cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sørsamisk
Ytre språkhistorie
Dei eldste tekstane på samisk, frå svensk side, er frå sørsamisk, eller snarare på umesamisk, frå 1660-åra. Sørsamane var også tidleg ute med organisatorisk arbeid, allereie i 1906. Sørsamisk språkforsking tok til i 1880-åra med ungararen Ignác Halász, som publiserte tekstar og ein grammatikk. Særleg viktig har Knut Bergsland sitt arbeid med sørsamisk vore, hans Røroslappisk grammatikk frå 1946, Sydsamisk grammatikk (1981) og ordboka Åarjelsaemien-daaroen baakoegaerja (1993, saman med Lajla Mattson Magga er dei sentrale verka for sørsamisk, i lag med Hasselbrinks Südsamisches Wörterbuch I–III. Det sørsamiske skriftspråket er frå 1974, i den såkalla Bergsland-Bull-rettskrivinga, etter Bergsland og Ella Holm Bull.
Indre språkhistorie
Som så ofte er med språk i utkanten av ei nærskyld språkgruppe, er sørsamisk meir konservative enn dei andre samiske språka. Stadieveksling, ein samisk innovasjon, har ikkje strekt seg heilt til sørsamisk, derimot er omlyd ein levande prosess.
Revitalisering
1. januar 2008 vart Snåsa kommune, som første sørsamiske kommune, innlemma i samisk språkforvaltingsområde, og vart dermed tospråkleg. 1. januar 2013 vart Røyrvik kommune innlemma i språkforvaltingsområdet, som den andre kommunen i sørsamisk område. I 2012 vedtok Hattfjelldal kommune i Nordland at det skulle setjast i gang eit forprosjekt med tanke på å få kommunen med i det samiske språkforvaltingsområdet.
Messier 15
Messier 15 (òg katalogisert NGC 7078) er ein kulehop som ligg rundt 40 000 lysår unna jorda i stjernebiletet Pegasus. Han var den første kulehopen som det blei identifisert ei planetarisk tåka i.
Pasta
Pasta-variantar
Hovudingrediensen er durumkveite, som gjer pastaen eit høgt innhald av protein og karbohydratar, og eit lågt innhald av stivelse. Den bidreg òg til at pastaen ikkje klistrar etter koking.
I nokre tilfelle kan pastadeigen òg tilsettast B-vitamin, jern eller protein.
Geraldo Pereira de Matos Filho
Geraldo Pereira de Matos Filho er ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Per Inge Bjørlo
Utstillingar
Per Inge Bjørlo har fått ei rekkje stipend og har blant anna hatt separatutstillingar fylgjande stader:
Songen Surf's Up
Innspeling
Heile akkompagnementet til songen vart spelt inn og miksa i november 1966, men vokalen og andre lydspor mangla, samt at slutten på songen mangla. Songen vart heller aldri gjort ferdig på denne tida.
Den andre delen har hovudsakleg Brian Wilson på vokal og piano frå den opphavlege innspelinga frå 1966. Den tredje delen er ein kombinasjon av avslutninga på songen frå 1966 med ny vokal og solovokalen til Al Jardine. Den nye slutten på songen var av Brian Wilson. Slutten er basert på ein anna song frå Smile-tida, «Child is the Father of the Man».
Atazardammen
Problem
Overvaking av dammen har vist unormal rørsle. Det er vanleg at dammar rører seg, men venstre sida av dammen har flytta seg meir enn høgresida, fordi ei støtte vart bygd på høgresida slik at han er mindre fleksibel her. I 1977 vart det oppdaga ei sprekke i dammen, og i 1979 hadde sprekka vorte 150 meter lang og vart reparert.
Bjarne Berntsen
Spelar
Bjarne Berntsen spelte i yngre år fotball på laget til Figgjo Idrettslag. Perioden 1977-82 spelte han på toppserieklubben Viking. Klubben kom i 1978-sesongen på bronseplass i serien. I den påfølgjande sesongen, 1979, vann Viking både serien og cupen, i cupfinalen sigra Viking med 2-1 over Sportsklubben Haugar frå Haugesund. 1981-sesongen enda klubben på sølvplass i serien, eitt poeng bak Vålerengens Idrettsforening. Berntsen vann sitt siste seriegull i 1982-sesongen, då Viking vann tre poeng føre Bryne.
Hitoshi Nakata
Han har trenar Nagoya Grampus Eight og Yokohama FC.
Dufek Coast
Dufek Head, Dufek Massif og Dufek Mountain er òg kalla opp etter Dufek.
Sef Vergoossen
Han har trenar Nagoya Grampus Eight.
Atmosfærisk elektrisitet
Historie
På midten av 1700-talet eksperimenterte Benjamin Franklin med elektriske fenomen i atmosfæren og synte at dei ikkje var fundamentalt annleis enn fenomena som kom fram i laboratoria. I 1749 hadde Benjamin Franklin observert at lyn inneheldt nesten alle eigenskapane ein kan sjå i elektriske maskinar. Året etter la Franklin fram ein hypotese om at ein kunne ta straum frå skyer via ei høg og spiss metallmast. Før Franklin fekk utført eksperimentet sitt, reiste Thomas-François Dalibard i 1752 ei 40 meter høg jernstang ved Marly-la-Ville, nær Paris, og trekte ut gneistar frå ei forbipasserande sky. Med jorda antenner kunne forskarane føre ein jorda leidning med eit isolert handtak nær antenna, og observere gneistar mellom dei. I mai 1752 stadfesta Thomas François d'Alibard at teorien til Franklin var korrekt.
Shirase Coast
Shirase Coast er den nordlege delen av den heller dårleg definerte kystlinja langs austsida av Ross isbrem og Rosshavet, og ligg mellom nordenden av Siple Coast (kring ) og Cape Colbeck. Han vart namngjeven av NZ-APC i 1961 etter løytnant Nobu Shirase (1861-1946), leiaren for den japanske ekspedisjonen som segla skipet «Kainan Maru» nær denne kysten i januar 1912. Dei gjekk i land ved Kainan Bay og ved Bay of Whales, som var starten på ei 250 km lang reise søraust på Ross-isen. Frå (utanfor Edward VII Peninsula), gjekk eit anna lag i land for ein sledetur til foten av Queen Alexandra Range.
Carsten Bleness
Carsten Bleness er ein norsk journalist og redaktør, fødd i Oslo. Frå 2004 til 2009 var han ansvarleg redaktør i Dagsavisen. Før det arbeidde Bleness i Østlandssendingen på NRK, og frå 1993 i Aftenposten, der han var London-korrespondent frå 2001 til 2004. Han bur på Nesodden.
Tungenes prosti
Prostiet vart oppretta i 1998, og omfatta då Randaberg og Kvitsøy kommunar, som vart utskilde frå Jæren prosti, og seks sokn i Stavanger kommune (Madlamark, Hafrsfjord, Sunde, Tasta, Vardeneset og Tjensvoll), som vart utskilde frå Stavanger domprosti. I 2006 vart Tjensvoll flytta att til domprostiet, mens dei andre Stavanger-sokna gjekk til det då nyoppretta Ytre Stavanger prosti. Til gjengjeld vart Tungenes prosti auka med Sola kommune, som vart tilført frå Sandnes prosti, og Rennesøy og Finnøy kommunar, som vart tilførte frå Søre Ryfylke prosti.
Oppland fylke
Oppland er eit tidlegare fylke i Noreg. Det grensa til Trøndelag i nord, Møre og Romsdal i nordvest, Sogn og Fjordane i vest, Buskerud i sørvest, Oslo i sør, Akershus i søraust og Hedmark i aust. Oppland var saman med Hedmark dei einaste fylka i Noreg som ikkje har kyst. I 2020 blei fylket del av det nye Innlandet fylke.
Geografi
Oppland har ein variert natur. Den sørlegaste delen av fylket er prega av flate bygder og lenger nord ligg dalføra Gudbrandsdalen og mot vest Valdres. Der ligg fjellområda Jotunheimen, Reinheimen, Rondane, delar av Breheimen og Dovrefjell. Dei høgaste fjella i Noreg ligg i desse fjellområda. Det renn to store og ei mindre elv gjennom Oppland. Frå Lesjaskogsvatnet renn Gudbrandsdalslågen som blir til Mjøsa ved Lillehammer som er Noregs største innsjø. Begna renn gjennom Valdres og Ottaelva renn igjennom Ottadalen.
Sola Fide
Hausten 2000 fekk koret 2.plass i B-klassa i Landsfinalen for kor og har fått 2.plass (2001) og 3.plass (2004) i «Syng for oss». Internasjonalt har koret fått to 3.plassar og ein 1.plass i International Choir Competition i Sligo, Irland i 2002. Og to 1.plassar og ein 5.plass (med gulldiplom) frå Riva del Garda, Italia hausten 2005.
Kazuhiko Takemoto
Han har trenar Gamba Osaka og Kashiwa Reysol.
Danmark-Noreg
Nemninga «Kongeriket Danmark» vert av og til nytta om området som dei oldenburgske kongane rådde over etter 1536. Hertugdøma Slesvig og Holstein hadde kongane herredøme over som hertug. Dei vart ikkje rekna med i kongeriket Danmark.
Nummererte småplanetar/28001–29000
Dette er ei lista over småplanetane ifrå nummer 28001 til 29000. For hovudlista, sjå nummererte småplanetar.
NRK Super
NRK Super er eit tilbod frå NRK for born mellom to og tolv år. Tilbodet består av ein DAB-kanal, daglege fjernsynssendingar og ein nettportal for barn. TV-kanalen til NRK Super starta den 1. desember 2007. Kanalen deler kanalplass med NRK3 ved at NRK Super har fjernsynssendingar frå klokka 07.00 til klokka 19.00, då NRK3 tar over.
Egyptisk
Egyptisk vart talt i Egypt i oldtida og var eit viktig språk i Orienten på den tida. Egyptisk er eit av verdas eldste kjende litteraturspråk. Egyptisk vert rekna med til dei afroasiatiske språka og er dermed i slekt med semittiske språk og fleire andre språk i det nordlege Afrika.
Oddvar Torsheim
Oddvar Hermannson Torsheim er ein norsk biletkunstnar (målar, teiknar og grafikar) og musikar. Han er utdanna ved Grafisk skole i Charlottenborg i Danmark og Bergen Kunst og Håndverkskole. Han voks opp på Rovde på Sunnmøre og i Naustdal i Sunnfjord, men er i dag busett i nabokommunen Førde.
I oljemåleria, akvarellane, teikningane og grafikken sin latterleggjer han fordomar og vanetenking med surrealistisk fantasi og samfunnskritisk tendens. Han har òg gjeve ut fleire diktsamlingar med eigne illustrasjonar, mellom andre Syner i syttiåra (1980) og Svarte kvitingar i 80-åra (1999) og musikk-CD-ane Nynorskens skog (1992) og Tur-Retur Blues (2000). Han er representert på Museet for samtidskunst i Oslo.
Musikk
Våren 2008 kunne fjernsynssjåarar sjå Oddvar Torsheim syngje på TV 2-programmet Norske Talenter. Han vart invitert av TV 2 til audition for programmet etter at han var med i Norges herligste med Ylvis-brørne på TV Norge.
Lappekodisillen
Lappekodisillen vart til som følgje av dei behova grensedraginga mellom Noreg og Sverige i 1751 reiste for å avklara rettssituasjonen for samane som budde i området. Han handla om retten samane hadde til å driva med reindrift på kryss av dei nye grensene. Årsaka var situasjonen som oppstod etter at Sverige tapte den store nordiske krigen. Samane, i det som no vert kalla Nordkalotten, er eit urfolk, med ei historie som går langt bak den tida då dei noverande statane vart danna og fekk sina noverande grenser.
Saltfjellet
Saltfjellet er eit fjellområde i Nordland som skil dei to landskapa Helgeland og Salten frå kvarandre. Dette er ei av dei største fjellkjedene i Noreg og staden der polarsirkelen skjer seg gjennom landet. Fjellkjeda er ein del av sju kommunar. I nord finn ein Saltdal, Bodø, Beiarn og Gildeskål, i vest ligg Meløy og Rødøy og i sør ligg Rana.
Xenoturbella
Taksonomi
Artar kjende frå Sverige:
Aragonesisk
Historie
Spreiinga av katalansk, og den katalanske opphavet til Trastámara-dynastiet og ein sterk likskap mellom katalansk og aragonesisk, førte til ytterlegare nedgang. Ein av dei viktige hendingane i historia til språket var då ein konge av katalansk opphav vart utpeikt på 1400-talet: Ferdinand I av Aragonia.
Torje
Torje er også eit rumensk etternamn.
Torjus
Torjus har namnedag den 19. mai.
Roman de Fauvel
Handling
Fauvel reiser til Makrokosmos for å fri til henne. Ho avviser han, men meiner han skulle ekte jomfrua for fåfengd heider. Han gjer dette, og i bryllaupet kjem det gjester som er allegoriar på verdsleg glede og lyst. Fru Fortuna seier til slutt at Fauvel skal få born som vil halde fram virket hans, og at han er ein tenar for Antikrist, og har som mål å få i stand enden på verda.
Flyselskap
Flyselskap varierer i størrelse frå dei som har eit fly, til store internasjonale foretak som har hundrevis av fly. Tenestene som flyselskaper byr kan kategoriserast som transkontinentale, intrakontinentale, regionale eller innanriks, og dei kan operere som faste ruter eller charterflygingar.
Buklanding
Buklandingar er spesielt risikable sidan flyet lett kan ta fyr, eksplodere, rulle ukontrollert eller gå i oppløysing om landingshastigheita er for stor eller flyet tar bakken altfor hardt. Høg presisjon er naudsynt for å sørgje for at flyet landar så rett og flatt som mogleg, samtidig som ein held høg nok fart til at flyet framleis kan kontrollerast. Sterk sidevind, dårleg sikt, skade på flyet eller øydelagde flyinstrument aukar faren dramatisk ved buklanding.
Hans av Danmark, Noreg og Sverige
Kong Hans fekk innført det lybske myntsystemet i Noreg, med penningar, skilling og mark.
Runar Borge
Runar Borge har som regissør teke i bruk dans i ei stor mengd teateroppsetningar og musikalar og har dermed gjort dans til ein tydeleg del av norsk teater både i store og små produksjonar. Han tilpassar koreografi til førestillingane på ein måte som inkluderer dansen i stykket og var den fyrste som fekk laga ny koreografi til musikalen Cats.
Reguleringsteknikk
Automatisk regulering
I ein reguleringskrins vil det vera ønskjeleg å regulera seg fram til skal-verdien på kortast mogleg tid og med minst mogleg kostnad. Då vil det ikkje vera særleg effektivt å bruka manuell regulering. I ein reguleringskrins for temperatur i industrien, vil ein byta ut kvikksølvtermometeret med eit meir nøyaktig måleelement, som kan gje nøyaktige opplysningar vidare til regulatoren. Regulatoren vil verta optimalisert, han er då stilt inn slik at han alltid skal gje den optimale utgangsverdien for den prosessen han styrer. Regulatoren vil gje eit utgangssignal som kan variera over heile skalaen frå 0 til 100%. Dette signalet er kompatibelt med styringa til pådragsorganet, slik at pådragsorganet heile tida gjev ut den ønskte effekten. Pådragsorganet kan her vera til dømes eit elektrisk varmeelement.
Framleis vil me ha ei forseinking i systemet. Mediet me skal varma opp, vil ikkje verta varmt like snart som varmeelementet. Difor kan regulatoren ha funksjonar for å motverka overregulering.
Tor Langbach
Utdanning og karriere
Frå 2006 hadde Tor Langbach eit engasjement i Domstoladministrasjonen, og har sidan 4. september 2007 vore direktør for Domstoladministrasjonen i Noreg, som har hovudsete i Trondheim. Åremålet som direktør strekte seg over 6 år og gjekk ut i september 2013.
Basilicata
Historie
I 298 fvt. vart dei i følgje Livius allierte til Den romerske republikken og romarane oppretta koloniar i Venusia (291 fvt.), Paestum (gresk Posidonia, gjenoppretta i 273 fvt.) og sist men ikkje minst romersk Tarentum (nygrunnlagd i 272 fvt.) Lukanarane leid ved at dei valde dei tapane sidene i fleire krigar på halvøya som Roma tok del i. Dei var stundom allierte til Roma, men stort sett var dei fiendar under samnittarkrigane. Då Pyrrhos av Ipiros gjekk i land i Italia i 281 fvt. var dei av dei første som støtta han, og då han brått forsvann vart dei til slutt underlagt romarane etter eit ti år langt felttog (272 fvt.). Den fientlege haldninga stod djup og dei støtta Hannibal under den andre punarkrigen (216 fvt.) og Lukania vart plyndra av begge hærar under fleire felttog. Landet kom seg aldri att etter desse katastrofane og under romarane forfall landet og under forbundsfellekrigen tok lukanarane samnittarane si side mot Roma (90 - 88 fvt.), noko som førte til deira endelege fall. Dei greske byane på kysten vart raskt mindre viktig og folketalet minka ytterlegare på grunn av malaria. Dei få byane i indre strøk var uviktige. Ein stor del av provinsen vart beitemarker og fjella vart gjengrodd av skogar med mykje villsvin, bjørn og ulv.
Kalmarunionen
Kalmarunionen er ei nemning på personalunionen mellom Danmark, Sverige og Noreg mellom 1397 og 1523. Kongeriket Sverige styrte over delar av det seinare Finland. Kongeriket Noreg styrte over Færøyane, Island og Grønland. Dei tre kongerika hadde ein sams monark, men hadde eigne riksråd. Sverige var misnøgd med unionen, og Danmark si sterke makt. Den 6. juni 1523 vart Gustav Vasa vald til konge av Sverige, og Kalmarunionen braut saman. Unionen mellom Danmark og Noreg heldt fram, som Danmark-Noreg.
Byrjinga
Dronning Margrete og seinare Erik heldt derimot ikkje løfta sine til høgadelen særskilt godt. Dessutan måtte bøndene betala ekstra skatt, og krig mot importland minska den svenske eksporten. I 1434 resulterte dette i Engelbrektsopprøret.
Sylan
Namnet
Den lokale norske uttalen av namnet er Sylan, og slik har kartverket vedteke at namnet skal skrivast på norsk. På eldre kart kan vi finne namneformer som ‘Sylane’ og ‘Sylene’, men ingen av desse namneformene er godkjende i dag.
Karl Straube
Montegomery Rufus Karl Siegfried Straube var ein tysk organist, kordirigent og pedagog.
Straube var ein nær ven av Max Reger, som han hadde møtt i ungdomsdagane, og urframførte størsteparten av Reger sine orgelverk. Det vert sagt at Reger, for å setja Straube på prøve, med vilje la inn «umoglege» speletekniske vanskar i musikken, men at Straube kvar gong meistra dei.
Sannsynstettleiksfunksjon
Sannsynstettleiksfunksjon er i matematikk ein funksjon som representerer sannsynsfordelinga uttrykt ved integral.
Volda
Volda er eit lokalt skule-, administrasjons- og handelssentrum, med lærarutdanning frå 1861. Her ligg Høgskulen i Volda med avdelingar for lærarutdanning, humanistiske fag, samfunnsfag og mediefag, og Volda vidaregåande skule med varierte studieretningar.
Luiz Felipe Scolari
Luiz Felipe Scolari er ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Edmund Austigard
Han voks opp i Årdal i Hjelmeland kommune og er utdanna diplomøkonom frå Bedriftsøkonomisk Institutt. I tillegg har han to mastergradar frå USA i finans, politisk økonomi og marknadsføring. I 2004 gjekk han på Aschehougs forfatterskole. Året etter kom romanen Krinsereglane. Etter gode kritikkar følgde han opp med Taxi for B.A. Beckström – eller kunsten å danse på furu i 2007.
Krinsereglane
Austigard skildrar eit lukka bygdesamfunn med strenge reglar for korleis ein skal oppføre seg – til dømes folkekrinsane på kaien når rutebåten kjem og korleis ein skal ete aure. «Forfattaren meistrar til fulle kunsten å overdriva, å fortelja ei dryg skrøne – noko som harmonerer godt med miljøet og den munnlege forteljarstilen han har valt,» skriv Eirik Lodén i Stavanger Aftenblad. Inger Marie Kjølstadmyr i Nationen utropte han til «årets debutant».
Kjerkeberget
Nordaust i Kjerkeberget låg slipplassen «Bittern» det det vart gjort fallskjermslepp den 3. oktober 1942.
George V Coast
Landområdet innanfor kysten, langs dei same meridianane, vert kalla George V Land. Mertz Glacier ligg i dette område.
Love Song av Simple Minds
«Love Song» er ein song av det skotske bandet Simple Minds. Han kom ut på singel på Virgin Records i august 1981, ein månad før utgjevinga av albumet Sons and Fascination. B-sida er ein instrumental versjon av «This Earth That You Walk Upon», som seinare kom ut på albumet med nyinnspelt vokal. Trass i eit klistremerke på 12"-versjonen av singelen som lovde ein «lengre versjon», består alle 12"-versjonane berre av albumverjsonen av songen.
Stranda
Stranda er administrasjonssenteret i Stranda kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke, ein tettstad med. Tettstaden Stranda er den største tettstaden i Stranda kommune. Den andre tettstaden i kommunen er Hellesylt.
Den neotropiske regionen
Mellom plantane som opphavleg kjem herfrå kan me nemna poteten og tomaten. Den endemiske faunaen inkluderer gomlarar (maurslukarar, beltedyr og dovendyr), vestaper, marsvinliknande gnagarar og pungrotter.
Golfball
I følgje Rules of Golf må slike ballar ikkje vega meir enn 45,93 gram, ha ein diameter mindre enn 42,67 mm, eller skilja seg noko særleg frå ei symmetrisk kule.
Bartolomé de Las Casas
Bakgrunn
Så tidleg som i 1500 var det ein kontrovers mellom Christofer Columbus og dei geistlege på den eine sida og dronning Isabella av Castilla på den andre sida om statusen åt dei innfødde i Amerika. Sjølv om slaveri på den tida var å rekne som ein legal institusjon, så meinte dronninga at indianarar var jamgode med alle andre undersåttar. Derfor kunne dei ikkje gjerast til slavar meinte ho. Columbus, derimot støtta seg på pavestolen som slo fast at indianarar ikkje var nemnd i Bibelen, dei var «defekte» menneske og «høvelege slavar». Dronninga vedtok loven slik ho ønskte den, men i praksis vart det slik at Las Casas observerte at forbodet mot indianarslaveri ikkje vart følgt, han skreiv rapportar med eigne augevitneskildringar om ugjerningar og han fordømde framferda åt dei spanske conquistadorane ved fleire høve. Det kom då i gang eit etisk og filosofisk ordskifte i Spania om krona sine rettar og plikter.
Gjoko Hadžievski
Han har trenar Júbilo Iwata.
Kåre Kristiansen
Han vart av mange oppfatta som ein representant for høgresida i partiet. I 1989 trekte han seg som stortingsrepresentant. Grunngjevinga var at KrF hadde fjerna seg frå sin gamle kurs. Kristiansen var motstandar av fjerninga av israelske busetjarar frå Gazastripa.
Olav III av Noreg
Soger om Olav Kyrre og andre norske kongar er nedskrivne av islendingen Snorre Sturlason i Heimskringla.
Urddalsknuten
Urddalsknuten er eit fjell på grensa mellom kommunane Sirdal og Valle i Agder. Med ei høgd på 1434 meter over havet er Urddalsknuten det høgaste fjellet i Setesdalsheiane.
Til dig
«Til dig» er eit dikt av Olaf Bull. Det var det første diktet i den første diktsamlinga hans, Digte, frå 1909. «Til dig» er ei hylling på ein gong til kjærleiken, til ungdomen og til våren. Diktet nyttar spondéar der kvar førsteline kling ut på to trykktunge stavingar («kun dig», «ru mark»).
OpenPGP
Soge
Teknologien vart utvikla i 1991 av US-amerikanaren Philip Zimmermann, som såg på trygg kommunikasjon som ein av rettane i den amerikanske grunnlova, og difor meinte at folk burde ha tilgjenge til eit verktøy som kunne tryggja e-post-kommunikasjon, som er eit veldig usikkert kommunikasjonsmedium dersom ein ikkje nyttar til dømes OpenPGP-kryptografi. Zimmermann var sjølv aktiv i anti-atomvåpen-rørsla, og ynskte seg eit verktøy som kunne syta for at meldingane han utveksla med likesinna ikkje ville verta fanga opp og lesne av styremaktene. Forkortinga PGP står for «Pretty Good Privacy».
Korleis fungerer det?
Programma som nyttar seg av OpenPGP-teknologi brukar ulike matematiske algoritmar for å gjera dette på ein måte som er både rimeleg rask og trygg. Nokre døme på slike algoritmar er Digital Signature Algorithm (DSA), ElGamal, Rivest-, Shamir- og Adleman-algoritmen (RSA) og International Data Encryption Algorithm (IDEA). Desse algoritmane byggjer på ein eigenskap ved primtal og primtalprodukt, nemleg at det i praksis er umogeleg å gjetta faktorane til produkta av store primtal.
Kor trygt er det?
Det er per i dag praktisk tala umogeleg å «knekkja» filer og meldingar som er krypterte ved hjelp av OpenPGP-teknologi. Det er truleg at overvakingsorganisasjonar tilknytte store land, som til dømes NSA i USA arbeider med å utvikla metodar for å utnytta veikskapar ved krypteringsalgoritmane som er i bruk, og slike organisasjonar vil ofte òg ha tilgjenge til datamaskinar med stor reknekraft, som gjer dei i stand til å gå gjennom mange ulike primtalfaktorar fort og forsøkja å «gjetta» den rette kombinasjonen. Ein trur likevel at sjølv desse institusjonane har vanskeleg for å knekkja OpenPGP-krypterte filer og meldingar.
Testikkel
Utvikling
Testiklane svarer til eggstokkane i hodyr. Dei blir danna nær nyrene under fosterutviklinga, og flytter seg ned i pungen like før fødselen.
Trykkgradient
Trykkgradientkraft
Trykkgradientkrafta er derimot ikkje berre den einaste krafta som får ein luftpakke til å flytte seg. Hadde den vore det, ville låg- og høgtrykksområda etter kvart ha forsvunne. Andre krefter som verkar på ein luftpakke i rørsle, er friksjon frå overflata, corioliskrafta og sentrifugalkrafta. I storskala atmosfærisk straum bruker corioliskrafta og trykkgradientkrafta å vere i balanse, og dette fører til vind som blæs parallelt med isobarane. Denne balansen vert kalla geostrofisk balanse. Friksjon nær overflata fører derimot til at denne balansen sjeldan er heilt oppfylt, noko som gjer at vindretninga får ein liten komponent inn mot lågtrykksenteret.
Kristian IV av Danmark-Noreg
Oppvekst
Kristian blei fødd på Frederiksborg slott og døypt i Vor Frue kirke i København 2. juni same år. Kongefamilien nytta høvet til å feire i to veker både på slottet og i byen. Som skikken var tok besteforeldra - Ulrik av Mecklenburg-Schwerin og Elisabeth av Danmark - med seg guten til fostring.
Sophie Monk
Biografi og karriere
Monk vart fødd i England, men flytta med familien til Gold Coast i Queensland i Australia. Den profesjonelle karrieren hennar innanfor musikk byrja i 1999 då ho svara på ein annonse der det vart søkt etter jenter med røynsle frå song og dans. Dette var rekruttering til den australske serien Popstars, eit program med mål å skape ei ny vellukka jentegruppe. Monk vart vald ut som medlem av gruppa, som fekk namnet Bardot. Kort tid etter at medlemmane i Bardot skilde lag, byrja Monk å arbeide for solokarrieren sin. I oktober 2002 gav ho ut sin fyrste solo-singel, Inside Outside, og i mai 2003 sitt fyrste solo album, Calendar Girl.
Kristian IV av Danmark-Noreg
Oppvekst
Fyrst i 1596 vart Kristian krona til konge. Sjølve kroninga fann stad i Vor Frue kirke og blei leia av biskopen av Sjælland Peder Jensen Vinstrup.
Byggherre og bygrunnleggjar
Kristian den fjerdes norske lov er eit sett med lover som kongen lét gjelda for Noreg frå den 4. desember 1604.
Ekteskap og born
Kristian fekk i alt 24 born, seks av desse fekk han med Anna Kathrine av Brandenburg som han gifta seg med i 1597. Mellom dei var den framtidige kongen, Fredrik III av Danmark-Noreg.
Harald III av Noreg
Kongen var den tredje i den norske kongerekka som bar namnet Harald.
I Heimskringla av islendingen Snorre Sturlason kan ein lesa soga om Harald Hardråde og om andre norske kongar.
Ungarsk
Morfologi
Ungarsk er eit agglutinerande språk. Substantiva har ikkje grammatisk genus.
Alternative teoriar
Det som talar for at ungarsk skulle vere eit tyrkisk språk heller enn eit uralsk, er den store mengda tyrkiske ord i ungarsk. Etter den allment aksepterte teorien er dette lånord frå tyrkisk, som stammar frå dei hundreåra då det ungarske folket migrerte frå Sibir mot Europa, migrasjonsruta går gjennom det som den gong var tyrkiskspråkleg område. Heile dette forskingsprosjektet blir hemma av at nokre av dei tyrkiske stammane ungararane var i kontakt med seinare er døydd ut, eller vorte assimilert av ungararane. Det er likevel mogleg å identifisere ord som er av tyrkisk heller enn av uralsk opphav. Nokre av orda peiker mot tsjuvasjisk, for dei andre orda er det vanskeleg å skilje ulike tyrkiske kjeldespråk frå kvarandre, i og med at dei andre tyrkiske språka er så lik. Ord i ungarsk som peikar attende på tsjuvasjisk er m.a. karó ‘stav’, sár ‘søle’, sárga ‘gul’, sarló ‘sigd’, szél ‘vind’, dél ‘sør’.
Knox Coast
Knox Coast er ein del av kysten av Antarktis i Wilkes Land mellom Cape Hordern, ved 100° 31' E, og Hatch Islands, ved 109° 16' E.
Olav II av Noreg
Namn
Kongen er truleg mest kjend under namnet Olav den heilage eller Heilag-Olav. På norrønt språk var han kalla Óláfr hinn helgi. Andre namn på han er Olav Haraldsson, Olav Digre, og som helgen Sankt Olav og St. Olav, på svensk S:t Olof, engelsk Saint Olaf. Namnet Olav kan òg verta skrive Olaf eller Olaus, svensk Olof av Norge, latin Olavus rex.
Amal Murkus
Amal Murkus er ein palestinsk songar som bur i Israel. Musikken til Murkus vert sett på som pionérarbeid, då ho skapar ein post-modernistisk musikkstil der forskjellige middelhavspåverknadar møter kvarandre. Det fyrste albumet hennar, Amal, kom ut i 1998, og hennar andre, Shauq, i 2004. Songane hennar hentar inspirasjon frå både palestinsk og arabisk kulturarv, og dette blanda med moderne popmusikk er sagt å uttrykke kampen mot marginaliseringa som den arabisk-palestinske kulturen vert utsett for.
Murkus er fødd og oppvaksen i den palestinske byen Kafr Yasif i Galilea, og har brukt den musikalske karrieren sin på å framheve palestinsk musikk og kultur i Israel og verda elles. Murkus har songe sidan ho var fem år gammal, og vann i 1979 fyrstepremien i ein songfestival for israelsk-arabiske born. Ho vart uteksaminert frå Scenekunstinstituttet i Tel Aviv i 1990.
Den midtatlantiske ryggen
Ryggen blei til for rundt 55 millionar år sidan og veks framleis, slik at Amerika og Afria/Europa fjernar seg frå kvarandre. Vulkanaktivitet langs fjellkjeda har skapt Jan Mayen, Island, Asorane og Penedos de São Pedro e São Paulo nord for ekvator og Ascension Island, Tristan da Cunha, Gough Island og Bouvetøya sør for ekvator.
Sons and Fascination/Sister Feelings Call
Utgjeving
Då albumet kom ut på CD i 1985 kom Sons and Fascination med fem av dei sju songane frå Sister Feelings Call lagt til etter hovudplata, slik at CD-en vart ei enkelpalte. Dei to songane frå Sister Feelings Call måtte fjernast på grunn av plassmangel på CD-platene på den tida. Albumet var derfor ikkje komplett. Det var ingen indikasjonar i plateomslaget om at dei fem siste spora på plata kom frå Sister Feelings Call. Dei to songane var «League of Nations» og «Sound in 70 Cities» (ein instrumentalversjon av Sons and Fascination-songen «70 Cities as Love Brings the Fall») Begge kom seinare ut på CD-singelen av 12"-utgåva av «The American» og kom inn att på albumet i 2003 og 2003 då den doble plata vart ommastra og gjeve ut som Sons and Fascination/Sister Feelings Call.
Medverkande
Andre medverkande
Vigrid
Staden er nemnd i Vavtrudnesmål og Gylfaginning. Ifølgje Favnesmål skal striden finna stad på øya Oskopner.
Bulweria
Bulweria-petrellane har lenge vore vurdert som nært relatert til Pterodroma eller «eigentlege petrellar», men nyare studiar med DNA-analysar har vist at Bulweria i staden er nærast i slekt med lirer i slekta Puffinus og spesielt til Procellaria-petrellar.
Filmen American Beauty
American Beauty er ein dramakomedie frå 1999 som tar utgangspunkt i tema som med anna omhandlar romantikk, seksualitet, venleik, frigjering, ansvaret ein familie treng og jakta på lykke. Filmen går føre seg i eit typisk amerikansk område. Hovudrollene blir spela av Kevin Spacey og Anette Bening. Andre rolleinnehavarar er Chris Cooper, Thora Birch og Wes Bentley. Filmen var debuten til regissøren Sam Mendes og manusforfattaren Alan Ball (Six Feet Under). Filmen vart nominert til 8 Oscar-statuettar, og vann 4 av dei.
Kritikk
Filmen fekk svært god kritikk av meldarar. Steven Spielberg (ein av skiparane av DreamWorks, eit av selskapa bak filmen) skal visstnok ha sagt at American Beauty var ein av dei beste filmane han hadde sett på årevis; Anette Bening, ein av hovudrolleninnehavarane, gråt då ho såg filmen.
Paulo Emilio
Han har trenar Cerezo Osaka.
Obermumpf
Obermumpf er ein kommune i distriktet Rheinfelden i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 377 meter over havet.
Puglia
Geografi
Andre viktige byar er Alberobello, Andria, Barletta, Bitonto, Canosa, Conversano, Corato, Gallipoli, Gravina in Puglia, Grottaglie, Manfredonia, Martina Franca, Mattinata, Molfetta, Monopoli, Ostuni, Otranto, Palo del Colle, Santa Maria di Leuca, San Giovanni Rotondo, San Vito dei Normanni, Trani, Lizzano, Taranto, Bari, Lecce, Manduria og Leverano. Puglia er delt inn i seks provinsar:
Swedish Touring Car Championship
Det har fleire gonger vore arrangert STCC-løp på norske baner, blant anna har Arctic Circle Raceway ved Storforshei i Nordland og Vålerbanen på Braskereidfoss i Hedmark vorte nytta fleire gonger. Den norske bilsportutøvaren Tommy Rustad vann STCC-meisterskapet i 2000.
Arsenal
Arsenal kan ha fleire ulike tydingar.
Porirua
Historie
Porirua er for ein stor del bygd ut langs armane til Porirua Harbour og kystlinja ut mot Cooksundet og den nordaustlegaste delen av Sørøya. Mesteparten av dei busette områda i Porirua ligg ut mot sjøen: Camborne, Karehana Bay, Mana, Onepoto, Papakowhai, Paremata, Pauatahanui, Plimmerton, Pukerua Bay, Takapuwahia, Titahi Bay og Whitby har alle direkte tilgang til parkar og friområde ved havet.
Fiske og og annan båtsport er populært i området, og der er ein stor marina i Mana, og sjøspeiding, segling, motorbåtsport, roing og vass-ski er mellom aktivitetane her. Innløpet til hamna frå Plimmerton eller Mana er populær mellom røynde vindsurfarar og kitesurferar, nybyrjarar finn grunnare og mindre utsett farvatn i Pauatahanui-greina i hamna. Aotea Lagoon er eit populært fritidsområde på den søraustlege stranda ved innløpet til Porirua Harbour. Porirua hyser politiskulen Royal New Zealand Police College, der alle nye politielevar har eit 19 vekers treningsopphald.
Skorve
Det er merka turløyper over fjellet, dei mest populære turstiane går frå Kivledalen.
Luitpold Coast
Luitpold Coast (tysk Prinzregent-Luitpold-Land) er den delen av kysten av Coats Land som strekkjer seg frå nærleiken av Hayes Glacier, ved 27° 54' W, til 36° W, som vert rekna som den austleg grensa for Filchner isbrem. Han vart oppdaga av Wilhelm Filchner, leiaren for Den tyske antarktisekspedisjonen, 1911-12, og kalla opp etter kronprins Luitpold av Bayern.
Olsberg i Sveits
Olsberg er ein kommune i distriktet Rheinfelden i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 377 meter over havet.
Bosnia-Hercegovina
Klima
Dei lågareliggande områda i nord har eit klima som er meir likt Sentral-Europa. Nedbørsmengdene minkar mot aust, og vinteren er skya, sjølv i dei turraste områda. Vind frå sør kan strøyme nordover, og fønvind kan gje temperaturar over 10 °C, eller kald luft (kalla kosavavind) frå Karpatane kan strøyme sørover. Fjella i vest vernar desse områda frå den kjøligare havlufta, så temperaturane om sumaren kan bli svært høge.
Jordbruk
Dette er hovudnæringa i Bosnia-Hercegovina. Bøndene dyrkar kveite, mais, frukt, grønsaker, vindruer og tobakk. Storfe og sauehald er òg svært viktig.
Norske Folkeeventyr
Norske folkeeventyr og sagn
Eventyr frå Asbjørnsen og Moe sine Norske Folkeeventyr 1841-1844, og Asbjørnsen sine Norske Folkeeventyr: Ny Samling 1868:
Bård Breivik
Bård Breivik var ein norsk bilethoggar og skulptør som vert rekna som ein føregangsmann innan konkrete objekt som skulptur. Han var fødd i Bergen og døydde i Oslo, der han då var busett.
William Blake
William Blake var ein engelsk diktar, mystikar, kunstnar og utgjevar. Han var lite akta i si eiga tid, men verka hans er av ettertida blitt sett på som skjelsetjande innan både litteratur og biletkunst. Blake laga mellom anna mange kontroversielle illustrasjonar til Bibelen, og er særs kjend for diktet Jerusalem, som er blitt ein slags uoffisiell engelsk nasjonalsong.
Liv
Som fjortenåring fekk Blake ei lærlingekontrakt på sju år hos gravøren Henry Basire. Etter to år i lære fekk han i oppdrag å kopiera kunst frå gotiske kyrkjer i London, og særleg Westminster Abbey fekk stor innverknad på kunsta hans.
Träskända
Träskända er hovudsakleg finskspråkleg.
Nicolai Cleve Broch
Broch vart fødd i Bærum kommune og voks opp i Oslo. Han tok eksamen ved Statens teaterhøgskole i 1999.
Nicolai Cleve Broch er halvbroren til skodespelaren Ida Elise Broch.
Grå
Fargelære
Tonar av grått blir brukte som kamuflasje i byområde og av marineskip.
Klimaendring
Årsaker
Faktorar som kan forme klimaet vert kalla klimapådrag eller «pådragsmekanismar». Dette omfattar prosessar som variasjonar i solinnstrålinga, avvik i omlaupsbanen til jorda, fjellbygging og kontinentaldrift, og endringar i konsentrasjonen av drivhusgassar. Det er mange tilbakekoplingsprosessar som anten kan forsterke eller minske dei opphavlege pådraga. Somme delar av klimasystemet, som hav og iskalottar, reagerer langsamt på klimapådrag, medan andre reagerer raskare.
Variasjonar i havet
Havet er ein grunnleggande del av klimasystemet, og somme endringar i havet skjer over lengre tid enn i atmosfæren, sidan havet har ein masse som er fleire hundre gonger større og har ein særs høg termisk tregleik (som at temperaturen i djuphavet framleis syner spor etter den vesle istida).
Isbrear
Den viktigaste klimaprosessen sidan midten og seint i pliocen (om lag tre millionar år sidan) er istid- og mellomistid-syklusane. Den noverande mellomistida (holocen) har vart om kring 11 700 år. Forma av omlaupsvariasjonar, har auken eller minken i kontinentale iskapper og endringar havnivået vore til god hjelp i å rekonstruere klimaet. Andre endringar som Heinrich-hendingars, Dansgaard–Oeschger-hendingar og yngre dryas syner derimot korleis isbrevariasjonar òg kan påverke klimaet utan omlaupspådrag.
Vegetasjon
Satellittdata ein har fått dei siste tiåra indikerer at den globale terrestriske nettoproduksjonen auka med 6 % frå 1982 til 1999, med den største delen av auken i tropiske økosystem, før dette fall med 1 % frå 2000 til 2009.
Havnivåendringar
Globale havnivåendringar er estimert med hjelp av tidvassmålarar for det meste av det siste hundreåret. I nyare tid har ein nytta høgdemålarar i kombinasjon med satellittmålingar. For å måle havnivå før ein byrja å måle det, har forskarar datert korallrev som veks nær havoverflata på havet, kystsediment, strandvollar, ooidar i kalkstein og arkeologiske funn nær kysten. Den vanlege dateringsmetoden er å nytte uran-seriar og radiokarbon, med kosmiske radionuklidar, vert stundom nytta til å datere strandvollar som sjøen har trekt seg eit stykke unna.
Andrea del Castagno
Liv og gjerning
Andrea del Castagno var fødd i Castagno, ein landsby nær Monte Falterona ved Firenze. Lite er kjent om utdanninga hans, men han skal ha vore lærling hos Fra Filippo Lippi og Paolo Uccello. Under krigen mellom Firenze og Milano budde han i Corella. Då krigen var over reiste han tilbake til heimen sin.
Noreg i Eurovision Song Contest
Noreg debuterte i Eurovision Song Contest i 1960, og landet har delteke kvart år sidan, med unntak av 1970 og 2002. Noreg har vunne Eurovision Song Contest tre gongar, men samstundes komme på sisteplass i ein finale elleve gongar – meir enn noko anna land. Noreg har i tillegg fått null poeng fire gongar, berre Austerrike har like mange. Den lange rekkja med dårlege plasseringar i 1960- og 1970-åra tok brått slutt 1985, då Bobbysocks sikra den fyrste sigeren til Noreg i tevlinga med «La det swinge». Sidan følgde ein ny siger i 1995 med Secret Garden og «Nocturne», og sist i 2009 med Alexander Rybak og songen «Fairytale». Noreg har arrangert Eurovision Song Contest tre gongar: Grieghallen i Bergen i 1986, Oslo Spektrum i 1996 og Telenor Arena i 2010. Det er NRK som sender Eurovision Song Contest i Noreg, og som står bak den nasjonale songtevlinga Melodi Grand Prix. Vinnaren av Melodi Grand Prix får representere Noreg i Eurovision Song Contest.
Etter år 2000 har resultata til Noreg i Eurovision Song Contest fortsett å svinge, med tre sisteplassar, éin siger og ytterlegare tre topp fem-plasseringar. Etter innføringa av semifinalar 2004 har Noreg blitt slått ut i semifinalen tre gongar: 2007, 2011 og 2016. Sidan 2013 har Noreg seks topp ti-plasseringar; blant dei var sjetteplassen til KEiiNO og «Spirit in the Sky» i 2019. Noreg vann også telefonavrøystinga det året.
Nøkternheit og fagjuryar
I 1960- og 1970-åra heldt NRK fast på sin ikkje-kommersielle innstilling til tevlinga. Fokuset skulle liggje på melodi og tekst, ikkje på show og koreografi, noko som prega dei norske finalane og songane i mange år. I 1979 gjekk NRK så langt at dei strippa heile studio for kulisser og bad artistar og musikarar stille i kvardagsklede. Poenget var å rette merksemda mot songen, ikkje all innpakninga rundt. Denne gjennomgåande haldninga, kombinert med skepsis i det norske musikkmiljøet, var truleg medverkande til at Noreg enda opp med bidrag som ikkje slo an hos dei europeiske juryane. Heller ikkje hos tv-sjåarane vart dei norske bidraga nokon slagerar, for eksempel dukka berre tre av dei norske vinnarlåtane opp på VG-lista i perioden 1961–1976.
Antoine Brumel
Brumel vart truleg fødd vest for Chartres. Han var tilsett som kyrkjesongar i Notre-Dame de Chartres, seinare ved kyrkjene i Genéve, Laon, Notre-Dame de Paris og i Ferrara. Nokre skrifter knyter namnet hans til kyrkjene i Faenza og Mantua i Italia, der han truleg døydde.
Noreg i Eurovision Song Contest
Fråvær
Ulrikke Brandstorp skulle ha representert Norge i 2020 med songen «Attention», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien. Dette var fyrste gongen siden byrjinga i 1956 at Eurovision Song Contest vart avlyst. «Attention» var også den andre Melodi Grand Prix-vinnaren som ikkje fekk representere Noreg i Eurovision Song Contest. Den fyrste var «Jeg har aldri vært så glad i noen som deg» som vann Melodi Grand Prix 1968. På grunn av skuldingar om plagiat trekte låtskrivaren Kari Diesen d.y. låten, og andreplassen «Stress» representerte Noreg i staden.
Melløs stadion
Melløs Stadion er ein fotball- og friidrettsarena i Moss. Området har fire grasbanar: éin hovudarena der Moss FK spelar og tre treningsbaner. Kunstgrasbanen vart teken i bruk hausten 2005.
Historie
17. september 1988 spelte Moss semifinale i cupen mot. Brann vann kampen 1–0.
Cardiff
Ved folketeljinga i 2001 fann ein at han hadde 305 353 innbyggjarar, noko som gjorde han til den 16. største byen i Storbritannia.
Kultur, medium, sport og turisme
Byen har eit eige universitet, Cardiff University, og i tillegg til to høgskular og eit institutt tilhøyrande University of Wales og Royal Welsh College of Music and Drama.
VM i skiskyting 1999
10 km sprint
<br style="clear:both;" />
12,5 km fellesstart
<br style="clear:both;" />
Augustin av Hippo
Biskop
I 395 vart Augustin bispevigd og utnemnd til hjelpebiskop for Valerius. Etter at denne døydde i 396 vart han så vald til etterfølgjar som biskop av Hippo. Han grunnla eit slags ordenssamfunn i bisperesidensen, og skreiv ein klosterregel som er grunnlag for Augustins regel slik han kjenst i dag. Ved sida av Benedikts regel utgjer den mykje av grunnlaget for det vestlege klostervesenet.
Atle Brynestad
Karrieren byrja med at Brynestad starta ein strikkefabrikk på ein låve, 16 år gammal. Han kjøpte i 1984 Christiania Glassmagasin, og starta Smart Club hausten 1996. Han er i dag eigar av mellom anna Porsgrunds Porselænsfabrik, Hadeland Glassverk og Steninge slott i Sverige. Sommaren 2008 selde han FC Lyn Oslo og Smart Club.
Kritikk
Brynestad vart gjenstand for kritikk og skepsis av investorar etter at NRK Brennpunkt viste dokumentaren «Porselensbløffen» i 2004. Programmet stilte han og hans Porsgrunds Porselænsfabrik i eit særs uheldig ljos. Brynestad vart så sint at han kalla NRK-sjef John G. Bernander «ein ål».
Emily Dickinson
Emily Elizabeth Dickinson var ein amerikansk diktar. Ho levde heile livet sitt tilbaketrukke frå omverda i heimbyen Amherst i Massachusetts, og gav ut svært få dikt, men etterlét seg opp mot 1800 dikt som er blitt sterkt verdsette i amerikansk litteratur sidan. Stilen hennar skilde seg frå samtidig diktarkunst med korte linjer, halvrim, uvanleg kapitalisering og teiknsetjing, og hadde ofte ingen tittel.
Liv
Førstedelen av 1860-åra, då ho nett hadde trekt seg tilbake frå omverda, var den mest produktive perioden for diktaren. I 1862 skreiv ho til litteraturkritikaren Thomas Wentworth Higginson med nokre tekstdøme. Han lovpriste diktinga hennar, men bad henne venta litt med å gje ut. Dei fortsette brevvekslinga fram til Dickinson døydde, og møttest i 1870.
Nordsamisk
Nomen
Eigeforhold blir uttrykt med genitiv av dei personlege pronomena, mu fanas «min båt». Eit tidlegare system, med possessivsuffiks, er no mest i bruk i slektskapstermar, vielljan, vielljat «min bror, din bror» (av viellja, «bror»), og som anafor, Máret bassa beatnagis «Marit vaskar hunden sin», der -s i beatnagis er eit possessivsuffiks som viser til Máret. Nordsamisk har tre numerus, singularis, dualis og pluralis.
Indre språkhistorie
Nordsamisk tilhøyrer den nordlege delen av dei vestsamiske språka, i lag med pitesamisk, lulesamisk og enaresamisk. Splittinga mellom austsamisk og vestsamisk går ca. 1500 år attende, skiljet mellom t.d. lulesamisk og nordsamisk er langt yngre.
Språket Knud Leem skildra frå første halvpart av 1700-talet er eit nordsamisk som allereie har dei trekka som skil språket frå enaresamisk og lulesamisk. Konservative lulesamiske språktrekk som tempusbøygde negasjonsverb og skilje mellom inessiv og elativ er ikkje til stade i Leem sin grammatikk. Språket hos Leem skil seg likevel til ein viss grad frå moderne nordsamisk.
Ytre språkhistorie
Både mobiliseringa rundt Alta-saka og eit meir tolerant politisk klima førte til ei endring i den norske assimileringspolitikken dei siste tiåra av 1900-talet. I dag er nordsamisk i Noreg offisielt språk i to fylke og sju kommunar, Kautokeino, Karasjok, Nesseby, Tana, Porsanger, Kåfjord og Lavangen, dei fem første i Finnmark, og Kåfjord og Lavangen i Troms. Samar fødd før ca. 1977 har ikkje lært å skrive samisk (etter dagens rettskriving) på skolen, så det er først dei siste åra det har vorte tilgang på skrivekyndige samar til ulike administrative stillingar.
Gransherad stavkyrkje
Endå ei stavkyrkje?
Ein tradisjon vil ha det til at det i si tid stod ei stavkyrkje også ved Grandås, nær eit gamalt gudehov ved garden Håve. Det skal vere merkje å sjå etter kyrkja, og i 1940 vart det planta eit eiketre der inngangen skal ha vore. Krossen som er omtala over, kan tenkast å stamme frå denne kyrkja, som skal ha forfalle etter Svartedauden.
Bletoppen
Bletoppen (1342 moh.) er ein del av Store Ble og er den høgaste toppen på Blefjell. Fjellet ligg i Tinn kommune i Vestfold og Telemark.
Frå Bletoppen er det utsikt til mellom anna Jonsknuten og Skrimfjella i søraust, Lifjell i sørvest, Gaustatoppen i vest og Hardangervidda i nordvest.
Arthur Buchardt
Arthur Buchardt er ein norsk forretningsmann, eigedomsutviklar og hotellmagnat. Hotellprosjekta, som hovudsakleg er i Noreg og Sverige, blir eigd gjennom det private eigedomsselskapet hans, Øyer Invest; eit dotterselskap som inngår i konsernet og einmannsforetaket AB Invest. Arthur Buchardt har ein eigardel på 80 % i konsernet, medan sonen hans Anders Buchardt eig dei attverande 20 %.
Sabrina Coast
Sabrina Coast er den delen av kysten av Wilkes Land i Antarktis, som ligg mellom Cape Waldron, ved 115° 33' E, og Cape Southard, ved 122° 05' E. John Balleny her lenge vore rekna som oppdagaren av dette området i mars 1839 ved kring 117 °E. US Exploring Expedition under løytnant Charles Wilkes kom til denne kysten i februar 1840 og markerte området som «Totten High Land» på kartet hans frå 1840. I 1931 observerte British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Douglas Mawson det som såg ut som land ved denne lengdegraden ein grad lenger sør enn det som vart rapportert av Balleny og Wilkes. For å ære Balleny gav Mawson namnet kutteren «Sabrina», eit av skipa til Balleny, som forliste i eit uvêr i 95 °E i siste halvdel av mars 1839.
Krigsspel
Krigsspel (eng. «wargames») er brettspel som simulerer historiske, militære konfliktar. Opphavet til krigsspela er dei simuleringane som inngår i militære stabsøvingar, men som sivil hobby dukka krigsspela fyrst opp i USA på 1960-talet. Eit særdrag ved krigsspel er at dei ofte er svært komplekse og tek lang tid å spela. Det vert lagt mykje vekt på å gjera spela historisk korrekte, og nokre spel nærmar seg historiske studiar i detaljrikdom. Internasjonalt hadde hobbyen stordomstida si på 1970- og 1980-talet. I dag er krigsspela i større grad eit nisjefenomen. Rollespel, dataspel og enklare brettspel har teke over mykje av marknaden.
Bakgrunnsstoff
fa:رزمایش Војни маневри
Snøveronika
Slektskap og namn
Arten har to underartar i Noreg:
Wallbach i Sveits
Wallbach er ein kommune i distriktet Rheinfelden i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 288 meter over havet.
Blefjell
Vesle Ble
Vesle Ble (òg skrive Vesle-Ble og Vesleble) er området rundt Krøkla og austover. Dei lågareliggande områda av Vesle Ble er populære hytteområde som Blestølen, Fagerfjell, Blestua, Ble-Høgda og Liatoppen. Vesle Ble er vinterstid populært hos skigåarar og er meir tilgjengeleg og mindre vêrhardt enn Store Ble.
Tor-Aksel Busch
Busch har såleis lang fartstid frå påtalemakta. Frå 1976 til 1981 var han politifullmektig og seinare politiadjutant (no politiadvokat) ved Oslo politidistrikt. Han har òg vore domarfullmektig ved Nedre Romerike tingrett.
FA-cupfinalen i fotball 1972
Kampen
Leeds United sitt historiske mannskap bestod av: David Harvey, Paul Reaney, Paul Madeley, Billy Bremner (kaptein), Jack Charlton, Norman Hunter, Peter Lorimer, Allan Clarke, Mick Jones, Johnny Giles og Eddie Gray.
Færøysk morfologi
Færøysk morfologi er morfologien, eller bøyings- og avleiingslæra, til færøysk.