cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
लेडि अफ क्वालिटी
लेडि अफ क्वालिटी बेलायती उपन्यासकार जर्जेट हेयरद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
तेज नरसिंह मल्ल
तेज नरसिंह मल्ल, पाटनका अन्तिम मल्ल राजा थिए। उनी पेशाले व्यापारी थिए र राज्यमा आर्थिक संकट चलेको बेलामा व्यापार बुझेको मानिसलाई राजा बनाउँदा अवस्था केही सुधार हुने आशाले पाटनका छ प्रधानले उनलाई राजा बनाएका थिए। यिनी विश्वजित मल्लका वंशज थिए।
शासनकाल
यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। पृथ्वीनारायण शाहले काठमाण्डौ कब्जा गरेपछि कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल भक्तपुरमा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए।
शृङ्खला खतिवडा
शृङ्खला खतिवडा नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता मिस नेपाल २०१८ की विजेता हुन्। २५ जना सहभागी मध्ये अन्तिममा रहेकी उनले प्रमुख निर्णायकले सोधेको–'समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली हुनका लागि ३ वटा काम के गर्नुपर्ला?' भन्ने प्रश्नको उत्कृष्ट जवाफ दिँदै उनी मिस नेपाल बनेकी हुन्।
शिक्षा
खतिवडाले एसएलसी हेटौडा एकेडेमीबाट पूरा गरे हुन्। हाइस्कूल गोल्डेनगेट अन्तरराष्ट्रिय कलेज र इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान, पुल्चोक क्याम्पसबाट आर्किटेक्चरमा स्नातकसम्म अध्ययन गरेकि छिन्।
त्रियुगा नगरपालिका
त्रियुगा नेपालको कोशी प्रदेशमा रहेको उदयपुर जिल्लाको एक नगरपालिका हो। उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम गाईघाट यस नगरपालिका भित्रको एक केन्द्रीय स्थल हो। उदयपुर जिल्लामा रहेका तत्कालिन गाईघाट, देउरी र भुमरसुवा गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। पूर्वी नेपालको उदयपुर उपत्यकाको उदयपुर जिल्लामा रहेको त्रियुगा नगर द्रुततर गतिमा विकास भइरहेको नगर हो। यस नगरपालिकाभित्र सबै जिल्ला स्तरीय कार्यलयहरूका साथै क्याम्पस, विद्यालय तथा अस्पतालहरू समेत रहेका छन्। कुल १६ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ८७,५५७ रहेको छ। त्रियुगा नगरपालिकाको पूर्वमा चौदण्डीगढी नगरपालिका, पश्चिममा उदयपुरगढी गाउँपालिका र सप्तरी जिल्ला, उतरमा रौतामाई गाउँपालिका र खोटाङ जिल्ला तथा दक्षिणमा सप्तरी जिल्ला रहेका छन्।
नामकरण
यो सहर त्रियुगा नदीको किनारमा अवस्थित रहेको हुनाले यसकै नाउँमा त्रियुगा नगरपालिका राखिएको हो।
क्षेत्रगत फैलावट
नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन गाईघाट, देउरी र भुमरसुवा गाविसहरूलाई मिलाएर यो नगरपालिकाको स्थापना भएको हो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषदको निर्णय बमोजिम यस नगरपालिकामा १६ वडा रहेका छन्। क्षेत्रफलको आधारमा यो नेपालको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका हो।
स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ गते गरेको सिफारिसलाई नेपाल सरकारले अनुमोदन गरि नेपाल राजपत्रमा वि.सं. २०७३ फाल्गुन २७ गते प्रकाशित गरेपछि यस नगरपालिकामा उदयपुर जिल्लाका तत्कालिन जोगीदह, साउने, खाँबु र जाल्पाचिलाउने गाउँ विकास समितिलाई सम्मिलित गरिएको थियो। वर्तमान समयमा यो नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल ५४७.४३ वर्ग किलोमिटर भएको छ।
इतिहास
यो सहर प्रसिद्ध तथा ऐतिहासिक उदयपुर उपत्यकामा छ। सेन वंशको सत्ता केन्द्र र वि.सं. २०२७ को अन्त्यसम्म उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम उदयपुरगढी रहेकोमा नेपाल सरकारको निर्णयपछि जिल्लाको सदरमुकाम गाईघाट सारिएको थियो।
भूगोल तथा वन्य जीवन
यस उपत्यकाको पूर्व तिर कोशी नदी बग्छ जुन नेपालको सबैभन्दा ठुलो नदी हो। कोशी नदीमा ८० प्रजातिका माछाहरू लगायत साथै दुर्लभ घडियाल, गोही तथा सोँस पनि पाइन्छन्। कोशी नदीको मध्यमा एउटा टप्पु छ जुन वन्यजन्तुहरूको लगि सुरक्षित गरिएको छ। यो टप्पु एक प्रकारको पानी भैसी (अर्ना) को घर पनि हो। कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्व राख्ने भूमि हो। मुख्यत: लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका अर्ना (जङ्गली भैँसी)हरू पाइने यो आरक्षमा अन्य २० प्रकारका साना ठूला जनावरहरू जस्तै: हरिण, रतुवा, निलगाई, बँदेल, बाँदर, अजिङ्गर आदि जनावरहरू पाइन्छन्। यसलाई सन् १९८७ मा रामसार क्षेत्र घोषित गरिएको थियो। यो टप्पु क्षेत्र २८० प्रजातिका चराचुरङ्गीहरूको घर पनि हो।
धार्मिक तीर्थस्थल
यस नगरपालिकाले हरेक जातजाति र भाषाभाषीहरूको आस्था अनुरूप विभिन्न मठमन्दिर र थानहरूको सुरक्षा गर्दै आइरहेको छ जसले ऐतिहासिक, धार्मिक एवं दर्शनीय स्थलको रूपमा पर्यटकीय सम्भावना बोकेका छन्। यी पवित्र सम्पदाहरूलाई निम्नानुसार वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।
यातायात
नगरभित्र आवत जावत गर्न निजी सवारीसाधनको रूपमा साइकल र मोटरसाइकल अत्याधिक प्रयोग हुन्छन्। नगर भित्र टेम्पो, ट्याक्सी, अटो, रिक्सा, मिनि बस जस्ता भाडाका सवारीसाधन सञ्चालित छन्। छोटो तथा लामो दुरीका सार्वजनिक सवारीसाधन दैनिक रूपमा सञ्चालन हुनाले देशका प्रमुख सहरहरूबाट सजिलै यात्रा गर्न सकिन्छ।
‍‍‍‍‍मिडिया तथा सञ्चार साधन
राष्ट्रिय समाचार पत्रहरू जस्तै कान्तिपुर, द काठमान्डू पोस्ट, अन्नपूर्ण पोस्ट, द हिमालयन टाइम्स, नागरिक, रिपब्लिका, गोरखापत्र आदि बिहान बिहानै उपलब्ध हुन्छन्। क्षेत्रीय टेलिभिजन जसको नाम जी-म्युजिक हो यहाँबाट केबलको माध्यमले प्रसारित गरिन्छ। यहाँ केबल टेलिभिजन सेवाहरू पनि उपलब्ध छन्। यहाँबाट कयौं क्षेत्रीय समाचार पत्रहरू दैनिक, साप्ताहिक या मासिक आधारमा प्रकाशित हुन्छन्।  माझखड्का, त्रियुगा पोस्ट, बरुआ टाइम्स, उदयपुर पोस्ट आदि यहाँबाट प्रकाशित हुने समाचार पत्रपत्रिका हुन्। यहाँ एफएम स्टेसनहरू पनि छन् जहाँबाट मनोरञ्जनका साथै समाचारहरू पनि प्रसारित भइरहेका रहन्छन्। यहाँबाट प्रसारण भइरहेका एफएमहरू यस प्रकार छन्: यस बाहेक कान्तिपुर एफएम, इमेज एफएम तथा सप्तकोशी एफएम प्रष्टसँग सुन्न सकिन्छ।
उद्योग
यस नगरमा रहेको उदयपुर सिमेन्ट उद्योग लिमिटेड नेपालको सबैभन्दा ठूलो सिमेन्ट उद्योग हो। वि.सं. २०४५ सालमा जापान सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्मित यस उद्योग नगरपालिकाको वडा नं. ११ जलजलेको वनक्षेत्रमा अवस्थित छ। आवश्यक चुनढुङ्गा भने नगर क्षेत्र बाहिर उदयपुर जिल्लाकै उत्तरी भेगको सुकौराबाट रोपवे मार्फत ढुवानी गर्न पुर्वाधारहरू बनाइएको छ।
त्रिताल
त्रिताल नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
लुट २
लुट-२ नेपाली कथानक चलचित्र हो । यस चलचित्रमा दयाहाङ राई, सौगात मल्ल, ऋचा शर्मा, कर्मा शाक्य, विपिन कार्की, सुशिलराज पाण्डे लगायतको मुख्य भूमिका रहेको छ ।
बाह्य कडीहरू
नेपाली कथानक चलचित्र
पराजुली
पराजुली दैलेख जिल्लाको "पराजुल" भन्ने ठाउँबाट उद्गम भएर नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो
स्कन्दपुराण भन्दछ म कहाँबाट आए ? को हु ? कुन कुल सँग मेरो के सम्बन्ध् छ भनी जान्न पर्दछ । नत्र कुल धर्म नष्ट हुने हुन्छ । त्यसैले बिद्वान मानिसले आफ्नो धर्म को लोप नहोस् भन्दै पूर्वजहरूको कुल धर्मलाई जान्नु पर्दछ । ईतिहास बिर्सनेहरूको भबिष्यमा मौलिक परिचय कहीँ पनि भेटिनेछैन । हाम्रो बर्तमान को चिनारी पुर्खा र वँसज सँग गस्सिएको हुन्छ । म सार्थक पराजुली, पराजुली बन्धुहरूको ईतिहासलाई खोतल्दै देशका कुन काप्चा भिर पखेरा पुगेँ । बिगत देखी बर्तमान सम्म पराजुली बन्धुहरूको ईतिहास मैले गर्बिलो देखे । यो राष्ट्र अनी समाजलाई परीष्क्रित बनाउन सदैब हाम्रा पुर्खले दिएको योगदान रहिरहनेछ ।देशका विभिन्न स्थानमा रहेका पराजुलि बन्धुहरूको रितिरिवाज, रहनसहन, संस्क्रिति तथा परम्पराको अबलोकन गर्दैजादा धेरै जसो ठाउमा पराजुली मित्रहरूले ऐतिहासिक धरोहरहरूलाई सम्रक्षण तथा सम्वर्धन गरेको पाइयो भने केही क्षेत्रमा आफ्नो चिनारी दिने धरोहर लाई बेवास्त गरेको पाइयो ।
कास्की जिल्ला को कास्कीकोट गाबिस २ मा बस्ने पुर्खाले नेपाल को एकिकरणा मा विभिन्न खाले बैचारिक सहयोग पुर्‍याएको ईतिहास का बिभिन पुस्तकहरूमा सङ्रहित छन । सिंह बम्श का युबराज जयदेव खान का मुख्य गुरु सुशरण पराजुली ले सम्वत १११३ बैशाख १४ सुदी ४ मा जयदेव खान लाई राज्याभिषेक गराई कास्कीलाई स्वतन्त्र राज्य घोषणा गरेको पाइयो । गुरु सुकाराम पराजुली, कुलाराम पराजुली र शिवराम पराजुलीले कास्कीका राजाको मुख्य गुरु भई काम गर्नुभएको थियो । त्यस्तै श्री जैनारायण पराजुली राजा नयन खान को पालमा मन्त्री भएको प्रमाण ईतिहासमा पाईन्छ ।
शाह बम्शका प्रथम राजा कुलमण्डल शाहका गुरु देवानन्द पराजुली थिए । ऐतिहासिक किम्बदन्तिमा गुरु देवानन्द पराजुलीसँग शुभ र सन्ध्यामा आँफै बज्ने अनौठो दाहिने शन्ख थियो । राजा कुलमण्डल शाहलाई उक्त शन्ख आफ्नो बनाउन निक्कै प्रयास गर्नु परेको थियो । उहाले गुरु नभएको मौका पारी बज्यैसँग गुरु ले लिन पठाउनु भएको भनी झुक्याएर शन्ख दरबारमा पुराउनु भएको थियो । त्यसपछि गुरुले शन्ख माग्न जाँदा शन्ख राजाले दिन नमानेका कारणले उनले राजासँग बिद्राेह गरेका थिए । शन्खको पिरका करणले केही समय पछि उनकाे मृत्‍यु भएको थियो । गुरुको शन्खकै करणले मृत्‍यु भएकाले हालसम्म पनि चैन्पुरवासी र पोखरेलीहरुले शवयात्रामा शन्ख बजाउदैनन । गुरु देवानन्द पराजुली का एक भाइ छोराको चट्याङमा परेर देहबसान भएको थियो । पुत्र बियोगमा भएको यस्तो अवस्थामा राजा ले शन्ख समेत लएको हुँदा उहाले घर बार त्यगी पोखरा चुकुती गाउ हाल्को सिद्धार्थ चोक आई बसेका थिए भने अन्य भाइछोराहरु मुलुकका अन्य स्थानमा बसाइ सरेका थिए । मित्रले अचानक घरवार त्यगेर बसाइ सरेकाले शिवशरण तिवारी ले आफ्नो मित्र को श्रद्धामा मित्र पूजा गर्ने चलन बसालेको पाईन्छ । श्री सिवशरण तिवारीका सन्तान टिकाराम तिवारी लगयत अन्य तिवारी बान्धुहरुले वर्षको तीन पटकसम्म अझै पनि पूजा गर्ने गर्नुभएको छ । गुरु सुशरण पराजुली ले निर्माण गरेको घर जसलाई उनका सन्तती देबानन्द पराजुलीले छोडेर हिंडे ,जहाँ मित्र पूजा हुने गर्दछ । अहिले त्याे भग्नावशेष परिवर्तन भएको छ । पराजुली पुर्खा को ईतिहास बोकेका घरका छपनिहरु यत्रतत्र मिल्किएका छन् । राजगुरुले नुहाउने इनार सम्रक्षण को अभावमा पुरिने अवस्थामा छ । उक्त पुर्खा को निशानि आहिले सम्रक्षण को पर्खाइ मा रहेका छन् । यत्राो वृहत् ईतिहास बोकेका धरोहरहरूको कन्तबिजोग देख्दा ज्यादै दुख्ख लागेर आउँछ । आफ्नो परिचय यसरी नाश हुँदै गर्दा केही नगरि हेरेर मात्रै बस्ने हामी सबै पराजुली बन्धु हरूलाई अहिलेसम्म पनि मित्र पूजा लाई अटुट निरन्तर रूपमा दिने तिवारी मित्रहरूको मनमा कस्तो प्रश्न उथ्यो होला ? ईतिहास लाई किताब मा मात्रा लिपिबध्द गरियो भने त्यो किम्बदन्ती तथा काल्पनिक दन्तेकथा जस्तो हुन्छ । यस्ता ऐतिहासिक सम्पदा लाई जोगायौ भने अब आउने पिढीले हामी को हौं कहाँबाट आएक हौं भनी प्रस्ट हुनेछन र हामी माथि गौरब गर्नेछन् । हाम्रो ईतिहास को रक्षा गर्ने जिम्मा हामी सबै पराजुली को हो । आउनुहोस् हामी सबै पराजुली बन्धुहरू मिलेर कास्कीकोट मा रहेको पुर्खा को निशानी लाई जिर्णोदार गरौ ।। यि माथिका तथ्येहरु पराजुली बँश को खोजी कार्यमा हिँड्दा प्राप्त भएका हुन् ।।
राज्याभिषेक
राज्याभिषेक एक वैदिक संस्कार हो । यस कार्यक्रमा नयाँ राजकुमारलाई आज देखी राजा भए भन्ने घोषणा गरिन्छ । यो समयमा, राज्यका अन्य अधिकारीहरूको पनि नियुक्तिको घोषणा गरिन्छ।
द मस्क्विराडर्स
द मस्क्विराडर्स बेलायती उपन्यासकार जर्जेट हेयरद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
थापा गाम्ले
थापा गाम्ले नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
कुरुक्षेत्र जिल्ला
कुरुक्षेत्र जिल्ला भारतीय राज्य हरियाणाको एउटा जिल्ला हो।
कैथल जिल्ला
कैथल जिल्ला भारतीय राज्य हरियाणाको एउटा जिल्ला हो।
भैरवकुण्ड
भैरवकुण्ड नेपालको रसुवा जिल्लामा अवस्थित ऐतिहासिक पानीको भण्डार हो। गोसाइँकुण्ड कै नजीकमा पर्ने यस कुण्ड गोसाईंकुण्डको निकासवाट निस्केको पानीवाट दहको रूप लिई वनेको छ। यस कुण्ड गोसाईंकुण्ड जत्तिको फराकिलो रूपमा नभएपनि यस कुण्डमा रहेको पानी गाढा निलो र कालो देखिने यो कुण्डको विशेषता रहेको छ। गोसाईंकुण्डको स्नांन पश्चात यस कुण्डलाई नहेर्नु भन्ने जनधारणा रहेको छ। यस कुण्डमा नुहाउँने तथा पूजाआजा गरिने चलन भने पाइदैन।
तुप्चे
तुप्चे नुवाकोट जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति हो।
ब्रिक
ब्रिक एक समूहगत संक्षिप्त विवरण हो जसले ब्राजिल, रसिया, भारत र चीनको देशलाई सङ्केत गर्दछ। यी देशहरूलाई विकासोन्मुख देशको रूपमा हेरिन्छ र यिनीहरू नयाँ विकसित आर्थिक विकासको समान चरणमा छन् र विकसित देशहरू बन्ने बाटोमा छन्। यो सामान्यतया "BRICs" वा "BRIC देशहरू" वा "BRIC अर्थव्यवस्था" वा वैकल्पिक रूपमा "बिग ४" को रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।  दक्षिण अफ्रिका जोडिएपछी सम्बन्धित संक्षिप्त नाम, ब्रिक्स BRICS, जोड्दछ। त्यस आधारमा कहिलेकाँही इन्डोनेसियालाई समावेश गर्न सुझाव दिइन्छ।
भोटसिपा
भोटसिपा नेपालको बागमती अञ्चलको सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। भोटसिपा गाविस जिल्लाको दक्षिणी भेगमा अवस्थित छ। सदरमुकामबाट करिव ४ कोष दुरी टाढा पर्ने यस गाविसको कुल क्षेत्रफल १४.९४ वर्ग किलोमिटर छ। यस गाविसको पूर्वमा ठूलोसिरुबारी गाविस, पश्चिममा भीमटार गाविस, सिपापोखरे गाविस, उत्तरमा कुन्चोक गाविस र दक्षिणमा काभ्रेपलान्चोक जिल्ला पर्दछ। भोटसिपा थुम अन्तर्गत पर्ने यस गाविसमा उष्ण तथा औसत हावापानी पाइन्छ। भोटसिपा गाविसमा तामाङ र ब्राम्हण जातिहरूको बाहुल्यता छ। यस गाविसका अधिकांश मानिसहरू व्यावसायीक खेती, पशुपालन, माछापालनमा व्यस्थ हुन्छन् अन्य मानिसहरू अन्य पेशामा संलग्न हुन्छन्। यस गाविस जिल्ला निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ अन्तर्गत पर्दछ। भिमटारमा वि.सं. २०५८ सालको साक्षरता दर ३५, घरपरिवार संख्या ८७८ र कुल जनसङ्ख्या ४९५१ थियो।
गुरुग्राम जिल्ला
गुडगांव जिल्ला भारतीय राज्य हरियाणाको एउटा जिल्ला हो।
टाइरिस गिवसन
टाइरिस गिवसन एक अमेरिकी गायक, ¥यापर, लेखक, मोडल, चलचित्र निर्माता तथा अभिनेता हुन् । उनको जन्म स.न् १९७८ को डिसेम्वर ३० मा अमेरिकाको क्यालिफोरनिया सहरमा भएको थियो ।
दुधकुण्ड
दुधकुण्ड नेपालको सोलुखुम्बु जिल्ला, टाक्सिन्दु गाविस वडा न. ८मा अवस्थित धार्मिकस्थल हो। नुम्बुर हिमाल (६,९५९ मीटर),खाटाङ (६,८५३ मीटर) र कर्योललुङ (६,६८१ मीटर) अग्ला सुन्दर हिमालका काखमा रहेको यस कुण्ड समुन्द्रीसतहदेखि लगभग ४,५३१ मीटर उचाइमा अवस्थित छ। सदरमुकाम सल्लेरीबाट ३० कोस उत्तर दिशामा पर्ने यो कुण्डमा रहेको पानी सेतो देखिने भएकोले यसलाई दुधकुण्ड भनिएको हो। यसै धार्मिकस्थलको नामबाट नै सोलुदुधकुण्ड नगरपालिकाको नाम राखिएको छ।
ग्याल्बो ल्होसार
ग्याल्पो लोसार बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको एक प्रमुख चाड हो । यो चाड खासगरी शेर्पा जातीले मनाउने भएतापनि सांस्कृतिक घुलमिलका कारण अन्य जातिले पनि मनाउने गर्दछन् । यस चाडमा नेपालमा सार्वजनिक विदा दिइन्छ । हरेकवर्ष फेब्रुअरी महिनामा ग्याल्बो ल्होसार (२१३९ छु फो डुक्लो) मनाउने तयारीमा शेर्पा, तिब्बती तथा योल्मो समुदाय जुट्छ ।
अनुष्ठान
शेर्पा समुदायमा लोसार अथवा नयाँ साल आउनु भन्दा २-३ दिन अगाडि घर,आगन सबै ठाउँ सफा गर्ने र ग्रह शान्तिको प्रतिक घर सफा गर्दा निस्केको फोहोरलाई चौबाटोमा फ्याक्ने परम्परागत प्रचलन छ । प्रचलनअनुसार सबैले खाइसकेको वाकी अशं दोबाटोमा फाल्नुपर्छ । घर सफा गरी फोहोर मैला फालीसके पछि जसमा गुथुक (नौ प्रकारका गेडागुडी मिसाइ जस्तै मकै, भटमास, केराउ, चना, मुला, चामल आटा आदि मिसाई बनाइएको एक परिकार) सबै परिवार मिलि खाने गरिन्छ । यो खाना सर्वप्रथम भगवानलाई चढाएपछि मात्र खानुपर्छ भन्ने परम्परा पनि छ । परिवारको सख्यां अनुसार पिठोका डल्लाहरू बनाई त्यसभित्र विभिन्न किसिमका (कागज, घ्यू, नुन, खुर्सानी, कोइला आदि इत्यादि) सामग्री राख्ने गरिन्छ । ती सामाग्रहरूमध्ये कागजको अध्ययनशील, घ्यूको चाप्लुसी, खुर्सानीको रिसाउने, कोइलाको डाह गर्ने जस्ता फरकफरक रूपमा अथ्र्याइएको हुन्छ । गुथुक खाने बेला आफ्नो भागमा जुन सामग्री पर्‍यो त्यहि प्रकारको बानी हुने विश्वास गर्ने गरिन्छ ।
गुथुक खाइ सकेपछि पुरानो साललाई विदाइ गर्दे नयाँ सालको पहिलो दिन विहान सवेरै चराचुरुङ्गी अथवा कोही पनि नउठिसकेको वेला (रातको २-३ बजे) उठेर पानी पधेरामा गई हातमुख धोइ पानी लिन जाने र पानी लिने धारामा पूजा गरी धारामा करक्याङ(घ्यू), खादा धुपले पूजा पाठ गरी ल्याएको चोखो पानी भगवानलाई चढाउने, पुजापाठ गरी सकेपछि प्रसाद भगवानलाई चढाउने गरिन्छ । त्यस पछि घरका ठुलावडाबाट अशिर्वाद लिइ चिया, खप्सा लगायत प्रसाद खाने र विशेष गरी छ्याङगुल (जाँडमा छोर्पी, बदाम, नरिवल किसमिस आदि मिसाएर एक परिकार) खाँदै घर परिवारमा एकआपसमा रमाइलो गर्ने चलन छ । ल्होसारमा अशुद्धलाई चोख्याउनको लागि नयाँ सालको पहिलो दिन धुपवत्ती बाली साङ सेरङिम् पुजा पनि गर्ने गरिन्छ ।
लोसारका लागि तयार पारेर राखिएका परिकारहरू (जस्तै छिमार, खप्से, लगायतका प्रसाद) भगवानलाई चढाउने र घरका सवै परिवार सम्भव भए नयाँ लुगा लगाउने नभए पनि सफा लुगा लगाउने, र मान्यजनको हातबाट आशिर्वाद लिने गरिन्छ । त्यसपश्चात आफ्नो जन्मदिन अनुसारको शुभतिथि (सिज्य) हेरि घरको दुरी, आगँन अथवा डाडाँहरूमा गएर दीर्घायु सु–स्वास्थ्यको कामना सहित घरका सबै परिवारको सुख शान्तिको कामना गर्दै ध्वाजा (लुङ्दार) टाग्ने गरिन्छ र आफ्नो घर–छरछिमेकमा लप्सो मनाउने गरिन्छ । लामाबाट (रम्ने) अभिषेक गरेरमात्र लुङ्दार टाग्नुपर्ने प्रचलन पनि छ । परिवारबीच ल्होसार मनाई सकेपछि छिमेकीलाई घरमा बोलाएर अहिले शहरीय क्षेत्रमा पिकनिक (बनभोज) आयोजना तथा विभिन्न तरिकाबाट पनि ल्होसार मनाउने गरिन्छ ।
दार्जिलिङ
दार्जिलिङ (দার্জিলিং) भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने एउटा नगरपालिका हो। पूर्वी हिमालयमा अवस्थित, यसको औसत उचाइ 6709 ft छ। दार्जिलिङको पश्चिममा नेपालको सबैभन्दा पूर्वी प्रदेश, पूर्वमा भुटान राज्य, उत्तरमा भारतीय राज्य सिक्किम र टाढा उत्तरमा चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र रहेको छ। बङ्गलादेश दक्षिण र दक्षिणपूर्वमा अवस्थित छ, र पश्चिम बङ्गाल राज्यको अधिकांश भाग दक्षिण र दक्षिणपश्चिममा अवस्थित छ, दार्जिलिङ क्षेत्रसँग साँघुरो बाटोले जोडिएको छ। कञ्चनजङ्घा, विश्वको तेस्रो-अग्लो हिमाल, उत्तरतिर उक्लिएको छ र स्पष्ट दिनहरूमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छ।
१९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा, भारतमा इस्ट इन्डिया कम्पनीको शासनकालमा, दार्जिलिङलाई ब्रिटिस अधिकारीहरू, सैनिकहरू र तिनीहरूका परिवारहरूका लागि सम्भावित ग्रीष्मकालीन आश्रयको रूपमा चिनिन्थ्यो। साँघुरो पहाडी चट्टान सिक्किम राज्यबाट भाडामा लिएको थियो, र अन्ततः ब्रिटिस भारतमा गाभियो। दार्जिलिङको मुनिको ढलानमा चिया उब्जाउने प्रयोग निकै सफल भयो। जङ्गल काट्न, युरोपेली शैलीको कुटीर बनाउन र चिया बारीमा काम गर्न नेपालबाट मुख्यतया हजारौँ कामदारहरू भर्ना गरिएको थियो। व्यापक वन फँडानीले आदिवासी जनजातिलाई विस्थापित गरेको छ।आज दार्जिलिङको जनसङ्ख्या मुख्यतया सहरको मौलिक विकासमा कार्यरत आदिवासी र आप्रवासी मजदुरहरूको सन्तानबाट बनेको छ। उनीहरूको साझा भाषा नेपाली भाषालाई भारतमा राज्य र सङ्घीय तहमा आधिकारिक मान्यता दिइएको भएतापनि यस मान्यताले भाषा बोल्नेहरूका लागि थोरै अर्थपूर्ण रोजगारी सिर्जना गरेको छ न त उनीहरूले आफ्नो राजनीतिक मामिलामा ठुलो मात्रामा बोल्ने क्षमता बढाएको छ।
दार्जिलिङको संस्कृति अत्यधिक विश्वव्यापी छ - विभिन्न जातीय समूहहरू आपसमा मिल्ने र तिनीहरूको ऐतिहासिक जराहरूबाट टाढा विकसित भएको परिणाम। यस क्षेत्रको स्वदेशी व्यञ्जन किण्वित खाना र पेय पदार्थहरूमा धनी छ।दार्जिलिङमा केही बेलायती शैलीका सार्वजनिक विद्यालयहरू पनि छन्, जसले भारत र नेपालका विद्यार्थीहरूलाई आकर्षित गर्ने गरेको छ। दार्जिलिङ र यसको नजिकै रहेको कालिम्पोङ सहरले सन् १९८० देखि गोर्खाल्यान्ड राज्यको माग गर्दै आएका छन्।
नामकरण
दार्जिलिङ तिब्बती दोर्जे लिंग वा दोर्जे-ग्लिनबाट व्युत्पन्न भएको हो, जसको अर्थ "दोर्जेको भूमि" हो, अर्थात् हिन्दु देवता इन्द्रको हतियार।
इतिहास
दार्जिलिङ पूर्वी हिमालयमा मेची र टिस्टा नदीहरूको बीचमा अवस्थित छ। १८औँ शताब्दीमा, यो एक सीमा क्षेत्रको एक हिस्सा थियो जसले धेरै दक्षिण एसियाली राज्यहरूमा महत्वाकांक्षा र असुरक्षा जगाएको थियो। शताब्दीको ठुलो भागको लागि, सिक्किमको उत्तरी राज्यका छोग्याल-शासकले यस क्षेत्रलाई आफ्नो कब्जामा राखेका थिएँ। अन्तिम दसकहरूमा, नेपालको गोरखा राज्यले दार्जिलिङलाई आफ्नो क्षेत्रमा ल्याउन पूर्वतिर विस्तार गरेको थियो। यसको सेना टिस्टाको छेउमा रोकियो, जसको पछाडि भुटान राज्य थियो।
अङ्ग्रेजी इस्ट इन्डिया कम्पनीले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा दार्जिलिङ पहाडहरूमा चासो देखाउन थालेको थियो। त्यतिबेला दार्जिलिङको आदिवासी जनसङ्ख्यामा लेप्चा र लिम्बू जातिहरू थिएँ। नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा गोर्खाहरूमाथि आफ्नो सेनाको विजयपछि कम्पनीको क्षेत्रीय मामिलामा हस्तक्षेप सुरु भयो। वि.सं. १८७१ र १८७२ को बीचमा लडिएको, युद्ध दुई सन्धिहरू, सुगौलीको सन्धि र तितालिया सन्धि, जस अन्तर्गत नेपालले दार्जिलिङ क्षेत्र सिक्किमलाई फिर्ता गर्न आवश्यक थियो, समापन भयो।
महत्वाकांक्षालाई अगाडि बढाउँदै, सन् १८३५ मा इस्ट इन्डिया कम्पनीले छोग्यालबाट अनुदान सम्झौतामा 24 x जमिन भाडामा लिएको थियो। सन् १८३८ को अन्त्यमा, सेनाका सेपरहरू मनसुनको वर्षापछि जङ्गल सफा गर्न र निर्माणको योजना बनाएका थिएँ। अर्को वर्ष, आर्चीबाल्ड क्याम्पबेल, एक चिकित्सक, दार्जिलिङको "सुपरिन्टेन्डेन्ट" बनाइयो, र दुई सार्वजनिक भवन, एक होटल र एक अदालत खडा गरियो। चाँडै, ब्रिटिस स्वाद अनुरूप बंगलाहरूमा काम सुरु भयो। दार्जिलिङलाई रिसोर्टमा परिणत गर्न छरिएका स्थानीय जनसङ्ख्यामा उपलब्ध भन्दा धेरै कामदारहरू चाहिँन्छ।
बेलायतीहरूले छिमेकी राज्यहरूबाट कामदारहरू आकर्षित गरे, मुख्यतया नेपालका तर सिक्किम र भुटानबाट पनि। तिनीहरूले नियमित पारिश्रमिक र बासको प्रस्ताव दिएर त्यसो गरे, त्यो समयका ती राज्यहरूमा सामान्य बोझिलो कर र जबरजस्ती श्रम व्यवस्थाको विपरित। हजारौँको सङ्ख्यामा दार्जिलिङ पुगे। उत्तरी बङ्गालमा दार्जिलिङ हिल कार्ट रोड बनेको धेरै समय नबित्दै, हिमालयको फेदको फेदमा रहेको सिलगढीलाई दार्जिलिङसँग जोड्ने। भर्ती गरिएका वनवासीहरूको मिश्रणमा, हिमालय भरिबाट थप मजदुरहरू सामेल भए। उनीहरूले नेपाली भाषामा एक अर्कासँग कुराकानी गरे। पछि भाषा, र तिनीहरूको रीतिरिवाज र परम्पराहरूले दार्जिलिङको विशिष्ट जाति निर्माण गर्नेछ, जसलाई भारतीय गोर्खा भनिन्छ। सन् १९४७ मा भारतको विभाजन पछि, दार्जिलिङ भारत अधिराज्यको पश्चिम बङ्गालको नयाँ प्रान्त र सन् १९५० मा, भारत गणतन्त्रको पश्चिम बङ्गाल राज्यको एक हिस्सा भयो।
भूगोल
दार्जिलिङ पहाडहरू (औपचारिक रूपमा दार्जिलिङ हिमालय पहाडी क्षेत्र) दार्जिलिङ जिल्ला र कालिम्पोङ जिल्लाको सम्पूर्ण भागहरू समावेश गर्दछ; विशेष गरी, तिनीहरू समावेश छन्: दार्जिलिङ सदर उपविभाग, कालिम्पोङ उपविभाग र खरसाङ उपविभाग। कञ्चनजङ्घा, विश्वको तेस्रो-अग्लो हिमाल, उत्तरतिर उक्लिएको छ र स्पष्ट दिनहरूमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। दार्जिलिङ क्षेत्रको प्रमुख नदी टिस्टा, सिक्किमको हिमनदीबाट 6300 m उचाइमा पुग्छ र दक्षिणतिर बग्छ, पहिले पहाडहरूबाट निस्कनुअघि राङ्पो नदी र त्यसपछि रङ्गीत नदीसँग मिल्छ र अन्ततः बङ्गलादेशको ब्रह्मपुत्र नदीमा मिसिन्छ। विसं २०७२ को महाभूकम्प दार्जिलिङमा महशुस गरिएको थियो, र यी बासिन्दाहरूलाई ठुलो भूकम्पको अवस्थामा, अनियोजित माथिल्लो तहको निर्माणले धेरै राम्रो तरिकाले बाटो ढल्ने र ढल्ने डर थियो।
दार्जिलिङ पूर्वी हिमालय भू-भौगोलिक क्षेत्रको एक हिस्सा हो। दार्जिलिङ वरपरको वनस्पतिमा साल, बाँज, अर्ध-सदाबहार, समशीतोष्ण र लेकाली वनहरू समावेश छन्। साल र बाँजको घना सदाबहार जङ्गलहरू सहरको वरिपरि छन्, जहाँ दुर्लभ अर्किडहरूको विस्तृत विविधता पाइन्छ। दार्जिलिङ सहर र वरपरका क्षेत्रहरू काठ इन्धन र काठको बढ्दो माग, साथै बढ्दो सवारी साधनको ट्राफिकबाट वायु प्रदूषणको कारणले वन विनाशको सामना गर्दछ। दार्जिलिङमा पाइने जीवजन्तुमा हाँस, विजुलागैरी, प्लभर र गुलका धेरै प्रजातिहरू समावेश छन् जुन तिब्बतमा बसाइँ सर्ने क्रममा दार्जिलिङ हुँदै जान्छन्। यस क्षेत्रमा पाइने साना स्तनपायी प्राणीहरूमा बिरालोहरू (जस्तै साना र ठुला भारतीय बिरालोहरू, कस्तुरी बिरालो, सिलु बिरालो र भालु बिरालो), न्याउरीहरू (जस्तै ठुलो न्याउरीमुसा र गँगटे न्याउरीमुसा) र भालुहरू (जस्तै सानो सुँगुरे भालु र सुँगुरे भालु)। यस क्षेत्रमा पाइने अन्य मांसाहारीहरूमा हिमाली कालो भालु र हाब्रे पर्छन्।
दार्जिलिङको मौसममा ५ ऋतु हुन्छ: बसन्त, गृष्म, शरद, शीत, र मनसून। यहाँको वार्षिक औषत तापक्रम 15.98 °C हुन्छ जबकि यहाँको सबभन्दा कम तापक्रम 8.9 °C, हुन्छ। यहाँको मासिक औषत तापक्रम 5 °C हुन्छ। सबैभन्दा न्यून तापक्रम -24 °C १९०५ फेब्रुअरी ५ मा भएको थियो। यहाँ लगभग वर्षमा 309.2 cm वर्षा हुन्छ, जुन औषत वर्षमा १२६ दिन हुन्छ। वर्षमा सबैभन्दा बढी वर्षा जुलाई महिनामा हुन्छ।
जनसाङ्ख्यिकी
२०११ को भारतीय दसवार्षिक जनगणनाले दार्जिलिङ नगरपालिकाको जनसङ्ख्या ११८,८०५ व्यक्ति भएको देखाएको छ। "भारतीय गोर्खा" एक शब्द हो जसले उत्तरपूर्वी भारतका नेपाली भाषी मानिसहरूलाई नेपालको नेपाली भाषी बासिन्दाहरू भन्दा फरक रूपमा बुझाउँछ। सन् २०१६ को अनुसार, दार्जिलिङको जनसङ्ख्या मुख्यतया भारतीय गोर्खा थियो। त्यहाँ लेप्चा, भुटिया, तिब्बती, बङ्गाली, मारवाडी र बिहारीहरूको पनि थोरै सङ्ख्या थियो। २०११ को जनगणनामा, तिनीहरू बीच हिन्दु धर्म (६६.५%), बौद्ध धर्म (२३.९%), ईसाई धर्म (५.१%) र इस्लाम (३.९%) को अभ्यास। लेप्चाहरूलाई यस क्षेत्रको मुख्य आदिवासी समुदाय मानिन्थ्यो; तिनीहरूको मौलिक धर्म एनिमिज्मको एक रूप थियो। नेपाली समुदाय धेरै जातजाति र जातीय समूहहरूको जटिल मिश्रण थियो, जसमा जनजाति र शत्रुवादी परम्पराहरूमा धेरै जराहरू थिएँ। सहरको जनसङ्ख्याको द्रुत बृद्धि र विभिन्न जातजातिहरू मिसिएर बस्ने अवस्थाले दार्जिलिङमा सिन्क्रेटिक संस्कृतिहरू सिर्जना गर्‍यो जुन तिनीहरूको ऐतिहासिक जराहरूबाट टाढा विकसित भयो।
महान अग्रगामी छलाङ
चीनको महान अग्रगामी छलाङ सन् १९५८-१९६२ मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले सञ्चालन गरेको आर्थिक तथा सामाजिक अभियान थियो। अध्यक्ष माओको आर्थिक तथा सामाजिक कार्यक्रम ‘महान अग्रगामी छलाङ’ले कृषि प्रधान चीनलाई औद्योगीकरण र सामूहिकीकरणमा लाने उद्देश्य बोकेको थियो । महान छलाङ अभियानले करोडौं मानिसको मृत्यु निम्त्यायो। यस अवधिमा कम्तीमा १ करोड ८० लाख देखि ३ करोड मानिसहरू भोकमरीले मरेको अनुमान गरिन्छ र यसै बराबरको जन्म गुम्यो। यसले गर्दा चीनको यो भोकमरी मानव इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो भोकमरी बन्यो ।
पृष्ठभूमि
चीनको जनवादी क्रान्ति, अक्टूबर १९४९मा कुओमिताङ (चीनीयाँ राष्ट्रवादी पार्टी, जो ताइवानमा पलायन भएको थियो) को हार पश्चात् चीनीयाँ कम्युनिस्ट पार्टीले जनवादी गणतन्त्र चीनको स्थापनाको घोषणा भयो। यसपछि तुरुन्त, जमिनदार र धनी किसानहरूको भूमि जबर्जस्ती गरीब किसानहरूलाई वितरण गरियो। कृषि क्षेत्रमा, पार्टीलाई खराब लाग्ने गरेको बाली (जस्तो अफिम गाँजा), लाई नष्ट गरियो र त्यसको स्थानमा चामल जस्ता अन्या बालीहरू खेती गरियो।
पार्टी भित्र, पुनर्वितरणको मुद्दा मा प्रमुख बहसहरू भए। पार्टी र भित्र का एक उदारवादी गुट र पोलिटब्यूरो सदस्य लीउ शओचीले "परिवर्तन क्रमिक रूपमा हुन आवश्यक छ र कुनै पनि कृषिको सामूहिकीकरण गर्नका लागि पहिले औद्योगिकीकरण हुन आवश्यक छ। यसले यन्त्रीकृत खेतीको लागि मेसिनरी पर्दान गर्न सक्छ। " भन्ने तर्क दिए। माओ त्से तुङ् नेतृत्वका एक (कट्टरपन्थी) गुटले "औद्योगिकीकरणको लागि पर्याप्त वित्तीय संसाधन एकत्रित गर्नको लागि सबैभन्दा सरल तरिका भनेको सरकारको कृषिमाथि नियन्त्रण गर्नु हो"तर्क दिएका थिए, जसबाट अन्नको वितरण र आपूर्तिमाथि सरकारको एकाधिकार स्थापित होस्। यस्तो गर्दा सरकार कम मूल्यमा खरिद गरी महङ्गोमा बेच्न सक्थ्यो, यस प्रकार देशको औद्योगिकीकरणको लागि आवश्यक पूंंजी जुटाउन सकिन्थ्यो।
परिणाम
कृषि नीतिको असफलता, कृषिबाट औद्योगिक क्षेत्र तर्फ किसानहरूको बदलाब र मौसमको स्थितिको कारण गम्भीर भोकमरीले करोडौं मानिसको मृत्यु भयो। गृहयुद्धको अन्त पश्चात् अलिअलि सुधृढ हुँदै गएको अर्थव्यवस्था डामाडोल भयो। गम्भीर परिस्थितिहरूको बीच, जनतामा प्रतिरोध भयो।
आपतको स्थिति सम्हाल्न सरकारको माथिल्लो स्तरमा प्रभाव जटिल थियो। १९५९ मा माओले राष्ट्रिय रक्षा मन्त्री पेङ देहुई लाई हटाएर लिन बियाओ, लियू शाओकी र देङ शियाओ पिङ शियाओपिंग लाई अस्थायी रूपमा पदोन्नति प्रदान गरे। माओको शक्ति र प्रतिष्ठा क्षीण हुँदै गयो, जसलाई फेरि प्राप्त गर्ने उद्देश्यले (ग्रेट लिप फरवार्ड पश्चात), उनले १९६६ मा सांस्कृतिक क्रान्ति सुरु गर्ने निर्णय गरे।
भोकमरी
हानिकारक कृषि नवाचारको बावजूद, १९५८ मा निकै मौसम अनुकूल थियो र बाली उब्जनी राम्रो हुने आशा गरिएको थियो। दुर्भाग्यबश, इस्पात (स्टिल) उत्पादन र निर्माण परियोजनाको लागि श्रमिकहरूको भारी मात्रा संख्यामा कृषिबाट पलायन को मतलब यो थियो कि केहि क्षेत्रमा धेरै अन्न बालीहरूलाई सोच विचार विना सड्न दिइयो । माओले ग्रेट स्प्यारो अभियानद्वारा चीनको धेरै क्षेत्रमा भगेराहरू मार्न लगाए। भगेराहरूले बाली बर्बाद गरेको उनको सोचाइ थियो। जब विनाशकारी किरा फटयांग्रा/ सलहहरूले भारी मात्रामा अन्न बाली नष्ट गर्यो, तब समस्या झनै बढ्यो। माओले ती किरा फट्याङ्ग्राको प्राकृतिक सिकारी भँगेराहरूलाई मारेकाले ठूलो मात्रामा अन्न बालीको नष्ट भयो।
मृतकहरूको संख्याको अनुमान गर्ने विधि तथा त्रुटिको स्रोत
अनुमानमा त्रुटिको कयौं स्रोत छन्। राष्ट्रिय जनगणनाको आँकडा सटिक थिएन र त्यससमयमा चीनको कुल जनसंख्या ५ करोड देखि १० करोड बिच हुन सक्थ्यो।
मृत्युको कम आँकलन पनि एक समस्या थियो। मृत्यु दर्ता प्रणाली, जुन अकाल भन्दा पहिले नै अपुग थियो, अकालको समयमा ठूलो संख्यामा मृत्युको कारण ठप्प भयो। यसबाहेक, मृतकको परिवारका सदस्य उनको हिस्सको रासन लिनको लागि भएर कयौं मृत्यु दर्ता नै गरिदैनथ्यो। १९५३ र १९६४ को बीच जन्मेका र मरेका बच्चाहरूको संख्या, दुवै समस्याग्रस्त छन्। यद्यपि, एश्टनका अनुसार "अग्रगामी छलाङको दौरान रिपोर्ट गरिएका जन्मको संख्या ठीक लाग्छ। त्यसैले मृत्युको संख्या पनि ठीक हुनु पर्छ। ठूलो स्तरमा आन्तरिक बसाइँसराइको कारणले पनि जनसंख्या र मृत्युको गणना, दुवैमा त्रुटि देखियो, यद्यपि याङको अनुसार अनौपचारिक रूपमा आन्तरिक बसाइँसराइको संख्या निकै कम थियो। र काओको अनुमान अनुसार आन्तरिक बसाइँसराइलाई ध्यान दिइएको छ।
हिंसाको कारणले मृत्यु
महान अग्रगामी छलाङको दौरान सबै मृत्यु भोकमरीबाट भएको थिएन। फ्रान्क डिकाटरको अनुमान अनुसार कम्तीमा २५ लाख मानिसहरूलाई कुटपिटबाट हत्या गरिएको थियो र दस-तीस लाख मानिसहरूले आत्महत्या गरेका थिए। उदाहरण दिदै उनले बताएका छन्, सिनयाङ (Xinyang) मा, जहाँ १९६० मा दस लाख भन्दा अधिक मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो, यिनमा ६-७% (लगभग ६७,०००) लाई कम्युनिष्ट गुन्डागर्दीबाट कुटीकुटी मारिएको थियो। दाओसियन काउन्टीमा, मर्नेहरूम १०% लाई "जिउँदै पुरिएको, डन्डाले कुटपिटबाट मारिएको वा पार्टी सदस्या र पार्टीको गुन्डाबाट मारिएका" हरू थिए। १९६० मा सिमेन काउन्टीमा, लगभग १३,५०० मानिसको मृत्यु भयो, यिनमा १२% कुटपिटबाट हत्या भएको थियो।" यांग जिशेंग के अनुसन्धान के मुताबिक़,  मानिसहरूलाई सरकार विरुद्ध विद्रोह गर्न, अन्न उत्पादनको सहि सूचना नदिदा, मानिसहरूलाई सचेत गराउँदा, बचेखुचेको अन्न सुम्पन अस्वीकार गर्दा, भाग्ने कोसिइस गर्दा, अकाल-प्रभावित क्षेत्रबाट सर्ने भाग्ने कोसिस गर्दा, भिख माग्दा, खाना चोरी गर्दा वा अधिकारीहरूलाई रिस उठ्दा मानिसहरूलाई कुटपिट गरिन्थ्यो वा सिधै मारिन्थ्यो।
अर्थतन्त्रमा असर
महान छलाङको दौरान, सुरुमा चिनियाँ अर्थतन्त्रमा सुधार देखियो। १९५८ मा फलामको उत्पादन ४५% ले वृद्धि भयो र अर्को दुई वर्षमा ३०% ले बढ्यो, तर १९६१ मा गिरावट देखियो। फेरि १९५८ कै स्तरमा पिग्नको लागि १९६४ सम्म कुर्न पर्यो।
महान छलाङमा मानव इतिहासमा अचल सम्पत्तिको सबैभन्दा ठूलो बिनाश भएको थियो। द्वितीय विश्व युद्धको कुनै पनि बमबारी अभियान भन्दा पनि धेरै धनमालको नाश भएको थियो। चीनक लगभग ३०% देखि ४०% घरहरू जलाइयो। फ्र्यान्क डिकाटरका अनुसार "घरहरूलाई उत्पादनमूलक बनाउन, क्यान्टिन बनाउन, गाउँ बस्ती स्थानान्तरित गर्न, सडक बाटो सिधा बनाउन, राम्रो भविष्यको लागि, वा घर मालिकलाई दण्ड दिन मात्रै भए पनि घरहरू नष्ट गरियो।"
कृषि नीतिमा, महान छलाङ को दौरान खाद्य आपूर्तिकी विफलता पश्चात् १९६० को दशकमा क्रमिक रुपमा सामूहीकरणको नीतिलाई सरकारले उल्टाउन सुरु गर्यो। यसले देङ शियाओ पिङको मातहत हुने विसामूहीकरण (de-collectivization)को भावी संकेत दियो। राजनीतिक वैज्ञानिक मेरेडिथ जङ-एन वूको तर्क छ: "निर्विवाद रूपमा कम्युनिष्ट शासन लाखौं किसानको जीवन बचाउनको लागी समयमै प्रतिक्रिया दिन असफल रह्यो, तर अंततः जब सरकारले प्रतिक्रिया दियो, तब करोडौं किसानको जीवन बदलियो। (१९६०को दशक की शुरुआतमा सामन्य रुपमा, तर १९७८ पछि देङ शियाओ पिङको सुधार पछि व्यापक रुपमा)।"
आफ्नो करियरको लागि जोखिमको बाबजुद, कम्युनिस्ट पार्टीको केहि सदस्य खुला रूपमा पार्टी नेतृत्वलाई यो संकटको लागी प्रश्न गरे। उनीहरूले चीनलाई शिक्षामा अधिक भरोसा गर्नुपर्छ, प्राविधिक विशेषज्ञता प्राप्त गर्नुपर्छ र अर्थव्यवस्था को विकासको लागि बुर्जुआ विधि लागू गर्नु पर्छ भन्ने तर्क राखे। लियू शाओकीले १९६२ मा सेभेन थाउजेन्ड क्याडर कन्फ्रेन्स मा एक भाषणमा भनेका थिए "आर्थिक संकटमा प्रकृतिको ३०% गल्ती थियो भने, ७०% मानवीय त्रुटि।"
पेकिङ विश्वविद्यालयका दुई अर्थशास्त्रीको २०१७ को एक शोधपत्र मा "१९५९-६१ को दौरान अत्याधिक मृत्युदरको कारण अवास्तविक उपज लक्ष्य थियो भन्ने कुराको ठोस प्रमाण मिलेको छ र अगाडिको विश्लेषणबाट यो थाहा हुन्छ कि "उत्पादनको लक्ष्यले अन्न उत्पादनको आँकडाको मुद्रास्फीति र अत्याधिक खरिदलाई प्रेरित गर्यो। माओ को मृत्युको दशक पछि उनको कट्टरपन्थी नीतिबाट प्रभावित क्षेत्रमा सुस्त आर्थिक बिकास र मानव पूँजी सञ्चयमा गम्भीर गिरावटबाट ग्रस्त रह्यो।"
जगन्नाथपुर उपजिल्ला
जगन्नाथपुर बङ्गलादेशको सुनामगञ्ज जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला सिलेट विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
जगन्नाथपुर उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°३१' देखि २४°४०' उत्तर अक्षांश र ९१°२७' देखि ९१°४१' पूर्वी देशान्तरमा अवस्थित छ। जगन्नाथपुर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ३६८.२७ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई छातक र सुनामगञ्ज सदर उपजिल्लाले उत्तर,हबिगञ्ज उपजिल्लाले दक्षिण, विश्वनाथपुर र बालागञ्ज उपजिल्लाले पूर्व, दिराई र नबीगञ्ज उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेका छन्। कुशिवारा, डाहुका, हओर २५, बिल ९८, गाजिवाला, पिङ्लार हाओर, नलुवार हाओर, पारुवार हाओर, जामाइकाटा बिल, बोराट बिल, फिओरा बिल आदि यस उपजिल्लाका प्रमुख नदी तथा नहरहरू हुन्। जगन्नाथपुरलाई भौगोलिक रूपमा दुई छुट्टै क्षेत्रहरूमा विभाजित गरिएको छ; माथिल्लो-जगन्नाथपुर र तल्लो-जगन्नाथपुर
इतिहास
बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने ३१ अगष्ट १९७१ का दिन स्थानीय राजाकारहरूको (तात्कालिक पूर्वी पाकिस्तानमा बसोबास गर्ने उर्दु मातृभाषा भएका गैर बङ्गालीहरू) एक समूहले यस उपजिल्लाका श्रीरामशी उच्च विद्यालयमा एक बैठक सञ्चालन गरेका थिए जहाँ यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्का सदस्य र स्थानीय मानिसहरू उपस्थित थिए। राजाकारको सहयोगमा पाकिस्तानी सेनाले।बैठक स्थललाई घेराहाली त्यहाँ उपस्थित १२६ मानिसहरूको गोली हानी बीभत्स सामूहिक हत्या गरेका थिए भने सेनाले उक्त गाउँका थुप्रै घरहरूमा आगजनी समेत गरेका थिए। ८ सेप्टेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले यस उपजिल्लाको रानीगञ्जमा ३० सर्वसाधारणहरूको हत्या गरी १५० दोकानहरू लुटेका थिए।
जनशाङ्खिकि
जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २२५२७१ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ११६४८३ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या १०८७८८ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २०१८०४  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २३३६५ छ। त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ३०, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २९ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ४३ रहेको छ। यस उपजिल्लामा ३६० मस्जिद र २१ मन्दिर, ७  चिहानहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका ७०.६५% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने २१.५३% ले पोखरी, १.३६% ले टुटी र ६.३६% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाका धाराका पानीहरूमा आर्सनिकको कमी रहेको पाइएको थियो। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये १३.१६% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन।
अर्थतन्त्र
जगन्नाथपुर सुनमगञ्ज जिल्लाको अन्न भण्डारको रूपमा परिचित छ धान उब्जाउ हुने जमिनले हाल प्रशस्त मात्रामा धान उत्पादन गराइरहेका छन्। त्यहाँ १२ वटा बैङ्क सहित १४ हुलाक कार्यालयहरू छन्। यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, गहुँ तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, कागती, केरा, लिची, पानक‍ पात, अम्बा, खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, पाउरोटी उद्योग, बिँडी उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, चिया उत्पादन उद्योग, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया धान, सुकाको माछम, आलु, तोरी, लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको आलसको तेल, तिल र खैनी पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ३४ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा थुप्रै माछापालन केन्द्र, दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्।
यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ५७.११% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा ६.८७%, उद्योगमा ०.४२% वाणिज्यमा ९.४२%, सञ्चार र यातायातमा ०.९६%, निर्माण क्षेत्रमा ०.८८%, सुविधामा ३.७९%, धार्मिक सेवामा ०.३४%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ९.७०% र अन्यमा १०.५१% रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय जगन्नाथपुर थानाको स्थापना सन् १९२२ भएको थियो भने सन् १९८३ मा यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियोे। सन् १९९९ मा जगन्नाथपुर नगरपालिकाको स्थापना भएको थियो। यस उपजिल्लामा १ नगरपालिका, ८ सङ्घ परिषद्, ९ वडा, २६३ मौजा र ३१० गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्हरू यस प्रकार छन्; कलकलिया सङ्घ परिषद्, पाटली सङघ परिषद्, मीरपुर सङ्घ परिषद्, चिलाउडा हलिदिपुर सङ्घ परिषद्, रानीगञ्ज सङ्घ परिषद्, सैयदपुर शाहारपाडा सङ्घ परिषद्, आशारकान्दि सङ्घ परिषद्, पाइलगाँउ सङ्घ परिषद्।
शिक्षा
यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४५.३% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४८.१% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४२.३%रहेको छ। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; जगन्नाथपुर क्याम्पस, जगन्नाथपुर स्वरूप चन्द्र सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १९२६), पाइलगाम्हउ बिईस उच्च विद्यालय (सन् १९१९), मीरपुर सामुदायिक बहुमुखी उच्च विद्यालय (सन् १९३१), सैयदपुर पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९६३), नयाबन्दर बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १९७५), इसहाकपुर सामुदायिक उच्च विद्यालय (सन् १९८२), सैयदपुर सामुदायिक उच्च विद्यालय (सन् १९८२), सैयदपुर सऊदिया सिनियर मदरसा (सन् १९०३), आशारकान्दि जाकिर मोहाम्मद प्राथमिक विद्यालय आदि।
पण्डित
पण्डित नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो।
बुढीगण्डकी नदी
बुढी गण्डकी सप्तगण्डकी नदी प्रणालीको एक मुख्य सहायक नदी हो । यो नदी उत्तर पूर्वबाट आएर गण्डकी नदीमा मिसिन्छ ।
थामे
थामे नेपालको सोलुखुम्बु जिल्लाअन्तर्गत नाम्चे गा.वि.स को सानो गाउ हो। सगरमाथा एक्काइस पटक चढेर विश्व रेकर्ड धारण गर्ने आप्पा शेर्पा सहित धेरै प्रसिद्ध शेर्पाको घर हो। साथै, यो तेन्जिंग नोर्गे (सर एडमन्ड हिलारी संग) सगरमाथा चढ्ने पहिलो पुरुषको बाल्यकालको घर हो।६०० किलोवाट को स्थापना क्षमतासँग थामे नजिकै अक्टोबर १९९५ मा सानो हाइड्रो पावर प्लान्ट खोलिएको थियो। यसलाई द्वारा खुम्बु बिजुली कम्पनी संचालित छ। थामे गुम्बा खुम्बु क्षेत्रमा सबैभन्दा पुरानो मध्ये एक छ, र वार्षिक मणि रिम्दु तिहार लागि प्रसिद्ध छ।
भंडारा
भंडारा भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
जींद जिल्ला
जींद जिल्ला भारतीय राज्य हरियाणाको एउटा जिल्ला हो।
सखुवानरकट्टी
सखुवानरकट्टी नेपालको पूर्वाञ्चल विकाश क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
द ननसच
द ननसच बेलायती उपन्यासकार जर्जेट हेयरद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
तेनकाशी
तेनकाशी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
पंचकुला जिल्ला
पंचकुला जिल्ला भारतीय राज्य हरियाणाको एउटा जिल्ला हो।
मेलौली भगवती मन्दिर
देउकी प्रथा र त्यसको अन्त्य
लगभग ११ औँ शताब्दि देखि सुदूरपश्चिम भित्रका मेलौली लगायत अन्य कैयौँ प्रसिद्ध मन्दिरहरूमा भाकल पूर्ण भएपछि स्थानीय व्यैश्य जातिकी कन्या छोरीहरुलाइ आजीवन देवदाशीको नाममा (देउकी) बनाएर चढाउने प्रथा थियोे । देउकीहरूको काम सम्वन्धित् देवताको मन्दीर परिसरमा नित्य सरसफाइ गर्ने, पूज–पोखल व्यवस्थापन गर्ने ,चवँर हाक्ने तथा मन्दिरका मुखिया र पुजारीलाइ आवश्यक सहयोग गर्ने हुन्थ्यो । तर २०४२ सालतिर नेपाल सरकारले कानुन बनाएर यस कु–प्रथाको पूर्ण अन्त्य गरिसकेको छ । त्यसैले हाल नयाँ देउकी बन्ने बनाउने क्रम रोकिएको अवस्थामा छ ।
जात्रा वृतान्त
मेलौली माताको मुख्यजात्रा हुनेदिन भनेको कार्तिक शुक्ल चतुर्दशी र पूर्णिमाको दिन हो । डडेलधुरा जिल्लाकी प्रसिद्घ उग्रतारा भगवती पनि यसै दिन पुजिन्छन् । यसका अलावा असोज महिनाका नवरात्र र चैत्रमहिनाका नवरात्रमापनि मेलौली भगवतीको नित्य बलि–पूजा हुने गर्दछ । चतुर्दशीका दिन साँझ चार बजे तिर रोकटागाँउबाट आउने चन्दहरूको चौलो धेरै आकर्षक हुन्छ । यो चौलो हेर्न देश विदेशबाट धेरै पर्यटकहरु आएका हुन्छन् । भक्तहरू जात्राकादिन मेलौली भगवतीको भण्डारघरबाट ‘चकडोल’ निकाली बाजा–गाजा र सयकडौ राँगा–बोकाका साथ धुमधामसंङ्ग मेलौलीको मन्दीरतर्फ प्रस्थान गर्दछन् । त्यस दिन नजिकै रहेका पोखरीगाउँ, रोकटागाउँ, झुरकालीगाउँ, खलगाःड, मेलौली, काँडा, लगायत भारत उत्तराञ्चल राज्यबाट समेत ठूलो संख्यामा भक्तजनहरु आउँने गर्दछन् । भोलिपल्ट पूर्णिमाको बिहान सूर्योदयको शुभ–मुहूर्तमा यी दुर्गास्वरुप भगवतीको पूजा भैसकेपछि मेलौली र उदयदेवका मूख्यधामीका अतिरिक्त अन्य सबै स्थानीय धामीहरू आफ्नो प्राचीन भेषभुसा झल्काउने किसिमको पोसाक चन्दन,आभूषण, इत्यादि लगाई काम्न सुरु गर्दछन् । सो जात्रामा भक्तहरू देवीको भण्डारघरबाट दाइन–दमाउ नरसिंश बाजा,छडि,झाझ,भोक्कर,त्रिशुल,ध्वजा,नेजा,गाँज लगायतका देवीका सरसामानहरु निकाली जुलुसमा सहभागी हुन्छन् । मेलौली र उदयवेवका धामीमा कम्पन आइसकेपछि उनिहरु दुवै चकडोलमा सवार हुन्छन् भने बाँकी धामीहरू तल चकडोल मुनिनै रहन्छन् । चक्डोलको दायाँ–बायाँ अगाडि भट्ट र पछाडि नायकथरका दशौँ मानिसहरूको काँधमा ‘चकडोल’ जात्रा चल्दछ । जात्रा उत्तरदिशातिर अगाडि बढीसकेपछि मेलौलीका धामीले ग्वाल्लेक केदारको दर्शनगर्दै दायाँहातको बुढिऔला देखाएर आफ्नो शक्तिको प्रदर्शन गर्दछन् । दिउसो २ बजेतिर नायक मुखियाको घरबाट दुइघण्टाको लागि दीपचन्दका सन्तानहरुलाइ घोडामा सवार गराइन्छ । हतरंङ्गागाउँका भट्टहरूले ल्याउँने विशाल गाँजको दर्शनहुने वित्तिकै उनिहरूलाई घोडाबाट सम्मानकासाथ तल ओरालिन्छ । त्यसपछि साँझ ५बजेतिर जात्राको अन्त्य हुन्छ ।
मेलौली भगवतीकोे गुठी
सेरागाउँ, खलगाःड, झुरकाली पोखरीगाउँ, काँडागाउँ मेलौलीगाउँ गरी चारकाणा वारवालाको गुठि रहेको छ,भने चार ठाउँमा भगवतीका भणारघरहरु पनि रहेका छन् ।
इजरायलका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा इजरायलका ८ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
पार्वतीकुण्ड
पार्वतीकुण्ड रसुवा जिल्लाको गत्लाङ गाविस वडा न. ५मा अवस्थित ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्त्वको पोखरी हो। छदिङ्गमा कुण्डको नामले चिनिने यो कुण्डलाई २०४० सालदखि पार्वतीकुण्ड नामाकरण गरिएको हो। पार्वतीकुण्ड समुन्द्रसतहदेखि करिब २,५५० मीटरको उचाइमा अवस्थित छ।
डायनिया
डायनिया मोरङ जिल्लामा पर्ने एक गाविस हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार डायनियाको २,९१४ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या १४,३८८ रहेको छ।
पाउडर एन्ड प्याच
पाउडर एन्ड प्याच बेलायती उपन्यासकार जर्जेट हेयरद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
हिमाली प्रदेश (नेपाल)
पहाडी प्रदेशको उत्तरतर्फ ३००१ मी. भन्दा बढी उचाइको क्षेत्रमा पूर्व-पश्चिम फैलिएको हिमाली प्रदेश छ। यस प्रदेशले नेपालको कूल भू-भागको १५ प्रतिशत(२२०७७.१५ व.कि.मि.) क्षेत्रफल ओगटेको छ। नेपालको उत्तरतर्फ पूर्वी सिमादेखी पश्चिमी सिमासम्म लमतन्न परेर बसेको यो क्षेत्र करिब २५ देखि ३० किमि को चौडाई र पूर्व पश्चिम लम्बाई ८८५ किमि रहेको छ । पत्रे चट्टान्द्वारा निर्मित यो क्षेत्र पूर्वमा खुम्चिएको र पश्चिममा फुकेको छ ।  यस प्रदेशमा ५००० मीटरमा हिमरेखा पर्ने र यहाँ नेपालका विश्व-प्रसिद्ध हिमशिखरहरू पर्ने भएकाले यहाँ मानव बस्ती र खेतीयोग्य जमीन कम छ (५.६% मात्र)। विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा समेत यसै प्रदेशमा छ । अत्यन्त चिसो हावापानी, जटिल भू-बनावट र कठोर जनजीवन शैलीका कारण बसोबास पातलो छ। यस क्षेत्रमा उद्गमस्थल भएका नदीहरू अविरल रूपमा बग्दछ्न् । यस क्षेत्रमा खासगरी शेर्पा, थकाली, भोटे, मनाङ्गे आदि जातिका मानिसहरु बसोबास गर्दछ्न् भने यहाँको मुख्य पेशा पशुपालन र पशुजन्य उत्पादन हो । २०६८ को प्रतिवेदनका अनुसार नेपालको कूल जनसंख्याको ६.७३% बसोबास गर्छन् । हिमाली प्रदेशमा २१ वटा जिल्लाहरू रहेका छन् । प्रदेशको चौडाइ करिब २४ कि.मी. देखि ४८ कि.मी. छ।
नेपालको उत्तरी भेगमा हिउँ र चट्टानले निर्मित हिमाली क्षेत्रले नेपालको १५ प्रतिशत भूभाग समेटेको छ । करिब २५ देखि ५० किलोमिटर उत्तरदक्षिण चौडाइभित्र फैलिएको हिमाली प्रदेश समुद्र सतहदेखि करिब ३,००० मिटरमाथिको उचाइमा
अवस्थित छ । हिमालय नेपालको उत्तरपट्टिमात्र नभई उत्तरी नेपाल सरहदबाट दक्षिणतिर हिमाली शृङ्खला देखिने नेपालका धेर भूभागहरू छन् ै । जस्तैः अन्नपूर्ण र गङ्गापूर्ण हिमालको उत्तरपट्टि मनाङ, मुस्ताङ आदि नेपालका क्षेत्र पर्छन्। धवलागिरि
चुरन हिमालयको े उत्तरमा मुस्ताङ तथा डोल्पाका भूभाग पर्छन्। ती क्षेत्रहरूबाट
हिमालय दक्षिणतिर देखिन्छ । विश्वका उच्चतम र मनोरम हिमाली टाकुराहरू
नेपालको हिमालयखण्डमा छन्। कञ्चनजङ्घा, जनक, उम्बक, महालङ्गुर,
रोल्वालिङ, पुमरी, जुगल, लाङटाङ, गणेश, सेराङ, कुटाङ, मनसिरी, पेरी, लुगुला,
दामोदर, निलगिरि, अन्नपूणर्, धवलागिरि, मुस्ताङ, गौतम, पालचुङ हमगा, कान्जिरोवा,
कान्ति, गोरखा, चाङ्गला, चण्डी, नालाकङ्कर, गुराँस पूर्वदेखि क्रमशः पश्चिमसम्म
फैलिएका प्रसिद्ध २८ हिमशृङ्खलाहरू हुन्। यी शृङ्खलाहरू अधिकतम भोट
(तिब्बत) का सीमावर्ती क्षेत्रमा रहेका छन्।
हिमाली क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि सीमित छ । उब्जनी न्यून हुने हुँदा कृषि नगन्य
भए पनि याक, भेडा, च्याङ्ग्रा, घोडा आदि पशुपालन र जडीबुटीमा यो क्षेत्र सम्पन्न
छ । उनका गलैँचा, राडी, पाखी बुन्ने घरेलु उद्योगहरू रहेको पाइन्छ । पर्यटन
उद्योग, जडीबुटी र पर्यावरण सम्पदा यहाँका महŒवपूणर् स्रोत हुन्।
यो क्षेत्र अल्पाइन र आर्कटिक जलवायुक्षेत्रअन्तर्गत पर्छ । उचाइ र पर्वतको
अवस्थितिअनुसार जलवायु फरक पर्छ । सोलुखुम्बुको ४,४०० मिटर उचाइमा रहेको
चुङकुङ गाउँमा आलु फल्छ । २,८०० मिटर उचाइमा रहेको मुस्ताङको जोमसोममा
दुई सय मिलिमिटर वर्षा हुन्छ । यस्ता उच्च हिमालका खेतीयोग्य जमिन सोलुखुम्बु,
मनाङ, मुस्ताङ र डोल्पा जिल्लामा पाइन्छ ।
मिटरमाथिका भूभागमा छोटो अवधिको वर्षायाममा पनि तुसारापात हुन्छ । ४,०००-
५,००० मिटरसम्म होचो झाङ झाडी (जडीबुटी) पाइन्छ । मुस्ताङ र डोल्पामा
प्राकृतिक वनस्पति विशेष कारणले २,८०० मिटर उचाइसम्म पनि हुने गरको े पाइन्छ ।
करिब १२ प्रतिशत उच्च हिमाली क्षेत्र मनसुनी चरनका लागि उपयुक्त छ । अरू
भूभाग ठाडो भिर, ढुङ्गे र ठन्डा हुँदा चरनका लागि उपयुक्त छैन । घाँस पुनः
पलाउन समय लाग्ने भएकाले अधिक चरनबाट जोगाउन चरन व्यवस्थापन यहाँको
मूल आवश्यकता हो। माटो र जलवायुका दृष्टिले एक प्रतिशतभन्दा कम जमिन
मात्रै खेतीका लागि उपयुक्त छ । यातायातको आवश्यक व्यवस्था अझसम्म पनि हुन
द्ध/नेपाल परिचय
नेपालको लगभग १९.७ प्रतिशत (२,८९९,५०० हेक्टर) ओगट्ने उच्च पर्वतको
दक्षिणमा मध्यपर्वत र उत्तरमा उच्च हिमाल पर्छ । यस क्षेत्रका सबैजसो मुख्य
उपत्यका हिमानीग्रस्त ९न्बिअष्बतभम० छन्। नदीले पिँध कटान बढी गरेको फलस्वरूप
नदी ढलान ९न्चबमष्भलत० ले गल्छेडा र गल्छी ९ऋबलथयलक० बनेका छन्। डाँडाको
टुप्पो र उपत्यकाको फेदसम्म २,००० मिटरभन्दा बढी उचाइको भिन्नता छ । यसैले
यहाँको एउटै ढलोमा ऊष्ण, ऊपोष्ण र न्यानो समशीतोष्ण एवम् चिसो शीतोष्ण
बोटबिरुवा पाइन्छन्। यो क्षेत्रको ५० प्रतिशत भाग कुनै पनि खेतीका लागि काम
लाग्दैन । बाँकी ५० प्रतिशत भूभागमध्ये ३४ प्रतिशत भूभागमा खेतीका लागि
अपर्याप्त पातलो माटो छ भने १६ प्रतिशत भूभागले मात्र खेती धानेको छ । यस्तो
२००,००० हेक्टर जमिनमा पनि ४० प्रतिशतमा मात्र राम्ररी खेती गर्ने गरिन्छ ।
हिमाली क्षेत्रमा नेपालका पूर्वदेखि क्रमशः ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, सोलुखुम्बु, दोलखा,
सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु, हुम्ला, जुम्ला, कालिकोट, बाजुरा,
बझाङ, दार्चुला धादिङ, रामेछाप, गोरखा र रुकुम (पूर्व) गरी २० जिल्ला पर्दछन्।
हिमाली प्रदेशलाई निम्नलिखित तीन बृहत् क्षेत्रमा विभाजन गरी अध्ययन गर्न सकिन्छ
कार्बन काल निर्धारण विधि
कार्बन काल निर्धारण विधि (Radiocarbon dating) को प्रयोग पुरातत्व-जीव विज्ञानमा जंतुहरु एवं विरुवाहरुका प्राप्त अवशेषहरुका आधारमा जीवन काल, समय चक्रको  निर्धारण गर्नमा गरिन्छ। यसमा कार्बन-१२ एवं कार्बन-१४का मध्य अनुपात निकालिन्छ कार्बनका दुई स्थिर अरेडियोधर्मी समस्थानिक: कार्बन-१२ (१२C), र कार्बन-१३ (१३C) हुन्छन्/छौं्। यिनका बाहेक एक अस्थिर रेडियोधर्मी समस्थानिक (१३C)का अंश पनि पृथ्वीमा मिल्दछन्। अर्थात कार्बन-१४को एक निर्धारित मात्राको  नमूना ५७३० वर्षहरू पछि आधी मात्राको  हुन जान्छ। यस्तो रेडियोधर्मिता क्षयका कारण हुन्छ। यस कारणबाट कार्बन-१४ पृथ्वी भन्दा धेरै समय पूर्व समाप्त भइसकेको छ, यदि सूर्यको   कर्मिक किरणहरुका पृथ्वीका वातावरणको   नाइट्रोजनमा प्रभावबाट  र उत्पादन न भएको हुन्थ्यो। ब्रह्माण्डीय किरणहरूबाट  प्राप्त न्यूट्रन नाइट्रोजन अणुहरु  (N२)बाट  निम्न परमाणु प्रतिक्रिया गर्दछन्:
कार्बन-१४का उत्पादनको  अधिकतम दर ९-१५  कि.मी. (३०,०००बाट ५०,००० फीट)को   भू-चुम्बकीय ऊंचाइयहरूमा हुन्छ;परन्तु कार्बन-१४ पूरा वातावरणमा समान दरले  फैलिन्छ र अक्सीजनका अणुहरूबाट  प्रतिक्रिया गरेर कार्बन डाईअक्साइड बनाउँछ। यो कार्बन डाई अक्साइड सागरका जलमा मिलेर फैलिन्छ।  बिरुवा वातावरणको   कार्बन डाई अक्साइडलाई फोटोसिंथेसिस द्वारा प्रयोग गर्दछन्, एवं उनको सेवन गर पाचन पछि जन्तु यसलाई निष्कासित गर्दछन्। यस प्रकार प्रत्येक जीवित प्राणी लगातार कार्बन-१४लाई वातावरणबाट लेन-देन गर्दै रह्दछ, जबसम्म त्यो जीवित रह्दछ। उनको जीवन पछि यो अदला-बदली समाप्त हुन जान्छ। यसपछि कार्बन-१४को   शरीरमा शेष मात्राको  रेडियोधर्मी बीटा क्षयका द्वारा ह्रास हुने लाग्दछ। यस ह्रासको   दर अर्ध आयु काल यानि ५,७३०±४० वर्षमा आधी मात्रा हुन्छ।
कार्बन १४को  खोज २७ फरवरी, १९४०मा मार्टिन कैमेन र सैम रुबेनले  कैलीफोर्निया विश्वविद्यालय रेडियेशन प्रयोगशाला, बर्कलेमा   गरिएको थियो। जब कार्बनको अंश पृथ्वीमा दब जान्छ तब कार्बन-१४ (१४C)को  रेडियोधर्मिताका कारण ह्रास छता रह्दछ।मा कार्बनका दोस्रो समस्थाकनिकहरूको  वायुमंडलबाट  संपर्क विच्छे१द र कार्बन-द्वि-ओषिद न बननका कारण तिनका आपसका अनुपातमा अन्तर हुन जान्छ। पृथ्वीमा दबे कार्बनमा उनको समस्थानिकहरूको  अनुपात जानेर उनको दब्ने  आयुको  पता लगभग शताब्दीमा गर्न सक्दछन्।
कार्बनकाल विधिका माध्यमबाट तिथि निर्धारण भए पछि इतिहास]] एवं वैज्ञानिक तथ्यहरूको   जानकारी हुनेमा सहायता मिलन्छ। यो विधि धेरै कारणहरूबाट  विवादहरूमा रही छ वैज्ञानिकहरुका अनुसार रेडियोकर्बनको  जितनी जोडबाट  क्षय हुन्छ, उससे २७बाट  २८ प्रतिशत धेरै यसको निर्माण हुन्छ। जसबाट सन्तुलनको   अवस्था प्राप्त हुनु मुश्किल छ।  यस्तो मानिन्छ कि प्राणीहरूको   मृत्यु पछि पनि ती कार्बनको  अवशोषण गर्दछन् र अस्थिर रेडियोधर्मी-तत्वको  धीरे-धीरे क्षय हुन्छ। पुरातात्विक नमूनेमा उपस्थित कर्बन-१४का आधारमा उनको डेटको   गणना गर्दछन्। ३५६ ई.मा भूमध्य सागरका तटमा आये विनाशाकारी सूनामीको   तिथि निर्धारण वैज्ञानिकहरूले कार्बन डेटिंगद्वारा नैं गरेकाछन्।
रेडियो कार्बन डेटिंग प्रविधीको आविष्कार १९४९मा शिकागो विश्वविद्यालयका विलियर्ड लिबी र उनसहितिनीहरूले गरेका थिए। १९६०मा तिनलाई यस कार्यको लागि रसायन विज्ञानका नोबेल पुरस्कारबाट  सम्मानित गरिएको थियो। तिनीहरूले कार्बन डेटिंगका माध्यमबाट  पहिलो पल्ट लकडीको   आयु पता गरिएको थियो। वर्ष २००४मा यूमेआ यूनिवर्सिटीका वैज्ञानिकहरु कोस्विडेनका दलार्नु प्रांतको   फुलु पहाडीहरूमा लगभग दस हजार वर्ष पुरानो देवदारको  एक रुख प्राप्त भएको छ  जसका बारेमा वैज्ञानिकहरूको  भनाई  छ कि यो विश्वको सबै भन्दा पुरानो वृक्ष हो।  कार्बन डेटिंग पद्धतिबाट  गणना पछि वैज्ञानिकहरूले यसलाई धरतीको  सबै भन्दा   पुरानो रुख भनेकाछन् ।  यसका बाहेक कार्बन-१४ डेटिंगको  प्रयोग अनेक क्श्जेत्रहरूमा काल-निर्धारणको लागि गरिन्छ। व्हिस्की कति पुरानो छ, यसका लागि पनि यो विधि कारगर एवं प्रयोगनीय रहेको छ। अक्सफोर्ड रेडियो कार्बन एसीलरेटरका उप निदेशक टाम हाइहामीका अनुसार १९५०का दशकमा भएका परमाणु परीक्षणबाट निस्केका रेडियो सक्रिय पदार्थहरूको   उपस्थितिका आधारमा व्हिस्की बनेको  समय जान्न सकिन्छ।
खिजीदेम्वा गाउँपालिका
कोशी प्रदेशको पश्चिमी क्षेत्रको पहाडी जिल्ला ओखलढुङ्गामा अवस्थित खिजीदेम्वा गाउँपालिकाको सिमाना पूर्वमा मोलुङ्ग गाउँपालिका र सोलुखुम्बु जिल्ला, पश्चिममा रामेछाप जिल्ला, उत्तरमा सोलुखुम्बु जिल्ला र दक्षिणमा लिखु र मोलुङ्ग गाउँपालिका रहेको छ । यस गाउँपालिकाको क्षेत्रफल १७९.७७ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । यस गाउँपालिकाको मुख्यकार्यालय ५ नंम्बर वडाको खिजिफलाटे भन्ने ठाउँमा रहेको छ । यस गाउँपालिकालाई ९ वटा वडामा विभाजन गरिएको छ ।