cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सन्थाल जाति
सन्थाल नेपाल, भारत, बङ्गलादेश र भुटानमा बसोबास गर्ने आदिवासी जनजाति हो। निकै सरल, मिलसार र मेहेनती हुन्छन। आफ्नो परिश्रमबाट नै जीवन गुजारा गर्नुपर्छ भन्ने सन्थालहरु चोरी र बेइमानीलाई पाप सम्झन्छन्। खासगरी पूर्वी तराईका मोरङ र झापाका आदिवासी सन्थालहरुको घरको बनोटबाट नै सन्थाल गाउँ भन्ने छुटिन्छ। फुसको छाना भएका एकतले झुप्रा घर झुरूप्प बाक्लै रहनु, लिसैलो माटोको लिउनले चिल्लो देखिनु, घर अगाडि बाबरी फुलको बोट हुनु र घर छेउछाउ बडहर, कदम र बयरका रूख-विरुवा इत्यादिले उनीहरूको परिचय दिन्छ।
धर्म
सन्थाल जातिको धार्मिक ग्रन्थ अनुसार मानव जातीको उत्पती हाँस चराको अण्डाबाट भएको मानिन्छ । ति पहिलो मानव जातिलाई पिल्चु हाडाम (पिल्चु बुढा) र पिल्चु बुडिही (पिल्चु बुढी) भनेर चिनिन्छन् । उनीहरु बस्ने ठाँउलाई ‘हिहिपिपिडी चाई चाम्पा गाड.’ भनिन्थ्यो ।  सन्थाल जातिको सबैभन्दा ठूलो देवता माराङबुरुको कृपाले ति दुई बुढा बुढीबाट ७ भाई छोरा ७ बहिनी छोरीको जन्म हुन्छ । पछि ति बुढा बुढीले आफ्ना छोरा छोरीको बिचमा बिहेबारी गराउनको निम्ति उनीहरु सानै हुँदा अलग–अलग जंगलमा लगेर हुर्काउँछन् । बुढाले छोराहरुलाई लिएर जान्छन भने बुढीले छोरीहरुलाई लिएर जान्छन् । पछि ति छोराछोरीहरु जवान तन्नेरी भईसकेपछि जंगल मै खेल्ने रमाउने गर्न थाले । एक दिन छोरीहरु जंगलको बिचमा बरको हाँगाबाट झरेको लहरामा पिङ खेल्दै गित गाई रहेका थिए त्यसै बखत छोराहरु पनि शिकार खेल्दै त्यो जंगलमा आईपुगे ।
केटीहरुको सुरिलो स्वर सुनेर केटाहरु लालहित भई त्यही स्थानतिर लम्किए । त्यहाँ पुगेर हेर्दा जवान केटीहरु पिङ खेल्दै गित गाई रहेको देखेपछि केटाहरुमा जवानीको तरङ्ग बग्न थाल्यो र सँगै नाच्न गाउनको लागि प्रस्ताव राख्ने हिम्मत गरे । केटीहरुमा पनि जवानीको जोश त छदै थियो र उक्त प्रस्ताव लाई स्वीकार गरी नाच्ने गाउने काममा तल्लिन रहे । धेरै बेरको नाचगान पछि उनहरुले एक आपसमा प्रेम प्रस्ताव राख्न बाध्य भए । किनभने उनीहरुलाई दाजुबहिनीको सम्वन्ध नै थाहा थिएन र विवाह गर्ने पनि निर्णय गरे । त्यसै गरी जेठा छोराले जेठी छोरीसँग, माईलाछोराले माइली छोरीसँग सााईला छोराले सााईली छोरीसँग,कान्छा छोराले कान्छी छोरीसँग लगायत सबैले क्रमिक रुपमा आ–आफ्नो प्रेमिकासँग विवाह गरे । पछि उनीहरुको विभिन्न अवस्थाको क्रियाकलापको आधारमा एक ठाँउ ‘शाशाङबेडा’ मा पिल्चु बुढाले उनीहरुको थर पनि राखी दिए जस्तै हाँस्दा, मुर्मु, हेम्ब्रम, टुडु, मर्डी, किस्कु, बेस्रा, बास्के, सोरेन, चोणे, पौरिया र बेदिया । तिनै ७ भाई छोरा र ७ बहिनी छोरीबाट बढ्दै गएको सन्तान नै “खेरवाल” बंश हो । कालखण्ड बित्दै जाँदा मानव जातिको संख्या बढ्दै गएपछि “खेरवाल” वंश पनि विभिन्न समूह उप–समूहमा परिणत हुदै चकनाचुर हुदै गयो र मानव जातिको पहिलो पुर्खा पिल्च हाडाम पिल्चु बुढीले देखाएको बाटो बिर्सेर अलग भए । ति समुह मध्ये हालको “सन्थाल”जाती पनि एक समूह हो, जसले हालनेसम्म पनि मानव जातिको पहिलो पुर्खा पिल्चु हाडाम (पिल्चु बुढा) र पिल्चु बुड्ही (पिल्चु बुढी) ले देखाएका बाटोमा हिडिरहेको छन् । बिडम्बना के छ, भने अब सन्थाल जातिमा पनि फुट पैदा गराउने उद्देश्यले बिभिन्न खाले धर्म, संस्कार, रितिरिवाजले जरो गाड्दै गएको हुनाले यस आक्रमणबाट बच्न सन्थाल जाती सचेत हुन जरुरी छ ।
अब, हामी “सारना” धर्मको केही अंश जानौँ, सर्व प्रथम त हाम्रा पुर्खा पिल्चु हाडाम (पिल्चु बुढा) र पिल्चु बुड्ही(पिल्चु बुढी) ले आफ्नो छोरा छोरीको नाभी बाण अथवा तिरले काटेका थिए, जसलाई सन्थालीमा आपाणी र त्यसमा तिखो फलामले जोडिएको बाँसको कर्चीलाई ‘सार’ भनिन्छ र पछि  सम्म पनि तिरले नै नाभी काट्दै आएको इतिहास छ । र त्यो तिर अथवा “सार” लाई हालसम्म पनि बच्चा जन्मे पछि ९ दिन सम्म बच्चा सुताएको खाटको सिरानीमा ठाडो पारेर राखिन्छ । साथै विवाहको कर्म काण्डमा पनि धनुष बाण अथवा सन्थालीमा आग्–सारको प्रयोग हुन्छ । “सारना” को अर्को प्रसंगमा भन्ने हो भने, जब मानव जाति बढ्दै गएपछि उनीहरुलाई अनुशासन, संगठित र मेलमिलापको वातावरणमा समाज सञ्चालन गर्नको लागि माज्ही पारगाना शासन व्यवस्थाको नियम कानुन हाम्रा पुर्खाले बनाईदिए । जुन हाल सम्म पनि विद्यमान छ, यसले सन्थाल जातीलाई एउटै समुहमा बसेर बाँच्न सिकाउँछ, यस ब्यवस्थाको प्रमुखलाई माज्हीहाडाम भनिन्छ । त्यसै गरी धर्म कर्म गर्ने स्थानको पनि टुंगो लगाउनु पर्ने थियो र धेरै ठाँउमा धर्म गर्ने स्थान तोकिए पनि शुभ नभएपछि अन्त्यमा सबैजना यो निष्कर्षमा पुगेकी धनुषमा ताँदो चढाएको बाण अथवा “सार” लाई आकाशतिर छोड्ने र त्यो बाण अथवा “सार” ले जाहा निर निशाना लगाउँछ त्यही हाम्रो धार्मिक स्थल हुन्छ भनेर, त्यहाँ जुन शब्द पहिले बोलिन्छ त्यो नै हाम्रो धर्मको नाम हुन्छ भन्ने कुरामा सबैले सहमती जनाये ।
त्यसैले हाम्रा पुर्खा पिल्चु हाडाम(पिल्चु बुढा)ले आफुले चलाउने धनुष बाण अथवा “सार” लाई ताँदो चढाई आकाशतिर छोडिदिए । त्यो बाण घना जंगलमा एउटा रुखमा गाडियो । त्यो बाणलाई खोजी गरेर पत्ता लगाउन बाह्र बर्ष लागेको थियो । पुरुषहरुले आकाशमा छोडेको बाण खोजिरहेका थिए र महिलाहरु पनि घाँस दाउरा खोजी गर्ने क्रममा बाण गाडिएको रुखको छेउमा पुगे र बाण देखेपछि चिच्याएर “सारना”, “सारना” भन्दै डरले त्यहाँबाट भागे । पुरुषहरुले महिला चिच्याएको आवाज सुनेपछि त्यतैतिर दौडिए र त्यहाँ पुगेर हेर्दा आफुहरुले हानेको बाण एउटा रुखमा गाडिएको अवस्थामा भेटेपछि अत्यन्त खुसी भए । बाह्रवर्ष सम्म त्यो वाणलाई बोक्राले छोपी सकेको थियो । त्यसैले त्यो रुखका नाम “सारजम” राखियो, सन्थालीमा ‘सार’ भनेको ‘बाण’ र ‘जम’ भनको ‘खानु’ हो । रुखले बाण अथवा सारलाई खाएको हुनाले त्यो रुखको नाम “सारजम” अथवा “साल” राखियो ।
त्यसपछि त्यही ठाँउमा भजन किर्तन नाच,गान गर्दै धार्मिक स्थलको रुखमा संरक्षण गरियो । जसलाई सन्थालीमा “जाहेरथान” भनिन्छ र पछि सम्म पनि सालको रुखको फेदमा “जाहेरथान” बनाईन्थ्यो । हाल बन जंगल मासिदै गएपछि अन्य ठाँउमा पनि “जाहेरथान” बनाई सालको हाँगा गाडी पुजा गर्ने चलन छ र अन्त्यमा सबैको सहमती निर्णय अनुसार बाण गाडिएको स्थानमा पहिले बोलिने शब्द नै हाम्रो धर्मको नाम हुन्छ, भनेकोले महिलाहरुले त्यो बाण भेटाउने वितिकै “सारना” शब्दको उच्चारण गरेकोले हाम्रो धर्म “सारना” हो । त्यसकारण महिलाहरुले कुनै पनि वस्तुको उच्चारण गर्दा महिला महिला बिचमा बोल्दा “ना” भन्ने थेगो जोडिन्छ त्यसैले सार+ना, सारना भनिएको हो । अर्को हाम्रो धार्मिक स्थल “माज्हिथान” हो यो प्रत्येक टोलमा हुन्छ ।
चाडपर्वहरू
उनीहरूले मान्ने पर्वहरू प्रायः सबै नै पूणिर्माका दिन पर्छन्। बैशाख पूणिर्माका दिन गरिने पूजालाई 'पत्ता पूजा' भनिन्छ। यो पूजा धेरै गाउँहरू मिलेर कुनै एक ठाउँमा गरिन्छ। आषाढ पूणिर्माका दिन एरअं पूजा गरिन्छ। यो पूजा निर्दिष्ट ठाउँमा भेला भई परम्परागत ढङ्गले गरी प्रसाद खाइन्छ। यस दिनदेखि धान रोप्ने कामको थालनी गरिन्छ। धान रोपिसकेपछि गरिने पूजालाई जान्थाड पूजा भनिन्छ। यो भाद्र पूणिर्माका दिनमा गरिन्छ। यस दिनदेखि प्रत्येक गाउँमा नाचगान थालनी हुन्छ। दशैंमा 'दुर्गा पूजा' पनि बडो धुमधामका साथ गर्छन्। धेरैजसो हाटमा दुर्गाको मन्दिर स्थापना गरिएका हुन्छन्। टोलीहरूले नृत्य प्रदर्शन गर्छन्। प्रायः एउटै तालमा बाजाहरू बजेको सुनिन्छ। सप्तमी (फुलपाती) का दिनदेखि टोली-टोली मिलेर दशैं गीत गाउँदै र नाच्दै रमाइलो गर्दै गाउँगाउँ हिँड्छन्। देउसी खेले जसरी नै धान, चामल र रूपैयाँ पैसा भेला गरी सबै चीज दुर्गा पूजाका लागि राखिन्छ। कार्तिक पूणिर्माका दिन 'जाहेरखण्ड थान'मा गाउँले जम्मा भएर अलुवा चामल, चिनी, केरा, आदि चढाएर प्रसाद खान्छन्। माघ पूणिर्माको दिन सोहराय पूजा गर्छन। यस दिनदेखि सबैका घरमा जाँड-रक्सी बनाइन्छ र आपसमा डुलीडुली खाने चलन छ। फागु पूणिर्माका दिन बाहा पूजा गर्छन्। यस दिन जाहेरखण्डमा फूल चढाउँछन्। त्यसपछि सबै गाउँले खुट्टा धोएर नाइकेका घरमा बसी जाँड खाने कामको सुरूआत हुन्छ। यिनीहरू दशैं पर्वसँगै आफ्नो 'दिवी' चाड मनाउँछन्। दशैंको षष्टीदेखि विजयदशमीसम्म मनाइने उक्त चाडमा सन्थाल जातीले मिष्ठान्न भोजनसहित दुर्गा र कालीको पूजाआजा गर्छन्। उक्त चाडमा सन्थालका कला र संस्कृतिसमेत प्रस्तुत गरिन्छ। एकापसमा सुख र समृद्धिको कामना गर्दै ढोल बजाएर चार दिनसम्म नाचिने नाचलाई 'दाँसाय' नाच भनिन्छ। सन्थाल संस्कृतिअनुसार उक्त नाचमा सहभागी हुन आउनेलाई घरधनीले केराको पातमा सिन्दुर र कलश भिक्षादान दिइन्छ। उक्त भिक्षालाई सन्थाल गुरुले सुरक्षित रूपमा राखी दशमीका दिन काली तथा दुर्गा स्थानमा चढाउने परम्परा छ। देवी शक्तिका रूपमा मानिने उक्त चाड सन्थाल जातीले फूलपातीको अघिल्लो दिनदेखि मनाउँछन्।
संस्कार, संस्कृति र रहनसहन
यस जातिभित्र बिहे छोरा-छोरी भएपछि पनि गर्न सकिन्छ। बिहेपछि आइमाई पोइल गएमा जारी (दोवडा) पनि लिइन्छ। विवाहपछि छोरीले आफ्नो माइती थर राख्छे भने उसबाट जन्मेकाले बाबुको थर राख्नुपर्छ। गाउँमा कसैको बच्चा जन्मे नाइकेले सबै गाउँलेलाई खबर गर्छ। सबैको उपस्थितिमा केश वा दारी (थोरै भए पनि) काटिन्छ। त्यसपछि नाइकेले बच्चाको अलिकति केश काटेर त्यहाँ छुराद्वारा नै तेल लगाइन्छ। सुडेनीको काम गर्नेलाई 'दुर्गिन बुढी' भनिन्छ। पहिलोपल्ट जन्मेको छोरा वा छोरीको नाम हजूरबुबा वा हजूरआमाको नाम नै हुन्छ। दुई जनापछि केटाकेटीले मावलीका हजूरआमाको नाम पाउँछन्। त्यसपछि जन्मिएकाले घरपट्टीको आफन्तहरूको नाम पाउँछन्। नाम राख्ने काम बच्चा जन्मेको बिजोर दिन पारेर गरिन्छ। नाम दर्गिन बूढीले नै मिलाउँछिन्। त्यसपछि मात्र सुत्केरीले इनार र पानी छुन पाउँछन्। खानपिनको काम गर्न पाउँछन्। यस जातिभित्र मृत्युपछि गरिने काजक्रिया पनि अलग प्रकारको छ। मान्छे मरेपछि खबरे (गूडित)ले अरूलाई पनि अराई-खटाई गरेर सबै आफन्त कहाँ खबर पुर्‍याउँछन्। आफन्तहरू भेला भएपछि लाशलाई नदीको छेउमा पुरिन्छ। मृतकको केश र नङलाई अस्तु मानी नदीमा बगाइन्छ। मलामी जानेले मृतकको एउटा थाल पनि बोकेर गएका हुन्छन्। उक्त थालमा इच्छा र गच्छेअनुसारको पैसा चढाइन्छन्। त्यही पैसाले मलामीलाई जाँड-रक्सी खुवाइन्छ। त्यसपछि मलामीलाई घरमा मासु र चामलको खिच्री पकाएर खुवाइन्छ। क्रियामा नातागोतालाई निम्ता गरिन्छ। नातेदारहरूले क्रियामा आउँदा जाँड, पाठी र कुखुरा ल्याउँछन्। हरेक पर्व तथा जन्म-मरणका काममा जाँड र मासुको प्रयोग सतार(सन्थाल) जातिमा ज्यादै पाइन्छ। यस जातिभित्र 'किस्कु', 'मर्डी', 'सोरेन', 'मुर्मु', 'हेमरम', 'हास्दा', 'टुडू', 'बास्के', 'बेस्रा', 'चोडे', 'पाउरीया' र 'बेदिया' गरी बाह्र थर छन्। पछिल्ला तीन थर अति लोप अर्थात न्यून संख्यामा छन्।
बिहादी रानीपानी
बिहादी रानीपानी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
सन्थाल जाति
सन्थाली लिपि
सन्थाली लिपि लाई ओलचिकी भनिन्छ।ओल चिकी लिपि भारत सरकारबाट छुट्टै मान्यता प्राप्त गरेको लिपि हो । जुन चांहि सन्थाली भाषालाई लेख्न प्रयोग गरिन्छ । अथवा सन्थाली भाषा लेख्न प्रयोग गरिने  लिपिलाई ओल चिकी वा ‘ओल चेमेद्’ भन्दछन् । ओल चिकी वर्णमालामा जम्मा  ३५ वटा (३० आड.ाङ् र ५ जापाग् चिकी) अक्षर हुन्छन् । ओल चिकी लिपि संसारको  २५० लिपिमध्ये ५९ औं स्थानमा राखिएको छ । हाल भारतीय केन्द्र सरकारद्धारा ८ औं अनुसुचीमा समाबेस गरिएको छ । ‘ओल’ को अर्थ ‘लेख्नु र ‘चिकी’ को अर्थ ‘अक्षर’ हो । ओल चिकी लिपि बाँयाबाट दाँयातिर लेखिन्छ । ओल चिकीलाई छापेर  र हातले लेखेर गरी दुई किसिमले व्यबहारमा प्रयोग गरिन्छ, यसको आविष्कार पण्डित रघुनाथ मुर्मुले सन् १९२५ सालमा गरेका हुन । सन् २०२५ सालमा ओल चिकीले १०० औं बर्ष पुरा गर्दछ ।
लोक बाजाहरू
आदिवासि जनजाति सन्थाल जातिले
टि-ब्याग
टि-ब्याग चियापत्ति भरिएको सानो छिद्रदार पोका हो ।
गाजले पिट्टा
गाजले पिट्टा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
काने सिउँडी
काने सिउँडी/पाटे सिउँडी बारी तथा खेतमा बारको रूपमा प्रयोग गरिने बुट्यान वर्गमा पर्ने सिउँडी हो ।
काने सिउँडीको औषधीय गुणहरू
भुटेको ज्वानोलाई तोरीको तेलमा मुछी भर्खरै जन्मेका स–साना नानीको तालुमा राखी माथिबाट सिउँडीको हरियो पातलाई आगोमा सेकेर तोरीको तेलको लेप लगाएर छोप्दा तालु छिटो भरिन्छ र बच्चालाई चिसो लाग्दैन । सुन्निएको, चोट लागेको, मर्केको, जोर्नी दुखेकोमा यसको पातले सेकिन्छ । कान दुखेमा पातको रस र दाँत दुखेमा तथा चर्मरोगमा चोप लगाइन्छ ।
संस्कृतमा सुश्रुतले नै दिएको अर्को नाम हो- बज्रवृक्ष । आकाशमा मेघ गर्जंदाको विद्युतीय 'नेगेटिभ पल्स' तल झरेपछि जमिनबाट त्यसलाई 'पजेटिभ पल्स' मिल्यो भने चटयाङ/बज्र पर्छ । यस्तो बज्रको 'पोजेटिभ पल्स' प्रायः ठूला, अग्ला, छत्राकार -क्राउन) युक्त रूखहरूले दिन्छन् । त्यसै भएर रूखमा बज्र पर्छ, पानी परेको बेला ओत लाग्नु हुँदैन भनिन्छ । तर पुरानो पाटे सिउँडीको क्राउन जतिसुकै ठूलो भए पनि 'नेगेटिभ पल्स' आकषिर्त गर्नसक्ने उचाइ हुँदैन । यसैले यो वृक्षले चाहिँ बज्रलाई रोक्छ भन्ने मान्यता बनेको स्पष्टै छ ।
सुश्रुतले दिएको अर्को नाम महावृक्ष पनि हो । महादेवको वृक्ष भएकाले यहाँ त्यस्तो नाम बन्न गएको त हुँदै हो । केही दसक अगाडिसम्म नेपाली गाउँघरमा वस्तुभाउ जन्मेपछि तिनको सालनाल सेलाईने, झुन्ड्याइने, चढाइने वृक्ष यही हो, जुन गाउँको साझा चौर -खेल/बाङ) मा हुन्थ्यो । जंगलमा हुने दैवीप्रकोप -बज्र)बाट नयाँ जन्मेको पशुको रक्षा होस् भनेर कामना गरिने यो प्रक्रिया नेवारहरूको छ्वासः -क्षेत्रपाल भैरव) को जन्मको कारण हो, जहाँ मानवशिशुको सालनाल अझै सेलाईन्छ ।
मेचेहरूका निम्ति यो सबैभन्दा ठूलो देवता बाठो हो । यसैको हाँगो गाडेर बाठोको पूजा हुन्छ । दनुवारको निम्ति सिद्ध हो । तन्त्रशास्त्रमा सिद्धको अर्थ कुनै प्रेतात्मालाई नियन्त्रणमा राखी माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्नसक्ने पात्र हो ।
गामबेसीका गीत
गामबेसीका गीत क्षेत्रप्रताप अधिकारीद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
२००८ इन्डियन प्रिमियर लिग
२००८ इन्डियन प्रिमियर लिगको पहिलो संस्करण थियो जुन बीसीसीआई द्वारा १८ अप्रिल २००८ मा शुरू भएको थियो र फाइनल म्याच ०१ जुन २००८ मा भएको थियो । यस संस्करणमा ०८ टिमहरूले  भाग लिएका थिए । संस्करणको फाइनल म्याच राजस्थान रोयल्सले अन्तिम ओभरको अन्तिम बलमा चेन्नई सुपर किङ्सलाई हराएको थियो ।  यस सिजनको सर्वोत्तम खेलाडी शेन वाट्सनलाई घोषित गरिएको थियो ।
अनुस्वार
अनुस्वार धेरै ब्राह्मिक लिपिहरूमा अनुनासिक ध्वनिको प्रकार चिह्न लगाउन प्रयोग गरिएको प्रतीक हो। पुरातन संस्कृतको सन्दर्भमा, अनुस्वार भनेको लिखित प्रतिनिधित्वको पर्वाह नगरी विशेष नाकको आवाजको नाम हो। देवनागरीमा, अनुस्वारलाई अक्षरको माथिको बिन्दुले प्रतिनिधित्व गरिन्छ (जस्तै मं)।
सचिन तेन्दुलकर
सचिन तेन्दुलकर (जन्म २४ अप्रिल १९७३) भारतको भुतपूर्व खेलाडी र कप्तान हुन । उनको जन्म भारतको मुम्बईमा भएको हो । सचिन विश्व क्रिकेटको इतिहासमा विश्वकै सर्वश्रेष्ठ ब्याट्सम्यानहरूमा गनिन्छन् ।    उनले सन् १९८९ मा पाकिस्तान विरुद्ध कराचीमा भएको टेस्ट खेलबाट आफ्नो खेल जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए। उनले टेस्ट तथा एकदिवसीय क्रिकेट गरी दुवैमा सर्वाधिक रन तथा शतक बनाएका छन् । उनले टेस्ट क्रिकेटमा ४९ शतक तथा एकदिवसीय क्रिकेटमा ५१ शतक बनाएका छन् । उनी पुरुष समूहको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा दोहोरो शतक बनाउने पहिलो खेलाडी हुन् । उनी टेस्ट क्रिकेटमा सबैभन्दा धेरै १५,९२१ रन बनाउने एक मात्र खेलाडी हुन् । एकदिवसीय म्याचहरूमा पनि उनलाई सर्वाधिक रन बनाउने कीर्तिमान प्राप्त छ । उनले आफ्नो पहिलो प्रथम श्रेणी क्रिकेट म्याच मुम्बईको लागि १४ वर्षको उमेरमा खेलेका थिए ।
सन् २००२ मा आफ्नो करियरको आधा बाटोमै विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानाकले उनलाई टेस्ट क्रिकेटको सबैभन्दा महान ब्याट्सम्यानको सूचीमा दोस्रो स्थानमा राखेको थियो, उनीभन्दा अगाडि अस्ट्रेलियाका डन ब्र्याडम्यान थिए । त्यसैप्रकार एकदिवसीय क्रिकेटमा पनि उनलाई दोस्रो स्थान प्राप्त भएको थियो, उनीभन्दा अगाडि वेस्ट इन्डिजका भिभ रिचर्ड्स रहेका थिए । तेन्दुलकर २०११ क्रिकेट विश्वकप भारतले जित्दा सो टिममा प्रमुख खेलाडीको रूपमा थिए, उनले भारतको लागि खेलेका ६ क्रिकेट विश्वकपहरू मध्ये पहिलो जित थियो । उनी त्यसभन्दा पहिले दक्षिण अफ्रिकामा भएको २००३ क्रिकेट विश्वकप प्रतियोगितामा प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट भएका थिए । सन् २०१३ मा विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानकको १५०औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा विश्व क्रिकेट इतिहासमा विश्व टेस्ट एघारको सूचीमा आफ्नो स्थान बनाउन सफल उनी मात्र एकजना भारतीय क्रिकेट खेलाडी थिए ।
तेन्दुलकरले क्रिकेट खेलमा गरेको योगदानको कदर स्वरूप भारत सरकारले सन् १९९४ मा अर्जुन पुरस्कार, सन् १९९७ मा भारतको सबैभन्दा ठुलो खेल सम्मान राजीव गान्धी खेल रत्नका साथै सन् १९९९ र सन् २००८ मा क्रमसः पद्म श्री र पद्म विभूषणले सम्मानित गरेको थियो । सन् २०१३ नोभेम्बर १६ मा आफ्नो क्रिकेट जीवनको अन्तिम म्याच सकेको केहीबेरमै प्रधानमन्त्री कार्यालय (भारत)ले उनलाई भारतको सबैभन्दा नागरिक सम्मान भारत रत्नले सम्मानित गर्ने निर्णय गरेको थियो । भारत रत्नले सम्मानित हुने हालसम्मका सबैभन्दा कान्छो र पहिलो खेलाडी हुन् ।
प्रारम्भिक जीवनी
तेन्दुलकरको जन्म राजापुरको मराठी ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो । उनको बुवा रमेश तेन्दुलकर चिनिएका कथाकार थिए भने आमा रजनी एक जीवन विमा कम्पनीमा कार्य गर्थिन् । सचिनको नाम उनको बुवाले आफ्नो मनपर्ने सङ्गीतकार सचिन देव बर्मनको नाममा राखेका थिए । उनको ठुलो दाई अजीत तेन्दुलकरले सचिनलाई क्रिकेट खेल्नका लागि प्रोत्साहित गरेका थिए । सचिनको एक भाइ नितिन तेन्दुलकर र एक बहिनी सविता तेन्दुलकर छन् । सन् १९९५ मा सचिन तेन्दुलकरको विहे अञ्जली तेन्दुलकरसँग भयो । सचिनको दुई छोराछोरी छन् - सारा र अर्जुन ।
सचिनले मुम्बईको शारदाश्रम विद्यामन्दिरबाट आफ्नो शिक्षा पुरा गरेका थिए । त्यहिँ उनले प्रशिक्षक रमाकान्त अचरेकरको अचरजमा आफ्नो क्रिकेट जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए ।
प्रीति कौर
प्रीति कौर (Preeti Kaur; अप्रिल २६, १९८१)मा जन्मिएकी एक नेपाली पप गायिका हुन्। उनले शिखर बिट कन्टेस्ट (Shikhar Beat Contest) मा उत्कृष्ट गायिकाको उपाधि जितेकी थिइन्। उनका एकल तथा अन्य गायकसँग रेकर्ड गरिएका धेरै गीत सार्वजनिक भैसकेका छन् जसमध्ये झन झन बढ्यो बोलको गीत उनको पहिलो गीत हो।
हाथिलेट
हाथिलेट नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
गुमानसिंह चामलिङका कविता
गुमानसिंह चामलिङका कविता सं. डा. लक्खीदेवी सुन्दासद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
कम्फेङ फेट ऐतिहासिक निकुञ्ज
कंफाइन्ग फेट ऐतिहासिक पार्कथाईल्याण्डको एक पुरातात्विक एतिहासिक स्थल र युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रको रूपमा दर्ता गरीएको छ ।
डाक्नेश्वरी नगरपालिका
भौगोलिक
सप्तरी जिल्लाको ९ नगरपालिका मध्ये एक डाक्नेश्वरी नगरपालिका हो । यस नगरपालिका पूर्ण तराईमा रही भारतसंग दक्षिणी भागले सिमाना जोडेको छ । पश्चिमी भागमा बादे बर्साइन नगरपालिका, पूर्वी भागमा बेल्ही चपेना (हाल राजगढ) गाउँपालिका, खडग नगरपालिका, शम्भुनाथ नगरपालिका र रूपनी गाउँपालिका उत्तरी भागमा रहेको छ । राजविराजबाट २० कि.मी. पश्चिम–दक्षिण, कठौनाबाट १५ कि.मी. दक्षिणमा यस नगरपालिकाको कार्यपालिका अवस्थित छ ।
यस नगरका जुडी, खडग, सितुवाही, थलहा, कजरा लगायतका नदीहरू र कोशी नहर र पम्प नहरले यस नगरपालिकाका वडाहरू र अरू नगरपालिकाहरूसँग सिमा बनाएको छ ।
आर्थिक
यस नगरका अधिक्तम जनता कृषक छन् । साथै यस नगरपालिकाको अर्थतन्त्र भारतीय सिमानाबाट आयात निर्यातले पनि तोकेको छ । यहाँका जनता माछापालन, कुखुरापालन, पशुपालनमा आत्मनिर्भर पनि रहेको छ । यहाँ सहकारी तथा वित्तीय संस्थाका ?पमा श्रृजना फाइनेन्स लि., ग्लोबल बैङ्क लि., स्वावलम्बन, साना किसान, आईडियल सहकारी लगायतका रहेका छन् ।
यस नगरमा हाट बजारका ?पमा पातो, पत्थरगाडा, तरही, ब्रहमपुर, बनौला, सखुवा र अमरलत्ति हटिया रहेका छन् ।
यातायात
डाक्नेश्वरी नगरपालिकाका मुख्य द्वारकारूपमा कठौना–पानो सडक रहेको छ । यस पालिकाबाट बसद्वारा पातो – राजविराज, पातो – जनकपुर, पातो – काठमाण्डौ, पातो – सिरहा, पातो – विराटनगर जानको लागि व्यवस्था छ । .
स्वास्थ्य
यस डाक्नेश्वरी नगरपालिका अन्तर्गत विभिन्न वडाहरूमा गरी जम्मा ९ वटा स्वास्थ्य चौकी मध्ये ४ वटामा बर्थिङ्ग सेन्टर सञ्चालन गरिएको छ । यस नगरपालिका अन्तर्गत कुनै अस्पताल नभएकोले गर्दा वशेषज्ञ सेवा लिनको लागि गजेन्द्रनारायण सिंह सगरमाथा अञ्चल अस्पतालमा सेवा लिन सकिने छ । यस नगरपालिका अन्तर्गत रहेको पातो स्वास्थ्य चौकी तथा पत्थरगाडा स्वास्थ्य चौकीबाट एम्बुलेन्स सेवा संचालनमा रहेको छ ।
बिही
बिही नेपालको गण्डकी अञ्चलको गोर्खा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १९४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बिहीको जनसङ्ख्या ८३४ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
जनगाउँ जिल्ला
इतिहास
जनगाउँ जिल्ला ११ अक्टोबर २०१६ मा गठन भएको थियो, जनगाउँ तेलङ्गानामा ३१ नवगठित जिल्लासंग जिल्ला मुख्यालयको रूपमा बनाइयो। वारङ्गल जिल्लालाई पाँच जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो: वारङ्गल शहरी जिल्ला (अहिले हनुमकोण्ड जिल्ला), वारङ्गल ग्रामीण जिल्ला (अहिले वारङ्गल जिल्ला), जनगाउँ जिल्ला, जयशंकर जिल्ला र महबुबाद जिल्ला।
जनसाङ्ख्यिकी
भारतको २०११ को जनगणना अनुसार, जिल्लाको जनसङ्ख्या ५६६,३७६ छ। २०११ को जनगणना अनुसार, जनसङ्ख्याको ८५.०८% ले तेलुगु, १०.५६% लाम्बाडी र २.६५% उर्दू पहिलो भाषा बोल्छन्।
चित्रक पिट्टा
चित्रक पिट्टा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा हुडेड पिट्टा (Hooded Pitta) भनिन्छ ।
रायपुर, सप्तरी
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक नमुना गाँउ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
नेपालको बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या १०,२१४ रहेको छ । सदरमुकाम राजविराजभन्दा ८ कि.मि उत्तरमा अवस्थित रहेको यस गा.बि.स. को रूपनी बजार भएर महेन्द्र राजमार्ग गएको छ ।
लालबाग उपविभाग
लालबाग उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
दुर्गा थापा (पुन)
नेपाल प्रहरीमा '''डा. दुर्गा थापा (पुन)''' पहिलो महिला एआइजी हुन् । दन्त चिकित्सकका रूपमा ०४६ सालमा प्रहरी  संगठनमा प्रवेश गरेकी दुर्गा ०३५ को एसएलसी परीक्षामा बोर्ड थर्ड र छात्रातर्फ प्रथम भएकी हुन् ।
ढाका आबाहनी लिमिटेड
ढाका आवाहनी लिमिटेड पूर्व; आवाहानी क्रीडाचक्र  बङ्गलादेशको ढाका स्थित एक आधिकारिक फुटबल क्लब हो।
यो क्लब सन् १९७२ मा शेख मुजिबिर रहमानका जेठा छोरा शेख कमलले इकबल स्पोर्ट्स क्लबलाई पुनर्गठन गर्दै स्थापना गरिएको थियो। हाल सम्म यस क्लबले बङ्गलादेश प्रिमियर लिगको उपाधि सर्वाधिक ६ पटाक उचालेको छ।
इतिहास
यस क्लबले सन् १९७४ मा मुख्य घरेलु उपाधि हात पारेको थियो भने पछि यो क्लब ढाका लिगसँग पनि जोडिएको थियो। सन् २००७ मा बङ्गलादेश राष्ट्रिय फुटबल सङ्घले बङ्गलादेशमा बङ्गलादेश प्रिमियर लिगको शुरूवात गरेको थियो भने पहिलो संस्करणको लिग यस क्लबले जित्न सफल भएको थियो। ढाका आवहानी लिमिटेडले सन् २००८-०९, बि लिग र सन् २००९-१० को बङ्गलादेशी प्रिमियर लिगका संस्करणहरू लगातार ३ पटक हात पर्न सफल भएको थियो। एक संस्करणमा विश्राम गरेपछि ढाका आवहानी लिमिटेडले कार्यकालको चौँथो उपाधि सन् २०१२ बङ्गलादेश प्रिमियर लिग पनि जित्न सफल भएको थियो। केही वर्षसम्म उपाधि नजितेको ढाका आवहानी लिमिटेडले पुनः सन् २०१६ बङ्गलादेश फेडरेसन कप जित्न सफल भएको थियो। यस क्लबले सन् २०१६ बङ्गलादेश फुटबल प्रिमियर लिग पनि जितेको थियो। यो फुटबल क्लब अनुभवी प्रशिक्षक जोर्जी कोटनको मार्गदर्शनमा व्यवसायीक लिग जित्ने र नयाँ कीर्तिमन बनाउने पहिलो टोली बनेको थियो जुन यो क्लबको पाँचौ व्यवसायीक लिग उपाधि थियो। सन् २०१७ को बङ्गलादेश फेडेरेसन कप जित्दै ढाका आवहानी लिमिटेडले सन् २०१६-१७ संस्करणको शुरूवात गरेको थियो भने यस उपाधि जित्दै ढाका आवहानी लिमिटेडले कडा प्रतिस्पर्धी क्लब ढाका मोहम्मदीनल राखेको कीर्तिमानसँग बराबरी गरेको थियो जुन ढाका आवहानीका लागि १०अौँ बङ्गलादेश फेडेरेसन कप उपाधि हो। ५ जनवरी २०१८ का दिन ढाका आवहानी लिमिटेडले बङ्गलादेश प्रिमियर लिगको फाइनल खेलमा शेख जामाल धनमोण्डीलाई २ को विरुद्ध ० गोल अन्तरले हराउँदै कीर्तिमानी छैटौँ पटक उपाधि जित्न सफल भएको थियो। यो उपाधि यस क्लबले अमलेश सेनको नाममा समर्पित गरेका थिए जसले यस क्लबमा लागि पहिला खेलाडी र पछि एक कुशल प्रशिक्षकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए जसको सन् २०१७ अक्टोबरमा निधन भएको थियो।
घाउमा हरिभक्त कटुवाल
घाउमा हरिभक्त कटुवाल कणाद महषिर्द्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
सेखौना
सेखौना सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
नेपाल पिट्टा
नेपाल पिट्टा (Hydrornis nipalensis) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
ट्याङ्का
ट्याङ्का कपडा लगायतका व्यक्तिगत सामानहरू राख्नको लागि प्रयोग गरिने बाकस हो ।
चियापत्ती
चियापत्ती चियाको पातबाट बनाइने धुलो वा दानादार पदार्थ हो जुन चिया बनाउन प्रयोग गरिन्छ ।
लालकण्ठे लून
लालकण्ठे लून नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
बिहुँकोट
बिहुँकोट नेपालको धवलागिरि अञ्चलको बाग्लुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १३१३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बिहुँकोटको जनसङ्ख्या ६८४० छ। यस मध्य पुरुष ४५%, र महिला ५५% छन्।
बुद्धिसागर
बुद्धिराम चपाईं वा बुद्धिसागर को रूपमा लोकप्रिय नेपाली साहित्यका कवि र उपन्यासकार हुन् । उनी कर्नाली ब्लुज उपन्यासद्वारा चर्चामा आएका थिए ।
चन्द्रविन्दु
चन्द्रबिन्दु वृत्तको तल्लो आधा भित्र बिन्दुको रूप भएको एक डायक्रिटिक चिह्न हो। यो देवनागरी (ँ), बङ्गाली-आसामी (ँ), गुजराती (ँ), ओडिया (ଁ), तेलुगु (ఁ), जाभानीज (ꦀ) र अन्य लिपिहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
सूटकेस
सूटकेस व्यक्तिगत सामानहरू राखि साथमा लिई हिड्न मिल्ने खालको एक साधन हो ।
घाम डुबी तारा नउदाएको आकाश हुँ म
घाम डुबी तारा नउदाएको आकाश हुँ म भीमदर्शन रोकाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
छत्रपाटी निःशुल्क चिकित्सालय
तत्कालीन सञ्चार, यातायात तथा नहर मन्त्री गणेशमान सिंहबाट २०१६ साल जेठ १८मा मूल भवन शिलान्यास गरिएको हो। उक्त भवनको सिंहबाटै २०४८ साल माघ २५मा उदघाटन भएको हो।
यस चिकित्सालयमा आजभोली २४ घण्टा ( 24 hours) सेवा प्रदान गरिन्छ।
टिम्बुरबोटे काण्ड
टिम्बुरबोटे काण्ड वि.सं २०३१ पुष १ गते सोलुखुम्बु जिल्लाको तिङ्गला गाउँको टिम्बुरबोटे जङ्गलमा घटेको घटना हो। यस सरकारी दमनमा नेपाली कांग्रेसका १३ जना स्वतन्त्र सेनानीहरूको हत्या भएको थियो । यो घटना वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा २०३०/३१ सालमा नेपाली कांग्रेसले पंचायती व्यवस्थाविरुद्ध शसस्त्र क्रान्ति गरकै बेला घटेको थियो।
घटना
वि.सं. २०३१ पुष १ मा भएको टिम्बुरबोटे काण्डमा मारिने १३ स्वतन्त्र सेनानीमध्येका कमाण्डर यज्ञबहादुर थापा थिए । त्यसबखत कप्तान यज्ञबहादुर थापाको नेतृत्वमा भू.पू. सैनिकहरू लगायत ठूलो संख्यामा भारतको फारबिसगञ्ज, बथान बीरपुर र बनारसमा तलिम दिई लडाकूहरू तयार गरिएको थियो। तालीम प्राप्त लडाकुहरूको डरुड्ढाले पूर्वी पहाडी जिल्लाहरू कब्जा गर्दै स्थानीय सरकार गठन गर्दैअघि बढ्दै ओखलढुंगा पुग्यो। त्यसपछि सीमावर्ती सोलुखुम्बु जिल्लाको तिङ्गला जंगल बासस्थान बनाई क्रान्ति गरेका यी समूहलाई सरकारी पक्षले धरपकड गरी श्याम गुरुङ, पदम प्रकाश, राम-लक्ष्मण उपाध्याय आदि थुप्रै मारिए । महेश कोर्मोचा भने बच्न सफल भएका थिए। मार्च २, सन् २०१६ मा घटनाको ४१ वर्ष पश्चात यस काण्डमा मारिएका केही व्यक्तिहरूलाई सहिद घोषणा गरियो ।
हथिसर्वा
हथिसर्वा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
पाथीभरा गोल्डकप २०७४
दोस्रो पाथीभरा गोल्डकप २०७४ ताप्लेजुङ मा आयोजना हुने पाथीभरा गोल्डकपको दोस्रो संस्करण हो।भानु जन मावि,ताप्लेजुङ खेल मैदानमा आयोजना भएको यस फुटबल प्रतियोगिता साउन २२ गतेदेखि ३० गतेसम्म सञ्चालन भएको थियो।
मोफसलका १० युवा फुटबल क्लबहरूको सहभागीता रहेको यस प्रतियोगिताको उपाधि भने चर्च ब्वाइज युथ क्लब,काठमाडौंले जितेको थियो।साउन ३० गते सम्पन्न फाइनलमा सगरमाथा युवा क्लबलाई ३-० गोलअन्तरले पराजित गर्दै चर्च युथ क्लबले उपाधि जितेको थियो।
सहभागी टिमहरू
ताप्लेजुङ जिल्ला र आसपासका केही जिल्लाहरूको कुल १० क्लबहरूको सहभागीता रहेको थियो।
स्रोत
श्रेणी :पाथीभरा गोल्डकप श्रेणी :२०७४ नेपालमा फुटबल
रिकी पोन्टिङ
रिकी थमस पोन्टिङ (जन्म: सन् १९७४ डिसेम्बर १९) एक अस्ट्रेलियाली प्रशिक्षक, टेलिभिजन टिप्पणीकार तथा पूर्व क्रिकेट खेलाडी हुन्। पोन्टिङ अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय टोलीको 'स्वर्ण युग'को समयमा, सन् २००४ देखि सन् २०११ सम्म टेस्ट क्रिकेट र सन् २००२ देखि सन् २०११ को बिचमा एकदिवसीय क्रिकेटको कप्तान थिए। उनले कप्तानको रूपमा खेलेका ३२४ खेलहरूमा २२० जीत सहित अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट इतिहासमा सबैभन्दा सफल कप्तानहरू मध्ये एक हुन्।
चेपाङ जाति
आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको ५९ जनजातिमध्ये चेपाङ एक हो। २०६८ को जनगणना अनुसार चेपाङहरूको जनसङ्ख्या ६८,३९९ रहेको छ । यिनीहरू मकवानपुर, धादिङ, चितवन, गोरखा, लमजुङ र तनहुँ जिल्लाहरूमा छरिएका बसेका पाइन्छन्। चेपाङहरूको जीवन वनजङ्गल र जमिनसँग अति नजिकसँग जोडिएको छ । त्यसैले उनीहरूको बसोबास वनजङ्गल नजिक, भिरालो परेको जमीन, खोला नजिक छरिएर रहेको पाइन्छ । घरहरू सामान्यतया एकतले ढुङ्गा र माटोले बनेको र खरले छाएको पाइन्छ । कतिपय चेपाङहरूको घर भने काठ तथा जस्ता पाताले बनाइएको पनि पाइन्छ । चेपाङहरू आगन्तुकलाई अन्य समुदायसँग कम घुलमेल हुने र लज्जालु हुन्छन्। शारीरिक रूपमा होचा तर मांशपेसीदार हुन्छन्। उनीहरूको पुख्र्यौली पेशा खोरिया खेती नै हुन्। हाल आएर आधुनिक जीविकोपार्जनका माध्यमहरू कृषि, तरकारी खेती पशुपालन व्यापार व्यावसाय तर्फ पनि यी समुदाय उन्मुख छन्।
चेपाङहरूको पहिचान आफ्नो संस्कार, भेषभूषा, भाषा, संस्कृति एवम् परम्परागत सीपको आधारमा बनेको छ । चेपाङहरूको मुख्य बसोबास क्षेत्रमा च्यूरीको रूख पाइन्छ । यसले उनीहरूको पहिचान बोकेको पाइन्छ । वि. सं. २०३४ सालको तत्कालीन राजाको भ्रमणपछि उनीहरूले आफ्नो जातीय नाम चेपाङबाट प्रजा बनाए । जुन बेलामा सरकारको रूपमा बसेको राजा वीरेन्द्रले अति नै गरिबीको कारण ‘प्रजा भन्नू’ भनी आदेश गरे। २०३४ सालदेखि प्रजा विकास कार्यक्रम लागू पनि गरियो। तर चेपाङ अगुवा तथा अधिकारकर्मीहरूले आफ्नो जातीय पहिचानलाई मेटाउन नचाहेकोले गर्दा पछि आएर ‘चेपाङ हौँ’ भनी अगाडि बढ्न थाले। चेपाङहरूको आफ्नै मातृभाषा छ । यिनीहरूको भाषा भोट–बर्मेली परिवारसँग मिल्दोजिल्दो छ । परापूर्व कालदेखि आफ्ना दैनिक व्यावहारिक चलनमा आफ्नै भाषा (लैको) भाषा प्रयोग गरिन्थ्यो। चेपाङको आफ्नै भाषा भए पनि लिपि भने भने पाइएको छैन ।
चेपाङहरूको परम्परागत धर्म प्राकृतिक धर्म हो। जस अनुरूप चेपाङहरूले सिमेभुमे देखि रूखलाई सम्म पूजा गर्छन्। खेतीबाली लगाउनुभन्दा अगावै भुइँ झ्यासा (भूमि पूजा) गर्ने गरिन्छ । यो पूजा प्रायः माघ र फागुनमा गर्ने गरिन्छ । बाली पाकिसकेपछि सबैभन्दा पहिले नजिकको थानी भूमिलाई चढाइसकेपछि मात्र मकै खान्छन् भने निबुवा, बिमिरो, पिडाँलु, घैंया धान आदि चाहिँ छोनाम गरी पितृलाई नबुझाइकन खाँदैनन्। भदौमा पूजा गरिने छोनाम ‘न्वागी’ चेपाङहरूको सबैभन्दा ठूलो धार्मिक पूजा हो। कतिपय चेपाङले पछिल्लो समयमा क्रिश्चियन धर्म पनि अँगालेका छन। चेपाङहरू लोकसंस्कृतिमा धनी छन्। सङ्गीत र गीतको हिसाबले यिनमा थुप्रै विषयको लोकगीत र सङ्गीतको भण्डार छ । उनीहरू विवाह, चाडपर्व, सामाजिक जमघटमा विभिन्न भाकाका गीतहरू गाउँछन्। चेपाङहरू लोककथा, काव्य, उखान आदि जस्ता परम्परागत साहित्यमा पनि धनी छन्। यो भाषाको गीत पनि छ विन्राई लोककथाहरू परापूर्वकालदेखि पुर्खाले आफ्ना शाखा सन्तानहरूलाई सुनाइ आएका कथाहरू हुन्। पुस्तौं पुस्तासम्म एकदेखि अर्कोमा हस्तान्तरण हुँदै सर्दै जान्छ । यी विन्राईहरूमा पृथ्वीको सृष्टि, मानिसहरूको पृथ्वी, वनजङ्गल, पहाड पर्वत, जीवजन्तु आदिसँगको अन्तक्र्रिया, सम्बन्धको बारेमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । चेपाङहरूको परम्परागत भेषभूषामा महिलाको लागि गुन्यू–चोलो र पुरूषको लागि दौरा–कछाड र त्यसमा जाली भिरिएको स्टकोट हुन्छ । साथमा पछाडिपट्टि कम्मरमा काठको खुर्पीठ्याक भिरिएको हुन्छ । चेपाङहरूको परम्परागत गरगहनाको रूपमा मुगा, हारेमाला आदि छन्। हाल चेपाङ समुदायकामानिसहरूको पहिरनमा मिसावट आएको देखिन्छ । पुरूषहरू प्रायःजसो सर्ट, कट्टु, पाइन्ट, टोपी आदि लगाउँछन्। महिलाहरू लुंगी, ब्लाउज लगाउछन। कतिपय महिला र बालबालिकाहरू कुर्ता सुरुवाल र पाइन्ट, टी–सर्ट आदि पनि लगाउँछन्। प्राकृतिक सौन्दर्यता, जैविक विविधता र साँस्कृतिक विशिष्टताका कारण यस क्षेत्रमा पर्यटन विकासको ठूलो सम्भावना देखिन्छ।
कान्दी उपविभाग
कान्दी उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
तिलौराकोट
तिलौराकोट कपिलवस्तु जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति हो।
वैदिक संस्कृत
वैदिक संस्कृत भारोपेली भाषा परिवारको हिन्द-आर्य उपसमूहको प्राचीन भाषा थियो। यो वेद र सम्बन्धित साहित्यहरूमा प्रमाणित गरिएको छ। वैदिक संस्कृत भाषामा व्यापक प्राचीन साहित्य आधुनिक युगमा बाँचेको छ, र यो प्रोटो-भारोपेली र हिन्द-आर्य इतिहासको पुनर्निर्माणको लागि जानकारीको प्रमुख स्रोत भएको छ।
तिलौराकोट
विश्वप्रसिद्ध ऐतिहासिक र पुरातात्विक महत्त्वको तिलौराकोटलाई प्राचीन कपिलवस्तुका रूपमा चिनिन्छ। जिल्लाको कपिलवस्तु नगरपालिकास्थित शिवगढ गाउँसँगै रहेको तिलौराकोट भगवान् गौतमबुद्धले २९ वर्षबिताएको ठाउँ तथा उहाँका बुबा राजा शुद्धोधनको राजाप्रसाद हो। शान्तिका अग्रदूत भगवान् गौतमबुद्धसँग सम्बन्धित भएका कारण उक्त स्थल विश्वप्रसिद्ध भएको हो।
वैदिक संस्कृत
प्रारम्भिक वैदिक संस्कृत भाषा पाणिनि, अर्थात्, क्लासिक संस्कृत द्वारा परिभाषित भाषाको तुलनामा धेरै कम समानतापूर्ण थियो। हिन्दु धर्मको प्रारम्भिक उपनिषद र अन्तिम वैदिक साहित्यको भाषा शास्त्रीय संस्कृतमा पुग्छ।
तिलौराकोट
सदरमुकाम तौलिहवादेखि करिब तीन किलोमिटर उत्तर बाणगङ्गा नदीको किनारमा रहेको तिलौराकोटमा अहिले जीर्ण भइसकेका तीन वटा भग्नावशेष मात्र बाँकी छन्। यी तीनै वटा भग्नावशेषको अवस्था दयनीय छ।
वैदिक संस्कृत
इतिहास
प्रोटो-हिन्द-इरानी भाषाको प्रोटो-इरानी र प्रोटो-हिन्द-आर्य भाषामा विभाजन अनुमान गरिएको छ, भाषिक आधारमा, १८०० ईसा पूर्व वा त्यसभन्दा अघि भएको थियो। ऋग्वेदको सबैभन्दा पुरानो भजनको रचनाको मिति अस्पष्ट छ, सामान्यतया लगभग १५०० ईसापूर्व अनुमान गरिएको छ। ठूलो हिन्द-आर्य समूह भित्र वैदिक संस्कृत दर्दी भाषाहरूको प्रत्यक्ष पूर्वज हो।
तिलौराकोट
संरक्षणको अभावमा भग्नावशेषका इँटाहरू बेलाबेलामा उक्किएर खस्ने गरेका छन्। त्यस्तै प्राचीन भग्नावशेषका पर्खालहरू ढलेका छन् भने प्राचीन इँटा र ढुङ्गाहरू यत्रतत्र छरिएका छन्। तिलौराकोटभित्र मुख्य तीन भग्नावशेषका रूपमा दरबार, पूर्वी द्वार र पश्चिमी द्वार छन्।
वैदिक संस्कृत
इतिहास
प्रारम्भिक वैदिक संस्कृत भाषा पाणिनी, अर्थात्, क्लासिक संस्कृत द्वारा परिभाषित भाषाको तुलनामा धेरै कम समानतापूर्ण थियो। हिन्दु धर्मको प्रारम्भिक उपनिषद र अन्तिम वैदिक साहित्यको भाषा शास्त्रीय संस्कृतमा पुग्छ। वैदिक संस्कृत भाषाको अन्तिम रूपलाई शास्त्रीय संस्कृत रूपमा रूपान्तरण गर्ने श्रेय पाणिनीको अष्टाध्यायीलाई दिइन्छ, साथै पतञ्जलिको महाभाष्य र कात्यायनको टिप्पणीलाई श्रेय दिइएको छ।
पहिलो तीनलाई सामान्यतया सँगै समूहबद्ध गरिएको छ, जसमा चार वेदहरू समावेश भएका संहिताहरू: ऋग्वेद, अथर्ववेद, यजुर्वेद, सामवेद, जसले संस्कृतमा सबैभन्दा पुरानो ग्रन्थहरू र वैदिक धर्म दुवैको प्रामाणिक आधार, र पछिको धर्मलाई हिन्दू धर्म भनिन्छ। वैदिक भाषा भित्र पाँच कालानुक्रमिक रूपमा फरक स्तर पहिचान गर्न सकिन्छ:
रामपुर जमुवा
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या छ।
घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे
घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे भूपी शेरचनद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको कविता सङ्‌ग्रह हो। यो कविता सङ्‌ग्रहले साझा पुरस्कार (२०२६) प्राप्त गरेको थियो।
बिजौरा
बिजौरा नेपालको भेरी अञ्चलको सुर्खेत जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८५० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बिजौराको जनसङ्ख्या ४८८९ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
जगन्नाथ पण्डितराज
जगन्नाथ पण्डितराज उच्च कोटिका पूर्वीय विद्वान् हुन् । उनी कवि, समालोचक, साहित्यशास्त्रकार तथा वैयाकरण थिए । उनलाई महाकवि कालिदासपछिका उत्कृष्ट कविका रूपमा लिइन्छ । उनको साहित्यशास्त्रीय रचना रसगङ्गाधरबाट उनले उत्कृष्टता प्राप्त गरेको कुरा विद्वान्हरूले बताएका छन् । उनको प्रमुख ग्रन्थ रसगङ्गाधर नै हो । यस ग्रन्थमा काव्यविषयक विवेचन पाइन्छ । यसमा विशेषतः काव्यका लक्षण, भेद, रसका विषयमा मतमतान्तर तथा अलङ्कारका लक्षण, भेद जस्ता विषयमा सुन्दर दार्शनिक विवेचन गरिएको छ ।
नेपाली साङ्केतिक भाषा
नेपाली सांकेतिक भाषा (अथवा नेपाली साँकेतिक भाषा, अङ्ग्रेजी : Nepali Sign Language) नेपालको राष्ट्रिय सांकेतिक भाषा हो।
नेपाली सांकेतिक भाषाको इतिहास
नेपाली सांकेतिक भाषा एउटा नयाँ भाषा होला।
नेपाली सांकेतिक भाषाको सामाजिक अवस्था
नेपालमा बहिकाहरूले धेरैजसो मातृभाषा जस्तै प्राकृतिक रूपले नेपाली राष्ट्रिय सांकेतिक भाषा सिक्न पाउँदैनन्। स्यायद बहिकाहरूको प्रतिशत मात्र अर्को बहिकाहरू हिने परिवारमा जन्मिन्छन्। यस माथि, गाउँ-गाउँमा बस्ने बहिकाहरू धेरैजसो नेपाली सांकेतिक भाषा बोल्ने बहिकाहरूलाई भेट्ने मौका पाउँदैनन्।
नेपाली सांकेतिक भाषाको ऐतिहासिक वंशविज्ञान
नेपाली सांकेतिक भाषाको ऐतिहासिक वंशको बारामा तिन वटा प्रचलित सिद्धान्त छन्।
(१) नेपाली सांकेतिक भाषा भारतीय सांकेतिक भाषासँग एकै भाषापरिवारमा सम्बन्धित छ (Woodward १९९३)
(२) नेपाली सांकेतिक भाषा, दिल्ली सांकेतिक भाषा, मुम्बाई सांकेतिक भाषा आदि जस्तै, भारतीय सांकेतिक भाषा(अथवा Indo-Pakistani Sign Language)को एउटा बोली मात्र हो (Zeshan २००३, २००५ )
(३)नेपाली सांकेतिक भाषा र भारतीय सांकेतिक भाषा भाषापारिवारिक सम्बन्ध छैन। यो सिद्धान्त अनुसार दुईटा सम्भावना छ। One likely alternative is that Nepali Sign Language was never a member of a proposed Indo-Pakistani Sign Language family, and all supposed cognate signs are either the result of borrowing (remember that English despite its extremely high percentage of Romance loanwords remains a Germanic language), or a shared South Asian gestural base (which Zeshan herself alludes to as an area which needs further research (Zeshan २००५: ३२२)[१०], or of chance similarity. Another likely alternate conclusion is that, although Nepali Sign Language may have at one time been a part of such a family, subsequent rapid evolution (such as also seen in "new" emerging sign languages such as Nicaraguan Sign Language ) has so modified the language that it can no longer be considered as such (Morgan २०१२)
नेपालको अन्य सांकेतिक भाषाहरू
नेपाली सांकेतिक भाषा बाहेक, नेपालमा तिन वटा गाउँको सांकेतिक भाषा (अङ्ग्रेजी : village sign languages) यी तिन वटा सांकेतिक भाषा (१) Jhankot सांकेतिक भाषा (अङ्ग्रेजी : Jhankot Sign Language), (२) जुम्ला सांकेतिक भाषा (अङ्ग्रेजी : Jumla Sign Language), र (३) घान्द्रुक सांकेतिक भाषा (अङ्ग्रेजी : Ghandruk Sign Language) हुन्। यद्यपि यी सांकेतिक भाषाहरूको बारेमा अहिलेसम्मा खस अनुसन्धान छैन, तैपनि राष्ट्रिय नेपाली सांकेतिक भाषा मत्र बोल्ने बहिराहरूको लागि बुझ्न धेरै गाह्रो भएको हुनाले, अलग्गै भाषा मान्नुपर्छ होला।
ट्युनिसिया
ट्युनिसिया अफ़्रिका महादेशमा पर्ने एक देश हो।
सानोठिमी क्याम्पस
सानोठिमी क्याम्पस नेपालको एक प्रमुख शैक्षिक क्याम्पस हो। यो भक्तपुर जिल्लाको मध्यपुर ठिमी नगरपालिका को मध्यभागमा स्थित छ।
शैक्षिक कार्यक्रम
यस क्याम्पसमा स्नातक तथा स्नातकोत्तर तहमा विभिन्न विषय पठन पाठन हुने गरेका छन्।
इतिहास
सानोठिमी क्याम्पस राष्ट्रिय व्यवसायिक प्रशिक्षण केन्द्र (NVTC) को नाममा व्यवसायिक प्राविधिक र शिक्षक उत्पादन गर्ने उद्देश्य लिएर वि.सं. २०२४ मा स्थापित भएको थियो। पछि २०२९ मा यस क्याम्पस कार्यान्वयन राष्ट्रिय शिक्षा प्रणाली योजना (NESP-२००८) पछि सानोठिमी क्याम्पस को नाम मा त्रिभुवन विश्वविद्यालय सँग आबद्ध थियो। यो स्कूल स्तर मा भर्खरै पाठ्यक्रम (२०२८) अनुसार व्यावसायिक शिक्षा लागि तालिम प्राप्त शिक्षकहरू उत्पादन गर्न थाले। २०३८ मा NESP हामी शिक्षण विषयगत लागि प्रकृति र weightage परिवर्तन गरिएको छ, समीक्षा गरिएको छ, र कम जोड व्यावसायिक शिक्षा दिइएको थियो। फलस्वरूप, व्यावसायिक शिक्षा मा विद्यार्थी सङ्ख्या परिसर अब सम्म स्नातक र स्नातकोत्तरको अध्ययन तह मा सामान्य शिक्षा कार्यक्रम चलाउन थाले त्यसपछि घटेको थियो।
सूचना प्रविधि शिक्षा
सार्वजनिक विद्यालयहरूमा सूचना प्रविधि शिक्षाको विस्तार गर्न शैक्षिक जनशक्ति उत्पादन गर्ने उद्देश्यले यस क्याम्पसले सूचना प्रविधि शिक्षा (ICT Education) विषयमा ३ वर्षे बि. एड. र स्नाकोत्तर तह सूचना तथा सञ्चार प्रविधि शिक्षा (M. ICTED) २ वर्षे एम. एड. तहको औपचारिक अध्यापन सुरू गरेको छ।
सग्रामपुर
सग्रामपुर सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
जयशङ्कर भुपालपल्ली जिल्ला
जयशङ्कर भुपालपल्ली जिल्ला भारतको तेलङ्गाना राज्यको एउटा जिल्ला हो। जिल्ला सदरमुकाम भुपालपल्लीमा अवस्थित छ। यो राज्यमा जिल्लाहरूको पुनर्गठन हुनु अघि पहिलेको वारङ्गल र करीमनगर जिल्लाको एक हिस्सा थियो। जिल्लाले करीमनगर, मन्चेरियल, पेड्डापल्ली, हनुमकोण्ड, वारङ्गल, र मुलुगु जिल्लाहरू र महाराष्ट्र र छत्तीसगढको राज्य सीमासँग सिमानाहरू साझा गर्दछ।
भूगोल
जिल्ला ६,१७५ वर्ग किलोमिटर (२,३८४ वर्ग माइल) को क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। जयशङ्कर जिल्लाले उत्तरमा मन्चेरियल जिल्ला र महाराष्ट्रको गडचिरोली जिल्ला, उत्तर-पूर्वमा छत्तीसगढको बीजापुर जिल्ला, दक्षिण-पूर्वमा मुलुगु जिल्ला, दक्षिणमा वारङ्गल जिल्ला, पश्चिममा हनुमकोण्डर पेड्डापल्ली जिल्लाहरूद्वारा घेरिएको छ।
जनसाङ्ख्यिकी
भारतको २०११ को जनगणना अनुसार, जिल्लाको जनसङ्ख्या ४१०,९६३ छ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरूले क्रमशः जनसङ्ख्याको २२.२१% र ८.७०% ओगटेका छन्। हिन्दुहरू जनसङ्ख्याको ९६.२१% छन्, जबकि मुस्लिमहरू जनसङ्ख्याको २.९५% छन्। २०११ को जनगणनाको समयमा, जिल्लाको ९५.४१% ले तेलुगु, २.०९% उर्दू र १.७६% लाम्बाडी आफ्नो पहिलो भाषा बोल्छन्।
कटहरको तरकारी
रुख कटहर
औरही, महोत्तरी
औरही नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
चकलाभरिको घाम
चकलाभरिको घाम रत्न थापाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास
बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास (बिम्सटेक) बङ्गालको खाडीका नजिकका तथा यसको उपभोगकर्ता दक्षिण एसियाली तथा दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोग सङ्गठन हो । यसका सदस्य राष्ट्रहरूमा नेपाल, भारत, म्यानमार, श्रीलङ्का, थाइल्याण्ड, भुटान र बङ्गलादेश पर्छन ।
पृष्ठभूमि
०६ जुन १९९७ मा थाइल्याण्डको बैङ्ककमा बिस्टेक (बङ्गलादेश, भारत, श्रीलङ्का र थाइल्याण्ड आर्थिक सहयोग) नामक एक समूह गठन भयो । २२ डिसेम्बर १९९७ मा म्यानमार पनि यस समुहको सदस्य राष्ट्र भएपछी यसको नाम परिवर्तन भई बिम्सटेक (बङ्गलादेश, भारत, म्यानमार, श्रीलङ्का र थाइल्याण्ड आर्थिक सहयोग) भयो । फेब्रुअरी २००४ मा नेपाल र भुटान पनि यस समुहको सदस्य राष्ट्र भए । ३१ जुलाई २००४ मा बैङ्ककमा यसको पहिलो सम्मेलनमा यसको नाम परिवर्तन गरी बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास (बिम्सटेक) बनाइयो ।
इसं २०१४ मा बङ्गलादेशको ढाकामा यसको स्थायी सचिवालय स्थापना गरियो ।
चितवन उपत्यका
नेपालको मध्य भागमा पर्ने चितवन उपत्यकालाई नारायणी पूर्वी राप्ती उपत्यका पनि भनिन्छ । पुर्वमा मकवानपुर जिल्लाको हेटौडा देखि पश्चिममा दाउन्ने पहाड तथा दक्षिणमामा माडी उपत्यका छुटयाउने चुरे श्रृङखलासम्म फैलिएको यो उपत्यका नेपालको केन्द्र भागमा पर्दछ । दुई मुख्य नदीहरू नरायणी उत्तरबाट पश्चिम तर्फ बगेको छ भने राप्ती पूर्वबाट मध्यभाग हुँदै पश्चिम पुगेर नारायणीमा मिल्न पुगेको छ । यी दुई प्रमुख नदी बाहेक उपत्यकाको पुर्वमा लोथर र मनहरी खोलाहरू प्रवाहीत भई राप्ती नदीमा मिसीएका छन । त्यसै गरी मध्य भागमा बुढी राप्ती खगेरी अदी खोलाहरू प्रवाहीत हुदै राप्तीनदीमा मिसिएका छन । त्यसै गरी पश्चिम क्षेत्रमा केरूङगा खोला राप्तीमा मिसीएको छ भने भरतपुर नगर क्षेत्रको जंगलबाट निस्केर नारायणगढ बजार हुदै पुङ्गी खोला नारायणी नदीमा मिसीएको छ । जुगेडी खोला लब्धीखोला लगायतका अरू खोला पनि नारायणी नदीमा मिसिएका छन् । त्यसै गरी नारायणी नदी पारी पट्टीको क्षेत्रमा बढी नदी खोला चितवन उपत्यकामा रहेका छन् । राम्रै जल प्रवाह भएका विनयी खोला, अरूण खोला, गिरवारी खोला साथै साना खोला जयश्री, झरे, बहुलाह, ज्यामिरे लगायत पनि पश्चिमबाट पूर्वी भागमा बगी नारायणी नदीमा मिल्दछन् । चितवन उपत्यकामा नन्दभाउजु ताल, बिस हजारी ताल लगायतका सानठुला थुप्रै ताल तथा पोखरी समेत रहेका छन् । यहाँको बिसहजारी ताल विश्व प्रसिद्ध सिमसार क्षेत्र समेत हो । ठुलो भुभाग जङ्गलै जङ्गलले ढाकिएको चितवन उपत्यका जैविक विविधतामा धनी मानिन्छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मुख्य संरक्षित क्षेत्र समेत यसै उपत्यकामा रहेकाले यो उपत्यका काठमाडौँ उपत्यका र पोखरा उपत्यका पछि नेपालकै तेश्रो ठुलो पर्यटकीय गन्तव्य हो ।
अवस्थिति
वर्तमान नेपालमा चितवन उपत्यकाको भूभाग दुई प्रदेश प्रदेश नं. ३ र प्रदेश नं. ४ तथा तीन जिल्ला चितवन, नवलपरासी तथा मकवानपुरका प्रशासनिक विभाजनमा परेको छ । पूर्वको हेटौडाबाट शुरू भई पश्चिम दाउन्ने पहाडको फेदी दुम्कीवाससम्म तथा उत्तरमा माहाभारत र दक्षिण चुरेसम्म केही चाक्लो र कतै साङ्गुरो हुँदै यो उपत्यका फैलिएको छ । नारायणी नदी पश्चिमको भूभाग नवलपरासी जिल्ला तथा नारायणी नदीको पुर्वपट्टी चितवन जिल्ला तथा सुदुर पुर्वी क्षेत्रमा मकवानपुर जिल्लाको रूपमा रहेको छ । अत्यन्त उब्जाउ जमीन तथा पर्याप्त जलक्षेत्र रहेको चितवन उपत्यकाको मुख्य केन्द्रीय चितवन जिल्लाको भूभाग जङ्गल कटान गरी वि.सं. २०१४ सालदेखि मानव बसोवासका लागि खुल्ला गरिएको हो । चितवन उपत्यकामा मुख्य दुई नहर प्रणाली खगेरी र नारायणी लिफ्ट सिंचाइ योजना वाहेक अन्य साना ठुला नहर तथा कुला प्रणालीहरू खेतबारी सिंचित गर्न उपयोग गरिएका छन् । कृषि उद्यममा उपत्यकालाई अग्रणी मानिन्छ ।
यातायात
नेपालको पूर्वपश्चिम जोड्ने महेन्द्र राजमार्गको लामो खण्ड (झण्डै १४० कि.मी) यस उपत्यकाको हेटौडा देखी दुम्कीवास सम्म पर्दछ । हाल चल्तीमा कम रहेपनि नेपालकै पुरानो उत्तर दक्षीण राजमार्ग त्रिभुवन राजपथ यसै उपत्यका को पुर्वीक्षेत्र हेटौडा हुदै काठमाण्डौ गएको छ भने उपत्यका लाई काठमाण्डौ र पोखरा उपत्यका तथा देशको पहाडी क्षेत्र जोडने अत्यन्त चल्तीको नारयणगढ मुग्लिङ सडक रहेको छ । साथमा भरतपुर रामपुर भरतपुर माडी सडक को भरतपुर पटीहानी खण्ड हेटौडा हर्नामाडी टांडी (रत्ननगर) सोराहा लगायतका साहायक मार्ग पक्की रहेका छन । त्यसै गरी भरतपुर हेटौडा तथा रत्ननगर नगरपालिका भित्रका शहरी सडक सञ्जालको ठुलो हिस्सा पक्की रहेको छ । त्यसवाहेक कावसोती पहाडी क्षेत्र सडक भरतपुर शक्तीखोर उपरदाङगढी‎ सहायक सडक मार्ग टाडी विरेन्द्रनगर शक्तीखोर सडक भरतपुर मेघोली सडक को केही खण्ड हेटौडा फापरवारी सडक कान्ती राजपथ लगायत ठुला कच्ची सडक मार्गले उपत्यका अन्य क्षेत्रसँग जोडीएको छ ।
शहरी क्षेत्र
संचारका सबै (फोन,फ्याक्स,इमेल,इन्टरनेट) सुबिधा यस उपत्यका को सहरी क्षेत्रमा उपलब्ध छ । चितवन उपत्यका मा ठुला सना थुप्रै वाणीज्य केन्द्र रहेका छन । उद्योग वाणीज्यको राम्रै विकास भएको यस उपत्यका मा तिन नगरपालिका भरतपुर,हेटौडा र रत्ननगर रहेका छन । भरतपुर हेटौडा लगायतका ठुला वाणीज्य तथा उद्योग क्षेत्र मध्यम खालका रत्न नगर, पर्सा (खैरहनी) मनहरी रामपुर, गितानगर पार्वतीपुर , गैडाकोट रजहर,कावासोती , चोरमारा ,अरूण खोला , तथा दुम्कीवास लगायतका केन्द्रले उपत्यका तथा त्यस वरपरका अञ्चल जिल्ला का जनतालाई वाणीज्य सेवा दिई रहेका छन । उपत्यका को झन्डै केन्द्रमा रहेको भरतपुर नगरपालिका उपत्यका को सबै भन्दा ठुलो सहर हो । १२५१११ जनसङ्ख्या रहेको यो सहर नेपालकै काठमाण्डौ,पोखरा,ललीतपुर,विराटनगर,विरगंज तथा धरान पछीको सातौ ठुलो सहर हो ।
अङ्ग्रेजी वर्णमाला
आधुनिक अंग्रेजी वर्णमाला मा २६ वटा वर्ण (अक्षर) छन।
अङ्ग्रेजी रोमन लिपि (Roman Script) मा लेखिन्छ।
राजगरुड
राजगरुड नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको प्रजाति हो। यो चरालाई एक भ्रमणकारी चराका रूपमा पनि लिन सकिन्छ। यो प्रकारको चराहरूको मुख्य बसोबासको क्षेत्रका रूपमा एसिया तथा अफ्रिका लाई लिन सकिन्छ। यो जातिको चराको सबैभन्दा ठूलो बसोबास क्षेत्रका रूपमा भारतलाई लिन सकिन्छ। भारतको आसाममा निकै ठूलो सङ्ख्यामा रहेको यस राजगरुड जातिको चरा भारतकै बगलपुरमा पनि लगभग ४०० को दरमा रहेको छ। यस्तै कम्बोडियामा समेत राजगरुडको सङ्ख्या केही रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको छ।
परिचय
राजगरुड एउटा ठूलो शारीरिक बनोट हुने विशाल खाले चरा हो। यस चराको औसत उचाइ लगभग 145-150 cm हुने गर्दछ। भने औसत लम्बाई 136 cm हुने गर्दछ। यस्तै यो चरा उड्ने क्रममा पखेता फिजाउँदा 250 cm लामो हुने गर्दछ। यस राजगरुडको औसत तौल लगभग 8 to 11 kg जति हुने गर्दछ।
बिजौरी
बिजौरी नेपालको राप्ती अञ्चलको दाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा २२१८ वटा घर छन्।
भूगोल
यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो । समुद्र सतह भन्दा यो ठाउँ ६३३ मिटर (२०७६ फुट) माथि पर्दछ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बिजौरीको जनसङ्ख्या १२,०६४ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
कुलमान घिसिङ
कुलमान घिसिङ नेपाल विद्युत प्राधिकरणका पूर्व प्रबन्ध निर्देशक हुन्।
परिवार र प्रारम्भिक जीवन
रामेछापको दुर्गम गाउँ बेथान मा जन्मिएका कुलमानको प्राथमिक शिक्षा गाउँमै वित्यो। ५ कक्षा पास गरेपछि उनी दाजुहरुसँग काठमाडौँ आएपछि बालसेवा माध्यमिक विद्यालयमा र पछि अमरआस बोर्डिङ स्कुलमा पढे। अस्कल क्याम्पसबाट आईएस्सी गरेपछि उनी छात्रवृत्तिमा भारतमा जम्सेदपुरबाट सन् १९९४ मा विद्युतीय इन्जिनियरिङ गरे। पुल्चोक क्याम्पसबाट पावर सिस्टम इन्जिनियरिङमा मास्टर्स गर्दा ‘इन्टिग्रेटेड रिसोर्स प्लानिङ विथ डिमाण्ड साइड म्यानेजमेन्ट’मा थेसिस गरेका उनले पोखरा विश्वविद्यालयबाट इएमबीए पनि गरेका छन्।
पेशागत यात्रा
सन् १९९४ मा इन्जिनियरिङ् सकेपछि करिव ०५१ तिर उनी स्वदेश फर्केर नेपाल विद्युत प्राधिकरणमा सातौँ तहको इन्जिनियर भए ।
चिलिमे हाइड्रो पावरको प्रबन्ध निर्देशक
प्राधिकरणमा काम गर्दागर्दै कुलमानले रसुवाको चिलिमे जल विद्युत परियोजनाको जिम्मेवारी पाए । चिलिमे हाइड्रो पावरको प्रबन्ध निर्देशक हुँदा चिलिमेकै आम्दानीबाट तीन वटा अन्य आयोजनाहरूको निर्माण सुरु गरेका थिए। पछि कुलमान आयोजनाबाट हटाइएर प्राधिकरणको केन्द्रमा आएपछि उनले करिब दुई वर्षसम्म कुनै जिम्मेवारी पाएनन् ।
प्राधिकरणको प्रबन्ध निर्देशक
११औ तहका कर्मचारी रहेका घिसिङ सन् २०१६ सेप्टेम्बरमा नेपाल विद्युत प्राधिकरणको प्रबन्ध निर्देशक नियुक्त भए।
लोडसेडिङबाट मुक्ति
घिसिङ कार्यकारी निर्देशक नियुक्त हुने वर्षमा सुक्खायाममा १८ घण्टासम्म पनि लोडसेडिङ गर्नुपर्ने अवस्था थियो । घिसिङ नेपाल विद्युत प्राधीकरणको प्रवन्ध निर्देशक पदमा सेप्टेम्बरमा नियुक्त भए भने नियुक्त भएको दोस्रो महिना अर्थात् अक्टोबर-३० (२०७३ कात्तिक १४- लक्ष्मी पूजा) मा काठमाडौँबाट लोडसेडिङ मुक्त गर्ने कार्य परीक्षणको रूपमा शुरु गरे । सो परीक्षण सफल भएको आधरमा २०७३ चैत्र १ देखि देशव्यापी रूपमा लोडसेडिङ्ग अन्त्य गर्न उनी सफल भए ।
घाटामा रहेको विद्युत प्राधिकरणलाई नाफा
चार वर्षअघि करिब ३५ अर्ब सञ्चित घाटामा रहेको प्राधिकरण कुलमानको नेतृत्वमा आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा सरकारी संस्थानमध्ये सबैभन्दा बढी नाफा कमाउने कार्यालय बनेको थियो ।
विद्युत चुहावटमा कमी
चार वर्षअघि प्रणालीमा रहेको करिब २६ प्रतिशत विद्युत् चुहावटलाई १५ प्रतिशतमा झार्नु घिसिङ कार्यकालको अर्को उपलब्धि हो ।
रुग्ण आयोजना सम्पन्न
घिसिङले ६० मेगावाटको त्रिशूली थ्रीए, चमेलिया र कुलेखानी–३ जस्ता रुग्ण आयोजना सम्पन्न गराए । घिसिङले आफ्नो कार्यकालमा पनि ४ सय ५६ मेगावाटको माथिल्लो तामाकोसी आयोजना भने पूरा भएन । निर्माण सकिने अन्तिम चरणमा रहेको आयोजना कोभिड–१९ का कारण अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरू उपस्थित हुन नसक्दा परीक्षणमा जान पाएको छैन ।
देउखुरी
देउखुरी नेपालको लुम्बिनी प्रदेशको प्रादेशिक राजधानी हो जसको निर्णय २०७७ असोज २० गते भएको थियो। दाङ उपत्यकाको भित्री तराईमा देखुरी क्षेत्र बनाइनेछ। राप्ती गाउँपालिका, गढवा गाउँपालिका र शीतगङ्गा नगरपालिका लाई मिलाएर राजधानी बनाइनेछ। तीन स्थानीय तह अहिले दुई फरक जिल्ला दाङ र अर्घाखाँची जिल्लामा रहेका छन्। योजनाबद्ध सहर राप्ती नदीको किनारमा अवस्थित छ।
सुनुवार पोसाक
सुनुवार (कोइँच) पोसाक प्राचिन समयमा फुल, फल, चराको प्वाख, दुम्सी काडा, बहुमुल्य पत्थरआदिको प्रयोक गर्ने गर्थे भने अहिलेको नया मोडन युग मा महिलाहरूले सुनका ढुग्री, मुन्द्री, पोते, बुलाकी, माडवाडी, चेप्टेसुन, बग्मुखे चादीका चुरा, चादीका कल्ली, कम्पनि-अठानी-चरानी माला, नौ-गेढी, गुन्युचोलो, पटुका, पच्छेउरि, कुप्नी, जालीरुमाल र पुरुषहरूले भने दौरा, सुरुवाल, भोटो, जालीरुमाल आदि लगाउने गर्दछन । प्राचिन युगमा आफैले बुनेर लगाउने गर्दथे । महत्तोपुर्ण सुनुवार महिला, दिदि, बहिनिहरूलाई बिबहिता र अबिबहित गरगहनाहरु र सुनुवार पोशाकबाट सजिलै चिन्ना सकिन्छ।  कारण: पहिले सुनुवार महिलाहरू थोरै भएकोले चोरेर लैजाने चलन थियो र उनीहरू बच्चामै बिबाह गर्ने चलन पनि थियो र  नगर्नेहरू पनि बिबाहित जस्तै गरगहना र लुगा लगाएर आफुलाई बिबाहित जस्तै गर्थे। नेपालको एक मात्रै जाति हो जुन आफ्नु सस्कृति परम्परा अनुसार लुगा र गरगहनाले बिबहित र अबिबाहित चिनेने तर अहिलेको युगमा यसलाई त्यति महत्य दिईएको छैन बिबाहित र अबिबाहित पनि चिन्न गाह्रो हुन्छ।  तर पनि ६० र ७०  वर्ष पुगेका महिलाहरूले अझ सम्म आफू बिबाहित भैसकेका जस्ता प्रतिकहरु लगाउने गर्छन।
महिला गरगहन:
महिला पोशाक:
पुरुष पोशाक:
सुनुवार पोशाक चण्डी पर्वमा मात्रै लगाउने गर्थे।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
सुनुवार पोसाक
चक्र कवितातरङ्गिणी
चक्र कवितातरङ्गिणी चक्रपाणि चालिसेद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
चिसो चूहृलो
चिसो चूहृलो बालकृष्ण समद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
रुपनगर
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या छ।
विज्ञानका शाखाहरु
विज्ञानका शाखाहरूको बारेमा केही संक्षिप्त जानकारी:-
डेमोग्राफी
डेमोग्राफी (Demography) : विज्ञानको यस शाखालाई जनांकिकी भन्छन्। जनसङ्ख्याको दशाहरू माथि विश्लेषण गर्ने शाखा जसले जन्म, मृत्यु, रोग आदिको आँकडाहरूको वर्णन र विश्लेषण गर्ने विज्ञान।
इकोलोजी
इकोलोजी (Ecology) : विज्ञानको यस शाखालाई परिस्थितिकी भन्छन्। यस अन्तर्गत जीवहरू अनि वनस्पतिहरूको प्रकृति सम्बन्धित कुराहरूमाथि अध्ययन गरिन्छ।
एन्टोमोलोजी
एन्टोमोलोज (Entomology) : विज्ञानको यस शाखालाई किरा विज्ञान भनिन्छ। यस अन्तर्गत किरा पतंगा आदिहरूको अध्ययन गरिन्छ।
एपीडिमियोलोजी
एपीडिमियोलोजी (Epidemeology) : यो विज्ञान शाखा रोगहरूको अध्ययन अनि त्यसको कसरी निदान गर्ने त्यस सम्बन्धित छ।
एथनोलोजी
एथनोलोजी (Ethnology) : मानव प्रजातिहरू अनि तिनका पारिस्परिक सम्बन्ध, क्षेत्रिय विवरण आदिको अध्ययन गर्ने शाखा।
विजय खर्क
विजय खर्क नेपालको सगरमाथा अञ्चलको खोटाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५३० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार विजय खर्कको जनसङ्ख्या २७६९ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।