cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भुटानी राजपङ्खी लोखर्के
शारीरिक विवरण
भुटानी राजपङ्खी लोखर्के उड्ने प्रजातिको लोखर्के मध्येको एक ठूलो जीन हो जसको टाउको र शरीरको लम्बाइ ३५-६९ सेमी (१४-२७ इञ्च) हुन्छ भने यसको पुच्छरको कुल लम्बाइ ३८-६१.५ सेमी (१५-२४ इञ्च) हुन्छ र यसको टाउको देखि पुच्छरको कुल लम्बाइ १२७ सेमी (५० इञ्च) सम्म हुन्छ।  यस प्रजातिको शरीरको लम्बाइको अनुपात कहिलेकाँही फरक पर्न सक्छ जहाँ भुटानी राजपङ्खी लोखर्केको टाउको र ज्यानको लम्बाइ पुच्छर भन्दा लामो पनि हुन सक्छ भने केही प्रजातिमा छोटो पनि हुन सक्छ। टाउको र शरीको लम्बाइ ४९ सेमी (१९ इञ्च) तथा पुच्छरको लम्बाइ ४६ सेमी (१८ इञ्च) हुने यस प्रजातिको एक लोखर्केको कुल तौल २ किलो ७१० ग्राम (५.९७ पाउण्ड) हुन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केको दुई उपप्रजातिहरू हुन्छन् जहाँ एक प्रजाति नेपाल, सिक्किम र पश्चिम बङ्गालमा पाइन्छन् भने अर्के उपप्रजाति भुटान र अरुणाचल प्रदेशमा पाइन्छन्। यस प्रजातिको शरीरमा बाक्लो भुत्लाहरू हुन्छन्।
भुटानी राजपङ्खी लोखर्केको काँधको भाग हल्का पहेँलो तथा फिक्का सुन्तला रङ्गको हुन्छ भने यसको शरीरको केही भुत्लाहरू पहेँलो रङ्गको देखिन्छन्। केही प्रजातिका भुटानी राजपङ्खी लोखर्केको भने काँधको छेउछाउको भागमा धेरै भुत्लाहरू रहेका हुन्छन्। यस प्रजातिको लोखर्केको टाउकोको माथिल्लो भाग हल्का कालो देखि खैरो रङ्गको हुन्छ। भुटानी राजपङ्खी लोखर्केको तल्लो तथा पेटको भागमा विभिन्न रङ्गमा भुत्लाहरू देख्न सकिन्छ जहाँ यसको हल्का पहेँलो, खैरो र सुन्तला रङ्गको भुत्लाहरू हुन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केको सुन्तला रङ्गको पुच्छर हुन्छ जसको अन्तिम भाग कालो रङ्गको हुन्छ। सन् १८४२ मा बेलायती प्रकृतिविद् जोन एडवर्ड ग्रेले पहिलेनै भुटानी राजपङ्खी लोखर्केलाई वैज्ञानिक वर्गीकरण गरेता पनि यस प्रजातिको लोखर्केलाई प्रायः मानिसहरूले हडसनको विशाल राजपङ्खी लोखर्के भनि भ्रममा पर्ने गरेका छन् जुन जसको बासस्थान दायरा एकै क्षेत्रमा फैलिएको छ। सन् १८६३ मा एडवर्ड ब्लेथले यस प्रजातिको लोखर्के र हडसनको विशाल राजपङ्खी लोखर्के प्रयाय जातिको रूपमा ठम्याएका थिए।
व्यवहार
भुटानी राजपङ्खी लोखर्केकन्ह प्राकृतिक बासस्थानहरू उप-उष्णकटिबन्धीय जङ्गल, समशीतोष्ण वन, लालीगुराँस पाइने जङ्गल र शकुरुख जंगल हो, यद्यपि यी प्रजातिहरू १,५०० देखि ३,००० मिटर (४,९०० देखि ९,८०० फिट) को उचाइमा पाइन्छन्। यस प्रजातिका केही लोखर्केहरू ८०० मिटर (२,६०० फिट)को उचाइमा पनि फेला पारिएको थियो। भुटानी राजपङ्खी लोखर्केको व्यवहारको बारेमा खासै गहिरो अनुसन्धान गरिएको छैन तर अन्य प्रजातिका लोखर्के जस्तै भुटानी राजपङ्खी लोखर्के पनि दिउँसोको समयमा निस्क्रिय हुन्छ भने रातको समयमा सिकार गर्नका लागि सक्रिय हुन्छ। भुटानी राजपङ्खी लोखर्के मार्च र अप्रिलको महिनामा प्रजनन गर्दछन् यद्यपि यी प्रजातिहरू सामान्यतया रूखहरूमा बस्दछ भने आहाराका लागि कहिलेकाँही जमिनमा पनि आउने गरेको देखिन्छ।
संरक्षण स्थिति
भुटानको विशाल राजपङ्खी लोखर्के मुख्यतया बासस्थान दायरामा मानव बस्तीको विस्तार भएका कारण खतरामा परेको छ। यसलाई स्थानीय मानिसहरूले अवैध रूपमा चोरी सिकारी गर्ने गरेको पाइएको छ भने यस प्रजातिको लोखर्केको बच्चालाई समातेर घरेलु जनावरको रूपमा पाल्ने गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यस प्रजातिलाई सङ्कटापन्न बन्यजन्तुको रूपमा सूचीकृत गरेको छ भने यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमा पनि सूचीकृत गरिएको छ।
हुभगोडन
होभगार्डेन उत्तरी युरोपका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू मध्ये एउटा हो ।
धुलिगाड
धुलिगाडा नेपालको महाकाली अञ्चलको दार्चुला जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६३४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुलिगाडाको जनसङ्ख्या ३७३२ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
जेन्नी हेन्ड्रिक्स
जेन्नी हेन्ड्रिक्स (जन्म ५ अप्रिल १९८६) अमेरिकन मोडल तथा पूर्व अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
डिफरेन्स इन्जिन
डिफरेन्स इन्जिन (अङ्ग्रेजी : Difference Engine) सन् १८२२ मा बेलायती गणितका प्राध्यापक चार्ल्स ब्याबेजकोazhrudin Ansari aj हिसाब गर्ने यन्त्रको आविष्कार हो ।
खस्आर्य
वैदिक सनातन धर्म नमान्ने हिन्दुकुश पर्वत वारी पारी बसोबास गर्ने। मष्टा पुजक बाहुन क्षेत्रीहरु।
स्टोरा अल्भारेट
स्टोरा अल्भारेट उत्तरी युरोपका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू मध्ये एउटा हो ।
म्याग्दी खोला
म्याग्दी खोला म्याग्दी जिल्ला भएर बग्ने नेपालको नदी हो। यो नदी धौलागिरी हिमालबाट उत्पति भएर गण्डकी नदीमा गएर मिसिन्छ। यो खोलामा बाह्रै महिना पानी हुन्छ।
शब्दोपति
यो नदीको नाम मगर भाषाको मेङ र दी बाट बनेको छ। 'मेङ'को अर्थ मगर मानिस हुन्छ भने 'दी'को अर्थ पानी हुन्छ।
ओपेरा ब्राउजर
हेर्नुहोस
ओपेरा (मिनी ब्राउजर)
सुवर्ण महाचील
सुवर्ण महाचील नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा गोल्डेन इगल (Golden Eagle) भनिन्छ।
नरिवलको पानी
नरिवलको पानी नरिवलको काँचो फल भित्र हुने रस हो। यो स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले एकदमै राम्रो मानिन्छ। प्रारम्भिक विकासको क्रममा नरिवलको एन्डोस्पर्म निलम्बनको रूपमा कार्य गर्दछ। जसरी नरिवल फल वृद्धि हुँदै जान्छ उसको भ्रूणपोष आफ्नो कोशिकीय चरणमा परिपक्व हुने गर्दछ र नरिवलको गुदीभित्रको बोक्रोमा जम्मा हुँदै जान्छ। युवा नरिवल वा काँचो नरिवलभित्रको तरललाई प्राय पाकिसकेको नरिवलको तरलको लागि मन पराउने गरिन्छ। युवा हरियो नरिवलबाट निकालिएको नरिवल पानीलाई विशेष रूपले फिलिपिनी अङ्ग्रेजीमा बुको जुसको रूपमा समेत जान्ने गरिन्छ।
भेर्ला ग्राउण्डवुड र बोर्ड मिल
विरला ग्रौंड्वूड र बोर्ड मिल उत्तरी युरोपका एक विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू मध्ये हो ।
कन्टकारी
कन्टकारी  सोलानेसी परिवारमा पर्ने औषधीय गुण भएको वनस्पति हो ।
कन्टकारीको औषधीय गुणहरू
दाँत दुख्दा र दाँतको कीरा मार्न यसको फलको लेदो दलिन्छ वा सुकाइएको फलको धुवाँ लगाइन्छ । चिसो लागेमा र ब्रोङकाइटिसमा यसको फलको सेवन गरिन्छ । माछा मार्न बिषको रूपमा यसको फलको प्रयोग गरिन्छ ।
सममल्लाहदेनमाकीको तामा युगको चिहान सम्पदाहरू
सममल्लाहदेनमकी उत्तरी युरोपको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो ।
स्नायु शल्यक्रिया
स्नायु शल्यक्रिया वा मस्तिष्क शल्यक्रिया मस्तिष्क, मेरूदण्ढको हड्डी लगायतका स्नायु प्रणाली सम्बन्धित समस्या तथा विकारहरूको रोकथाम, निदान तथा शल्य उपचार सम्बन्धित चिकित्सा प्रकृया हो।
रणमत्त महाचील
रणमत्त महाचील (Aquila heliaca) दक्षिणपूर्वी युरोप हुँदै पश्चिम तथा मध्य एसियासम्ममा पाइने चिलको एक प्रजाति हो। यसको प्रजाति हिउँदमा बसाई सरेर अफ्रिका, मध्य पूर्व, दक्षिण तथा पूर्वी एसियासम्म जाने गर्छन। यसलाई अङ्ग्रेजीमा इस्टर्न इम्पेरियल इगल (Eastern Imperial Eagle) भनिन्छ।
विबरण
रणमत्त महाचील ठूलो नापको मजुबुत शरीर भएको महाचील जसका लामा र चौडा पखेटाहरू, लामोलामो पुच्छर तथा प्रष्ट रूपले बाहिर निस्किएको टाउको र घाँटी भएको हुन्छ। वयस्क रणमत्त महाचीलको लम्बाई ६८ देखि ९० सेन्टिमिटर (२७ देखि ३५ इन्च) पंखेटा फिजाउँदा १.७६ देखि २.१६ मिटर ( ५ फिट ९ इन्च देखि ७ फिट १ इन्च) सम्म हुन्छ। यसले आकाशिँदा हावामा तैँरिदा पखेटाहरू सीधा राख्ने गर्छ। वयस्क रणमत्त महाचीलको पखेटाको माथिल्लोभाग प्राय: एकनासको, काँधका प्वाँखहरूमा साना सेता टाटाहरू तथा सुनौलामैला तालु र गर्दन साथै दुई रङ भएको पुच्छर हुन्छ। बच्चा रणमत्त महाचीलको पखेटाको पङ्खाधार प्रष्ट रूपले मोडिएको, मुख्य पखेटाको भित्री भागमा फिक्का किलाकार चिन्ह, ठाडा धर्कापूर्ण मैलामैला शरीर रथा पङ्खढकनी, एकनासको फिक्का नितम्ब र ढाड साथै पखेटाको माथिल्लो, मध्य तथा मुख्य पङ्खढकनीमा सेता टुप्पाहरू भएको हुन्छ।
मोरङ्गी चील
मोरङ्गी चील नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा बोनेलीज इगल (Bonelli's Eagle) भनिन्छ ।
चेपे
द्रव्य शाह गोरखाका राजा र नरहरि शाह (लमजुङका राजा) दाजु-भाइबीच झगडा भए पछि दुबै राजाकी आमाले दूधपोखरीमा पुगी चेपे नदीमा आफ्नो दूधको धारा बगाइ दुई भाइलाई सीमा छुट्ट्याएको किंबदन्ती छ ।
नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदमा बागमती अञ्चल
वाग्मती अञ्चलले नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदमा २०३८ देखि सहभागी जनाएको थियो । भने अन्तिम पटक २०४२ को पाँचौं राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागीता जनाएको थियो ।
नेपालको राजधानी सहर तथा अन्य दुई ठूला सहरहरू भएकै कारणले गर्दा यस अञ्चलको खेलकुद टिमले राष्ट्रिय खेलकुदमा अमित छाप छोड्न सफल भएको थियो ।
कुल तीन प्रतियोगितामा सहभगीता जनाएको वाग्मती अञ्चलले तीनवटै संस्करणहरूमा सर्वाधिक स्वर्ण पदक जिति आफ्नो प्रभुत्व जमाउन सफल भएको थियो ।
सन् १९९०
यो वर्ष इन्टरनेटको प्रारम्भिक इतिहासको लागि ज्यादै महत्त्वपूर्ण वर्ष रहेको थियो। यस वर्षको अन्त्यतिर टिम बर्नर्स लीले पहिलो वेब सर्भर बनाउनुका साथै वर्ल्ड वाइड वेबको जग बसालेका थिए।
आँखाको शल्यक्रिया
नेत्र शल्यचिकित्सा वा अप्थाल्मोलोजिक सर्जरी वा अकुलर सर्जरी आँखा वा आँखाको वरिपरि गरिने शल्यचिकित्सा हो। यस प्रकारका शल्यचिकित्सा नेत्र शल्यचिकित्सकहरूले गर्दछन्।
भारतीय जनसङ्घ
भारतीय जनसङ्घ ( छोटो नाम: जन सङ्घ, एक भारतीय दक्षिणपन्थी राजनीतिक दल थियो जुन १९५१ देखि १९७७ सम्म अस्तित्वमा थियो र राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ (RSS), एक हिन्दु राष्ट्रवादी स्वयंसेवक सङ्गठनको राजनीतिक शाखा थियो। १९७७ मा, यसले भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस को विरोध गर्ने अन्य धेरै बायाँ, केन्द्र र दायाँ पार्टीहरूसँग विलय गरी जनता पार्टी गठन गर्‍यो।
उत्पत्ति
दक्षिणपन्थी हिन्दु राष्ट्रवादी राष्ट्रिय स्वयम् सेवक सङ्घ (आरएसएस) का धेरै सदस्यहरूले आफ्नो कामलाई निरन्तरता दिन, ब्रिटिस राजको समयमा सुरु भएको, र आफ्नो विचारधारालाई अगाडि बढाउन राजनीतिक पार्टी गठन गर्ने विचार गर्न थाले। त्यहि समयमा, श्यामाप्रसाद मुखर्जीले गैर-हिन्दु सदस्यतालाई अनुमति दिने विषयमा त्यो पार्टीसँग असहमतिका कारण आफूले नेतृत्व गरेको हिन्दु महासभा राजनीतिक दल छोडे।   बीजेएस पछि मुखर्जीले २१ अक्टोबर १९५१ मा दिल्लीमा आरएसएसको सहयोगमा, कांग्रेस पार्टीको "राष्ट्रवादी विकल्प" को रुपमा सुरु गरेका थिए।
बीजेएसको सबैभन्दा बलियो चुनावी प्रदर्शन १९६७ लोकसभा चुनावमा आयो जसमा यसले ३५ सीटहरू जित्यो।, जब कांग्रेसको बहुमत सबैभन्दा पातलो थियो।
विचारधारा
बीजेएस नेतृत्वले पाकिस्तान र चीन विरुद्ध कडा नीतिलाई समर्थन गर्यो, र सोभियत सङ्घ र साम्यवादको विरोध गर्यो। धेरै बीजेएस नेताहरूले पनि १९६० को प्रारम्भमा गौ हत्या प्रतिबन्धको राष्ट्रव्यापी अभियानको उद्घाटन गरे।
आम निर्वाचनमा
भारतीय जनसङ्घ १९५१ मा सिर्जना भएको थियो, र यसले प्रतिस्पर्धा गरेको पहिलो आम चुनाव १९५१-५२ मा भएको थियो, जसमा यसले केवल तीन लोकसभा सीटहरू जित्यो, जसमा हिन्दु महासभाले जितेको चार सीट र राम राज्य परिषद्ले जितेको तीन सीटहरू।। बङ्गालबाट श्यामाप्रसाद मुखर्जी र दुर्गाचरण बनर्जी र राजस्थानबाट उमाशंकर त्रिवेदी निर्वाचित भएका छन्। श्यामाप्रसाद मुखर्जीको नेतृत्वमा सबै समान विचारधाराका दलहरूले संसदमा ब्लक बनाए।
पाक-पारङ्ग
पाक-पारङ्ग एक पेशेवर पाक कर्मी र पेशाकर्मी हो जो खाना तयारी को अधिकांश पक्षमा निपुर्ण हुन्छ, अक्सर एक खाना विशेष  मा केन्द्रित। "पाक-पारङ्ग" शब्द पाक र पारङ्त दुइ शब्दबाट बनेको हो । जस्को अर्थ पाक कलामा पारङ्गत वा निपुर्ण भन्ने हुन्छ । पाक-पारङ्गहरू कुनै सीकाइ संस्थाबाट औपचारिक प्रशिक्षण प्राप्त गरेका, साथै अनुभवी पाक-पारङ्ग बाट प्रशिक्षित पनि हुँन्छन। पाक कला लाइ ६४ कला मध्ये एक मानिन्छ र यस कलामा निपुर्ण नै पाक-पारङ्ग कहलाउँछन । सन्तोष शाह एक नेपाली पेशेवर पाक-पारङ्ग हुन ।
उपाधी वा पदहरु
पाकशाला र भोजनालयको अाकार, समाविष्ट परिकारको किसीम अनि संचालन जटीलताको अाधारमा पाक-कर्मीका बिभिन्न उपाधी वा पदहरू श्रजना गरिएका हुन्छन । जति ठुलो संस्था र धेरै परीकार भएको भान्सा हुँन्छ त्यती नै धेरै सोपानमा पाक-कर्मीका जिम्मेवारीहरु विभाजन गरिन्छ, जस मध्ये नीम्न मुख्य पदहरू अधिकांस स्तरीय भोजनालयको भान्सामा अाकार अनुसार सबै वा केही पाउँन सकिन्छ ।
पाक -पारङ्ग
मुख्य पाक कर्मी जस्ले भान्साको सम्पुर्ण पाक क्रिया र संचालन प्रकृया माथी नियन्त्रण गर्न सक्दछ । सामान्यतया एक भान्सामा एक कार्यकारी पाकपारङ्ग हुने भएतापनि व्यवसायको अायतन बृहत अनि धेरै खेप पकाउँनुपर्ने भान्सा भएमा पालो दिने अन्य पनि हुँन सक्छन ।
उप पाक -पारङ्ग
विभिन्न पाक विभाग र पाक-पारङ्ग को विचमा रहेर समन्वयी भुमीका निभाउँने र पाक-पारङ्ग को अनुपस्थितीमा रिक्त ठाउँ भर्ने । व्यवसायको अाकार र ग्राहक क्षमता हेरी एक वा धेरै उप पाकपारङ्ग हुने गर्दछन ।
पाक -विभागी
रिउम्याटोलोजी
🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿
पाक-पारङ्ग
उपाधी वा पदहरु
कुनै निश्चित पाक विभाग जस्तो की भुटन,तारन,रापन,मासु,तरकारी,रोटी,अन्न,मीष्ठान्न अादि मध्ये एकमा जानकार वा निपुर्ण नै पाक विभागी हो, जो जिम्मेवरी पाएको पाक विभागको मुख्य हुन्छ र ठुलो अाकारको भान्सामा उसका माताहात पनि सहयोगी पाककर्मी हुन्छन ।
रिउम्याटोलोजी
रिउम्याटोलोजी आन्तरिक चिकित्साको एक विशिष्टिकरण हो। यो विषयमा रिउम्याटिक रोगहरूको डायग्नोसिस र उपचार गरिन्छ।
पाक-पारङ्ग
उपाधी वा पदहरु
पाक -प्रवेशी
रिउम्याटोलोजी
रिउम्याटोलोजी भन्ने शब्द युनानी शब्द रिउमा, (अर्थ : "पानी झै बग्ने") र -ओलोजी, (अर्थ :"अध्ययन") मिलेर बनेको हो। रिउम्याटोलोजीमा जोर्नी र कनेक्टिभ तन्तुको अवस्थाहरूको बारेमा अध्ययन गरिन्छ।
पाक-पारङ्ग
उपाधी वा पदहरु
भर्खर प्रशीक्षण सकेको वा नव प्रवेशी पाककर्मी जो वरिष्ठ पाककर्मीको माताहात र रेखदेखमा काम गर्दछ ।
रिउम्याटोलोजी
रोग
रिउम्याटोलोजीमा डायग्नोज र व्यवस्थापन हुने रोगहरु यस प्रकार छन्:
निदान
Apart from an extensive medical history र physical examination, a rheumatologist may apply the following diagnostic methods:
उपचार
रिउम्याटोलोजीका प्रायः रोगहरु एनालजेसिक, एनएसएआइडि, स्टेरोइड, डिएमएआरडि, मोनोक्लोनल एन्टिबडी, जस्तै इन्फ्लिक्सिम्याब र एडालिमुम्याब, र घुलनशील TNF रिसेप्टर एटानर्सेप्ट आदिद्वारा उपचार गरिन्छ।
रिउम्याटोलोजीको उपचारमा फिजियोथेरापीको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। अकुपेसनल थेरापीले पनि बिरामीलाई साधारण कामकाजमा मद्दत गर्दछ।
Scientific research
A large body of recent scientific research treats the background of autoimmune disease, the cause of many rheumatic disorders. Epidemiological studies र medication trials are also conducted.
External links
Italic text
ऋषि कपुर
ऋषि कपूर  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता, चलचित्र निर्माता तथा निर्देशक हुन् ।
काँधचन्द्र चील
काँधचन्द्र चील नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा बुटेड इगल (Booted Eagle) भनिन्छ ।
अङ्ग प्रत्यारोपण
अंग प्रत्यारोपण भन्नाले कुनै शारीरिक अङ्ग अर्को शरीरमा हालिने प्रक्रिया भनिन्छ । व्यक्तिको मृत्यु भएपछि खेर जाने स्वस्थ अंग, रोगी व्यक्तिका लागि काम आउन सक्छ ।
पुरानो क्युबेक
पुरानो क्युबेक क्यानाडाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८५ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
नेपालका गाउँपालिकाहरू
नेपालको संविधानको धारा ५६ (१) ले सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी ३ तहको राज्यको मूल संरचना रहने व्यवस्था गरी सोही धाराको उपधारा (४) र (५) ले स्थानीय तह तर्फ गाउँपालिका, नगरपालिका र जिल्ला सभा रहने तथा सामाजिक साँस्कृतिक संरक्षण वा आर्थिक विकासका लागि विशेष, संरक्षित वा स्वायत्तक्षेत्र कायमगर्न सकिने व्यवस्था गरेको छ ।
गाउँपालिका गाउँ विकास समितिलाई विस्तार गरेर बनाइएको नयाँ प्रशासनिक एकाई हो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गाविस विघटन गरी ४ सय ७९ गाउँपालिका बनाएको थियो । गाउँपालिकामा कम्तिमा पाँच देखि नौ वटा सम्म वडाहरू हुन्छन् । स्थानीय तहको सङ्ख्या र सीमा हेरफेर तथा स्तरोन्नति गर्दा हाल स्थानीय तहको कुल सङ्ख्या ७ सय ५३ पुगेको छ (६ महानगर, ११ उपमहानगरपालिका, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिका) ।  साबिकका ३५ वटा गाउँपालिकालाई नगरपालिका बनाइएको छ । साबिक ४ सय ७९ गाउँपालिकाको सङ्ख्या घटेर ४ सय ६० कायम गरिएको छ।
समन्वित बाल विकास योजना (भारत)
एकीकृत बाल विकास सेवा योजना (संक्षिप्तमा आई सी डी एस) ६ वर्ष तकका उम्रका बच्चाहरु, गर्भवती महिलाहरू तथा स्तनपान गराने महिलाहरूलाई स्वास्थ्य, पोषण एवं शैक्षणिक सेवाहरूको एकीकृत पैकेज प्रदान गर्नु छ। महिला र बाल विकास मंत्रालयका अन्तर्गत १९७५मा प्रारम्भ गरिएको योजनाका द्वारा आँगनबाडी भवनहरु, सीडीपीओ कार्यालहरु एवं गोदामहरुका लागि ऋण प्रदान गरिन्छ। हालमा केन्द्र सरकार द्वारा योजनालाई प्रभावपूर्ण ढङ्गले क्रियान्वित गराउनका लागि केही नयाँ कदम उठाइएकाछन्। यसका अन्तर्गत ११-१८ वर्षका किशोर आयु वर्गको बालिकाहरुका लागि सेवाहरू, गैर सरकारी सङ्गठनहरूको प्रभावशाली भागीदारी र निगरानीलोई सुदृढ बनाइएको छ। २००९-१०का केन्द्रीय बजटका अनुसार यस योजनाका तहत सबै उपलब्ध सेवाहरू, प्रत्येक ६ वर्षका तलका बच्चाहरु को, गुणवत्ताका साथ सुनिश्चित गराइनेछ। २०१२-१३का केन्द्रीय बजटमा यस योजनामा १५८५० करोड रुपयाको धनराशि आवंटित गराइएको छ।
बाह्य कडीहरू
२०११'''
ICDS (Integrated Child Development Services Scheme)'''
Integrated Child Development Services (ICDS)'''
Child Development Services (ICDS)'''
ऐलिन डेली
ऐलिन म्यारी थेरेसा डेली (जन्म 'ऐलिन म्यारी थेरेसा बार्नस, १ जुन १९६३, डलविच, लन्डन ) एक अङ्ग्रेजी अभिनेत्री, मोडल, गायक, गितकार तथा अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
हाडजोर्नी शल्यचिकित्सा
हाडजोर्नी शल्यचिकित्सा वा अर्थोपेडिक्स शल्यचिकित्साको एक क्षेत्र हो।
ठकुल्ला
ठकुल्लाहरूको उद्गम
बैतडी जिल्लाको स्वराडका गोपी चन्द, हिरा चन्द, तिलक चन्द नामका तिन भाइ मध्य तिलक चन्दका सन्तान अछाम जिल्लाको कालागाउँमा आई बसे भने जेठा गोपी चन्द ब्रह्मचारी थिए । उनलाई बिनायक गाउँका लला दुल्लुका राजाका सिपाहीहरूले मारे । केदार चन्दका सन्तान कालागाउँका सोडारी हुन् भने हिरा चन्दका सन्तान दर्ना पुजगाउँका चन्द ठकुरीहरू हुन् । तिलक चन्दका सन्तानहरू एक पट्टी धारासैन गएका र अर्को पट्टी कालागाउँका दाइजेपानीको मियानीकोटमा र जुपुठानामा छन् । धारासैनबाट बेलपाटा तिमिल्सैन गई बसेका छन् ।
चन्दबाट ठकुल्ला बन्नाको कारण
तिलक चन्दले जुम्ली ठकुरीकी छोरी घरदेलीकी मैयाँसँग विवाह गरेका थिए । घढेलीबाट जन्मेको हुनाले तिलक चन्दका सन्तानलाई बाहुन र खड्काहरूले ठाकुर भन्न थाले । पछि गएर ठाकुरबाट अपभ्रंस भई ठकुल्ला बन्न पुगे । यसरी तिलक चन्दका सन्तानहरू एक पट्टी ठकुल्ला र एक पट्टी सोडारी भए ।
ठकुल्लाहरूको बसोवास क्षेत्र
अछाम जिल्लाको बर्दादेबी गाविसमा पर्ने बेलपाटा, चमारधारा, खोलाघर, जोगीढुङ्गा, मेलधारा र ठकुल्लीबाडा गरी करिब १५० घरधुरी ठकुल्लाहरूको बस्ति रहेको छ । यसका साथै कैलाली जिल्लाको टिकापुर, राजिपुर, सती, सुर्जीपुर, धनगढी, हसुलिया लगायत विभिन्न ठाउँमा ठकुल्लाहरूको बसोवास रहेको छ ।
क्यान्सर शल्यचिकित्सा
क्यान्सर शल्यचिकित्सा शरीरमा विकसित क्यान्सरजन्य ट्युमर लाई हटाउने वा शल्यक्रियाद्वारा क्यान्सरबाट शरीरलाई बचाउन प्रयास गर्ने शल्यचिकित्सा हो ।
जोगिन्स जिवाश्म चट्टानहरू
जोगिन्स जिवाश्म चट्टानहरू  क्यानाडाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २००८ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
मेघालय
मेघालय भारतको उत्तर पूर्वमा एउटा राज्यको नाम हो। मेघालयको क्षेत्रफल लगभग २२,३२९ वर्ग किलोमीटर छ। यहाँको जनसङ्ख्या २,१७५,००० छ २०००। यसको उत्तरमा आसाम, जुन ब्रह्मपुत्र नदीसित विभाजित हुन्छ, र दक्षिणमा बङ्गलादेश छ। यसको राजधानी सुन्दर शहर सिलोङ्ग हो जसको जनसँख्या लगभग २६०,००० छ। मेघालय पहिला आसाम राज्यको अभिन्न अङ्ग थियो जसलाई २१ जनवरी १९७२ मा विभाजित गरी नयाँ प्रान्त बनाईयो।
जनसङ्ख्या
जनजातीय आबादी कुल जनसङ्ख्याको लगभग ८५ प्रतिशत छ। लगभग ५०% खासी छन त्यस पछि गारो छन जसको जनसङ्ख्या एक तिहाई छ। यस अतिरिक्त जयंतिया तथा हजोंगहरू पनि छन। लगभग १५ प्रतिशत आबादी अजनजातीय छ जसमा बङ्गाली तथा शेख शामिल छन। यो देशको तीन राज्य मध्यबाट एउटा हो जहाँ ईसाई बहुमत छन, अन्य दुई राज्य - नागाल्यान्ड र मिजोरम पनि पूर्वोत्तर भारतमा नै छ। खासीहरू क्याथोलिक हुन जबकि गारोहरू बाप्टिस्ट।
राज्य सरकारले हालांकि पर्यटनलाई बढावा दिई रहेको छ तर आतंकवादी सङ्गठन उल्फा र बोडो राष्ट्रिय लोकतांत्रिक मोर्चा, गारो पहाडहरूलाई आफ्नो गतिविधिहरूको थलो बनाई रहेको छन्। घना जंगल र बङ्गलादेशको सीमा नजिकभएको हुनाले यो ठाउ एउटा राम्रो लुक्ने स्थान बनेको छ।
शे जोर्डन
शे जोर्डन (जन्म १७ नोभेम्बर १९८५) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडल हुन ।
रोगविज्ञान
रोगविज्ञान रोग वा चोटको कारण तथा प्रभावहरूको अध्ययन गर्ने शास्त्र हो।
बबई नदी
बबई  नेपालको एक नदी हो । बबई नदी दाङ उपत्यका हुँदै सल्यान जिल्लामा पुग्छ। सल्यानबाट बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जलाई पार गर्दै भारत प्रवेश गर्दछ।
तलाश (हिन्दी चलचित्र)
फिल्मः तलाश
निर्देशकः रिमा काग्ती
निर्माताः आमिर खान, फरहान अख्तर र रितेश सिधवानी
लेखकः रिमा काग्ती र जोया अख्तर
कलाकारः आमिर खान, करिना कपुर, रानी मुखर्जी, नवाजुद्दिन सिद्दिकी, राजकुमार यादव आदि।
'तलाश'मा आमिर खानले एक पुलिस इन्सपेक्टरको भूमिका गरेका छन्। उनले एक सुपरस्टारको दुर्घटनामा मृत्यु भएको घटनाको छानबिन गरी सत्यतथ्य पत्ता लगाउँछन्। रानी मुखर्जी र करीना कपूर पनि मुख्य भूमिकामा छन्। रानी इन्सपेक्टरकी श्रीमतीको भूमिकामा छिन् भने करीना कपूर यौनकर्मीको भूमिकामा छिन्। घोप्टे जुँगासहितको आमिरको हुलिया पात्र र कथा सुहाउँदो छ।
फिल्मको पहिलो दृश्यमा एउटा हुइँकिएको गाडी सडकबाट उछिट्टिएर समुद्रमा खस्छ। फिल्मको 'भिजुयल ल्यांग्वेज' परिपक्व छ भन्ने सङ्केत त्यही दृश्यले गर्छ। दुर्घटनामा बलिउड स्टार अरमान कपुरको मृत्यु हुन्छ। केही सहकर्मीले घटनालाई स्वाभाविक बताए पनि इन्सपेक्टर शेखावत (आमिर)ले त्यसमा 'कन्सपिरेसी थ्योरी' महसुस गर्छ।समुद्रमा गाडी खसेको घटनाले शेखावतलाई पिरोल्नुका साथै उसको पुरानो घाउ बल्भि्कन्छ। 'अरमान प्रकरण' सुल्झाउन अनुसन्धानमा डुब्दै जाँदा उसको निजी जिन्दगीका गाँठाहरू पनि खुकुलो बन्दै जान्छ। उसकी पत्नी रोशनी (रानी मुखर्जी)लाई छोप्ने निराशा क्रमशः जायज ठहरिन्छ।शेखावतको द्वन्द्व तीन तहमा खापिएको छ। आफैसँग, पत्नी वा अरु पात्रसँग र सामाजिक संरचना गरी तीन पक्षसँग उसको द्वन्द्व छ। पत्रैपत्रको द्वन्द्वले ऊ एक्लिएको हुन्छ। मृत्तात्मा वा परलौकिक तत्वहरूमा विश्वास नराख्ने ऊ त्यतिबेला विक्षिप्त बन्छ, जतिबेला उसको त्यस्तै तत्वसँग साक्षात्कार हुन्छ।
पात्रहरूबीचको सम्बन्धलाई विश्वसनीय देखाउन निकै मिहेनत गरिएको छ। एउटा पात्रले अर्को पात्रसँग ठूलो सरोकार राख्छ, सँगसँगै उनीहरूले एकअर्कालाई शंकाको दृष्टिकोणले हेर्नुपर्ने बाध्यता पनि हुन्छ। पात्रहरूबीच पुल र पर्खाल दुवै छ। मुख्य पात्र शेखावतको कथामा शशि (सुब्रत दत्त), तेहमुर (नवाजुद्दिन सिद्दिकी), फ्रेनी (शेरनाज पटेल) जस्ता सहायक पात्रहरूका उपकथा पनि गाँसिएको छ।
बलिउडका पाँच सफल निर्देशकको रचनात्मक लगानी 'तलाश'मा छ। आमिर खान, फरहान अख्तर, जोया अख्तर, रिमा काग्ती र अनुराग कश्यप सबै फिल्म निर्देशक हुन्। यसमा फरहानले पैसा मात्र लगाएका छैनन्, संवाद पनि लेखेका हुन्। जोया र रिमाले फिल्मका पटकथा लेखक हुन् भने अनुरागलाई अतिरिक्त संवाद लेखनको श्रेय दिइएको छ। पात्र र परिवेश अनुसारका संवाद फिल्मको सबल पक्ष हो।
धुल्लु गैडि
धुल्लु गैडि नेपालको धवलागिरि अञ्चलको बाग्लुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १०२८ वटा घर छन्।
मेरो मधुशाला
मेरो मधुशाला साहित्यकार गगनसिंह थापाद्वारा लेखिएको उपन्यास हो । यस उपन्यासलाई २०७४ साल जेष्ठ १३ गते शनिबारको दिन कालिका स्थानमा रहेको सर्वनाम थिएटरमा विमोचित गरिएको हो । थापाको चौथो कृति रहेको 'मेरो मधुशाला' उपन्यासले समाजमा मद्यपानले पारेको प्रभावको बारेमा सजीव चित्रण गरेको छ । उपन्यासमा लेखकको आफ्नै जीवन भोगाई र दृश्यहरूको बारेमा लेखिएको छ । यस उपन्यासमा मध्य र सुदूरपश्चिमको समाज, भाषा, संस्कृति र सभ्यताको चित्र उपन्यासमा पाइन्छ । यस उपन्यासमा साहित्यकारको आफ्नै जीवन भोगाइ र दृश्य देखाइका घटना रहेको छ । उपन्यासको प्रकाशन साङ्ग्रिला बुक्सले गरेको हो ।
सनी देओल
सनी देओल  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता, चलचित्र निर्माता तथा निर्देशक हुन्।
दाँत
मान्छे, जनावर आदीको मुख भित्र मजबुत हड्डीले बनेको एउटा ढाँचा जसले भोजनलाई चपाउन, टोक्न, काट्न आदीको काम गर्छ।
मन्दिर संस्थान
मन्दिर संस्थान (מכון המקדש - Mechon HaMikdash) यरूशेलममा रहेको सङ्ग्रहालय, अनुसन्धान संस्थान र शिक्षा केन्द्र हो । यो सन् १९८७मा स्थापित भएको थियो । दुई समर्पित छ यरूशलेममा मन्दिर (को पहिलो भनिन्छ र दोस्रो मन्दिर को.
दोहोरो लेखा प्रणाली
वितीय कारोबारको अभिलेख राख्दा एउटै कारोबारलाई एउटा खाताको डेबिट पक्ष (Debit Side) र अर्को खाताको क्रेडिट पक्ष (Credit Side) गरी दुई स्थानमा अभिलेख राख्ने व्यवस्थालाई दोहोरो लेखा प्रणाली (Double-entry bookkeeping system) भनिन्छ। दोहोरो लेखा प्रणालीमा गरेको कुनै पनि प्रविष्टिले कम्तिमा २ खाताहरूमा प्रभाव पार्दछ। दुई खाताहरू मध्ये एक सम्पत्तिको अंश हुनु आवश्यक छ र अर्को दायित्व अन्तर्गत हुन्छ। तसर्थ प्रभाव ठ्याक्कै बराबर र विपरित हुन्छ। लेनदेन प्रविष्टिहरू कायम राख्नको लागि एक व्यवस्थित ढाँचा भएको दोहोरो लेखा प्रणाली विश्वका सबै देशहरूमा प्रचलित छ । यो एउटा त्रुटि खोज उपकरण हो जसले आर्थिक कारोबारमा त्रुटि तथा छलकपट हुन दिँदैन र भइहालेमा सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
इतिहास
दोहोरो लेखा प्रणालीको उत्पत्ति १३ औँ शताब्दीको सुरुतिर रेनेसान इटालीका व्यापारीहरूको समयमा सुरुवात भएको बुझिन्छ। आर्थिक कारोबारका दुई पक्ष एउटा प्राप्त गर्ने र अर्को भुक्तानी गर्ने दुवैलाई प्रभाव पर्नेगरी अभिलेख राख्ने यस पद्धतिलाई इटालीका ल्युका पेसिओलीले सन् १४९४ मा प्रतिपादन गर्नुभएको हो । तसर्थ पेसिओलीलाई दोहोरो लेखा प्रणालीका पिता मानिन्छ ।
मारियो गोमेज
मारियो गोमेज गार्सिया (जन्म १० जुलाई १९८५) एक जर्मन फुटबल खेलाडी हुन् जो स्ट्राइकरको रूपमा जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम र सिरी एमा फायोरेन्टिना फुटबल क्लबका लागि खेल्ने गर्छन ।
जिल्ला
जिल्ला प्रशासनको एउटा सानो एकाइ हो। जिल्लाहरूनै मिलेर अञ्चल, प्रान्त आदी बनेका छन। भिन्न भिन्न देशहरूमा भिन्न भिन्न प्रकारबाट जिल्लाहरूको निर्माण गरियेको छ।
नेपालमा जिल्ला निर्माण
नेपालमा कयौ गाँउ, र वडाहरू मिलेर जिल्ला बनेका छन तथा जिल्लाहरू मिलेर अञ्चल बनेका छन र अञ्चलहरू मिलेर विकाश क्षेत्र बनेका छन। ५ विकाश क्षेत्रहरूमा पुरै नेपाल फैलिएको छ। नेपालमा जम्मा ७५ जिल्लाहरू छन।
भारतमा जिल्ला निर्माण
भारतमा सानो सानो गाँउहरू मिलेर अञ्चल अथवा प्रखण्ड बनाउछन र कयौ प्रखण्ड तथा नगरपालिकाबाट जिल्लाहरू बनेको छन। जिल्लाहरूबाट प्रान्त अथवा राज्य बनेका छन तथा राज्यहरूबाट देशको निर्माण गरियेको छ। नेपालमा जिल्ला निर्माण भौगोलीक आधारमा हुन्छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
नेपालका जिल्लाहरू
धुल्लुवास्कोट
धुल्लुबास्कोट नेपालको धवलागिरि अञ्चलको बाग्लुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७६२ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुल्लुबास्कोटको जनसङ्ख्या ३९८६ छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
शदलचील
शदलचील नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा चेन्जेबल हक इगल (Changeable Hawk-Eagle) भनिन्छ ।
रोक्साना हल
रोक्साना हल (जन्म १७ मार्च १९७६) एक एक इङ्गलिस अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
जब तक है जान
जब तक है जान यश चोपडाद्वारा निर्देशित २०१२ को भारतीय प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाटक चलचित्र हो; जसलाई उनीहरूको प्रोडक्सन ब्यानर यश राज फिल्म्सको अन्तर्गत आदित्य चोपडाले लेखन र निर्माण गरेका हुन्। यसमा शाहरुख खानले समर आनन्द, बम निरोधक विशेषज्ञको रूपमा अभिनय गरेका छन् जसको डायरी अनुष्का शर्माले खेलेको इन्टरनको हातमा पर्दछ। डायरीले लन्डनमा एक सङ्घर्षशील आप्रवासीको रूपमा उनको समयको बखान गर्दछ, र पछि कट्रिना कैफले खेलेको मीरा थापरसँग उनको प्रेमलीलाको विवरण दिन्छ।
बक्स अफिस
जब तक है जानले विश्वव्यापी inr 2109999999.9999998 कमायो ।
जंतर मंतर, दिल्ली
यसका निर्माण सवाई जय सिंह द्वितीयले 1724मा करवाएकोथियो। यो इमारत प्राचीन भारतको वैज्ञानिक उन्नतिको  मिसाल हो। जय सिंहले यस्तो वेधशालाहरूको निर्माण जयपुर, उज्जैन, मथुरा अनि वाराणसीमा पनि गरेको थियो। दिल्लीको जन्तर-मन्तर समरकंदको  वेधशालाबाट प्रेरित हो। मोहम्मद शाहका शासन कालमा हिन्दू अनि मुस्लिम खगोलशास्त्रीहरूमा ग्रहहरूको  स्थितलाई लिकिर बहस छिड गई थियो। यसलाई खत्म गर्नको लागि सवाई जय सिंहले जन्तर-मन्तरको निर्माण गराए। ग्रहहरूको गति नापनेको लागि यहाँ विभिन्न प्रकारका उपकरण लगाए गए छन्। सम्राट यन्त्र सूर्यको  सहायताबाट वक्त अनि ग्रहहरूको  स्थितिको  जानकारी दे्दछ। मिस्र यन्त्र वर्षका सबै भन्दा साना ओर सबै भन्दा ठूलो दिनलाई नाप सक्दछ। राम यन्त्र अनि जय प्रकाश यन्त्र खगोलीय पिंडहरूको  गतिका बारेमा बताउँछ।
धुम्थाङ
धुम्थाङ नेपालको बागमती अञ्चलको सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८२८ वटा घर छन्।
जंतर मंतर, दिल्ली
विस्तारमा
राजा जयसिंह द्वितीय धेरै सानो आयुबाट गणितमा धेरै नैं अधिक रूचि राखथे। उनको औपचारिक पढाई ११ वर्षको आयुमा छूट गयी क्यहरूकि उनको पिताजीको  मृत्यु पछि उनिलाई नैं राजगद्दी संभालनी पडी थियो। २५जनवरी, १७००मा गद्दी संभालने पछि पनि उनीहरूले आफ्नो अध्ययन नछोडयो। उनीहरूले धेरै खगोल विज्ञानअनि ज्योतिषको पनि गहरा अध्ययन गर्‍यो। उनीहरूले आफ्नो कार्यकालमा बहुतबाट खगोल विज्ञानबाट सम्बंधित यन्त्र एवम पुस्तकहरू पनि एकत्र कीं। उनीहरूले प्रमुख खगोलशास्त्रीहरूको विचार हेतु एक जगह एकत्र पनि गर्‍यो। हिन्दू ,यस्लामिक अनि यूरोपीय खगोलशास्त्री सबैले उनिका यस महान कार्यमा आफ्नो बराबर योगदान दियो। आफ्नो शासन कालमा सन् १७२७मा,उनीहरूले एक दल खगोलशास्त्रबाट सम्बंधित अनि जानकारीयां अनि तथ्य तलाशनेको लागि भारतबाट यूरोप पठायो थियो। त्यो दल केही किताबहरू,दस्तावेज,और यन्त्र नैं लि गर लौटा। न्यूटन,गालीलेओ,कोपरनिकस,और केप्लेरका कार्यहरूका बारेमा अनि उनको किताबहरू ल्या नेमा यो दल असमर्थ रहयो।
क्लाउने / रेङ्गेल – सेन्ट इलियास / ग्ल्यासियर खाडी / टाशेनसिनी-अलसेक
क्लाउने / रेङ्गेल – सेन्ट इलियास / ग्ल्यासियर खाडी / टाशेनसिनी-अलसेक क्यानाडाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९७९ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
जंतर मंतर, दिल्ली
यन्त्रहरूको सूची
जन्तर-मन्तरका प्रमुख यन्त्रहरूमा सम्राट यन्त्र, नाडी वलय यन्त्र, दिगंश यन्त्र, भित्ति यन्त्र,मिस्र यन्त्र, आदि प्रमुख छन्, जसको प्रयोग सूर्य तथा अन्य खगोलीय पिंडहरूको स्थिति तथा गतिका अध्ययनमा गरिन्छ। जन्तर-मन्तरका प्रमुख यन्त्रहरूमा सम्राट यन्त्र, नाडी वलय यन्त्र, दिगंश यन्त्र, भित्ति यन्त्र,मिस्र यन्त्र, आदि प्रमुख छन्, जसको प्रयोग सूर्य तथा अन्य खगोलीय पिंडहरूको  स्थिति तथा गतिका अध्ययनमा गरिन्छ। जुन खगोल यन्त्र राजा जयसिंह द्वारा बनवाये गए थ, उनको सूची यस प्रकारले है:
धुम्थाङ
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुम्थाङको जनसङ्ख्या ४४१६ छ। यस मध्य पुरुष ५१%, र महिला ४९% छन्।
जंतर मंतर, दिल्ली
यन्त्रहरूको सूची
राजा जय सिंह तथा उनिका राजज्योतिषी पं। जगन्नाथले यसै विषयमा 'यन्त्र प्रकार' तथा 'सम्राट सिद्धान्त' नामक ग्रन्थ लेखहरू।
५४ वर्षको आयुमा उनको मृत्यु पछि देशमा यो वेधशालाहरू त्यस पछि बनन वाला तारामण्डलहरूको लागि प्रेरणा अनि जानकारीको स्त्रोत रही छन्। हालैमा दिल्लीका जन्तर-मन्तरमा स्थापित रामयन्त्रका जरिए प्रमुख खगोलविद द्वारा शनिवारलाई विज्ञान दिवसमा आसमानका सबै भन्दा चमकीले ग्रह शुक्रको  स्थिति नापी गएकोथियो। यस अध्ययनमा नेहरू तारामण्डलका खगोलविदहरूका बाहेक एमेच्योर एस्ट्रोनामर्स एसोसिएशन अनि गैर सरकारी सङ्गठन स्पेसका सदस्य पनि शामिल थिए।
सम्राट यन्त्र
यो सूर्यको सहायताबाट वक्त अनि ग्रहहरूको  स्थितिको  जानकारी दे्दछ।
मिस्र यन्त्र
मिस्र यन्त्र वर्षका सबै भन्दा साना ओर सबै भन्दा ठूलो दिनलाई नाप सक्दछ।
राम यन्त्र अनि जय प्रकाश यन्त्र
राम यन्त्र अनि जय प्रकाश यन्त्र खगोलीय पिंडहरूको गतिका बारेमा बताउँछ।राम यन्त्र गोलाकार बनेको छन्।
विस्तृत पठन
बडी ठूलो इमारतहरूबाट घिर जानेका कारण आज इनका अध्ययन सटीक नतीजे नदे पाउँछन्। दिल्ली सहित देशभरमा कुल पाँच वेधशालाहरू छन्- (बनारस, जयपुर, मथुरा अनि उज्जैन)मा मौजूद छन्, जसमा जयपुर जन्तर-मन्तरका यन्त्र नैं पूर्ण रूपले सही स्थितिमा छन्।
मथुराको वेधशाला १८५०का छेउछाउ नैं नष्ट हो चुगरेको थियो। यो दिल्लीमा जन आन्दोलनहरू /प्रदर्शनहरू/धरनहरूको एक जानी मानी जगह पनि हो।
स्वामी विष्णु तीर्थ
आचार्य श्रीमत् स्वामी विष्णु तीर्थ ज्यूको जन्म विक्रम संवत् २०१०मा नेपालको धादिङ जिल्लामा सापकोटा ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। प्रारम्भिक शिक्षा आफ्नै बुबाबाट प्राप्त गर्नुभएको थियो तथा १५ वर्षको कलिलो उमेर मै उहाँ गाँउको एक दक्ष पुरोहित बन्नुभएको थियो। एकरात सपनामा एक सन्तले दर्शन दिएर "पारे ग्रामे हरि भगवान" भन्ने वाक्य उच्चारण गर्दै उहाँलाई ब्यूझाँएका थिए। त्यस पछि स्वामी ज्यू अध्ययन गर्ने शिलशिलामा वाराणसी पुग्नु भयो। काशीमा मलेरियाबाट ग्रसित भएपछि स्वामी ज्यू वृन्दावनमा केही समय व्यतित गरेर हिमालय तर्फ लाग्नुभयो। यसै क्रममा गङ्गाजीको उद्गम स्थल गंगोत्री पुग्नुभयो। गंगोत्रीमा स्वर्गद्वारी महाप्रभु तथा बाला गुरु षडानन्दसँग आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त महान तपस्वी सन्त स्वामी नरहरि तीर्थका सानिध्यमा रहेर उहाँबाटै नैष्ठिक ब्रह्मचारीको दीक्षा लिएर ८ वर्ष सम्म कठोर तपस्या तथा गुरुसेवा गर्नुभयो। गुरुजीको देहान्त पश्चात् ३३ वर्षको उमेरमा स्वामी ज्यू कैलाश आश्रम ऋषिकेश तर्फ जानुभयो र वेद, वेदान्त, न्याय, साङ्ख्य, बैशेषिक, योग, मीमांसा आदिको गहन अध्ययन गर्नुभयो। अध्ययन पश्चात् कैलाश आश्रम तथा यसकै शाखाहरूमा आचार्य पदमा रही अध्यापन पनि गर्नु भयो यसैले उहाँ आचार्यजीका नामले प्रख्यात हुनुहुन्छ।
सरल स्वभाव र महान प्रतिभाका धनी, स्वामी ज्यू हाल भारतको उत्तराखण्डका महानतम संस्कृत विद्वान् हरूमा मानिनुहुन्छ। जस जसले स्वामीज्यूको सानिध्य पाए उनीहरूको एकै वाक्य हुन्छ 'स्वामी ज्यू पूर्वीय दर्शनको जिउँदो शब्दकोश हुनुहुन्छ।'
देवनागरी लिपि
देवनागरी अथवा नागरी बायाँ देखि दायाँ सम्म लेखिने अक्षरात्मक लिपिमा आधारित एक प्राचीन ब्रह्मी लिपि हो। यसको प्रयोग भारतीय उपमहाद्वीपमा हुने गर्दछ। यसको विकास प्राचीन भारतमा पहिलो देखि चौथो शताब्दीको बीचमा भएको थियो भने यसको प्रयोग सातौँ शताब्दी देखी हुँदै आएको छ। देवनागरी लिपिमा, ४७ वटा वर्णहरू हुन्छन् जसमा १४ वटा स्वर वर्ण र ३३ वटा व्यञ्जन वर्ण हुन्छन्। यो संसारमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने लिपि मध्ये चौथो हो जहाँ यस लिपिमा १२० भन्दा बढी भाषाहरू लेखिन्छ।
यस लिपिको वर्ण विन्यासविज्ञानले भाषाको उच्चारणलाई दर्शाउँदछ। रोमन वर्णमालाको विपरीत, यसमा ठुलो र सानो वर्ण भने हुँदैन। यो बायाँबाट दायाँ सम्म लेखिन्छ। यसमा वर्गको रूपरेखाहरूको भित्र सममित गोलाकार आकारका लागि एक मजबुत प्राथमिकता रहेको हुन्छ जुन एक क्षैतिज रेखाद्वारा पहिचान योग्य हुन्छ जसलाई शिरोरेखा भनिन्छ जुन पूर्ण अक्षरहरूका लागि शीर्षको साथ चल्दछ अर्थात् प्रत्येक शब्दमाथिबाट खिचिने रेखा (केही वर्णहरूको माथिबाट रेखा हुँदैन) नै शिरोरेखा हो। झट्ट हेर्दा, अन्य ब्रह्मी लिपिहरू जस्तै बङ्गाली-आसामी, ओडिया वा गुरुमुखी भन्दा फरक देखिन्छ। तथापि, ध्यान पूर्वक यी लिपिहरू हेर्ने हो भने कोण र संरचनात्मक जोड बाहेक यिनीहरूमा निकै समानता हुन्छ। यसमा अक्षरहरूको क्रम व्यवस्था (विन्यास) वैज्ञानिक छ। यसमा स्वर-व्यञ्जन, कोमल-कठोर, अल्पप्राण-महाप्राण, अनुनासिक्य-अन्तस्थ-उष्म इत्यादि वर्गीकरण हुन्छ। उर्दु बाहेक भारत तथा एसियाका अनेक लिपिहरूको सङ्केत देवनागरीबाट अलग छ। देवनागरी लेखनको दृष्टिबाट सरल, सौन्दर्यको दृष्टिबाट सुन्दर र वाचनको दृष्टिबाट सुपाठ्य छ।
मराठी, पाली, संस्कृत (संस्कृतको लागि प्राचीन नागारी लिपिमा दुई अतिरिक्त व्यञ्जन वर्ण थिएँ), हिन्दी, नेपाली, शेर्पा, प्रकृत, अप्रभंश, अवधि, भोजपुरी, ब्रज भाषा, छत्तीसगढी, हरयान्वी, मगही, नगपुरी, राजस्थानी, भिली, डोगरी, मैथिली, कश्मिरी, कोङ्कणी, सिन्धी, बोडो, नेपाल भाषा, पन्जावी, मुन्दारी र सन्ताली लगायतका भाषाहरूले देवनागरी लिपि एकमात्र लिपि वा दोस्रो लिपिको रूपमा प्रयोग गर्ने गर्दछन्। देवनागरी लिपि नन्दीनागर लिपिसँग पनि मिल्दोजुल्दो रहेको छ जुन दक्षिण भारतका विभिन्न प्राचीन पाण्डुलिपिहरूमा भेट्ने गरिन्छ। यो विभिन्न दक्षिणपूर्वी एसियाली लिपिहरूसँग पनि सम्बन्धित छ।
शब्दको उत्पत्ति
देवनागरी शब्द देव र नागरी मिलेर बनेको छ। देव भनेको ईश्वर हो भने नागरी भन्ने शब्द अर्थ सहरमा बसोबास गर्ने स्त्री भन्ने हुन्छ जुन शब्द संस्कृतको नगरम्बाट आएको थियो। देवनागरीको अर्थ जस अनुसार ईश्वरीयता वा देवताहरूको निवास भन्ने हुन्छ। एउटा मत अनुसार देवनगर (काशी)मा प्रचलनको कारण यसको नाम देवनागरी भएको हो।
देवनागरी शब्दको उत्पत्ति प्राचीन शब्द नागरीबाट भएको थियो। फिसरका अनुसार, नागरी शब्दको सुरुवात ६३३ ईशापूर्वमा उत्तरपश्चिम भारतमा भएको थियो भने यो ११औँ शताब्दीमा, पूर्णरूपमा विकसित भएको थियो। यो संस्कृत साहित्यमा प्रयोग हुने प्रमुख लिपि समेत हो।
इतिहास
देवनागरी भारत, नेपाल, तिब्बत र दक्षिणपूर्वी एसियाका लिपिहरूको ब्राह्मी परिवारको एक भाग हो। यो तेस्रो शताब्दी ईसापूर्वको ब्राह्मी लिपिको वंशज हो। यो नागरी लिपिमा विकसित भएको थियो जसको फलस्वरूप देवनागरी र नन्दनगरीको जन्म भएको थियो। पछिल्लो लाई पहिलेमा गाभिनु पूर्व दुवै संस्कृत लेख्न प्रयोग गरिन्थ्यो। संस्कृत, मराठी, हिन्दी र यसका उपभाषाहरू र कोङ्कणी लेख्नको लागि यसको परिणामी लिपि भारत भर व्यापक रूपमा अपनाइन्छ।
प्राचीन भारतको विकासशील संस्कृत नागरी लिपिलाई प्रमाणित गर्ने केही प्रारम्भिक उपचित्रात्मक प्रमाणहरूको रूपमा शिलालेखहरू पहिलो देखि चौथो शताब्दीको बीचमा गुजरातमा भेटिएको थियो। नागरी नामक लिपिका विविधता, देवनागरीको निकट, सर्वप्रथम संस्कृतमा प्रथम शताब्दी ईसापूर्वमा रुद्रदमन शिलालेखहरूबाट प्रमाणित गरिएको थियो जबकि देवनागरीको आधुनिक मानक रूप लगभग १००० ईसापूर्व देखि प्रयोग गर्न थालिएको थियो।
मध्यकालीन शिलालेखहरूले नागरी-सम्बन्धित लिपिहरूको व्यापक प्रसारको सुझाव दिन्छन्। नागरी लिपिहरू ग्रहणसँगै दोहोरो लिपिहरूले स्थानीय लिपि प्रस्तुत गरेका छन्। उदाहरणका लागि, कर्नाटकको ८औँ शताब्दीको मध्य पटडाकाल स्तम्भमा सिद्ध मातृका लिपि र प्रारम्भिक तेलगु-कन्नड लिपि दुवैमा पाठ छ, जबकि, हिमाचल प्रदेशमा काङ्ग्र जवालामुखी शिलालेखमा शारदा र देवनागरी दुवै लिपिमा लेखिएको छ।
नागरी लिपि ७औँ शताब्दीसम्म नियमित रूपमा प्रयोगमा रहेको थियो र यो पहिलो सहस्राब्दीको अन्तसम्ममा पूर्णरूपमा विकसित भएको थियो। मध्यकालीन भारतको नागरी लिपिमा संस्कृतको प्रयोगलाई असङ्ख्य स्तम्भ र गुफा मन्दिरका शिलालेखहरूद्वारा प्रमाणित गरिएको छ। मध्य प्रदेशमा ११औँ शताब्दीको उदयगिरी शिलालेख र उत्तर प्रदेशमा भेटिएको एक कुँदिएको इँटामा देवनागरी लिपि प्रयोग भएको छ। यो इँटा १२१७ ईसापूर्वमा भेटिएको थियो जसलाई हाल ब्रिटिस सङ्ग्रहालयमन राखिएको छ। लिपिको सम्बन्धित संस्करणहरू भारत बाहिरकाका देशहरू जस्तै जस्तै श्रीलङ्का, म्यानमार र इन्डोनेसियाका प्राचीन अवशेषहरूमा पत्ता लागेका छन्। जबकि पूर्वी एसियामा नागरीको सबैभन्दा नजिकको अग्रदूत मानिने सिद्ध मातृका लिपि बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले प्रयोग गरेका थिएँ। यसलाई लामो समयदेखि दक्षिण एसियाका धार्मिक रूपमा शिक्षित मानिसहरूले सूचना रेकर्ड गर्न र प्रसारण गर्न परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। यो प्रशासन, वाणिज्य र अन्य दैनिक प्रयोगका लागि प्रयोग गरिने विभिन्न स्थानीय लिपिहरू (जस्तै मोडी, कैथी र महाजनी) सँग समानान्तर रूपमा विद्यमान छ।
शारदा लिपि कश्मीरमा समानान्तर प्रयोगमा रहेको थियो। देवनागरीको प्रारम्भिक संस्करण विक्रम सम्वत् १०४९ (अर्थात ९९२ ईसापूर्प) मा लेखिएको बरेलीको कुटिल शिलालेखमा प्रस्तुत छ। मौर्यपछिको प्रारम्भिक कालदेखि अस्तित्वमा रहेको सबैभन्दा पुरानो संस्कृत ग्रन्थहरूमध्ये एक पतञ्जलिद्वारा लेखिएको टिप्पणीकामा १,४१३ नागरी पृष्ठहरू छन्। यसको रचना मिति लगभग १५० ईसापूर्व हो। यसको जीवित प्रति लगभग १४औँ शताब्दी ईसापूर्वको प्रतिलिपि हो।
पूर्वी एसिया
तिब्बती साम्राज्यको सोङत्सेन गाम्पोको शासनमा थन्मि समभोतालाई नेपाली राजकुमारीसँग विवाह वार्ता सुरु गर्न र तिब्बती भाषाको लागि उपयुक्त लेखन प्रणाली खोज्न नेपाल पठाइएको थियो। यसरी उनले कश्मीरमा प्रयोग गरिने नागरीमा आधारित तिब्बती लिपिको आविष्कार गरेका थिएँ। उनले संस्कृतमा नभएको ध्वनीका लागि ६ वटा नयाँ अक्षर थपेका थिएँ।
इन्डोनेसिया, भियतनाम, जापान र पूर्वी एसियाका अन्य भागहरूमा ७औँ देखि १०औँ शताब्दीको बीचमा सिद्धम मातृका जस्ता नागरीसँग नजिकको सम्बन्ध भएका अन्य लिपिहरू प्रयोगमा रहेका थिएँ।
जाभाको दक्षिण-मध्य क्षेत्रहरू र दक्षिणपूर्वी एसियाका पृथक भागहरूमा पाइने केही बाहेक प्राय:जसो दक्षिणपूर्वी एसियाली लिपिहरूको द्रविड लिपिहरूमा आधारित छन्। विशेष गरी कवि लिपि धेरै पक्षमा देवनागरीसँग मिल्दोजुल्दो छ यद्यपि लिपिको रूपविज्ञानमा स्थानीय परिवर्तनहरू छन्। देवनागरी जस्तो लिपिहरूमा सबैभन्दा पहिले लेखिएका अभिलेखहरू १०औँ शताब्दीतिरका हुन्। यस लिपिमा ११औँ देखि १४औँ शताब्दीको बीचमा धेरै शिलालेखहरू छन्। पुराना-देवनागरी शिलालेखहरू जाभाका हिन्दु मन्दिरहरूमा पाइन्छ। ८औँ शताब्दीको मध्य तिर, जाभाको लिगर र कालासन शिलालेख उत्तर भारतको नागरी लिपिमा पनि छन्। शिलालेखविद् तथा एसियाली अध्ययनविद् लरेन्स ब्रिग्सका अनुसार, यी ९औँ शताब्दीको तामाको प्लेट देवपालदेव (बङ्गाल) को शिलालेखसँग सम्बन्धित हुन सक्छन् जुन प्रारम्भिक देवनागरी लिपिमा पनि रहेको छ। कवि लिपिमा कावी शब्द काव्य (कविता) बाट आएको शब्द हो। मानवशास्त्री तथा एसियाली अध्ययन विद्वान जोन नर्मन मिक्सिक र गोह जिओके यानका अनुसार ८औँ शताब्दीको प्रारम्भिक नागरी वा देवनागरी लिपिको संस्करण ८ वा ९औँ शताब्दीको आसपास जाभा, बाली (इन्डोनेसिया) र खमेर (कम्बोडिया) मा अपनाइएको थियो। यो समयावधि धेरै शिलालेखहरूले प्रमाणित गरेको छ।
जरो जोडिएको बाह्रखरी
मान्त्रिकमा कुण्डलिनी जगाउने मान्त्रिक क्षमता छ। तान्त्रिकमा पनि त्यही क्षमता छ। लौकिक अर्थमा सन्धि, मर्मस्थान र चक्रमा भएका नाडीहरूको ऊर्जा क्रियाशील बनाउने विधिको नाम जगाउनु हो। स्वर र व्यञ्जन दुवै खाले अक्षरबाट ती ऊर्जाहरू जगाइन्छन्। त्यसैले तान्त्रिक एवं मान्त्रिकको ज्ञानमा स्वर एवं व्यञ्जनवर्णले कुन–कुन ऊर्जा कहाँबाट जगाउने ठाउँहरू उल्लेख गरिएका छन्। निधारको ऊर्जा ‘अ’ अक्षरले चलाउँछ। ‘आ’ अक्षरले अनुहारको। ‘क’ अक्षरले दायाँ काँधको सन्धिको ऊर्जा चलाउँछ। ‘ख’ले दाहिने कुहुनाको। यसरी बैखरीका सबै अक्षरको तान्त्रिक र मान्त्रिक हुन्। ऊर्जा प्रवाहित गर्ने कडी हुन् (अनुसूची हेर्नुहोस्)। यसको अर्थ हो– एउटा नाद छुट्ता नाडीको एउटा विन्दुमा ऊर्जा पुग्दैन। बढी हुन्छ। निष्क्रिय हुन्छ। बढी सक्रिय हुन्छ। मन्त्र लाग्दैन। थोते व्यक्तिले मन्त्र गर्दा लाग्दैन भन्ने कुराको गुत्थी यही बुझिन्छ। मन्त्र नहुने अक्षर हुन्न भन्ने कुराको झड्को मिल्छ। ध्यान गर्नेले किन मन्त्र जप्दो रहेछ भन्ने थाहा हुन्छ। मन्त्र नजपे नाद सुन्न खोज्दो रहेछ भन्ने बुझिन्छ। शब्द सुन्न किन जाग्रत बन्दो रहेछ भन्ने कुराको भेउ पाइन्छ। अनि नाद र शब्द ब्रह्मभन्दा पर पुग्दा स्थितप्रज्ञ भइसकिन्छ भन्ने कुराको रहस्य थाहा हुन्छ।
अक्षर चलाउनेको अपराध
तालव्य ‘श’ किन चाहियो ? मूर्धन्य ‘ष’ किन चाहियो ? सहिद सहीद बनाए भैगयो नि ? शर्मा सर्मा लेखे बुझियो नि। विज्ञहरूले तर्क गर्‍यौं। तर्क कुतर्क बन्यो। वितर्क बन्यो। अब वितण्डा बोक्तै छौं। ताना सर्माले स्वीकार्नुभयो। शर्मा आराध्य हुने रहेछ। सर्मा कुकुर हुने रहेछ। राज नबुझ्दा भाषाविज्ञ हुनुहुन्थ्यो। बुझ्दा अज्ञ हुनुभएको हो त ? मान्त्रिक एवं तान्त्रिक ज्ञाताको शब्दमा तालव्य ‘श’ले मुटुदेखि दाहिने हातसम्मका नाडी, सन्धि, मर्मस्थान र चक्र झंकरित हुन्छ। दन्त्य ‘स’ले चाहिंँ मुटुदेखि दाहिने खुट्टाको बुढीऔँलासम्मको भाग झंकरित हुन्छ। मूर्धन्य ‘ष’ झिक्ता मुटुदेखि बायाँ हातसम्मको क्षेत्रमा ऊर्जा प्रवाह घट्छ। मान्त्रिक हिसाबमा त्यस क्षेत्रमा मन्त्रको असर पर्दैन। तन्त्रको असर पर्दैन। ध्वनिमा पनि देवनागरी अक्षरले त्यही सन्देश बोकेको हुन्छ। इन्द्रोशत्रु विवर्धस्व:, इन्द्रशत्रु विवर्धस्व:। पहिलोले इन्द्रको शत्रु नाश गर्ने प्रार्थना गर्छ। दोस्रोले इन्द्र नै शत्रु भन्ने बुझाउँछ। फूल र फुलले त्यही ध्वनिको सन्देश दिएको थियो। अहिलेका भाषाविदहरूले एउटै बनायौं। कति राम्रो अपराध गर्‍यौं, ध्वनिभेद बुझेको देवनागरी लिपिलाई।
आपराधिक वितण्डा
तर्कका आधारहरू सहज छन्। जनजीव्रोले मान्दैन। प्रश्न त्यहीं आयो– कसको जनजीव्रो ? मै घर झानु (म घर जान्छु)। यो बैतडीको नेपाली हो। तिनको बोलीमा मानक जनजीव्रो कुन हो ? सायद उत्तर छैन, भाषाविज्ञसँग। भए कुतर्क होला। वितर्क होला। वितण्डा होला। अर्को तर्क छ, उहाँहरूको विश्वविद्यालय छुट्टै हो। विश्वविद्यालय र विश्व विद्यालयको अर्थ एउटै हो र ? हुन्छ र ? बुद्ध सही लेखाइ हो र ? बुर्दध झनै शुद्ध हो र ? बुद्ध र बुद्धि अशुद्ध हुन् र ? विद्यालय शुद्ध हो र ? विद्यालय अशुद्ध हो र ? कसले भनिदिने ती भाषाविज्ञलाई ‘द्’ र ‘ध’ जोडेर ‘द्ध’ बनेको हो भनेर। ‘द’ र ‘य’ जोडेर ‘द्य’ बनेको भनेर। पुख्र्यौली शब्दमा नाडीहरू सन्धि बनिसकेको अवस्था हो यो। सन्धिहरू मर्मस्थान बनिसकेको अवस्था हो यो। मर्मस्थानहरू चक्र बनिसकेको अवस्था हो यो। जुन भाषामा पनि शब्द र ध्वनिहरू परिवर्तित हुन्छन् नि। बनेका भाषामा ठीक होला। बनाइएको भाषामा ठीक होला। तर देवनागरी त बने–बनाइएको लिपि हैन नि। त्यो त भएको लिपि हो। नाद–शब्द र ब्रह्रमलिपि। विज्ञहरूको तर्क पनि ठीक होला। पश्चिमा भााषाविदका सिद्धान्त पढ्दा। युनिकोडबाट देवनागरी लिपि टाइप गर्दा। तर हामी अर्कै हौं भन्ने बुझ्ने र बुझाउने कसले हो ? नाद ब्रह्मबाट शब्द ब्रह्म जानेका हामीले हैन र ? शब्द ब्रह्मबाट अक्षर ब्रह्म बुझेका हामीले हैन र ? अविनाशी ब्रह्म बुझेका हामीले हैन र ? क्षर (नाशवान) ब्रह्म बुझेका पश्चिमी भाषाविदको बुद्धि बोकेर देवनागरी लिपिमा खेल्दा के होला ? युनिकोडबाट देवनागरी लेख्ता रोमन लिपिको भजन त हुन्छ। भियतनामीलाई बाध्य पारेजस्तो। गुरुङको खेमा लिपिमा रोमन लिपिवालाले धावा बोलेजस्तो। रोमन लिपिमा देवनागरी पढ्न त सकिएला, तर आफ्ना पुर्खाको तत्त्वज्ञान बुझ्न चाहने भोलिका सन्ततिले के भन्लान् ? समकालीनहरूकै कुरा के होला ? यस मानेमा व्याकरणीय अपराध भएन र ?
स्रोतहीन मतियारा
जरो काटिएको पाठ्यपुस्तक र शब्दकोश छापी देशभर पुर्‍याउने प्राज्ञ, भाषाविद, राजनीतिज्ञ र कर्मचारी एकसाथ देवनागरी लिपिमा खेलाँची गर्ने स्रोतहीन मतियारा बन्न पुग्यौं। निहित स्वार्थले। बाध्यताले। अज्ञानताले। दबाबले। कसैको इसाराले। मूल जरोमा पुग्ने क्षमताको अभावले। मन्त्र र तन्त्र भनेको हावा कुरा हुन् भन्ने मानसिकताले। ब्रह्म, ब्रह्माण्ड र लिंग (शरीर) एउटै तत्त्वले बनेको छ भन्ने पुख्र्यौली गुढज्ञानमा नपुगेकाले। पश्चिमी भाषिक सिद्धान्तमा अभ्यस्त भएकाले। उनैको ढङ्ग नै ठीक ढङ्ग हो भन्ने ‘कम्प्राइडोर बुर्जुवा’को दिमागी बनौटले। अभ्यस्त पश्चिमा बन्ने रहरले। अथवा अन्य कारणले ? जे भए पनि हामी देवनागरी लिपिको गहिराइमा पुगेनौं। परिणामत: व्याकरणीय अपराधी बन्यौं। अथवा त्यही अपराधको मतियारा बन्यौं। झर्रोवाद, खुट्टाकाट जस्ता अभियानहरू आए। गए। ती व्यक्तिगत भुल्का बने। समूहगत भुल्का बने। अहिले चाहिं संस्थागत व्याकरणीय अपराधको थालनी भयो। अर्थात् झर्रोवादमा पाठ्यपुस्तक बनेनन्। प्रामाणिक शब्दकोश निकालिएनन्। अहिले स्कुल र कलेजमा संस्थागत रूपले देवनागरी लिपिमा प्रहार भयो। त्यसका मतियारा सबै बन्ने भयौं। संस्कृत वाङ्मयको आँखाबाट अर्को अपराध भयो। किनकि अबको एक दशकमा बुर्दध पढ्नेले संस्कृत शब्द कसरी खुट्याउने ? यस अर्थमा भुटानी सरकारले नेपाली भाषा हटाउन गरेको अहिलेको तरिकाजस्तो भयो। बुढा भुटानी अक्सर नेपाली बोल्थे। नयाँ भुटानी जोङ्खा जान्ने बने। अङ्ग्रेजीका रक्षक नै बने। कतै हाम्रो अहिलेको व्याकरणीय अपराध तथा मतियारीले त्यतै पो लग्यौं कि ? संस्कृत वाङ्मयमा प्रवेशै नदिने साजिस पो गर्‍यौं कि ? भारोपेली परिवारले लेख्ने तिरहुती र कैंथी लिपिमा पनि असर पार्‍यौं कि ? भोट–बर्मेली भाषा समूहको ब्राह्मी र रञ्जना लिपि लेख्ने नेवार समुदायलाई पनि बिथोल्ने प्रयास पो गर्‍यौं कि ?
सम्भावनाको खोजी
ताना सर्मा तारानाथ शर्मा भएझैँ फर्कने एउटा सम्भावना हो। अर्थात् भुल्के बनिदिने सम्भावना। अर्को शब्दमा भन्दा देवनागरी लिपि खेलाउने प्राज्ञ, भाषाविद, राजनीतिज्ञ र कर्मचारीले गल्ती स्वीकार्नु। मौनी सम्भावना। दोस्रो सम्भावना हो– परिवर्तित पाठ्यपुस्तक र शब्दकोशको भाषा र व्याकरणलाई शिक्षणमा सीमित राख्ने। शिक्षक तालिममा जोड्ने। त्यसको अर्थ लगाउने बुद् + धि मिलेर बुद्धि हुन्छ। द्+य जोडेर द्य बन्छ। विश्व+विद्यालय मिलेर विश्वविद्यालय बन्छ। छुट्टै विश्व विद्यालय लेखे विश्व नै विद्यालय भन्ने बुझिन्छ। विश्वविद्यालय लेखे उच्चशिक्षाको शिक्षण थलो भन्ने थाहा हुन्छ। यसको अर्थ हो– अहिले बदलिएका पाठ्यपुस्तक र शब्दकोशहरूलाई शिक्षण सामग्री मात्रै मान्ने। शिक्षाको सामग्री नठान्ने। तेस्रो सम्भावना हो– अङ्ग्रेजको तरिका पछ्याउने। देवनागरीको मर्म मार्ने। अनि भन्ने रामको सन्तति ज्याक्सन हुँ। सीताकी छोरी डायना हुँ। यसरी पुख्र्यौली पहिचान फेर्ने। अनि भन्न थाल्ने वेद त अप्रामाणिक हो। संस्कृत वाङ्मय त भाषिक सिद्धान्तका आधारमा लेखिएकै छैनन्। चौथो सम्भावना हो– व्याकरणीय अपराध गर्नेहरूलाई उन्मुक्तिको बाटो दिने– म ‘आधुनिक’ देवनागरीमा लेख्छु। नयाँ व्याकरण नै प्रयोग गर्छु। अमेरिकी व्याकरणमा लेखेको नि ! बेलायती व्याकरणमा लेखेको नि ! त्यही बुद्धि नेपालमा पनि लागु गर्ने। अनि भनौं देवनागरीलाई जननागरी बनायौं। संस्कृत वाङ्मय पढ्न रोमन लिपि भित्र्याऔं। तन्त्र र मन्त्रका पूर्वीय बुद्धिलाई बेकम्मा सावित गरौं। त्यसैमा बनेका सनातनी संस्कारहरूलाई तिलाञ्जली दिने।पाँचौं सम्भावना हो– भाषिक प्रयोगशालामा नजाँची, पुख्र्यौली मूलमा नपुगी, शब्द र व्याकरण बदल्नेहरूलाई सजाय दिने। अथवा अरूलाई व्याकरणीय अपराध गर्‍यौ भन्ने म जस्ता रुढपन्थीहरूलाई सजाय दिने। निर्णय गर्ने अधिकार समयमा छाडें। संस्कृत वाङ्मयका ज्ञानका वकालतकर्ताहरूमा छाडें संस्कार र सनातनमा गर्व गर्नेहरूमा छाडें देवनागरी लिपिका प्रयोगकर्तामा छाडें।
लिपि
देवनागरीमा १२ स्वर र ३४ व्यंजन छन्। शून्य या एक या अधिक व्यंजनहरू र एक स्वरको मेलबाट एक अक्षर बन्दछ।
स्वर
यी स्वर नेपालीका लागि दिइएकोछ। संस्कृतमा तिनको उच्चारण अलिकति अलग हुन्छ।
संस्कृतमा ऐ दुई स्वरहरूको युग्म हुन्छ र "अ-इ" या "आ-इ"झैँ बोलिन्छ।यस्तै प्रकार औ "अ-उ" या "आ-उ" झैँ बोलिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
देवनागरी सङ्ख्या पद्धति
भारतीय ब्वाँसो
भारतीय ब्वाँसो खैरो ब्वाँसो प्रजातिको उपप्रजातिको वर्णमा पर्ने एक प्रकारको ब्वाँसो हो जसको बासस्थान दायरा दक्षिणपश्चिम एसिया देखि भारती उपमहादेश सम्म फैलिएको छ। यो तिब्बती र अरबी ब्वाँसको बीच आकारको एक मध्यवर्ती ब्वाँसो हो भने यो जीव प्रायः गर्मी क्षेत्रमा बस्ने भएकाले यसको शरीरमा बाक्लो भुत्लाहरू हुँदैनन्। भारतीय ब्वाँसो भारत र अन्य अरब देशहरू जस्तै पाकिस्तान, इराक, इरान र संयुक्त अरब इमिरेट्समा भेटिन्छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोको मुख्यतया हल्का खैरो र हल्का रातो रङ्गको शरीर हुन्छ जसकारण यो जनावरलाई स्याल भनि भ्रममा पर्ने सम्भावना उच्च छ। यो ब्वाँसो सामान्यतया सानो हुन्छ जसको कुल लम्बाई ३ फिट हुन्छ भने यसको शरीरमा कम बाक्लो भुत्ला हुन्छ। यस प्रजातिका ब्वाँसोहरू सामान्यया न्यानो ठाउँमा बसोबास गर्छन्। भारतीय ब्वाँसोलाई सर्वप्रथम सन् १८३१ मा बेलायती प्रकृतिविद् हेनरी साइक्सले वर्णन गरेका थिए भने सन् १९४१ मा यसलाई अर्का प्रकृतिविद् रिगानर्ड पोककले अर्को प्रजातिमा वर्गीकरण गरेका थिए।
विवरण तथा व्यवहार
भारतीय ब्वाँसोको शारीरिक बनावटको संरचना युरोपेली ब्वाँसोको जस्तै हुन्छ तर यसको उचाइ तथा आकार युरोपेली ब्वाँसोको भन्दा हल्का सानो र शरीर भुत्ला पनि कम हुन्छ। अरबी ब्वाँसोको जस्तै यी ब्वाँसोको पनि छोटो भुत्ला हुन्छ। भारतीय ब्वाँसो अन्य ब्वाँसो प्रजातिको जस्तै भुक्ने तथा कराउने गर्दछ, यद्यपि यसले विरलै यस्तो आवाज निकाल्छ। यस प्रजातिका ब्वाँसोहरू मरुभूमि जस्तो सुख्खा क्षेत्रमा पनि बाँच्न सक्दछन् भने यीनिहरू भारतमा सुख्खा क्षेत्रमा देखा पर्दछन्।  यस प्रजातिका ब्वाँसोहरू मुख्यतया खुला भूमिमा घुम्ने गर्दछन्। भारतीय ब्वाँसोहरू गुजरातमा पनि पाइन्छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोले सामान्यतया मध्य अक्टुबरदेखि डिसेम्बरको अन्तसम्म प्रजनन गर्ने गर्दछ। यस जनावरले हरिन, खरायो आदिको सिकार गर्दछ। सिकार गर्ने क्रममा मृगलाई भ्रममा पार्नका लागि यसले समूहमा सिकार गर्ने गर्दछ। जबसम्म साना बच्चाहरू सिकार गर्ने परिपक्व हुदैनन् ती साना बच्चालाई पुरै समूहले हेरचाह गर्न मद्दत गर्दछ भने माउ ब्वाँसो बच्चाका लागि खाना खोज्न जाने गर्दछ। सिकार गर्ने क्रममा एक ब्वाँसोले निरिक्षणको रूपमा काम गर्छ भने अर्कोले पछिल्तिरबाट आक्रमण गर्दछ। भारतीय ब्वाँसोको सुनौलो स्याल, स्लोथ भालु, चितुवा, खैरो भालु, सिंह र बाघको बासस्थान दायरा भित्र पर्दछ।
संरक्षण
यस प्रजातिको ब्वाँसोको सङ्ख्या ३,००० रहेको अनुमान गरिएको छ। यस प्रजातिको ब्वाँसोलाई जय समन्द आरक्ष केन्द्रमा सुरक्षा दिइएको छ। मुख्यतया भारतीय ब्वाँसाहरूको खराब प्रतिष्ठा र बासस्थान दायराको खराब अवस्थाका कारण संरक्षण प्रयासहरू प्रभावकारी हुन गाह्रो भैरहेको छ। भारतीय ब्वाँसोको बासस्थान दायरा भित्र पर्ने क्षेत्रमा बस्ने बासिन्दाहरूसँग लामो समयदेखि द्वन्द्वमा चलिरहेको छ। भारतीय ब्वाँसोले घरपालुवा जनावर सिकार गर्ने भएकाले यसलाई कहीँकतै स्थानीय मानिसहरूले मार्ने गरेका छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोले मानिसको बासस्थान क्षेत्रमा प्रवेशगरि बालबालिकालाई मार्ने गरेको देखिएको छ विज्ञहरूले यसलाई तिनीहरूको प्राकृतिक वासस्थान र सामान्य वातावरणमा खानाको अभावको लागि श्रेय दिएका छन्।
सन् १८७८ मा भारतीय ब्वाँसोले भारतको उत्तर प्रदेशमा ६२४ मानिसहरूको सिकार गरेका थिए भने सोही वर्ग बङ्गालमा पनि १४ मानिसहरूको भारती ब्वाँसोको आक्रमण द्वारा मृत्यु भएको थियो। सन् १९९० मा भारतीय ब्वाँसोको आक्रमणमा परि मध्य प्रदेशमा २८५ स्थानीय मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। सन् १९१० देखि १९१५ को बीचमा ११५ बालबालिकाहरू हजारीबाघमा भारतीय ब्वाँसोको सिकार बनेका थिए भने सोही क्षेत्रमा सन् १९८० देखि १९८६ मा १२२ बालबालिकाहरू ब्वाँसोको सिकार बनेका थिए। मार्च २७, १९६६ देखि १ जुलाई १९९६ सम्म भारतको उत्तर प्रदेश स्थित जानुपुर, प्रतापगढ र सुल्तानपुर भारतीय ब्वाँसोको आक्रमणमा परि २१ बालबालिकाको मृत्यु भएको थियो भने १६ गम्भीर घाइते भएका थिए।
पाचौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०६५
यस प्रतियोगिताको उद्घाटन तत्कालीन राष्ट्रपति रामवरण यादव र समापन प्रधानमन्त्री प्रचण्डले गरेका थिए।
लोगो
रेड पाण्डा
स्रोत
श्रेणी :नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद
पहाडी शदलचील
पहाडी शदलचील नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा माउन्टेन हक-इगल (Mountain Hawk-Eagle) भनिन्छ ।
केल्यानी लेइ
केल्यानी लेइ (जन्म ५ अगस्ट १९८०) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा कामोत्तेजक नर्तकी एस्ली स्पेल्डिङ को उपनाम हो । उनी हाल विकेड पिक्चरको लागि काम गर्छिन ।
व्यक्तिगत जीवन
केल्यानी लेइको न्युजिल्याण्डका रग्बी युनियन हाफब्याक बाइरन केलेहर  सँग २००५ देखि २००६ सम्म सम्बन्ध थियो । उनी केलेहरसँग २००६ सम्म न्युजिल्याण्डमा बस्थिन ।
ललित स्मृति यू-१८ फुटबल प्रतियोगिता २०७४
ललित स्मृति यू-१८ फुटबल प्रतियोगिता २०७४ ललित स्मृति यू-१८ फुटबल प्रतियोगिताको दोस्रो संस्करण हो ।यो प्रतियोगिता २०७४ जेठ १३ गते शनिबारदेखि सुरु भएको थियो।
ग्रयाण्ड-प्रे, नोभा स्कोटिया
ग्रयाण्ड-प्रे, नोभा स्कोटिया क्यानाडाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २०१२ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।