cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
जेम्स कुक
न्यूफाउंडल्याण्ड
सात साल 'युद्ध को समयमा, कुक उत्तर अमेरिकामा चौथो-दर नौसेना पोत एचएमएस पेम्ब्रोक सवार मास्टर रूपमा  सेवा गरे. पिम्बुरोकेको चालक दलमा अरूसँग, उनले ठूलो अचम्मका आक्रमणमा भाग लिइन् जुन 1758 मा फ्रांसीसीबाट लुईबर्गको किलाले कब्जा गर्यो र 1759 मा क्युबेक शहरको घेराबन्दीमा।उनको सेवामा उनले सर्वेक्षण र कारबागोग्राफीको लागि एक प्रतिभा देखाए, र घेराबन्दीको समयमा सेन्ट लरेंस नदीको धेरै प्रवेश गर्न को लागि जिम्मेवार थियो, यसैले जनरल वोल्फले इब्राहीम को 1759 युद्धको 1759 युद्धको समयमा आफ्नो प्रसिद्ध चुपचाप आक्रमण गर्न अनुमति दिए।
सहसौला
सहसौला नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
२०१४-१५ ला लिगा
८४ औँ संस्करण को २०१४-१५ ला लिगा एफसी बार्सिलोनाले जितेको थियो।
सन्दर्भ सामग्री
en:2014-15 La Liga
स्वास्नीमान्छे (उपन्यास)
स्वास्नीमान्छे(उपन्यास) हृदयचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
अमरकोश
अमरकोश (अमरकोष) पण्डित अमरसिंह द्वारा रचित संस्कृत भाषा विज्ञान सम्बन्धित पर्यायवाची कोशको पुस्तक हो। यसलाई विश्वको सबभन्दा प्राचीनतम शब्दकोश मानिन्छ। यस भाषाको केवल संस्कृतमा नै सयौं प्रकारका टीकाहरु उपलब्ध छन् । अन्य भाषाहरूमा पनि यस कोशका अनेक पुस्तकहरु छन् । यस प्रकार आजसम्म यो कोश हजारौं लाखौं संस्करणमा छापिएको होलान भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । तर यस सम्बन्धी कुनै तथ्य उपलब्ध छैन । संस्कृत भाषाको ज्ञान राख्न चाहनेलाई यो एक प्राथमिक पुस्तक हो र यस पुस्तकमा आफुभन्दा पहिलेका केही कोशको विवरण छ । यस बाहेक केही पुराणहरूमा पनि भाषा विज्ञानको विषय वस्तु पाइन्छन ।
नवरत्नमध्ये एक
व्याकरण र शब्दकोष निर्माण जस्ता कामहरु विक्रमादित्यको समयमा भएका थिए । उनको दरबारमा विश्वको पहिलो पर्यायवाची कोश (थिसोरस) लेख्ने नेपाली अमरसिंह नौवटा रत्नको रूपमा सम्मानित थिए । अमरसिंह बाहेक धन्वन्तरि, क्षपनक, शंकु, खटकपारा, कालिदास, वैतालभट्ट, वररुचि र वराहमिहिर जस्ता विद्वान्हरु त्यस दरबारका अङ्ग थिए । यी मध्ये प्रत्येक आफ्नो विषयका शीर्षस्थ विद्वान् हुन् । अमरकोशको सुरुमा लेखिएको स्तुति भगवान्् बुद्धको स्तुति हो भन्ने कुरा स्वीकार गरिएको छ । अमरकोशको रचयितालाई काठमाडौँ मूल भएका र उनको नाम अमरसिंह शाक्य हो भन्ने कुरा डा. टीकाराम पन्थीले उल्लेख गरेका छन् ।
नेपाली टीका
पं.कुलचन्द्र गौतमले नेपाली भाषामा अमरकोश अनुवाद गरेका छन् ।
आरामबाघ उपविभाग
आरामबाघ उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको हुगली जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
भुल्के
भुल्के नेपालको कोशी अञ्चलको भोजपुर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५३५ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भुल्केको जनसङ्ख्या २७६७ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
गान्धीनगर
गान्धीनगर भारतको गुजरात राज्यको राजधानी हो। गान्धीनगर भारतको राजनैतिक राजधानी दिल्ली र भारतको आर्थिक राजधानी मुम्बई बीचको औद्योगिक कोरिडोरको पश्चिम मध्य बिन्दुमा अहमदाबादको लगभग २३ किलोमिटर उत्तरमा अवस्थित छ। गान्धीनगर साबरमती नदीको पश्चिमी किनारमा अवस्थित छ, मुम्बईको लगभग ५४५ किलोमिटर (३३८ माइल) उत्तर र दिल्लीको ९०१ किलोमिटर (५६० माइल) दक्षिणपश्चिममा। अक्षरधाम मन्दिर गान्धीनगरमा अवस्थित छ। गान्धीनगरलाई विशुद्ध भारतीय उद्यम बनाउने संकल्प थियो, आंशिक रूपमा किनभने गुजरात राज्य महात्मा गान्धीको जन्मस्थल थियो।
इतिहास
शहर मुख्य आर्किटेक्ट एचके द्वारा योजना गरिएको थियो। मेवाडा, कर्नेल विश्वविद्यालयका स्नातक र उनका सहायक प्रकाश एम आप्टे।
जनसाङ्ख्यिकी
भारतको २०११ को जनगणना अनुसार, गान्धीनगरको जनसङ्ख्या २०८,२९९ थियो। जनसङ्ख्याको ५३% पुरुष र ४७% महिला छन्। गान्धीनगरको औसत साक्षरता दर ९०% छ। पुरुष साक्षरता ९१% र महिला साक्षरता ८९% छ। गान्धीनगरमा, जनसङ्ख्याको ११% ६ वर्ष मुनिका छन्। गान्धीनगरको ९५% भन्दा बढी जनसङ्ख्या हिन्दु छन्।
काराकस
काराकस भेनेजुएलाको राजधानी हो ।
पिपरीया
पिपरीया सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
भुइँफोर
भुइँफोर नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
सीताराम गोयल
सीताराम गोयल (१ October अक्टोबर १ 21 २१ - 21 डिसेम्बर २०० 2003) एक भारतीय इतिहासकार, प्रकाशक र लेखक थिए। उहाँ भारतीय इतिहास, धर्म र राजनीति को बारेमा आफ्नो पुस्तकहरु को लागि परिचित छ। उनी कम्युनिष्ट विरोधी र नेहरूको आलोचक थिए। उनी धर्मको आलोचक पनि थिए। राम स्वरूपसँगै मिलेर उनले पब्लिसिंग हाउस अफ इण्डिया स्थापना गरे।
Bibliography
Translator
About
हामीभित्रको म (उपन्यास)
हामीभित्रको म(उपन्यास) लाटो साथीद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
नेपाली साहित्य
नेपाली साहित्य नेपाली भाषामा लेखिएका साहित्यिक रचनाहरू हुन् । नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो र भारतको सरकारी मान्यता प्राप्त भाषा हो । यी देशहरू बाहेक भूटान, बर्मा वा नेपाल बाहिरका लाखौंको संख्यामा रहेका नेपालीहरूको मातृभाषा हो; नेपाली भाषा भारतीय प्रान्त सिक्किम र पश्चिम बङ्गालको पनि राज्यभाषा (अधिकारिक भाषा) पनि हो।
नेपाली भाषा संस्कृतबाट विकसित भएको एक भाषा हो र नेपाली साहित्यको प्राचीन इतिहासको पत्ता लगाउनु धेरै मुस्किल छ किन भने धेरै विद्वानहरूले संस्कृतमा लेखेका छन, विशेष रूपमा धार्मिक साहित्य।
नेपाली साहित्यलाई पाँच अवधिहरूमा बाँडन सकिन्छ।
टुक्का कविता परिचय
लघुत्तम प्रयाेगवादी काव्यिक उपविधा टुक्का कविता:
नेपाली साहित्यमा हाल धेरै काव्यिक विधाहरू मौलाउदै गरेका छन् । जस मध्ये दुई हरफमा पूर्ण हुने गरि लेखिने लघुत्तम उपविधाको रुपमा टुक्का कविता छोटो समयमा लोकप्रिय विधाको रुपमा देखा परेको छ । टुक्का कविता प्रयोगवादी काव्यिक उपविधा हो । यसको प्रारम्भ सन् २०२० अगष्ट ९ तारिख बाट गरिएको हो। टुक्का कविताका प्रवर्तक /परिकल्पना ताराप्रसाद चापागाईं हुन ।
भूमध्य रेखा (स्पष्टता)
यो एक अस्पष्टता हटाउने पृष्ठ हो। भूमध्य रेखाले निम्न वस्तुहरू जनाउँछ:
जलवियोजन
जलवियोजन भन्नाले मानव शरीरमा भएको तरल पदार्थको अत्याधिक क्षति भन्ने बुझिन्छ। विभिन्न रोगहरूका कारण मानव शरीरमा भएको पानी, नुन र पोषक तत्त्वहरू खेर गई शरीर शिथिल अवस्थामा पुग्नुलाई जलवियोजन भएको भनिन्छ। जलवियोजन भएपछि रोगीहरू झिँजिने, झर्कोमान्ने, बढी मात्रामा तिर्खा लाग्ने, आँखा गड्ने, आँखा र जिभ्रो सुख्खा हुने, पेटको छाला तानेर छोड्दा बिस्तारै फर्किने हुन्छ। यदि अति जलवियोजन भएमा बिरामीले पेयपदार्थ पनि पिउन सक्दैन, सुस्त र बेहोससमेत हुन्छ र अन्त्यमा शरीरमा पानी तथा लवणको कमीले मानिसको मृत्युसमेत हुनपुग्छ। मुख्यतया झाडापखाला, हैजा आदि रोगकाकारण मानिसलाई जलवियोजन हुनेगर्दछ।
साँखेजुङ
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, मेची अञ्चलको इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३,२२५ रहेको थियो भने यस गाविसमा ५६१ घरधुरी रहेका थिए।
विश्व स्वास्थ्य दिवस
नेपाल पनि विश्व स्वास्थ्‍य सङ्गठनको एक सदस्य देश हो र यसको नेपाली मुख्यालय नेपालको राजधानी काठमाडौंमा स्थित छ ।
बाह्य कडीहरू
विश्व स्‍वास्‍थ्‍य सङ्गठन
मन्जुश्री थापा
मन्जुश्री थापा नेपाली-अङग्रेजीमा लेख्ने लेखिका हुन।पूर्वमन्त्री भेषबहादुर थापाकी छोरी मन्जुश्री नेपाल,क्यानडा,अमेरिकामा हुर्किन बडिन। थापाले अमेरिकाबाट उच्च शिक्षा हासिल गरेकि छिन।उनको पहिलो पुस्तक मुस्ताङ भोट इन फ्याग्मेट(१९९२) हो।उनको पहिलो उपन्यास द टुय्टर अफ हिस्ट्रि(२००१) हो भने २००५मा मन्जुश्रीले बहु चर्चित पुस्तक फर्गेट काठमान्डु:एन एलिजी फर डेमोक्रय्सिलेखिन।
=कृर्तीहरू= आख्यान द टुय्टर अफ हिस्ट्रि(२००१) टिल्ड अर्थ्(२००७) सेसन अफ फलाईट(२०१०) गैर आख्यान मुस्ताङ भोट इन फ्याग्मेट(१९९२) फर्गेट काठमान्डु:एन एलिजी फर डेमोक्रय्सि(२००५) अ ब्वाइ फ्रम सिक्लेस (२००९)
स्टोभ
स्टोभ एक बन्द स्थान हो जहाँ ताप प्राप्त गर्न ईन्धन जलाइन्छ र यसमा वस्तुहरू राखिन्छ ।
सिमरदही
सिमरदही नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
भुमेस्थान
भुमेस्थान नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १७४७ वटा घरहरू छन्।
सकोट
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार,सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, सेती अञ्चलको अछाम जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ५,१९५ रहेको थियो भने यस गाविसमा १,११३ घरधुरी रहेका थिए।
षोडसा देवी
षोडसा देवी अछाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सानाबेसी
सानाबेसी (Sanabesi), गण्डकी अञ्चल को गोरखा जिल्लामा रहेको  मिरकोट गाउँ विकास समिती को एक स्थान हो ' यो गाउँ मिरकोट गा. वि.स. को वडा नम्बर ८ मा पर्दछ
यो पनि हेर्नुहोस्
Bhirkot (Gorkha)
मलेठ
जनसङ्ख्या
नेपालको जनगणना बि.स. २०६८ अनुसार गोवरगाढाको जनसङ्ख्या ६,६९६ रहेको छ । जसमा पुरुषको संख्या ३,२८१ रहेको छ भने महिलाको संख्या ३,४१५ रहेको छ ।
रामनिवास पाण्डेय
'''डा. राम निवास पाण्डेय''' अवधीभाषी विद्वान, प्राध्यापक, आन्वेषक एवं इतिहासविद् थिए। उनी जीवन पर्यन्त शिक्षण पेशामे समर्पित रहे। उनी त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा इतिहास, संस्कृति र पुरातत्व विषयको अध्ययन, अनुसान्धान ‌र अध्यापनको काममा समर्पित थिए।
कालोपुच्छ्रे कोकले
कालोपुच्छ्रे कोकले (Temnurus temnurus) काग तथा कोकलेको प्राजातिको चरा हो । यसको प्रजाति दक्षिण पूर्वी एसिया तथा चिनमा फैलिएको हुन्छ । यसको प्रजातिहरू नेपाल, दक्षिणी थाइल्याण्ड, दक्षिणी भियतनाम, मध्य र उत्तरी भियतनाम र लाओस तथा चिनको हेनानमा पाइएका थिए । यसको प्रमुख वासस्थान समथर भूभागका उष्ण प्रदेशीय सदाबहार जंगलहरू हुन् ।
रामनिवास पाण्डेय
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सेवा अवधिमा उनले चार विधा इतिहास, संस्कृति, पुरातत्व, बुद्ध अध्ययन विषयहरू अध्ययन अध्यापनका लागि अलग अलग विभाग स्थापना गरे। उनको जन्म कपिलवस्तु जिल्ला पिपरा गाउँविकास समितिको गौरा गाउँमा इस्वी सम्बत १९३९ जनवरी १२मा भएको थियो।
उनले नेपालबाट विश्वको सबसे पुरानो मानव निर्मित हतियारको खोज गरेका थिए। बर्दिया जिल्लाको दाव तालमा उनले यो हतियार पत्ता लगाएका थिए।
पाण्डेयले नेपालकै प्राचीन इतिहास सम्बन्धि प्रमाणित ग्रन्थ लेखेका थिए।
आफ्पनो जीवनकालमा उनी नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको आजीवन सदस्य रहे। युनेस्को, गुठी संस्थान, सांस्कृतिक संस्थानको सञ्चालक लगायत अन्य संस्था तथा अवधि सांस्कृतिक विकास परिषद्को स्थापक सदस्य रहे।
उनले गोरखा दक्षिणबाहु दोस्रो, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, नूर गंगा प्रतिभा पुरस्कार, महेन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार आदि पदक र विभूषणबाट सम्मानित भएका थिए।
डा पाण्डेय कय मृत्यु विक्रम सम्बत २०६१ साल मंसीर १४ गते भयो।
धृतराष्ट्र
महाभारतमा धृतराष्ट्र हस्तिनापुरका महाराज विचित्रवीर्यकी प्रथम पत्नी अम्बिकाका पुत्र थिए। तिनको जन्म महर्षि वेद व्यासका वरदान स्वरूप भएको थियो। हस्तिनापुरका यी नेत्रहीन महाराज सय पुत्रहरू र एक पुत्रीका पिता थिए। तिनकी पत्नीको नाम गान्धारी थियो। पछि यी सय पुत्र कौरव कहलाए। दुर्योधन र दु:शासन क्रमशः पहिला दुइ पुत्र थिए।
जन्म
आफ्नो पुत्र विचित्रवीर्यको मृत्युका पछि माता सत्यवती आफ्नो सबैभन्दा पहिला जन्मेको पुत्र, व्यासका नजिकगईन्। आफ्नो माताको आज्ञाको पालन गर्दै, व्यास मुनि विचित्रवीर्यको दुइटै पत्नीहरूका नजिकगए र आफ्नो यौगिक शक्तिहरूदेखि तिनलाई पुत्र उत्पन्न गर्ने वरदान दिए। उनले आफ्नो मातासित भने कि ती दुइटै रानीहरूलाई एक-एक गर्न तिनको नजिकपठाइयोस्, र उनलाई देखेर जो जस भावमा रहनेछ त्यसका पुत्र तेस्तै नैं हुनेछ। तब पहिला ठूली रानी अम्बिका कक्षमा गइन् तर व्यासजीका भयानक रूपलाई देखेर डरिन् र भयको कारण आफ्नो आँखाहरू बन्द गरिन्। यस कारण तिनलाई जो पुत्र उत्पन्न भयो त्यो जन्मान्ध थियो। धृतराष्ट्र जन्मान्ध पुत्र थिए । तिनको नेत्रहीनताका कारण हस्तिनापुरका महाराज तिनको अनुज पाण्डुलाई नियुक्त गरिएको छ। पाण्डुको मृत्युका पछि ती हस्तिनापुरका महाराज बने।
युधिष्ठिरको राज्याभिषेक
कौरव माथि विजय प्राप्त गरेपछि सारा राज्यमा पाण्डवको एकछत्र अधिकार भयो। युधिष्ठिर हस्तिनापुरको गद्दीमा बसे। महाराज युधिष्ठिरले अश्वमेघ महायज्ञको आयोजना गरेका थिए।
शोकात्तुर धृतराष्ट्रलाई पाण्डवले उचित गौरव दिएका थिए। उनैको अनुमतिबाट राजाधिराज युधिष्ठिरको नेतृत्वमा पाण्डवले राज्य गरेका थिए। युधिष्ठिरले वृद्ध धृतराष्ट्रको आरामको लागि हरेक किसिमको व्यवस्था गरिदिएका थिए। धृतराष्ट्रको भवनमा कमलो शैया, सुखद आसन, लुगा पोसाकको प्रबन्ध थियो। कृपाचार्य पनि वृद्ध राजाको साथी भएर उनकै भवनमा बस्ने गर्थे। व्यास ऋषि पनि आउने-जाने र सुन्दर सुक्तिले भरिएका आख्यानहरू सुनाउने गर्थे। यसले गर्दा उनको व्यथित हृदय मा शीतल लेपको जस्तो प्रभाव पारिदिन्थ्यो। राजकाजको विषयमा युधिष्ठिर धृतराष्ट्रसँग बराबर सल्लाह लिने गर्थे। महाराज युधिष्ठिर धृतराष्ट्रको मनमा चोट पुग्ने खालका कुनै कुरा गर्दैनथे। देश- विदेशबाट आउने राजाहरू पनि पहिए जस्तै धृतराष्ट्रको सम्मान गर्थे।
बनवास र मृत्यु
युधिष्ठिर को राज्याभिषेक भएको पन्ध्र बर्ष पछि एक दिन धृतराष्ट्रले धर्मराजको भवनमा गएर उनीसँग भने-"बाबू! तिम्रो कल्याण होस्। पन्ध्र वर्ष देखि तिमीले मलाई आफूकहाँ राखिरहेका छौ। तिम्रो आश्रममा बसेर मैले दान पुण्य पनि निकै गरेँ। पुत्रविहीन गान्धारीले पनि कुनै प्रकार धैर्य गरेर र मन लगाएर मेरो सेवा गरेकी छिन्। द्रौपदीको अपमान गर्ने र तिम्रो पैतृक सम्पत्ति हर्ने मेरा अन्यायी पुत्रहरूको त उनीहरूको आफ्नै कर्मको कारण नाश भयो। तर युद्धमा मारिएको हुनाले तिनले विरोचित रुपले स्वर्ग प्राप्त गरे। त्यसकारण उनीहरूको मलाई कुनै चिन्ता भएन। अब मेरो र गान्धारीको प्रबल इच्छा चाहिँ आफ्नो स्वर्ग प्राप्तिको तयारी गरौँ र धार्मिक कर्तव्यहरूमा धेरै ध्यान दिऊँ भन्ने छ। हाम्रो वंश परम्परागत प्रथाअनुसार हामी वृद्धहरूले बल्कल धारण गरेर वनमा जानुपर्छ भन्ने कुरा तिमीलाई थाहा छ।यसअनुसार नै म अब तिम्रो भलाईको कामना गर्दै वनमा गएर बस्न चाहन्छु। तिमीले यस कुराको अनुमति मलाई दिनै पर्छ। तिमी राजा हौ, त्यसैले मेरो तपस्याको फलको छैटौं भाग पनि तिमीलाई प्राप्त हुनेछ।"
धृतराष्ट्रको यस्ता कुरा सुनेर युधिष्ठिर निकै खिन्न भए। उनल्र भने-"महराज तपाईं व्रत उपवास गरिरहनु भएको छ- भुइँमा सुत्नुहुन्छ भनेर हामीलाइ एकरत्ती थाहा थिएन। मेरो लापरबाहीका कारण तपाईंले दु:ख सहनु परेको छ। साँच्चिकै मब्निकै दुरात्मा हुँ। मैले यस राज्यलाई लिएर के गरुँ? सुखभोगबाट मेरो मन पनि उडिसकेको छ। राज्य सम्पत्तिको लोभमा परेर मैले भारी अपराध गरेँ। त्यसलाई तपाईंले क्षमा गरिदिनुहोला। आजदेखी तपाईंकै पुत्र युयुत्सु राजगद्दीमा बसून् या जसलाई तपाईंले चाहनुहुन्छ राजा बनाइदिनुहोस्। अथवा शासनको बागडोर आफ्नो हातमा लिनुहोस् र प्रजाको पालन गर्नुहोस्। म वनमा जाने छु। यस हालतमा म तपाईंलाई कसरी अनुमति दिन सक्छु? मेरो निकै अपयश भैसकेको छ। अब अरु पनि दोषको भागी नबनाइदिनुहोस्। दुर्योधनसँग अब मेरो कुनै वैर विरोध छैन। जुन दुर्घटना भयो, त्यो विधिको लीला र सबैको अबुझपनको कारणले नै भएको हो। जसरी दुर्योधन तपाईंको पुत्र थिए, हामी पनि तपाईंकै पुत्र हौँ। कुन्ती र गान्धारी दुवैलाई मैले आफ्नो माता सम्झदै आएको छु। अब तपाईं वनमा जानुहुन्छ भने म पनि तपाईं सँगै जानेछु। म तपाईं समक्ष हात जोड्छु, तपाईंले मनको क्लेश त्यागिदिनुहोस्। म खुसी-खुसी तपाईंको सेवा टहल गर्नेछु" उनलाई धृतराष्ट्रलाई वनमा नजान निकै सम्झाए।
धर्मराज सँग कुरा गरेपछि धृतराष्ट्रले भाइ विदुर र आचार्य कृपसँग उनलाई वनमा जान अनुमती दिन युधिष्ठिरलाई सम्झाउन बिन्ती गर्दै थिए, वृद्ध राजा मूर्छित भएर गान्धारीको काखमा लडे। गान्धरीले उनलाई सम्हालिन्। युधिष्ठिरले चिसो पानी लिएर धृतराष्ट्रको अनुहारमा छर्किदिए।त्यसै बेला भगवान व्यास त्यहाँ आइपुगे। उनले युधिष्ठिरलाई धृतराष्ट्रलाई वनमा जान दिन सम्झाए।
वनवास
युधिष्ठिरबाट अनुमती पाएपछि धृतराष्ट्र आफ्नो भवनमा फर्के र अनशन व्रत समाप्त गरे।
धृतराष्ट्रले युधिष्ठिरलाई आशीर्वाद दिए। गान्धारीको काँधमा हात राखेर लट्टी टेक्दै बनका लागी प्रस्थान गरे। माता कुन्ती पनि उनीहरू सँगै गइन्। आफ्नो व्रतका कारण गान्धारीले आँखामा पाट्टी बाँधेकी थिइन् । त्यसैले उनले कुन्तिको काँधमा हात राखेर बाटो छम्दै वन तर्फ्प्रस्थान गरिन्।
माता कुन्ती गान्धारीलाई केही टाढा सम्म छोड्नका लागि साथै आएकी होलिन् भानी धर्मराजले सम्झेका थिए। कुन्तीले गान्धारीको सेवा गर्न उनीसँग वनमा जाने निर्णय गरिसकेकी थिइन्। कुन्तीको कुरा सुनेर धर्मराज सन्न भए। युधिष्ठिरले कुन्तीलाई सम्झाउँदा सम्झाउँदै उनको गला बस्यो। कुन्तीले उनलाई आअहिर्वाद दिए।
पुत्रहरूलाई आशीर्वाद दिएर कुन्ती, गान्धारी र धृतराष्ट्र वनतर्फ लागे। युधिष्ठिर पक्क परेर उभिएर हेर्दै रहे।
मृत्यु
धृतराष्ट्र, गान्धारी र कुन्तीले तीन वर्ष सम्म वनमा तपस्वीहरूको जस्तै जीवन व्यतीत गरे। एक दिन धृतराष्ट्र स्नान-पूजा गरेर फर्किएका मात्रै थिए, जंगलमा एकाएक आगो लाग्यो। हावा निकै वेगले चलिरहेको थियो। छिटै नै आगो वनभरी फैलियो। जनावर हरू झुन्डका झुन्ड डराएर पानी भएतर्फ दगुरेर गए।
त्यस समय सञ्जय पनि उनकै साथमा थिए। धृतराष्ट्रले उनलाई कतै भागेर आफ्नो प्राण बचाउन आग्रह गरे। गान्धारी, कुन्तीसँगै उनी पूर्वतर्फ मुख गरेर योग समाधिमा बसे। सोही स्थितिमा तीनै जनाले त्यस दावानलमा आफ्नो शरीरको आहुती दिए। यो खबर देवर्षी नारदले युधिष्ठिरलाई पुर्याए।
तमलुक उपविभाग
तमलुक उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको पूर्व मिदनापुर जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
भिजिलान्ते
भिजिलान्ते (Vigilante, ; ; , )कानुनी वा गैरकानुनी ढंगबाट कानुनलाई आफुले संचलन गर्न खोज्ने एक व्यक्ति वा समूह हो ।
सन्दर्भ सूची
Vigilante Omankädenoikeus Auto-justice Grúpa forairdill לקיחת החוק לידיים Önbíráskodás Giustiziere 自警団 Vigilante Selvtekt Justiceiro
भुमेश्वर
भुमेश्वर नेपालको महाकाली अञ्चलको बैतडी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५८१ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भुमेश्वरको जनसङ्ख्या ३१६५ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
हिटलर र यहूदी (उपन्यास)
हिटलर र यहूदी (उपन्यास) विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो। हिटलर र यहुदी नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडबादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको उपन्यास हो। जर्मन तानाशाह हिटलरले लाखौं निर्दोष यहुदीहरूलाई ग्याँस च्याम्बरमा थुनेर मारेको घटनाको आधारमा यो उपन्यास लेखिएको छ।
विराट कोहली
विराट कोहली (जन्म ५ नोभेम्बर १९८८) एक भारतीय राष्ट्रिय क्रिकेट टोली कप्तान जो सन् २००८ को १९ वर्ष भन्दा कम उमेर भएका विश्व कप क्रिकेट विजेता दलको कप्तान पनि भइसकेका छन्। प्रथम श्रेणी क्रिकेटमा विराट दिल्ली को प्रतिनिधित्व गर्दछन्। २०१८ को सेपटेम्बरमा ओडिआई र टेष्ट क्रिकेटको बरियताक्रममा एक नम्बरमा छन ।
विराट कोहलीको व्यक्तिगत जीवन
विराट कोहलीको जन्म सन् १९८८ नोभेम्वर ५ मा दिल्लीमा भएको थियो । उनका एक दिदी र एक दाजु छन्, जसको नाम भावना र विकास हो । उनका बुबा प्रेम कोहली एक वकिल हुन्, उनको निधन सन् २००६ डिसेम्बरमा भएको थियो । सन् २०१७ मा कोहलीको विवाह भारतिय चलचित्र अभिनेत्री अनुष्का शर्मासँग भयो ।
सरपल्लो
सरपल्लो नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
साकफारा
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, मेची अञ्चलको इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३,००४ रहेको थियो भने यस गाविसमा ५१२ घरधुरी रहेका थिए।
रामनगर बहुअर्बा
रामनगर बहुअर्बा सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
मल्लाज दरबार
मल्लाज दरबार पर्वत जिल्लाको माझफाँट मल्लाज गाविसमा अवस्थित राणाकालिन दरबार हो। बिसं १९१८ सालमा तत्कालिन कर्णेल तेजबहादुर मल्लले मल्लाज दरबारको निर्माण गरेका थिए । नेपाल सरकारको स्वमित्वमा रहेको यस दरबार मर्मत सम्भारको अभावमा खण्डहरमा परिणत भएपछि बिसं २०६९मा कर्णेल तेजबहादुर मल्लका पनाती मुकुन्दबहादुर मल्लले करिब ४०लाखको लगानिमा जिर्णोद्दार गराएका हुन्।
पुष्कर शाह (विश्व साइकल यात्री)
पुष्कर शाह (अङ्ग्रेजीमा Pushkar Shah) एक विश्व साइकल यात्री हुन्। राजधानी काठमाडौँ देखि झण्डै १४० किलोमिटर पूर्व दोलखाको एउटा सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएर हुर्किएका पुष्कर शाहलाई आज सबैले विश्व साइकल यात्रीका रूपमा चिन्छन् । शान्ति तथा सहअस्तित्वको सन्देश लिएर उनले विश्वका १५० मुलुकको यात्रा गरे । केही गरेर देखाउने उदेश्य राख्नेहरूका लागि पुष्कर शाह प्रेरणाका स्रोत मात्र होइनन्, एउटा विम्ब पनि हुन्।
उनले १ अगस्त १९९८ मा यात्रा आरम्भ गरेको थिए भने १७ मे २०१० मा सगरमाथा चढेर आफ्नो विश्व साइकल यात्रालाई बिट मारेका थिए। यसक्रममा उनले २ लाख २१ हजार किमी दुरी पार गरे। यस्तै उनले यात्राका क्रममा सधैँजसो डायरी लेखे, टिपोट गरे, त्यसैमा आधारित भएर पछि किताब पनि समेत निकाले।
विश्व यात्रा
उनले जम्मा ११ वर्ष अर्थात ४ हजार १५ दिन लगाएर उनले संसारको १५० देशहरूका विभिन्न भूभाग, समाज, संस्कारलाई आफ्नै आँखाले नियाले, बुझे र वर्तमान समाजलाई र भावि पिढीलाई शान्ति तथा सहअस्तित्वको सन्देश प्रवाहित गरे । यस क्रममा उनले ३ साइकल, २७० टायर, १९५ ट्युब, १४० साइकल चेन, २६ जोडी पेडल, १४ हेलमेट, ५३ जोडी पञ्जा, ८१ चस्मा र ११४ जोडी साइक्लिङ कस्ट्युमको प्रयोग गरेका थिए।
जगित्याल जिल्ला
जगित्याल जिल्ला भारतको तेलङ्गाना राज्यको उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित एउटा जिल्ला हो। यसको मुख्यालय जगित्याल हो। जिल्लाले निर्मल, मनचेरियल, करीमनगर, पेड्डापल्ली, सिरिल्ला र निजामाबाद जिल्लाहरूसँग सीमाहरू बाँडेको छ।
भूगोल
जिल्ला २,४१९.०० वर्ग किलोमिटर (९३३.९८ वर्ग माइल) को क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। जगित्याल जिल्लाले यसको उत्तर र उत्तर पूर्वमा क्रमशः निर्मल जिल्ला र मनचेरियल जिल्लासँग सिमानाहरू बाँडेको छ, यो दक्षिण र दक्षिण पश्चिममा क्रमशः करीमनगर जिल्ला र पेड्डापल्ली जिल्ला र पश्चिममा निजामाबाद जिल्लाले घेरिएको छ।
पुष्कर शाह (विश्व साइकल यात्री)
यात्रा
यात्राका समय उनी कहिल्यै चीनको सडकमा फालिएको सुन्तलाको बोक्रा खाएर सडकपेटीमा सुत्थे भने कहिले जापानको फाइब स्टार होटलको विस्तरामा निन्द्रा नलागेर भुइँमा तन्ना ओछ्याएर निदाउँथे।
सिरानी
सिरानी ओछ्यानमा सुत्दा टाउकोलाई अड्याउन प्रयोग गरिने बस्तु हो । तकिया भनेको सामग्री हो जसले हामीलाई सहज महसुस गराउन्छ । तकियाहरू मानव सहित धेरै प्रजातिहरू द्वारा प्रयोग गरिन्छ । केही प्रकारका तकियाहरूमा थियौ तकियाहरू, शरीर तकियाहरू, सजावटी तकियाहरू र अधिक। तकिया जसले सुत्न सहायता गर्दछ बेडिंगको एक प्रकार हो जसले टाउको र घाँटीलाई समर्थन गर्दछ। तकियाका अन्य प्रकारहरू शरीरलाई समर्थन गर्न डिजाइन गरिएको छ जब सुत्न वा बस्दा। त्यहाँ तकियाहरू पनि छन् जुन निन्द्रामा बढेको आरामको लागि मानव शरीरको आकारलाई विचार गर्दछन्। ओछ्यान, पलंग वा कुर्सीहरूमा प्रयोग हुने सजावटी तकियाहरू कहिलेकाँही कुशनको रूपमा चिनिन्छन् ।
समकालीन पश्चिमी संस्कृतिमा, तकियाहरूमा सादा वा ढाँचायुक्त कपडा लिफाफा हुन्छ (पिलोकेस भनेर चिनिन्छ) जसमा नरम स्टफिंग हुन्छ, सामान्यतया सिंथेटिक हुन्छ र सामान्यतया आकार र आकारमा मानकीकृत हुन्छ। तकिया ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न प्राकृतिक सामग्रीहरूले बनेका छन् र धेरै संस्कृतिहरूले विश्वमा प्राकृतिक सामग्रीबाट बनेका तकियाहरू प्रयोग गर्न जारी राख्छन् ।
सेक्युरिटी प्रेस प्रकरण
सेक्युरिटी प्रेस प्रकरण, सेक्युरिटी प्रिन्टिङ प्रेस प्रकरण वा सेक्युरिटी प्रेस खरिद प्रकरण नेपालको एक कमिसनसँग सम्बन्धित मन्त्रीस्तरीय भ्रष्टाचारको प्रकरण हो । यस कमिसन प्रकरणमा तत्कालीन नेपाल सरकारका सूचना तथा सञ्चार मन्त्री गोकुल प्रसाद बाँस्कोटाले स्वीस कम्पनीका नेपाली प्रतिनिधि विजयप्रकाश मिश्रसँग सेक्युरिटी प्रेस खरिदमा घुस मागेको अडियो बुधवार १९ फेब्रुअरी २०२० मा सार्वजनिक भएको थियो । उक्त संवादका अनुसार मन्त्री बाँस्कोटा र सम्बन्धित पक्षलाई ("हामी" भनिएको) कमिसनमा ने.रु. ५५ करोड (ने.रु. ७०-७५ करोडको ७०%) आउने निष्कर्ष निस्किएको थियो । विजय मिश्रका अनुसार उक्त संवाद डेढ वर्ष पुरानो हो । उक्त संवादमा मन्त्री बाँस्कोटाले मन्त्रालयका निजामती कर्मचारीहरूलाई अपशब्द पनि प्रयोग गरेका थिए । मन्त्री बाँस्कोटाले अडियो सार्वजनिक भएपछि राजीनामा दिएका थिए ।  प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले मन्त्री बाँस्कोटा निर्दोष भएको र घुस प्रकरण सावित नभएको भनी रक्षण गरेका थिए । प्रम ओलीले मन्त्री बाँस्कोटाको राजीनामा नैतिक दवाब भएको तथा उक्त अडियो टेपको बोली मन्त्री बाँस्कोटाको नभएको दावी गरेका थिए । मन्त्री बाँस्कोटाले विजय मिश्र लाई मानहानीको मुद्दा पनि दायर गरेका थिए ।
बाघभैरव मन्दिर
बाघभैरव मन्दिर काठमाडौँको कीर्तिपुरमा छ । यो मन्दिरलाई कीर्तिपुरवासीले आराध्यदेवका रूपमा पूजा गर्छन् ।
अवस्थिति
काठमाडौँ उपत्यकाबाट सात किलो मिटर दक्षिण पश्चिममा रहेको बाघभैरवको मन्दिर समुद्री सतहबाट एक हजार ४ सय ५ मिटर उचाइमा लम्बाइ ५० मिटर र चौडाइ ३० मिटर क्षेत्रफलमा रहेको चोकभित्र छ । पूर्व-पश्चिम भागमा लाम्चो आकारमा फैलिएको कीर्तिपुर डाँडाको बीच भागमा फैलिएको बाघभैरव मन्दिर यस क्षेत्रमै सर्वाधिक ठूलो र महत्त्वपूर्ण मन्दिर हो । प्यागोडा शैलीको तीन तले मन्दिर जसको माथिल्लो छानो पित्तल, त्यसभन्दा तलको दुई छाना झिँगटीले छाएको छ । मन्दिरको सबैभन्दा माथि ११, बीचमा छ र सबैभन्दा तल एक गरी १८ वटा गजुर छन् । मन्दिरको भुँइतलामा प्राचीन महाभारत र रामायणका दृश्यहरू देख्न सकिन्छ ।
ऐतिहासिक तथ्य
कीर्तिपुरको स्थापना राजा शिवदेव तृतीयले नेपाल संवत् २१९–२४६ (ई सं १०९९–११२६)को बीचमा गरेको गोपाल राज वंशावलीमा उल्लेख छ । कीर्तिपुर नगरको स्थापनासँगै निर्माण भएको मानिने बाघभैरवको मन्दिरको करिब ९०० वर्षको इतिहास रहेको मानिन्छ । बाघभैरव मन्दिरका सम्बन्धमा नेपाल संवत् ६२३ सम्म कुनै अभिलेख पाइँदैन । नेपाल संवत् ६३५ कात्तिक महिनामा पाटनका महापात्र जगतपाल वर्माले उक्त मन्दिरको भव्य जीर्णोद्धार गरिएको पाइन्छ । तत्पश्चात पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल उपत्यका जितेको ४३ वर्षपछि नेपाल संवत् ९२३मा रणबहादुर शाहकी धाइआमा हस्तीकलाले बाघभैरवको जीर्णोद्धार गरेको उल्लेख पाइन्छ ।
किंवदन्ती
बाघभैरवको उत्पत्ति सम्बन्धमा कुनै खास प्रमाण फेला नपरे पनि पौराणिक लोककथा एवम् जनश्रुतीअनुसार परापूर्वकालमा हाल मन्दिर भएको ठाउँमा जङ्गल थियो । उत्तरको भिरालो जङ्गलमा भेडाबाख्रा चराउन गएका गोठाला केटाकेटी माटाका विभिन्न मूर्ति बनाउने क्रममा बाघको मूर्ति निर्माण गरे । बाघको मूर्ति बनेपछि त्यलाई सुहाउने जिब्रो बनाउनका लागि पात खोज्न गए । त्यस क्रममा बाघको मूर्तिमा भैरव उत्पन्न भई त्यहाँ भएका भेडाबाख्रा खाइदिएको र पात लिएर फर्कदा आफ्ना भेडाबाख्रा नदेखेपछि उनीहरू रुन कराउन थाले पछि आफूहरूले बनाएको बाघको मूर्तिको मुखमा रगत लतपतिएको देखेपछि त्यही बाघले नै आफ्ना भेडाबाख्रा खाएको भन्दै रिसले मूर्तिमा जिब्रो राखेनन् । पछि मूर्तिमा भगवानको उत्पत्ति भएको भन्दै मन्दिर बनाएर मूर्ति राखे भन्ने किंवदन्ती छ । त्यही किंवदन्तीका आधारमा आजसम्म पनि बाघभैरवको मूर्तिमा जीब्रो नरहेको मानिदै आएको छ ।
जात्रा
यस मन्दिरमा प्रत्येक वर्षको सिंह सङ्क्रान्ति (भदौ १ गते) बाघभैरव जात्रा लाग्छ । जात्राका अवसरमा खटजात्रा गर्ने प्रचलन छ । खटजात्रा चलाउने परम्परा वि.सं. २०१४ भदौ १ गतेदेखि सुरु गरिएकोमा खटजात्रा सुरु गरिएको ५० वर्षका अवसरमा वि.सं. २०६४ सालमा स्वर्ण महोत्सव भएको थियो ।
पर्यटकीय महत्त्व
कीर्तिपुर क्षेत्रको ऐतिहासिकता एवम् सांस्कृतिक महत्त्वसँग बाघभैरव मन्दिर प्रत्यक्ष सम्बन्धित देखिन्छ । धार्मिक, सांस्कृतिक महत्त्वका साथै प्राचीन प्रस्तरकला र काष्ठकलाको अनुपम सङ्गम बाघभैरव मन्दिर नेपालको ऐतिहासिकताको अध्ययन र पर्यटकीयका लागि पनि महत्त्वपूर्ण स्थल हो । काठमाडौँ उपत्यकाको दृश्यावलोकनका लागि पनि बाघभैरवको मन्दिर परिशर उपयुक्त स्थल मानिन्छ ।
जीर्णोद्धार
बाघभैरवको मूर्ति २०३८ साल र २०६९ सालमा जीर्णोद्धार गरियो । विशेष पूजाआजासहित जीर्णोद्धार गर्न सकिने प्राचीन प्रचलनअनुसार मूर्ति निर्माणका लागि कीर्तिपुरका विभिन्न सात स्थान र काठमाडौँको म्हैपीबाट माटो ल्याउने प्रचलन छ ।
हिरण्यवर्ण महाविहार
हिरण्यवर्ण महाविहार नेपालको ललितपुर जिल्लाको क्वाबहालमा अवस्थित लोकेश्वर (गौतम बुद्ध)को स्वर्ण जडित पेगोडा शैलीयुक्त विहार हो। तिनतल्ले हिरण्यवर्ण महाविहारको निर्माण राजा भाष्करदेव बर्माले १२ औँ शताब्दि तिर गराएका थिए। स्वर्ण जडित भएकोले अङ्ग्रेजीमा गोल्डेन टेम्पल(Golden Temple) र नेपाल भाषामा यसलाई क्वाःबहाः भनिन्छ। नेपालका बौद्धविहारमध्ये सुन्दर मानिने हिरण्यवर्ण महाविहार (गोल्डेन टेम्पल)मा भगवान गणेशको बाहन मानिने मुसालाई दिनहुँ खाना खुवाउने प्रक्रिया चलिरहन्छ। यहँ सयौं मुसाका लागि कम्तीमा १० स्थानमा खाना (चामल) राख्नुपर्ने परम्परागत चलन रहिआएको छ। मन्दिरमा रहेका ती मुसालाई कुनै दिन खाना खुवाउन बिर्सियो भने यहाँका पूजारी (बाफाचा) लाई सञ्चो नहुनुका साथै मन्दिरको कुनै न कुनै वस्तु हराउँछ भन्ने मान्यता छ। मन्दिरको रोमाञ्चक पक्ष त विहारका मुसाहरू मन्दिरभित्र कहिल्यै मर्दैनन्, मर्नुपरेमा बाहिर देखिने ठाउँमा आइपुग्छन्।
इतिहास
वि. सं. २०५८ चैत १३ गते हुलाक टिकटमा समाविष्ट उक्त मन्दिरको अवलोकनार्थ आउने अधिकांश पर्यटकले मन्दिरभित्रको शाक्यमुनी बुद्धको मूर्ति, मुसाको कथा र ऐतिहासिक कलाकृतिको अवलोकन गर्छन्। कपिलबस्तुबाट आएका शाक्यले यस भेगमा वस्ती बसाएको ऐतिहासिक किम्बदन्ती छ।
वास्तु
विहारको मुलद्वारमा दायाँबायाँ उभ्याइएका सिंहका दुई मूर्ति छन् भने दुई स्तम्भलाई बक्राकार प्रस्तर तोरणले जोडिएको छ। तोरणको मध्यभागमा पञ्चध्यानी बुद्धमध्येका वैरोचनको मूर्ति राखिएको छ। यस विहारमा अवस्थित मुख्य मन्दिर (शाक्यमुनी बुद्ध)मा कलापूर्ण छाना, गजुर, मूर्ति र टुँडाललाई सुनले लेपन गरिएकाले नै यसलाई गोल्डेन टेम्पल भनिएको हो। यहाँ वर्षेनी हजारौं संख्यामा भक्तजन तथा विदेशी पर्यटकले पूजाआजाका साथै भ्रमण गरेको पाइन्छ। बौद्धधर्ममा 'बज्रयान मत'को महत्त्वपूर्ण परम्पराअनुसार यस विहारमा नेवार बौद्धहरूको अति उत्कृष्ट कलाकृतिको नमूना यद्यपी जिउँदो अभिलेखालयका रूपमा छ भने शाक्यमुनी बुद्धको अति सुन्दर मूर्ति रहेको छ।
पूजा
हालसम्म यस मन्दिरमा प्राचीन परम्परा र रितीरिवाजअनुसार चलिरहेको पाइन्छ। न्हुवहालमा रहेका हिरण्यवर्णले 'जुन ठाउँमा मुसाले बिरालोलाई लखेटिरहेको हुन्छ, त्यही ठाउँमा मलाई स्थानान्तरण गर्नु' भनी राजा भाष्करदेवलाई सपनामा भनेपछि हालको स्थानमा उक्त मन्दिरलाई स्थानान्तरण गरिएको किम्बदन्ती यद्यपि कायमै छ। उक्त मन्दिरमा विहार सञ्चालक समितिका सदस्यकै कम्तीमा ७/८ वर्षका साना बालकलाई यस मन्दिरको मुल पूजारी (बाफाचा) राख्ने गरिएको छ। मूल पूजारीको सहयोगीका रूपमा एकजना अर्का पूजारीसमेत राखिने र मूल पूजारीलाई खाना पकाउने व्यक्ति पनि सदस्यकै परिवारभित्रको हुनुपर्छ। ती पूजारीले बिहान भात र साँझमा दही, च्युरा र फलफूल खानुपर्ने परम्परा छ। मुख्य पूजारीले स्नान गरेर नित्य पूजा सिध्याएपछि बिहान र बेलुका घण्ट बजाउँदै ८/९ टोल घुम्नुपर्ने परम्परा छ। मन्दिरमा साँझको आरती गरी प्रसाद वितरणपछि मुसालाई १० स्थानमा चामल राखेर मात्र पूजारी सुत्नुपर्छ। यस मन्दिरको मूल पूजारी भने प्रत्येक महिना फेरिनुपर्ने नियम बनाइएको छ। मूल पूजारीले महिनाभर विद्यालय जान नहुने र अरू लाई छुन नहुने परम्परा रहेको छ। उक्त विहारअगाडि बज्रधर, पछाडि शाक्यमुनी, दाँया र बाँया बोधिसत्व छ भने मन्दिर परिसरमा सुनका अक्षरसहितको 'प्रज्ञा पारमिता' राखिएको छ। पूजारीले आफूलाई खाना पकाउँदा प्रयोग हुने दाउरालाई फुक्नुहुँदैन भने पानीसमेत आफैले ल्याउनुपर्छ।
सिसुपाल
सिसुपाल द्वापर युगमा जन्मेको एक राजा थियो । सिसुपाल चेदी राज्यको राजा थियो । उसको राक्षसी स्वभावका कारण सिसुपाललाई पौराणिक ग्रन्थहरूमा राक्षस अथवा असुर भनिएको छ ।
पूर्वजन्मको कथा
सिसुपाल र दन्तवक्र पूर्व जन्ममा जय र विजय नाम गरेका भगवान विष्णुका द्वार पाले थिए । एक दिन शनकादी ऋषिहरू भगवान विष्णुको दर्शन गर्न वैकुण्ठ गए । जय र विजयले शनकादी ऋषिहरूलाई विष्णुको दरबारमा प्रवेस गर्न नदिएकाले ऋषिहरूले तिमीहरू तिन जन्मसम्म राक्षस भएर जन्मनु परोस् र भगवान विष्णुसँग तिम्रो शत्रुता रहोस् भनेर श्राप दिए । ऋषिहरूको श्रापका कारण जय र विजय अर्को जन्ममा हिराण्यक्ष र हिराण्य कसेपु नामका दुइ शक्तीशाली दानवहरू भएर जन्मिए । हिराण्यक्ष र हिराण्य कसेपुलाई भगवान विष्णुले क्रमशः बराह अवतार र नृसिंह अवतार लगेर मारेका थिए । त्यस्तै उनीहरू अर्को जन्ममा रावण र कुम्भकर्ण नामका दुइ शक्तिशाली दानवहरू भएर जन्मिए । रावण र कुम्भकर्णलाई भगवान विष्णुले श्रिराम अवतार लगेर मारे । तेस्रो जन्ममा उनीहरू सिसुपाल र दन्तवक्र नामका दुइ शक्तीशाली राक्षसहरू भएर जन्मिए त्यो बेला भगवान विष्णुले कृष्ण अवतार लगेर मारेपछी उनीहरू मुक्त भएका थिए ।
सिसुपालको कथा
सिसुपालको जन्म चेदी राज्यका राजाको घरमा भएको थियो । सिसुपाल जन्मने बेलामा उसका चारवटा हात थिए भने तिनवटा आँखा थिए । यस्तो अचम्मको बालक जन्मेकोमा चेदीराजलाई निकै चिन्ता भयो । उनले ज्योतिषहरूलाई बोलाएर शुभाशुभ विचार गर्न लगाए । ज्योतिषहरूले बालक निकै शक्तिशाली हुनेछ यो बालकलाई जसको काखमा राख्दा यसका दुइ हात र एक आँखा झर्ने छ त्यसैको हातबाट यसको मृत्यु हुनेछ भन्ने कुरा बताए । यो समचार संसार भर फैलियो, संसारका सबै राजा तथा वीर पुरुषहरू त्यो बालकलाई हेर्न गए । यसै क्रममा भगवान कृष्ण पनि त्यो बालकलाई हेर्न गए । चेदी राजले त्यो बालकलाई सबैको काखमा राख्न लगाए । जब त्यो बालक भगवान कृष्णको काखमा राखे त्यसका आँखा र हात झरे । यो देखेर त्यो बालकको मृत्यु भगवान कृष्णको हातबाट हुने कुरा सबैलाई थाह भयो । सिसुपालकी आमा भगवान कृष्णकी फुफु नाता पर्ने भएकीले भगवान कृष्णसँग फुपुको छोरा सम्झेर जती गल्ती गरेपनि यो बालकलाई नमार्नु भन्ने विन्ती गर्न थालिन् । फुफुका कुरा सुनेर कृष्णले यसका १०० वटा गल्तीलाई मैले माफ गर्ने छु तर १०० भन्दा बढी गल्ती गरेमा म सहन गर्न सक्न छैन भन्ने बचन दिएर फर्खिए । सिसुपाल ठुलो भएपछी कृष्णसँग निकै शत्रुता राख्न थाल्यो । भोजकटका राजाकी राजकुमारी रुक्मिणीसँग सिसुपालले विवाह गर्ने इछ्छा राखेको थियो । राजाले पनि रुक्मिणीको विवाह सिसुपालसँग गरिदिने विचारले विवाहको तयारी गरेका थिए । रुक्मिणीले भगवान कृष्णलाई मन मनै पति मानेकी थिइन् । रुक्मिणीलाई भगवान कृष्णले विवाह स्थलबाट हरण गरेर लगेकाले सिसुपाललाई कृष्णबाट अरु रिस उठ्यो उसले कृष्णको सय अपराध गर्यो । अन्तमा पाण्डवहरूले राजसुय यज्ञा गर्ने विचारले संसारका राजाहरू, वीर पुरुष र ऋषिहरूलाई निमन्त्रणा गरे । पाण्डवको राजसुयमा सिसुपाल पनि आयो । राजसुय यज्ञाको सुरुवातमा कसको पूजा गर्ने भनेर पाण्डवहरूका जेठा भाइ युधिष्ठिरले सबैसँग सोधेपछी सिसुपाल बाहेक सबैले भगवान कृष्णको पूजा गरिनु पर्छ भन्ने सल्लाह दिए । भगवान कृष्णको पूजा गरेको देखेर सिसुपालले कृष्णको अपमान गर्दै ठुलाबडा ऋषिहरूलाई छोडेर गोठालाको पूजा गरिएको यो यज्ञमा बस्दैन भनेर आफ्नो घर फर्कन लाग्यो । अर्जुन, भीमसेन लगायतका पाण्डवहरूले सिसुपाललाई भरसक सम्झाउने कोसिस गरे तर सिसुपालले कृष्णको अपमान गरेर गाली गर्न छोडेन । यो देखेर कृष्णले पनि सिसुपाललाई भरसक सम्झाउने कोसिस गरे तर उल्टै कृष्णसँग युद्ध गर्न थाल्यो । भगवान कृष्णले युद्ध गरेर सिसुपालला मारेपछी सिसुपालको शरिरबाट एक प्रतिविम्ब निस्केर कृष्णको शरिरमा गएर लिन भयो ।
पहाडी कोकले
पहाडी कोकले (Dendrocitta formosae) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
भुम्लिचोक
भुम्लिचोक नेपालको गण्डकी अञ्चलको गोर्खा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५९२ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भुम्लिचोकको जनसङ्ख्या ३७५० छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
के२ हिमाल
केटु (K२) सगरमाथा पछि पृथ्वी माथि दोश्रो सबै भन्दा अग्लो पर्वत हो। जसको ऊँचाई ८६११ मि० (२८,२५१ फिट) छ, केटु कराकोरम श्रेणीकै हिस्सा हो जुन पाकिस्तानको गिलगितमा गिलगित-बल्टिस्तान र चीनको क्सिन्जियांगको टैक्सकोर्गन तजिक स्वायत्त देशको सिमामा स्थित छ। चीन तर्फबाट केटुमाथि आरोहण गर्न धेरै खतरनाक भएरै हो यसको आरोहण पाकिस्तान तर्फबाट धेरै गरिन्छ। यस पर्वतको अप्ठेरोपन र आठ हजारीमा दोश्रो सबैभन्दा धेरै मृत्यु दर हुनले केटु पर्वतारोही बीच क्रुर पर्वत भनेर पनि चिनिन्छ। प्रत्येक चार जना जो यस पर्वतमा आरोहण गर्न कोशिश गर्छनमा एक जनाको मृत्यु हुन जान्छ ।
हलदिया उपविभाग
हलदिया उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको पूर्व मिदनापुर जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
कम्पास
कम्पास (Compass)ले दिशाको ज्ञान गराउँछ। कम्पासलाई दिक्सूचक पनि भनिन्छ।
चुम्बकीय दिक्सूचक उत्तरी ध्रुवको दिशातर्फ सङ्केत गर्दछ। (ठीक-ठीक भन्नु हो भनें चुम्बकीय उत्तरी ध्रुव)।
दिक्सूचक महासागरहरू र मरुस्थलहरूमा दिशानिर्देशनका धेरै काम आउँछ, वा ती स्थानमा पनि जहाँ स्थानसूचकहरूको कमी हुन्छ।
सबैभन्दा पहिला दिक्सूचकको आविष्कार चीनका हान राजवंशले गरेको थियो। यो एक ठूलो चम्मच जस्तो चुम्बकीय वस्तु थियो जो काँसाको तस्तरीमा मैग्नेटाइट अयस्कलाई बसाएर बनाइएको थियो।
दिक्सूचकको प्राथमिक कार्य एक निर्देश दिशातर्फ सङ्केत गर्नु हो, जसदेखि अन्य दिशाहरू ज्ञात गरिन्छन्। ज्योतिर्विदहरू र पर्यवेक्षकहरूका लागि सामान्य निर्देश दिशा दक्षिण हुन्छ एवं अन्य व्यक्तिहरूका लागि निर्देश दिशा उत्तर हुन्छ।
==उपयोग= यदि भू-समान्वेषकहरूका पथप्रदर्शनका लागि दिक्सूचक न हुन्थ्यो भनें तिनको जल एवं स्थल यात्राहरू असम्भव हुन जान्छ। विमानचालकहरू, नाविकहरू, गवेषकहरू, मार्गदर्शकहरू, पर्यवेक्षकहरू, बालचरहरू एवं अन्य व्यक्तिहरूलाई दिक्सूचकको आवश्यकता हुन्छ। यसको उपयोग जल वा स्थलमा यात्राको दिशा, कुनै वस्तुको दिशा एवं दिङ्‌मान ज्ञात गर्न र विभिन्न अन्य कार्यहरूका लागि गरिन्छ।
इतिहास
यो अबसम्म विदित छैन कि दिक्सूचकको प्रयोग सर्वप्रथम कसले गर्‍यो। अति प्राचीन कालमा चीनिहरू द्वारा दिक्सूचकको प्रयोग गरिने कथा कदाचित्‌ एक कल्पित आख्यान नैं छ। यस्तो भनिन्छ कि २,६३४ ईसवी पूर्वमा चीन देशका सम्राट् "ह्वाङ्‌गटी'का रथमा दक्षिण दिशा प्रदर्शित गर्नका लागि एक यन्त्रको व्यवस्था रहन्थ्यो। यसको पनि सम्भावना छ कि अरबवासिहरूले दिक्सूचकको उपयोग चीनिहरूदेखि नैं सिकिएको हो र यसले नैं यूरोपमा प्रचलित गरेको हो।
यूरोपीय साहित्यमा दिक्सूचकको प्रथम परिचय १२०० ईसवीमा अथवा यसको उप्रान्त नैं मिल्दछ। सन्‌ १४०० ईसवीका उप्रान्तदेखि यस यन्त्रको उपयोग नौचालन, विमानचालन एवं समन्वेषणमा अत्यधिक बढेको हो। नाविक दिक्सूचक अत्यधिक समयसम्म ठूला नैं अपरिष्कृत यन्त्र थियो १८२० ईसवीमा बार्लोले चार पाँच समान्तर चुंबकहरूले युक्त एक पत्रक (card)को सूत्रपात गर्‍यो। सन्‌ १८७६मा सर विलियम टमसन (लार्ड केल्विन)ले आफ्नो शुष्क पत्रक दिक्सूचक (Dry card compass)को निर्माण गर्‍यो। सन्‌ १८८२मा द्रवदिक्सूचकको निर्माण भयो।
प्रकार
दिक्सूचक मुख्यत: चार प्रकारका हुन्छन् :
(१) चुम्बकीय दिक्सूचक (Magnetic Compass) - यो निदेशक बल प्राप्त गर्नका लागि पृथ्वीका चुम्बकीय क्षेत्रमा निर्भर गर्दछ।
(२) घूर्णदर्शीय दिक्सूचक (Gyroscopic compass) - यो पृथ्वीका घूर्णनदेखि आफ्नो निदेशक बल प्राप्त गर्दछ।
(३) रेडियो दिक्सूचक (Radio compass) - यसको कार्यप्रणाली बेतार सिद्धान्तमा आधारित छ।
(४) सूर्य अथवा तारा दिक्सूचक (Solar or Astral compass) - यसको उपयोग सूर्य अथवा कुनै ताराहरूका दृष्टिगोचर भएमा निर्भर गर्दछ।
चुम्बकीय दिक्सूचक
चुम्बकीय दिक्सूचक क्षैतिज दिशा ज्ञात गर्ने यन्त्र हो। यस यन्त्रका साधारण रूपमा एक चुम्बकीय सियो हुन्छ, जो एक चूलका माथि यसरी संतुलित रहन्छ कि त्यो पृथ्वीका चुम्बकीय क्षेत्रको क्षैतिज दिशामा घूमनका लागि स्वतन्त्र हुन्छ।
अविच्छिन्न विद्युत आपुर्ती
अविच्छिन्न विद्युत आपुर्ती (Uninterruptible power supply) वा यूपिएस सिमित समयको लागि विद्युतको समुचित आपुर्ति गर्ने विद्युतिय उपकरण हो ।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानव विकास सूचकाङ्क मानवको जीवन अपेक्षा, शिक्षा र आय सूचकाङ्कलाई प्रयोग गरेर निकालिएको समग्र तथ्याङ्कले कुनै पनि देशको मानव विकास निकाल्ने गरिन्छ। मानव विकास सूचकाङ्कलाई सन् १९९० मा पाकिस्तानी अर्थशास्त्री महबुब उल हक र भारतीय अर्थशास्त्री अमर्त्य सेनद्वारा सिर्जना गरिएको थियो र संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रममा प्रकाशित भएको थियो ।
कम्पास
चुम्बकीय दिक्सूचक
"समान ध्रुवहरूमा परस्पर प्रतिकर्षण र असमान ध्रुवहरूमा परस्पर आकर्षण हुन्छ', यही चुम्बकीय दिक्सूचकको सिद्धान्त छ। तदनुसार, आफ्नो गुरूत्वकेन्द्रदेखि स्वतंत्रतार्पूक लटकाई भएको चुम्बकीय सुई, क्षेतिज समतलमा उत्तर र दक्षिणतर्फ सङ्केत गर्दछ, किनभनें त्यसमा पृथ्वीका चुम्बकीय क्षेत्रको क्षैतिज संघटक कार्य गर्दछ।
मानव विकास सूचकाङ्क
सन् २०१० मा मानव विकास प्रतिवेदनमा असमान-समायोजित मानव विकास सूचकाङ्क सुरु गरिएको थियो। सरल मानव विकास सूचकाङ्क पनि उपयोगी रहेको छ, तर असमान-समायोजित मानव विकास सूचकाङ्कको उपयोगले (असमानताको लागि लेखाङ्कन) मानव विकासको वास्तविक तह र क्षमता "मानव विकास सूचकाङ्क" निकाल्न सकिन्छ। 2020 UN Human Development Report.svgका श्रेणीहरू प्रस्तुत गरिएको विश्वको नक्सा (सन् २०१९ को तथ्याङ्कमा आधारित, सन् २०२० मा, प्रकाशित) Countries by Human Development Index (2020).pngको आधारमा देशहरू वा क्षेत्रहरूको विश्वको नक्सा, ०.०५० को वृद्धिमा प्राप्ताङ्क (सन् २०१९ को तथ्याङ्कमा आधारित, सन् २०२० मा, प्रकाशित)
{{Legend|#003C00|≥ ०.९००}} {{Legend|#007F00|०.८५०–०.८९९}} {{Legend|#00C400|०.८००–०.८४९}} {{Legend|#00F900|०.७५०–०.७९९}} {{Legend|#D3FF00|०.७००–०.७४९}} {{Legend|#FFFF00|०.६५०–०.६९९}} {{Legend|#FFD215|०.६००–०.६४९}} {{Legend|#FFA83C|०.५५०–०.५९९}} {{Legend|#FF852F|०.५००–०.५४९}} {{Legend|#FF5B00|०.४५०–०.४९९}} {{Legend|#FF0000|०.४००–०.४९९}} {{Legend|#A70000|≤ ०.३९९}} {{Legend|#C0C0C0|तथ्याङ्क उपलब्ध नभएको}}
कम्पास
चुम्बकीय दिक्सूचक
यसमा निम्नलिखित त्रुटीहरू पाइन्छन् :
मानव विकास सूचकाङ्क
मानव विकास सूचकाङ्क निरपेक्ष नभई सापेक्ष हुन्छ। यो सूचकाङ्कको गणना गर्दा मुख्य तीन सूचकहरु औसत आयु, साक्षरता र प्रति व्यक्ति आयलाई समावेश गरिन्छ। स्वास्थ्यको बारेमा सबै किसिमका सूचनाहरु समेट्न कठिन हुने हुदा स्वास्थ्यको सांराशको रूपमा प्रत्याशित आयुलाई समावेश गरिन्छ। शिक्षाको सरल सारांश नापको रूपमा औसत साक्षरता दर र स्कूल भर्ना दरको औसतलाई समावेश गरिन्छ। जीवन यापन स्तरको नाप गर्न प्रति व्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादनबाट उपलब्ध औसत क्रयशक्तिको आधारमा प्रति व्यक्ति आय गणना गरी समावेश गरिन्छ । माथिको तीनवटै सूचकहरूलाई यसप्रकार उल्लेख गरिएको छ।
कम्पास
चुम्बकीय दिक्सूचक
१. विचरण (Variation) - यो भौगोलिक याम्योत्तर र चुम्बकीय याम्योत्तरका मध्य बन्नेवाला कोण छ, जो दिक्सूचकको स्थितिमा निर्भर गर्दछ। वास्तवमा, दिक्सूचकको सुई ठीक उत्तरतर्फ सङ्केत गर्दैन। परिणामत: दिक्सूचकका पाठ्यांकमा त्रुटि आउँछ, जसलाई नाविकगण विचरण र वैज्ञानिकगण दिक्पात (declination) भन्दछन्। यो चुम्बकीय पर्यवेक्षणहरू द्वारा ज्ञात गरिन्छ र सारणिहरूका रूपमा प्रकाशित गर्न दिइन्छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
स्वास्थ्य
औसत आयुले अनुमानित रूपमा मानिसको जीवित रहने प्रत्याशा भन्ने बुझाउ“छ । यो मुख्यतः शिशु मृत्युदरमा भर पर्ने हु“दा शिशु मृत्युदर कम हुने देशका मानिसको औसत आयु बढी हुन्छ भने शिशु मृत्युदर बढी हुने देशका मानिसको औसत आयु कम हुन्छ । पोषण र स्वास्थ्य सुविधा धेरै हुने ठाउ“मा शिशु मृत्युदर कम हुने हु“दा औसत आयुले स्वास्थ्यका बारेमा सुचना प्रदान गर्छ । स्वास्थ्यको सर्वोत्तम नाप आयु प्रत्याशालाई मानिएको छ कनिभने यसले एकातिर पोषणको कुराालई धयनमा राख्छ भने अर्कातिर शिशु मृत्युदरलाई पनि ध्यान दिएको हुन्छ । आयु प्रत्याशा नाप गर्न सम्पूर्ण जनसङ्ख्याको प्रत्येक उमेर समूहको जनसङ्ख्याको जीवितता अनुपातको जनसांख्यिक इतिहास विश्लेषण गरिन्छ । यस नापमा स्वास्थ्यको जुन नाप प्रयोग गरिन्छ त्यसालई जन्मका समयको आयु प्रत्याशा भनिन्छ । किनभने प्रत्येक उमेर समूहको आयु प्रत्याशा फरक फरक हुन्छ । आयु प्रत्याशाका उच्चतम र न्यूनतम अंकहरूको अन्तरको तुलनात्मक मान निकालेर आयु प्रत्याशा सूचक प्राप्त गरिन्छ । आयु प्रत्याशाको उच्चतम र न्यूनतम मान सं.रा.सं.ले अहिलेलाई ८५ वर्ष र २५ वर्ष लिएको छ ।
कम्पास
चुम्बकीय दिक्सूचक
२. विचलन (Deviation) - चुम्बकीय याम्योत्तर र दिक्सूचकका पाठ्यांकमा यो अर्का प्रकारको त्रुटि, जसलाई विचलन भन्दछन्, स्थानीय चुँबकीय प्रभावहरू (जस्तै जलयान, वायुयान एव मोटरकारका इस्पातका प्रभाव) द्वारा उत्पन्न हुन्छ। दिक्सूचकधानी (Binnacle or compass stand)मा फलामका टुकडे र त्रुटिपूरक चुंबक लगाने से, यो त्रुटि यथासम्भव टाडा गर्न दिए जान्छ। अवशिष्ट विचलनलाई प्रदर्शित गरती भएको एक सारणी बनाइन्छ। प्रत्येक विचलनसारणी एक विशेष दिक्सूचक संस्थापनका लागि नैं प्रयुक्त हुन्छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
ज्ञान र सूचना
औसत साक्षरताले शिक्षाको सम्बन्धमा देशले कतिको उन्नति गरेको छ भन्ने कुरा व्यक्त गर्छ । देशमा जति धेरै शिक्षित हुन्छन् त्यति नै देशको आर्थिक र सामाजिक विकास गर्न सजिलो हुन्छ । औसत साक्षरता दरमा प्रौढ साक्षरता र स्कूल भर्ना दरलाई समावेश गरिएको हुन्छ तर त्यसमा उच्च शिक्षा तर्पmको उपलब्धीलाई भने समावेश गरिदैन । प्रौढ साक्षरतालाई बढी भार दिइन्छ र विद्यालय भर्ना दरलाई कम भार दिइन्छ । यी मानहरूको पनि अधिकतम र न्यूनतम उपलब्धिको तुलनात्मक मान प्राप्त गरिन्छ । जसलाई साक्षरता सूचक भनिन्छ । यी दुवै उपलब्धिको अधिकतम र न्यूनतम मान क्रमशः १०० र ० मानिएको छ ।
कम्पास
नाविक दिक्सूचक (Mariner's Compass)
यो चुम्बकीय दिक्सूचक साधारण यन्त्रको अपेक्षा अधिक जटिल एवं यथार्थ हुन्छ। यस यन्त्रका पाँच मुख्य भाग हुन्छन् : पत्रक, चुम्बकीय सुइयाँ, रत्नित टोपी (jewelled cap), कीलक (द्रत्ध्दृद्य) तथा कटोरा। पत्रकका केन्द्रमा रत्नित टोपी संलग्न रहन्छ तथा पत्रकका तल विभिन्न चुम्बकीय सुइयाँ संलग्न रहन्छ। पत्रक र सुइहरूको यो संपूर्ण व्यवस्था, कटोरेका भित्र एक केन्द्रीय कीलकमा आरोपि यस प्रकार संतुलित रहन्छ कि चाहे पोतको स्थितिमा कति पनि परिवर्तन हो जाए, दिक्सूचक पत्रक सदैव क्षैतिज अवस्थामा रहन्छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
आर्थिक स्तर
प्रति व्यक्ति आय एउटा महत्त्वपूर्ण आर्थिक सूचक हो । जसले देशमा मानिसहरूलाई मर्यादित जीवनस्तरमा बा“च्नका लागि आवश्यक पर्ने साधनहरु कत्तिको प्राप्त छन् भन्ने कुराको सूचना प्राप्त हुन्छ । प्राचीन अवधारणामा प्रतिव्यक्ति आय वा राष्ट्रिय आयलाई नै मानवीय विकासको प्रमुख सूचक मानिन्थ्यो । अहिले आयलाई महत्त्व दिइएको छ । तथापि सम्पूर्ण सूचक मानिएको छैन । प्रति व्यक्ति आयले क्रय शक्तिको ठीक नाप दिन नसक्ने हुंदा सर्वप्रथम त्यसलाई क्रयशक्तिमा रुपान्तर गरिन्छ । त्यसैले यस नापको नाम प्रतिव्यक्ति आय क्रय शक्ति सूचक (पी पी पी) हो । प्रतिव्यक्ति आय क्रय शक्ति कसरी अनुमान गर्ने ? प्रति व्यक्ति आय क्रय शक्ति पत्ता लगाउन क्रयशक्ति समताको प्रयोग गरिन्छ । यसको कारण के हो भने प्रति व्यक्ति आयले भन्दा क्रय शक्ति समताले आयको वास्तविक जानकारी प्राप्त हुन्छ । क्रय शक्ति समतालाई एउटा उदाहरणद्वारा व्याख्या गर्न सकिन्छ । मानौ. एउटा ब्रेड जुन नेपालमा ५० रु मा पाइन्छ त्यस्तै ब्रेडलाई अमेरिकामा एक डलर पर्छ । मुद्राको विनिमय दर अनुसार १ यु एस डलरले १०० नेरु साट्न सकिन्छ भने नेपालमा १ डलरले २ वटा ब्रेड किन्न सकिन्छ । यदि नेपालको प्रति व्यक्ति आय ५०० यु एस डलर छ भने नेपालको क्रय शक्ति समता ५०० डलरको २ गुना बढी हुन्छ । यस क्रय शक्तिको अधिकतम मान ४०००० डलर तथा न्यूतनम मान २०० डलर मानिएको छ ।
मलहन्मा
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
कम्पास
नाविक दिक्सूचक (Mariner's Compass)
दिक्सूचक पत्रक कागज अथवा अभ्रकको एक क्षैतिज वृत्ताकार चकती हुन्छ। यो पत्रक, स्पष्ट रूपले प्रधान दिग्बिंदुहरू (cardinal points), उत्तर, पूर्व, दक्षिण र पश्चिम,मा चिन्हित रहन्छ। यी विंदुहरूका मध्यमा अन्त: प्रधान दिग्विंदु उत्तर पूर्व, उत्तर पश्चिम, दक्षिण पूर्व र दक्षिण पश्चिम, अंकित हुन्छन्। यिनको मध्यमा पनि अर्धबिंदु र चतुर्थ बिंदु अंकित हुन्छन्। यस प्रकार पुरानो दिक्सूचक पत्रकका किनारमा दिशामा ३२ बिंदु अंकित हुन्छन्, र तिनको बीचको अन्तरका तुल्य हुन्छ।
मलहन्मा
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
HDI निकाल्न प्रत्येक सूचकको अधिकतम र न्यूनतम अङ्क थाहा हुनु पर्दछ । यी उच्चतम र न्यूनतम अङ्क सं.रा.सं.ले गणना गरेको हुन्छ ।
कम्पास
दिङ्‌मान (Bearing)
दिक्सूचक द्वारा उत्तरी दिशा ज्ञात गर्नका पश्चात्‌ यानचालकको उत्तरी दिशा एवं त्यसको अहिलेष्ट मार्गको दिशाका मध्य बन्ने कोणलाई ज्ञात गर्ने आवश्यकता हुन्छ। दिक्सूचक द्वारा ज्ञातको भएको कुनै लक्ष्यको दिशा त्यसका दिक्मान कहलाउँछ। दिक्मान त्यसै प्रकार अंसहरूमा प्रदर्शित गरिन्छ, जस प्रकार रेखागणितमा कोण।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
तीनवटै सूचकसंग कुनै देशका सम्बन्धित उपलब्धिहरु तुलना गरेर छुट्टा छुट्टै सूचक अङ्क प्राप्त गरिन्छ र सबैको औसत प्राप्त गरे पछि HDI प्राप्त हुन्छ। HDI कोमान ० र १ को बीचमा हुन्छ । १ ले सबै क्षेत्रमा शत प्रतिशत उन्नति भएको देखाउछ ।
कम्पास
द्रव दिक्सूचक
यो चुम्बकीय दिक्सूचकको नैं एक प्रकार छ र विश्व उपयोगको वस्तु भएको छ। यसमा चुंबक ताम्रप्लव कोष्ठ, नीलम (sapphire) टोपी तथा अभ्रकपत्रकको सरलतादेखि घूमने व्यवस्था हुन्छ। कटोरा आसुत जल र ३५ प्रतिशत ऐलकोहलका मिश्रणदेखि भरा हुन्छ। यो उपकरण द्रवमा ठीक डूब जान्छ। कीलकमा घर्षण न्यूनतम हुन्छ र चुम्बकीय सुई अवमंदित (damped) दोलन गर्न लाग्दछ, जसदेखि दिक्सूचनपठन अविलंब र सुविधापूर्ण हुन जान्छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
निम्नलिखित उदाहरणमा HDI निकाल्ने विधिलाई स्पष्ट गरिएको छ ।
कम्पास
शुष्कपत्रक अथवा टमसन दिक्सूचक
यो अङ्ग्रेजी व्यापारी बेडेमा प्रयुक्त हुन्छ तथा द्रवदिक्सूचकदेखि पत्रकका हल्केपन र सुइहरूको दुर्बलतामा भिन्न हुन्छ। यस्ता दिक्सूचक कंपन र अघात द्वारा अत्यधिक विक्षेपित हुन्छन् र एक पल्ट विक्षेपित भएमा पर्याप्त समयका माथिान्त संतुलित अवस्थामा आउँछन्। यसै कारण द्रवदिक्सूचक शुष्कपत्रक दिक्सूचकको अपेक्षा अत्यधिक उपयोगी छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
मानौं नेपालको प्रति व्यक्ति आय ७५० यु एस डलर,
कम्पास
घूर्ण चुम्बकीय दिक्सूचक
यो विशेष प्रकारको चुम्बकीय दिक्सूचक छ। यसमा आवर्तन त्रुटीहरू हुँदैनं र यस कारण द्रुत आवर्तन (rapid turns)लाई यो यथार्थतापूर्वक निर्देशित गर्न सक्छ। घूर्णंचुम्बकीय दिक्सूचकमा एक स्वत:चालित घूर्णदर्शी चुम्बकीय व्यवस्थाका संरेखण (alignment)मा रखा रहन्छ। यस प्रकार घूर्णाक्ष दिक्सूचक र चुम्बकीय दिक्सूचक एक यन्त्रमा संयोजित गरिदिए जान्छन्, जसदेखि बाह्य समंजनको कुनै आवश्यकता छैन रहती।
भूप्रेरण दिक्सूचक (Earth Induction Compass) - यो पनि चुम्बकीय दिक्सूचक छ, जसको कार्यप्रणाली पृथ्वीका चुम्बकीय क्षेत्र द्वारा प्रेरित विद्युद्वाहक बल (induced e.m.f,)को मापमा आधारित छ। यसमा एक कुंडली हुन्छ, जो ऊर्ध्वाधर अक्षमा घूर्णन गर्दछ। यसको उपयोग मुख्यत: विमानचालक गर्दछन्।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
आयु प्रत्याशा ६५ वर्ष,
कम्पास
घूर्ण चुम्बकीय दिक्सूचक
दस्ती दिक्सूचक (Hand compass), समपार्श्वीय दिक्सूचक (Prismatic compass), वायुयान दिक्सूचक (Air-craft compass), सर्वेक्षण दिक्सूचक (Surveyor's compass), टैंक दिक्सूचक (Tank compass) प्रभृति, चुम्बकीय दिक्सूचकका नैं विभिन्न प्रकार छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
मानवीय विकास सूचक HDI निकाल्ने तरीका
साक्षरता दर ६५ प्रतिशत र प्राथमिक तहमा भर्ना दर ७५ प्रतिशत छ ।
कम्पास
घूर्णाक्ष दिक्सूचक
यो अचुम्बकीय दिक्सूचक छ, जो भ्रममान चकती (disc)का सिद्धान्तमा कार्य गर्दछ। यसको उपयोग नौबेडेका पोतहरूमा गरिन्छ। यसमा एक घूर्णदर्शी हुन्छ, जो ८,६०० घूर्णन प्रति मिनटको चालदेखि प्रत्यावर्ती धारा द्वारा चालित हुन्छ। यसको कार्यसिद्धान्त पृथ्वीका घूर्णनमा आधारित छ। यस यन्त्रका लागि विचरण र विचलनका कुनै संशोधनको आवश्यकता हुँदैन। यो यथार्थ उत्तर दिशालाई सूचित गर्दछ। पोतहरूमा चुम्बकीय दिक्सूचकहरूका स्थानमा यसको उपयोग अत्यधिक हुँदैछ।
मानव विकास सूचकाङ्क
१. आयु सूचक
६५–२५= ४० र ८५–२५=६० लाई भाग गर्ने ४०÷६० = ०.६६७
सिंग्याही
सिंग्याही नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
मानव विकास सूचकाङ्क
२. शैक्षिक स्तर सूचक
क) भर्ना सूचक ७५–०=७५ र १००–० =१००लाई भाग गर्ने ७५÷१००= ०.७५०
कम्पास
रेडियो दिक्सूचक
यो पनि अचुम्बकीय दिक्सूचक छ। यो जस रेडियो स्टेशनदेखि समस्वरित (tuned) गरिन्छ, त्यो भन्दा सम्बधित दिशा सूचित गर्दछ। यसको रूप साधारणतया पाश एरियल (loop aerial) सदृश हुन्छ, जस्तो ती घरेलू रेडियो सेटहरूमा प्रयुक्त हुन्छ जसमा बाह्य एरियल छैनते। रेडियो दिक्सूचक द्वारा धेरैेरे व्यक्तिहरूको जीवन समुद्रमा बचाया जा सका छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
२. शैक्षिक स्तर सूचक
ख) प्रौढ साक्षरता सूचक ६५–०= र १००–० लाई भाग गर्ने ६५÷१००=०.६५०
कम्पास
सूर्य अथवा तारा दिक्सूचक
यो सूर्य दिशाको सहायतादेखि यथार्थको उपसन्न दिशा ज्ञात गरनको यन्त्र छ। सूर्य दिक्सूचक विशेषत: ध्रुवीय उडान (polar flights)का लागि लाभप्रद हुन्छन्। यहाँ चुम्बकीय विचरण र निदेशक बलका परिवर्तनका कारण चुम्बकीय दिक्सूचकको प्रयोग अत्यधिक कठिन हुन्छ।
मानव विकास सूचकाङ्क
२. शैक्षिक स्तर सूचक
दुवैलाई अलग अलग भार दिएर औसत प्राप्त गर्ने ०.६६७(०.७५०)+०.३३३(०.६५०) =०.५००२५+०.२१६४५=०.७१६७
३. प्रति व्यक्ति आय क्रय शक्ति समता सूचक
माथिको उदाहरण अनुसार ७५० प्रति व्यक्ति आयको क्रय शक्ति यसको २ गुना अर्थात् १५०० हुन्छ ।
आय सूचकको गणना यस प्रकार छ–
१५००–२००= १३०० तथा ४००००–२००= ३८८०० लाई भाग गर्ने १३००÷३८८००=०.०३३५
मानव विकास सूचक अंकको विश्लेषण निम्नलिखित प्रकार गरिन्छ ।
रिभर्सलिघ
रिभर्सलिघ क्विन्सल्यान्डको उत्तर पश्चिममा रहेको छ । यो अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा प्रसिद्ध जिवाश्म स्तनधारी सम्पदाहरू रहेको क्षेत्र हो । यसको १०० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रमा प्राचीन स्तनधारी जीवहरूको अवशेष रहेको छ । यस सम्पदालाई सन् १९९४ मा नाराकुर्टे गुफा राष्ट्रिय निकुञ्ज सँगै विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सूचिकृत गरिएको हो ।
सोनल चौहान
सोनल चौहान एक भारतीय फेसन मोडल, गायिका र अभिनेत्री हुन् जो मुख्य रूपमा तेलुगु चलचित्र र बलिउड चलचित्र उद्योगमा अभिनय गर्ने गर्छिन्। उनी सौन्दर्य प्रतियोगिता जितेर अभिनेत्रीको रूपमा बलिउड चलचित्र 'जन्नत'मा अभिनय गरेर आफ्नो चलचित्र जीवनको पदार्पण गरेकी थिइन्।
प्रारम्भिक जीवनी
चौहानको जन्म भारतीय राजपुत परिवारमा भएको हो। उनले आफ्नो विद्यालय शिक्षा नोएडाको दिल्ली पब्लिक स्कूलबाट पुरा गरिन्। उनले यसपछि नयाँ दिल्लीको गार्गी कलेजबाट मनोविज्ञान विषयमा स्नातक उतिर्ण गरेकी हुन्।
मोडलिङ करियर
सन् २००५ मा सोनलले मलेसियाको सारावाक राज्यमा आयोजना गरिएको 'मिस वर्ल्ड टुरिज्म २००५' को उपाधि जित्न सफल भएकी थिइन्। उनी मिस वर्ल्ड टुरिज्मको उपाधि जित्ने पहिलो भारतीय हुन्। उनी मोडलिङ तथा फेसन पत्रिका 'एफएचएम'को आवरण पृष्ठमा समेत देखा परेकी छिन्।
लुङ्ग्रा
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार,सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, सेती अञ्चलको अछाम जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३,५१५ रहेको थियो भने यस गाविसमा ७१४ घरधुरी रहेका थिए।
पल्युल सम्प्रदाय
पल्युल सम्प्रदाय (तिब्बती:, वयली: dpal yul chos rgyud,) तिब्बती बौद्ध धर्मको ञिङमा पारम्परिक छ मूल मठ मध्ये पल्युल मठसँग सम्बन्धित् सम्प्रदाय हो। यो मठ पल्युल सम्प्रदायको पहिलो सिंहासन-धारक विद्याधर कुन्जाङ शेसरब द्वारा सन् १६६५ मा स्थापित गरेको थियो जुन आजकल चिनको सिचुआन प्रान्त, बैयु काउंटी, गर्जे तिब्बती स्वायत्त प्रान्तको पूर्वी शहरमा पर्दछ। वास्तवमा पल्युल एक ठाउँको नाम हो र पछि गएर त्यस ठाउँको गोन्पा अथवा मठ लाई पल्युल मठ वा पल्युल गोन्पा र त्यसै मठको बौद्ध महासिद्ध र गुरु हरूमा सम्बन्धित ञिङमा साम्प्रदायिक परम्परालाई पल्युल सम्प्रदायको नाम रहन्न गएको हो।