cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
विकियात्रा
अतिरिक्त भाषा र स्थानान्तरण
सन् २०१२ मा, विकीट्राभलको आयोजक र मालिक, इन्टरनेट ब्रान्डसँग असन्तुष्टताको लामो इतिहास पश्चात्, विकीट्राभलमा रहेको समुदायले विकीट्राभलका सामग्रीहरू साझा गर्दै विकियात्रामा नयाँ यात्रा गन्तव्यहरू सृजना गर्नका लागि यसमा गाभिएको थियो।  पछि, विकिपिडियाको मालिक र अन्य गैर नाफामुखी सन्दर्भ वेबसाइटहरूको एक विशाल शृङ्खला विकिमिडिया संस्थानले यसलाई एक एक विकी समुदाय संस्कृतिमा आधारित रहेर यसको सञ्चालन गरेको थियो। तीनै समुहका प्रयोगकर्ताहरूले लामो छलफल गरेपछि, उनीहरूका सम्बन्धित मालिकहरूले दिएका टिप्पणी अनुसार विकिमिडिया फाउन्डेसनले यदि यसलाई प्रयोगकर्ताहरूले चाहेको खण्डमा यसलाई यात्रा परियोजनाको सञ्चालन र अगाडि बढाउन सकिने भनाइ सार्वजनिक गरेको थियो। विकिमिडियाबाट भनाइ सार्वजनिक भएसँगै, विकीट्राभलका लगभग सबै प्रशासकहरू र सम्पादकहरूले आफ्नो अवस्थित काम विकियात्रामा विभाजन गर्ने निर्णय गरेका थिए।
सबै भाषाहरू र यससँग सम्बन्धित कमन्स समानका वेबसाइट (तस्वीर, भिडिओ, र अन्य मिडिया फाइलहरूको लागि) मा विकिट्राभलका सबै सामग्रीहरू २ अगस्त २०१२ मा स्थानान्तरणको तयारी गरिएको थियो। यो सामग्री जर्मनेली र इटालेली बाहेक सबै भाषाहरूको लागि सुरूवात विन्दु भएको थियो, जसलाई विकियात्राले पहिले नै सञ्चालन गरेको थियो। मिडियाविकि, विकिट्राभल लागि प्रयोग गरिएको विकी सफ्टवेयर मिडियाविकीले उक्त विभाजनको सुविधा समावेश गरेको थियो, यद्यपि आँकडा स्थानान्तरण रोक्नको लागि इन्टरनेट ब्रान्डले यस मिति पछि तुरून्त कार्यलाई असक्षम गरेको थियो। विकिमिडियामा भएको सामुदायिक छलफल २३ अगस्त २०१२ मा समाप्त भएको थियो जहाँ यसको सुरुवात गर्नुपर्छ भन्ने पक्षमा ५४० मत खसेको थियो भने सुरु गर्नुहुन्न भन्ने पक्षको रूपमा १५२ मत खसेको थियो। परियोजना विकिमिडिया फाउन्डेसनको सर्भरहरूमा परिक्षण संस्करणमा १० नोभेम्बर २०१२ मा सुरू भएको थियो १४ जनवरी २०१३ मा यसलाई पूर्ण र आधिकारिक रूपमा सुरुवात गरिएको थियो। आँकडा स्थानान्तरणको अंशको रूपमा, वर्तमान मालिक र प्रयोगकर्ता समूह "विकियात्रा इभी"लाई विकिमिडिया संस्थानसँग आबद्ध सङ्गठनको रूपमा स्थानमा रहने गरि योजना बनाइएको थियो।
सञ्चालनको तरिका
विकियात्राले नि: शुल्क मिडियाविकि सफ्टवेयर प्रयोग गर्दछ (विकिपिडियाका लागि विकसित)। यसका लागि इन्टरनेटमा आधारित सम्पादन अनुमतिका लागि दर्ताको आवश्यकता पर्दैन। गुणस्तर सम्पादकहरूद्वारा पारस्परिक नियन्त्रण मार्फत विकिपिडियाको समान छ। सोही सफ्टवेयर विकियात्रासँग परिचित गराउनको लागि प्रयोग गरिएको थियो।
प्रतिलिपी अधिकार
विकियात्राले यसको सामग्रीलाई क्रिएटिभ कमन्स एट्रिब्युसन-सेयरएलाइक लाइसेन्स अन्तर्गत सार्वजनिक गर्दछ। यो कानुनी दृष्टिकोणबाट मुद्रित सहयोगीहरूको उत्पादनलाई सजिलो बनाउनको लागि हो। मिडिया फाइल, या त सार्वजनिक डोमेनमा प्रकाशित गर्न वा बहु इजाजतपत्रहरू (जिएनयु, क्रिएटिभ कमन्स) अनुमतिपत्र अन्तर्गत जारी गरिन्छ।
जानकारी संरचना
जानकारी विश्वकोशको लागि सामान्य भन्दा अधिक संरचित तरीकाले निर्माण गरिएको छ। एक विषय सम्बन्धित लेखहरू मिडियाविकि सफ्टवेयरबाट सम्बन्धित श्रेणीहरू मार्फत समूहमा वर्गीकृत गरिन्छ जसले लेखहरूमा भौगोलिक सम्बन्ध देखाउँदछ।
जर्मनेली भाषा संस्करणमा, बिभिन्न शीर्षकहरू छुट्याउनका लागि विभिन्न नामपदहरूको प्रयोग गरिन्छ। मुख्य नामपदले उनीहरूको भौगोलिक पदानुक्रम भित्र यात्रा गन्तव्यहरू समावेश गर्दछ। यात्रा गन्तव्य र शीर्षकहरू बीच एक सुदृढ आपसी सम्बन्धको लागि अनुमति दिने उद्देश्यले दुई अन्य महत्त्वपूर्ण नामपदहरू यात्रा शीर्षक र यात्रा समाचारहरूको लागि आरक्षित छन्। सामग्री बनोट लेखकहरूको समुदायको सहमतिबाट निर्णय गरिन्छ।
भाषाहरू
स्थानान्तरणको समयमा, विकियात्रा जर्मनेली, इटालेली, अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली, नेदरल्यान्डेली, रूसी र स्विडेनी भाषामा उपलब्ध थियो। यसको रूसी संस्करणलाई Викигид (उच्चारण: विकिगिद) भनिन्छ जहाँ यसको अनुवादित अर्थ विकि यात्रा सहयोगीको समान हुन्छ। जनवरी २०१३ मा, पुर्तुगाली र स्पेनी संस्करण यसमा थप गरिएको थियो भने यसको लगत्तै मार्चमा पोल्यान्डेली र रोमानियाली, अप्रिलमा यहूदी र युक्रेनी, मेमा युनानी र अगस्टमा भियतनामी भाषका संस्करणहरू उपलब्ध भएका थिए। चिनियाँ संस्करण जनवरी २०१४ र फारसी संस्करण अक्टोबर २०१४ मा, सुरु गरिएको थियो। यसको फिनल्यान्डेली संस्करण नोभेम्बर २०१६ सुरुवात गरिएको थियो भने हिन्दी संस्करण सेप्टेम्बर २०१७ मा, सुरुवात गरिएको थियो। बङ्गला र पश्तो भाषाका संस्करणलाई जुन २०१८ मा, सुरु गरिएको थियो भने अगस्त २०२० मा, जापानी संस्करणको सुरुवात गरिएको थियो।
तथ्याङ्क
सेप्टेम्बर २०२० सम्म, विकियात्रा २२ वटा भाषाहरू सञ्चालित छ जहाँ २१ वटा सक्रिय छन् भने एउटा संस्करणको विकियात्रालाई बन्द गरिएको छ। सक्रिय संस्करणका भाषाहरूमा १,१७,७६९ लेखहरू छन् भने यहाँ २४,९५,०२१ दर्ता गरिएको प्रयोगकर्ताहरू छन् जहाँ यसमध्ये १,१३६ जना सक्रिय छन्।
सम्पूर्ण विकिमिडिया तथ्याङ्कको लागि पूर्ण सूची हेर्नुहोस्:
द हर्लेक्विन टि सेट
द हर्लेक्विन टि सेट अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित लघुकथा सङ्ग्रह हो ।
मायादेवी गाउँपालिका
मायादेवी नेपालको प्रदेश नं. ५ को कपिलवस्तु जिल्लाबाट पूर्व दिशाको १० कि.मी. दुरीमा पर्ने एक गाउँपालिका हो। मायादेवी गाउँपालिका सङ्घीय शासन प्रणाली अनुसार विक्रम सम्वत् २०७३ फल्गुण २२ मा गठन भएको हो। मायादेवी गाउँपालिकाको पश्चिम दिशामा यशोधरा गाउँपालिका र कपिलवस्तु नगरपालिका पर्दछन। गाउँपालिकाको पूर्वमा शुद्धोधन गाउँपालिका पर्दछ। मायादेवीको दक्षिण भागमा उत्तर प्रदेश भारतको अलिगढवा पर्दछ भने उत्तर दिशामा बाणगंगा नगरपालिका रहेको छ।
मायादेवी गाउँपालिका साविकका ८ गाविसहरू क्रमश: फुलिका, अभिरावा, पकडी, डुमरा, बलुहवा, हरनामपुर पिपरा र विजुवा लाई समावेश गरेर घोषणा गरिएको हो। कुल ८८.५४ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल रहेको मायादेवी गाउँपालिकाको केन्द्र साविक पकडी गाविसको कार्यालयमा रहेको छ।
रानी मायादेवीले गौतम बुद्ध भगवानलाई लुम्वीनीमा जन्म दिनुभएकोले गाउँपालिकाको मायादेवी नाम राखिएको स्थानीयहरूको मान्यता छ। मायादेवी गाउँपालिकाको वडा नं. ७ मा पुरातात्विक महत्त्वको करमहवामाकोट छ। त्यस्तै मायादेवी गाउँपालिकाको वडा नं. ५ मा ऐतिहासिक तथा धार्मिक सिसहनियाकोट रहेको छ। गाउँपालिकामा उर्दु भाषाको महिला कलेज रहेको छ। उत्पादनको हिसावले व्यवसायिक बाख्रापालन, गाईपालन, माछापालन तथा गहुँ र धान जस्ता उत्पादनमा गाउँपालिका पहिलो स्थानमा छ। मायादेवी गाउँपालिकाको उत्पादनले मात्र जिल्लालाई धान्न सक्ने उत्पादनहरू उब्जाउने खुबी राख्दछ।
भैरव अर्याल
भैरव अर्याल (वि. सं. १९९३ - वि. सं. २०३३) नेपाली साहित्याकाशमा प्रसिद्ध हास्यव्यङ्ग्यकार हुन्। उनी नेपाली हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध फाँटमा निकै चर्चित छन्।
जीवन यात्रा
नेपालीमा एम्. ए., साहित्यरत्न र संस्कृतमा मध्यमा सम्म को अध्ययन गरेका अर्यालले पत्रकारिता पनि गरे । उनले ‘हालखबर’ दैनिकबाट पत्रकारिता सुरु गरे। उनी ‘हालखबर’ दैनिकका सम्पादक दाताराम शर्माले प्रोत्साहित गरेपछि २०१४ सालमा त्यहीँ पत्रकार नियुक्त भएका हुन् र पछि गोरखापत्र को सम्पादन समूहमा रहे। ‘मधुपर्क’ लाई स्तरीय बनाउन निकै खटे। ‘रचना’ पत्रिका प्रकाशनमा पनि उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो।
नेपालका विभिन्न स्थान, भारत, जर्मनी, बङ्गलादेशको भ्रमण गरेका अर्याल नेपाली हास्यव्यंग्य साहित्य आकाशका कहिल्यै ननिभ्ने तारा हुन्
मृत्यु
उनको निधन वि. सं. २०३३, आश्विन, गोकर्ण काठमाडौमा भएको हो ।
साहित्यिक यात्रा
उनले सर्वप्रथम वि. सं. २००९ सालमा 'नयाँ जीवन’ शीर्षक कविता रचेर लेखनयात्रा सुरु गरेका हुन्। उनको पहिलो रचनाका रूपमा वि. सं. २०१३ मा 'नव निर्माण' शीर्षकको कविता प्रकाशित भएको थियो। उनले हाँस्यव्यङ्ग्य, काव्य आदिमा कलम चलाए।
सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति -
१) साझा कथा - कथा सङ्ग्रह- २०२५ -
२) छ्याकन - कविता सङ्ग्रह -
५) विभिन्न पत्र-पत्रिकाहरूमा कविता, लेख समालोचना, हास्य व्यंग्यात्मक रचनाहरु प्रकाशित
प्रिया तेन्दुलकर
भारतको पहिलो टिभी स्टार प्रिया तेन्दुलकर ले अनेक चलचित्र र टिभी धारावाहिहरूमा भूमिका निभाएकी तर संभवतः उनी सम्पूर्ण जीवन आफ्नो सब भन्दा पहिलो टिभी अवतार "रजनी" को नामबाट उनी प्रशिद्ध भईन । १९८५ मा निर्मित र बासू चटर्जी द्वारा निर्देशित यो धारावाहिकमा उनले भ्रष्टाचार र सामाजिक कुरीतिको विरुद्ध बुलन्द आवाज उठाउने एक साधारण गृहणीको किरदार निभाएकी थिइन् । उनी लेखिका पनि थिईन ।
व्यक्तिगत जीवन
प्रिया प्रसिद्ध नाटककार विजय तेन्दुलकर को सुपुत्री थिइन् । उनको जन्म १९ अक्टोबर, १९५४ मा भएको थियो, उनको दुई बहिनी र एक भाइ थियो । प्रियाको विहे अभिनेता तथा लेखक करण राजदान सँग १९८८ मा भयो । तर यो बिहे सात साल सम्म मात्र चल्यो र त्यसपछि उनको सम्बन्ध विच्छेद भयो । करण र प्रियालर  "रजनी" र "किस्से मिया बीवी के" धारावाहिकमा श्रीमान श्रीमतीको वास्तविक जीवनको किरदार पनि निभाएका थिए । १९७४ मा श्याम बेनेगल को चलचित्र अंकुर मा निभाएको भूमिकाको कारण प्रियाको अभिनेता अनंत नाग सँग पनि सम्बन्ध जोडिएको थियो ।
कर्णसिंह राणा
कर्णसिंह राणा (वि.सं १९८१ - वि.सं २०६९) नेपालका एक कलाकार/चित्रकार हुनुहुन्छ। उहाँको जन्म काठमाडौंंको मालीगाउँमा भएको थियो।
शिक्षा र सेवा
राणाले भारतको बनारसबाट कलासम्बन्धी विषयमा स्नातक गर्नुभएको थियो। बनारस हिन्दु विश्वविद्यालय, कला सङ्ग्रहालयमा लामो समयसम्म काम गर्नुभएका उहाँ वास पेन्टिङमा सिद्धहस्त हुनुहुन्थ्यो। नेपालमा वास पेन्टिङको क्षेत्रमा उहाँको महत्त्वपूर्ण योगदान छ।
निधन
राणाको २०६९ फागुन २८मा काठमाडौंंको त्रिपुरेश्वरस्थित ब्लुक्रस अस्पतालमा निमोनियाका कारण ८८ वर्षको उमेरमा निधन भयो। फागुन २८ मै पशुपति आर्यघाटमा संस्कार गरियो। उहाँका श्रीमती, तीन छोरा र एक छोरी छन्।
जोर्ज क्यानिङ
जोर्ज क्यानिङ एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
वर्ग (आकार)
वर्ग चारैवटा भुजा बराबर भएको चतुर्भुज हो।
देउकी प्रथा
देउकी प्रथा नेपालमा प्रचलित सामाजिक कुप्रथाहरू मध्येको एक प्रथा हो । नेपालको सूदुरपश्चिमाञ्चलको सेती र महाकाली अञ्चलमा मन्दिरहरूमा देबी देवताको सेवा गर्न कन्या केटी चढाउने प्रचलन छ । यसरी चढाईएकी कन्या देउकी हुन् भने चढाउने प्रचलन प्रथा हो । महारोग लागेमा, छोरा नभएमा, मुद्दा जित्नु परेमा वा आफ्नो मनोकाङ्क्षा पूरा गर्नुपरेमा, कुनै भाकल पुरा गर्न आफ्नै छोरी वा गरीब परिवारकी अबोध बालिका किनेर देबी देवताको मन्दिरमा चढाउने गरिन्छ। यसरि चढाइएका कन्याहरूको बिवाह गर्न नहुने तर यौन संपर्क गर्न हुने अन्धविश्वास रहेको पाइन्छ । बैतडी जिल्लाको मेलौली देवीको मन्दिर यो प्रथाको केन्द्रविन्दु हो । मन्दिरमा चढाएको सामग्रीहरूबाट मात्र जिविकोपार्जन गर्नु पर्ने भएकोले देउकीहरू देहब्यापार गर्न बाध्य छन् । आजको विकसित समाजमा यो प्रथा निकै ठुलो विकृतिको रूपमा छ । यो प्रथा बालअधिकार विपरित कार्य हो । शिक्षाको विकास र चेतनामा भएको बृद्धका कारण यो प्रथामा केही कमी आएपनि पुरै निर्मुल हुन सकेको छैन ।
देउका /देउकी प्रथाको सुरुवात
डोटीमाजुम्लाको रैका मल्ल राजा वंशज  नागीमल्लले कत्युरी नरेश (राजा)को राज्य बिजय गरेपछि चलाएको “देउकी ” प्रथा र इतिहासकारका भनाई अनुसार प्रा.डा.सूर्यमणि अधिकारी बाइसे राज्यको इतिहास (वि.स.२०६०) पेज २७८ देखि २७९ का अनुसार डोटी राज्यमा राजा नागमल्लका पाला देखि देवदासी चढाउन थालिएको बताईन्छ । स्थानिय विश्वास अनुसार भागेश्वर देवता र राजा नागीमल्ल बीच को ठूलो भन्ने विवाद खडा भयो । नागीमल्लले भागेश्वरलाई तुरुन्त पानी वर्षाउने चुनौती दिए । घडी भरमा चारैतिर वादल उठी घनघोर वर्षा भयो । नागीमल्लको कोट काँम्न लाग्यो, उनका रानीहरू मुर्छा परे, नागीमल्लले पराजय स्वीकार गरी निम्नानुसार भाकल गरे— जुम्लाको रैका मल्ल राजा वंशज 	नागीमल्लले भागेश्वरलाई चढाएकी केटी नै डोटी राज्यकी प्रथम देवदासी अर्थात् देवकी थिइन् भनिन्छ । उनले रावल थरका दुई कन्या किनेर भागेश्वर देवतालाई चढाएको बताईन्छ । डोटेली समाजमा अद्यापि नेगी, नायक, भुल, खत्रीजस्ता थरका कन्या कामना सिद्धिका लागि संकल्प गरी देवकी बनाई मन्दिरमा अर्पण गर्ने चलन छ । देवकीले आफुलाई चढाएका देवदेबीको मन्दिर लिपपोत र सरसफाई गरी आजन्म अविवाहित रहनुपर्दछ ।  पुरानो डोटी राज्यमाजुम्लाको रैका मल्ल राजा  वंशज  राजा नागीमल्लका राज्यकालदेखि देवकी, द्यौकी, देवदासी, देउकीको चलन चलेको अद्यपि कायम छ । डोटेली सामाजमा नेगी, नायक, भुल,पुजारा, खत्री जस्ता थर भएका मानिसहरू पनि बस्छन् । उनीहरूका गोत्र एक आपसमा फरक हुन्छन् तापनि उनीहरूले भाकल गरी छोरी देवी देवतालाई चढाउँछन् । त्यती मात्र होईन अन्य व्यक्तिले पनि उनीहरूका कन्या किनेर देवी देवतालाई चढाउँछन् ।  द्यौकी पनि दुई प्रकारका हुन्छन् - चढाएकी द्यौकी र ती द्यौकीबाट जन्मेकी वावुको निर्णय नभएको खेलुवा द्यौकी तर ती खेलूवा द्यौकीको विवाह गर्न हुन्छ । खेलूवा द्यौकी बनाउन सकिन्छ । तर खेलूवा द्यौकीबाट जन्मिने केटो “द्यौको”(देउको) हुन्छ । त्यस्ता द्यौकाहरूले आफ्नी आमालाई चढाउनेका घरमा कामधाम गरिदिनु पर्दछ । त्यसरी काम गरिदिए वापत् “खलो“ भनेर एक सुप्पो अन्न दिने चलन छ । विवाह र ब्रतवन्धपर्वमा निजलाई वकसस्वरुप “थितो” भनेर दिने चलन छ । ती देउका तथा द्यौकाहरूलाई कही नायक, कही नेगी, भूल, खत्री र देउचेलो भन्ने चलन छ ।
अन्य क्षेत्रमा देउकी प्रथा
देवकी प्रथा दक्षिण भारतको तमिलनाडुमा पनि छ । त्यहाँ कन्या केटीलाई मन्दिरको हेरविचार गर्न लगाउने चलन पहिलेबाटै छ । उनीहरूले पनि परपुरुषसँग संसर्ग गर्दछन् । त्यसो गरे वापत् उनीहरूले रकम वा कुनै वस्तु माग्दैनन् । मानौ त्यो उनीहरूको आथित्य हो । उनीहरूबाट जन्मेको सन्तानलाई उच्चजातमा लिने परम्परा छैन । ती नारीहरूले विवाह गर्दैनन् र उनीहरूलाई देवदासी भनिन्छ । देवदासीहरूले त्यहाँ राम्रा राम्रा गीत गाउँछन् र नाँच्छन् । उनीहरूको मुख्य काम मन्दिरको सुरक्षा, झारुबडारु तथा लिपपोत गर्नु हो । त्यस्तालाई मानिसहरू देवताका दासी मान्दछन् । हाल भारतमा देवदासीको परम्परा कानुनले उन्मूलन भएपनि कर्णाटक राज्यको बेलगाउँ भन्ने ठाउँमा एकै वर्षमा हजारौ केटीहरू धलम्मादेवीलाई चढाउने चलन अद्यपि त्यहाँ छ । लतामङगेसकर, उषामङगेसकर जस्ता गायिकाहरूका थर बन्नुको कारण देवदासीका सन्तान भनेरनै हो । नेपालमा बुद्धधर्मावलम्वीहरूमा आफ्ना माहिलो छोरालाई लामा (ढावा) र माहिली छोरीलाई झुमा (झोवा) राखी गोम्पो (गुम्वा)हरूमा पठाउने र विवाह नगराई राख्ने चलन अद्यपि छ । काठमाण्डौको शाक्यकी छोरीलाई कुमारी बनाएर सिंगारपटार गरिन्छ । ती कुमारीले विवाह गर्न हुँदैन भन्ने परम्परा छ । तर ती कुमारीलाई लुकाएर विवाह गर्ने गरिन्छ । कुमारीको विवाह खुलस्त रूपमा गर्ने चलन छैन । माथिका उदाहरणबाट के बुझिन्छ भने बुद्धधर्म मान्नेहरूमा गुम्वा वा देवीका नाममा कन्यालाई प्रयोग गरी समर्पण गरिने चलन रहेछ । अव अर्को प्रश्न उठ्छकी पश्चिम नेपालको डोटी र कुमाउँमा देवदासी प्रथा कसरी शुरु भयो भने, पश्चिम नेपालको पूर्व मध्यकालीन इतिहासको अध्ययनबाट त्यहाँ खस मल्ल राजाहरूले शासन गरेको प्रमाणित हुन्छ । उनीहरू बुद्ध धर्मावलम्वी थिए र पछि हिन्दू धर्मलाई अङ्गीकार गरे । उनीहरूमा पनि देवदासी प्रथा हुनु पर्ने भन्ने अनुमान हुन्छ,तर त्यस विषयक प्रमाणहरू पाइएका छैनन् । त्यती भएर पनि पश्चिम नेपाल र भारतको उत्तराखण्डमा उनीहरूले स्थापना गरेका मन्दिरहरूमा देवकी वा द्यौकीहरू पाईन्छन् । यो विचित्रको कुरा हो ।
देउकी राख्ने समय
अर्का तिर राजा निरयपालले डोटीमा राज्य गर्दा देवकी पर्थाको चलन भए नभएको थाहा पाइएको छैन, तर उनका उत्तराधिकारी नागीमल्ल खसमल्ल राजाहरूका सन्तान हुनेले देवकी प्रथा शुरु गरेका त होइनन् भन्ने जस्ता शंका र अनुमानहरू उब्जन थालेकाछन् । डोटीमा देवकी प्रथाको आरम्भ नागीमल्लले गरेको भनिन्छ । देवकीहरु माडौमा चढाउने खास समय देजाँत, चैतको नवरात्र, आश्विन नवरात्र अवसर पारेर गाउँका मुखियाले गाउँका ठूला–ठालू भेला गरी माडौमा पूजारीसमक्ष साँक्षी राखी जात्रा, उत्सव गरी विधिवत् देवकी बनाइन्थ्यो । आजकाल कानुनी बन्देज हुनाले घरभित्र सामान तयार गरी सम्बन्धित माडौको प्रसाद ल्याई देवकी बनाउने चलन अद्यपि छँदैछ । देवकी बनाउनलाई छोरी बेच्ने पेशामा नायक, विष्ठ, नेगी, पुजारा र देउका थर भएका मानिसहरु सम्मिलित छन् । वि.स.२०५० सालसम्मको तथ्याङ्कखोजी गर्दा डोटी क्षेत्रमा दार्चुला शिखरपुर गाविसको मालिकार्जुनमाडौ, वैतडी तल्लो सोराडस्थित मेलौली देवीको माडौ, बैतडीको बासुलिङ्गमाडौ, वैतडीको त्रिपुरासुन्दरीमन्दिर, वैतडीपाटन ठाकुर उदयदेवकोमाडौ, डडेल्धुरा पिपलकोटको अर्धनारीश्वरी माडौ, डोटी शिलगडीकी शैलेश्वरी (शीलादेवी) गरी जम्मा १० वटा माडौमा २५०० देवकी जीवितै छन् । वैतडी मेलौली देवीको माडौमा ३०० देवकी अद्यपि छन् । वैतडी जिल्लामा मात्र विभिन्न माडौमा चढाएका विभिन्न उमेरका १५०० देवकी जिउँदै छन् । मेलौलीदेवीमाडौ गाविसको वार्ड नं ६ मा ३४ महिला देवकी बस्तछन् । यी कुराहरू नेपालका इतिहास विभाग निर्देशक डा.राजाराम सुवेदीको प्रकाशनमा उल्लेख छ ।
यो पनि हेर्नुहोस्
सती प्रथा
ह्वाइल द लाइट लास्ट्स एन्ड अदर स्टोरिज
ह्वाइल द लाईट लास्ट्स एन्ड अदर स्टोरिज अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित लघुकथा सङ्ग्रह हो ।
किर्गिस्तानका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा किर्गिजस्तानका २ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको किर्गिजस्तानका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
{{Legend|#D0E7FF|* सीमा पार क्षेत्रहरू |outline=silver}}
भीमनिधि तिवारी
भीमनिधि तिवारी (वि.सं. १९६८ – वि.सं. २०३०) एक नेपाली भाषाका बरिस्ठ साहित्यकार हुन।
रुपनारायण सिंह
रुपनारायण सिंह भारतीय नेपाली साहित्यकार हुन्।
भीमनिधि तिवारी
जीवनी
उनको जन्म वि.सं. १९६८ फागुन मसान्तमा काठमाडौँको डिल्लीबजारमा भएको थियो। पिता लालनिधि र माता नन्दकुमारी तिवारीका सुपुत्र भीमनिधिले सात वर्षको हुँदा मातृवात्सल्य गुमाए। राणाकालीन समयमा आफ्नै रूचिमा पाठशाला खोलेर चलाउने शिक्षा प्रेमी तिवारीले वि.सं. १९९५ मा नेपाली साहित्य प्रेस खोले। वि.सं. २००६ साल तिर नेपाल नाटक सङ्घ खोले। आई. ए. सम्म गरेका तिवारी ३२ वर्ष सरकारको अटुट सेवा गरेर उपसचिव पदमा पुगेपछि सेवा निवृत्त भए।
कृतिहरू
उनको पहिलो रचनाका रूपमा वि. सं. १९९१मा गोरखापत्रमा 'कविता हरायो' शीर्षकको कविता प्रकाशित भएको थियो। उनले नाटक, काव्य र कथा बढी कलम चलाएको देखिन्छ।
उनका काव्यात्मक कृतिहरूः तर्पण (शोककाव्य, वि.सं. १९९४), कवितानन्द (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०१०), वरशिक्षा (औपदेशिक काव्य, वि.सं. २०१२), यशस्वी शव (शोककाव्य, वि.सं. २०१३), विस्फोट (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०१७), कविता कुन्ज (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०२०), सिंहदरबार (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०२५), बत्तीसपुतली (चुट्कीला सङ्ग्रह, वि.सं. २०२७), चाडवाड आदि हुन्। उनका अरू कृतिहरूः तिवारीका अप्रकाशित कविता (कविता सङ्ग्रह), सहनशीला सुशीला (नाटक, वि.सं. १९९८), आदर्श जीवन (नाटक, वि.सं. २००८), पुतली (नाटक, वि.सं. १९९९), काशीबास (नाटक, वि.सं. २०१०), किसान (नाटक, वि.सं. २००३), नैनिकाराम (नाटक, वि.सं. २००४), विवाह (नाटक, वि.सं. २०१०), पाँच ऐतिहासिक एकाङ्की (वि.सं. २००८), इन्द्रधनुष (वि.सं. २००८), आत्महत्या (नाटक), महाराज भूपतिन्द्र (नाटक), चौतारा लक्ष्मीनारायण (नाटक, वि.सं. २०२४), शिलान्यास (नाटक, वि.सं. २०२३), नोकर (नाटक, वि.सं. २०१४), सिद्धार्ध गौतम (नाटक, वि.सं. २०१३), सत्य हरिश्चन्द्र (नाटक, वि.सं. २०१३), माटोको माया (नाटक), एकाङ्की पल्लव (एकाङ्की सङ्ग्रह), एकाङ्की कली (एकाङ्की सङ्ग्रह, वि.सं. २०११), बयासी र बीस गजल मेरो (गजल सङ्ग्रह, वि.सं. २०१०), नेपाली सामाजिक कहानी (जेठोदेखि मन्तरेसम्म/९ कृति/कथा सङ्ग्रह), पन्ध्र प्रबन्ध (प्रबन्ध सङ्ग्रह, २००४), इन्साफ (उपन्यास, वि.सं. २०२७), तितौरा मस्यौरा (वि.सं. २०२६), तिवारी सूक्ति सङ्ग्रह आदि हुन्।
पुरस्कार
विस्फोट नामक पद्यविधाको ग्रन्थका लागि उनले वि.सं. २०१७ सालमा मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका हुन्। वि.सं. २००९ मा गो.द.बा., वि.सं. २०२२ मा त्रिशक्ति पट्ट, वि.सं. २०१३ मा शुभराज्याभिषेक पदक, जानपद सेवा पदक, जानपद दीर्घसेवा पट्ट र वि.सं. २०२४ मा निदरल्यान्ड्सकी महारानीबाट अफिसर अफ द अर्डर अफ अरेञ्ज नासौको उपाधी पाएका थिए।
निधन
उनको निधन वि.सं. २०३० साल जेठ १९ गते काठमाडौँमा भयो।
मिनु गुरुङ
मिनु गुरुङ नेपाल की एक महिला बक्सर हुन्। मिनु गुरुङले १३औँ दक्षिण एसियाली खेलकुदमा महिला बक्सिङ ५४ ५४ केजी वर्गमा स्वर्ण पदक जितेकी छिन्। उनी करिब ९ वर्ष त्रिभुवन आर्मि क्लबमा आवद्ध रहेकी थिइन्। मिनु गुरुङ आफ्नो दाजु वीर बाहादुर गुरुङको सहायताबाट पाइला टेकेर खेलकुद क्षेत्रमा आएकी हुन्। सुरुमा उनी कराटेमा आकर्षित थिइन् तर उनका बरिष्ठ र प्रशिक्षकहरूले उनको आक्रमकता देखेर बक्सिङमा जान सुझाव दिएका हुन्। १३औँ दक्षिण एसियाली खेलकुद महिला बक्सिङमा जितेको स्वर्ण पदक उनले आफ्नो आमालाई समर्पण गरेकी थिइन्। यस अघि १२ औँ एसए खेलकुदमा कांस्य पदक विजेता हुन पनि सफल भएकी थिइन्। उनलाई उज्बेकिस्तानका प्रशिक्षकले पनि राम्रो आकार दिनको साथसाथै मानसिक रूपमा पनि सुदृढ पार्न धेरै मद्दत पुर्‍याएको थियो। उनी ३ वर्ष अगाडिको खेलमा भारतीय मुक्केवाजसँग पराजित भएकी थिइन् तर यस पटक भने मानसिक रूपमा तयार थिइन्, जसबाट उनले स्वर्ण पदक प्राप्त गर्न सफल भइन्।
लखनऊ
लखनऊ (, , भारतको राज्य उत्तर प्रदेशको राजधानी हो । यस शहरमा, लखनऊ जिल्ला तथा लखनऊ मण्डलको प्रशासनिक मुख्यालय पनि छ । लखनऊ शहर आफ्नो खास नजाकतर तहजीब वाला बहुसांस्कृतिक खूबीकोको लागि जानिन्छ । सन् २००६ मा यसको जनसङ्ख्या २,५४१,१०१ तथा साक्षरता दर ६८.६३% थियो । कानपुर पछि यो शहर उत्तर-प्रदेशको सबैभन्दा ठुलो शहर हो । शहरको बीचबाट गोमती नदी बहन्छ, जुन्स् लखनऊको संस्कृतिको हिस्सा हो ।
लखनऊ त्यस क्ष्रेत्रमा स्थित छ जसलाई ऐतिहासिक रूपले अवध क्षेत्रको नामले जानिन्थ्यो । लखनऊ सधै एक बहुसांस्कृतिक शहर रहेको छ । यहाँको शिया नवाबद्वारा शिष्टाचार, खूबसूरत उद्यान, कविता, सङ्गीत तथा राम्रो व्यन्जनलाई सधै संरक्षण दिएको थियो । लखनऊलाई नवाब को शहर को रूपमा पनि जानिन्छ। यसलाई पूर्वको स्वर्ण शहर (गोल्डन सिटी) तथा शिराज-ए-हिन्द को रूपमा जानिन्छ । आजको लखनऊ एक जीवन्त शहर हो जसमा एक आर्थिक विकास देखिन्छ र यो भारतको तेज बढ्ने गैर-महानगरको शीर्ष पन्द्रहमध्ये एक हो । यो हिन्दी र उर्दू साहित्यको केन्द्रमध्ये एक हो । यहाँ अधिकाङ्श मानिस हिन्दी बोल्छन् । यहाँको हिन्दीमा लखनवी अन्दाज छ, जुन विश्वप्रसिद्ध हो । यस बाहेक यहाँ उर्दू तथा अंग्रेजी पनि बोलिन्छ ।
इतिहास
लखनऊ प्राचीन कोसल राज्यको हिस्सा थियो । यो भगवान रामको विरासत थियो जसलाई उनले आफ्नो भाइ लक्ष्मणलाई समर्पित गरिदिएका थिए । अत: यसलाई लक्ष्मणावती, लक्ष्मणपुर या लखनपुरको नामले पनि जानियो, जुन पछि नाम बदलेर लखनऊ भयो । यहाँबाट अयोध्या पनि मात्र ८० मील दूरी मा स्थित छ । एक अन्य कथा अनुसार यस शहरको नाम, 'लखन अहीर' जो 'लखन किले' को मुख्य कलाकार थिए, को नाम मा राखिएको थियो । लखनऊको वर्तमान स्वरूपको स्थापना नवाब आसफुद्दौलाले १७७५ ई. मा गरेका थिए । अवधको शासकहरूले लखनऊलाई आफ्नो राजधानी बनाएर यसलाई समृद्ध गरे । तर त्यसपछिको नवाब विलासी र निकम्मे सिद्ध भए । यी नवाबको काहिल स्वभावको परिणामस्वरूप आगोमा चलेर लर्ड डलहौजीले अवधको बिना युद्ध नै अधिग्रहण गरेर ब्रिटिश साम्राज्यमा मिलाइयो । १८५० मा अवधको अन्तिम नवाब वाजिद अली शाहले ब्रिटिश अधीनता स्वीकार गरे । लखनऊको नवाबहरूको शासन यस प्रकार समाप्त भयो।
मन बहादुर श्रेष्ठ
मन बहादुर श्रेष्ठ नेपालका आगामी भलिबल खेलाडी हुन्। उनले नेपाललाई विभिन्न अन्तर्राष्ट्रीय खेलहरूमा प्रतिनिधित्व गरेका छन्। उनी राष्ट्रिय टिममा प्रभावशाली खेलाडी मानिन्छन्।
टिमुरे
टिमुरे नेपालको मध्यमाञ्चल विकासक्षेत्र, बागमती अञ्चलको रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
माया एन्जोलो
माया एन्जोलो (अप्रिल ४, १९२८ – मे २८, २०१४) अमेरिकी लेखक, कवि र सामाजिक कार्यकर्ता थिइन् । उनले सात आत्मकथाहरू, निबन्धका तीन पुस्तकहरू, कविताको धेरै पुस्तकहरू प्रकाशित गरे र ५० वर्ष भन्दा बढी प्रायः प्लेहरू, चलचित्रहरू, र टेलिभिजन शोहरूको सूचीमा उनलाई श्रेय दिने गरिन्छ। उनले दर्जनौं पुरस्कार र ५० भन्दा बढी सम्मानित डिग्री पाएकी छिन् ।
बागमती प्रदेश
बागमती प्रदेश (पहिले प्रदेश नं. ३) नेपालका सात प्रदेशहरू मध्ये एक हो। यस प्रदेशको राजधानी हेटौँडा हो भने देशको राजधानी काठमाडौँ समेत यस प्रदेशमा पर्दछ। यस प्रदेशले २०,३०० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रफल ओगटेको छ अर्थात् यसले नेपालको कुल क्षेत्रफल १४७,१८१ मध्ये १३.७९% क्षेत्रफल ओगटेको छ। प्रदेशको पूर्वमा कोशी प्रदेश र पश्चिममा गण्डकी प्रदेश पर्दछ भने उत्तरमा चीन र दक्षिणमा मधेश प्रदेश तथा भारतसँग यसले सीमाना साझेदारी गरेको छ। समुद्र सतहदेखि १४१ मिटरमा देखि ७,२२९ मिटर सम्म फैलिएको यस प्रदेशको तल्लो बिन्दु भनेको चितवनको गोलाघाट हो भने माथिल्लो बिन्दु लाङटाङ हिमाल हो। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ मा उल्लेखित तथ्य अनुसार, धादिङ, दोलखा, रसुवा, सिन्धुपाल्चोक र रामेछाप गरि पाँचवटा हिमाली जिल्ला, नुवाकोट र काभ्रेपलाञ्चोक गरि दुईवटा पहाडी जिल्ला, काठमाडौँ, भक्तपुर र ललितपुर गरि तीनवटा उपत्यकाका जिल्ला र सिन्धुली, चितवन र मकवानपुर गरि तीनवटा भित्री मधेसका जिल्लाहरू यसमा पर्दछन्।
नेपाल सरकारको नापी विभागका अनुसार प्रदेश २६० ५५’ उत्तरी अक्षांशदेखि २८० २३’ उत्तरी अक्षांशसम्म र ८३० ५५’ पूर्वी देशान्तरदेखि ८६० ३४’ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ। १३ जिल्लाहरू रहेका यस प्रदेशमा ८४ वटा गाउँपालिका, ४१ वटा नगरपालिका, १ वटा उपमहानगरपालिका र ३ वटा महानगरपालिका रहेका छन्। भरतपुर, ललितपुर र काठमाडौँ महानगरपालिका हुन् भने प्रदेशको राजधानी हेटौँडा यस प्रदेशमा रहेको एकमात्र उपमहानगरपालिका हो। नेपालको कुल नगरपालिका र गाउँपालिकाको यसले १५.८०% भूभाग ओगटेको छ जसमा नेपालको राजधानी काठमाडौँ र नेपालको सबैभन्दा सानो जिल्ला भक्तपुर गाउँपालिका विहिन छन् भने रसुवा जिल्लामा नगरपालिका छैन। नेपालको जनगणना २०६८ को अनुसार यस प्रदेशको जनसङ्ख्या ५,५२९,४५२ रहेको छ। यहाँको हावापानीमा पनि विविधता भेटिन्छ।
साविकको प्रदेश नं. ३ को मन्त्रिपरिषदको हकमा मिति २०७४ माघ २९ गते मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलको अध्यक्षतामा भौतिक पुर्वाधार विकास मन्त्री तथा आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्री समेत गरी प्रारम्भमा तीन सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई फागुन १७ गते अन्य चार मन्त्रीहरू थप भई मुख्य मन्त्रीसहित सात सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई बागमती प्रदेशको मन्त्रिपरिषदले पूर्णता पाएको थियो।
नामकरण
बागमतीको नाम काठमाडौँ उपत्यकाहुँदै बग्ने बागमती नदीको नामबाट राखिएको हो। नदीलाई नेवार सभ्यता र सहरीकरणको स्रोत मानिन्छ। विनयपिटकमा नदीलाई नन्दबग्गा र वग्गुमुदा भनि उल्लेख गरिएको छ। यसलाई मज्झिम निकायको बत्थ सुत्तन्तमा बाहुमतिको रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।  नेपालको पहिलो अभिलेख संवत् ३९९ को एउटा शिलालेखमा नदीलाई वाग्वति पारप्रदेशे को रूपमा उल्लेख गरिएको छ भने पछि गोपालराजवंशावलीमा यसको वर्णन गरिएको छ।
वि.सं. २०७६ पुष २७ मा बसेको प्रदेश सभा बैठकले बागमतीलाई बहुमतले नामाकरण गर्ने प्रस्तावलाई समर्थन गरेको थियो। बैठकले हेटौँडालाई प्रादेशिक राजधानीको रूपमा पनि समर्थन गरेको थियो।
इतिहास
ऐतिहासिक रूपमा हालको बागमती प्रदेशको क्षेत्रलाई "काठमाडौँ क्षेत्र" भनेर चिनिन्थ्यो जसलाई वि.सं. २०१२ मा, स्थापना गरिएको थियो। काठमाडौँ क्षेत्र ५ जिल्ला समावेश गरिएको थियो भने तीनै ५ जिल्लामा अहिले धेरै जिल्लामा विभाजन गरिएको छ। काठमाडौँ क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल ६,१४४ वर्ग किलोमिटर (१५,९१० वर्ग किलोमिटर) थियो भने कुल जनसङ्ख्या १७.९३ लाख रहेको थियो।
तात्कालिक पाँच जिल्लाहरू यस प्रकार छन्:
वि.सं. २०१८ सालमा, तात्कालिक राजा महेन्द्रले प्रशासनिक प्रणाली पुनर्गठित गर्दै "क्षेत्र" प्रणाली रद्द गरेका थिए। उनले देशलाई ७५ वटा जिल्लाहरूमा पुनर्गठित गरेका थिए र यस क्षेत्रलाई मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमा परिवर्तन गरेका थियो जसमा बागमती, नारायणी र जनकपुर अञ्चलमा समूहकृत गरिएको थियो जसमा १९ जिल्ला समावेश थिए।
भूगोल
बागमती प्रदेशको क्षेत्रफल २०,३०० वर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन नेपालको कुल क्षेत्रफलको १३.७९% रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा तल्लो बिन्दु भनेको चितवनको गोलाघाट हो जुन समुद्र सतहबाट १४१ मिटर माथि रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा उच्चतम विन्दु भनेको रसुवा जिल्लामा रहेको लाङटाङ हिमशृङ्खलामा अवस्थित लाङटाङ लिरुङ हो जुन समुद्र सतहबाट ७,२२९ मिटर माथि रहेको छ। यस प्रदेशमा १० वटा उपजलाधार प्रणालीहरू र ३३ वटा मुख्य नदीहरू रहेका छन्। यी मध्ये सबैभन्दा लामो नदी सुनकोशी रहेको छ जसको लम्बाई १६०.१९ किलोमिटर रहेको छ भने सबैभन्दा छोटो नदी लालबकैया रहेको छ जसको लम्बाई १.८९ किलोमिटर रहेको छ। यस प्रदेशको कुल जमिनको ५३.७ प्रतिशत (१०९००८५ हेक्टर) जमिन वनले र ७.५७ प्रतिशत (१५३७५९ हेक्टर) झाडी बुट्यानले गरी कुल ५९.२७ प्रतिशत (१२४३८४४ हेक्टर) जमिन वन क्षेत्रले ओगटेको छ भने २४.३४ प्रतिशत (४९४०८४ हेक्टर) जमिनमा खेती भएको पाइन्छ। सबैभन्दा थोरै जमिन ३०७ हेक्टर (०.०२ प्रतिशत) ताल पोखरीले ओगटेको पाइन्छ।
सरकार र प्रशासन
यस प्रदेशका मुख्यमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे प्रदेश सरकारको प्रमुख हुन् भने यादवचन्द्र शर्मा प्रदेश प्रमुख हुन्। पाटन उच्च अदालतका प्रमुख न्यायाधीश टेकबहादुर मोक्तान न्यापालिकाका प्रमुख हुन्। प्रदेश सभामा ११० सदस्य छन् भने प्रदेशमा ३३ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ।
नेपालको अन्य सबै प्रदेशजस्तै यसमा पनि एकसदनात्मक व्यवस्था रहेको छ। प्रदेश सभाको कार्यकाल पाँच वर्ष हुन्छ। प्रदेश सभा हाल हेटौँडा स्थित क्षेत्रीय शिक्षा निर्देशनालयमा राखिएको छ।
प्रशासनिक विभाजन
बागमती प्रदेश कुल १३ वटा जिल्लाहरूमा विभाजित छ। जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख र जिल्ला प्रशासन अधिकृतद्वारा जिल्लालाई प्रशासन गरिन्छ। जिल्लालाई नगरपालिका वा गाउँपालिकामा थप विभाजन गरिएको छ। प्रदेशमा तीनवटा महानगरपालिका, एक उपमहानगरपालिका र ४१ नगरपालिका रहेका छन्। यस प्रदेशमा ७४ वटा गाँउपालिकाहरू रहेका छन्।
महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू
यस प्रदेशमा हिन्दुहरूको आराध्यदेव पशुपति (काठमाडौँ), बूढानीलकण्ठ(काठमाडौ), स्वयम्भूनाथ(काठमाडौ), चागुनारायण (भक्तपुर), गोसाइकुण्ड (रसुवा), कालिञ्चोक भगवती (दोलखा), भिमेश्वर (दोलखा), लगायतका महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू रहेका छन्।
मकवानपुर गढी
मकवानपुर जिल्लाको सदरमुकाम हेटौँडाबाट लगभग १७ किलोमिटर उत्तर पूर्वमा मकवानपुर गढी अवस्थित छ। मकवानपुर गढी मकवानपुर जिल्लामा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो।
रसुवागढी
नेपाल-चीन सीमानामा पर्ने रसुवागढी करिब डेढ शताब्दी पुरानो ऐतिहासिक गढी नेपाल र चीन बीचमा रहेको महत्वपूर्ण सुरक्षा गढी मानिन्छ। नेपाल चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई जोड्ने यस गढीको निर्माण वि.सं १९१२ सालमा भएको थियो।
जन साङ्ख्यिकी
२०६८ को जनगणना अनुसार बाग्मती प्रदेशको जनसङ्ख्या ५५,४३,८१८ रहेको छ जसमा २,७६,२२४ महिला र २,६७२,५९४ पुरुष रहेका छन्। यस प्रदेशको जनसङ्ख्याको नेपालको कुल जनसङ्ख्याको २०.८७% रहेको छ भने यस प्रदेश देशको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश समेत हो। यस प्रदेशको जन घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर २७० जना रहेको छ जुन देशकै दोस्रो सबैभन्दा उच्च हो।
जातीय समूहहरू
तामाङ यस प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह हो जहाँ तामाङहरूको सङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको २०.५४ हुन आउँछ। बाहुन अथवा ब्राह्मण १८.३२% जनसङ्ख्याको साथ प्रदेशको दोस्रो ठूलो जातीय समूह हो। यसका साथै यस प्रदेशका अन्य धेरै जनसङ्ख्या भएको जातिहरूमा क्षेत्री (१७.१३) र नेवार (१७.०७%) पर्दछन्। यसका साथै मगर, विश्वकर्मा, गुरुङको जनसङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको क्रमशः ४.८७%, २.५२% र २.२२% रहेको छ। थारू, राई, दमाई, सार्की र चेपाङको जनसङ्ख्या क्रमश: प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको १.६३%, १.५२%, १.३६%, १.३३% र १.१६% रहेको छ।
भाषाहरू
देशको राष्ट्रिय भाषा नेपाली सबैभन्दा प्रदेशमा सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो। प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको ६७.२३% मानिसहरू नेपाली मातृभाषी हुन्। तामाङ १८.४९% र नेपाल भाषा मातृभाषीहरूको जनसङ्खया क्रमशः १८.४९% र १२.४४% रहेको छ। प्रदेशमा बोलिने अन्य भाषाहरूमा मगर (१.८२%), थारू (१.३३%), मैथिली (१.१९%), गुरुङ (०.९३%) र चेपाङ (०.८५%) रहेको छ।
धर्म
प्रदेशको ७१.७८% मानिसहरू हिन्दु धर्मका अनुयायीहरू हुन् भने। दोस्रो ठूलो धर्ममा बुद्ध पर्दछ जहाँ यसकमाा अनुयायीहरू २३.२८% रहेका छन्। यस्तै अन्य धर्महरूमा ईसाई २.८७% र इस्लाम ०.६७% रहेको छ।
बाक्सिला
बाक्सिला खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार बाक्सिलाको ७३७ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ३,२६१ रहेको छ। बाक्सीला नामाकरण बाधलाइ शिलामा मारेको हुनाले बाक्सिला रहन गएको हाे ।
काङलिङ्
काङलिङ् एक प्रकारको नेपाली बाजा हो । यो ज्यादै पुरानो बाजा हो । यो बाजा मानिसको नलीखुट्टाको हाडबाट बन्छ । यसलाई तन्त्र-साधनामा पूर्णता प्राप्त जोगीबाबाहरूले मात्र प्रयोग गर्छन् । यो बाजा लामाहरूले पूजा गर्दा तथा झाँक्रिहरूले उपचार गर्दा पनि बजाउने गरेको पाइन्छ ।
कल्पना चावला
कल्पना चावला (ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ) (१ जुलाई, १९६१ - १ फरवरी २००३), एक भारतीय अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री र अन्तरिक्ष शटल मिशन विशेषज्ञ थिईन। उनी कोलम्बिया अन्तरिक्ष यान दुर्घटनामा मरिएका सात यात्री दल सदस्यहरू मध्ये एक थिईन।
प्रारम्भिक जीवन
कल्पना चावला करनाल, हरियाणा, भारत. मा एक हिन्दू भारतीय परिवारमा जन्मिएकी थिईन। उनको उडानमा चाख जहाँगीर रतनजी दादाभाई टाटा, बाट प्रेरित थिईन जो एक अग्रणी भारतीय विमान चालक र उद्योगपति थिए। उनको जन्म १ जुलाई सन् १९६१ मा एक भारतीय परिवारमा भएको थियो।
शिक्षा
कल्पना चावलाले प्रारम्भिक शिक्षा टैगोर पब्लिक स्कूल करनालबाट प्राप्त गरिन। अगाडिको शिक्षा वैमानिक अभियान्त्रिकीमा पञ्जाब इंजिनियरिंग कलेज, चण्डीगढ, भारतबाट गर्दै १९८२ मा अभियान्त्रिकी स्नातकको उपाधि प्राप्त गरिन। १९८२ मा उनी संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फ गईन र वैमानिक अभियान्त्रिकीमा विज्ञान निष्णातको उपाधि टेक्सास विश्वविद्यालय आर्लिंगटनबाट प्राप्त गरिन (१९८४)। कल्पना जीले १९८६ मा दोश्रो विज्ञान निष्णातको उपाधि पाईन र १९८८ मा कोलोराडो विश्वविद्यालय बोल्डरबाट वैमानिक अभियन्त्रिकीमा विद्या वाचस्पतिको उपाधि पाईन। कल्पना जीको हवाईजहाजों, ग्लाईडरों र व्यावसायिक विमानचालनको प्रमाणपत्रको लागि प्रमाणित उडान प्रशिक्षक का दर्जा हासिल थियो। उनलाई एकल र बहु इंजन बिमानको लागि व्यावसायिक विमानचालकको लाईसेंस पनि प्राप्त थियो। अन्तरिक्ष यात्री बन्नु पहिले उनी एक सुप्रसिध नासा कि वैज्ञानिक थिईन।
एम्स अनुसन्धान केन्द्र
१८८८ को अन्तमा उनले नासाको एम्स अनुसन्धान केन्द्रको लागि ओवेर्सेट मेथड्स इंकको उपाध्यक्षको रूपमा काम गर्न शुरू गरिन, उनले त्यहा वी/एसटीओएलमा सीएफडीमा अनुसन्धान गरिन।
नासा कार्यकाल
कल्पना जी मार्च १९९५ मा नासाको अन्तरिक्ष यात्री कोरमा शामिल भईन र उनले १९९८ मा आफ्नो पहली उडानको लागि चुनिएको थियो। उनको पहिलो अन्तरिक्ष मिशन १९ नवम्बर, १९९७ मा छ अन्तरिक्ष यात्री दलको भागको रूपमा अन्तरिक्ष शटल कोलंबियाको उडान एसटीएस-८७बाट शुरू भयो। कल्पना जी अन्तरिक्षमा उडने वाली प्रथम भारतमा जन्मीएकी महिला थिईन र अन्तरिक्ष उडाने वाली भारतीय मूलको दोश्रो व्यक्ति थिईन। राकेश शर्माले १९८४ मा सोवियत अन्तरिक्ष यानमा एक उडान गरेकी थिईन। कल्पना जी अपनो पहिलो मिशनमा १.०४ करोड मीलको यात्रा पुरा गरेर पृथ्वीको २५२ परिक्रमा गरिन, र अन्तरिक्षमा ३६० भन्दा धेरै घण्टा बिताईन। एसटीएस-८७ को समयमा स्पार्टन उपग्रहको तैनात गर्नको लागि पनि जिम्मेदार थिईन, यस खराब भएको उपग्रहको पकडनको लागि विंस्टन स्कट र तकाओ दोईको अन्तरिक्षअन्तरिक्षमा चलाउनु परेको थियो। पाँच महिनाको छनबिन पछि नासाले कल्पना चावलालाई यस मामिलामा पूर्णतया दोषमुक्त पायो, त्रुटियाँ तंत्रांश अंतरापृष्ठों र यान कर्मचारियों तथा जमीनी नियंत्रकको लागि परिभाषित विधिहरूमा पाईयो।
एसटीएस-८७ को उडानोपरान्त गतिविधियोंको पूरा भए पछि कल्पना जीले अन्तरिक्ष यात्री कार्यालयमा, प्राविधिक पदमा काम गरिन, उनको त्य्हाँको कार्यकलापको उनको साथिहरूले विशेष पुरस्कार दिएर सम्मानित गरे।
२००० मा उनलाई एसटीएस-१०७ मा आफ्नो दोश्रो उडानको कर्मचारीको रूपमा चुना गया। यह अभियान लगातार पीछे सरकता रहा, किनकी विभिन्न कार्यको नियोजित समयमा टकराव हुदै रह्यो र केही प्राविधिक समस्या पनि आयो, जस्तो कि शटल इंजन बहाव अस्तरमा दरारें। १६ जनवरी २००३ को कल्पना जीले अंततः कोलंबियामा चढेर विनाशरत एसटीएस-१०७ मिशन का आरम्भ गरिन। उनको जिम्मेदारीहरूमा शामिल थियो स्पेसहैब/बल्ले-बल्ले/फ्रीस्टार लघुगुरूत्व प्रयोग जसको लागि कर्मचारी दलले ८० प्रयोग किए, जसको जरिए पृथ्वी र अन्तरिक्ष विज्ञान, उन्नत प्रविधि विकास र अन्तरिक्ष यात्री स्वास्थ्य र सुरक्षाको अध्ययन भयो।
निजी जीवन
भारतको लागि चावलाको आखिरी यात्रा १९९१-१९९२ को नए सालको छुट्टीको समयमा थिईन जब उनी र उनको पति, परिवारको साथ समय बिताउन गएकी थिईन।
स्तन
स्तन मानिस (स्त्री तथा पुरुष) को शरीरको मध्य माथिल्लो भागमा देब्रे तथा दाहिने तर्फे हुने मांसपेशी युक्त अङ्ग हो । युवा अवस्थामा एस्ट्रोजेन (estrogen), (स्त्री मदजन), हारमोन र मदचक्र (estrons cycle)को कारण स्त्री हरूमा यसको अधिक विकास भई पुरुषको भन्दा ठूलो हुन जान्छ । स्तन दोस्रो करङ्गबाट शुरु भई छैठौं करङ्ग सम्म पुगेको हुन्छ । यसको उपयोगिताको बारेमा विभिन्न मत भए पनि प्रमुख शारिरिक कार्य चाहि बालकको लागि दुध उत्पादन गर्नु हो । यो स्त्री रूको प्रमुख सौर्न्दय अङ्ग पनि हो ।
बनावट
स्तन बोसो युक्त नरम Sudoriferous मांसपिण्ड हो जसले स्त्रीहरूमा तथा आंसिक रूपमा पुरुषमा पनि दुध उत्पादन गर्ने काम गर्छ । यो स्तन्य ग्रन्थी (Glandular tissue), Fibrous tissue र Fatty or Adipose tissue मिलेर बनेको हुन्छ । प्रत्येक स्तनमा Areola ले घेरीएको मुन्टा हुन्छ । Areola को रंग फुस्रो देखि गाढा खैरोमा बदलिन्छ र यसमा धेरै Sebaceous ग्रन्थीहरू हुन्छन्। स्त्रीहरूमा यो भीत्र रहेका स्तन्य ग्रन्थीहरूले दुध उत्पादन गर्ने काम गर्छन। यि स्तन्य ग्रन्थीहरू चुकको आधार भन्दा ३० मि.मि. भित्र पट्टी दोस्रो वा तेस्रो तन्तुसँग रहेको हुन्छ, जसको निकास lactiferous नली हुदै स्तनको मुन्टाबाट हुन्छ। स्तनमा ४ देखि १८ वटाको संख्यामा lactiferous नलीहरू रहेका हुन्छन्, जसको खुल्ने मुख पनि छुट्टा छुट्टै रहेको हुन्छ। स्तन भित्र यि नलीहरू रुखको जराहरू जेलिएको झै देखिन्छन्। बच्चा जन्मिए पछि Pituitary gland ले Prolactin hormone निकाल्छ, सोही hormone ले दुध उत्पादनमा सहयोग गर्छ । स्तनको अघिल्लो भन्दा पछिल्लो भागमा दुध बढी हुने गर्छ र स्तनपान गर्दा स्तनमा रहेका ग्रन्थीका नरम तन्तुले दुधलाई अगाडि धकेल्ने काम गर्छ ।
स्तनको निर्माण संयोजक तन्तु (connective tissue)(कोलेजन र elastin), बोसोका तन्तु (adipose tissue), कुपर्स लिगामेन्ट (Cooper's ligaments)को संयोजनमा भएको हुन्छ । ग्रन्थिहरूको अनुपात बोसोका तन्तु (adipose tissue)मा स्तानपान नगराउने महिलामा १:१ देखि स्तनपान नगराउने महिलाहरूमा २:१ हुन्छ ।
स्तन पेक्टोर्यालिस मेजर (pectoralis major) माथि बस्छन र सामान्यतया स्तन पदोस्रो करङ्गबाट शुरु भई छैठौं करङ्ग सम्म पुगेको हुन्छ । स्तनको माथिल्लो पाश्विक वृत्तपाद (Superior lateral quadrant axillae) माथि एक्साईल (axillae) तिर छड्के फेलिएको हुन्छ र स्पेन्सको पुच्छरको (tail of Spence) रूपमा चिनिन्छ। स्तन्यतन्तुको एक पातलो तह माथि काँधको हाड (clavicle) देखि तल सातौँ वा आठौँ करङ सम्म तथा मध्यरेखा (midline)बाट पछाडीको ल्याटिसिमस डोर्सि (latissimus dorsi)को किनारासम्म फैलिएको हुन्छ ।
आकार
स्तनहरू भिन्न - भिन्न आकार, घनत्व, आकार र स्थितिमा एक महिलाको छातीमा रहेको हुन्छ र यसको बाह्य स्वरूपबाट आफ्नो आंतरिक शरीर रचना या दुध निकालने क्षमताको बारेमा थाहा हुन सक्दैन। एक महिलाको स्तनहरूको आकार प्राकृतिक मुख्यतः कुपर्स लिगामेन्ट( Cooper's ligaments) र स्तन रहेको अन्तर्निहित छाती( आधार)मा निर्भर छ। कुपर्स लिगामेन्ट( Cooper's ligaments), जसलाई कुपरको पनि अड्याउने बन्धन (suspensory ligaments of Cooper)को रूपमा जानिन्छ, the clavicle तथा the clavi-pectoral fasciaद्वारा स्तनहरू अड्छयाउँन। यसरी यसका फाइबर स्तनको आसपास तथा स्तन हुदै फैलिएका हुन्छन, यिनी अस्थिबन्धन (ligaments) स्तनहरूलाई छातीमा यसको स्थानमा अड्याउन र आफ्नो आकार बनाई राख्न सहयोग गर्दछ । स्तन पनि छातीको यसको आधार स्थानमा deep fasciaद्वारा pectoral muscles माथि टाँसिएर रहन्छ । केही महिलाहरूमा, स्तनमा अघिल्ला नलिकाहरू (ampullae)हरू स्तनका आसपासका तन्तुहरूसँग जोडिएका हुदैनन, जसको कारण स्तनको साईनस क्षेत्र (sinus area)
केहि स्तन ठूला र गोलाकार हुन्छन् र छातीबाट लगभग क्षितिजिय रूपमा बाहिर निस्किएका वा झुण्डिएका हुन्छन् । यस्तो ठूला र उच्च स्तनहरू विकासको प्रारम्भिक चरणमा रहेका केटीहरू र महिलाहरूमा समान हुन्छ। झुण्डिएका वा उच्च स्तनहरू छातीको आधार स्थानमा अडिएर रहेका हुन्छन् र वजन लगभग समान रूपमा, गुम्बज वा शंकु आकारमा स्तनहरूको आधारको क्षेत्रमा वितरित भएको हुन्छ।
साना स्तन मा, स्तनको वजनको अनुपात छातीको आडद्वारा कम स्तनको सतह सम्म समानुपतिक रूपमा फैलिएको हुन्छ, । वजन यस तरिकाबाट ठूलो क्षेत्रमा फैलिएको हु्न्छ, जुन तनावको कम गर्नको असरमा वितरित गरिन्छ। दुवै पुरुषहरू र महिलाहरूमा थोरासिक क्याविटि(thoracic cavity) थोरासिक ईनलेट(thoracic inlet)(स्तन हाड(breastbone)को माथि) देखि तल्लो करङको माथि सम्म बाहिर तर्फ ढल्दै आएको हुन्छ जसले आफ्नो तल्लो सीमालाई स्तनहरूलाई आड दिन लगाउँदै सङ्केत गर्छ ।
विकास
पुरुषहरू तथा महिलाहरू दुवैमा, गर्भावस्थाको विकास (Prenatal development)मा नै स्तनहरूको आधारभुत संरचनाको गठन भईसक्छ। स्त्रीहरूको स्तनको विकास वास्तबिक रूपमा यौवन अवस्थामा, सेक्स हार्मोन(sex hormones)को परीवर्तन(मुख्यत: एस्ट्रोजोन), जुन पुरुषहरूमा पनि आइमाइको जस्तै ठूला स्तन विकासको कारकको रूपमा चिनिन्छ, यसको कारण हुने गर्छ, यसलाई एक शर्तमा गाईनेकोमास्टिया (Gynecomastia) पनि भनिन्छ । यस द्वैतियिक (प्रसव पछिको) स्तन विकासको शुरुवातलाई थेलार्च (Thelarche) भनिन्छ। अन्य सबै जनावरहरूमा, स्तन विकास यौवन अवस्थाको सट्टा पोथि जातिको पहिलो गर्भावस्थाको समयमा हुने गर्छ ।
ज्यादातर मामलाहरूमा, स्तन टान्नर चरण विकास (Tanner stage development)को समयमा छातीमा माथिबाठ तल झोलिन्छ । स्त्रीहरूको स्तनको आकारमा असमान हुने लक्षण विशेष रूपले स्तनहरूको विकासको अवस्थामा नै देखा पर्छ । परिगणनात्मक रूपमा यो बायाँ स्तन ठूलो हुनुमा केही अधिक साझा रहन्छ । दुर्लभ मामलाहरूमा मात्र, स्तनहरू अलग अलग आकारमा हुन सक्छन्, या एक स्तन पूर्ण रूपमा विकसित हुन विफल हुन सक्छ । अधिक संख्यामा चिकित्सा शर्तनामाहरूको यौवन अवस्थाको समयमा स्तनहरूको असामान्य विकासको कारणको रूपमा जानिन्छन । अक्षत स्तन अतिवृद्धि (Virginal breast hypertrophy) स्तनको अत्यधिक विकास हुने साथै केही अवस्थाहरूमा युवा वा वयस्क अवस्थाको उमेर पार भईसकेपछि पनि स्तनको निरन्तर वृद्धि भईरहने अवस्था हो । भने स्तन हाईपोप्लासिया (hypoplasia) एक या दुवै स्तनहरू विकसित हुनमा विफल हुने अवस्था हो ।
परीवर्तन
स्तन मुख्यरूपमा बोसोयुक्त तन्तुले बनेको हुनन्छ, यिनिहरूको आकार समय संगै बदलिन पनि सक्छ। यस्तो विभिन्न कारणहरू जस्तै; सबैभन्दा प्रत्यक्ष रूपमा जब एउटा केटी यौवन अवस्थामा बढ्छ र जब महिला गर्भवती हुन्छले गर्दा हुने गर्छ । साथै यदि कुनै अन्य कारणले स्त्रीको वजनमा घटबढ हुँदा पनि स्तनको आकारमा परीवर्तन हुन सक्छ । स्तनहरूको आकारमा निरन्तर तिब्र वृद्धिको कारण स्तनमा तन्किएको दाग(stretchmarks) देखापर्न सक्छ । साथै सांख्यिकरूपमा अन्य परिवर्तनहरू गर्भावस्थाको समयमा हुने गर्छ, मुख्यत: हार्मोन प्रोलैक्टिन(hormone prolactin)को जवाबमा अवयववृद्धिको कारणले ; यसबेला स्तन अझ ठूलो हुनाका साथै साधारणतया स्तन मजबूत पनि बन्छ । यसबेला स्तनको मुन्टाको आकारमा पनि काफि वृद्धि हुन्छ र यसको रंग गाढा हुन्छ । यि परिवर्तनहरू स्तनपान गराईरँहदाको समयमा पनि जारी रहन सक्छन । साधारणतया स्तन गर्भावस्था पछि लगभग आफ्नो पछिल्लो आकारमा फिर्ता हुन्छन, यद्धपि स्तन केही बढी झोल्लिने र तन्किएको दाग(stretchmarks) रहन सक्छन ।
यदि अस्थिबन्धन (ligaments)तन्किएमा स्तन झोलिन्छ, यो एक प्राकृतिक प्रक्रिया हो जुन समय संगै हुन्छ र यो व्यायामको क्रममा स्तन लच्किने कारणबाट पनि प्रभावित हुन्छ । एस्ट्रोजेन(estrogen)को स्तरमा गिरावट भएपनि स्तनहरूको आकार घटन सक्छ ।
स्तनपान
स्तन्य ग्रन्थीको प्रमुख कार्य नै दुधको उत्पादन गर्नु हो । दुध उत्पादन हुने प्रक्रियालाई अङ्ग्रेजीमा lactation भनिन्छ ( हुनत दुध उत्पादन गर्ने स्तन्य ग्रन्थी पुरुषमा पनि अविकसित रूपमा हुन्छ) । स्तनहरूको गोलो आकारले एकदम उच्च तापक्रमलाईको कमीमा मद्दत गर्छ, जुन तापक्रम दूध उत्पादन गर्नको लागि आवश्यक हुन्छ। वैकल्पिक रूपले, एक सिद्धान्तमा भनिएको छ कि मानव स्तनको आकार स्तनपानको क्रममा शिशुहरूलाई निसास्सिनबाट जोगाउने गरी विकास भएको हुन्छ । मानव शिशुको च्यापु सानो हुन्छ, यसैले यदी आमाको स्तन फराकिलो भएमा शिशु नाक अवरुद्ध हुन सक्छ । यस सिद्धान्तको अनुसार, जब च्यापु पछाडी संकुचित हुदै जान्छ, तब स्तनको आकार पनि ठूलो बन्दै जान्छ ।
कहिले काहीं महिला गर्भवति नहुँदा पनि स्तनबाट दुध उत्पादन हुन सक्छ। यस अवस्थालाई गालाक्टोर्हिया (galactorrhea) भनिन्छ, जुन केही औषधी (जस्तै केही antipsychotic medications)को प्रतिकुल प्रभाव, आन्तरिक शारीरिक तनाव वा अन्त;स्राब(endocrine) विकारहरूका कारणबाट हुन सक्छ। यदि यो अवस्था पुरुषहरूमा भएमा male lactation भनिन्छ । नवजात शिशुहरू स्तनबाट पनि अक्सर दुध उत्पादन हुने गर्छ किन भनें उनिहरूलाऐ आमाको रक्तनलीको माध्यमबाट प्रोलैक्टिन(prolactin) र अक्सीटोसिन(oxytocin) नामक हार्मोन प्राप्त भई placentaद्वारा छानिन्छ । यस नवजात शिसुको बोलचालको भाषा witch's milk भनिन्छ ।
यशोधरा गाउँपालिका
नेपालको सङ्घीय संरचना अनुसार प्रदेश नं. ५ को कपिलवस्तु जिल्ला अन्तरगत पर्ने यशोधरा गाउँपालिका एक महत्त्वपुर्ण गाउँपालिका हो।
कपिलवस्तुको जिल्लाको माध्य दक्षिणमा यशोधरा गाउँपालिका अवस्थित छ । गाउँपालिकाको पश्चिममा महाराजगञ्ज नगरपालिका रहेको छ। पूर्वमा मायादेवी गाउँपालिका छ। दक्षिणमा छिमेकी राष्ट्र भारत रहेको छ र उत्तरमा कपिलवस्तु नगरपालिका छ। मधेशी बहुल्यता रहेको यशोधरामा मुसलीम, ब्राह्मण, कुर्मी, कलवार, यादव, मल्लाह, हरिजन, गुप्ता, धोबी लगायतका जातजातीहरु बसोबास गर्दछन।
जिल्लाको साविक गा‍विस बसन्तपुर, गौरी, तितिर्खी, बेदौली, सोमडिह, रंगपुर, सिहोखोर र पर्सोहिया संमायोजन भई यशोधरा गाउँपालिका बनेको हो। गाउँपालिकाको कुल क्षेत्रफल ६७.७५ वर्ग किमी छ। यशोधराको जनसंख्या ३८९५२ छ। साविक बेदौली गाविसको कार्यालयमा केन्द्र रहेको छ। यशोधरा गाउँपालिकाको उत्तरमा अवस्थित गौतम बुद्धको पवित्र स्थल छ।
काँसे घाँसेचरी
काँसे घाँसेचरी (Schoenicola striatus) नेपाल लगायत भारतीय उपमहाद्वीपको भूभागमा पाइने घाँसेचरीको एक प्रजाति हो। यो प्रजाति अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघको रातो सूचीमा संवेदनशील अवस्थामा सूचिकृत छ।
विबरण
काँसे घाँसेचरीको माथिल्लो भाग ठाडा धर्सासहित र घाँटीको तल्लो भागमा मसिना ठाडा धर्काहरू हुन्छन्। यो चरा नर्कट घाँसेचरीको दाँजोमा छोटोर मजबुत ठोँड, अस्पष्ट आँखीभौ, मैलोसेतो टुप्पो भएको छोटो र चौडा पुच्छर हुन्छ। भाले काँसे घाँसेचरीको लम्बाई १६० देखि १७० मिमी (६.३ देखि ६.७ इन्च) पोथी काँसे घाँसेचरीको लम्बाई १४५ देखि १५५ मिमी (५.७ देखि ६.१ इन्च) हुन्छ।
वितरण तथा वासस्थान
काँसे घाँसेचरी भारतीय उपमहाद्वीपका राष्ट्रहरू नेपाल, बङ्गलादेश, भारत र पाकिस्तान पाइन्छ। यो चरा छरिएर रहेको झाडी, सुख्खा जमिन भएका छोटा घाँसेमैदानमा पाइने साथै अग्ला नर्कट भएको धापिलो जमिनमा पनि बस्न रूचाउने गर्छ। यसले घना वनस्पति भएको क्षेत्रमा आफ्नो गुँड लगाँउछ।
काश्गर
काश्गर वा काशी (उईगुर भाषा: قەشقەر/K̢ǝxk̢ǝr, चिनियाँ भाषा: 喀什, Kāshí) चीनको सिन्जियाङ्ग प्रान्तमा पर्ने एक मरूस्थलीय शहर हो ।
किशोर नेपाल
किशोर नेपाल (सन् १९५२ - ) नेपालका वरिष्ठ पत्रकार हुन्। उनी साहित्यकारका रूपमा पनि परिचित छन्।
जीवनी
किशोर नेपालको जन्म सन् १९५२ जुन ६ मा नुवाकोट जिल्लाको झिल्टुङमा भएको हो। उनले एम ए, नेपाली संस्कृति, इतिहास र मानवविज्ञान - त्रिभुवन विश्वविद्यालय तथा Journalism and Communication - Leland Stanford Junior University, California, USA बिषयमा उच्च अध्ययन गरेका छन्।
कृतिहरू
उनको पहिलो रचनाका रूपमा वि. सं. २०२४/२५ तिर लुम्बिनी सन्देश साप्ताहिकमा 'गौतम बुद्ध' शीर्षकको कविता प्रकाशित भएको थियो। उनी कथा, निबन्ध आदिमा कलम चलाउँछन्। उनी एक कुशल उपन्यासकारका रूपमा पनि चिनिन्छन्। उनका हालसम्म ३ वटा उपन्यासहरू प्रकाशित भइसकेका छन्। उनको साहित्यिक नाम 'किशोर झुत्रे' हो।
देवोलिना भट्टाचार्य
देवोलीना भट्टाचार्य (जन्म: सन् १९८५ अगस्ट २२) एक भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्री र प्रशिक्षित भरतनाट्यम् नर्तकी हुन्। उनी स्टारप्लस नामक टेलिभिजन च्यानलबाट लामो समयदेखि प्रसारण भइरहेको लोकप्रिय टेलिभिजन शृङ्खला 'साथ निभाना साथिया'मा गोपी मोदीको भूमिकाको लागि परिचित छिन्। उनले टेलिभिजन रियाल्टी कार्यक्रम बिग बोस १३, बिग बोस १४ र बिग बोस १५ मा समेत भाग लिइसकेकी छिन्।
बाल्यकाल
भट्टाचार्जीको जन्म सन् १९८५ अगस्ट २२ मा माथिल्लो आसामको एक बङ्गाली हिन्दू परिवारमा भएको थियो। उनी आफ्नी आमा र कान्छो भाइसँग गुरुग्राममा बस्छिन्।
उनले आसामको शिवसागरको गोधुला ब्राउन मेमोरियल इङ्लिस हाई स्कूलबाट आफ्नो प्रारम्भिक विद्यालय शिक्षा र नयाँ दिल्लीको राष्ट्रिय फेसन प्राविधिक संस्थानबाट उच्च शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्।
टुवेल्भ इयर्स अ स्लेभ (चलचित्र)
टुवेल्भ इयर्स अ स्लेभ एउटा एतिहासिक ब्रिटिस-अमेरिकन ड्रामा चलचित्र हो । यो चलचित्रमा एउटा पात्र सोलोमन नर्थअप जो कि अफ्रिकीअमेरिकन हुन्छ उसलाई सन् १८४१ मा अमेरिकाको वासिंगटन राज्यबाट अपहरण गरी बेचिएको हुन्छ । यो निर्देशक स्टिभ म्याकक्विनको तेश्रो चलचित्र हो । यसको पटकथा जोन रीडलेले लेखेका थिए । सोलोमोन नर्थअपको भूमिकामा चिवेटल इजियोफरले गरेका छन् । तथा निर्वाहक भूमिकामा माइकल फासबेन्डर,बेनेडिक्ट कम्बरवाच,पाउल डनो,पाउल जियामटी,लुपिटा न्योंग'ओ,सराह पाउलसन,ब्र्याड पिट तथा अल्फ्रे वुडवार्डले गरेका छन् । चलचित्रको मुख्य फोटोग्राफी सन् २०१२ को जुन २७ देखि अगस्त १३ सम्म न्यु ओर्लियान्स,लुसियानियामा गरिएको थियो ।
गादो
गादो नेपाली पहिरन हो । यो काँधमा झुण्ड्याएर लगाइन्छ । मगर र गुरुङ जातिले गादो लगाउँछन् । गादोलाई पछिल्तिर कम्मरबाट दुवै छेउ अघिल्तिर दाहिनेछेउ देब्रे काँधमा र देब्रे छेउ दाहिने काँधमा सप्को मारी दोहोरो छड्के पारेर शरीरमा भिर्ने वा लाउने गरिन्छ । मगर र गुरुङ जातिका लोग्नेमानिसले भाङ्ग्राको गादो र कछाड लगाउँछन् । सिस्नु र त्यस्तै जातका वनस्पतिबाट भाङ्ग्रा नामको कपडा बुनिन्छ । भाङ्ग्राबाट गादो बनाइन्छ । यसले छातीलाई जाडोबाट जोगाउँछ । गादो कुम्लो-कुटुरो बाँध्ने साधन पनि हो । लाप्चा जातिमा पनि यसको प्रयोग हुन्छ । लाप्चाले यसलाई दुमदुम भन्छन् ।
ग्रामसेवा कलेज
ग्रामसेवा कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो। यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
विभूतिशाही
विभूति शाही आठबिस राज्यका अन्तिम राजा रणउद्दीम शाहीका छोरा हुन् । यिनी चन्द्रवंश, अत्रिगोत्र, समाल कूल र शाही/शाह घरानाका हुन् । बि.स. . मा गोरखालीले आठबिस राज्य कब्जा गर्दा राजा रणउद्दीम शाही काटिएका थिए तर राजकुमार विभूति शाही भने लुक्दैभाग्दै बॉचे । हालको जाजरकोट जिल्ला अन्तर्गत पर्ने सुवाकोट(मावली घर)मा लुकेको बेला यिनले जुम्लाका शोभान शाहीसँग गुप्तिरूपमा भेट गरेका थिए । बि.स.मा डोटी, अछाम, जुम्ला, बॉफी र आठबिसमा एकैपटक आआफूले विद्रोह गरी गुमेका राज्य स्वतन्त्र  बनाउने मत अनुसार यिनी आफ्ना विश्वासपात्र गोले बटाला (बिष्ट/काजी), रीठे चनारा, ग्वामे ढोली सहित आठबिसकोट प्रवेश गरेका थिए । आठबिस राज्य स्वतन्त्र भएको घोषणा गरी बसेको केही समयमै गोरखाली सेना त्यहाँ प्रवेश गरयों । दांजे गाउँबाट गोर्खाली सेना अगाडि बढेको सुइको पाएपछि ठुलाकोट दरवारबाट आठबिसे झराल सेना पनि बाटो छेक्न तयारी भयो । हालको मारिकाट्टे(दमाइ गाउँ) मा घम्साघम्सी लड़ाई चल्यो । आठबिसे सेनाका सेना नायक जैधन बिष्ट, धाकरे बिष्ट, माजे सुराकी लगायत धेरैको ज्यान गयो । रगतको खोला नै बग्यो । विभूति शाही जोगीको भेष धारण गरी बेपत्ता भए । आठबिसेको धन, सम्पतिमा लूट चल्यो । करिब वर्षसम्म जोगीको भेषमा लुक्दै भाग्दै हिडेका विभूति शाही नेपाल सरकारबाट सम्पति र सत्ता बाहेक ज्यान माफी पाएपछि पुनः आठबिसकोटमा जोगीकै रूपमा आई बिजारे देउतिमा पुगेर शीर(कपाल) मुण्डन गरी गृहस्थ जीवनमा प्रबेश गरे । यिनका सन्तान आठबिसे शाह खलक हुन । हाल यिनीहरु धेरै संख्यामा फैलिएर रहेका छन् । बंशावलीमा उल्लेख भए अनुसार यिनी अघि र यिनी पछिको पुस्ताक्रम यस प्रकार छः
सन्दर्भ सामग्रीहरू
१. शाह, मणि : आठबिसे समाल बंशावली
तसलीमा नसरिन
२५ अगस्ट १९६२मा मयमनसिंह बङ्गलादेशमा जन्मिएकी तसलीमा हाल(सन २०१०) अमेरिकामा प्रवासी जीवन व्यतित गर्दै आएकी छन्। मयमनसिंह मेडिकल कलेजबाट चिकित्सा शास्त्रमा स्नातक गरेकी तसलीमाले सन् १९८९ देखि नै साहित्यक्षेत्रमा कलम चलाउँदै आएकी हुन र हालसम्म दर्जनौं कृति प्रकाशित भइसकेका छन्। यसमध्ये लज्जा, मेरो बाल्यकाल, उत्ताउलो हावा, द्विखण्डित, सारा अन्धकार आदि पाँचवटा कृति अहिले पनि प्रतिबन्धित छन्। उत्ताउलो हावाको हालै नेपाली अनुवादसमेत प्रकाशित भइसकेको छ भने 'लज्जाको विश्वका प्राय सवै भाषाहरूमा अनुवाद भै सकेको छ|
करिब सत्र वर्षअघि(सन १९९३मा प्रकाशित डा. नसरिनको उपन्यास 'लज्जा' अहिले पनि उत्तिकै लोकपि्रय रहेको छ। विशेषगरी लज्जाले जहाँ कुनै पनि वाहानामा जातीय सद्भाव खलबलिन्छ वा खलबलिएको हुन्छ त्यहाँको अवस्था कति दर्दनाक हुन्छ भन्ने कुरालाई साङ्गोपाङ्ग केलाउने प्रयास गरेकाले छ। सन् १९९२को डिसेम्बरमा भारतको अयोध्यामा घटित बाबरी मस्जिद काण्डपछि बङ्गलादेशका बहुसङ्ख्यक मुसलमानहरूद्वारा अल्पसङ्ख्यक हिन्दुहरूमाथि गरिएको अत्याचारको विषयलाई लिएर लेखिएको लज्जालाई लेखिकाले बङ्गलादेशलाईमाया गर्ने सबैको हारको दस्तावेजमानेकी छन्। लज्जा तसलीमाकोमात्र नभईमानवसभ्यताकै लज्जाको दस्तावेजमानिन्छ।
लज्जालाई व्यापक छलफलपछि प्रकाशित भएको पाँच महिनामा तत्कालीन सरकारले साम्प्रदायिक सद्भाव बिथोलेको आरोपमा प्रतिबन्धित गरिएको थियो भने उनलाई त्यहाँका कट्टरपन्थी धार्मिक सङ्गठनले तीन पटकसम्म फतवा जारी (मृत्युदण्डको घोषणा) गरेको थियो। त्यसपछि उनी भारत पश्चिम बङ्गालमा बस्न थालेकी थिइन् तर त्यहाँ पनि असुरक्षा यति बढेर गयो कि कट्टरपन्थीहरूले पाँच पटकसम्म फतवा जारी गरेका थिए। आफुलाई सदैव 'विचारको खुलापन'को स्वघोषित बाहकमान्ने भारतिय बामपन्थी राजनीतिक दल र बुद्दिजीवी हरू कति सम्म तल झर्न सक्छन भन्ने ती समुहबाट भएको डा. नसरिनको विरोधले प्रस्ट पारेको थियो(-बङ्गाली साहित्यकार आनन्द शंकर रे)| बामपन्थि पक्ष्बाट भएको बिरोध केवल अल्पसंख्यक कट्ट्रर् मुस्लिमहरू हरूबाट प्रे‍रित थियो भन्ने भनाई रहेको छ |व्यापक असुरक्षा र अनिश्चयबीच मृत्युसित लुकामारी खेल्दैकोलकत्ता र दिल्ली गरी करिब आठ महिनाको कठोर एकाङ्कि जीवन व्यतित गरेपछि उनी पहिले स्विडेन र पछि न्यूयोर्कमा बस्न थालेकी हुन्।मानवअधिकारवादी विशेषगरी नारीवादी तसलीमा त्यस्ता साहसी लेखिका हुन् जो दुई-दुईवटा देशबाट (बङ्गलादेश र पश्चिमबङ्गाल) निस्कासित छिन् र जसमाथि दुई देशमा गरी आठपटक फतवा जारी भएको छ।