cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Senegal
Forhistorisk og førkoloniell tid
På 1300-talet blei Jolofriket mektigar etter å ha sameint Cayor og kongerika Baol, Siné, Saloum, Waalo, Futa Tooro og Bambouk, det vil seia store delar av dagens Vest-Afrika. Riket var ein frivillig konføderasjon av ulike statar heller enn å byggja på milirær erobring. Det blei skipa av Ndiadiane Ndiaye, som var dels serer og dels toucouleur, og klarte å skipa ein koalisjon mellom mange folkegrupper. Det fall saman rundt 1549 då Lele Fouli Fak blei overvunnen og drepen av Amari Ngone Sobel Fall.
Sjølvstende
I januar 1959 gjekk Senegal og Fransk Sudan saman og blei til Maliføderasjonen, som blei sjølvstendig frå Frankrike 20. juni 1960 etter ein avtale om maktoverføring underskriven 4. april 1960. Indre politisk spenning gjorde av føderasjonen braut saman allereie 20. august 1960 då Senegal og Fransk Sudan (omdøypt til Republikken Mali) begge erklærte sjølvstende.
1980 til i dag
Senegal gjekk saman med Gambia den 1. februar 1982 og forma konføderasjonen Senegambia. Denne blei oppløyst att i 1989. Ei sørleg separatistgruppe (Rørsla av demokratiske styrkar i Casamance, MFDC) i Casamance-regionen har trass fredssamtalar hatt sporadiske trefningar med styresmaktene sidan 1982. Tidleg på 200-talet har valden gått tilbake og president Macky Sall hadde samtalar med opprørarane i Roma i 2012.
Folkegrupper
Det bur fleire ulike folkegrupper i Senegal, og som i dei fleste andre vestafrikanske landa er fleire språk utbreidde her. Voloffolk er den største einskilde folkegruppa, med 43 % av innbyggjarane i landet; fulaniar og toucouleurfolk (også kjende som halpulaar'en, bokstaveleg 'pulaar-talarar') er den nest største gruppa med 24 %, og deretter følgjer sererfolk med 14,7 %, jolafolk med 4 %, mandinkafolk med 3 %, maures eller naarkajors, soninkefolk, bassarifolk og fleire mindre grupper med 9 %. Det bur rundt 50 000 folk av europeisk opphav, hovudsakleg fransk, i landet. Det finst også mindre grupper av andre innvandrarar, der libanesarar er ei viktig gruppe. Det finst også titusentals flyktningar frå Mauritania, hovudsakleg nord i landet.
Mat
Kysten mot Atlanterhavet gjer fisk til ein viktig del av senegalesisk mattradisjon. Kylling, lam, erter, egg og storfe blir også brukte i senegalesisk matlaging, men ikkje svin, ettersom dei flester her e muslimar. Peanøtter er den viktigaste avlinga i Senegal, og blir brukte i mange ulike oppskrifter i lag med couscous, ris, søtpotet, linser, svartaugebønner og ulike grønsaker. Typisk tilreier ein kjøt og grønsaker som stuing eller marinert i urter og krydder. Dette blir så helt over ris eller couscous, eller ete med brød.
Berghumle
Berghumle (Bombus monticola) er ei humle som lever i fjellet og i fjellskogen. Ho dominerer i lågalpin sone der ho ofte er den vanlegaste humlearten. Ho kan av og til finnast i låglandet, særskilt om våren og tidleg på sumaren. Berghumla er særs vanskeleg å skilja frå lapphumler som ikkje har gule hår på bakkroppen.
Čepkeliaimyra
Čepkeliaimyra (litauisk Čepkelių raistas) er den største myra i Litauen. Ho ligg i området Dzūkija nasjonalpark, sør for Marcinkonys, nær grensa til Kviterussland. Området er verna som eit naturreservat.
Śnieżnikfjella
Store byar og landsbyar:
Champlainhavet
Champlainhavet var eit kortvarig havområde i Atlanterhavet som vart danna av isbrear som trekte seg tilbake mot slutten av den siste istida. Havområdet dekte område i Quebec og Ontario i Canada, samt dei amerikanske statane New York og Vermont.
Fylkesveg 613 i Nordland
Vegen mellom Bonåsjøen og Sildhopen er ein del av gamle E6. Middagsfjelltunnelen og Kobbskartunnelen på E6 er stengde for syklistar, og fylkesveg 613 er alternativ veg.
Turgajhavet
Turgajhavet eksisterte ikkje kontinuerleg gjennom heile denne perioden, men varte ved og dominerte området og delte Sør-Europa og Sørvest-Asia i mange store øyar, samt skilde Europa frå Asia.
Nokre Salmar
Dei fyrste utgåvene
Fjerde og femte utgåve, som vart autorisert for kyrkjeleg bruk i 1892, inneheldt 150 salmar. Boka vart òg trykt som eit tillegg til Landstads Kirkesalmebog, då med 157 salmar; dei siste sju var litaniet og preikestolvers.
Claude Simon
Liv
Simon blei fødd i Antananarivo i den tidlegare franske kolonien Madagaskar som son av ein offiser i marineinfanteriet. Familien vendte tilbake til Frankrike i 1914. Faren fall i Flandern i byrjinga av den første verdskrigen og Simon voks opp i Perpignan, mora sin heimplass.
Litteratur
Tematisk og stilistisk er verka til Simon høgst originale. I ei eller anna form er krigen til stades i nesten alle av dei utgjevne verka hans, og ofte plasserer han erfaringar som ulike einskildindivid har med forskjellige historiske konfliktar i ein og same roman: I L'Acacia den første og andre verdskrigen, romanen omhandlar òg verknadane krigen fekk for soldatenkene, og i Les Géorgiques dei franske revolusjonskrigane og den andre verdskrigen.
Mossad
I Noreg reknar ein med at Mossad stod bak den såkalla Lillehammer-aksjonen i 1973.
Ølen kyrkje
Ølen kyrkje er ei langkyrkje frå 1874 i Vindafjord kommune, Rogaland fylke. Byggverket er i tre og har 550 sitjeplassar.
Paldiski
Anlegget i dag
Paldiski er endestasjon på jernbanelinja Elektriraudtee, som går inn til hovudstaden.
From a Jack to a King
Ricky Van Shelton-versjonen
I desember 1988 gav countryartisten Ricky Van Shelton ut sin eigen versjon av «From a Jack to a King». Versjonen til Shelton vart den femte songen hans på rad som gjekk inn på Billboard Hot Country Singles-lista.
Innspelingar
• 1964: Slim Whitman
• 2002: Hubbas
• 2010: Hasse Andersson
Tory Island
Sidan 1950-åra har eit lite samfunn med kunstnarar budd på øya, som har sitt eige kunstgalleri. Den engelske kunstnaren Derek Hill er forbunde med kunstsamfunnet på Tory.
Kunda i Estland
Kunda flybase ligg 13 km vest for Kunda, og vart tidlegare nytta av Sovjetunionen.
Adventskrans
Utsjånad
Lysestaken kan ha mange ulike utformingar, han kan vera av metall, steintøy, tre eller deig og kan ha pynt av til dømes band eller bar frå tre. Han er ofte ringforma med lysa plasserte jamt frå kvarandre, men kan også vera rett, med lysa på rekke. Nokre kransar har eit siste lys som gjerne står i midten av kransen og blir tend på julaftan eller juledag.
Canterbury på New Zealand
Vinregionar i Canterbury
Canterbury har to større område med vindyrking. Dei er Waipara og området kring Christchurch, vinane har for ein stor del vorte namngjevne «Canterbury». I den seinare tida er det produsert vin frå vinmarker i Kurow lenger mot sør.
Words av Bee Gees
Låtskriving
Barry Gibb forklarer: "'Words' vart skriven av meg i Adams Row då eg budde hos Robert [Stigwood]. Mange byrja å spele songen, så i løpet av åra vart det litt som med 'To Love Somebody'. Eg visste ikkje at han ikkje var på noko album - det er merkeleg korleis det brukte å vere på dwn tida. Me brukte å gje ut den eine singelen etter den andre."
Andre versjonar
• 1969: The Brothers Four
• 1974: Donna Fargo
• 1977: Rita Coolidge
Fables of the Reconstruction
Fables of the Reconstruction er eit musikkalbum frå den amerikanske rockegruppa R.E.M. som vart gjeve ut i 1985.
Joe Boyd var mest kjend for arbeidet sitt med moderne engelske folkmusikarar, som Fairport Convention og Nick Drake. Likevel vart Fables of the Reconstruction ei plate etter R.E.M. sin standard. Tekstane omhandlar mytologien og landskapet i sørstatane i USA. Tittelen, Fables of the Reconstruction eller Reconstruction of the Fables, kan referere både til oppattbyggingstida etter den amerikanske borgarkrigen, og til den litterære prosessen dekonstruksjon.
Words av Bee Gees
Andre versjonar
Ein fransk versjon kalla «Sans aucun mot d'amour» vart skriven av Billy Nencioli og framført av Michel Cogoni i 1968. Ein annan fransk versjon, kalla «Viens», vart skriven av Michel Mallory og framført av Jeane Manson i 1979.
Ein dansk versjon kalla «Ord» vart skriven av Keld Heick og framført av Grethe Ingmann i 1977.
Bygdeby
Ein bygdeby er eit omgrep som gjerne blir nytta om ein tettstad, gjerne eit administrasjonssenter for ein kommune, som ikkje har formell by-status, men som likevel har dei fleste funksjonane til ein liten by.
XML
Styrkar og svakheiter
XML vert også ofte brukt til dokumentlagring og prosessering, både over nett og lokalt. Føremonar med XML er her:
Syntaksreglar for XML
Eit XML-dokument er normalt ei tekstfil med ei Unicode-basert teiknkoding som UTF-8, UTF-16 eller ISO 8859-1.
Gode val av elementnamn gjer at ein kan byggje inn semantikk (meining) i data som ein del av strukturen. Dette gjer at XML-dokument lettere blir forstått av menneske samstundes som dei er tolkbare av dataprogram. Her er et døme på eit XML-dokument, ei oppskrift på eit brød:
Elementnamna kan brukast for alle moglege matoppskrifter, medan det aktuelle innhaldet (instansen) uttrykker éi brødoppskrift.
Eit XML-dokument som er velforma og i tillegg oppfyller krava i eit tilknytt XML-skjema-dokument eller ein DTD, blir kalla gyldig (engelsk: valid). Slike valideringsdokument for XML blir på norsk kalla XML-skjema (eng. XML schema; liten s).
53
Døde
50er
1903
Døde
1901 – 1950
Programvare
Systemprogramvare
Systemprogramvare er programvare som brukaren ikkje nyttar direkte, men som utfører viktige funksjonar som må til for at ei datamaskin skal fungera. Typiske døme er operativsystem, drivarar, nettverksstablar, og så vidare.
Administrasjonsverktøy
Dette er program som vert nytta for å administrera ei datamaskin, som til dømes verktøy for å installera og/eller oppdatera programvare, administrasjonsverktøy for å endra innstillingar, sikkerheitskopieringsprogram og så bortetter.
Prerafaelittane
Samlingar
Det finst større samlingar av prerafaelittiske verk i Tate Gallery og Victoria and Albert Museum i London, Manchester Art Gallery, Lady Lever Art Gallery og Walker Art Gallery i Liverpool og Birmingham Museum and Art Gallery. National Trust-eigedommane Wightwick Manor i Wolverhampton og Wallington Hall i Northumberland har begge større, representative samlingar. Utanfor Storbritannia har Delaware Art Museum den største samlinga prerafaelittisk kunst.
Talet 62
Ordenstalet som svarar til talet sekstito er sekstiandre (62.).
Kehra
Byen har ei kyrkje, bygd av russarane.
Bull Island
Øya held fram med å vekse og det er mogeleg at ho i løpet av dei neste 50 åra vert landfast ved Red Rock i Sutton og dannar ein lagune. Sjansane for dette vert derimot rekna som ganske små på grunn av sterke straumar og det djupe vatnet i Suttonsundet.
Faust So Far
Faust So Far er det andre studioalbumet til den tyske krautrockgruppa Faust, utgjeve i 1972. Det har ein meir kommersiell stil enn debutplata og består av ni separate spor, som kvar har ein særprega stil eller tema.
1902
1902 (romartal MCMII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.
FA-cupfinalen i fotball 1957
FA-cupturneringa i fotball 1957 vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 4. mai 1957. Framfor 99 225 tilskodarar tok Aston Villa sin sjuande og siste FA-pokal etter siger 2-1 over Manchester United. Det var 37 år sidan den førre Villa-triumfen i FA-cupen.
Kolkhida
Sletta strekkjer seg frå Sukhumi i nord til Kobuleti i sør. I vest er sletta litt høgrare enn havoverflata, medan i nord har ho ei høgd på 100-150 moh.
Algoritme
Definisjon
Frå denne definisjonen kan ein utleie følgjande eigenskapar:
Åsen i Levanger
Åsen er ein tidlegare kommune i Nord-Trøndelag, sidan 1962 eit bygdelag i Levanger kommune. Åsen er og eit sokn i Frosta prestegjeld i Sør-Innherad prosti. Bygda har i dag rundt 3 500 innbyggjarar.
Tyssevassbu
Den lettaste måten å koma seg til Tyssevassbu på er ved å køyra til Tyssedal, vidare inn til Skjeggedal, og gå derifrå. Turen (18,2 km, 1400 hM opp) tek ca. 8 timar og er - stadvis ganske dårleg - merkt. Det er også mogleg å gå til Tyssevassbu frå Espe langs den gamle Hardingslepa, ei grein av Nordmannsslepa, men det er ein tur på 9 timar.
Gud signe Norigs land
«Gud signe Norigs land» er ein fedrelandssong skriven av Arne Garborg, første gong trykt i Fedraheimen 15. mai 1878 under tittelen «Norsk Fedralandssong».
Santiago de Compostela
Namnet «Compostela» meiner ein kjem av det latinske campus stellæ – «stjerna sitt eige», og Santiago de Compostela vert slik «St. Jakob i stjerna sitt eige». Leivningane etter apostelen var etter folketrua nedgravne der ein gjetar hadde sett ei stjerne, og ei kyrkje vart etter kvart bygd over grava. Seinare vart denne kyrkja erstatta med katedralen som står i dag (påbyrja seint på 1000-talet).
Abruka
Dei første nedteikningane etter busetnad på øya kom frå mellomalderen då biskopen i Saare-Lääne oppretta eit landgods for hesteavl her. Fast busetnad på øya vart det først på 1700-talet, og på det meste budde det 150 menneske på Abruka.
På neset Limbi ligg det eit fyr. Fyret er 36 meter høgt og vart bygd i 1931.
Anja
Anja er eit kvinnenamn danna som ei russisk kjæleform av «Anna». Opphavleg kjem Anna frå hebraisk Hannah, som tyder 'gunst' eller 'nåde'. Anja har namnedag den 10. juli.
Netscape Communications Corporation
Netscape sin opptur
Utover nettlesarar har Netscape utvikla ein tidlegare svært populær webtenar, Netscape Enterprise Server, USENET-tenaren Netscape Collabra, og mange ulike andre nett-tenarar. Selskapet har òg starta Mozilla, eit prosjekt for nettlesarar med open kjeldekode, og funne opp det mykje utbreitte programmeringsspråket JavaScript.
Avkutta kuboktaeder
Eit avkutta kuboktaeder eller stort rombkuboktaeder er ein arkimedisk lekam med 12 kvadratiske, 8 heksagonale og 6 oktogonale sider, 48 hjørne og 72 kantar.
Narva-Jõesuu
Narva-Jõesuu (tysk Hungerburg, russisk Усть-Нарва, Ust-Narva) er ein by i Ida-Viru maakond nord i Estland ved kysten av Austersjøen og nær grensa til Russland. På estisk og russisk tyder namnet «munningen til Narvaelva».
Den sju kilometer lange kvite sandstranda er ein populær turistdestinasjon om sommaren. På 1800-talet og tidleg på 1900-talet var byen ein kurstad som ofte vart vitja av adelen i St. Petersburg, som ligg mindre enn 150 km mot aust.
Girona
Historie
Girona har vore utsett for 25 omleiringar og har vorte erobra fleire gonger. Han vart omleira av den franske kongearmeen under marskalk Hocquisicourt i 1653, under marskalk Bellefonds i 1684 og to gonger i 1694 under de Noailles. I mai 1809 omleira 35 000 franske soldatar byen under Vergier, Augereau og St. Cyr og heldt ut under Alvarez fram til sjukdom og svelt tvinga byen til kapitulasjon den 12. desember. Franskmennene erobra byen etter ei sju månader lang omleiring. Girona vart senter i Ter department under franskmennene frå 1809 til 1813. Bymurane vart øydelagde mot slutten av 1800-talet slik at byen kunne utvidast. I nyare år har delar av den gamle bymuren på austsida av byen vorte rekonstruert. Dette er i dag ein del av turistruta kalla Passeig de la Muralla i gamlebyen.
Tidleg krit
I havet vart det færre fiskeøgler og dei døydde til slutt ved staden av sein krit. Placentale pattedyr og blomsterplanter dukka opp for første gong.
Botswana
Under britisk styre heitte landet Protektoratet Bechuanaland, men tok Botswana som nytt namn etter at det vart sjølvstendig innanfor Samveldet 30. september 1966. Botswana var før sjølvstendet eit av dei fattigaste landa i verda, men har seinare hatt stor økonomisk vekst. I dag vert det rekna som eit av dei mest vellukka demokratia i Afrika. Økonomien er tett bunden opp til Sør-Afrika, og er dominert av gruvedrift, særleg diamantar. Kvegdrift og turisme er også viktige næringsvegar.
Klima
Halve Botswana er dekt av ørken, men klimaet er likevel ikkje så verst. Sola skin stort sett året rundt, frå dei tørraste områda i sør til sumpområda i Okavangodeltaet. Strekket frå deltaet til Francistown er det våtaste området av landet, men sjølv i regntida (oktober til mai) kjem det berre torebyer om lag kvar fjerde dag, og dei varer sjeldan lenge. Francistown har ein normal årsnedbør på 448 mm (om lag alt i regntida). Tørke kan derimot vere eit problem. Luftfukta er høg, men er sjeldan ubehageleg i og nær deltaet, der tåke ofte kan dempe temperaturane om vinteren. I sørlege område er det derimot mykje tørrare.
Bouvetøya
Geografi
Nyrøysa er eit 2 km lang og 500 meter breitt platå på nordvestkysten av øya. Det vart danna av eit jordras ein gong mellom 1955 og 1957 og den staden på øya der det er lettast å gå i land. Her står ein vêrstasjon. På nordvestsida av øya ligg halvøya Kapp Circoncision. Frå der og aust til Kapp Valdivia heiter kysten Morgenstiernekysten. Store Kari er ein holme som ligg 1,2 km aust for neset. Frå Kapp Valdivia og søraust til Kapp Lollo på austsida av øya heiter kysten Victoria Terrasse. Frå der til Kapp Fie søraust på øya heiter kysten Mowinckelkysten. Svartstranda er ein del med svart sand som strekkjer seg 1,8 km frå Kapp Meteor, sør for Kapp Fie. Etter å ha runda Kapp Fie, heiter kysten langs sørsida Vogtkysten. Den vestlegaste delen av kysten er den 300 meter lange Sjøelefantstranda. Utanfor Catoodden, sørvest på øya, ligg Larsøya, den einaste større øya utanfor Bouvetøya. Vestkysten frå Catoodden og nord til Nyrøysa vert kalla Esmarchkysten. Halvvegs opp denne kysten ligg Norvegiaodden (Kapp Norvegia) og 500 meter utanfor ligg Bennskjæra.
Politikk og styre
Bouvetøya er eit av tre norske biland. I motsetnad til Peter I Øy og Dronning Maud Land, som er underlagt Antarktistraktaten, er ikkje Bouvetøya omstridd. Statusen til øya er at ho ikkje er ein del av Kongeriket Noreg, men likevel underlagt norsk statsvelde. Dette impliserer mellom anna at øya kan verte avstått utan å bryte den første paragrafen i den norske grunnlova. Norsk administrasjon av øya vert handsama av Polaravdelinga ved Justisdepartementet, som ligg i Oslo.
Ternopil
Byen har kring 220 000 innbyggjarar (2010).
Fylkesveg 986 i Nordland
Bruene vart opna 3. desember 1988 og erstatta ferjestrekninga mellom Finnbyen og Fredvang. Ferjesambandet vart sett i drift i 1965.
Haakon Five
Liv og gjerning
I juni 1921 kom Five tilbake som sjef i Landbruksdepartementet då Otto Blehr danna ei ny Venstre-regjering. Då regjeringa gjekk av i mars 1923, var Five stortingsrepresentant for heimfylket Nord-Trøndelag til han i juli 1924 for tredje gong vart landbruksminister, då i ei regjering leia av Johan Ludwig Mowinckel. Etter knapt 20 månader i statsråd gjekk vegen tilbake til Stortinget då Høgre danna ny regjering i mars 1926. Året etter vald til nestformann i Venstre.
Afrikansk historie
Mennesket oppstod i Afrika for rundt 100,000– 150,000 år sidan. Landbruket oppstod for rundt 12,000 og metallurgi for rundt 6,000 år sidan. Større rike oppstod ulike stader, først i det gamle Egypt og seinare i Maghreb og på Afrikas horn. I Vest-Afrika oppstod bystatar som seinare kunne danna mektige rike. Spreiinga av bantufolk og -språk frå rundt 3000–2500 f.Kr. og heilt fram til 1800-talet, kjend som bantuekspansjonen, er den største afrikanske folkevandringa ein kjenner til. Islam spreidde seg både i Aust- og Nord-Afrika, Sahel og seinare i Vest-Afrika, der det mellom anna innførte ein skriftkultur.
Stasjonsby
Eksempel på stasjonsbyar er tettstadane Sem og Barkåker i Tønsberg kommune. På Barkåker ligg flatbrødfabrikken Korni strategisk plassert rett ved jernbanestasjonen. Bryne og Klepp er eksempel på stasjonsbyar som voks fram ved Jærbanen.
Afrikansk historie
Oldtidsrike
Egyptarane nådde Kreta rundt år 2000 fvt. I etterkant av dette vart dei invadert av indoeuropeiske og semittiske folkeslag. Egyptarane vann over inntrengarane rundt 1570 fvt. og ekspanderte etter dette inn i Egearhavet, Sudan og Libya. Dei herska over det meste av Midt-Austen fram til Eufrat.
Dei afrikanske landa som ligg ved Middelhavet vart kolonisert av fønikarane før år 1000 fvt. Kartago vart grunnlagt rundt 814 fvt., og voks snart til ein av dei største byane rundt Middelhavet. Fønikarane nedkjempa berbarane som likevel utgjorde størsteparten av innbyggarane. Fønikarane vart herrar over alt det dyrkbare landet i Nord-Afrika vest for Syrtebukta, og vart rike gjennom handel.
Tidlege europeiske koloniar
Medan Portugal brydde seg lite om det sørlege Afrika, ønskte dei kontroll over dei rike muslimske byane langs austkysten. Innan 1520 hadde dei erobra desse sultanata, og vald Mosambik som hovudsete i Aust-Afrika. Portugal si koloniale aktivitet var ikkje avgrensa til kystområda. Zambezidalane vart utforska i løpet av 1500- og 1600-talet. Her trefte portugisarane bantufolk som i lang tid hadde hatt kontakt med dei arabiserte folka langs kysten. Det vart gjort store innsatsar for å få kontroll med kongeriket Monomotapa, som dekte noverande Mosambik og Zimbabwe. I dette området hadde det vore vunne ut gull sidan 1100-talet. Portugal sendte fleire ekspedisjonar etter 1569 og framover. Desse ekspedisjonane fekk tak i store mengder gull, men den portugisiske kontrollen med innlandet vart aldri særleg effektiv og vart gjeven opp i løpet 1600- og 1700-talet. Då forlét portugisarane forta i Manica-distriktet. Før Angola vart sjølvstendig hadde portugisisk suverenitet over dette området berre blitt utfordra ein gong. I perioden frå 1640 til 1648 hadde Nederland kontroll med hamnene.
Sabadell
Sabadell var ein av føregangsbyane i den industrielle revolusjonen i Catalonia med tekstilmøllene som vart bygd her. På midten av 1800-talet var byen derfor den viktigaste ullprodusenten i Spania og vart kalla «den katalanske Manchester». Sjølv i dag står mange av møllene frå den tida att. I dag er Sabadell i hovudsak ein kommersiell by og industriby.
Afrikansk historie
Avkolonisering
Dei siste afrikanske landa kolonimaktene gav slepp på var portugisisk-styrte Guinea-Bissau (1974), Mosambik og Angola (1975), fransk-styrte Djibouti (1977), britisk-styrte Zimbabwe (1980) og sørafrikansk-styrte Namibia (1990).
Postkoloniale tilhøve
Mange land og byar var anten blitt grunnlagt, utvida eller namngjevne av kolonimaktene. Desse fekk gjerne nytt namn etter sjølvstende, døme kan vere Stanleyville, Leopoldville og Rhodesia. Kolonistyret kunne likevel ikkje viskast ut utan vidare. Det hadde ofte sett spor i samfunnsstruktur, økonomi, ideologi og tilhøve mellom folkegrupper.
Operativsystem
Historie
Operativsystem på denne typen inkluderte FMS (Fortran Monitor System) og IBSYS, IBM sitt operativsystem for 7094-modellen.
Islam i Noreg
I 2009 budde det truleg om lag 160 000 menneske med muslimsk bakgrunn i Noreg. Av desse var om lag 93 000 medlem i 126 muslimske trussamfunn. Om lag 60 000 av desse bur i Oslo og Akershus (2007). Dei aller fleste muslimar i Noreg har innvandrarbakgrunn. Det islamske miljøet i Noreg er sterkt fragmentert, men mange moskéar er organisert i paraplyorganisasjonen Islamsk Råd Norge.
Hiiumaa
Hiiumaa er den største øya i Hiiu fylke, som vert kalla Hiiumaa eller Hiiu maakond på estisk.
Johan E. Mellbye
Mellbye fekk i konfirmasjongåve storgarden Grefsheim på Nes i Ringsaker. Etter agronomutdanning på Noregs Landbrukshøgskule tok han i 1889 over drifta av garden, der han i tillegg til åkerproduksjon byrja med svin, kalkun og planteskule.
Emanuel
Kortformer av namnet er engelsk Emmett, skandinavisk Manne og spansk, portugisisk og gresk Manuel. Emmanuelle og Manuela er kvinnelege former av namnet.
Atahualpa
I 1532 sigra Atahualpa over halvbror sin, Huáscar, og tok Huáscar til fange utanfor Cuzco i borgarkrigen som svekka riket akkurat då conquistadorane dukka opp. Regjeringstida som inka kan berre ha vara i få månader, for 16. november 1532 vart Atahualpa sjølv fanga av dei spanske inntrengjarane i slaget i Cajamarca. Han sat i fangenskap i om lag 8 månader før han vart avretta.
Shenick
Ruinane av eit Martellotårn står på Shenick.
John McCain
Bakgrunn
McCain starta sin politiske karriere som medlem i Kongressen i USA (United States House of Representatives) i 1982, der han var blant Ronald Reagan sine støttespelarar. Fire år seinare vart han vald inn i Senatet. Her markerte seg på line med demokratane i mange, spesielt sosialpolitiske, saker. Difor fortsette han å ha ein avgrensa tillit blant dei kristenkonservative veljarane.
Simen Willgohs
Anna
Han er son av biletkunstnarane Jan Erik Willgohs og Gerd Frantzsen.
Handball-NM 1984 for kvinner
Finalen
Dommarparet Øyvind Bolstad (Hamarkameratene) og Terje Antonsen (Larvik Turn) straffa Sverresborg med 8 tominutts-utvisingar og eitt raudt kort, og Freidig med 2 tominutts-utvisingar.
Thoriumkraftverk
Noreg har store førekomster av torium. Fleire har difor kome med framlegg om bygging av eit slikt kraftverk i Noreg. Men det norske toriumet er vanskeleg utvinnbart i høve til det ein finn i andre land og vil neppe danne grunnlaget for energiverk i dette hundreåret.
I'll Be There av Bobby Darin
Andre versjonar
Gerry and the Pacemakers spelte ofte songen som avslutningssong på The Cavern Club og då dei gav han ut på singel nådde han toppen av singellista i Canada.
Outside the Dream Syndicate
Den originale plata bestod av to komposisjonar på 26-27 minuttar kvar. Albumet vart digitalt ommastra i 1993 og gjeve ut på CD av Table of the Elements med eit ekstra 20 minuttar langt bonusspor, som ikkje var gjeven ut før.
72
72 var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Augustus og Nerva var konsular (eller sjeldnare, år 825 ab urbe condita).
Utruskap
Utruskap blir gjerne brukt om slike handlingar der ein i det skjulte bryt ein offentleg kjent lovnad som ein har gitt. Med utruskap tenkjer vi gjerne på økonomisk og/eller erotisk aktivitet som går forbi dei grensene ein er tiltrudd og har forplikta seg til å opptre innanfor.
Hounslow West undergrunnsstasjon
Hounslow West undergrunnsstasjon er ein stasjon på Piccadilly-linja i London. Han er ein del av London Underground og ligg i London Borough of Hounslow.
Ficedula
Skildring
Fjørdrakta syner variasjonar over fleire tema. I Europa og Afrika lever fire artar i gruppa der hannar har eit svartkvitt draktmønster. Hoene hos desse artane har erstatta svart eller nær svart med brungrått, men er elles i same mønster som hannar. Ein av desse artane er svartkvit flugesnappar, Ficedula hypoleuca, dei andre er balkanflugesnappar, Ficedula semitorquata, atlasflugesnappar, Ficedula speculigera og halsbandflugesnappar, Ficedula albicollis. I Asia finn ein òg ein art i svartkvitt: kvitbrynflugesnappar, Ficedula westermanni, men hoa har annleis draktmønster enn hannen, ho manglar kvit augebrynsstripe og kvit flekk på vengen.
Slåttar frå Sunnhordland
Etter Even Heimdal
Even Heimdal var frå Fana. Bjørndal skreiv ned slåttar hjå han i 1930-åra.
Lambay
Lambay (irsk Reachrainn) er ei øy utanfor nordkysten i County Dublin i Republikken Irland, nord for Ireland's Eye. Øya er det austlegaste punktet i Republikken Irland. Øya er i privat eige med delar av Baring-familien som eigarar. Øya har ein handfull innbyggjarar.
Geografi
Lambay er den største øya utanfor austkysten av Irland og er om lag 2,5 km² stor og har ei høgd på 127 meter på det høgaste. Det er bratte klipper både på nord-, aust- og sørsida av øya, medan vestsida er meir lågtliggande. Geologien er dominert av magmatiske bergartar med skifer og kalkstein.
Kihnu
Øya er ein del av Pärnu fylke i Estland. I lag med naboøyane dannar ho Kihnu kommune, den minste kommunen i fylket. Kihnu er ei flat øy og er berre 8,5 moh på det høgaste.
Etnedal kommune
Etnedal kommune er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord og vest til Nord-Aurdal, i sør til Sør-Aurdal og i aust til Nordre Land. Kommunen ligg omkring det øvre utløpet av elva Etna og er tradisjonelt rekna til landskapet Valdres.
Geografi og næringsliv
Elva Etna renn frå innsjøen Steinsetfjorden vest i kommunen, forbi Bruflat, før ho passerer Lunde bru, Høljarast bru og helleristingane ved Møllerstufossen og renn ut i Randsfjorden. Elva er ikkje regulert.
Cornellà de Llobregat
Cornellà de Llobregat er ein kommune i Baix Llobregat i Catalonia i Spania. Han ligg på venstresida av elva Llobregat og har kring 85 000 innbyggjarar.
Jan Carlzon
Utfordringar i SAS
Den flate organisasjonsstrukturen, delegeringsprosessene og bemyndigelsen av tilsette som vart gjennomført i SAS gjorde òg at Carlzon skreiv boka Riv pyramiderna!: en bok om den nya människan, chefen och ledaren., utgjeve av Bonnier i Stockholm i 1985 og sidan på norsk, (Gyldendal). I 75-årsjubileumsutgaven av American Management Association sit magasin vart boka i 1998 kalla ein av dei viktigaste utviklingane innan leiing i det 20. århundret.
Hounslow Central undergrunnsstasjon
Hounslow Central undergrunnsstasjon er ein stasjon på Piccadilly-linja i London. Han er ein del av London Underground og ligg i London Borough of Hounslow.
Lars Sponheim
I 2004 opna Slottet for at statsrådar kan bli tildelt St. Olavs Orden etter 4 års tenestetid. Lars Sponheim vart då utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.
Gausdal kommune
Trevareindustri, landbruk og reiseliv er dei viktigaste næringane. På 1800-talet var det utvinning av nikkel i Espedalen.
Võhma
Byen har ei historie som går tilbake til 1500-talet. I perioden 1928 til 1996 var han hovudsakleg kjend for slakteriet som var her. Nedleggjinga av slakteriet førte til store arbeidsløyse i byen, men dette har i seinare tid kome seg.
Uwe Nettelbeck
Nettelbeck var gift med forfattaren, filmprodusenten og skodespelarinna Petra Nettelbeck, og far til filmregissøren og manusforfattaren Sandra Nettelbeck.
Veidnesfjorden
Veidnesfjorden (samisk Vieravuotna) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Nesseby kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4,5 km vestover til Vieltegieddi langs sørsida av Veidneset.
E6 går langs sørsida av fjorden.
Peder Olai Kleppe
Peder Olai Knutsson Kleppe var ein gardbrukar, landhandlar og politikar, fødd og død på Storekalsøy i Austevoll.
Lihula
Lihula-borga vart først nemnd i 1211. Han var sete for bispedømet Saare-Lääne (Ösel-Wiek). Den 8. august 1220 vart ein svensk arme slått i eit slag her av estlendingane.
Herregard
Ein herregard vil ofte ha ein stor, prangande hovudbygning som kan ha parkanlegg rundt.
Abja-Paluoja
Det har vore skule i Abja sidan 1812.
Håbo kommun
Håbo (Håbo kommun) er ein kommune i Uppsala län i Sverige. Folketalet er 19 578. Administrasjonssenteret i kommunen er Bålsta.
77
77 var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Augustus og Vespasianus var konsular (eller sjeldnare, år 830 ab urbe condita).
Hendingar
Europa
Edith McGuire
McGuire utmerkte seg på sprintdistansane og i lengdehopp frå 1961. Åra 1963-66 vann ho seks nasjonale meistertitlar (AAU), fire av dei på 200 yards. Under sommarleikane 1964 i Tokyo sette ho personleg rekord med 11,47 sekundar i forsøksløpet på 100 meter. I finalen på distansen sprang ho i mål på tida 11,62 og sikra dermed dobbeltsiger til USA, vinnaren Wyomia Tyus vart klokka inn på 11,49, medan polske Ewa Kłobukowska på 11,64 måtte nøye seg med bronsemedalje. På 200 meter var McGuire uslåeleg heile OL-sesongen. I OL-finalen på 200 m gjorde ho sitt livs beste løp og sette olympisk rekord med tida 23,05 sekundar, hardt pressa av Irena Kirszenstein frå Polen som fekk notert 23,13 og Marilyn Black frå Australia på 23,18. McGuire var ankerkvinne for USA i 4 x 100 m stafett, der ho ikkje klarte å hente inn Polen sitt forsprang etter tre etappar og måtte sjå at nemnde Kłobukowska sprang inn til polsk triumf, ho sjølv og USA fekk sølv.
South Ealing undergrunnsstasjon
South Ealing undergrunnsstasjon er ein stasjon på Piccadilly-linja i London. Han er ein del av London Underground og ligg i London Borough of Ealing.
Fylkesveg 885 i Nordland
Fylkesveg 885 i Nordland går mellom Bitterstad i Hadsel kommune og Frøskeland i Sortland kommune. Vegen går langsetter Langøysundet og austsida av Eidsfjorden. Heile vegen har fått asfaltdekke etter at han vart oppgradert sommaren 2009. Til då hadde det vore grusveg mellom Sildpollen og Straumfjorden. Vegen er 45,2 km lang.
Strekninga mellom Bitterstad og Sandnes var in del av dåverande riksveg 19 fram til Hadselbrua vart opna 1. juli 1978.
Plancktid
Definisjon
Uttrykt ved andre konstantar:
Ivar Mortensson-Egnund
Ivar Mortensson-Egnund er mest kjend for omsetjingane/gjendiktingane sine av Draumkvædet (1905) og Den eldre Edda (1908), men han gav også ut to samlingar med eigne dikt. Han var ein god ven av og samarbeidspartnar med Arne Garborg. Begge kjempa utrøytteleg for landsmålssaka, og fungerte som språkpolitiske motpolar til riksmålsmannen Bjørnstjerne Bjørnson. Dei støtta parlamentarismen til Johan Sverdrup og partiet Venstre, men vonbrotet over den politiske utviklinga i 1880–1890-åra gav dei anarkistiske sympatiar. Seinare orienterte Mortensson-Egnund seg meir i ei teosofisk/antroposofisk retning. Trass i skiftande ideologisk syn hadde han ei urokkeleg kristentru heile livet, og verka i åra 1909–1918 som prest i Den norske kyrkja.
Anarkist
Mortensson var kraftfull og intens i heile sitt vesen – til dømes vart han arrestert i 1881, då han under verneplikta på Gråtenmoen ved Skien leidde eit opprør til støtte for Sverdrup, parlamentarismen og målsaka. Grunnen til at Mortensson gjorde militærtenesta i Telemark er også illustrerande for den opprørske naturen hans: Han ville ikkje eksersere saman med «Kutorgsgutane frå Kristiania», men søkte om å verte oppteken i Telemarksbataljonen: «Der var det godt mål å høyre, og der var dei sprækaste gutane.»
80
År 80 (LXXX med romartal) var eit skotår i den julianske kalenderen som byrja på ein laurdag.
Ivar Mortensson-Egnund
Prest
Om Garborg påverka Mortensson-Egnund i anarkistisk retning, smitta fritenkjarideane hans aldri over på Mortensson-Egnund. Ein skulle tru at dei formelle krava til ein prest i den norske kyrkja ville verke avskrekkjande på ein med Mortensson-Egnunds livssyn vekke, men sjølv skriv han i 1909 at han ikkje finn kyrkja så trong som før: «Kyrkje-taket hadde lyft seg». Cand.theol. vart han allereie i 1883, men ikkje før i januar 1909, 52 år gammal, reiste han til Kristiania for å ta practicum, pedagogikk og homiletikk. 9. juli same år vart han ordinert til prest i den norske kyrkja; allereie 25. juni hadde han fått stillinga som stiftskapellan i Hamar stift. Etter nokre korte periodar som sokneprest i stiftet var han i perioden 1910–1914 sokneprest i Fyresdal. Nokre sommarmånader i 1914 var han stiftskapellan med ansvar for nynorskgudstenester i Kristiania, og til slutt var han sokneprest i Løten frå september 1914 til han søkte avskil i 1919.
Påverknad og ettermæle
Olav Aukrust var begeistra for Mortensson-Egnund heile livet, og skreiv om det han meinte var ein varig påverknad frå Mortensson:
Tambov oblast
Geografi
Tambov oblast ligg sentralt på den aust-europeiske sletta, søraust for Moskva. Landskapet er hovudsakleg flatt, høgste punktet ligg 214 meter over havet. Om lag 10 % av området er skogkledd. Middeltemperaturen er -10 grader celsius i januar og 20 grader celsius i juli. Det finst ikkje nemneverdige naturressursar i provinsen. Elvene Tsna, Vorona og Lesnoj Voronezj renn gjennom området.
Djapdji Sáhib
Tekst
ਸੋ ਦਰੁ ਕੇਹਾ ਸੋ ਘਰੁ ਕੇਹਾ ਜਿਤੁ ਬਹਿ ਸਰਬ ਸਮਾਲੇ ॥ ਵਾਜੇ ਨਾਦ ਅਨੇਕ ਅਸੰਖਾ ਕੇਤੇ ਵਾਵਣਹਾਰੇ ॥ ਕੇਤੇ ਰਾਗ ਪਰੀ ਸਿਉ ਕਹੀਅਨਿ ਕੇਤੇ ਗਾਵਣਹਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਤੁਹਨੋ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ ਗਾਵੈ ਰਾਜਾ ਧਰਮੁ ਦੁਆਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਚਿਤੁ ਗੁਪਤੁ ਲਿਖਿ ਜਾਣਹਿ ਲਿਖਿ ਲਿਖਿ ਧਰਮੁ ਵੀਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਈਸਰੁ ਬਰਮਾ ਦੇਵੀ ਸੋਹਨਿ ਸਦਾ ਸਵਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਇੰਦ ਇਦਾਸਣਿ ਬੈਠੇ ਦੇਵਤਿਆ ਦਰਿ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਸਿਧ ਸਮਾਧੀ ਅੰਦਰਿ ਗਾਵਨਿ ਸਾਧ ਵਿਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਜਤੀ ਸਤੀ ਸੰਤੋਖੀ ਗਾਵਹਿ ਵੀਰ ਕਰਾਰੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਪੰਡਿਤ ਪੜਨਿ ਰਖੀਸਰ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵੇਦਾ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਮੋਹਣੀਆ ਮਨੁ ਮੋਹਨਿ ਸੁਰਗਾ ਮਛ ਪਇਆਲੇ ॥ ਗਾਵਨਿ ਰਤਨ ਉਪਾਏ ਤੇਰੇ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਲੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਜੋਧ ਮਹਾਬਲ ਸੂਰਾ ਗਾਵਹਿ ਖਾਣੀ ਚਾਰੇ ॥ ਗਾਵਹਿ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਵਰਭੰਡਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਖੇ ਧਾਰੇ ॥ ਸੇਈ ਤੁਧੁਨੋ ਗਾਵਹਿ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵਨਿ ਰਤੇ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਰਸਾਲੇ ॥ ਹੋਰਿ ਕੇਤੇ ਗਾਵਨਿ ਸੇ ਮੈ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਨਿ ਨਾਨਕੁ ਕਿਆ ਵੀਚਾਰੇ ॥ ਸੋਈ ਸੋਈ ਸਦਾ ਸਚੁ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚਾ ਸਾਚੀ ਨਾਈ ॥ ਹੈ ਭੀ ਹੋਸੀ ਜਾਇ ਨ ਜਾਸੀ ਰਚਨਾ ਜਿਨਿ ਰਚਾਈ ॥ ਰੰਗੀ ਰੰਗੀ ਭਾਤੀ ਕਰਿ ਕਰਿ ਜਿਨਸੀ ਮਾਇਆ ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ ਜਿਵ ਤਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋਈ ਕਰਸੀ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਰਣਾ ਜਾਈ ॥ ਸੋ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ਸਾਹਾ ਪਾਤਿਸਾਹਿਬੁ ਨਾਨਕ ਰਹਣੁ ਰਜਾਈ ॥27॥
ਆਸਣੁ ਲੋਇ ਲੋਇ ਭੰਡਾਰ ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਪਾਇਆ ਸੁ ਏਕਾ ਵਾਰ ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਕੀ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ॥ ਆਦੇਸੁ ਤਿਸੈ ਆਦੇਸੁ ॥ ਆਦਿ ਅਨੀਲੁ ਅਨਾਦਿ ਅਨਾਹਤਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਏਕੋ ਵੇਸੁ ॥31॥
Tambov oblast
Politikk
Oleg Betin har vore guvernør i Tambov oblast sidan 1999, då han slo den sitjande kommunistiske guvernøren Aleksandr Rjabov. Ved valet til provinsforsamlinga i 2005 kom tre parti over sperregrensa på 7 %: Guvernøren, Oleg Betin, er medlem i Sameint Russland.
Piirissaar
Piirissaar har vore eit naturreservat og ein del av Natura 2000-planen sidan 1991.
Document
Etter Document gjekk kontrakten med I.R.S. Records ut. R.E.M. var klare til å verte eit stort rockeband, og signerte difor året etter ein kontrakt med eit større selskap, Warner Bros. Records, om fem album, og den kommersielle inntekta deira voks med det mykje.
81
81 var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Silva og Pollio var konsular (eller sjeldnare, 834 ab urbe condita).
Inisheer
Øya har båtsamband frå Rossaveal i Connemara og Doolin i County Clare, i tillegg til dei andre Aranøyane. Turisme er viktig for øya. I tillegg kjem mange skuleelevar til øya for å lære irsk i eit miljø der språket vert nytta dagleg.
Kyökin puolella
Handling
Tenestefolket på Haukka er på tivoli på fridagen sin. Hilpeläinen deklamerer frieridiktet sitt til Arja, som oppfordrar han til å rette det til Mimmi i staden. I lotteriet på tivoliet vinn Mimmi og Hilpeläinen ei barnevagn. På oppfordring av Mimmi gøymer Ari og Arja barnevagna i garasjen på Haukka. Godseigaren høyrer dei i garasjen og krev ei forklaring. Både Ari og Arja seier seg opp frå herregarden, men Arja vil likevel halde fram til den 18. Samtidig kjem det ein telefon til Haukka, som fortel at det forsvunne smykket er funne.
Manresa
Vinproduksjon er òg ei viktig næring i byen, men han vart mindre viktig etter at området vart råka av vinlus.
Fylkesveg 913 i Nordland
Fylkesveg 913 i Nordland går mellom Rottåsen og Guvåg i Bø kommune. Vegen er 12,7 km lang og har asfaltdekke.
Aranøyane
Aranøyane (irsk Oileáin Árann) er ei gruppe på tre øyar ytst i Galway Bay på vestkysten av Irland.
Aran-genseren
At genseren er så kjend har Pádraig Ó Síocháin, som kom til øyane i 1950-åra, mykje av æra for. Han vart svært glad i øyane, innbyggjarane og dei lokale skikkane, og festa sine inntrykk på talrike filmspolar.
Papua Ny-Guinea
Økologi
Som Australia og Antarktis er Ny-Guinea ein tidlegare del av superkontinentet Gondwana, som braut opp for 135-65 millionar år sidan. Det finst mange artar av plantar og dyr som er dei same eller minner om kvarandre på dei ulike landområda.
Anna
Papua er eit malayisk ord for det krøllete håret til melanesarar og Ny-Guinea' kjem frå ein spansk oppdagar som meinte urfolka på øya likna på dei som budde i Guinea i Afrika.
Sisal
Sisal har namn etter hamnebyen Sisal på Yucatán i Mexico.
Dovre kommune
Klima
Dovre har noregsrekorden for lågaste registrerte årsnedbør. På Hjerkinn blei det i 1914 målt så lite som 65 mm nedbør.
DS «Vega» (1895)
Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 1166 bruttoregistertonn og 674 nettoregistertonn og lasteevna var 850 dødvekttonn. Volumet på lasteromma var 870 kubikkmeter om vinteren og 743 m³. Hovudmaskinen var ein kolfyrt tresylindra ekspansjonsdampmaskin, levert av John Dickinson i Sunderland. Oppgjeven yting var 1 607 iHk (indikerte hestekrefter) og 250 nHk (nominelle hestekrefter), noko som gav ein toppfart på 14 knop.
Memelland
Det opphavlege området til skaloviarane og kurarane vart erobra rundt 1252 av Den tyske riddarordenen, som bygde Memelburg og byen Memel (i dag Klaipėda). I 1422 vart det trekt ei grense mellom Preussen og Litauen under Melnotraktaten og denne grensa eksisterte fram til 1918.
Fylkesveg 915 i Nordland
Fylkesveg 915 i Nordland går mellom Rise og Hovden i Bø kommune. Vegen er 17,4 km lang og har asfaltdekke.
Pølse
Pølse (pylsa, på høgnorsk) eller kurv er ein matrett laga ved å stappa mat, som regel kjøtmat, inn i eit hylster. Dei kan sidan kokast, spekjast eller røykast. Pølser er kjenneteikna av ei avlang sylinderform, og finn elles i ei rekkje utgåver.
Campanium
Campanium er den femte alderen i epoken sein krit. Han varte frå 83,5 ± 0,7 til 70,6 ± 0,6 millionar år sidan. Coniacium kjem etter santonium og før maastrichtium. Han er kalla opp etter den franske landsbyen Champagne i departementet Charente-Maritime.
Byar i mellomalderen
Ved nokre høve, slik som med Venezia, Genova og Lübeck, kunne byane verta leiande i bysamband tufta på handel. Døme på eit slikt samband var Hansabyane. Liknande døme finn ein i Japan, med byen Sakai, som i stor grad fekk sjølvstende mot slutten av mellomalderen.
Avtalefesta pensjon
Avtalefesta pensjon (AFP) er ei ordning med førtidspensjon for tilsette i føretak som gjennom tariffavtale (overeinskomst) deltar i AFP-ordninga.
Inishmaan
Inishmaan (irsk: Inis Meadhóin / Inis Meáin «Mellomøya» eller «Den midterste øya») er øy i Galway Bay på vestkysten av Irland og den midterste av dei tre Aranøyane. Ho har om lag 200 innbyggjarar og er rolegare utan så mange turistar som dei to naboøyane Inishmore og Inisheer. Ho er derimot ein av dei viktigaste stadane for tradisjonell irsk kultur, og øybuarane har mellom anna irsk som morsmål. Øya høyrer til County Galway i provinsen Connacht vest for Irland.
Dún Fearbhaí
Steinfortet frå 300-talet er uvanleg fordi det er nesten rektangulært, og ikkje sirkulært som dei andre forta på øya.
Stripet marihøne
Stripet marihøne (Myzia oblongoguttata) er ei 6 – 8 mm stor marihøne. Ho lever på bartre, og er vanleg i Noreg.
Trettenprikka marihøne
Kjelde
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner
Neil Peart
Tidleg i karrieren hans hadde stilen til Peart djupe røter i hardrock. Han var mest inspirert av trommeslagarar som Keith Moon og John Bonham, trommeslagarar som var fremst i det britiske hardrockmiljøet. Etter kvart prøvde han å etterlikne jazz- og storbandmusikarane Gene Krupa ogBuddy Rich. I 1994 vart Peart ven og elev hos jazzinstruktøren Freddie Gruber. Det var på denne tida Peart starta å endre stilen sin med å ta inn element av jazz og swing.
Olav Five
Olav Five (1846-1930) var ein norsk skyttarlagsorganisator og skipar av Five-fondet. Han var oppteken av jarnvegsaka og ihuga målmann og arbeidde for Det Norske Samlaget, Det Norske Teatret og «Den 17de Mai». Han var æresmedlem av Studentmållaget i Oslo
OGAE Second Chance Contest 2006
For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2006, måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2006; men om eit bidrag hadde vunne ein nasjonal finale, kunne ikkje bidraget deltake i OGAE Second Chance Contest.
Korsfjorden i Sør-Varanger
Fjorden har innløp mellom Svenskesteinan i nord og Tømmerneset i sør og ligg like nord for Kirkenes.
Slåttar frå Hardanger
Springar
Hardingfeleverket nr 394. Båe former skrivne ned av Arne Bjørndal. Kjelda for slåtten er Lars Røynstrond frå Granvin. Han skal ha slåtten frå Myllarguten.
87
Døde
80er
Horornis
Skildring
Fjørdraktene har rein brun eller gråbrun overside og lysare oransjebrun eller lyse gråtoner i undersida. Dei har berre utydelege markeringar bortsett frå augebrynstripa, supercilium. Samla sett har dei stor likskap med kjerrsongarartane i kjerrsongarfamilien som har fjørdrakter med diffuse eller utydelege mønstre.
Karbondioksid
Forureining
Det siste hundreåret har den gjennomsnittlege temperaturen på jorda auka. Mange meiner at forureining frå menneske spelar ei sentral rolle i denne globale oppvarminga.
Fredrik Barth
Fredrik Barth var ein norsk sosialantropolog som har prega norsk sosialantropologi frå 1960-åra. Han er ein av dei internasjonalt mest siterte norske samfunnsforskarane og rekna som Skandinavias fremste sosialantropolog.
Tanera Mòr
Geografi
Tanera Mòr er rundt 310 hektar stor og det høgaste punktet er Meall Mòr på 124 meter over havet. Berggrunnen på øya består av torridonsk sandstein dekt av torv og beitemark.
Dyre- og planteliv
Øya har mange forskjellige blomar, sidan det ikkje har vore beite på øya dei siste 25 åra. På nordsida finn ein orkidear og nattfiolar. Det finst ein del oter, kobbe og gråsel, og om sommaren er det mogeleg å sjå brugder og niser. Av fuglar finn ein ærfugl, fiskehegre, skotsk lirype og musvåk.
Bertil Palmar Johansen
Palmar Johansen har vore aktiv i organisasjonslivet, og sat i ei årrekke i styret for Ny Musikk og Nordlyd - Trondheim Contemporary Music Festival.
Helsedirektoratet
Direktoratet vart oppretta i 1945 ved omorganisering av det tidlegare Medisinaldirektoratet, og nedlagd frå 1. januar 1994 ved ei omorganisering der det nye Statens helsetilsyn vidareførte dei fleste oppgåvene. Helsedirektoratet var organisert under Sosialdepartementet.
Bystat
Bystatar var vanlege i antikken, og mange bystatar utvikla seg til å verta store verdsrike, som til dømes Roma og Mykene. I mellomalderen var bystatar særleg knytt til dei italienske og tyske handelsbyane, til dømes Firenze og Genova i Italia og Hansabyane i Tyskland. Vatikanet, San Marino, Singapore og Monaco er døme på bystatar som framleis er sjølvstendige.
Bakgrunnen for bymurar blir sett i samanheng med oppblomstringa av bystatane. Murane var lenge ugjennomtrengelege for dei angripande hærane som då måtte omleire byen i staden.
Olav Aukrust
Liv og virke
Ei naki grein med blodraud bær og ei som bladrik blømer, på kvar sin måte fagre er for den som kjærleg dømer.
Skjernøysundbrua
Etter bygginga av Spangereidkanalen er odden på nordsida av Skjernøysund det sørlegaste fastlandspunktet i Noreg. Odden ligg der brua går over til Skjernøya, kring 4 kilometer søraust for Mandal sentrum.
Lars Meling
Meling fekk plassen som handelsminister då Mowinckel danna si tredje regjering i mars 1933, ein posisjon han hadde til regjeringa gjekk av to år seinare. Hausten 1936 vart han vald til stortingsrepresentant, hadde sete i finans- og tollkomiteen 1937-40. Han møtte ikkje då Stortinget sommaren 1945 vart samla att.
Oda Krohg
Oda Krohg var ein norsk kunstmålar. Før ho gifta seg heitte ho Oda (Døpt Othilia Pauline Christine) Lasson. Ho var syster av revysongarinna Bokken Lasson.
Frottola
Frottola er nemninga på ei italiensk viseform som var populær i tida frå om lag 1470 til om lag 1530. På denne tida veik forma for madrigalen, som ho er rekna som forlauparen til. Frottolaen er gjerne fleirstemd, med tre eller fire røyster, homofon i utforminga, og med melodien i øvste stemma (til skilnad frå kyrkjemusikken i samtida, som løynde melodien i tenor). Frottole vart ofte skrivne for den italienske overklassa kring 1500, og vart ofte framførte av amatørar. Dei vart utvikla til ei avansert songstil ved hoffet til markien av Mantova, i ser under rettleiing av Marchesaen der, Isabella d'Este, som sjølv åtte god songtrening.
Oto Grigalka
Oto Janovitsj Grigalka var ein latvisk friidrettsutøvar som tevla for Sovjetunionen. Han deltok både i kulestøyting og diskoskasting.
Tuakau
Den største byen i nærleiken er Pukekohe.
Omey Island
Ruinane av eit kloster ligg på øya. Det vart bygd av St. Feichin og namnet på øya kjem frå det irske Iomaidh Feichín som tyder Feichín si seng eller sete. Ein meiner at klosteret vart bygd tidleg på 500-talet.
St. Feichín skal ha oppretta mange slike samfunn vest på Irland og vert rekna som ein av dei viktigaste dei tidlege grunnleggjarane irsk kristendom.
Ruhnu
Øya er 5,5 km lang i nord-sørretning og 3,5 km brei i aust-vestleg retning. Terrenget på øya er flatt. Det høgaste punktet, Haubjerre (svensk Högberget) når 30 meter over havet. Her står Ruhnu fyr (Ruhnu tuletorn).
Historie
Ruhnu høyrde til Sverige mellom 1621 og 1708 (formelt til 1721), og deretter det russiske imperiet fram til den første verdskrigen. Under den første verdskrigen var øya okkupert av Tyskland. Etter krigen ønskte enkelte at Ruhnu (Runö) igjen skulle verte ein del av Sverige, og Latvia gjorde òg krav på øya, men innbyggjarane på øya valde å verte ein del av det nye, sjølvstendige Estland. Ei folketeljing i 1934 viste at øya hadde ein folkesetnad på 282, der 277 var etniske svenskar og 5 var etniske estarar.