cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
फेब्रुवरी
फेब्रुवरी ग्रेगोरियन पात्रोयागु निगुगु ला खः। थ्व लायागु नां ल्याटिन भाय् यागु खंग्व "फेब्रुवा" नं वगु खः। प्राचीन रोमयागु पुलांगु पात्रोय् थ्व ला मदु। लिपा वया ज्यानुवरीयात दंयागु न्हापांगु ला देकु बिले थुकित दंयागु दक्ले लिपायागु लायागु रुपय् तेगु ज्या जुल। थ्व ला दक्ले न्हापा २९ न्हुयागु लायागु रुपय् पात्रोय् तल। लिपा थ्व लायागु छन्हु अगस्टय् तेधुंका थ्व लाय् ३दंय् २८न्हु व लीप दंय् २९न्हु जु वलः। थ्व लायागु दिं त थुकथलं दु:-
पुचः:ग्रेगोरियन पात्रो
वालड्रोन, आर्कान्सः
वालड्रोन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु आर्कान्सः राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ३५०८ दु धासा थ्व थासे १५६३ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३४.८९९१९१ उत्तर व देशान्तर ९४.०९१४८३ पश्चिम खः । थ्व थासे १२८९८४९८ वर्ग मिटर (४.९८०१३८ वर्ग माइल) जमिन दु धासा १४८१७८ वर्ग मिटर (०.०५७२१२ वर्ग माइल) ल दु ।
फेब्रुवरी १४
थ्व दिं ग्रेगोरियन पात्रोयागु ४५औं दिं खः। थ्व दिं खुनु जुगु ऐतिहासिक घटनातः थु कथलं दु:
एलेनभिल, इलियोनोई
एलेनभिल संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १५४ दु धासा थ्व थासे ७२ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.५५६७७५ उत्तर व देशान्तर ८८.५३३३०१ पश्चिम खः । थ्व थासे १५०८६४६ वर्ग मिटर (०.५८२४९२ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
महराजु (सन् १९८५या संकिपा)
महराजु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
कदलडु वदलडु (सन् १९६९या संकिपा)
कदलडु वदलडु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९६९य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
बिज्नी
बिज्नी (अंग्रेजी भाय:Bijni), भारतयागु आसाम राज्ययागु बोंगाइगाँव जिल्लायागु सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  ५३ मिटर (१७३ फिट)।
पऩिमलर् (सन् १९८१या संकिपा)
पऩिमलर् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८१य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
कुन्तोला, गंगोलीहाट तहसील
कुन्तोला भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  गंगोलीहाट तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
चॆक्क् पोस्ऱ्ऱ् (मलयालम संकिपा)
चॆक्क् पोस्ऱ्ऱ् (मलयालम भाषा:ചെക്ക് പോസ്റ്റ്) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
इस्वि सम्बत
इस्वि सम्बत हलिं यङ्क छ्यलाबुला जुयाच्वंगु सम्बत खः ।
इस्वि सम्बता ला
इस्वि सम्बतया झिन्निला थुगु कथं दु । :-
इतिहास
पादरी ग्रेगोरियन १३नं जुलियन सम्बतयातः हिलाः थ्व सम्बत पिकाःगु खः ।
चषकाधानी
चषकाधानी छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
कुस्मारा
कुस्मारा (अंग्रेजी:Kusmara), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु  मैनपुरी जिल्लायागु छगु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कुस्मारा शहरयागु जनसंख्या ९०९१ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६४% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७१% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५६% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कुस्मारा यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १७% ६ दं स्वया म्हो जु।
पुरानागाउं
पुरानागाउं (अंग्रेजी:Puranagau), नेपा:यागु जनकपुर अञ्चलयागु  रामेछाप जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ६१९ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं पुरानागाउं यागु जनसंख्या ३२४१ खः। थुकिली मिजंत ४५%, व मिसात ५५% दु।
करिणिरॆड्डिपल्लॆ (अनंतपुर)
करिणिरॆड्डिपल्लॆ भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
तत्लीचौनली, अल्मोडा तहसील
तत्लीचौनली भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  अल्मोडा तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  अल्मोडा तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
द्विषतः
द्विषतः छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
राजपुर, सांरगढ मण्डल
राजपुर सांरगढ मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया रायगढ जिल्लाया सांरगढ मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सांरगढ मण्डल, रायगढ जिल्ला
कर्पूर हारति (सन् १९६९या संकिपा)
कर्पूर हारति  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९६९य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
एल्लरटन, इलियोनोई
एल्लरटन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २९३ दु धासा थ्व थासे १२२ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.९१२८५९ उत्तर व देशान्तर ८७.९३५६३६ पश्चिम खः । थ्व थासे १६७०१०७ वर्ग मिटर (०.६४४८३२ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
कॊत्तपॆळ्लि कूतुरु (सन् १९८५या संकिपा)
कॊत्तपॆळ्लि कूतुरु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
सरिया, सांरगढ मण्डल
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सांरगढ मण्डल, रायगढ जिल्ला
कोळेज् गेळ् (मलयालम संकिपा)
कोळेज् गेळ् (मलयालम भाषा:കോളേജ് ഗേള്) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
वॆलिगॊंड (अनंतपुर)
वॆलिगॊंड भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् उरवकॊंड मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
लोड्डिगूड, तिर्यानि मण्डल
लोड्डिगूड, तिर्यानि मण्डल भारतया आन्ध्रप्रदेश राज्यया अदिलाबादु जिल्लाया तिर्यानि मण्डलया छगू थाय्‌ ख। सकल भारतया ६३८५९६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् द्रविडियन मूलया मनुतय्‌गु उपस्थिति दु। थ्व थासय् द्रविडिय भाषा परिवारया तेलुगु भाषा आपालं छ्येलिगु या।
बमणती, चिन्यालीसौड तहसील
बमणती भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  चिन्यालीसौड तहसीलया छगु गां ख।
लोड्डिगूड, तिर्यानि मण्डल
इतिहास
ऐतरेय ब्राह्मण (ई.पू.८००) व महाभारत थें न्याःगु संस्कृत महाकाव्यय्‌ थ्व थाय्‌ आ दूगु थासय्‌ न्हापा दयाच्वंगु राज्यया वर्णन यानातःगु दु।
बमणती, चिन्यालीसौड तहसील
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
लोड्डिगूड, तिर्यानि मण्डल
इतिहास
शिलालेखीय प्रमाण कथं थ्व थासय्‌ न्हापा कुबेरकाद्वारा शासित छगू प्रारंभिक राज्य दूगु वर्णन या। मौर्यतयेसं ई.पू. ४गु शताब्दीइ थःगु शासन थन थ्यंकूगु खने दु। मौर्य वंशया पतन धुंका ई.पू. ३गु शताब्दीइ आन्ध्र शातवाहन स्वतनत्र जूगु व सन्‌ २२०इ शातवाहनतयेगु ह्रास धुंका ईक्ष्वाकु राजवंश, पल्लव, आनंद गोत्रिका, विष्णुकुंडीना, पूर्वी चालुक्य व चोलातयेगु शासन जूगु इतिहासय्‌ च्वयातःगु दु। थ्व थासय्‌ आपालं छ्येलिगु तेलुगु भाषा विनुकोंडातयेसं थःगु राजकालय्‌ राजभाषा दयेकूगु इतिहास दु। पल्नाडुया ल्वापू धुंका पूर्वी चालुक्यतय्‌गु शक्ति म्हो जुया १२ व १३गु शताब्दीइ काकतीय राजवंशतयेगु उदय जुल व लिपा सकल तेलुगू भूमि काकतीयतय्‌गु अधीनय्‌ लावन। सन्‌ १३२३इ दिल्लीया सुल्तान ग़ियास-उद-दिन तुग़लक़ं उलघ खानया अधीनय्‌ छ्वगु सेनां जुजु प्रतापरुद्रयात बन्दी दयेकुसां सन्‌ १३२६इ मुसुनूरी नायकतयेगु सफल विरोधी अभियानं प्रेरित जुया हरिहर व बुक्कातयेसं विजयनगर साम्राज्यया पलिस्था यात। सन्‌ १३४७य दिल्ली सल्तनतया विरुद्ध अला-उद-दीन हसन गंगूद्वारा दक्षिण भारतय्‌ छगू स्वतन्त्र मुस्लिम राष्ट्र, बहमनी राज्यया पलिस्था यायेधुंका थ्व थाय्‌ थ्व हे राज्यय्‌ लावन। १६गु व १७गु शताब्दीया अन्त तक्क कुतुबशाही राजवंशं थ्व थाय्‌यात थःगु अधीनय्‌ तल।
बमणती, चिन्यालीसौड तहसील
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
नर्थ डे ल्यांड, फ्लोरिडा
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश २९.०४६८५४ उत्तर व देशान्तर ८१.२९७९१४ पश्चिम खः । थ्व थासे १५२५०३६ वर्ग मिटर (०.५८८८२ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
लोड्डिगूड, तिर्यानि मण्डल
इतिहास
औपनिवेशिक भारत कालय्‌ थ्व थाय्‌ ब्रिटिशतय्‌गु अधीनय्‌ लावन। भारत स्वतन्त्रता व आन्ध्रप्रदेश राज्यया पलिस्था धुंका थ्व थाय्‌ आन्द्रप्रदेश राज्यया छगू थाय्‌ जूवन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌या जलवायु गरम व आद्र जु। थ्व थाय्‌या जलवायु निर्धारणय्‌ दक्षिण पश्चिम मनसूनया यक्व भूमिका दु। थ्व थासय्‌ चिकुलाय्‌ वातावरण बांलाइ। थ्व थास्य्‌ ग्रीष्मकाल मार्च निसें जुन तक्क जुइ। थ्व लाय्‌ तापमान अप्वया च्वनि। जुलाई निसें सेप्टेम्बर तक्क उष्णकटिबंधीय बर्खा मौसम जुइ व थ्व बिले यक्व वा वइ। अक्टोबर ला नापं चिकुला न्ह्यथनि व अक्टोबर, नोभेम्बर, डिसेम्बर, ज्यानुवरी व फेब्रुवरी तक्क चिकुला जुइ।
पिनेया स्वापू
Template:
पुचः:तिर्यानि मण्डल, अदिलाबादु जिल्ला पुचः: पुचः:तिर्यानि मण्डल, अदिलाबादु जिल्लाया थाय्‌ पुचः:Adilabadu
कुस्ताई
कुस्ताई (अंग्रेजी:Kustai), भारतयागु झारखण्ड राज्ययागु  धनवाद जिल्लायागु छगु  सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कुस्ताई शहरयागु जनसंख्या १२,२६८ खः। थुकिली मिजंत ५६%, व मिसात ४४% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६२% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७२% दु, व मिसातेगु साक्षरता ४९% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कुस्ताई यागु साक्षरता  अप्व दु।
बिज्नोर
बिज्नोर (अंग्रेजी भाय:Bijnor), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु बिज्नौर जिल्लायागु सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  २२५ मिटर (७३८ फिट)।
पुरानचौर
पुरानचौर (अंग्रेजी:Puranchaur), नेपा:यागु गण्डकी अञ्चलयागु  कास्की जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ८१३ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं पुरानचौर यागु जनसंख्या ३७०९ खः। थुकिली मिजंत ४६%, व मिसात ५४% दु।
साउथ स्यान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्निया
साउथ स्यान फ्रान्सिस्को संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ६०५५२ दु धासा थ्व थासे २०१३८ खा छें दु ।
उत्तर अमेरिका
उत्तर अमेरिका (अंग्रेजी: North America; इस्पान्योल: América del Norte; फांसे: Amérique du Nord) महाअमेरिका (उत्तर व दक्षिण अमेरिका संयुक्त)या उत्तरी महाद्वीप ख। थ्व पृथ्वीया उत्तरी गोलार्धय् ला व पुर्णतः पश्चिमी गोलार्दय् ला। थ्व महादेशया उत्तरय् आर्टिक महासागर, पूर्वय् उत्तरी आन्ध्र महासागर, दक्षिणपूर्वय् क्यारिबियन सागर, व पश्चिमय् उत्तरी प्रशान्त महासागर ला। थ्व महादेश दक्षिण अमेरिकाया उत्तरपश्चिमय् ला। उत्तर अमेरिकाया सकल भूभाग २,४७,०९,००० वर्ग किलोमिटर दु। पृथ्वीया सकल सतहया ४.८% वा सकल भूमि भूभागया १६.५% थ्व महादेशय् ला। जुलाई, २००८ तक्क दुने थ्व महादेशया अनुमानित जनसंख्या ५२.९ कोटी दु। क्षेत्रफलया ल्याखँ थ्व महादेश एशिया व अफ्रिका धुंका विश्वया स्वंगु तःधंगु व जनसंख्या कथं एशिया, अफ्रिका व युरोप धुंका प्यंगु तःधंगु महादेश ख।
नामाकरण
अमेरिका खँग्वःया उत्त्पत्ति मार्टिन वाल्डसिम्यूलर व मात्थियास रिङमन नांया निम्ह जर्मन मानकिपामितेसं, अमेरिगो वेस्पूची धाःम्ह छम्ह इटालियन खोजकर्ताया नामं तःगु धैगु विश्वास दु। वेस्पूची हे प्रथम युरोपीय मनु ख सुनां महाअमेरिका पूर्वी इंडिज मखुगु व छगू न्हुगु थाय्‌ ख धका विचाः तल।
लुटक, अलास्का
लुटक संयुक्त राज्य अमेरिकायागु अलास्का राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ३९ दु धासा थ्व थासे ३९ खा छें दु ।
उत्तर अमेरिका
नामाकरण
छगू मेगु विश्वास कथं थ्व नां अमेरिण्डिया भाषा नं वःगु ख।
लुटक, अलास्का
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ५९.३३०४६१ उत्तर व देशान्तर १३५.६२६१०७ पश्चिम खः । थ्व थासे ३३१५७४९५४ वर्ग मिटर (१२८.०२१८११ वर्ग माइल) जमिन दु धासा १४५६६५६९ वर्ग मिटर (५.६२४१८४ वर्ग माइल) ल दु ।
उत्तर अमेरिका
इतिहास
thumbnail|210px|right|१७५० निसें उत्तर अमेरिकाया इतिहास
प्रथम युरोपीय खोजकर्ता अमेरिका थ्यंबिले थ्व लागाय् एशियां बेरिङ खाडी जुया वःपिं मनुतेसं थ्व थासय् थःगु स्थापत्य याये धुंकल।
युरोपीय उपनिवेशवादया क्रमय् थ्व महादेशय् स्पेनी, फ्रेञ्च, व ब्रिटिसतेसं पूर्वी तट निसें पश्चिमी तट तक्क थ्व महादेशय् शासन यात। सकलय् युरोपीय उपनिवेशवादी अमेरिकाया आदिवासीतेगु निंतिं हानिकारक सिद्ध जुल। उपनिवेशवादं आदिवासीतेगु पार्श्वीकरण व निर्मूलन जुल व थुकिलिं म्वापिं म्हो उब्जाऊ व विकट थासय् बिसुवनेयात वाध्य जुल।
युरोपीय उपनिवेशवादीतेसं थःनाप यक्व ल्वे नं हल। थन्यागु ल्वे अमेरिकाय् मदूगुलिं आदिवासीनाप थुकिया प्रतिकारात्मक क्षमता मदयाच्वना। थन्यागु ल्वचं आदिवासीतेगु तःधंगु विनाश जुवन।
जलवायु व वनस्पति
उत्तर अमेरिकाया जलवायु व वनस्पतिय् विविधता खने दु व विश्वया लगभग सकल जलवायु प्रकार थन खने दु। उत्तरय् आर्क्टिक टुण्ड्रा (ग्रीनल्याण्ड, युकौन (क्यानाडा)), विविध प्रकारया जंगल (रकी च्वापुगुं, अप्पाल्याचियन गुं व द थ्री मदर), मरुभूमि (पिनाकाटे, जोना डेल सिलेन्सियो), ख्यः (विशाल ख्यः (ग्रेट प्लेन्स), शायर लागुनेरा (Shire Lagunera), वायुशिफ (लुईजियाना, टबास्को आदि) थें न्यागु जलवायु प्रकार थन खने दु।
मानव भूगोल
अंग्रेजी सं रा अमेरिकाया आधिकारिक भाषा मजुसां थ्व भाषा सयुंक्त राज्य अमेरिकाया साधारण व प्रमुख भाषा ख। थ्व भाषा क्यानाडाया बहुसंख्यकतेगु भाषा व अनया निगु आधिकारिक भाषाय् छगू ख। थ्व भाषा ब्रिटिश अधिनस्थ बरमूडा टापु पुचःया नं आधिकारिक भाषा ख।
स्पेनी भाषा आधिकारिक मजुसां मेक्सिकोया प्रमुख भाषा ख व सयुंक्त राज्य अमेरिकाया निगु सर्वाधिक ल्हाइगु भाषा ख। मेक्सिकोय् हलिमया दक्ले अप्व स्पेनी भाषी जनसंख्या च्वनिगु या व मेक्सिको व स्पेन धुंका अमेरिका हलिमया स्वंगु दक्ले तःधंगु स्पेनी भाषी देय्‌ ख।
फांसे (फ्रेञ्च भाषा)या उत्तर अमेरिकाया इतिहासय् महत्वपूर्ण भूमिका दु। थ्व भाषा क्यानाडाया निगु आधिकारिक भाषाय् छगू व क्वेबेकया मू भाषा व आधिकारिक भाषा ख। क्यानाडाया न्यू बर्नस्विकय् नं थ्व निगु आधिकारिक भाषाय् छगू ख। न्यूफाउण्डल्याण्डया तटय् स्थित संत पियर व मिकलान फ्रेञ्च अधिनस्थ थाय्‌ ख व थनया आधिकारिक भाषा नं फ्रेञ्च ख। थ्व स्वया अतिरिक्त अमेरिकाया लुईजियाना राज्यय् नं थ्व भाषा ल्हाइगु या।
ड्यानिश भाषा, कलाल्लिसुत भाषा ग्रीनल्याण्डया आधिकारिक भाषा ख।
जनसांख्यकीय दृष्टिं उत्तर अमेरिका प्रजातीय व नस्लीय रूपं विविध दु। स्वंगु मू नस्लीय पुचः भुयु, मेस्तिजो, व अश्वेत ख। थ्व बाहेक थन तःधंगु ल्याखँय् अमेरिन्डियन व एशियामि नं दु।
उत्तर अमेरिकाया न्यागु सर्वाधिक जनसंख्या दूगु महानगरः
१. 🇲🇽, मेक्सिको नगर
२. 🇺🇸, न्यु यर्क नगर
३. 🇺🇸, लस एञ्जेल्स
४. 🇺🇸, शिकागो
५. 🇨🇦, टोरण्टो
मानव संसाधन विकास सूचकांक कथं उत्तर अमेरिकाया स्वंगु मू देय्‌:
देय्
उत्तर अमेरिकाया देय्‌ थ्व कथं दु-
लिधंसा
पुचः:भूगोल पुचः:देय्
कुनलता, गंगोलीहाट तहसील
कुनलता भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  गंगोलीहाट तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मुद्दुल चॆल्लॆलु (सन् १९८५या संकिपा)
मुद्दुल चॆल्लॆलु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
ज्यानुवरी
ज्यानुवरी ग्रेगोरियन पात्रोयागु दक्ले न्हापांगु ला खः। थ्व लायागु नां रोमन द्य: (जेनस)ज्यानसयागु सम्मानय् जानुवरी धका तगु खः। जेनस सर्गःया ध्वखाया द्यः ख। प्राचीन रोमया पुलां नगुमांय् थ्व ला ११गु ला जुयाच्वन। तर न्हूगु प्राचीन रोमन पात्रोय् वया थ्व लायात दंयागु दक्ले न्हापांगु ला देकल। थ्व लायागु दकलय् न्हापांगु दिंयात न्हुदंयागु नखः यागु रुपे माने याई।
स्वयादिसँ
पुचः:ग्रेगोरियन पात्रो
देवि कन्याकुमारि (मलयालम संकिपा)
देवि कन्याकुमारि (मलयालम भाषा:ദേവി കന്യാകുമാരി) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
कथानायकुडु (सन् १९६९या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
चिंतलचॆरुवु (कर्नूलु)
चिंतलचॆरुवु भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कर्नूलु जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् चागलमर्रि मण्डलय् ला।
भूगोल
कर्नूलु जिल्लायागु अक्षांश १५.५०' निसें १५.८३' उत्तर व देशान्तर ७८.०३' व ७८.०५' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कर्नूलु जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
द्विस्वभावराशि
द्विस्वभावराशि छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
चिंतलचॆरुवु (कर्नूलु)
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
द्विस्वभावराशि
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
कुथलम
कुथलम (अंग्रेजी:Kuthalam), भारतयागु तामिल नाडु राज्ययागु  नागपट्टिनम जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।
जनसंख्या
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७३% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ८२% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६४% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कुथलम यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् ११% ६ दं स्वया म्हो जु।
एल्मा, इलियोनोई
एल्मा संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ३८६ दु धासा थ्व थासे १७९ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३८.७२१५८९ उत्तर व देशान्तर ८८.९११९८६ पश्चिम खः । थ्व थासे २७९६७८५ वर्ग मिटर (१.०७९८४५ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
बिजपुर
बिजपुर (अंग्रेजी भाय:Bijpur), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु सोन्भद्र जिल्लायागु  सहर खः।
कन्डोला, सांरगढ मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सांरगढ मण्डल, रायगढ जिल्ला
वालनट रीज, आर्कान्सः
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ४९२५ दु धासा थ्व थासे २२८३ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३६.०७२५४७ उत्तर व देशान्तर ९०.९५६८६५ पश्चिम खः । थ्व थासे २९९७५२३६ वर्ग मिटर (११.५७३५०४ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:आर्कान्सःयागु शहर
गंडिकोट रहस्यं (सन् १९६९या संकिपा)
गंडिकोट रहस्यं  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९६९य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
दुर्ग्ग (मलयालम संकिपा)
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
नाउरु
दक्कले न्हापां माइक्रोनेसियामि व पोलिनेसियामि तयेसं बसोबास या:गु थ्व टापुयात १९औं शताब्दी जर्मनीं उपनिवेश दयेकल । हलिम ल्वापू १ (न्हापांगु वर्ल्ड वार) धुंका: थ्व देय् लीग अफ नेशनस्या छगू भूभागया कथं अस्ट्रेलिया, न्यूजील्यान्ड, व संयुक्त अधिराज्य  शाषनय् लात । हलिम ल्वापू२ स थ्व टापू जापनया अधीनय् लात । हलिम ल्वापू२ क्वचाय् धुंका:  हाकनं थ्व टापु लीगया अधीनय् ला: वन । १९६८स नाउरुं थ:गु स्वतन्त्रता पलिस्था यात ।
नाउरु छगु फोस्फेट लोहं टापु ख: । १९०७ निसें थ्व देय्‌या मू निर्यात टापुया खानीं पिकाइगु खनिज हे जूगु खने दु । खानी सिधया वनाच्वंगु, वातावरणय् खानीया नकारात्मक असर व थुकिया नाफा म्हो जुया वनाच्वंगुलिं थ्व देय् नं मेमेगु कथं ध्यबा मुंकेत स्वयाच्वंगु दु । १९९०या दशकय् नाउरु छुं ईया निंतिं ट्याक्स हाभेन व मनी लौन्डरिंग थाय्‌या कथं विकशित जुल । २००१ निसें थ्व देसं अस्ट्रेलियाली सरकार नाप ध्यबाया ग्वाहालि (सहायता) कया: नाउरु डिटेन्सन सेन्टर दयेकल । थ्व डिटेन्सन सेन्टरं नाउरुं अस्ट्रेलिया विस्युंवनेत स्वइपिं शरणार्थीतयेत ज्वनातै ।
इतिहास
नाउरुइ दक्कले न्हापां माइक्रोनेसियन व पोलिनेसियन मनूतयेसं म्होति नं ३,००० दं न्ह्य: बसोबास न्ह्याकूगु खः । थ्व टापुइ आदिबासीतयेसं १२गु बस्ती दयेका च्वंगु खने दु, थ्व खंयात नाउरुया ध्वाँचय् १२कुं दुगु नगु (तारा) तया ब्वयेज्या या:गु दु । नाउरुमितयेसं थ:गु टापुयात "नाओएरो" धका: नां बिल, "नाउरु" धा:गु खँग्वः लिपा "नाओएरो" खँग्वः अपभ्रंश जुया अंग्रेजी परिवर्तन जूव:गु ख: । नाउरुमितयेगु वंशज मिसातयेगु खलकं यंकीगु खनेदु । नाउरुमितयेसं नैक्या व पान्डानस टेक्टोरियस सि, नया: व इबिजा न्यायात बुवादा लगूनय् नी (फ्रेश) लखय् एक्लिमिटाइजेसन याना स्थायी नसात्वंसाया कथं विकास याना थ:गु जीविका न्ह्याकाच्वंगु खने दु परम्परा कथं मिजंतयेसं जक रीफे न्या लायेगु ज्या यायेदु । मिजतयेसं थ्व ज्या क्यानु नांचा (नाउ) छ्यला: वा लहिनात:गु व तालिम बियात:गु ग्रेट फ्रिगेटबर्ड छ्यला च्वंगु खनेदु ।
बेलायती क्याप्टेन व व्हेल सिकारी जोह्न फेअर्न थ्व टापुइ थ्यंम्ह दक्कले न्हापांम्ह पश्चिमी मनू ख: । वयेक: थ्व थासय् १७९८य् थ्यंगु खः व थ्व थाय्‌यात "प्लीजेन्ट आइल्यान्ड"या नां बियादिल । १८३०या दशक निसें नाउरुया आदिवासीतयेगु युरोपियन व्हेलिंग शिप व बनियातनाप स्वापू न्ह्यात । थन्या:गु जहाजं टापुयात मा:गु सामानत ल्ह्ययेगु ज्या यात । लिपा थन बीचकोम्बरत व मेमेगु थाय् त्व:ता वःपिं मनूत नं च्वं वल । थ्व टापुया मनुतयेसं नसात्वंसानाप मादक पदार्थ पाम अय्‌ला व गोलिगठ्ठाया बनेज्या यात । थथे याना मुनात:गु गोलिगठ्ठा १०दंया नाउरुया आदिवासी ल्वापूस छ्य्‌लेज्या जुल । थ्व ल्वापू १८७८स न्ह्यात व थुकिया हुनिं (कारणं) थ्व टापुया जनसंख्या १४०० नं ९००स क्वहां वन । जर्मनीं थ्व टापु १८८८स काय् धुंका थ्व टापुयात जर्मनीया मार्शल टापु प्रोटेक्टोरेटया अधीनय् तल । जर्मनीतयेसं थ्व टापुयात "नावोदो" वा "ओनावेरो" या नां बिल । जर्मनीत थ्व टापुइ थ्यने धुंका थनया ल्वापु क्वचाल । ल्वापुया सामाजिक हिउपा लिच्व: कथं थ्व थासय् जुजुतयेगु शाषण पलिस्था जुल । जुजुपिं मध्ये दक्कले नांजाम्ह जुजु औवेयिदा ख: । ख्रिस्टी मिसिनरीत थ्व थासय् १८८८स गिल्बर्ट टापु नं वल ।
थ्व थासय् फोस्फेट दुगु खं १९००स प्रोस्पेक्टर अल्बर्ट फुलर एलिस जूं दक्कले न्हापां सीकादिल । प्यासिफिक फोस्फेट ज्यासलं थ्व खानी १९०६ निसें छ्यल । १९०६स जर्मनी नाप छगु करार (एग्रीमेन्ट) याना थ्व ज्यासलं थ:गु दक्कले न्हापांगु शिप्मेन्ट कथं १९०७य् निर्यात यात । हलिम ल्वापु १ न्ह्याय् धुंका: थ्व टापु अस्ट्रेलियाली सेनां १९१४य् कब्जा यात । ल्वापु क्वचाय् धुंका लीग अफ नेशन पखें यु.के. यात थ्व लागाया ट्रस्टी म्यान्डेट बिल । १९२३स यु॰के॰ नं थ्व ट्रस्टी अस्ट्रेलिया व न्यूजील्यांड नाप बाय्‌गु निर्णय यात । थ्व स्वंगू देय्‌या सरकारं नाउरु सन्धि १९१९य् ल्हाचिं (हस्ताक्षर) तल । थ्व सन्धि कथं छगू ब्रिटिश फोस्फेट कमिसन नांया गुथि पलिस्था जुल । थ्व गुथिं नाउरुया फोस्फेट खानीया अधिकार ग्रहण यात ।
right|thumb|220px|हलिम ल्वापु बले नाउरु टापु [[बी-२४ लिबरेटरय् अमेरिकी सेभेन्थ एअर फोर्सया बम्बरं आक्रमणयागु किपा:]] जापानी सेनां अगस्ट २६, १९४२य् टापु अधिग्रहण यात । जापानीतयेसं टापुइ दयेकूगु एअरफिल्डयात मार्च १९४३य् गोलाबारी याना थ्व टापुइ नसांत्वंसाया आपूर्ति पनाबी धुंका जापानीतयेसं थ्व टापुया १,२००म्ह मनुतयेत ज्यामि कथं चूक टापुइ यंकल, व टापुया ४६३म्ह मनू सित । सेप्टेम्बर १३, १९४५स अस्ट्रेलियन वारशिप HMAS डायामान्टिका (K377) नाउरुइ थ्यन व जापानीतयेसं आत्मसमर्पण याना थ्व थाय्‌या जिम्मा अलाइड फोर्सेसयात लःल्हात । बि.पि.सि. नं चूक टापुं नाउरुमितयेत नाउरुइ लित हये‌गु कुत: यात व बि.पि.सि. जहाज ट्रिएन्जाय् जनुवरी १९४६इ नाउरुमितयेत नाउरुइ लित हयेगुज्या जुल । १९४७य् संयुक्त राष्ट्र संघपाखें छगू ट्रस्टीशिपया स्वीकृति बिया संयुक्त राष्ट्र संघ, व अस्ट्रेलिया, न्यूजील्यांड व यु.के. हाकनं थ्व टापुया ट्रस्टी जुल । जनुवरी १९६६इ नाउरु स्वसाशित देय् जुल व निदंया संवैधानिक कन्भेन्सन धुंका: ह्यामर देरोबुर्तया नेतृत्वय् १९६८स स्वतन्त्र जुल । १९६७स नाउरुं ब्रिटिश फोस्फेट कमिस्नरया सम्पति (एसेट) न्यात व जुन १९७०स स्थानीय नाउरु फोस्फेट कर्पोरेसन पास यात । फोस्फेटं व:गु लवनं (नाफां) नाउरु प्रशान्तय् दक्कले बांला:गु लिभिंग स्ट्यांडर्ड दुगु देय् मध्ये छगू जूवन ।
thumb| १९८९य् थ्व देसं अस्ट्रेलिया विरुद्ध अन्तराष्ट्रिय न्यायालयस अस्ट्रेलियां नाउरु शाशन याबलेया अस्ट्रेलियाया व्यवहार व अस्ट्रेलियां खनिज छ्य:बलेया वातावरणीय हानिया निदान मया:गु त्वह: तया मुद्दा दायर यात । थुकिं याना न्यायालय स्वया पिनेया छगू समझदारी जुल गुकिं याना खानीयाये धुंकुगु थाय् पुनर्वास जुल । फोस्फेट म्हो जुया वनाच्वंगु रिजर्भं याना नाउरुइ आर्थिक मन्दी खने दत, थुकिं याना मध्य १९८०या दशकं निसें थन राजनैतिक अस्थिरता ब्वलन । नाउरुइ १९८९ निसें २००३ तक्क १७गु शाषण हिलेज्या जुल । १९९९ निसें २००३ तक्क अविश्वास प्रस्ताव व निर्वाचनया चक्रं याना निम्ह मनू, रेने ह्यारिस व बर्नार्ड दोवियोगो पालं-पा: थें सरकारय् वयेगु व वनीगु जुयाच्वन । दोवियोगो मार्च २००३य् सत्तासीन जुयाच्वं बले हे मन्त व लुद्विग स्कटी देय्‌या राष्ट्रपती निर्वाचित जुयादिल । स्कटी अक्टोबर २००४य् पूर्ण कार्यकालया निंतिं पुन: निर्वाचित जुल ।
थौं कन्हय् नाउरुया आयश्रोत (इन्कम)या तधंगु अंश अस्ट्रेलियाली ग्वाहालिं (सहयोगं) जुयाच्वंगु दु । २००१य् एम् भी टाम्पा, छगू नर्वेजियन जहाजं थीथी देय्‌या अस्ट्रेलिया वनेत: कुतः यापिं ४३३ शरणार्थीतयेत छगू २० मिटरया नांचा (नाउ) पखें उद्धार याना नाउरुया प्यासिफिक सोलुसन अन्तर्गतय् त:गु दु । नाउरुं अस्ट्रेलियाली अनुदानया पलेसा (बदलाय्) थन्या:गु डिटेन्सन क्याम्प न्ह्याकावयाच्वंगु दु । नोभेम्बर २००५ तक्क २००१य् अस्ट्रेलियां छ्व:पिं निम्ह शरणार्थीत नाउरुइ हे ल्यनाच्वन, व इपिंसं लिपा २००६स रिसेटलमेन्ट कयातुं  त्व:तल । अस्ट्रेलियाली सरकारं २००६या उत्तरार्धय् व २००७या पुर्वार्धय् मेगु छपुचः शरणार्थी नाउरुइ छ्वल ।
राजनीति
नाउरु छगू संसदीय व्यवस्था दुगु गणतन्त्र देय् ख: । थनया राष्ट्रपति देय्‌या नायो व सरकारया नायो नितां जुइ । छगू १८म्ह दुजः (सदस्य) दुगु युनिक्यामेरल पा‍र्लियामेन्ट स्वंदय् छक्वः निर्वाचित जुइ । संसदं छम्ह राष्ट्रपति निर्वाचित याइ व राष्ट्रपतिं छगु ५-६म्ह दुजः दुगु मन्त्रीमण्डल मनोनयन याइ । नाउरुइ राजनीतिक दलया औपचारिक संरचना मदु । थनया उम्मेदवारत अप्व याना स्वतन्त्र हे जुइ । आ:यागु संसदय् १८म्हय् १५म्ह स्वतन्त्र उम्मेदवार दु व आपालं गठबंधन थ:गु पारिवारिक स्वापूया आधारय् पलिस्था जुइ । थन दुगु ३गु सकृय राजनीतिक दलत डेमोक्र्याटिक पार्टी अफ नाउरु, नाउरु फस्ट व सेन्टर पार्टी (नाउरु) ख: ।
१९९२ निसें स्थानीय सरकारं नाउरु टापु काउन्सिल (NIC)या जिम्मा का:गु दु । NIC नाप सीमित शक्ति दु व राष्ट्रिय सरकारयात स्थानीय समस्याय् ग्वहालि याइ । NICया ज्या नाउरुमिनाप सरोकार दुगु ज्याय् थ:गु श्रोत मुंकेगु ख: । NICया निर्वाचित सदस्य संसदय् नं सदस्य जुया च्वने दै मखु । नाउरुया बुं टेन्युर सिक्क पा:, सकल नाउरुमितयेके सकल टापुया छुं अधिकार दै, थ्व अधिकार मनूतयेसं व पारिवारिक पुचलं अधिग्रहण याइ । सरकार व कर्पोरेटतसें बुं अधिग्रहण याइ मखु व इमिसं मनू वा पारिवारिक पुचःत नाप बुं करारय् कया छ्यलेमा: । गैह्र-नाउरुमि तयेसं बुं अधिग्रहण याये‌मदु ।
नाउरुया वैधानिक व्यवस्था भतिचा जटिल दु । मू न्यायाधीस नायो जुइगु सर्वोच्च अदालत नाउरुया संविधान कथं दक्कले त:जा:गु (उच्च)संस्था ख: । मेमेगु मुद्दात निम्ह न्यायाधीस दुगु एपेलेट न्यायालयस दायर यायेज्यु । संसदं न्यायालयया निर्णय (घोषणा) यात हिलेफैमखु तर अस्ट्रेलियाया उच्च न्यायालय नं धा:सा नाउरुया न्यायालयया निर्णय (घोषणा) हिलेफै । अथे जूसां साधारण अवस्थाय् थन्या:गु मुद्दात उलि खनेमदु । क्वयेयागु न्यायालयस जिल्ला न्यायालय व परिवार न्यायालय दै । थ्व निगुलिं हे न्यायालय रेसिडेन्ट म्याजिस्ट्रेटं नेतृत्व याइ, थन्यापिं म्याजिस्ट्रेटत सर्वोच्च न्यायालयया रजिस्ट्रार जुइ । थन निगु "उप" न्ययालय नं दइ पब्लिक सर्भिस अपील बोर्ड व पुलिस अपील बोर्ड, थ्व निगुलिं हे बोर्डया अध्यक्ष मू न्यायाधीस जुइ ।
नाउरुया थ:गु हे सेना मदु, छगू अनौपचारिक सन्धिया आधारय् थ्व जिम्मेवारी अस्ट्रेलियां कःघाना च्वंगु दु । थन नागरिक तयेसं नियन्त्रित छगू चीधंगु प्रहरी बल दु ।
जिल्लात
thumb|right|350px|नाउरुया मानचित्र नाउरुयात १४गु प्रशासनिक जिल्लाय् ब्वथलात:गु दु, थुकियात ८गु निर्वाचन क्षेत्रय् ब्वथलातःगु दु । थनया जिल्लात क्वये च्वया कथं ख: -
अन्तरराष्ट्रिय सम्बन्ध
नाउरु व अस्ट्रेलियाया बांला:गु कुटनैतिक सम्बन्ध दु । अनौपचारिक रक्षा सन्धि नापं सेप्टेम्बर २००५य् निगु देय् दथुइ जुगु "मेमोर्‍यान्डम अफ अन्डर्‍स्ट्यांडिंग"या लिच्वया कथं अस्ट्रेलियां नाउरुयात आर्थिक ग्वहालि व प्राविधिक ग्वहालि नं यानाच्वंगु दु । थ्व ग्वहालि कथं अस्ट्रेलियां नाउरुयात बजेट देकेत छम्ह अर्थ सचिव, स्वास्थ्य व शिक्षा सल्लाहकार बिया ग्वाहालि यानाच्वंगु दु । थुकि पलेसा (बदलाय्) नाउरुं शरणार्थीतयेत अस्ट्रेलियाय् प्रकृया जुयाच्वंत्तलेयातः थ:गु देसय् तया तइ । नाउरुया ध्यबा थ:गु हे मदु, अथे जुया: अस्ट्रेलियन डलर यात हे थ:गु ध्यबा कथं छ्यलाच्वंगु ख: ।
नाउरुं यु.एन. या सदस्य कथं ताइवान मामिलाय् थ:गु हे कथंया मत तया ताइवान व चीन निगु हे देय् नापं आर्थिक ग्वहालि कयाच्वंगु दु । २००२स नाउरुं छगू सन्धियाना चीन नाप कुटनीतिक सम्बन्ध जुलाई २१, २००२ निसें न्ह्याकल । चीनं ६० मिलियन अमेरिकी डलर बी धका बाचा यागुलिं नाउरुं थ्व प्रतिबद्धता यागु ख: । थुकिया लिच्व: ताइवानं नीन्हुया दुने हे नाउरुनाप थ:गु कुटनीतिक सम्बन्ध क्वचायेकल । नाउरुं ताइवान नाप थ:गु स्वापू मे १४, २००५स हाकनं न्ह्याकल व चीन नाप थगु सम्बन्ध मे ३१, २००५स क्वचायेकल । अथे जूसां चीनया कुटनीतिक निकाय आ: नं नाउरुइ सक्रिय दु ।
भूगोल
नाउरु छगु चीधंगु, खें बांलूगु (आकारया) टापु ख: । थ्व देय् पश्चिमी प्रशान्त महासागरय् इक्वेटर स्वया ४२कि मि (२६ माईल) तापाक्क ला: । थ्व टापुयात भिम्पुया श्रिंखलां (कोरल रीफं) चा:हुइक कुना (घेरेयाना)त:गु दु, भिम्पु श्रिंखला (कोरल रीफ) चीधंगु ज्वारभाताय् (लो टाइडय्) खनेदइ व पिन्याकलं डटेड दइ | भिम्पुया श्रिंखलां (रीफ)यात समुद्र पाखे तःजा:गु लखं (डीप वाटरं) यंकी धाःसा दुनेपाखें फिदुगु समुद्र सिथं (बीचं) । भिम्पुया श्रिंखलां (रीफ)या उपस्थितिं याना थ्व थासय् बन्दरबाह दयेके मछिं तर भिम्पुया श्रिंखलां (रीफ)य् १६गु मानव निर्मित नहरत दु गुकिं चीधंगु नांचा (नाउ) यात टापुइ वय्-वने यायेत अपुइकातःगु दु । १५०–३०० मि (थ्यंमथ्यं ५००–१०००फीट) ब्याया छगु उर्बर तटीय थाय् समुद्र सिथय् दु । भिम्पुया श्रिंखलां (कोरल क्लिफ) तयेसं दथुइच्वंगु प्लाटु (टापुया भासं टपसाइड)यात भुनात:गु दु । थ्व प्लाटुया दक्कले त:जा:गु थाय् समुद्र सतह स्वयां ६५मि.(२१३ फि) च्वये ला: । थ्व टापु उर्बर थाय् कोस्टल बेल्ट जक ख: गन नैक्यामाया बालि दइ । बुआदा लगूनयात चा:हुइकात:गु थासय् म्वा: (केरा), फंसि (कट्टहर); तरकारी,  पान्डानस सिमा व टापुइ ह्वइगु हार्डवूड दसु- टोमानो सिमा  पियेगु या । थ्व टापुयु जनसंख्या कोस्टल बेल्ट व बुआदा लागय् मेमेगु सिबे अप्वः दु ।
left|230px|thumb|नाउरुया किपा । २००२स अमेरिकी उर्जा विभागया वातावरणीय विकिरण मापन ज्याझ्वलं का:गु सातेलाइत किपा: । पुनः रोपन या:गु वनस्पतिं न्हापा खानीया निंतिं छ्यलात:गु थाय्‌या ६३% भूभाग भुनात:गु दु । नाउरु प्रशान्त महासागरया ३गूगु त:धंगु फोस्फेट रक टापु मध्ये छगू ख:, मेगु निगू टापुत किरिबाटीय् बनाबा व फ्रेञ्च पोलिनेसियाय् मकातिया ख: । फोस्फेट रक टापु जूसां थ्व थाय्‌या फोस्फेट रिजर्भ सिधय् हे त्यंगु दु । प्लाटुया दथुइ फोस्फेट माइनिंगं छगू १५मि. (४९फिट)या दुरु (चून) लोहं दुगु उजाड भूमि जक ल्यंकूगु दु । छगू शताब्दीया खानीज्यां ४/५औं जमीन स्येंकुगु दु । खानीज्यां याना एक्स्क्लुसिभ इकोनोमिक क्षेत्रय् नं प्रभाव लाकूगु दु । व थासय् ४०% समुद्री (मरिन) जीवत लखय् व:गु सिल्ट व फोस्फेटं याना मदय् धुंकुगु विश्वास का:गु दु ।
थ्व थासय् आदिवासी वनस्पति ६०गु जक्क रेकर्डेड भास्कुलर वनस्पति प्रजाति दु गुकी छगू नं एन्डेमिक मदु । नैंक्या कृषि, खानी व पिनें ह:गु प्रजातितयेसं थनया आदिवासी प्रजातियात बांमलाक्क स्येंकूगु दु । थ्व थासय् आदिवासी स्तनधारी जमिन प्राणी छथी हे मदु, थन छुंछुं आदिवासी झंगत दु, गुकी एन्डेमिक नाउरु रीड वार्ब्लर नं ला:, थन छुं की व कंगलि (गंगटो) ला: । पोलिनेसियन छुं, भौ, खिचा, फा व खा थ्व टापुइ मेमेगु थासं हया लहिनातःपिं जीवत खः ।
पुरानधारा
पुरानधारा (अंग्रेजी:Purandhara), नेपा:यागु राप्ती अञ्चलयागु  दाङ जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे २८७८ खा छेँ दु।
नाउरु
अर्थतन्त्र
thumb|right|फोस्फेट खानीज्यां ल्यनाच्वंगु [[दुरुलोहं पिन्याकल]] right|thumb|[[नाउरु हाउस मेल्बोर्नय् (दथुइ) । न्हापा नाउरु फोस्फेट रोयल्टी ट्रस्टया, थ्व भवनय् फ्लोरपेस नाउरु सकल टेरिटरी स्वयां निदुगं दु।]]
पुलिकुंट्लपल्लॆ (अनंतपुर)
पुलिकुंट्लपल्लॆ भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
नाउरु
अर्थतन्त्र
नाउरुया अर्थतन्त्र पूर्णरुपय् थें थनया म्हो जुया वनाच्वंगु फोस्फेट डिपोजिटय् आधारित दु व थनया मा:गु अप्व: वस्तु आयात यायेमा: । चीधंगु मात्राय् खानीज्या आ नं एन.पी.सीं. यानाच्वंगु दनि । थनया सरकारं NPCया आयया छगु प्रतिशत नाउरु फोस्फेट रोयलिटीज्‌ ट्रस्टय् तइ । थ्व ट्रस्टं भविष्यकलीन लगनि (लंगटर्म इन्भेस्ट्मेन्ट)यात व्यवस्थापान याइ; थुकिया मू आज्जु (लक्ष्य) थनया मनुतयेत फोस्फेट रिजर्भ सिधय् धुंका नं छुं ग्वाहालि बीगु ख: । अथे जूसां बांमलागु लगनि (इन्भेस्ट्मेन्ट)या इतिहासं, अर्थ अव्यवस्थापन, म्वायेकं अप्व: ध्यबा छ्यलीगु व भ्रस्टाचारं ट्रस्टया पूंजि म्हो जुयावनाच्वंगु दु । दसुकथं-मेलबर्नया नाउरु हाउस २००४य् आर्थिक त्याया कारणं मी माल धाःसा एअर नाउरुया छगु बोइंग ७३७-४०० डिसेम्बर २००५य् अधिग्रहण जुल - तर थ्व विमानया थासय् २००६या जुनय् बोइंग ७३७-३०० मोडेलया जहाज वल व हवाई सुविधा हानं सुचारु जुल।  थ्व ट्रस्टया भ्याल्यू १९९१य् अस्ट्रेलियन डलर १,३०० मिलियनं २००२य् $१३८ मिलियनय् क्वहांवल। नाउरु थौंया ईलय् सरकारया आधारभूत ज्या हे न्ह्याकेमफुगु अवस्थाय् दु, थनया राष्ट्र बैंक इन्सोल्भेन्टय् दु व कुल गार्हस्थ उत्पादन म्हतिं (प्रतिव्यक्ति) US$५,००० प्रति दंय् क्वाहां व:गु दु । १९८०या दशकया पुर्वार्धय् थ्व देय्‌या कूल गार्हस्थ उत्पादन म्हतिं हलिमया हे दक्कले अप्व: दुगु ख: ।
पुलिकुंट्लपल्लॆ (अनंतपुर)
थ्व थाय् आमडगूरु मण्डलय् ला।
जुलाई
जुलाई ग्रेगोरियन पात्रोयागु न्हेगुगु ला खः। थ्व ला यागु नां जुलियस सिजरयागु सम्मानय् जुलाई धका तगु खः। थ्व लाय् जुलियस सिजरयागु जन्म व हत्या जुगु खः। व स्वया न्ह्य थ्व लायात क्विन्टिलिसयागु नां बियातगु खः। थ्व लायागु दिंत थु कथलं दु :-
पुलिकुंट्लपल्लॆ (अनंतपुर)
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
जुलाई
पुचः:ग्रेगोरियन पात्रो
पुलिकुंट्लपल्लॆ (अनंतपुर)
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
नाउरु
अर्थतन्त्र
१९९०या दशकय् नाउरु ट्याक्स हाभेन जुल व पिनेया नागरिकतेत राहदानी मीगु ज्या यात। अन्तर-सरकारी Financial Action Task Force on Money Laundering संस्थां नाउरुयात १५गु "non-cooperative" देय्‌य् सूचीकृत यायेधुंका २००३य् थ्व देय्‌ नं अन्यागु ज्याय् कटौती यात। अक्टोबर २००५य् थनया ट्याक्स हाभेन विधानया संसोधन व उकिया उचित पालना यायेधुंका FATF नं नाउरुया नां non-cooperative धलःखं चीकाबिल।
जनसंख्या
left|thumb|230px|नाउरुयु [[देनिगोमोदु व निबोक जिल्ला।]] थ्व टापुया कूल जनसंख्या १३,०४८य् ५८% नाउरुमि ख: धासा २६% मेमेगु प्रशान्त महासागरीय मूलयापिं मनूत ख: । ८% चीनी मूलया मनूत ख: धा:सा ८% युरोपियन मूलयापिं दु । नाउरुया आधिकारिक भाय् नाउरु भाषा, छगू प्रशान्त महासागरीय भाय् ख: । अंग्रेजी भाषा अप्व: छ्यलीगु खने दु व थ्व भाय् सरकारी व व्याबसायिक भाय् ख: ।
थ्व देय्‌या मू धर्म ख्रिस्टी धर्म ख: (२/३ ब्व प्रोटेस्टेन्ट, व १/३ ब्व रोमन क्याथोलिक गिर्जाघर) । थन बहाइ धर्मावलम्बिया नं छुं ब्व जनसंख्या दु । थनया संविधानं धर्म निरपेछ्यताया अधिकार प्रदान यानातःगु दु, तर सरकारं छुं धार्मिक पुचःतयेगु ज्या पनात:गु दु, दसुया कथं युशु ख्रिश्टया लिपाया दिंया सन्त व येहोभाया विट्नेस धा:गु निगू पन्थया ज्या सरकारं पनांत:गु दु । थ्व निगू देय्‌या यक्वं दुजः (सदस्य) पिनेयापिं ख: व इमित: नाउरु फस्फेट कर्पोरेसनं ज्याय् तयात:गु दु ।
थनया जीवनस्तर थहां वंगुलिं थनया जनजीवनय् भतिचा नकरात्मक असर नं ला:गु दु । नाउरुमित हलिमया दक्कले त:ग्वारापिं मनूया ल्याखय् ला:, थनया ९०% स्वयां अप्व वस्यक मनूत मा:गु सिबें अप्वः ल्ह्वं (ओभरवेट) । नाउरुइ हलिमया हे दक्कले अप्व: प्रतिशत डायबिटिज मलाइटस प्रकार २ दु, ४०% स्वया अप्व प्रतिशत मनूत थ्व ल्वचं ग्रस्त दु । थन खने दुगु मेमेगु ल्वय् रेनल फेलुवर (जलासँ ज्या मयाइगु) व हार्ट फेलुवर (नुग:चूं ज्या मयाइगु) खः । थनया औसत आयु (लाइफ् एक्स्पेक्टेन्सी) मिजंपिनि ५८.० व मिसापिनि ६५.० दं दु ।
थन साक्षरता ९७% दु, थन ६दं निसें १५दं (१-१० कक्षा) तक्कया मस्तय् निंतिं शिक्षा अनिवार्य दु । ११ व १२ कक्षा धाःसा अनिवार्य मदु ।. दक्षिण प्रशान्त विश्वविद्यालयया छगू क्याम्पस थ्व टापुइ दु; क्याम्पस दयेके न्ह्य: थनया विद्यार्थीत अप्वःयाना अस्ट्रेलियाय् विश्वविद्यालय स्तरया अध्ययनया निंतिं वनीगु खनेदु ।
संस्कृति
right|thumb|230px|सन् १९९९य् [[अस्ट्रेलियामि नियम फूटबल ग्र्यांड फाइनल, लिंकबेल्ट ओभलय्]] नाउरुमित पोलिनेसियन व माइक्रोनेसियन नाविकतयेगु सन्तति ख: । इमिसं नाउरुया आदिवासी धर्मय् विश्वास याइ व इजेबोंग नंयाम्ह छम्ह मिसा द्यः व भूमिया आत्मा बुइतानीयात पुज्याइ । न्हापाया १२गु वस्ती निगू बस्ती २०औं शताब्दी लोप जुल । आंगम दिं अक्टोबर २६स निगूगु हलिम ल्वापू धुंका नाउरुमितयेगु १५०० स्वया म्हो जुगु जनसंख्या हानं सुथां लानाव:गुया निंतिं हनी । पाश्चात्य सामन्तीतयेगु प्रभावं थनयागु आदिवासी संस्कृति लोप जुयाच्वंगु प्रभाव थन खने दइ । छुंछुं पुलांगु चलन आ: नं दनि व छुं पुलांगु संगीत, कला व वास्तु, न्यांलायेगु आदि परम्परा धाःसा आ: नं ल्यनाच्वंगु दनि ।
नाउरुइ न्हिपौ प्रकाशीत जुयाच्वंगु मदु, तर थन छुं वापौ व बाछि पौ धाःसा दु, दसुया कथं "बुलेटिन, सेन्ट्रल स्टार न्युज व द नाउरु कोनिकल'' यात काय् छिं । थन छगू राज्यं संचालित टेलिभिजन स्टेसन, नाउरु टेलिभिजन (NTV) दु गुकिं न्यूजील्यांडया कार्यक्रम प्रशारण याइ । थन छगू राज्यं संचालित "रेडियो नाउरु" धा:गु रेडियो स्टेसन दु । थ्व रेडियो स्टेसनं रेडियो अस्ट्रेलिया व बी.बी.सी.या कार्यक्रम छ्यली ।
अस्ट्रेलियामि नियम फूटबल नाउरुइ दक्कले लोकंह्वा:गु कासा ख: । थन थुकिया लीग धेंधेंबल्ला कासा नं जुइ गुकिइ न्हय्गु खल:नं ब्वति काइ । थुकिया फुक्कं कासा लिंकबेल्ट ओभल रंगशालाय् जुइ । थ्व रंगशाला थ्व देय्‌या छगू जक रंगशाला ख: । मेमेगु लोकंह्वागु कासाय् सफ्टबल, क्रिकेट, गल्फ, सेलिंग, टेनिस, फूटबल, आदि ला: । नाउरुं कमनवेल्थ धेधेबल्ला व ओलम्पिक कासाय् ब्वति कायेगु या: । थनयाम्ह भारोत्तोलक मार्कस स्टेफन छम्ह तस्सकं नांजाम्ह कासामि ख: । वयेकलं थनया २००३स जूगु आमनिर्वाचनय् त्याना आ: सांसद जुयाच्वंगु दु । नाउरुया निम्ह टेनिस कासामि डेविड देतुदामो व वयेक:या केंहें एन्जेलिटा देतुदामो थौंकन्हे छात्रवृतिइ अमेरिकाय् एथ्लेटिक्स ब्वना च्वंगु दु । डेविडजुं क्यामेरोन विश्वविद्यालय ओक्लाहोमां व एंजेलिटां कलिन काउन्टी टेक्सासया निंतिं म्हिताच्वंगु दु ।
थनया छगु सांस्कृतिक ज्याझ्वः नड्डी झंग समुद्रं लिहां वइबले ज्वनीगु ख: । सनिलय् व बहनि मनूत समुद्र सिथे सतर्क जुया थ:थ:गु जा: (जाल) ल्यासो झंग वइगु थासय् वांछवया तइ । नाउरुमि ल्यासो छपू खिप:या छगू सिथय् भार तया: दयेकात:गु दइ । झंग वइबले ल्यासो वांछवया व ल्यासों झंगयात लाइगु वा ल्यासों झंगयात भुना झंग बंय् कुतुं वइ । थथे याना ज्वंपिं झंगतयेत: थनयापिं मनूतयेसं स्याना लाया प्रकारया कथं दयेका नइ ।
पिनेयागु स्वापू
पुचः:देय्
मिककार्थी, अलास्का
मिककार्थी संयुक्त राज्य अमेरिकायागु अलास्का राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ४२ दु धासा थ्व थासे ४७ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ६१.४३२६९६ उत्तर व देशान्तर १४२.९१०९१७ पश्चिम खः । थ्व थासे ३८४०४५८९७ वर्ग मिटर (१४८.२८०९५६ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (०.०००००० वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:अलास्कायागु शहर
नर्थ फर्ट मायर्स, फ्लोरिडा
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश २६.७०२९१८ उत्तर व देशान्तर ८१.८८४३६ पश्चिम खः । थ्व थासे १३६२८६७४८ वर्ग मिटर (५२.६२०६१ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ५०९३५८२ वर्ग मिटर (१.९६६६४३ वर्ग माइल) ल दु ।
कुनवे, गंगोलीहाट तहसील
कुनवे भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  गंगोलीहाट तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
बुल्लॆट् (सन् १९८५या संकिपा)
बुल्लॆट्  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
कुनवे, गंगोलीहाट तहसील
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
बुल्लॆट् (सन् १९८५या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
सम्बलपुर जिल्ला
भारतयागु उडिसा राज्ययागु छगु जिल्ला खः।
जनसंख्या
सन् २०११स जूगु जनगणना कथं थ्व जिल्लाया उपजिल्ला (तहसील) व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु-
वार्ड, आर्कान्सः
वार्ड संयुक्त राज्य अमेरिकायागु आर्कान्सः राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २५८० दु धासा थ्व थासे १०७५ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३५.०१९९९६ उत्तर व देशान्तर ९१.९५४९८७ पश्चिम खः । थ्व थासे १००८७९७४ वर्ग मिटर (३.८९४९८९ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
पऩ्ऩीर् पुष्पङ्कळ् (सन् १९८१या संकिपा)
पऩ्ऩीर् पुष्पङ्कळ् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८१य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
द्वीपः
द्वीपः छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
मे (ग्रेगोरियन)
मे ग्रेगोरियन पात्रोयागु न्यागुगु ला खः। थ्व लायागु दक्ले न्हापायागु दिंयात अन्तरराष्ट्रिय श्रम दिं यागु रुपय् हनिगु चलन दु। थ्व लायागु दिं थुकथलं दु:-
पुचः:ग्रेगोरियन पात्रो
कान्दूलपाल, सांरगढ मण्डल
कान्दूलपालसांरगढ मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया रायगढ जिल्लाया सांरगढ मण्डलया छगू गां ख।
चिरंजीवि (सन् १९६९या संकिपा)
चिरंजीवि  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
कान्दूलपाल, सांरगढ मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
चिरंजीवि (सन् १९६९या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
कान्दूलपाल, सांरगढ मण्डल
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
चिरंजीवि (सन् १९६९या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
कान्दूलपाल, सांरगढ मण्डल
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सांरगढ मण्डल, रायगढ जिल्ला
एलोरटन, इलियोनोई
एलोरटन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २७४९ दु धासा थ्व थासे १००० खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३८.५८४०९४ उत्तर व देशान्तर ९०.११७७२ पश्चिम खः । थ्व थासे ४६०७५१८ वर्ग मिटर (१.७७८९७३ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
हणिमूण् (मलयालम संकिपा)
हणिमूण् (मलयालम भाषा:ഹണിമൂണ്) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
कुतियाना
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कुतियाना शहरयागु जनसंख्या १७,१०८ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६३% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७१% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५४% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कुतियाना यागु साक्षरता  अप्व दु।
मॊगुडू पॆळ्ळालू (सन् १९८५या संकिपा)
मॊगुडू पॆळ्ळालू  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९८५य् पिहांवगु खः।
कुतियाना
जनसंख्या
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १३% ६ दं स्वया म्हो जु।
मॊगुडू पॆळ्ळालू (सन् १९८५या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
त्याडीखान, अल्मोडा तहसील
त्याडीखान भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  अल्मोडा तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  अल्मोडा तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु