cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बर्केली, इलियोनोई
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ४१.८८६७९४ उत्तर व देशान्तर ८७.९१०५२८ पश्चिम खः । थ्व थासे ३६०७७४० वर्ग मिटर (१.३९२९५६ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
कलोज गाँव, राजगढी तहसील
कलोज गाँव भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मन्द्वी
मन्द्वी (अंग्रेजी:Mandvi), भारतयागु गुजरात राज्ययागु  कच्छ जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय २४ मिटर (७८ फुट) च्वे ला।
सिलु
सिलु नेपाल भाषाया न्हापांगु संकिपा खः । नेवाः समाजय् तसकं लोकंव्हाःगु सिलु लोकम्येया लिधंसाय् थुगु संकिपा दयेकूगु खः। थुकिया निर्माण प्रेम बानियाजुं यानादीगु खः।
स्वयादिसँ
पुचः:नेपाल भाषा संकिपा
इप्पटियुम् ऒरु पॆण् (सन् १९७५या संकिपा)
इप्पटियुम् ऒरु पॆण् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
फर्डिन्यांड म्यागालिन
फर्डिन्यन्ड म्यागालिन छम्ह नांजाम्ह अनवेषक ख। वेकयागु अन्वेषण नं पृथ्वी चाकुलागु खंयात पुष्टियायेत ग्वाहालि यात।
फोटोसिन्थेसिस
thumb|right|250px| वांगु पौ, फोटो सिन्थेसिसया निंतिं मू अंग ख। सजीव कोशिकातेसं जःया उर्जायात रासायनिक ऊर्जाय् हिलेगु प्रक्रियायात फोटोसिन्थेसिस धाइ। फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियाय् वनस्पतितेसं थःगु वांगु अंग दसु हःय् सूर्द्यःया जःया उपस्थितिइ वायुं कार्बनडाइअक्साइड व बुं नं लः कया कम्प्लेक्स अर्‍ग्यानिक पदार्थ दसु कार्बोहाइड्रेट्सया निर्माण याइ व अक्सिजन ग्यास (O2) पिकाइ। फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियाय् सूर्द्यःया जःया उपस्थितिइ वनस्पतिया वांगु हःय् दूगु सेलया दुने कार्बन डाइआक्साइड व लः स्वाना न्हापा साधारण कार्बोहाइड्रेट व लिपा जटिल काबोहाइड्रेटया देकेज्या जुइ। थ्व कथं अक्सिजन व ऊर्जा तःमि कार्बोहाइड्रेट (सूक्रोज, ग्लूकोज, स्टार्च आदिया निर्माण जुइ व अक्सिजन ग्यास पिहां वै। लः, कार्बनडाइअक्साइड, सूर्द्यःया जः व क्लोरोफिल फोटोसिन्थेसिसयात मदेकः मगाः। थुकिलि लः व कार्बनडाइअक्साइड फोटोसिन्थेसिसया कच्चा पदार्थ ख। फोटोसिन्थेसिसया प्रक्रिया दक्ले महत्वपूर्ण जैवरासायनिक प्रकृयाय् छगू ख। छुं नं छुं रुपय् हलिमया सकल प्राणी थ्व हे प्रक्रियाय् आश्रित जु।
रासायनिक समीकरण
फोटोसिन्थेसिसया सरलीकृत रासायनिक अभिकृयायात थ्व कथं कायेगु या:
कार्बन डाइअक्साइड + लः + जः + क्लोरोफिल → ग्लुकोज + अक्सिजन + लः + क्लोरोफिल
जः थ्व केमिकल रियाक्सनय् ब्वति मकासां जःया उपस्थिति थ्व रियाक्सनया निंतिं मा। थ्व रासायनिक क्रियाय् कार्बनडाइअक्साइडया ६ अणु व लःया १२ अणुया दथुइ रासायनिक प्रक्रिया जुइ गुकिया लिच्वःया कथं ग्लुकोजया छगू अणु, लःया ६ अणु व अक्सिजनया ६ अणु दया वै। थ्व प्रक्रियाय् मू उत्पादन ग्लूकोजया जुइ व अक्सिजन व लः साइडप्रडक्टया रूपं मुक्त जुइ। थ्व प्रतिक्रियाय् उत्पन्न लःयात सेलतेसं अवशोषित याइ व थ्व लः हानं जैव-रासायनिक प्रतिक्रियाय् छ्येलि। मुक्त जूगु अक्सिजन धाःसा वातावरणय् वनि। थ्व मुक्त अक्सिजनया स्रोत लःया अणु ख, कार्बनडाइअक्साइडया अणु मखु। रेडियो आइसोटप मालेज्यां थ्व खं लुया वःगु ख। थ्व रियाक्सनय् सूर्द्यःया विकिरण ऊर्जा रासायनिक ऊर्जाय् हिला वनि। थथे हिलावंगु उर्जा ग्लुकोजया अणुइ स्वथनिगु जुइ। फोटोसिन्थेसिसं वनस्पतितेसं प्रति दं लगभग १०० टेरावाटया सौर्य ऊर्जायात रासायनिक ऊर्जाया रूपय् अणुइ स्वथःनिगु याइ। थ्व ऊर्जाया परिमाण सकल मनु सभ्यताया वार्षिक ऊर्जा खर्च स्वया ७ गुणा अप्वः जु। थ्व ऊर्जा स्ट्याटिक ऊर्जाया रूपय्  संचित जुइ। अतः फोटोसिन्थेसिसयात ऊर्जा बंधनया प्रक्रिया नं धाइ। थ्व कथं फोटोसिन्थेसिस याइपिं प्राणीतेसं लगभग १0000000000 टन कार्बनयात प्रति दं जैव-पदार्थय् हिला छ्वइ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
प्राचीन काल निसें वनस्पतितेसं थःगु पोषण जरां याइ धाःगु खं मनुतेसं थुयावःगु दु। १७७२य् स्टिफन हेलेस नं वनस्पतिया हः वायु नं भोजन ग्रहण याइगु व थ्व क्रियाय् जःया महत्व दूगु खं प्रकाशित यानादिल। प्रिस्ट्लें १७७२य् दक्ले न्ह्यः सीकादिल कि थ्व प्रक्रिया बिले उत्पन्न वायुय् मैनमतो च्याकेछिं। मैनमतो च्यायेधुंका हानं वहे वायुलि म्वाम्ह छुं तःसा व छुं सी धकाः नं वय्‌कलं सीका दिल। वय्‌कलं १७७५य् हानं प्रकाशित यानादिल कि वनस्पतिं न्हिन्हे पिकाइगु ग्यास अक्सिजन ख। थ्व धुंका इंजन हाउसं १७७९य् सीकादिल कि वांगु वनस्पतिं सूर्द्यया जः दुबिले co2 ग्रहण याइ व अक्सिजन पिकाइ। डि. सासूरं १८०४य् वनस्पतितेसं न्हिन्हे जक्क co2 ग्रहण याइगु व o2 पिकाइगु व नापं २४ घौय् हे अक्सिजन ग्रहण याना co2 पिकाइगु वा सासः ल्हाइगु या धकाः सीकादिल। सासं १८८७य् लुइकादिल कि वांगु वनस्पतिया co2 ग्रहण याइगु व o2 पिकाइगु प्रक्रियां वनस्पतिइ स्टार्चया निर्माण जुइ।
प्रक्रिया विधि : विभिन्न मत
thumb|200px|फोटोसिन्थेसिस, लःयात तछ्याना O2 पिकाइगु व CO2यात ग्लुकोजय् हिलाछ्वइ। फोटोसिन्थेसिसया प्रक्रिया वांगु वनस्पतिइ जुइ व थुकिया समीकरण अत्यन्त साधारण दु। अथे जुसां CO2 व लः थें न्याःगु सरल पदार्थं गथे याना कार्बोहाइड्रेट्स थें न्याःगु जटिल पदार्थया निर्माण याइ धाःगु विषय धाःसा विवादास्पद दु। ई-ईले थी-थी विज्ञतेसं थ्व प्रक्रियायात थुइत थः-थःगु विभिन्न मत प्रकट याःगु दु। थुकिलि बैयर, विल्सटेटर व स्टाल व आरनोनया मत प्रमुख दु। बैयर, विल्सटेटर व स्टालया मत ऐतिहासिक रुपय् जक्क महत्व जु। थ्व विचाः लिपाया ईले याःगु परीक्षणय् पाय्‌छि मजूगु खने दत। १९६७य् आरनोनं क्लोरोप्लास्टय् दैगु प्रोटिन फैरोडोक्सिन फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियाय् मू ज्या याइ धका प्रस्ताव तयादिल। आधुनिक युगय् सकल वैज्ञानिकतेगु मान्यता दु कि फोटोसिन्थेसिसय् स्वतन्त्र अक्सिजन लखं वइ। आधुनिक कालय् अनेक प्रयोगतेगु आधारय् थ्व सिद्ध जुइ धुंकल कि फोटोसिन्थेसिस प्रक्रिया निगु चरणय् सम्पन्न जुइ। न्हापांगु चरणय् जः प्रक्रिया वा हिल प्रक्रिया वा फोटोकेमिकल प्रक्रिया जुइ धाःसा निगुगु चरणय् ख्युं प्रक्रिया वा ब्ल्याकम्यान प्रक्रिया वा जः मदूगु प्रक्रिया जुइ। फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियाय् निगु हे प्रक्रिया छगू लिपा मेगु कथं जुइ। जः प्रक्रिया ख्युं प्रक्रियाया उपेक्षाय् याकनं जु।
फोटोसिन्थेसिसया प्रक्रिया वनस्पतिया सकल क्लोरोप्लास्ट युक्त कोशिकाय् जुइ। अर्थात वनपतिया सकल वांगु भागय् जुइ। थ्व प्रक्रिया विशेषतः हःया मेसोफिलय् जुइ। मेसोफिलया प्यारेन्काइमाय् मेमेगु थासय् स्वया अप्व क्लोरोफिल दइगुलिं थथे जूगु ख।
जः प्रक्रिया
thumb|300px|right|क्लोपोप्लास्टय् जुइगु जः प्रक्रिया फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियाय् जःया उपस्थितिइ जुइगु प्रक्रिया फोटोकेमिकल प्रक्रिया ख। थ्व प्रक्रियायात हिल आदि अन्य वैज्ञानिकतेसं अध्ययन याःगु दु। जः प्रक्रियाया दथुया ईले ख्युं प्रक्रियात सीमाबद्ध कारकया ज्या याइ। जः प्रक्रिया निगु चरणय् जुइ: फोटोलाइसिस व हाइड्रोजनया पलिस्था। फोटोलाइसिसया प्रक्रियाय् जः क्लोरोफिलया अणुद्वारा फोटोनया रूपय् अवशोषित जुइ। क्लोरोफिलया अणुया छगू क्वान्टम जः शोषित यायेधुंका क्लोरोफिलया  मेगु अणुं न्हापाया उर्जा फोटोसिन्थेसिसय् मछ्यःतल्ले मेगु जः शोषित याइमखु। क्लोरोफिलं थ्व कथं शोषित जःया फोटोन उच्च ऊर्जा स्तरय् छगू इलेक्ट्रोन पिकाइ व थ्व शक्ति फस्फेटया स्वंगुगु स्वापू(बण्ड)लि स्थित जुया उच्च ऊर्जाया एडिनोसाइन ट्राइफास्फेटया रूपय् प्रकट जुइ। थ्व कथं क्लोरोफिलं जःया उपस्थितिइ एटिपि (ATP) देकी। थ्व प्रक्रियायात फोस्फोरिलेशन धाइ। थ्व कथं सूर्द्यःया जःया ऊर्जा एटिपिया रुपय् रसायनिक ऊर्जाय् हिलावनि। थ्व कथं क्लोरोफिल अणुइ निर्मित एटिपि क्लोरोफिल अणु स्वया पृथक जुया मेमेगु यक्व रसायनिक प्रक्रियाय् उर्जा बीगु ज्याय् सहायक जुइ। क्लोरोफिल धाःसा एटीपी स्वतन्त्र जुइ धुंका हानं अक्रिय जुइ। वान नील फ्र्यांक, विशनिक कथं थ्व क्रियाशील क्लोरोफिलया स्वापूलि लः वःसा लः रिड्युस्ड H व अक्सिजनेटेड OHय् बाना वनि।
H2O + सक्रिय क्लोरोफिल → H+ + OH-
थ्व फोटोलाइसिस प्रक्रियाय् O2 लः स्वया स्वतन्त्र जुइ व हाइड्रोजन नं हाइड्रोजन काइगु इन्टिटिइ वनि।
रूवान्डा भाषा
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
फोटोसिन्थेसिस
जः प्रक्रिया
2H2O + 2A → 2AH2 + O2
रूवान्डा भाषा
साहित्य
भाषाया साहित्य
फोटोसिन्थेसिस
जः प्रक्रिया
थ्व कथं स्वामा/सिमाया फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियां पिहां वःगु सकल अक्सिजन लखं वइ। हिल,रूबेन आदिं थ्व विचाःया समर्थन यानादिल नापं अक्सिजनया आइसोटोप O18 छ्येला थ्व विचाःयात प्रमाणित नं यानादिल। थ्व विचाःया लिच्वः छु जुल धाःसा CO2या अनुपस्थितिइ अक्सिजनया उत्पादन जुइ फु तर थुकिया निंतिं हाइड्रोजन काइगु छगू केमिकल इन्टिटि दये मा। थुकिया निंतिं वनस्पतिइ एनएडिपिं (NADP) निगु NADPH2 देकिगु खने दु।
2H2O+2NADP=2NADPH2+O2
फोस्फोरिलेसन
आरननया मतानुसार जः प्रक्रिया मू कथं एडिनोसाइन ट्राई फोस्फेट निर्माण नाप स्वापू दूगु प्रक्रिया ख। एटिपि छगू जः ऊर्जा अणु ख। थ्व एडीपीइ छगू फस्फेट ग्रुप स्वाये धुंका दैगु ख। थ्व प्रक्रियायात फोटोसिन्थेसिसय् फोस्फोरिलेसन धाइ। एडिपिया फोस्फोरिलेसनय् जः ऊर्जाया  मा। अतः, थ्व प्रक्रियायात फोटो-फोस्फोरिलेसन नं धाइ।
थ्व छगू जटिल प्रक्रिया ख। आरनन कथं जः प्र प्रक्रिया निगु स्टेपय् जुइ।
अयुग्म फोटो-फोस्फोरीलेशन व युग्म फोटो-फोस्फोरीलेशन
अयुग्म फोटो-फोस्फोरीलेशनय् लःया अपघटनया कारणं इलेक्ट्रोन निरन्तर प्राप्त जुइ तथा फोटो-फोस्फोरीलेशनं क्लोरोफिलय् जः ऊर्जां एटीपीया निर्माण जुयाच्वनि। थ्व कथं क्लोरोफिल ‘a’ सक्रिय जुइबिलय् फेरेडोक्सिनं इलेक्ट्रन ग्राहीया ज्या याइ। थुकियात एनएडीपी नांया coenzymeया ग्वहालिं एनएडी लः द्वारा त्वतुगु हाइड्रोजनयात ज्वना NADPH२य् हिलावनि।
थ्व कथं लःया विघटनं वःगु मुक्त इलेक्ट्रन क्लोरोफिल ‘b’यात उत्तेजित याना उच्च ऊर्जा स्तरय् थ्यनि। थ्व इलेक्ट्रन हानं गथे क्लोरोफिल ‘a’य् थ्यनि, थ्व खँ धाःसा पूवंकः मस्युनि। तर थ्व विश्वास दुकि प्लास्टोकविनोन नामक इलेक्ट्रोन ग्राहीं इलेक्ट्रोनतयेत ज्वना साइटोक्रोम द्वारा पुनः क्लोरोफिल ‘a’य् थ्यंकि। थुकिलि नापं एटीपीया नं निर्माण जुइ।
युग्म फोटो-फोस्फोरीलेशनया क्रियाय् सूर्द्यःया प्रकाशं क्लोरोफिल ‘a’ सक्रिय जुया इलेक्ट्रनयात पिने वांछ्वइ गुकियात क्लोरोफिलय् दूगु फैरीडाक्सीनं ज्वना तै। थ्व इलेक्ट्रोन मुक्त जुइ धुंका प्लास्टोक्वीनोन नामक इलेक्ट्रोन ग्राहीं ज्वनि। थ्व क्रियाया दथुइ एडीपी, एटीपीइ परिवर्तित जुइ व इलेक्ट्रोन पुनः मुक्त जुया साइटोक्रोम विकर जुया क्लोरोफिल ‘a’य् लिहां वनि। थ्व क्रियाय् नं एडीपी, एटीपीइ हिलावनि। थ्व क्रियाय् पिनेया इलेक्ट्रोन प्रयोग जुइमखु तथा क्लोरोफिलं इलेक्ट्रोन पिहांवया हानं लिहां वनि। थ्व कथं अयुग्म व युग्म प्रक्रियां लः विघटित जुइ गुकिलिं अक्सीजन ग्यास स्वतन्त्र जुइ तथा हाइड्रोजन, हाइड्रोजन ग्राही एनएडीपीं ज्वना, नापं ऊर्जा वर्गीकृत जुइ। थुकिया प्रयोग रासायनिक प्रक्रिया वा अप्रकाशीय प्रतिक्रियाय् जुइ।
अक्सीजन तथा प्रकाश-संश्लेषण
ख्युंगु प्रक्रिया, ब्लेकमैन प्रक्रिया वा प्रकाशहीन प्रक्रिया
thumb|right|350px|केल्विन चक्र या अंधेरी प्रक्रियाया किपा
इस प्रक्रिया के लिए प्रकाश की आवश्यकता नहीं होती है। इस प्रक्रिया में प्रायः कार्बनडाइऑक्साइड का अवकरण होता है। इस प्रक्रिया में पत्ती के स्टोमेटा द्वारा ग्रहण की गई कार्बनडाइऑक्साइड, पानी से निकली हाइड्रोजन (प्रकाश प्रक्रिया के अन्तर्गत) प्रकाश की ऊर्जा (जो क्लोरोफिल द्वारा प्रकाश क्रिया में प्राप्त की गई है) के कारण मिलकर एक स्थायी द्रव्य बनाता है।
CH2O, यह एक कार्बोहाइड्रेट्स की इकाई अणु है। केल्विन व बैनसन ने रेडियो आइसोटोपिक तकनीक का प्रयोग कर बताया कि प्रकाश-संश्लेषण की प्रक्रिया में पहला स्थाई यौगिक एक ३ कार्बन वाला 3-फोस्फोग्लिसेरिक अम्ल (पीजीए) बनता है। क्लोरोल्ला एवं सिनडेसमस नामक शैवालों में रेडियो एक्टिव C14O2 की उपस्थिति में कुछ समय के लिए प्रकाश-संश्लेषण कराया गया तथा इनमें भी पहला स्थाई द्रव्य फोस्फोग्लिसेरिक अम्ल बना। यह फोस्फोग्लिसेरिक अम्ल बाद में ग्लूकोज बनाता है। इस प्रकार केल्विन तथा उसके सहकर्मियों के कार्यों से यह सिद्ध हो गया कि प्रकाश-संश्लेषण प्रक्रिया में CO2 ग्लूकोज में परिवर्तित हो जाती है। उन्होंने इस प्रयोग में कार्बन के समस्थानिक (C14) का प्रयोग किया। क्लोरोफिल में राइबुलोज-1,5 विसफास्फेट उपस्थित रहता है। अब वायुमण्डलीय CO2 पत्ती के स्टोमेटा द्वारा प्रवेश कर अन्दर पहुँचती है तथा तुरन्त ही (४/१0000000 सेकेण्ड में) राइबुलोज-1,5 विसफास्फेट के साथ मिलकर एक अस्थाई यौगिक का निर्माण कती है। इस प्रकार बना अस्थाई यौगिक जो ५-कार्बन सुगर है शीघ्र ही फास्फोग्लाइसेरिक एसिड (PGA) के २ अणुओं में टूट जाता है। अब यहां पर NADPH2 द्वारा हाइड्रोजन मुक्त किये जाने पर पीजीए को पीजीएएल (phosphoglyceric aldehyde) में परिवर्तित कर देता है। इस क्रिया में ऊर्जा एटीपी से प्राप्त होती है। इस प्रकार CO2 से कार्बोहाइड्रेट्स निर्माण हो जाते हैं।
C3 व C4 पौधे
thumb|right|250px|C4 पौधों में कार्बन का स्थिरीकरण प्रकाश-संश्लेषण की अंधेरी प्रक्रिया में जिन पौधों में पहला स्थाई यौगिक फास्फोग्लिसरिक अम्ल बनता है उन्हें C3 पौधा कहते हैं। फास्फोग्लिसरिक अम्ल एक ३ कार्बन वाला योगिक है इसलिए इन पौधों का ऐसा नामकरण है। जिन पौधों में पहला स्थाई यौगिक ४ कार्बन वाला यौगिक बनता है उनको C4 पौधा कहते हैं। साधारणतः ४ कार्बन वाला यौगिक ओक्सैलोएसिटिक अम्ल (ओएए) बनता है। पहले ऐसा विश्वास किया जाता था कि प्रकाश-संश्लेषण में कार्बनडाइऑक्साइड के स्थिरीकरण या यौगिकीकरण के समय केवल C3 या केल्विन चक्र ही होता था अर्थात पहला स्थाई यौगिक फास्फोग्लिसरिक अम्ल ही बनता है। लेकिन १९६६ में हैच एवं स्लैक ने बताया कि कार्बनडाइऑक्साइड के स्थिरीकरण का एक दूसरा पथ भी है। उन्होंने गन्ना, मक्का, अमेरेन्थस आदि पौधों में अध्ययन कर बताया कि फोस्फोइनोल पाइरूविक अम्ल जो कि ३ कार्बन विशिष्ठ यौगिक है कार्बनडाइऑक्साइड से संयुक्त होकर ४ कार्बन विशिष्ठ यौगिक ओक्सैलोएसिटिक अम्ल बनाता है। इस क्रिया में फोस्फोइनोल पाइरूवेट कार्बोक्सिलेज इन्जाइम उत्प्रेरक का कार्य करता है।
अवयव, उनके स्रोत व कार्य
प्रकाश-संश्नेषण की क्रिया में चार मुख्य अवयव हैं, जल, कार्बनडाइऑक्साइड, प्रकाश एवं पर्ण हरिम। इन चारों की उपस्थिति इस क्रिया के लिए अति आवश्यक है। इनमें से जल एवं कार्बनडाइऑक्साइड को प्रकाश-संश्लेषण का कच्चा माल कहते हैं क्योंकि इनके रचनात्मक अवयवों द्वारा ही प्रकाश-संश्लेषण के मुख्य उत्पाद कार्बोहाइड्रेट की रचना होती है। इन अवयवो को पौधा अपने आस-पास के वातावरण से ग्रहण करता है।
कार्बनडाइऑक्साइड प्रकाश-संश्लेषण का एक मुख्य अवयव तथा कच्चा पदार्थ है। वायुमंडल में कार्बनडाइऑक्साइड गैस श्वसन, दहन, किण्वन, विघटन आदि क्रियाओं के द्वारा मुक्त होती है। वायु में इसकी मात्रा 0.0३ % से 0.0४ % होती है। स्थलीय पौधे इसे सीधे ही वायु से ग्रहण कर लेते हैं। इन पौधों की पत्तियों में छोटे छिद्र होते हैं जिन्हे पर्णरन्ध्र कहते हैं। कार्बनडाइऑक्साइड इन्हीं पर्णरन्ध्रों से पौधे की पत्तियों में प्रवेश करती है। जलमग्न पौधे जल में घुली कार्बनडाइऑक्साइड को अपनी शारीरिक सतह से विसरण द्वारा ग्रहण करते हैं। जल में कार्बनडाइऑक्साइड का स्रोत जलीय जन्तु हैं, जिनके श्वसन में यह गैस उत्पन्न होती है। जल के भीतर चट्टानों में उपस्थित कार्बोनेट तथा बाइकार्बोनेट के विघटन से भी  कार्बनडाइऑक्साइड उत्पन्न होती है जिसको जलीय पौधे प्रकाश-संश्लेषण में ग्रहण करते हैं। प्रकाश-संश्लेषण में ग्लूकोज (C6H12O6) नामक कार्बोहाइड्रेट का निर्माण होता है। इसमें कार्बन (C) तथा ऑक्सीजन (C) तत्व के परमाणु कार्बनडाइऑक्साइड (CO2) से ही प्राप्त होते हैं।
क्लोरोफिल क्लोरोफिल एक प्रोटीनयुक्त जटिल रासायनिक यौगिक है। यह प्रकाश-संश्लेषण का मुख्य वर्णक है। क्लोरोफिल ए तथा क्लोरोफिल बी दो प्रकार का होता है। यह सभी स्वपोषी हरे पौधों के क्लोरोप्लास्ट में पाया जाता है। क्लोरोफिल के अणु सूर्य के प्रकाशीय ऊर्जा को अवशोषित कर उसे रासायनिक ऊर्जा में रूपान्तरित करते हैं। सूर्य के प्रकाशीय ऊर्जा को अवशोषित करके क्लोरोफिल का अणु उत्तेजित हो जाते हैं। ये सक्रिय अणु जल के अणुओं को H+ तथा OH- आयन में विघटित कर देते हैं। इस प्रकार क्लोरोफिल के अणु प्रकाश-संश्लेषण की जैव-रसायनिक क्रिया को प्रारम्भ करते हैं।
प्रकाश सूर्य का प्रकाश प्रकाश-संश्लेषण के लिए आवश्यक है। बल्ब आदि के तीव्र कृत्रिम प्रकाश में भी प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया होती है। लाल रंग के प्रकाश में यह क्रिया सबसे अधिक होती है। लाल के बाद बैगनी रंग के प्रकाश में यह क्रिया सबसे अधिक होती है। ये दोनों रंग क्लोरोफिल द्वारा सर्वाधिक अधिक मात्रा में अवशोषित किए जाते हैं। हरे रंग को क्लोरोफिल पूरी तरह परावर्तित कर देते हैं अतः हर रंग के प्रकाश में प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया पूरी तरह रूक जाती है।
जल जल प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया का कच्चा माल है। स्थलीय पौधे इसे मिट्टी से जड़ के मूलरोमों द्वारा अवशोषित करते हैं। जलीय पौधे अपने जल के सम्पर्क वाले भागों की बाह्य सतह से जल का अवशोषण करते हैं। ऑर्किड जैसे उपररोही पौधे अपने वायवीय मूलों द्वारा वायुमंडलीय जलवाष्प को ग्रहण करते हैं। प्रकाश-संश्लेषण के प्रकाशीय अभिक्रिया में जल के प्रकाशीय विघटन से ऑक्सीजन उत्पन्न होता है। यही ऑक्सीजन उपपदार्थ के रूप में वातावरण में मुक्त होता है। अधेरी अभिक्रिया में बनने वाली ग्लूकोज के अणुओं में हाइड्रोजन तत्व के अणु जल से ही प्राप्त होते हैं। प्रकाश-संश्लेषण के समय जल अप्रत्यक्ष रूप से भी कई कार्य करता है। यह जीवद्रव्य की क्रियाशीलता तथा इनजाइम की सक्रियता को बनाए रखता है।
प्रभावित करने वाले कारक
प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया अनेक कारकों द्वारा प्रभावित होती है। इसके कुछ कारक बाह्य होते हैं तथा कुछ आंतरिक। इसके अतिरिक्त कुछ सीमाबद्ध कारक भी होते हैं। बाह्य कारण वे होते है जो प्रकृति व पर्यावरण में स्थित होते हुए फोटोसिन्थेसिस को प्रभावित करते हैं जैसे प्रकाश, चूँकि सूर्य के प्रकाश से पौधा इस क्रिया के लिए ऊर्जा प्राप्त करता है तथा अंधेरे से यह क्रिया सम्भव ही नहीं है। कार्बनडाई ऑक्साइड, क्यों कि ऐसा देखा गया है कि यदि अन्य सभी कारक पौधे को उच्चतम मात्रा में प्राप्त हों तथा वायुमंडल में CO2 की मात्रा धीरे-धीरे बढ़ाई जाये तो प्रकाश-संश्लेषण की दर भी बढ़ जाती है। तापमान, क्यो कि देखा गया है कि पौधों में प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया के लिये एक निश्चित तापक्रम की भी आवश्यकता होती है तथा जल,पानी फोटोकेमिकल प्रक्रियाओं के अत्यंत आवश्यक है व यह इस क्रिया के समय अनेक रासायनिक परिवर्तनों में सहयोग करता है। आंतरिक कारण वे होते हैं जो पत्तियों में स्थित होते हुए फोटोसिन्थेसिस की क्रिया को प्रभावित करते हैं जैसे- पर्ण हरिम या क्लोरोफ़िल जिसके द्वारा प्रकाश ऊर्जा रासायनिक ऊर्जा में परिवर्तित होती है। प्ररस या प्रोटोप्लाज्म जिसमें पाए जाने वाले विकर प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया को प्रभावित करते हैं। भोज्य पदार्थ का जमाव, क्यों कि प्रकाश-संश्लेषण की क्रिया में बना भोजन यदि स्थानीय कोशिकाओं में एकत्रित होता रहे तो प्रकाश-संश्लेषण की दर धीमी हो जाती है। पत्तियों की आंतरिक संरचना क्यों कि प्रकाश-संश्लेषण की दर पत्तियों में उपस्थित स्टोमेटा या रंध्रों की संख्या तथा उनके बंद एवं खुलने के समय पर निर्भर करती है।  पत्तियों की आयु, क्यों कि  नई पत्तियों में पुरानी पत्तियों की अपक्षा प्रकाश-संश्लेषण की दर अधिक होती है। इसके अतिरिक्त फोटोसिन्थेसिस को इन सभी वस्तुओं की अलग-अलग गति भी प्रभावित करती है। जब फोटोसिन्थेसिस की एक क्रिया विभिन्न कारकों द्वारा नियन्त्रित होती है तब फोटोसिन्थेसिस की गति सबसे मन्द कारक द्वारा नियंत्रित होती है। प्रकाश, कार्बनडाइऑक्साइड, जल, क्लोरोफिल इत्यादि में से जो भी उचित परिमाण से कम परिमाण में होता है, वह पूरी क्रिया की गति को नियन्त्रित रखता है। यह कारक समय विशेष के लिए सीमाबद्ध कारक कहा जाता है।
पिनेया स्वापू
पुचः:विज्ञान पुचः:वनस्पति विज्ञान पुचः:फोटोसिन्थेसिस
वरवु ऎट्टणा चॆलवु पत्तणा (सन् १९९४या संकिपा)
वरवु ऎट्टणा चॆलवु पत्तणा छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
घेराबारी
घेराबारी नेपा:यागु मेची अञ्चलयागु झापा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे १२४२ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं घेराबारी यागु जनसंख्या ६२८६ खः। थुकिली मिजंत ५०%, व मिसात ५०% दु।
लिधंसा
पुचः:मेची अञ्चल
गंड्रायि (कृष्णा)
गंड्रायि भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कृष्णा जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् जग्गय्यपेट मण्डलय् ला।
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
कस्वा
कस्वा (अंग्रेजी:Kasba), भारतयागु बिहार राज्ययागु  पुर्निया जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कस्वा शहरयागु जनसंख्या २५,५२२ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ४९% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ५७% दु, व मिसातेगु साक्षरता ४१% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कस्वा यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १८% ६ दं स्वया म्हो जु।
लिधंसा
Kasba
छप्रभाथ
छप्रभाथ (अंग्रेजी भाय:Chhaprabhatha), भारतयागु गुजरात राज्ययागु सुरत जिल्लायागु  सहर खः।
तकुल्टी, द्वाराहाट तहसील
तकुल्टी भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
फ्योडोर डोस्तोएभ्स्की
right|thumb पुचः:१८२१य् बुगु पुचः:१८८१य् मदुगु
तकुल्टी, द्वाराहाट तहसील
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
उषा वर्मा
छम्ह प्रवासी बेलायती हिन्दी च्वमि खः।
पालकेवरा, सुरजपुर मण्डल
पालकेवरा, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
सुदा लगा झिंझोली, थराली तहसील
सुदा लगा झिंझोली भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  चमोली जनपदया  थराली तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् गढवाली मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया गढवाली भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थाय् रजौटातेगु अधीनय दूगु ५२गढय् छगूलि ला। लिपा अजय पालया नेतृत्वय् पलिस्था जूगु गढवाल अधिराज्यय् थ्व थाय्‌ लावन। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं गढवालया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु प्रभावय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
अस्मिता
अस्मिता छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
नोमु (सन् १९७४या संकिपा)
नोमु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
बर्लिन, इलियोनोई
बर्लिन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
नोमु (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
बर्लिन, इलियोनोई
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १४० दु धासा थ्व थासे ६९ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.७५६८०८ उत्तर व देशान्तर ८९.९०३४०७ पश्चिम खः । थ्व थासे २५७८७७४ वर्ग मिटर (०.९९५६७ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
क्वेशा भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
ऎरडिकॆर (अनंतपुर)
ऎरडिकॆर भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् ब्रह्मसमुद्रं मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
डगनिया मुंगेली मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
उऱवु चॊल्ल ऒरुवऩ् (सन् १९७५या संकिपा)
उऱवु चॊल्ल ऒरुवऩ् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७५य् पिहांवगु खः।
नेवा: प्याखं
नेपाल भाषाया प्याखं खंग्वलं (शव्दं) नृत्य व नाटक निगूयातं थुइकी । नेवाः प्याखंया इतिहास म्होतिं २ हजार वर्ष (निद्व: दँ) पुलां ।
बो मार, कोलोर्याडो
बो मार संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
नेवा: प्याखं
प्रकार
थी-थी कथंया नेवाः प्याखंतयेत यक्व आधारय् बायेछिं। ख्वापा दूगु/मदूगु, दैवी/लोक, शास्त्रीय/न्ह्याइपुइकेगु, दबू/ख्यः/नगर प्याखं आदि थुकिया छुं आधार ख। नेवाः तजिलजिइ नांजाःगु छुं प्याखँ थ्व कथं दु-
बो मार, कोलोर्याडो
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.६२६९३७ उत्तर व देशान्तर १०५.०५०७६७ पश्चिम खः । थ्व थासे १८५६९३९ वर्ग मिटर (०.७१६९६८ वर्ग माइल) जमिन दु धासा २९२१५६ वर्ग मिटर (०.११२८०२ वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
वाङेमरोट
वाङेमरोट (अंग्रेजी:Wangemarot), नेपा:यागु राप्ती अञ्चलयागु  प्युठान जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ८५५ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं वाङेमरोट यागु जनसंख्या ४३३९ खः। थुकिली मिजंत ४५%, व मिसात ५५% दु।
वण्टिच्चोलै चिऩ्ऩराचु (सन् १९९४या संकिपा)
वण्टिच्चोलै चिऩ्ऩराचु छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
कुल्या
कुल्या छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
ओ सीत कथ (सन् १९७४या संकिपा)
ओ सीत कथ  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
कुल्या
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
ओ सीत कथ (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
कुल्या
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
घेर्मु
घेर्मु नेपा:यागु गण्डकी अञ्चलयागु लमजुङ जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ३८२ खा छेँ दु।
नीयो ञानो (मलयालम संकिपा)
नीयो ञानो (मलयालम भाषा:നീയോ ഞാനോ) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७९य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
केवलगाँव, राजगढी तहसील
केवलगाँव भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
छप्रौली
छप्रौली (अंग्रेजी भाय:Chhaprauli), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु बाघपत जिल्लायागु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  २४० मिटर (७८७ फिट)।
गरिकपाडु (कृष्णा)
गरिकपाडु  भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कृष्णा जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् जग्गय्यपेट मण्डलय् ला।
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
उऱवुक्कु कै कॊटुप्पोम् (सन् १९७५या संकिपा)
उऱवुक्कु कै कॊटुप्पोम् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
ब्र्यान्सन, कोलोर्याडो
ब्र्यान्सन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ७७ दु धासा थ्व थासे ४३ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.०१५२९१ उत्तर व देशान्तर १०३.८८३६८४ पश्चिम खः । थ्व थासे ६४४०९० वर्ग मिटर (०.२४८६८५ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
बील ए एफ बी, क्यालिफोर्निया
बील ए एफ बी संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ५११५ दु धासा थ्व थासे १६६२ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.१०६०३५ उत्तर व देशान्तर १२१.३४१४८४ पश्चिम खः । थ्व थासे २६१०६०३० वर्ग मिटर (१०.०७९५९५ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ३५३१७ वर्ग मिटर (०.०१३६३६ वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:क्यालिफोर्नियायागु शहर
बडवार, सुरजपुर मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
होस्दुर्गा
होस्दुर्गा (अंग्रेजी:Hosdurga), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु  चित्रदुर्गा जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ७३९ मिटर (२४२४ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं होस्दुर्गा शहरयागु जनसंख्या २२,४८० खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७२% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६८% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया होस्दुर्गा यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।
बर्विन, इलियोनोई
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ५४०१६ दु धासा थ्व थासे २०६९१ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ४१.८४२५३१ उत्तर व देशान्तर ८७.७८९९०५ पश्चिम खः । थ्व थासे १००८२०९० वर्ग मिटर (३.८९२७१७ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
छर्छा
छर्छा (अंग्रेजी भाय:Chharchha), भारतयागु छत्तीसगढ राज्ययागु कोरिया जिल्लायागु  सहर खः।
नेपालभाषा म्येचाः
नेपालभाषा म्येचाःतेगु धलः
लिधंसा
पुचः:नेपाल भाषा
पल्लॆपडुचु (सन् १९७४या संकिपा)
पल्लॆपडुचु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
मंड्या
मन्द्य (अंग्रेजी:Mandya), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु  मन्द्या जिल्लायागु छगु थाय्  खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ६७८ मिटर (२२२४ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मन्द्य शहरयागु जनसंख्या १३१,२११ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७३% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७७% दु, व मिसातेगु साक्षरता ६८% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मन्द्य यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् ११% ६ दं स्वया म्हो जु।
लिधंसा
पुचः:कर्णाटकयागु शहर
डकाचका मुंगेली मण्डल
डकाचका मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
वा मकऩे वा (सन् १९९४या संकिपा)
वा मकऩे वा छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
डकाचका मुंगेली मण्डल
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
अस्मिन्‌
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
घेत्मा
घेत्मा नेपा:यागु राप्ती अञ्चलयागु रुकुम जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ६७५ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं घेत्मा यागु जनसंख्या ३८९७ खः। थुकिली मिजंत ४९%, व मिसात ५१% दु।
तोल्सना, अलास्का
तोल्सना संयुक्त राज्य अमेरिकायागु अलास्का राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २७ दु धासा थ्व थासे ४६ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ६२.१०००४५ उत्तर व देशान्तर १४६.०४०४३२ पश्चिम खः । थ्व थासे ११६५०६८५९ वर्ग मिटर (४४.९८३५५२ वर्ग माइल) जमिन दु धासा २९७७३१५ वर्ग मिटर (१.१४९५४८ वर्ग माइल) ल दु ।
शोना भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
कुशलं
कुशलं छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
उङ्कवीट्टु कल्याणम् (सन् १९७५या संकिपा)
उङ्कवीट्टु कल्याणम् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
साङपाङ
साङपाङ (अंग्रेजी:Sangpang), नेपा:यागु कोशी अञ्चलयागु  भोजपुर जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ७३१ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं साङपाङ यागु जनसंख्या ३५७० खः। थुकिली मिजंत ४८%, व मिसात ५२% दु।
पॆद्दलु मारालि (सन् १९७४या संकिपा)
पॆद्दलु मारालि  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
छर्रा रफतपुर
छर्रा रफतपुर (अंग्रेजी भाय:Chharra Rafatpur), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु अलिगढ जिल्लायागु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
पॆद्दलु मारालि (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
वेपलपर्ति (अनंतपुर)
वेपलपर्ति भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
पॆद्दलु मारालि (सन् १९७४या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
वेपलपर्ति (अनंतपुर)
थ्व थाय् ब्रह्मसमुद्रं मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
ततार भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
कुवाँ, राजगढी तहसील
कुवाँ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
कस्गञ्ज
कस्गञ्ज (अंग्रेजी:Kasganj), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु  इताह जिल्लायागु छगु सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कस्गञ्ज शहरयागु जनसंख्या ९२,४८५ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६१% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ६७% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५५% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कस्गञ्ज यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १५% ६ दं स्वया म्हो जु।
लिधंसा
पुचः: उत्तर प्रदेशयागु शहर
ब्रेकेनरिज, कोलोर्याडो
ब्रेकेनरिज संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २४०८ दु धासा थ्व थासे ४२७० खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.४८६४४५ उत्तर व देशान्तर १०६.०४३५१६ पश्चिम खः । थ्व थासे १२८२१०७७ वर्ग मिटर (४.९५०२४६ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
घोडागाउं
घोडागाउं नेपा:यागु राप्ती अञ्चलयागु रोल्पा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ६०८ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं घोडागाउं यागु जनसंख्या २९२४ खः। थुकिली मिजंत ४६%, व मिसात ५४% दु।
वाङ्क पार्ट्ऩर् वाङ्क (सन् १९९४या संकिपा)
वाङ्क पार्ट्ऩर् वाङ्क छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
वाङसिङ देउराली
वाङसिङ देउराली (अंग्रेजी:Wangsing Deurali), नेपा:यागु गण्डकी अञ्चलयागु  स्याङ्जा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ५८४ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं वाङसिङ देउराली यागु जनसंख्या २९६२ खः। थुकिली मिजंत ४५%, व मिसात ५५% दु।
वनगवां, सुरजपुर मण्डल
वनगवां, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
बेथालो, इलियोनोई
बेथालो संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
प्रेमलू पॆळ्ळिळ्ळु (सन् १९७४या संकिपा)
प्रेमलू पॆळ्ळिळ्ळु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
पुचः:तेलुगु संकिपा
मानेगांव
मानेगांव (अंग्रेजी:Manegaon), भारतयागु मध्य प्रदेश राज्ययागु  जबलपुर जिल्लायागु छगु  सहर खः।
गौरवरं (कृष्णा)
गौरवरं भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कृष्णा जिल्लायागु छगु थाय् खः।
मानेगांव
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय २९८ मिटर (९७७ फुट) च्वे ला।
गौरवरं (कृष्णा)
थ्व थाय् जग्गय्यपेट मण्डलय् ला।
मानेगांव
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मानेगांव शहरयागु जनसंख्या ९१७४ खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
गौरवरं (कृष्णा)
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मानेगांव
जनसंख्या
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १०% ६ दं स्वया म्हो जु।
दलपुरवा मुंगेली मण्डल
दलपुरवा मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
वरङी
वरङी (अंग्रेजी:Warangi), नेपा:यागु कोशी अञ्चलयागु  मोरङ जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ६०८ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं वरङी यागु जनसंख्या ३३८३ खः। थुकिली मिजंत ४८%, व मिसात ५२% दु।
छाता
छाता (अंग्रेजी भाय:Chhata), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु मथुरा जिल्लायागु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
टनसिना, अलास्का
टनसिना संयुक्त राज्य अमेरिकायागु अलास्का राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ९२ दु धासा थ्व थासे ४५ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ६१.६६१८८३ उत्तर व देशान्तर १४५.१७७५८२ पश्चिम खः । थ्व थासे ३८२८२२९२५ वर्ग मिटर (१४७.८०८७६४ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ४९४०४६ वर्ग मिटर (०.१९०७५२ वर्ग माइल) ल दु ।
ब्यर भ्याली, क्यालिफोर्निया
ब्यर भ्याली संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३८.४६६३३५ उत्तर व देशान्तर १२०.०४५४११ पश्चिम खः । थ्व थासे १३३२७९४७ वर्ग मिटर (५.१४५९४९ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ५६०३५ वर्ग मिटर (०.०२१६३५ वर्ग माइल) ल दु ।
ऎटुप्पार् कैप्पिळ्ळै (सन् १९७५या संकिपा)
ऎटुप्पार् कैप्पिळ्ळै छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७५य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
ख्मेर भाषा
छगू भाषा ख।
वर्गीकरण
या भाषिक वर्गीकरण।
ल्हाइगु थाय्
भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु।
साहित्य
भाषाया साहित्य
ब्राइटन, कोलोर्याडो
ब्राइटन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २०९०५ दु धासा थ्व थासे ६९९० खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.९७४१८४ उत्तर व देशान्तर १०४.८०९९२६ पश्चिम खः । थ्व थासे ४४२३११५० वर्ग मिटर (१७.०७७७४३ वर्ग माइल) जमिन दु धासा १४१२२१ वर्ग मिटर (०.०५४५२६ वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
फ्रान्सिस्को गोया
फ्रान्सिस्को गोया इस्पान्योल भाषा:Francisco José de Goya y Lucientes (मार्च ३०, १७४६ – अप्रिल १६, १८२८) छम्ह एरागोनमि स्पेनमि चित्रकलामि व प्रिन्तमेकर ख।
पुचः:वास्तुशास्त्री, शील्पकार व चित्रकार
कुशले
कुशले छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
वाट्च्मेऩ् वटिवेलु (सन् १९९४या संकिपा)
वाट्च्मेऩ् वटिवेलु छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
अस्मिन्द्वये
अस्मिन्द्वये छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
क्वाडी, राजगढी तहसील
क्वाडी भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
तेडगांव, द्वाराहाट तहसील
तेडगांव भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
भडकटिया, पिथौरागढ (सदर) तहसील
भडकटिया भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  पिथौरागढ (सदर) तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।