cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
शिवराज पन्त
शिवराज पन्त
२०१७ पुस १ को कू पछि पक्राउ परेका पन्त २०१९ सालमा छुटेका थिए । पन्त पछि पंचायत प्रवेश गरेका थिए । शिवराज पन्त २०४४ सालमा राष्ट्रिय पंचायतको सदस्य बनेका थिए । कैलालीको अत्तरियामा बसोबास रहेका पन्तले २०५७ सालमा आफ्नो घरमा रहेका कमैया मुक्त गरेर कमैया मुक्ति आन्दोलनलाई सघाएका थिए ।
ठूलो डुन्डुल
ठूलो डुन्डुल (Glaucidium cuculoides) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा "एसियन बार्ड आउलेट" (Asian Barred Owlet) भनिन्छ ।
भारोपेली भाषा परिवार
भारोपेली भाषा परिवार युरोप, इरानी पठार, र उत्तरी भारतीय उपमहाद्वीपमा बसोबास गर्ने मानिसहरू बोल्ने भाषा परिवार हो। यस परिवारका केही युरोपेली भाषाहरू, अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली, पोर्तुगाली, रुसी, डच र स्पेनी, आधुनिक कालमा उपनिवेशवादको माध्यमबाट विस्तार भएका छन् र अहिले धेरै महाद्वीपहरूमा बोलिन्छन्। भारोपेली भाषा परिवारलाई धेरै शाखा वा उप-परिवारहरूमा विभाजित गरिएको छ, जसमध्ये आज पनि जीवित भाषाहरू भएका आठ समूहहरू छन्: अल्बेनियन्, आर्मेनियाली, बाल्टो-स्लाभिक, सेल्टिक, जर्मनिक, हेलेनिक, हिन्द-इरानी, र इटालिक; र अन्य नौ उपविभागहरू जुन अहिले लोप भइसकेका छन्।
आज, सबैभन्दा धेरै देशी वक्ताहरू भएका व्यक्तिगत भारोपेली भाषाहरू अङ्ग्रेजी, हिन्दी-उर्दू, स्पेनी, बङ्गाली, फ्रान्सेली, रुसी, पोर्तुगाली, जर्मनेली र पन्जाबी हुन्, प्रत्येक १०० मिलियन मातृभाषी वक्ताहरू छन्; अरू धेरै साना छन् र लोप हुने खतरामा छन्। कुल मिलाएर, विश्वको जनसङ्ख्याको ४६% (३.२ बिलियन मानिसहरू) ले पहिलो भाषाको रूपमा भारोपेली भाषा बोल्छन् - जुन कुनै पनि भाषा परिवारमा सबैभन्दा धेरै हो। संसारमा लगभग ४४५ जीवित भारोपेली भाषाहरू छन्, जसमध्ये दुई तिहाइ (३१३) भन्दा बढी हिन्द-इरानी शाखासँग सम्बन्धित छन्।
भाषाविज्ञान
१६औँ शताब्दीको दौडान, भारतीय उपमहाद्वीपमा युरोपेली आगन्तुकहरूले हिन्द-इरानी, इरानी र युरोपेली भाषाहरूमा समानताहरू देख्न थाले। १५८३ मा, अङ्ग्रेजी जेसुइट मिसनरी र कोङ्कणी विद्वान थोमस स्टीफन्सले गोवाबाट आफ्नो भाइलाई एउटा पत्र लेखेका थिएँ जसमा उनले भारतीय भाषाहरू र ग्रीक र ल्याटिन बीचको समानताहरू उल्लेख गरे।
वर्गीकरण
भारोपेली भाषा परिवारलाई सामान्यतया आठ वटा शाखामा विभाजन गरिएको छ:
वर्तमान वितरण
आज, भारोपेली भाषाहरू सबै बसोबास भएका महाद्वीपहरूमा अरबौं देशी वक्ताहरूले बोल्छन्, जुन कुनै पनि मान्यता प्राप्त भाषा परिवारको लागि अहिलेसम्मको सबैभन्दा ठुलो सङ्ख्या हो। एथनोलोजिस्ट अनुसार सबैभन्दा धेरै वक्ताहरूको सङ्ख्या भएका २० भाषाहरू मध्ये, १० भारोपेली हुन्: अङ्ग्रेजी, हिन्दुस्तानी, स्पेनी, बङ्गाली, फ्रान्सेली, रुसी, पोर्तुगाली, जर्मनेली, फारसी र पन्जाबी, प्रत्येक १०० मिलियन वा बढी स्पिकरहरू भएका छन्। थप रूपमा, विश्वभरका करोडौं व्यक्तिहरूले भारोपेली भाषाहरूलाई माध्यमिक वा तृतीयक भाषाहरूको रूपमा अध्ययन गर्छन्, जसमा पूर्ण रूपमा फरक भाषा परिवार र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि भएका संस्कृतिहरू समावेश छन् — त्यहाँ अङ्ग्रेजी भाषाका करिब ६० करोड सिक्नेहरू छन्।
गलकोट राज्य
गलकोट बागलुङ जिल्लाको ऐतिहासिक स्थल हो । यहाँ एक हजार १०० फिट अग्लो स्थानमा घुम्टेको लेक छ । यो लेकबाहेक ऐतिहासिक गलकोटे राजाको दरबार, गाजाको दह, गाइघाटको झरना, हटियाको कोतदरबार, दर्जनौं ठाउँमा रहेका गुफा, दरमखोलालगायत यहाँका आकर्षण हुन् । बागलुङ सदरमुकामदेखि १० कोष पश्चिममा रहेको गलकोट क्षेत्रभित्र १६ गाविस छन् । चौबीसी राज्य हुँदा गलकोटे राजाले शासन गरेको स्थान भएकाले पनि उक्त स्थान ऐतिहासिक हिसाबले महत्त्वपूर्ण छ । प्राकृतिक सम्पदा, भूबनोट, संस्कृति, रीतिरिवाज र जैविक हिसाबले पनि गलकोट जिल्लाको महत्त्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ ।
मानवशास्त्र
मानव जातिको विकास तथा विकासक्रमको अध्ययन गर्ने शास्त्रलाई मानवशास्त्र भनिन्छ | मानवशास्त्र अङ्ग्रेजी भाषाको Anthropology शब्दको नेपाली रूपान्तरण हो। Anthropology शब्द ग्रीक भाषाको Anthropos र Logia(Science) शब्द मिलेर बनेको हो। यसरी Anthropology अङ्ग्रेजी शब्दको अर्थ The Science of man (मानवको विज्ञान) भन्ने हुन्छ। नेपाली भाषामा प्रयोग हुँदै आएको मानवशास्त्र शब्द मानव र शास्त्र शब्दको योगबाट बनेको हो। यहाँ मानवको अर्थ मनुष्य वा मानिस हो भने शास्त्रको अर्थ व्यवस्थित विज्ञान हो। यसरी नेपाली भाषाको मानवशास्त्र शब्दको अर्थ पनि मानवसम्बन्धी विज्ञान भन्ने हुन्छ।
द बडी इन द लाइब्रेरी
द बडी इन द लाईब्रेरी अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
राकाथुम
राकाथुम रामेछाप जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
टेस्ला मोटर्स
टेस्ला मोटर्स विद्युतीय गाडी, उर्जा सञ्चय र सोलार प्यानल उत्पादक कम्पनी हो जसको मुख्यालय अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा रहेको छ। सन् २००३ मा स्थापित यो कम्पनीले विद्युतीय कार, लिथियम ब्याट्री उर्जा सञ्चय र आवासीय सोलार प्यानलमा दक्षता राखेको छ ।
टेस्ला मोटर्सको स्थापना जुलाई २००३ मा इन्जिनियर मार्टिन इबरहार्ड र मार्क तार्पेनिङबाट भएको थियो । कम्पनिको नाम आविष्कारक तथा इलेक्ट्रिकल इन्जिनियर निकोला टेस्लाको सम्मानमा राखिएको थियो । अर्को तीन कर्मचारीहरू इयान राइट, इलन मस्क र जे बि स्त्रबेल, जसलाई कम्पनिको सहसंस्थापक भनिन्छ ।  फेब्रुअरी २०१७ मा टेस्ला मोटर्सले यसको नाम टेस्ला भनेर छोटो बनायो ।
टेस्लाको कहिल्यै पनि नाफामुलक वर्ष थिएन ; यद्यपि यसको कयौ छुट्टा-छुटै नाफामुलक त्रैमास छ, सेप्टेम्बर २०१८, डिसेम्बर २०१८, सेप्टेम्बर २०१९, डिसेम्बर २०१९, र मार्च २०२० । फेब्रुअरी २०२०, मा टेस्लाको बजार पूँजीकरण १६६ अर्ब अमेरिकी डलर पुग्यो ।
प्रेमराज आङदेम्बे
प्रेमराज आङदेम्बे नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
खान्दान (चलचित्र)
खान्दान राजेश हमालद्वारा अभिनित नेपाली कथानक चलचित्र हो।
अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन
अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन  (ICAO), संयुक्त राष्ट्रको एउटा एजेन्सी हो, जसले अन्तर्राष्ट्रीय वायुयानको सिद्धान्त र प्रविधिहरूमाथि नियन्त्रण गर्दछ, र अन्तर्राष्ट्रिय वायु यातायातको विकास र योजनाको पालन गर्दछ, जसबाट सुरक्षित र क्रमवार विकास सुनिश्चित हुन सकोस्। यसको मुख्यालय क्यानाडाको मोन्ट्रियलमा क्वार्टियर इन्टरनेशनलमा स्थित छ।
सूर्यनाथ दास यादव
सूर्यनाथ दास यादव नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
एमिटी विश्वविद्यालय
एमिटी विश्वविद्यालय भारतको सबैभन्दा ठूलो निजी विश्वविद्यालय हो । यस विश्वविद्यालयमा ९०,००० भन्दा बढी विद्यार्थीहरु अध्यनरत छन् । यो विश्वविद्यालय भारतको नोएडा, दिल्ली, लखनऊ मा अवस्थित छ ।
वन, टु, बकल माई सू (उपन्यास)
वन, टु, बकल माई सू अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
फिलाडेल्फिया विद्यालय जिल्ला
फिलाडेल्फिया विद्यालय जिल्ला  फिलाडेल्फिया, पेन्सिलभानियामा रहेको एक विद्यालय क्षेत्र हो । जसमा फिलाडेल्फिया सहरमा सन् १८१८मा स्थापित सबै सार्वजनिक विद्यालयहरू रहेका छन्, यो अमेरिकाकै १८औँ ठुलो विद्यालय क्षेत्र हो ।
गजे घले
गजे घले भिसी (१ अगस्ट १९१८ - २८ मार्च २०००) भिक्टोरिया क्रस पाउने नेपाली हुन् । यो पदक वीरताको लागि पाइने सबैभन्दा प्रतिष्ठित पुरस्कार हो जसको प्राप्तकर्ता ब्रिटिश र राष्ट्रमण्डल फौजका सैनिकहरू हुन्छन्। गजे घले गोर्खा जिल्लामा पर्ने बार्पाक गाउँमा जन्मिएका हुन्।
विवरण
जब उनी २० वर्षका थिए त्यतिबेला द्वितीय विश्व युद्धको दौरानमा भारतीय सेनामा ५ रोयल गोरखा राइफल्सको २ नम्बर बटालियनमा एक हवलदार थिए । जब निम्नलिखित घटना घट्यो त्यसपछी उनी भिसी द्वारा सम्मानित भए।
२४-२७ मई १९४३ मा बर्मा (हाल म्यानमार)को चिन हिल्स मा हवलदार गजे घले युवा एक मजबूत जापानी फौजहरूमाथि हमला गर्नमा लागे जसका सैनिकहरूको एक पलटनको आरोपमा भएको थियो। हात, छाती र खुट्टामा घाउ लागेर घाइते भए तापनि उनले हमला को नेतृत्व गर्न छाडेनन् । उनले नेताको अथक इच्छा देखेपछि पलटनमा गए र स्थिति हो जो हवलदार त आयोजितको र भारी आगोको अंतर्गत समेकितमा कब्जा गर्यो, रेजिमेंटल सहायता पोस्ट गर्नको लागि जानेको लागि जब सम्म यस्तो गर्ने आदेश दिए गर्नको लागि मना कर.
त्यस पछि उनले माननीय कप्तानको र‌‌‌्याङ्क हासिल गरे। उनी नेपालको गोर्खा जिल्लामा जन्मिएका थिए।
मलुवाजोर
मलुवाजोर रामेछाप जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
निकेलब्याक
निकेलब्याक एक बहुचर्चित क्यानडेली रक साङ्गितिक समूह हो ।
ज्ञानविहार
ज्ञानविहार भारतीय राज्य राजस्थानको राजधानी जयपुरमा स्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
कार्तिकेय
कार्तिकेय वा मुरुगन (तमिल: முருகன்), एक लोकप्रिय हिन्दू देवता हुन् र यिनका धेरै जसो भक्त तमिल हिन्दू छन्। यिनको पूजा मुख्यत: भारतका दक्षिणी राज्यहरू र विशेष गरी तमिलनाडुमा गरिन्छ यसका अतिरिक्त विश्वमा जहाँ कहीं पनि तमिल निवासी/प्रवासी रहन्छन् जस्तो कि श्रीलङ्का, मलेशिया, सिंगापुर आदिमा पनि यी पूजिन्छन्। यिनका छ: सबैभन्दा प्रसिद्ध मन्दिर तमिल नाडुमा स्थित छन्। तमिल यी तमीज कादुवुल अथवा कि तमिलहरूका देवता भनेर सम्बोधित गर्दछन्. यो भारतका तमिल नाडु राज्यका रक्षक देव पनि हुन्।
विकिरण
विकिरण एक घटना हो जुन ऊर्जाको अन्तरिक्षमा प्रचार हुन्छ, या त सबोटोमिक कणहरूमा वा इलेक्ट्रोमैग्नेटिक तरंगहरूमा। यो प्रसार दुवै एक वैक्यूम र एक विशिष्ट माध्यम मार्फत हुन सक्छ। शब्द ल्याटिनबाट आएको हो रेडियटिओ जसको अर्थ 'चमक "हो। कडा अर्थमा शब्दले "उर्जा दिनु" भन्ने अर्थ राख्छ।
को विद्युत चुम्बकीय तरंगहरू तिनीहरूले एक विस्तृत स्पेक्ट्रम कभर। ती मध्ये हामी यूवी किरणहरू, एक्स रे र गामा किरणहरू उल्लेख गर्न सक्छौं। बीचमा subatomic कणहरु हामी अन्य मध्ये α कणहरु, β कणहरु र न्युट्रनहरुको उल्लेख गर्न सक्छौं।
मुडिकुवा
मुडिकुवा साबिकको मुडिकुवा गा.बि.स हाल नेपालको गण्डकी प्रदेश ,पर्बत जिल्ला फलेवास नगरपालिक वार्ड नम्बर ४(चार) पर्दछ।
कार्तिकेय
कार्तिकेयका नाम
संस्कृत ग्रन्थ अमरकोषका अनुसार कार्तिकेयका निम्न नाम छन्:
थालारैकर
थालारैकर नेपालको कर्णाली प्रदेशको जाजरकोट जिल्लाको साबिकको गाउँ विकास समिति हो। २०४८ सालको जनगणना अनुसार यस क्षेत्रको जनसङ्ख्या ३५८० थियो भने ६०४ घरधुरी थिए।
सानो डुन्डुल
सानो डुन्डुल नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा "कलार्ड आउलेट" (Collared Owlet) भनिन्छ ।
आफन्त (चलचित्र)
आफ्न्त राजेश हमालद्धारा अभिनित नेपाली कथानक चलचित्र हो।
क्रुक्ड हाउस
क्रुक्ड हाउस अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
रवी, पाँचथर
रवि नेपालको मेची अञ्चलको पाँचथर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो ।
भूमध्य सागर
भूमध्य सागर पृथ्वीको एउटा सागर जो उत्तरी अफ्रिका, यूरोप, अनातोलिया तथा मध्य-पूर्वको बीचमा अवस्थित छ। यसको क्षेत्रफल लगभग २५ लाख वर्गकिलोमीटर छ जो भारतको क्षेत्रफलको लगभग तीन-चौथाई हो। प्राचीन कालमा ग्रीक, अनातोलिया, कार्थेज, स्पेन, रोम, जेरुशलम, अरब तथा ईजिप्ट जस्ता प्रदेश तथा नगरहरूको बीच स्थित भएको कारणले यसलाई भूमध्य (धरतीको बीचको) सागर भन्दथे। यो एटलान्टिक महासागरसँग जिब्राल्टर द्वारा जोडिन्छ जो केवल १४ किलोमीटर चौडा एउटा जलडमरूमध्य हो।
डिभर्ना
डिभर्ना नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र लुम्बिनी अञ्चलको अर्घाखाँची जिल्ला जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १४३९ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार डिभर्नाको जनसङ्ख्या ६९९० छ। यस मध्य पुरुष ४५%, र महिला ५५% छन्।
टेकन अयाट द फ्लड
टेकन अयाट द फ्लड अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
ललित चन्द
ललितचन्द नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
कम्युटर सांखिकरण
बिट
बिट(Bit) भन्नाले बाइनरीमा ० वा १ तर एकपटकमा एक मात्र। जस्तै ० पनि एक बिट हो र १ पनि एक बिट हो। ०० दुई बिट किनभने यहाँ दुईवटा सङ्केत छन्। त्यस्तै ००,०१,१०,११ सबै दुई बिट हुन्।
बाइट
आठ वटा बिटहरूको समूहलाई बाइट भनिन्छ। जस्तै ००००००००
जब बाइटहरूको संख्या ठूलो हुदै जान्छ तब, यसलाई किलोबाइट , मेगा बाइट , गिगा बाइट , टेरा बाइट .....मा लेखिन्छ १०२४ बाइट = १ (किलो इन्फोमेशन बाइट) तर १००० बाइट = १ किलो बाइट १०२४ कि.बा= १ मेगा बाइट १०२४ मेगा बाइट= १ गिगा बाइट .... ...
निब्बल
कुनै बाइटमा ४ बिटको एक समूहलाई निब्बल भनिन्छ
surendra regmi ===निरपेक्ष मान===
राजस्थान विश्वविद्यालय
राजस्थान विश्वविद्यालय भारतीय राज्य राजस्थानको राजधानी जयपुरमा स्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
ज्वालामुखी गाउँपालिका
ज्वालामुखी केन्द्रीय नेपालको बागमती अञ्चलको धादिङ जिल्लाको एक गाउँपालिका (पहिले: गाउँ विकास समिति) हो।
'''संघिय गणतान्त्रिक नेपालको  वागमती प्रदेश स्थित धादिङ जिल्लाको सदरमुकाम धादिङ बेशी देखि करिब ११ कि.मि. को दुरीमा केन्द्र रहेको यस गाउँपालिका साविकका चार गा.बि.स.चैनपुर, खरि, ढोला र मैदी मिलि घोषणा भएको यस गाउँपालिकामा हाल ७ वटा वडाहरु रहेका छन् । पूर्ब तर्फ निलकण्ठ नगरपालिका, पश्चिम तर्फ  गोरखा जिल्ला, उत्तर तर्फ निलकण्ठ नगरपालिका र त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका र दक्षिण तर्फ  सिद्धलेक गाउँपालिका अबस्थित छ । यस ज्वालामूखि गाउँपालिकाको जनसंख्या गाउँपालिकाको पार्श्वचित्र अनुसार ३२९२२ रहेको छ भने क्षेत्रफल ११४.५ वर्ग कि.मि. रहेको छ ।साथै कुल घरभुरी संख्या करिब ५७३० रहेको छ। भौगोलिक हिसाबले सदरमुकाम देखि निकट रहेको यस गाउँपालिका क्षेत्र भित्रको कुनै पनि भु–भाग विकट अबस्थामा रहेको देखिदैन । भुगोलका हिसाबले यस गाउँपालिकाको नक्सा गोलाकार रहेको छ । गाउँपालिका स्तरीय कुनै पनि सडक कालो पत्रे भएको नभएता पनि गाउँपालिका अन्तरगतका सबैवडा कार्यालयहरु सम्म कच्ची मोटर बाटोको सुबिधा पुगेको छ । पशुपालन ब्यबसायका दृष्टिले बाख्रा पालन ब्यबसायको सम्भावना मजबुत देखिन्छ भने अन्य पशुपालनको पनि सम्भावना त्यत्तिकै रहेको देखिन्छ । कृषि ब्यबसाय तर्फ खाद्य बालिमा धान, मकै, कोदो र गहु उत्पादन हुन्छ भने अन्य बाली तर्फ अदुवा, पिडालु र मौरी पालनको पनि उत्तिकै सम्भावना रहेको छ । राजनैतिक हिसाबले जिल्लाका विर्वाचन क्षेत्र मध्ये यस गाउँपालिकाका सबै वडाहरु निर्वाचन क्षेत्र नं. २ अन्तरगत पर्दछ ।यस गाउँपालिकाको सामिप्यमा रहेरका नेत्रावति र बुढिगण्डकीको अविरल बहावका कारण बुढिगण्डकीको सौदर्यता, चरन क्षेत्र,पर्यटकीय हिसाबले निकटबाट नियाल्न सकिने पाविल हिमाल, गणेश हिमाल र टारहरुको मनमोहक दृश्य तथा संस्कृतिका रुपमा रहेका जलमूखिमाइ, ढोला मण्डली, मैदी कोट, खरि कोट र चैनपुर कोट जस्ता धार्मिक, पुरातात्विक  एबं पर्यटकिय प्रचुर सम्भावना बोकेको छ । जिल्ला स्थित टारहरु मध्ये पिपलटार जिल्लाकै महत्वपूर्ण टार मानिन्छ । साथै अत्याधुनिक प्रविधि एबं जलासययूक्त राष्टिय गौरबको बुढिगण्डकी जलविधुत आयोजनाले प्रबाभित एबं डुवान मध्ये यस ज्वालामूखी गाउँपालिकाको वडा नं. १, ५ र ७ पर्दछन । साथै उक्त योजना सम्पन्न पश्चात संकलित जलासयमा जलयात्राको ब्यबस्थापन गरि गाउँपालिकाको आन्तरिक आय बृद्धि हुने सम्भवना देखिन्छ  ।'''
अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय सङ्ग्रहालय
अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय सङ्ग्रहालय नेपालको गण्डकी प्रदेशको पोखरामा अवस्थित रहेको छ। हिमाल र हिमाली क्षेत्रका सम्पूर्ण गतिविधिको पहिचान झल्किने गरी पोखरामा स्थापना गरिएको यस सङ्ग्रहालयमा अध्ययन अवलोकनका लागि आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरू निकै आकर्षित छन्।
सङ्ग्रह
हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने जातजातिहरूको रीतिरिवाज, भेषभूषा, कला र संस्कृतिका साथै भौगोलिक अवस्थाका बारेमा जानकारी दिने उद्देश्यले यो सङ्ग्रहालयलाई सञ्चालनमा ल्याइएको हो। सङ्ग्रहालयमा हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसको जनजीवन झल्कने सामग्रीलगायत विश्वका हिमचुचुरामा आजसम्म भए/गरेका गतिविधि, पर्वतमाला, जलवायु परिवर्तनको असर, चट्टान तथा जीवजन्तुलगायतको प्रदर्शनमा राखिएको छ।
कैलो पहाडी उल्लू
कैलो पहाडी उल्लू (Strix nivicolum) नेपालमा पाइने उल्लूको एक प्रजाति हो। यो प्रजाति एसियामा नेपाल लगायत ताइवान तथा कोरियासम्म पाइन्छ। यो प्रजातिलाई कतै कतै खैरो उल्लुको उपप्रजतिको रूपमा लिएको पाइएता पनि यी दुई प्रजाति बीच आवाज, पंखेटा तथा पुच्छरमा भिन्नता हुन्छ।
लेकफाट
लेकफाट नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, लसएन्जल्स
यो विश्वविद्यालय ५ पूर्व स्नातक महाविद्यालयहरु, ७ व्यावसायिक विद्यालयहरु, र ५ पांच व्यवसायीक स्वास्थ्य विज्ञान विद्यालयहरु मा विभाजित छ।
एघार नोबेल पुरस्कार विजेता यस विश्वविद्यालयसंग अध्यापक, शोधकर्ता, अथवा भूतपूर्व बिध्यार्थीको रूपमा जोडिएका छन, ३७ जना नेशनल एकेडमी अफ साइन्सेस मा छानिएका थिए, २० जना नेशनल एकेडमी अफ इन्जीनियरिंग, र ९७ जना अमेरिकन एकेडेमी अफ आर्ट्स एण्ड साइन्सेसमा छानिएका थिए।
यूसीएलए लाई लगातार महाविद्यालय र विश्विद्यालयहरूको र्‌याङ्किङ्ग मा उच्च स्थानहरु प्राप्त भएका छन्। यसको गणना देशको शीर्ष १० विद्यालयहरूमा हुन्छ र यसलाई धेरै जसो संकाय पुरस्कार प्राप्त हुन्छ।. वैज्ञानिक सूचना संस्थानको अनुसार आफ्नो शोधकार्यको कारणबाट यहाँको अध्यापकहरूको कार्यलाई धेरै जसो मानिस आफ्नो कार्यमा उल्लेख कार्य गर्दछन।
यूसीएलए मा विद्यार्थी-एथलीट ब्रुइंस को रूप मा प्रतियोगिताहरू मा भाग लिन्छन। पैसिफिक-१० सम्मलेनको सदस्यको रूप मा २०१० सम्म, ब्रुइंस ले १२५ राष्ट्रीय च्याम्पियनशिप जीतेका छन् जसमा १०६ एनसीसीए (एनसीएए) च्याम्पियनशिप पनि शामिल छन्। ,यति च्याम्पियनशिप कुनै पनि दोश्रा विश्वविद्यालयले कहिल्यै पनि जितेका थिएनन्।
द हलो
द हलो अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
जमानसिंह गुरुङ्
जमानसिंह गुरुङ् नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
इन्द्र
इन्द्र या इंद्र । लाई हिन्दू धर्म मा देवताहरुका राजा मानिन्छ । इन्द्रको चुनाव पद्धति अलग छ । यस चुनाव पद्धतिको बारेमा स्पष्ट उल्लेख पाइँदैन । वैदिक साहित्यमा इन्द्रको स्थान उच्च छ तर पछि इन्द्रको महत्ता क्षीण हुँदै गएको पाइन्छ ।
ऋग्वेद मा इन्द्र
ऋग्वेद का लगभग एकचौथाइ सुक्त इन्द्रसँग सम्बन्धीत छन् । २५० सुक्त बाहेक अन्य ५० भन्दा धेरै मन्त्रहरूमा इन्द्रको वर्णन पाइन्छ । इन्द्र ऋग्वेदका महत्त्वपूर्ण देवता मानिन्छन् । इन्द्रलाई वर्षाका देवता मानिन्छ । गौणरूपमा आर्यहरुका युद्धदेवता का रूपमा पनि इन्द्रलाई लिइन्छ ।
इन्द्रको जन्म
इन्द्रको जन्मको बारेमा ऋग्वेदमा उल्लेख गरिएको छ । ऋग्वेदका दुइसुक्तहरु इन्द्रको जन्मको वर्णनमा प्रयुक्त भएका छन् । “निष्टीग्री” अथवा “शवसी” नामक गाइलाई उनकी माता बताइएको छ । इन्द्रका पिता “द्यौः” या “त्वष्टा” हुन् । एकठाउँमा उनलाई सोमबाट उत्पन्न भएको भनिएको छ । इन्द्रको जन्महुँदा पृथ्वी कम्पित भएको थियो । चट्याङ् पर्नुलाई उनको जन्मको रूपमा लिन सकिन्छ ।
इन्द्रको परिवार
अग्नी र पुषन् इन्द्रका भाइ हुन् । “इन्द्राणी” इन्द्र कि पत्नी हुन् । मरुद्गण इन्द्रका साथी हुन् ।
इन्द्र एक वृहदाकार देवता हुन् । उनको शरीर पृथ्वीको विस्तारभन्दा कम्तिमा दश गुणा ज्यादा छ । इन्द्र सर्वशक्तिमान् छन् ।
सोमरस इन्द्रको परमप्रिय पेय हो । इन्द्रको प्रसिद्ध आयुध “बज्र” हो । इन्द्र देवलोक को राजधानी अमरावती मा बस्छन् । यहीँ नै उनको नन्दन वन र पारिजात तथा कल्पवृक्षका रुख छन् ।
पामेला एन्डरसन
पामेला डेनिस एंडरसन (Pamela Denise Anderson, जन्म १ जुलाई १९६७) एक कनेडियाई अभिनेत्री, मोडल, निर्माता, लेखिका, समाजवादी र पूर्व शोगर्ल हुन् जो होम इम्प्रूवमेंट, बेवाच र वि.आई.पी जसलाई टेलिभिजन टेली चलचित्रहरूमा अफ्नु अभिनयको लागि जनिने गर्छ। उनीलाई फेब्रुअरी १९९०को प्लेबयको प्लेमेट अफ द मंथ छानिएको थियो। उनको साथमा अमेरिका र क्यानाडाको दोहरो राष्ट्रीयता छ।
जीवनी
उनको जन्म जुलाई १, १९६७मा लेडीस्मिथ, ब्रिटिश कोलंबिया, क्यानाडामा भएको थियो । उनी १२ बर्सको एक २५ वर्षको मान्छेले उनको बलात्कार गरेको थियो र उनी १४ वर्षको हुदा उनको बोइ फ्रयन्ड र ६ अरुले उनको सामुहिक बलात्कार गरेका थिए।
स्पार्किङ साइनाइड
स्पार्किङ साइनाइड अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
केट विन्स्लेट
केट विन्स्लेट एक बेलायती अभिनेत्री तथा गायिका हुन् । उनको जन्म स.न् १९७५ को सेप्टेम्बर ५ मा बेलायतको रिडिङ सहरमा भएको थियो ।
जालपा
जालपा खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सामान्य चिनारी
नेपालको पूर्वी पहाडमा रहेको खोटाङ जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने जालपाको पहिचान र परिचय एउटा गाविस क्षेत्रमा सिमित नरहेर यसले त्यस भेगका अन्य गाविसको क्षेत्रलाई पनि समेट्न थालेको छ । जालपाको विकास प्रयास र गरिमा बृद्धिमा त्यसैले यस भेगका जनताको ब्यापक सहभागिता हुन थालेको छ । त्यसो त २०१७ सालमा पञ्चायती ब्यववस्थाको सरुआत भएयता यस गाविसको नाम र आकार पटक पटक परिवर्तन भएको थियो । शुरुमा हंचुर गाविससँग सँगै भएकाले यस गाविसलाई पनि हंचुर नै भनेर चिनिन्थ्यो । २०२४ सालमा हालको जालपा गाविसको सिमाना नै कायम रहेको ससर्का पञ्चायत बनेको थियो । फेरि २०३२ सालमा यो तात्कालीन दारेगौंडा पञ्चायतसँग गाभिएर सप्तेश्वर पञ्चायत बन्यो । लगभग त्यसको छ वर्षपछि २०३८ सालमा मात्र सप्तेश्वर पञ्चायतबाट अलग भएर जालपा पञ्चायत बन्यो । २०४६ को पञ्चायतको अन्त्य पछि हालको जालपा गाविसको रूपमा यो अस्तित्वमा आएको हो । यस जालपा गाविसको नाम वार्ड नं. ५ मा रहेको जालपा देवीको नामबाट यसको नामबाट यस गाविसलाई जालपा नामाकरण गरिएको हो । जालपा र यसका छिमेकीहरु : जालपा गाविसको पूर्व खार्मी गाविस, पश्चिम हंचुर गाविस, उत्तरमा सप्तेश्वर र माक्पा गाविस र दक्षिणमा हंचुर गाविस यसका छिमेकी गाविसहरु हुन् । == जनसङ्ख्या == === जालपा गाउँ विकास समिती आधारभुत रूपमा राइ गाउँ हो । तर यो गाउँमा तमाङ, गुरुङ, नेवार, सन्यासी, कामी, दमाइ र सार्कीको समेत बसोबास रहेको छ. जनसङ्ख्याको अवस्था तल उल्लेख भए बमोजिम रहेको छ । जालपा गाउँ विकास समितिको जनसङ्ख्या : ३१५४ >ोत : जालपा गाविस २०५७) क. जातिगत विवरण १= राई : १९३२ २= नेवार : ६०८ ३= तामाङः २७८ ४= कामी : १६३ ५= गुरुङ : ९९ ६= दमाई : ४८ ७= सन्यासी : १५ ८= सार्की : ७
ख= लिङ्गगत
१= महिला : १५५५, २= पुरुष : १५९ Caption१ चित्र:Example.jpg|Caption२
जुँगाथापाचौर
जुँगाथापाचौर पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ३,५१० रहेको थियो भने यस गाविसमा ६०८ घरधुरी रहेका थिए।
योगेन्द्रमान शेरचन
योगेन्द्रमान शेरचन नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
धिरेन शाक्य
धिरेन शाक्य नेपालका एक चर्चित अभिनेता हुन्। उनले थुप्रै चलचित्रहरूमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका छन् भने उनी विभिन्न लोक दोहोरी तथा अन्य साङ्गितिक दृश्यहरूमा पनि देखा परेका छन्। उनले २०५१ साल देखि नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा कदम राखेका थिए जहाँ उनले आफ्नो पहिलो चलचित्र कर्जामा अभिनय गरेका थिए जसलाई ९ असोज २०५१ मा, प्रदर्शन गरिएको थियो। चलचित्र क्षेत्रमा सफल कलाकारको रूपमा उनले विभिन्न पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन् जसमा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार पनि समावेश छ। उनको सफल चलचित्रहरूमा, क्रोध, जिवनदान, चिनो, सिमाना, इस्साफ, अजम्बरी माया आदीलाई लिन सकिन्छ।
ताप सञ्चालन
ठोस पदार्थहरूमा अणु अणु बीच तरङ्ग प्रसारण हुने प्रकृया।
ताप सञ्चालनको फुरियर नियम (Fourier's law)
यदि तापको प्रवाह एउटा दिशामा भैरहेको छ भने, त्यो स्थायी अवस्था (स्टीडी स्टेट) मा,
जहाँ:
फुरियर नियमको डिफरेन्शियल रूप
फुरियर नियम अनुसार कुनै माध्यम मा, कुनै बिन्दु मा, कुनै दिशामा प्रवाह भएको ताप उक्त दिशाको ताप प्रवणता (थर्मल ग्रेडिएण्ट)सँग समानुपातिक हुन्छ अर्थात:
जहाँ:
रानीगाउँ
रानीगाउँ नेपालको मेची अञ्चलको पाँचथर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार
कैलाश खोला
कैलाश खोला अछामको एउटा खोला हो।जून खोलाको आधारमा अछामको प्रशासनिक विभाजन गरिएको छ।जसानुसार यो खोलाको एकापट्टी क्षेत्र न. १ र अर्को पट्टी क्षेत्र न.२ रहेको छ।यसको मुहान रामारोशन क्षेत्रहो।अछामको विभिन्न गाविस हुदै बग्ने यो खोला अन्त्यमा गएर बूढिगँगा नदिमा मिसिन्छ।अछामको जलविधुत आवश्यकतालाई यो खोलाले पूर्ति गर्दै आइरहेको छ।विभिन्न ठाउँमा साना तथा लघु जलबिधुत आयोजनाबाट यसले अछामको बिधुत आपूर्तिलाइ सहज बनाउदै आएको छ।
टुवार्ड्स जिरो
टुवार्ड्स जिरो अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
नेवबहादुर मल्ल
नेवबहादुर मल्ल नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१६ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको जननिर्वाचित मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक उपमन्त्री भएका थिए।
मातृकाप्रसाद कोइराला
मातृकाप्रसाद कोइराला प्रजातान्त्रिक नेपालका प्रथम नागरिक प्रधानमन्त्री तथा राणाशाही शासनविरुद्ध भएको विक्रम सम्वत २००७ सालको जनक्रान्तिका अथक योद्धा मातृकाप्रसाद कोइरालाको जन्म वि. सं. १९६८ साल पुस १७ गते विराटनगरमा भएको थियो। उनी समाजसेवी कृष्णप्रसाद कोइरालाका जेठा छोरा हुन्। कृष्णप्रसाद कोइरालाले दुई श्रीमती मध्ये जेठी श्रीमती मोहनकुमारी कोइरालाबाट मातृकाप्रसाद कोइराला एक छोरा मात्र जन्म भयो। कान्छी श्रीमती दिव्या कोइरालाबाट भने चार छोराहरू - पूर्वप्रधान मन्त्रीद्वय विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला र गिरिजा प्रसाद कोइराला एवं अन्य दुई छोराहरू - केशवप्रसाद कोइराला (उनी दिवंगत भएको र उनकी श्रीमती नोना कोइरालाको वि. सं. २०६३ मा निधन भयो।) र तारिणीप्रसाद कोइराला जन्मिएका थिए।
राजनीतिक जीवन
मातृकाप्रसाद कोइरालाको राजनीतिक जीवन भारतको स्वतन्त्रता संग्रामबाट सुरू भएको हो। भारतीय नेताहरू डा. राजेन्द्रप्रसाद, डा. मनोहर लोहिया र लालबहादुर शास्त्रीसँग सँगै सहभागी भएका कोइरालालाई गिरफ्तार गरी वि. सं. १९८७ सालमा भारतको बिहारस्थित मोतीहारी जेलमा राखिएको थियो। गान्धीवादी दर्शनबाट प्रभावित कोइरालाले उच्च शिक्षामा भारतबाट स्नातकसम्म अध्ययन गरेका थिए भने भारतबाटै विद्यालंकार समेत ग्रहण गरेका थिए। त्यसपछि सन् १९३० तिर मातृकाप्रसाद कोइराला नेपाल आए। सुरूमा उनले सरकारी जागिर खाए। वि. सं. २००४ सालमा भएको विराटनगर जुट मिलको श्रमिक आन्दोलनमा नेतृत्व तहको भूमिका निर्वाह गरे। यो नै उनले नेपालमा गरेका राजनीतिमा सक्रिय भूमिकाको पहिलो कदम थियो। वि. सं. २००३ सालमा उनी नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको संस्थापक अध्यक्ष बने। २००६ सालमा नेपाली कांग्रेसको संस्थापक सदस्य र पहिलो निर्वाचित सभापति बने।
प्रधानमन्त्री कार्यकाल
उनी वि. सं. २००७ सालको क्रान्तिपछि गठित पहिलो नागरिक सरकारको प्रधानमन्त्री (२००८ सालमा) भए। वि. सं. २००८ सालमा मोहनशमशेरको राजीनामासँगै भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुको सल्लाहमा राजा त्रिभुवनले २००७ सालको क्रान्तिको सरगमबाट भर्खरै बाहिर आएको ठूलो दल कांग्रेसका तत्कालीन सभापति मातृकाप्रसाद कोइरालालाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरे। मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भएपछि नेपाली कांग्रेसमा घरझगडा सुरु भयो। नेपाली कांग्रेसभित्र प्रधानमन्त्री ठूलो कि पार्टी सभापति ठूलो भन्ने बहसले निकै व्यापकता पायो । कांग्रेसको कलह घरझगडा अन्तत: पार्टी फुटमा नै पुग्यो।
राजीनामा
मातृकाप्रसाद र विश्वेश्वरप्रसादबीचको द्वन्द्वका कारण नेपाली कांग्रेसको यो सरकार एक वर्ष पनि टिकेन। २६ साउन २००९ मा मातृकाले प्रधानमन्त्रीबाट राजीनामा दिए। राजा त्रिभुवनले केशर शमशेर राणासहितको ६ सदस्यीय परामर्शदाताबाट ११ महिना जति शासन सत्ता चलाए।
दोश्रो प्रधानमन्त्री कार्यकाल
मातृकाप्रसादले नेपाली कांग्रेस परित्याग गरि नेपाल प्रजा पार्टी गठन गरे। २ असार २०१० मा फेरि मातृकाप्रसादकै प्रधानमन्त्रीत्वमा ५ सदस्यीय मन्त्रिमण्डल गठन भयो। त्यो सरकार राष्ट्रिय प्रजा पार्टीको थियो। १९ फागुन २०११ मा युवराजाधिराजको हैसियतमा तत्कालीन प्रमुख राज-प्रतिनिधि महेन्द्रले मातृकाप्रसादको सरकार विघटन गरे।
प्रधानमन्त्री पछिको जीवन
वि. सं. २०१७ सालको राजनीतिक घटनाक्रममा उनले एक महिनासम्म जेल जीवन बिताउनुपर्‍यो।
कुटनीति
वि. सं. २०१८ सालमा अमेरिकाका लागि शाही नेपाली राजदूत हुनुका साथै संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि स्थायी प्रतिनिधिमा नियुक्त भए। उनी वि. सं. २०३० सालमा राष्ट्रिय विकास परिषद् मा मनोनित भए। वि. सं. २०३१ सालमा विश्व शान्ति सम्मेलनको नेतृत्व गरेका थिए।
वि. सं. २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात् वि. सं. २०४९ सालमा कोइरालाले प्रजातान्त्रिक पार्टीको अधिवेशन आह्वान गरे। उक्त अधिवेशनपछि प्रजातान्त्रिक पार्टी राष्ट्रिय जनता परिषद् बन्यो। उनी मरणोपरान्त सो पार्टीको अध्यक्ष रहे।
मृत्यु
उनको निधन वि. सं. २०५४ साल भदौ २६ गते काठमाडौंमा भयो।
ज्यामिरे, खोटाङ
ज्यामिरे, खोटाङ खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार ज्यामिरेको २८० घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या १,३०७ रहेको छ।
गोखुङ्गा
गोखुङ्गा अर्घाखाँची जिल्लाको उत्तरी भेगमा पर्ने एउटा गा. वि. स. हो।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
<References/>
चश्मे उल्लू
चश्मे उल्लू (वैज्ञानिक नाम: Strix leptogrammica) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा "ब्राउन वुड आउल" (Brown Wood Owl) भनिन्छ ।
जलाशय
पानी जमाइएको स्थान| यस्तो जलासय कृतिम र प्राकृतिक दुवै हुन सक्छ| विभिन्न प्रयोजनको लागि पानी सङ्कलन गर्न तयार गरिएको जलासयलाई कृतिम जलासय भनिन्छ भने वरिपरिबाट जमीनले घेरिएको र प्राकृतिक रूपमा पानी सङ्कलन भएको ठाउलाई प्राकृतिक जलासय भनिन्छ|
डेथ कम्स अयाज द इन्ड
डेथ कम्स अयाज द इन्ड अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
कार्ल मार्क्स
कार्ल हेन्-रिक् मार्क्स (५ मे १८१८ - १४ मार्च १८८३) एक प्रसिद्ध दार्शनिक, राजनीतिक अर्थशास्त्री, इतिहासकार, राजनीतिक सिद्धान्तका प्रणेता, समाजशास्त्री, साम्यवादी एवं क्रान्तिकारी व्यक्तिको नाम हो । उनको विचार र सिद्धान्तको आधारमा वर्तमान साम्यवाद (कम्युनिज्म) को जन्म भएको हो । कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिक एंगेल्सले सन् १८४८ मा प्रकाशित कम्युनिष्ट घोषणा पत्र (The Communist Manifesto) को प्रथम अध्यायको पहिलो पंक्तिमा आफ्नो दृष्टिकोणको सारमा "अहिले सम्मको सम्पूर्ण समाजको इतिहास वर्ग संघर्षको इतिहास हो" The history of all hitherto existing society is the history of class struggles.” लेखेका थिए र यसमा मार्क्सले "पुरानो सामाजिक आर्थिक प्रणाली सरह पूँजीवाद पनि आन्तरिक तनावको कारण विनाश भएर जानेछ । जसरी सामन्तवादको स्थान पूँजीवादले लिन्छ त्यसरी नैं समाजवादले पनि पूँजीवादको स्थान ओगट्ने पालो निश्चय आउनेछ अनि राज्यविहीन, वर्गहीन शुद्ध साम्यवादी समाजको निर्माण हुनेछ "भन्ने तर्क दिएका छन् ।
जीवनी
कार्ल हेन्-रिक् मार्क्सको जन्म प्रसिया (Prussia) राज्यको लोअर रीन् (Lower Rhine) प्रांतको ट्रायर् (Trier) भन्ने ठाउँमा भएको हो । उनका पिता हेन्-रिक् मार्क्स एक सफल वकील थिए । जसले प्रसिया (Prussia) को संविधानको निम्ति आन्दोलनमा भाग लिएका थिए । उनकी आमाको जन्मथलो होल्याण्ड थियो, माता-पिता दुवै यहूदी थिए । तर कार्ल मार्क्स जन्मनु एक वर्ष अघि एउटा चर्चमा बख्तिस् लिएका थिए । ६ वर्षको उमेरमा कार्ल मार्क्सलाई पनि बख्तिस् दिलाईएको थियो । कार्ल मार्कसले प्रसियाका ब्यापारीकी छोरी जेनी वोन् वेस्ट् फ्यालेन् (Jenny von Westphalen) सँग सन् १८४३ १९ जून मा बिहे गरेका थिए । मार्क्स र जेनिका सात जना सन्तानहरू भए तर गरीबीको कारणले तीन जना मात्र जीवित रहे । मार्क्सको आयको प्रमुख श्रोत फ्रेड्रिक् एंगेल्स्बाट पाएको सहयोग मात्र थियो । मार्क्स प्रायः हात मुख जोड्ने समस्याका बीच नै जीवन यापन गरे, यसको कारण केही हदसम्म उनका पत्नी र सन्तानहरूको विलासिता थियो । जो मार्क्सले सामाजिक स्थिति एवं समयको संस्कृतिको निम्ति जरूरी सोचेका थिए । मार्क्सका जेनी पट्टि सात सन्तान भए भने एउटा अवैध सन्तान (छोरो) घरकी नोकरनी हेलेन डेमुट्बाट भएको थियो ।
डिसेम्बर १८८१ मा पत्नी जेनीको मृत्यु भएपछि मार्क्सलाई रूघा खोकिबाट ग्रस्त भएका थिए जसले बिस्तारै ब्रोन्क्राइटिस्ट्को ‍रूप लियो । यस कारण जिन्दगीका अन्तिम १५ महिना अस्वस्थ अवस्थामा नै बिताए र १४ मार्च १८८३ को दिन लन्डनमा उनको देहावसान भयो । उनको परिवार र साथी-भाइले उनको अन्तिम संस्कार १७ मार्च १८८३ का दिन लन्डनमा नै गरे । मार्क्सको समाधिमा यो सन्देश लेखिएको छ-"Workers of the word, unite” सांस्कृतिक इतिहासकारहरू कार्ल मार्क्सलाई आधुनिक र पूर्वाधुनिक समाजको बीचमा शृङ्खलाबद्ध अवधारणा कायम गराउने प्रथम प्रमुख सामाजिक विचारक मान्दछन् ।
शिक्षा
मार्क्सका माता-पिता उनलाई तेह्र वर्षको उमेरसम्म घरैमा शिक्षा दिएका थिए । सन् १८३५ मा ट्रायर् जिम्नाजियम् स्कूल (Trier gymnasium school)बाट स्नातक गरेपछि १७ वर्षको उमेरमा बून विश्वविद्यालयमा भर्ना भएका थिए । उनी आफू दर्शन र अङ्ग्रेजी पढ्न् चाहन्थे । तर उनका पिताले कानुन विषय अध्ययनको अधिक व्यवहारिक क्षेत्र भनि जोर दिएका थिए । सामेल भई एक प्रकारले अगुवा भएको कारण कम अङ्क प्राप्त गरेको कारण उनका पिताले बर्लिन विश्वविद्यालयमा सरुवा गरे जहाँ दर्शन शास्त्र र इतिहासको भ्रमण (excursions)को कारण कानुन विषयको महत्त्व घट्यो । यस अवधिमा मार्क्सले धेरै कविता र निबन्धहरू लेखे । उनका रचनामा उनका पिताबाट अर्जित उदार तथा धार्मिक भाषाको प्रयोग गरिएकोछ, तर पछि गएर उनी नास्तिक बनेका थिए ।
समय काट्न गाह्रो छैन प्रिय यहाँ, बस तिम्रो याद हरु अचेल कहालीलाग्दो कहानी स्वरुप प्रस्तुत भइदिन्छन यहाँ ।।
प्रभाव
कार्ल मार्क्स ५ मे, १८१८ मा ट्रियर शहरमा जन्मिएका थिए । त्यो शहर सन् १७९४ देखि १८१४ सम्म फ्रान्सेली प्रशासनको अधिनस्थ थियो र त्यसवेलासम्म पनि सन् १७८९ मा भएको फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति बलियो थियो । मार्क्स त्यो समयमा जन्मिएका थिए, जुनवेला सम्पूर्ण युरोपमा नयाँ खालको जागरण आइरहेको थियो ।
बेलायतमा सम्पन्न पहिलो औद्योगिक क्रान्तिको विस्तार पश्चिम युरोप हुँदै पूर्वी युरोपतिर फैलिरहेको थियो । बेलायत, स्पेन, फ्रान्स, पोर्चुगल आदि आफ्ना–आफ्ना साम्राज्यहरू विस्तार गर्न जोर-सोरले लागिपरेका थिए र एक–अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेका थिए । पर्याप्त मात्रामा उत्पादन गर्ने र बेच्ने अनि नाफा आर्जन गर्ने धन्दा चलिरहेको थियो ।
सन् १८४२ मा ब्रुनो बुयरसँग मिलेर ‘रेन्चे जाइतुङ’ नामक पत्रिका निकाले । पत्रिकामा किसानमाथि गरिएको विभेदविरुद्ध लेखिएपछि सरकारले प्रतिबन्ध लगायो र उनलाई देश निकाला । त्यसपछि उनले राजनीतिक अर्थशास्त्र पढ्न थाले खासगरी फ्रेडरिक एंगेल्स लिखित तथा जर्मन–फ्रेन्च एनल्समा प्रकाशित ‘आउटलाइन्स अफ अ क्रिटिक अफ पोलिटिकल इकोनोमी’ पढे ।
त्यो एनल्समा मार्क्सका दुई निबन्ध छापिएका थिए । पहिलो ‘कन्ट्रिब्युसन टु दी क्रिटिक अफ हेगल्स फिलोसोफी अफ ल’ र ‘अन दी जिउइस क्वेस्चन’ । सन् १८४४ मा मार्क्स र एंगेल्सले १० दिन सँगै बसेर ब्रुनो बुयरको ‘सेपरेसन अफ फिलोसोफिकल क्रिटिक’को विपक्षमा ‘दी होली फ्यामेली’ लेखे । त्यहीँदेखि दुईजनाबीच जीवनपर्यन्त सहकार्य सुरु भयो ।
पर्सियन सरकार (हालको जर्मन) सरकारले दबाब दिएपछि मार्क्सलाई पेरिस बस्न पनि प्रतिबन्ध लाग्यो र उनी ब्रसेल्समा पुगे । त्यही वर्ष एंगेल्सको ‘कन्डिसन्स अफ दी वर्किङ क्लास इन इंग्लैन्ड’ छापियो जुन बृहत् अध्ययन तथा वस्तुगत अनुसन्धानका आधारमा आधारित थियो । त्यसपछि एंगेल्ससँगै मार्क्स इंग्लैन्ड पुगे र राजनीतिक अर्थशास्त्र, इंग्लिस समाजवाद पढ्न थाले श्रमजीवि सङ्गठनका नेताकार्यकर्तासँग उठबस गर्न थाले ।
दुईजना मिलेर १८४५ मै जर्मन आइडोलोजी नामक पुस्तक लेखे, तर त्यो पुस्तक भने १९३२ मा मात्र प्रकाशित भयो । १८४८ मा प्रुधोँको आलोचना गर्दै लेखिएको पुस्तक ‘दी पोभर्टी अफ फिलोसोफी’ प्रकशित भयो । ब्रसेल्समा बस्दा मार्क्स सङ्गठन निर्माणको काममा पनि संलग्न भए । त्यही विचार आदान–प्रदानका लागि आदा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल निर्माण गरे ।
त्यही सञ्जाल पछि गएर ‘श्रमजीवी जनताको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय आन्दोलन’का रूपमा स्थापित भयो । ९ जुन अफ १८४७ मा पहिलो सम्मेलन गरेर ‘ओर्किङ म्यान आफ दी अल कन्ट्रिज युनाइट’ घोषणा गरियो । त्यही वर्ष गरिएको दोस्रो सम्मेलनले मार्क्स र एंगेल्सलाई राजनीतिक तथा सैद्धन्तिक कार्यक्रम तयार पार्ने जिम्मा दियो ।
उनीहरूले सन् १८४८ मा कम्युनिस्ट घोषणापत्र कम्युनिस्ट पार्टीको घोषणापत्र तयार पारे । घोषणापत्र प्रकाशित भएपछि युरोपमा ठूलो हल्लीखल्ली हुन पुग्यो । ब्रसेल्सबाट निस्कासनमा परेपछि मार्क्स पुनः पेरिस फर्किए त्यसपछि कोलोन पुगे । त्यहाँ उनले, क्लास स्ट्रगल इन फ्रान्स, दी एटिन्थ ब्रुमेएर अफ लुई बोनापार्ट, ‘रिभ्योलुसन एन्ड काउन्टर रिभ्योलुसन इन फ्रान्स’ लेखे । जर्मन र फ्रान्सबाट पुनः लखेटिएपछि १८४९ मा लन्डनमा बस्न थाले र जीवनभर त्यहीँ रहे ।
इतिहास र सिद्धान्त
माक्र्सवाद अन्य सैद्धान्तिक अवधारणाभन्दा ऐतिहासिक उत्खननका कारण भिन्न छ । जसलाई हामी माक्र्सवाद भन्छौँ, त्यो कल्पनामा होइन, ऐतिहासिक सत्यतथ्यमा आधारित छ । मार्क्स भन्छन्, ‘मान्छेले आफ्नो इतिहास आफैँ बनाउँछ, कसैलाई खुसी पार्न कसैले पनि इतिहास बनाउँदैन (हेर्नुहोस्, दी एटिन्थ ब्रुमेएर अफ लुई बोनापार्ट’को पहिलो अध्याय) ।
त्यो इतिहास वर्गीय शोषण कुन चरणबाट गुज्रिँदै छ भन्ने कुरामा भर पर्छ । साधारणतया ‘उत्पादन पद्धति’, आर्थिक शक्ति र सम्बन्ध तथा उनीहरूबीचको अन्तरविरोध आदिले निर्माण गर्ने वर्ग र समाजमा कसको कस्तो निर्णायक भूमिका रहन्छ भन्ने निर्धारण गर्छ । ऐतिहासिक निर्धारण आर्थिक तथा प्राविधिक विषयले ऐतिहासिक रूपान्तरण गर्नमा तिनको भूमिका, राजनीतिले निर्धारण गर्ने आर्थिक नीति र संस्थागत परिचालनले शोषणका ऐतिहासिकता कस्तो भन्ने तय गर्छ ।
इतिहासका सबै मोडहरूलाई हेरेर नै मार्क्स र एंगेल्सले कम्युनिस्ट घोषणापत्रमा ‘अहिले अस्तित्वमा रहेको समाज इतिहासमा भएका अनेक वर्गसंघर्षको उपज’ भने । यो वाक्यले नै माक्र्सले खिचेको क्रान्तिकारी राजनीतिक कार्यक्रमको विचारको खाका प्रस्तुत हुन्छ ।
यही सोचले श्रमजीवी मानिसहरूको आत्म स्वभिमान जगाउने संघर्ष मात्र होइन, सबै प्रकारका शोषण र उत्पीडनबाट मुक्त हुनका लागि संघर्ष गर्न उक्साउँछ । पुँजीवादी आर्थिक तथा सामाजिक विकासमा उत्पादन सम्बन्ध र उत्पादन प्रकृयाको ऐतिहासिकताका आधारमा समाजलाई हेर्ने बुझ्ने क्रममा मार्क्सले शास्त्रीय अर्थशास्त्रको चिरफार गरे ।
त्यो चिरफार र आलोचनाको ऐतिहासिक विवेचनाको सैद्धान्तिक जग मार्क्सकै ‘गु्रन्डरिसे’मा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । जो सन् १९७० को दशकममा मात्र अङ्ग्रेजीमा प्रकाशित भयो । मार्क्सले एउट बुद्धिजीवीले गर्ने विश्व व्यवस्थाको ऐतिहासिकताको व्याख्या मात्र पस्किएनन् यसलाई कसरी बदल्न सकिन्छ भन्ने कुरामा आफ्नो ध्यान बढी केन्द्रित गरे ।
बुर्जुवा क्रान्तिका पक्षधरले यो ऐतिहासिकताका आधारमा हेर्ने दृष्किोणको ठूलो विरोध गरेका छन् । उत्पादनका साधनमाथिको स्वामित्व र उत्पादन प्रक्रिया तथा उत्पादन सम्बन्धको आधारको समाजको व्याख्याको विकल्पमा म्याक्स वैवरले ‘पुँजीवादी समाज र त्यसका क्रियाकलाप बुझ्न सीमान्त उपयोगिताको सिद्धान्तलाई’ प्रारम्भिक औजारका रूपमा प्रयोग गरे । वर्गको व्याख्यालाई उनले राजनीतिक मुद्दाबाट विशुद्ध ‘आर्थिक श्रेणी’मा ओराले । अहिलेसम्मका पुँजीवादी समाजशास्त्रीहरू वैवरकै धरातलमा उभिएर माक्र्सवादको विरोध गर्ने गर्छन् ।
मार्क्सको ‘हिस्टोरिकल म्याटेरियालिजम’ माक्र्सवाद मान्ने र नमान्ने दुवैथरी गम्भीर अध्येताहरूले राम्ररी बुझेका छन् र समर्थन र विरोधमा व्याख्या पस्किएका छन् । जस्तो लेनिन, रोजा, ग्राम्सी र चे ग्वेभारा आदि तीमध्ये प्रमुख हुन् । तर, कतिपय व्याख्या अधुरा र अपुरा रहेको भनाइहरू पनि आइरहेका छन् । क्यापिटलको पहिलो भोलुम छापिएपछि मार्क्सको देहान्त हुन पुग्यो ।
उनका नोटबुक र तत्काल उपलब्ध सामग्रीका आधारमा एंगेल्सले ‘क्यापिटल’को भाग २ र ३ प्रकाशमा ल्याए । यतिवेलासम्म पुँजीका ६ वटा भाग खासगरी जमिन (ल्यान्डेड प्रोपर्टी), ज्यालादारी मजदुरी, वैदेशिक व्यापार, विश्व बजार र संकटमा आधारित ६ भाग प्रकाशित छन् । पछिल्लो एक दशकयता ‘मार्क्स–एंगेल्स संकलनमाला (मेगा)’ गठन गरेर सबै सामग्री खोज्दा राजनीतिक अर्थशास्त्रका १५ वटा भोलुम तयार हुने कुरा प्रकाशमा आएको छ ।
मेगाले विश्व इतिहासको क्रोनोलोजी मात्रै १५ सय पृष्ठ भेटिएको जनाइएको छ । त्यतिवेलाका मार्क्सका साथीभाइ, इष्टमित्र र सामग्रीको तीव्रतासाथ खोजी भइरहेको छ । झन्डै २ सयका हाराहारीमा रहेका डायरी जुन समाज विज्ञान, इतिहास, मानवशास्त्र, प्रकृति विज्ञान र म्याथम्याटिक्ससँग जोडिएका भेटिएको दाबी गरिएको छ ।
यिनले विगतमा अधुराअपूरा रहेका कृति पूरा गर्न, कम व्याख्या भएका र अस्पष्टतालाई प्रस्ट बनाउन र व्यवस्थित गर्न सजिलो हुने जनाइएको छ (हेर्नुहोस्, जोन वेलामी फोस्टरद्वारा लिखित ‘माक्र्स ओपेन इन्डिड क्रिटिक’ मोन्थ्ली रिभ्यू, १ मे २०१८) । यसको अर्थ मार्क्सवाद अपुरो थियो अब पूरा हुने भन्ने अर्थ कदापि होइन । माक्र्सले आफ्नो जमानाको आर्थिक सामाजिक धरातलमा उभिएर गरेका खोज तथा अनुसन्धानले उनका त्यसवेला गरेका तर्कहरूलाई पुष्टि गर्न थप मद्दत पुग्नेछ ।
मार्क्सवादीमा आएको उतारचढाव
मार्क्सवाद ऐतिहासिक वर्ग संघर्षलाई अध्ययन गर्ने विधि हो । विज्ञानप्रविधिको विकासले ल्याउने परिवर्तन अर्को अर्थमा हरेक औद्योगिक क्रान्तिले ल्याउने परिवर्तन, हरेक परिवर्तनभित्र विकसित हुने कामदार शक्ति कसरी निर्माण हुन्छ, त्यो कामदार शक्ति कसरी प्रशिक्षित हुन्छ र कस्ता बाहक वा संगठकले तिनलाई डो-याउँछन् भन्ने कुराले कस्तो वर्ग बन्छ र कस्तो संघर्ष हुन्छ वा हुने सम्भावना रहन्छ भन्ने निर्धारण गर्छ ।
आर्थिक–सामाजिक परिस्थिति, श्रमजीवि शक्तिको प्रशिक्षण, राज्यको नीतिले निर्धारण गर्ने वर्ग संघर्ष र क्रान्तिपछिको रूपान्तरण प्रक्रिया यो अध्ययनसँग जोडिने महत्त्वपूर्ण कडी हुन् । त्यसैले सिद्धान्ततः मार्क्सवाद वादविवाद वा बहस (डाइलेक्टिक), भौतिकवाद (म्याटेरियालिजम), र इतिहास (हिस्ट्री) सम्मिश्रण हो ।
त्यसैले ठीकठीक विश्लेषण गर्न र एक्सनमा उत्रन त्यति सजिलो छैन त्यसैले माक्र्सको एउटा प्रसिद्ध भनाइ छ, ‘विज्ञानसम्म पुग्न बनिबनाउ राजमार्ग हुँदैन’ । ‘मार्क्सवाद’, बाइबल, कुरान, वा गीता होइन, जसलाई कण्ठस्थ गरेर कथित ‘मुक्ति’ प्राप्त होस् । आजसम्म जेजति समाजवादी क्रान्ति सम्पन्न भए मार्क्सवादी विधिअनुरूप आफ्नो वर्गसंघर्षको इतिहास, तत्कालीन समाजको आर्थिक सामाजिक संरचना, तत्कालीन राज्यको प्रकृति र प्रवृत्ति, समाजमा विद्यमान वर्गसंघर्ष आदिलाई गहिरोसँग केलाएर बहुमत मानिसलाई संगठित संघर्षमा होम्दै सफलता चुमे ।
मार्क्सवादी अध्ययन विधिकै कारण पछिल्ला मार्क्सवादीहरू ‘ठोस परिस्थितिको ठोस विश्लेषण’ गरेर क्रान्तिलाई डो-याए । रुसको अक्टोबर क्रान्ति, चिनियाँ जनक्रान्ति वा क्युबाली क्रान्ति सबै आ–आफ्ना परिवेशमा आ–आफ्ना व्याख्या र विश्लेषणका आधारमा सम्पन्न भएका थिए । ती सबैको संघर्षको प्रकृति भिन्नाभिन्नै थियो ।
परिस्थिति र श्रमजीवी सर्वहारा वर्गको सामाजिक र सांस्कृतिक अवस्था भिन्नाभिन्नै थियो । समाजवाद कसरी लागू गर्ने भन्ने विषय कार्यक्रम पनि स्वाभाविक रूपमा फरक–फरक थिए । किनकि पूर्णरूपमा विकसित पुँजीवादी समाजको रूपान्तरण र अर्को पछौटे कृषि प्रधान देशको रूपान्तरण कपी गर्न मिल्दैनथ्यो । ज–जसले नीति निर्माण, कार्यक्रम र विचार हुबहु सार्न कोसिस गरे ती नराम्रोसँग पछारिए । जसले आफ्नो समाज विश्लेषण धरातलीय यथार्थमा रहेर राम्ररी केलाएर अगाडि बढे तिनीहरू सफल भए ।
तर, तिनले समग्रतामा के बुझेनन् भने यदि समाजवादले खोजेजस्तो सम्पत्तिको वितरण र पुनर्वितरण अवरुद्ध भयो भने आममानिस उत्पादन र उत्पादनका साधनबाट वञ्चित हुन्छन्, त्यसको अर्थ पुँजी सञ्चिति तथा पुँजी निर्माणसमेत अवरुद्ध हुन्छ । यसको अर्थ सम्पूर्ण वस्तु तथा सेवाको उत्पादन र पुनर्उत्पादनमा नकारात्मक असर पर्छ । त्यसले सम्पूर्ण अर्थतन्त्रमा मात्र होइन, सामाजिक संकट खडा हुन पुग्छ । दोस्रो विज्ञान र प्रविधिको विकास भनेको केही मुट्ठीभर व्यक्तिको धन सञ्चयका लागि कि आमजनताको सन्तुष्टिका लागि ?
मानव निर्मित वैज्ञानिक सिर्जना र प्रविधि विकास उपलब्धि मानव विकासका लागि धन आर्जन गर्ने साधन मात्र ? पुँजीवादीहरू मानवतावादलाई नकार्दै विज्ञान र विकासको निजत्वकरणमा लिप्त हुन्छन् । मार्क्सवाद निजत्वकरणको खिलाप थियो र छ । सम्पूर्ण उपलब्धि समाजका सम्पुर्ण मानिसको जीवन पद्धतिमा सुधार गर्न, सहज बनाउन लक्षित हुनुपर्छ भन्ने थियो ।
आजसम्मका सबै वैज्ञानिक आविष्कार र विकास व्यक्तिगत निजी सम्पत्ति आर्जनका लागि नभएर समाजकल्याणका खातिर भएका हुन् भन्ने बुझ्न पुँजीवादीहरूले चाहेनन् (हेर्नुहोस् अल्वर्ट आइन्स्टाइन लिखित ‘ह्वाई सोसिलिजम’ अझै पनि मन्थ्ली रिभ्यू अनलाइनमा पढ्न सकिन्छ) ।
मार्क्सवाद अल्पकालीन, मध्यकालीन वा दीर्घकालीन योजनाको पोको थिएन भन्ने पनि पुँजीवादीसँगै कथित मार्क्सवादीहरूले पनि बुझेनन् वा बुझ्न चाहेनन् । त्यसैले केही मार्क्सवादीहरूले शासनसत्ता हुँदा गरेका सतही घोषणा, सतही क्रियाकलाप तथा विकृत रूपान्तरणलाई मार्क्सवादसँग जोडेर हेरे । वास्तवमा ती केही मार्क्सलाई बदनाम गर्न चाहने पुँजीवादी र तिनका हिमायतीहरूको औजारजस्तै बन्न पुगे ।
पुँजीवादीहरूलाई एक प्रकारले औडाहा भएको थियो । मार्क्सवादप्रति तिनको ईष्र्या चुलिँदै गएको थियो । मार्क्सवादलाई सिराने हालेर गरिएका २०औँ शताब्दीभरिका क्रान्तिले गरिब, सर्वहारालाई सशक्तीकरण गरेर जमिन तथा फ्याक्ट्रीको मालिक बनाएको थियो । राष्ट्रिय राज्यको निर्माण गर्दै स्वतन्त्र सार्वभौम सत्तासम्पन्न जनताका अधिकारका नाममा साम्राज्यवादविरुद्ध स्वाधीन संघर्ष सञ्चालन गर्न हौस्याएको थियो ।
शिक्षा, स्वास्थ्य रोजगारीमा आमजनताको पहुँच पु-याउन र राज्यको दायित्वको पहिचान बढाउन माक्र्सवाद औजार बन्न पुगेको थियो । दासका रूपमा भित्र्याएका काला जाति र सम्पूर्ण महिलाहरूलाई मतदान दिने आधार मार्क्सवादका नाममा भएका क्रान्तिको अगुवाइमा भएका थिए ।
मार्क्सवाद माथि उल्लेख गरिएझैँ बहस–वादविवाद, भौतिकवाद र वर्ग संघर्षको समष्टि हो । क्रान्तिपछि जानी–नजानी राज्य पुँजीवादमा लैजानेहरूले बहस र वादविवादलाई प्रतिबन्ध लगाए । यसले भौतिक वस्तु उत्पादनको विकास त सम्भव भयो, तर समाजको सामाजिक रूपान्तरण प्रक्रिया अवरुद्ध हुन पुग्यो । डाइलेक्टिकको अभावमा राज्यमा ब्युरोक्रेसी हाबी हुन पुग्यो ।
डाइलेक्टिक (वादविवाद–बहस)को अभावमा जनवाद मलिन हुन पुग्यो र वर्ग संघर्ष झन् भुत्ते हुन पुग्यो । यसरी समाजवादका नाममा हुर्किएको राज्य पुँजीवाद ढल्नुथ्यो, ढल्यो । त्यो शासन पद्धति जनताको पक्षमा नभएकाले जनताले काँध थापेनन् र अवसान भयो । पुँजीवादीहरूले मार्क्सवाद मरेको प्रचार गरे ।
पूर्वी युरोप र सोभियत संघको विघटनपछि पुँजीवादमा एकपछि अर्को संकट देखा परे । सन् १९९७/९८ को पूर्वी एसियाली वित्तीय संकट, १९९८/९९ को रुस तथा मेक्सिको संकट, सन् २००२ को अर्जेन्टिनी संकट, यी शृंखलाबद्ध संकटहरू एक–अर्कामा गाँसिदै गाँसिदै आइनै रहेका वेला संयुक्त राज्य अमेरिकाका बैङ्कहरूले वित्तीय संकट निम्त्याए र त्यसले निम्त्यायो संसारव्यापी मन्दी ।
पुँजीवादी अर्थशास्त्री तथा नीतिनिर्माताहरू एक दशकदेखि छताछुल्ल हुन पुगेको पुँजीवादका अवयवहरू बटुलेर टालटुल गर्नमा व्यस्त छन्, तर समाजवादी अर्थशास्त्रीहरू भनिरहेछन्, पुँजीवादमा प्रणालीगत संकट –सिस्टमिक क्राइसिस) आइसकेकोले अब प्रणाली नै फेर्नुपर्छ र विकल्प भनेको समाजवाद नै हो । तर, समाजवादले पुराना गल्तीहरू दोहो-याउनुहुन्न ।
अघिल्लै शताब्दीको अन्तिम वर्षहरूमा नवउदारवादी पुँजीवादविरुद्ध ठुल्ठूला संघर्षहरू भए । समग्र ल्याटिन अमेरिका समाजवादमय बन्न पुग्यो । बोलिभारान क्रान्तिका नाममा ह्युगो चाभेजले दार्शनिक स्तेभान मेस्जारोसको भिजनमा आधारित रहेर २१औँ शताब्दीको समाजवादी कार्यक्रमलाई अगाडि सारे ।
अमेरिकी साम्राज्यवादको नाकैमुनि बोलेभिया, इक्वेडर, अर्जेन्टिना, ब्राजिल, उरुग्वेका श्रमजीवी कामदारहरूको जीवनस्तर ठूलो फड्को मार्ने गरी समाजवादी पार्टीहरू निर्वाचनमार्फत सत्तामा पुगे । कोही सफल देखिए कोही असफल । यद्यपि यो पुनर्जागरणले ल्याटिन अमेरिकामा सशक्त विकल्प प्रस्तुत गरेको छ ।
सन् २००७ देखि २०१० को अवधिमा पूर्वी र पश्चिमी युरोपमा समाजवादको नयाँ जागरण सुरु भएको छ । मार्क्सवादको गम्भीर अध्ययन सुरु भएको छ । पुँजीवादको स्वरूप र विस्तारका बारेमा लेनिन (इम्पेरियालिजम अ हाइअर स्टेज अफ क्यापिटालिज्म), रोजा लक्जेम्बर्ग (क्यापिटल एकुमुलेसन थ्यौरी), माइकल केलेस्की (जेनरल थ्यौरी र थ्यौरी अफ ग्रोथ एन्ड इम्लोइमेन्ट), जुवान रोविन्सन (थ्यौरी अफइम्पफेक्ट कम्पिटिसन), पौल बरान, पौल स्विजी, ह्यारी म्यागडफ (मोनोपोली क्यापिटालिज्म एन्ड स्ट्यागनेसन) आदि माथि गम्भीर बहस र छलफल चल्न थालेका कुरा हिजोआज प्रकाशित पुस्तक, जर्नल आर्टिकल तथा अखबारी लेखनहरूमा पाइन थालेकाले पुष्टि हुन्छ ।
ग्रिसेली अर्थशास्त्री कोस्तास लापाभिताससको ‘प्रोफिट विथआउट प्रोड्युसिङ’ नामक किताबले हामीकहाँ चलेको दलाल पुँजीवादको बहसको झल्को दिन्छ । उनले विस्तारमा त्यसको पछाडिको सैद्धान्तिक जरा केलाएका छन् । डेभिड हार्वे, फ्रेड मोस्ले, माइकल हेनरिचलगायत सयौँ समाजशास्त्री, अर्थशास्त्री तथा राजनीतिशास्त्रीहरू मार्क्सवादको विकासमा भिडेर लागिपरेका देखिन्छन् । हिजोआज पुँजीवादभित्रै दक्षिणपन्थी लोकप्रियतावाद झांगिरहेको छ ।
पुरानो उदारवादलाई नवउदारवादले खायो र नवउदारवादलाई दक्षिणपन्थी लोकप्रियतावादले । नवलोकप्रिय राष्ट्रवादीहरू पुँजीवादी भूमण्डलीकरणका विरुद्ध राष्ट्रवादी पुँजीवादको वकालत गरिरहेका छन् र त्यसका आडमा नश्लवाद, धर्मवाद, जातिवादलाई आड लिने गरेका छन् ।
तिनले फैलाउन सक्ने नरहिंसा, अन्याय, अत्याचार आततायी युद्धका विरुद्ध माक्र्सवादमा आधारित राजनीतिक सङ्गठनको निर्माणको विकल्पमा अरू केही देखिएको छैन । यस अर्थमा मार्क्सवाद अहिलेको संकटबाट माथि उठ्ने ठूलो वैचारिक विधि बन्ने सम्भावना प्रवल देखिएको छ ।
मार्क्सवादको विकास
माक्र्सवादलाई माथि भनिएझैँ धर्मशास्त्र बनाउने होइन । विधिसंगत ढङ्गले अध्ययनलाई अगाडि बढाउने हो । मार्क्सले भनेझैँ राष्ट्रभित्र रहेका स्रोतसाधहरू (जमिन, श्रमशक्ति, उद्योगधन्दा, पुँजी, वित्त) कसरी परिचालित भएका छन् ? कसरी कसले कसका हितमा उपयोग र दोहन गरिरहेका छन् यसको विधिवत् अध्ययन आवश्यक छ । विगतमा ‘डाइलेक्टिक्सको’ जसरी हत्या हुन पुग्यो अबका दिनमा त्यसो हुन नदिन पुनर्जीवन कसरी दिने, बहस छलफललाई कसरी सङ्गठनको जीवन बनाउने ?
कसरी वर्गसंघर्षलाई क्रान्तिपछि पनि जीवन्त तुल्याउने ? यसको खोजी हुन जरुरी छ । नेपालमा मात्रै होइन, संसारभर, संघर्षको कसरी पहिचान गर्ने भन्ने समस्या देखिएको छ । अमेरिका र युरोपमा काला जातिमाथि गरिएको भेदभाव र घृणा, मुस्लिममाथि फैलाइएका द्वेष, नेपाल, भारत जस्ता देशमा दलित, जनजातिमाथि गरिएका आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक भेद र अन्य सीमान्तकृत जनसमुदायलाई गरिएका हिजोदेखिका भेदभावलाई कसरी हटाउने ?
कस्तो अभियानमार्फत, कस्तो आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणमार्फत ? यी गम्भीर विषय हुन् । गफ र भाषणले मात्र समाजवाद आउँदैन । ठोस परिस्थितिको ठोस विश्लेषण, परिवर्तनका लागि ठोस योजना, योजना कार्यान्वयनका लागि नयाँ क्रियाशील र कामकाजी संस्थाहरूको व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ ।
नेपालमा वामपन्थीहरूलाई जनताले लहलहैमा लागेर त्यत्तिकै भोट दिएका होइनन्, आमूल परिवर्तनको आसमा दिएका हुन् । यदि उनीहरूलाई यी नाम मात्रका मार्क्सवादी हुन्, यिनले सुधार गर्दैनन् भन्ने लाग्यो भने काँधबाट तल खसालिदिन्छन् जसरी सोभियत सरकारको लास बोक्न कोही सडकमा ओर्लिएनन् ।
जे जे थोमसन
सर जोसेफ जोन थोमसन OM  पीआरएस  (१८ डिसेम्बर १८५६ - ३० अगस्ट १९४०) एक ब्रिटिश भौतिक र भौतिकी मा नोबेल विजेता,  थिए, जसलाई पत्ता लागेको पहिलो आणविक कण, इलेक्ट्रोनको खोजको श्रेय दिइन्छ।
१८९७ मा, थोमसनले क्याथोड किरण अज्ञात ऋणात्मक आवेग युक्त कण (जसलाई अहिले इलेक्ट्रोन भनिन्छ) मिलेर बनेको छ भनेर देखाए, जसको आकार अणु भन्दा धेरै सानो र आवेग-पिण्ड अनुपात धेरै सानो भएको हिसाब निकाले। थोमसनलाई १९१३ मा स्थिर (गैर रेडियोधर्मी) तत्त्वको आइसोटोपको लागि पहिलो प्रमाण फेला पार्ने श्रेय पनि दिइन्छ। फ्रान्सिस विलियम एस्टनको साथ गरिएको उनका प्रयोगहरूले धनात्मक आवेग युक्त कणहरूको प्रक्रति निर्धारित गर्न उनका प्रयोगहरू मास स्पेक्ट्रोमेट्रीको पहिलो प्रयोग थिए र मास स्पेक्ट्रोग्राफको विकासको लागि अग्रसर भयो।
उनको ग्यासमा विद्युत् प्रवाहको कामका लागि थोमसनलाई १९०६ मा भौतिकीको नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो।
इलेक्ट्रोनको खोज
विलियम प्रोउट र नर्मन लकर जस्ता धेरै वैज्ञानिकहरूले परमाणु अझ बढी आधारभूत इकाईबाट नै निर्माण भएको हो भनेर सुझाव दिएका थिए तर तिनीहरूले यो इकाईलाई सबैभन्दा सानो परमाणु, हाइड्रोजनको आकारको रूपमा लिए। १८९७ मा पहिलो पटक थोमसनले सुझाए कि कुनै एक आधारभूत एकाई एक परमाणुको तुलनामा १,००० गुणा बढी साना हुन्छन्।
अप्रिल १८९७ मा, थोमसनले क्याथोड किरणहरूलाई विद्युतीय रूपमा विचलित गराउन सकिन्छ भन्ने प्रारम्भिक सङ्केतहरु पाए ( हेनरिक हर्ज जस्ता अघिल्लो अन्वेषकहरूले यो हुन नसक्ने सोचेका थिए)। थोमसनले थमसनको कर्पसलको घोषणाको एक महिना पछि उनले पत्ता लगाए कि विद्युत क्षेत्रबाट किरणहरू भरपर्दो ढङ्गले विक्स्ष्षे्षेप गर्न सक्दछ। इलेक्ट्रिक र चुम्बकीय क्षेत्रहरूद्वारा क्याथोड किरणको किरणको प्रतिबिम्ब तुलना गरेर उनले पिण्ड- आवेग अनुपातको अझ बलियो मापन प्राप्त गरे जुन उनको अघिल्लो अनुमानहरूको पुष्टि गर्‍यो। यो इलेक्ट्रोनको आवेग-पिण्ड अनुपात मापन गर्न क्लासिक माध्यम भयो। (सन् १९०९ मा रोबर्ट ए मिलिकनको ओयल-ड्रप प्रयोग नभएसम्म आवेग मापन गरिएको थिएन)।
अन्य काम
१९०५ मा, थोमसनले पोटाशियमको प्राकृतिक रेडियोधर्मी पत्ता लगाए।
१९०६ मा, थोमसनले हाइड्रोजनमा प्रती अणु एक मात्र इलेक्ट्रोन हुने प्रमाणित गरे। यस अघिका सिद्धान्तहरूले विभिन्न सङ्ख्यामा इलेक्ट्रोन हुने स्पष्ट थिएन।
राम्जादेउराली
राम्जादेउराली नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको धवलागिरी अञ्चल, पर्वत जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
नवौं राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड २०७४
नवौँ राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड २०७४ जुन राष्ट्रपति रनिङ शिल्डको नवौँ संस्करण हो। डिफेन्डिङ च्याम्पियन मध्यमाञ्चलले ९ औँ राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड तथा विद्यालय खेलकुदको उपाधि २०७४ असार २४ शनिबार जितेको थियो।
जम्मा ८ खेलहरू सहभागी गरिएको उक्त विद्यालयस्तरीय राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगितामा पाँच विकास क्षेत्रका विद्यालयका विद्यार्थीहरूको सहभागीता रहेको थियो।
सहभागी टिमहरू
यस नवौँ राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड प्रतियोगितामा पाच विकास क्षेत्रका विद्यालय स्तरीय विद्यार्थीहरूको सहभागीता रहेको थियो।
अंक तालिका
नोट:- कराते, उसु, तेक्वान्दो, क्रिकेट र फुटबलको अंक भने टिम च्याम्पियनमा गणना गरिँदैन।
द मुभिङ्ग फिङ्गर
द मुभिङ्ग फिङ्गर अङ्ग्रेजी उपन्यासकार अगाथा क्रिस्टीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
नवौं राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड २०७४
प्रत्येक खेल विवरण
नवौँ राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड तथा विद्यालय स्तरीय खेलकुद प्रतियोगिताको सम्पुर्ण खेल विवरणहरू छोटकरीमा
एथलेटिक्स
त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशालामा भएको छात्र ४ सय मिटर दौडमा पूर्वाञ्चलका प्रकाश दनुवारले विद्यालयस्तरको नयाँ राष्ट्रिय कीर्तिमान कायम गरेका थिए। निर्धारित दूरी ५० दशमलव २० सेकेन्डमा पूरा गर्दै उनले २०५८ सालमा भएको वीरेन्द्र रनिङ शिल्डमा कृष्ण महतोले बनाएको ५२ दशमलव ०८ सेकेण्डको कीर्तिमान तोडेका हुन्। २०६५ सालअघि राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड वीरेन्द्र रनिङ सिल्डको नाममा सञ्चालन हुँदै आएको थियो। मध्यमाञ्चलका भुवन महतो दोस्रो र पश्चिमाञ्चलका सन्दीप चौधरी तेस्रो भएका थिए।