cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०११
सिंहदरवारको उत्तरमा रहेको 'ब्लेड घर' अगाडिको मैदानमा प्रतियोगिताको आयोजना भएको थियो । 'विलियार्ड घर' नाम रहे पनि सबैले यसलाई ब्लेड घर नै भन्न रुचायो । यो घरबाट नै श्री ५ त्रिभुवन र श्री ५ महेन्द्रलगायत राणाहरूले फुटबल नजर गर्थे । श्री ५ त्रिभुवन फुटबल भने पछि हुरुक्क हुन्थे । अमृतमान श्री ५ त्रिभुवनका पि्रय खेलाडी थिए । वि.सं. २०१३ सालमा प्रकाशनमा आएको 'फुटबल खेल' नामक कितावमा लेखक कृष्णबहादुर बर्मालाई सन्देश पठाउने क्रममा राजा त्रिभुवनले लेखेका छन् । 'सबै नेपाली युवकहरूले आदर्श खेलाडी बनुन र संसारमा नाम कमाउन । त्यो दिन पनि अब चाँडै आउला, जब नेपाली पनि संसारका खेलाडी सरह होलान, नेपाली युवकहरू हो, खेल, नाम कमाउ, योग्य होउ, संसारमा दाँजिने होउ' । महावीरले लिग जितेपछि डिल्लीबजारमा पूरा टिमलाई सिन्दुर जात्रा गरेर स्वागत गरिएको थियो । त्यो समयको डिल्लीबजार ठूलो थियो, त्यसमा अहिलेको बानेश्वर र ज्ञानेश्वर पनि आउँथ्यो ।
महावीरको खेल हुँदा पूरा डिल्लीबजार सुनसान हुन्थ्यो र टोलीबासी पल्टेर सिंहदरवार पुग्थ्यो । को खेलाडीले कस्तो खेल्यो भनेर पूरा टोलमा चर्चा हुने अमृतमान बताउँछन् । टिमका अन्य सदस्यहरूमा राइट-हाफ कृष्णबहादुर मानन्धर, लेफ्ट-हाफ नारायण बहादुर क्षेत्री, राइट-आउट नातीबाबु (खड्गमान), राइट-इन राधेश्याम श्रेष्ठ, सेन्टर-फर्वाड नरसम्शेर, लेफ्ट-इन तारकसम्सेर थापा, लेफ्ट-आउट रमेशविक्रम शाह, राइट-फुट हरिगोपाल कारञ्जित, लेफ्ट-फुट शेषराज जोशी तथा गोलरक्षकमा कोमलविक्रम शाह थिए । अहिले यस टिमका पाँच सदस्य मात्र जिवित छन् । त्यो समय रेफि्मा नाम चलेका चन्द्रबहादुर बस्नेत थिए । महावीर-११ को स्तरीयतालाई अमृतमान अहिले पनि कतिसम्म गर्व गर्छन भने त्यो टिम विश्वकप खेल्न लायक थियो । महावीरले प्रत्येक खेलको समाप्तीपछि त्यो समय अत्यन्त नाम चलेका धरहरा माइला र तिलहरी माइला दाजुभाईबाट खाजा मगाउँथ्यो ।
तत्कालीन समयमा सबैभन्दा बलियो तथा स्तरीय टिम महावीर ११ले पहिलोपटक शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग उपाधि जितेर नेपाली फुटबल जगतमा एउटा इतिहास कोर्न सफल भएको थियो।
सहभागी टिम
त्यो समय बलियो टिम भनेको महावीर, पुलिस फोर्स र एनआरटी थिए । महावीरलाई भने कसैले हराउन सकेन ।
खेल मैदानहरू र खेल तालिका
सिंहदरवारको उत्तरमा रहेको 'ब्लेड घर' अगाडिको मैदानमा प्रतियोगिताको आयोजना भएको थियो । 'विलियार्ड घर' नाम रहे पनि सबैले यसलाई ब्लेड घर नै भन्न रुचायो ।
सन्दर्भ सामाग्रीहरू
श्रेणी : सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग
मकै को रोटि
मकैको पिठोबाट बनाईने रोटि| आडिलो हुने भएकोले परम्परागत रूपमा पहाड तिर मात्र खाने गरिएको मकैको रोटी आज भोलि पैष्टिक एवं स्वास्थ्यवर्धक हुने भएकोले सवैको प्रिय भोजन बनेको छ|
क्रिडेन्स क्ल्यरवाटर रिभाइभल
क्रिडेन्स क्ल्यरवाटर रिभाइभल  एक बहुचर्चित अमेरिकी रक सांगितीक समूह हो ।
अनिल अम्बानी
अनिल धिरुभाई अम्बानी(Anil Ambani(जन्मः४ जून, १९५९) एक भारतीय व्यवसायी हुन् । उनी रिलायन्स समुहका अध्यक्ष पनि हुन् ।
प्रारम्भिक वर्षहरू
अनिलका स्वर्गीय पिता धीरूभाई अम्बानीद्वारा स्थापित रिलायन्स समुह भारतको सबैभन्दा ठुलो ब्यापारिक परिवार हो । उनकी आमा कोकिलाबेन अम्बानी हुन् । उनको विवाह टिना मिनिमअम्बानीसँग भएको हो, उनी सन् १९८० दशकको प्रारम्भिक समयको प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री थिइन् । उनीहरूका दुई छोरा जय अनमोल र जय अन्शुल भए । अम्बानीले मुम्बई विश्वविद्यालयबाट विज्ञानमा स्नातक उपाधि तथा पेन्सिलभेनिया विश्वविद्यालयबाट एमबीए को उपाधि प्राप्त गरेका छन् ।
जीवनी
अनिल अम्बानी सहायक प्रमुख कार्यकारी अधिकारीको रूपमा सन् १९८३ मा रिलाइन्स समुहमा सामेल भए र भारतीय पुजी बजारमा अनेक वित्तीय सुधार ल्याउने श्रेय यिनैलाइ जान्छ। रिलाइन्स समुह भारतमा कपडा, पेट्रोलियम, पेट्रोरसायन, बिजुली तथा दुरसञ्चार कम्पनि क्षेत्रमा अग्रणी स्थानमा रहेको छ । अनिल अम्बानी समुहका चार फोर्म- रिलाइन्स कम्युनिकेसन (RCOM), रिलाइन्स क्यापिटल (RCL), रिलाइन्स ईनर्जी (REL) तथा रिलाइन्स नेचुरल रिसोर्स (RNRL) मा लगानीको कुल सम्पत्ति १,४२,३८४ करोड रूपैयासम्म पुगिसकेको छ । अम्बानीको धेरै जसो सम्पत्ति रिलाइन्स कम्युनिकेसन (RCOM) मा रहेको छ जसमा ६५% अंश उनको रहेको छ जसको बजार मूल्य १,०३,००० करोड रुपिया छ । उनी सँग रिलाइन्स क्यापिटल (RCL) मा ५० प्रतिशत भन्दा बढी (बजार मूल्य २४,००० करोड रुपिया), रिलाइन्स ईनर्जी (REL) मा ३५ प्रतिशत (बजार मूल्य १२,७०० करोड रुपिया) तथा रिलाइन्स नेचुरल रिसोर्स (RNRL) मा करीब ५४ प्रतिशत रहेको छ, जसको बजार मूल्य करीब २,६०० करोड रुपिया छ । सन १९९१ मा उनले भारतको तर्फबाट बिश्व बजारमा अन्तरराष्ट्रिय स्तर प्रवेश गरे । रिलाइन्सको बिदेशी वित्तीय बजारमा लगभग २ अरब अमेरिकी डलर जुटाउने प्रयासमा निर्देशित भयो; जनवरी १९९७ मा १०० वर्षिया एक बाड निर्गम सँग जो एक उच्चतम बिन्दुमा थियो । त्यसपछि यिनलाई एक वित्तीय जादुगर भन्न थाले । उनले रिलाइन्स समूहलाइ भारतको अग्रिणी कपडा, पेट्रोलियम, पेट्रोरसायन, बिजुली तथा दूरसञ्चार कंपनीको रूपमा यसको वर्तमान स्थिति ल्याउन प्रशस्त गरे । अनिल उत्तर प्रदेश विकास परिषद( हाल यो परिषद खारेक गरिएको छ ।) को सदस्य थिए । उनी DA- IICT गान्धिनगरको बोर्ड अफ गभर्नरका अध्यक्ष हुन् र भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान, कानपुरका बोर्ड अफ गभर्नरका सदस्य पनि रहेका छन् ।
अहिंसा
अहिंसाको सामान्य अर्थ हो 'हिंसा न गर्नु'। यसको व्यापक अर्थ हो - कुनै पनि प्राणीलाई तन, मन, कर्म, वचन र वाणीबाट कुनै नोकसान न पुर्याउनु। मनमा कसैको अहित नसोच्नु, कसैलाई कटुवाणी आदिका द्वार पनि नोकसान न दिनु तथा कर्मबाट पनि कुनै पनि अवस्थामा, कुनै पनि प्राणी कि हिंसा न गर्न, यो अहिंसा है| हिन्दु धर्ममा अहिंसाको धेरै महत्त्व छ। अहिंसा परमो धर्म: (अहिंसा परम(सबै भन्दा बडा) धर्म भनिएको छ। हिन्दु धर्म मा हिम्सा गर्नु लाई राक्षस दानव सरहको मानिन्छ।
हिन्दु शास्त्रहरूमा अहिंसा
हिन्दु शास्त्रहरूको दृष्टिबाट "अहिंसा"को अर्थ छ सर्वदा तथा सर्वदा (मनसा, वाचा र कर्मणा) सबै प्राणीहरू सहित द्रोहको अभाव। (अंहिसा सर्वथा सर्वदा सर्वभूतानामनभिद्रोह: - व्यासभाष्य, योगसूत्र २।३०)। अहिंसाका भित्र यस प्रकार सर्वकालमा केवल कर्म या वचनबाट नैं सबै जीवहरू सहित द्रोह न गर्नको कुरा समाविष्ट हुँदैन, प्रत्युत मनका द्वारा पनि द्रोहका अभावको सम्बन्ध रह्दछ। योगशास्त्रमा निर्दिष्ट यम तथा नियम अहिंसामूलक नैं माने जान्छन्। यदि तीका द्वारा कुनै प्रकारकहरू हिंसावृत्तिको उदय हुन्छ त ती साधनाको सिद्धिमा उपादेय तथा उपकार नमाने जाते। "सत्य"को महिमा तथा श्रेष्ठता सर्वत्र प्रतिपादित गरिएको छ, तर यदि कहीं अहिंसा सहित सत्यको सङ्घर्ष घटित हाँदछ त वहाँ सत्य वस्तुत: सत्य न भएर सत्याभास नैं मानिन्छ। कुनै वस्तु जस्तो देखियो छ तथा जस्तो अनुमित छ उनको त्यसै रूपमा वचनका द्वारा प्रकट गर्न तथा मनका द्वारा संकल्प गर्न "सत्य" कहलाउँछ, तर यो वाणी पनि सबै भूतहरूका उपकारको लागि प्रवृत्त हुन्छ, भूतहरूका उपघातको लागि छैन। यस प्रकार सत्यको पनि कसौटी अहिंसा नैं छ। यस प्रसङ्गमा वाचस्पति मिश्रले "सत्यतपा" नामक तपस्वीका सत्यवचनलाई पनि सत्याभास नैं मानेका छन्, किन भने उनले चोरहरूका द्वारा पूछे गए पछि ती मार्गबाट जानेवाला सार्थ (व्यापारीहरूको समूह)को सच्चा परिचय दिेको थियो। हिन्दु शास्त्रहरूमा अहिंसा, सत्य, अस्तेय (न चुराना), ब्रह्मचर्य तथा अपरिग्रह, यी ग्ग्ग्ग्ग्ग पाँचहरू यमहरूलाई जाति, देश, काल तथा समयबाट अनवच्छिन्न हुनेका कारण समभावेन सार्वभौम तथा महाव्रत भनिएको छ (योगवूत्र २।३१) र यिनीहरूमा पनि, सबैको आधारा हुन बाट, "अहिंसा" नैं सबै भन्दा अधिक महाव्रत कहलानेको योग्यता रखन्छ।
अहिंसामा जैन दृष्टि
जैन दृष्टिबाट सबै जीवहरूका प्रति संयमपूर्ण व्यवहार अहिंसा छ। अहिंसाको शब्दानुसारी अर्थ छ, हिंसा न गर्न। यसका पारिभाषिक अर्थ विद्यात्मक र निषेधात्मक दुइटै छन्। रागद्वेषात्मक प्रवृत्ति न गर्न, प्राणवध न गर्न या प्रवृत्ति मात्रको विरोध गर्न निषेधात्मक अहिंसा है; सत्प्रवृत्ति, स्वाध्याय, अध्यात्मसेव, उपदेश, ज्ञानचर्चा आदि आत्महितकारी व्यवहार विद्यात्मक अहिंसा छ। संयमीका द्वारा पनि अशक्य कोटिको प्राणवध हुन जान्छ, त्यो पनि निषेधात्मक अहिंसा हिंसा छैन। निषेधात्मक अहिंसामा केवल हिंसाको वर्जन हुन्छ, विद्यात्मक अहिंसामा सत्क्रियात्मक सक्रियता हुन्छ। यो स्थूल दृष्टिको निर्णय छ। गहराईमा पुगए पछि तथ्य केही र मिल्दछ। निषेधमा प्रवृत्ति र प्रवृत्तिमा निषेध छता नैं छ। निषेधात्मक अहिंसामा सत्प्रवृत्ति र सत्प्रवृत्यात्मक अहिंसामा हिंसाको निषेध हुन्छ। हिंसा न गर्नवाला यदि आँतरिक प्रवृत्तीहरूलाई शुद्ध न गरियोस् त त्यो अहिंसा न छगी। यसैले निषेधात्मक अहिंसामा सत्प्रवृत्तिको अपेक्षा रहन्छ, त्यो बाह्य छ चाहे आँतरिक, स्थूल छ चाहे सूक्ष्म। सत्प्रवृत्यात्मक अहिंसामा हिंसाको निषेध हुनु आवश्यक छ। यसका बिना कुनै प्रवृत्ति सत् या अहिंसा नहो सकती, यो निश्चय दृष्टिको कुरा छ। व्यवहारमा निषेधात्मक अहिंसालाई निष्क्रिय अहिंसा र विद्यात्मक अहिंसालाई सक्रिय अहिंसा भनिन्छ।
जैन ग्रन्थ आचारांगसूत्रमा, जसको समय संभवत: तेस्रो चौथी शताब्दी ई. पू. छ, अहिंसाको उपदेश यस प्रकार दिइएको छ : भूत, भावी र वर्तमानका अर्हत् यही भन्दछन्-कुनै पनि जीवित प्राणी लाई, कुनै पनि जन्तु लाई, कुनै पनि वस्तुलाई जसमा आत्मा छ, न मारो, न (उससे) अनुचित व्यवहार करो, न अपमानित करो, न कष्ट दुई र न सताओ।
पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु र वनस्पति, यी सबै अलग जीव छन्। पृथ्वी आदि हरेक एकमा भिन्न-भिन्न व्यक्तित्वका धारक अलग-अलग जीव छन्। उपर्युक्त स्थावर जीवहरूका उपरांत न्नस (जंगम) प्राणी छन्, जसमा चलने फिरनेको सामर्थ्य हुन्छ। यो नैं जीवहरूका छ वर्ग छन्। यिनको सिवाय दुनियामा र जीव नछन्। जगत्मा कुनै जीव न्नस (जंगम) छ र कुनै जीव स्थावर। एक पर्यायमा हुनु या दोस्रोमा हुनु कर्महरूको विचित्र्दछ। आफ्नो-आफ्नो कमाई छ, जसबाट जीव अन्न या स्थावर हुन्छन्। एक नैं जीव जुन एक जन्ममा अन्न हुन्छ, दोस्रो जन्ममा स्थावर हुन सक्छ। न्नस छ या स्थावर, सबै जीवहरूलाई दु:ख अप्रिय हुन्छ। यो बुझएर मुमुक्षु सबै जीवहरूका प्रति अहिंसा भाव रखे।
सबै जीव बाँच्नु चाह्दछन्, मरन कुनै नचाहता। यसैले निर्ग्रन्थ प्राणिवधको वर्जन गर्दछन्। सबै प्राणीहरूलाई आफ्नो आयु प्रिय छ, सुख अनुकूल छ, दु:ख प्रतिकूल छ। जुन व्यक्ति हरियो वनस्पतिको छेदन गर्दछ त्यो आफ्नो आत्मालाई दण्ड दिनवाला छ। त्यो दोस्रो प्राणीहरूको हनन गरेर परमार्थत: आफ्नो आत्माको नैं हनन गर्दछ।
आत्माको अशुद्ध परिणति मात्र हिंसा है; यसको समर्थन गर्दै आचार्य अमृतचंद्रले लेखा छ : असत्य आदि सबै विकार आत्मपरिणतिलाई बिगाडनेवाला छन्, यसैले ती सबै पनि हिंसा छन्। असत्य आदि जुन दोष बतलाए गए छन् ती केवल "शिष्याबोधाय" छन्। संक्षेपमा रागद्वेषको अप्रादुर्भाव अहिंसा र उनको प्रादुर्भाव हिंसा छ। रागद्वेषरहित प्रवृत्तिबाट अशक्य कोटिको प्राणवध हुन जाए त पनि नैश्चयिक हिंसा हुँदैन, रागद्वेषरहित प्रवृत्तिबाट, प्राणवध न भए पछि पनि, त्यो हुन्छ। जुन रागद्वेषको प्रवृत्ति गर्दछ त्यो आफ्नो आत्माको नैं घात गर्दछ, फेरि चाहे दोस्रो जीवहरूको घात गरियोस् या न गरियोस्। हिंसाबाट विरत न हुनु पनि हिंसा छ र हिंसामा परिणत हुनु पनि हिंसा छ। यसैले जहाँ रागद्वेषको प्रवृत्ति छ वहाँ निरंतर प्राणवध हुन्छ।
अहिंसाको भूमिकाहरू
हिंसा मात्रबाट पाप कर्मको बंधन हाँदछ। यस दृष्टिबाट हिंसाको कुनै प्रकार नहोता। तर हिंसाका कारण अनेक हुन्छन्, यसैले कारणको दृष्टिबाट उनको प्रकार पनि अनेक हुन जान्छन्। कुनै जानिजानि हिंसा गर्दछ, त कुनै अनजानमा पनि हिंसा गर हाल्दछ। कुनै प्रयोगजनवश गर्दछ, त काई बिना प्रयोजन भी।
सूत्रकृतांगमा हिंसाका पाँच समाधान बतलाए गए छन् : (१) अर्थदण्ड, (२) अनर्थदण्ड, (३) हिंसादण्ड, (४) अकस्माद्दण्ड, (५) दृष्टिविपर्यासदण्ड। अहिंसा आत्माको पूर्ण विशुद्ध दशा छ। त्यो एक पटि अखण्ड छ, तर मोहका द्वारा त्यो ढकी रहन्छ। मोहको जत नैं नाश हुन्छ त्यति नैं उनको विकास। यस मोहविलयका तारतम्यमा उनको दुई रूप निश्चित गरियो छन् : (१) अहिंसा महाव्रत, (२) अहिंसा अणुव्रत। यिनीहरूमा स्वरूपभेद छैन, मात्रा (परिमाण)को भेद छ।
मुनिको अहिंसा पूर्ण छ, यस दशामा श्रावकको अहिंसा अपूर्ण। मुनिको तरिका श्रावक सबै प्रकारकहरू हिंसाबाट मुक्त नरह सकता। मुनिको अपेक्षा श्रावकको अहिंसाको परिमाण धेरै कम छ। उदाहरणत: मुनिको अहिंसा २० बिस्वा छ त श्रावकको अहिंसा सवा बिस्वा छ। (पूर्ण अहिंसाका अंध बीस छन्, तिनीहरूमध्ये श्रावकको अहिंसाको सवा अंश छ। ) यसको कारण यो छ कि श्रावक १९ जीवहरूको हिंसालाई छोड सक्दछ, वादर स्थावर जीवहरूको हिंसालाई छैन। यसले उनको अहिंसाको परिमाण आधा रह जान्छ-दस बिस्वा रह जान्छ। यसमा पनि श्रावक उन्नीस जीवहरूको हिंसाको संकल्पपूर्वक त्याग गर्दछ, आरंभजा हिंसाको छैन। अत: उनको परिमाण उनमा पनि आधा अर्थात् पाँच बिस्वा रह जान्छ। संकल्पपूर्वक हिंसा पनि तिनै उन्नीस जीवहरूको त्यागी जान्छ जुन निरपराध छन्। सापराध न्नस जीवहरूको हिंसाबाट श्रावक मुक्त नहो सकता। यसले त्यो अहिंसा ढाई बिस्वा रह जान्छ। निरपराध उन्नीस जीवहरूको पनि निरपेक्ष हिंसालाई श्रावक त्याग्दछ। सापेक्ष हिंसा त उससे हुन जान्छ। यस प्रकार श्रावक (धर्मोपासक या व्रती गृहस्थ)को अंहिसाको परिमाण सवा बिस्वा रह जान्छ। यस प्राचीन गाथामा यसलाई संक्षेपमा यस प्रकार भनेको छ :
जीवा सुहुमाथूला, संकप्पा, आरम्भाभवे दुविहा।
सावबाटो निरवबाटोा, सविक्खा चैव निरविक्खा।।
(१) सूक्ष्म जीवहिंसा, (२) स्थूल जीवहिंसा, (३) संकल्प हिंसा, (४) आरम्भ हिंसा, (५) सापराध हिंसा, (६) निरपराध हिंसा, (७) सापेक्ष हिंसा, (८) निरपेक्ष हिंसा। हिंसाका यो आठ प्रकार छन्। श्रावक यी ग्ग्ग्ग्ग्गहरू मध्ये चार प्रकार गर्‍यो, (२, ३, ६, ८) हिंसाको त्याग गर्दछ। अत: श्रावकको अहिंसा अपूर्ण छ।
बौद्ध एवं ईसाई धर्म
यहि प्रकार बौद्ध र ईसाई धर्महरूमा पनि अहिंसाको ठूलो महिमा छ। वैदिक हिंसात्मक यज्ञहरूको उपनिषत्कालीन मनीषीहरूले विरोध गर जस परम्पराको आरम्भ गरेका थिए त्यसै परम्पराको पराकाष्ठा जैन र बौद्ध धर्महरूले गरयो। जैन अहिंसा सैद्धान्तिक दृष्टिबाट सारा धर्महरूको अपेक्षा असाधारण थियो। बौद्ध अहिंसा नि:संदेह आस्थामा जैन धर्मका समान महत्त्वको न थियो,मा उनको प्रभाव पनि संसारमा प्रभूत लडयो। उसीको यो परिणाम थियो कि रक्त र लूटका नाममा दौड लडनवाली मध्य एसियाको विकराल जातियाउँ प्रेम र दयाको मूर्ति बन्यो। बौद्ध धर्मका प्रभावबाट नैं ईसाई पनि अहिंसाका प्रति विशेष आकृष्ट भए; ईसाले जुन आत्मोत्सर्ग गरे त्यो प्रेम र अहिंसाको नैं उदाहरण थियो। तीहरूले आफ्नो हत्यारहरूसम्मको सद्गतिको लागि भगवान्बाट प्रार्थनाको र आफ्नो अनुयायीहरूबाट स्पष्ट भनेको छ कि यदि कुनै गालमा प्रहार गरियोस् त दोस्रोलाई पनि प्रहार स्वीकार गर्नको लागि अगाडि गर दो। यो हिंसाको प्रतिशोधको भावना नष्ट गर्नको लागि नैं थियो। तोल्स्तोइ (टल्स्टय) र गांधी ईसाका यस अहिंसात्मक आचरण भन्दा धेरै प्रभावित भए। गांधीले त जस अहिंसाको प्रचार गरे त्यो अत्यन्त महत्त्वपूर्ण थियो। तीहरूले भन्यो कि उनको विरोध असत्बाट छ, कमजोरीबाट छैन। तीबाट आवृत व्यक्ति सदा प्रेमको अधिकारी छ, हिंसाको कहिल्यै छैन। आफ्नो आँदोलनका प्राय: चोटीमा छते पनि चौराचौरीका हत्याकांडबाट विरक्त भएर तीहरूले आँदोलन बन्द गर दिेको थियो।
घले जाति
"नेपालको इतिहासका घले जातिको बिगत र बर्तमान अबस्था
नेपालको इतिहासलाई अनुसंन्धान र अन्बेषण गरी हेर्दा लि:ल(घले) जाति नेपालको राजबंशिय जाति भएको प्रमाण र तथ्यहरु प्रसस्त मात्रमा भेटिएको छ।जस्तै नेपालको सरकारी अड्डा अदालतमा प्रयोग भएका कागजात,तामपत्र,नेपालको विभिन्न जिल्ला तथा स्थानमा भेट्टिएका घले दरबार र संरचनाको भग्नावषेस आदि हुन।लि:ल मुरुम(घले राजा)को राज्य छलकपट पुर्बक अन्त्य गरी शाहबंशको उदय भएको इतिहास पाईन्छ। तर बिश्वको इतिहासलाई कोट्याएर हेर्दा इतिहास भनेको हार्ने र जित्ने दुबैको हुनुपर्छ।र हुन्छ।पनि तर नेपालको इतिहास भने शाहबंशीयबाट मात्र सुरु भएको देखिन्छ। यसमा पनि जित्नेको मात्र इतिहास छ। हार्नेको छैन। यसरी घले राजाको पृथक इतिहासलाई पुरै मेटाउनुका साथै घले राजाका संन्ततिहरु विभिन्न तत्वहरूसँग हातेमालो गरेर सिध्याउन खोजेको देखिन्छ। जसले गर्दा बाँचेका घलेहरूले चारै दिशामा भागेर आफ्नो सुरक्षा गर्दै ज्यान बचाएको देखिन्छ। र यहि कारणबाट प्राय ठाउँमा बस्नुहुने घले परीवारले पुर्खौदेखी(शाहवंशले घले राज्य बिस्थापित गरे पश्चात)पुस्ता हस्तांतरण को अभाबमा आफ्नो जातिय भाषा, धर्म,संस्कृति र पहिचान नै भुलेर अरुको भाषा,धर्म, संस्कृति र पहिचान अंगाल्दै आएको पाईन्छ।घले राजाको अन्त्य पश्चात स्थापित शासक बर्गबाट लि:ल(घले)जातिको वंशनाश गर्ने हेतुले लि:ल(घले)भन्ने सुनेमा भेटेमा मारीदिने जरिवाना गर्ने जस्ता अत्याचार गरीदा लि:ल(घले)जाति आफ्नो अस्तित्व बचाउन भागेर राज्यथलो छोडी कति अन्यत्र जान बाध्य भए कति त आफ्नो ज्यान बचाउन अरु समुदायमा गई लुकेर बसे कोही गुरुङ्ग समुदायमा गए कोही मगर समुदायमा गए कोही तामाङ्ग समुदायमा गए त को ही दलित समुदायमा गए यसरी अन्य जातिय समुदायमा रहंदा बस्दा उनीहरूले आफ्नो संस्कार,संस्कृति,भाषा,भेष सबै बिर्सिए र आफ्नो बचाउको लागि जो जुन जातिको समुदायमा गए त्यहि समुदायको जातिय थर आफ्नो जातिय थरसँग जोडेर लेख्न भन्न थाले तत्त पश्चात यसरी स्वतन्त्र मौलिक अस्तित्व बोकेको लि:ल(घले)जाति अरु जातिको थर जोडेर जिउन बाध्य भयो।फलस्वरुप लि:ल(घले)जातिको अस्तित्व धरापमा पर्दै गयो।तर नेपालको गोर्खा जिल्लाको बारपाक गाउँमा भने लि:ल(घले)जातिको जातिय भाषा,भेषभुषा र संस्कार,संस्कृति सुरक्षित राखिएको थियो।फलस्वरुप लि:ल(घले)जातिको मौलिक हक र पहिचान रक्षार्थको लागि सचेत लि:ल(घले)ब्यक्तित्वहरूबाट विभिन्न अनौपचारीक प्रयाहरु पश्चात २०६५ सालमा बिश्वबासी लि:ल(घले)जातिको हक हित र पहिचानको निम्ति औपचारीक रूपमा लि:ल फङ्(घले समाज)संस्थाको स्थापना भयो।जसको केन्द्रिय कार्यालय काठमान्डौमा छ।भने हाल विभिन्न जिल्ला र प्रवासमा समेत यसको शाखा उपशाखाहरु स्थापना भएका छन। बढ्दो सुचना प्रविधि र संञ्चारको विकास संगै लि:ल(घले)जातिको जातिय एकता दिन प्रतिदिन बढ्दोक्रममा रहेको छ।त्यसैगरी बि.स २०६८सालको जनगणना अनुसार नेपालमा लि:ल(घले)जातिको कुल जनसंख्या२२८८१रहेको छ।भने लि:ल(घले)जाति नेपालको गोरखा,लमजुङ्ग, मनाङ,कास्की,तनहु,रसुवा,नुवाकोट,धादिङ्ग,चितवन,मकवानपुर,सिन्धुपाल्चोक,सिन्धुली,लगायत नेपालको ३६वटा जिल्लामा लि:ल(घले)जातिको बसोबास रहेको भनि पुष्टि भएको छ।यसैकारण २०६८सालको जनगणना पश्चात नेपाल सरकाले लि:ल(घले)जातिलाई नेपालको जनजाति भित्रको अल्पसंख्यक जाति भनि संमबैधानिक रूपमा घोषणा गरीसकेको छ।तसर्थ लि:ल(घले)जाति नेपालको स्वतन्त्र मौलिक अस्तित्व र पहिचान बोकेको एेतिहासिक जाति भएको कारण लि:ल(घले)समुदाय अन्य जातिको थर वा उपथर नभएको कानुनी रूपमा प्रमाणीत भैसकेकोछ।
बहिङ भाषा
बाहिङ भाषा नेपालमा बोलिने एक प्रमुख भाषा हो।
बाह्य कडीहरू
भाषाहरूको ISO कोड
अथवा यो हेर्नुहोस्
लघु अर्जुनक
लघु अर्जुनक (Muscicapella hodgsoni) अर्जुनक परिवारमा पर्ने चराको प्रजाति हो । यो चरा नेपाल, चिन, पूर्वी टिमोर, भारत, इन्डोनेसिया, लाओस, मलेसिया, म्यानमार, भुटान, थाइल्याण्ड र भियतनाममा पाइन्छ। यसको प्रमूख वासस्थान उष्ण तथा समशितोष्ण हावापानी भएका पहाडी जंगलहरू हुन् ।
स्तुप
स्तुप (संस्कृत: स्तूप, stūpa, सिँहाली: ස්ථූපය, पाली: थुप "thūpa") बौद्ध अवशेष भएको बौद्ध धर्मालम्बीहरूले ध्यान गर्ने स्थानको रूपमा प्रयोग गर्ने तथा मृतकहरूको राखलाई राख्नको लागि बनाईएको ढिस्को आकारको संरचना हो ।
स्वामी आनन्द अरूण
स्वामी आनन्द अरूण (जन्म सन् १९४७ जुन ७)नेपालका एक आध्यात्मिक व्यक्तित्त्व हुन्। हाल उनी ओशो तपोबन नेपालका प्रमुख छन्। स्वामी हुनुपुर्व यिनी नेपालका उद्योगी खानदानका व्यक्तित्व थिए। स्वामी अरुण आनन्द ओशो तपोवन नेपालका संस्थापक आचार्य हुन्। सानै देखिको साधना र अध्यात्मको खोजले उनालाई अनेकौ गुरुहरू र आश्रमहरूमा पुर्यायो। उनी ओशोबाट सन् १९७४ मा दीक्षित भएका थिए। उनी जनकपुरको लोहनामा सन् १९४४ जुन १६ मा जन्मेका हन्। शुरुमा उनी गंगा किनारमा ध्यान गर्न बसेका थिए। अहिले ओशो तपोवन नार्गाजुनमा बस्छन्। विश्वमा ओशोको माध्यमबाट ध्यान र अध्यात्म फैलाउन लागेका छन्। हाल उनका सन्त दर्शन,सन्त गाथा,अचम्म जो मैले देखेँ आदि चर्चित पुस्तक प्रकाशन भएका छ्न ।
बालीघरे
बालीघरे घरमा राखिएका हली, नोकरचाकर, कपडा सिउने, घरेलु औजार तयार पार्ने व्यक्तिलाई वाषिर्क रूपमा कृषि उत्पादन दिएर काम लगाउने चलन हो । यो चलन नेपालका गाउँघरमा अझै चलेको छ ।
अर्चलबोट
अर्चलबोट पोखरा महानगरपालिकाको वडा नं २ मा अवस्थित ठाउँ हो । अर्चलबोट भन्ने ठाउँको नाम अर्चले भन्ने बोटबाट रहन गएको हो । अर्चलबोटका रैथाने पराजुलीहरुलाइ अर्चलबोटे भन्ने गर्छन् । पहिला अर्चलबोट भन्ने ठाउँ अहिलेको कालिमाटी(फिर्के पुल) भन्ने ठाउँलाई भन्ने गरिन्थ्यो । त्यो ठाउँबाट उनिहरु बिन्दबासिनी मन्दिर तलको ठाउँमा बसाईँ सरे र उनिहरुलाई अर्चलबोटे भन्ने गरियो र बिस्तार बिस्तारै अर्चलबोटे बस्ने भएको भएर ठाउँको नाउँ नै अर्चलबोट रह्यो । अर्चलबोट गाउँको उत्तरमा बिन्दबासिनी मन्दिर पर्छ भने, पुर्बमा भैरबटोल पर्छ । पक्षिममा अधेरी कुना पर्छ भने दक्षिण तर्फ बागलुङ बसपार्क पर्छ। पहिले पहिले अर्चलबोटमा ठुला ठुला सिमलका रुखहरु थिए जस अनुसारनै अर्चलबोटको पुरानो नाउँ सिमलपाटन थियो ।
सुबिन भट्टराई
सुबिन भट्टराई एक चर्चित युवा लेखक हुन् । उनले समर लव साया र कथाकी पात्र जस्ता चर्चित उपन्यासहरू लेखेका छन्। समर लव भट्टराई को दोस्रो किताब र पहिलो उपन्यास हो। उनको पहिलो किताब छोटो कथामा आधारित छ जसको नाम कथाकी पात्र हो।
सापिङ
सापिङ नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
रायचूड जिल्ला
रायचूड जिल्ला भारतीय राज्य कर्नाटकको एउटा जिल्ला हो।
महारानी
राजाकी पत्नीलाई महारानीभनिन्छ। ब्रिटेनकी महिला प्रशासिका अथवा रानीलाई पनि महारानी भनिन्छ।
fa:شهبانو 女皇帝
खबतरी बस्नेत
षप्तडि बस्न्यात/बस्नेत नेपाली क्षत्री थर बस्नेतको एक कुलघरान राजन्य हुन् । अन्य षप्तडिझैँ कौशिक गोत्रका हुन् । षप्तडिहरु खापरमष्टो देवताको पुजा गर्छन् । उनीहरूका पूर्वजहरूले खप्तड राज्यमा शासन गरेको ऐतिहासिक कथन छ । त्यस भेगका जाँतमा गाइने चैतबाट पनि उक्त कथन ऐतिहासिक तथ्य हो भनी प्रमाणित गर्न सहयोग गर्छ । राजा वीर भोटु सिंहले पुत्र राहुललाई बस्नेत उपाधि दिएको इतिहास मानिएको छ।
कमाण्डिङ कर्णेल पहलमान सिंह बस्न्यात, षप्तडि बस्नेत हुन् । उनलाई षप्तडी राजा को मान गरी, एवं श्री १को उपाधि पनि दिइएको थियो । त्यस्तै पूर्व गृहमन्त्री यज्ञबहादुर बस्न्यात,प्रधान सेनापति सिँह बहादुर बस्न्यात, पूर्व राजदूत डा. सिँँह बहादुर बस्न्यात पनि षप्तडि बस्नेत हुन् ।
खुलाल बस्नेत
खुलाल बस्नेत नेपाली क्षेत्री थर बस्नेतको एक कुलघरान हो । यिनीहरू अन्य खुलालझैँ धनञ्जय गोत्रका हुन् । खुलालहरू मष्टो देवताको पुजा गर्छन् । यिनीहरूको मुलथलो कर्णाली प्रदेश हो ।
उमादेवी वादी
उमादेवी वादी (Uma Devi Badi, जन्म १९६५) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशकी एक प्रान्तीय सभा सदस्य हुन्, उनी २०१७ मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी मानवअधिकारकर्मी र वादी आन्दोलनकी नेतृ हुन्, जसले छुवाछुत र वेश्यावृत्तिको अन्त्य, भूमि स्वामित्व र नागरिकतालगायत आफ्नो समुदायको अधिकारको मान्यताका लागि सक्रिय रूपमा आन्दोलन गर्दै आएकी छिन्।
बाल्यकाल
उमादेवी वादीको जन्म सन् १९६५ मा नेपालको सल्यान जिल्लाको थापागाउँमा भएको थियो। सानै उमेरदेखि उनले वेश्याको रूपमा जीवन सुरु गरेकी थिइन्, त्यो समयमा वादी जातका महिलाहरूका लागि उपलब्ध भएको एक मात्र पेशा थियो। २१ वर्षको उमेरमा, उनले ब्राह्मण जातका प्रेम भट्टसँग विवाह गरेकी थिइन्। वादी जातिलाई नेपालमा सबैभन्दा तल्लो जातको मानिने र छुवाछुतको रूपमा लिइने भएकाले उनीहरूको अन्तरजातीय विवाहले त्यतिखेर एउटा काण्ड सिर्जना गर्‍यो। वादीका आफ्नै सन्तान छैनन्, तर बहिनीका दुई छोरालाई हुर्काएकी छिन्।
सक्रियता
छात्रावास स्थापना गरेको दुई वर्षपछि सन् २००७ मा उमादेवी बादी वादी समुदायको हकअधिकारको माग गर्दै आन्दोलन गर्ने आन्दोलनकी नेतृ भइन्। यसलाई ४८ दिने वादी आन्दोलन भनिन्छ। त्यस अवधिमा उमादेवी बादीले २३ जिल्लाका करिब ५०० वादी कार्यकर्तालाई आ–आफ्नो गाउँबाट काठमाडौँको सिंहदरबारसम्म पुर्याएकी थिइन्। त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूले प्रधानमन्त्री कार्यालय र पशुपतिनाथ मन्दिर बाहिर शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गरेका थिएँ। उनीहरूको माग सरकारले वादी समुदायको जीवनस्तरमा सुधार गर्न सर्वोच्च अदालतको २००५ को आदेशलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने २६ बुँदे सूचीसहित कार्यान्वयन गर्न माग गरेको थियो। जसमा वेश्यावृत्ति र छुवाछुतको अन्त्य, घुमन्ते समुदायका लागि स्थायी आश्रय, उनीहरूको जन्म दर्ता र आफ्ना सन्तानको लागि आमाको नाममा नागरिकता समावेश थियो। उनीहरूको माग सुनुवाइ हुन नसकेपछि उमादेवी बादीले आधा कपडा फुकालेर सरकारको सिटको गेटमा झुण्डिएर नाराबाजी गर्दै आन्दोलनलाई उग्र बनाइन्। विरोधमा अन्य महिलाहरूले उनको उदाहरण पछ्याए। यो व्यवहारले मिडियाको ध्यान खिच्यो र सरकारलाई कारबाही गर्न बाध्य पार्दै यो मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रिय कभरेज दिइयो। १० सेप्टेम्बर २००७ मा, सरकार उमादेवी वादीसँग भेट्न र वादी समुदायका लागि सार्वजनिक आवास कार्यक्रम शुरू गर्ने दिशामा काम गर्ने सहमत भयो।
२०१७ को चुनाव
२०१७ मा, उमादेवी वादी सुदुपस्चिम प्रदेश बाट राष्ट्रिय सभा सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी वादी समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने पहिलो निर्वाचित पदाधिकारी बनिन्। उमादेवी वादीले वादी समुदायको जीवनस्तर, शिक्षा र अवसरमा सुधारका लागि नेपाल सरकारको प्रयासमा सन् २००७ देखि सुस्तता आएको भन्दै उमादेवी बादीले पदभार ग्रहण गरिन्। उमादेवी वादीले सरकारभित्रैबाट काम गरेर ती परिवर्तनलाई तीव्रता दिने आशा राखेको बताइन्।
सुनवल नगरपालिका
सुनवल नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलमा पर्ने नवलपरासी जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका हो । सुनवल बजार रहेको ठाँउलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको छ । यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल २०७१ जेष्ठ ४ देखि आएको हो । यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा सुनवल र स्वाँठी गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका हुन् । सुनवल नगरपालिकामा ८,६३९ घरधुरि छन । आर्थिक वर्ष २०६८/६९को बजेटमार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिका थपिंदा सुनवल पनि नगरपालिका बनेको हो । महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका र नगरपालिका गरी अब मुलुकमा कूल १३० भएका छन् भने गाविसको संख्या ३ हजार ९ सय १५बाट घटेर ३ हजार ६ सय ३३ भएका छन ।
जनसङ्ख्या
सुनवल र स्वाँठी गाविसहरूलाई मिलाएर सुनवल नगरपालिका बनाइएको हो । त्यसैले बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार यी ठाउँहरूको जनसङ्ख्यालाई जोडेर सुनवल नगरपालिकाको जनसङ्ख्या ३९,८४३ रहेको छ ।
द डार्कनेस
द डार्कनेस एक बहुचर्चित बेलायती रक सांगितीक समूह हो । यसको स्थापना सन् २०००मा भएको हो ।
हसान जिल्ला
हसान जिल्ला भारतीय राज्य कर्नाटकको एउटा जिल्ला हो।
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा भलिबल
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ अन्तर्गत भलिबल खेलको विवरणहरू
स्रोत
श्रेणी :सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३
सैनिक
جندي (رتبة عسكرية) Militaire
नीलो अर्जुनक
नीलो अर्जुनक (Cyornis tickelliae) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
पहाडी नीलो अर्जुनक
पहाडी नीलो अर्जुनक नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
बुद्धिचाल
बुद्धी चाल (चेस) एउटा खेल हो जुन दुई जना खिलाडीले एउटा बोर्डमाथी केही गोटीहरू पालै पाला चालेर खेल्ने गर्छन्। यसलाई हिँदी भाषामा शतरंज भनिन्छ। अङ्ग्रजी भाषामा "Chess"(चेस) भनिन्छ। यो खेल विश्वका सबै मुलुकहरू खेलेको देखिन्छ। यो खेल खेलाडीहरूको बुद्धिको जाँच हुनु साथै खेल निरन्तर खेल्नाले बुद्धीको विकास पनि हुने गर्छ।
इतिहास
धेरै इतिहासकारहरूको मान्यता छ कि बुद्धिचाल सबैभन्दा पहिला पश्चिमोत्तर भारतमा गुप्त सम्राटको बेला, छैठौं शताब्दी AD मा खेलिन्थ्यो।
खेल सामग्रीहरू
यो खेलमा एक बोर्ड हुन्छ जसमा ६४ वटा कोठाहरू बनाईएका हुन्छन्। ती कोठाहरू ३२ वटा कोठाहरू सेता या अन्य रंगका हुन्छन् भने ३२ वटा कोठाहरू काला या अन्य रंगका हुन्छन्। यो खेलका दुईजना खेलाडीहरूलाई पनि क्रमशः सेतो र कालो भनिन्छ। यो खेलमा ३२ वटा गोटीहरू हुन्छन्। जस मध्य १६ वटा गोटीहरू सेता या अन्य रंगका हुन्छन् भने १६ वटा गोटीहरू काला या अन्य रंगका हुन्छन्। १६ वटा सेता गोटीहरूको नाम र संख्या यस प्रकार रहेका छन:-
अर्को तर्फ पनि माथी उल्लेख गरिएका गोटीहरू कालो रंगका हुन्छन्।
खेलको सुरुवात
सबै भन्दा पहिले बोर्डमा दुवै तिर गोटीहरू लगाईन्छ। गोटीहरू लगाउदा सेतो राजा सेतो घरमा र कालो राजा कालो घरमा आमने सामने गरेर लगाईन्छ। राजाको दायाँ तिर मन्त्रीलाई लगाइन्छ भने बायाँ तिर उँट लगाईन्छ। यसै गरी मन्त्रीको दायाँ तिर अर्को उँट लगाईन्छ। त्यस पछि घोडा र अंतको घरमा हात्तीलाई राखिन्छ। राजाको बायाँतिरको घरहरूमा क्रमशः उँट (जसलाई माथी लेखियकै छ।)त्यसपछी अर्को घोडा र अंतमा अर्को हात्तीलाई राखिन्छ। यि सबै गोटीहरूका अगाडि सीपाहीहरूलाई राखिन्छ। यसै गरी अर्को खेलाडीले पनि आफ्ना गोटीहरू लगाउँछ। दुवै तिर गोटीहरू लगाइसके पछि खेलको सुरुवात हुन्छ।खेलको सुरुवात सेतो गोटीवाला खेलाडीले आफ्ना दुईवटा गोटीलाई अगाडि बढाएर गर्छ। त्यस पछि कालो गोटिवाला खेलाडीले आफ्नो तिरका दुईवटा गोटिलाई अगाडि बडाउछ।
चाल
गोटीहरू चल्दाखेरी आफ्नो बाटोमा आएका बिरोधी पक्षको गोटीहरूलाई मार्न पाउछ। हरेक गोटीहरूको आफ्नो-आफ्नो अलग-अलग चाल हुन्छ। जो तल उल्लेख गरिएको छ।
राजा
राजाले क्रैसलिँगको समय बाहेक अरु समयमा एक घर भन्दा बढी चल्न पाउदैन। राजाले चेक नभएको दाँया, बाँया, अगाडि, पछाडीका सबै घरहरूमा जान पाउँछ। यदि राजालाई चेक परेको छैन र हात्ती पनि आफ्नो ठाउँबाट बढेको छैन भने राजाले क्रैसलिँग गर्न पाउँछ। क्रैसलिँग दुई प्रकारको हुन्छ। राजाको बायाँ तिरको हात्ति सँग क्रैसलिँग गर्दा लंग क्रैसलिँग भनिन्छ जसमा राजाले बिचमा दुई घर छोडेर हात्तीको ठाउँमा जान्छ। राजाको दायाँ तिरको हात्ति सँगको क्रैसलिँगलाई सर्ट क्रैसलिँग भनिन्छ। जसमा राजा आफ्नो ठाउँबाट बिचमा एक घर छोडेर हात्तीको ठाउँमा जान्छ।
मन्त्री
मन्त्रीले बाटो पाएमा यो छेउबाट त्यो छेउ दायाँ, बायाँ, अगाडि, पछाडी छड्के कहिँ पनि जान पाउँछ। साथै मन्त्री यो खेलको मुख्य शक्तिदार गोट्टी पनि हो। यदी मन्त्री मर्यो भने जुन खेलाडीको मन्त्री मर्छ त्यो खेलाडीको जित्ने चान्स कम हुन्छ।
हात्ती
हात्तीको चाल पनि मन्त्री जस्तै हो तर हात्तीले बाटो पाएमा दायाँ बायाँ र अगाडि पछाडी मात्र बढ्न पाउँछ। छड्के चल्न पाउदैन। हात्ति मन्त्री पछीको दास्रो शक्तिमान गोट्टी हो। मन्त्री मरे पनि दुवै हात्तीहरू बचेका छन् र अरु पावरहरू पनि छन् भने जित्न सक्ने चान्स प्रवल हुन्छ।
उँट
कालो घरमा राखेको उँटलाई कालो उँट भनिन्छ भने यसको बाटो पनि कालै घरहरूमा हुन्छ र सेतो घरमा राखेको उँटलाई सेतो उँट भनिन्छ सेतो उँटले सेतो घरमात्र चल्न पाउँछ। उँटको बाटो छड्के हुन्छ। बाटो पाए सम्म उँट एक कुनाबाट अर्को कुना सम्म छड्के चालमा जान्छ।
घोडा
घोडाको चाल गजबको छ।यसलाई बाटो पनि चाईदैन। घोडा अङ्ग्रजी अक्षर (L) आकारको चालमा जहाँ पनि जान सक्छ। घोडाले आफ्नो बाटोमा परेको विरोधी पक्षको कुनै पनि गोटीलाई मार्न सक्छ। खास भन्ने हो भने चेसका खेलाडीहरूले विरोधी पक्षले घोडा अघाडी बढाएमा त्यो घोडा कुन घरमा छ र त्यो कहाँ कहाँ जाँदैछ भनेर ध्यान पुर्याउनु पर्छ। यदी ध्यान न दिएमा घोडाले एक चालमा मात्र खतम पार्न सक्छ।
सीपाही
सीपाही पहिलो चालमा २ घर अगाडि बढ्न पाउँछ। पछिका चालहरूमा १ घर मात्र अगाडि बढ्न पाउँछ। प्रहरीले बिरोधि पक्षका गोटीहरूलाई छड्के घरमा (एक घर मात्र) मार्न पाउँछ। यदि सीपाहीले १६ वटा घर पार गरेमा कुनै एक मरेको पावर गोटी जस्तै:- मन्त्री, हात्ती आदी गोटीहरूलाई लाई लिन पाउँछ।
वाना
यो नेपालको कोशी अञ्चलको सङ्खुवासभा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ५,१७२ रहेको छ ।
बेबिलोनिया
बेबिलोनिया (अक्कादी भाषा: मात अक्कादी ) प्राचिन अक्कादी भाषा बोलिने दक्षिण मेसोपोटामियाको एक साँस्कृतिक क्षेत्र थियो । यसको राजधानी बेबिलोन हो जसको अर्थ भगवानको द्वार हो । अक्कादी साम्राज्य (ई.पू.२३३५-२१५४) मा बेबिलोन एक सानो शहर थियो । ईसापूर्व १८९४ मा अमोरी वंश (अमोराइट)को शासनमा बेबिलोन एउटा प्रशासकीय शहर बन्यो । त्यस्तै हम्मुराबीको शासनमा ईसापूर्वको १८ औँ शताब्दीमा यो शहर मुख्य राजधानी घोषित भयो । अन्य राज्य अस्सिरिया उत्तरमा र ईलम दक्षिणपूर्वमा अवस्थित थियो । यही ईसापूर्वको दोस्रो सहस्राब्दीमा यस क्षेत्रमा मानव सभ्यताको विकास भयो । कृषि, लेखन, आदिको स्थापना भएको थियो ।
बलारा
बलरा नेपाल को प्रदेश नं.२ अन्तर्गत जनकपुर अञ्चलमा पर्ने सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका हो ।
जनसङ्ख्या
बलारा गाउँ विकास समितिको जनसङ्ख्या ७,६४६ रहेको छ । बलारा गाउँ विकास समितिमा १,४४४ घरधुरि छन ।
अन्जा जिल्ला
अंजा जिल्ला भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
उरुग्वे
पूर्वीय गणतन्त्र उरुग्वे (स्पेनिया :- República Oriental del Uruguay, रेपुब्लिका ओरिएन्ताल देल उरुग्वाइ) दक्षिण अमेरिकाको एक देश हो । उरुग्वाइको पश्चिममा अर्जेन्टिना, ब्राजिल पूर्व र उत्तरमा, रियो दे ला प्लाटा दक्षिणमा र एटलान्टिक महासागर दक्षिणपूर्वमा रहेको छ । करिब ३४.२ लाख जनसङ्ख्या रहेको उरुग्वेको राजधानी सबभन्दा ठूलो शहर मोन्टेबिदेओ हो । उरुग्वे दक्षिण अमेरिकाको दोस्रो सानो राष्ट्र हो।
हावेरी जिल्ला
हावेरी जिल्ला भारतीय राज्य कर्नाटकको एउटा जिल्ला हो।
उरुग्वे
जनसङ्ख्या
सन् २००२मा उरुग्वाइको जनसङ्ख्या अन्दाजी ३३,९९,००० थियो।
हरित ऊर्जा आपूर्ति
उरुग्वेको बिजुलीको लगभग ९५% नवीकरणीय ऊर्जाबाट आउँछ। अधिकांश बिजुली हाइड्रोइलेक्ट्रिक सुविधा र हावा पार्कबाट आउँछन्। उरुग्वेले अहिले बिजुली आयात गर्दैन ।
चाङलाङ जिल्ला
चेंगलन्ग जिल्ला भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
नीलकण्ठे अर्जुनक
नीलकण्ठे अर्जुनक (Cyornis rubeculoides) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
पुँवर खड्का
पुँवर खड्का नेपाली क्षेत्री थर खड्काको एक कुलघरान हो । यिनीहरू कपिल गोत्रका हुन् ।
हिन्दू धर्म मान्ने यी खड्काहरुको इतिहास एकदम रोचक छ।
चार काजी मध्ये यिनीहरु पनि पर्छन्।
इतिहास पल्टाउदा यिनिहरु राज खान्दानका राज परिवार हुन्।
नेपाल सथै भारत (इन्डिया) का बिभिन्न ठाउँमा यीनिहरु राज चल्थ्यो।
२०१८ फिफा विश्वकप समूह क
२०१८ फिफा विश्वकपको समूह क अन्तर्गतका खेलहरू सन् २०१८ जुन १४ देखि जुन २५ सम्म सञ्चालन हुनेछ । यस समूहमा रसिया, साउदी अरब, इजिप्ट तथा उरुग्वे रहेको छ । यस समूहका उत्कृष्ट २ टिम राउन्ड अफ १६ को लागि छनौट हुनेछन् ।
खेल तालिका
राउन्ड अफ १६मा:
मल्लिकार्जुन स्वामी
मल्लिकार्जुन स्वामी हिंन्दूहरूको एउटा पवित्र तिर्थस्थल हो । यो आन्ध्र प्रदेशको कर्नुलमा अवस्थित छ ।
बेबिलोन
बेबिलोन (अक्कादी भाषा:बाबिलि वा बाबिलिम; بابل, बाबिल; अरामयिक भाषा: बाबेल; हिब्रु भाषा: בָּבֶל, बावेल) प्राचिन मेसोपोटामियाको एक महत्त्वपूर्ण शहर थियो । यो युफ्रेट्स नदी र टिग्रिस नदीको बीच ईलाकामा पर्दथ्यो ।
भुईँचालो
भुईँचालोवा भूकम्प वा भैँचालो भूगर्भीय गडबडीबाट पैदा हुने पृथ्वीको कम्पन हो। पृथ्वीको माथिल्लो भागमा कारणवस पृथ्वीको आन्तरिक ऊर्जा मिश्रित भएर हुन जाने भुथलको कम्पनलाई नै भुईँचालो भनिन्छ। यो कम्पनलाई रेक्टर स्केलमा नापिन्छ। आठ रेक्टर स्केलभन्दा धेरै परिमाणका भुईँचालोलाई ठूला भुईँचालो र त्योभन्दा साना ६ रेक्टर स्केलसम्मका भुईँचालोलाई मझौला भुईँचालो भनिन्छ। त्यस्तै ६ रेक्टर स्केलभन्दा साना चार रेक्टर स्केलसम्मका भुईँचालोलाई साना भुईँचालो भनिन्छ। अधिकांश विध्वंशक भुईँचालोहरू भौगर्भिक चिरामा चट्टान चर्की एकाएक पारस्पारिक विस्थापन हुनाको कारणले हुन्छ।
भुईँचालो जाने प्रक्रिया
जमीनबाट ८० देखि एक सय किलोमिटर तलसम्मको पृथ्वीको माथिल्लो भाग धेरै टुक्रामा विभाजित छ। प्राविधिकहरू यी टुक्रालाई  'टेक्टोनिक प्लेट'  भन्छन्। यस्ता प्लेटहरू समुद्रमा डुंगा तैरिरहेजस्तो एस्थेनोस्फेएर मा तैरिएर निश्चित दिशामा हिँडिरहेका छन्। यसरी हिँड्ने क्रममा यस्ता प्लेटहरू कहीँ एक अर्काबाट टाढा जान्छन् भने कहीँ नजिकआएर ठोक्किन्छन्। यसरी प्लेटहरू ठोकिँदा, एक प्लेट अर्कोका मुनि घुस्दा वा घोटिने क्षेत्रमा दबाब सिर्जना हुँदा शक्ति सञ्चय हुँदै जान्छ। केही समयसम्म यस्तो शक्ति सञ्चित भएर रहन्छ, तर जब यस्तो शक्ति उक्त क्षेत्रमा रहेको चट्टानले थाम्ने क्षमताभन्दा बढी हुन्छ, तब पृथ्वीको माथिल्लो तहमा रहेका चट्टानसमेत फोरेर भएभरको ऊर्जा एकैचोटि बाहिर निस्कन्छ। यसरी सयौँ वर्षदेखि सञ्चित ऊर्जा एक्कासि निस्कँदा भुईँचालो जान्छ।
टेक्टोनिक प्लेटहरूको सिमाना जहाँ जहाँ पर्छ ती क्षेत्रमा भुईँचालो जाने गर्छ। यस्ता सिमानाहरूमा प्लेटहरू एकआपसमा ठोकिने, एक प्लेट अर्कोमा घोटिएर तेर्सो गरी चिप्लिने, दुई प्लेट टाढा जाने र एक प्लेट अर्कोमुनि घुस्ने क्षेत्र पर्दछन्। जसमा नेपाल पनि एक हो जुन इन्डियन प्लेटको माथि रहेको छ। त्यसैले यहाँ नियमितजसो कहीँ न कहीँ थाहै नपाइने, साना र ठूलामध्ये कुनै न कुनै प्रकारका भुईँचालो गइरहन्छन्। करिब पाँच करोड वर्ष पहिले दक्षिणतर्फबाट आइरहेको इन्डियन प्लेट उत्तरमा रहेको युरेसिएन प्लेटसँग ठोक्किन पुगेको विश्वास प्राविधिकहरूको छ। उक्त ठोक्काइपछि पनि इन्डियन प्लेट उत्तरतर्फ सर्ने क्रम रोकिएको छैन। इन्डियन प्लेट उत्तरतर्फ सर्ने क्रम तिब्बत र नेपालबीचमा भने प्रतिवर्ष एक इन्चका दरले चालू छ।
पराकम्पन
पराकम्पन भनेको सानो भुइँचालो हो जुन मुख्य भुइचोलो आइसके पछि त्यही छेत्रमा आउने गर्द्छ । यो मुख्य भुइँचालो भन्दा सानो हुने गर्द्छ । यदी परकम्पन मुख्य भुइँचालो भन्दा ठुलो भएमा ठुलो लाई मुख्य भुइँचालो भनिन्छ अनि पहिले आएको मुख्य भुइँचालो लाई भुइँचालोको पुर्व कम्पन भनिन्छ । भुइँचालो आइसके पछि ठोक्किएका दुइ प्लेटहरु यथा स्थानमा न आउँदा सम्म परकम्पनहरु आइरहन्छन ।
नेपालमा भुईँचालो
नेपालमा भुईँचालो जानुका प्रमुख कारण भारतीय भू-खण्डको उत्तरतिर भइरहेको विस्थापन हो। भारतीय भू-खण्ड प्रत्येक वर्ष करिब ४ सेन्टिमिटरका दरले उत्तरतर्फ हिँडिराखेको छ र करिब २ सेन्टिमिटरका दरले हिमालय क्षेत्रमा दबाब सञ्चित भइरहेको छ। यसरी सञ्चित भएको दबाब चट्टानले थेग्न सक्नेभन्दा बढी भएमा भौगर्भिक दरारहरूमा अकस्मात विस्थापन हुन्छ र भुईँचालोका तरङ्गहरूको चारैतिर प्रसारण हुन थाल्छ। भुईँचालोले सधैं र सबै स्थानमा एकैकिसिमको क्षति हुँदैन र यो धेरै कुरामा भर पर्छ।
काठमाडौँदेखि पूर्वको क्षेत्रमा गएका ठूला भुईँचालोमा विसं १९९० को महाभुईँचालो (८.२ रेक्टर), विसं २०४५को उदयपुर केन्द्रविन्दु रहेको भुईँचालो (६.५ रेक्टर) हुन् भने त्यसपछिका भुईँचालोमा असोज एक गते आइतबार गएको भुईँचालो (६.९ रेक्टर) पर्छ। यसबाहेक साना भुईँचालोहरू दिनहुँ गइराखेका हुन्छन्। असोज एक गते गएको भुईँचालो विसं २०४५मा गएको भुईँचालोभन्दा ठूलो हो, तर पनि यसले ०४५ सालको जस्तो ठूलो क्षति पुर्‍याएको पाइएन जो एक चासोको विषय भएको छ। १९९० सालमा गएको महाभुईँचालोबाट नेपालमा मात्र सात हजारभन्दा बढीले ज्यान गुमाएका थिए। त्यसैगरी २०४५ सालमा गएको भुईँचालोबाट सात सयभन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको थियो भने असोज १को भुईँचालोबाट हालसम्म नेपालमा ८ जना र भारतमा ५० भन्दा बढीको ज्यान गएको छ।
नेपालमा ठूला भुईँचालोहरू
भूकम्पीय इतिहासअनुसार नेपालमा हरेक ७० देखि एक सय वर्षमा एक महाभुईँचालो र हरेक ५० वर्षमा मध्यमखालको भुईँचालो जाने गरेको पाइन्छ। असअघि नेपालमा विसं १२८०, १३१२, १४०१, १७७१, १८३४, १८६५, १८८२, १८९०, १८९१, १९१४, १९२३, १९३८, १९९० र २०४५,२०७२ सालमा ठूला भुईँचालो गएको इतिहास छ।
भुईँचालोबाट हुने जनधनको क्षति
कुनै स्थानविशेषमा भुईँचालोबाट हुने जनधनको क्षति निम्न कुरामा भर पर्छः
नेपाल पर्यटन वर्ष २०११
"पर्यटनका लागि सँगसँगै" नाराका साथ नेपालले सन् २०११लाई नेपाल पर्यटन वर्ष २०११ का रूपमा मनाइएको थियो । करिब १० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य लिइएता पनि जम्मा साढे आठ लाख पर्यटक भित्र्याएर देशमा विदेशी मुद्रा आर्जन गरिएको थियो। यसअघि सन् १९९८ मा नेपाल भ्रमण वर्ष मनाइएको थियो ।
इलमपोखरी
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार,पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३,१९७ रहेको थियो भने यस गाविसमा ६२० घरधुरी रहेका थिए।
रीता महतो
रिता महतो (Rita Mahato) नेपाली महिला अधिकारकर्मी हुन्। उनी महिला पुनर्वास केन्द्र (मपुक) का लागि काम गर्दै आएकी छिन् र २०१४ मा प्रति क्रोध पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्।
बाल्यकाल
रिता महतोलाई १४ वर्षको उमेरमा जबरजस्ती विवाह गराइएको थियो। उनले एक वर्षपछि पहिलो सन्तान जन्माएकी थिइन् र उनको पतिबाट घरेलु हिंसाको अनुभव भयो।
करियर
महतो सिरहा जिल्लाको महिला पुनस्र्थापना केन्द्र (मपुक) मा काम गर्नुहुन्छ। यो समूहले यौन हिंसाका पीडितहरूलाई सहयोग गर्छ। जुन २००७ मा, मपुकले बलात्कारबाट बाँचेका दुई जनालाई समर्थन गरेपछि स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले महतोलाई धम्की दिएका थिएँ। महतोले काम गरेको कार्यालयमा हमला गरी उनलाई पुरुषको समूहले गम्भीर धम्की दिएको थियो। त्यसपछि उनलाई मानव अधिकारका लागि अन्तर्राष्ट्रिय महासङ्घ, यातना विरुद्धको विश्व सङ्गठन र एम्नेस्टी इन्टरनेशनलले समर्थन गरेको थियो।
महतोले यौन हिंसा विरुद्धको सक्रियताका लागि सन् २०१४ मा प्रति क्रोध पुरस्कार पाएकी थिइन्। उनले १५,००० युरो जितेकी थिइन्, जुन उनले वृद्ध मानिसको घर स्थापना गर्न लगाउने बताइन्।
सिपाही
राष्ट्रिय सशस्त्र योद्धासमूहको सदस्य अथवा देशको सुरक्षाको निम्ति गठित युद्धबाहिनी(सेना)मा कार्यरत तल्लो तहको योद्धालाई सिपाही भनिन्छ।
सैन्य
नेपाली सेना अन्तर्गत सिपाही दर्जामा सुरुमा भर्ना भइसकेपछी नौ महिना सम्म गरिने तालिम अबधिभरमा उक्त नयाँ जवानहरूलाई सैन्य भनिन्छ । नेपाली सेनाको सुरुको दर्जा सैन्यलाई मानिन्छ ।
साल्मेचाकल
साल्मेचाकल नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
हेमाङ्गराज अधिकारी
व्यक्तित्व
कोशी अञ्चलको भोजपुर जिल्ला अन्तर्गत दिङ्लामा जन्मिएका हेमाङ्गराज अधिकारी (२००७) नेपालका विशिष्ट विद्वान्मा गनिन्छन् । उनी बालागुरु षडानन्दका वंशज हुन् । अधिकारीले संस्कृतमा आचार्य तथा नेपालीमा स्नातकोत्तर गरी भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधिको उपाधि प्राप्त गरेका छन् । प्राध्यापक डाक्टर अधिकारी त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा धेरै वर्ष प्राध्यापन कार्य गरी निवृत्त भएका हुन् । उनी समालोचक, व्याकरणकार तथा कोशकारका रूपमा प्रसिद्ध छन् । पूर्वीय संस्कृत साहित्यका चिन्तक र शिक्षा शास्त्र सङ्काय अन्तर्गत भाषा विषयका विशेषज्ञ एवम् अनिवार्य नेपाली विषय समितिका सदस्य सचिव र अध्यक्ष समेत भएका अधिकारी बहुमुखी प्रतिभाका रूपमा परिचित देखिन्छन् ।
कृतित्व
प्रा.डा. हेमाङ्गराज अधिकारीका प्रकाशित कृतिका रूपमा पूर्वीय समालोचना सिद्धान्त (२०२९), नेपाली भाषा शिक्षण (२०२९), भाषा शिक्षण : केही परिप्रेक्ष्य केही पद्धति (२०४६), समसामयिक नेपाली व्याकरण (२०४९), नेपाली कारक व्याकरण (२०५२), प्रारम्भिक नेपाली शिक्षण (सहलेखन २०५५), सामाजिक र प्रायोगिक भाषा विज्ञान (२०५६), समसामयिक सरल नेपाली व्याकरण (२०५७), सजिलो नेपाली माला (सम्पादन/अनुवाद, २०५७), प्रयोगात्मक नेपाली शब्दकोश (सम्पादन, २०६१), प्रयोगात्मक नेपाली व्याकरण (२०६७), आदि रहेका पाइन्छन् । यी कृतिहरूको निरूपण गर्दा अधिकारीको अध्ययन क्षेत्र दुर्इ भागमा विभाजित देखिन्छन् । पहिलो भाग भाषा शिक्षणको सिद्धान्त र प्रयोग विधि छन् भने दोस्रो भाग व्यारणका नव स्थापनाहरूको व्याख्या र विवेचनामा केन्द्रित रहेको पाइन्छ । ।
पुरस्कार/सम्मान
प्रध्यापक डाक्टर हेमाङ्गराज अधिकारीले त्रिभुवन विश्व विद्यालयद्वारा प्रदान गरिने सर्वोच्च पदक महेन्द्र विद्याभूषण क प्राप्त गरेका छन् । त्यसैगरी उनले सैन्यध्वज नन्दकुमारी विद्वद्वृत्ति सम्मान पनि प्राप्त गरेका छन् ।
यो पनि हेर्नुहोस्
नेपाली साहित्यको इतिहास
पूर्व कमेङ जिल्ला
पूर्व कमेंग जिल्ला भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
वाला
यो नेपालको कोशी अञ्चलको सङ्खुवासभा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या २,८६३ रहेको छ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
कर्ट एङ्गल
महाकालेश्वर
अन्य प्रसिद्ध शिव मन्दिर
अमरनाथ मन्दिर
सिन्धु गङ्गा मैदान
सिन्धु-गङ्गा मैदान भारतीय उपमहाद्वीपको उत्तरी क्षेत्रहरू, प्रायः उत्तरी र पूर्वी भारत, पाकिस्तानको लगभग आधा, लगभग सम्पूर्ण बङ्गलादेश र नेपालको दक्षिणी मैदानहरू सहित एक उर्वर मैदान हो। यस क्षेत्रको नाम सिन्धु र गङ्गा नदीहरूको नामबाट राखिएको छ र यसले धेरै ठूला शहरी क्षेत्रहरूलाई समेट्छ।
मैदान उत्तरमा हिमालयले बाँधिएको छ, जसले यसका असंख्य नदीहरूलाई खुवाउँछ र दुई नदी प्रणालीहरूद्वारा यस क्षेत्रमा जम्मा भएको उर्वर जलोदरको स्रोत हो। धेरै विकसित शहरहरू जस्तै दिल्ली, ढाका, कोलकाता, लाहोर र कराची सिन्धु-गङ्गाको मैदानमा अवस्थित छन्।
पत्रकारिता
पत्रकारिता भन्नाले सत्य तथ्य घट्नाहरूमा आधारित रहि सञ्चार माध्यमबाट आम नागरिकलाई जानकारी गराउनु नै पत्रकारिता हो । आजको युग विज्ञानको युग हो । विश्वमा घटेका हरेक घट्नाको जानकारी र विवरण तुरुन्तै विश्वको सबै कुनामा पुगिन्छ । संसारको माध्यमबाट पत्रकारको जनाकारीले नै सबै सामु पुर्‍याउन सकिन्छ । पत्रकारिता राज्यको चाैथाे महत्त्वपुर्ण अङ्ग हो । यसलाई राज्यको चौथो अंगको रूपमा राखिएको छ । याे दुई धारकाे तरवार हाे ।
नेपालमा पत्रकारिता शिक्षा
विश्वविद्यालयको शिक्षा सकिनासाथ समाचार कक्षमा खरो उत्रनेसक्ने जनशक्तिको माग हाम्रा सञ्चार माध्यमहरूले गर्ने भएकाले विश्वविद्यालयले पनि त्यस्तो आवश्यकतालाई परिपूर्ति गर्नसक्ने जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ । भाषा अभिव्यक्तिको माध्यम हो । पत्रकारमा भाषा खेलाउने क्षमता चाहिन्छ । जसका लागि विश्वविद्यालयमा पत्रकारिता तथा आमसञ्चारका अतिरिक्त भाषा विषय अङ्ग्रेजी वा नेपाली एउटा अनिवार्य लिने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । स्नातक तहमा पत्रकारिता पढ्न चाहनेलाई प्रवेश परीक्षा अनिवार्य गर्नुपर्छ । स्नातकोत्तर तहमा प्रवेश परीक्षाका साथै अनुभवीलाई मात्र विशेषज्ञ बन्न व्यवस्था गर्नुपर्छ । यदि पत्रकार, सञ्चारकर्मीमा कम्तीमा एउटा राष्ट्र भाषा, अर्को अन्तर्राष्ट्रिय भाषा र स्थानीय भाषाको ज्ञान भएमा उत्तम हुन्छ । नेपालका विश्वविद्यालयहरूमा अहिलेसम्म सञ्चारका प्रायः सबै विधाहरूमा सामान्य ज्ञान दिने हिसाबको पाठ्यक्रम छ । विशेषज्ञ बनाउने क्षेत्र निर्धारण गरिएको छैन । स्नातकोत्तर तहमा सञ्चारका विविध विषयमा जस्तै प्रसारण पत्रकारितामा स्नातकोत्तर, विकास सञ्चार, प्रेस कानुन, विज्ञापन, जनसम्पर्क, फोटोग्राफी, अनलाइन पत्रकारिता, छापा पत्रकारिता आदिमा विज्ञ बनाउने पाठ्यक्रम निर्माण गरी अध्ययन अध्यापनको सुरु गर्न सकिन्छ । अहिले स्कुल, उच्च माध्यमिक तह, स्नातक तह, स्नातकोत्तर तहका पाठ्यक्रमबीच समन्वय र सन्तुलनको अभाव छ यसतर्फ पाठ्यक्रम निर्माताहरूको ध्यान जान जरुरी छ ।
भुजेल भाषा
भुजेल भाषा नेपालमा बोलिने एक प्रमुख भाषा हो।
बाह्य कडीहरू
भाषाहरूको ISO कोड
अथवा यो हेर्नुहोस्
नौनीकण्ठे अर्जुनक
नौनीकण्ठे अर्जुनक (Cyornis poliogenys) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
ठुँडो
ठुँडो पन्छीको मुहारको एउटा शारीरिक अङ्ग हो। यसको प्रयोग गरेर पन्छीले रक्षा वा आक्रमण गर्न, जमिनमा रहेको किरा तथा घाँसलाई समात्न, आफूलाई स्वच्छ राख्न, बचेराहरूलाई खाना दिन, चिजबिज केलाउन र प्रणय क्रिया गर्ने गर्छ। यो लगभग त्यसै स्थानमा हुने गर्छ जहाँ केही अन्य प्राणीहरूको थुतुनो हुन्छ। भिन्न-भिन्न पन्छीको जातहरूमा ठुँडोको आकार, रङ्ग र ढाँचामा धेरै अन्तर हुने गर्छ तर त्यसको मूल संरचना एक समान हुने गर्छ। ठुँडोको माथिल्लो भाग हड्डीदार र तल्लो भागमा छालाको एउटा केराटिन-युक्त परत हुन्छ जसलाई जीववैज्ञानिकहरूले 'राम्पोथेका' भन्छन्। धेरैजसो जातको पन्छीहरूको ठुँडोभित्र स्वासप्रश्वास लिनको लागि दुईवटा छिद्र पनि हुन्छ।
गन्धर्व जाति
गन्धर्व जाति वा गाइने जाति खस समुदायका एक विभाजन हो । सहर र गाउँमा भएका घटनाक्रमलाई गीतको माध्यबाट सुन्नेको मन छुनेगरी र्‍याइँर्‍याईं सारङ्गी रेट्दै सूचना दिन घरघरमा डुल्ने हुन्। गन्धर्व जातिले नेपालको लोककलालाई संरक्षण गरेका छन्। यो उनीहरूको पुख्र्यौली पेसा हो। पछिल्लो समयमा यो कलालाई निरन्तरता दिनेको संख्या घट्दै गएको छ। यस जातिका युवा विदेश पलायन हुन छाडेका छैनन्। उनीहरूको जीवन्त आवाज विद्युतिय माध्यममा आउन थालेपछि यो कला ओझेलमा परेको छ।
मुख्य बसोबास
यो जातिको मुख्य बस्ती पोखराको बाटुलेचौरको गाइने गाउँ हो | यिनीहरु पश्चिमको पहाडी जिल्लामा छरिएर बसेको पाइन्छ |
मुख्य बाजा
यो जातिको मुख्य बाजा सारंगी हो |
मण्डेरी भाषा
मण्डेरी भाषा नेपालमा बोलिने एक प्रमुख भाषा हो।
बाह्य कडीहरू
भाषाहरूको ISO कोड
अथवा यो हेर्नुहोस्
पूर्व सियांग जिल्ला
पूर्व सियांग जिल्ला भारतीय राज्य अरुणाचल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
सुनील पोखरेल
सुनील पोखरेल (Sunil Pokharel; जन्म वि.सं. २०२० असार ०२ ) नेपाली नाट्य कलाकार तथा निर्देशक हुन् । उनी शिथिल अवस्थामा रहेको नेपाली नाट्य परम्परालाई ब्यूँझाउने व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्  । उनले भारतको राष्ट्रिय नाट्य विद्यालयबाट नाटकसम्बन्धी औपचारिक शिक्षा प्राप्त गरेका हुन् ।  उनले अनेकौँ नेपाली, भारतीय तथा युरेपेली नाटकहरूको निर्देशन गरेका छन् । पोखरेल नेपाल सरकारद्वारा राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार'बाट विभूषित भएका छन् ।
शिक्षा
पोखरेलले वि.सं. २०३४ सालमा एस.एल.सी. उतिर्ण गरेपछि विराटनगर कै महेन्द्र मोरङ बहुमुखी क्याम्पसबाट आइ.ए. अध्ययन गरे । पछि भारतको राष्ट्रिय नाट्य विद्यालयमा छात्रवृत्ति पाएर पोखरेल सन् १९८४ मा नाटक पढनका लागि नयाँ दिल्ली गए र सन् १९८७ मा पढाइ पूरा गरेर नेपाल फर्किए ।
नाट्य जीवन
पोखरेल विराटनगरमा स्कूल पढदादेखि नै नाटकमा काम गर्न थालेका हुन् । दश कक्षामा पढदापढ्दै बद्री अधिकारी, रमेश बुढाथोकीहरू संलग्न रहेको दियालो समूहमा आबद्ध भई एकाङ्की नाटकहरूमा अभिनय गरेर उनले नाट्य यात्रा शुरू गरेका हुन् । दिल्लीबाट फर्केर आएपछि उनले नेपालको पहिलो नाट्य विद्यालय आरोहण गुरुकुल स्थापना गरे । पोखरेलले अनेकौँ नेपाली, भारतीय तथा युरेपेली नाटकहरूको निर्देशन गरेका छन् । ।
सिपाली चिलाउने
सिपाली चिलाउने नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
सुनामी
समुद्री तूफानलाई जापानीमा सूनामी (津波, अथवा ) भनिन्छ, अर्थात बन्दरगाहको नजिकको लहर। बस्तबमा यो धेरै लामो - अर्थात सैकडौ किलोमीटर चौडाई भएको लहर हुदछ, अर्थात लहरहरूको तल्लो हिस्साहरूको बीचको दुरी सैकडौ किलोमीटरको हुदछ। तर जब यो किनाराको नजिक आउदछ, तब लहरहरूको तल्लो हिस्सा जमीनलाई छुन थाल्दछ,- यसको गति कम हुन जान्छ, र ऊँचाई बढदछ। यस्तो स्थितिमा जब यो किनारामा ठोकिन थाल्दछ तब तबाही हुदछ। गति ४०० किलोमीटर प्रति घण्टा सम्म, र ऊँचाई १० देखि १७ मीटर सम्म। अर्थात नुनिलो  पानीको चल्ने पर्खाल। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यो तुफान उत्पन्न हुदछ। प्रशान्त महासागरमा धेरै सामान्य हुन्छ, तर बङ्गालको खाडी, हिन्द महासागर वा अरब सागरमा हुदैन। यसै कारण शायद भारतीय भाषाहरूमा यसको लागि विशिष्ट नाम छैन।
प्रक्रिया
समुद्रको भित्र अचानक जब धेरै ठूलो तेज हलचल हुन थाल्दछ तब त्यसमामा उफान उठद छ जसले यस्तो लामो र धेरै अग्लो लहरहरूको आधी उठन शुरू हुन जान्छ तब जबरदस्त आवेगको साथ अगाडि बढद छ, यिनै लहरहरूको आधीलाई सूनामी भनिन्छ। बास्तबमा सूनामी जापानी शब्द हो जुन सू र नामी मिलेर बनेको छ सू को अर्थ हुन्छ समुद्र तट ऱ नामी को अर्थ हुन्छ लहर। पहिले सूनामीलाई समुद्रमा उठने ज्वारभाटाको रूपमा पनि लिईन्थो तर यस्तो होईन। बास्तबमा समुद्रमा लहर चन्द्रमा सूर्य र ग्रहहरूको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावबाट उठदछ तर सूनामी लहर यि अरु लहरहरूबाट फरक हुदछ। ११/०३/२०११ मा पनि यही भयो।
कारण
सूनामी लहरको पछाडि सामान्यतया धेरै कारण हुदछ तर सबैभन्दा असरदार कारण हो भुकम्प। यसको अलावा जमीन भासिने, ज्वालामुखी फुट्ने, कुनै किसिमको विस्फोट हुनु र कहिने काही उल्कापातको असरबाट पनि सूनामी लहर उठदछ। जब कभी भीषण भूकम्प की वजह से समुद्र की ऊपरी परत अचानक खिसक कर आगे बढ जान्छ तो समुद्र आफ्नो समांतर स्थिति में ऊपर की तरफ बढने लाग्छ। जो लहरें उस वक्त बनती हैं वो सूनामी लहरें हुन्छं. इसका एक उदाहरण ये हुन सक्छ कि धरती की ऊपरी परत फुटबल की परतों की तरह आपस में जुडी हुई है या कहें कि एक अंडे की तरह से है जिसमें दरारें हों।पहले सूनामी को समुद्र में उठने वाले ज्वार के रूप में पनि लिया गइरह्यो है तर ऐसा नहीं है. दरअसल समुद्र में लहरे चाँद सूरज और ग्रहों के गुरुत्वाकर्षण के प्रभाव से उठती हैं तर सूनामी लहरें इन आम लहरों से अलग हुन्छं।
ॐकारेश्वर
ॐकारेश्वर मन्दिर हिंन्दूहरूको एउटा पवित्र तिर्थस्थल हो । यो मध्य प्रदेशको मन्धातामा अवस्थित छ ।
बगाले थापा
बगाले थापा वा बगाल्या थापा खस समुदायको क्षेत्री थापाहरूको एक कुलघरान हो । नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपाली थर थापाको एक उपसमुह हो । यिनीहरू क्षेत्री वर्गका भारोपेली भाषी पर्वते खस हुन् । राजा कालु थापा आत्रेयगोत्री बगाले थापाहरूका मूलपुरुष हुन् । यिनीहरूको गोत्र आत्रेय हो । यिनका बान्धव पौडेल, कालिकोटे खड्का, पानी पोखरेल, अर्याल, आदि हुन् । नेपालको राजनीतिक आत्रेयगोत्री थापा वंश (भीमसेन थापा परिवार) र पौडेल ब्राह्मणहरू (रङ्गनाथ पौडेल परिवार) नेपालको राजनीतिमा विशेष दख्खल राख्दथे।
प्राचिन इतिहास
गोरखा राजवंशावलीका अनुसार बगाले थापाहरू जुम्लामा रहँदा शक्तिशाली देखिन्छन् । थापा वंशावलीका अनुसार श्रीशाके ११११ (वि.सं. १२४६) मा डोटीको कांडामालिकामा आत्रेय गोत्रका राजा कालु थापाले राज्यारोहण गरेका थिए। उनी त्रिप्रवर शुक्लयजुर्वेदी, धनुर्वेदी मध्यान्दिनी शाखाअध्यायी नामक उपाधिधारक राजा थिए। तिनै मूलपुरुष कालु थापाका सन्तानहरू वर्तमानको आत्रेयगोत्री बगाले थापा भनी चिनिन्छन्। पुलाचौर, म्याग्दी मा जेठा पूर्णखर (पुन्याकर) थापा, ताकम, म्याग्दीमा माहिँला तारापति थापा, रुकुमकोट, रुकुममा साहिँला विरु थापा र ज्यामरुककोट, म्याग्दीमा कान्छा जशोधर (धर्मराज) थापाले राज्य गरेका थिए । थापा वंशावलीको एक कथनः
तर चन्द्रप्रकाश बानियाँले ३ भाइहरू पुण्याकर, तारापति र धर्मराज क्रमशः पुला, ताकम र ज्यामरुककोटका राजा हुन् भनी लेखेका छन् भने रुकुमकोटका विरुको नाम उल्लेख छैन। कर्णाली प्रदेशबाट उत्पत्ति भएका बगाले थापाहरू पश्चिमबाट पूर्व सर्ने क्रममा गण्डकी प्रदेशमा प्रवेश गरेका थिए।
मध्य इतिहास
बगाले थापाहरू इतिहासदेखि सशक्त पदहरू जस्तै मुखिया, जिम्मल, पञ्चप्रधान, बडाहाकिम, काजी आदिबाट सुशोभित छन् । उनीहरू नेपाली राजनीतिको वृतमा अग्रज देखिन्छन् । १८ औँ शताब्दीमा बगाले थापाहरू प्रशासनिक एवम् सैनिक कार्यभारमा दक्ष मानिन्थे । त्यसैले पलाञ्चोकका बगाले थापाहरूका अग्रज काजी काशीराम थापालाई कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लले राज्य नियन्त्रण गर्न र गोरखाली सेनाहरूलाई पराजित गर्न नियुक्त गरेका थिए । काशीरामलाई छली गरी गौरीघाटमा मृत्युदण्ड दिएपश्चात पलाञ्चोके थापाहरूले गोरखाका लागि युद्ध लडे र नेपालको एकीकरणमा भाग लिए ।
ज्युँदो बाघ भनिएका राष्ट्रिय विभूति बडाकाजी अमरसिंह थापा पनि बगाले थापा हुन् । उनी पलाञ्चोकको युद्धमा वीरगति पाएका गोरखाका बाघ बुढा भीमसिंह थापाका छोरा हुन् । उनले स्वयम् पनि सम्पूर्ण नेतृत्व लिँदै लम्जुङ्ग देखि काँगडासम्म विजय गरेका थिए । अमरसिंहका पुत्र रणजोर सिंह थापा पनि नेपाल-अंग्रेज युद्धका सर्जक हुन् भने पुत्र रणध्वज थापा काठमाण्डौ केन्द्रका सहायक काजी थिए । त्यसैगरी राष्ट्रिय विभूति मुख्तियार जर्नेल भीमसेन थापा गोरखाको बगाले थापा काजी वीरभद्र थापाका नाति हुन् । वीरभद्र थापाले नेपालको एकीकरणमा सिन्धुलीगढीको युद्धमा इस्ट-इन्डिया कम्पनीलाई पराजित गरेका थिए । उनका कान्छा छोरा र भीमसेनका पिता सानुकाजी अमरसिंहले नेपाली-तिब्बत युद्ध लडेका थिए । भीमसेनले पनि १९ औँ शताब्दीमा केन्द्रिय राजनीतिक शक्तिमा थापा खलकको उदय गराएका थिए । उनका भतिजा माथवरसिंह थापा पनि नेपालको प्रधानमन्त्री हुन् भने भतिजी महारानी नायबी ललित त्रिपुरा सुन्दरी हुन् । त्यस्तै भीमसेनका भाइ नैनसिंह थापा भारदार र जनरल थिए । उनी थापाथली दरबारका मालिक थिए । अर्का भाइ रणवीर सिंह थापाले नेपाल-अंग्रेज युद्धमा मकवानपुर देखि हरिहरपुरसम्मको मोर्चा सम्हालेका थिए । नैनसिंहका जेठा छोरा काजी उजीर सिंह थापाले पाल्पामा अंग्रेज विरूद्ध गरेको रणनीतिक चतुर्याइँ चरितार्थ छ । पछिल्लो समयमा नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति भएका धर्मपालवरसिँह थापा पनि बगाले थापा नै हुन् ।