cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेवाः बाजं
इतिहास
शक संवत् ५२६ या लेलेया अंशुवर्मा – शिवदेवया ल्वहंपौ नं झीगु वाद्य प्राचीनताया दसि खः। भट्टारक महाराज श्री शिवदेवया स्वीकृतिइ श्री महाशामन्तांशुवर्मां न्हापाया जुजुपिं व साधुपिन्सं कल्याणया निंतिं तयावंगु दत्त मेपिंपाखें आक्षेप मजुसें चीरकालतक उगु कीर्ति ल्यना च्वनेमा धैगु हेतुं मेमेगु गौष्ठिका, पाञ्चाली थें वादित्र गोष्ठि (बाजं गुथि) या लागि बुँ ञदान याःगु उगु ल्वहंपतिइ कियातःगु दु। थुकथं झिंप्यसः दँ स्वया न्ह्यः हे झीगु बाजं प्रस्तुति व परम्परा व्यवस्थित जूगु खनेदु।
मल्ल इलय् अनेक प्याखंत दयेकूगुलिं व जात्रा अप्वयावःगुलिं नं वाद्य ख्यः झन ब्यापक जुइखन। थ्व इलय् वाद्य ख्यः च्वन्ह्याकेत मल्ल जुजुपिन्सं न्ह्यथनेवहःगु ज्या यानावंगु दु। जयस्थिति मल्लं जाति विभाजन याःबलय् छ्यंगुलिं भुनाः बाजं दयेकेगु ज्या याइपिं कुलु, मुहालि पुइपिं कुसले, काहाः पुइपिं टेपोच व खुसल जातिया व्यवस्था याःगु खः। यल जुजु योगनरेन्द्र मल्लं थःगु ध्यबा व सिजःपतिइ थःत संगीतार्वणवपारंग उपाधि छ्यलातःगु दु। अथे हे येँया जुजु प्रताप मल्लं नं थःम्हं शास्त्रसंगीतादिपारंग उपाधि ग्रहण याःगु दु। मल्ल जुजुपिं थः स्वयम कलानुरागी व कलाकार जूगुलिं व इलय् नेवाःतय्गु वाद्य ख्यः चकंकेत तिबःजूवन।
शाह जुजु पृथ्वीनारायण शाहं थःगु दिव्योपदेशय् पिने देय्या बाजं प्याखं थःगु देशय् दुमकायेगु व मनोरञ्जनया निंतिं थनया हे (नेवाःतय्गु हे) बाजं प्याखं छ्यलेगु नीति नालेगु खँय् बः बियातःगु दु।राणा इलय् बाछइ बाजं (बादशाही बाजं) दुतिसेंलि थुकिया प्रत्यक्ष प्रभाव नेवाःतय्गु वाद्य परम्पराय् नं खनेदत। मुहालिया थाय् बुलुहुं ट्रम्पेट व क्लारिनेटं काल। येँय् लाखे प्याखं सुद्धा ब्याण्ड बाजा थानाः हुइकेगु चलन खनेदत। भम्चा काःवनेत थाइगु क्ंवचाखिं बाजं नं झं झं प्रचलन मवये धुंकल। थुकिया थाय् नं ब्याण्ड बाजां काये धुंकल। थुकियालिसे हार्विन व तमलं नं नेवाःतय् दथुइ हा काये धुंकल।
बाजंत
अथे ला नेवाःतय्सं थाना वयाच्वंगु सकतां बाजं थःम्हं हे सृजना याःगु धाये मछिनेफु। पोंगायात सकस्यां नेपाःया मौलिक बाजं धकाः च्वनी तर पोंगा सम्भवतः मध्य एशियापाखें पूर्व जुजुं थन वःगु बाजं खः। मृदंग (गुकियात पखावाज नं धायेगु याःह्भारतया भरत नाट्यम, कत्थक व ध्रुपद म्येय् नं प्रचलितगु बाजं खः। दाफा खिंयात देसि खिं नं धायेगु याः। थ्व बाजं पिनें वःगु मखुसा देसि खिं मधाइगु खइ। वेद, रामायण, महाभारत व पुराणय् दुन्दु, दुन्दुभ, दुन्दुभि, भेर, भेरि, आडम्वर आदी नां न्ह्यथनातःगु नगरा बाजं अरब, अफि्रका, एसिया, यूरोप व अमेरिकाय् नं प्रचलितगु बाजं खः। नगरा दुथ्याःगु पञ्चै बाजाया उत्पति मध्यपूर्वया मिल्त्री ब्याण्ड (तब्ल खान) पाखें जूगु खः, गुकियात इस्लामिक आक्रमणकारीतय्सं झिंछगूगु शदीइ भारत यंकल अले शंभवतः राजपूत शरनार्थीतलिसे झिंप्यंगूगु शदीइ नेपालय् थ्यन।
मृदंगबोध ग्रन्थय् श्री श्री जितामित्र मल्ल देवन तेधा प्याखन दयका जुरो धकाः संवत ८०८ कार्त्तिक वदिया तिथि उल्लेख यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थय् प्याखंया थीथी ताललिसे गनथाय् छु यागेगु धैगु नं उल्लेख यानातःगु दु, गथे–चुनापाकुया नित्यकर्म याये, फेतुयाव, दाङाव उतिं..........., चाम्हर गारे (च्वाम्वःगाले), पेकुनस ल्हुय (प्यकुनय् ल्हुये) व मेमेगु। दक्कले लिपा ४७ पु म्ये व २३ लु दुगु कथा धयातःगु प्याखं व व स्वया न्ह्यः कामल, मदारसा, एकतारि, दमयन्ति, नालद, विश्वामित्र, महदेव, इन्द्रसेन राजा, कारनमि, विष्णु आदि पात्र दुगु प्याखंया नं खिं बोल दुथ्याःगु थ्व ग्रन्थय् देवल्हाय(द्यःल्हाये), चोव(च्वः), पलताल (प्रताल), जति, लाङ जति (लां जति), एक ताल, रुपक, मिन, उद्यान, तेतालि, उल्हास, चरक, चउतार, कलेस व मेमेगु ताल अले जाक (जाः), गति, छादा, घोक, मुछा व मेमेगु प्राविधिक शब्द दुथ्याःगु दु। छगू अध्याय सं ८७८ पौष शुक्ल १ व मेेगु ८७८ माघ कृष्ण ८य् क्वचायेकातःगु थ्व ग्रन्थया च्वमिया नां स्यामदास उल्लेख जूगु दु। राष्त्रिय अभिलेखालयस हे दुगु मृदंगााध्याय, मृदंगालक्षणाध्याय, मृदंगाानुकरण, मेगु मृदंगाध्याय, वाद्यभेद ग्रन्थ संस्कृत भासं च्वयातःगु दु। सूची कथं राष्त्रिय अभिलेखालयस दुगु १२३ संगीत सम्बन्धी ग्रन्थय् ९गू ग्रन्थ मृदंग बाजं विशेषया दुसा बाजं विशेषया मेमेगु ग्रन्थ खनेमदु। आशा सफूकूथिया सफू धलःकथं अन खिं बोल, खिं बोलि, प्वंगा बोलि व पँय्ताः बोलिनाप यानाः बाजं बोलिया १४ गू ग्रन्थ दु।
बाजं बोलि च्वयेगु परम्परा मल्ल इलय् हे खनेदःसां नेवाःतय्सं बाजं स्यनेगु सयेकेगुलिइ मौखिक परम्परा हे कन्य्च्याना वयाच्वंगु दु, गुगु आःतक नं न्ह्यानाच्वंगु दु। चिचिहाकःगु तालत लिसे ततःहाःगु ग्वारा तालत सकतां हे थौतक न्वय्वयेका थायेगु यानाच्वंगु दु। बास्तवय् नेवाःतय्सं थःगु जीवनय् बाजंयात थुलि प्यपुंकातःगु दु कि दक्व धैथें सांस्कृतिक, धार्मिक, रीतिथिति, ब्यवहार व कर्मकाण्डय् बाजं छ्यलाः वयाच्वंगु दु। थुकथं बाजंया छ्यलाबुला यक्व हे जुइगु जूगुलिं बाजंया बोल ल्वःमनी धैगु इमित चिन्ता हे मदु, अले इमिसं बोलत च्वया तयेगु आवश्यकता नं मतायेकू।
क्रतुपतिं, ला पतिं जक मखु न्हिच्छिया नं छगू छगू पहरय् उकथंया हे राग, म्ये हालीपिं नेवाःतय्सं बाजं नं ई कथं हे थायेगु याः।नेवाःतय् दथुइ दक्कले प्रचलितगु बाजं धिमय् खः। धिमय् मुख्यतः ज्यापुतय्सं थाइगु बाजं खः। यद्यपि थ्व बाजं मेगु जातिं नं थाः अथेसां धिमय् धायेवं हे ज्यापू लुमनी अले ज्यापु धायेवं धिमय्, मानौं धुपिं पयार्यवाची खँग्वःत खः। हरेक तःधंगु जात्रा धिमय्या सलं सकसितं जुरुजारुं थनाबिइ। गुंला लछि स्वनिगः व स्वनिगलं पिनेया छुं थासय् नं न्हियान्हिथं सुथय् मुख्य यानाः धाः व नाय्खिं थानाः द्यः, देगः, बहाः, चाःहिली। गुंलां थाइगु जूगुलिं हे विशेषतः धाःयात गुंला बाजं धया वयाच्वंगु दु। गुलालिसे धाः दीपऒ्ढर पुजा, बहाःपुजा, थीथी उत्सव व ख्वपया भैलः प्याखं, थिमिया महाकाली प्याखं, भैलःप्याखं, सक्वया देवी प्याखं, ब्वदेय्या द्यः प्याखं, पन्तिया देवी प्याखं, थाय् थासय्या लाखे प्याखं व मेमेगु प्याखनय् नं छ्यः। नाय्खिं बाजं न्हापा देशय् सुचं बिइत नं छ्यलेगु याइगु खः, थ्व बाजं गुंलां व मेमेगु जात्रां अले सिथं यंकेबलय् सी बाजंया रुपय् नं छ्यः। पश्चिमा व दाफा खिं बाँसुरी बाजंलिसे व थाय् थासय्या प्याखनय् नं छ्यः, विशेष याना दाफा भजनय् थाइगु जूगुलिं दाफा खिं नां जूवंगु खः। धोलक धल्चा भजनय् थायेगु याइ। बाँसुरि बाजंनाप नं धोलक थाः, बाँसुरिनाप हे मगःखिं नं थायेगु याः। थुलि बाहेक नं धिमय्, धाः, पश्चिमा (मृदंग), नाय्खिं, क्वंचाखिं, कान्तां दबदब, पस्ताः खिं, नगरा, धोलक थीथी बाजंयात छथाय् तयाः नौ बाजंया नामय् थायेगु यानाच्वंगु दु। थनथाय् बाजंया निगू अर्थयात थुइके आवश्यक जू। बाजंया तप्यंगु अर्थ छुं छता बाजं खःसा ब्यापक अर्थ छता मुख्यगु बाजं व वलिसे थाइगु बाजंया पुच खः। गथे कि धिमय् बाजं धायेवं धिमय् अले धिमय्लिसे थाइगु भुस्याः, छुस्याः, कँय्पि सकतांया पुचःधकाः नं ध्वाथू। उकि धिमय् बाजं धायेवं धिमय् बाजं छगः जक बा धिमय्, भुस्याः, छुस्याः, कँय्पि अथे हे धाः बाजं धायेवं धाः, भुस्याः, ताः, मुहालि आदि बाजं पुचः थथे हे मेमेगुलिइ नं थुकथंया बाजं पुचः थुइकेगु आवश्यक जू।
सामाजिक थाय्
म्ये, प्याखं, नखःचखः व जात्रां लिसेलिसे मनूया जीवनया त्वाथः त्वाथःया कर्मकाण्डय् नं बाजं उतिकं छ्यला वयाच्वंगु दु। मचा बुइ। मचा बुयाः खुन्हु, च्यान्हु, झिन्हु दुबलय् वयात पोंगाया सः न्यंकेगु याइ। पांगाया रामकृष्ण दुवालजुया धापू कथं मचा बुइवं छेँय् वयाः पोंगा पूवइपिं थौंतक पांगाय् दनि। थथे पोंगाया सः न्यंकेगुया अर्थ मनूया भाय् शब्दार्थ मथूपिं मचातय्त इमिगु न्हूगु लोक (पृथ्वी)या खँ न्यंकेगु खः हं। शब्दं व्यक्त याये मफइगु खँ व धाये मज्यूगु वा मेपिन्सं तायेके मज्यूगु तन्त्र, मन्त्र, तुतः–पोंगा पुयाः धायेज्यू धाइ। कय्ता पुजा व बरे छुइगु ज्याय् नं बाजं थानाः देय् चाःहिइकेगु याः। ज्यापुतय्गु वःलाः तयेगु तजिलजि नं धिमय् बाजंनाप स्वापू दु। वःलाः तये धुनेवं तिनि येँय् ज्यापु काय् मस्तय्त माधिमय् स्यनेगु याइ।जुगितय् काय्मस्तयत कय्तापुजा हे मुहालि पुइगु स्यनाः पिथनेगु खः। भम्चा काःवनेत विशेष यानाः ज्यापुतय्सं क्ंवचाखिं व बय् छ्यली। जंक्व याइबलय् नं बाजं थानाः देय् चाः हिइकेगु याः। थुलि धुंकाःनं मनू सिइबलय् सिथं यंकेत तकं सी बाजंया रुपय् नाय्खिं थाकाः व काहा पुइकाः सिथं यंकेगु चलन दु। सी बाजं (थन विशेष काहाः बाजं) यात इन्द्र बाजं नं धायेगु याः। सीम्ह मनू स्वर्ग बास लायेका धकाः काहाःपुयाः इन्द्रयात इनाप याःगु खः धैगु लोकोक्ति दु। नायखिं बाजं थाइपिं छगू अल्लग हे जात दु थें काहाः पुइपिं नं अल्लग हे जात काबुजा दु ।
खैरा, सुरजपुर मण्डल
खैरा, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
नेवाः बाजं
सामाजिक थाय्
पुचः:नेवाः पुचः:बाजं
खैरा, सुरजपुर मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
गुंड्लकोण्ड, देवनकोण्ड मण्डल
गुंड्लकॊंड भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
खैरा, सुरजपुर मण्डल
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
गुंड्लकोण्ड, देवनकोण्ड मण्डल
थ्व थाय् देवनकॊंड मण्डलय् ला।
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मनसा
मनसा हिन्दू धर्मय् बि व विषया देवी ख। थ्व देवीयात बंगाल व उत्तर भारतया थाय्-थासय् पुज्याइगु या। सुं मनुयात बिं न्यासा थ्व देवीयात पुज्याइगु व नापं बिं मन्याइमा धका नं थ्व देवीयात पुज्याइगु चलन दु। मनसा प्रजनन व समृद्धिया देवीया रुपय् नं नालेगुया। वसपोल नागराज बासुकीया भगिनी व ऋषि जगत्कारुया कला ख। मनसायात विषहरि (विषनाशकारिणी), जगत्गौरी, नित्या (चिरन्तनी) व पद्माबतीया नामं नं म्हसीकिगु या।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
पिनेयागु स्वापू
पुचः:हिन्दू धर्म
कुर्वन्‌
कुर्वन्‌ छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
एलामोजा, कोलोर्याडो
एलामोजा संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ७९६० दु धासा थ्व थासे ३२१५ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.४६८८३५ उत्तर व देशान्तर १०५.८७३६८६ पश्चिम खः । थ्व थासे १०३३३८७९ वर्ग मिटर (३.९८९९३३ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
इबो भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
पत्रकाळि (सन् १९७६या संकिपा)
पत्रकाळि  छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
इबो भाषा
साहित्य
भाषाया साहित्य
पत्रकाळि (सन् १९७६या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
चरखारी
चरखारी (अंग्रेजी भाय:Charkhari), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु महोबा जिल्लायागु सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  १८४ मिटर (६०३ फिट)।
सन् २०६४
२०६४ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु लीप दँ खः।
भूपसमुद्रं (अनंतपुर)
भूपसमुद्रं भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
देय्
देय् धाःगु सार्वभौमसत्ता दूगु छगू प्रशासनिक इकाइ ख। अर्थात् थःगु भविष्य व थःगु चलनचल्तीया नियम-विधान थःगु हे रुपं दयेके स्वतन्त्र जूगु राजनीतिक इकाइ देय् ख।
प्रकार
प्रशासनिक आधारय् हलिमय् थीथी कथंया देय् दु। दसु-
अफ्रीकाया देय्
अफ्रिकाया देय्‌ थ्व कथं दु -
स्वयादिसँ
पुचः:देय्
चर्खी दाद्री
चर्खी दाद्री (अंग्रेजी भाय:Charkhi Dadri), भारतयागु हरियाणा राज्ययागु भिवानी जिल्लायागु सहर खः।
आडंबरालु अनुबंधालु (सन् १९७४या संकिपा)
आडंबरालु अनुबंधालु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
हिरापुर
हिरापुर (अंग्रेजी:Hirapur), भारतयागु मध्य प्रदेश राज्ययागु  बालाघाट जिल्लायागु छगु  सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ५०१ मिटर (१६४३ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं हिरापुर शहरयागु जनसंख्या ५६३९ खः। थुकिली मिजंत ५०%, व मिसात ५०% दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १५% ६ दं स्वया म्हो जु।
लौदा मन 1 मुंगेली मण्डल
लौदा मन 1 मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
एरोमाज, क्यालिफोर्निया
एरोमाज संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
लौदा मन 1 मुंगेली मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
एरोमाज, क्यालिफोर्निया
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २७९७ दु धासा थ्व थासे ९१५ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३६.८८६९८८ उत्तर व देशान्तर १२१.६४१३९६ पश्चिम खः । थ्व थासे १२२९५२१७ वर्ग मिटर (४.७४७२१ वर्ग माइल) जमिन दु धासा १६१७१ वर्ग मिटर (०.००६२४४ वर्ग माइल) ल दु ।
लौदा मन 1 मुंगेली मण्डल
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
हङ्गेरियन भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
डिसेम्बर ३०
थ्व दिं ग्रेगोरियन पात्रोयागु  दिं खः। थ्व दिं खुनु जुगु ऐतिहासिक घटनातः थु कथलं दु:
करौली
करौली (अंग्रेजी:Karauli), भारतयागु राजस्थान राज्ययागु  करौली जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।
डिसेम्बर ३०
मगूगु
पुचः:ग्रेगोरियन पात्रोयागु दिंतः
करौली
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय २७५ मिटर (९०२ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं करौली शहरयागु जनसंख्या ६६,१७९ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ५३% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ६५% दु, व मिसातेगु साक्षरता ४१% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया करौली यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १९% ६ दं स्वया म्हो जु।
असौ
असौ छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
तॆऩ्ऱल् वरुम् तॆरु (सन् १९९४या संकिपा)
तॆऩ्ऱल् वरुम् तॆरु छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
जंगाव, कुभीर‌ मण्डल
जंगाव, कुभीर‌ मण्डल भारतया आन्ध्रप्रदेश राज्यया अदिलाबादु जिल्लाया कुभीर‌ मण्डलया छगू थाय्‌ ख। सकल भारतया ६३८५९६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् द्रविडियन मूलया मनुतय्‌गु उपस्थिति दु। थ्व थासय् द्रविडिय भाषा परिवारया तेलुगु भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
ऐतरेय ब्राह्मण (ई.पू.८००) व महाभारत थें न्याःगु संस्कृत महाकाव्यय्‌ थ्व थाय्‌ आ दूगु थासय्‌ न्हापा दयाच्वंगु राज्यया वर्णन यानातःगु दु।
शिलालेखीय प्रमाण कथं थ्व थासय्‌ न्हापा कुबेरकाद्वारा शासित छगू प्रारंभिक राज्य दूगु वर्णन या। मौर्यतयेसं ई.पू. ४गु शताब्दीइ थःगु शासन थन थ्यंकूगु खने दु। मौर्य वंशया पतन धुंका ई.पू. ३गु शताब्दीइ आन्ध्र शातवाहन स्वतनत्र जूगु व सन्‌ २२०इ शातवाहनतयेगु ह्रास धुंका ईक्ष्वाकु राजवंश, पल्लव, आनंद गोत्रिका, विष्णुकुंडीना, पूर्वी चालुक्य व चोलातयेगु शासन जूगु इतिहासय्‌ च्वयातःगु दु। थ्व थासय्‌ आपालं छ्येलिगु तेलुगु भाषा विनुकोंडातयेसं थःगु राजकालय्‌ राजभाषा दयेकूगु इतिहास दु। पल्नाडुया ल्वापू धुंका पूर्वी चालुक्यतय्‌गु शक्ति म्हो जुया १२ व १३गु शताब्दीइ काकतीय राजवंशतयेगु उदय जुल व लिपा सकल तेलुगू भूमि काकतीयतय्‌गु अधीनय्‌ लावन। सन्‌ १३२३इ दिल्लीया सुल्तान ग़ियास-उद-दिन तुग़लक़ं उलघ खानया अधीनय्‌ छ्वगु सेनां जुजु प्रतापरुद्रयात बन्दी दयेकुसां सन्‌ १३२६इ मुसुनूरी नायकतयेगु सफल विरोधी अभियानं प्रेरित जुया हरिहर व बुक्कातयेसं विजयनगर साम्राज्यया पलिस्था यात। सन्‌ १३४७य दिल्ली सल्तनतया विरुद्ध अला-उद-दीन हसन गंगूद्वारा दक्षिण भारतय्‌ छगू स्वतन्त्र मुस्लिम राष्ट्र, बहमनी राज्यया पलिस्था यायेधुंका थ्व थाय्‌ थ्व हे राज्यय्‌ लावन। १६गु व १७गु शताब्दीया अन्त तक्क कुतुबशाही राजवंशं थ्व थाय्‌यात थःगु अधीनय्‌ तल।
औपनिवेशिक भारत कालय्‌ थ्व थाय्‌ ब्रिटिशतय्‌गु अधीनय्‌ लावन। भारत स्वतन्त्रता व आन्ध्रप्रदेश राज्यया पलिस्था धुंका थ्व थाय्‌ आन्द्रप्रदेश राज्यया छगू थाय्‌ जूवन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌या जलवायु गरम व आद्र जु। थ्व थाय्‌या जलवायु निर्धारणय्‌ दक्षिण पश्चिम मनसूनया यक्व भूमिका दु। थ्व थासय्‌ चिकुलाय्‌ वातावरण बांलाइ। थ्व थास्य्‌ ग्रीष्मकाल मार्च निसें जुन तक्क जुइ। थ्व लाय्‌ तापमान अप्वया च्वनि। जुलाई निसें सेप्टेम्बर तक्क उष्णकटिबंधीय बर्खा मौसम जुइ व थ्व बिले यक्व वा वइ। अक्टोबर ला नापं चिकुला न्ह्यथनि व अक्टोबर, नोभेम्बर, डिसेम्बर, ज्यानुवरी व फेब्रुवरी तक्क चिकुला जुइ।
अर्थ-व्यवस्था
थ्व थाय्‌या अर्थव्यवस्थाय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। जाकी, तु, कपाय्‌ आदि बाली थन बुइकिगु या।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाषा तेलुगू ख। थ्व भाषा नापं उर्दू, हिन्दी, अंग्रेजी, तमिल आदि नं भाषा थन थुइगु या। थ्व थाय्‌या मू जाति द्रविड नश्लया तेलुगू जाति ख। द्रविड जातिया नश्ल जुसां थ्व जाति आर्यनाप मिश्रित जूगु खने दु। थनया नसाःय्‌ जाकि आधारित नसाःया तःधंगु थाय्‌ दु। जाति अनुसार नसाः पाइगु या व हिन्दू ब्राम्हण नसाः प्रायः शाकाहार जुइ धाःसा मुस्मां तयेगु नसाः शाकाहार मजु। थनया नसाःय्‌ पच्चडी, आवकाय आदि अचार नांजा। नापं मनुतयेसं बिरयानी, डोसा आदि नं आपालं नइगु या। थनया परम्पराय्‌ आन्ध्र शास्त्रीय संगीत व प्याखं विशेषयाना कुचिपुडि नांजा। थन हनिगु मू नखःय्‌ संक्रांति, महा शिवरात्रि, होली, युगादि, श्री राम नवमी, वरलक्ष्मी व्रतम, राखी पूर्णिमा, विनायक चवथी, दशहरा, अट्ल तद्दी, दीपावली, ईद-उल-फ़ित्र, बक्र-ईद, मुहर्रम आदि ला। थन तेलुगु संकिपा व कर्नाटक संगीतया नं प्रभाव दु। थ्व थासय्‌ हिन्दू धर्म व मुस्मां धर्मया प्रभाव खने दु।
पिनेया स्वापू
Template:
पुचः:कुभीर‌ मण्डल, अदिलाबादु जिल्ला पुचः: पुचः:कुभीर‌ मण्डल, अदिलाबादु जिल्लाया थाय्‌ पुचः:Adilabadu
जिल्लेडुबुडकल, देवनकोण्ड मण्डल
जिल्लॆडुबुडकल भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् देवनकॊंड मण्डलय् ला।
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
एलामोजा इस्ट, कोलोर्याडो
एलामोजा इस्ट संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १५२८ दु धासा थ्व थासे ६१२ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.४७५४८७ उत्तर व देशान्तर १०५.८५३५७५ पश्चिम खः । थ्व थासे ९३५६१७२ वर्ग मिटर (३.६१२४३८ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
समेजी
समेजी (अंग्रेजी:Samejee), नेपा:यागु महाकाली अञ्चलयागु  डडेलधुरा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ४४८ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं समेजी यागु जनसंख्या २५३९ खः। थुकिली मिजंत ४९%, व मिसात ५१% दु।
नसला
द्ययात छायेगु ल। पुचः:नेवाः संस्कार
मनवदर
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय २४ मिटर (७८ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मनवदर शहरयागु जनसंख्या २७,५५९ खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७०% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६३% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मनवदर यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।
पालूट्टि वळर्त्त किळि (सन् १९७६या संकिपा)
पालूट्टि वळर्त्त किळि छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
आडपिल्लल तंड्रि (सन् १९७४या संकिपा)
आडपिल्लल तंड्रि  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
टोडरा, द्वाराहाट तहसील
टोडरा भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
सन् २०६५
२०६५ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु साधारण दँ खः।
अक्टोबर-डिसेम्बर
पुचः:२०६५ पुचः:दँ
चारथवल
चारथवल (अंग्रेजी भाय:Charthaval), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु मुजफ्फरनगर जिल्लायागु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
करवाद नगर
करवाद नगर (अंग्रेजी:Karawal Nagar), भारतयागु भारतीय क्यापिटल टेरिटरी अफ दिल्ली राज्ययागु  उत्तर पूर्व जिल्लायागु छगु  सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं करवाद नगर शहरयागु जनसंख्या १४८,५४९ खः। थुकिली मिजंत ५४%, व मिसात ४६% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६५% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७३% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५५% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया करवाद नगर यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १८% ६ दं स्वया म्हो जु।
असौम्य
असौम्य छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
अजेरी भाषा
frameless|right छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
बगबुढवा मुंगेली मण्डल
बगबुढवा मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
कुर्वन्ति
कुर्वन्ति छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
अ. ओबायपल्लॆ (कडप)
'''अ. ओबायपल्लॆ''' भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कडप जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् वल्लूरु मण्डलय् ला।
भूगोल
कडप जिल्लायागु अक्षांश १३.४३' निसें १५.१४' उत्तर व देशान्तर ७७.५५' व ७९.२९' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कडप जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
सन् २०६६
२०६६ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु साधारण दँ खः।
चोंगा, सुरजपुर मण्डल
चोंगा, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
तोऴर् पाण्टियऩ् (सन् १९९४या संकिपा)
तोऴर् पाण्टियऩ् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
पाथरी, कोश्याँकुटोली तहसील
पाथरी भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  नैनीताल जनपदया  कोश्याँकुटोली तहसीलया छगु गां ख।
आडपिल्ललु अर्धरात्रि हत्यलु (सन् १९७४या संकिपा)
आडपिल्ललु अर्धरात्रि हत्यलु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पाथरी, कोश्याँकुटोली तहसील
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
आडपिल्ललु अर्धरात्रि हत्यलु (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पाथरी, कोश्याँकुटोली तहसील
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
आडपिल्ललु अर्धरात्रि हत्यलु (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
कलुगोडु (अनंतपुर)
कलुगोडु भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् गुम्मगट्ट मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
पेरुम् पुकऴुम् (सन् १९७६या संकिपा)
पेरुम् पुकऴुम् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
बिसाड, पिथौरागढ (सदर) तहसील
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  पिथौरागढ (सदर) तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
चस
चस (अंग्रेजी भाय:Chas), भारतयागु झारखण्ड राज्ययागु बोकारो जिल्लायागु सहर इलाका खः।
चेक भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
कर्धान
कर्धान (अंग्रेजी:Kardhan), भारतयागु हरियाना राज्ययागु  अम्बाला जिल्लायागु छगु  सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कर्धान शहरयागु जनसंख्या ९५७९ खः। थुकिली मिजंत ५४%, व मिसात ४६% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७२% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७७% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६७% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कर्धान यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १३% ६ दं स्वया म्हो जु।
अडविदॊंगलु (सन् १९७४या संकिपा)
अडविदॊंगलु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
हिरेकेरूर
हिरेकेरूर (अंग्रेजी:Hirekerur), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु  हभेरी जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं हिरेकेरूर शहरयागु जनसंख्या १५,८७४ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७१% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६६% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया हिरेकेरूर यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १३% ६ दं स्वया म्हो जु।
सन् २०६७
२०६७ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु साधारण दँ खः।
एलेनस्पार्क, कोलोर्याडो
एलेनस्पार्क संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ४९६ दु धासा थ्व थासे ७८६ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ४०.२०२४१६ उत्तर व देशान्तर १०५.५१३३४१ पश्चिम खः । थ्व थासे ११०७२५८९५ वर्ग मिटर (४२.७५१५०९ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
कप्पाट्राल्ल, देवनकोण्ड मण्डल
कप्पाट्राल्ल भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् देवनकॊंड मण्डलय् ला।
भूगोल
कर्नूलु जिल्लायागु अक्षांश १५.५०' निसें १५.८३' उत्तर व देशान्तर ७८.०३' व ७८.०५' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कर्नूलु जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
केवटाडीह मुंगेली मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
निर्वाण
निर्वाण धाःगु बुद्ध धर्मया छगू अवस्था ख। थ्व अवस्था अर्हततयेसं थ्यनेफै। भगवान बुद्धं थःगु शिक्षाय् निर्वाण थ्यंकेत प्यंगू तगिंया खँ धयाबिज्याःगु दु। वसपोल कथं मनूतय्‌त संसारय् चिनातइगु झिगू गथि दु - १) सक्कायदिठ्ठि (पूर्वाग्रह) २) विचिकिच्छ (म्वाःमदुगु शंका) ३) सीलब्बत पराभास (अन्धविश्वास) ४) कामराग (महत्वाकांक्षा) व यौन इच्छा ५) पटिध (क्रोध) ६) रुपरण (ब्रम्हलोकय् जन्म काःवनेगु आशा) ७) अरुप-राग (खनेमदुगु देवलोकय् जन्म काःवनेगु आशा) ८) मान (अहंकार) ९) उदच्च (चंचलता) १०) अविज्जा (अज्ञानता)। बुद्ध धर्म कथं थ्व गथित पुलावने धुंका निर्वाण प्राप्तिया लंपुइ लायेफै।
लिधंसा
पुचः:बुद्ध धर्म
मनवलकुरिची
मनवलकुरिची (अंग्रेजी:Manavalakurichi), भारतयागु तामिल नाडु राज्ययागु  कन्याकुमारी जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ० मिटर (० फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७९% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ८१% दु, व मिसातेगु साक्षरता ७७% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मनवलकुरिची यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् ११% ६ दं स्वया म्हो जु।
कुर्वन्तु
कुर्वन्तु छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
पासल, सुरजपुर मण्डल
पासल, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
प्ळे केर्ळ्स् (सन् १९९४या संकिपा)
प्ळे केर्ळ्स् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
आरोयो ग्र्यान्ड, क्यालिफोर्निया
आरोयो ग्र्यान्ड संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १५८५१ दु धासा थ्व थासे ६७५० खा छें दु ।
अस्त
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छट कालिकापुर
छट कालिकापुर (अंग्रेजी भाय:Chata Kalikapur), भारतया पश्चिम बंगाल राज्यया दक्षिण २४ पर्गानत जिल्लाया छगू नगर ख।
अस्त
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
छट कालिकापुर
जनसंख्या
सन् २००१या जनगणना कथं थ्व थाय्‌या जनसंख्या २००८७ दु।
अस्त
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
आरोयो ग्र्यान्ड, क्यालिफोर्निया
लिधंसा
पुचः:क्यालिफोर्नियायागु शहर
समेरा मर्चवार
समेरा मर्चवार (अंग्रेजी:Samera Marchwar), नेपा:यागु लुम्बिनी अञ्चलयागु  रुपन्देही जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ७३५ खा छेँ दु।
अल्लूरि सीतारामराजु (सन् १९७४या संकिपा)
अल्लूरि सीतारामराजु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
समेरा मर्चवार
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं समेरा मर्चवार यागु जनसंख्या ६२७९ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
अल्लूरि सीतारामराजु (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
सन् २०६८
२०६८ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु लीप दँ खः।
वांक, थराली तहसील
वांक भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  चमोली जनपदया  थराली तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् गढवाली मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया गढवाली भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थाय् रजौटातेगु अधीनय दूगु ५२गढय् छगूलि ला। लिपा अजय पालया नेतृत्वय् पलिस्था जूगु गढवाल अधिराज्यय् थ्व थाय्‌ लावन। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं गढवालया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु प्रभावय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  चमोली जनपदया  थराली तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं गढवाली भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, कुमाँउ आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मऩ्मत लीलै (सन् १९७६या संकिपा)
मऩ्मत लीलै छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
करिवेमुल, देवनकोण्ड मण्डल
करिवेमुल भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् देवनकॊंड मण्डलय् ला।
भूगोल
कर्नूलु जिल्लायागु अक्षांश १५.५०' निसें १५.८३' उत्तर व देशान्तर ७८.०३' व ७८.०५' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कर्नूलु जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
एल्मा, कोलोर्याडो
एल्मा संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १७९ दु धासा थ्व थासे १४७ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.२८४११६ उत्तर व देशान्तर १०६.०६३३२२ पश्चिम खः । थ्व थासे ८८५५०२ वर्ग मिटर (०.३४१८९४ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
कुड, राजगढी तहसील
कुड भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
बयनपल्लॆ (कडप)
बयनपल्लॆ भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कडप जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् चॆन्नूरु मण्डलय् ला।
भूगोल
कडप जिल्लायागु अक्षांश १३.४३' निसें १५.१४' उत्तर व देशान्तर ७७.५५' व ७९.२९' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कडप जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
पतविप् पिरमाणम् (सन् १९९४या संकिपा)
पतविप् पिरमाणम् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
सन् २०६९
२०६९ ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु साधारण दँ खः।
अम्मायि पॆळ्ळि (सन् १९७४या संकिपा)
अम्मायि पॆळ्ळि  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
कुर्वन्नपि
कुर्वन्नपि छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
भिलाई मुंगेली मण्डल
भिलाई मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
एन्टोनियो, कोलोर्याडो
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ८७३ दु धासा थ्व थासे ३९६ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.०७७४९ उत्तर व देशान्तर १०६.००९४८९ पश्चिम खः । थ्व थासे १०२२०२८ वर्ग मिटर (०.३९४६०७ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
करेली
करेली (अंग्रेजी:Kareli), भारतयागु मध्य प्रदेश राज्ययागु  नर्सिंहपुर जिल्लायागु छगु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ३४९ मिटर (११४५ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं करेली शहरयागु जनसंख्या २५,०३५ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १३% ६ दं स्वया म्हो जु।
लिधंसा
पुचः:मध्य प्रदेशयागु शहर
छटकोण्डा
छटकोण्डा (अंग्रेजी भाय:Chatakonda), भारतयागु आन्ध्र प्रदेश राज्ययागु खम्मम् जिल्लायागु  सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  ७० मिटर (२२९ फिट)।
गौरी, दैलेख
गौरी २ नेपा:यागु भेरी अञ्चलयागु दैलेख जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ४५८ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं गौरी २ यागु जनसंख्या २३९८ खः। थुकिली मिजंत ४५%, व मिसात ५५% दु।
स्वास्थ्य
जिविस दैलेखं थ्व जिल्लायात "खुला दिसामुक्त गाविस" दयेकिगु घोषणा याःगु दु।
लिधंसा
पुचः:भेरी अञ्चल पुचः:दैलेख जिल्ला
पेंण्डारी, सुरजपुर मण्डल
पेंण्डारी, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
पूलकुंट (अनंतपुर)
थ्व थाय् गुम्मगट्ट मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
हिरियुर
हिरियुर (अंग्रेजी:Hiriyur), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु  चित्रदुर्गा जिल्लायागु छगु सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ६३० मिटर (२०६६ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं हिरियुर शहरयागु जनसंख्या ४८,७७२ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६९% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७५% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६२% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया हिरियुर यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।
कुंकनूरु, देवनकोण्ड मण्डल
कुंकनूरु भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् देवनकॊंड मण्डलय् ला।
भूगोल
कर्नूलु जिल्लायागु अक्षांश १५.५०' निसें १५.८३' उत्तर व देशान्तर ७८.०३' व ७८.०५' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कर्नूलु जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
कुर्ववधानं
कुर्ववधानं छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
मनवार
मनवार (अंग्रेजी:Manawar), भारतयागु मध्य प्रदेश राज्ययागु  धार जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय १८० मिटर (५९० फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मनवार शहरयागु जनसंख्या २५,४६० खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ५९% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ६६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५२% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मनवार यागु साक्षरता  अप्व दु।
लिधंसा
पुचः:मध्य प्रदेशयागु शहर
डगरखोला, द्वाराहाट तहसील
डगरखोला भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।