreg til at mange plantar ikkje vil klare å formeira seg.
Tanaelva
Elva munnar ut i Tanafjorden. Tanamunningen er eit av dei største urørte deltaområda i Europa.
Tana blei verna mot kraftutbygging i 1980 gjennom Verneplan II for vassdrag.
Numedalslågen
Sommaren 2007 hadde Numedalslågen ein storflaum, som førte til relativt store øydeleggingar langs heile vassdraget. Vassføringa var minst 5 meter høgare enn vanleg i Juli.
Bouches-du-Rhône
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Bucco-rhodaniens.
Perejiløya
Historie
Øya vart nytta av lokale berbarar for buskapen sin. I 1415 tok Portugal herredøme over øya i lag med Ceuta frå Kongedømet Fez. I 1580 kom Portugal inn under den spanske kongen. Då Den iberiske unionen enda i 1640 vart Ceuta verande under Spania.