cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मनुयागु मिखा
स्क्लेरा
स्क्लेरा धागु कर्नियायु ल्युनेयागु ५/६ मिखाग्व भुनातैगु छगु ओप्याक फाइब्रस संरचना खः। थुकिलि स्वंगु तहत दै। थुकियागु तहतेगु नां इपिस्क्लेरल तन्तु, स्क्लेरा प्रपर व ल्यामिना फुस्का खः।
युभियल तन्तु
युभियल तन्तु धागु मिखायागु हिधोंत दुगु भास्कुलर संरचना खः। थ्व तन्तुयात थाय् कथलं स्वंगु भागय् बाय् छिं। व स्वंगु भाग खः- आइरिस, सिलियरी बडी व कोरोइड।
आइरिसय् सिलियरी व प्युपिलरी भाग दु। सिलियरी बडीय् सुप्रासिलियरी ल्यामिना, स्ट्रोमा, पिग्मेन्टेड इपिथेलियमयागु तह, नन-पिग्मेन्टेड इपिथेलियमयागु तह व इन्टर्नल लिमिटिङ मेम्ब्रेन दु। कोरोइडय् सुप्राकोरोइडल ल्यामिना, स्ट्रोमा व बेसल ल्यामिना दु।
युभियल ट्र्याक्टयात हि बीगु धों शर्ट पोस्टेरियर सिलियरी आर्टरी, लङ्ग पोस्टेरियर सिलियरी आर्टरी व एन्टेरियर सिलियरी आर्टरी खः। आइरिसयागु दथुयागु होयार प्युपिल वा मिखायागु नानी धाई। थ्व होयागु डायामिटरयात आइरिसयागु कन्स्ट्रिक्सन व डाइलेटेसन नं तप्वा व चीप्वा याई। आइरिसय् दुगु पिग्मेन्ट नं याना मनुयागु मिखायागु रङ्ग पाई। भुयु मनुतेगु आइरिसय् म्हो जक्क पिग्मेन्ट दै धासा हाकुपिं हप्सीतेगु मिखाले येक्व पिग्मेन्ट दै।
लेन्स
मिखायागु लेन्स छगु ट्रान्स्प्यारेन्ट, बाइकन्केभ वस्तु खः। थ्व वस्तुयात लेन्स क्याप्सुल, इपिथेलियम व लेन्स फाइबर नं देकातई। लेन्सय् क्याटाराक्ट जुया मनुनं मखने फु।
भिटरस ह्युमर
थ्व मिखायागु भिटरस च्याम्बरय् दैगु छगु जेल्ली थें न्यागु पदार्थ खः।
आटाकामा गर्त
आटाकामा गर्त छगू मू महासागरीय गर्त ख।
पिनेया स्वापूत
पुचः:भूगोल पुचः:महासागरीय गर्त
प्रभात सन्ध्य (मलयालम संकिपा)
प्रभात सन्ध्य (मलयालम भाषा:പ്രഭാത സന്ധ്യ) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७९य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
यजुर्वेद
यजुर्वेद हिन्दू धर्मया छगू महत्त्वपूर्ण श्रुति धर्मग्रन्थ ख। थ्व ४गु वेदय् छगू वेद ख। थुकिलि यज्ञया असल प्रक्रियाया निंतिं गद्य व पद्य मन्त्र दु। थ्व हिन्दू धर्मया ४गु पवित्रतम प्रमुख ग्रन्थय् छगू व ऋग्वेद धुंकाया दकलय् महत्त्वपूर्ण वेदया रुपय् नालिगु या- थ्व वेदय् ६६३ मन्त्र दु। अथे जुसां थुकियात ऋग्वेद स्वया अलग धका काइगु या छाय्‌धाःसा यजुर्वेद मुख्य रूपं  छगू गद्यात्मक ग्रन्थ ख। यज्ञय् छ्यलिगु गद्यात्मक मन्त्रतेत ‘यजुस’ धाइ। यजुसया नामं हे वेदया नां यजुस+वेद(=यजुर्वेद) खँग्वःया संधि जूगु ख। यजुर्वेदया पद्यात्मक मन्त्र ॠग्वेद वा अथर्ववेदं कायातःगु दु। थुकिलि स्वतन्त्र पद्यात्मक मन्त्र म्हो जक्क दु। थ्व वेदय् अधिकांशतः यज्ञत व हवनतेगु नियम व विधान दु। अतः, थ्व ग्रन्थ कर्मकाण्ड प्रधान ख। ॠग्वेदया रचना सप्त-सिन्धु क्षेत्रय् जूल धाःसा यजुर्वेदया रचना कुरुक्षेत्रया प्रदेशय् जुल। छुं विज्ञतेगु मतानुसार थुकिया रचनाकाल १४०० निसें १००० ई.पू. दथुइ जूगु ख। यजुर्वेदया संहितात लगभग अंतिम रचित संहिता ख। थ्व संहितात ईसा पूर्व द्वितीय सहस्राब्दि निसें प्रथम सहस्राब्दीया आरंभिक सदिइ च्वयातःगु ख। थ्व ग्रन्थय् भारतीय आर्यतेगु सामाजिक व धार्मिक जीवन खनेछिं। अबिलय्‌या वर्ण-व्यवस्था तथा वर्णाश्रमया लू नं थुकिलि दु। यजुर्वेद संहिताय् वैदिक कालया धर्मया  कर्मकाण्ड आयोजन हेतु यज्ञ यायेत मंत्रतेगु मुना दु। यजुर्वेदय् निगु शाखा दु: दक्षिण भारतय् प्रचलित कृष्ण यजुर्वेद व उत्तर भारतय् प्रचलित शुक्ल यजुर्वेद शाखा।
थुकिलि कर्मकाण्डया यक्व यज्ञतेगु विवरण दु-
संप्रदाय, शाखा व संहिता
यजुर्वेदाध्यायी परम्पराय् निगु सम्प्रदाय दु- ब्रह्म सम्प्रदाय वा कृष्ण यजुर्वेद व आदित्य सम्प्रदाय वा शुक्ल यजुर्वेद।
वर्तमानय् कृष्ण यजुर्वेदया शाखाय् ४ संहितात दु-तैत्तिरीय, मैत्रायणी, कठ व कपिष्ठल कठ। शुक्ल यजुर्वेदया शाखाय् निगु प्रधान संहितात दु- १. मध्यदिन संहिता व २. काण्व संहिता। थौंकन्हे आपालं दूगु यजुर्वेद मध्यदिन संहिता ख। थुकिलि ४० अध्याय, १९७५ कण्डिका (छगू कण्डिका अनुष्ठान कर्मय् प्रयुक्त यक्व मन्त्रया पुचः ख) तथा ३९८८ मन्त्र दु। गायत्री मंत्र (३६.३) तथा महामृत्युञ्जय मन्त्र (३.६०) थुकिलि हे ला।
यजुर्वेद कर्मकाण्ड नाप स्वापू दूगु वेद ख। थुकिलि थीथी यज्ञ (दसु अश्वमेध)या वर्णन यानातःगु दु। यजुर्वेद पाठ अध्वुर्य द्वारा याइ। यजुर्वेद ५ शाखाय् विभक्त दु-
यजुर्वेदया भाष्यकारय् उवट (१०४० ईस्वी) व महीधर (१५८८)या भाष्य उल्लेखनीय दु। इमिगु भाष्यं यज्ञीय कर्मतेगु संबंध क्यनातःगु दु। शृंगेरीया शंकराचार्यतेसं नं यजुर्वेद भाष्यतेगु विद्वत्ताया परम्परा तयातःगु दु।
अपाचे जंकसन, एरिजोना
अपाचे जंकसन संयुक्त राज्य अमेरिकायागु एरिजोना राज्ययागु छगु सिटी खः।
यजुर्वेद
स्वयादिसँ
पुचः:धर्मग्रन्थ पुचः:हिन्दू धर्म पुचः:वेद
अपाचे जंकसन, एरिजोना
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ३१८१४ दु धासा थ्व थासे २२७७१ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३३.४१०९५२ उत्तर व देशान्तर १११.५४८०११ पश्चिम खः । थ्व थासे ८८६६७३६७ वर्ग मिटर (३४.२३४६६३ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:एरिजोनायागु शहर
डुरांगो, कोलोर्याडो
डुरांगो संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १३९२२ दु धासा थ्व थासे ५८१९ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.२७८६६६ उत्तर व देशान्तर १०७.८७१२९३ पश्चिम खः । थ्व थासे १७५६८९०९ वर्ग मिटर (६.७८३३९४ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ८१६९० वर्ग मिटर (०.०३१५४१ वर्ग माइल) ल दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
गातू, राजगढी तहसील
गातू भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
निघ्वा, कुभीर‌ मण्डल
निघ्वा, कुभीर‌ मण्डल भारतया आन्ध्रप्रदेश राज्यया अदिलाबादु जिल्लाया कुभीर‌ मण्डलया छगू थाय्‌ ख। सकल भारतया ६३८५९६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् द्रविडियन मूलया मनुतय्‌गु उपस्थिति दु। थ्व थासय् द्रविडिय भाषा परिवारया तेलुगु भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
ऐतरेय ब्राह्मण (ई.पू.८००) व महाभारत थें न्याःगु संस्कृत महाकाव्यय्‌ थ्व थाय्‌ आ दूगु थासय्‌ न्हापा दयाच्वंगु राज्यया वर्णन यानातःगु दु।
शिलालेखीय प्रमाण कथं थ्व थासय्‌ न्हापा कुबेरकाद्वारा शासित छगू प्रारंभिक राज्य दूगु वर्णन या। मौर्यतयेसं ई.पू. ४गु शताब्दीइ थःगु शासन थन थ्यंकूगु खने दु। मौर्य वंशया पतन धुंका ई.पू. ३गु शताब्दीइ आन्ध्र शातवाहन स्वतनत्र जूगु व सन्‌ २२०इ शातवाहनतयेगु ह्रास धुंका ईक्ष्वाकु राजवंश, पल्लव, आनंद गोत्रिका, विष्णुकुंडीना, पूर्वी चालुक्य व चोलातयेगु शासन जूगु इतिहासय्‌ च्वयातःगु दु। थ्व थासय्‌ आपालं छ्येलिगु तेलुगु भाषा विनुकोंडातयेसं थःगु राजकालय्‌ राजभाषा दयेकूगु इतिहास दु। पल्नाडुया ल्वापू धुंका पूर्वी चालुक्यतय्‌गु शक्ति म्हो जुया १२ व १३गु शताब्दीइ काकतीय राजवंशतयेगु उदय जुल व लिपा सकल तेलुगू भूमि काकतीयतय्‌गु अधीनय्‌ लावन। सन्‌ १३२३इ दिल्लीया सुल्तान ग़ियास-उद-दिन तुग़लक़ं उलघ खानया अधीनय्‌ छ्वगु सेनां जुजु प्रतापरुद्रयात बन्दी दयेकुसां सन्‌ १३२६इ मुसुनूरी नायकतयेगु सफल विरोधी अभियानं प्रेरित जुया हरिहर व बुक्कातयेसं विजयनगर साम्राज्यया पलिस्था यात। सन्‌ १३४७य दिल्ली सल्तनतया विरुद्ध अला-उद-दीन हसन गंगूद्वारा दक्षिण भारतय्‌ छगू स्वतन्त्र मुस्लिम राष्ट्र, बहमनी राज्यया पलिस्था यायेधुंका थ्व थाय्‌ थ्व हे राज्यय्‌ लावन। १६गु व १७गु शताब्दीया अन्त तक्क कुतुबशाही राजवंशं थ्व थाय्‌यात थःगु अधीनय्‌ तल।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌या जलवायु गरम व आद्र जु। थ्व थाय्‌या जलवायु निर्धारणय्‌ दक्षिण पश्चिम मनसूनया यक्व भूमिका दु। थ्व थासय्‌ चिकुलाय्‌ वातावरण बांलाइ। थ्व थास्य्‌ ग्रीष्मकाल मार्च निसें जुन तक्क जुइ। थ्व लाय्‌ तापमान अप्वया च्वनि। जुलाई निसें सेप्टेम्बर तक्क उष्णकटिबंधीय बर्खा मौसम जुइ व थ्व बिले यक्व वा वइ। अक्टोबर ला नापं चिकुला न्ह्यथनि व अक्टोबर, नोभेम्बर, डिसेम्बर, ज्यानुवरी व फेब्रुवरी तक्क चिकुला जुइ।
अर्थ-व्यवस्था
थ्व थाय्‌या अर्थव्यवस्थाय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। जाकी, तु, कपाय्‌ आदि बाली थन बुइकिगु या।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाषा तेलुगू ख। थ्व भाषा नापं उर्दू, हिन्दी, अंग्रेजी, तमिल आदि नं भाषा थन थुइगु या। थ्व थाय्‌या मू जाति द्रविड नश्लया तेलुगू जाति ख। द्रविड जातिया नश्ल जुसां थ्व जाति आर्यनाप मिश्रित जूगु खने दु। थनया नसाःय्‌ जाकि आधारित नसाःया तःधंगु थाय्‌ दु। जाति अनुसार नसाः पाइगु या व हिन्दू ब्राम्हण नसाः प्रायः शाकाहार जुइ धाःसा मुस्मां तयेगु नसाः शाकाहार मजु। थनया नसाःय्‌ पच्चडी, आवकाय आदि अचार नांजा। नापं मनुतयेसं बिरयानी, डोसा आदि नं आपालं नइगु या। थनया परम्पराय्‌ आन्ध्र शास्त्रीय संगीत व प्याखं विशेषयाना कुचिपुडि नांजा। थन हनिगु मू नखःय्‌ संक्रांति, महा शिवरात्रि, होली, युगादि, श्री राम नवमी, वरलक्ष्मी व्रतम, राखी पूर्णिमा, विनायक चवथी, दशहरा, अट्ल तद्दी, दीपावली, ईद-उल-फ़ित्र, बक्र-ईद, मुहर्रम आदि ला। थन तेलुगु संकिपा व कर्नाटक संगीतया नं प्रभाव दु। थ्व थासय्‌ हिन्दू धर्म व मुस्मां धर्मया प्रभाव खने दु।
पिनेया स्वापू
Template:
पुचः:कुभीर‌ मण्डल, अदिलाबादु जिल्ला पुचः: पुचः:कुभीर‌ मण्डल, अदिलाबादु जिल्लाया थाय्‌ पुचः:Adilabadu
कीझापभुर
कीझापभुर (अंग्रेजी:Keezhapavur), भारतयागु तामिल नाडु राज्ययागु  तिरुनेलभेली जिल्लायागु छगु पञ्चायत-शासित सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं कीझापभुर शहरयागु जनसंख्या १९,९५८ खः। थुकिली मिजंत ५०%, व मिसात ५०% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६७% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५७% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया कीझापभुर यागु साक्षरता  अप्व दु।
बन्कोम्ब, इलियोनोई
बन्कोम्ब संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु भिलेज खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १८६ दु धासा थ्व थासे ८६ खा छें दु ।
भवराही, सुरजपुर मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
बन्कोम्ब, इलियोनोई
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३७.४७०९८७ उत्तर व देशान्तर ८८.९७४९३५ पश्चिम खः । थ्व थासे ३१३११३२ वर्ग मिटर (१.२०८९३७ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
भवराही, सुरजपुर मण्डल
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
मोहदी मुंगेली मण्डल
मोहदी मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
मऱुपटियुम् (सन् १९९३या संकिपा)
मऱुपटियुम्  छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९३य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
प्यूर्टोरिका गर्त
प्यूर्टोरिका गर्त छगू मू महासागरीय गर्त ख ।
पिनेया स्वापूत
पुचः:भूगोल पुचः:महासागरीय गर्त
गोर्खे
गोर्खे नेपा:यागु मेची अञ्चलयागु इलाम जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे १०३१ खा छेँ दु।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय १२४८ मिटर (४०९४ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं गोर्खे यागु जनसंख्या ५२०८ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
लिधंसा
पुचः:मेची अञ्चल
देवलाड गूंठ, द्वाराहाट तहसील
देवलाड गूंठ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
तोटचॆर्ल (कृष्णा)
थ्व थाय् पॆनुगंचिप्रोलु मण्डलय् ला।
देवलाड गूंठ, द्वाराहाट तहसील
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
मराठाक्करा
मराठाक्करा (अंग्रेजी:Marathakkara), भारतयागु केरला राज्ययागु  थ्रिस्सुर जिल्लायागु छगु  सहर खः।
देवलाड गूंठ, द्वाराहाट तहसील
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मराठाक्करा
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मराठाक्करा शहरयागु जनसंख्या १७,९३४ खः। थुकिली मिजंत ४९%, व मिसात ५१% दु।
तोटचॆर्ल (कृष्णा)
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
मराठाक्करा
जनसंख्या
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।
इल्काल
इल्काल (अंग्रेजी:Ilkal), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु  बगलकोत जिल्लायागु छगु सहर खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ५८५ मिटर (१९१९ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं इल्काल शहरयागु जनसंख्या ५१,९५६ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६२% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७२% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५२% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया इल्काल यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १४% ६ दं स्वया म्हो जु।
नापेरे भगवान् (सन् १९७६या संकिपा)
नापेरे भगवान्  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
चिर्मिरी
चिर्मिरी (अंग्रेजी भाय:Chirmiri), भारतयागु छत्तीसगढ राज्ययागु कोरिया जिल्लायागु सहर इलाका खः।
कृपयाऽपारे
कृपयाऽपारे छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
बरवाळा तालुका
भारतया गुजरात राज्यया अमदावाद जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।
गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु-
पिनेया स्वापू
पुचः: अमदावाद जिल्ला पुचः:गुजरात पुचः:गुजरातया तालुका पुचः:गुजरातया प्रशासनिक क्षेत्र पुचः:भारतया तालुका
प्रभु (मलयालम संकिपा)
प्रभु (मलयालम भाषा:പ്രഭു) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७९य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
फिलिपिन्स गर्त
फिलिपिन्स गर्त छगू मू महासागरीय गर्त ख ।
पिनेया स्वापूत
पुचः:भूगोल पुचः:महासागरीय गर्त
बोदफिस, क्यालिफोर्निया
बोदफिस संयुक्त राज्य अमेरिकायागु क्यालिफोर्निया राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १८२३ दु धासा थ्व थासे ११८८ खा छें दु ।
मतुमति (सन् १९९३या संकिपा)
मतुमति  छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९३य् पिहांवगु खः।
बोदफिस, क्यालिफोर्निया
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३५.५८९२४६ उत्तर व देशान्तर ११८.४८१८५९ पश्चिम खः । थ्व थासे २०६१६६०८ वर्ग मिटर (७.९६०११७ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
बंकर हिल, इलियोनोई
बंकर हिल संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १८०१ दु धासा थ्व थासे ७४२ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३९.०४१४५२ उत्तर व देशान्तर ८९.९५०८९८ पश्चिम खः । थ्व थासे ३०५४८९८ वर्ग मिटर (१.१७९५०३ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ६०१७५ वर्ग मिटर (०.०२३२३४ वर्ग माइल) ल दु ।
केगांव
केगांव (अंग्रेजी:Kegaon), भारतयागु महाराष्ट्र राज्ययागु  रायगढ जिल्लायागु छगु  सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं केगांव शहरयागु जनसंख्या ७९२४ खः। थुकिली मिजंत ५५%, व मिसात ४५% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ८१% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ८६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ७६% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया केगांव यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १२% ६ दं स्वया म्हो जु।
नेरं नादिकादु आकलिदि (सन् १९७६या संकिपा)
नेरं नादिकादु आकलिदि  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
सपही
सपही (अंग्रेजी:Sapahi), नेपा:यागु जनकपुर अञ्चलयागु  धनुषा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे १२२० खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं सपही यागु जनसंख्या ७५३९ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
आक्रमण
आक्रमण छगु सैन्य प्रकृया ख। थ्व प्रकृयाय् थःगु प्रतिद्वन्द्वियात थःगु शौर्यबल छ्य्‌ला परास्त यायेगु कुतः जुइ।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
चेतसां
चेतसां छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
आक्रम्‌
आक्रम्‌ छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
प्रतीक्ष (मलयालम संकिपा)
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
बुढलाकोट N.Z.A., कोश्याँकुटोली तहसील
बुढलाकोट N.Z.A. भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  नैनीताल जनपदया  कोश्याँकुटोली तहसीलया छगु गां ख।
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
बायोलोजी
Biology studies the variety of life (clockwise from top-left) E. coli, tree fern, gazelle, Goliath beetle
बायोलोजी (युनानी भाषा: βιολογία - βίος, बायोस्, "जीवन"; -λογία, -लोजिया) प्राकृतिक विज्ञानया छगू ख्यः ख। थ्व ख्यले प्राणी, प्राणीतेगु स्वापू व प्राणीया वातावरणया सीकेज्या जुइ। थ्व विज्ञानय् प्राणीतेगु संरचना, ज्या, ग्रोथ, उत्त्पत्ति, इभोलुसन, व प्राणीतेगु डिस्ट्रिब्युसनया वैज्ञानिक सीकेज्या जुइ। नापं थ्व विज्ञानय् प्राणीतेगु गुणया आधारय् वर्गीकरण व प्रजातिया उत्त्पत्तिया बारेय् अध्ययन जुइ। आधुनिक बायोलोजीया प्यंगु मूल सिद्धान्त ख: सेल सिद्धान्त, इभोलुसन, जेनेटिक्स व होमियोस्ट्यासिस।
बायोलोजी छगू निश्चित विज्ञानया रुपय् १९गु शताब्दीइ विकास जुल। थ्व ईले वैज्ञानिकतेसं प्राणीतेगु आधारभूत गुणया सीका काल। आःया ईले बायोलोजी विद्यालय व विश्वविद्यालयतेगु आधारभूत पाठ्यक्रमया छगू विषय जुइ धुंकल। नापं थ्व विषयय् यक्व सफू, जोर्नल आदि नं नियमित कथं ध्वायेगु या।
बायोलोजीया आपालं ख्यःत विशिष्टिकृत विषयया कथं सीकीगु या। परम्परागत कथं थ्व ख्यःयात बोटानी, वनस्पतिया सीकेज्या; जुलोजी, पशुया सीकेज्या; व माइक्रोबायोलोजी, माइक्रोअर्‍ग्यानिजमया सीकेज्याया कथं बायेगु या। हानं थ्व ख्यःतेत नं प्राणीयात सीकिगु तह व प्राणीयागु बारेय् जानकारी कायेगु तवः कथं हानं बायेगु या। बायोकेमिस्ट्रीइ जीवनया आधारभूत केमिस्ट्रीया अध्ययन जुइ; मोलेकुलर बायोलोजीइ बायोलोजिकल मोलेकुलया जटिल काये-बियेया अध्ययन जुइ; सेलुलर बायोलोजीइ सेलया अध्ययन जुइ; फिजियोलोजीइ प्राणीया टिस्यु व अर्‍ग्यान सिस्टमया भौतिक व रसायनिक ज्याया अध्ययन जुइ; इकोलोजीइ प्राणी व प्राणीया वातावरणया सम्बन्धया अध्ययन जुइ।
External links
Biulohia Uumassuseqartulerineq Biulugía जीवशास्त्रं Biyoloci
मरेह्रा
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मरेह्रा शहरयागु जनसंख्या १७,७७२ खः। थुकिली मिजंत ५३%, व मिसात ४७% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ४०% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ४९% दु, व मिसातेगु साक्षरता ३०% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मरेह्रा यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १८% ६ दं स्वया म्हो जु।
रोमशे गर्त
रोमशे गर्त छगू मू महासागरीय गर्त ख ।
पिनेया स्वापूत
पुचः:भूगोल पुचः:महासागरीय गर्त
इड्स, कोलोर्याडो
इड्स संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ७४७ दु धासा थ्व थासे ३८९ खा छें दु ।
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
चितापुर
चितापुर (अंग्रेजी भाय:Chitapur), भारतयागु कर्णाटक राज्ययागु गुल्बर्गा जिल्लायागु पञ्चायत-शासित सहर खः।
भूगोल
थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः । थ्व थाय्यागु उचाइ खः  ४०३ मिटर (१३२२ फिट)।
वॆंकटपुरं (कृष्णा)
वॆंकटपुरं भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कृष्णा जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् पॆनुगंचिप्रोलु मण्डलय् ला।
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
व्यसन
व्यसन छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
निजं निद्रपोदु (सन् १९७६या संकिपा)
निजं निद्रपोदु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
कन्हारकांपमुंगेली मण्डल
कन्हारकांपमुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
मतुरै मीऩाट्चि (सन् १९९३या संकिपा)
मतुरै मीऩाट्चि छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९३य् पिहांवगु खः।
कन्हारकांपमुंगेली मण्डल
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
मतुरै मीऩाट्चि (सन् १९९३या संकिपा)
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
कन्हारकांपमुंगेली मण्डल
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
शिवप्रसाद, सुरजपुर मण्डल
शिवप्रसाद, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
दुरदकुंट (अनंतपुर)
दुरदकुंट भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु अनंतपुर जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् कल्याणदुर्गं मण्डलय् ला।
भूगोल
अनन्तपुर जिल्लायागु अक्षांश १३'४०' निसें १५'-१५' उत्तर व देशान्तर ७६'-५०' व ७८'-३०' पूर्वय् ला । थ्व थाय् अनन्तपुर जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
बर्ब्याङ्क, इलियोनोई
बर्ब्याङ्क संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इलियोनोई राज्ययागु छगु सिटी खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या २७९०२ दु धासा थ्व थासे ९५१८ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ४१.७४४०८२ उत्तर व देशान्तर ८७.७७०२२६ पश्चिम खः । थ्व थासे १०८०७४७८ वर्ग मिटर (४.१७२७९१ वर्ग माइल) जमिन दु धासा ० वर्ग मिटर (० वर्ग माइल) ल दु ।
गोर्खुंगा
गोर्खुंगा नेपा:यागु लुम्बिनी अञ्चलयागु अर्गाखाँची जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे ६८२ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं गोर्खुंगा यागु जनसंख्या ३३५८ खः। थुकिली मिजंत ४६%, व मिसात ५४% दु।
एरिजोना सिटी, एरिजोना
एरिजोना सिटी संयुक्त राज्य अमेरिकायागु एरिजोना राज्ययागु छगु सिडिपि खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ४३८५ दु धासा थ्व थासे २१९७ खा छें दु ।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश ३२.७५१६४१ उत्तर व देशान्तर १११.६७९२८३ पश्चिम खः । थ्व थासे १५७९९९४८ वर्ग मिटर (६.१००३९४ वर्ग माइल) जमिन दु धासा १९६८०८ वर्ग मिटर (०.०७५९८८ वर्ग माइल) ल दु ।
सुण्डा गर्त
सुण्डा गर्त छगू मू महासागरीय गर्त ख ।
पिनेया स्वापूत
पुचः:भूगोल पुचः:महासागरीय गर्त
पुष्यरागं (मलयालम संकिपा)
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
पल्लॆसीम (सन् १९७६या संकिपा)
पल्लॆसीम  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुचः:तेलुगु संकिपा
कृपा
कृपा छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
चटबारा गांव
चटबारा गांव (अंग्रेजी भाय:Chitbara Gaon), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु बल्लिया जिल्लायागु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
मलरे कुऱिञ्चि मलरे (सन् १९९३या संकिपा)
मलरे कुऱिञ्चि मलरे  छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९३य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
आक्षेपः
आक्षेपः छगु संस्कृत भाषायागु खँग्वः खः। थ्व खँग्वःयागु  छ्येलेज्या येक्व सफू व स्तोत्रय् जुगु दु।
उत्पत्ति व विकास
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल।
छ्येलेज्या
थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु।
मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप
मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथलं दु
पिनेयागु स्वापू
संस्कृत खँग्वसफू
केक्री
केक्री (अंग्रेजी:Kekri), भारतयागु राजस्थान राज्ययागु  अज्मेर जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।
भूगोल
थ्व शहरयागु अक्षांश व देशान्तर खः । समुद्र सतह स्वया थ्व थाय ३४७ मिटर (११३८ फुट) च्वे ला।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं केक्री शहरयागु जनसंख्या ३४,१२९ खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ६३% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७४% दु, व मिसातेगु साक्षरता ५१% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया केक्री यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १५% ६ दं स्वया म्हो जु।
इगल, कोलोर्याडो
इगल संयुक्त राज्य अमेरिकायागु कोलोर्याडो राज्ययागु छगु टाउन खः।
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ३०३२ दु धासा थ्व थासे १११६ खा छें दु ।
इल्तिफत्गञ्ज बजार
इल्तिफत्गञ्ज बजार (अंग्रेजी:Iltifatganj Bazar), भारतयागु उत्तर प्रदेश राज्ययागु  आम्बेडकर नगर जिल्लायागु छगु नगर पञ्चायत-शासित सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं इल्तिफत्गञ्ज बजार शहरयागु जनसंख्या ११,३३९ खः। थुकिली मिजंत ५२%, व मिसात ४८% दु।
इगल, कोलोर्याडो
लिधंसा
पुचः:कोलोर्याडोयागु शहर
इल्तिफत्गञ्ज बजार
जनसंख्या
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ५५% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ६०% दु, व मिसातेगु साक्षरता ४९% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया इल्तिफत्गञ्ज बजार यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् २०% ६ दं स्वया म्हो जु।
मछीनाखोली, पिथौरागढ (सदर) तहसील
मछीनाखोली भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  पिथौरागढ जनपदया  पिथौरागढ (सदर) तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
दौला, द्वाराहाट तहसील
दौला भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलया छगु गां ख। सकल भारतया ६३८५९६ गां व उत्तराखण्डया १६८२६ गाम्य थ्व नं छगू ख। थ्व थासय् कुमाँउ जातिया मनुतेगु उपस्थिति दु। थ्व थासय् भारोपेली भाषा परिवारया पहाडी भाषाया कुमाँउ भाषा आपालं छ्येलिगु या।
इतिहास
हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् थ्व थाय्‌ दूगु थाय्‌यात न्हापानिसें हे ऋषिमुनितेगु तपोभूमिया रुपय् वर्णन यानातःगु दु। ऐतिहासिक वर्णन कथं थ्व थासय् कुमाँउया स्थानीय कत्युरी वंशया जुजु, चन्द वंशया जुजु व डोटीया रायका पिंसं शासन याःगु खने दु। थ्व धुंका नेपाःया एकिकरण अभियानय् थ्व थाय्‌ नेपाःया अधीनय् लावन व येँ केन्द्रित नेपाःया छगू भूभागया रुपय् थ्व थाय्‌ स्थापित जुल। लिपा ब्रिटिसतेसं डिभाइड एण्ड रुलया नीतिकथं कुमाँउया स्थानीय क्षेत्रीयतेत थःगु पक्षय् कया नेपामि गोर्खा सेनानाप ल्वाकल। थ्व ल्वापूया लिच्वया कथं सुगौली सन्धि जुल व थ्व थाय्‌ नेपाःस्वया पृथक जुल। बिस्तारं ब्रिटिसतेसं थ्व थाय्‌यात थःगु कब्जाय् काल। ब्रिटिसतेसं भारत त्वते धुंका थ्व थाय्‌ उत्तर प्रदेश राज्यय् लाःवन। लिपा नोभेम्बर ९, सन् २०००य् थ्व थाय्‌ उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ विभागय् लावन।
भूगोल व जलवायु
थ्व थाय्‌ भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  कुमाँउ मण्डलया  अल्मोड़ा जनपदया  द्वाराहाट तहसीलय् ला। थ्व छगू पहाडी थाय्‌ ख। थ्व थासय् ग्रीष्म ॠतु ग्रेगोरियन पात्रोया मार्च निसें मध्य जुन तक्क जुइ। वर्षा ॠतु मध्य जुन निसें अगस्ट तक्क जुइ। थ्व ईले बंगालया खाडीं वैगु फसं मनसुन वृष्टि याकी। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क शीत ॠतु जुइ। नोभेम्बर निसें ज्यानुवरी तक्क तापक्रम म्हो जुया वनि व ज्यानुवरीइ सिक्क चिकुइ। फेब्रुवरी तक्क चिकुला दयाच्वनि व मार्चं निसें तापमान अप्वया वइ।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय् बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। नापं पहाडी लागाय् दूगु थाय्‌ जूगुलिं थ्व थासय् पर्यटन, जडिबुटी आदिया नं सम्भाव्यता मदूगु मखु। भारतया उत्तराखण्ड राज्यया मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
संस्कृति
थ्व थाय्‌ पौराणिक काल निसें हिन्दू धर्मया ग्रन्थय् च्वयातःगु हिमालय तपोभूमि खण्डय् लाःगु जूगुलिं थन हिन्दू धर्म व थ्व धर्म नाप स्वापू दूगु संस्कृतिया प्रभाव यक्व खने दु।
भाषा
भाषिक रुपय् थ्व थासय्‌ भारोपेली भाषा परिवारया इन्डो-इरानीया इन्डो-आर्यनया पहाडी भाषा पुचःया भाषातेगु छ्येला थन यक्व खने दु। थुकिलि मू कथं कुमाँउ भाषाया थी-थी भाषिका छ्येलिगु या। थ्व नापं थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, गढवाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
अल्कोहोलिजम
अल्कोहोलिजम धाःगु, जोर्नल अफ द अमेरिकन मेडिकल असोसिएसनकथं "छगु प्राथमिक, पुलांगु तोनिगु बानि, ड्रग अल्कोहल पापं व्यस्तता, प्रतिकूल परिणामतय्गु बावजूद ऐलायु छ्यलाबुला, व सोचय् विकृति द्वारा विशेषता।" ख।
स्वयादिसँ
पुचः:उसाँय्
मार्गांव
मार्गांव (अंग्रेजी:Margao), भारतयागु गोवा राज्ययागु  दक्षिण गोवा जिल्लायागु छगु सहर खः।
जनसंख्या
भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं मार्गांव शहरयागु जनसंख्या ७८,३९३ खः। थुकिली मिजंत ५१%, व मिसात ४९% दु।
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ७६% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ७९% दु, व मिसातेगु साक्षरता ७३% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया मार्गांव यागु साक्षरता  अप्व दु।
थ्व शहरयगु जनसंख्याय् ११% ६ दं स्वया म्हो जु।
लिधंसा
पुचः:गोवायागु शहर
दस्क्रोइ तालुका
भारतया गुजरात राज्यया अमदावाद जिल्लाया छगु तालुका ख। थ्व तालुकाय् प्राथमिक ब्वंकुथि, पंचायतघर, आंगणवाडी, डेरी आदि शैक्षिक, प्रशासनिक व आर्थिक थाय् दु। थ्व तालुकाय् बुंज्या, मजदुरी, पशुपालन आदि ज्या याइपिं मनुत दु। थ्व तालुकाया मू भाषा गुजराती ख। नापं थन हिन्दी नं थुपिं मनुत दु।
गां
थ्व तालुकाया गां थ्व कथं दु-
गोदिन, राजगढी तहसील
गोदिन भारतया उत्तराखण्ड राज्यया  गढवाल मण्डलया  उत्तरकाशी जनपदया  राजगढी तहसीलया छगु गां ख।
सोनपुर, सुरजपुर मण्डल
सोनपुर, सुरजपुर मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया सरगुजा जिल्लाया सुरजपुर मण्डलया छगू गां ख।
गोदिन, राजगढी तहसील
मण्डलवार सूचं
मण्डलवार संकलित सूचं कथं थ्व थाय्‌या विवरण थ्व कथं दु
सोनपुर, सुरजपुर मण्डल
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
गोदिन, राजगढी तहसील
भाषा
थ्व थासय् छ्यलिगु मू भाय् कुमाउं भाषा व गढवाली भाषा ख। थ्व बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
सोनपुर, सुरजपुर मण्डल
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
अर्थतन्त्र
थ्व थाय्‌या अर्थतन्त्रय्‌ बुंज्याया तःधंगु ल्हा दु। थनया अर्थतन्त्रय्‌ जाकी उत्पादनया प्रभाव दु।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:सुरजपुर मण्डल, सरगुजा जिल्ला
प्रचंडवीरुडु (सन् १९७६या संकिपा)
प्रचंडवीरुडु  छगु तेलेगु भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७६य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तेलेगु विकिपिडिया
पुतिय वॆळिच्चं (मलयालम संकिपा)
पुतिय वॆळिच्चं (मलयालम भाषा:പുതിയ വെളിച്ചം) छगू मलयालम भाषाया संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७९य् पिहांवगु खः।
बाखँ
थ्व छगू कथानक संकिपा खः।
पिनेयागु स्वापू
मलयालम विकिपिडिया
टिकैतपेंड्मुंगेली मण्डल
टिकैतपेंड्मुंगेली मण्डल भारतया छत्तीसगढ राज्यया विलासपुर जिल्लाया मुंगेली मण्डलया छगू गां ख।
इतिहास
थ्व गां दूगु थाय्‌ थी-थी कालय् विभिन्न जुजुतयेगु अधीनय् लाःगु खने दु। विभिन्न बौद्ध-हिन्दू राज्यतयेगु प्रभाव धुंका थ्व थासय्‌ मुगल व ब्रिटिशतयेग प्रभाव जू्गु खने द। भारतया स्वतन्त्रता धुंका सन् १९५६इ पलिस्था जूगु मध्यप्रदेशय् थ्व थाय्‌ लाःवन। सन २००० नोभेम्बर १ खुनु छत्तीसगढ राज्य पलिस्था जुइ धुंका थ्व थाय्‌ छत्तीसगढ राज्यय्‌ लातः।
भूगोल
थ्व थाय्‌ मध्य भारतया उब्जाउ भूमिइ ला।
संस्कृति
थ्व थाय्‌या मू भाय्‌ छत्तीसगढी ख। थुकियात हिन्दीया छगू भाषिकाया रुपय्‌ नं कायेगु या। थ्व थासय् सनातन धर्मया प्रभाव दु।
स्वयादिसं
पुचः:मुंगेली मण्डल, विलासपुर जिल्ला
सपहि
सपहि (अंग्रेजी:Sapahi), नेपा:यागु नारायणी अञ्चलयागु  बारा जिल्लायागु छगु  गाँ विकास समिति  खः। थ्व थासे १६३५ खा छेँ दु।
जनसंख्या
नेपायागु दं २००१ यागु जनगणना कथं सपहि यागु जनसंख्या ८९८९ खः। थुकिली मिजंत ४९%, व मिसात ५१% दु।
उङ्कळ् विरुप्पम् (सन् १९७४या संकिपा)
उङ्कळ् विरुप्पम् छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७४य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
मामियार् वीटु (सन् १९९३या संकिपा)
मामियार् वीटु छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९७७य् पिहांवगु खः।
पिनेयागु स्वापू
तमिल विकिपिडिया
अडिविरावुलपाडु, नंदिगाम मण्डल
अडिविरावुलपाडु भारतयागु आन्ध्रप्रदेश राज्ययागु कृष्णा जिल्लायागु छगु थाय् खः।
थ्व थाय् नंदिगाम मण्डलय् ला।
भूगोल
कृष्णा जिल्लायागु अक्षांश १५.४३' निसें १६.१०' उत्तर व देशान्तर ८०.००' निस ८१.३३' पूर्वय् ला । थ्व थाय् कृष्णा जिल्ला अन्तर्गतय् लागुलिं थ्व थाय् नं थुलि हे भौगोलिक को-अर्डिनेट दुने ला। थ्व थाय्‌यागु सिमाना थ्व कथलं दु
भाषा
थ्व थासे छ्येलिगु मू भाय् तेलेगु ख। तेलेगु बाहेक थन अंग्रेजी, हिन्दी आदि भाय् नं छ्येलिगु खने दु।
बोलिनास, क्यालिफोर्निया
जनसंख्या
सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या १२४६ दु धासा थ्व थासे ६२९ खा छें दु ।
लिधंसा
पुचः:क्यालिफोर्नियायागु शहर
केला खेरा
जनसंख्या
थनयागु साक्षरता प्रतिशत ३४% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ४३% दु, व मिसातेगु साक्षरता २४% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया केला खेरा यागु साक्षरता  अप्व दु।
अश्वमेध
अश्वमेध वैदिक धर्मया दकलय् महत्त्वपूर्ण राजशी संस्कारय् छगू ज्या ख। थुकिया वर्णन विस्तृत रुपय् यजुर्वेदय् यानातःगु दु (TS 7.1-5, VSM 22–25 थ्व शतपथ ब्राह्मणनाप स्वापू दूगु खँय् नं च्वयातःगु दु। ŚBM 13.1–5). ऋग्वेदय् नं सलःया बलिया बारेय् च्वयातःगु दु, विशेषयाना RV 1.162-163लि (गुकियात अश्वमेध धाइगु नं या), तर थुकियात यजुर्वेदय् थें संस्कारया रुपय् ब्वयातःगु मदु।
स्वयादिसँ
पुचः:वैदिक तजिलजि
शुक्ल यजुर्वेद
शुक्ल यजुर्वेद, यजुर्वेद यागु छगु शाखा खः। थुकिगु वर्णन व्यवस्थित दु।
थुकिलि ४० अध्याय दु गुकिलि ४०गु ईशावास्य उपनिषद् खः।
विकासक्रम
जीवशास्त्रय विकासक्रम वा इभोलुसन धाःगु छगू प्रजातिया प्राणीया छगू पुस्तां मेगु पुस्ताय जैविक गुणय वइगु वंशानुगत हिउपा ख। थन्यागु हिउपा स्वंगु मू प्रक्रियां जुइगु या : भेरियसन (भिन्नता), प्रजनन व चयन। प्राणीइ दइगु जिन प्राणीतयेसं थःगु मस्तेत हस्तान्तरण याइ व थन्यागु जिनया अभिव्यक्तिं विकासक्रम न्ह्यथनि। थन्याःगु वंशानुगत गुण छगू जनसंख्याया दुने पाइ व प्राणीतयेगु गुणय् वंशानुगत भिन्नता दयाच्वनि। प्राणीतयेसं प्रजनन याइबिले इमिगु मचाय् मां-अबु स्वया पाःगु वा न्हुगु गुण दयेफु। थन्यागु वंशानुगत गुणय् भिन्नता निगु प्रक्रियां वयेफु- प्राणीया जिनय् म्युटेसन जुया वा जनसंख्या व प्रजातिया दथुइ जिनया बियेकाये ज्यां। मैथुनिय प्रजनन याइगु प्राणीइ जीनया न्हुगु मिश्रण आनुवंशीय पुनर्संयोजन (जेनेटिक रिकम्बिनेसनं) जुइफु गुकिलिं प्राणीतयेगु भिन्नता अप्वयका बी। सामान्य कथं थन्यागु प्रक्रियाया आवृत्ति अप्वसा वा म्हो जुसा विकासक्रम न्ह्यथनि।
प्राणीतयेगु विकासक्रम निगु मू पद्धतिं जुइ। प्रथम पद्धति प्राकृतिक चयन ख। थ्व प्रक्रियां याना वातावरणय् म्वायेत माःगु वंशानुगत गुण दुपिं प्राणी थःगु वातावरणय् बांलाक्क म्वाइ व अप्व मचा-खाचा दयेकि। थ्व कथं थन्यागु वंशानुगत गुण दुपिं प्राणीतयेगु जनसंख्या अप्वइ धाःसा वातावरणनाप मेल मजूगु गुण दुपिं प्राणीत बांलाक्क म्वायेखनि मखु, यक्व ल्वचं कइ व प्रजनन सापेक्षिक कथं म्हो जुइगुलिं बिस्तारं लोप जुजुं वनि व इमिगु वंशानुगत गुण बिस्तार म्हो जुया वनि। थ्व प्रक्रिया न्थ्यथंगु यक्व ई व पुस्ता धुंका अनूकुलन जुयावनि। अनूकुलन प्रक्रिया गुणय् लगातार चिधंगु अनिश्चित हिउपां न्ह्यथनि व थन्याःगु ह्युपाय् प्राकृतिक चयन जुया वातावरणय् झन् बांलाक्क म्वायेफूगु प्राणीतयेगु पुचःतयेगु जनसंख्या अप्वइ।
विकासक्रमया मेगु मू प्रक्रिया आनुवंशिक प्रवाह (जेनेटिक ड्रिफ्ट) ख। थ्व छगू स्वतन्त्र प्रक्रिया ख गुकिलिं छगू जनसंख्याय् गुणया आवृत्तिइ अनिश्चित हिउपा हइ। प्राणीत म्वाना प्रजनन याइबिले छगू निश्चित वंशानुगत गुण इमिगु सन्ततिइ हस्तान्तरण जुइगु संभावताया लिच्वया कथं आनुवंशिक प्रवाह जुइ। छगू पुस्ताय् प्रहावय् वैगु हिउपा म्हो जुसां पुस्तौं-पुस्ताय् थन्यागु हे म्हो हिउपा मुना वं-वं यक्व समय धुंका प्राणीइ तधंगु हिउपा वै। थन्यागु हिउपाया मंकां प्राणीया न्हुगु प्रजाति दया वै। आ तक्क लूगु सकल प्राणीतयेगु संरचनाया अध्ययनं सकल प्राणी छगू हे प्रकारया प्राणीं उत्त्पत्ति जूया आनुवंशिक प्रवाहया कारणं भिन्नता दयावःगु धैगु खं क्यं।
विकासक्रमीय जीवविज्ञानया विज्ञतयेसं विकासक्रमया तथ्यात्मक दस्ताबेज दयेकिगु व थन्यागु तथ्यया कारण व्याख्या याइगु सिद्धान्ततयेगु परिक्षण याइगु ज्या याइ। विकासक्रमीय जीवशास्त्रया सीकेज्या मध्य-१९गु शताब्दीइ न्ह्यथंगु ख। थ्व ईले जीवाश्म (fossil)तयेगु अध्ययन व जैविक विविधताया सीकेज्यां यक्व वैज्ञानिकतयेत प्रजातित समयनाप हिलावनि धैगु खंया छुमा बिल। तर प्रजातितयेगु भिन्नता व हिलावनिगु प्रक्रियाया बारेय् छुं विचा न्ह्यने वःसां मूलप्रवाह वैज्ञानिकतयेगु तर्क व प्रयोगं अन्यागु विचातयेत गलत प्रमाणित यानाबिल। सन् १८५९इ स्व॰ चार्ल्स डार्विनया अन द ओरिजिन अफ स्पिसिज नांया सफू पिथन व् अथ्व सफूलि विकासक्रम प्राकृतिक चयनं जुइगु विचा न्ह्यथन। डार्विनया विचायात तत्कालीन वैज्ञानिक समुदायं अत्याधिक रुपय् समर्थन यात।   सन् १९३०या दशकय् डार्विनया प्राकृतिक चयनया सिद्धान्तयात ग्रेगर मेण्डलया इन्हेरिटेन्स सिद्धान्त नाप स्वाना आधुनिक विकासक्रमीय सिन्थेसिस दयेकेज्या जुल गुकिलिं विकासक्रमया इकाइ (जीन)यात विकासक्रमया प्रकृया (प्राकृतिक चयन)नाप स्वानाबिल। थ्व शक्तिशाली व्याख्यात्मक व नि‍र्धारात्मक सिद्धान्तं विकासक्रमया मालेज्यायात निर्देशित याइगु जक मखुसें आधुनिक जीवशास्त्रया जैविक विविधताया केन्द्रिय संयोजक सिद्धान्तया रुपय् पलिस्था जुया च्वंगुदु।
वंशानुगत
thumb|right|200px|डिएनए संरचना। दथुइ [[न्युक्लियोबेस|बेस व फस्फेट सुगर चेन सिथय् जाना डबल हेलिक्स दयेकी।]] प्राणीइ इभोलुसन वंशानुगत गुणय् वइगु हिउपां जुइ। दसुया निंतिं मनुया मिखाया रंग छगू वंशानुगत गुण ख। थ्व गुण मनुतयेसं थःगु मां-अबुया गुणं इन्हेरिट याइ। इन्हेरिट याःगु गुणत जीनया नियन्त्रणय् दै व छगू प्राणीय् दइगु सकल जीनोमया सेटयात प्राणीया जिनोटाइप धाइ।
प्राणीया संरचना व व्यवहार दयेकिगु व खनेदैगु गुणतयेगु छगू पूर्ण सेटयात प्राणीया फेनोटाइप धाइ। थन्याःगु गुण प्राणीया वारावरण नापया अन्तरक्रियां निर्माण जुइ। मेगु कथं धायेगु खःसा प्राणीया एक्स्प्रेस जूगु जीनतयेगु पुचःया पूवंगु सेट हे प्राणीया फेनोटाइप ख। फेनोटाइप वातावरण कथं पाइगु जूगुलिं सकल प्राणीतयेगु फेनोटाइप पाइ। दसुया निंतिं निभाले च्वना हाकुइगु धाःगु निभाया जलं मनुया छ्यंगुलि लाइबिले मनुया छ्यंगुलि दइगु मेलानोसाइटतयेसं मेलानिन धाःगु हाकूगु पदार्थ पिकाना जुइगु प्रक्रिया ख। छगू हे जीन दुपिं मनुत (दसु आइडेन्टिकल ट्विन्स)नं छम्ह निभाले जक्क च्वन व मेम्ह निभा मदूगु थासय् च्वन धाःसा (मेलानिन दयेकेज्याय् छुं व्याधि मदुसा) निभाले च्वनिम्ह जुडुवा, छगू हे जीन दसां मेम्ह स्वया हाकुइ। अथे जुसां हानं निभाया गुलि जलं मनु गुलि हाकुइगु धइगु परिमाण धाःसा हानं मनुया जीनं हे निर्धारण याइ। दसुया निंतिं छुं मनुइ मेलानोसाइटं मेलानिन हे दयेकिमख्। थन्यापिं मनुतयेसं अल्बिनिजम धाःगु गुण इन्हेरिट याइ। थन्याःगु गुण इन्हेरिट यापिं मनुतयेगु छ्यंगु न्ह्याक्वः निभाले च्वंसा भुइसे हे च्वनि। मेलानिन मदूगुलिं जःया विकिरणं याइगु विध्वंसात्मक प्रक्रियां थन्यापिं मनुतयेत अप्व असर याइ।
वंशानुगत गुण छगू पुस्तां मेगु पुस्ताय् डिएनए धाःगु छगू मोलेक्युलया मार्फतं थ्यनि। थ्व मोलेक्युलय् जेनेटिक सूचंया सूत्र स्वथनाच्वंगु दै। डिएनए धाःगु छगू पोलिमर ख। थ्व पोलिमरय् प्यंगु प्रकारया बेस दै। डिएनएय् दैगु बेसतयेगु सिक्वेन्सं जेनेटिक सूचं निर्धारण याइ। थ्व प्रक्रिया छगू खँग्वल्य् आखःया सिक्वेन्सं खँग्वःया अर्थ निर्धारण याइगु थें हे ख। छगू फंक्सनल युनिट दयेकिगु डिएनए मोलेक्युलया सिक्वेन्सयात जीन धाइ। थी-थी जीनया थी-थी बेस सिक्वेन्स दै। सेल बायोलोजीइ डिएनएया छगू ताःहाकःगु कन्डेन्स्ड संरचनायात क्रोमोजम धाइ। छगू क्रोमोजमया निश्चित थाय्‌यात लोकस धाइ। छगू लोकसय् डिएनएया सिक्वेन्स मनुदथुइ पाःसा उकियात एलिल धाइ। अतः, एलिल धाःगु क्रोमोजमया छगू हे निश्चित थासय् दइगु व छगू हे ज्या याइगु जीन (दसु मिखाया रंग बीगु जीन)या थी-थी प्रकार ख। डिएनए श्रृङ्खलाय् म्युटेसन जुया एलिलय् हिउपा वयेफु। थथे म्युटेसन वःसा न्हुगु एलिलं प्राणीया फेनोटाइप वंशानुगत फेनोटाइप स्वया हिलाछ्वये फु।
एलिल व गुणया थ्व साधारण अन्तरक्रिया छुं थासय् पाय्‌छि जुसां यक्व गुण थ्व साधारण अन्तरक्रिया स्वया जटिल प्रक्रियां यक्व जीनया अन्तरक्रियां निर्धारण जुइ व सकल जीनया छुं भूमिका दःसां अन्ततः वैगु गुण धाःसा सकलया अन्तरक्रियाया लिच्वः जुइ। थन्याःगु जटिल गुणतयेगु सीकेज्या धाःसा आःया समयया जेनेटिक मालेज्याया छगू मू ख्यः ख। जेनेटिक्सया छगू मेगु आजुचाइगु ख्यः इपिजेनेटिक्स ख गुकिलि वंशानुगत गुणय् जीनय् हिउपा मवेकःहे प्राणीया वंशानुगत गुणय् हिउपा वै। थ्व ख्यः नं जेनेटिक्सया छगू मू मालेज्याया ख्यः ख।
भिन्नता
छम्ह प्राणीया फेनोटाइप प्राणीया जेनोटाइप व वातावरणया अन्तरक्रियाया लिच्वः ख। फेनोटाइपया भिन्नता आपालं जेनोटाइपया भिन्नताया लिच्व ख। आधुनिक विकासक्रम संश्लेषणया परिभाषा कथं विकासक्रम वा इभोलुसन धाःगु जेनेटिक भिन्नताय् समयनाप वइगु हिउपा ख। छगू प्रकारया एलिलया फ्रिक्वेन्सी समय नाप पाना वनि व मेमेगु एलिलया तुलनाय् सापेक्षिक रुपय् वातावरणनापया अन्तरक्रियाया लिच्वःया कथं पाइ। विकासक्रम थ्व हे एलिलया फ्रिक्वेन्सीया हिउपा व म्युटेसनया आधारय् न्ह्यने बढेजुइ। भिन्नता सामान्यतया उपस्थित जुसां छगू एलिल फिक्सेसनया फुतिइ थ्यन वा छगू एलिल बाहेक मेगु एलिल दक्वं नास जुयावन धाःसा तनावनि।
भिन्नता आनुवंशिक पदार्थय् (genetic material) म्युटेसन, प्राणीया जनसंख्याया स्थानान्तरणं जुइगु जीन बहाव (gene flow) व मैथुनिक प्रजननं जुइगु जिनया फेरबदल (reshuffling)या लिच्वःया कथं वै। भिन्नता, विशेषयाना एककोशिक प्राणीइ थी-थी प्राणीतयेगु दथुइ जुइगु जीन हिजेज्यां नं वै। दसु ब्याक्टेरियाय् जुइगु क्षैतिज जिन प्रदान (horizontal gene transfer) व स्वांमाय् याइगु वर्ण संकरन प्रक्रिया (hybridization)। थन्यागु प्रविधिं निरन्तर रुपय् भिन्नता हयातःसां छगू प्रजातिया आपालं जेनोम व हे प्रजातिया मेमेपिं प्राणीतनाप मेल न। नापं, जेनोटाइपय् म्हो जक्क हिउपा वःसां फेनोटाइपय् नाटकीय रुपान्तरण जुइ। दसुया निंतिं चिम्पाञ्जी व मनुया जेनोम ५% जक्क पा तर चिम्पाञ्जी व मनुतयेगु फेनोटाइप यक्व हे पा।
म्युतेसन
thumb|100px|left|क्रोमोजमया छगू भागया दुप्लिकेसन। जेनेतिक भिन्न्ता प्राणीतयेगु जेनोमय् जुइगु अक्रमिक (random) म्युतेसनया लिच्वः ख। म्युतेसन धाःगु थी-थी कारणं (दसु- विकिरण, भाइरस, त्रान्स्पोजोन, म्युताजेनिक रसायन, मायोसिस व दिएनए रेप्लिकेसनय् जुइगु गलती आदि) प्राणीया दिएनए सिक्वेन्सय् वैगु परिवर्तन ख। म्युतेसन याकिगु तत्त्वयात म्युताजेन धाइ। थन्यागु म्युतेसनं दिएनए सिक्वेन्सय् थी-थी कथंया परिवर्तन हयेफु। म्युताजेन्सं छुं असर मयायेगु, जीनया उत्पादयात स्यंकिगु, जीनयात ज्या यायेमबिगु आदि हिउपा हयेफु। म्युतेसनं आपालं ध्वंसात्मक हिउपा हैगुलिं प्राणीतयेसं म्युतेसन म्हो यायेत थी-थी विकासक्रमात्मक पद्दति दयेकावःगु दु। अतः, म्युतेसन दर म्युतेसन याइगु तत्त्व व म्युतेसन पनिगु तत्त्वया लिच्वलं निर्धारण याइ। छुं प्रजाति दसु रेर्तोभाइरसय् यक्व म्युतेसन खनेदु व अन्यागु प्राणीतयेगु यक्व मचातयेके म्युतेतेद जिन दैगु या। थन्यागु तच्वः गतिया म्युतेसन थ्व प्राणीया निंतिं लाभात्मक जु छाय्धाःसा थ्व प्राणीं त्च्वःगु गतिं विकशित जुया मनुया प्रतिरोधात्मक व्यवस्थाया कारवाहीयात पनेफु व थन्यागु त्च्वःगु म्युतेसन मदूगु जुसा थ्व प्राणी लोप जुइत थाकू मजु।