cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पेपरोनी
पेपरोनी सलामी (सुकेको ससेज) को इतालवी-अमेरिकी मसालेदार भोजन हो जुन प्रायः सुँगुर वा गाइको काँचो मासुबाट तैयार गरिन्छ, पीरो, सुसन एम. एण्ड रिविस, चार्ल्स जी. होम ससेज मेकिंग: हाउ-टू टेक्निक्स फर मेकिंग एंड एन्जोइङ्ग १०० ससेजेस एट होम, तेश्रो संस्करण. नर्थ एडम्स, मासु.: कथा प्रकाशन, २००३. तर सही तरिकाले नामांकित गर्ने हो भने यो कुखुरा को मासुबाट पनि बन्न सक्छ, जुन कम महंगो हुन्छ। यो दक्षिणी इटली को मसालेदार सलामिहरूबाट विकसित गरिएको हो, जस्तै कि नेपाल्स को सालसिगर्‍यो नेपोलेटाना पिकैंटे या कैलब्रिया को सोपरेसेटा को मसालेदार ससेज। पेपरोनी अमेरिकी शैली को पिज्जा दुकानहरूमा पिज्जा को माथि गरिएको लोकप्रिय सजावट हो। यसको वाहेक कहिले काँही यो सैंडविच बनाउन पनि काम लाग्छ।
‘पेपरोनी’  पेपेरोनी (peperoni)  को अपभ्रंस भएको रूप हो, जुन मरिच(पिपर वा पेपर) को इटालियन शब्द पेपेरोने  को बहुवचन हुन्छ।
इटली मा अमेरिकी संस्करणको पेपरोनी पाउनको लागि ‘सलामि पिकैंटे’ (salame piccante) या ‘सलामिनो पिकैंटे’  (पिरो सलामी, जुन सामान्यतः कैलेब्रिया को खास हुन्छ) भनेर भनिन्छ। पेपरोनी पिज्जा को इटालियन नाम ‘पिज्जा ऐला डियावोला  ’ (तातो ससेजको साथ) हो।
पुरा यूरोप महाद्धीप मा, पेपरोने धेरै प्रकार का पहाडी खुर्सानिहरूलाई भनिने एक साधारण शब्द हो जसमा बेल पीपर तथा प्रायः इटली मा साना आकारका मसालेदार पेपरोंसिनो (peperoncino)  या पेपरोन पिकैंटे (peperone piccante)  को नामबाट अचारमा प्रयुक्त हुने वाला मरिच र  अमेरिका मा पेपरोंसिनी या बैनना पीपर पनि शामिल छ।
उपचार अभिकारकको रूपमा प्रयुक्त सोडियम नाइट्रेट पेपरोनीलाई उसको विशिष्ट नारङ्गी-गुलाबी रङ्गमा गुलाबी हिस्सा प्रदान गर्छ, जबकि पैपरिका या अन्य पहाडी खुर्सानि उसलाई नारङ्गी रङ्ग प्रदान गर्छ।
यूरोपको विपरीत पेपरोनी को अङ्ग्रेजी शब्दको प्रयोग एकवचन अगणनीय संज्ञा को रूपमा गरिन्छ।
हैलल या कोशर पेपरोनी गाइको मासु वा कुखुरो को मासुबाट पनि बनाउन सकिन्छ।
उपेन्द्र सुब्बा
उपेन्द्र बहादुर आङ्देम्बे जो उपेन्द्र सुब्बा ( उपेन्द्र सुब्बा  भनेर चिनिन्छन् ) नेपाली कवि, गीतकार र लेखक हुन् । उहाँ राजन मुकारुङ र हङ्युग अग्यातसँगै सृजनशील अराजकता (क्रिएटिभ अराजकता) नामक आन्दोलनका प्रारम्भकर्ताहरूमध्ये एक हुनुहुन्छ।
बाल्यकाल
सन् १९९७ मा दमकबाट गीतकार बन्न उनी काठमाडौं शहर सरेका थिए । शान्तिराम राईको संगीतबाट उनको गीत लेखनले सफलता पाउन थालेको थियो । उनका गीतहरू दीप श्रेष्ठ, रबिन शर्मा, आनन्द कार्की, याम बरालले गाएका थिए र केही प्रतियोगिताहरू पनि जितेका थिए। गीत रेकर्डिङ महँगो छ र संगीत उद्योग उनको स्वाद विपरीत दिशातर्फ जाँदैछ भन्ने कुरामा उनी विश्वस्त भए।
साहित्यिक करियर
यसै क्रममा उनको भेट राजन मुकारुङ र हङयुग अग्यातसँग भयो । उनीहरूले मिलेर सृजनशील अराजकता (अर्थात् रचनात्मक अराजकता) नामक साहित्यिक आन्दोलन सुरु गरे।
उनले आफ्नो लेखनमा सफलताको लागि उनीहरूको संयुक्त आन्दोलनलाई श्रेय दिन्छन्। राजन मुकारुङले आफ्नो उपन्यास हेच्छकुप्पाको सफलता र दामिनी भीरसँग मदन पुरस्कार जितेर आफूलाई मार्ग प्रशस्त गरेको उनले लटो पहाडको सफलता भएको दाबी गरे ।
उनले क्रिटिक्स सोसाइटीको कार्यक्रममा भाग लिन २०१६ मा हङकङ गएका थिए। साहित्यिक कार्यक्रममा मलेसिया र सिङ्गापुर पुगेका छन् ।
फ्लिम करियर
फिल्म लेखनको श्रेय उनी निर्देशक रामबाबु गुरुङलाई दिन्छन्। उनीहरुले कबड्डी, कबड्डी कबड्डी लगायतका हिट चलचित्रमा सहकार्य गरेका छन् । उनको पहिलो कथा केबा कोक्मा (लाटो पहाड) लिम्बू भाषामा रवि सर्माले निर्देशन गरेको थियो।उन्को लगिरहको फिल्म जारी नेपालको धेरै ब्यापार गर्ने फिल्मको दौडमा छ।
उनले कबड्डी र कबड्डी कबड्डीमा छोटो उपस्थिति देखाए, तर ती उपस्थितिहरूलाई उनका साथीहरूले जबरजस्ती गरेको ठान्छन्।
उनले २०२३ मा फिल्म ‘जारी’ मार्फत निर्देशनमा डेब्यु गरेका थिए, जसलाई उनले लेखेका थिए। जुन नेपालीको धेरै ब्यापार गर्ने फिल्म बन्ने रफ्तारमा छ।
चिचिलिङ पोखरी
तेह्रथुमको सदरमुकाम म्याङलुङबाट ६ कोष पूर्वमा रहेको यो पोखरी सिम्ले, जलजले, इशिवु र आयोक्जुङ गा.वि.स.को संगम स्थल हो । अग्लो डाँडामा रहेको यो पोखरी दृश्यावलोकन गर्ने र वनभोज खाने स्थलको रूपमा सुपरिचित रहेको छ ।
धान्य पूर्णिमा
हरेक वर्ष मंसिर शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने धान्य पूर्णिमा मनाईन्छ ।
नयाँ धान भित्र्याएको खुसियालीमा ‘धान्य पूर्णिमा’ मनाउने परम्परा छ । यो पर्वमा धानको विशेष महत्त्व हुन्छ । धानलाई लक्ष्मीका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ । भकारीमा भरेको धान कम नहोस् र धनधान्यले भरिभराउ होस् भन्ने उद्देश्यले मनाइने भएकाले यो पूर्णिमालाई ‘धान्य पूर्णिमा’ भनिएको हो ।
नयाँ खाद्यान्न आफूले उपभोग गर्नुअघि सबैभन्दा पहिला कुल देवता, पितृ देवता र देवी–देवताहरूलाई अर्पण गरेपछि मात्र आफूले खाने परम्परा छ । कुलदेवतालाई नयाँ अन्न चढाएर, होम गरेर नयाँ धानबाट चामलको खीर भोग लगाउने गरिन्छ ।
सुवर्णपुर
School : Barnamala School
सुवर्णपुर नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
एलिसा कुथबर्ट
एलिसा कुथबर्ट (जन्म ३० नोभेम्बर १९८२) क्यानडियन चलचित्र तथा टेलिभिजन अभिनेत्री हुन्।
सरीसृपयुग
सरीसृपयुग (Jurassic) एक भौगोलिक अवधि र स्ट्र्याटिक प्रणाली हो जुन २०१.४ मिलियन वर्ष पहिले ट्रायसिक अवधिको अन्त्यबाट क्रेटासियस अवधिको शुरुवातसम्म फैलिएको छ। सरीसृपयुगको शुरुवातमा, सुपरमहाद्वीप पाङ्गिया दुई भू-भागमा विभाजित हुन थालेको थियो: उत्तरमा लौरासिया र दक्षिणमा गोन्डवाना। सरीसृपयुगको मौसम हालको भन्दा तातो थियो, र त्यहाँ कुनै बरफ टोपी थिएँन। तल्लो अक्षांशहरूमा ठुला सुख्खा विस्तारहरूका साथ, ध्रुवहरू नजिक वनहरू बढ्दै गए।
तिजी पर्व
तिजी पर्व अर्थात (तेन्जी) माथिल्लो मुस्ताङमा वसोवास गर्ने गुरुङ, विष्टहरूको मुख्य पर्व हो । सामान्यतया अन्य पर्वहरूमा जस्तै यस पर्वमा पनि मानिसहरू आफनो आर्थिक हैसियत अनुसार खानपान गर्ने, नयाँ लुगा गहना लगाउने, गुम्वा, छोर्तेनमा सामूहिक पूजा आजा र नाचगान गर्ने गर्दछन् । लोमान्थाङ लगायत उपल्लो मुस्ताङका छुसाङ,चराङ,घमी,सुर्खाङ र छोसेर गाविसका बासिन्दाको यो मुख्य पर्व हो। दोर्जी सुनुको पुनर्जन्मसँग सम्बन्धित छ। सुनुले पुनजन्म लिई पृथ्वीमा राक्षसको भय र हिंसा हटाएर शान्ति र सुव्यवस्था कायम गरेको विश्वासमा तिजी मनाउने गरिन्छ।
न्युरेनी ताल
न्युरेनी ताल कास्की जिल्लाको लेखनाथ नगरपालिकामा अवस्थित ताल हो । योताल यस नगरपालिकाको छैठौँ ठूलो ताल तथा दोस्रो सानो ताल हो। यसको क्षेत्रफल २.८३ हेक्टर रहेको छ। यसतालले यस नगरपालिकाको कुलक्षेत्रफलको ०.०३५% भाग र ताल क्षेत्रको ०.६% भाग ओगटेको छ।योताल यस नगरपालिकाको सबैभन्दा ठूलो ताल वेगनास तालभन्दा १.३१ गुणासानो र रुपा, खाष्टे, दिपाङ्ग र गुँदे भन्दा क्रमश:४०.६,४.७९,३.१७  र १.७५ गुणा सानोछ । सबैभन्दा सानोताल मैदी तालभन्दा२.४१ गुणा ठूलो छ । यो ताल रुपा, वेगनास, मैदि, दिपाङ्गभन्दा पश्चिममा र गुँदे भन्दा पूर्वमा र खाष्टे तालको काखैमा अवस्थित छ। यो ताल नगरपालिकाको ४ नं. वडाभित्र अवस्थित छ। आकारको दृष्टिले निकै सानो तालको रूपमा रहेको अहिलेसम्म यो मानवोचित प्रयोजन हुन सकिरहेको छैन।
आँधी
आँधी धूलो र पातपतिङ्गर उडाउँदै, रूखबुट्टा र घरहरू हल्लाउँदै र लतार्दै वेगसित चलेकोपानीको थोप्ला परेकोवा नपरेको बतास; हुरी; आँधीबेहरी ।
बेतलौरी
बेतलौरी औषधीय गुण भएको पोथ्रा वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । २००० मिटरको उचाइसम्ममा पाइने यो वनस्पति ३ देखि ५ फिट अग्लो हुन्छ । साउन महिना तिर यसको टुप्पोमा सेतोमा रातो मिसिएको फूल लाग्ने गर्दछ । यसको जरा औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । तितो स्वाद हुने यसको जरा चपाउँदा चिप्लो हुन्छ । शरीर दुखेको, चोटपटक लागेको र कमलपित्तको उपचारमा बेतलौरीको जराको रस सेवन गरिन्छ । हाड फुटेको ठाउँमा यसको लेप लगाएर काम्रो बाँध्ने गरिन्छ । यसको प्रयोग विभिन्न किसिमको बाथ तथा पक्षघातको उपचारका लागि पनि गरिन्छ ।
राम
राम वा रामचन्द्र, (रामायण अनुसार) प्राचीन भारतमा जन्मिएका महापुरुष थिए । हिन्दू धर्ममा, राम, विष्णुको १० अवतारहरू मध्ये एक अवतार मानिन्छन् । रामको जीवनकाल र पराक्रम, महर्षि वाल्मिकि द्वारा रचित, संस्कृत महाकाव्य रामायणको रूपमा लेखिएको छ। उनको विषयमा तुलसीदासले भक्ति काव्य श्री रामचरितमानसको रचना गरेका थिए । विशेष रूपले उत्तर भारत र नेपालमा राम धेरै पूज्यनीय मानिन्छन् । रामचन्द्र हिन्दुत्ववादिहरूको पनि आदर्श पुरुष हुन्।
राम, अयोध्यापुरीको राजा दशरथ र रानी कौशल्याको सबै भन्दा जेठो पुत्र थिए। रामकी पत्नीको नाम सीता थियो (जसलाई लक्ष्मीको अवतार मानिन्छ) र उनका तीन भाइ थिए: लक्ष्मण, भरत र शत्रुघ्न । हनुमान, रामको, सबैभन्दा ठूलो भक्त मानिन्छन् । रामले राक्षस जातिको राजा रावणको वध गरेका थिए । हिन्दू धर्मको कयौँ चाड पर्व, जस्तै दसैं र तिहार, रामको जीवन-कथासँग जोडिएका छन् ।
सारंश
आदौ रामतपोवनादिगमनम् हत्वा मृगं काञ्चनम्।
वैदेहीहरणम् जटायुमरणम् सुग्रीवसम्भाषणम्॥
बालीनिर्दलनम् समुद्रतरणम् लंकापुरी दाहनम्।
पश्चाद्रावणकुम्भकर्णहननम् यतद्धि रामायणम् ।।
जन्म
भगवान श्रीरामको जन्म प्राचिन नेपालमा राजा दशरथको घरमा जेष्ठ पुत्रको रूपमा भएको थियो। रामायणका अनुसार भगवान विष्णुले आफ्ना सोह्रै कलाहरू राजा दरशथको घरमा अलग अलग रूपले श्रीराम (१२ कला), लक्ष्मण (२ कला), भरत र शत्रुघन क्रमशः एक एक कलामा विभाजीत गरेर चारवटा पुत्रको रूपमा जन्म लिएका थिए। ती मध्य सबै भन्दा जेठा श्रीराम जसलाई राम, रघुनाथ, राघव, रघुपति, रामचन्द्र आदी अलग अलग नामले चिनिन्छ। मर्यादा पुरुष श्रीराम पितृ बचन मान्नेहरूमा एक हुन्। उनकी माताको नाम कौशल्या थियो। राजा दशरथलाई धेरै दिन सम्म कुनै सन्तान नभएका कारण गुरु बशिष्ठको आज्ञानुशार पुत्रेष्ठी यज्ञा गराएका थिए। त्यसपछी राजा दशरथकी तिनवटी रानीहरूबाट चारवटा छोरा जन्मेका थिए।
शिक्षा तथा विवाह
भगवान श्रीराम र उनका भाइ लक्ष्मणलाई गुरु विश्वामित्रले प्राचिनकालको धनुर्विद्या सिकाएका थिए। पढ्नको लागि राम र लक्ष्मण दुवै भाइ गुरुको आश्रममा नै गएका थिए। यो बिचमा विश्वामित्र ऋषीले राम लक्ष्मणलाई धनुर्वेका साथै राजपाठ सम्बन्धीको ज्ञान पनि सिकाए । यसका साथै गुरुले दुवै भाईलाई विभिन्न तिर्थस्थानका साथै धेरै नगर, गाँउ तथा जंगलमा रहेका आश्रमहरूको सैर गराए । यसै गरी घुम्ने क्रममा एक दिन विश्वामित्रलाई मिथल्ला (जनकपुर) का राजा जनककी पुत्री सीताको स्वयम्वर हुन लागेको थाहा भयो। तत्पश्चात विश्वामित्रले दुवै राजकुमारहरूलाई जनकपुर धाम लिएर गए। जानकीको स्वयम्बरको तयारी पुरा शहर भरी भइरहेको थियो। जनकपुर शहरमा खुसियाली छाएको थियो। शहरको चारै तिर मङ्गल वाद्यको धुन गुंजीएको थियो। पुरा शहर भरी नर्तक नर्तकीहरू आफ्नो आफ्नो कला प्रदर्शन गर्दै थिए। राजा जनकको दरबारको प्रांगणमा विवाह मण्डप तथा स्वयम्बर स्थल सजाइएका थिए। पृथ्वी भरीका राजकुमारहरू त्यहाँ जम्मा भएका थिए। विश्वामित्रले राम लक्ष्मण राजकुमार भएको र उनीहरू पनि स्वयम्बरमा भाग लिन आएको खबर राजा जनकलाई दिए। अरु राजकुमार जस्तै राम लक्ष्मणको पनि सम्मानका साथ स्वागत गरियो। केही छिन स्वयम्बरको शुभ साइत सुरु भयो र राजा जनकको पूजा कोठामा रहेको शिव धनुषलाई जानकीले स्वयम्बर स्थलमा ल्याएर राखे। त्यसपछी राजा जनकले शिव धनुषको बारेमा सबैलाई जानकारी दिदै धनुष उठाउन जानकीले मात्र सकेकी छन् त्यसकारण जो पुरुषले यो धनुषमा ताँदो चढाएर बाण चलाउँछ त्यसै पुरुषलाई सीताले वरमाला पहिराउने कुरा घोषणा गरे। घोषणा सुनेर सबै वीरहरूले आफ्नो आफ्नो बल अजमाए तर धनुषलाई डगाउन पनि कसैले सकेनन् । त्यसपछी विश्वामित्रले रामलाई धनुष चलाउने आज्ञा दिए। गुरुको आज्ञा पाएर श्रीरामले धनुष उचालेर ताँदो चढाउन लाग्दा धनुष भाँचिएर तिन टुक्रा भयो। यो देखेर परशुरामलाई आफ्नो गुरुको धनुष भाँचेकोमा राम माथी धेरै रिश उठ्यो। उनी रामलाई मार्न अगाडि सरे। लक्ष्मणले परशुरामलाई रोक्ने प्रयास गरे यो बिचमा लक्ष्मण र परशुरामको ठुले विवाद पनि भयो तर रामले दुवैलाई शांत गरेर परशुरामको शक्ति खिचेर आफुले लिए। तब परशुराम शांत भएर भगवान श्रीरामको गुण गाउदै आश्रम तिर गए। त्यस पछि जानकीले श्रीरामलाई बरमाला पहिराईन्। राम-सिताको बिवाह सम्पन्न भयो। केही दिन मिथिल्लामा बिताए पछि राजा जनकले राम लक्ष्मण र सितालाई सम्मानका साथ विधाई गरे।
त्यसपछी राम, सिता, र लक्ष्मण अयोध्या नगरीमा फर्किए।
वनवास
एक दिन राजा दशरथले श्रीरामलाई अयोध्याको राजपाठ सुम्पने विचारले आफ्ना मन्त्रीगण, गुरु बशिष्ठ, र अन्य भद्र भलादमीहरूसँग आफ्नो जिज्ञासा राखे । सबैले राजा दशरथको योजनामा समर्थन दर्शाए । अयोध्यामा श्रीरामलाई राज्याभिषेकको तयारी गरियो पुरा शहर नै खुसमाय थियो । राज्यका जनताहरूलाई तिनै लोकका मालिक भगवान श्रीराम आफ्नो राजा हुने भएकाले खुसी थिए । यसै बेला श्रीरामकी सौते आमा कैकयीकी दासी मन्थराले कैकयीलाई उल्टो मति सिखाएर रामलाई वनवास पठाइ आफ्नो छोरा भरतलाई अयोध्याको राजपाठ सुम्पने आग्रह राजासँग गर्नु पर्ने सल्लाह दिई । कैकयीले पहिले त यसो गर्न मानिन् तर मन्थराले मिठा मसिना कुराको मोह जाल फिजाईँ । तब कैकयीले पनि राजा दशरथलाई आफ्नो पहिलेको दुईवटा वरदान यतिखेर भरतलाई राजा बनाउनु पर्ने र रामलाई १४ वर्षकोलागी वनवासमा पठाई पुरा गर्ने आग्रह गरिन्। राजा दशरथलाई स्वर्गको युद्धमा कैकयीले ठूलो सहयोग पुराएकी थिईन्। त्यसैबेला राजा दशरथले कैकयीलाई मागे बमोजिम दुईवटा वर दिने वाचा गरेका थिए। कैकयीले पनि आवश्यक परेका बेला म आफै मागौला भनेकी थिईन्। कैकयीले राजा दरशथलाई त्यो वरहरू अब पुरा गर्ने आग्रह गरेकाले राजा दशरथको भित्री मनले नमाने पनि बाहिर मुखले रामलाई १४ वर्षको वनवासमा जानु पर्ने र१४ वर्ष सम्म भरत अयोध्याका राजा बनाईने घोषणा गरे। भगवान श्रीरामले पनि पिताको आज्ञा मानेर १४ वर्ष वनवास जाने निर्णय गरे। रामको साथमा लक्ष्मणले र सीताले पनि वनवास जाने निर्णय गरे। भोलिपल्ट राम, सीता, र लक्ष्मण वनवासको लागि गए। राजा दशरथको यसै चिन्तामा मृत्यु भयो। त्यसबेला भरत आफ्नो मामाघर गएका थिए। उनी अयोध्या आएर सबैकुरा थाहा पाए। भरत रामलाई फर्काउने प्रयासमा वनमा गए तर रामले पित्री वचन पुरा नगर्दा सम्म अयोध्या नफर्कने निर्णय गरे। गुरु बशिष्ठले भरतलाई राम साधारण मानिस नभएर ईश्वरका अवतार हुन् भनी बताए । रामले यो १४ वर्षमा धेरै कामहरू गर्नु छ भनि सम्झाए। त्यसपछी भरत रामको पूजा गर्न निमित्त एक जोडी खराउ लिएर अयोध्या फिर्ता भए । भगवान श्रीरामले सीता र लक्ष्मण सहित वनवासमा ऋषीहरूका आश्रम र धेरै जंगलहरूको सैर गरे । अन्तमा उनिहरूले पञ्चवटीमा गएर आफ्नो कुटी बनाएका थिए।
सीता हरण
राम, सीता र लक्ष्मण पञ्चवटीमा बसिरहेको बेला एक दिन उनीहरूको आश्रममा आधुनिक श्रीलङ्काका तत्कालीन् राजा लंका पति रावणकी बहिनी सुपर्नखा आएर राम लक्ष्मणसँग विवाह गर्ने आग्रह गर्न लागी। राम, लक्ष्मणले धेरै सम्झाए तर सुपर्नखाले आफ्नो जिद्दी न छोडेकाले लक्ष्मणले रिसाएर उसको साथमा रहेको भाईलाई मारी सुपर्नखाको नाख काटेर पठाएका थिए। सुपर्नखाले आफ्नो सबै हाल बताई। यो देखेर रावणलाई राम लक्ष्मणमाथी रिस उठ्यो। रावणले आफ्ना २ जना मुख्य मन्त्रीहरू खर र दुषणलाई राम र लक्ष्मणहरूको बध गर्न निमित्त पठायो। खर र दुषण आफ्नो पुरा सेनाको साथ राम लक्ष्मण भएको ठाउँ गएर युद्ध गरे तर रामले खर दुषण दुवैलाई मारिदिए। यसैले श्रीरामलाई "खरारी" पनि भनिएको छ। यो थाह पाएर रावणले मायावी दानव मारिचीलाई राम लक्ष्मणसँग छलकपट गर्न पठायो। मारिच रावणको आज्ञानुसार रामको कुटी नजीकै गएर सुनौलो मृगको रूप धारण गरी चर्नलाग्यो। यो देखेर सीताले श्रीरामलाई त्यो मृग ल्याउने आग्रह गरीन्। श्रीरामले सीतालाई धेरै सम्झाए तर सीताले आफ्नो जिद नछोडेकाले लक्ष्मणलाई सीताको रक्षा निमित्त कुटीमा छोडेर आफू त्यो मृगको पछि लागे। केही छिनमै रामले मारिचलाई मारे। मारिच मर्दा रामको जस्तै आवाज निकालेर "भाई लक्ष्मण म मरेँ" भन्यो यो आवाज कुटीमा रहेका लक्ष्मण र सीताले सुने। लक्ष्मणले सीतालाई यो राक्षसहरूको चाल हो भनेर धेरै सम्झाए तर सीताले लक्ष्मणलाई रामको खोजीमा जान बाद्य गरिन्। लक्ष्मण लाचार भएर रामको खोजीमा गए। त्यसैबेला रावणले महात्माको भेषमा सीताको कुटीमा गएर सीता हरण गरेको थियो। रावणले आफ्नो पुष्पक विमानमा राखेर लंका तर्फ लैजाँदै गरेको बेला जटायु नामका गिद्धले उसलाई रोक्न खोजेका थिए तर रावणले आफ्नो तरवारले जटायूको पखेटा काटि दिएकोमा जटायु जमीनमा झरे। सीताले आफ्ना गहनाहरू फुकालेर जमीनमा खसालिन्। गहनाहरू त्रीकुट गिरीमा शभा गरिरहेका बाँदरहरूले भेटाए बानर राज सुग्रीवले हनुमानलाई गहनाहरू सुरक्षीत ठाउँमा राख्न लगाए।
सीताको खोजी
रावणले सीताको हरण गरेर लंकाको अशोक बाटीकामा राखेको थियो। यता राम लक्ष्मण दुवै भाईहरू कुटीमा आएर हेर्दा सीतालाई नदेख्दा दु:खीत भएर जंगलमा सीताको खोजी गर्न थाले तर सीताको कुनै थाहा पत्ता लगाउन सकेनन्। भगवान श्रीरामलाई त सबै कुरा थाहा थियो तर उनले मानव लिला देखाउनका निमित्त धेरै प्रकारको विलाप गर्दै जंगल जंगल घुम्न थाले। यसरी घुम्दा घुम्दै उनिहरूले जटायुको आवाज सुने जटायु रामको नाम पुकारी रहेका थिए। राम लक्ष्मण दुवै भाईहरू जटायु भए ठाउँ गए। जटायुले श्रीरामलाई सीताको पुरा वृतांत सुनाएर आफ्नो प्राण त्यागे। यसरी जटायुले प्राण त्यागी सके पछि रामले उनको संस्कार गरे। केही दिन पछि राम लक्ष्मण त्रीकुट गिरीमा पुगे त्यहाँ उनिहरूको भेट हनुमान सुग्रीव,जाम्बवान, लगाएत अन्य वीर वानरहरूसँग भयो। भगवान श्रीरामलाई सुग्रीवले सीताजीका गहनाहरू देखाए। तब रामले सुग्रीवसँग मित्यरी पनि लगाए। सुग्रीव किष्कांधका बाँनर राजा बालीका भाइ थिए तर दुईभाईमा आपसी वैरभाव बढेकाले बालीको डरबाट बच्नको लागि सुग्रीव यहाँ आएर लुकी बसेको कुरा रामलाई ज्ञात भयो। त्यसपछी श्रीरामलाई सुग्रीवको मद्दत गर्ने इछ्छा भयो उनले किष्कांधबाट बालीलाई बोलाउन लगाए। बाली सुग्रीवको लडाईँ गराएर बालीलाई मारी सुग्रिवलाई हमेशाको लागि निडर गराए। यसरी बालीलाई मारेर सुग्रीवलाई किष्कांधाका राजा बनाई सकेपछी बाँदरहरूको सेनालाई सिताको खोजीको जिम्मा दिईयो। हनुमान, जाम्बवान, अंगद आदी अनगिनती बाँनर तथा भालुको फौँज सिताको खोजीमा जंगल जंगल डुले तर केही टुङ्गो लागेन तब उनिहरूको भेट जटायुका भाइ सम्पाती नामका गिद्धसँग भयो। सम्पातीले उनीहरूलाई सीताजीलाई रावणले लंकामा लिएर राखेको कुरा ज्ञात गराए। यो थाहा पाएर सबै बाँनर तथा भालुको सेना समुद्र तटमा जम्मा भएर आपसमा कसरी लंका जान सकिन्छ भनेर छलफल गर्न थाले। तब हनुमानले समुद्रलाई नाघेर सीता भेटेर आउने अठोट गरे। त्यसपछी हनुमान बाँकी सेनालाई त्यहिँ छोडेर समुद्रमा उडे। हनुमान लंकामा गएर सबै भन्दा पहिले अशोक बाटीकामा सितालाई भेटे। फेरी रावणको बगैँचाको नास गर्न थाले यो खबर थाह पाएर रावण पुत्र अक्षयकुमार हनुमानसँग लड्न गयो हनुमानले अक्षय कुमारलाई मारिदिए। त्यसपछी लंकामा हाहाकार मचियो। सबै हनुमानको डरले काँप्न थाले। तब रावणपुत्र मेघनाथले हनुमानलाई ब्रह्मपासमा बंधक बनाएर रावण भए ठाउँ पुगायो। तब रावणले हनुमानलाई रामको दुत भएको थाहा पायो। रावणका
भिविषणले दुतलाई मार्न हुदैन बरु हनुमानले हाम्रो बगैचाको नास गरे वापत यिनलाई कुनै अरु सजाय दिनु पर्छ भन्ने कुरा राखे। सबैले भिविषणको मतानुशार हनुमानको पुछरमा घिउमा मुछेको कपडा लपेटेर त्यसमा आगो लगाउने सल्लाह गरे। त्यस पछि हनुमानको पुछरमा घिउ मुछीएको कपडा बाँधेर आगो लगाएर हनुमानलाई छोडियो। हनुमानले पनि आफ्नो बल्दै गरेको पुछर लिएर पुरा लंकामा आगो लगाएर रावणको लंकालाई छिन भरमै जलाएर खाक पारे। त्यसपछी हनुमान सीता भए ठाउँ गएर बिदा मागी फिर्ता भए। हनुमानलाई कुरेर बसेका बाँनर सेनाहरूले हनुमान आएको देखेर खुसी भए हनुमानले पनि आफू लंका गएर सीतालाई भेटेको र लंका जलाएको कुरा भने। त्यसपछी सबै किष्कंधा पुगेर रामलाई भेटी सीता भेटिएको खबर सुनाए।
राम रावण युद्ध
सीताको खबर पाइसके पछि भगवान श्रीरामले किष्कंधामा बाँदर र भालुको सभा बसालेर सबैसँग सीतालाई कसरी ल्याउन सकिन्छ भन्ने सल्लाह गरे। सबैले लंकामा गएर रावणलाई सम्झाउने यदी मानेन भने युद्ध जीतेर सीतालाई ल्याउने राय प्रकट गरे। त्यसपछी राम, लक्ष्मण, सुग्रीव, हनुमान लगायत अनगिन्ती बाँदर र भालुको सेनाले लंका जाने तयारी गरे। सबै फौँज समुद्रको किनारामा जम्मा भए सागरले श्रीरामलाई पुल बनाएर आफ्नो सेना तार्ने आग्रह गरेकाले श्रीरामले स्वर्गबाट नल र निल दुईवटा कालिगढलाई बोलाएर रामेश्वरम नजीकै राम सेतुको निर्माण गराए उक्त राम सेतु दक्षिण भारतको समुद्रमा आज पनि देख्न सकिन्छ। सबै फौँज राम सेतु पार गरेर श्रीलङ्का पुग्यो। रामको सेनाहरूले लंका नजीकै पुगेर आफ्नो शिविर बनाएर बसे। त्यस पछि श्रीरामले रावणको दरबारमा बालीपुत्र अंगदलाई दुत बनाएर पठाए। अंगदले रावणलाई सम्झाउने कोशिस गरे तर घमण्डी रावणले आफू बाँचुल्जेल सीता वापस नगर्ने अठोट गरेकाले अंगद फिर्ता भए। हुनत रावण पनि चार वेदको ज्ञाता अपार ज्ञान भएको ज्ञानी र तपश्वी थियो। उसले आफ्नो मृत्यु भगवान श्रीरामकै हातबाट होस् भन्ने विचारले जानी जानी सीताको हरण गरेको थियो तर सीता माथी उसले कुनै कुकर्म गरेको थिएन। त्यस पछि रावणलाई उसैका भाइ भिविषणले सीतालाई स-सम्मान फिर्ता गरिदुनु पर्छ भनी सम्झाउने कोशीश गरे तर रावणले उनको कुरा मानेन उल्टो विभिषणलाई घरबाट निकाली दियो। त्यसपछी विभीषण राम तर्फ गएर रामकै सहयोग गर्न थाले। रावणले आफ्नो सेना तयार गरेर रामको सेनासँग लड्न पठायो तर रामको सेनाले रावणको सबै सेना मारेर सिध्याए। यसै गरी रावणले फेरी आफ्नो छोरा मेघनाथलाई रामसँग लड्न पठायो मेघनाथले युद्धमा ठुले पराक्रम देखाएको थियो। लक्ष्मणलाई बाण लगाएर मुर्छा पारेको थियो। तर हनुमानले दोर्णाचल पर्वतबाट संजीवनी बुटी ल्याएर लक्ष्मणलाई होसमा ल्याए। त्यसपछी लक्ष्मणले मेघनाथलाई मारे। यसै गरी रावणले आफ्नो भाइ कुम्भकर्णलाई रामसँग लड्न पठायो तर त्यसलाई पनि श्रीरामले स्वर्ग पठाए। यसै गरी रावणले आफ्नो गुप्त छोरा अहिरावणलाई युद्धमा पठायो त्यो पनि रामकै हातबाट मर्न गयो। त्यस पछि रावणको पातालवासी छोरा नरकांतले राम लक्ष्मणलाई सुतेको मौका पारेर पाताल पुरायो। उसले पातालमा राम लक्ष्मणलाई एक
राम राज्याभिषेक तथा सीता त्याग
भगवान श्रीराम अयोध्यामा फर्किए पछि अयोध्यावासीहरूको खुसिको सिमा नै रहेन। चारै तिर श्रीरामको जयकारा गुंजायमान थियो। सबै अयोध्यावासीहरू सक्षात विष्णुका अवतार राम र लक्ष्मिको अवतारकी सीतालाई आफ्नो मुलुकमा पाएकाले खुसी थिए। सबैले श्रीराम जानकीको भव्यताका साथ स्वागत गरे। गुरु बशिष्ठले शुभ साइत हेरेर रामको राज्याभिशेष गरे। रामले पनि प्रजाहरूलाई आफ्नै सन्तान तुल्य पालन गरिरहेका थिए। आज पनि हाम्रो समाजमा सुखका दिनहरूलाई "रामराज्य" भनेको सुन्न पाइन्छ। आफू अयोध्यापति भैसके पछि श्रीरामले आफ्ना केही गुप्तचरहरूलाई राती अयोध्या नगरमा कसले आफ्नो बारेमा के भन्दै छ? भन्ने खबर बुझ्न पठाए। गुप्तचरहरू पनि श्रीरामको आदेशानुसार नगरमा घुम्दै चियो गर्न थाले। सबै नगरवासीहरू श्रीराम जानकीको गुण गान गाउँथे तर नगरको एक धोबीले आफ्नो स्वास्नीसँग झगडा गर्दै "म यो मुलुकका राजा राम जस्तो हैन बुझिस्, जसले अर्काको पोइल गएकी स्वास्नीलाई ल्याएर फेरी आफ्नो गृहणी बनाएर राखेका छन्।" भनेको सुनियो। त्यो सुनेर गुप्तचरहरू राजा राम भए ठाउँ गएर धोबीको कुरा सुनाए। यो सुनेर श्रीरामले लक्ष्मणसँग सीतालाई लिएर जंगलमा छोडेर आउने कुरा गरे। लक्ष्मणले पनि रामको आज्ञा अनुसार गर्भवती सीतालाई जंगलमा रहेका ऋषीमुनीहरूका आश्रम देखाउने निउँले जंगलमा लिएर छोडेर आए। जंगलमा भटकी रहेकी सीताको भेट महर्षि बालमीकीसँग भयो। बालमिकीले सीतालाई आफ्नो कुटीमा छोरी तुल्य बनाएर राखे। त्यहाँ सीताका दुइवटा पुत्र लव र कुशको जन्म भयो। लव कुश ठूला भए पछि श्रीरामले आफ्ना पुत्रहरू भएको थाह पाएर अयोध्यामा बोलाए। लामो समयको राज्यकाल पुरा गरेर भगवान श्रीराम आफ्नो मानव लिला समाप्त गरेर बैकुण्ठ गए।
श्रीराम अवतार चित्रावली
यहाँ रामायणमा भएका केही चित्रहरूको सूची राखिएको छ। जसलाई रामायण लेखन तथा अन्य राम कथामा आधारीत लेखहरूमा प्रयोग गर्न सकिने छ।
विगो डटकम
विगो  ) (पूर्व बेजुर्कको रूपमा परिचित) सिङ्गापुरमा रहेको सिङ्गापुरको लागि यात्रा खोजी संयन्त्र हो। यसले २० भन्दा बढी भाषाहरू र स्थानीय मुद्रामा ५२ देशका साइटहरू सञ्चालन गर्दछ। यसले ७०० भन्दा बढी यात्रा साइटहरूबाट वास्तविक समयमा परिणाम दरहरू प्रदर्शन गर्दछ, जसले प्रयोगकर्ताहरूलाई किनमेल गर्न, उपलब्ध उडान र होटल मूल्यहरू अनलाइन तुलना गर्न सक्षम पार्दछ।
डेस्कटप, आइओएस वा एन्ड्रोइड लागि यात्रा अनुप्रयोग मार्फत यसले अनलाइन यात्रा आयोग, विमान र होटलहरू, स्थानीय र अन्तर्राष्ट्रिय उडान र होटल खोज परिणामको एक संयोजन प्रदर्शन गर्दछ। एक पटक प्रयोगकर्ताहरूले उनीहरूको प्राथमिकता चयन गरेपछि, तिनीहरू यात्रा आरक्ष पूरा गर्न यात्रा आपूर्तिकर्तामा पुनः निर्देशित हुन्छन्।
इतिहास
बेजुर्क (हाल विगो) सन् २००५ मा रस भेच र क्रेग हेभेटले सिङ्गापुरमा स्थापना गरेका थिए। जनवरी २००८ मा, विगोले न्यूज लिमिटेडको अष्ट्रेलियाली अङ्कीय शाखा, न्यूज डिजिटल मिडियाबाट ४५ लाख अमेरिकी डलर कोषको रूपमा प्राप्त गरेको थियो।
मे २००८ मा, बेजुर्क नाम याद गर्न र उच्चारण गर्न गाह्रो हुने कुराको उल्लेख गर्दै यसलाई विगोमा पुनर्गठित गरिएको थियो।
डिसेम्बर २०१० मा, कम्पनीले कोष सङ्कलनको दोस्रो चरणमा टाइगर ग्लोबल म्यानेजमेण्ट मार्फत १ लाख ३० हजार रकम कोषको रूपमा प्राप्त गर्न सफल भएको थियो।
सन् २०१३ मा, विगोले बेङ्गलोर, जाकार्ता र दुबईमा क्षेत्रीय कार्यालयहरू खोलेको थियो।
जून २०१३ मा, विगोले आफ्नो कोष सङ्कलनको तेस्रो चरण टाइगर ग्लोबल म्यानेजमेण्ट, क्रिसेण्ट पोइण्ट ग्रुप र स्क्वायरपेग क्यापिटलबाट १ लाख ७० हजार अमेरिकी डलर प्राप्त गर्दै बन्द गरेको थियो।
अक्टोबर २०१५ मा, विगोले कोष सङ्कलनको चौथो चरणमा टाइगर ग्लोबल म्यानेजमेण्ट र क्रिसेण्ट पोइण्ट ग्रुप र अवस्थित लगानीकर्ताहरू मार्फत १० लाख १० हजर जुटाउँदै उक्त चरणलाई बन्द गरेको थियो।
अगष्ट २०१७ मा, कोष सङ्लनको पाँचौ चरण मध्य पूर्व प्रसारण केन्द्रबाट १० लाख २० हजार अमेरिकी डलर प्राप्त गर्दै बन्द गरेको थियो।
बजार गतिविधि
विगोको मुख्य बजार एसिया प्रशान्त, मध्य पूर्व र भारत हुन्। प्रत्येक महिना विगोले उडान र होटल आरक्ष सिफारिसहरूका लागि १.५ अर्ब अमेरिकी डलर यसको यात्रा साझेदारहरूलाई पठाउँदछ।
जून २०१४ मा, कम्पनीले विगोको निजी बजार सुरू गरेको थियो जसले विज्ञापनदाताहरूलाई खरीद मार्फत विगोका दर्शकहरूलाई पहुँच प्रदान गरेको थियो।
बाह्य कडीहरू
आधिकारिक वेबसाइट
श्वासप्रस्वास प्रणाली
श्वास प्रश्वास प्रणाली सजिवले श्वास फेर्ने क्रियासँग सम्बन्धित प्रणाली हो। यो सजीवको शरीरको एक अभिन्न प्रणाली हो।शरीरको सबै भागमा ग्यास आदान प्रदान गर्नु यसको मुख्य कार्य हो।
सम्पात
२१ मार्च र २३ सेप्टेम्बरका दिन, यी दिनमा दिन र रात बराबर जस्तै हुन्छन् । यसैलाई सम्पात भन्ने गरिन्छ । यस समयमा पृथ्वी २३.५ डिग्री झुक्नाले सूर्यको सामुन्ने आउँदैन र यसको प्रभाव दिन रात लामो छोटो हुनुमा पर्दैन ।
प्रकार
बसन्त सम्पात - २० मार्चको दिन
शरद सम्पात - २३ सेप्टेम्वरको दिन
मधुवन
मधुवन सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। हाल पुनर्संरचना गरिएको सङ्घिय नेपाल को प्रदेश नं. १ मा बराहक्षेत्र नगरपालिकामा पर्ने यो गाउँ पौराणिक कालमा श्रीकृष्ण भगवानले गाई चराउने बनका रूपमा चिनिन्छ। यस गाउँमा वन छउन्जेल जंगली मौरि प्रसस्त पाईने गरेको अनुभव स्थानीयहरु सुनाउँछन् । हाल पनि त्यहाँ रहेका अग्ला अग्ला रुखहरूमा बनमौरी (खागो)हरूले आफ्नो गुँड (चाका) लाउने गरेको पाईन्छ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार मधुवनको १,४७१ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ७,७०६ रहेको छ।
सन्तोष लामा
सन्तोष लामा नेपालका एक प्रतिभाशाली गायक हुन्। उनी नेपाली टेलिभिजन टेलिभिजन कार्यक्रम नेपाली तारा को दोस्रो संस्कणको विजेता समेत हुन्। धेरै नेपाली चलचित्रमा पनि गीत गाएका उनले ३ वटा आफ्नै गीति सङ्ग्रह बजारमा रिलिज गरिसकेका छन।
उनको जन्म धादिङ जिल्लाको नौबिसेमा भएको थियो। नौबिसेमा नै आफ्नो माध्यमिक शिक्षा सकाएका उनले काठमाडौँ को रत्न राज्य लक्ष्मी कलेजबाट स्नातक शिक्षा अध्ययन गरेका थिए ।
दसरथचन्द
दसरथ चन्द
नेपालको माहाकाली अन्चलमा पर्ने बैतडी सदरमुकाम गोठलापानी लगायतका क्षेत्र मिलाएर शहीद दसरथ चन्दको जन्मस्थल यो ठांउ उनकैनाममा दसरथ चन्द नगरपालीका बनेको हो। नगरको जनसङ्ख्या १८३१८ रहेको छ। दसरथचन्द नगरपालीकाको टेलीफोन कोड नं. हो।
काजुको शिराकावा
काजुको शिराकावा (白川 和子) (जन्म २० सेप्टेम्बर १९४७) एक जापानी अभिनेत्री हुन । उनीले १९७१ तिर जापानी वयस्क चलचित्र अपार्टमेन्ट वाइफ मा अभिनय गरेकी थिईन ।
सुलज्जा फिरोदिया मोटवानी
सुलज्जा फिरोदिया मोटवानी (जन्म: August 26, 1970) एक भारतीय महिला उद्यमी हुन्। वर्तमानमा उनी काइनेटिक मोटर कम्पनी लिमिटेड र काइनेटिक इंजीनियरिंग लिमिटेडको संयुक्त प्रबन्ध निदेशक हुन्। उनी काइनेटिकको रणनीति, बिक्री, विपणन र वित्त गतिविधियहरूसँग आबद्ध छिन्।
प्रारंभिक जीवन
सुलज्जाको जन्म २६ अगष्ट १९७०मा पुणेमा भएको थियो। उनको प्रारंभिक शिक्षा पुणेमा नै भयो। त्यही ठाउँको पुणे विश्वविद्यालयबाट उनीले १९९०मा वाणिज्य विषयको साथ स्नातकको परीक्षा उत्तीर्ण गरिन्। त्येस पश्चात उनीको आगामी पढाईको लागि संयुक्त राज्य अमेरिका गइन् र पिट्सबर्गमा प्रतिष्ठित कारनेगी मेलन विश्वविद्यालयमा एमबीएको डिग्री गरिन्। विद्यालीय जीवनमा उनीले सधै राम्रो रंक प्राप्त गरिन्।
पाचन प्रणाली
पाचन प्रणाली जीवले खाना खाने र पचाउने कृयासँग सम्बन्धित प्रणाली हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
खाना मुखमा प्रवेश गर्दछ र जीआई ट्र्याक्टको खाली खाली अंगहरू बाट गुदामा जान्छ। कलेजो, पन्क्रियास र पित्ताशय पचाउने पाचन प्रणालीको ठोस अंगहरू हुन्। पाचन प्रणाली शरीरलाई खाना पचाउन मद्दत गर्दछ।
कुलुङ भाषा
कुलुङ भाषा नेपालमा बोलिने १२५ भाषाहरुमध्ये एक हो । यो भाषा विशेषत सोलुखुम्बु, सङ्खुवासभा, भोजपुर, झापा, सुनसरी, मोरङ लगायतका पुर्वी नेपालका जिल्लाहरूमा बोलिन्छ । २०६८ सालको जनगणना अनुसार कुलुङ मातृभाषीको सङ्ख्या ३३,१७० रहेको छ । यो भाषा कुलुङ र नाछिरिङ समुदायले आफ्नो मातृभाषाको रूपमा बोल्ने गरेका छन् । कुलुङभाषालाई कुलुङ जातिले "कुलुरिङ" भन्दछन् । जसको अर्थ कुलु=कुलुङ जाति र रिङ= भाषा हो ।
सिक्किम
सिक्किम भारतको एउटा उत्तरपूर्वी राज्य हो। यसको उत्तर र उत्तरपूर्वमा चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र, पूर्वमा भुटान, पश्चिममा नेपालको कोशी प्रदेश र दक्षिणमा पश्चिम बङ्गालसँग सीमा जोडिएको छ। सिक्किम पनि सिलिगुडी कोरिडोरको नजिक छ, जुन बङ्गलादेशको सिमाना छ। सिक्किम सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको र भारतीय राज्यहरू मध्ये दोस्रो सबैभन्दा सानो हो। पूर्वी हिमालयमा अवस्थित, सिक्किम लेकाली र उपोष्णकटिबंधीय हावापानी सहित यसको जैविक विविधताका लागि उल्लेखनीय छ, साथै कञ्चनजङ्घा हिमाल, भारतको सबैभन्दा उच्च चुचुरो र पृथ्वीको तेस्रो उच्च स्थान हो। सिक्किमको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर गान्तोक हो। राज्यको लगभग ३५% कञ्चनजङ्घा राष्ट्रिय निकुञ्जले ओगटेको छ - एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र।
१७औँ शताब्दीमा नामग्याल वंशद्वारा सिक्किम अधिराज्यको स्थापना भएको थियो। यो छोग्याल भनेर चिनिने बौद्ध पुजारी-राजाहरूले शासन गरेका थिएँँ। यो सन् १८९० मा ब्रिटिस भारतको एक रियासत राज्य भयो। भारतीय स्वतन्त्रता पछि, सिक्किमले सन् १९४७ पछि भारतीय अधिराज्य र सन् १९५० पछि भारतको गणतन्त्रको साथ आफ्नो संरक्षित स्थिति जारी राख्यो। यसले हिमालय राज्यहरू मध्ये उच्चतम साक्षरता दर र प्रति व्यक्ति आयको आनन्द लियो। सन् १९७३ मा छोग्यालको दरबार अगाडि शाहीवाद विरोधी दङ्गा भयो। सन् १९७५ मा, भारतीय सेनाले गान्तोक सहर कब्जा गरेपछि, एक जनमत सङ्ग्रह भयो जसले राजतन्त्रको विघटन र सिक्किमलाई भारतको २२औँ राज्यको रूपमा सामेल गर्यो।
आधुनिक सिक्किम एक बहुजातीय र बहुभाषिक भारतीय राज्य हो। राज्यका आधिकारिक भाषाहरू अङ्ग्रेजी, नेपाली, सिक्किमी र लेप्चा हुन्। राज्यमा संस्कृति र परम्पराको संरक्षणका लागि गुरुङ, लिम्बू, मगर, मुखिया, नेवारी, राई, शेर्पा र तामाङलाई थप आधिकारिक भाषाहरू समावेश गरिएको छ। अङ्ग्रेजी विद्यालयमा पढाइन्छ र सरकारी कागजातहरूमा प्रयोग गरिन्छ। प्रमुख धर्महरू हिन्दु र वज्रयान बौद्ध धर्म हुन्। सिक्किमको अर्थतन्त्र धेरै हदसम्म कृषि र पर्यटनमा निर्भर छ। २०१९ को रूपमा, राज्यको भारतीय राज्यहरूमध्ये पाँचौं-सबैभन्दा सानो कुल ग्राह्यस्थ उत्पादन थियो, यद्यपि यो सबैभन्दा छिटो-बढ्नेहरूमध्ये पनि हो।
नामकरण
सिक्किम नाम लिम्बू शब्दहरू सु "नयाँ" र खिम "महल" वा "घर" को संयोजन हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। सिक्किमको तिब्बती नाम ड्रेन्जोङ हो जसको अर्थ "चामलको उपत्यका" हो, जबकि भुटियाहरूले यसलाई बेउल डेमाजोङ भन्ने गर्छन्, जसको अर्थ "चामलको लुकेको उपत्यका" हो।
लोककथाका अनुसार राब्देन्टेलाई आफ्नो नयाँ राजधानी बनाएपछि भुटियाका राजा तेन्सुङ नामग्यालले दरबार बनाएर आफ्नी लिम्बू रानीलाई नाम राख्न भनेका थिएँँ। सिक्किमका मूल बासिन्दा लेप्चा मानिसहरूले यसलाई न्ये-मे-एल भन्थे, जसको अर्थ "स्वर्ग" हो। ऐतिहासिक भारतीय साहित्यमा, सिक्किमलाई इन्द्रकिल भनिन्छ, युद्ध देवता इन्द्रको बगैँचा।
इतिहास
लेप्चाहरूलाई सिक्किमको प्रारम्भिक बासिन्दा मानिन्छ। यद्यपि लिम्बू र मगरहरू पनि पश्चिम र दक्षिण जिल्लाका दुर्गम भागहरूमा बसोबास गर्दै आएका थिएँँ जुन लेप्चाहरू पूर्व र उत्तर जिल्लाहरूमा बसोबास गर्थे। बौद्ध संत पद्मसम्भव, जसलाई गुरु रिन्पोछे भनेर पनि चिनिन्छ, आठौं शताब्दीमा यस भूमिबाट पार भएको भनिन्छ।
बेलायती प्रभाब
छिमेकी भारतमा ब्रिटिस शासनको शुरुवात पछि, सिक्किमले आफ्नो साझा प्रतिद्वन्द्वी नेपाल विरुद्ध बेलायतसँग गठबन्धन गर्यो। नेपालीहरूले सिक्किममाथि आक्रमण गरेर तराईलगायत अधिकांश क्षेत्रलाई आफ्नो कब्जामा लिए। यसले ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई नेपालमाथि आक्रमण गर्न प्रेरित गर्‍यो, जसको परिणामस्वरूप सन् १८१४ को नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध भयो। सिक्किम र बेलायतबीच भएको सन्धिले सन् १८१७ मा नेपालीहरूले कब्जा गरेको भूभाग फिर्ता गराए। तर, सिक्किम र बेलायतीबीचको सम्बन्ध कमजोर हुँदा पछि मोरङ क्षेत्रमा कर सुरु भयो।
सिक्किम १९औँ शताब्दीको पछिल्ला दशकहरूमा बेलायती संरक्षित राज्य बनेको थियो, जसलाई सन् १८९० मा चीनसँग हस्ताक्षर गरिएको एउटा महासन्धिले औपचारिक रूपमा मान्यता दिएको थियो। सिक्किमलाई बिस्तारै अर्को तीन दशकहरूमा थप सार्वभौमसत्ता प्रदान गरियो, र सन् १९२२ मा भारतीय रियासतहरूका शासकहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने सभा, चेम्बर अफ प्रिन्सको सदस्य बन्यो।
भारतमा विलय
सन् १९४७ मा एक लोकप्रिय मतद्वारा सिक्किमले भारतसँगको विलय अस्वीकार गरियो र तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहर लाल नेहरूले सिक्किमलाई संरक्षित राज्यको दर्जा प्रदान गरे। यसको कारण भारत सिक्किमको संरक्षक भयो र सिक्किमको परराष्ट्र मामिला सम्बन्धी विषयको जिम्मेदारी भारतले आफ्नो अधिनमा लियो। सन् १९५५ मा एउटा राज्यिक परिषद् स्थापित गरियो जसको आधिन छोग्याललाई एउटा संविधानिक सरकार बनाउने अनुमति दिइयो। यस समयमा सिक्किम नेशनल कंग्रेसद्वारा पुनः मतदान र नेपालीहरूलाई अरु धेरै प्रतिनिधित्व हुनुपर्ने माग गरेपछि सन् १९७३ को शुरूमा समस्या उत्पन्न भयो। राजदरबारको सामुन्ने मै हिंसा भडकिएपछि भारतलाई सुरक्षाको लागि आग्रह गरियो। छोग्याल राजवंश सिक्किममा धेरै नै अलोकप्रिय साबित भैइरहेका थिएँँ।
१० अप्रिल १९७५ मा, काजी (तत्कालीन प्रधानमन्त्री)ले सिक्किमको दर्जा परिवर्तन गरियोस जसले गर्दा यो भारतको राज्य बन्न सक्छ भनि भारतीय संसदलाई यो अनुरोध गरे। अप्रिलमा, भारतीय सेना सिक्किमको भूमिमा प्रबेश गर्यो र राजदरबारको सुरक्षामा खटिएका सुरक्षाकर्मीहरूलाई निःशस्त्र गरे र राजा छोग्याललाई नजरबन्दमा राखे अनी पछि गान्तोकलाई आफ्नो कब्जामा लिए। दुई दिनभित्र सम्पूर्ण सिक्किम राज्य भारतको नियन्त्रणमा थियो। यसपछि त्यहाँ एउटा जनमत सङ्ग्रह गरियो (जसमा ५९ प्रतिशत मतदाताहरूले भाग लिएका थिएँँ) ९७.५ प्रतिशत मतदाताहरूले सिक्किमलाई भारतमा समाबेश गर्ने कुराको समर्थन गरे। केही हप्ता पछि १६ मे १९७५ मा, सिक्किम औपचारिक रूपबाट भारतीय गणराज्यको २२औ प्रदेश बन्न गयो र राजतन्त्रको उन्मुलन भयो।
पछिल्लो इतिहास
सन् २००३ को सम्झौताले भारत-चीन सम्बन्धमा चिसोपन ल्यायो। ६ जुलाई २००६ मा, नाथुलाको सिक्किमे हिमालयन पासलाई सीमापार व्यापारको लागि खोलिएको थियो, जुन भारत र चीन बीचको पहिलो खुला सीमा बन्यो। सन् १९०४ को तिब्बतको योङहसब्यान्ड अभियानमा पहिलो पटक खोलिएको यो पास सन् १९६२ को चीन-भारत युद्धदेखि बन्द नै थियो। १८ सेप्टेम्बर २०११ मा, सिक्किममा ६.९  रेक्टर स्केलको भूकम्पले राज्य र नेपाल, भुटान, बङ्गलादेश र तिब्बतमा कम्तिमा ११६ जनाको ज्यान लियो। सिक्किममा मात्रै ६० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो भने गान्तोक सहरमा ठुलो क्षति पुगेको थियो।
भूगोल
हिमालय पर्वतमा अवस्थित सिक्किम राज्य पहाडी भूभागले विशेषता हो। नेपाल र तिब्बत नजिकैको उत्तरी चुचुराहरूमा पश्चिम बङ्गालको सिमानामा दक्षिणमा 280 m देखि 8586 m सम्मको उचाइको साथ लगभग सम्पूर्ण राज्य पहाडी छ। कञ्चनजङ्घाको शिखर, विश्वको तेस्रो-अग्लो शिखर, सिक्किम र नेपालको सीमामा अवस्थित राज्यको सबैभन्दा उच्च बिन्दु हो।
धेरै हिउँले भरिएका धाराहरूले राज्यको पश्चिम र दक्षिणमा नदीको उपत्यकाहरू बनाएका छन्। यी धाराहरू प्रमुख टिस्टा नदी र यसको सहायक नदी रङ्गीतमा मिल्छन्, जुन राज्यबाट उत्तरबाट दक्षिणतिर बग्छ। राज्यमा २८ पहाडी चुचुराहरू, ८० भन्दा बढी हिमनदीहरू, २२७ उच्च उचाइका तालहरू (सोङ्मो, गुरुडोङ्मार र खेचेओपल्री तालहरू सहित), पाँचवटा प्रमुख तातो मुहानहरू, र १०० भन्दा बढी नदी र खोलाहरू छन्। राज्यलाई तिब्बत, भुटान र नेपालसँग जोड्ने आठ वटा पहाडी भन्ज्याङहरू छन्।
वनस्पति र जीवजन्तु
सिक्किमको जीवजन्तुमा हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, झारल, हाब्रे, हिमाली फ्याउमुसो, थारल, घोरल, रतुवा, लङ्गुर, हिमाली कालो भालु, ध्वाँसे चितुवा, छिरबिरे बिरालो, चरी बाघ, वन कुकुर, तिब्बती ब्वाँसो, सुँगुरे भालु, र भालु बिरालो।  प्रायः लेकाली क्षेत्रमा पाइने जनावरहरूमध्ये याकहरू हुन्, मुख्यतया तिनीहरूको दूध, मासु र बोझको जनावरको रूपमा पालना गरिन्छ।
सिक्किमको चरामा डाँफे, मुनाल, लरवान, कोङ्मा हिउँकुखुरा, हाडफोर र खैरो गिद्ध, साथै सुवर्ण महाचील, ठुलो चाहा, र ढुकुरहरू समावेश छन्। सिक्किममा ५५० भन्दा बढी प्रजातिका चराहरू छन्, जसमध्ये केहीलाई लोपोन्मुख घोषणा गरिएको छ।
राष्ट्रिय निकुञ्ज र वन्यजन्तु अभयारण्यहरू
सिक्किमका राष्ट्रिय निकुञ्ज र वन्यजन्तु अभयारण्यहरूको सूची:
राजनीति र सरकार
भारतको संविधान अनुसार, सिक्किममा यसको शासनको लागि प्रतिनिधि लोकतन्त्रको संसदीय प्रणाली छ; राज्यका बासिन्दाहरूलाई विश्वव्यापी मताधिकार दिइएको छ। सरकारी संरचनालाई तीन तहमा विभाजन गरिएको छ:
सन १९७५ मा, राजतन्त्रको समाप्ति भएपछि, काँग्रेस लाई १९७७ को आम निर्वाचनमा बहुमत प्राप्त भएको थियो। अस्थिरताको एक अबधि पछि, सन १९७९ मा, सिक्किम सङ्ग्राम परिषदका नेता नरबहादुर भण्डारीको नेतृत्वमा एउटा लोकप्रिय मन्त्री परिषदको गठन भयो। यस पछि, सन १९८४ र १९८९ को आम निर्वाचनमा पनि भण्डारी नै विजयी बने। सन १९९४ मा सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रन्टका पवन कुमार चाम्लिङ राज्यका मुख्यमन्त्री भए। सन १९९९, सन २००४ र सन् २००९ को चुनावमा पनि विजय प्राप्त गरेर यो पार्टी अहिलेसम्म सिक्किममा शासन गरिरहेको छ।
अर्थतन्त्र
हालैका वर्षहरूमा, सिक्किम सरकारले व्यापक रूपमा पर्यटन प्रवर्द्धन गरेको छ। फलस्वरूप, राज्यको राजस्व सन् १९९० को मध्यदेखि १४ गुणा बढेको छ। सिक्किमले क्यासिनो र अनलाइन जुवा दुवैलाई बढावा दिने नयाँ जुवा उद्योगमा पनि लगानी गरेको छ। राज्यको पहिलो क्यासिनो, क्यासिनो सिक्किम, मार्च सन् २००९ मा खोलियो। सन् २०१० मा सरकारले पछि क्यासिनो र अनलाइन खेल सट्टेबाजीका लागि तीनवटा जुवा लाइसेन्स जारी गर्यो।
हवाई
टिष्टा नदी लाई सिक्किमको जीवन रेखा भनिन्छ। सिक्किममा कठिन भूक्षेत्रको कारण कुनै विमानस्थल अथवा रेल स्टेसन छैन। सिक्किमबाट सबै भन्दा नजिकको विमानस्थल बागडोगरा विमानस्थल हो। यो विमानस्थल गान्तोकदेखि १२४ कि०मी०को दूरीमा छ। गान्तोकबाट बागडोगराको लागि सिक्किम हेलिकप्टर सर्विस द्वारा एक हेलिकप्टर सेवा उपलब्ध छ जसको उडान ३० मिनेट लामो छ, दिनमा केवल एक पल्ट चल्दछ र केवल ४ जना मात्रलाई लान सक्दछ। गान्तोक हैलीपैड राज्यको एकमात्र गैरसैनिक हैलिपैड हो।
रेल
सबैभन्दा नजिकको रेल स्टेशन नयाँ जलपाईगुडीमा छ जो सिलिगुडीबाट १६ किलोमीटर (कि०मी०) को दूरीमा छ।
सडक
राष्ट्रिय राजमार्ग ३१ ए ले सिलीगुडीलाई गान्तोकसँग जोडदछ। यो एक सर्व-ऋतु मार्ग हो तथा सिक्किममा रम्फुमा प्रवेश गरेपछि टिष्टा नदीको समानान्तर चल्दछ। अनेक सार्वजनिक अथवा निजी सबारी साधनले विमानस्थल, रेल-स्टेशन सिलिगुडीलाई गान्तोकसँग जोडदछन। मल्लीबाट आउने राजमार्गको एक शाखा पश्चिमी सिक्किमलाईको जोडदछ। सिक्किमको दक्षिणी र पश्चिमी भागका सहरहरूले सिक्किमलाई पश्चिम बङ्गालको उत्तरी भागका पर्वतीय सहर कालिम्पोङ र दार्जिलिङसँग जोडदछ। राज्यको भित्र चारपाङ्ग्रे सवारी साधन लोकप्रिय छ किन कि यो राज्यको चट्टानी उकालोलाई सजिलैसँग पार गर्नमा सफल हुन्छ। साना साना बसहरूले राज्यको ससाना सहरहरूलाई राज्यको राजधानी र जिल्ला सदरमुकामलाई राज्यसँग जोडदछ।
जनसङ्ख्या
२०११ को जनगणना अनुसार ६१०,५७७ बासिन्दा भएको सिक्किम भारतको सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको राज्य हो। सिक्किम पनि सबैभन्दा कम सघन जनसङ्ख्या भएको भारतीय राज्य हो, जहाँ प्रति वर्ग किलोमिटर मात्र ८६ व्यक्ति छन्। यद्यपि, यसको उच्च जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ, सन् २००१ र २०११ बीचको औसत १२.३६% प्रतिशत। लिङ्ग अनुपात प्रति १,००० पुरुष ८८९ महिला छ, २०११ मा ३२१,६६१ पुरुष र २८६,०२७ महिलाहरू रेकर्ड गरिएको छ। राजधानी गान्तोक प्रायः ग्रामीण राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सहरी क्षेत्र हो; सन् २००५ मा, सिक्किममा सहरी जनसङ्ख्या कुलको ११.०६ प्रतिशत थियो।
भाषा
राज्यका आधिकारिक भाषाहरू नेपाली, सिक्किमी, लेप्चा र अङ्ग्रेजी हुन्। राज्यमा संस्कृति र परम्पराको संरक्षणका लागि गुरुङ, लिम्बू, मगर, मुखिया, नेवार, राई, शेर्पा र तामाङलाई थप आधिकारिक भाषाहरू समावेश गरिएको छ। नेपाली सिक्किमको सम्पर्क भाषा भाषा हो, जबकि सिक्किमी (भुटिया) र लेप्चा निश्चित क्षेत्रमा बोलिन्छ। सिक्किमको अधिकांश भागमा अङ्ग्रेजी पनि बोलिन्छ र बुझिन्छ। अन्य भाषाहरूमा जोङ्खा, ग्रोमा, हिन्दी, माझी, माझवार, थुलुङ, तिब्बती र याखा समावेश छन्।
जाती
मानवजातिय रूपबाट हेर्दा यहाँ नेपाली मुलका मानिसहरूको बहुमत छ, जो यहाँ सोह्रौँ शताब्दीदेखि प्रवेश गरेका थिएँँ। लेप्चा सिक्किमको मूल बासिन्दाहरू हुन् भुटियाहरू तिब्बतको खाम जिल्लाबाट चौधौँ बसाई सरेका हुन, र लेप्चा, जो स्थानीय मान्यता अनुसार सुदूर पूर्वबाट आएको मानिन्छ। राज्यको उत्तरी जिल्लामा लेप्चा र भुटियाको बाहुल्य छ र यहाँ तिब्बतीहरू पनि छन्। अरु राज्यबाट आएर सिक्किममा बस्ने हरूमा प्रमुख हुन मारवाडी, जो दक्षिणी सिक्किम तथा गान्तोकमा बन्द-व्यापार गर्दछन; बिहारी जो धेरैजसो श्रमिक छ्न; तथा बङ्गाली।
धर्म
हिन्दु धर्म राज्यको प्रमुख धर्म हो जसको अनुयायीहरूको सङ्ख्या राज्यमा ६०.९ प्रतिशतमा छ। बौद्ध धर्म का अनुयायीहरू २८.१ प्रतिशत छन् जसमा भुटिया, लेप्चा, शेर्पा, तामाङ र सन् १९९० पछि धेरै सङ्ख्यामा गुरूङहरू पनि हिन्दु धर्म छोडी बौद्ध धर्मावलम्बी बन्नपुगेका छन्। सिक्किममा ईसाईको ६.७ प्रतिशत जनसङ्ख्या छ जसमा मूलतः धेरैजसो ती लेप्चा छन् जसले उन्नाईसौ शताब्दीको उत्तरकालमा अङ्ग्रेज धर्म-प्रचारकहरूको प्रचार पछि ईसाई मत अपनाएका थिएँँ। राज्यमा कहिले पनि साम्प्रदायिक तनाव रहेको छैन। मुसलमानहरू १.४ प्रतिशत छन्। मूल सिक्किमका परम्परागत धर्महरूले बाँकी जनसङ्ख्याको धेरै हिस्सा ओगटेका छन्। सन् १९७० को दशकमा सिक्किमको भारतसँग विलय हुँदा लेप्चा र नेपालीहरूबीचको तनाव बढे पनि भारतका अन्य राज्यहरूमा जस्तो ठुलो मात्रामा साम्प्रदायिक धार्मिक हिंसा कहिल्यै भएको छैन। लेप्चा जातिको परम्परागत धर्म मुन हो, जुन एक एनिमिस्ट प्रथा हो जुन बौद्ध र इसाई धर्मको साथमा छ।
चाडपर्वहरू
सिक्किमका नेपाली बहुसंख्यकहरूले तिहार (दीपावली) र दसैँ (विजयादशमी) सहित सबै प्रमुख हिन्दु चाडहरू मनाउँछन्। माघे सङ्क्रान्ति, रामनवमी, कृष्ण जन्माष्टमी, होली, शिवरात्रि, नवरात्रि, साकेला, चासोक ताङ्नाम र भीमसेन पूजा जस्ता परम्परागत स्थानीय चाडपर्वहरू लोकप्रिय छन्। लोसार, सागा दावा, ल्हाबाब डुचेन, द्रुप्का तेशी र भुम्चु सिक्किममा मनाइने बौद्ध पर्वहरू हुन्। ल्होसार (तिब्बती नयाँ वर्ष) को समयमा अधिकांश कार्यालय र शैक्षिक संस्थाहरू एक हप्ताका लागि बन्द छन्।
व्यञ्जन
सिक्किममा थुक्पा, चाउमिन, थेन्थुक, फकथु, ग्याथुक र वोन्टन जस्ता चाउचाउमा आधारित परिकारहरू सामान्य छन्। मम:- तरकारी, कुखुरा, मटन, गाईको मासु वा सुँगुरले भरिएको भापमा पकाइएको पकौडाहरू र सूपसँग सर्भ गरिन्छ - एक लोकप्रिय खाजा हो। बियर, व्हिस्की, रम र ब्रान्डी सिक्किममा व्यापक रूपमा खपत गरिन्छ, जस्तै टोङ्बा, कोदोमा आधारित मदिरा पेय पदार्थ जुन नेपाल र दार्जिलिङमा लोकप्रिय छ। सिक्किममा पन्जाब र हरियाणा पछि, सबै भारतीय राज्यहरूमा प्रति व्यक्ति मद्यपान दर तेस्रो-उच्च छ।
सञ्चार तथा शिक्षा
सन् १९५७ मा, एक नेपाली मासिक पत्रिका कञ्चनजङ्घा सिक्किममा जनताको लागि पहिलो समाचार आउटलेट भयो। सिक्किमको दक्षिणी सहरी क्षेत्रहरूमा अङ्ग्रेजी, नेपाली र हिन्दी दैनिक पत्रिकाहरू छन्। नेपाली भाषाका अखबारहरू साथै केही अङ्ग्रेजी पत्रपत्रिकाहरू स्थानीय रूपमा छापिन्छन् भने हिन्दी र अङ्ग्रेजी पत्रिकाहरू सिलगढीमा छापिन्छन्। महत्वपूर्ण स्थानीय दैनिक र साप्ताहिकहरूमा हाम्रो प्रजाशक्ति (नेपाली दैनिक), हिमालयन मिरर (अङ्ग्रेजी दैनिक), समय दैनिक, सिक्किम एक्सप्रेस (अङ्ग्रेजी), कञ्चनजङ्घा टाइम्स (नेपाली साप्ताहिक), प्रज्ञा खबर (नेपाली साप्ताहिक) र हिमाली बेला समावेश छन्।
२०११ मा, सिक्किमको वयस्क साक्षरता दर ८२.२ प्रतिशत थियो: पुरुषहरूको लागि ८७.२९ प्रतिशत र महिलाहरूको लागि ७६.४३ प्रतिशत। राज्यमा कुल १,१५७ विद्यालयहरू छन्, जसमा राज्य सरकारद्वारा सञ्चालित ७६५ विद्यालयहरू, सात केन्द्रीय सरकारी विद्यालयहरू र ३८५ निजी विद्यालयहरू छन्। सिक्किममा एउटा राष्ट्रिय महत्वको संस्थान, एउटा केन्द्रीय विश्वविद्यालय र चारवटा निजी विश्वविद्यालयहरूले उच्च शिक्षा प्रदान गर्छन्। सिक्किम विश्वविद्यालयले सन् २००८ मा याङ्गाङमा सञ्चालन गर्न थाल्यो, जुन सिंगतामबाट लगभग 28 km पर अवस्थित छ। तथापि, धेरै विद्यार्थीहरू उच्च शिक्षाको लागि सिलगुडी, कोलकाता, बैंगलोर र अन्य भारतीय सहरहरूमा बसाइँ सर्छन्।
सुगौली बिर्ता
सुगौली बिर्ता नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
भोक्राहा
भोक्राहा सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
पेले
एद्सो अरान्तेस दो नासिमेन्तो (सन् १९४० अक्टोबर २३ – सन् २०२२ डिसेम्बर २९), आफ्नो उपनाम पेले को नामले चर्चित एक ब्राजिली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी थिए जो अग्रपङ्क्ति स्थानबाट खेल्ने गरेका थिए। फिफाद्वारा पेलेलाई 'महानतम्' तथा सबै समयका महान खेलाडीहरू मध्ये एक मानिएको थियो। उनी २०औँ शताब्दीको सबैभन्दा सफल र लोकप्रिय खेल व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सन् १९९९ मा उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिले 'एथलिट अफ द सेन्चुरी' घोषित गरेको थियो र टाइमद्वारा उनलाई २०औँ शताब्दीका '१०० सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण व्यक्तिहरू'को सूचीमा समावेश गरिएको थियो। सन् २००० मा पेलेलाई इन्टरनेसनल फेडेरेसन अफ फुटबल हिस्ट्री एन्ड स्ट्याटिस्टिक्सद्वारा 'शताब्दी विश्व खेलाडी'को रूपमा मतदान गरिएको थियो भने फिफाले उनलाई 'फिफा शताब्दी खेलाडी'का दुई संयुक्त विजेताहरू मध्ये एक घोषणा गरेको थियो। पेलेले आफ्नो जीवनकालमा १,३६३ खेलहरूमा १,२७९ गोल गरेर गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्समा नाम दर्ज गराएका थिए।
पेलेले १५ वर्षको उमेरमा सान्तोस फुटबल क्लब र १६ वर्षको उमेरमा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीबाट खेल्न थालेका थिए। आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको समयमा उनले तीनवटा फिफा विश्वकप जितेका थिए। उनी १९५८,१९६२, तथा १९७० मा आयोजित फिफा विश्वकप जितेर कीर्तिमान बनाएका थिए।यसो गर्ने उनी एकमात्र फुटबल खेलाडी छन्। सन् १९५८ विश्वकप प्रतियोगितापछि उनलाई 'ओ रे' (राजा) उपनाम दिइएको थियो। पेलेले ९२ खेलमा ७७ गोलसहित ब्राजिलका लागि संयुक्त सर्वाधिक गोलकर्ता हुन्। क्लब स्तरमा, उनले ६५९ खेलहरूमा ६४३ गोल गरेका थिए भने सान्तोस फुटबल क्लबका सबै समयका शीर्ष गोलकर्ता थिए। आफ्नो देश ब्राजिलमा, फुटबल खेलमा उनको उपलब्धि र योगदानका कारण पेलेलाई राष्ट्रिय नायकका रूपमा लिइन्छ। फुटबल खेलबाट सेवानिवृत भएपछि उनलाई फिफाले आधिकारिक रूपमै विश्वभरका लागि उनलाई फुटबल राजदुत नियुक्त गरेको थियो।उनलाई ब्राजिलको सरकारले राष्ट्रिय सम्पति घोषणा गरेको छ। गरीबहरूको सामाजिक अवस्था सुधार्ने नीतिहरूप्रति उनले गरेका समर्थनहरू निक्कै उलेख्य रहेका थिए। उनले आफ्नो एक हजारौँ गोललाई ब्राजिलका गरीब बालबालिकाहरूका निम्ति समर्पित गरेका थिए।
पानी घट्ट
पानी घट्ट पानीबाट चल्ने अथवा घुम्ने एकप्रकारको यन्त्र हो जसको प्रयोगबाट मकै, गहुँ, कोदो, फापर जस्ता खाद्य पदार्थहरू पिस्ने गरिन्छ। विषेश गरी नेपालको ग्रामिण इलाकामा यसको प्रयोग हुन्छ। पानी घट्ट प्राचिनकाल देखि नै मानव जीवनमा उपयोग गरेको पाइन्छ। ग्रीक भूगोलवीद स्ट्राबोका अनुसार सन् ७१ बीसीमा एसिया माइनरमा क्याबिराका राजा मिथराडेटस युपेटरको दरवार नजीकै पानी घट्टको प्रयोग भएको थियो। बगेको पानी ठाडो गरी राखिएको काठको सानो कुलेसो जस्तो डुँडबाट जोडले खनिदा काठको सानो मुँढोमा मिलाएर अड्काईएका पोहरामा पर्ने जोडले मानीका साथमा जोडिएको फालीसँगै बाटुलो ढुँगा फनफनि घुम्छ र यही घुमाईसंगै यसले अन्नका दानाहरूलाई पिसेर धुलो बनाउनेगर्दछ।
घट्ट पानीबाट चल्ने घरेलु यन्त्र हो। पानीलाई अग्लो ठाउँबाट काठको डूँडमार्फत छाँगो बनाई त्यसले हिर्काएपछि घुम्नेगरी पानीघट्टको मदानी राखिएको हुन्छ। मदानी घुमेपछि घट्टमा जोडिएको ढुंगाको जाँतो चल्नथाल्छ र अन्न पिस्न थाल्छ। अन्न निरन्तर खस्नको लागि यसको माथि सोली अथवा कोठो राखिएको हुन्छ। सोलीमा अन्न खन्याइन्छ र अन्न सोलीबाट सोलीको मुखमा भएको धारा हुँदै घट्टमा खस्दछ। सोलीबाट अन्न खस्नको लागि सोलीमा कम्पनको आवाश्यकता हुन्छ। यसको लागि सोली र घट्टको माथिल्लो फक्लेटोमा कटकटे अथवा चरो जोडिएको हुन्छ। अचम्मको कुरा के छ भने घट्टमा पिस्न लिएको अन्नमा घुन छ भने अन्न पिसेर मसिनो पिठो भएर आउँछ भने घुन जिउँदै आएको देखिन्छ। नेपालको पश्चिम तिर घुन र घट्टको मामा भान्जाको नाता पर्दछ यसैले घट्टले घुनलाई केही न गरेर बाहिर निकाल्छ जुन दिन घट्टले घुन पिस्ने छ त्यो दिन पृथ्वी पापले डुब्ने छन् भन्ने भनाई रहेको छ। गाउँघरमा मकै, कोदो, फापर, गहूँ,चामल आदि अन्नबाली पिस्नका लागि पानीघट्टको प्रयोग अझैसम्म भैरहेको पाइन्छ। घट्ट चलाउने व्यक्तिलाई घटेरो भनिन्छ। अन्न पिसेबापत घटेरोले त्यही अन्नबाट निश्चित मात्रा लिएर जीविकोपार्जन गर्ने गर्दछ। लो-टेक् का रूपमा पानीघट्ट चलाउन कुनै कुनै विदेशी दातृसंस्थाहरूले अलिअलि लगानी गर्न थालेका छन्।
नेपालको जोमसोममा प्रयोग भएको पानी घट्ट
थोमस एल्वा एडिसन
थोमस एल्वा एडिसन (अङ्ग्रेजी उच्चारण:- टमस एल्वा एडिसन) (फेब्रुअरी ११, १८४७–अक्टुबर १८, १९३१) एक महान् अमेरिकी वैज्ञानिक तथा व्यापारी थिए । उनले अनेकौ यन्त्र तथा युक्तिहरू विकसित गरे जसबाट संसार भरका मान्छेहरूको जीवनमा भारी बदलाव आयो। विद्युत बल्ब तथा फोनोग्राफ सहित यिनले हजारौ आविष्कार गरे। उनी भारी मात्रामा उत्पादनको सिद्धान्तको व्यवहारमा ल्याउने प्रथम अन्वेषकहरूमध्ये एक थिए। यसको वाहेक खोज गर्नको लागि विशाल टीमको सहारा लिने उनी प्रथम आविष्कारक थिए। त्यसैले उनिलाई प्रथम औद्धोगिक अनुसन्धान प्रयोगशाला स्थापित गरेकोको श्रेय पनि दिइन्छ।
सिवर्वा (पटवारीटोला)
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
नाओमी टानी
नाओमी टानी (谷ナオミ) (जन्म २० अक्टुबर १९४८) एक जापानी अभिनेत्री हुन्् । उनीले १९७० को दशकमा तिर जापानी वयस्क चलचित्रहरूमा  अभिनय गरेकी थिईन ।
नेपाल (जाति)
नेपाल नेपालमा बसोवास गर्ने एक हिन्दु धर्मावलम्बी थर हो। दैलेख जिल्लाको नेपाबाट उद्गम भएका नेपालहरू कतै कतै आफुलाई खनाल अथवा बराल पनि भन्ने गर्दछन्। दैलेख जिल्लाको नेपाबाट उद्गम भएको नेपालहरू नेपाल तथा भारतको विभिन्न ठाउँमा बसोवास गरेको पाइन्छ। दैलेखको नेपामा रहेको नेपालहरूले देउती देवीलाई आफ्नो कुल देवीको रूपमा पूजा गर्ने भएकाले संसार भरका नेपालहरू देउती देवीलाई नै विभिन्न नाम दिएर आफ्नो कुल देवीको रूपमा पूजा गर्दछन्।
रोल्पा जिल्ला
रोल्पा नेपालको एक पहाडी जिल्ला हो। रोल्पा जिल्लाको क्षेत्रफल एक हजार आठ सय ७९ बर्ग किलोमिटर रहेको छ। नेपालको पहाडमा अवस्थित रोल्पा पश्चिम नेपालको लुकेको रत्न हो। ठुला पहाड, घना जङ्गल, धनी संस्कृति र मानिसहरूको परम्परा, धार्मिक स्थल र फराकिलो उपत्यका भएको रोप्लामा यो ठाउँबाट बाहिर निस्कन खोज्ने सबै कुरा छन्। यससँग जोडिएका जिल्लाहरू दक्षिणमा दाङ, पूर्वमा प्युठान, पश्चिममा सल्यान र उत्तरमा पूर्वी रुकुम जिल्ला पर्दछन्।
नामाकरण
"रोल्पा" भनेर चिनिने यो जिल्ला स्थान विशेष "रोल्पाथुम"को कारणले रोल्पा बनेको हो। तर अनौठो कुरा के छ भने अहिले "रोल्पा" भन्ने स्थान रोल्पा जिल्लामा नपरी सल्यान जिल्लामा पर्दछ। सीमाना हेरफेर गर्ने क्रममा रोल्पाथुमको केही भाग रोल्पा जिल्लामा नपरी सल्यान जिल्लामा परेको हो। त्यही क्रममा रोल्पाथुमको केही भाग सल्यान जिल्लामा मिलाउँदा "रोल्पा" पनि सल्यान मै छुट्न गएको हो।
इतिहास
एकीकरण पूर्व अन्य बाइसे-चौबिसे राज्यहरूमा जस्तै यस भेगमा पनि छुट्टै राजाहरूले राज्य गर्दथे। तथापि यहाँका राजाहरूले अन्य राजाहरू जस्तो प्रख्याति पाएको भने सुनिदैनथ्यो। त्यसकोकारण सम्भवतः राज्यको क्षेत्र सानै भएर हुन सक्छ। गजुलकोटमा काठमा लेखिएको वि.सं. १७०३को अभिलेख पाइएबाट त्यहाँ राजदरवार रहेको प्रमाणित हुन्छ। सेन राजा गजुलमा सुरूदेखि नै बसेको भने पाइदैन। गजुल क्षेत्रमा राज्य व्यवस्था त थियो तर त्यहाँ केही समय राजा नभएकोले त्यहाँका काजीहरू राजगुण भएको प्रतिभाशाली व्यक्तित्वको खोजीमा थिएँ भन्ने जनश्रुति छ। उनीहरूले गजुलमा एउटा पोखरी खन्ने क्रममा नजीकैको चौतारीमा शिरको फेटा फुकालेर जो व्यक्ति बस्छ उसैलाई राजा बनाउने गुप्त सल्लाह गरेका थिएँ। यस्तैमा जाजरकोट जक्तिपुरबाट आएका तुथासेन त्यही चौतारीमा आई काजीहरूको गुप्त सल्लाह अनुसारको प्रकृतिबाट बसेपछि उनलाई नै राजा बनाइयो।
प्रशासनिक विभाजन
जिल्लामा १० स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये १ नगरपालिका र ९ गाउँपालिका छन्।
श्रीलङ्काका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा श्रीलङ्काका ८ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको श्रीलङ्काका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
{{Legend|#FFE6BD|† खतरापूर्ण सम्पदा|outline=silver}}
लुङको देवाली
लुङको देवाली नेपालको प्युठान जिल्लाको लुङ गाउँ विकास समितिमा लाग्ने प्रसिद्ध जात्रा हो। प्युठान जिल्लामा पर्ने लुङ गाविसमा बसोबास गर्ने खत्री, बाहुन, कामी, दमाई, रोका, मगर, थापा, बस्नेत, खनालबाहेक कोही थिएनन्। खास भन्ने हो भने खत्रीहरूको बाहुल्यता थियो। देवाली गर्दाका वर्षआफ्ना घरहरू धेरैजसोले रातो माटो र केही घरहरू सेतो माटो (कमेरो)ले पोतेर सिंगार्थे। खत्री पूजारीले सुराही समातेर घर-घरमा गएर बोका मनाउँथे। उनलाई घोमे पुजारा भन्थे। बोका बोकी टाउका अर्को दिन या दोस्रो दिन त्यसलाई मुड ढाढ्ने भन्थे। एउटा बोका चढाउनेले टाउको पाउँदैनथ्यो।
परापुर्व कालमा धनञ्जय गोत्रका एकजना ब्राम्हण त्यस गाउँमा आई बसोबास गरेछन्। ती ब्राम्हणका दुई श्रीमती थिए। एक थिइन्- बाहुनी, एक थिइन्- क्षेत्रिनी। ती दुबैबाट सन्तान पैदा भए। बाहुनीबाट जन्मेकालाई उपाध्याय र क्षेत्रिनीबाट जन्मेकालाई क्षेत्री नामाकरण गरिदिएका हुन् र खत्री क्षेत्रीलाई खत्री पुजारा र उपाध्यायलाई बाहुन पुजारा भनेका हुन्। लुङको देवाली ब्राम्हणबाट सञ्चालन नगरी संयुक्तरूपमा खत्री र बाहुनले पूजा गर्ने गर्दछन्।
केसीको उत्पति
श्रीबहादुर खत्री हुन् खत्री क्षेत्रीको जलाती, धनवीर खत्री क्षेत्रीका पलाती, फर्सराम खत्री क्षेत्रीका नाति सिर्द्धार्थमान खत्री क्षेत्रीका छोरा दानबहादुर खत्री क्षेत्रीले एसएलसी परीक्षा दिदा दानबहादुर केसी लेखेकाले सबै खत्रीहरूले केसी लेख्न थाले। अब त्यहाँ खत्री क्षेत्रीहरूले केसी लेख्दै आएका छन्।
रिजालको उत्पति
किशन उपाध्यायका जलाती, वालिम उपाध्यायका खलाती र एकमान्त उपाध्यायका नाति शशीधर पण्डित(जैशी) उपाध्यायका छोरा २०१४ सालमा भुवनेश्वर उपाध्यायले भुवनेश्वर रिजाल लेखेका छन्। काँशीराम उपाध्यायका जलाती, भागीरथ उपाध्यायका पलाती, कुलानन्द उपाध्यायका नाति, ऋषिराज उपाध्यायका छोरा २०२८ सालमा रिजालपछि पैदा भएको देखिन्छ।