cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
तिब्बत
बिदेशी प्रभाव
चीनको केन्द्रीय सरकार कमजोर भएको मौकामा चीनलाई बाध्य पारेर बि्रटिस ब्रिटिश इन्डिया र चीनको समकक्षमा तिब्बतलाई राखेर बेलायत ले सिमला सम्मेलन डाकेको थियो। तर, सम्मेलनमा उपस्थित चिनियाँ प्रतिनिधिहरूले मञ्जुरी नजनाएकाले सम्मेलन सफल भएन। प्रथम विश्वयुद्धपछि बेलायत ले पुनः आफ्नो प्रयास जारी राख्यो। चीनले भने अमेरिका आफ्नो पक्षमा रहेको ठानेर उसलाई पनि बोलाउने धारणा राख्यो। तर, अमेरिकाले स्विकारेन। यसो भए तापनि उसले तिब्बत, मंगोलिया र सिकियाङ्ग सबै चीनकै अभिन्न अङ्गहरू हुन् भन्ने धारणालाई १९३० को दशकको अन्त्यसम्म बदलेन। अमेरिकाले खुलाद्वार नैतिको विस्तार र विकासको लागि ३० को दशकको अन्त्यसम्म तिब्बतमाथिको चिनियाँ सार्वभौमिक दाबाबलाई सघाउँदै रह्यो। यसबाट चीनमा उसको प्रभाव बढ्दै गयो, तर बेलायत को तिब्बतलाई चीनबाट अलग पार्ने प्रयासमा व्यवधान खडा भयो।
दोस्रो विश्वयुद्धमा धुरी राष्ट्रहरू (जापान, जर्मनी र इटली) विरुद्धमा बेलायत, अमेरिका, सोभियत सङ्घ र चीनले संयुक्त मोर्चाबन्दी गरेपछि फेरि एकपटक तिब्बत प्रति अमेरिकी ध्यान खिचियो। २ जुलाई १९४२ मा क्याप्टेन इल्या टोल्स्टोय र लेफि्टनेन्ट ब्रुक डोलानलाई तिब्बतको रणनैतिक महत्त्व बुझ्नका लागि ल्हासा पठाइयो। उनीहरू भारत हुँदै त्यहाँ पुगे र राष्ट्रपति रुजवेल्टको पत्र दलाई लामालाई बुझाए। साथै अमेरिकी स्टेट डिपार्टमेन्टले तिब्बत माथिको चिनियाँ सार्वभौमिकतामाथि अमेरिकाले कहिल्यै प्रश्न खडा नगरेको र भविष्यमा पनि नगर्ने प्रतिवद्धता जारी गरेको थियो। तर, अमेरिकाको यस्तो रुझानबाट बेलायती हरू खुसी देखिएनन् र १९४३ को अप्रिल मा अमेरिकी स्टेट डिपार्टमेन्टलाई एक मेमोरेन्डम बेलायती दूतावास मार्फत पठाए। त्यसमा 'ब्रिटिश इन्डिया सरकार तिब्बत एक अलग देश रहेको र अन्य शक्तिहरूसँग सम्बन्ध राख्न स्वतन्त्र रहेको, चीनसँगको उसको सम्बन्धको कारणले चीनले तिब्बत मामलामा एकपक्षीय निर्णय लिने काम गर्न नहुने र गरेमा बेलायत सरकारले प्रतिरोध गर्न सक्ने' उल्लेख थियो। अमेरिकीहरूले सोही वर्षको मे १५ मा आफ्नो पुरानै अडान दोहोर्‍यायो।
कन्नड भाषा
कन्नड (ಕನ್ನಡ, ) वा कैनडीज भारतको कर्नाटक राज्यमा बोलिने भाषा हो र कर्नाटकको राजभाषा हो। यो भारतका सबैभन्दा अधिक प्रयोग गरिने भाषाहरू मध्येको एउटा हो। ४.५० करोड मानिस कन्नड भाषा प्रयोग गर्दछन्। यी भाषा एन्कार्टाका अनुसार विश्वको सर्वाधिक बोलिने ३० भाषाहरूको सूचीमा २७औं स्थानमा आउँछ। यी द्रविड भाषा-परिवारमा आउँछ तर यसमा संस्कृतदेखि पनि धेरै शब्द छन्। कन्नड भाषा प्रयोग गर्ने यसलाई विश्वासदेखि 'सिरिगन्नड' भन्दछन्। कन्नड भाषा केही २५०० सालदेखि उपयोगमा छ कन्नड लिपि केही १९०० सालदेखि उपयोगमा छ कन्नड अन्य द्रविड भाषाहरूको प्रकार हो। तेलुगु, तमिल र मलयालम यस भाषासँग मिल्दा जुल्दा छन्। संस्कृत भाषासँँग धेरै प्रभावित भएको यो भाषामा संस्कृतसित धेरि अधिक शब्द त्यही अर्थदेखि उपयोग गरिन्छ। कन्नड भारतको २२ आधिकारिक भाषाहरू मध्येको एउटा हो।
कन्नड तथा कर्नाटक शब्दहरूको व्युत्पत्ति
कन्नड तथा कर्नाटक शब्दहरूको व्युत्पत्तिका सम्बन्धमा यदि कुनै विद्वान्को यो मत छ कि "कंरिदुअनाडु" अर्थात् "काली माटोको देश"देखि कन्नड शब्द बनाएको छ त अर्का विद्वान्का अनुसार "कपितु नाडु" अर्थात् "सुगंधित देश"देखि "कन्नाडु" र "कन्नाडु"देखि "कन्नड"को व्युत्पत्ति भएको हो। कन्नड साहित्यका इतिहासकार आर.नरसिंहाचारले यस मतलाई स्वीकार गरेकोछ। केही वैयाकरणहरूको कथन छ कि कन्नड संस्कृत शब्द "कर्नाट"को तद्भूव रूप हो। यो पनि भनिन्छ कि "कर्णयो अटति इति कर्नाटक" अर्थात जो कानहरूमा गूँज्दछ त्यो कर्नाटक हो।
तिब्बत
बिदेशी प्रभाव
वास्तवमा प्रशान्त महासागरलाई आ-आफ्नो प्रभुत्वमा राख्न र पर्ल हार्वरमाथिको जापानी आक्रमणको बदला लिन अमेरिकालाई चीनको सदासयता आवश्यक थियो। तसर्थ उसले तिब्बतमा बेलायतको अनधिकृत चलखेलको सुरुदेखि नै विरोध गर्दै रह्यो। ठीक त्यसै समयमा अमेरिकाले गासागसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गरेर तिब्बतमाथि हस्तक्षेपको सुरुवात गर्‍यो।
कन्नड भाषा
कन्नड तथा कर्नाटक शब्दहरूको व्युत्पत्ति
प्राचीन ग्रन्थहरूमा कन्नड, कर्नाट, कर्नाटक शब्द समानार्थमा प्रयुक्त भए छन्। महाभारतमा कर्नाट शब्दको प्रयोग अनेक बार भयो छ (कर्नाटकश्च कुटाश्च पद्मजाला: सतीनरा:, सभापर्व, ७८, ९४; कर्नाटका महिषिका विकल्पा मूषकास्तथा, भीष्मपर्व ५८-५९)। अर्को शताब्दीमा लिखे भए तमिल "शिलप्पदिकारम्" नामक काव्यमा कन्नड भाषा बोलनेवालहरूको नाम "करुनाडर" बताइएको हो। वराहमिहिरका बृहत्संहिता, सोमदेवका कथासरित्सागर गुणाढयको पैशाची "बृहत्कथा" आदि ग्रन्थहरूमा पनि कर्नाट शब्दको बराबर उल्लेख मिल्दछ।
तिब्बत
बिदेशी प्रभाव
दोस्रो विश्वयुद्धपछि विश्वको शक्ति सन्तुलन व्यापक बदलियो। जर्मनी र जापान जस्ता राष्ट्रहरू पराजित मात्रै होइन पराधीन नै हुन विवश भए भने बेलायत को हैसियतमा भारी संकुचन आयो। युद्धमा भारी क्षतिका बावजुद सोभियत सङ्घ एक महाशक्तीको रूपमा देखा पर्‍यो। त्यस्तै अमेरिकाले पहिलेको बेलायत को स्थान ओगट्यो। चीनमा नयाँ जनवादी आन्दोलन सम्पन्न हुने सम्भावना टड्कारो रूपमा देखा पर्‍यो। चीनमा कम्युनिस्टहरूको विजय पश्चात् उसको सोभियत युनियनसँग नजीकको सम्बन्ध हुने प्रष्ट थियो। तसर्थ अमेरिकाले तिब्बतलाई चीनबाट अलग पार्नु नै आफ्ना लागि फाइदाजनक हुने देख्यो।
आफ्नो दशकौँ पुरानो नीतिलाई त्यागी बेलायतीहरूले लिएको नीतिमा चल्ने निर्णय बमोजिम अमेरिकाले गासागले खटाएको एक व्यापारिक प्रतिनिधि मण्डललाई तिब्बती पासपोर्टमा हङकङस्थित कूटनैतिक नियोगबाट अमेरिकाको प्रवेशाज्ञा प्रदान गरेर आफ्नो पुरानो नीतिमा परिवर्तन गर्न लागेको सङ्केत सन् १९४७ मा दियो। १२ जुलाई १९४८ मा च्याङ काई सेकको सरकारले अमेरिकी नियोग प्रमुखलाई बोलाएर 'यो गल्ती भएको हो कि नीतिगत परिवर्तन हो' भनेर सोध्दा उनले स्टेट डिपार्टमेन्टलाई देखाइदिए। वासिंटनस्थित चिनियाँ दूत डा. वेलिङ्गटन कुले विदेशमन्त्री जर्ज मार्सलसँग स्पष्टीकरण माग्दा तिब्बतमाथिको चिनियाँ सम्प्रभु कानुन सम्मत -डिजुरे) त हो तर व्यवहार सम्मत (डिफ्याक्टो) नभएको जवाफ मिल्यो।
कन्नड भाषा
कन्नड तथा कर्नाटक शब्दहरूको व्युत्पत्ति
अङ्ग्रेजीमा कर्नाटक शब्द विकृत भएर कर्नाटिक (Karnatic) अथवा केनरा (Canara), फेरि केनरादेखि केनारीज (Canarese) बनेका हो। उत्तरी भारतको हिंदी तथा अन्य भाषाहरूमा कन्नड शब्दका लागि कनाडी, कन्नडी, केनारा, कनारीको प्रयोग मिल्दछ।
तिब्बत
बिदेशी प्रभाव
यसको एक वर्षपछि अर्थात् १९४९ को अक्टोबरमा चीनको मुख्य भूमिमाथि कम्युनिस्ट झन्डा फहरिन पुग्यो। अध्यक्ष माओले तिब्बती मामला शान्तिपूर्ण तवरले सुल्झाउन हेतु गासागलाई सम्झौताको लागि प्रतिनिधि मण्डल बेइजिङ पठाउन अनुरोध गरे।
तोलेनी
तोलेनी नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, सेती अञ्चलको डोटी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
कन्नड भाषा
कन्नड तथा कर्नाटक शब्दहरूको व्युत्पत्ति
अचेल कर्नाटक तथा कन्नड शब्दहरूको निश्चित अर्थमा प्रयोग हुन्छ – कर्नाटक प्रदेशको नाम हो र "कन्नड" भाषाको।
एड सिरन
एड्वर्ड क्रिस्टोफर शिरन एक बेलायती गायक गीतकार तथा गिटारिस्ट हुन्। उनको जन्म बेलायतको हेलिफ्याक्समा रहेको वेस्ट योर्कसरमा भएको थियो।
कन्नड भाषा
कन्नड भाषा तथा लिपि
द्रविड भाषा परिवारको भाषाहरू पंचद्राविड भाषाहरू कहलाउँछन्। कुनै समय यी पंचद्राविड भाषाहरूमा कन्नड, तमिल, तेलुगु, गुजराती तथा मराठी भाषाहरू सम्मिलित थिए। परन्तु अचेल पंचद्राविड भाषाहरूका अन्तर्गत कन्नड, तमिल, तेलुगु, मलयालम तथा तुलु मानिन्छन्। वस्तुत: तुलु कन्नडको नैं एउटा पुष्ट बोली छ जो दक्षिण कन्नड जिल्लाहरूमा बोली जान्छ। तुलुका अतिरिक्त कन्नडको अन्य बोलीहरू छन्–कोडगु, तोड, कोट तथा बडग। कोडगु कुर्गमा बोली जान्छ र बाकी तीनहरूको नीलगिरि जिल्लाहरूमा प्रचलन हो। नीलगिरि जिल्ला तमिलनाडु राज्यका अन्तर्गत हो।
तिब्बत
बिदेशी प्रभाव
त्यसपछि लगातार रूपमा अमेरिकाले तिब्बत मामिला चर्काउँदै आएको छ। १४औँ दलाई लामालाई केन्द्र सरकार र स्थानीय सरकारबीच सन् १९५१ मा भएको १७ बुँदे सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गर्नबाट रोक्न खोजिएको थियो, तर त्यसमा सफलता नमिलेपछि भइसकेको सहमतिलाई तोड्न अमेरिकाले उत्प्रेरित गर्‍यो।
सन् १९५० देखि तिब्बत मामिला चर्काउने जिम्मा सिआइएले लियो। त्यसयता उसले तिब्बतीहरूलाई हतियार चलाउने तालीम दिने, सञ्चार सेट, नक्सा, हतियार र तालीम प्राप्त लडाकुलाई तिब्बती क्षेत्रमा उतार्ने काम गर्दै आएको छ। अमेरिकाबाट भौगोलिक रूपमा धेरै टाढा रहेको तिब्बतमा पृथकतावादी सशस्त्र गतिविधि चर्काउँदा ५० र ६० का वर्षहरूमा सामान्य जनजीवन अस्तव्यस्त हुन पुगेको थियो।
कन्नड भाषा
कन्नड भाषा तथा लिपि
चारहरू द्राविड भाषाहरूको आफ्नो पृथक-पृथक लिपीहरू छन्। डा.एम.एच. कृष्णका अनुसार यी चारहरू लिपिहरूको विकास प्राचीन अंशकालीन ब्राह्मी लिपिको दक्षिणी शाखादेखि भयो हो। बनावटको दृष्टिदेखि कन्नड र तेलुगुमा तथा तमिल र मलयालममा साम्य हो। १३ौं शताब्दीका पूर्व लेखिएका तेलुगु शिलालेखहरूका आधारमा यो बताइन्छ कि प्राचीन कालमा तेलुगु र कन्नडको लिपीहरू एउटा नैं थियो। वर्तमान कन्नडको लिपि बनावटको दृष्टिदेखि देवनागरी लिपि भन्दा भिन्न देखिाई दिन्छन्, परन्तु दुइटैका ध्वनिसमूहमा अधिक अन्तर छैन। अन्तर यति नैं छ कि कन्नडमा स्वरहरूका अन्तर्गत "ए" र "ओ" को ह्रस्व रूप तथा व्यन्जनहरूका अन्तर्गत वत्स्य "ल" को साथ-साथ मूर्धन्य "ल" वर्ण पनि पाइन्छन्। प्राचीन कन्नडमा "र" र "ळ" प्रत्येकका एक-एक मूर्धन्य रूपको प्रचलन थियो, परन्तु आधुनिक कन्नडमा यी दुइटै वर्णहरुको प्रयोग लुप्त भयो हो। बाकी ध्वनिसमूह संस्कृतका समान हो। कन्नडको वर्णमालामा कुल ४७ वर्ण छन्। अचेल यसको संख्या बावनसम्म बढा दिएको हो।
राई घाँस
राई घाँस उच्च भूभागमा उत्पादन हुने एक प्रजातिको घाँस हो। यो घाँस मुख्यतया युरोप, एसिया र उत्तर अफ्रिकामा पाइन्छ। यो घाँसलाई समुद्री सतहबाट १५०० मिटर देखि ४००० मिटरको उचाईसम्म सफलता पुर्वक खेती गरिएको छ। यो घाँसमा घरपालुवा जनावरका लागि उपयुक्त मानिन्छ। यो घाँस घरपालुवा पशुहरूको रुचाएर खाने र सुपाच्य भएको हुँदा दुधालु गाई, भैँसी तथा भेडा पालनको लागि यो एक प्रमुख घाँसको रूपमा पनि परिचित छ। यो घाँस शितोष्ण हावापानी भएको स्थानको लागि राम्रो हुने गरेको छ। यो घाँसबाट धेरै उत्पादन लिन सकिने, छिट्टै स्थापित हुने, कम खनजोतमा पनि पलाउने र पानी जम्ने ठाउँमा पनि उत्पादन लिन सकिने गुण यसको रहेको छ।
वितरण
राई घाँस दक्षिण युरोप, मध्य पूर्व, उत्तर अफ्रिका र मध्य एसियाको रैथाने प्रजातिको घाँस हो। घरपालुवा जनावरका लागि राम्रो र चरन पशु चरन क्षेत्रमा लगाउन उपयुक्त भएकाले यसलाई उत्तर अमेरिका, दक्षिण अफ्रिका र अस्ट्रेलिया सहित नयाँ क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूले विभिन्न ठाउँमा पुर्‍याएका थिए। यो भूक्षय रोक्न र माटोलाई स्थिर बनाउनका लागि पनि प्रयोग गरिँदै आएको छ। यस प्रजातिको घाँसको बीउ सजिलैसँग उम्रन सक्ने भएकाले यसलाई सडकको किनार, फोहोर फालिएको ठाउँ, नदीको किनार र बालैटे माटो भएको क्षेत्रमा पनि लगाइएको पाइन्छ। नेपालको सन्दर्भमा विगतमा २६ प्रजातिका राई घाँसहरू ल्याई अनुसन्धान गरिएकोमा रन्युई पेरोमा र लामोरा आदि नेपालको हावापानीमा राम्रो नतिजा देखिएको थियो।
हावापानी तथा माटो
यसले अधिकतम चिसो वा तातो र खडेरी सहन गर्न सक्दैन। यो चिसो र ओसिलो हावापानीमा हुने घाँस हो। यो घाँस मलिलो, राम्रो निकास भएको विभिन्न प्रकारको माटोमा खेती गर्न सकिन्छ। यसले लामो अवधि सम्मको भल वा बाढी सहन गर्न सक्दछ। यस घाँसलाई राम्रोसँग उम्रन २०-२५ डिग्री सेल्सियस तापक्रम हुनु आवश्यक हुन्छ भने यस घाँसको अधिक उत्पादनका लागि वार्षिक वर्षा ४५७ देखि ६३५ मिलिमिटर भन्दा बढि हुनु पर्दछ। यस घाँसलाई अम्लीय तथा छारिय माटोमा पनि खेति गर्न सकिन्छ। राई घाँसको राम्रो उत्पादनका लागि माटोको पिएच ५.१ देखि ८.४ आवश्यक पर्दछ।
जमिनको तयारी तथा मलजल
यो घाँस विभिन्न स्थानहरूमा चरन क्षेत्रका लागि प्रयोग गरिन्छ र त्यस्तै गरी भू-संरक्षणका लागि पनि राई उपयुक्त हुन्छ। यस घाँस छर्नु भन्दा अगाडि साधारणतया ३-४ पटक खनजोत गरी माटो बुर्रबुराउदो बनाउनु पर्दछ। बीउ छर्दा ०.६ सेमी देखि १.२५ सेमी गहिराईमा आवश्यक पर्दछ। यसलाई अन्य घाँसहरूसँग मिश्रण गरी पनि छर्न सकिन्छ जसका लागि ०.६ सेमी गहिराइ राख्नु पर्दछ। यस घाँसको बीउ छर्ने उपयुक्त समय उच्च पहाडी क्षेत्रमा हिउ पग्लीए पछि चैत- वैशाख तिर र तल्लो पहाडी क्षेत्रमा वर्षा ऋतु सुरु भए पछि जेठ असारतिर छर्नु पर्दछ।, यस घाँसलाई उन्नत तरिकाले खेति गर्दा प्रतिहेक्टर १०० किग्रा नाइट्रोजन, ६० किग्रा फसफोरस र ४० किग्रा पोटास प्रयोग गर्नु पर्दछ। चरन तथा खर्कहरूमा राम्रो तरिकाबाट खनजोत गर्न कठिनाइ हुने हुँदा ठाँउ ठाँउमा खनजोत गरी बीउ छर्नु पर्दछ। यसरी बीउ छर्दा १ देखि २ मिटरको फरकमा व्याड बनाइ बीउ छर्नु पर्दछ अर्थात १ मिटरको फरकमा भिरालो क्षेत्रमा तेसो तरीकाले घाँसको बीउ छर्नु पर्दछ।
घाँसको व्यवस्थापन
उच्च भूभागमा घाँस उम्रि राम्रोसँग स्थापित नभए सम्म र विरुवा राम्रोसँग नहुर्के सम्म अर्थात घाँसको उचाई २५-३० सेमी नभए सम्म घरपालुवा जनावरहरू चराउनु छोड्नु हुँदैन। घाँसको उत्पादनमा र गुणस्तर कायम राख्न चरन व्यवस्थापन तथा घाँस काट्ने प्रचलनमा भर पर्दछ। घाँस काट्दा पोटाउन सुरुहुने अवस्था उत्तम मानिन्छ। प्रथम पटक घाँस काट्ने वितिकै पुनः घाँस उत्पादन वृद्धि गर्न रासायनिक मलको प्रयोग गर्नु पर्दछ। घाँसको ४-५ पात भएपछि उखल्न खोज्दा नउखल्लीने भएमा मात्र पशुले चरेपनि तान्न सक्दैन र घाँस स्थापित हुन्छ। घरपालुवा जनावर चराउनु पूर्व घाँसको उचाइ कम्तीमा १०-२५ सेमी हुनु पर्दछ। जब घाँस चराएर वा काटेपछि २.५ सेमी भन्दा कम हुन्छ त्यतिबेला चरनमा पशु छाड्नु हुँदैन र घाँस काट्दा कम्तीमा ६ सेमी जमिनमा छाड्नु पर्दछ। एक पटक चराएपछि कम्तीमा २ हप्ता चरनमा पशु छाड्नु हुँदैन। यो घाँस छरेको ५-६ महिनापछि घाँस काट्न लाएक हुन्छ। यस प्रजातिको घाँसलाई वर्षको ७-८ पटकसम्म घाँस काट्न सकिन्छ तर हिमपात युक्त क्षेत्रमा २-३ पटक मात्र घाँस काट्न सकिन्छ। यस घाँस प्रतिहेक्टवर ४०-६० मेट्रिक टन उत्पादन लिन सकिन्छ।
उपन्यास
उपन्यास साहित्य लेखनको एक विधा हो । साहित्यका अन्य विधाहरूमध्ये यो नवीन तथा सशक्त विधा हो । उपन्यास शब्दको व्युत्पत्ति उप+नि+अस+अबाट भएको मानिन्छ । यसको अर्थ हुन्छ नजिक राख्नु । अङ्ग्रेजीमा उपन्यासलाई novel भनिन्छ ।
संस्कृत शब्दको योगबाट उपन्यास शब्दको व्युत्पत्ति भएको मानिए तापनि पूर्वीय साहित्यमा उपन्यास लेखिएको पाउन सकिंदैन ।
उपन्याका तत्त्वहरू
उपन्यासको तत्वको बारेमा विद्वानहरुका आ-आफ्नै मत छन् तथापि निम्न लिखित तत्वहरूका बारेमा सवै सहमत छन्। १ कथावस्तु २ पात्र/चरित्र चित्रण ३ परिवेश ४ भाषा शैली ५ दृष्टिविन्दु ६शीर्षक ७ बिम्व प्रतिक ८ उद्देश्य
Kuazgschicht
वाइन
सोझो अर्थमा बुझ्ने हो भने वाइन भनेको जाँड हो । नेपाली समाजमा चलन चल्तीमा रहेको अन्नबाट उत्पादन गरिने जाडँ नै वाइन हो । तर, वाइन अन्नबाट उत्पादन नगरी फलफूलको रसबाट बनाइन्छ । नेपालमा बन्ने गरेका वाइन स्याउ, अङ्गुर, चुत्रो, तीतेपाती, ऐँसेलु आदिबाट बनाइन्छ । जाँड र यसमा के फरक छ भने जाँड कलिलो समयमै खाइन्छ भने यसलाई प्रशोधन गर्न केही समय लाग्छ । विदेशीहरूले आफ्नो प्रभुत्व जमाउनका लागि वाइन अङ्गुरबाट मात्र बन्छ भन्ने गरेका पनि छन् । तर त्यसो होइन, वाइन फलफूलको रसबाट बन्ने गर्छ । फलफूल जुनसुकै पनि हुन सक्छ । विदेशमा अङ्गुरको रसमा मर्चा राखेर वाइन बनाइन्छ भने हामीले पनि फलफूलको रसमा मर्चा राखेर बनाउँछौं ।
उत्पादन
*अनुमानित तथयाङ्क.
लैंगिक विभेद
लैंगिक विभेद कुनै पनि कामको आधारमा महिला वा पुरुष भनेर  छुट्टाउनु लाई लैङ्गकिताको रूपमा लिइन्छ । यसरी समाजले महिला र पुरुषलाई अलग अलग रूपमा छुट्टयाउने र विभेद गर्ने कार्यलाई लैंगिक विभेदको रूपमा लिइन्छ । खास गरि महिलाहरू राजनैतिक, आर्थिक, सामाजिक, योनिक रूपमा विभेदमा रहेको पाइन्छ। शिक्षाको क्षेत्रमा पनि महिलामाथी विभेद भैरहेको देखिन्छ । विभिन्न कारणले गर्दा लैंगिक र जातीय विभेद देखाइदिएको पाइन्छ ।
नागरिकतामा लैंगिक विभेद
महिला र पुरुषका नाममा भिविन्न देशको संबैधानिक व्यबस्था अनुसार कुनै पनि नागरिकलाई लैंगिक विभेद गर्न पाइदैन । लैंगिक विभेद गर्ने अधिकार संबिधानमा कसैलाई छैन ।
यो पनि हेर्नुहोस्
महिला सशक्तिकरण
चिकना
चिकना नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार चिकनाको ७२३ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ३,६४० रहेको छ।
विन्ध्या तिवारी
विन्ध्या तिवारी एक भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्री हुन् । उनी मुख्य रूपमा भारतीय सोप ओपेराको धारावाहिक (सिरिअल)हरूको लागि सबै तिर प्रख्यात रहेकी छिन् । उनीले आफ्नु कैरियरको सुरुवात २००७ मा घर एक सपनाबाट गरेकी थिइन् जुन् सहारा वन भन्ने भारतीय चेनलमा प्रसारण हुने गर्थियो । यस पछाडि जी टीवीमा चलने वाला अगले जन्म मोहे बिटिया ही कीजोमा कार्य गर्ने मौका उनीलाई प्राप्त भयो । आहिले २०१५मा भारत का वीर पुत्र – महाराणा प्रताप ऐतिहासिक धारावाहिक (सिरिअल)मा पनि अभिनय गर्ने मौका उनीलाई प्राप्त भयो ।
जीवनी
उनको जन्म २२ नोभेम्बर १९८९मा भारतको उत्तर प्रदेशमा पर्ने वाराणसीमा एक हिन्दु परिवारमा भएको थियो।
बेतना
नेपालको पूर्वी भू-भागमा रहेको एक सिमसार बेतना सिमसार पनि हो । यो सिमसार नेपालको मोरङ जिल्लाको बेलबारी नगरपालिकामा अवस्थीत रहेको छ । यहाँ विभिन्नप्रकारको चराचुरुङ्गीहरु, बयाजन्तु, घर्सने जनावरहरु पाउनुका साथै यिनीहरूको संरक्षण पनि गरीदै आएको छ । यहाँको मुख्य विशेषतामा बोटिंग गर्ने, शान्ति बातावरण, सुन्दर सजावट रहेको छ । बेतना सिमसार एक सिमसार मात्र न भएर यहाँ बिबिन्न ठाउँबाट पिकनिक (वनभोज) खान समेत आउने गर्दछन ।
यो सिमसारलाई एक पर्यटकीय क्षेत्रपनि हो । यहाँ करीब एक दिनमा दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरु घुमफिर गर्न आउने गर्दछन । जस्तै : इलाम, धरान, विराटनगर, इटहरी आदि ठाउँबाट दैनिक रूपमा मानिसहरु आउने गर्दछन ।
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा (লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा; जन्म: १९ नोभेम्बर १८६४–२६ मार्च १९३८) एक आसामी व्यक्तित्व र आधुनिक आसामी साहित्यको अग्रणी साहित्यकार थिए। उनी जोनाकी युगका साहित्यिक पराकाष्ठिहरू हुन्। बेजबरुवाले आफ्नो साहित्य कार्यकालमा थुप्रै निबन्ध, नाटक, कथा, कविताहरू लेखेर आसामी साहित्यमा ठूलो योगदान पुर्‍याएका थिए।
जन्म मितिलाई लिएर भ्रम
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म मिति र उनले लेखेको व्यक्तिगत जीवनको कथालाई लिएर भ्रम उत्पन्न भएको थियो। उनले आफ्नो जीवको भोगाई र व्यक्तिगत जीवनी लगायत आफूले गरेको सङ्घर्ष बारे 'मोर जीवन सोँवरण' (মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ) नामक एक पुस्तक लेखका छन्। बेजबरुवाले उक्त पुस्तकको केही अघिल्ला पृष्ठहरूमा आफ्नो जन्म कसरी भयो भनेर लेखेका छन्। उक्त पुस्तकमा उनले लेखेका छन् कि उनका आमाबुबाले उनको वास्तविक जन्म मिति कति हो भन्ने कुरा उनले बिर्सिएको खुलाएका थिए तर उनी बढ्दै जाँदा र युवा अवस्थामा पुग्दा केही अत्यावश्यक कागजातका लागि उनले उनको जन्म मिति खुलाएका थिए। उनले पछि आफ्नो यथार्थ जन्म मिति पत्ता लगाएका थिए। उनका अनुसार उनको जन्म सन् १८६८ भएको हो भने वास्तवमा उनको जन्म १८६४ मा भएको थियो। उनले उनको जन्म कुण्डली र चिनाको जानकारी खोज्नेहरूका लागि प्रस्तुत गरेका थिए भने उनले यसका बारेमा पनि आफ्नो जीवनी पुस्तकमा लेखेका थिए। उक्त लेखको अर्को पृष्ठमा उनले धार्मिक चिना र जन्म कुण्डली अभिभावकहरूले केटाकेटीहरूलाई हेर्न नदिने हुँदा धार्मिक आधारमा जन्म कुण्डली बालबच्चाको हातमा नपरोस् भनेर अभिभावकले छुट्ट‌ै राख्ने गरेको पनि लेखेका थिए भने बेजबरुवाको अनुसार उनको जन्म कुण्डली र धार्मिक चिना हराएका कारण यस्तो अन्योल भएको भनि प्रष्ट पारेका थिए।
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाले आफ्नो जन्म मितिका बारेमा अन्य कुराहरू पनि लेखेका छन्। बेजबरुवाद्वारा लिखित उनको आत्मकथा पुस्तकमा उल्लेख गरिए अनुसार उनको लक्ष्मी पूजाका दिन शरण ऋतुको पुर्णिमाका दिन भएको हो यस पूजा भारत र नेपाल लगायत हिन्दु धर्मवलम्बीको एक महत्त्वपूर्ण चाड हो। लक्ष्मी पूजाका दिन जन्मिएका कारण लक्ष्मीको (हिन्दु धर्मका भगवान विष्णुको श्रीमती) नामबाट उनको नाम लक्ष्मीनाथ राखिएको कुरा उक्त पुस्तकमा उल्लिखित छ। लक्ष्मी पूजा प्रत्यक वर्ष असोज महिनामा मनाइने गरिएको छ जुन अङ्ग्रेजी महिना अनुसार अक्टोबरमा पर्छ।
बाल्यकाल तथा शिक्षा
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म सन् १८६४ नोभेम्बर १९ को पुर्णिमाको रात नगाँओ जिल्ला नजिक ब्रह्मपुत्र नदीको असीम जलप्रवाह बालुवाको विस्तृत किनारमा जन्मिएका थिए। उनको बुबाको नाम दीननाथ बेजबरुवा हो। लक्ष्मीनाथका बुबा दीनानाथ ब्रिटिस सरकारका उच्च अधिकारीको रूपमा काम गर्थे र कामको सिलसिलामा विभिन्न स्थानहरूमा सरुवा भैरहन्थे जसका कारण उनी उक्त क्षेत्रहरूमा जाने गर्दथे। तात्कालिक समयमा सडक यातायात विस्तार भैसकेको थिएन भने अधिकांश आवागमन नदीमार्गबाटै हुने गरेको थियो र कहिलेकाँही नदी यात्रा धेरै दिन लामो पनि हुन्थ्यो। उनका आमाबाबु नगाँओ जिल्लाबाट बरपेटा तर्फ जाँदै गरेका बेला अहटागुडी नामक स्थान नजिक नदीकिनारमा डुङ्गामा लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाको जन्म भएको थियो। बेजबरुवाले आफ्नो बाल्यकाल आसामको विभिन्न ठाउँहरूमा विताएका थिए। उनका बुबा तीनवर्षेसम्म वैष्णव संस्कृतिको केन्द्र मानिने बरपेटामै बसेका थिए भने पछि दीनानाथ ऐतिहासिक नगर तेजापुरमा सरुवा भएका थिए जसका कारण लक्ष्मीनाथ पनि उनको बुबासँग उतै गएका थिए। बुबाको कार्यक्षेत्र परिवर्तन हुँद‌ जाँदा लक्ष्मीनाथ सुन्दर वस्ती लखिमपुर र प्रसिद्ध ठाउँ गुवाहाटीमा पनि पुगेका थिए। उनका बुबाले जागिरबाट अवकाश लिएपछि उनका अभिभावक शिवसागर भन्ने ठाउँमा स्थायी बसोबास गर्थ थाले जसका कारण लक्ष्मीनाथले प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गर्ने मौका पाएका थिए।
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवाले शिवसागर स्थित शिवसागर सरकारी उच्च विद्यालयबाट आरम्भ शिक्षा लिएका थिए भने सन् १८८६ मा उनले सोही विद्यालयबाट प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेका थिए। प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेपछि उनी उच्च शिक्षा हासिल गर्नमा लागि कलकत्ता गएका थिए। सन् १८९० मा बेजबरुवाले कलकत्तामा रहेको एक क्याम्पसबाट स्नातक परीक्षा उतिर्ण गरेका थिए। बेजवरुवा थप शिक्षा हासिल गर्न बेलायती जान चाहन्थे तर उनको परिवारल जातधर्ममा अत्याधिक विश्वास राख्ने भएकाले उनका परिवारका सदस्यहरूले धर्मको उल्लङ्घन हुन सक्के आसाङ्का व्यक्त गरेका थिए जसका कारण उनी कलकत्तामै बस्न बाध्य बनेका थिए। बेजबरुवा एम.ए र बी. एल परीक्षामा सामेल भएका थिए तर उनी सफल हुन सकेनन् जसका कारण लक्ष्मीनाथको अौपचारिक शिक्षा यतिमै सीमित हुन पुग्यो।
साहित्यिक कार्यकाल
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा आसमेली भाषा र साहित्यका अनुराग हुन्। बेजबरुवाले सी.के अग्रवाल (सन् १८६७-१९३८) र हेम गोस्वामीसँग (सन् १८७२-१९३८) सहकार्य गर्दै तीन जनाको प्रयासमा सन् १८८९ "जोनाकी" नाकम पत्रिका शुरूवात गरेका थिए। बेजबरुवाकै सहयोगमा असमिय भाषा उन्नति सन्धानी संस्थाको पनि स्थापना गरिएको थियो। बेजबरुवाको निर्देशनमा शेक्सपियरको नाटक "द कमेडी अफ एरर्स" को आसमेली भाषामा अनुवाद भएको थियो। यी विभिन्न कार्यहरू बेजबरुवा र उनका सहयोगीहरूले ६-७ वर्षको सीमित अवधिमै सम्पन्न भएको थियो। आसामेली भाषा र साहित्यको उन्नतिका लागि उनका कार्यहरू दूरगामी बन्न सफल भएको थियो। यसै पृष्ठभूमिबाट अघि बढेका बेजबरुवा आसमेदी साहित्यका अविस्मरणीय प्रतिभा हुन सफल भएका थिए।
बेजबरुवाले कविता सङ्ग्रह, नाटक सङ्ग्रह, कथा सङ्ग्रह, निबन्ध, इतिहास र जीवन विधामा कलम चलाएका थिए। बेजबरुवाले हास्य तथा उपन्यासमा समेत कलम चलाएका छन्। बेजबरुवाको एकमात्र काव्यसङ्ग्रह कदमकली (सन् १९१३) हो। उनले बेलिमार चक्रध्वाजसिंह (सन् १९१५), जयमती कुँगर, लिटिकाई, नोमाल, पचनी आदि नाटक लेखेका छन्। सुरभी (सन् १९०९), जुनुका (सन् १९१०), बुडियार साधु, जोनबिरी, काकादेउता आरू नाति लोर्रा, पदम कुँवरी, आदि कथा कृति रचना गरेका छन्। बाखर (सन् १९१५), तत्वकथा आदि निबन्धकृति पनि लेखेका छन्। बेजबरुवाले श्री शङ्करदेव आरू श्री माधवदेव (सन् १९१४), गदाधर सिंह बेजबरुआर वंशवली आदि इतिहास र जीवनसम्बन्धीत कृतिहरू पनि लेखेका छन्। कृपावर बरूआ, ओभातानी (सन् १९०९), बरबख्आर भावन बरबुरानी आदि कृतिहरू लेखेर आफ्नो हास्यव्यङ्ग्यत्मक क्षमता पनि देखाएका थिए। बेजबरुवाले एक राष्ट्रियता झलकाउने सङ्गीत ओ मर अपुनार देश पनि लेखेका छन्।
सम्मान
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवालाई २९ डिसेम्बर १९३१ का दिन शिवनगरमा आसाम साहित्य सभाले रसराजको उपाधि दिएको थियो। आसाम साहित्य सभाले सार्वजनिक गरेको विज्ञप्तिमा बेजबरुवा "साहित्यरथी" (नेपाली - साहित्यका रथचालक) कहलाउनु पहिलो साहित्यकार बन्न सफल भएका थिए। उनले आमासी साहित्य क्षेत्रका विभिन्न विधाहरूमा कृति रचना तथा कलम चलाएका कारण उनलाई उक्त उपाधिले सम्मान गरिएको थियो। सन् १९२१ मा सम्पूर्ण आमास विद्यार्थी सभामा बेजबरुवा उपस्थित भएका थिए। सन् १९२४ गुवाहाटीमा भएको आसाम साहित्य सभाको सातौँ वार्सिक साधरण सभामा पनि उनी उपस्थित भएका थिए। बेजबरुवाको निधन २६ मार्च १९३८ मा ७० वर्षको उमेरमा भएको थियो। उनको मृत्यु हुन भन्दा केही वर्ष अगाडि उनी आसाममा स्थायी बसोबासका लागि आएका थिए।
व्यक्तिगत जीवन
सन् १८९१ मा बेजबरुवाले महर्षि देवेन्द्रनाथ ठाकुरीको सुपुत्री प्रख्यात साहित्यकार तथा लेखक रवीन्द्रनाथ टेगोरीकी भतिजी प्रजासुन्दरी देवीसँग विवहा गरेका थिए। ब्रहम्मसमाजको सुधानितीअनुसार भएको विवहामा पनि बेजबरुवाले दाइजोका रूपमा दस हजार रुपैयाँ दिन खोजिएको थियो तर उनले उक्त दाइजो अस्वीकार गरिदिएका थिए भने उनले दाइजो प्रथाको विरोध पनि जनाएका थिए।
देउथलको लडाइँ
देउथलको लडाइँ
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा
साहित्यिक कार्य
कविता सङ्ग्रह
उपन्यास:
देउथलको लडाइँ
देउथलको युद्धबारे जानकारी मलाउ किल्लाको फेदीमा पर्ने भम्भर किनारमा अक्टरलोनीको छाउनी रहेको थयो। त्यो सेनाले तारागढी र चम्बीगढी कब्जामा पारिसकेकको थियो। अङ्ग्रेज सेनाको लक्ष्य सूर्यगढी पनि हात पार्ने थियो। त्यहाँ पुग्न तोप लैजाने बाटो तयार भएपछि अङ्ग्रेज सेनाले त्यहाँ घेराउ गर्‍यो। सोही किल्लाभित्र कप्‍तान भक्ति थापा ९०० नेपाली सेना सहित तैनाथ थिए। उनलाई शत्रुले बाहिर निकाल्न जोरजुलुम गर्दा पनि भित्रै अडिइरहे। सूर्यगढी र राजगढको दूरी ५ माइल जति थियो। रेलातर्फ सूर्यगढको घेरा छाडी मेजर हेनेज र कप्‍तान हेमिल्टन अगाडि बढेका थिए। एकाएक रातमा शत्रु हटेको देखी भक्ति थापा राजगढको रक्षार्थ बढे। देउथलमा रहेका 25 जना गोर्खाली टोलीलाई हटाइसकेपछि टामस पुगे र त्यहाँ दखल गरे। टामसका पछि-पछि लाग्दै अक्टरलोनी पनि देउथलतिर लागे। राजगढमा अमरसिंह थापालाई अलमल्याइ राख्‍न रत्नगढबाट कप्तान हावर्स र काली गाउँबाट बोयर पनि अगाडि बढेका थिए। अक्टरलोनी बिनाबाधा देउथल पुगे।
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा
साहित्यिक कार्य
कथा सङ्ग्रह:
बाल साहित्य:
व्याङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रह
देउथलको लडाइँ
सरदार भक्ति थापाले 73 वर्षको उमेरमा वीरगति प्राप्त गरेपछि नेपाली सेनामा एउटा अभाव खट्किरह्यो। चारैतिर अङ्‍ग्रेजको विजय भएको हुँदा अमरसिंह थापाले नेपाली सेना मलाउको किल्लामा जम्मा गर्ने आदेश दिए। अङ्‍ग्रेजहरूले रैलीको टाकुरामा आफ्नो सेना राखी मलाउलाई आफ्नो लक्ष्य बनाए। त्यो बेला सुरजगढ ज्यादै असुरक्षित हुन गयो। देउथलको टाकुरीमा पनि अङ्‍ग्रेज सेना बसेको हुनाले नेपाली सेना र अङ्‍ग्रेज सेनाको अन्तर करिब 1 कि.मि. मात्र रहन गयो। त्यस्तो घडीमा आत्मसमर्पण गर्नु वा युद्धमा मर्नु नै विकल्प थियो। फलतः भक्ति थापाले अर्को बाटो रोजे। अनि उनले वीरगति पाएका थिए। उनको वीरता अतुलनीय थियो। नेपाली सेनानायक भक्ति थापाको मृत्युपछि नेपालले यमुना नदिदेखि पश्‍चिमतर्फको भूभागबाट पूरै हात धुनुपर्‍यो। करिब 700 नेपालीको ज्यान गयो। एक जना बाहेक अङ्‍ग्रेजका सबै तोपचीहरू मारिए। सरदार भक्ति थापाको मृत्युपछि नेपाली सेनाको पराजय मात्र सहनु परेकाले सुरक्षात्मक युद्ध मात्र लड्नुपर्‍यो, आक्रामक युद्ध सफल हुन पनि सकेन।
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा
साहित्यिक कार्य
हास्यव्यङ्ग्य नाटक:
नाटक:
देउथलको लडाइँ
महाकाली पश्‍चिम तैनाथ सैनिक नेताहरूमा बम शाहले अङ्‍ग्रेजको प्रोपोगान्डको भरमै नलडेर, पछि हटी बढो लाछीपन देखाएर डोटीमा फर्के र कुमाउँ अङ्‍ग्रेजले हात पार्‍यो। देहरादुनको नालापानीको युद्धमा पनि कप्तान बलभद्र कुँवरले पछि हट्नु पर्‍यो। बडाकाजी अमरसिंह थापा Overall Commander भएकाले अङ्‍ग्रेजसँगको युद्धमा आमने-सामने लड्नुपरेन।जैथकको युद्धमा काजी रणजोर थापा कमाण्डर थिए भने युद्धको छिनोफानो भइसकेको थिएन, तर सहमतिबाट 1815 (वि.सं.1872) मा युद्ध रोकियो। उल्लिखित मिलिटरी कमाण्डरहरू मध्ये जेष्ठ 73 वर्षीय भक्ति थापा ने एक मात्र थिए जसले बैरीविरुद्धको आक्रामक युद्धमा लड्दा लड्दै वीरगति पाए। उनको शाहस, समर्पण र कार्यबाट नेपालले गौरव गर्नै पर्दछ भने उनलाई राष्ट्रिय विभूतिको सम्मान प्रदान नगरिएकोमा अन्याय भएको छ। (डा.प्रेम सिंह बस्न्यात तथा सावारः पुस्तक मार्फत उराठ)
लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा
साहित्यिक कार्य
जीवनी:
आत्मकथा:
अन्य:
शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल
देवीचरण ढुङ्गेलका छोरा शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल (विक्रम सम्वत(१९४६-१९८६)को जन्म बि.स. १९४६, भाटभटेनि, काठमाडौँमा भएको हो |उनी नेपाली साहित्यको माध्यमिक काल उत्तरार्धका एक चम्किला तारा हुन्। कविता, गजल, समस्यापूर्ति, गद्याख्यान, पद्याख्यान, निबन्ध, उपन्यास आादिका साथै नाटकका क्षेत्रमा पनि महत्त्वपूर्ण प्रतिभाका रूपमा चिनिने झन्डै ३०० जति पुस्तक लेखेको पाइन्छ।
दरबारमा तुरुन्त कविता सुनाउन सकेका हुँदा चन्द्र शमशेरले खुसि भै यिनलाई वि.सं १९७० मा आँशु कविको उपाधि दिइएको पाइन्छ।
साहित्यिक यात्रा
आशुकविका रूपमा परिचित शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल माध्यमिक कालका विशिष्ट कवि हुन् | नेपाली पद्यक्षेत्रका साथै गद्य क्षेत्रमा पनि यिनको खास योगदान रहेको छ | पद्यतर्फ यिनले फुटकर कवितादेखि खण्डकाव्य सम्मको रचना गरेका छन् भने गद्यतर्फ निबन्ध, नाटक आदिको रचना गरेका छन् | मोतीराम भट्टझैँ अल्पायु(४० वर्ष)मै दिवंगत भएका शम्भुप्रसादले प्रचूर मात्रामा साहित्य रचना गरेको देखिन्छ | यिनले मौलिक सिर्जनाका साथै कतिपय अनुबाद पनि गरेका छन्।
काव्यप्रवृति
गद्य र पद्य दुवै क्स्जेत्रमा कलम चलाई तीन सय जति पुस्तक लेखेको पाइन्छ। कवितामा यिनले भजन, गजल, समस्यापूर्ति र काव्यहरू लेखेका छन्पौ। राणिक आख्यान तथा सामाजिक घटनालाई काव्यको विषय बनाउने यिनका कवितामा प्रवाहमय कवित्वशक्ति भेटिन्छ। समस्यापूर्ति तथा भजनहरूको शृङ्गारका अतिरिक्त आध्यात्मिक भाव पनि प्रस्फुटित भएको छ।
उनी शास्त्रीय छन्दका सफल कवि हुन्। छन्दनियमले कतैकतै व्याकरणको नियम वेवास्ता गरेको पनि भेटिन्छ। यिनी विभिन्न अलंकारको प्रयोग गर्न पनि सफल देखिएका छन्।
कृतिहरू
ढुङ्गेलका उपलब्ध नाटकहरू शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल समालोचक पनि हुन्। उनले कविताको फल (१९९६) शीर्षक समालोचना लेखेका छन्।
शङ्खेकिरा
शङ्खेकिरा अथवा गँड्याल एकप्रकारको ढाड नभएको जीव हो। मोलस्का परिवारको ग्यास्ट्रोपोडा वर्गमा पर्ने प्राय सबै जीवलाई साझारूपमा शङ्खेकिरा नामले चिनिन्छ। वयस्क अवस्थामा यीनीहरूको शरीरमा घुम्रिएको खबटा विकशित हुने गर्दछ। तर ढाडमा खबटा नहुने यस्ता जीवहरू भने चिप्लेकिराहरू हुन्। साधरणतया शङ्खेकिरा भन्नाले समुन्द्रमा, जमीनमा र शुद्दपानीमा पाइने सबै प्रकारका ग्यास्ट्रोपोडा वर्गका जीवहरू पर्दछन्।
जमिनमा बस्ने शंखेकिरा
जमीनमा पाइने शंखेकीरा मध्ये अफ्रीकामा पाइने विशाल शंखेकीराहरू मुखदेखि पुच्छारसम्म १५ इन्चसम्म लामा हुनेगर्दछन्। यीनीहरूको तौल करिब २ पाउन्डसम्म हुन्छ। अहिलेसम्म पाइएको समुन्द्रि शंखेकीराहरू मध्ये Syrinx aruanus नामक शंखेकीराको खबटा ९१ सेन्टिमिटर (३६ इन्च) लामो र तौल १८ किलोग्राम (४० पाउन्ड) सम्म हुन्छ। जमिनमा बस्ने शंखे किरा प्रायः बैशाख महिना देखी कार्तिक महिना भित्रको याममा बढी देखिन्छन् ।
फोक्सोबाट सास फेर्ने शंखेकीराहरू पल्मोनाटा (Pulmonata) समुहमा पर्छन भने गील्सबाट स्वासप्रश्वास प्रकृया पूरागर्ने शंखेकीराहरू प्याराफाइलेटिक (Paraphyletic) समुहमा पर्दछन्। प्राय शंखेकीराहरूको हजारौं सुक्ष्म दॉतजस्तो देखिने अङ्गहरू हुन्छन्। यस्ता अङ्गहरू यीनीहरूको लामो र चेप्टो परेको जिभ्रोमा रहेका हुन्छन् जसलाई रेडुला (Radula) भनिन्छ। यो अङ्गको सहायताले शंखेकीराहरूले आफ्नो आहारलाई टुक्र्याउने गर्दछन्।
नयाँ दिल्ली
नयाँ दिल्ली (पञ्जाबी: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, उर्दू: نئی دلی)  दिल्लीको एक जिल्ला र भारतको राजधानी क्षेत्र हो । नयाँ दिल्ली भारत सरकारको कार्यकारी, संसदीय र न्यायपालिका शाखाको सदनको रूपमा कार्य गर्दछ । यो दिल्लीको ११ जिल्लाहरू मध्ये एक हो । १४८३ वर्ग किलोमीटरमा फैलिएको दिल्ली भारतको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो महानगर हो । यहाँको जनसङ्ख्या लगभग २ करोड ५० लाख रहेको छ । यहाँ बोलिने मुख्य भाषाहरू : हिन्दी, पञ्जाबी, उर्दू र अङ्ग्रेजी हुन । यसको दक्षिण पश्चिममा अरावली पर्वत श्रृखला र पूर्वमा यमुना नदी रहेको छ, जसको किनारमा यो शहर अवस्थित छ । यो प्राचीन समयमा गंगा नदिको मैदान भएर जाने वाणिज्य मार्गको बाटोमा पर्न मुख्य स्थल थियो । यमुना नदीको किनारामा स्थित यस नगरको गौरवशाली पौराणिक इतिहास छ । यो भारतको अतिप्राचीन नगर हो । यसको इतिहासको प्रारम्भ सिन्धु घाटी सभ्यतासँग जोडिएको छ । हरियाणाको आसपासका क्षेत्रहरूमा भएको खोजबाट यस कुराको प्रमाण भेटिएका छन् । महाभारत कालमा यस शहरको नाम इन्द्रप्रस्थ थियो । दिल्ली सल्तनतको उत्थानसँग नै दिल्ली एक प्रमुख राजनीतिक, सास्कृतिक र वाणिज्यिक शहरको रूपमा देखापर्‍यो । यहाँ धेरै प्राचीन र मध्यकालीन भवनहरू तथा तिनका अवशेषहरूलाई देख्न सकिन्छ । सन १६३९ मा मुगल बादशाह शाहजहाँले दिल्लीमा नै एउटा चारै तर्फबाट पर्खालले घेरिएको सहरको निर्माण गराए, जुन सन् १६७९ देखि सन् १८५७ सम्म मुगल साम्राज्यको राजधानी रह्यो । १८औं र १९औं शताब्दीमा इस्ट इन्डिया कम्पनीले लगभग पुरा भारतलाई आफ्नो कब्जामा लियो । त्यसपछि उनीहरूले कोलकातालाई आफ्नो राजधानी बनाए । सन् १९११ मा अंग्रेज सरकारले पुन: राजधानी दिल्ली फिर्ता लैजाने निर्णय गर्‍यो । यसको लागि पुरानो दिल्लीको दक्षिणमा एक नयाँ नगर नयाँ दिल्लीको निर्माण प्रारम्भ भयो । अंग्रेजबाट सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि नयाँ दिल्ली भारतको राजधानी घोषित गरियो । स्वतन्त्रता प्राप्ति पश्चात् दिल्लीमा विभिन्न क्षेत्रहरूबाट मान्छेहरूको आवागमन भयो, यसले दिल्लीको स्वरूपमा आमूल परिवर्तन ल्यायो । विभिन्न प्रदेसहरू, धर्महरू र जातजातिहरूका मान्छेहरूको दिल्लीमा बसाईका कारण दिल्लीको सहरीकरण त भयो नै साथै यहाँ एक मिश्रित संस्कृतिले पनि जन्म लियो । आज दिल्ली भारतको एक प्रमुख राजनीतिक, सास्कृतिक र वाणिज्यिक केन्द्रको रूपमा रहेको छ ।
नामकरण
यो नगरको नाम "दिल्ली" कसरी रखियो भन्ने कुराको कुनै निश्चित सन्दर्भ पाईदैन तर व्यापक रूपले यो मानिएको छ कि यो एक प्राचीन राजा "ढिल्लु"को नाम सँग सम्बन्धित छ । केही इतिहासकारहरूको यो मान्छन् कि यो देहलीको एक विकृत रूप हो, जसको हिन्दीमा चौखट अर्थ हुन्छ,जुन यो सम्भवतः नगरको सिन्धु-गंगा समभूमिको प्रवेश-द्वार हुनुको सूचक हो । एउटा अझै अर्को अनुमानको अनुसार यस नगरको प्रारम्भिक नाम "ढिलिका" थियो । हिन्दी/प्राकृत "ढीली" पनि यस क्षेत्रको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो जुन अन्तत: 'दिल्ली' बन्यो ।
इतिहास
दिल्लीको प्राचीनतम उल्लेख महाभारतमा भेटिन्छ जहाँ यसको उल्लेख प्राचीन इन्द्रप्रस्थको रूपमा गरिएछ । इन्द्रप्रस्थ पाण्डवहरूको राजधानी थियो । पुरातात्विक रूपले जुन पहिले प्रमाण पाईएको छ त्यसबाट थाहा हुन्छ कि ईसा पूर्व दुई हजार वर्ष पहिले पनि दिल्ली तथा यसको आस-पास क्षेत्रमा मानव बसोबास गर्ने गर्थे । मौर्य काल (ईसा पूर्व ३००)देखि यहाँ एउटा नगरको विकास शुरु भयो । चन्दरबरदाईको रचना पृथ्वीराज रासोमा तोमर राजा अनंगपाललाई दिल्लीको संस्थापक बताईएको छ । यस्तो मानिन्छ कि उनले नै 'लाल-कोट'को निर्माण गराएका थिए र लौह-स्तंभको दिल्ली लिएर आए । दिल्लमा तोमरहरूको शासनकाल इ.सं. ९०० देखि इ.सं.१२०० सम्म रहेको मानिन्छ । 'दिल्ली' या 'दिल्लिका' शब्दको प्रयोग सर्वप्रथम उदयपुरमा प्राप्त भएका शिलालेखहरूमा पाईयो । यस शिलालेखको समय इ.सं. ११७० निर्धारित गरियो । इ.सं. १२०६ पछि दिल्ली दिल्ली सल्तनतको राजधानी बन्यो । यस राज्यमा खिलजी वंश, तुगलक वंश, सैयद वंश र लोधी वंश समते केही अन्य वंशहरूले शासन गर्‍यो । यस्तो मानिन्छ कि आजको आधुनिक दिल्ली बन्नु भन्दा पहिले दिल्ली सात पल्ट उजाड भएर विभिन्न स्थानहरूमा बस्यो, जसको केही अवशेष अहिले पनि देख्न सकिन्छ । दिल्लीको तत्कालीन शासकहरूले यसको स्वरूपमा धेरै पल्ट परिवर्तन गरे । मुगल बादशाह हुमायूँले सरहिंदको नजीकको युद्धमा अफगानहरूलाई पराजित गरे तथा बिना कुनै विरोधको दिल्लीमा अधिकार जमाए । हुमायूँको मृत्यु पछि हेमू विक्रमादित्यको नेतृत्वमा अफगानीहरूले मुगल सेनालाई पराजित गरेर आगरा तथा दिल्लीमा पुनः अधिकार प्राप्त गरे। मुगल बादशाह अकबरले आफ्नो राजधानीको दिल्लीबाट आगरा स्थान्तरित गरे । अकबरको नाति शाहजहाँ सन् (१६२८-१६५८)ले सत्रौँ सताब्दीको मध्यमा यसलाई सातौँ पल्ट बनाए जसलाई शाहजहानाबादको नामले चिनिन थालियो । शाहजहानाबादलाई साधारण बोली-चालीको भाषामा पुरानो शहर या पुरानो दिल्ली भनिन्छ। प्राचीनकालदेखि पुरानो दिल्लीमा अनेक राजाहरू एवं सम्राटहरूले राज्य गरेका छन तथा समय-समयमा यसको नाममा पनि परिवर्तन भईरहेको थियो। पुरानी दिल्ली सन् १६३८ पछि मुगल सम्राटहरूको राजधानी रह्यो। जहाँ आखिरी मुगल शाह बहादुर शाह जफर थिए। सन १८५७ को सैन्य विद्रोह पछि दिल्लीमा ब्रिटिश शासनको आदेशमा शासन चल्न लाग्यो । सन १८५७ को यस प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्रामको आन्दोलनलाई पूर्ण रूपमा दबाए पछि अंग्रेजहरूले बहादुरशाह जफरलाई रङ्गुन पठाई दिए तथा भारत पूर्ण रूपमा अंग्रेजहरूको अधीन भयो। प्रारम्भमा उनिहरूले कलकत्ता (आजकल कोलकाता)बाट शासन गर्न थाले तर सन् १९११ मा उपनिवेश राजधानीलाई दिल्ली स्थानान्तरित गरियो । सन १९४७ मा भारत स्वतन्त्रता भए पछि यसलाई अधिकारिक रूपले भारतको राजधानी घोषित गरियो । दिल्लीमा धेरै राजाहरूको साम्राज्यको उदय तथा पतनको साक्षी आज पनि विद्धमान छन् । तोमर शासकहरूमा दिल्लीको स्थापनाको श्रेय अनंगपाललाई जान्छ ।
भौगोलिक स्थिति
राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली १४८४ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको छ जस मध्ये ७८३ वर्ग किलोमिटर भाग ग्रामीण क्षेत्र र ७०० वर्ग किलोमिटर भाग शहरी क्षेत्रमा घोषित छ। दिल्ली उत्तर-दक्षिणमा अधिकतम लम्बाई ५१.९ किलोमिटर छ र पूर्व-पश्चिममा अधिकतम चौडाई ४८.४८ किलोमिटर छ।
पलानी
पलानी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
एन॰ नारायण मेनन
नालापत नारायण मेनन (७ अक्टोबर १८८७ – ३१ अक्टोबर १९५४) केरल राज्यबाट मलयालम भाषाका भारतीय लेखक थिए ।
प्रमिथस (महाकाव्य)
प्रमिथस लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लेखिएको महाकाव्य हो । ग्रीक राजकुमार प्रमिथसको कथालाई आधार बनाएर लेखिएको यो महाकव्य तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानले बजारमा ल्याएको हो । पृष्ठ संख्या १८९ भएको उक्त पुस्तक विक्रम सम्वत २०२८ मा प्रकाशित भएको हो ।
वासिङथर्पु
वासिङथर्पु भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
नेपालको प्रधानमन्त्री
नेपालको प्रधानमन्त्री नेपालको कार्यकारी निकाय (अर्थात् नेपाल सरकार)को अध्यक्ष, नेपालको राष्ट्रपतिको सल्लाहकार तथा नेपालको मन्त्रिपरिषद्को प्रमुख हुने गर्छ। प्रधानमन्त्री प्रतिनिधि सभाको सदस्य तथा संसदीय प्रणालीमा सरकारको कार्यकारिणीमा मन्त्रिपरिषदका वरिष्ठ सदस्य हुन्। प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू छान्न र खारेज गर्न सक्छन् र सरकारभित्रका सदस्यहरूको पद बाँडफाँड गर्न सक्छन्।
प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा रहेको सङ्घीय मन्त्रिपरिषद्लाई कार्यकारीको कामकाजको व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्‍याउन नेपालको राष्ट्रपतिले तोकेका हुन्छन्। प्रधानमन्त्रीले प्रतिनिधि सभामा बहुमतको विश्वासको मत प्राप्त गर्न सक्नुपर्दछ र राष्ट्रपतिको निर्देशनमा बहुमत प्रमाणित गर्न नसकेमा राजीनामा गर्नुपर्नेछ।
नेपालको प्रधानमन्त्रीको निवास बालुवाटार, काठमाडौँमा छ। चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणाको समयदेखि नै प्रधानमन्त्रीको कार्यालय सिंहदरबारमा छ। नेपालको प्रधानमन्त्रीको आधारभूत मासिक तलब रु. ७७,२८० हो। नेपालको प्रधानमन्त्रीको पदावधी ५ वर्ष छ भने कार्यकालको कुनै सीमा छैन।
वि.सं. २०७९ पुष १० देखि वर्तमान प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल हुन्।
परिचय
नेपालको प्रधानमन्त्रीको पदलाई नेपाली इतिहासको फरक समयमा फरक नाम दिइएको छ। शाह राजवंशको समयमा चौतारिया, काजी वा मूलकाजी (प्रमुख काजी) ले प्रधानमन्त्रीको भूमिका निर्वाह गर्थे। वि.सं. १८६३ मा रणबहादुर शाहले मुख्तियारको पद स्थापना गरे जसमा देशको कार्यकारी शक्तिको जिम्मेवारी तोकिएको थियो। मुख्तियार शब्द दुई शब्दहरूबाट बनेको छ: 'मुख्य' र 'अख्तियार'। मुख्यको अर्थ प्रमुख र अख्तियारको अर्थ अधिकार हो। समग्रमा यसको अर्थ "राज्यको कार्यकारी प्रमुख" हो। सन् १८४३ मा प्रधानमन्त्रीको पद अङ्गिकार गर्नुपूर्व मुख्तियार कार्यकारी प्रमुखको पदमा थिएँ। बेलायती परम्परा अनुसार प्रधानमन्त्रीको रूपमा आफूलाई उपाधि दिने पहिलो मुख्तियार माथवरसिंह थापा थिएँ। सन् १९४३ को नोभेम्बरमा राजेन्द्र विक्रम शाहकी दोस्रो रानी, ​​रानी राज्यलक्ष्मी देवीको घोषणाबाट माथवरसिंह प्रधानमन्त्री तथा नेपाली सेनाको कमाण्डर-इन-चीफ बनेका थिएँ। राणावंशको क्रममा प्रधानमन्त्रीको पद वंशानुगत थियो र उक्त पदाधिकारीले लम्जुङ र कास्कीका महाराजा, नेपालका सर्वोच्च कमाण्डर-इन-चीफ र नेपालको शाही आदेशका ग्रान्ड मास्टर जस्ता थप पदकहरू पनि प्राप्त गरेका थिएँ।
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
लोकेन्द्र बहादुर चन्द नेपालका राजनीतिज्ञ तथा नेपालका भूतपूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। उनी साहित्यकारका रूपमा पनि परिचित छन्।
नेपालको प्रधानमन्त्री
वि.सं. १८२५–१८६३ (सन् १७६८–१८०६)
नेपाल अधिराज्यको सरकारको प्रणाली अघिल्लो गोरखा राज्यको परामर्शदाता राज्य अङ्गझैँ संचालित थियो, जसलाई भारदार भनेर चिनिन्छ। यी भारदारहरूको नियुक्ती उच्च जात र प्रभावशाली राजनीतिक परिवारहरूबाट हुन्थ्यो। गोरखाको कुलीन वर्ग मुख्यतः क्षेत्री परिवारका हुन्थे र उनीहरूको प्रशासनिक मामिलामा ठुलो उपस्थिति थियो। सन् १७६८ देखि सन् १९५० को बीचमा रङ्गनाथ पौड्याल बाहेक नेपालका सबै प्रधानमन्त्रीहरू क्षेत्री थिएँ, पौड्याल ब्राह्मण थिएँ। भारदारहरूले राज्यका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कामका लागि सल्लाहकार, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरू सम्मिलित एक सल्लाहकार निकायको गठन गर्थे। यद्यपि दरबारको राजनीतिमा ठुला गुटबन्दी, लगातारका षडयन्त्र र विपक्षी भारदारी परिवारप्रति बेग्लाबेग्लै कानुनी बहिष्कारका कारण गरिने हत्याका कारण त्यस समयका कुनै पनि गठबन्धन सरकार सफल हुन सकेनन्। त्यस्तै सन् १७७७ देखि सन् १८४७ का बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएका कारण त्यस्ले अराजकतावादी शासनको स्थापना गरेको थियो। त्यस समयमा सरकारको बागडोर संरक्षक, मुख्तियार तथा राजनीतिक गुटको गठबन्धनद्वारा बलियो आधारभूत समर्थनका साथ सम्हालिएको इतिहासकारहरूद्वारा बताइएको छ। १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुटहरू थिएँ; थापा र पाँडे। इतिहासकार र समकालीन लेखक फ्रान्सिस ह्यामिल्टनका अनुसार नेपाल सरकारको बनावट निम्नानुसार थियो:
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
जीवनी
लोकेन्द्रबहादुरको जन्म बाबु महावीर चन्द र आमा श्रीमती लक्ष्मीदेवीका सन्तानका रूपमा वि.सं. १९९६ साल फागुन ३ गते कुरकुटिया गाउँ, बैतडी जिल्लामा भएको हो। १२ ठकुरी थर मध्येको एउटा थर चन्द हो।
नेपालको प्रधानमन्त्री
वि.सं. १८२५–१८६३ (सन् १७६८–१८०६)
पछि, राजा राणा बहादुर शाहले सन् १७९९ आफ्नो गद्दी नाबालिग छोरा गीर्वाणयुद्धका निम्ती त्यागेपछि यो सङ्ख्या केही फरक हुन पुगेको थियो।
बहादुर शाहको पतन र दामोदर पाँडेको उदय
सन् १७९४ मा राजा राणा बहादुर शाह बालिग भइसकेका थिएँ र उनको पहिलो कार्य काका बहादुर शाहलाई कुनै आधिकारिक भूमिका खेल्न नदिई सरकारको पुनर्गठन गर्नु थियो। नवनियुक्त चार काजी मध्ये रणबहादुरले दामोदर पाँडे सबैभन्दा प्रभावशाली काजी भएतापनि कीर्तिमान सिंह बस्न्यातलाई अभिमान सिंह बस्न्यातको उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजी नियुक्त गरे भने बहादुर शाहको उत्तराधिकारीका रूपमा राजकुमार रणद्योत शाहलाई मूल चौतारियाको स्थानमा नियुक्त गरेका थिएँ। सन् १७९४ मा मूल चौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतन पश्चात् काजीले देशको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार राखेका थिएँ। सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा रानी राजराजेश्वेरी देवीका समर्थकहरूद्वारा किर्तीमान सिंहको गुप्त हत्या गरिएपश्चात् उनका भाइ बख्तावरसिंह बस्न्यातलाई मूलकाजी नियुक्त गरिएको थियो। मूलकाजीको रूपमा बख्तावरसिंहको कार्यकालमा सन् १८०१ अक्टोबर २८ मा नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच वाणिज्य र गठबन्धन सम्बन्धी सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो। रानी राजराजेश्वेरीलाई सन् १८०२ डिसेम्बर १७ मा नेपालको संरक्षकका रूपमा पुनःस्थापित गरियो। त्यसपछि फेब्रुअरीमा आफ्नो संरक्षक पद पुनःस्थापित गर्न मद्दत गरेस्वरूप उनले दामोदर पाँडेलाई मूलकाजी नियुक्त गरिन्।
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
तेस्रो कार्यकाल, २०५३
वि.सं. २०५३ फागुन २६ मा शेरबहादुर देउवाको सरकार ढलेपछी फागुन २७ मा चन्दले एमालेको समर्थनमा सरकार बनाए। एमालेको समर्थनमा बनेको यो गठबन्धन सरकारलाई खिसी गर्नेहरूले 'चमाले' (चन्द र एमाले) भन्ने गरेको सरकारमै भन्दथे। उन्कको सरकारले बि.सं. २०५४ जेठ ४ र जेथ १३ मा दुई चरणमा स्थानेय निकायको निर्वाचन सम्पन्न गरेको थियो। श्रावण ४ मा जिल्ला विकास समितिका पदाधिकारीको निर्वाचन गरेको थियो।
नेपालको प्रधानमन्त्री
बहादुर शाहको पतन र दामोदर पाँडेको उदय
सन् १७९४ को अप्रिलमा नेपालका संरक्षक चौतारिया बहादुर शाहको उनका भतिजा राजा राणा बहादुर शाहद्वारा केन्द्रीय शक्तिबाट निष्कासन गरिएपछि दामोदर पाँडे सबैभन्दा प्रभावशाली काजी भएका थिएँ। सन् १७९७ सम्म निर्वासित जीवन बिताइरहेका र नयाँ सम्राटसँग भेट्ने बहानामा चीनमा शरण लिन चाहेका काकासँग रणबहादुर शाहको सम्बन्ध यस्तो हद सम्म बिग्रिसकेको थियो कि उनले सन् १७९७ फेब्रुअरी १९ मा बहादुर शाहलाई कारावास चलान गर्न र त्यसपश्चात् जुन २३ मा हत्याको आदेश दिन पनि हिच्किचाएनन्। त्यसैगरि सन् १७९५ मा उनी एक मैथिल ब्राह्मण विधवा, कान्तीवती झासँग मोहित भए र आफ्नो पहिलो उच्च क्षेत्री जातकी श्रीमती, रानी सुवर्णप्रभा देवीबाट जन्मिएका वैध उत्तराधिकारी राजकुमार रणद्योत शाहको सट्टा उनका नाजायज आधा-जातका छोरालाई आफ्नो उत्तराधिकारी बनाउने शपथका साथ विवाह गरेका थिएँ। त्यस्ता कार्यहरूले रणबहादुर शाहलाई दरबार र साधारण मानिसहरू दुबैका बीच कुख्यात बनाएको थियो। कान्तावतीको मृत्‍युपश्चात रणबहादुरको मानसिक स्थितिमा गम्भिर असर पर्न थाल्यो, जसका कारण उनले मठमन्दिर र देवीदेवताप्रती अपमानजनक व्यवहार गर्नुका साथै उनका निमित्त उपस्थित चिकित्सक र ज्योतिषीहरूलाई क्रूर सजाय दिन थालेका थिएँ। त्यसपछि उनले आफ्नो तपस्वी जीवन त्यागेर आफ्नो शाही अधिकार पुन: जोड हत्याउने कोशिश गरेका थिएँ। यसले गर्दा वैधानिक राजा गीर्वाणयुद्धप्रति निष्ठाको सपथ खाएका सबै दरबारीयाहरूसँग उनको प्रत्यक्ष द्वन्द्वको स्थिति सिर्जना गराएको थियो। यस द्वन्द्वले द्विपक्षिय सरकारको स्थापनाका साथसाथै एक गृहयुद्ध निम्त्यायो, जसमा दामोदर पाँडेले असन्तुष्ट पूर्वराजा र उनको समूहविरुद्ध आफ्नो सैन्य वलको नेतृत्व गरेका थिएँ। धेरै जसो सैन्य अधिकारीहरूले दामोदर पाँडेको पक्ष लिएका कारण रणबहादुरले उनको अख्तियार पुनःस्थापित गर्न नसकिने महसुस गरे र उनलाई सन् १८०० को मे महिनामा बेलायती नियन्त्रणमा रहेको वाराणसी भाग्न बाध्य पारिएको थियो।
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
तेस्रो कार्यकाल, २०५३
तर सरकारमै सहभागी भएका राप्रपाका केही मन्त्रीहरू सहभागी भएर अविश्वास प्रस्ताव ल्याएका थिए। कमल थापा सहितका मन्त्रीहरूले "मुसा प्रवृति" देखाएको भन्दै २०५४ असोज १८ मा चन्दले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए।
चौथो कार्यकाल, २०५९-६०
२०५९ असोज १८ मा राजा ज्ञानेन्द्रले निर्धारित समयमा निर्वाचन सम्पन्न गर्न असक्षम भएको भनी शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्री पदबाट मुक्त गरि मन्त्री परिशद विघटन गरे। त्यसपछि नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को धारा १२७ बमोजिमको बाधा अड्काउको अधिकार प्रयोग गरि लोकेन्द्र बहादुर चन्दलाई प्रदमा नियुक्त भए।।।
केटी गोल्ड
केटी गोल्ड एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
वि.सं. २०५१- वि.सं. २०५६
वि.सं. २०५१ को मध्यावधि निर्वाचनमा राप्रपाले २० सिट जित्यो। डा. यादवप्रसाद पन्तको घरमा भएको गोप्य मतदानमा चन्दले सुर्यबहादुर थापालाई पछि पर्दै संसदीय दलको नेता बने। थापाको एक मत कम आएको थियो।
वि.सं. २०५३ मा शेरबहादुर देउवाको सरकार ढलेपछी चन्दले एमालेको समर्थनमा सरकार बनाए। एमालेको समर्थनमा बनेको यो गठबन्धन सरकारलाई खिसी गर्नेहरूले 'चमाले' (चन्द र एमाले) भन्ने गरेको सरकारमै भन्दथे। तर सरकारमै सहभागी भएका राप्रपाका केही मन्त्रीहरू सहभागी भएर अविश्वास प्रस्ताव ल्याएका थिए। कमल थापा सहितका मन्त्रीहरूले "मुसा प्रवृति" देखाएको भन्दै चन्दले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए।
केटी गोल्ड
अवार्डहरू
एक्सआरसिओ
लोकेन्द्रबहादुर चन्द
वि.सं. २०५१- वि.सं. २०५६
चन्दले राजीनामा दिएपछि कांग्रेसको सहयोगमा सूर्यबहादुर थापाको नेतृत्वमा सरकार गठन भयो। वि.सं. २०५४ साल पौष २४ मा प्रधानमन्त्री थापाले संसद् विघटनका लागि राजा समक्ष सिफारिस गरेका थिए। पौष २९ मा राजाले संसद विघटन र विशेष अधिवेशनको समावेदन मध्ये कुनले प्राथमिकता पाउने भनेर सर्वोच्च अदालतसँग राय मागे। २०५४ माघ २२ मा सर्वोच्च अदालतले विशेष अधिवेशन बोलाउने प्रावधानलाई मान्यता दिनु पर्ने राय पेस गरेको थियो। राजाले संसद विघटन रद्द गरेका थिए। संसद विघटनको मुद्दालाई लिएर राप्रपा पार्टी फुट्यो र लोकन्द्रबहादुर चन्दले राप्रपा (चन्द) गठन गरेका थिए।
२०५४ चैत्र २८ मा सुर्यबहादुर थापाले राजीनामा दिए।
वि.सं. २०५६- २०५९
वि.सं. २०५६ सालको आम निर्वाचनमा राप्रपा (चन्द)को पत्तासाफ भयो। चन्द राप्रपामा फर्किए।
मदन पुरस्कार
उनले विसर्जन (कथासङ्ग्रह) नामक ग्रन्थका लागि वि.सं. २०५४ को मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
व्यक्तिगत जीवन
चन्दको चार छोरा र तीन छोरी छन्। छोराहरूमा: जयन्त चन्द, अरुण चन्द, विनोद चन्द र भुपेन चन्द। जयन्त चन्द राजनीतिमा छन् र दुई पटक मन्त्री भएका थिए र अहिले राप्रपामा सअक्रिय छन्। अरुण चन्द व्यवसायी हुन्। बिनोद चन्द कम्प्युटर इन्जिनियर हुन्। भुपेन चन्द कलाकार तथा परोपकारी हुन् जो अहिले अमेरिकामा बसोबास गर्छन्।
नेपालको प्रधानमन्त्री
दामोदर पाँडेको पतन र भीमसेन थापाको उदय
खबर प्राप्त गर्ने बित्तिकै रणबहादुर र उनको समूह काठमाडौँतिर लागे। काठमाडौँ दरबारद्वारा एक सैन्य टुकडीलाई उनीहरूको प्रगतीजाँच गर्नका निमित्त परिचालन गरिएको थियो तर पूर्वराजासमक्ष पुग्नासाथ उनीहरूले आफ्नो वफादारी परिवर्तन गरेका थिएँ। उनीहरूले दामोदर पाँडे र उनका मान्छेहरूलाई थानकोटमा पक्राऊ गरे जहाँ उनीहरू पूर्वराजालाई राज्य सम्मानका साथ स्वागत गर्दै नजरबन्दमा लैजान पर्खिरहेका थिएँ। रणबहादुरले आफू सत्तामा पुनःस्थापित भएपछि उनलाई निर्वासनमा पठाउन खोजेका व्यक्तिहरूमाथि बदला लिन थाले। उनले राजराजेश्वेरी देवीलाई दामोदर पाँडेको पक्षमा लागि बेलायतीहरूसँग मिलेर काम गरेको आरोपमा हेलम्बुमा निर्वासनमा पठाए, जहाँ उनी बौद्ध भिक्षुणी बनिन्। दामोदर पाँडे र उनका दुई निर्दोष छोरालाई सन् १८०४ मार्च १३ मा प्राणदण्ड दिइयो। उनको समूहका केही सदस्यहरूलाई यातना दिइयो र बिना कारण मुद्दा नचलाइ प्राणदण्ड दिइयो, तर अन्य कतिपय भने भारत भाग्न सफल भएका थिएँ। रणबहादुरले आफू निर्वासनमा रहँदा सहयोग नगर्नेहरूलाई पनि सजाय दिए। तीमध्ये एक पाल्पाका राजा पृथ्वीपाल सेन पनि थिएँ, जसलाई छल गरेर झ्यालखानामा कैद गरि उनको राज्य जबरजस्ती कब्जा गरियो। सुवर्णप्रभा र उनका समर्थकहरूलाई भने रिहा गरेर आममाफी दिइयो। रणबहादुरलाई काठमाडौँ फर्कन सहयोग गर्नेहरूलाई पद, जग्गा र सम्पत्तिले मोहित पारिएको थियो। भीमसेन थापा दोस्रो काजी बनेका थिएँ। भीमसेनको भाइका ससुरा रणजित पाँडेलाई मुलकाजी बनाइयो। रणबहादुरका सौतेनी भाइ, शेरबहादुर शाह, मूल चौतारिया बने; त्यसैगरी रङ्गनाथ पौडेललाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक प्रशिक्षक) बनाइएको थियो।
लगभग दुई वर्षपछि अचानक रणबहादुरलाई मुख्तियार (प्रमुख अधिकारी) बनाइयो र भीमसेनले रणबहादुर मार्फत आफ्ना योजनाहरू कार्यान्वयन गर्न कोशिश गरेका थिएँ। भीमसेनले गोप्य रूपमा रणबहादुरलाई हटाउने योजनाको बारेमा पनि चाल पाइसकेका थिएँ। शेरबहादुर गुटका सदस्य त्रिभुवन खवास (प्रधान) लाई नोक्स मिशन लक्षित अङ्ग्रेजसँग मिलेर षडयन्त्र रचेको आरोपमा माफी पाइसकेपनि पुनः कैद गरि मृत्युदण्डको आदेश दिइएको थियो। त्रिभुवन खवासले बेलायतीहरूसँगको वार्तामा संलग्न सबैका बारेमा सत्यतथ्य प्रकट गर्ने निर्णय गरेका थिएँ। पक्राउ पर्नेमध्ये शेरबहादुर शाह पनि थिएँ।
सन् १८०६ अप्रिल २५ को रात रणबहादुरले त्रिभुवन खावासको घरमा अन्य दरबारियाहरू सहित गुप्त सभा बोलाए जसमा उनले शेरबहादुरलाई मार्ने धम्की दिए। रात १० बजे हताश भएका शेरबहादुरले तरवार निकाले र रणबहादुर शाहको हत्या गरेका थिएँ। लगत्तै भीमसेनका सहयोगी बम शाह र बाल नरसिंह कुँवरले शेरबहादुरको हत्या गरेका थिएँ। रणबहादुर शाहको हत्याले भण्डारखाल (काठमाडौँ दरबारको पूर्वपट्टिको शाही बगैँचा) र विष्णुमति नदीको किनारमा ठुलो नरसंहार निम्त्यायो। त्यस रात, शेरबहादुर गुटका सदस्य - बिदुर शाह, त्रिभुवन खवास र नरसिंह गुरुङ तथा पाटन दरबारमा नजरबन्दमा रहेका पाल्पाका राजा पृथ्वीपाल सेनलाई पनि भण्डारखालमा द्रुत गतिमा जम्मा गरियो र मारिएको थियो। भीमसेनले उनीसँग सहमत नहुने वा भविष्यमा उनका लागि समस्या बन्न सक्ने जोसुकैलाई मार्न सफल भएका थिएँ। करिब दुई हप्तासम्म चलेको यस नरसंहारमा कुल ९३ जना (१६ महिला र ७७ पुरुष) ले आफ्नो ज्यान गुमाएका थिएँ।
नरसंहारको झन्डै डेढ महिनाअगाडि भीमसेनको आग्रहमा ३१ वर्षीय रणबहादुरले सन् १८०६ मार्च ७ मा त्रिपुरासुन्दरी नाम गरेकी १४ वर्षीया केटीसँग विवाह गरे र उनलाई आफ्नो पाँचौं वैध पत्नी बनाएका थिएँ। राजनीतिक अराजकताको फाइदा उठाउँदै भीमसेन स्वयम् मुख्तियार बने र त्रिपुरासुन्दरीलाई ललित त्रिपुरासुन्दरीको उपाधि दिइ ९ वर्षीय राजा गीर्वाणयुद्धको संरक्षक एवं राजमाता घोषित गरेका थिएँ। यसरी, भीमसेन राजपरिवार बाहिरबाट मुख्तियारको पद हात पार्ने पहिलो व्यक्ति बनेका थिएँ। सुवर्णप्रभा बाहेक रणबहादुरका अरू सबै पत्नी र रखौटीहरू र उनीहरूका दासीहरू पनि सती जान बाध्य पारिएका थिएँ। भीमसेनले राजा गीर्वाणयुद्धको नामले त्रिपुरासुन्दरीबाट सबै दरबारियाहरूलाई उनीप्रति आज्ञाकारी हुन आदेश दिने शाही जनादेश पनि जारी गरेका थिएँ। भीमसेनले केन्द्रीय शक्तिबाट पुराना दरबारियाहरूलाई हटाइ तिनीहरूलाई देशको सुदूर प्रदेशहरूको प्रशासकको रूपमा राखेर आफ्नो शक्तिलाई अझ सुदृढ बनाएका थिएँ। ती दरबारियाहरूलाई उनले आफ्ना नजिकका आफन्तहरूबाट प्रतिस्थापित गरे जो केवल उनका कुरामा हो मा हो मिलाउँथे। रणबहादुर शाहले अन्तिम साँस फेरेको ठाउँमा स्मारक स्वरूप भीमसेनले पछि रणमुक्तेश्वर नामको शिव मन्दिर निर्माण गरेका थिएँ।
थापाकाल र त्यसपछिको संक्रमणकालीन समय; वि.सं. १८६३–१९०३ (सन् १८०६–१८४६)
भीमसेन थापाले ३१ वर्ष मुख्तियारको रूपमा शासन गरे र आफ्नो शासनकालमा कृषि, वन, व्यापार र वाणिज्य, न्यायपालिका, सेना, सञ्चार, यातायात, दासत्व, मानव बेचबिखन लगायत अन्य सामाजिक कूरीतिहरू विरुद्ध धेरै सङ्ख्यामा सुधार गरेका थिएँ। भीमसेन थापाको शासनकालमा गोर्खा साम्राज्यको विस्तार पश्चिममा सतलज नदीदेखि पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म भएको थियो। यद्यपि, सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म नेपाल इस्ट इन्डिया कम्पनीसँगको विनाशकारी नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा सामेल भयो जुन सुगौली सन्धिसँगै समाप्त भएको थियो, जसमा नेपालले आफ्नो लगभग एक तिहाइ जमिन गुमाएको थियो। यसपश्चात् काठमाडौँमा स्थायी ब्रिटिस प्रतिनिधिको स्थापना पनि भयो। सन् १८१६ मा कम उमेरमा नै राजा गीर्वाणयुद्ध शाहको मृत्यु भएपछि उनका उत्तराधिकारी राजा राजेन्द्र विक्रम शाहको अपरिपक्व उमेरका कारण रानी त्रिपुरसुन्दरी (रणबहादुर शाहकी कनिष्ठ रानी)को सहयोग लिएपछि मात्र उनलाई युद्धमा पराजय पछि पनि शक्ति र सत्तामा रहिरहन सहज भयो।
प्रजातन्त्र र त्यस्पछिको पञ्चायत शासन; वि.सं. २००७–२०४६ (सन् १९५१–१९९०)
मात्रै केही नेपाली प्रधानमन्त्रीहरूले प्रजातान्त्रिक जनादेश पाएका छन्। पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री वि.सं. २०१६ (सन् १९५९) मा विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला थिएँ। वि.सं. २०१७ (सन् १९६०) मा उनलाई पदच्युत र कैद गरेपछि राजा महेन्द्रले पञ्चायती व्यवस्था स्थापित गरेपश्चात वि.सं. २०४६ (सन् १९९०) को पहिलो जन आन्दोलनसम्म नेपालमा लोकतान्त्रिक सरकार थिएँन।