बानियाँ
'जनसंख्या'
जनसंख्या सामान समयमा आइपुग्दा सिन्दुरियाहरूको जनसंख्या कति भने विषयमा पनि जानकारीको अभाव रहेको पाइन्छ । वि. सं. २०६५ सालमा भारतमा प्रकाशित " अति पिछडा दर्पण मा गरी लाल प्रतिवेदनको अनुसार, भारतमा १९७१ इ . स . सम्म सिन्मुरियाहरूको जनसंख्या लगभग पौने दुई लाख थियो जुन राज्यको गुण जनसंख्याको जगमा चार प्रतिशत थियो । यस मारेगा भारतबाट प्रकाशित राष्ट्रिय सिन्दुरिया निर्देशिका पुस्तकका पुछायोजक राजेश रंजन आफ्नो विचार राख्नु हुन्छ कि आज यस जातिमा आफै पनि ८० प्रतिशत यस्तो समुदाय छ जो गरीब छन र कठिन पूर्वक जीवन यापन गरिरहेछन् । त्यसमध्ये पनि २० प्रतिशत व्यक्तिहरू आजपनि आफ्ना पारम्परिक व्यवसाय सिन्दुर , नित जडिवुटी सग घरेलु मसला पागारका पारचुन सामग्री आदि नम मिसाएर विभिन्न स्थाई अस्थाई गेला , हाट या मन्दिरमा व्यापार भने गरिरहेको भेटिन्छन् । तिनीहरू समय - समयमा हुने समुदायको भेला , गोष्ठी ५ पैठकमा आर्थिक अभावका कारणले सम्पर्कमा आउन चाँहदैनन् । ६० प्रतिशत सिन्दुरियाहरूको अवस्थामा भने करिब – करिब अज्ञात नै शिम छ र बाँँकी २० प्रतिशतहरू सगृद्ध त छन तर तिनीहरूको सम्पर्क कर प्रायः सबै जनासँग नरहेकोले रिति चिन्ताजनक छ । नेपालको सम सिन्दुरियाहरूको संख्या वारेमा भने 8अ अज्ञात जस्तो स्थिति छ । तराई क्षेत्रमा बसोवास गर्ने केही पहिचानमा आएका जातिहरू बाहेक विभि संख्या कति यस जातिले प्रयोग गर्ने थरहरू दास , बनिया , बानिया आदि शब्दहरूको मात्रै पहिचान हुन सकेको नेपालमा प्रकाशित विभिन्न जातजाति सम्वन्धि पुस्तकहरूको अध्ययनबाट प्रष्ट हुन्छ । डा दर्पण इ. स. सम्म ' नेपाल वैश्य कल्याण महासंघले आफ्नो विधानमा वैश्य समुदाय अन्र्तगतका सिन्दुरिया वनिया सहित २३ वटा जातिहरूलाई हाल सम्म पहिचान गरी समावेश गरेको पाइएकोछ । चयो जुन विगतको जनगणनाहरूमा समेत वनिया अन्र्तगत केही वाहेक छट्टाछट्टै अन्य सवै जातजातिको उल्लेख गरिएको पाइदैन । २०५८ र्देशिका को जनगणना अनुसार नेपालको जातीय संरचना अन्र्तगत शिर्षकमा सिधै वनिया जातिको जनसंख्या १, २६ , ९७१ जना भनि उल्लेख गरिएको छ जो पाइन्छ र छुट्टै पुनः ( जानकारीको अभावमा ) वनिया अन्र्तगतकै विभिन्न ध्ये पनि जातजातिलाई समेत छुट्टाछुट्टै संख्यामा उल्लेख गरिनुले पनि सम्बन्धित सिन्दुर , निकायमा वनिया वर्ण अन्र्तगतका जातजाति वारे ज्ञात ( जानकारी ) | आदि नभएको प्रष्ट हुन्छ तर हालको जनगणना २०६८ को तथ्याङकले व्यापार भने यस वारे केही प्रष्ट पार्न खोजेको देखिन्छ । भेला , दैनन् । २०६८ को जनगणनाको जनसंख्याको जात / जातिगत विवरण ज्ञात नै शिर्षकमा अन्य र उल्लेखित नभएको वाहेक १२५ वटा जाति अन्र्तगत सम्पर्क कथवनिया जाति भनेर १ , ३८ , ६३७ जना उल्लेख छ तर यहाँ भने लको समस्या देखिन्छ । किन भने यस जातिका व्यक्तिहरू आफूलाई छ । छुट्टाछुट्टै स्थान अनुसार सिन्दुरिया , कैथल वैश्य वा कथवनिया आदि बाहेक विभिन्न नामले चिनिन खोजेका हुन्छन् ।अन्य जाति शीर्षकमा समेत यस जातिका व्यक्तिहरूको संख्या समान भएको हुन सक्छ । त्यसैले यहाँ यस जातिको वास्तविक तथ्याङका यसैग लागि सिन्दुरिया ( कैथल वैश्य / कथवनिया ) जाति भनेर उल्लेख कारणले ग आवश्यक छ । उपलब्ध हुन व्यवसायको यसरी विभिन्न सरोकारवाला निकाय समेत वनिया अर्न्तगत पुग्छ त्यसै अन्य जातजाति संगै सिन्दुरियाहरूको पनि वास्तविकता वारे खोजीनिति भाषिक रूप गरेको पाइदैन । यसर समग्रमा व्राह्मण वर्ण र क्षेत्रिय वर्णलाई जस्तै गरी समग्र भाषाका स बनिया ( वैश्य वर्ण ) को जनसंख्या के कति र यस वर्ण अर्न्तगत छुट्टाछुट्टै स्थानिय भ उपजातिहरूको पहिचान गरी उल्लेख गर्न आवश्यक देखिन्छ । । हरेक जात दौडमा यस अहिलेको बहुसंख्या अशिक्षित र भूमिहीनहरूको वाहुल्य रहेको यस जमघट , जाति वारे जनगणनावाट पनि हालसम्म पूर्ण पहिचानमा ल्याउन सम्बन्धित निकायहरू असमर्थ रहेको पाउन सकिन्छ । आफ्नो जातीय विषय भने इतिहास वारे अनभिज्ञ हुनु परेकोमा स्वयम् सिन्दुरियाहरू पनि यसको कारक रहेको महसुस हुन्छ । बिडम्बना नै भन्नु पर्छ कि यो जाति आज सम्म आइपुग्दा कतिको संख्यामा छ ? १ लाख, २ लाख , वा अझै वढी ? त्यसको यर्थाथ अभिलेख उपलब्ध हुन सकेको छैन । यसको आधिकारिक जानकारी न त सम्वन्धित सरकारी निकायसंग नै छ, न त यस जाति भित्रकै सरोकारवालाहरूसंग | नेपालमा सिन्दुरिया बनिया ( कैथल वैश्य / कथबनिया ) १८ नेपालमा