cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेपाली भाषा
नेपाली भाषा एक आर्य भाषा हो जुन दक्षिण एसियाको हिमालय क्षेत्रमा बोलिन्छ। यो नेपालको आधिकारिक, र सबैभन्दा व्यापक रूपमा बोलिने भाषा हो, जहाँ यसले सम्पर्क भाषाको रूपमा पनि काम गर्दछ। भारतीय राज्य सिक्किम र पश्चिम बङ्गालको गोर्खाल्यान्ड क्षेत्रीय प्रशासनमा नेपाली भाषाको आधिकारिक हैसियत छ र अरुणाचल प्रदेश, असम, हिमाचल प्रदेश, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम र उत्तराखण्ड राज्यहरूमा पनि नेपाली बोल्नेहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्या छ। नेपाली भाषा भुटानको लगभग एक चौथाई जनसङ्ख्या द्वारा बोलिन्छ। म्यानमारमा यो भाषा बर्मेली नेपालीले बोल्छन्। मध्यपूर्व, ब्रुनाई, अस्ट्रेलिया र विश्वभरका विदेशमा रहेका नेपालीले पनि यो भाषा प्रयोग गर्छन्। नेपाली लगभग १.६ करोड मातृभाषीहरू र अर्को ९ लाख मानिसले दोस्रो भाषाको रूपमा बोल्छन्।
नेपालीलाई सामान्यतया आर्य भाषा परिवारको उत्तरी क्षेत्रको पूर्वी पहाडी समूहमा वर्गीकृत गरिएको छ। यो भाषा १०औँ र १४औँ शताब्दीको आसपासमा खस राज्यको राजधानी सहर कर्णाली प्रदेशको सिन्जा उपत्यकाबाट उत्पत्ति भएको हो। नेपाली मूल रूपमा खस जनजातिहरूले बोलेका थिएँ, दक्षिण एसियाको हिमालय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने आर्य भाषिक जातिय समुदाय। शताब्दीयौंदेखि, संस्कृत, मैथिली, हिन्दी र बङ्गालीबाट फरक प्रभाव भएका नेपाली भाषाका विभिन्न बोलीहरू हालको नेपाल र उत्तराखण्डका विभिन्न क्षेत्रहरूमा देखा परेको विश्वास गरिन्छ, जसले नेपालीलाई सम्पर्क भाषा बनाएको छ। देवनागरी लिपिमा लेखिने यो भाषामा २ किसिमका वर्णमाला छन्। स्वरवर्णमा १२ र व्यञ्जनवर्णमा ३६ वटा वर्णहरू रहेका छन्।
नामकरण
आधिकारिक र व्यापक रूपमा नेपाली भाषा भनिने यस भाषालाई समुदाय स्तरमा अन्य नामले पनि चिन्ने गरिन्छ। नेपाली भाषाका अधिकांश शब्द खस भाषा बाट अाएका हुँनाले यसलाइ प्रारम्भीक कालमा खस कुरा अर्थात् खस जातिको भाषा वा बोली भनिन्थ्यो । जुन भाषा पश्चिमी नेपालमा खस राज्य कालमा प्रचलित भयो। शाह वंशीय कालमा गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा नेपालको एकीकरण पछि, नेपाली भाषालाई गोर्खालीहरूले बोल्ने भएकोले गोरखा भाषा भनेर चिनिन थाल्यो । पहाडी क्षेत्र अर्थात सामान्यतया हिउँ नपर्ने वा हिउँदमा मात्र पर्ने क्षेत्रमा बढी प्रचलीत भएकोले यस भाषालाई पर्वते अर्थात् पहाड बासीहरूको भाषा पनि भनिन्छ । यद्यपि विशाल खस साम्राज्य कालमा जडान क्षेत्र अर्थात बढी जाडो हुँने र हीउँ पर्ने क्षेत्रहरू जुम्ला,हुम्ला,तल्लो डोल्पा अनि ताक्लाकोट वरपरका कैलाश मान सरोवर साथै ब्रम्हपुत्र उपत्यका अादी क्षेत्रमा पनि खस भाषा प्रचलित िथयो । तर हिमाली क्षेत्रमा पातलो बस्ती हुँने र अधिकांश जनसंख्या पहाडी क्षेत्रमा हुँने भएकाले पाहाडी वा पर्वते कहलिन गयो ।
उत्पत्ति र विकास
वर्तमान नेपालीको प्रारम्भिक रूपहरू १०-१४औँ शताब्दीमा, खस राज्यको समयमा हालको पश्चिमी नेपालको मध्य आर्य भाषा परिवार अपभ्रंश भाषाभाषीहरूबाट विकसित भएको थियो। यो भाषा संस्कृत, प्राकृत र अपभ्रंशबाट विकसित भएको हो। खस राज्यको पतनपछि कर्णाली-भेरी क्षेत्रमा बाइसे राज्यहरूर गण्डकी क्षेत्रमा चौबिसी राज्यहरूमा विभाजन गरियो। नेपालीको हालको प्रचलित संस्करण करिब ५०० वर्षअघि कर्णाली–भेरी–सेतीबाट पूर्वतर्फका खस जातिको एउटा शाखा कर्णाली र गण्डकी बेसिनका तल्लो उपत्यकामा बसोबास गरेपछि उत्पत्ति भएको मानिन्छ।
तराई र नेपालको मध्य पहाडको विशाल भूभागमा शासन गर्ने सेन राज्यको पालामा नेपाली भाषा अवधी, भोजपुरी, ब्रज र मैथिली भाषा लगायत भारतीय भाषाहरूबाट प्रभावित भएको थियो। नेपाली भाषी र सेनाबीच घनिष्ट सम्बन्ध थियो, पछि यो भाषा यस क्षेत्रको भाषिक बन्यो। फलस्वरूप, व्याकरण सरलीकृत भयो, शब्दावली विस्तार भयो, र यसको ध्वनीविज्ञान नरम भयो, यसलाई समक्रमित गरेपछि, नेपालीले पुरानो भाषाहरूमा रहेको जटिल अवनयन प्रणालीलाई गुमाएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकामा (तत्कालीन नेपाल मण्डल भनेर चिनिन्थ्यो), लक्ष्मीनरसिंह मल्ल र प्रताप मल्लको शासनकालमा नेपाली भाषाका शिलालेखहरू देख्न सकिन्छ, जसले काठमाडौँ उपत्यकामा नेपाली भाषीहरूको उल्लेखनीय वृद्धिलाई सङ्केत गर्छ।
मध्य नेपाली
गोरखा राज्यका शाह राजाहरूबाट नेपाली भाषाको संस्थागत सुरुवात भएको मानिन्छ। नेपालको एकीकरण पछि, नेपाली भाषा १८औँ शताब्दीमा नेपाल अधिराज्यको दरबारमा बोलिने हुदा राज्यको सम्पर्क भाषा भयो। मध्य नेपालीमा प्रारम्भिक कृतिहरू मध्ये एक गोरखाका राजा राम शाहको शासनकालमा लेखिएको हो, जुन अज्ञात लेखकले राम शाहको जीवनी नामक पुस्तक लेखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको दिव्योपदेश, उनको जीवनको अन्त्यतिर लेखिएको पुस्तक नेपाली साहित्यको निबन्धको पहिलो कृति मानिन्छ। करी  लाई गारी मा परिवर्तन गर्ने र हुनुलाई छसँग मिलाएर हुन्छ लगायतका केही परिवर्तनहरू गरियो। यस समयमा लेखिएको सबैभन्दा प्रमुख कृति भानुभक्त आचार्यको भानुभक्त रामायण थियो, महाकाव्य रामायणको संस्कृतबाट नेपालीमा पहिलो पटक अनुवाद भएको थियो। आचार्यको कृतिले गर्दा कतिपयले नेपाललाई एकीकरण गर्ने पृथ्वीनारायण शाहको तुलनामा नेपालको "सांस्कृतिक, भावनात्मक र भाषिक एकीकरण" भनेर वर्णन गरेका छन्।
आधुनिक नेपाली
नेपालीको आधुनिक काल २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा सुरु हुन्छ। यस अवधिमा राणा वंशले नेपाली भाषालाई शिक्षाको भाषा बनाउन विभिन्न प्रयासहरू गरे, जसमा गोरखापत्र र गोरखा भाषा प्रकाशन समितिको स्थापना गर्ने क्रमशः देव शमशेर र चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणाले गरेका थिएँ। यस समयमा, नेपालीसँग हिन्दी र बङ्गाली भाषाहरूको तुलनामा सीमित साहित्य थियो, विशेष गरी बनारसमा एउटा आन्दोलन, र दार्जिलिङमा वर्दीधारी नेपाली पहिचान सिर्जना गर्न सुरु गरिएको थियो, जुन पछि सात सालको क्रान्ति र पञ्चायती व्यवस्थाको समयमा नेपालमा अपनाइयो। नेपाली साहित्य, संस्कृति, कला र विज्ञानको विकास र प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले सन् १९५७ मा राजकीय नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान स्थापना भएको थियो।
पश्चिम बङ्गालमा, नेपाली भाषालाई पश्चिम बङ्गाल सरकारले सन् १९६१ मा दार्जिलिङ जिल्ला र कालिम्पोङ र खरसाङको आधिकारिक भाषाको रूपमा मान्यता दिएको थियो। नेपाली भाषालाई भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूचीमा समावेश गर्न सन् १९८० को दसकतिर भारतमा नेपाली भाषा आन्दोलन भयो। सन् १९७७ मा, भारतीय साहित्यको प्रवर्द्धनमा समर्पित संस्था साहित्य अकादमीले नेपालीलाई आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरेको थियो। सिक्किमलाई भारतमा गाभिएपछि, सिक्किम आधिकारिक भाषा ऐन, १९७७ ले नेपालीलाई राज्यको आधिकारिक भाषाको रूपमा बनायो। २० अगस्ट १९९२ मा लोकसभाले नेपाली भाषालाई आठौं अनुसूचीमा समावेश गर्ने प्रस्ताव पारित गर्‍यो।
नेपाल
नेपाली भाषा शिक्षा, प्रशासन, मिडिया, अदालत र प्रकाशनमा सरकारी कामकाजको भाषाको रूपमा काम गर्दछ। नेपालको संविधानको भाग १ ले सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको सरकारी कामकाजको भाषासँग सम्बन्धित छ। धारा ६ अन्तर्गत आधिकारिक "राष्ट्रभाषा" "नेपालमा मातृभाषाका रूपमा बोलिने सबै भाषाहरू" हुनेछन्। धारा ७ मा देवनागरी लिपिमा नेपाली समावेश गरी नेपालको सरकारी कामकाजको भाषा लेखिएको छ:
भारत
३१ अगस्ट १९९२ मा, भारतको संसदले कोङ्कणी, मणिपुरी र नेपालीलाई भारतमा आधिकारिक हैसियतको भाषाको रूपमा दिनको लागि भारतीय संविधानको आठौँ अनुसूचीमा संशोधन गर्न एक विधेयक पारित गर्‍यो। भारतीय राज्य सिक्किम र पश्चिम बङ्गालको गोर्खाल्यान्ड क्षेत्रीय प्रशासनमा नेपालीको आधिकारिक हैसियत छ। अरुणाचल प्रदेश, असम, हिमाचल प्रदेश, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम र उत्तराखण्ड राज्यहरूमा पनि नेपाली बोल्नेहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्या छ।
भुटान
भुटानमा करिब एक चौथाई जनसङ्ख्याले नेपाली भाषा बोल्ने भए पनि भुटानमा यसको आधिकारिक हैसियत छैन। नेपाली भाषा बोल्नेहरूलाई ल्होत्साम्पा ("दक्षिणी") भनिन्छ। भुटानी सरकारले बनाएका विभिन्न कानुनका कारण धेरै नेपाली भाषा बोल्ने भुटानी जनता विस्थापित भएका छन्।
नेपाल
एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८ अनुसार नेपालको ४४.६% जनसङ्ख्याले नेपालीलाई पहिलो भाषाको रूपमा बोल्छन् र ३२.८% नेपालीले दोस्रो भाषाको रूपमा बोल्छन्। नेपाल भित्र १२,३००,००० वक्ताहरू छन् र नेपाली भाषा २०,२५०,९५२ द्वारा बोलिन्छ, लगभग ७७.२०% जनसङ्ख्या, तिनीहरूको पहिलो भाषा र दोस्रो भाषाको रूपमा।
भारत
भारतको २०११ को जनगणना अनुसार भारतमा कुल २,९२६,१६८ नेपाली भाषा बोल्नेहरू थिएँ।
मदन भण्डारी
<section begin=अंश />मदनकुमार भण्डारी (वि.सं. २००९-२०५०) नेपालका राजनीतिज्ञ तथा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) का नेता थिए। जनआन्दोलन २०४६ मा बाम मोर्चाबाट सकृय रहेका भण्डारीले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) र मनमोहन अधिकारी द्वारा नेतृत्व गरिएको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मार्क्सवादी) लाई एकीकरण गरी नेकपा (एमाले) गठन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। उनले प्रतिपादन गरेको बहुदलीय जनवादको नीति पछ्याउँदै नेकपा (एमाले) बहुलबादी राजनीतिमा अगाडि बढी आम निर्वाचन २०४८ मा भाग लिई देशको प्रमुख प्रतिपक्षको रूपमा स्थापित भएको थियो। लेनिनले सबैभन्दा पहिला संसारमा स्थापित गरेको सोभियत समाजवाद असफल भएर विश्व कम्यूनिष्ट आन्दोलनले गम्भीर धक्का खाएको बेलामा पनि माक्र्सवादको सिर्जनात्मक प्रयोग गर्दै नेपालमा जनताको बहुदलीय जनवादको सिद्धान्त प्रतिपादन गरे ।<section end=अंश />
नेपाली भाषा
स्वर
नेपालीमा ११ वटा ध्वनिकीय विशिष्ट स्वरहरू छन्, जसमध्ये ६ मौखिक स्वर र ५ नाके (नासिकिकरण) स्वरहरू समावेश छन्।
मदन भण्डारी
सुरुवाती जीवन
मदनकुमार भण्डारीको जन्म २००९ साल आषाढ १४ गते जून २७, १९५२ मा पूर्वाञ्चलको ताप्लेजुङ जिल्लाको ढुङ्गेसाँघुमा भएको हो। पिता देवीप्रसाद भण्डारी र माता चन्द्र कुमारीको माहिँला छोराको रूपमा ब्राह्मण  परिवारमा भण्डारीको जन्म भयो । उनको प्रारम्भिक शिक्षा जन्मथलोबाटै सुरू भयो। वि.सं. २०१५ साल गाउँ मै एउटा हिउँदे पाठशाला (जुन वर्षायाममा बन्द हुन्थ्यो)बाट औपचारिक शिक्षातर्फ प्रवेश गर्ने भण्डारी अप्ठेरा पाठहरू भए पनि दुईपटक आफ्नो कानमा परेपछि सधैँका लागि कण्ठ गर्नसक्ने र बाल्यकाल मै चण्डी कण्ठाग्र गर्ने गर्नाले उनी जिल्लाभर चर्चित भए, यद्यपि उनले अक्षरहरू चिनिसकेका थिएनन्। उनका बुबा गाउँका थराना गर्ने (गाउँलेहरूले दिएको सुब्बाको मान) पाएकाले माया पाए, दुःख भएन। हिलो धूलोमा पढ्न पनि परेन। वि.सं. २०२३ मा गाउँमा उपलब्ध पढाई सके।
२०२४ सालमा उनको परिवार ताप्लेजुङबाट मोरङको इटहरामा सर्यो। उनी भारतको मथुरामा अध्ययन गर्न गए। दुई वर्ष मथुरामा बिताएपछि २०२८ मा देहरादुनबाट बनारस पुगेका भण्डारीले २०२३ सालमा बनारस विश्वविद्यालयबाट भाषा साहित्यमा स्नातकोत्तर गरे।
नेपाली भाषा
व्याकरण
नेपाली तुलनात्मक रूपमा स्वतन्त्र शब्द क्रमको साथ उच्च फ्युजन भाषा हो, यद्यपि प्रमुख व्यवस्था (विषय-वस्तु-क्रिया) हो। त्यहाँ तीन प्रमुख स्तरहरू वा सम्मानित स्तरहरू छन्: निम्न, मध्यम र उच्च। कम सम्मानजनक प्रयोग गरिन्छ जहाँ कुनै सम्मान छैन, मध्यम सम्मानित समान स्थिति वा तटस्थतालाई जनाउन प्रयोग गरिन्छ, र उच्च सम्मानित सम्मानलाई जनाउँछ। त्यहाँ एक छुट्टै उच्च स्तरको सम्मान पनि छ, जुन शाही परिवारका सदस्यहरू र शाही परिवारका सदस्यहरूलाई सन्दर्भ गर्न प्रयोग गरिएको थियो। सबै आधुनिक हिन्द-आर्य भाषाहरू जस्तै, नेपाली व्याकरणले पनि पुरानो भाषाहरूमा रहेको जटिल अवक्रमण प्रणालीलाई गुमाउँदै ठुलो मात्रामा समक्रमण गरेको छ। यसको सट्टा, यो पुरानो हिन्द-आर्य भाषाहरूको सीमान्त मौखिक विशेषता पेरिफ्रेसिसमा धेरै निर्भर छ।
मदन भण्डारी
राजनीतिक जीवन
२०२८ सालमा पुष्पलालसँगको भेटपछि उनी राजनीतिमा लागेका हुन्। २०२९ सालमा पुष्पलालको पार्टीले जनवादी सांस्कृतिक मोर्चाको निर्माण गर्‍यो। त्यसको अध्यक्षमा युद्धप्रसाद मिश्र र महासचिव मोदनाथ प्रश्रीत थिए भने भण्डारी केन्द्रीय सदस्य थिए। २०३० सालमा पार्टीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता भए।
नेपाली भाषा
लिपि
नेपाली भाषा देवनागरी लिपिमा लेखिन्छ।
मदन भण्डारी
राजनीतिक जीवन
अन्याय सहन नसक्ने उहाँको आफ्नै खालको बिद्रोही स्वभाव, विषयवस्तुको उच्चतम् ज्ञानको आधार, साहित्य र सिर्जना मार्फत नविन चिन्तनको विकासले उनलाई बनारसमा सङ्गठित रूपमा क्रियाशील राजनीतिककर्मीहरूसँग नजीकिने वातावरण बनायो।
नेपाली भाषा
साहित्य
१९औँ शताब्दीमा सय वर्षको छोटो अवधिमा नेपाली साहित्यको विकास भयो। यो साहित्यिक विस्फोट अध्यात्म रामायण द्वारा ईन्धन थियो; सुन्दरानन्द बारा (१८३३); बिरसिक्का, लोककथाहरूको अज्ञात सङ्ग्रह; र भानुभक्त आचार्यद्वारा प्राचीन भारतीय महाकाव्य रामायणको संस्करण। लेखनाथ पौड्याल, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा र बालकृष्ण समको योगदानले नेपालीलाई विश्वका अन्य भाषाको स्तरमा पुयाएको छ। नेपाल बाहिर विशेषगरी भारतको दार्जिलिङ र वाराणसीका प्रवासी लेखकहरूको योगदान पनि उल्लेखनीय छ।
मदन भण्डारी
राजनीतिक जीवन
२०३३ सालमा मुक्तिमोर्चा समूहको निर्माण गरियो। त्यसको निर्माणमा सक्रिय रहेका नेताहरू पुष्पलालको पार्टीसँग विद्रोह गरी २०३४ सालमा नेकपा (माले)को स्थापना हुनुभन्दा पूर्वको 'को-अर्डीनेशन केन्द्र'मा आवद्ध भई 'मुक्तिमोर्चा समूह'लाई नै त्यसमा विलय गराइयो। २०३५ सालमा नेकपा (माले) स्थापना भयो र उनी केन्द्रिय सदस्य बने । २०४१ साल वैशाखमा भण्डारी पार्टीको पोलिटब्युरो सदस्य र २०४६ सालमा नेकपा (एमाले)को चौथो महाधिवेशनमा महासचिव बने। २०४७ सालमा भूमिगत जीवनबाट बाहिर आई माले-माक्र्सवादी एकीकरणबाट उनी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकिकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)को महासचिव बने।
नेपाली भाषा
भाषिका
नेपाली भाषाका विभिन्न भाषिकाहरू छन्। ती मध्ये केही यस प्रकारका छन्।
मदन भण्डारी
राजनीतिक जीवन
२०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा नेकाका तत्कालीन सभापति एवम् अन्तरिम प्रधामन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई परास्त गरी काठमाडौँ क्षेत्र नं. १ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचित भए।
व्यक्तिगत जीवन
उनको विवाह -२०३९ सालमा) विद्या पाण्डेसँग भयो। उनीहरूबाट उषाकिरण र निशाकुसुम नामका दुइटी छोरीहरू जन्मिए!
नेपाली भाषा
भाषा सुधार
विभिन्न दृष्टिकोणहरूबाट भाषामा गरिने सुधार वा भाषाको नभई योजनाबद्ध ढङ्गले गरिने परिवर्तन नेपाली भाषामा पनि भएको छ।
नमुना पाठ
नेपालीमा मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्रको धारा १: "धारा १. सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।"
मदन भण्डारी
अन्य
मदन भण्डारीको माताको परिचय"
वाङ्गारी माथाई
वाङ्गारी माथाई सन् २००४ को शान्तिका लागि नोवेल पुरस्कार बिजेता हुन्। अफ्रिकातिर मामा मिति(वृक्षकी आमा)नामबाट चिनिने माथाईको जन्म सन् १९४० मा केन्याको नायरीमा जन्मेकी हुन्। उनी नोबेल पुरस्कार पाउने पहिलो अफ्रिकन महिला हुन् ।
,
जीवनी
उनले अमेरिका र केन्यामा उच्च शिक्षा हासिल गरेकी थिइन् । सन् १९७० को दशक मा माथाई ले ग्रीन बेल्ट आन्दोलन नामक गैर सरकारी सङ्गठन मार्फत बृक्षा रोपण, पर्यावरण संरक्षण तथा महिलाहरूको अधिकार तर्फ ध्यान दिइन् । यहि योगदान गरेबाफत सन् २००४ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गर्ने पहिलो अफ्रिकी महिला बनिन । सन् २००५ मा उनलाई जवाहर लाल नेहरू पुरस्कारबाट सम्मनित गरिएको थियो । सन् २००२ मा उनी सांसद बनिन र केन्या को सरकारमा मन्न्री पनि बनिन् ।
मृत्यू
२६ सेप्टेम्बर २०११ मा नैरोबी मा उनको निधन भयो।
पाटन दरवार
पाटन दरवार पाटन नगरपालिकामा रहेको नेपालको मल्ल कालिन एक दरवार हो । यहाँ रहेको कृष्ण मन्दिर जयस्थिति मल्ल्ले निर्माण गरेका हुन । काठमाडौँ उपत्यकाका प्रसिद्ध ३ शहरहरूमध्ये पाटन सबैभन्दा पुरानो शहर मानिन्छ। प्राचीनकालमा यसलाई युपग्राम, यल, मनिङ्ल, ललितपत्तन, ललितापुरी आदि नामले पुकारिन्थ्यो। पाटन शहर बरदेवले स्थापना गराएका हुन्। प्राचीन पाटनको बीचमा रहेको पाटन दरबारक्षेत्र एक प्राचीन स्मारकको धरोहरका रूपमा छ। सत्रौँ शताब्दीदेखिका कला र सांस्कृतिक सम्पदाले यो क्षेत्र सिँगारिएको छ। यो दरबारक्षेत्र केवल राजपरिवारको बासस्थानका रूपमा मात्र नरहेर तिनताकाको प्रशासनको मूलकेन्द्र पनि थियो। पाटन दरबारको जग यसैले हालेको भनी हालसम्म कसैले पनि ठोकुवा गर्न सकेको पाइँदैन। तथापि सन् १०२४-१०४० सम्मको अवधिमा लक्ष्मीकामदेवले गरेको भन्ने किंवदन्ती भने भेटिन्छ। वि. सं. १६७५ तिर पाटनका स्वतन्त्र राजा भएका सिद्धिनरसिंह मल्लले तत्कालीन मनिङ्गल राजप्रासादलाई विस्तार गर्नुका साथै कलाकृतिले सिँगारेका कुरा इतिहासले देखाउँछन्। उनले नै आफ्ना इष्टदेवता तलेजु भवानी (तुलजा भवानी)को सानो मन्दिर पनि त्यहाँ बनाए। साथै देगुतले मन्दिरको पनि निर्माण गराए। पाटन दरबारको महत्त्वपूर्ण अङ्ग सुन्दरीचोक पनि एक हो। यसको निर्माण पनि सिद्धिनरसिंह मल्लले नै गराएका थिए। सुन्दरीचोक नजीकैको तुसाहिटी धारा ज्यादै आकर्षक छ। सन् १६९३मा मुख्य दरबारको पश्चिमपट्ट निर्माण गरिएको शिखरशैलीको २१ गजुर भएको विशुद्व प्रस्तरजडित कृष्णमन्दिर यस क्षेत्रको आकर्षणको केन्द्रबिन्दुका रूपमा छ। कृष्णमन्दिरकै छेउमा रहेको नेपाली वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा रहेको भीमसेनको मन्दिर श्रीनिवास मल्लले बनाएका हुन्। यसै क्षेत्रमा रहेको प्रसिद्ध मणिमण्डपको निर्माण वि. सं. १७५८मा योगनरेन्द्र मल्लले गराएका थिए। यी राजालाई आजसम्म पनि जीवित राजाका रूपमा मानिन्छ। दरबारको उपल्लो तलाको पश्चिमपट्टीको एक कोठाको झ्याल खुला राखी उनका लागि एउटा शयनकक्ष अद्यापि तयार नै राखिएको छ। दरबार अगाडि रहेको आफ्नो शालिकको टाउकोमा एउटा चरा पनि छ। उनले आफू मर्ने बेलामा त्यो मानवनिर्मित चरा उडेर नगएसम्म आफूलाई ज्युँदै छ भन्ठान्नू भनेका थिए भन्ने भनाइ छ।
गोपाल किराँती
पूर्वमन्त्री बलबहादुर केसीलाई हराएर खम्बु सभासदमा चुनिनुभएको थियो। माओवादी केन्द्रीय सदस्यसमेत रहनुभएका खम्बु माओवादीको पोलिटब्युरो सदस्यसमेत रहनुभएको थियो। ०४० देखि खम्बु राई राजनीतिमा लाग्नुभएको थियो। खम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा को रूपमा उहाँले सशस्त्र आन्दोलन थाल्नुभएको थियो। त्यसको नेतृत्व खम्बुले नै गर्नुभएको थियो। ०६०मा माओवादीसँग एकता भएपछि खम्बु माओवादी नेतृत्व तहमा रहेर काम गरिरहनुभएको छ। सामान्य किसान परिवारमा जन्मनुभएका खम्बु औपचारिक शिक्षा ७ कक्षा सम्मको मात्र छ।
राज्यको पुनर्र्सचना नै आफ्नो मूल एजेण्डा बताउनुहुन्छ। माओवादीको अग्रगामी कार्यदिशा र आफूले जनताको पक्षमा काम गदैआएकाले पनि आफूलाई जनताले विजयी बनाएको खम्बुले बताउनुहुन्छ।
पाटन संग्राहलय
पाटन संग्राहलय पाटन दरवारमा अवस्थित नेपालको एक आधुनिक संग्राहलय हो। विसं २०१९मा राष्ट्रिय धातुकला सङ्ग्रहालयका रूपमा स्थापित सङ्ग्रहालय हाल पाटन सङ्ग्रहालयका रूपमा छ। उक्त सङ्ग्रहालय २०५४ सालदेखि सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको हो।
यस सङ्ग्रहालयमा झन्डै एक हजार ५०० थान कलात्मक वस्तु छन्। तीमध्ये करिब २०० पुरातात्विक वस्तु स्थायी प्रदर्शनमा राखिएका छन्। मुख्यतः ती वस्तुहरू हिन्दू धर्म र बौद्धधर्मसँग सम्बन्धित देवीदेवताहरू छन्।
सङ्ग्रहालयभित्र आठ ग्यालरी छन्, जसको नामकरण अङ्ग्रेजी अक्षर ए, बी, सी, डी, इ, एफ, जी, एच गरिएको छ।
द जुडस विन्डो
द जुडस विन्डो अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
बेणीमणिपुर
बेणीमणिपुर नवलपरासी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
कला
मानिस को विभिन्न स्तरको व्यहार उनीहरूको काल्पनिक तथा व्वसायिक सिपबाट श्रृजना गरिएका सन्दर्भ तथा बस्तुहरूलाई "कला" भनिन्छ। आफुले जानेको सिपलाई कला भनिन्छ । आफूलाई रहेका सीपहरु लाई प्रस्तुत गर्न कला हो।
डेथ इन फाइभ बक्सेज
डेथ इन फाइभ बक्सेज अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सिन्जो आबे
जन्म तथा प्रारम्भिक जीवन
आबेको जन्म जापानको राजधानी टोकियोको एक स्थायी राजनीतिक परिवारमा भएको हो। उनको परिवार मूलत: यामागुची पर्फेक्चरका निवासी हुन् र आबे उनको हजुरबुवाको जन्म भएको स्थान नागाटोका पञ्जीकृत वासिन्दा हुन्। उनको हजुरबुवा कान आबे र बुवा सिनतारो आबे दुवै राजनीतिज्ञ हुन्। आबेकी आमा, योको किसी जापानका प्रधानमन्त्री नोबुसुके किसी (१९५७-१९६०)की छोरी हुन्। किसी द्वितीय विश्व युद्धका समय हिडेकी तोजोका मन्त्रिपरिषदको सदस्य थिइन्।
आबेले सन् १९७७ मा सेइकेई विश्वविद्यालयबाट राजनीतिक विज्ञान विषयबाट स्नातक तह र जन प्रशासनिक विषयमा अध्ययन गरेका हुन्। उनी पछि संयुक्त राज्य अमेरिका गएर दक्षिणी क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयबाट जन नीति विषयको अध्ययन गरेका थिए। सन् १९७९ अप्रिलमा आबे कोबी स्टिलमा कार्य गर्न प्रारम्भ गरे। सन् १९८२ मा उनले सो कम्पनीबाट राजिनामा दिएर राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए।
राजनीति
सन् १९९३ को जापानी आम निर्वाचनमा विजयी भएपछि सन् २००५ सेप्टेम्बरमा जुनिचिरो कोइजुमीले उनलाई प्रमुख मन्त्रिमण्डल सचिव नियुक्त गरेका थिए। आबेले सन् २००६ सेप्टेम्बरमा भएको लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीको निर्वाचनमा कोइजुमीलाई प्रतिस्थापन गर्दै पार्टीको सभापति बनेका थिए। आबे जापानको राष्ट्रिय संसद (डाइट)को विशेष सत्रमा सन् २००६ सेप्टेम्बर २६ मा पहिलो पटक प्रधानमन्त्री पदका लागि छानिदा उनी द्वितीय विश्व युद्ध पछि जापानको सबैभन्दा कम उमेरका प्रधानमन्त्री बनेका थिए। उनी जापानका प्रधानमन्त्री हुँदा ५२ वर्षका थिए साथै द्वितीय विश्व युद्ध पछि जन्मिने पहिलो प्रधानमन्त्री हुन्। एक वर्षभन्दा पनि कम अवधिसम्म पदमा बहाल रहेपछि उनले स्वास्थ्य समस्याका कारण सन् २००७ सेप्टेम्बर १२ मा प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनमा दिए, त्यसपछि उनलाई यासुओ फुकुदाले प्रतिस्थापित गरे।
प्रधानमन्त्रीको रूपमा पहिलो कार्यकाल (२००६–२००७)
२६ सेप्टेम्बर २००६ मा आबेले जापानी प्रधानमन्त्रीका रूपमा सपथ लिए। ५२ वर्षको उमेरमा निर्वाचित, सन् १९४१ मा फुमिमारो कोनोएपछि उनी सबैभन्दा कान्छो प्रधानमन्त्री थिए।
चीन, दक्षिणपूर्वी एसिया र ताइवान
आबेले जनवादी गणतन्त्र चीनसँगको सम्बन्ध सुधारको आवश्यकतालाई सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरे र विदेश मन्त्री तारो आसोसँग मिलेर पूर्व जनवादी गणतन्त्र चीन सर्वोच्च नेता हु जिन्ताओसँग अन्तिम शिखर बैठकको माग गरे। आबेले चीन–जापान सम्बन्ध भावनामा आधारित भएर चल्न नहुने पनि बताए ।
अबे ताइवानका सम्मानित राजनीतिग्य माध्ये एक हुन।
आबेले दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्रमा राजनीतिक, सुरक्षा र आर्थिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन आवश्यक रहेको बताए । आबेले उत्तर कोरियाको आणविक खतराको सामना गर्न आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय अभियानमा आफ्ना सहयोगीहरूलाई बढाए। आबेले फिलिपिन्स र इन्डोनेसियाको भ्रमण गरे र जनवादी गणतन्त्र चीन दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्र भित्र नभए पनि जापानले पनि चीनको समर्थन खोजेको छ। तर सेन्काकु टापु विवाद र आबेको यासुकुनी मन्दिरको भ्रमणको कारणले चीन सँगको सम्बन्ध धमिलो भइरहेको थियो।
भारत
आबेले जापानको प्रधानमन्त्रीको रूपमा आफ्नो चार कार्यकालमा रणनीतिक जापान-भारत सम्बन्धलाई स्तरोन्नति गर्न खोजेका थिए। आबेले सन् २००७ मा जापान, संयुक्त राज्य अमेरिका, अष्ट्रेलिया र भारत बीच क्वाड (Quadrilateral Security Dialogue/ चतुर्भुज सुरक्षा वार्ता)को सुरुवात गरेका थिए।  अगस्त २००७ मा उनको तीन दिने भारत भ्रमणले भारत र जापानबीचको मैत्रीपूर्ण द्विपक्षीय सम्बन्धको लामो इतिहासमा नयाँ द्विपक्षीय एसियाली गठबन्धनको सुरुवात गर्‍यो।
आबेको पहल एक उदीयमान परिदृश्यमा "पाँचौं" द्विपक्षीय लिंक स्थापना गर्नु थियो, जसमा, अमेरिका-अष्ट्रेलिया, यूएस-जापान, जापान-अष्ट्रेलिया, र यूएस-भारत लिंकहरू सहयोगी रणनीतिक पङ्क्तिबद्धता हुन्। भारत-अष्ट्रेलियाको छैटौं लिङ्क तार्किक परिणाम हुनेछ, रणनीतिक बल्वार्कको नयाँ चतुर्भुजको रूपमा औपचारिक रूपमा। भियतनाम, दक्षिण कोरिया, फिलिपिन्स र इन्डोनेसियालाई यस व्यवस्थामा समावेश गर्ने अन्तिम विस्तार ती राज्यहरूको मिडियामा अनुमान गरिएको छ। चिनियाँ रणनीतिक विज्ञहरूले विकसित भू-रणनीतिक प्रतिमान, "एसियाली नाटो" लाई लेबल गरेका छन्। आबेको व्यावहारिक भारत विदेश नीति एशियामा एक महत्वपूर्ण साझेदार प्राप्त गर्दा जापानको पुनरुत्थान आर्थिक सूचकहरूलाई बढावा दिन थियो।
पलिस्टिन संस्कृति संग्रहालय
पलिस्टिन संस्कृति सङ्ग्रहालय (Corinne Mamane Museum of Philistine Culture - המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן) अशडो मा एक पुरातात्विक सङ्ग्रहालय हो, Israe l। यसले फिलिस्टाइन को संस्कृति को खोज गर्दछ कि शहर को क्षेत्र मा रहयो। सङ्ग्रहालय फिलिस्टिन संस्कृतिलाई समर्पित संसारमा मात्र सङ्ग्रहालय हो। यो पहिलो सङ्ग्रहालय थियो जुन 1990 मा अशडोमा खोलिएको थियो।.
सिन्जो आबे
दोस्रो कार्यकालको प्रधानमन्त्री (२०१२–२०१४)
सन् २०१२ सेप्टेम्बर २६ मा आबेले भूतपूर्व रक्षा मन्त्री सिगेरू इसिबालाई पराजित गर्दै लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीको सभापतिको चुनाव जित्न सफल भए। लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीको सभापतीय निर्वाचन जितेपछि उनी सन् २०१२ को साधारण निर्वाचन जितेर पुन: जापानको प्रधानमन्त्री बने। सन् १९४८ मा सिगेरू योसिदापछि प्रधानमन्त्री कार्यलय फर्किने उनी पहिलो प्रधानमन्त्री बन्न सफल भए।
करफोक
करफोक इलाम जिल्लाको साविक पञ्चकन्या गाउँ विकास समिति हाल सूर्योदय नगरपालिकामा पर्दछ। यो स्थान मेची राजमार्गबाट ४१ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। करफोक इलामको पुरानो सदरमुकाम हो। त्यसबेला इलाम जिल्लालाई चारखोला भनिन्थ्यो। पछि यो ठाउँ एक शैक्षिक केन्द्रको रूपमा विकसित हुँदै गयो। स्वामी सोमेश्वरानन्दले यस स्थानमा तपस्या गरेका थिए। विक्रम सम्वत् २०११ मा करफोक माध्यमिक विद्यालयको स्थापना भएपछि यो ठाउँको शैक्षिक महत्त्व अझ बृद्धि भएको हो।
सिन्जो आबे
रक्षा र सुरक्षा नीति
आबे सन् २०१४ को साधारण निर्वाचनमा आफ्नो साझेदार कोमेइटोसँगको गठबन्धनमा पुन: बहुमतका साथ निर्वाचित भए।
करफोक
चिसो हावापानी, रमणीय वातावरण र यातायातको सुविधाका कारण यहाँ पर्यटकहरू आउने गरेका छन्।
सिन्जो आबे
रक्षा र सुरक्षा नीति
सन् २०२० अगस्ट २८ मा, आबेले अस्वस्थता देखाउँदै प्रधानमन्त्री पदबाट अनिर्णित राजिनामा दिएका छन्। उनी लामो समयदेखि अल्सरेटिभ कोलाइटिसबाट पीडित छन्। उनले लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीको सभापति नछानिएसम्म पदमा रहिरहने जनाएका छन्। आफ्नो अस्वस्थताका कारण सरकारको निर्णय प्रक्रियामा प्रभाव नपरोस् भन्ने लागेको बताउँदै उनले पदावधि पूरा गर्न नपाएकोमा जापानी जनतासँग क्षमायाचना मागेका थिए।
मोतिबिन्दु
मोतिबिन्दु मानिसको आँखाको लेन्समा दाग लागेर दृष्टी क्षमता घट्ने रोग हो। मोतिबिन्दु बिस्तारै बढ्दै जाने रोग हो र यसले एउटा मात्र वा दुबै आँखामा असर पुर्याउन सक्छ। यो रोग लागेका मानिसहरूमा रङ्गहरू फिक्का देखिने, धमिलो देखिने, बत्ती वा प्रकाशका अन्य स्रोतहरूका वरिपरी गोलो घेरा देखिने, धेरै उज्यालोले समस्या पैदा गर्ने र राति आँखा नदेख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्छन्। जसका कारण सवारी साधन चलाउन, पुस्तकहरू पढ्न वा मानिसको अनुहार पहिचान गर्न समस्या हुने गर्दछ। मोतिबिन्दुका कारण हुने कमजोर दृष्टिले गर्दा मानिसमा लड्ने तथा डिप्रेसनमा जाने खतरा बढ्ने गर्दछ। विश्वभर हुने मध्ये आधा जसो अन्धोपन तथा करीब ३३ प्रतिशत आँखाको कमजोरी मोतिबिन्दुका कारणले हुने गर्दछ।
मोतिबिन्दु प्रायजसो बढ्दो उमेरसँगै देखा पर्ने समस्या हो तर कहिलेकाहीँ दुर्घटना वा विकिरणको प्रभावमा परेर, जन्मजात रूपमा वा आँखाको अन्य समस्याको लागि गरिएको सल्यक्रियाका कारण पनि यो समस्या देखा पर्ने गर्दछ। मधुमेह, धुम्रपान, लामो समयसम्म घामको प्रकाशमा रहनु तथा मद्यपान आदिले यो रोगको जोखिम बढाउने गर्दछन्। यो रोग लागेको बेलामा प्रोटिनका ससाना टुक्रा वा पहेँला-खैरा रङ्गका कणहरू आँखाको लेन्समा जम्मा भएर आँखामा छिरेको प्रकाशलाई आँखाको पछाडिको भागमा रहेको रेटिनासम्म पूर्ण रूपमा प्रसारण हुन दिदैनन्। मोतिबिन्दु रोगको पहिचान गर्न आँखाको परीक्षण गर्नु पर्छ।
मोतिबिन्दुबाट बच्नको लागि घाममा हिँड्दा घामबाट बचाउने चस्मा (सनग्लासेस) लगाउने तथा धुम्रपानबाट टाढा रहने गर्नु पर्छ। यदि भर्खरै लक्षण सुरुवात मात्र भएको छ भने चस्मा लगाएर पनि सुधार हुन सक्छ। यदि यसले सुधार नभएमा धमिलो भएको आँखाको लेन्सलाई सल्यक्रिया गरेर कृतिम लेन्सले फेर्नु एक मात्र प्रभावकारी उपचार हो। मोतिबिन्दुले दैनिक जीवनमा समस्या उब्जाएमा मात्र गुणस्तरीय जीवन प्राप्तिका लागि सल्यक्रिया आवस्यक मानिन्छ। मोतिबिन्दुको उपचारका लागि गरिने सल्यक्रिया विश्वभर सबै देशहरूमा सहज रूपमा उपलब्ध छैन। यो रोग ग्रामिण क्षेत्रमा वसोवास गर्ने र लेखपढ गर्न नजान्ने महिलाहरूमा झनै ठूलो समस्याका रूपमा रहेको पाइन्छ।
हाल विश्वभर करीब २ लाख मानिसहरू मोतिबिन्दुका कारण अन्धोपनको सिकार भएका छन्। संयुक्त राज्य अमेरिकामा हुने अन्धोपनको करीब ५% र अफ्रिका तथा दक्षिण अमेरिकाका केही भूभागहरूमा लगभग ६०% अन्धोपन मोतिबिन्दुका कारण हुने गरेको पाइन्छ। विकासोन्मुख देशहरूका प्रति एक लाख बालबालिकाहरूमा १० देखि ४० जना तथा विकसित देशहरूमा प्रति एक लाख बालबालिकाहरूमा १ देखि ४ जनामा मोतिबिन्दु लागेको पाइन्छ। मानिसको उमेरसँगै यो रोग लाग्ने सम्भावना पनि बढ्दै जान्छ। अमेरीकामा ८० वर्ष पुगेका मानिसहरू मध्ये आधाभन्दा बढी मानिसहरूलाई मोतिबिन्दु भएको पाइयो।
लक्षण तथा चिह्नहरू
मोतिबिन्दु विभिन्न प्रकारका हुने हुनाले यसका लक्षण तथा चिह्नहरू पनि फरक-फरक हुने गर्दछन्। यद्यपी केही उल्लेखनीय समान लक्षण तथा चिह्नहरू पनि भेटिन्छन्। न्युक्लियर स्क्लेरटिक वा ब्रुनेस्सेन्ट मोतिबिन्दु भएको बेलामा दृष्य क्षमता घटेको पाइन्छ। पोस्टेरियर सब्क्याप्सुलार मोतिबिन्दु भएका मानिसहरूले बत्तीको वरिपरि उज्यालो घेरा देख्ने गरेको बताउँछन्। यदि आँखाको अन्य समस्या छैन भने आँखाको तिक्ष्णपन मापन गरिने भिजुअल एक्युइटी परी़णबाट मोतिबिन्दु रोगको गम्भीरता पत्ता लगाइन्छ। मोतिबिन्दुको उपचारका लागि गरिने सल्यक्रियाको आवस्यकता बिरामीको व्यक्तिगत आवस्यकता तथा अन्य जोखिमका कारक तत्वहरूमा निर्भर गर्दछ। यस्तो आवस्यकता मानिस अनुसार फरक हुने गर्दछ।
उमेर
मोतिबिन्दुको सबैभन्दा प्रमुख कारक तत्व उमेर हो। उमेर बढ्दै जाँदा आँखाको लेन्स प्रोटिनले आफ्नो प्राकृतिक रूप गुमाउँदै जान्छ र गुणस्तरमा गिरावट आउँछ। यस्तो प्रकृयालाई मधुमेह (डाइबिटिज मलाइटस) तथा हाइपरटेन्सन जस्ता रोगहरूले बढावा दिन्छन्। उमेरसँगै मानव आँखामा हुने विभिन्न जिनहरूले गर्ने काम तथा रसायनिक प्रतिकृयाहरूमा परिवर्तन आएर सुरक्षात्मक तथा पुनर्निर्माण क्षमता गुमाउँदै जाने गरेको पाइन्छ। शरीरमा टक्सिन(विषाक्त पदार्थ)हरूको मात्रा, विकिरण, सूर्यको परावैजनी किरण आदिले आँखाको सुरक्षात्मक तथा पुनर्निर्माण क्षमतामा नकारात्मक असर थप्ने गर्दछन्।
अल्फ्रेड डेकिन
अल्फ्रेड डेकिन एक अष्ट्रेलियाली राजनितिज्ञ तथा अष्ट्रेलियाका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन।
महाबौद्ध
महाबौद्ध पाटन नगरपालिकामा रहेको बौद्ध मन्दिर हो जसमा नौ हजारवटा बुद्धका मुर्तिहरू कुँदिएका छन्। यो नेपालको सबैभन्दा धेरै मुर्तिहरू भएको मन्दिर हो।
व्याकरण
कुनै पनि भाषाका अङ्ग प्रत्यंगको विश्लेषण तथा विवेचन गर्ने माध्यमलाई व्याकरण भनिन्छ। व्याकरण त्यो विद्या हो जसद्वारा कुनै पनि भाषा शुद्ध बोल्न, शुद्ध पढ्न र शुद्ध लेख्न सकिन्छ। सबै भाषामा लेख्न, पढन र बोल्नका निम्ति निश्चित नियम हुन्छन् भाषाको शुद्धता र सुंदरता बनाउन ती नियमहरूको पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ। ती नियम पनि व्याकरणका अंतर्गत आउँछन्। व्याकरण भाषा अध्ययनको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो।
बाह्य लिङ्कहरू
''']
सैन्यवाद
सैन्यवाद (Militarism) आफ्नो देशलाई एक शक्तिशाली सेना बनाउन एवं राख्न आवश्यक छ तथा आफ्नो देशको हित को सुरक्षा गर्न एवं संवर्धनको लागि सेनाको जमकर उपयोग गर्न पर्छ भन्ने विश्वास गर्ने सरकार र जनताको दर्शन हो।
इडेन गार्डेन्स
इडेन गार्डेन्स सन् १८६४ मा भारतको कोलकातामा स्थापना भएको एक क्रिकेट मैदान हो । यो बङ्गाल क्रिकेट टिम र इन्डियन प्रिमियर लिगको विशेषाधिकारिक क्रिकेट टिम कोलकाता नाइट राइडर्सको गृह मैदान हो । यो भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टिमको टेस्ट, एकदिवसीय तथा ट्वान्टी ट्वान्टी क्रिकेट खेलका लागि प्रयोग हुने एक मैदान हो । यो स्टेडियमको वर्तमान दर्शक क्षमता ६८,००० रहेको छ । दर्शक क्षमताको आधारमा यो भारतको सबैभन्दा बढी दर्शक क्षमता भएको क्रिकेट मैदान हो तर छिट्टै यो दोस्रो मैदान बन्नेछ किनकि निर्माणाधीन सरदार पेटल स्टेडियमको दर्शक क्षमता १,१०,००० हुने गरी बनाइएको छ ।
अनिल गुरुङ
अनिल गुरुङ नेपाली फुटबल खेलाडी हुन् । हाल उनी बेलायतको वोकिङ क्लबको ट्रायल खेल्न गएपछि चर्चामा छन् । हाल उनी मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबबाट खेल्छन् । उनलाई एक समय भारतिय क्लब सिलोङ लाजोङले रु. ६३ लाखमा ३ वर्षका लागि अनुबन्ध गरेको थियो ।
प्रारम्भिक जीवन
अनिल गुरुङको जन्म दिलबहादुर गुरुङ र लक्ष्मी कुमारी गुरुङका सुपुत्रका रूपमा मालेपाटन, पोखरामा भएको हो। उनले बाराहीमा बि पढेका हुन्। उनले १३ वर्षको कलिलो उमेरमै फुटबल खेल्न थालेका हुन्। उनले पहिला सहारा क्लब, पोखराबाट खेल्न थाले। अरुको जस्तै उनको बा आमाले पनि खेलेर पैसा नकमाइने भन्दै उनलाई खेल्नबाट टाढा राख्न खोजे र सेनामा भर्ती भएको हेर्न चाहन्थे। परिवारको इच्छा विपरीत उनी खेलिरहे।
घरायसी खेल र सफलता
नेपाली लिगमा अनिलले पहिला ब्रिगेड ब्वाइज, त्यसपछि थ्री स्टार, न्यु रोड टिम, र मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबमा खेले। उनले पछिल्लो शहीद स्मारक ए डिभिजन लिगमा सबैभन्दा बढी ३२ गोल हान्दै यामाहा बाइक जिते। त्यस लगायत उनले अनगिन्ती पुरस्कार जितेका छन्।
बेलायतमा ट्रायल
अनिल गुरुङ बेलायतको चेल्सी रिजर्ब र वोकिङ क्लबका लागि ट्रायल खेल्न गएका थिए। यसो गर्ने उनी प्रथम नेपाली हुन्। उनलाई सहारा (पोखरा) र सहारा (युके)ले आर्थिक सहयोग गरेको थियो। उनले केही समस्याका कारण त्यहाँ मौका नपाए पनि उनी नेपालको खेल जगतमा नायक भएका छन्।
भारतको आइ लिग र सिलोङ लाजोङ
पहिला भारतको सिलोङ लाजोङ क्लबबाट बोलाईए पनि उनी बेलायतजान परेकाले उनले इन्कार गर्दै आएका थिए। अक्टोबर ३०, २००९ का दिन अनिलले भारतीय आइ लिग क्लब सिलोङ लाजोङसँग रु ६३ लाखमा ३ वर्षका लागि अनुबन्धित भए। यससँगै उनी सबैभन्दा बढी कमाउने नेपाली फुटबल खेलाडी बने।
सन्यास
फिलिपिन्सबिरुद्धको खेलसँगै ५०औं अन्तर्राष्ट्रिय खेल पूरा गरेका ३१ वर्षे स्ट्राइकर अनिल गुरुङले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यास लिएका छन् । ८२औं मिनेटमा सुजल श्रेष्ठलाई रिप्लेस गर्दै मैदान प्रवेश गरेका अनिलले आफ्नो अन्तिम खेल करीव १० मिनेटमात्र खेले । १० वर्षे अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल करिअरमा ५० अन्तर्राष्ट्रिय खेल पूरा गरेका उनले १० गोल गरेका छन् । सन् २००८ मा पाकिस्तानबिरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा पहिलो गोल गरेका उनले सन् २०१३ को साफ च्याम्पियनसिपमा भारतबिरुद्ध १०औं अन्तर्राष्ट्रिय गोल गरेका थिए । पछिल्ला दुई वर्षमा राष्ट्रिय टोलीमा पर्न संघर्षरत थिए । अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ एन्फाले विशेष कार्यक्रम गरी मंगलबार अनिलको बिदाई गरेको छ ।
एन्ड सो टु मर्डर
एन्ड सो टु मर्डर अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
हौंचुर
हौंचुर खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो । यस गाविसमा विभिन्न मानिसहरू छन । यो खोटाङ जिल्लाकै सबै भन्दा उच्च स्थानमा रहेको छ । यस ठाउँमा विभिन्न जातीका मानिसहरू बस्दछन । यस ठाउँलाई विभिन्न नदि तथा छहरे खोलाहरूले छोएको छ । रावा खोला, ज्यामीरे खोला, लोचा खोला आदि । यस ठाउँमा स्वच्छ वातावरण भएका ठुला घना जङ्गलहरू छन र हरेक वर्ष जुणी देबी थानमा मेला लाग्ने गर्छ ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार हौंचुरको ४९२ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या २,२३३ रहेको छ।
बुलिङ्गटार
बुलिङ्गटार नवलपरासी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
ठुटेपंखे ट्याकट्याके
ठुटेपंखे ट्याकट्याके (Acrocephalus concinens) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्लन्ट-विङ्ड वार्ब्लर (Blunt-winged Warbler) भनिन्छ ।
घर फर्कि रहेको मानिस
घर फर्किरहेको मानिस रमेश क्षितिजद्वारा लेखिएको र फाइन प्रिन्टबाट प्रकाशन गरेको एक नेपाली भाषाको कविता सङ्ग्रह हो ।
सुराङ्गना बन्डोपाध्याय
सुराङ्गना बन्डोपाध्याय (बङ्गाली:সুরঙ্গনা বন্দ্যোপাধ্যায়) (born 18 November 1997) एक बङ्गाली अभिनेत्री हुन् । उनले केही बङ्गला सिरियलहरूमा अभिनय गरेकी छिन् । उनी नयाँ पुस्ताकी अभिनेत्री हुन् ।
जीवनी
सुराङ्गनाले स्क्रिनमा बाल कलाकारको रूपमा कार्य सुरू गरेकी थिइन् । उनले नृत्यबाट प्रारम्भ गरेकी थिइन् । ९ वर्षको उमेरमा उनी प्रसिद्ध रियाल्टी सो डान्स बङ्गला डान्समा भाग लिएर सेमी फाइनल सम्मको यात्रा तय गरेकी थिइन । उनले जुलियन डे विद्यालयबाट शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् ।
समस्थानिक
समस्थानिक (isotope) भनेको त्यस्ता रासायनिक तत्व हुन् जसको नाभिकमा प्रोटोनहरूको संख्या (अर्थात परमाणु क्रमांक) समान हुन्छ तर तिनको नाभिकमा न्युट्रोनहरूको संख्या अलग-अलग हुन्छ। यिनको रासायनिक गुण त प्रायः समान हुन्छन् किन्तु केही भौतिक गुण भिन्न हुन्छन्।
घर फर्कि रहेको मानिस
कविता
बाँकी कथा
त्यो अन्त्य होइन तिमीले सोचेजस्तो
हिन्दु रीति रिवाजका शब्दावली
हिन्दु धर्मसँग संबन्धित शब्दावलीहरु यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।
घर फर्कि रहेको मानिस
कविता
अझै नयाँ पात्रहरु फेरि देखिनेछन् रंगमञ्चमा
आउनेछ एउटा अर्के नयाँ रङ्ग
र तिम्रो शिरमाथि खस्नेछ प्रकाशको फोहरा,
क्था अझै बाँकी छ !
पलापू
पलापू नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, ओखलढुङ्गा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
द टेल अफ गेन्जी
द टेल अफ गेन्जी (源氏物語) एघारौँ शताब्दीमा लेखिएको जापानी साहित्य हो । यसलाई संसारको पहिलो उपन्यास, पहिलो आधुनिक उपन्यास, पहिलो मनोवैज्ञानिक उपन्यास र उत्तम कृति मानिन्छ । उपन्यासले हेयान कालको राजसभाको वर्णन गरेको छ ।
लेखक परिचय
उपन्यासका लेखक मुरासाकी सिकिबु (जापानी उपन्यासकार, कवि, हेयिन कालकी राजसी अदालतकी दासी) ले उपन्यासको कति भाग लेखिन् भन्ने विषय विवादित छ । साधारणत: उपन्यादले सन् १०२१ सम्ममा पूर्ण रुप पाइसकेको थियो ।
योसानो अकीको (गेन्जी को आधुनिक अनुवादक) मुरासाकीले एक देखि ३३ पाठसम्म मात्र लेखेकी र ३५ देखि ५४, उनकी छोरीले लेखेकी बताउँछन् । अन्य अध्ययनकर्ताहरूले पनि ४२ देखि ५४ सम्मको लेख्य शैली र वास्तविक लेखक अनिश्चित मानेका छन् ।
कथा सारांश
उपन्यासले हिकारु गेन्जी, सम्राट किरितसुबोका छोरा र तल्लो तहका तर प्यारी दासी किरितसुबोको जीवन समेटेको छ । राजनीतिक कारणले सम्राटले गेन्जीलाई राज्य उत्तारधिकारबाट हटाउँछन् । उपन्यासले गेन्जीको प्रेम जीवन र उक्त समयको तानाशाही समाजको बयान गर्दै जान्छ ।
गेन्जी तीन वर्ष हुदाँ नै उनको आमाको मृत्यु हुन्छ जुन सम्राटले भुल्न सक्दैनन् । सम्राटले फुजितसुबोलाई दासी बनाउँदैँ आफ्नो स्वास्नी बनाउँछन् र उनी रानी किरितसुबो बन्छिन् । गेन्जी सुरुमा उनलाई सौतेनी आमाका रूपमा हेर्छन् तर पछि प्रेममा पर्दै जान्छन् । गेन्जीको आफ्नै श्रीमती भने हुन्छ ।
गेन्जीले कितायामाको भ्रमणमा दस वर्षीय मुरासाकी भेट्छिन्, उनी फुजितसुबोकी भतिजी हुने कुरा थाहा पाउँछन् । गेन्जी मुरासाकीलाई दरबारमा लिई आउँछन् र फुजितसुबो जस्तै बनाउन चाहन्छन् । यस बिचमा फुजितसुबो र गेन्जीको भेट बिच बिचमा भने भइरहन्छ र फुजितसुबो गर्भवती बन्छिन् र रेइजीलाई जन्म दिन्छन्, उक्त बालक राजकुमार बनाइन्छन् । ती दुई (गेन्जी र फुजोतसुबो) लाई मात्र सन्तान गेन्जीको हो भन्ने थाहा हुन्छ र यस कुरालाई गोप्य राख्ने प्रण गर्छन् ।
गेन्जीको स्वास्नी एक सन्तान जन्माउँछिन् तर छिटै उनको मृत्यु हुन्छ, गेन्जी मुरासाकीसँग विवाह गर्छन् । गेन्जीका बाबू सम्राट किरितसुबोको मृत्युसँगैँ, किरितसुबोका अर्का छोरा सुजाकु, किरितसुबोकै राजनीतिक शत्रुहरूसित सम्राट बन्छन् । गेन्जीको थुप्रै अनैतिक सम्बन्धहरू प्रकाश हुन्छन् । सम्राट सुजाकु गेन्जीलाई राज्यबाट निकाल्छन् ।
गेन्जी एक धनी व्यक्तिलाई भेट्छन् र उनको छोरीसित प्रेममा पर्छन् । उता राज्यमा सम्राट सुजाकु मृत पितको सपनाबाट त्रसित बन्छन् । गेन्जी राज्यमै बोलाइन्छन् । रेइजी नयाँ सम्राट बन्छन् ।
यस पश्चात्सम्म गेन्जी चालीस वर्ष भइसक्छन् र उनको प्रेम जीवन कमजोर बन्दै जान्छ । एक पाठ कुमोगाकुरे मा उनको निधन भएको ङ्गित गरिएको छ ।
त्यस पश्चात्को उपन्यासका घटनाहरू भने कोउरु र उनका मित्र नियोउ, गेन्जीको नातिमा आधारित छ ।
अन्त्य
उपन्यासको अन्तिम भागहरू अझै बाँकी रहेको बताइन्छ ।
चलचित्र
उपन्यासमा आधारित रही चलचित्रहरू बनाइएका छन् ।
मर्डर इन द सबमरिन जोन
मर्डर इन द सबमरिन जोन अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
एलन न्यौपाने
एलन न्यौपाने एक नेपाली फुटबल खेलाडी हुन्।जुन गोलरक्षकको भुमिका निर्वाह गर्ने गर्दछन्।हाल उनी थ्री स्टार क्लबबाट क्लब फुटबल खेल्ने गर्दछन्।
क्लब जीवन
उनी थ्री स्टार क्लबबाट क्लब फुटबल खेल्ने गर्दछन्।उनले अघिल्लो संस्करणको राष्ट्रिय लिगमा समेत १ खेल खेलेका थिए।
अन्तर्राष्ट्रिय जीवन
एलन नेपाली राष्ट्रिय टोलीका समेत सदस्य हुन्।२०१८ एएफसी अन्डर-२३ च्याम्पियनसिप छनोट चरणमा सहभागी नेपाली टोलीका सदस्य हुन्।
सन्दर्भ सामाग्रीहरू
श्रेणी :जीवनी श्रेणी :नेपाली फुटबल खेलाडीहरू
कोटजहारी
कोटजहारी नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
पुट्ठा
पुट्ठा मानिस वा अन्य दोपाया नितम्बको गोलाकार मासुको भाग हो ।
हाङ्गदेवा
हाङदेवा नेपालको मेची अञ्चलको ताप्लेजुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो सदरमुकाम को उतरी दीशा मा पर्छ।हाङ्देवा गा.वि.स. मा नौ वटा वाड नः छन्।यो गा.वि.स. को सीमाना पूर्ब मा सुकेटार बिमानस्थल,पश्चिम मा तमोर नदी,उतर मा खेजेनिम गा.बि.स. र दछिन मा ताप्लेजुङ् सदरमुकाम पर्छ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार
बिराज महर्जन
विराज महर्जन (जन्म १८ सेप्टेम्बर १९९०) नेपालका एक फुटबल खेलाडी हुन् । नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि २००८ मा उनले पहिलो उपस्थिति बनाए । नेपाल फुटबल टोलीका लागि चौथो सबैभन्दा धेरै पटक उनले कप्तानको पद सम्हालेका छन् । उनी नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका नयाँ नियुक्त कप्तान हुन ।
खेल जीवन
विराज महर्जन एक नेपाली डिफेन्डर हुन्।उनि एन्फा एकेडेमीको उत्पादन हुन्।थ्री स्टार क्लब खेल्ने उनी सन् २००७-२०१५ सम्म उक्त क्लबबाट खेलेका थिए । हाल मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबबाट व्यावसायिक फुट्बल खेल्छन। महर्जनले क्लबबाट ११ घरेलु गोल तथा नेपालका लागि १ गोलको योगदान समेत गरिसकेका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय खेल
महर्जनले नेपाली टोलीमा २५ मार्च २००८ देखि खेल्न सुरू गरेका हुन्।कास्कीको पोखरामा भएको पाकिस्तान सँग भएको उक्त मैत्रीपूर्ण खेलमा नेपालले १-० को जीत निकाल्न सफल भएको थियो ।साथै उनी नेपालका लागि सर्वाधिक खेल उपस्थिति जनाउने खेलाडी समेत हुन्।उनी नेपालका लागि सबैभन्दा पहिले ५० क्याप खेल्ने खेलाडी समेत हुन्।उनले ५० औँ क्याप भारत विरूद्व २०१५ साफ च्याम्पियनसिपमा पुरा गरेका थिए।
उनी नेपाली फुटबल टिमका एक सफल क्याप्टेन समेत हुन्।जसको कप्तानीमा नेपालले महत्त्वपूर्ण दुईवटा उपाधिहरू उचाल्न सफद भएको थियो ।
ईन्द्रजीत थारु
इन्द्रजीत थारु नेपाली काग्रेसका नेता एवं पूर्व गृहमन्त्री खुमबहादुर खड्कालाई दाङ -१बाट पराजित गरेर चर्चामा आएका माओवादीका युवा नेताको जन्म गोबरडिहा - ८ गोबरडिहामा भएको हो।
सामान्य थारु परिवारमा जन्मेका थारुले आइ ए तहसम्मको औपचारिक अध्ययन पुरा गर्नुभएको छ। २०५० सालदेखि विद्यार्थी राजनीतिमा लागेका थारु २०५४ सालमा एरिया सदस्य हुँदै २०५९ सालमा दाङ जिल्लाको जनसरकार प्रमुख हुनुभएको थियो।
दाङको सहइन्चार्ज एवं क्षेत्रीय ब्युरो सदस्य भएका थारु अन्तरिम संसदमा पनि सदस्य हुनुहुन्थ्यो। थारुका बुबा इन्टरप्रसाद र आमा काशीदेवी परशुनारायणका कमैया हुनुहुन्थ्यो। चुनाव हुनु २ दिनअघि चैत २६ गते लमहीमा गोली चल्दा थारुका ७ जना कार्यकर्ताको ज्यान गएको थियो।
थारु राष्टिय मुक्ति मोर्चाका महासचिव एवं उपाध्यक्ष तथा थारुवान राज्य समितिका सदस्य पनि हुनुहुन्छ। माओवादीले जन आकांक्षा अनुसार काम गरी देशमा परिवर्तन गर्छ भन्ने विश्वासले जनताले आफूलाई विजय बनाएको थारुको धारणा छ। संविधानसभामा माओवादी घोषणापत्र अनुसार शोषित वर्गको हितमा र आदीवासीहरूको पक्षमा आवाज उठाउने आफ्नो लक्ष्य रहेको थारु बताउनुहुन्छ।
अर्थर फेडेन
अर्थर फेडेन एक अष्ट्रेलियाली राजनितिज्ञ तथा अष्ट्रेलियाका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन
सिइङ्ग इज बिलिभिङ्ग (उपन्यास)
सिइङ्ग इज बिलिभिङ्ग अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
द गिल्डेड म्यान
द गिल्डेड म्यान अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सानो ट्याकट्याके
सानो ट्याकट्याके नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा प्याडिफिल्ड वार्ब्लर (Paddyfield Warbler) भनिन्छ ।
एन्ड्रियू फिसर
एन्ड्रियू फिसर एक अष्ट्रेलियाली राजनितिज्ञ तथा अष्ट्रेलियाका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन।
चक्रव्युह
चक्रव्युह अथवा पद्मव्युह हिन्दू युद्ध शास्त्रहरूमा उल्लेख धेरै लडाइँहरूको एक प्रकारको सैन्य संरचना हो।
पृष्ठभूमि
चक्रव्युह एक बहु-स्तरीय रक्षात्मक सैन्य ढाँचा हो यो व्युह एउटा चक्र अथवा एक पद्म जस्तो देखिन्छ जसलाई माथिबाट हेर्दा एक महान योद्धाले हरेक ढोकालाई सुरक्षित गरेका हुन्छन्। यसलाई महाभारत युद्धमा कौरवको प्रधान सेनापति,  द्रोणाचार्यद्वारा धर्मराज युधिष्ठिरलाई पक्राउ गर्न प्रयोग भएको थियो।
अभिमन्यु र चक्रव्युह
महभारतको युद्धमा चक्रव्युहलाई भेदन गर्ने जानकारी पाण्डव पक्षमा अर्जुन, कृष्ण, प्रद्युम्न र अभिमन्युलाई मत्र थियो, तर यसको रचनाको अवसरमा त्यहाँ अभिमन्यु मात्र उपस्थित थिए। अभिमन्युले यो ज्ञान आफ्नी आमाको गर्भबाट नै प्राप्त गरेका थिए। तर उनलाई यहाँबाट बाहिर निस्कने तरिका थाह थिएन। अत: जब युद्धमा अभिमन्युले कौरव सेनापति दोर्णाचार्यद्वारा रचित यस व्युहमा प्रवेश गरेर उनले छ वटा द्वारहरू त फोरे तर सातौँ द्वारमा कौरव पक्षका सबै महारथिहरूले धर्मविरूध्द मिलेर उनको वध गरेका थिए ।
अशोक बराल
अशोक बराल एक नेपाली फुटबल खेलाडी हुन्।जुन गोलरक्षकको भुमिका निर्वाह गर्ने गर्दछन्।हाल उनी सरस्वती क्लबबाट क्लब फुटबल खेल्ने गर्दछन्।
क्लब जीवन
अशोक बराल सरस्वती क्लबबाट क्लब फुटबल खेल्ने गर्दछन्।उनी मोफसलका प्रतियोगितामा यसै क्लबबाट सहभागीता जनाउने गर्दछ।
अन्तर्राष्ट्रिय जीवन
बराल २०१८ एएफसी अन्डर-२३ च्याम्पियनसिप छनोट चरणमा सहभागी नेपाली टोलीका सदस्य हुन्।
स्रोतहरू
श्रेणी :जीवनी श्रेणी :नेपाली फुटबल खेलाडीहरू
कोइलीदेवी
कोइलीदेवी माथेमा (वि. सं. १९८७- वि. सं. २०६४) प्रख्यात नाम कोइलीदेवी नेपाली गायिका हुन्।
सुरुवाती जीवन
कोइलीदेवीको जन्म वि. सं. १९८७ भदौ १२ ऋषिपञ्चमीका दिन पिता रामबहादुर बस्नेत र माता नीलम बस्नेतको सन्तानका रूपमा मकवानपुर, चिसापानी गढीमा भएको हो। उनको जन्म नाम राधा बस्नेत हो। जन्मिएको एक वर्षमा उनकी आमाको निधन भएपछि उनी पाँच वर्षको उमेरमा आफ्नी फुपू मानप्रिया भट्टसँग काठमाडौँ आएकी हुन्। सानामा उनलाई राधाभन्दा पनि पान्तरी भनेर बोलाइन्थ्यो। त्यही नाम लिएर मखनटोलको स्कुलमा पढ्न थालिन्। फुपू सङ्गीतकी अनुरागी भएकाले उनलाई सङ्गीत पनि सिकाउन थालिन्। फुपूको प्रयासमा उनी ११ वर्षको उमेरमा सिंह शमशेर जबराको दरबारमा सेविकाका रूपमा काम गर्न थालिन्। आमा-बुबाले माया गरेर राखिदिएको नाम सिंह शमशेरले परिवर्तन गरिदिए। खासमा पान्तरीको स्वरबाट मुग्ध भएर सिंह शमशेरले 'कस्तो कोइलीको जस्तो मीठो स्वर' भनेपछि उनको नाम कोइलीदेवी भएको थियो। सिंहदरबारमा उनी नाँच्ने र गाउने गर्दथिन्। वि. सं. २००७ सालमा प्रजातन्त्र आएपछि देशमा धेरै परिवर्तहरू आएसँगै उनी सिंहदरबारबाट निस्केर एउटी स्वतन्त्र गायिकाका रूपमा रेडियो नेपालमा गाउन थालिन्।
परिवारको माया ममताबाट वञ्चित कोइलीदेवीकी फुपू मानप्रिया निःसन्तान थिइन्। मानप्रियाले छोरीझैं उनलाई हुर्काइन् बढाइन्।
वैवाहिक जीवन
फुपूको मृत्युपछि कोइलीदेवी एक्ली भइन्। यही बेला उनको भेट साकारभक्त माथेमासँग भयो। १० वर्ष लामो प्रेमपछि ३५ वर्षको उमेरमा वि. सं. २०२१ साल वैशाख शुक्ल पक्ष अक्षय तृतीयाको दिन पवित्र लगनगाँठोमा बाँधिए। साकारभक्त त्यसबेला ५१ वर्षका थिए अनि उनी ३५ वर्षकी थिइन्। शायद दुवैको विवाह ढिला र अनमेल भएका कारण पनि सन्तान भएनन्। यता साकारभक्तका परिवारले पनि कोइलीदेवीलाई बुहारी मान्न अस्वीकार गरे। वि. सं. २०५६ साल जेठ ८ गते साकारभक्तको देहावसानपछि उनी फेरि एक्लो भइन्।
निधन
वि. सं. २०६४ पुस ६ गते काठमाडौँमा कोइलीदेवीको निधन भयो। निधनअघि छ वर्षदेखि मुटुरोगले सताएको थियो। उनी काठमाडौँ, घट्टेकुलोस्थित निवासमा भान्जीसँग बस्दै आएकी थिइन्। उनको वि.सं. २०६४ पुस ६ गते नै पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो।
साङ्गीतिक जीवन
बाल्यकालदेखि नै साङ्गीतिक वातावरण पाएकी कोइलीदेवीले राणा दरबारमा एक दशक लामो समय गायिका तथा नायिका भएर नृत्य तथा नाटकमा भाग लिइन्। त्यसपछि वि. सं. २००७ सालमा रेडियो नेपालको स्थापनापछि पहिलो पटक चैत २६ गते आफ्नै रचना र सङ्गीतमा उनले गीत गाएकी थिइन्। कोइलीदेवीले रेडियो नेपालमा 'संसारको झमेला लाग्दछ क्या यो मेला, यो दुनिया सदा रसिलो' रेकर्ड गरी गायनयात्रा थालेकी थिइन्। यो स्वर नै रेडियो नेपालको प्रथम गायिकाका रूपमा परिचित छ। त्यसपछि रेडियो नेपाल उनको नियमित गाउने थलो बन्यो। रेडियो नेपालसँग उनी ४४ वर्ष गाँसिइन्। खरदार पदबाट उनको बढुवा हुँदै वि. सं. २०४४ साल चैत १५ गते शाखा अधिकृतसरहको पदमा पुगी शास्त्रीय सङ्गीत प्रबन्धकसम्म भइन्। उनले आधुनिक, लोक र राष्ट्रिय तथा भजन गरी चार हजारभन्दा बढी गीत दिएकी थिइन्।
सेवा-निवृत्त
वि. सं. २०५९ साल असार ८ गतेदेखि कोइलीदेवीले औपचारिक रूपमा गायन, सङ्गीत र वाद्यवादनलाई तिलाञ्जली दिएको घोषणा गरिन्। आफूसँग भएका हार्मोनियम, तबला, तानपुरा आदि सम्पूर्ण वाद्ययन्त्र ललितपुरस्थित इन्दिरा सङ्गीत महाविद्यालयलाई दान दिइन्। उनका 'सेवा' र 'समर्पण' दुई एल्बमसमेत छन्। उनी गायनबाहेक गीतलेखन र संगीत संयोजनमा समेत संलग्न थिइन्।
पुरस्कार/सम्मान
उनले पाएका पुरस्कार एवम् सम्मानको सूची लामो छ। खासगरी गोरखा दक्षिण बाहु पाँचौँ, इन्द्रराज्यलक्ष्मी प्रज्ञा पुरस्कार, छिन्नलता गीत पुरस्कार, वीरेन्द्र-ऐश्वर्य सेवा पदक, दर्जनौं सङ्घ-संस्थाबाट सम्मान तथा रेडियो नेपाल तथा टेलिभिजनबाट समेत पुरस्कार प्राप्त गरिन्। कोइलीदेवीका नाममा नइ प्रकाशनले कोइलीदेवी सङ्गीत कोषको प्रबन्धक समिति २०५६ समेत स्थापना गरेको छ।
प्रोक्यारियोटिक कोशिका
प्रोक्यारियोटिक कोशिका भनेको "पुरानो" वा "प्राचिन" कोशिका भन्ने बुझिन्छ ।प्रोक्यारियोटिक कोशिका पृथ्वीमा जीवन को पहिलो रुप हो । यि कोशिकाहरु युक्यारियोटिक कोशिकाभन्दा साना र  साधारण हुन्छन । युक्यारियोटिक कोशिका एक झिल्ली प्रणाली अन्तर्गत पर्छन । कोशिका भित्ति ले कोशिका झिल्लीलाई घेरेको हुन्छ ।कोशिका भित्तिमा उर्जा किण्वकहरु हुन्छ्न ।यि कोशिकामा दुई झिल्ली भ​एका क्लोरोप्लास्ट, गॉल्जीबाडी, माइटोकोन्ड्रिया तथा अन्तः द्रव्यीजालिका जस्ता  संरचनाहरू हुदैनन  ।
शुद्धोधन गाउँपालिका, कपिलवस्तु
शुद्धोधन गाउँपालिका नेपालको सङ्घीय शासन प्रणाली अनुसार प्रदेश नं. ५ को कपिलवस्तु जिल्ला अन्तरगत पर्ने एक गाउँपालिका हो। साविक नन्दनगर, हथिहवा, बासखोर, पतरिया, पिठुवा र लबनी गाउँ विकास समितिहरूलाई मिलाएर स्थापना गरिएको शुद्धोधन गाउँपालिकाको कुल क्षेत्रफल ९१.६९ वर्ग किलोमिटर र जनसंख्या ४५२०१ छ।
सि डाइड अ लेडी
सि डाइड अ लेडी अमेरिकन उपन्यासकार जोन डिक्सन कारद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
फ्र्यान्क फोर्ड
फ्र्यान्क फोर्ड एक अष्ट्रेलियाली राजनितिज्ञ तथा अष्ट्रेलियाका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन।
गुग्लिल्मो मार्कोनी
गुग्लिल्मो मार्कोनी (इटालियन उच्चारण: [ɡuʎˈʎɛːlmo marˈkoːni]; २५ अप्रिल १८७४ - २० जुलाई १९३७) एक इटालियन आविष्कारक हुन । उनले रेडियोको आविस्कार तथा मार्कोनी नियमको विकास गरे । सन १९०९ मा मार्कोनीले कार्ल फर्डिन्यान्ड ब्राउन संगै "वायरलेस टेलीग्राफीको विकासमा उनको योगदान वापत भौतिकीशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरे र  सन १९२४ मा मार्चेस मार्कोनी (Marchese Marconi)को सम्मान प्राप्त गरे ।
प्राप्चा
प्राप्चा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, ओखलढुङ्गा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
काँक्री
काँक्री नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चल, रुकुम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। सदरमुकाम खलङ्गाबाट १८ कोष पूर्वमा रहेको काँक्री गाविस पनि एक हो। पहाडी भूगोलमा रहेको काँक्री गाविस आफ्नै ऐतिहासिक भौगोलिक धार्मिक राजनीतिक र सामाजिक महत्त्व एवं विशेषता बोकेर रहेको छ। यो गाविसको पूर्वमा वाग्लुङ जिल्ला पश्चिममा रुकुमको मोरावाङ गाविस उत्तरमा कोल र तकसेरा गाविस र दक्षिणमा रोल्पा जिल्ला पर्दछन्। काँक्री गाविस राजनीतिक भिाजन अनुसार निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ र इलाका नम्बर ५मा अवस्थित मनोरम पहाडी गाविस हो। भौगोलीक अवस्थित अनुसार यो गाविस २८ डिग्री २९ मिनेट १५ सेकेण्ड देखि २८ डिग्री ३७ मिनेट ३९ सेकेण्ड उत्तरी अक्षांश र ८२ डिग्री ४१ मिनेट देखि ८२ डिग्री ५५ मिनेट पूर्व देशान्तर भित्र पर्दछ। नापी साखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार यो गाविसको क्षेत्रफल ६ हजार ७ सय २८ दशमलब ०५५ हेक्टर रहेको छ। यस जिल्लामा अविरल रूपमा वगिरहने लुकुम गाडको रूपमा चिनिने लुकुम खोलाको दक्षिण भूभागको सिमाङ्कन गर्दै जति शोभा बढाएको छ त्यतिनै धौलागिरी अञ्चलमा पर्ने निसिभुजी पाटन र रोल्पा जिल्लाको उवालेकलाई सँधै यस गाविसले एकनास नियालीरहेको रमाइलो दृश्य छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
हालको काँक्री गाविसको तल अलिकति मैदानी भाग छ। त्यहाँ पहिले मानिसहरूले गाई गोरु बाँध्ने चराउने गर्दथ्ये। त्यही समुहबाट एउटा गोरु दिनहुँ गाउँको अलि माथी थुम्कोमा आई हुक्काउने गर्दथ्यो। गोरु हुक्काउनेलाई मगरखाम भाषामा कारी भनेको र त्यही थुम्कोमा पछि मानिसहरूले बस्तीबसाउ गरेको पाइन्छ। पछि नाम अपभ्रंश हुँदै जाँदा कारीबाट काँक्री भएको हो भन्ने भनाई छ। सायद यसैको नामबाट गाउँ र पछि गाविसको नाम रहन गएको हुन सक्ने स्थानीय बुढापाकाहरूको भनाई छ। काँक्री गाविसको करिब २१३० हेक्टर वन क्षेत्रफल र १७९६ हेक्टर चरण क्षेत्रले ओगटेको छ। यस गाविसमा समशितोष्ण कोणधारी र पतझर जंगल पाइन्छन्। धुपी सल्ला बाँझ खसु्र रईज फलाट गुराँस ओखर पांगर चाप काफल सल्लो उत्तीस कटुस टुनी बाँस निगालो अल्लो खतवरुवा आदि प्रजातिका वनस्पति पाइन्छन्। जहाँ बाघ भालु स्याल घोरल राते दुम्सी बँदेल थार जस्ता वन्यजन्तु र डाँफे कालिज चाकुरा तित्रा आदि पंक्षी पाइनछन्। यस गाविसमा पाइने जडिवुटिहरूमा कुसिलो टिमुर दालचिनी लोठसल्ला पाँचऔंले चिराइतो चटामसी पदमचाल्नो कुटुकी आदि हुन्। काँक्री गाविसको सामाजिक जनजीवनलाई हेर्दा यस गाविसमा मगर जातिको बढी मात्रामा बसोवास छ भने अन्य जातिहरूमा कामी दमाई सुनार आदिको बसोवास छ। यहाँ अधिकांश मगर जातिका मानिसहरू खाम भाषा बोल्दछन्। यस गाविसमा नेपाली भाषा बेल्नेहरूको संङ्ख्या न्यून छ।