cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मौनाबुधुक
नामाकरण
यस गा.वि.स.को मेलबोटे टाहारमा एउटा सानो पोखरी रहेको थियो ।जसलाई लिम्बू भाषामा “मावना” भन्ने गरिन्थ्यो । त्यहा एउटा सानो हाट लाग्ने गर्दथ्यो जसलाई मौनागोला भनियो । “मा व ना” शब्दको अर्थ लगाउँदा लिम्बू भाषामा 'मा' भनेको श्रोत, 'व' भनेको पानी छ र ना भनेको माछा अर्थात माछा भएको पोखरी भन्ने अर्थ लाग्दछ । यसरी “मावना” शब्द अपभ्रंस भएर मौना भएको हो । यसरी उक्त स्थानमा पहिला माछा पोखरी रहेको भएता पनि हाल पोखरी नभएर ढुङ्गेस्तम्भ अध्यावधी छ ।
अर्कोतिर बुधुकको नामकरण “पुधुक” भन्ने लिम्बू शब्दबाट भएको भनाई छ । पु भनेको चरा र धुक भनेको वासस्थान अर्थात चरा बस्ने वासस्थान भएकोले “पुधुक” भनियो जुन शब्द अपभ्रंस भएर बुधुक भएको भन्ने भनाई रहेको छ । यसरी नामाकरण भएका मौना र बुधुक शब्दले यस क्षेत्रको परिवेसलाई चरितार्थ गर्ने भएकोले उक्त मौना र बुधुक शब्दलाई एकै शब्दमा जोडी मौनाबुधुक भन्न थालिएको हो भन्ने आख्यान रहेको छ ।
राजनीतिक विभाजन र सिमाना
यस मौनाबुधुक गा.वि.स.को पूर्वमा कुरुलेतेनुपा र बसन्तटार गा.वि.स., पश्चिममा खुवाफोक गा.वि.स, उत्तरमा बोधे गा.वि.स. र दक्षिणमा राजारानी गा.वि.स. पर्दछ । यस गा.वि.स.मा नौ वटा वडाहरु रहेका छन् । गा.वि.स.को कार्यालय वडा नं. २ मा रहेको छ । मौनाबुधुक धनकुटा जिल्लाको इलाका नं. २ मा पर्दछ भने निर्वाचन क्षेत्रको आधारमा क्षेत्र नं. १ अन्तर्गत पर्दछ ।
ऐतिहासिक पृष्टभूमि
इतिहासकारहरूको मत अनुसार छैंटौ सताब्दीका आठ किराँतहाँङ्गहरु माथि ताईसेनवंसी दश सरदारहरूले विद्रोह गरी दश लिम्बुवान सङ्घिय राज्य स्थापना गरे । दश सङ्घिय राज्य मध्ये लदोहाङ्ग राज्य एक हो । लदोहाङ्गको यक सागुरियक हो । कालान्तरमा गएर यस प्रदेशलाई चौबिस मिकलुङ्गथुम भनियो । यही ऐतिहाँसिक सङ्घिय राज्य र पछिको थुमको सीमा भित्र मौनाबुधुक पर्छ । अरुण नदी पूर्वको लिम्बुवान राज्य विं सं. १८३१ श्रावण २२ गतेको संधिपत्र, सम्झौता (लालमोहर) पूर्व स्वतन्त्र थियो । तत्कालिन लिम्बुवान राज्यमा दश सङ्घिय राज्य थिए जसको केन्द्रिय सदरमुकाम विजयपुर थियो । वि. सं. १८३१ पश्चातका केन्द्रिकृत शाहवंशी राजाहरूबाट लिम्बुवानको सन्धि पत्रमा उल्लेख भएका राजनीतिक, आर्थिक स्वायत्तता र आत्म निर्णयको अधिकार कटौती गर्दै प्रशासनिक जिल्ला स्थापना गर्ने क्रममा धनकुटा गौडाको स्थापना भयो । स्वार्गवासी पूर्व राजा महेन्द्र विरविक्रम शाहले प्रजातन्त्रको गला रेटी वि. सं. २०१७ पौष १ गते पञ्चायती शासन व्यवस्था लादे पश्चात देशलाई प्रशासनिक १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरियो । उक्त ७५ जिल्ला मध्येको धनकुटा जिल्लामा विं सं. २०१९ सालमा ३६ गाउँ पञ्चायत गठन भयो ।
अवस्थिती
धनकुटा जिल्लाका ३६ गाउँ विकास समिति मध्ये मौनाबुधुक गाउँ विकास समिति एक हो । धनकुटा जिल्लाको सदरमुकाम धनकुटा बजारबाट पूर्व– दक्षिणमा पैदल यात्रा गर्दै तमोर नदीको याक्चाना घाटमा घिर्लिङ्ग तरेर नौकोषको पैदल यात्रा तथा सदरमुकामबाट बसको यात्रा गर्दा धनकुटा देखि ३८ कि. मि. र भेडेटारबाट २३ कि. मि. पूर्व बसको यात्रा पूरा गर्दा उत्तर मोहोडाको भूगोलमा सुन्तलाको जंगलभित्र अवस्थित ग्रामिण बस्तिमा पुगिन्छ । त्यही सुन्तलाको जंगलभित्र अवस्थित गाविसको नाम हो मौनाबुधुक । जिल्ला भरिका ३५ गाविसहरु मध्येमा जिल्ला विकास धनकुटाले गरेको भौतिक तथा चेतना विकास र सामुदायिक संस्था परिपक्वता मूँयाङ्कका आधारमा जिल्लामा उत्कृष्ट छानिएका गाविसहरुमध्ये यो गाविस एक हो । प्राकृतिक सुन्दरतालाई संरक्षण गरिएको र कञ्चनजंघा हिम श्रृंखलाको मनमोहक दृश्यावलोकन गर्न सकिने रमणिय गाउँको रूपमा यो गाउँ रहेको छ । यस गाविसको वडा नं. २ र ३ को सिमानामा अवस्थित बुधुक बजार यस गाविसको सदरमुकाम हो ।
भौतिक पूर्वाधार
यस मौनाबुधुक गाविसमा आधारभूत सबैखाले विकासका पूर्वाधारहरूको विकास भएको छ । सडक यातायात, बिजुली, खानेपानी, सञ्चार, स्वास्थ्य, शिक्षा लगायतका पूर्वाधारहरूको राम्रो विकास भएको छ । यस गाविसमा एउटा स्वास्थ्य चौकी तथा उच्च अध्ययनका लागि दश जोड दुई बुधुक उच्च माध्यमिक विद्यालय र स्नातकको पठनपाठन हुने त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट संम्बन्धन प्राप्त बुधुक क्याम्पस पनि रहेको छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
मौनाबुधुक वेबसाईट
वनस्पति
वनस्पति (Plantae) पृथ्वीको सजीव प्राणी मध्ये एक हो। यस अन्तर्गत रुख, बुट्यान, पोथ्रा, सुक्ष्म वनस्पति लगायतका सजीव बिरुवाहरू पर्दछन्। वनस्पतिको बारेमा अध्ययन गर्ने विज्ञानलाई वनस्पति विज्ञान भनिन्छ। वनस्पतिलाई दुई भागमा बाँडिएको छ
रिट
रिट भनेको कुनै विषयमा उच्च न्यायिक निकायले कुनै काम गर्न वा नगर्नका लागि कुनै व्यक्ति वा निकायलाई दिइने आदेश हो । न्याय सम्पादन आफ्नो आधिकार क्षेत्रभित्र रही बैधानिक रूपमा गर्नुपर्दछ भनि आधिकार प्राप्त अधिकारी वा निकायले तल्ल्नो निकाय वा अधिकारीलाई गर्ने निर्देशन हो । यसले न्याय सम्पादनलाई बैधानिक र उचित बनाउदछ । नेपालको संबिधान को धारा १३३ को उपधारा (३) मा के कस्तो अबस्थामा के कस्तो रिट सर्वोच्च अदालतले जारी गर्न सक्दछ भन्ने ब्यबस्था छ । जसअनुसार;
रिट विभिन्न प्रकारको हुन्छ । १, अधिकारपृच्छा कानुन बिपरित पदमा बहाल रहेको व्यक्तिलाई पदमुक्त गर्न दिइने आदेश । २, उत्प्रेषण कानुन बिपरित भइसकेको कामलाई बदर गर्न दिइने आदेश । ३, परमादेश कानुन बमोजिम गर्नु गराउनु भनी दिइने आदेश । ४, प्रतिषेध कानुन बिपरित भइरहेको वा हुन लागेको कामलाई रोक्न दिइने आदेश । ५, बन्दी प्रत्यक्षीकरण गैरकानुनी रूपमा थुनामा बन्दी रहेको व्यक्तिलाई छोड्न दिइने आदेश ।
कुराउनी
कुराउनी दूधलाई धेरै बेर उमालेर पानी जति सुकाएर बनाईएको परिकार हो । नेपाली बोलिचालीमा गाई वा भैंसीको दूध तताउने भाँडाको टाँसिएको पाप्रो पनि कुराउनी हो।
छत्रमानसिंह गुरुङ
छत्रमानसिंह गुरुङ नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति हुन। महारथी गुरुङ तनहुँ जिल्ला, रिस्ती गाविस पुलिमराङ्ग गाउंमा बुवा इमानसिंह गुरुङ तथा आमा ईमादेवी गुरुङका माईला छोरा हुनुहुन्छ। उहांकी श्रीमती कमला गुरुङ नेपाल राष्ट्र बैङ्कका अवकाशप्राप्त अधिकृत हुनुहुन्छ। उहाँको दाजु डम्बरमान सिंह गुरुङ बृटिश आर्मीका अवकाश प्राप्त क्याप्टेन हुन भने बहिनी कमला घले विजेश्वरी माध्यमिक विद्यालयका प्रिन्सिपल हुनुहुन्छ र ज्वाइ दमन बहादुर घले नेपाली सेनाको उपरथी हुनुहुन्छ। कान्छा भाइ निर मान सिंह गुरुङ नेपाली सेनाकै प्रमुख सेनानी हुनुहुन्छ। उहांका जेठा छोरा डा.प्रतिकमानसिंह गुरुङ र कान्छा छोरा प्रबलमानसिंह गुरुङ हुन।
दिपेश किशोर भट्टराई
सन्दर्भ सामग्रीहरू
==बाह्य कडीहरू==
बन्दी प्रत्यक्षीकरण
बन्दी प्रत्यक्षीकरण एक प्रकारको रिट हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा Habeas corpus भनिन्छ जसको ल्याटिन अर्थ "may you have the body" हो । यसको शाब्दिक अर्थ बन्दीलाई अदालत वा न्यायधिशका समक्ष दाखिला गर भन्ने हुन्छ । कुनै व्यक्तिलाई गैरकानुनी रूपमा थुनामा राखिएको अवस्थामा बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिट जारी गरिन्छ । यस रिटले कुनै व्यक्ति गैरकानुनी रूपमा थुनामा परेको हो वा होइन भन्ने मात्र हेर्छ । अनाधिकृत ढङ्गले वा अधिकार नपाएको व्यक्तिले वा कानुनले तय गरेको कार्यविधि नपुर्याइ कुनै व्यक्तिलाई बन्दी बनाइएको छ भने अदालतले त्यस्तो व्यक्तिलाई थुना मुक्त गर्ने आदेश दिन्छ ।
फेलेसिया
फेलेसिया डनाय एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री, कामोत्तेजक मोडेल तथा कामोत्तेजक नृत्याङ्गना हुन ।
अवार्डहरू
एभिएन अवार्ड
एक्साअरसिओ अवार्ड
बेतेनी ताल
बेतेनी ताल नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, मोरङ जिल्लामा अवस्थित ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पर्यावरणीय महत्त्व बोकेको पर्यटकीय स्थल हो। मोरङको मधुमल्ला गाविस वडा नम्बर ५ मा रहेको यो तालको क्षेत्रफल २ बिगाहा छ। सदरमुकाम विराटनगरबाट उत्तरपूर्वमा करिब ५३ किलोमिटरको दुरीमा रहेको यस स्थानको मुख्य आर्कषण पोखरी, चराचुरुड्गी, जङ्गल आदि हुन।
बेतेनी पोखरी स्थानीय मूलहरूबाट आएको पानीले बनेको जलाशय हो। खासै ऐतिहासिक महत्त्व नभएको बेतेनी पोखरीको पानी बाह्रैमास बगिरहने भएकाले यहाँका जीवजन्तु र पशुपंक्षीका लागि मात्र नभई स्थानीयवासीका लागि समेत महत्त्वपूर्ण पानीको श्रोत बनेको छ। यसलाई भरपर्दो सिंचाईको स्रोतका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ। जङ्गलको मुखैमा रहेको बेतेनी ताल क्षेत्र निकै रमणीय छ। पोखरीको बीचमा नै एउटा टापुजस्तो उठेको ढिस्को छ, जसमा विभिन्न प्रकारका बोटबिरुवा छन् ।
यहाँ स्थानीयवासीले देवीको थान बनाएर पूजाआजा गर्दै आएका छन्। यही ढिस्कामाथि स्थानीय बसिन्दाले एउटा शिवालय बनाउने योजना गरेका छन्। त्यसै अनुरूप एउटा समिति समेत बनेको देखिन्छ। समितिले मन्दिर निर्माणका लागि आर्थिक सहयोग जुटाईरहेको जानकारी पाइएको छ।
ध्वजे डाँडा
ध्वजे डाँडा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चलका मोरङ जिल्ला र धनकुटा जिल्लाको सिमानामा अवस्थित पर्यटकीय स्थल हो। मोरङ जिल्लाको पाटिगाँउ गाविस वडा नं १ र धनकुटा जिल्लाको डाँडाबजार गाविसमा पर्ने यो क्षेत्रले करिब २० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ। मोरङ जिल्लाको सदरमुकाम विराटनगर देखि करिब ५० किलोमिटर उत्तर र धनकुटा जिल्लाको भेडेटार बजारबाट करिब १३ किलोमिटर पूर्वमा रहेको यो स्थान समुन्द्रि सतह देखि करिब २,०४७ मिटर (७००० फिट) को उचाइमा रहेको छ। धनकुटा जिल्ला डाँडाबजारबाट १ किलोमिटर जतिको पैदल यात्रा तय गरी सकेपछि बल्ल पुगिने यस डाँडाबाट पूर्वाञ्चलका १६ वटै जिल्लाहरू देख्न सकिन्छ। नेपालको नक्सा निर्माणमा अक्षांश, देशान्तर टुङ्गो लागाउन विशेषज्ञहरूले बेला बेलामा प्रयोग गर्दै आइएबाट यसको महत्त्व पनि स्वत झल्कन्छ।
महाभारत पर्वत श्रृङ्खलाको यस भेगमा पर्ने दोस्रो अग्लो डाँडा यही हो। यस स्थानमा पुग्न मोरङको सदरमुकाम विराटनगरदेखि, धनकुटाको भेडेटार तिरबाट र मोरङको केराबारीबाट पनि बाटाहरू छन। यस डाँडाको फेदीसम्म नै अर्थात धनकुटाको डाँडाबजारसम्म सडक यातायातको सुविधा रहेकाले यस स्थानसम्म पुग्न खासै समस्या रहेको देखिंदैन। धार्मिक र ऐतिहाशिक दृष्टिले यो डाँडा त्यति महत्त्वपूर्ण नरहे पनि पर्यटकीय दृष्टिले यसको विशेष महत्त्व रहेको देखिन्छ। यस डाँडाको माथ्लो भागमा एउटा पोखरी छ, जसलाई दैवीय स्वरूप मानी स्थानीय मानिसहरू पूजाआजा गर्ने गर्दछन्। पर्यटनको विकासका दृष्टिले ध्वजेडाँडा निकै महत्त्वपूर्ण छ। यस भेगबाट एकातर्फ पूर्वाञ्चलका १६ वटै जिल्लाको दृश्य देखिन्छन् भने अर्कातर्फ यस स्थानबाट मकालु, कुम्भकर्ण र कञ्चनजङ्घा हिमालको दृश्यसमेत देख्न सकिन्छ। साथै सूर्‍योदयको दृश्यावलोकनका लागि समेत यो स्थान निकै महत्त्वपूर्ण छ। जैविक विविधताका दृष्टिले पनि ध्वजेडाँडा निकै महत्त्वपूर्ण छ। यस डाँडामा विभिन्न प्रकारका जैविक विविधता पाइने गर्दछन्। लेकाली वनस्पति र लेकाली जीवजन्तुका लागि यो स्थल निकै प्रख्यात छ।
खुवा
खुवा, खुआ, र मावा दुधले बनाइने एउटा उत्पाद हो। भारतीय उपमहाद्वीपबाट उत्पति भएको खुवा विशेष गरि भारतीय, बङ्गलादेश, पाकिस्तान र नेपालको परिकारहरूमा प्रयोग गर्ने गरिन्छ। दुधलाई धेरै बेर पकाएर पानी जति सुकाएर बनाइने गरिन्छ। काभ्रेको नाला खुवाको लागि प्रसिद्ध छ। नेपालमा सबैभन्दा पहिले दुध चिस्याउने केन्द्र पनि नालाको चिसापानीमा स्थापना गरिएको हो। नालाको खुवा भक्तपुर, काठमाडौँ र ललितपुरमा विक्री गर्ने गरिएको छ। खुवालाई नेवारी भाषामा दुरू मह्री वा दुरू मारी भनिन्छ। खुवाबाट धेरै प्रकारका मिठाईहरू तयार गरिन्छ। जस्तै लालमन, रसभरी, बर्फी आदि।
यमबुद्ध
उनी श्रीमतीसँगै विगत २ वर्षदेखि लण्डनमा बस्दै आएका थिए। भने १४ जनवरी २०१७ मा उनले लण्डनमानै आत्महत्या गरेका थिए।
व्याक्तिगत जीवन
मोरङको सलकपुर घर भएका यम ६ कक्षादेखि काठमाडौंमा बसेर पढेका थिए।भने २०१५ देखि उनी आफ्नी श्रीमती सँगै लण्डन बस्दै आएका थिए।
एल्बमहरू
यम बुद्धका चर्चित र मुख्य एल्बमहरू निम्न अनुसार रहेका छन्।
जन्म
उनको जन्म ३० मे १९८७ ३० मे १९८७ लेगुवा, धनकुटा जिल्लामा भएको हो ।
मृत्यु
उनको मृत्यु १४ जनवरी २०१७ मा बेलायतको राजधानी लन्डन भएको थियो।
२०७३ माघ ७ गते(१४ जनवरी २०१७) आफ्नो काम सकाएर मध्यरातमा सुत्न ओछ्यानमा गएका यम भोलिपल्ट मृत भेटिएका थिए । बिहान ६ बजे बाथरुमको ढोका बन्द भएको पाएपछि परिवारका सदस्यले साँचो खोलेर हेर्दा यम बाथरुमको झ्यालको फलामे डण्डीमा पेटीले बाँधेर झुण्डिएको अवस्थामा भेटिएका थिए ।
उनको निधनको समाचारले स्तब्ध भएका युवाहरूले अत्याधिक मात्रामा सामाजिक संजालमा संवेदना जनाएका थिए ।
पोष्टमार्टम
अस्पतालले सार्वजनिक गरेको पोष्टमार्टम रिपोर्टमा चिकित्सकले उनले आत्महत्या नै गरेको हो भन्ने  पुष्टि गरेका थिए। रिपोर्ट अनुसार आत्महत्या हुनुभन्दा अघि उनले मदिरा सेवन गरेको देखाएको थियो ।साथै  उनको पोष्टमार्टम रिपोर्टमा लागुऔषधको सेवन नगरेको पुष्टि भएको डाक्टरलाई उद्धृत गर्दै पारिवारिक श्रोतले जनाएको थियो ।
मृत्युको शंका र प्रश्न
१. बेलायतको बाथरूम उति अग्ला नै हुदैनन्। त्यसकारण, झुण्डिएर आत्महत्या गर्न सम्भव हुन्न ।
२. प्रायजसो बेलायतको बाथ रूममा चाबी लगाउने गरिदैन। भित्र पट्टिबाट ढोका लक् (बन्द) गर्ने सिस्टम हुन्छ। उक्त घरमा चाबिनै थियो भने पनि चाबी भित्र पट्टिबाट बन्द हुन पर्ने हो। भित्र पट्टिको चाबी नखोली कसरी ढोका खुल्यो? ढोका फोडिनु पर्ने? तर ढोका नाफोडी कसरी चाबिले ढोका खुल्यो?
३. उनको शरीरमा ज्याकेट कसरि भयो? सुत्न लागेको मान्छे आफ्नो कोठामा नै भएको बाथ रूम जान लाग्दा किन ज्याकेट लगाउनु पर्यो?
४. झुण्डिँदा कसरी बंगारा भाच्चियो?
५. सँगै सुतेको श्रीमतीलाई ३/४ घण्टासम्म श्रीमान नफर्किदा किन थाहा भएन?
६. प्रहरीले फिंगर प्रिन्ट जाच गर्यो कि गरेन?
लिनक्स
लिनक्स ( or ) युनिक्स जस्तै लिनक्स कर्नेल प्रयोग गर्ने कम्प्युटर सञ्चालन प्रणालीलाई दिने नाम हो। लिनक्स खुला तथा स्वतन्त्र सफ्टवेयरमध्यको अभूतपूर्ण उदाहरण हो। लिनक्स अथवा जिएनयु/लिनक्स कम्प्यूटरकोलागि एयुटा free and open source software, operating system हो। Free and Open Source Software (FOSS) भनेको स्वतन्त्र तथा खुल्ला स्रोत सफ्टवेर हो। यसमा "free" भनेको निसुल्क होइन स्वतन्त्रतापूर्वक प्रयोग हो। लिनक्स एउटा कम्प्युटर सञ्चालन प्रणाली हो। लिनक्सलाई मोबाइल फोन, ट्याब्लेट कम्प्युटर, भिडियो गेम कन्सोल, मेनफ्रेम कम्प्यूटर र सुपर कम्प्यूटर जस्ता विभिन्न हार्डवेयर/उपकरणमा राख्न सकिन्छ। लिनक्स एउटा प्रमुख सर्भर सञ्चालन प्रणाली हो र विश्वका १० प्रमुख सुपर कम्प्यूटरहरूले यसको प्रयोग गर्छन्। लिनक्सको विकास स्वतन्त्र तथा खुल्ला श्रोत सफ्टवेयरमा सहकार्यको एक अद्वितिय उदाहरण हो। लिनक्सको सम्पूर्ण श्रोत कोडलाई कसैद्वारा पनि GNU General Public License जस्ता लाईसेन्स/अनुज्ञप्तिपत्र अनुसार प्रयोग, परिमार्जन, र वाणिज्यिक वा गैर वाणिज्यिक रूपमा वितरण गर्न सकिन्छ। डेस्कटप तथा सर्भरमा प्रयोगका लागि लिनक्सलाई वितरणको रूपमा प्याकेज गरिएको हुन्छ।
खुला वितरण
खुला तथा स्वतन्त्र भएका कारण लिनक्स तथा अन्य सफ्टवेयरहरू सित्तैमा पाइन्छ । यी सफ्टवेयरहरूलाई इन्टरनेटबाट कुनै शुल्कविना डाउनलोड गरी प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यस्तै यी सफ्टवेयरहरूको चाहेजति प्रतिलिपि बनाउन सकिन्छ, जुन सुविधा माइक्रोसफ्ट विन्डोज जस्ता सफ्टवेयरमा छैन । लिनक्सको स्रोत खुला भएका कारण यसलाई आफूले चाहेजस्तै परिवर्तन गरी चलाउन सकिन्छ । लिनक्स तथा अन्य खुला तथा स्वतन्त्र सफ्टवेयरले खुला file format हरू प्रयोग गर्ने गर्दछन्, जसले गर्दा कुनै फाइल खोल्नका लागि एउटै सफ्टवेयरमा बाँधिएर बस्नु पर्दैन । जसले नै सफ्टवेयर स्वतन्त्रता र डकुमेन्ट फ्रिडम डे कुराहरू व्यापक रूपमा आउन थालेका छन् ।
लङ्का प्रिमियर लिग
लङ्का प्रिमियर लिग (सङ्क्षिप्त रूपमा एलपिएल; सिंहला: ලංකා ප්‍රිමියර් ලීග්, तामिल: லங்காபரக்காபரம்), २०२० बाट श्रीलङ्काका पाँचवटा शहरहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीहरूद्वारा प्रत्येक वर्ष ट्वान्टी-२० ढाँचामा खेलाइने व्यावसायिक क्रिकेट लिग हो। लिग श्रीलङ्का क्रिकेट (एसएलसि) द्वारा २०१८ मा स्थापना गरिएको थियो। अगस्ट २०२० मा, एसएलसीका उपाध्यक्ष रविन विक्रमरत्नेलाई आधिकारिक रूपमा प्रतियोगिताको निर्देशकको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। मे २०२२ मा, सामन्था डोडनवालालाई आधिकारिक रूपमा एलपिएल टूर्नामेन्ट निर्देशकको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो।
पृष्ठभूमि
सुरुमा, पहिलो संस्करण १८ अगस्टदेखि १० सेप्टेम्बर २०१८ सम्म आयोजना हुने भनिएको थियो, तर एसएलसी भित्र प्रशासनिक समस्याका कारण धेरै पटक स्थगित गरिएको थियो। जुन २०२० मा, कोभिड-१९ महामारीको बीचमा, एसएलसी ले प्रतियोगिता २८ अगस्त २०२० मा सुरु हुने घोषणा गरेको थियो, यस लिगमा ७० विदेशी खेलाडीहरूले खेल्न रुचि देखाएको थियो। महामारीको लागि प्रतिबन्धका कारण धेरै पटक पुन: तालिका गरिसकेपछि, पहिलो संस्करण २६ नोभेम्बर २०२० मा आयोजना गरिएको थियो।
एलपिएल सञ्चालन परिषद्
एलपिएल श्रीलङ्का क्रिकेट द्वारा शासित छ। श्रीलङ्का क्रिकेट प्रतियोगिताको सम्पूर्ण कार्यको लागि जिम्मेवार छ। गभर्निङ काउन्सिलका सदस्यहरूमा श्रीलङ्काका सीईओ एस्ले डे सिल्भा पनि छन्। एलपिएलको मार्केटिङ र सङ्गठन अधिकार श्रीलङ्का क्रिकेटले बोलपत्र प्रक्रियाको आधारमा प्रदान गरेको थियो। हालको अधिकार भारतीय स्वामित्वमा रहेको दुबईमा रहेको कम्पनी, इनोभेटिभ प्रोडक्सन ग्रुप (आइपिजि) सँग रहेको छ।
अनरसा
नेपालीहरूको बिषेश किसिमको रोटी |
सामग्री : ताइचिनको चामल १ किलो, चिनी १ पाउ, तिल १ पाउ, घिउ २ किलो
विधि
ताइचिनको चामललाई रातभरि भिजाउने र भोलिपल्ट पिस्ने। चिनीलाई बाक्लो हुने गरी पकाउने। बाक्लो भएपछि त्यसमा पीठो मिसाएर घोट्ने। त्यसलाई २४ घन्टा त्यत्तिकै राख्ने। भोलिपल्ट फेरि नरम हुने गरी मुछ्ने। मुछिएको चिनी तथा पीठोलाई स-साना गोला बनाई त्यसमाथि तिल हालेर हातले रोटीको आकार दिने। अन्त्यमा कराहीमा घिउ हाली खैरो नहुन्जेल पकाउने।
मानव अधिकार आयोग विधेयक, २०६७
यो एक विधेयक हो, यो राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको काम कर्तव्य, अधिकार र कार्य क्षेत्र व्यवस्था गर्नको लागि यसको निर्माण गरिएको थियो।
स्थापना र परिचय
विश्वका अनेकौँ मुलुकहरूमा मानव अधिकारसम्बन्धी राष्ट्रिय संस्थाको गठन र सञ्चालन भइसकेको सन्दर्भमा नेपालमा पनि यस किसिमको चेतनाको विकास भएको देखिन्छ। यसैको फलस्वरूप मानव अधिकारसम्बन्धी राष्ट्रिय संस्थाको आवश्यकताबारे २०४९ सालमा राष्ट्रियसभामा माग भएको थियो। ०५१ सालमा सरकारको तर्फबाट कानुन सुधार आयोगले मानव अधिकार आयोग विधेयकको मस्यौदा गरेको थियो तर ०५२ सालको संसद्मा गैरसरकारी विधेयकका रूपमा यससम्बन्धी मस्यौदा।
नियुक्ति प्रक्रिया
यो सिद्धान्तमा नियुक्ति कसले गर्ने र के प्रक्रिया अपनाएर गर्नेबारे उल्लेख गरिएको छैन। बहुलताको सुनिश्चितता गरिनुपर्ने र नियुक्त हुने व्यक्तिहरू आफ्नो क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान पुर्‍याएको हुनुपर्ने उल्लेख छ। आयोग मुख्यतः कार्यपालिकाबाट स्वतन्त्र रहनुपर्ने हुँदा नियुक्ति प्रक्रिया अपनाउँदा पनि यसबारे सचेत हुनुपर्ने कुरा उल्लेख गर्दै नियुक्ति निर्वाचन वा अन्य प्रक्रिया अपनाएर हुन सक्ने देखिन्छ।
प्रशासनिक तथा आर्थिक स्वायत्तता
आफ्नो कार्यसञ्चालन पूर्ण रूपमा स्वायत्त र स्वतन्त्र भई गर्न सक्ने हुनका लागि मानव अधिकारसम्बन्धी संस्था प्रशासनिक तथा वित्तीय रूपमा कार्यकारिणी नियन्त्रणबाट मुक्त हुनुपर्छ। यसो भएमा नै आफूलाई चाहिने कर्मचारी भर्ना गर्ने र कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने सम्बन्धमा कार्यकारिणीप्रति निर्भर हुनुपर्ने र कुनै बेला अवाञ्छित रूपमा प्रभावित हुनुपर्ने अवस्था आउँदैन। यसबारे पेरिस सिद्धान्तमा स्पष्ट उल्लेख छ, "राष्ट्रिय संस्था कोषलगायत यसका क्रियाकलापलाई सहज रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक पूर्वाधार प्राप्त गर्नुपर्दछ। यसरी कोष प्राप्त गर्नुको उद्देश्य आफ्नै कर्मचारी र भवनको व्यवस्था गर्न समर्थ होस् भन्ने हो, जसले गर्दा सरकारबाट स्वतन्त्र रहन र यसको स्वतन्त्रता प्रभावित गर्न सक्ने वित्तीय नियन्त्रणमा नरहनु हुनेछ।"
आयोगको कार्यक्षेत्र
मानव अधिकारसम्बन्धी राष्ट्रिय संस्थाको कार्यक्षेत्र मानव अधिकारको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि व्यापक हुनुपर्दछ। अर्धन्यायिक निकायका रूपमा काम गर्ने मानव अधिकार संस्थाले आपसी मेलमिलापबाट समस्या सुल्झाइदिने, अर्को सक्षम निकायसमक्ष आफूले गरेको सुनुवाइको आधारमा सिफारिस पठाउने, उचित उपचारका लागि कुन उपाय उपयुक्त हुन्छ भनी पीडित पक्षलाई जानकारी दिने तथा कुनै उजुरी अध्ययन गर्दा कानुनी त्रुटि वा प्रशासनिक प्रक्रियाको कारणबाट हक हनन् भएको देखियो भने तिनमा सुधार ल्याउन सिफारिस गर्न सक्ने अधिकार प्रत्याभूत गरिनुपर्ने उल्लेख छ।
महादेव-पार्वती गुफा
महादेव-पार्वती गुफा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चलको मोरङ जिल्लामा अवस्थित पर्यटकीय स्थल हो। मोरङको पाटिगाँउ गाविसमा जङ्गलको बिचमा रहेको यो गुफा प्राकृतिक रूपमा ठूलो नभए पनि आन्तरिक पर्यटनको लागि उपयुक्त स्थल बन्न सक्छ। यस स्थान केराबारीसम्म यातायातको साधनमा गई त्यहाँवाट ४-५ घण्टा उकालो हिँडे पछि सो स्थान पुग्न सकिन्छ। महादेव-पार्वती गुफा मोरङ जिल्लाको पाटी गा. बि. स. को वडा न. ७ मा पर्छ । जङगलको बिचमा रहेको यो गुफाको ढोका एक जना मात्र जान सकिने रहे पनि भित्र भने १५/२० जना आट्न सकिन्छ । पहाडको बिच भागमा रहेको यो गुफा पहिले काठको भर्र्याङ् भए पनि अहिले सिमेन्टको भर्र्याङ् रहेको छ । यहाँ अहिले विशेष गरी माघे सङ्क्रान्तिका दिन आन्तरिक पर्यटकको घुइचो लाग्ने गर्दछ । यस स्थान केराबारीसम्म यातायातको साधनमा गई त्यहाँवाट ४-५ घण्टा उकालो हिँडे पछि सो स्थान पुग्न सकिन्छ र अहिले भेडेटार देखी उक्त स्थानसम्म बस जान नसके पनि डाँडाबजार, पाटीगाउँ हुँदै उक्त गुफा जान ल्यान्ड रोभरमा ५०० मिटर वर सम्म गएर पैदल हिंडेर जान सकिन्छ ।
होशियारपुर जिल्ला
होशियारपुर जिल्ला भारतको पन्जाब राज्यको एउटा जिल्ला हो। होशियारपुर, पन्जाब को सबैभन्दा पुराना जिल्लाहरू मध्ये एक, पन्जाब राज्य को उत्तर-पूर्वी भाग मा स्थित छ र उत्तर-पश्चिम मा गुरदासपुर जिला, जालंधर जिल्ला र दक्षिण-पश्चिम मा कपूरथला जिल्ला, कांगड़ा जिल्ला र उना जिल्ला संग साझा सीमाहरू साझा गर्दछ। उत्तर-पूर्वमा हिमाचल प्रदेश। होशियारपुर जिल्लामा ४ उप-डिभिजन, १० सामुदायिक विकास ब्लक, ९ शहरी स्थानीय निकाय र १४१७ गाउँहरू छन्। जिल्लाको क्षेत्र ३३६५ वर्ग कि.मी. र जनगणना २०११ को अनुसार १,५८६,६२५ व्यक्तिको जनसङ्ख्या छ।
होशियारपुर लगायत नवाशहर, कपूरथला र जालन्धर को केही भागहरूले पन्जाब को एक सांस्कृतिक क्षेत्र को प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसलाई दोआबा वा बिस्ट दोआब भनिन्छ - ब्यास र सतलज नामक दुई नदीहरू को बिच भूमि को पथ। होशियारपुर मा चण्डीगढ-पठानकोट रोड को दाहिने तिर शिवालिक को तल्लो भाग संगै क्षेत्र निम्न पहाड छ र जिल्ला को यो भाग लाई कण्डी क्षेत्र को रूप मा पनि जानिन्छ। दुई नदीहरू, सतलज र ब्यास संगै दुई अन्य मौसमी धाराहरू यस क्षेत्र को जल निकासी प्रदान गर्दछ। यी बाहेक, कण्डी क्षेत्र मौसमी धाराहरू बाट भरिएको छ।
यो पहाडी र समथल भूभाग को लगभग दुई बराबर भाग मा आउँछ। यसको पूर्वी अनुहार सौरसिंह पहाड को पश्चिम तिर ढलान बाट बनेको छ, त्यो पर्वतश्रेणी संग समानन्तर, सिवालिक पर्वतमालाको तल्लो उचाइ को एक रेखा दक्षिण देखि उत्तर सम्म जिल्ला को यात्रा गर्दछ, जबकि दुई चेन को बीच असमान चौडाइ को एक उपत्यका फैलिएको छ, जसवान दुन को नामले परिचित छ। यसको माथिल्लो भाग सोहन तेज धारा द्वारा पार गरीएको छ। जबकि सतलज पहाडहरू मा एक ब्रेक को माध्यम बाट यसको तल्लो अन्त मा बग्दछ, र एक दक्षिण दिशा मा बग्छ जब सम्म यो केन्द्रीय दायरा को पल्लो मोड्छ, र मैदानहरूको माथि पश्चिम तिर निक्लदछ। यो पश्चिमी मैदान जलोढ्य गठन को शामिल छ, एक सामान्य पश्चिमी ढलान संगै उप-पर्वत पथ मा हिमाली टोरेन्टहरू बाट सिल्ट को निक्षेप को कारण। ब्यास किनारा तल्लो भाग छ, मध्यम को लागि खुला छ तर अत्यधिक बाढी छैन, र धेरै उर्वर मानिन्छ। एक पर्याप्त क्षेत्र सरकारी जङ्गल द्वारा समेटिएको छ, वन विभागको रेखदेखमा। धान धेरै हदसम्म उमारिन्छ, ब्यास को किनार लगायत दलदल फ्लैट मा। आनन्दपुर साहिब, दसुया, मुकेरियन र चिन्तपूर्णी मा धेरै धार्मिक मेलाहरू आयोजित हुन्छन, ती सबैले मानिसहरू को एक विशाल जमघट आकर्षित गर्दछन। पहाडहरू को निकटता को कारणले यो जिल्ला एक तुलनात्मक रूप देखि चिसो र आर्द्र जलवायु छ। कपासको कपडा बनाइन्छ, र चिनी, चामल, अन्य अन्न र नीर निर्यात सामाग्री मध्ये पर्दछन।
इतिहास
होशियारपुर वरपरको देश जालंधर मा काटोच को पुरानो राज्य को हिस्सा बनेको छ। राज्य अन्ततः टुक्रिएको थियो, र वर्तमान जिल्ला दातारपुर र जसवान, राजहरू को बीच विभाजित भएको थियो। उनीहरूले १७५९ सम्म आफ्नो क्षेत्रको अबाधित कब्जा कायम राखेका थिए, जब बढ्दो सिख सरदारहरूले पहाडी इलाकामा अतिक्रमणको एक शृङ्खला शुरू गरे। १८१५ मा महाराजा रणजित सिंहले जसवान शासकलाई सामन्ती कार्यकालमा सम्पत्तिको सट्टामा आफ्नो क्षेत्र त्याग्न बाध्य पारे। तीन वर्ष पछि दातारपुर को राजा यस्तै उपचार संग भेटे। सन् १८१८ को अन्त्यसम्म सतलजदेखि ब्याससम्म पूरै देश लाहोर सरकारको अधीनमा आइसकेको थियो, र १८४६ मा पहिलो एङ्लो-सिख युद्ध पछि ब्रिटिश सरकारलाई हस्तान्तरण गरियो। दातारपुर र जसवानका पदच्युत राजहरूले नयाँ शासकहरू बाट नगद पेन्सन पाएका थिए, तर उनीहरू आफ्नो पुरानो सार्वभौम स्थितिमा बहाल नहुँदा कटु निराशा व्यक्त गरे। तदनुसार, १८४८ मा दोस्रो एङ्लो-सिख युद्धको प्रकोपले असन्तुष्ट सरदारहरूलाई विद्रोहको लागि तयार पार्‍यो। उनीहरूले एक विद्रोह का आयोजन गरे, तर दुई राजा र अन्य सरदारहरू कब्जा गरियो, र उनीहरूको संपत्ति जफत गरियो। होशियारपुर हिन्दु महाकाव्य र संस्कृति आफैंमा एक प्राचीन केन्द्र हो। बाजवारा मा (वर्तमान शहर बाट ऊना रोड मा ४ किमी पूर्व) एक प्राचीन संस्कृति को भग्नावशेष अझै पनी पाउन सकिन्छ। पौराणिक हिसाबले यो जिल्लाको तेह दशुया राजा विराटको राज्य भएको अनुमान गरिन्छ जहाँ पाण्डवहरूले आफ्नो एक वर्षको निर्वासन बिताएका थिए।
महत्वपूर्ण शहरहरू
होशियारपुर मा धेरै प्राचीन सांस्कृतिक केन्द्रहरू को बीच शहर जयजोन थियो। जयजत ऋषि द्वारा ११ औं शताब्दीको लगभग शिवालिक तल्लो पहाडमा स्थापित भएको भनिएको हो, जयजोन एक फस्टाउने व्यापार केन्द्र थियो। यो प्राच्य अध्ययन को लागि एक केन्द्र को रूप मा पनि जानिन्छ। प्रख्यात विद्वानहरू र संस्कृत, ज्योतिष, आयुर्वेद र सङ्गीत को एक्सपोन्टरहरू बैठक को लागि यो ठाउँ मा गए। सङ्गीतकार पंडित हुसन लाल र भगत राम र प्रख्यात पाकिस्तानी कवि तुफेल होशियारपुरी एकै ठाउँका हुन्। जयजोन मा पनि ब्रिटिश युग देखीको एक सानो पुरानो रेलवे स्टेशन छ।
आयुर्वेद विद्वान पंडित गोविन्द राम वात्स्यायन र संस्कृत पुरस्कार विजेता आचार्य विश्वनाथ जयजोनका हुन्।
माहिलपुर शिवालिक को खुट्टा मा एक पुरानो गाउँ हो जुन चिनियाँ हुयान साँग द्वारा भ्रमण गरीएको थियो जसले आफ्नो नोट मा श्री महिपालपुर को रूप मा यो गाउँ लेखे।
सान्ने
सान्ने नेपालको कोशी अञ्चलको धनकुटा जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति हो ।
बुधग्रह
बुधग्रह सौर्यमण्डलमा सूर्यको सबैभन्दा नजीकको ग्रह हो। यस ग्रहको भूमध्यरेखीय अर्धव्यास् २,४३९.७ किलोमिटर रहेको छ। यसको बाहिरी सतह ज्वालामुखी पहाडहरूले ढाकिएको छ।यस ग्रहमा हरेक दिन धेरै गर्मी हुन्छ र हरेक रात धेरै जाडो हुन्छ। बुध सौर्यमण्डलको सबैभन्दा सानो ग्रह हो। अरू ग्रहभन्दा सूर्य नजिक भएकोले यसले सूर्यलाई सबैभन्दा छिठो परिक्रमा गर्दछ। बुधग्रहलाई सूर्यको वरिपरि घुम्न करिब ८८ दिन मात्रै लाग्छ।
यो ग्रह सौर्यपरिवारको धेरै घनत्व भएका ग्रहहरू मध्य दोस्रो ग्रह हो। यसको सतह फलामबाट निर्माण भएको छ जुन अत्यन्त धेरै घनत्वको हुन्छ। यद्यपी, यसको चुम्बकीय क्षेत्र एकदम कम्जोर छ। बुधग्रहमा अहिलेसम्म पुगेका दुई अन्तरिक्षयान, मध्य म्यारिनर १०ले सन् १९७४ देखि १९७५ सम्म यसको ४५% सतहको नक्शाङ्कन गरेको थियो। त्यसपछि दोस्रो पटक प्रक्षपण गरिएको अन्तरिक्षयान मेसेन्जरले सन् २००८ जनवरी १४ का दिन थप ३०% सतहको नक्शाङ्कन गरेको थियो। मेसेन्जरले २००९ को सेप्टेम्ब‍रमा अन्तिम उडान भरेको थियो। यो ग्रह सूर्यको वरिपरि धेरै छिटो घुमिरहेकोल धेरै भाषामा यसलाई रोमाली धर्ममा पखेटा भएको देवदुत मेर्कुरियुसको नामले भनिन्छ। नेपालीमा यो ग्रह चन्द्रको छोरोको रूपमा परिचित छ।
क्युरिओसिटी रोभर
क्युरिओसिटी रोभर मंगलग्रहको गेल क्रेटर आसपासको क्षेत्रमा अनुसन्धान गरिरहेको स्वचालित अन्तरिक्ष यान हो। क्युरिओसिटी आणविक शक्ति प्रयोग गर्ने चलायमान वैज्ञानिक प्रयोगशाला हो। यो यान नासाको मङ्गल विज्ञान प्रयोगशाला (Mars Science Laboratory) अन्तर्गतको एक भाग हो । एमएसएल मिसनको मंगलग्रहको मौसम, भौगोलिक अवस्था र यस ग्रहमा कुनै समयमा जीवनको अस्तित्व रहे-नरहेको तथा पानीको भुमिकाको बारेमा अध्ययन गर्नु लगायत प्रमुख चार लक्षहरू छन । क्युरिओसिटीमा अहिलेसम्म मंगलग्रहमा प्रयोग नगरिएका अत्याधुनिक उपकरणहरू जडान गरिएकाछन् । सन् १९९६ देखि हालसम्म अन्तरिक्ष अध्ययन संस्था नासाले सञ्चालन गरेका मिसनहरू मध्ये यो चौथो मानव रहित मङ्गल मिसन हो । ९०० किलोग्राम वजन भएको क्युरिओसिटीको तौल सन् १९७३मा मंगलग्रहमा पठाइएको लुनोखोड-२ (Lunokhod २) भन्दा केही गर्हुङ्गो यान हो ।
विशङ्खुनारायण
विशङ्खुनारायण नेपालको बागमती अञ्चलको ललितपुर गोदावरी नगर पालिका वडा नं २ मा पर्दछ ।
२०२० का बलिउड चलचित्रहरूको सूची
यो २०२० मा रिलीज हुने बलिउड चलचित्रहरूको सूची हो।
बालागुरू
यो लोकलयको गीत नै उनको बयान गर्न पर्याप्त छ।
बालागुरुले २०११ सालमा पूर्वी नेपालको एक डाँडोमा ठूलो महायज्ञ गरी त्यस ठाउँमा नयाँबजार नामको बजारको स्थापना गरे। जोगमाई नदीमा झोलुङ्गे पूल निर्माण गराए र तान्त्रिक विधिद्वारा रोगीहरूको आयुर्वेदिक उपचार गरे।
ऋतु परिवर्तन
ऋतु परिवर्तन भनेको पृथ्वीको वार्षिक गतिको आधारमा सुर्यको किरणसगँको सम्बन्ध हो। ऋतु परिवर्तन पृथ्वीको उत्तरी गोलार्ध र दक्षिणी गोलार्धमा ठिक उल्टो हुने गर्दछ। उत्तरी गोलार्धमा हिउँद हुँदा दक्षिणी गोलार्धमा ग्रिष्म हुन्छ भने दक्षिणी गोलार्धमा हिउँद हुँदा उत्तरी गोलार्धमा ग्रिष्म ऋतु हुन्छ।
महागुरू फाल्गुनन्दका उपदेशहरू तथा सत्यहाङ्मा पन्थका भजनमाला
महागुरु फाल्गुनन्दका उपदेशहरू तथा सत्यहाङ्मा पन्थका भजनमाला कवि बैरागी काँइला द्वारा लिखित नेपाली कृति हो।
लुभु
लुभू नेपालको बागमती अञ्चलको ललितपुर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
अर्सा
अर्सा - चामलको पिठो ,घिउ र खुदोबाट बनाइने मिठो गुलियो पुरी जस्तो पातलो रोटि | सक्कर/खुदोको प्रयोगले यो कैलो रङ्गको हुन्छ| धेरै लामो समय सम्म नविग्रिने भएकोले यात्रामा जादा सामलको रूपमा खानको लागि लगिने गर्थ्यो |
लुभु
परिचय
ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा यक्ष मल्लको पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो।
हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा सिद्धिनरसिंह मल्लका नाति राजा योगेन्द्र मल्ल( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क तोरीको फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि – यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो।
अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ।
लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्।
लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। लिच्छवीकालमा राजाको नाउाँपछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी, नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्।
लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालार्य गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकुनजिकसारिएको बताइन्छ।पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ।क
परमादेश
परमादेश भन्नाले सार्वजनिक कार्य सम्पादन गर्ने तल्लो प्रशासनिक निकाय वा अदालत वा पदाधिकारीका नाममा माथिल्लो अदालतले कुनै काम गर्नु भनेर दिइएको आदेश भन्ने बुझिन्छ । परमादेशलाई भाषामा  भनिन्छ, यसको शाब्दिक अर्थ "हामी आदेश दिन्छौं" भन्ने हुन्छ ।
परमादेशको कार्यक्षेत्र जतिसुकै फराकिलो भएपनि यसको उद्देश्य कुनै खास काम गर्नका लागि आदेश दिने भएकोले त्यही आदेशको परिधीसम्म मात्र सिमित हुन्छ। वास्तवमा क्षेत्राधिकार नभइ वा भएको अधिकारभन्दा बढी अधिकार प्रयोग गरी काम गरेको अवस्थामा परमादेश जारी हुन्छ। परमादेशले भइसकेको निर्णय खारेज गर्दैन साथै यो तल्लो अदालत वा निकायका विरूद्धको पुनरावेदन पनि होइन।
यो पनि हेर्नुहोस्
परमादेश:-कुनै कानून द्वारा सिर्जित सार्वजनिक ओहदामा रहेको पदाधिकारीले आफूले पालना गर्नु पर्ने कर्तव्यको पालना नगर्दा कसैको हक अधिकार कुण्ठित हुन गएको अवस्थामा त्यस्तो हक अधिकारको प्रचलन गराउनका लागि त्यस्तो सार्वजनिक पदाधिकारीका नाममा उसको कर्तव्यको पालना गराउन अदालतबाट जारी गरिने आदेश हो।
बोंनी रोटन
बोंनी रोटन (जन्म ९ मे १९९३) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडेल हुन ।
धनपाल गढी
धनपाल गढी नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, मोरङ जिल्लामा रहेको ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल हो। सदरमुकाम विराटनगरबाट लगभग २५ किलोमिटर उत्तरपूर्वको कसेनी गाविसमा अवस्थित ऐतिहासिक भग्नावशेष रहेको स्थान राजा धर्मपाल वा धनपालको गढी भनेर चिनिन्छ। यहाँ विद्यमान धनपाल मन्दिर धार्मिक दृष्टिकोणले मात्र नभएर पर्यटकीय दृष्टिकोणले समेत प्रचलित रहेको छ।
हात्तिखर्क
हात्तिखर्क नेपालको कोशी अञ्चलको धनकुटा जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति थियो। वि.सं .२०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले स्थानीय तह लागू गर्दा गाविहरु विघटन भएको थियो।
उबुन्टु
उबुन्टु डेस्कटप लक्षित एउटा एकदमै प्रचलित लिनक्स वितरण हो जुन डेबियन लिनक्समा आधारित छ। यस वितरणमा उपयोगितालाई निक्कै प्राथमिकता दिइएको छ। यसको विकास र प्रबर्धनलाई आइल-अफ-म्यान स्थित क्यानोनिकल लिमिटेडले प्रायोजन गरेको छ, जुन दक्षिण-अफ्रिकी अर्बपति उद्यमी मार्क सटलवर्थको निजी संस्था हो। यस बितरणको नाम अफ्रिकी विचार "उबुन्टु"मा आधारित छ, जसको झर्रो अनुबाद अरु प्रति मानवता हुन्छ। यसको प्रयोग विशेषत: डेस्कटप कम्प्युटर र ल्यापटपमा गरिन्छ। तर यसको सर्भर संस्करण पनि निक्कै प्रचलित छ।
यसको सबैभन्दा नयाँ संस्करण १६.१०सिड क् हो जुन सनअप्रिलमा प्रकाशन ग छ। थियो।आासंरण १मेरि िरक्को नन २०क्टा गर य भए
मास्टर अफ द गेम
मास्टर अफ द गेम सिड्नी सेल्डनद्धारा लिखित चर्चित उपन्यास हो ।
क्रिस्टोफर कोलम्बस
क्रिस्टोफर कोलम्बस (अ.३१ अक्टोबर १४५१ - २० मे १५०६) एक आविस्कारक तथा नाविक थिए। उनको जन्म प्राचिन इटालीको उत्तरपश्चिमी भागमा रहेको जेनोआ गणतन्त्रमा भएको थियो।
मोच मार्ने आख्यान र अनुष्ठान
मोच मार्ने आख्यान र अनुष्ठान कवि बैरागी काँइला द्वारा लिखित नेपाली कृति हो।
मिक्लाजुङ डाँडा
मिक्लाजुङ्ग डाँडा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको कोशी अञ्चल, मोरङ जिल्लामा रहेको प्राकृतिक मनोरम स्थल हो। विराटनगरबाट उत्तरपूर्वको रमितेखोला गाविसमा पर्ने यस डाँडाको उचाई करिव २,४०० मिटर रहेको छ। लिम्बु भाषामा मिक्लाजुङ्गको अर्थ "आँखाले टाढा-टाढा सम्म देख्न सक्ने ठाँउ" भन्ने हुन्छ। यहाँबाट सूर्योदय तथा सूर्यास्तको दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ। यो डाँडामा चैत-बैशाखमा धेरै थरीको गुराँसहरू फुलेको देख्नसकिन्छ।
उत्प्रेषण
उत्प्रेषण (certiorari) भनेको कुनै प्रशासनिक, अर्धन्यायिक वा तल्लो न्यायिक निकायले कार्य सम्पादन गर्ने क्रममा गैरकानुनी निर्णय गरेमा त्यसलाई बदर गर्न माथिल्लो न्यायिक निकायले जारी गर्ने रिट हो । उत्प्रेषण सार्वजनिक पद धारण गर्ने अधिकारी वा निकायका नाममा जारी गरिन्छ । आफ्नो क्षेत्राधिकार नाघेर वा क्षेत्राधिकार नभर्इ कुनै प्रशासनिक वा अर्धन्यायिक वा तल्लो न्यायिक निकायले गरेको निर्णय गैरकानुनी र बदरभागी भएमा उत्प्रेषणद्वारा त्यस्तो निर्णय बदर गरिन्छ । वास्तवमा निर्णय गर्दा कानुनमा तोकिएको कार्यविधि पालन भएको छैन भने अथवा निर्णय गर्ने अधिकारीले बदनियत राखी निर्णय गरेमा उक्त निर्णय त्रुटिपूर्ण छ भन्नेकुरा सम्बन्धित मिसिलबाट देखिएमा पनि उत्प्रेषणको रिट जारी हुन्छ ।
सिड्नी सेल्डन
सिड्नी सेल्डन एकेडेमिक अवार्ड बिजेता अमेरिकी लेखक हुन । उनको जन्म फेब्रुअरी ११,१९१७ मा भएको थियो भने मृत्यु जनवरी ३०,२००७ भएको थियो ।सेल्डन अपराध तथा सनसनिपुर्ण उपन्यासहरू लेख्दथे । उनका बहुचर्चित उपन्यासहरू मध्ये मास्टर अफ द गेम,द अदर साइड अफ मिडनाइट तथा रेग अफ एन्जेल्स पर्दछन।उनि सबै कालखण्डमा छैटौँ सर्वाधिक बिक्रि भएका पुस्तक लेख्ने लेखक हुन ।
आयशा टाकिया
आयशा टाकिया आजमी(जन्म: १० जनवरी, १९८६) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन जो मुख्यतः हिन्दी चलचित्रहरूमा अभिनय गर्छिन । उनले आफ्नो फिल्मी करियरको सुरुवात टार्जन: द वन्डर कार (२००४)बाट गरिन जसको लागि उनलाई फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला पदार्पण पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो । चलचित्र डोर (२००६)मा युवा विधवा पात्रको लागि उनलाई धेरै सारहाना गरियो । उनलाई बढी सफलता वान्टेड (२००९)को कारण मिल्यो जो उनको अहिलेसम्मको सर्वाधिक व्यावसायिक दृष्टीबाट सफल चलचित्र हो ।
सिड्नी सेल्डन
सन् १९१९ फेब्रुअरी ११ तारिखमा जन्मिएका थिए उपन्यासकार सिड्नी सेल्डन। एकेडेमी अवार्ड विजेता सेल्डन टेलिभिजन कार्यक्रमका लागि पनि उत्तिकै लोकप्रिय व्यक्तित्व थिए। उनले २० वर्षको टेलिभिजन करिअरमा द पाट्टी डुक (सन् १९६३ दखि १९६६), आइ ड्रिम अफ जेनिइ (सन् १९६५ देखि १९७०), हार्ट टु हार्ट (सन् १९७९ देखि १९८४ सम्म) लगायतका प्रस्तुती दिएका थिए। तर ५० वर्षको उमेरपछि जबरजस्त भएको लेखनले सेल्डनलाई प्रसिद्धिको उचाईमा पुर्‍याएको थियो।  सेल्डनका मास्टर अफ द गेम (सन् १८२), द अदर साइड अफ मिडनाइट (सन् १९७३) रेज अफ एन्जल्स (सन् १९८०) लगायतका कृतिहरू च्र्चित बने। अमेरिकाको शिकागो राज्यको इलिनोइसमा जन्मिएका सेल्डन सन् १९३७मा क्यालिफोर्निया हानिएका थिए जहाँ उनले कही चलचित्रको आलेख लेखन थालेका थिए ।
सेल्डनले पहिलोपटक जेन काउफम्यान हार्डिङसँग विवाह गरेका थिए। उनले ३० वर्षको उमेरमा जोर्जा कुर्टराइटसँग बिवाह गरेका थिए जो रंगकर्मी र चलचित्रकी नायिका हुँदै पछि इन्टेरियर डिजाइनर बनेकी थिइन्। हृदयाघातका कारण सन् १९८५मा उनको निधन भएको थियो। जोर्जातर्फबाट जन्मिएकी म्यारी सेल्डन पनि उपन्यासकार हुन्। सन् २००७ जनवरी ३०मा क्यालिफोर्नियास्थित पाल्म स्प्रिङ्समा उनको निधन भएको थियो।
आयशा टाकिया
शुरूआती जीवन
आयशाको जन्म चेम्बुर मुम्बई, महाराष्ट्रमा गुजराती पिता निशित र मुस्लिम आमा फरीदाको परिवारमा भयो। उनले सेंट एंथोनी हाई स्कुलबाट आफ्नो पढाई पुरा गरिन । उनको एक सानि बहिनी छिन जसको नाम निशा हो ।
रेग अफ एन्जेल्स
रेग अफ एन्जेल्स सिड्नी सेल्डनद्वारा लिखित चर्चित उपन्यास हो ।
हेनरी केभेन्डिस
हेनरी केभेन्डिस (१० अक्टोबर १७३१-२४ फेब्रुअरी १८१०) एक ब्रिटिश प्राकृतिक दार्शनिक, वैज्ञानिक, र एक महत्त्वपूर्ण प्रायोगिक र सैद्धान्तिक रसायनज्ञ र भौतिक विज्ञानी थिए। हेनरी केभेन्डिस उनको हाइड्रोजनको खोज या जुनलाई उनले "ज्वलनशील हावा" बताएका थिए, को लागि विख्यात छन्। लेभोइजरले यसको थप अध्ययन गरे र यस तत्त्वको नामाकरण गरे।
गँगटो
गंगटो वन्यजन्तु हो।गंगटो पेटमा दातँ हुने जीव हो।गंगटोका धेरै प्रजाति हुन्छन।यसको दायाँ बायाँ समात्ने हात सहित १०ओटा खुट्टा हुन्छन। यो दायाँ बायाँ दुबै तर्फ सजिलै हिंड्न सक्छ। यसको मासु बुद्धीबर्धक मानिन्छ।गंगटो ठूला ठूला चट्टान रुख आदीमा बिना हिच्किचाहट सजिलै चढ्न सक्दछ।तराई तथा गर्मी क्षेत्रमा पाईने गंगटाको रंग कालो हुन्छ।पहाडी क्षेत्रमा पाईने गंगटा हल्का रातो रंगका हुन्छन्।पहाडीक्षेत्रमा पाईने गंगटाको मासु स्वादिलो हुन्छ।
लिटन दास
लिटन दास ( जन्म: १३ अक्टोबर १९९४) एक बङ्गलादेशी राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी हुन्। उनले क्रिकेट खेलमा मुख्यतया विकेट किपर र दायाँ हाते ब्याट्सम्यानको भूमिकामा मैदान उत्रिने गर्छन्। घरेलु क्रिकेट प्रतियोगितामा हाल उनी कुमिल्ला भिक्टोरियान्सको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
घरेलु कार्यकाल
सन् २०१२ १९ वर्ष मुनिको विश्वकपमा लिटनले बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै विश्वकपमा पर्दापण गरेका थिए भने उनले सन् २०१४ को १९ वर्ष मुनिको विश्वकपमा पनि खेलेको थिए। सन् २०१४-१५ राष्ट्रिय क्रिकेट लिगको संस्करणमा लिटनले रङ्पुर विभागका तर्फबाट खेल खेलेका थिए जहाँ उनले पुरै प्रतियोगिताका सात खेलमा ८५.३३ को अौषत अङ्कमा कुल १,०२४ रन बनाउन सफल भएका थिए भने उक्त प्रतियोगिता रङ्पुर विभागले जित्न सफल भएको थियो।
सन् २०१७-१७ बङ्गलादेश क्रिकेट लिग अन्तर्गतको सन् २०१७ जनवरीमा लिटनले इस्ट जोन क्रिकेट क्लबबाट पर्दापण गर्दै दुई शतक रन बनाउन सफल भएका थिए जसका कारण सन् २०१७ फेब्रुअरीमा आयोजना हुन लागेको भातर विरुद्ध बङ्गलादेशको टेस्ट श्रृङ्खलामा उनलाई राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीमा समावेश गरिएको थियो। सन् २०१६-१७ ढाका प्रिमियर विभागीय क्रिकेट प्रतियोगिता अन्तर्गत लिटनले १४ खेलमा सर्वाधिक कुल ७५२ रन बनाउन सफल भएका थिए। सन् २०१७-१८ बङ्गलादेश क्रिकेट लिग अन्तर्गत सन् २०१८ अप्रिलमा आयोजित खेलमा दासले सर्वाधिक रन बनाउन सफल भएका थिए जहाँ उनले ६ खेलमा कुल ७७९ रन बनाएका थिए। सन् २०१९-१९ बङ्गलादेश प्रिमियर लिग अन्तर्गत सन् २०१८ अक्टोबरमा दास सिलेट सिक्सर्समा आवद्ध भएका थिए।
अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल
१० जुन २०१५ का दिन भारत विरुद्ध बङ्गलादेशको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलको श्रृङ्खलामा लिटनले बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीबाट पर्दापण गरेका थिए भने ५ जुलाई २०१५ का दिन लिटन दासले टि ट्वेण्टी अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा दक्षिण अफ्रिकाको विरुद्धमा बङ्गलादेश राष्ट्रिय टोलीबाट पर्दापण गरेका थिए। २ मार्च २०१७ का दिन बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका कप्तान मुसफिकुर रहिमलाई बङ्गलादेश क्रिकेट परिषद्ले केवल ब्याट्सम्यानको रूपमा खेल्न आव्हान गरेपछि दास श्रीलङ्का विरुद्ध टेस्ट श्रृङ्खलामा विकेट किपर रूपमा मैदान उत्रिएका थिए। २८ सेप्टेम्बर २०१८ का दिन बङ्गलादेश विरुद्ध भारतको खेल सन् २०१८ एसिया कपमा आयोजना गरिएको थियो जहाँ दासले उनको क्रिकेट कार्यकालको पहिलो एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय शतक रन बनाउन सफल भएका थिए भने उनले उक्त अङ्क जोड्ने क्रममा १२ चौका र २ छक्का सहित १२१ सामनामा ११७ रन बनाएका थिए। उक्त खेलमा दास खेलकै उत्कृष्ट खेलाडी बनेका थिए तर उक्त खेल भने बङ्गलादेश भारतसँग पराजित भएको थियो। सन् २०१९ मा आयोजना हुन लागेको क्रिकेट विश्वकपमा लिटन दास बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीमा छनोट हुन सफल भएका थिए।  उक्त विश्वकपमा दासले विश्वकप पर्दापण वेस्ट इण्डिजका विरुद्धमा गरेका थिए जहाँ उनले उक्त खेलमा व्यक्तिगत ९४ रन बनाउन सफल भएका थिए भने उनले साकिब आल हासानसँग साझेदारी गर्दै १८९ रन बनाएका थिए जसका कारण बङ्गलादेश ७ विकेटले विजयी भएको थियो।
इलाम जिल्ला
इलाम जिल्ला मुलुकको पछिल्लो राजनैतिक विभाजन अनुसार प्रदेश नम्बर एकमा पर्ने चौध जिल्लामध्ये इलाम एक हो । मुलुकको सुदूरपूर्वमा १७०३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र ओगटेको पहाडी जिल्ला इलामको उत्तरमा पाँचथर, दक्षिणमा झापा, पश्चिममा पाँचथर र मोरङ जिल्लाहरु अनि पूर्वमा भारतको पश्चिम बङ्गाल अन्तर्गत दार्जिलिङ्ग जिल्ला पर्दछ । समुद्री सतहबाट १४० मिटर उचाइको तराईदेखि उत्तरतिर चुरे पहाड, मध्यपहाड हुँदै ३६३६ मिटरको उच्च पहाडसम्म पुग्ने इलामे धर्तीमा उचाइ अनुसारकै विविध प्रकारको हावापानी पाइन्छ । त्यसैले इलाम जैविक विविधतामा पनि धेरै धनी छ । विभिन्न नगदे वालीका लागि चर्चित इलाम जिल्ला नेपालमा चियाको आदि थलो हो । इलाम बजारको पश्चिम उत्तरी भागमा रहेको चिया कमान नेपालको पहिलो संगठीत कृषि उद्योग हो । यहाँ रहेको चिया कारखाना नेपालको जेठो औद्योगिक कारखाना हो जसबाट बि. सं. १९३५ मा नै प्रशोधित चिया बजारमा ल्याइएको थियो । अलैंची, आलु, अम्लिसो, अदुवा, दूध, किबी फल र विभिन्न प्रकारका जडिबुटी उत्पादनका लागि कहलिएको इलाम हरित कृषिको जिल्ला हो । अत्यन्त आकर्षक र मनमोहक प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण इलाम नेपालकै उत्तम पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्दछ । विविध जात जातिको बसोबास रहेको इलाममा प्राचिन मठ मन्दिर र गुम्बाहरु सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहेका छन् । लेप्चा जातिको बसोबासो नेपालमा इलाम जिल्लामा मात्रै छ । निकै प्रजातिका चरा, विभिन्न किसिमका पुतली र रेड पाण्डाको वासस्थान रहेको इलाममा प्राकृतिक पोखरी पनि उल्लेख्य मात्रामा छन् । इलामको हाँसपोखरी क्षेत्रलाई सुनगाभाको स्वर्ग भनेर चिनिन्छ । इलामकै उत्तरी भागमा उद्गमस्थल रहेका र दक्षिणतिर बग्ने चार माई खोलाका कारण पुराना मानिस अद्यापि इलामलाई चारखोल भन्ने गर्दछन् ।
नेपालको वर्तमान प्रशासनिक विभाजन अन्तर्गत पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चलका चार जिल्ला मध्यको एक पहाडी जिल्ला इलाम नेपालका पचहत्तर जिल्लामध्ये सबैभन्दा पूर्वमा अवस्थित एक रमणीय जिल्ला हो। हालको इलाम जिल्ला नेपाल एकीकरण हुनु भन्दा अगाडि राई र लिम्बु जातिहरूको किराँत राज्य थियो। त्यसमा पनि प्राचिन समयमा लिम्बु जातिहरूकै बाहुल्यता भएकाले इलाम जिल्लाको नामाकरण लिम्बु भाषाबाट भएको मानिन्छ। महाभारत र शिवालिक पर्वत श्रृंखलाको पूर्व दक्षिण काखमा अवस्थित नेपालको सुदूर पूर्वी पहाडी जिल्ला इलाम बास्तवमै प्राकृतिक दृष्टिले रमणीय छ। यहाँको चियाबारी, हरियाली, साना-ठूला नदी-नाला, पोखरी, मठ-मन्दिर, पर्वतीय शिखर तथा अन्य प्राकृतिक सुन्दरता पर्यटक आकर्षणका तत्त्व हुन। प्राकृतिक बरदानस्वरूप रहेको यहाँको उर्वर भूमि एवं पौरखी कृषकहरूको अथक मेहनतले गर्दा यो जिल्ला आर्थिकरूपले धनी मानिन्छ। साँस्कृतिक, प्राकृतिक तथा आर्थिक पक्षहरूमा समृद्ध रहेको यो जिल्ला "पहाडकी रानी, नगदेबालीको खानी" जस्ता उपनामले चिनिन्छ। इलाम जिल्लालाई विभिन्न 'अ'को जिल्ला भनेर पनि चिनिन्छ। यसै क्रममा यसलाई हाल ८ 'अ'को जिल्ला भनेर चिनिन्छ। जसमा 'अ'को अर्थ अलैंची, अदुवा, अर्थोडक्स चिया, अकबरे खुर्सानी, ओलन (दुध), अम्लिसो, आलु र अतिथि सत्कार हुन्छ। पूर्व-पश्चिम राजमार्गको चारआलीबाट मेची राजमार्गमा ७८ किलोमिटरको दुरी पार गरेपछि इलाम सदरमुकाम पुगिन्छ। इलाम जिल्लाको क्षेत्रफल १७०३ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या २०६८ को जनगणना अनुसार २९०,२५४ जना रहेको छ।
जिल्लाको नामाकरण
हालको इलाम जिल्ला नेपाल एकिकरण हुनु भन्दा अगाडि राई र लिम्बु जातिहरूको किराँत राज्य थियो। त्यसमा पनि प्राचिन समयमा लिम्बु जातिहरूकै बाहुल्यता भएकाले इलाम जिल्लाको नामाकरण लिम्बु भाषाबाट भएको मानिन्छ। लिम्बु भाषामा इलाम शब्द, दुई शब्दको संयोजन भइ भएको मानिन्छ। जसमा "इ"को शाब्दिक अर्थ "घुमाउरो" र "लाम"को शाब्दिक अर्थ "बाटो" अर्थात इलामको अर्थ "घुमाउरो बाटो" हुन जान्छ। यस अर्थलाई पुष्टि गर्ने साँच्चै नै झापा देखि इलाम आउँदा धेरै घुमाउरो बाटो तय गर्नु पर्दछ। यसरी हेर्दा यस जिल्लाको नाम इलाम राखिनु उपयुक्त नै देखिन्छ। तर इलामको पुरानो नाम खलङ्गा भएको केही प्राचीन लेखहरूबाट प्रमाणित हुन्छ तथा जुन "घुमाउरो बाटो"को कुरा गरिन्छ त्यो बाटोको निर्माण विक्रम संवत् २०१५ तिर भएको पाइन्छ सो पूर्व नै ईलाम शब्दको प्रयोग भएको पाइन्छ। यसैले यो भन्दा पनि विश्वस्त प्रमाण यो पाइन्छ कि इलामको विभिन्न ठाउँमा रहेका भट्टराई ब्राह्मणका वंशज आदि गुरु शङ्कराचार्यको समयमा भारतको केरल प्रान्तबाट आएका थिए जसलाई केरलमा भट्टतिरि भनिन्छ भट्टतिरि कै अपभ्रंश भट्टराई भएको पुष्टि भईसकेको छ तथा केरलमा ब्राह्मणहरूका घरलाई ईल्लम (यसलाई पुष्टि गर्न पुराना कागजातहरूमा लेखिएको अंग्रेजी शब्द Illam जहाँ Double LL लेखिएको छ, को वास्तविक उच्चारण पनि ईल्लम नै हुन्छ) भन्ने गरिन्छ। यही ईल्लम शब्द अपभ्रंश भएर ईलाम भएको र कालान्तरमा दीर्घ "ई" लाई लेख्न छोडियो र इलाम लेखिन थालिएको हो भन्ने एक तर्क विद्बानहरूको पाइन्छ।
इलामको नामाकरणका सम्बन्धमा केही किम्वदन्तिहरु छन् । जस्तै, प्राचिन समयमा लिम्बु जातिहरूकै वाहुल्यता रहेको इलामको नामाकरण लिम्बु भाषाबाट हुन गएको हो । लिम्बु भाषामा ‘इ’ र ‘लाम’ दुई शब्दको अर्थ क्रमशः घुमाउरो र बाटो हुन्छ । डँडैडाँडाले भरिएको इलामको एक डाँडोबाट अर्को डाँडो नजिकै देखिए पनि त्यहाँ पुग्न खोला झरेर उकालो घुम्दै पुग्नु पर्ने हुन्छ । दोस्रो, इलामको पूर्वी भेगमा लाप्चाहरूको वसोवासो रहेकाले तिनकै भाषाबाट इलाम भएको हो । रोंग भाषामा ‘इ’ भनेको पुत्का (एक प्रकारको कीट जसले मह बनाउँछ) र ‘लोम’ भनेको बासस्थान हुन्छ । यस क्षेत्रमा मनग्गे पुत्काको मह पाइने भएकाले ‘इलोम’ भन्दा भन्दै इलाम भएको हो । तेस्रो, श्रीमद्भागवतको नवौँ स्कन्धमा वर्णन भए अनुसार इला भन्ने राजाले यस क्षेत्रमा राज्य गरेकाले उनकै नामबाट इलाम नाम रहन गएको हो ।
हावापानी
जसरी नेपालको हावापानीमा बिषमता पाइन्छ ठीक त्यसरी नै इलाम भित्रको हावापानीमा पनि बिविधता पाइन्छ। हावापानी बिषम हुनुमा यहाँको धरातलीय स्वरूप नै हो। जिल्लाको बेंसी क्षेत्रमा उष्ण मध्य पहाडी क्षेत्रमा समशीतोष्ण र उच्च पहाडी क्षेत्रमा शीतोष्ण एवं लेकाली हावापानी पाइन्छ। जिल्लाको उच्च पहाडी क्षेत्रमा तापक्रम न्यूनतम शून्य डीग्री सेल्सियस सम्म र होचो बेसी क्षेत्रमा गृष्ममा अधिकतम ३१ डीग्री सेल्सियस सम्म पुगने गरेको तथ्याङ्क पाइन्छ। प्राय जसो २००० मिटर भन्दा माथिको चुचुराहरूमा यहाँ हिउँ पर्दछ। बङ्गालको खाडीबाट निकट हुने र इलामको अधिकांश पर्वत श्रेणीहरू बंङ्गालको खाडी सँग सम्मुख ढाल बनाइ ठडिएकाले गुष्ममा अत्याधिक वर्षा हुने गर्दछ।
बासिन्दा
लाप्चे, लिम्बू, राई, तामाङ, गुरुङ, शेर्पा,थामी, पहरी, क्षत्री, ब्राह्मण, नेवार आदि सम्प्रदायका मानिसहरू यस जिल्लामा बसोबास गर्दछन। सन्तपुर (सन्दकपुर) ३०००मी., छिन्तापु, श्रीअन्तु, सिद्धिथुम्का जस्ता रमणीय पहाडहरू यस जिल्लामा रहेका छन, जहाँ सयौं प्रजातिका चराहरू तथा विश्वकै दुर्लभ मानिएका रेड पाण्डा, दुम्सी, सालक लगायतका जनावरहरू पाइन्छ।
व्यापार व्यवसाय
कृषि तथा पशुपालन इलामको मुख्य पेशा भएपनि व्यापारले पनि मुख्य पेशाको स्थान लिएको छ। ईलाम बजार,बिब्ल्याँटे, फिक्कल, पशुपतिनगर, नयाँबजार, मङ्गलबारे, देउराली यहाँका मुख्य व्यापारीक केन्द्रहरू हुन्। इलाम बजार जिल्ला सदरमुकाम हो, जुन राजधानीदेखि करिब ८५० कि.मी.को दूरीमा अवस्थित छ। चिया पत्ती, अलैँची, अदुवा, आलु,अम्लिसो, अकबरे खुर्सानी, ईसकुस, दूध आदि यहाँका मुख्य कृषि उपज हुन्। इलाममा हाल १० भन्दा बढी चिया प्रशोधन कारखानाहरू रहेका छन्। इलामको अर्थोडक्स चिया युरोप र अष्ट्रेलियाली बजारमा निकै लोकप्रिय छ। यसका अतिरिक्त पशुपालन खासगरी गाई पालन पेशा पनि इलाममा फष्टाएको पेशा हो। प्राचिन समयमा यहाँ बेलायती तथा स्थानीय जातका गाईबस्तुहरू पाल्ने गरिन्थ्यो भने अहिले आएर जर्सी, होलेस्टेन जातका गाई पाल्ने प्रचलन रहेको छ। पशुपालनमा बाख्रा तथा उच्च हिमाली भेकमा भेडा पनि पाल्ने गरिन्छ, जुन खासगरी मासु तथा ऊनका लागि खपत हुन्छ। हाँस, कुखुरा, सुँगुर, माछा पालनको चलन पनि बढ्दो रहेको छ। व्यापारमा कृषि उपजको अतिरिक्त लत्ता कपडा एवं दैनिक उपभोगका सामानहरू स्थानीय बजारमा विक्री वितरण हुन्छ। तेस्रो मुलुकबाट उत्पादित विद्यूतीय उपकरण, जुत्ता, फेन्सी कपडा, छाता आदि सामान किन्न सीमास्थित बजारहरू भारतीय ग्राहकहरूले भरिएका हुन्छन्। यहाँको हरियालीयुक्त वातावरण का कारण विस्तारै पर्यटन पनि उद्योगको रूपमा फस्टाउने सङ्केत देखा परेको छ।
विकास तथा पूर्वाधार
इलामलाई विकसित पहाडी जिल्लाको रूपमा लिइन्छ। यहाँका बासिन्दाहरूले खाद्य बाली भन्दा नगदे बालीको खेती धेरै गरेकाले तीव्र आर्थिक विकास गरेका हुन। विगत बीस वर्षमा यस जिल्लाले राम्रो आर्थिक उन्नति गरेको छ। जिल्ला बासीहरूले आफ्नै श्रमले गाउँ गाउँसम्म मोटरबाटो पुर्‍याएका छन। जिल्लाको मुख्यबाटो मेची राजमार्गले छोएका केही गाउँमा केन्द्रीय विद्युत् प्रसारण पुगेको भएता पनि अधिकांश स्थानमा मानिसहरूले पेल्ट्रिक सेट तथा सौर्य उर्जाबाट बिजुली निकालेर प्रयोग गरेका छन्।
इलामलाई चिनाउँने व्यक्तित्त्वहरू
• बालागुरु
• रण बहादुर कार्की
• तारानाथ शर्मा
• दुर्गानाथ शर्मा
• लक्ष्मीनाथ शर्मा
• विष्णु नविन
• यम बराल
• गोपाल कर्मचार्य
• विष्णु निष्ठुरी
• कुबेर राई
• काले दमाई
• मंगलदास सापकोटा
• जगदिश समाल
• बलराम समाल
• धिरज राई
• देबिका बन्दना
• गणेस रसिक
• टिकाराम भण्डारी
• गणेश पराजुली
• उषाकिरण अधिकारी
• चेतप्रसाद भट्टराई
• शम्भु राई
• अर्जुन न्यौपाने
• सुवासचन्द्र नेम्बाङ
• झलनाथ खनाल
• सहिद रत्नकुमार बान्तवा
द नेकेड फेस
द नेकेड फेस सिड्नी सेल्डनद्धारा लिखित चर्चित उपन्यास हो।