cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गीताप्रेस, गोरखपुर
गीता प्रेस आर्ट ग्यालेरी (लीला चित्र मन्दिर)
आर्ट ग्यालेरीमा श्री राम र श्री कृष्णका लीलाहरु (कार्य वा नाटक) लाई ६८४ चित्रहरुमा चित्रित गरिएको छ, जो भुत र वर्तमानका प्रसिद्ध कलाकारहरुद्वारा प्रस्तुत गरिएको छ। श्री कृष्ण लीलाका मेवाडी शैलीका चित्रहरु सहित अन्य चित्र पनि प्रदर्शनमा छन्। भगवद गीताका पुरा ७०० श्लोकहरुलाई पर्खालहरुमा अंकित सिङ्गमरमरका पट्टिहरुमा प्रदर्शित गरिएका छन्।
आबद्ध सङ्गठन
गीताप्रेस कोलकाताका गोविन्द भवन क्रियालयको अंश हो। अन्य सम्बद्ध संस्थानहरु तल दिइएका छन्:
रेवतीरमण खनाल
ऋषि राज खनाल (वि.सं. १९९२ - वि. सं. २०७७) नेपाली ऐन-कानुनका अनुसन्धाता, विश्लेषक थिए । उनले वि.सं. २०५९ को मदन पुरस्कार पाएका थिए।
जीवनी
रेवतीरमणको जन्म वि.सं. १९९२ साल आषाढ २५ गते बाबु गोबर्द्धन खनाल र आमा यशोदादेवीका सुपुत्रका रूपमा तनहुँ जिल्लाको चुँदी, आमडाँडामा भएको हो ।
उनको वि. सं. २०७७ कार्तिक १२ मा काठमाडौँ महानगरपालिका–१३ कालीमाटीस्थित निवासमा निधन भयो ।
कृतिहरू
१. मुलुकी ऐन: केही विवेचना (ऐन, २०२६) २. कर समन्धी का (ऐन, २०३०) ३. मुलुकी ऐनः केही विवेचना (ऐन-कानुन, २०४६) ४. विश्वका प्रमुख कानुन प्रणाली (ऐन, २०३३) ५. नेपालमा कानुनी मसौदा सिद्धान्त र व्यवहार भाग १ र २ (ऐन, २०३५) ६. नेपालको कानुनी इतिहासको रूपरेखा (कानुन, २०५९) ७. राजनीति कुसुमाकर (राजनीति, २०६२) ८. धार्मिक कथासङ्ग्रह (कथासङ्ग्रह, २०६५)
पुरस्कार
उनले नेपाली कानुन ऐतिहासिक रूपरेखा नामक ग्रन्थका लागि मदन पुरस्कार २०५९ प्राप्त गरेका थिए ।
छत्रे द्यौराली
छत्रे द्यौराली नेपालको बागमती अञ्चलको धादिङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १५०६ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार छत्रे द्यौरालीको जनसङ्ख्या ७६९० छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
पामेला
पामेला अङ्ग्रेजी साहित्यको पहिलो उपन्यास हो । यसका लेखक सामुएल रिचर्डसन  हुन् । यो उपन्यास पहिलो पल्ट सन् १७४० मा प्रकाशित भएको थियो। यो पुस्तक त्यस समयमा सबैभन्दा धेरै बिक्रि हुने पुस्तक भएको थियो ।
नेपाली सेना
नेपाली सेना नेपालको राष्ट्रिय सेना हो।
सङ्गठन संरचना
नेपालको मौखिक संविधान २०७९ का अनुसार नेपाली सेनाको बेसीक कमान्ड निम्न अनुसार छ।
सुप्रीम कमान्ड
नेपालको मौखिक संबिधान २०७९ अनुसार देशभक्त नेपाली नागरिक नेपाली सेनाको परमाधिपतिको रूपमा मानेको छ।
सङ्गठन संरचना
नेपालको मौखिक संविधान २०७९ ले देशभक्त नेपाली नागरिकलाई नेपाली सेनाको परमाधिपतिको रूपमा मानेको छ।
राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद
नेपालको मौखिक संविधान २०७९ मा राष्ट्रिय सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था रहेको छ। नेपालको समग्र राष्ट्रिय हित, सुरक्षा र प्रतिरक्षा सम्बन्धी नीति तर्जुमा गर्न तथा नेपाली सेनाको परिचालन वा नियन्त्रण गर्नका लागि नेपाल सरकार, मन्त्रिपरिषदलाई सिफारिस गर्न देहाय बमोजिमका अध्यक्ष र सदस्यहरू रहेको एक राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद रहनेछ :–
(ख) नेपाल सरकारको प्रधानमन्त्री/रक्षा मन्त्री – सदस्य
(ग) नेपाल सरकारको गृह मन्त्री – सदस्य
(ङ) नेपाल सरकारको अर्थ मन्त्री – सदस्य
(च) नेपाल सरकारको मुख्य सचिव – सदस्य
(छ) प्रधान सेनापति, नेपाली सेना – सदस्य
(ज) रक्षा मन्त्रालयको सचिवले राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदको सदस्य–सचिव भई काम गर्नेछ।
एकिकरण अभियानका लडाईं
सेनाले नेपाल एकिकरण अभियानमा थुप्रै लडाईं लड्यो जसको फलस्वरूप सिंगो र एकिकृत नेपाल नेपालीले पाउन सके साथै सेनाले नेपाल एकिकरण अभियानका लडाईंहरूबाट पनि अनुभव अनुशासन तथा रणकौसलता सिक्दै गयो। एकीकरण अभियानका सुरुवात कर्ता गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाह हुन्। उनले पहिलो पटक वि सं. १८०० मा पहिलो पटक नगरकोटमा आक्रमण गरेर एकीकरण अभियान सुरु गरे, यो वि सं १८०० को आक्रमण विफल भएको थियो। यसरी सुरु भएको अभियान लाई उनका छोरा बहादुर शाह, जेठो छोराका श्रीमती रानी रत्नराज्यलक्ष्मी तथा अरु सेनापती र मुख्तियारहरूले जारी राशी नेपालको सीमा पूर्वमा टिस्टा र पश्चिममा काँगडा पुगेको थियो। यो भुमी अब मात्र मेची देखि महाकाली सम्म सीमित भयो जब व्रिटिश इस्ट ईन्डिया(बेलायत)ले आक्रमण गरी युद्धमा जित हात पारी ४०,००० वर्ग किलोमिटर जमिन माथि कब्जा गर्यो।
अन्तराष्ट्रिय शान्ती स्थापनार्थ परिचालन
नेपाली सेनाको संयुक्त राष्ट्रसँघ शान्ति स्थापना मिसनमा लामो सहकार्य रहिआएको छ। यसको शुरूवात पाँच सैनिक पर्यवेक्षकको मध्यपूर्वको लेवनान (UNOGIL/ United Nations Observer Group in Lebanon)मा १९५८ को खटन पछि भएको हो। पहिलो शान्ति सैनिक टोलीको रूपमा १९७४मा इजिप्टको सिन्हाइमा पुरानो गोरख गणको तैनाथी पछि सुरूवात भएको हो। नेपालले सं.रा. सङ्घ शान्ती सेनामा सहभागिता जनाउन लागेको ५० वर्ष नाघीसकेको छ हाल सम्म ६२ हजार नेपाली सैनिकले राष्ट्र सङ्घिय अभियानमा सेवा गरिसकेका छन। नेपाली सेनाले भाग लिएका सान्ती स्थापनार्थ संयुक्त राष्ट्रसङ्घिय मिसन र भूमिका उल्लेखनीय छन। नेपाली सेनाले फोर्सकमान्डर, विशेष सैनिक अधिकृत तथा सैनिक पर्यवेक्षक का महत्त्वपूर्ण भूमिका दक्षता साथ पुरा गरेको छ।
नेपाली सेनाले केही अत्यान्त विकट र प्रतिकुल स्थानमा समेत शान्ती स्थापनार्थ ठूलो भूमिका निभएको छ खासगरी युद्धग्रस्त अफ्रिकी देशहरूको अमनचैन कायम गर्न तथा स्थानीय स्तरमा पुर्याइरहेको भूमिका सरहानिय रहेको छ। आफ्नो जिउज्यानको बाजी लगाएर पनि नेपाली सैनिकहरू संयुक्त राष्ट्रसङ्घिय अभियानमा दक्षता पूर्वक लागि रहेका छन। हाल सम्म विभिन्न मिसनमा गरी ५४ सैनिकहरू संयुक्त राष्ट्रसङ्घ शान्ति स्थापना मिसनमा वीरगती प्राप्त गर्ने नेपाली सैनिकहरू भएका छन भने ५७ नेपाली सैनिकको अङ्गभंग भएको छ।
नेपाली सेनाले भाग लिइरहेका प्रमुख मिसन
आन्तरिक द्वन्द तथा गडबडी
सन् १९७४ मा नेपाली भूमी प्रयोग गरी तिब्बती खम्पाहरूले चिनीया सेना विरूद्ध गुरिल्ला युद्ध (खम्पा बिद्रोह) शुरू गरे। तिनीहरूले उत्तरी नेपालको मुस्ताङ जिल्लामा बेस समेत बनाइ गुप्त रूपमा अभ्यास समेत गर्न थालेपछि चीन सरकार तथा अन्तराष्ट्रिय समुदायको अनुरोधमा शाही नेपाली सेना परिचालन गरियो। ९ वटा स्थल सैनिक बटालीयन (गण) (हेलीकोप्टर सपोर्ट साथ ) हरूका युनिटहरू खम्पा हरूको पोष्ट मुस्ताङ पुगे र तिनीहरूलाई आत्म समर्पण गर्न समय सिमा तोकी दिए। हतियार त्यागी आत्मसर्मपण गर्नेहरूलाई नेपालको नागरीकता समेत दिइने जानकारी गराइयो, खम्पा कमान्डर वाङदी सर्मपण गर्न तयार भए तर मुस्ताङ छाडी आफ्नो फौज लिएर उत्तर पश्चिमी नेपालका डोल्पा, मुगु, जुम्ला हुँदै भागे। पछि नेपाल प्रहरीको एक चौकी लुटदै गर्दा शाही नेपाली सेनाबाट डोटीमा मारिए। यो नै शाही नेपाली सेना आन्तरिक सुरक्षामा यती ठूलो सङ्ख्यामा परिचालन भएको पहिलो अवसर थियो थियो।
२०५८ मा शाही नेपाली सेना माओवादी शक्ति विरूद्ध परिचालीत भयो, थुप्रै लडाईं तथा अपरेसनका बेलामा सेना मानव अधिकार उलंघनका घटनामा पनि मुछीयो। खास गरी पूर्व प्रधान सेनापतिहरू प्रजव्ल सम्शेर राणा तथा प्यार जंग थापाको कालमा माथिल्ला सैनिक नेतृत्व समेत विवादीत रह्यो।
अमेरीका/नेपाल सैनिक सम्बन्ध
अमेरीका नेपाल सैनिक सम्बन्ध प्रजातन्त्रीक संस्थाको सहयोग (नागरीक नियन्त्रीत सैनिक ) पेसेवर सैनिक विकासमा अधारित छ। अमेरीका सेनाले मानव अधिकारको सम्मान गरेको हेर्न चाहान्छ। दुबै देशको हाल सम्पर्क शुत्रको पनि राम्रो विकास भएको छ। नेपाली सेनाका टोली हरूले हाइटी, इराक तथा सोमालीयामा अमेरीकी सेना संगै अपरेसनमा भागलिए यसले पनि दुई सेनाको सम्बन्धलाई अझ बलीयो बनाएको छ अमेरीकाले केही हतियार सैन्य साहयता बाहेक नेपाली सेनालाई शान्ती स्थापना कार्यका लागि चाहिन सक्ने कमान्ड एन्ड जनराल स्टाफ, यु एस सैनिक वार कलेज तथा इनहयान्स इन्टर नेसनल पिसकीपीङ क्यापबिलिटीज लगायतका थुप्रै तालीम दिदै रहेको छ। अमेरीकी सेना का एसीया प्यासीफिक क्षेत्रका कमान्डर इनचिफले नेपालसंगको सैन्य सम्बन्धलाई हेर्ने जिम्मेवारी पुरा गर्छन।
तथ्याङ्क
सैनिक साखा हरू: नेपाली सेना ( नेपाली सैनिक विमान सेवा),नेपाल ससस्त्र प्रहरी बल नेपाल प्रहरी
सैनिक जनशक्ति – सैनिक उमेर: १७ वर्ष
सैनिक जनशक्ति - उपलब्धता:
पुरूष तथा महिला उमेर १५-४९: ६६,७४,०१४ (२००३ est.)
सैनिक जनसक्ती – सैनिक सेवाका लागि दक्ष:
पुरूष तथा महिला उमेर १५-४९: ३४,६७,५११ (२००३ est.)
सैनिक जनशक्ति- वार्षीक उत्पादन:
सैनिक खर्च - जि.डि.पिको प्रतिशत: १.१% (FY०२)
सन्दर्भ सामग्री
नेपाली सेना नेपालको gaurav नेपालको शान्ति सुरक्षाको लागि बनाइएको एउटा अब्बल यो संगठन सन१६१६ म स्थापना भएको थियो।
युवराज नयाँघरे
युवराज नयाँघरे (वि.सं. २०२६ - ) नेपाली साहित्यकार हुन्।
जीवनी
युवराजको जन्म वि.सं. २०२६ असोज १९ गते इलाममा भएको हो। उनले स्नातकसम्म पूरा गरेका छन्।
कृतिहरू
उनका प्रकाशित कृतिहरूः १. संवेदनाका स्वरहरू (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०५५) २. मुहूर्तको वरिपरि (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०५५) ३. मुखुण्डाको मन (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०५५) ४. काठमाडौंलाई कोर्रा (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०५८) ५. नीलडाम (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०६१) ६. अनाम पहाडमा फनफनी (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०६२) ७. एक हातको ताली (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०६५) ८. घामको चुम्बन (नियात्राहरू, वि.सं. २०६७) ९. स्वाहा (निबन्धसंग्रह, वि.सं. २०६९) १०. हरियो राहदानी (निबन्धसंग्रह, सन् २०१२)
संलग्नता
उनी दुई दर्जनभन्दा बढी साहित्य र संस्कृतिसँग सम्बध्द संस्थामा आबध्द छन्।
पुरस्कार
उनले मदन पुरस्कार २०६६ एक हातको ताली निबन्धसंग्रहका लागि पाए। त्यसबाहेक उनले पाएका पुरस्कार, सम्मानहरूः १. राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार - २०५६ २. उत्तम शान्ति पुरस्कार - २०५८ ३. युवावर्ष मोती पुरस्कार - २०६१
मालवीय राष्ट्रीय प्रौद्योगिकी संस्थान, जयपुर
मालवीय राष्ट्रिय प्राविधिक संस्थान, जयपुर भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
श्रीहर्ष पन्त
श्रीहर्ष पन्त वा हर्क पन्त नेपाल तिब्बत युद्धमा भाग लिने सैनिक अधिकारी हुन् । उनले पहिलो नेपाल तिब्बत युद्धमा कमाण्डर श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)को नेतृत्वपक्षमा अन्य व्यक्तित्व जस्तै काजी रणजीत पाँडे, कप्तान पार्थ भण्डारी, कप्तान नाहरसिंह बस्नेत र कप्तान शिवनारायण खत्रीसँगै भाग लिएका थिए । उनी थुप्रै युद्धमा भाग लिएका थिए । उनी ब्राह्मण जातिका थिए । श्रीहर्ष बहादुर शाहका प्रमुख पक्षधर थिए । बहादुरका समर्थक भएकै कारण उनी रानी राजेन्द्रलक्ष्मीद्वारा जातिच्युत भै निस्कासित भए ।
बरैपुर
बरैपुर कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
करैया
करैया बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
वंशगोपाल बहुमुखी क्याम्पस
वंशगोपाल बहुमुखी क्याम्पस मकवानपुर जिल्लाको हेटौडामा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
जेक लोडविक
ज्याकोब लोकविक (जन्म: २५ जुलाई १९८१) एक सफ्टवेयर इन्जिनियर, शृङ्खलाबद्ध उद्यमी र लगानीकर्ता हुन्। उनी भिमिओको सह-संस्थापकको रूपमा परिचित छन्।
शिक्षा
लोकविकको जन्म बाल्टिमोर, मेरील्यान्डमा भएको थियो। उनले रोचेस्टर प्रविधि विश्वविद्यालयमा, पठनपाठन गरेका थिए।
जीवनी
लोकविक प्रारम्भिक रूपमा कलेजह्युमरको वेब विकासकर्ता थिए। उनले पछि सन् २००४ मा, कनेक्टेड भेन्चरमा पनि संलग्न भएका थिए। कनेक्टेड भेन्चरको संस्थापक टोलीमा रहँदा, उनले भिडिओ साझेदारी सेवा भिमिओको सह-स्थापना गरेका थिए जुन अङ्ग्रेजी शब्द भिडिओ र मिको संयुक्त स्वरूप हो। सन् २००६ मा, भिमिओलाई ब्यारी ड्रिलरको आइएसी/इन्टरएक्टिभ निगमले अधिग्रहण गरेको थियो भने उनलाई सन् २००७ मा, लोकविकलाई निलम्बन गरिएको थियो। सन् २००७ मा, भिमिओबाट प्रस्थान पश्चात्, उनले लोरम्याटिभ सङ्गीत कम्पनीको स्थापना गर्दै यसको प्रमुखको रूपमा सेवा गरेका थिए। सन् २००९ को अन्तमा, लोडविकले अनुभवहीनता र भक्तिभाव अभावको उल्लेख गर्दै वेबसाइट बन्द गरेका थिए।
लोडविकले स्वतन्त्र रचनात्मक इन्जिनियरको रूपमा काम गरेका थिए भने उनले पम्मेलभिजन सफ्टवेयरको सुरू गरेका थिए जसले सङ्गीतका साथ आफ्नो तस्वीरका कथाहरूलाई जम्मा गर्दछ। पम्पेलभिजन एक तस्वीर आयात सुविधाद्वारा प्रेरित थियो जसले हालको तस्वीर आयात भइरहेको देखाउँदछ। हाल, लोडविकले सफ्टवेयर कम्पनी केजीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रूपमा सेवा गर्दछन्। आइएएसीलाई भिमिओ बिक्री पछिका वर्षहरूमा, लोडविकले टम्ब्लर् र मेकरबोट लगायत अन्य प्रविधि कम्पनीहरूमा लगानी गरेका थिए। उनी हाल ब्रोक्लिन न्युयोर्कमा बस्दछन्।
दिनेश अधिकारी
दिनेश अधिकारी विक्रम सम्बत: (२०१६ साल मङ्सिर २२ गते) एक नेपाली कवि तथा गीतकार हुन्। नेपाली कविता एवम् गीति क्षेत्रका श्रष्टा दिनेश अधिकारी उनका कृति "अतिरिक्त अभिलेख" ले कविता विधामा मदन पुरस्कार प्राप्त गर्ने (वि.सं. २०५६) व्यक्तित्व हुन्। कवि अधिकारीका कवितामा एकातिर समकालीन सन्दर्भप्रतिको यिनको संवेदनशीलता प्रखर ढङ्गले उजागरित भएको पाइन्छ भने अर्कोतिर मानवजीवनका शाश्वत र नैसर्गिक भावहरूू पनि उत्तिकै टड्कारोसित अनुगुञ्जित भएको सुन्न सकिन्छ । उनका फुटकर कविताहरूको सङ्गालो "अतिरिक्त अभिलेख" एक मनमोहक काव्य-पुञ्जको रूपमा आएको छ। विम्व, प्रतीक, व्यञ्जना, वक्रोक्ति, व्यंग, सूक्ष्महास विद्रोह, पीडा, बुद्धि र भावनाबीचको समन्वय, लयसंवेदना आदि सबैको सम्यक् सन्तुलनको कारण दिनेश अधिकारी एक आकर्षक कवि मानिन्छन्।
कार्य जीवन
साहित्यिक लेखनका अतिरिक्त कवि/गीतकार दिनेश अधिकारी सरकारी निजामती सेवामा पनि आबद्ध भई २०३८ साल भदौ २८ गतेदेखि ना.सु. पदबाट सरकारी सेवामा स्थायी रूपमा प्रवेश गरेका हुन् भने २०४१ सालमा अधिकृत स्तरमा न्याय सेवामा प्रवेश गरी बेलाबेलामा बढुवा पाई अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको सहसचिव र महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयमा सहन्यायाधिवक्ताको पदमा कार्यरत रहँदै आएका अधिकारी नेपाल प्रशासन सेवामा आफ्नो सेवा परिवर्तन गरी स्वास्थ्य मन्त्रालयमा सहसचिवको पदमा समेत कार्यरत रहेका थिए। २०६६ सालदेखि सचिव पदमा बढुवा भई नेपाल सरकारको विभिन्न मन्त्रालयमा महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी वहन गर्दै वि.सं. २०७१ साउनमा सेवा निवृत भएका हुन् ।
व्यक्तिगत जीवन
उनको जीवन यात्राको २५ वर्ष हुँदा अर्थात २०४१ साल माघ २५ गते उनी वैवाहिक जीवनमा प्रवेश गरेका थिए। उनको विवाह उषा आचार्यसँग भएको थियो। यी दम्पत्तीका पहिलो छोरी लिपि अधिकारीको वि.सं. २०४३ मा र दोस्रो छोरा शब्द अधिकारीको २०४६ मा जन्म भएको थियो।
साहित्यिक यात्रा
उनले १० वर्षको उमेरदेखिनै कविता लेख्न थालनी गरेका थिए। कवि अधिकारी र कवि विष्णु विभु घिमिरेद्धयले संयुक्त रूपमा लेखिएको कविता समय मिति २२ माघ २०३८ सालको राष्ट्रपुकार (साप्ताहिक) मा छापिए वापत उनीहरूको तात्कालीन व्यवस्थाले मुद्दासमेत चलाएको थियो।
अधिकारीका कविता सङ्ग्रह "संवेदनाको स्वर" लाई भारतको अग्रणी प्रकाशन संस्था राजकमल प्रकाशनले हिन्दीमा प्रकाशन गरेको थियो। अधिकारीका कवितालाई डा. गङ्गाप्रसाद अकेलाले हिन्दीमा अनुवाद गरेका थिए। अधिकारीकै प्रतिनिधि कविता "मोड अफ लाइफ" सन् २००९ मा अङ्ग्रेजी भाषामा प्रकाशन भइसकेको छ। वि‍.सं. २०७४ साउन २६ मा जारी गरिएको फरक धारको पुस्तक 'तस्वीरको कथा' कवि तथा अधिकारीले सार्वजनिक गरेका थिए। नेपालमा पहिलोपटक लेखिएको र सबै वर्ग, पेशा र उमेरका मानिसले रुचाउने पुस्तक भनेर अभि सुवेदीले र प्रसिद्ध गायक प्रेमध्वज प्रधानले ऐतिहासिक महत्त्व भएको पुस्तक भनेर पुस्तकबारे टिप्पणी गरेका थिए।  दिनेश अधिकारीले पुराना तथा नयाँ आफ्ना चर्चित गीतहरूको सङ्ग्रहलाई पुस्तकको आकार दिई २०७५ सालमा साङ्ग्रिला बुक्सद्वारा प्रकाशनमा ल्याएका थिए। उनले पुस्तकको नाम आफ्नो चर्चित गीत ‘यो सम्झिने मन छ म बिर्सु कसोरी’बाट राखेका छन्।
आफ्नो स्थापनाकालको दुईसय वर्ष मनाउने क्रममा अमेरिकास्थित लाइब्रेरी अफ कङ्ग्रेसले विश्वका कृति सङ्कलन गर्दै आइरहेको छ र विश्व साहित्यलाई स्वराङ्कन गर्ने थालनी दक्षिण एसियाबाट थालेसँगै नेपालका पहिलो चरणमा छानिएका ११ जना सहित्यकारमध्ये अन्य केही साहित्यकार लगायत कवि दिनेश अधिकारीको स्वराङ्कन गरिसकिएको थियो।
लेखनशैली
उनको कविताको मियोमा मान्छे उभिएको हुन्छ भने कविताभरि मानवता धड्किएको हुन्छ। समग्रमा कविताको विषय, उद्देश्य र धड्कन सम्पूर्णतः मान्छे नै रहेको उनका कविताहरु मान्छेकै परिधिमा महकिन्छन् अर्थात अहङकारहीन प्रेमजस्तो ईश्वरत्वको अनुभूत गर्न सकिने उनका कविताहरु स्वयम् प्यास र पानी दुवै हुन्। उनका कविताको रसास्वादनपछि भावकका आँखामा अत्मतुप्तिको चमक प्रसारित हुनु कविताले मोक्ष प्राप्त गर्नु हो र यही सत्यकवितको काव्यिक सफलताको जीवन्त साक्ष्य पनि हो। कवि अधिकारी जीवनका विसङ्गत अँध्यारा पक्षहरूलाई अत्यन्त हिस्सीलाग्दो कलात्मक पाराले मिहिन बुनोटमा अभिव्यक्त गर्न सक्ने सीमान्त शिल्पी हुन्। यद्यपि नाम छोपेर पढे पनि उनका कविताको आत्मगत सौन्दर्यले सम्मोहित पारिरहन्छ र उनको काव्यिक अस्तित्वले स्वतः पाठकको मनमस्तिष्कमा उच्च आसन ग्रहण गरेको हुन्छ। उनी सरल विम्बात्मक प्रस्तुतिभित्र सामयिक बोधको सहजसम्प्रेषणसहित गम्भीर भावप्रकाशन गर्नमा अत्यधिक रमाउँछन्। कुनै वाद र विवादको पछि लागेर भन्दा केवल मान्छे हुनुको अर्थमा लेख्ने मानवीय सूक्ष्म संवेदनका कवि अधिकारकिा कविताहरु निश्चय नै प्रकृति र जीवनसंगको सुरुचिपूर्ण संवाद हुन्ः समयचेतनाको प्रेमपूर्ण तादाम्त्य हुन्। यसर्थमा उनका कविताहरु केमल छन्, सौम्य छन्, बौद्धिकभन्दा बढी हार्दिक छन् र भावकका अन्तर्मनका कन्दरामा शालीन भएर ध्वनित भइरहन्छन् ।
उनका अनुज पुस्ताका कवि श्रवण मुकारुङ भन्छन्, दिनेश अधिकारी मेरा सबभन्दा मनपर्ने कवि हुन्। आधुनिक नेपाली कविताका चार प्रमुख नामहरुमध्ये दिनेश अधिकारी चौथो प्रतिनिधि नाम हो। समय, समाज र मानिका अनेकौँ आयामहरूलाई अत्यन्तै सुक्ष्म, सरल तर गम्भीरभावद्धारा अभिव्यक्ति दिने कवि दिनेश अधिकारी उनका रचना शिल्पकै कारण सम्भवतः भूपिपछिका एकमात्र लोकप्रिय कवि भएका हुन्। आम जनताको सामान्यभाषामा पनि आफूलाई अभिव्यक्त गर्नसक्नु उनको अर्को विशेषता हो। कविता र गीतलाई समान ढङ्गले न्याय दिनसक्ने उनी समाजमा व्याप्त विसङ्गति, शोषण दमन, अन्यायविरुद्ध साम्यरूपमा प्रस्तुत हुनछन्। समसामयिक भन्दा सार्वकालिक विषयहरुसित बढी रमाउन चाहने कवि दिनेशका अधिकांश रचनाहरूले विद्रोहभन्दा शिष्ट व्यङ्ग्य, कान्तिभन्दा, उच्च मानव्य, प्रेम र दार्शनिकता बढी बहन गरेका हुन्छन् ।
लेखन एवम् प्रकाशन / मुख्य कृतिहरू
कवि एवं गीतकार अधिकारीका प्रकाशित कृतिहरुः
गीति एल्बम
क्यासेट तथा कम्प्याक्ट डिस्क (सिडी)
उनले जीवनज्योति (पत्रिका, सर्लाही) र मिलन (पत्रिका, बारा)को सम्पादन पनि गरे। उनले करिब ६ दर्जन नेपाली चलचित्रमा गीत लेखेका छन्।
संस्थागत संलग्नता
सरल, सशक्त, सफल गीत कविता लेख्नसक्ने खुबी भएका कवि तथा गीतकार अधिकारी नेपाली भाषा बाहेक अङ्ग्रेजी, हिन्दी, उर्दू आदि भाषामा समेत आफ्ना रचनाहरू पुर्‍याएका छन्। लेखनबाहेक सम्पादन, साहित्यिक सङ्घ संस्थासँगको संलग्नताले पनि उनलाई सक्रिय बनाएको पाइन्छ।
पुरस्कार/पदक/विभूषण/सम्मान/स्वीकृति
युवा साहित्यकारको भीडमा धेरै पुरस्कार पाउने स्रष्टाको रूपमा परिचित दिनेश अधिकारी साहित्य लेखनमा सशक्त हस्ताक्षरको रूपमा परिचित नाम हो । नेपाली साहित्यको विकासमा २०३० को दशकदेखि अनवरत रूपमा सेवा पुर्याउदै आएका कवि गीतकार दिनेश अधिकारीको उचित मुल्याङ्कन गर्दै राज्यका अधिरिक्त विभिन्न साहित्यिक, साङ्गीतिक तथा अन्य संघसंस्थाहरूबाट विभिन्न मान, पदवी, पुरस्कार तथा उपहारहरु प्रदान गरिएको देखिन्छ । उनको अतिरिक्त अभिलेख शीर्षकको कविता संग्रहका लागि नेपालको नोबेल पुरस्कार मानिने २०५६ सालको मदन पुरस्कार समेत प्राप्त गरेका छन् । वि.सं. २०५१ सालमा इन्द्रजात्रा (काव्य) का लागि साझा पुरस्कार, वि.सं. २०५८ सालमा छिन्नलता गीत पुरस्कार आदिबाहेक उनले पाएका पुरस्कार, पदक र सम्मानहरूः
(क)
(ख) केही विद्यालयहरुद्वारा कविको नाममा छात्रवृत्तिको स्थापना । (ग) केही सामाजिक तथा शैक्षिक संस्थाहरूबाट अभिनन्दित । (घ) त्रिभुवन विश्वविद्यालय र उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्का विभिन्न तहका पाठ्यक्रमहरूमा कविता तथा गीतहरु समावेश भएको । (ङ) अमेरिका स्थित विश्वकै सबभन्दा ठूलो पुस्तकालय लाइब्रेरी अफ काङ्ग्रेसले आफ्नै स्वरमा आफ्ना रचना पाठ गराई आफ्नो वेबसाइट मा राख्ने गरी नेपालबाट मनोनयन गरिएका प्रतिनिधि नेपाली साहित्यकार मध्ये एक। यस आयोजना अन्तर्गत रेकर्ड गरिएका दुई दर्जन भन्दा बढी कविताहरू लाइब्रेरी अफ काङ्ग्रेस को वेबसाइट मा राखिएको। (च) त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत स्नातकोत्तर तहका लागि जीवनी, कविता र गीतको क्षेत्रमा करिव १० वटा शोध अनुसन्धान भएको।
समाजवादी पार्टी (पेरु)
समाजवादी पार्टी (Partido Socialista del Perú) पेरुमा एउटा समाजवादी राजनीतिक दल हो | सुसेल परेदेस पिके दलको महासचिब हो | जभिएर दिएस कान्सेको सिस्नेरोस दलको अध्यक्ष हो। २००६ संसदीय निर्वाचनमा दलले १३४१६६ मतहरू (१.२५%) पायो | तर दलले संसदमा कुनै क्षेत्र जित्न सकेन |
राजस्थान प्राविधिक विश्वविद्यालय
राजस्थान तकनीकी विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
प्रह्लाद (नाटक)
प्रह्लाद नेपाली नाटककार बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको नाटक हो।
प्रकाश
प्रकाश एकप्रकारको शक्ति हो।विकिरणको आखाले देख्न सकिने प्रभागलाई प्रकाश भनिन्छ|
१९ औँ शताब्दीको सुरुसम्म प्रकाश एक रहस्य नै थियो। प्रकाशले गर्दा उज्यालो हुन्छ भनी सबैले बुझेका त थिए तर त्यसको गुण थाहा थिएन। प्रकाशको भेद खोल्न कयौँ परीक्षण गरियो। एक महत्त्वपूर्ण परीक्षण थोमस यङको थियो। यङले परीक्षणपछि भने- प्रकाशले कण सरह नभई तरङ सरह व्यवहार गर्छ तर तबसम्म पनि प्रकाशको गति पत्ता लागेको थिएन। सन् १८७८मा भौतिकशास्त्री ए.ए. मिचेलसनले प्रकाशको गति मापन र प्रकाशको गति असीमित नभएको प्रमाणित गर्न एक परीक्षण गरे। उनी प्रकाशको गति मापन गर्न सकिने मान्यतामा थिए।
जसका लागि उनले क्याम्पस नजिकपर्खालमा दुई वटा ऐनालाई केही दूरीमा एक अर्काको आमुन्नेसमुन्ने पर्ने गरी राखे। एक ऐनामा परेको प्रकाश परावर्तित भई अर्को ऐनामा पर्ने गरी सन्तुलन मिलाईएको थियो। दुबै ऐनाबीचको दूरी ६०५.४०२९ मिटर थियो। त्यसपछि मिचेल्सनले एक मेसिनद्वारा पहिलो ऐनालाई प्रतिसेकेन्ड २५६ पटकको दरले घुमाउन सुरु गरे भने अर्को ऐनालाई पहिले कै अवस्थामा स्थिर राखे।
अब उनले एक लेन्सद्वारा स्थिर रहेको ऐनामा प्रकाश फोकस गरे र त्यहाँबाट परावर्तित भई प्रकाश घुमिरहेको ऐनामा ठोक्कियो। पहिलो ऐना जोरसँग घुमिरहेकोले थोरै मात्र प्रकाश परावर्तित भइरहेको थियो। मिचेल्सनले घुमिरहेको ऐनाले परावर्तित गरिरहेको प्रकाश मापन गर्दा ५.२३६ इन्च मात्र पाए। त्यसपछि उनले त्यस तथ्याङ्कको प्रयोग गरी प्रकाशको गति हिसाब गरे। मिचेल्सनले प्रकाशको गति एक लाख ८६ हजार ३८० माइल प्रतिसेकेन्ड हुन्छ भनेका थिए।
आधुनिक उपकरणले प्रकाशको गति एक लाख ८६ हजार २८७.३९७ माइल प्रतिसकेन्ड मापन गरेको छ। यसरी हेर्दा मिचेल्सनको गणना लगभग सही थियो।
ओपेनहाइमर (चलचित्र)
ओपेनहाइमर २०२३ को एक जीवनी थ्रिलर चलचित्र हो। यसको लेखन निर्माण र निर्देशन क्रिस्टोफर नोलनद्वारा भएको हो। यो सैद्धांतिक भौतिकशास्त्री जे. रोबर्ट ओपेनहाइमर,जसले म्यानहट्टन परियोजनामा पहिलो आणविक हतियारहरू विकास गर्न मद्दत गरेका थिए, को जीवनमा आधारित छ। चलचित्रमा किलियन मर्फीले मुख्य पात्रको रूपमा अभिनय गरेका छन्, र यसमा एमिली ब्लन्ट, म्याट डेमन, रोबर्ट डाउनी जुनियर, फ्लोरेन्स पग, जोश हार्टनेट, केसी एफ्लेक, रामी मालेक र केनेथ ब्रानाघले सहायक भूमिकामा अभिनय गरेका छन्।
ओपेनहाइमर को प्रिमियर २०२३ जुलाई १२२ मा पेरिसको "ले ग्रान्ड रेक्स"मा भएको थियो, र युनिभर्सल पिक्चर्सद्वारा जुलाई २१, २०२३ मा संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिकामा नाटकीय रूपमा रिलिज गरियो।
गण्डक जलविद्युत
गण्डक जलविद्युत नवलपरासी जिल्लाको प्रतापपुर गाँउपालिका स्थित जलविद्युत परियोजना हो। यसको क्षमता १५ मेगावाट छ।
राष्ट्रीय विधि विश्वविद्यालय, जोधपुर
राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय, जोधपुर भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
कुलेखानी-१ जलविद्युत
कुलेखानी-१ जलविद्युत मकवानपुर जिल्लाको परियोजना हो। यसको क्षमता ६० मेगावाट छ।नेपालको बिध्युत ईतिहासलाई नियालेर हेर्ने हो भने विसं १९६७ सालमा पहिलो बिध्युत परीयोजनाको रूपमा चन्द्रज्योती ( फर्पिङ )  बिध्युतको निर्माण पछि, अन्य सो जस्तै योजनाहरु अघी सारीए । कुलेखानी जलबिध्युतले समग्र नेपाली बिध्युत क्षेत्रमा महत्त्व राख्ने गर्दछ । इन्द्रसरोवरको लम्बाइ ८ किमी र गहिराइ करीब ९७ मिटर छ ।यो ताल २०३८ सालमा बनेको हो । यसै परियोजना अन्तर्गत सञ्चालित कुलेखानी–२ र कुलेखानी–३ ले पनि क्रमशः थप ३० मेवा र १४ मेवा विद्युत्बाट  राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा योगदान पु्र्याउने भएका छन् ।   त्यसयता यसले अनवरत ६० मेवा  विद्युत् उत्पादन गरिरहेको छ ।यस सरोवरमा सञ्चित पानीबाट सुख्खायाममा विद्युत् उत्पादन गर्न सकिन्छ । कुलेखानी बाँधबाट छ किमी सुरुङमार्फत लगिएको पानीले धुर्सिङमा ६० मेवा विद्युत् निकालिन्छ । आयोजनाको विद्युत्गृह सोही स्थानको ढोकाफेदीमा भूमिगत रहेको छ । तालमा पानीको सतह समुद्री सतहबाट एक हजार ५३० मिटरसम्म पनि पुग्नेगर्छ। सो अवस्थामा पानीको गहिराइ १०७ मिटर हुन्छ । मनोरम तालले गर्दा राजधानीबाट फर्पिङ हुँदै कुलेखानीको यात्रा अनि दामनको यात्रामा यसको सुन्दरताले मोहित नहुने कमै होलान ।
बाँकुडा सदर उपविभाग
बाँकुडा सदर उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको बाँकुडा जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग मुख्यालय हो।
थोप्ले टिमटिमा
थोप्ले टिमटिमा (वैज्ञानिक नाम:Tringa erythropus)   नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा स्पटेड रेडस्याङ्क (Spotted Redshank) भनिन्छ ।
स्यारोन वाइल्ड
स्यारोन वाइल्ड (जन्म ४ अप्रिल १९७९) चेक अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
जेनिथ इन्टरनेशनल कलेज
जेनिथ इन्टरनेशनल कलेज मकवानपुर जिल्लाको हेटौडा-४मा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
बलराम जोशी
'''डा. बलराम जोशी''' (वि.सं. १९८७ - वि.सं. २०५०) पुरस्कार मदन पुरस्कार विजेता व्यक्तित्त्व हुन्। उनले वि.सं. २०१३ सालमा उक्त पुरस्कार पाएका थिए।
म (नाटक)
म नेपाली नाटककार बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको नाटक हो। यो एउटा नाटकको नाम हो।
बलराम जोशी
जीवनी
जोशीको जन्म वि.सं. १९८७ साल कात्तिक शुक्ल पञ्चमीका दिन बाबु हिमालय राज जोशी र आमा छन्द्रकुमारी जोशीका सुपुत्रका रूपमा डिल्लीबजार, काठमाडौंमा भएको हो। उनको मृत्यु २०५० साल मंसिर २४ गते भारतको मद्रासमा भएको हो । वहाँले सन् १९६१ मा बेलायतको ग्लास्गो विश्वविद्यालयबाट प्रयोगात्मक आणविक भौतिक शास्त्रमा विद्यावारिधी गर्नु भएको हो । यसो गर्ने वहाँ पहिलो नेपाली हुनुहुन्थ्यो ।
पुरस्कार
उनी अधिकविभव स्थिरविद्युत् उत्पादक नामक विज्ञानसम्बन्धी कृतिका लागि २०१३ सालमा मदन पुरस्कारद्वारा पुरस्कृत भएका थिए।
बलराम जोशी पुरस्कार
उनका नाममा पुरस्कार दुई पुरस्कार छन्। डा. बलराम जोशी ज्ञान-विज्ञान राष्ट्रिय पुरस्कारको रकम ५० हजार रूपैयाँ र डा. बलराम जोशी सुयोग्य शिक्षक पुरस्कार २५ हजार रूपैयाँको छ। उनकी पत्नी अङ्गूरबाबा जोशी, डा. बलराम जोशी ज्ञान-विज्ञान राष्ट्रिय पुरस्कार प्रतिष्ठानकी प्रमुख छिन्। अंगुरबाबाले डा. बलराम जोशी-सम्झनाको संगालो नामक स्मृति-ग्रन्थ पनि निकालेकी छन्।
तातोपानी जलविद्युत
तातोपानी जलविद्युत म्याग्दी जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता २ मेगावाट छ।
हुतराम बैद्य
हुतराम बैद्य (??-२०७०) नेपालका कृषि इन्जिनियर तथा संरक्षणविद् थिए। उनले बाग्मती संरक्षणका लागि व्यक्तिगत रूपमा अभियान चलाएका थिए।
चिनियाँ नयाँ वर्ष
चिनियाँ नयाँ वर्ष (अन्य नाम: स्प्रीङ फेस्टिवल) विश्व भर फैलिएर रहेका चीनियाँ जनताका लागि एक महत्त्वपूर्ण पर्व हो । चीनिया पात्रो र मितिहरू सूर्यमा आधारित नभई परम्परागत रूपमा चन्द्रमामा आधारित हुन्छन् । यो नयाँ वर्ष लुनार (चन्द्रमामा आधारित) पात्रोको शुरूवात संगै सुरु हुन्छ र १५औं दिन लालटिन पर्व (ल्यान्टर्न फेस्टिवल) का साथ अन्त्य हुन्छ । चीनियाँहरू यो पर्वलाई १५ दिन सम्म मनाउने गर्दछन । बिदाको दिन साँझमा उनीहरू परिवारमा जम्मा भइ खाना खान आउने गर्दछन । त्यो खानालाई "रेयुनिनल डिनर" भन्ने गरिन्छ । जतिसुकै टाढा भएपनि चीनियाहरू कम्तिमा वर्षमा एकपल्ट यो समय आफ्नो परिवारसँग भेट्ने कोसिस गर्छन । खानामा रमाइलो गर्नुको साथसाथै परिवार सँगै नयाँ वर्षको सन्ध्याको पर्व (New Year Eve's gala) पनि हेर्ने गर्छन । विवाहित छोरीहरू पनि आफ्नो आमाबुबालाई भेट्न माइतमा जाने गर्छन ।
नयाँ वर्षको सुरुवातमा
नयाँ वर्षको सुरुवातका पहिला केही दिनहरूमा चिनियाँहरू आफ्नो हजुरबुबा हजुरआमा, आमाबुबा साथीहरू र नातेदारहरूसँग भेटघाट गर्ने गर्छन । वृद्ध तथा विवाहित मानिसहरू बच्चाहरूलाई रातो कागचवाला प्याकेटहरू दिन्छन । त्यो प्याकेट भित्र पैसा हुन्छ जुन भाग्यले दिएको विश्वास गरिन्छ ।
हुतराम बैद्य
उनले संरक्षण सम्बन्धि १० वटा पुस्तक लेखेका छन्।
चिनियाँ नयाँ वर्ष
नयाँ वर्षको सुरुवातमा
चिनियाँहरू घुम्न जाँदा नयाँ कपडाहरू लगाएर जाने गर्छन्, जुन प्रायः रातो रङ्गमा हुने गर्छ । जब उनिहरू अरू मानिसलाई देख्छन्, उनिहरू सुभकामना दिन विशेष वाक्यांशहरू प्रयोग गर्ने गर्छन् । उनीहरू सुभकामनाको लागि म्यान्डारिन सुन्तला पनि साटासाट गर्छन् ।
सुरुवात
चीनियाँ नयाँ वर्ष, नयाँ वर्षको पहिलो दिन देखी सुरु हुन्छ । त्यो दिन आकाश नयाँ चन्द्रमा हुन्छ, जुन १४ दिनपछि लालटिन पर्व सँगै अन्त्य हुनछ ।
बीकानेर विश्वविद्यालय
बीकानेर विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
बलुहावा
बलुहावा कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो। यो गाउँ विकास सिमित म जम्मा ९ वटा गाउँ छन्। १-बलुहवा २-वलुही ३-िशसवा ४-अठकोिऩय ५-िसहोरवा ६-गणेशपुर ७-ठूलो िससहिऩयॅ ८-सानो िससहिनयाॅ ९-महांदेव
छायाक्षेत्र
छायाक्षेत्र नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्रको राप्ती अञ्चलको सल्यान जिल्लामा पर्ने एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७४१ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार छायाक्षेत्रको जनसङ्ख्या ४३०४ छ। यस मध्य पुरुष ५१%, र महिला ४९% छन्।
लिच्छवि राज्य
लिच्छवि काल प्राचीन नेपालमा सन् ४०० देखि ७५० सम्म (करिव ३५० वर्ष) रहेको इतिहास पाइन्छ। कौटिल्यको अर्थशास्त्र अनुसार तथा चिनियाँ यात्री हुयान साङ को यात्रा वृत्तान्त अनुसार वैशालीबाट भागेर आएका सोम वंशि केही वीर पुरुषले सुर्य वंशि किराँतहरूलाई खेदेर लिच्छवि वंशको स्थापना गरे । पाइएका शिलालेख, मुद्रा र चाँगुनारायण मन्दिरका अभिलेखहरू अनुसार मानदेव लिच्छवि वंशका प्रथम ऐतिहासिक राजा थिए । लिच्छवि वंशमा सुपुष्प नामका राजा भए जसलाई लिच्छवि राजवंशका संस्थापक भएको मानिन्छ। तर, मानदेव भन्दा १६ पुस्ता अगाडि विक्रम संवतको दोश्रो शताब्दीमै जयदेव प्रथमले लिच्छवि राज्यको जग बसालेको मानिन्छ। जयदेव प्रथम पश्चातका लिच्छवि राजाहरू हरीदत्त, वृषदेव, शंकरदेव र धर्मदेव हुन् । मानदेव पछि भने वसन्तदेव र रवि गुप्तको द्वैध शासन, रामदेव र क्रमलीलको संयुक्त शासन, गङ्गादेव र भौमगुप्तको शासनकाल चल्यो। वसन्तदेवको पालामा सुरु भएको संयुक्त शासन अंशुवर्मा र शिवदेवको पालामा चरमोत्कर्षमा पुग्यो।
लिच्छविहरूको उत्पत्ति
लिच्छविहरू सूर्यवंशी क्षेत्रीय भएको कुरामा अधिकाँशको मतैक्यता रहेको छ। नेपाल आउनु भन्दा पहिले लिच्छविहरूले बिहारमा गंगा नदीको उत्तरमा अवस्थित मुजफ्फरपुर जिल्लको वैशाली इलाका (हालको बसाढ़को नजिक) मा गणतन्त्रामक राज्य चलाएकोमा राजतन्त्रामक राज्यहरूलाई दमन गर्न थालेपछि नेपाल उपत्यकामा किरातीहरूको शासन भइरहेको समयमा शाक्य, मल्ल, वृज्जिहरूका साथै लिच्छविहरू पनि शरणार्थीका रूपमा प्रवेश गरी किरातीहरूलाई विस्थापित गरी शासनमा अधिकार जमाए। किरातीहरू र आगन्तुक लिच्छवि, मल्लहरीको रहन सहन भिन्न रहेकाले लिच्छविहरूको नेतृत्वमा किरातीहरूसंग विद्रोह गरी सत्तामा नियन्त्रण कायम गरेको कुरा ललितपुरको च्यासटोलमा आठ सय किरातीहरू मारिएको घटनाले पुष्टि गर्छ।
लिच्छविहरू अयोध्याका सूर्यवंशी राजा दशरथका वंशका ८ औ पुस्तापछि सुपुष्प राजा भएको कुरा जयदेव द्वितीयको वि.स. ७९० को पशुपतिको अभिलेखमा लेखिएको छ। सुपुष्प जयदेव प्रथम भन्दा २३ औ पुस्ता अगाडिका राजा भएकाले इसापुर्व तेस्रो शताब्दीमा नेपालमा लिच्छवि शासन सुरु भ्तेको मान्नेहरूले सुपुष्पलाई नेपालको प्रथम लिच्छवि राजा मानेका छन्।
गोपालराजवंशावलीमा उल्लेख भए अनुसार सुपुष्पले वर्णव्यवस्था, न्याय व्यवस्थाको संरचना गरेको र पशुपतिको मन्दिर बनाएका थिए। इश्वी सन आरम्भतिर मात्र नेपालमा लिच्छवि शासनको आरम्भ भएको मान्नेहरूले जयदेव प्रथमलाई नेपालको पहिलो लिच्छवि शासक मानेका छन्। जयदेव प्रथमपछि हरिदत्त, वृषदेव, शङ्करदेव, धर्मदेव आदि १६ पुस्ताले नेपालमा शासन गरेपछि धर्मदेवका छोरा मानदेव राजा भएपछि नेपालको इतिहास तथ्यमा आधारित हुन् पुग्यो। अंशुवर्मा, शिवदेव, जयदेव द्वितीय आदि प्रतापी राजाहरले नेपालको उन्नति र सम्बृद्धिमा योगदान दिए। अंशुवर्माको भारतका राजा हर्षवर्धनसँग निकटतम वैवाहिक सम्बन्ध थियो । यस तथ्यबाट यो पुष्टि हुन्छ कि गण्डकीदेखि कोशीसम्म पहाडी भूभागमा लिच्छविहरूले किराँतहरूलाई धपाई एकछत्र राज्य गरेका थिए भने तराई प्रदेशमा प्रसेनजीतर अजातशत्रुका सन्तानहरू मिथिला राज्यलाई आफ्नो अन्तर्गत वैशाली र पाटलीपुत्र राज्यमा समावेश गरेका थिए । अंशुवर्मापछि नरेन्द्रदेवलाई भारतीय रजौटाहरूले समर्थन सहयोग गरी राज्यारुढ गरेका थिए । नरेन्द्रपछि गुप्त वंशका शासनले गर्दा सम्पूर्ण राज्य स-साना राज्य रजौटामा विभाजित भयो । यी सम्पूर्ण घटना ईसा पूर्वका हुन् । उता बङ्गालमा चालुक्यसेनहरूको राज्य थियो । नान्यदेव चालुक्य राजाको सेनापति थिए । जसले तिरहुत डोय राज्यको स्थापना गरी सिम्रोनगढलाई राजधानी बनाए । मुसलमान आक्रामक शुद्धिन तुगलकका भयले नान्यदेवका पनाति हरि सिंहदेव सर्लाही जिल्ला हुँदै भक्तपुर पुगे र यिनकी श्रीमती राजल देवीले जयस्थिति मल्ललाई ज्वाइँ बनाई मल्लवंशको शासन स्थापित गराइन् ।
शासन व्यवस्था
लिच्छविहरूको शासन काललाई नेपालको स्वर्णयुग भनिन्छ।
लिच्छवि कालमा राजाहरूलाई नृप, महाराजाधिराज, भट्टारक महाराजाधिराज, वास्पपादानुधात जस्ता उपाधिबाट विभूषित हुन्थे। दरबारमा चारवटा अड्डाहरूको स्थापना गरिएको पाइन्छ जसमा पुर्वाधिकरण (पुर्व भागको प्रशासन हेर्ने), पश्चिमाधिकरण (पश्चिम भागको प्रशासन हेर्ने), भट्टाधिकरण (जात र धर्मको रेखदेख गर्ने) र विष्टि (झारा सम्वन्धित वा श्रमको बन्दोवस्त गर्ने) पर्छन। केन्द्रमा बस्ने जनतालाई पौर र प्रान्तमा बस्ने जनतालाई जनपद भनीन्थ्यो। जिल्लामा भन्सार तथा शुल्क उठाउन शौल्लिकक, जिल्लाको सुरक्षा चौकी हेर्न गौल्मिक आदि नियुक्त गरिन्थ्यो। गाउभित्रको मुद्धा मामिला हेर्न पांचचाली गठन गरिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा ग्रामिण क्षेत्र ग्राम, तल र द्रंग गरी ३ श्रेणीमा विभाजित हुन्थ्यो। गाउँमा राजाको प्रतिनिधिका रूपमा प्रतिहार (द्वारे) नियुक्ति हुन्थे।
लुम्बिनीको निग्लहवामा स्थापित अशोकस्तम्भबाट के स्पष्ट हुन्छ भने लिच्छविकालमा संस्कृत र पालि भाषामा वार्तालाप गरिन्थ्यो भने लेखाईमा ब्राह्मी लिपिको प्रयोग हुन्थ्यो। चिनियाँ यात्री हु एन साङ को यात्रा वृत्तान्तमा ‘शिक्षित् राजाका अशिक्षित जनता’ भन्ने उल्लेख भएकाले राजपरिवार शिक्षित भएपनि जनता अशिक्षित नै रहेको बुझ्न सकिन्छ। शैक्षिक संस्थाहरूको भुमिलाई ‘अग्रहार’ अर्थात् कर तिर्न नपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो।
व्यवस्थापिका
लिच्छविकालमा व्यवस्थापिकाको कार्य अन्तरासन (राज्यसभा) ले गर्थ्यो । असल शासन व्यवस्था कायम गर्न आवश्यक पर्ने एन कानुनको निर्माण गर्न, राजालाई सल्लाह र सुझाव दिने काम यही अन्तरासनले गर्थ्यो। लिच्छविकालमा ग्राम, तल, द्रंग आदि विभिन्न प्रशासनिक एकाईहरू थिए। यसको प्रमुखमा प्रधान रहन्थे भने प्रशासनिक कार्य पन्चालीले गर्थे जसलाई स्थानीय स्तरका कतिपय नीति नियमहरू बनाउने अधिकार दिईएको हुन्थ्यो।
कार्यपालिका
लिच्छविकालमा कार्यपालिकाको प्रमुख राजा हुन्थे। राज्य व्यवस्था दैनिक प्रशासन राजालाई सघाउन प्रधानमन्त्री (महाअमात्य), मन्त्री (अमात्य), प्रहरी प्रमुख (दण्डनायक), सेना प्रमुख (महाबलाध्यक्ष), राजाका निजि सचिव (महाप्रतिकार) आदिको व्यवस्था थियो। केन्द्रदेखि टाढा रहेका गाउमा तिरो उठाउने र झैँ-झगडा मिलाउने काम द्वारेहहरूले गर्थे। यिनीहरू राजाका प्रतिनिधिका रूपमा रहन्थे र आफुले समाधान गर्न नसक्ने मुद्ध राजाकहाँ पठाउथे। त्यसैले केन्द्रदेखि टाढाको क्षेत्रमा स्थानीय सामन्तहरूले शासन चलाउथे। जिल्लामा राजप्रतिनिधीको रूपमा ‘विषय पति’ हुन्थे।
न्याय व्यवस्था
लिच्छविकालमा न्याय व्यवस्थाका लागि कुठेर, माप्चोक, लिंगवल, शुल्ली वा शोल्ल जस्ता अदालतहरूको व्यवस्था थियो। यस कालमा वाकदण्ड (हप्काउने), धिकदण्ड (बेइज्जत गर्ने), धनदण्ड (जरिवाना तिराउने), बध दण्ड (अंग छेदन) र सर्वस्वहरण जस्ता दण्डहरू दिईन्थयो। ग्राम – पांजलीहरूले चिनेको मुद्धाको पुनरावेदन द्वारेमार्फत सम्बन्धित अधिकारीमा गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो। महासर्वदण्ड नायकले प्रधानन्याधिशलाई जनाउछ। लिच्छविकालिन समयमा कुथेर, माप्चोक, लिंगवल, शुल्ली वा शोल्ल गरी ४ अधिकरणको व्यवस्था थियो जसमध्ये 	कुथेर अधिकरणले राजस्व सङ्कलन, जग्गा खरिदविक्री तथा भुमिसम्बन्धि मुद्धा हेर्ने, माप्चोक अधिकरणले विवाह, पारपाचुके तथा सम्पतिको मुद्धा हेर्ने र शुल्ली वा शोल्ल: पन्चपराध (चोरी, जारि, गत्या, राजद्रोह र अपराधीसंग मिलेमतो हेर्ने)को मुद्धा हेर्ने व्यवस्था थियो।
समाज व्यवस्था
लिच्छविकालमा चार वर्ण, अठार जातको प्रथा थियो। वसन्तदेवद्वारा जारि गरिएको सनदमा १८ वटा जातिहरूको उल्लेख गरिएको छ। लिच्छविहरू सूर्यवंशी क्षेत्रीय भएको, राजपद लगायत अन्य राजकीय कार्यहरू, शान्तिसुरक्षा जस्ता महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारीहरू यिनैमाथि भए पनि ब्राह्मणपछि दोश्रो स्थान क्षेत्रीयहरूको थियो। वर्णाश्रम व्यवस्था अनुसार तेश्रो स्थानमा रहेका वैश्यले खेतीपातीका साथै वाणिज्य व्यापारका कार्यहरू गर्दथे। व्यापारिक नेतालाई सार्थबाह, साधारण व्यापारीलाई वणीक शब्दको प्रयोग हुन्थ्यो। चौथो स्थानका सुद्रलाई चांडकाल भनिन्थ्यो।
मुद्राहरू
इशापूर्व देखि नै भारतमा प्रचलनमा रहेका मुद्राहरू कोर्षापण, पुराण, पण आदि मुद्राहरू लिच्छविकालमा प्रचलनमा आएका थिए। तावा निर्मित सबैभन्दा कम मुल्यको मुद्रा पण सबैभन्दा बढी प्रचलनमा थियो भने १६ तामाको पण बराबर हुने १ पुराण हुने सबैभन्दा बढी मुल्यको मुद्रा चांदीबाट निर्मित हुन्थ्यो। कोर्षापण पुराणकै अर्को नाम हो जुन चांदीबाट निर्मित हुन्थ्यो र १६ ताम्रपण वरावर १ कोर्षापण हुन्थ्यो। अंशुवर्माको अभिलेखमा वृतिका, मानक, गुणक, अंशुवर्मा, वैश्रवण, पशुपति, जिष्नुगुप्त, वृष नामक मुद्राको प्रयोग हुने पुष्टि हुन्छ।
बसन्तपुर, कपिलवस्तु
बसन्तपुर कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
जोधपुर राष्ट्रिय विश्वविद्यालय
जोधपुर राष्ट्रिय विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
चुखा जिल्ला
चुखा जिल्ला (ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག) भुटान सम्मिलित २० जिल्ला मध्ये एक हो। प्रमुख सहर फुन्छोलिङ्ग हो जुन भारतलाई पश्चिमी भुटानसँग जोड्ने एकमात्र सडकको गेटवे सहर हो। चुखा भुटानको व्यावसायिक र आर्थिक राजधानी हो।
प्रशासनिक विभाजनहरू
चुखा जिल्लालाई एघार गाउँ खण्डमा विभाजन गरिएको छ:
भूगोल
चुखा जिल्लाले कूल क्षेत्रफल १८८० वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ, तर अन्य जिल्लाहरू भन्दा फरक, चुखा र सामत्सेमा भुटानको कुनै संरक्षित क्षेत्र छैन। यद्यपि १९६० को दशकमा धेरै दक्षिणी भुटानमा संरक्षित क्षेत्रहरू थिए, पार्क-स्तरको वातावरणीय संरक्षण असक्षम भयो।
आँधीखोला जलविद्युत
आँधीखोला जलविद्युत स्याङ्जा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ९.४ मेगावाट छ।
राष्ट्रिय पुनर्स्थापना (पेरू)
राष्ट्रिय पुनर्स्थापना (Restauración Nacional) पेरुमा एउटा राजनीतिक दल हो | हुम्बेर्तो लई सुन दलको अध्यक्ष हो |
स्वास्नीमान्छे (नाटक)
ध्रुब नेपाली नाटककार बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको नाटक हो।
राष्ट्रिय पुनर्स्थापना (पेरू)
२००६को सभापतिको निर्वाचनमा दलको उमेदवार हुम्बेर्तो लई सुनले ५३७५६४ मतहरू (४.४%) पायो | २००६ संसदीय निर्वाचनमा दलले ४३२२०९ मतहरू (४%, २ क्षेत्रहरू) पायो |
रामानन्द विश्वश्चर महेन्द्र क्याम्पस
रामानन्द विश्वश्चर महेन्द्र क्याम्पस महोत्तरी जिल्लाको जलेश्वरमा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
बोलिभियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा बोलिभियाका ७ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको बोलिभियाका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
{{Legend|#D0E7FF|* सीमा पार क्षेत्रहरू |outline=silver}}
बस्खौर
बस्खौर कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
मङ्गल चौथी
हाम्रो संस्कृतिमा भगवान् गणेशलाई मङ्गलकारक देवताका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ। गणेशको चर्चा वैदिक वाङ्मय र पौराणिक साहित्यका साथै दर्शन र संस्कृतिमा यत्रतत्र भेको भेटिन्छ। भगवान् गणपति मङ्गलकारी शुभफलप्रदाता र अमोघ लाभदाता हुन्। यिनको पूजाबाट भक्तका समस्त सङ्कट र कष्ट समाप्त हुन पुग्छन्। भगवान गणेश चतुर्थी तिथिका दिन प्रकट भएका थिए। गणेशजी प्रकट भएको दिन मङ्गलबार र चतुर्थी तिथिको संयोग थियो। त्यसैले यस्तो संयोगलाई भगवान् गणेशको पूजाआराधना र प्रसन्नताका निम्ति अतीव महत्त्वपूर्ण तिथिका रूपमा लिइएको हो। मङ्गल चौथीलाई 'मङ्गलचतुर्थी' र 'अङ्गारकी चतुर्थी' पनि भन्ने गरिन्छ।
ज्योतिषशास्त्रमा मङ्गलबारको प्रतीकात्मक सम्बन्ध मङ्गल ग्रहसँग रहेको मान्यता छ। त्यसैले मङ्गलबारलाई भगवान् गणेशको प्रियतम दिवस मानेर हप्तैपिच्छे श्रीगणेशको उपासना गर्ने परम्परा पनि विद्यमान छ। मङ्गल ग्रहको उत्पत्ति पृथ्वीबाट भएको हो। पृथ्वीको सन्तान भएकाले मङ्गल ग्रहलाई भौम पनि भनिन्छ। मंगलबार र मंगलग्रहका अधिदेवता भगवान् गणेश नै हुन्। त्यसैले भगवान् गणेशको जन्मतिथि चतुर्थी मङ्गलबार पर्दा यो दिन अझ महत्त्वको हुन गएको हो। भगवान् गणेशको उत्पत्ति र मङ्गल ग्रहको उत्पत्तिसैत जोडिएको चतुर्थी तिथिका बारेमा भिन्नभिन्न पुराण र ग्रन्थहरूमा बेग्लाबेग्लै कथाप्रसङ्ग र क्षेपकहरू भेटिन्छन्। कतिले मङ्गल चौथीलाई भगवान् गणेशकै जन्मदिन र कतिपयले मङ्गल ग्रहको उत्पत्ति भएको प्रसङ्गसित जोडेको पाइन्छ। कथाका अन्तरविषयमा भिन्नता देखिएपनि तिनले यस दिनको महत्तालाई नै उपस्थापन गरिएको प्रसङ्गमा भने समानता पाइन्छ। यस बारेमा प्राप्त बेग्लाबेग्लै कथावृत्तान्तको सार तत्त्व निम्नानुसार छ -
भगवान् गणेशको जन्मप्रसङ्ग
गणेशपुराणको उपासनाखण्डमा भगवान् गणेशको जन्मवृत्तान्त छ। यस वृत्तान्तमा बताइए बमोजिम गणेशको जन्म भाद्र महिनाको शुक्ल पक्षको चतुर्थी तिथिका दिन भएको हो। प्रत्येक वर्ष यस दिनलाई 'गणेश चौथी' भनेर मान्ने गरेको पाइन्छ। सामन्यतया नेपाली परम्परामा यो पर्व तीजको भोलिपल्ट र ऋषिपञ्चमीको अघिल्लो दिन पर्ने गर्दछ। भगवान् गणेशको जन्म भएको उक्त दिन मङ्गलबार नै थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, त्यसैले चतुर्थी र मङ्गलबारको संयोग भएको दिनको महत्ता बढेको हो भन्ने विश्वास छ।
मङ्गल ग्रहको जन्मप्रसङ्ग
पौराणिक ग्रन्थमा मङ्गल ग्रहलाई पृथ्वीको छोराका रूपमा लिएको पाइन्छ। कथाबमोजिम भारद्वाज मुनि र पृथ्वीका पुत्र मङ्गलको जन्म चतुर्थी तिथिमा नै भएको थियो भने उनले सिद्धि प्राप्त गरेको दिन पनि चतुर्थी तिथि नै थियो। मङ्गल ग्रहको जन्मपछि उनले आँफुले ज्ञान, सिद्धि र प्रतिष्ठा प्राप्त गर्न कठिन तपस्या गरे। उनको उक्त प्रयासबाट भगवान् गणेश प्रसन्न भए र मङ्गल ग्रहले गणेशजीबाट वरदान पाए। यसरी मङ्गल ग्रहले गणेशजीको दर्शन पाएको र वरदान प्राप्त गरेको दिन माघ कृष्ण पक्षमा पर्ने चतुर्थी (Magha Krishna Paksha Chaturthi) तिथि थियो। त्यस दिन ग्रह एवं नक्षत्र जसका अंश हुन्, ती गजानन गणेशको वरदानबाट मुनिकुमार मंगललाई मङ्गल ग्रहका रूपमा आकाशमण्डलमा विशिष्ट स्थान प्राप्त भयो। भगवान् गणेशले मङ्गल ग्रहलाई आशीर्वाद र वर दिंदा भनेका थिए 'मंगलबार र चतुर्थीको संयोग भएको दिन जसले श्रीगणपतिको अनुष्ठान र भक्ति गरी व्रत लिन्छ उसका समस्त कष्ट एवं विघ्न समाप्त हुनेछन् र उनको महत्त्व अझ बढ्ने छ'।
भगवान् शिवबाट गणेशजीलाई प्राप्त वरदानको सन्दर्भ
एउटा अर्को कथासन्दर्भअनुसार भगवान शङ्करले गणपतिसित प्रसन्न भई प्रत्येक मङ्गल चतुर्थीका दिन (Mangal Chaturthi) चन्द्रमा 'मेरो सिरबाट सरेर तिम्रो सिरमा सुशोभायमान हुनेछन्' भनी वर प्रदान गर्नु भएको थियो। त्यसैले मंगलचौथी वा अङ्गारकी चतुर्थी परेको विशिष्ट दिनमा श्रीगणेशको उपासना र व्रत सम्पादन गर्नाले व्यक्तिमा जानीनजानी अर्जित र सञ्चित हुन पुगेका कायिक, वाचिक र मानसिक तीनै किसिमका पापको नाश हुनुका साथै त्यस्ता तीनै खालका तापको हरण समेत हुने गर्दछ। यस तिथिका दिन जसले श्रद्धाभक्तियुक्त भई नियमनिष्ठापूर्वक श्रीगणेशको पूजा गर्दछ उसले मनोवाञ्छित फल प्राप्त गर्दछ, साथै सन्तान नहुने दम्पत्तिले सविधि गणेशजीको उपासना गर्दा सन्ततिलाभ गर्दछ भन्ने आशीर्वाद भगवान् शिवबाट प्राप्त भएको कथाको सन्दर्भ पनि मङ्गलचौथीकै महात्म्य उल्लेख गर्दा बताउने गरिन्छ।
माथि उल्लेखित विभिन्न सन्दर्भले समेत मङ्गल चौथीको वैशिष्ट्यलाई उजिल्याएको देखिन्छ। त्यसैले भगवान् श्रीगणेशका भक्तहरू प्रत्येक चतुर्थीका दिन अति श्रद्धाका साथ व्रत लिने गर्दछन्। कतिपय भक्तहरूले महिनै पिच्छे शुक्लपक्षको र कतिले कृष्णपक्षको चतुर्थीका दिनलाई बढी महत्त्व दिने गरेको पाइन्छ। कृष्णपक्षको चन्द्रोदयरहित चतुर्थीलाई पापनाशक चतुर्थी र शुक्लपक्षको चन्द्रोदययुक्त चतुर्थीलाई संकष्टी चतुर्थी भनिन्छ। धर्मग्रन्थहरूमा चतुर्थीका दिन विधिवत् व्रत गर्नाले मङ्गलमूर्ति श्रीगणेश तत्काल प्रसन्न हुनुहुन्छ र यस दिन मंगलबार परेको बेला विधिवत् व्रत सम्पादन गर्नाले वर्षभरिका चतुर्थीको व्रतको सम्पूर्ण पुण्य प्राप्त हुन्छ भनेर बताइएको छ।
मङ्गल चौथी भगवान् गणेशको आराधना गर्ने पवित्र दिन हो । यस दिन प्रात:कालमा स्नानादिबाट निवृत्त भई पवित्र वस्त्र धारण गरेर भगवान् श्री गणपति सहित भगवान् शिव र माता पार्वतीको पूजा गर्ने चलन छ। त्यस दिन भगवान् गणेशको प्रसन्नताका निम्ति यस दिन दिनभरि भजन कीर्तन गर्ने र श्रीगणेश स्तोत्र वा गणेश अथर्वशीर्षको पाठ समेत गर्ने गरिन्छ। साँझमा चन्द्रमा झुल्किएपछि मुसा वाहनमा सवार भएका, हातमा परशु(बन्चरो) र पाश(पासो) धारण गरेका श्रीगणपतिको मूर्तिलाई प्राणप्रतिष्ठा गरिन्छ् । प्राणप्रतिष्ठा गर्दा ब्राह्मणद्वारा मन्त्रोच्चारण पूर्वक गराउने चलन पनि छ, तर आफैंले जौ, तिल, कुश, अक्षता, चोखो पानी आदिको मिश्रणबाट तिलानी बनाई मानसिक रूपले सङ्कल्प गरी त्यस तिलानीमा रहेको कुसको टुक्रो र अक्षता हातमा लिई भगवान् श्री गणेशको मन्त्र उच्चारण गर्दै अक्षता र कुशको टुक्रो मूर्तिमाथि राखेर गणेशको आध्यात्मिक उपस्थिति आँफुले स्थापना गरेको मूर्तिमा रहोस् भन्ने कामना गर्नुपर्छ। भगवान् श्रीगणपतिको प्राणप्रतिष्ठा गरेपछि फूल, अक्षता, चन्दन, अबिर(रोली), कुमकुम, दुबो, माला आदिद्वारा विविध सामग्री त्यस मूर्तिमा चढाएर पूजा गर्नुपर्दछ। मङ्गल चौथीका दिन श्रीगणेशको पूजासँगै चन्द्रमा र मङ्गल ग्रहको पूजा गर्दा अति शुभफल प्राप्त हुने र मङ्गलदायी हुने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले मङ्गल चौथीको व्रत लिने व्यक्तिले त्यस दिन भगवान् गणपतिको पूजा गरेपछि चन्द्रमा र मङ्गल ग्रहको समेत पूजा गरी अर्घ्य दिनुपर्छ। श्रीगणेशलाई लड्डुको भोग लगाउनु पर्दछ, अनि सपरिवार श्रीगणेशको आरती गरी प्रसाद वितरण गर्नुपर्दछ र मङ्गल चौथीको व्रत समापन हुन्छ।
श्री गणेशको स्तुति
खर्वं स्थूलतनुं गजेन्द्रवदनं लम्बोदरं सुन्दरं
प्रस्यन्दन्मदगन्धलुब्धमधुपव्यालोलगण्डस्थलम् ।
दन्ताघातविदारितारिरुधिरैः सिन्दूरशोभाकरं
वन्दे शैलसुतासुतं गणपतिं सिद्धिप्रदं कामदम् ।
(जो होचो र मोटो शरीर भएको हुनुहुन्छ, जसको गजराजको जस्तै अनुहार र लामो भुँडी छ, जो सुन्दर देखिनुहुन्छ तथा मदको सुगन्धले लोभिएका भँमराले चाट्नाले जसको गण्डस्थल चञ्चल हुँदैछ, दाँतको चोटले विदीर्ण भएका शत्रुगणको रक्तद्वारा सिन्दूर झैं शोभा धारण गर्नुहुने, कामनाका दाता एवं सिद्धि प्रदान गर्नुहुने पार्वतीपुत्र गणेशको म वन्दना गर्दछु । )
छेस्कम
छेस्कम नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सोलुखुम्बु जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७३८ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार छेस्कमको जनसङ्ख्या ३२८९ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
थाहा नगरपालिका
मध्य नेपालको मकवानपुर जिल्लामा रहेको थाहा नगरपालिका द्रुततर गतिमा बढीरहेको नगर हो । साबिक दामन गाबिस कार्यालय रहेको ठाउँलाई को केन्द्र बनाइएको छ । यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल जेष्ठ ४,२०७१ देखि आएको हो । यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा पालुङ, बज्रबाराही र दामन गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका हुन् । आर्थिक वर्ष २०६८/६९ को बजेट मार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिका थपिंदा थाहा पनि नगरपालिका बनेको हो । महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका र नगरपालिका गरी अब मुलुकमा कूल १३० भएका छन् भने गाविसको संख्या ३ हजार ९ सय १५बाट घटेर ३ हजार ६ सय ३३ भएका छन् ।
लालखुट्टे टिमटिमा
लालखुट्टे टिमटिमा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा कमन रेडस्याङ्क (Common Redshank)	भनिन्छ ।
नेपाली सैनिक विमान सेवा
नेपाली सैनिक विमान सेवा नेपाली सेनाको एक अंगको रूपमा रहेको विमान सेवा हो। मुख्यत उद्धार तथा यातायात सहजता का लागि यसको स्थापना गरिएको थियो।
जहाज र हेलिकोप्टर
सेनासित एमआई-१७ र एकपटक भारतीय राष्ट्रपतिले दिएका चारवटा, हेलिकोप्टरसहित सेनासँग आयरल्यान्ड, पोल्याण्डमा निर्मित अन्य हेलिकोप्टर पनि छन्। अतिविशिष्ट व्यक्ति -राजा)को सवारीका लागि नेपालमा फ्रेन्च कम्पनीको सुपरपुमा हेलिकोप्टर छ। साथै, सेनासँग एभ्रो, स्काई ट्रक र अन्य प्रकरका जहाज छन्। यसबाहेक सेतो रङ पोतिएका सुपरपुमा र बेल हेलिकोप्टर अतिविशिष्ट र विशिष्ट व्यक्तिको उडान भर्न प्रयोग गरिन्छन्। माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वकालमा अत्यधिक प्रयोग हेलिकोप्टरको गरिएको थियो।
नेपाली सैनिक विमान सेवा सँग निम्न हेलीकप्टर पनि रहेका छन
नेपाल भरीमा सैनिक उडानमा सहयोग् पुग्न सक्ने ३६ वटा विमानस्थल रहेका छन। ती मध्य तल उल्लेखित नाम भएका विमानस्थलहरू पिच गरिएका र कुनै पनि बेला सैन्य उडान सञ्चालन गर्न सकिने किषिमका छन।.
सैनीक उडान सञ्चालन गर्न सजिला नेपाली विमानस्थल हरू
१, त्रिभुवन विमानस्थल Tirbhuvan Airport काठमाडौँ,
३, विराटनगर विमानस्थल Biratnaga Airport विराटनगर
४, जनकपुर विमानस्थल Jankpur Airport जनकपुर
५, सिमरा विमानस्थल Simara Airport बारा
६, भरतपुर विमानस्थल Bharatpur Airport, भरतपुर
७, मेघोली विमानस्थल Meghuli Airport, भरतपुर
८, पोखरा विमानस्थल Pokhara Airport पोखरा
१०, दांग विमानस्थल Dang Airport त्रिभुवननगर
१२,सुर्खेत विमानस्थल Surkhet Airport वीरेन्द्रनगर
१४, दिपायल विमानस्थल Dipayl Airport डोटी
१५, महेन्द्रनगर विमानस्थल Mahednranagar Airport महेन्द्रनगर नगरपालिका
१६, धनगढी विमानस्थल Dhangadhi Airport धनगढी उपमहानगरपालिका
सन्दर्भ सामग्रीहरू
, ,
झिमरुकखोला जलविद्युत
झिमरुकखोला जलविद्युत प्युठान जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता १२.५ मेगावाट छ।
राजस्थान कृषि विश्वविद्यालय
राजस्थान कृषि विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
बहादुरगञ्ज
बहादुरगञ्ज कपिलवस्तु जिल्लाको साविक गाउँ विकास समिति हो।
मोतिराम (नाटक)
मोतिराम नेपाली नाटककार बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको नाटक हो।
त्रिशूर
त्रिशूर (मलयालम: തൃശ്ശൂർ, तृश्शूर्) भारतको केरल प्रान्तको एक शहर हो । यस शहरलाई केरलको सांस्कृतिक राजधानीको नामले पनि जानिन्छ । यसलाई पहिला 'त्रिचूर' को नामले जानिन्थ्यो ।
वर्दिवास बहुमुखी क्याम्पस
वर्दिवास बहुमुखी क्याम्पस महोत्तरी जिल्लाको वर्दिवासमा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
राजस्थान विद्यापीठ विश्वविद्यालय
राजस्थान विद्यापीठ विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल
सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको एक अर्धसैनिक सुरक्षा निकाय हो।
मावोवादी युद्ध चर्किदै गएपछी सरकारले नेपाली सेना र नेपाल प्रहरी का विचमा एक अर्को शक्ति खाँचो महसुस गरी केही जनशक्ति नेपाली सेनाबाट र केही जनशक्ति नेपाल प्रहरीबाट ल्याइ नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल विक्रम सम्बत २०५७ सालमा गोविन्द राज जोशी गृह मन्त्री हुँदा  जोशीको पहलमा  गठन गरिएको थियो। यसका प्रथम महानिरीक्षक कृष्णमोहन श्रेष्ठको माओवादी द्वारा गोली हानी हत्या गरिएको थियो। हाल राजु अर्याल शसस्त्र प्रहरी बलका महानिरीक्षक रहेका छन्।
पुवाखोला जलविद्युत
पुवाखोला जलविद्युत इलाम जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ६.२ मेगावाट छ।
बिशुन्पुर
बिशुन्पुर कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा (अल्जेरिया)
राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा (Front de Liberation Nationale/جبهة التحرير الوطني) अल्जेरियाका एउटा राजनीतिक दल हो | दल १९५४मा स्थापना गरियो | राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा उपनिवेशी नियम विपरित संघर्ष गर्यो |
अल्जेरिया राष्ट्रिय युवा सङ्घ दलको युवा सङ्गठन हो | २००२ संसदीय निर्वाचनमा दलले २ ६१८ ००३ मतहरू (३५.३%, १९९ क्षेत्रहरू) पायो | २००४को सभापतिको निर्वाचनमा दलको उमेदवार अलि बेन्फ्लिसले ६५३ ९५१ मतहरू (६.४%) पायो |
नवक्षितिज क्याम्पस
नवक्षितिज क्याम्पस महोत्तरी जिल्लाको वर्दिवास-८मा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
मोर्ने मोर्केल
मोर्ने मोर्केल दक्षिण अफ्रिका का क्रिकेट खेलाडी हुन।
नालापानीमा
नालापानीमा नेपाली नाटककार बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको एकाङ्की हो। यो एकाङ्की साझा प्रकाशनद्वारा प्रकाशित चार एकाङ्कीनामक पुस्तकमा सङ्ग्रहित गरिएको छ ।
बेदौली, कपिलवस्तु
बेदौली, कपिलवस्तु कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
जय नारायण व्यास विश्वविद्यालय
जय नारायण व्यास विश्वविद्यालय भारतको राज्य राजस्थानमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
नेपाल प्रजा परिषद्
नेपाल प्रजा परिषद नेपालमा राणा वंशका विरुद्ध क्रान्तिलाई नेतृत्व गर्नका लागि एउटा संगठन बनाइएको पहिलो प्रयास थियो। टङ्क प्रसाद आचार्यद्वारा नेतृत्व, यस समूहको स्थापना वि.सं १९९३ मा भएको थियो र यसलाई नेपालमा पहिलो राजनीतिक पार्टीका रूपमा पनि लिने गरिन्छ। राणा शासनका अनेकौँ सदस्यहरुका हत्याको षड्यन्त्र रचे पश्चात सङ्गठन ध्वस्त भएको थियो र यसका केहि प्रमुख सदस्यहरूको हत्या गरिएको थिए।