cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मध्यपुर थिमी नगरपालिका
मुख्य धार्मिक स्थलहरू
नगरपालिकामा रहेका मुख्य धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरूमा निलबाराही, महालक्ष्मी मन्दिर, कुमारीको मन्दिर, सिद्धिगणेश मन्दिर, विश्वविनायक मन्दिर, सिद्धिकाली मन्दिर, दिगु भैरव मन्दिर, राज गणेश मन्दिर, स्वेतभैरव मन्दिर, गुरु गणेश, लोकेश्वर मन्दिर, थासोमा गणेश मन्दिर, बालकुमारी मन्दिर, ताहानारायण मन्दिर, बिष्णुवीर मन्दिर, वामुने गणेश मन्दिर, प्रथम गणेश, नगदेश बुद्ध विहार, पाटी बिहार, धर्मचक्र गुम्वा, शिवा गणेश मन्दिर, विश्वेश्वर महादेव, सिलेश्वर महादेव, शोणे कामदेव मन्दिर, निलवर्ण गणेश मन्दिर, महालक्ष्मी मन्दिर, भवानी शङ्कर मन्दिर, दिव्यश्वरी मन्दिर, नित्यनाथ मन्दिर, आकाश भैरव मन्दिर, वसुन्धरादेवीको मन्दिर, नारायण मन्दिर, तछ्छु गणेश मन्दिर, अजिमाद्यो मन्दिर, इन्द्रायणी वम्हायानी मन्दिर, गोरखनाथ मन्दिर, हरिसिद्धि मन्दिर, तलेजु भवानी मन्दिर, कुशल भैरव मन्दिर, नवदुर्गा भवानी मन्दिर, नाट्यश्वरी मन्दिर, विन्दवासीनी (वडा नं. २) मन्दिर, कुकीइनाय गणेश मन्दिर, सूर्यविनायक मन्दिर, भक्ति मन्दिर श्यामाश्याम धाम राधेराधे मन्दिर, शंखधर साख्वाचोक आदि रहेका छन्।
जातजाति
नेवारहरूको वाहुल्यता रहेका यस नगरमा भने क्षेत्री, बाहुन, राई, मगर, दमाई, सार्की लगायत अन्य जातजातीको पनि यहाँ बसोबास छ। पेशागत रूपले मध्यपुर थिमीलाई श्रृजना र शिल्पीहरूको सहर भन्ने गरिएको छ।
सांस्कृतिक पक्ष
यस नगरमा मनाइने जात्राहरूमा विस्केट जात्रा, जिब्रो छेड्ने जात्रा, गाईजात्रा, इन्द्रजात्रा, खड्ग जात्रा, दिपंकर जात्रा र पुलुकिसि जात्रा प्रमुख जात्रा हुन् भने महाकाली नाच, भैरव नाच, निलबाराही गण नाच, इन्द्र अप्सरा नाच, हनुमान नाच, अष्टमात्रिका नाच, मयुर नाच, आदि प्रमुख नाचहरू हुन्।
मञ्जुश्री नाच
मञ्जुश्री नाच नेवार समुदायको लोपोन्मुख मौलिक नाच हो ।
लाहौल र स्पीती जिल्ला
लाहौल र स्पीती जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
इरिटेबल बउल सिन्ड्रोम
इरिटेबल ब‍उल सिन्ड्रोम Irritable Bowel Syndrome (IBS अथवा spastic colon) en:diagnosis of exclusion का कारण हुने एक सामान्य बिमार हो। यो बिमार कुनै किसिमको शारिरीक वा मानसिक आघातका कारण हुने गर्दछ। पेट दुख्ने, लगातार दिसा हुने अथवा पखाला लाग्ने आदि यो रोगका लक्षण हुन्। यस रोगले बिमारीलाई कुनै ठूलो नोक्सान त पुर्‍याउँदैन तथापि यसले मानसिक तथा शारिरीक थकान महसुस गराएर दैनिक समय तालिकामा असर पुर्‍याउन सक्छ। यो रोगको खासै उपचार छैन। यद्यपि शान्त वातावरण, सन्तुलित भोजन आदिबाट यसको उपचार गर्न सकिन्छ।
फारसको खाडी
पर्सियन खाडी पश्चिम एसियाको एक समुन्द्र हो। यो हर्मुज स्ट्रेटबाट ओमानको खाडीसँग जोडिने हिन्द महासागरको एक विस्तार हो ।
सामान्य प्रजननदर
'सामान्य प्रजननदर' कुनै एकवर्षमा प्रतिहजार प्रजनन उमेरसमुहका (१५-४९ वर्ष) महिलाहरू मध्येबाट जन्मेका जीवित शिशुहरूको संख्या हो।
मण्डी जिल्ला
मंडी जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
लामोठुँडे माकुरीचरी
लामोठुँडे माकुरीचरी नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा लिटल स्पाइडरहन्टर (Little Spiderhunter) भनिन्छ ।
तपस्या
तपस्या (तपस्) भारतीय धर्महरूमा विभिन्न प्रकारका कठोर आध्यात्मिक ध्यान अभ्यास हो। तपस्या अभ्यासमा प्रायः एक्लोपन समावेश हुन्छ, र यो मोक्षको माध्यम हो भन्ने विश्वास गरिएको मठ प्रथाहरूको एक भाग हो।
तपस्याको प्रारम्भिक उल्लेख वैदिक ग्रन्थहरूमा छ। आध्यात्मिक पुनर्जन्मको प्रतीकको रूपमा तपसको अवधारणा वेदमा सुरु हुन्छ। अथर्ववेद श्लोक ११.५.३ ले आफ्नो शिक्षकको हेरचाहमा विद्यार्थीको आध्यात्मिक पुनर्जन्मको प्रक्रियालाई आमाको गर्भमा बच्चाको जैविक जन्मको क्रममा गर्भावस्था प्रक्रियासँग तुलना गर्दछ।
पतञ्जलिले आफ्नो योगसूत्रमा तपस्यालाई नियमहरू मध्ये एकको रूपमा सूचीबद्ध गरेका छन्।
शिमला जिल्ला
शिमला जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
देउराली, नुवाकोट
देउराली, नुवाकोट नुवाकोट जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति हो।
भिन्डी बजार
भिन्डी बजार कृष्णपुर नगरपालिका अन्तर्गत निगालि गाँउमा पर्ने एक स्थानिय बजार हो।यो बजारले सानो समयमा राम्रो लोकप्रियता कमाएको छ।
परिचय
स्थानिय एक जना व्यापारी कमल बोहरा(कलुवा) ले सानो किराना पसल खोलेर सुत्रपात गरेको बजार आज यस क्षेत्रमा भिन्डी बजारका नामले परिचित छ।
अवस्थिति
भिन्डी बजार निगाली बण्ड गाँउको मध्य भागमा अवस्थित छ।जहाँ तिन ओटा बाटाहरु एक ठाँउमा जोडिएका छन।यो बजारको नजिकै पश्चिम पट्टि कालिका माध्यमिक विद्यालय निगाली-बण्ड रहेको छ।स्थानिय बेलपत्री ग्रामिण विद्युत सहकारी संस्था को कार्यालय पनि यसै बजारमा रहेको छ।बंक बजारबाट उत्तर पश्चिम 30 मिनेटको पैदल यात्रा मा भिन्डी बजार पुग्न सकिन्छ।भिन्डी बजारबाट करिब 20 मिनेट पैदल हिडेर पहरिया बजार पुग्न सकिन्छ।
एडेल
एडेल लरी ब्लु एडकिन्स (जन्म: ५ मे, १९८८, प्रख्यात नाम: एडेल) बेलायती गायिका, गीतकार तथा संगितकार हुन्। सन् २००४ मा रिलिज भएको उनको पहिलो एल्बम १९ ले सांगीतिक विश्लेषकहरूको तर्फबाट राम्रो प्रतिकृया पाउन सफल रह्यो। बेलायतमा ४ र अमेरिकामा २ पटक प्लाटिनम प्रमाणीकरण हुन सफल उत्त एल्बमलाई व्यवसायीक सफलता प्राप्त भएको थियो।
शरीर
शरीर जीवित ब्यक्ति अथवा पशुको भौतिक संरचना हो।
मृत ब्यक्तिको शरीरलाई लाश अथवा मुर्दा भन्छन्।
मानव शरीरमा आँखा, नाक, कान, मुख, हात, खुट्टा, टाउको, औंला, घाँटी, जीभ्रो, गुप्ताङ्ग, पेट, आदि अङ्ग हुन्छन्।
ए एस मोनाको एफसी
एसोसिएशन स्पोर्टिभ डि मोनाको फुटबल क्लब, सामान्यतया एएस मोनोको वा मात्र मोनाको, एक फुटबल क्लब हो जसले लिग १ मा प्रतिस्पर्धा गर्दछ । यो फ्रांसीसी फुटबलको शीर्ष तहमा छ । यसलाई १९२४ मा स्थापित गरिएको थियो । यो फुटबल क्लब लियोनार्डो जर्डिमद्वारा प्रबन्ध गरिएको छ र रेडेमेल फ्लाकोओ द्वारा कप्तानि गरिएको छ ।
अम्याजिङ ग्रेस
अम्याजिङ ग्रेस अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सिरमौर जिल्ला
सिरमौर जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
सितापुर
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार सितापुरको ८,७८ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ४,७८८ रहेको छ।
अन्तर्मनको यात्रा
अन्तर्मनको यात्रा जगदीश घिमिरेद्वारा लिखित संस्मरणात्मक कृति हो। यस कृतिले वि.स २०६४ सालको मदन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।
स्रोत
श्रेणी :मदन पुरस्कार प्राप्त कृतिहरू
मनाङ ङिस्याङ गाउँपालिका
नेस्याङ गाउँपालिका मनाङ जिल्लामा अवस्थित छ । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा मनाङ जिल्लामा साविकको साविकका भार्का, खाङ्सार, मनाङ, पिसाङ, टंकीमनाङ, घ्यारु, नगवाल गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर नेस्याङ गाउँपालिका बनाइएको हो ।  नेस्याङ गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ६९४.६३ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो गाउँपालिका ९ वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । यस गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या २,२२२ रहेको छ । यस गाउँपालिकाको सिमाना पूर्वमा नार्फु गाउँपालिका, पश्चिममा म्याग्दी र मुस्ताङ जिल्ला, उत्तरमा नार्फु गाउँपालिका र मुस्ताङ जिल्ला तथा दक्षिणमा कास्की जिल्लासम्म फैलिएको छ ।
बिट्राएल (उपन्यास)
बिट्राएल अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
हात्तीपाइले रोग
हत्तिपाइले रोग रेशा जस्ता किटाणु हरू Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, र B. timori को सङ्क्रमण वाट यो रोग लाग्छ । यसको वयस्क परजीवी ८ देखि १० सेन्टिमिटरसम्म लामो हुन्छ । यो परजीवी र्‍याल ग्रन्थी (लिम्फ नोड) मा हुन्छ । क्युलेक्स वा एनोफिलिसको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट फाइलेरिया नामक परजीबीबाट सर्ने यो रोग शरीर कुनै एक भाग वा अंगमा लाग्ने र त्यो अङ्ग सुनिदै जाने भएकोले हात्तीपाइले रोग भनेर चिनिन्छ ।
दादरबैरिया
दादरबैरिया मोरङ जिल्लामा पर्ने एक गाविस हो।
हात्तीपाइले रोग
असर
यो एक पटक लागेपछि जीवनभर निको हुँदैन । मानिसको शरीरमा हात्तीपाइले रोगको परजीबी प्रवेश गर्नासाथ यो रोग देखापर्दैन । यो परजीबी करिव छवर्षसम्म मानिसको शरीरमा सुसुप्त अवस्थामा रहन्छन् । यो परजीबी शरीरमा रहे हात्तीपाइलेको औषधि सेवन गरेपछि कसै कसैलाई ज्वरो आउने, वाकवाकी लाग्ने, वान्ता हुने, जस्ता सामान्य असर देखापर्नसक्छन् । फाइलेरिया परजीवीले लाखौंको संख्यामा उत्पादन गर्ने सूक्ष्म फाइलेरिया रगतमा पुगिरहेका हुन्छन । यी एकदेखि दुई वर्षसम्म जीवित रहन्छन् । राति लिम्फ नोडबाट निस्केर रगतमा पुग्छन् र दिउँसो निष्कृय भएर त्यहीँ जान्छन् ।
दादरबैरिया
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार जाँतेको १,७०२ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ८,६८२ रहेको छ।
हात्तीपाइले रोग
रोगको वर्गीकरण
लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने रोग विभिन्न खालका छन् तापनि हात्तीपाइले रोग भने नसर्ने रोग हो । यसले मानिसको तुरुन्तै मृत्यु भने हुँदैन । तापनि यस रोगले भेटेपछि उपचार भने नहुने भएकाले मानिसलाई जीवनभर भद्धा शरीर लिएर बाँच्नुपर्ने बनाउछ । मानिसको शरीरमा यो रोग लागेर विकसित भएपछि उपचार नहुने भएकाले यस रोगलाई सुरुको अवस्थाबाटै नियन्त्रणमा ल्याउनु नै यसको नियन्त्रण भएकाले शरीरमा देखापर्नुभन्दा पहिले नै उपचार हुनु नै उत्तम विकल्प भएकाले औषधि सेवन नै यसको मुख्य उपाय हो ।
लामखुट्टेले राति रोगीलाई टोक्दा रगतसँगै सूक्ष्म फाइलेरिया त्यसको पेटमा जान्छ । लामखुट्टेको पेटमा विकसित भएर यो परजीवी मुखको र्‍याल ग्रन्थीमा जम्मा हुन्छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार हात्तीपाइले जुनसुकै उमेरमा हुन सक्छ । तर, अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड पि्रभेन्सन (सिडिसी) को तथ्यपत्र अनुसार दुई वर्षसम्मका बालबालिकामा भने यो रोग प्रायः देखिँदैन । यस्तै, महिलाको दाँजोमा पुरुषलाई रोग हुने सम्भावना बढी हुन्छ । संक्रमणको ४ देखि १६ महिनापछि शरीरमा रोगको लक्षण देखिन्छ । तर, रोगको स्वरूप फरक-फरक हुन सक्छ । सिडिसीका अनुसार फाइलेरिया संक्रमित अनेक व्यक्ति जीवनभर पूर्ण् स्वस्थ हुन्छन्, तर तिनले अरूलाई सहजै यो रोग सार्न सक्छन् । विषेशग्य का अनुसार केही रोगीमा भने फाइलेरिया परजीवी लिम्फ नोडमै रहिरहन्छन्, रगतमा आउँदैनन् । अन्यमा भने रगतमा राति निस्किने गर्छन्, यसबाट लिम्फ ग्रन्थीमा गाँठो हुनुका साथै त्यो सुन्निन समेत सक्छ ।
हात्तीपाइले भारतीय उपमहाद्वीपको धेरै पुरानो रोग हो । इसापूर्व छैटौँ शताब्दीका आयुर्वेदका ज्ञाता सुश्रुतको पुस्तकमा समेत यो रोगबारे उल्लेख छ । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन -डब्लूएचओ) का अनुसार ८१ राष्ट्रका १ अर्ब ३० करोड व्यक्ति हात्तीपाइले रोगको जोखिममा छन् । हाल १२ करोड व्यक्ति यो रोगबाट संक्रमित छन् । तीमध्ये करिब ४ करोड व्यक्ति रोगले गर्दा अपाङ र अशक्त छन् ।
बच्ने उपाय
1) लाम्खुट्टेको टोकाइबाट बच्न निम्न लिखित उपायहरु अवलम्बन गर्ने,   a) DDT स्प्रे गरेर लाम्खुट्टेको फूल तथा लार्भा लाई नष्ट गर्ने, b) घर वरपर भएका पानी जम्ने खाल्डाखुल्डी लाई पुरिदिने,   c) झुल को प्रयोग गर्ने, d)अनय रासायनिक औषधी प्रयोग गरेर नियन्त्रण गर्ने,   e) घर निकालाको राम्रो व्यवस्था गर्ने, f) राती घर बाट बाहिर निस्किँदा पुरा वाहुला भएको कपडा लगाएर मात्र जाने,   g)घरको ढोका एवम् झ्यालहरुमा लाम्खुट्टे छिर्न नदिनको लागि जालीको प्रयोग गर्ने, २) रोगको समयमै निदान गरी उपचार गर्ने तथा गराउने,.                                        3) शंकास्पद व्यक्तिहरूलाई रगत परीक्षणको लागि तुरुन्तै नजिकैको स्वास्थ्य केन्द्रमा          लैजाने, 4) हात्तीपाइले रोग विरूद्धको औषधीहरू खुवाएर यस्को संक्रमणबाट बच्न तथा बचाउन सकिन्छ, 5) स्वास्थ्य शिक्षाको माध्यमद्वारा यस रोगबारे व्यापक प्रचारप्रसार गरी नियन्त्रण गर्न सघाउनु पर्दछ, 6) नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयअन्तर्गत स्वास्थ्य सेवा विभागद्वारा आयोजित वा सञ्चालित हात्तीपाइले विरुद्धको कार्यक्रममा सबै जनताहरूको सामुहिक सहभागिता जुटाउनुपर्दछ ।
रोगको लक्षण
फाइलेरियामा तीव्र वा कामज्वरो आउन सक्छ । यसको असर कायम रहेका बेला जीउ वा टाउको दुख्ने, बान्ता हुने हुन्छ । ज्वरोको क्रम दुई र तीन दिनको अन्तरालमा हुन्छ । सुन्निएको ग्रन्थी ज्वरोको आक्रमणसँगै बढ्दै जान्छ । अण्डकोष सुन्निने -हाइड्रोसिल), खुट्टा हात्तीको जस्तै हुने, हात सुन्निने, योनीद्वार वा स्तन सुन्निने यसका लक्षण हुन् । रोगीहरूको पिसाब दूधजस्तै हुन्छ । पिसाबमा लिम्फ मिसिनाले यस्तो हुने गरेको हो । ट्रपिकल पल्मोनरी एस्नोफिलियासमेत हुन सक्छ । डब्लूएचओका अनुसार यस्तो स्थितिमा भने फोक्सो पनि सुन्निन्छ । अनि खोकी लाग्ने, दम बढ्ने र कहिलेकाहीँ खकारमा रगत देखिने हुन सक्छ । दम बढ्दा रोगी काम गर्न नसकेर हिँडडुल गर्न असमर्थ हुन सक्छ ।
क्रसिङ्ग (उपन्यास)
क्रसिङ्ग अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सोलन जिल्ला
सोलन जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
डेहरी
डेहरी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
जनसांख्यिकि
२०११ को जनगणना अनुसार, डेहरी को जनसङ्ख्या १३७,२३१ थियो । (पुरुषको जनसङ्ख्या ७२,३७२ र महिलाको जनसङ्ख्या ६४,८५९) । डेहरी को औसत साक्षरता दर ८१.२% छ, जो राष्ट्रीय औसत ७४% भन्दा धेरै रहेकोे छ । यसमा पुरुष साक्षरता ८७.५४% र महिला साक्षरता ७४.०८% हो । ०-६ वर्षको आयु समूहमा जनसङ्ख्या १९०१० छ, जसमा पुरुष जनसङ्ख्या ९,८८६ र महिला जनसङ्ख्या ९१२९४ छ ।
विश्वकर्मा पूजा
विश्वकर्मा पूजा प्रविधि र मेशिनरीहरूको पूजा गरी भगवान विश्वकर्मालाई सम्झने दिन हो। नेपालमा असोज १ गतेलाई विश्वकर्मा दिवसको रूपमा मानिन्छ। भारतीय संस्कृतिका अन्तर्गत पनि शिल्प सङ्काय, कारखाना, उद्योगहरूमा भगवान विश्वकर्माको महत्त्वलाई प्रकट गर्दै प्रत्येक  वर्ष १७ सेप्टेम्बरलाई श्रम दिवसका रूपमा मनाउने गरिन्छ। यो उत्पादन-वृदि र राष्ट्रिय समृद्धिका लागि एक सङ्कलप दिवस पनि हो। यो पर्व कन्या सङ्क्रान्ती अथवा प्रतिवर्ष १७ सेप्टेम्बर विशवकर्मा-पुजाका रूपमा सरकारी अनि गैर सरकारी इनजिनियरिङ संस्थामा धेरै नै हर्षोल्लासका साथ सम्पन्न हुने गर्छ। भाद्रपद महिनाको शुक्ल प्रतिपदा कन्याको संक्रान्ति (१७ सेप्टेम्बर), कार्तिक शुक्ला प्रतिपदा (गोवर्धन पूजा), भाद्रपद पञ्चमी (अङ्गिरा जयन्ति) दिवस आदि विश्वकर्मा-पूजा महोत्सव पर्व हो। यी पर्वहरूमा भगवान विश्वकर्माको पुजा-अर्चना गरिन्छ।
विश्वकर्माको पूजा
भगवान् विश्वकर्माको वर्षभरिमा कति पटक पूजा र महोत्सव मनाइन्छ। जस्तै भाद्रपद शुक्ल पक्षको प्रतिपदा तिथिको महिमा महाभारतमा विशेषतः प्राप्त हुन्छ। यस दिन भगवान विश्वकर्माको पूजाअर्चना गरिन्छ। यो पूर्वोत्तर भारत, बङ्गाल र नेपालमा विशेष प्रसिद्ध पर्वका रूपमा आश्विन १ गते (कन्या सङ्क्रान्ति)का दिन मनाउने प्रचलन रहेको छ। भारतका कतिपय क्षेत्रमा गोरुतिहार (गोवर्द्धन पूजा)का दिन भगवान् विश्वकर्माको पूजाअर्चना (औजार-पूजा) गर्ने गरिन्छ। यसरी भगवान् विश्वकर्माको जयन्ती मनाउने क्रममा विद्वानहरूमाझ मतभेद रहेको पाइन्छ। (श्रुतिको वचन छ - विवाह, यज्ञ, गृहप्रवेश आदि कार्यमा अनिवार्य रूपले भगवान् विश्वकर्माको पूजा-आराधना गर्नुपर्दछ ।
जगच्चक्षु विश्वकर्मन्नीश्वराय नमोनमः)
बतासे
बतासे नेपालको बागमती अञ्चलको सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। बतासे गाविस जिल्लाको मध्य इलाकामा पर्दछ। जिल्ला सदरमुकाबाट ३ कोष दुरी टाढा पर्ने यस गाविसके कुल क्षेत्रफल २१.८६ वर्ग किलोमिटर छ। गाविसको पूर्वमा फुल्पिङकोट गाविस, जलबिरे गाविस, पश्चिममा स्याउले गाविस, पिँपलडाँडा गाविस, उत्तरमा सेलाङ गाविस र दक्षिणमा कुबिन्डे गाविस पर्दछ। फुल्पिङकोट थुम अन्तर्गत पर्ने यस गाविसमा औसत हावापानी पाइन्छ। क्षेत्री तथा तामाङ जातिहरूको बाक्लो बस्ती भएको यस गाविसका मानिसहरू कृषिका साथ साथै अन्य पेशमा पनि संलग्न छन्। यस गाविसको प्रमुख कृषिबालीमा धान, मकै र कोदो पर्दछ। निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ अन्तर्गत पर्ने यस गाविसको वि.सं. २०६३ सालमा साक्षरता दर ४५ थियो। वि.सं. २०५८ सालको जनगणना अनुसार यस गाविसमा कुल ११३२ घर परिवार मध्ये कुल जनसङ्ख्या ५२९२ थियो।
मान्नाद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची
उनी आठपटक मेरिल प्रोथोम आलो पुरस्कार अन्तर्गत विभिन्न विधामा मनोनीत भएका थिए भने उनले तीन पटक यस पुरस्कार जित्न सफल भएका थिए र यसबाहेक उनले बेश कयेकबार बाचसास पुरस्कार पनि जित्न सफल भएका थिए। उनीद्वारा अभिनय केही उत्कृष्ट चलचित्रहरू: त्रास, दाङ्गा, कासेम मालार प्रेम, लुटतराज तेजी, आम्माजान, शान्त केनो मास्तान, कष्टो, वर्तमान, आब्बनजान, स्वामी स्त्रीर जुद्ध, वीर सैनिक, सिटि टेरर, मिनिस्टर, दुई बधु एक स्वामी, पिता मातार आमानत, अबुझ शिशु, साजघोर, उत्तरेर खेप, मायेर मर्जादा ओ काबुलिवत आदि छन्।
= पुरस्कार तथा सम्मानहरू =
मान्ना धेरै राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारका लागि मनोनयनमा परेका थिए भने उनले एकपटक यस पुरस्कार जित्न सफल भएका थिए।
मान्ना सर्वश्रेष्ठ अभिनेता विधामा ८ पटक मेरिल प्रथोम आलो पुरस्कारको मनोनीत भएका छन् भने उनले तीनपटक यस पुरस्कार जित्न सफल भएका थिए।
उनी कयौँपटक बाचसास पुरस्कारका लागि मनोनीत भएका थिए भने उनले चारपटक श्रेष्ठ अभिनेता विधामा यस पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए र बङ्गलादेशी चलचित्रको ठूलो योगदान पुर्‍याएका कारण चलचित्रको विषेश योगदान पुरस्कार मृत्यु पश्चात् प्राप्त गरेका थिए।
थप
मान्नाको बङ्गलादेश चलचित्रमा अतुलनीय योगदानलाई लिएर बङ्गलादेश चलचित्र विकास सङ्घको डिजिटल प्रविधि श्रव्य दृश्य सम्पादन, कलर ग्रेडिङ र विभिन्न भाषामा छायाङ्कन गर्ने स्टुडियोलाई मन्ना डिजिटल कम्प्लेक्स नाम राखिएको छ। ।
लामपुच्छ्रे बुङ्गेचरा
लामपुच्छ्रे बुङ्गेचरा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा फायर-टेल्ड सनबर्ड (Fire-tailed Sunbird) भनिन्छ ।
पोद्दार
पोद्दार नेपाली र भारतीय मानिसहरूको एक उपनाम हो। अग्रवालको बाहेक, यो एक जाति हो।
नेपाली मूलका पोद्दारलाई नेपाली भाषामा  पौदार र मैथिली भाषामा पाेदार समेत लेखिने सामान्य चलन रहेको छ र नेपालमा पोद्दार जातिभित्र मैथिली भाषी समुदाय मात्र रहेका छन् जाे मुख्य रूपले नेपाली मिथिला क्षेत्र लगायत मधेश प्रदेश र कोशी प्रदेशका रैथाने जाती हो।
भारतीय पोद्दार थुप्रै भाषाभाषीका रहेका छन् जो  बङ्गाल,बिहार, राजस्थान र पञ्जाबमा पाईने गर्दछन्।
यो उपनामका साथ उल्लेखनीय मानिसहरु शामिल छन्:-
उना जिल्ला
उना जिल्ला भारतीय राज्य हिमाञ्चल प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
भिवानी
भिवानी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
ग्लूकोमीटर
ग्लूकोजमीटर (अङ्ग्रेजी:सेल्फ मनिटरिंग अफ ब्लड ग्लूकोज, लघु:एसएमबीजी) त्यो उपकरण हुन्छ, जसका द्वारा रक्तमा ग्लूकोजको  मात्रा ज्ञात गरिन्छ। यो उपकरण मधुमेह-रोगीहरूको लागि अत्यन्त लाभदायक हुन्छ। यस उपकरणका प्रयोगबाट रोगी आफ्नो घरमा नैं स्वयं बिना कसैको   सहायताका नियमित अन्तरालमा रक्त-शर्गराको   जांच घरमा नैं गर्न सक्दछन्।  यसको खोज १९७० मा भए थियो, किन भनें १९८ ०का दशकका आरम्भ आउँदा-आउँदै यसको प्रचलन एकदम बढ्यो। ग्लूकोमीटरका आविष्कारका पहिले मधुमेहलाई मूत्र परीक्षणका आधारमा नापिन्थ्यो। यो विद्युत-रासायनिक प्रविधीका आधारमा काम गर्दछ। यसका बाहेक हाइपोग्लाईसीमिया (उच्च रक्त-शर्गरा)का स्तरलाई नापनको लागि पनि यसको प्रयोग हुन्छ।
ग्लूकोमीटरमा लिंसटका माध्यम भन्दा एक बूंद रक्त लिन पछि उसलाई एकप्रयोज्य परीक्षण पट्टी (डिस्पोजेबल टेस्ट स्ट्रिप)मा राख्दछन् जसका आधारमा यो उपकरण रक्तको  शर्गरा-स्तर नाप्दछ। उपकरण शर्गरा स्तर बतानमा ३बाट  ६० सेकेंडको  समय लिँदछ। यो अन्तराल प्रयोग गरी गइरहे मीटरमा निर्भर गर्दछ। त्यो यसलाई मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटरका रूपमा प्रदर्शित गर्दछ। ग्लूकोमीटरका मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, प्रदर्शक तथा क्लक मेमोरी छन्। परीक्षण पट्टीमा एक रसायन]] लागेको हुन्छ जुन रक्तको   बूंदमा उपस्थित शर्गराबाट  क्रिया गर्दछ। केही  मडलहरूमा प्लास्टिक पट्टी हुन्छ, जसमा शर्गरा औक्सीडेजको  प्रयोग हुन्छ।
सामान्यत: प्लाज्मामा ग्लूकोजको स्तर, पूरा रक्तमा ग्लूकोजका स्तरको   तुल्नुमा १०बाट  १५ प्रतिशत अधिक हुन्छ। केही  मानिसहरूमा यो धारणा हुन्छ, कि ग्लूकोमीटर प्रायः सही परिणाम दिंदैनन्, किन्तु यो सत्य छैन। घरहरुलू ग्लूकोज मीटर पूरा रक्तमा ग्लूकोजका स्तरलाई नाप्दछन्, र परीक्षण प्रयोगशालाहरूमा प्रयुक्त हुने वाला मीटर प्लाज्मामा ग्लूकोजका स्तरलाई नाप्दछन्। यसको एक कारण यो पनि छ, कि प्रयोगशालामा रक्त शिराहरूबाट  लिँदछन् र ग्लूकोमीटरमा धमनीहरूबाट  नमूना लिइन्छ। भारतमा अनेक कंपनीहरुका ग्लूकोमीटर उपलब्ध छन्। यिनीहरूमा प्रमुख छन्: जन्सन एण्ड जन्सनको  वन-टच अल्ट्रा, बायरको  कन्टूर, रोशका एक्यू सीरीजका एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव र एक्यूट्रेंड आदि। आधुनिक ग्लूकोमीटरलाई केबलको   सहायताबाट  कंप्यूटरबाट  पनि  जोड्न सकिन्छ। यस प्रकार यो उपकरण आफ्नो परिणाम कंप्यूटरमा पठाई दिन्छन्, जसलाई समयानुसार, मनचाहे फर्मैटमा प्रिंट गर्न सक्दछन्, सहेज सक्दछन् तथा विश्लेषण पनि गर्न सकिन्छ।
बिग गर्ल (उपन्यास)
बिग गर्ल अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
देवर
कुनै पनि महिलाले उनको श्रीमानको भाइलाई देवर नाता गर्छन् ।
मनमोहन अधिकारी
मनमोहन अधिकारी (१९७७ जेठ २८ - २०५६ वैशाख १३) नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री, प्रजातान्त्रिक योद्धा तथा राजनीतिज्ञ थिए। उनी दक्षिण एसियाकै इतिहासमा पहिलो निर्वाचित कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री थिए। उनी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक सदस्य थिए। वि.सं. २०४६ को जनआन्दोलन ताका नेकपा मार्क्सवादीका अध्यक्ष रहेका अधिकारी २०४७ मा नेकपा मालेसँग पार्टी एकीकरण भएपछि नेकपा एमालेको समेत संस्थापक अध्यक्ष बन्न पुगेका थिए।
काठमाडौँको लाजिम्पाटमा जन्मेका अधिकारीले आफ्नो बाल्यकाल विराटनगरमा बिताएका थिए। उनलाई वि.सं १९९४ मा वाराणसी अध्ययन गर्नको लागि पठाइएको थियो। उनको बिएस्सीको अध्ययन सकिन लागेका बेला १९९८ मा, मनमोहन भारत छोड आन्दोलन आन्दोलनमा सहभागी भएका थिए। उनलाई ब्रिटिस सरकारले गिरफ्तार गरेको थियो र अन्य नेताहरूसँगै कारागार चलान भएका थिए। यहाँबाट उनको अध्ययन पनि पुरा हुन पाएन।
भारत बसाईमा नै मनमोहन कम्युनिस्ट आन्दोलनमा लागेका थिए। उनी भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीमा शामिल थिए। भारतबाट विराटनगर फर्केपछि उनी त्यहाँ एक कारखानामा काम गर्न थाले र ट्रेड युनियनको नेता बनेका थिए।
प्रधानमन्त्री
२०५१ को मध्यावधि निर्वाचनमा कुनै पार्टीको स्पष्ट बहुमत नआएपछि २०५१ मङ्सिर १४ मा सबैभन्दा ठुलो दल नेकपा एमालेको तर्फबाट उनी अल्पमतको सरकारको‎ प्रधानमन्त्री बनेका थिए।
नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ अनुसार, अल्पमतको सरकारलाई नौ महिनासम्म अविश्वास प्रस्ताव ल्याउन नमिल्ने व्यवस्था रहेको थियो। नौ महिना पछि प्रधानमन्त्री अधिकारीका विरुद्ध संसदमा अविश्वासको प्रस्ताव दर्ता भएको थियो। उनको सरकार बनेको ९ महिनापछि अन्य पार्टीले समर्थन नदिएका कारण ढल्यो जुन नेपालको इतिहासमा ‘’’९ महिने सरकार’’’को रूपमा चिनिन्छ।
मृत्यु
२०५६ मा चुनाव प्रचार प्रसार गर्ने क्रममा उनी बेहोस भए र उनको मृत्यु भयो। उनको मृत्यु पछि, माधवकुमार नेपाल उनको पार्टीको नेताको रूपमा आए।
क्यासी लेन
क्यासी लेन (जन्म: ७ डिसेम्बर १९७१) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
नेपाली चलचित्र
इतिहास
नेपाली चलचित्रको इतिहास तुलनात्मक रुपमा छोटो भएपनि यसले विभिन्न चरणहरू पार गर्दै आजको अवस्थामा पुगेको हो। नेपाल चलचित्र संस्थानको स्थापना  २०२८/७/१६ भएको थियो भने नेपाल चलचित्र विकास बोर्डको स्थापना २०५७ असार १६ गते भएको थियो।
सुरूवाती चरण
नेपाली भाषामा निर्मित पहिलो चलचित्र भने भारतमा २००८ सालमा निर्मित सत्य हरिश्चन्द्र हो, जुन नेपालीमा पनि डबिङ्ग गरेर सार्वजनिक गरिएको थियो। नेपालमा निर्मित चलचित्रको पहिलोपटक प्रदर्शन २०२२ सालको असोजमा आमा चलचित्रबाट भएको थियो। यस चलचित्रको निर्देशन हिरा सिंह खत्रीले गरेका थिए। चलचित्रमा शिवशङ्कर मानन्धर र भुवन चन्द को अभिनय थियो। जो नेपाली सिनेमाका पहिलो नायक नायिका मानिन्छन्।
तर सरकारी लगानीमा निर्मित यो चलचित्र निर्माण हुनु अगावै २०१८ सालमा नीजि लगानीमा निर्माण थालिएको चलचित्र माइतीघर भने आमा भन्दा पछाडी मात्र सार्वजनिक भयो।  यस चलचित्रमा माला सिन्हा र चिदाम्बर प्रसाद लोहनीको प्रमुख भुमिका रहेको छ। यो जोडीले पछि विवाह पनि गरेका थिए। चलचित्रमा सुनिल दत्त र हास्य कलाकार राजेन्द्र नाथको विशेष उपस्थिति रहेको थियो। चलचित्रको निर्देशन बी एस थापाले गरेका थिए। र कुशल प्रतिभा जयदेवले संगित भरेका थिए। फिल्ममा लता मंगेशकर, आशा भोसले, उषा मङ्गेशकरका साथै प्रेमध्वज प्रधान, सीपि लोहनी र अरुणा लामाले स्वर दिएका थिए।
२०२७ मा सरकारले शाही नेपाल चलचित्र संस्थान स्थापना  गरेर मनको बाँध  चलचित्र निर्माण गर्यो। जसको निर्देशन जय राणा र सङ्गित नातीकाजी र शिव शंकरले भरेका थिए। गीतमा स्वर अम्बर गुरूङ ले दिएका थिए। यसको प्रिमियर सन २०२९ मा गरिएको थियो। यस पछि २०३४ मा कुमारी र २०३६ मा सिन्दुर र जीवन रेखा चलचित्र निर्माण भए। यो सफलतासँगै चलचित्र निर्माणमा निजि क्षेत्रको आगमन भएको थियो। सन १९७८ मा सिनेरोमा व्यानरमा परालको आगो निर्माण भएको थियो। यसको निर्देशन प्रताव सुब्बाले गरेका थिए। कथावस्तु र सुमधुर सङ्गीतका कारण चलचित्र सफल भएको थियो। यसमा टङ्क शर्मा, वसुन्धरा भुसाल, सुष्मिता ढकाल, आई के सिंह, मेनुका प्रधानको अभिनय थियो। पहिलो महिला संगितकार शान्ति ठटाल ले संगित दिएकी थिइन। जसमा शब्द मानबहादुर मुखिया र इन्द्र थपलियाको थियो। र स्वर अरुणा लामा, दावा ग्याल्मो, पेमा लामा, शङ्कर गुरूङ र दीपा गहतराज (झा) को थियो। पटकथा प्रताव सुब्बाको थियो।
स्वर्णिम युग
२०३६ पछि धेरै रचनात्मक चलचित्रहरू बने जो सफल पनि रहे। जसका कारण धेरै निर्माण कम्पनिको आगमन भयो। धेरै सिनेमा बन्न थाले।सम्झना, कुसुमे रूमाल, लाहुरे, कान्छी, वासुदेव, साइनो र कोशेली सन १९८४ देखि १९९३ मा रिलिज भएका उत्कृष्ट चलचित्र हुन। र भुवन केसी र तृप्ती नदाकर को जोडिलाई यसबेला स्वर्णिम जोडीका रूपमा चिनिन्थ्यो। दशकको पछिल्ला वर्षहरूमा सिनेमा जगतमा राजेश हमाल र करिश्मा मानन्धर को आगमन भयो। २०४६ को राजनीतिक परिवर्तन पछि चलचित्र क्षेत्र पनि अगाडि बढ्यो ३ वर्षमा १४० चलचित्र निर्माण भए। फिल्मक वितरण पनि बढ्न थाल्यो । सिनेमा बजार विस्तार भयो। नेपाली निर्माताहरू हिन्दी चलचित्रको प्रभाव कम गर्न सफल रहे।
द्वन्द्व काल
माओवादी क्रान्तिले २०५१ साल पछिको दशकको मध्य तिर सिनेमा क्षेत्र ओरालो लाग्यो। दर्शक घट्न थाले पछिल्ला वर्षमा यो क्षेत्र ठप्प जस्तै भयो। केही कलाकारहरू विदेश पलायन भए। कलाकारहरू सरोज खनाल, शिव श्रेष्ठ, करिश्मा मानन्धर, तृप्ती नदाकर, कृष्टी मैनाली र गौरी मल्लले कही काम गरेका थिए।
केही निर्माताहरू फरक धारका चलचित्र निर्माण गर्न थाले। स्थानिय कथावस्तु र वास्तविकतामा आधारित चलचित्र बन्न थाले।जसमा बलिदान र सीमा रेखा लाई दर्शकले रुचाएका थिए।
२०५७ मा चलचित्र दर्पण छायाँ बन्यो। जसलाई तुलसी घिमिरेले निर्देशन गरेका थिए। फिल्मा दिलीप रायमाझी, निरुता सिंह, उत्तम प्रधान को अभिनय थियो। यो चलचित्र ७० लाख कमाउन सफल भएको थियो।
वर्तमान अवस्था
२०६३ पछिको सहज राजनीतिक वातावरण र माओवादी मुलधारको राजनीतिमा आएपछी नेपाली सिनेमा पनि सूदृढ बन्न थाल्यो। निर्माण क्रम बढ्न थाल्यो, चलचित्र छायाँङ्कन स्थल पनि बढ्न थाले। चलचित्रको व्यापार पनि बढ्न थल्यो।
नयाँ पुस्ताका निर्माताहरू संवेदनशिल र मनोरञ्जनात्मक चलचित्र निर्माण गर्न थाले।कागवेनी, सानो संसार, मेरो एउटा साथी छ, फस्ट लभ, कोही मेरो जस्ता सफल चलचित्र बने। यि चलचित्रहरू प्रस्तुति, अभिनय, कथावस्तु र प्रविधिका हिसावमा उत्कृष्ट रहेका थिए।
२०६८ मा प्रदर्शनमा आएको भएको चलचित्र लुट व्यावसायिक रूपमा ब्लकबस्टर भएको थियो। चलचित्रले कुल ५ करोडको कारोवार गर्न सफल भएको थियो। यो चलचित्रले हलमा १०० दिन मनाउन सफल भयो। त्यस लगत्तै आएको चलचित्र चपली हाइट ले पहिलो हप्ता मै १४०,००० को कारोवार गरी नयाँ रेकर्ड बनायो। र यसले कुल ३.५ करोडको कारोवार गर्यो। सन २०१४ मा रिलिज भएको चलचित्र नाई नभन्नु ल-२ ले पनि ५१ दिन सम्म हल पायो। यो चलचित्रले नेपाल भित्र ५ करोडको कारोवार गरेको थियो।८ अगष्ट २०१४ मा रिलिज भएको चरचित स्वर्गिय नायक श्रीकृष्ण श्रेष्ठ को चलचित्र कोहिनूर पनि सफल भयो। चलचित्रले रिलिजको १० दिनमा ३ करोड १५ लाखको ब्यापार गर्यो।दुई महिनामा चलचित्रले १२ करोडको कारोबार गरेको थियो।  चलचित्रले देसभरका १२ हलमा ५१ दिन सम्म स्थान पाएको थियो।
कलिउड स्टारहरू
नेपाली सिनेमा क्षेत्रमा योगदान पुर्याउने  चर्चित स्टारहरूमा नायक राजेश हमाल र नायिका रेखा थापाले लामो समयसम्म अनवरत योगदान दिएका छन। त्यस्तै नायक भुवन केसीले पनि नेपाली सिनेमामा ठुलो योगदान दिएकाछन। नेपाली सिनेमामा तृप्ती नदाकर, वसुन्धरा भुसाल, जल शाह, गौरी मल्लको योगदान पनि अतुलनिय छ।
नायकहरू दिलीप रायमाझी, श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, विराज भट्ट, निखिल उप्रेती लगायत नायिकाहरूनिरुता सिंह, झरना थापा ले पनि नेपाली सिनेमामा प्रशंसनिय काम गरेका छन। त्यस्तै चर्चित अभिनेता द्वय मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य पनि नेपाली सिनेमाका स्टार हुन। अभिनेताहरू सुनील थापा, दिनेश शर्मा ले लामो समय नेपाली सिनेममा योगदान गरे। मिथिला शर्मा र गणेश उप्रेती को योगदान पनि उल्लेखनिय रहयो।
त्यस्तै पछिल्लो समयका चर्चित नायकहरूमा जीवन लुइटेल, आर्यन सिग्देल, राजबल्लभ कोइराला, दयाहाङ राई, सौगात मल्ल, विल्सन विक्रम राई ले समेत नेपाली सिनेमामा योगदान पुगाएका छन। यस्तै नायिकाहरू नम्रता श्रेष्ठ, प्रियंका कार्की, केकी अधिकारी ले पनि नेपाली दर्शक सामु उत्कृष्ट चलचित्र पस्किएका छन।
अहिलेका चर्चित नायकहरूमा प्रदीप खड्का र अनमोल केसी को नाम अग्रपंतिमा छन। यस्तै नायक संयम पुरी, गौरव पहारी, सलोन वस्नेत ले पछि पछिल्लो समयमा राम्रो काम गरिरहेका छन।
समसामयिकता
नेपाली चलचित्रले चार दशक भन्दा लामो इतिहास बनाईसकेको छ। धेरै संख्याका दर्शकको भने थुप्रै कारणले मन जित्न सकेको छैन्। नेपाली चलचित्र सम्बद्ध जानाकारी प्राप्त गर्न सहज छैन। विश्व सन्जाल बनेको इन्टरनेटमा पनि यस्ता सामग्रीको उपस्थिति न्यून छ तर हाल आएर केही वेबसाइटहरूले यसको अभाव खड्किन नदिने कोसिस गरेका छन्। सिनेकर्मीको इन्टरनेटमा कम पहुच र रुचिका कारण यसले अझै ब्यबसायिक रूप लिन सकेको छैन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
6. https://film.gov.np/timeline/event/14/?lang=np
मेदिनीनगर
डाल्टेनगंज भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
मानव विकास अर्थशास्त्र
मानव विकासको परिचय
आर्थिक क्षेत्रको विकास भएको अवस्थामा मात्र विकास भएको ठहर्छ भन्ने कुरा अर्थशास्त्रीहरूको राय देखिन्छ । हुन पनि राजनीति तथा सामाजिक क्षेत्रको विकास गर्नको लागि पनि अर्थकै आवश्यकता पर्दछ । अर्थ अथवा पैसा भएन भने न त राजनीति अगाडि बढ्न सक्छ, न त समाज नै । मानिसमा रक्तसञ्चारको जति आवश्यक हुन्छ, त्यस्तै आर्थिक पक्षको हुँदोरहेछ । पैसा नहुने हो भने यी दुवै क्षेत्र निकम्मा हुँदारहेछन् । त्यसैले पैसालाई न्यूनतम मात्रामा लगानी गरेर अधिकतम उपलब्धि हासिल गर्नेतिर लागिएको हुन्छ । किनकि वित्तीय साधनस्रोत सीमित हुन्छन् । यसको योगदानबाट धेरै क्षेत्रले प्रगति प्राप्त गर्नुपर्ने हुन्छ ।
मानवका आर्थिक
मानव विकासका तीनवटा दृष्टिकोण छन्– क) मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण ख) मानवीय मूल्य दृष्टिकोण ग) गुणस्तरीय जीवन दृष्टिकोण
मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण
मनोविज्ञानमा यस दृष्टिकोणले मानिसको आन्तरिक र बाह्य विकासलाई ध्यानमा राख्छ अर्थात् यसले मानिसको शारीरिक र मानसिक विकास तथा रोग प्रतिरोध क्षमता विकासको अध्ययन गर्छ । सामान्यतया मनोविज्ञानमा बाल विकासको बढी अध्ययन हुन्छ । यस अन्तर्गत मानिसको शारीरिक विकास अन्तर्गत स्वास्थ्य, तौल, लम्बाई इत्यादि कुराहरु पर्दछन् । मानसिक विकास अन्तर्गत शारीरिक परिवर्तनको मानसिक प्रभाव, मानसिक क्षमता, संवेग, केवल मानसिक विकास इत्यादि पर्दछन् । यी दुवै कुराको विकासका दुइ मुख्य तत्त्व मानिन्छ, प्रथम वंशानुक्रम र अर्को वातावरण । यी दुइ कुराको प्रभावले मानिसको जुन व्यक्तित्व निर्माण हुन्छ त्यसले व्यक्तिको सामाजिक, आर्थिक, मनोवैज्ञानिक र व्यक्तिगत अवस्था प्रभावित हुन्छ ।
मानवीय मूल्य दृष्टिकोण
मानवीय मूल्य दृष्टिकोणमा मानवीय गुणहरूको विकासलाई मानव विकास भनिन्छ । मानवीय मूल्य, मान्यता र यसको विकासले सभ्य र सुसंस्कृत समाजको निर्माणमा सहयोग पुग्छ । मानवीय सभ्यता र संस्कृतिले तीन कुराको कामना गर्दछ– अन्धकारबाट उज्यालो तिर । मृत्युबाट अमरता तिर र असत्यबाट सत्य तिर– तमसोमा ज्योतिर्गमय । मृत्योर्मा अमृतं गमय । असतोमा सद्गमय । मानव विकासको यस दृष्टिकोणले मुख्यतः नैतिक कुराहरूलाई केन्द्रमा राख्छ ।
गुणस्तरीय जीवन दृष्टिकोण
अर्थशास्त्रमा मानव विकासको अध्ययन अलि फरक प्रकारले गरिन्छ । कुनै देशको आर्थिक विकासका दुइ मुख्य आधार हुन्छन्– प्राृकतिक साधन र मानवीय साधन । मानवीय साधनको प्रयोगले मानिसको सुख र कल्याणका उन्नतिका विविध प्रयास गर्नु नै आर्थिक विकास हो । यहा“ ध्यान दिनु पर्ने कुरा के भने, मानवीय साधनलाई बढी उत्पादनशील बनाउन यसमा लगानी गरिरहनु पर्दछ । शिक्षा, स्वास्थ्य, सरसफाईमा लगानी गर्नु भनेको मानव विकासमा लागनी गर्नु हो । यी मध्ये मानव विकासका लागि सबभन्दा महत्त्वपूर्ण खर्च भनेको शिक्षा क्षेत्र हो । यसको दीर्घकालिक प्रभाव हुन्छ । तर स्वास्थ्य र सरसफाईमा खर्चको प्रतिफल छिटै प्राप्त हुन्छ । यस खर्चले मानवीय साधनलाई उत्पादनशील मात्र बनाउ“दैन, मानवीय कल्याणमा पनि योगदान गर्छ । यसले गर्दा मानव विकासमा गरिएको खर्च साधन र साध्य दुवै मानिन्छ । जबकि भौतिक पूर्वाधारमा गरिएको खर्चको केवल एक पक्षीय प्रभाव हुन्छ । त्यसले उत्पादनका साधन छिटो र सरलतासाथ उपलब्ध हुन जान्छन् । उत्पादन क्षमतामा वृद्धि हुन जान्छ । सडक, विद्युत स्वयंमा लक्ष्य होइन । यसको उद्देश्य मानव कल्याणसंग सम्बन्धित छ । मानव विकासको अर्थशास्त्रले जैविकीय विकासको अध्ययन गर्दैन बरु यसले गुणस्तरीय जीवनका लागि अनिवार्य, र आरामदायक आवश्यकताहरूको परिपूर्ति, सभ्य नागरिक सरह जीवन बिताउनका लागि चाहिने आवश्यक ज्ञान, सुख भोगका लागि चाहिने स्वस्थ र लामो आयु जस्ता कुराहरूको उपलब्धि जस्ता कुराहरूको अध्ययन गर्दछ । यी सबैका लागि चाहिने न्यूनतम मात्रा कति हो ? कति प्राप्त भएको छ ? कसरी प्राप्त गर्न सकिन्छ र यसको निरन्तर उपलब्धि र विकास के कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा मानव विकासका अर्थशास्त्रको विषय वस्तु हो । त्यसैले, यस अवधारणालाई आर्थिक प्रगतिको तुलनामा सामाजिक न्यायलाई बढी महत्त्व दिने अवधारणा मानिन्छ । यो आर्थिक अवधारणा भइकन पनि यसले भौतिक धन र पूंजीको होइन मानवीय धन र मानवीय पूंजीको अध्ययन गर्दछ । मानिसका शारीरिक, मानसिक र बौद्धिक विकासको अध्ययन अर्थिक दृष्टिकोणले गर्दछ ।
मानव विकास अध्ययनका एप्रोच (विधि) र सूचक
१. 	आर्थिक वृद्धि– एडम स्मिथको समय देखिनै विकासलाई आर्थिक आयामसंग जोड्ने परम्परा सुरु भएको हो । दोस्रो विश्व युद्ध पछि यस अवधारणालाई अझ महत्त्वपूर्ण ठानिएको हो । यस अवधारणाले मानव विकास र गुणस्तरीय जीवन मूलतः आर्थिक पू“जी र प्रविधिको उपज हो भन्ने मान्दछ ।यस अवधारणाले सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक सम्बन्धहरूलाई न्यूनीकरण गरेकोले यसलाई कम महत्त्वपूर्ण सूचक मानिन्छ ।
२. 	मानव पूंजीको विकास– सन ५० को दशक पछि मानव पूंजीको अवधारणा विकसित भयो । यस अवधारणाले मानव विकासको अवधारणालाई अस्वीकार गर्दैन तर यसले केवल मानवको स्वास्थ्य शिक्षा, सीप जस्ता मानव पूंजीलाई बढी महत्त्व दिन्छ । किनभने शिक्षित स्वस्थ र सीपयुक्त जनसङ्ख्याले आर्थिक विकासमा योगदान गर्दछ । यस अवधारणाको दोष के हो भने यसले मानिसलाई उत्पादनको एक साधनको रूपमा मात्र अध्ययन गरिएको छ । जबकि मानिस उत्पादनको अन्तिम लक्ष्य पनि हो ।
३. 	आर्थिक समानता– राष्ट्रिय आयमा वृद्धिले पूंजी र लगानीमा वृद्धि भइ रोजगारी बढछ जसले सबै मानिसको कल्याणमा वृद्धि हुन्छ भन्ने पूँजीवादी अवधारणा आंशिक रूपमा मात्र सफल रह्यो किनभने यसले समाजमा असमानता वृद्धि भइ धनी झन धनी र गरीब झन गरीब अझ गरीब हुन पुग्यो । जसले समाजमा जातीय, वर्गीय र अन्य द्वन्द्व चर्कियो । त्यस कारण समानता सहितको आर्थिक वृद्धिको अवधारणा विकसित भयो । तर यस अवधारणामा पनि आर्थिक पक्षलाई मात्र समेटिएको र अन्य मानवीय र व्यक्तिगत तत्वलाई बेवास्ता गरिएकोले मानव विकास र मानिसको कल्याणमा यसको योगदानलाई पूर्ण मानिंदैन।
४. 	आधारभूत आवश्यकता– सन ७०को शुरुमा यस अवधारणाको विकास भयो । राष्ट्रिय आयको वृद्धि, आर्थिक समानता लक्ष्य नभएर मानवीय कल्याण प्राप्त गर्ने साधन हो । यी दुवै कुरा भए पनि मानिस आधारभूत आवश्यकताबाट वंचित भएको हुन सक्छ ।त्यसैले मूलकुरा भनेको मानिसका आधारभूत आवश्यकताहरूको परिपूर्ति हो। यस अन्तर्गत खाद्यान्न, लत्ता कपडा, आवास, शिक्षा, सामाजिक सुरक्षाको न्यूनतम प्राप्ति लाई आधार मानियो । तर अल्पविकसित मुलुकहरूमा उपर्युक्त लक्ष्यहरूको सन्तोषजनक रूपमा प्राप्ति भएन । तसर्थ मानव विकास र जीवनको गुणस्तरीयताको नाप यस आधारमा हुन सकेन ।
५. 	आर्थिक उदारीकरण – स्थानीय अर्थतंत्र र बजार व्यवस्थालाई विश्व अर्थतंत्रसंग समायोजन गर्दै बजार व्यवस्था माथि सरकारी हस्तक्षेप बन्द गरेर आर्थिक वृद्धि हुन सक्ने मान्यता यस अवधारणाको छ । यसले प्रत्येक व्यक्तिको व्यक्तिगत स्वतंत्रता र क्षमता अभिवृद्धि गर्ने अवसर प्राप्त हुनसक्ने कुरालाई नकार्न सकिंदैन तथापि यस अवधारणाका पनि केही त्रुटिहरु छन । तथापि वर्तमानमा आर्थिक उदारीकरण र आर्थिक स्वतन्त्रतालाई मानव विकासको एक तत्त्वको रूपमा सामान्यतः स्वीकार गरिएको छ ।
६. 	मानवीय विकास – कुनै पनि मुलुकको वास्तविक धन भनेका त्यहांका महिला र पुरुष हुन र विकासको उद्देश्य यस्तो वातावरणको सृजना गर्नु हो जसमा जनता स्वस्थ, दीर्घायु र रचनात्मक हुन सक्छन । भौतिक र वित्तीय धनको लालसामा यो महत्त्वपूर्ण सत्य ओझेलमा पर्छ । राष्ट्रिय आय तुलनात्मक रूपमा कम छ तर मानिसको जीवनको गुणस्तरीयता उच्च रहेको छ । यो अवधारणाकेहि नयां हो । यसले मानवीय विकास र गुणस्तरीय जीवनलाई आर्थिक विकासको आधार मान्दछ । यस अवधारणालाई के कारणले पनि वैज्ञानिक मानिन्छ भने यसमा आर्थिक विकासका अन्य सूचकहरु, प्रति व्यक्ति आय, शिक्षा, स्वास्थ्य आदि कुराहरु पनि समायोजित गरिन्छ । साथै गुणस्तरीयताको संख्यात्मक नाप गरिने भएकोले यो सूचक अन्य भन्दा बढी वैज्ञानिक छ ।
मानव विकासको नापका लागि विभिन्न दृष्टिकोणहरु विकसित भइरहेका छन् । केही नापहरु यस प्रकार छन्–
मानव विकासमा कति उन्नति भएको छ भन्ने कुरा पत्ता लगाउन एच डी आईको निर्माण गरिएको छ । विभिन्न देशका मानव विकास सूचकहरूले कुन देश मानव विकासको कुन स्तरमा छ भन्ने कुरा अध्ययन गर्न सकिन्छ । यस सूचकले मानिसको प्रत्याशित आयु, शैक्षिक अवस्था, र प्रति व्यक्ति आयको स्तर नाप गर्छ । मानव वंचितता सूचकले मानव विकासमा रहेको कमीलाई र लैंगिक विकास सूचकले पुरुषको तुलनामा महिलाको विकास स्तरको सापेक्षिक नाप गर्छ । लैंगिक सशक्तता नापले महिलाहरूको विकासका लागि गरिएका कामहरूको विवरणको अध्ययन गर्छ ।
मानव विकासका विषयहरु
मानव विकासकालागि कुनै देशले शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगानी गर्नु पर्दछ । स्वस्थ र शिक्षित जनशक्ति नै देशकालागि वास्तविक पूंजी हुन्छ । अस्वस्थ र अशिक्षित जनसङ्ख्या देशकालागि मात्र होइन स्वयं आफ्नैलागि पन िसमस्या हुन जान्छ । नेपालमा मानव संसाधन विकासकालागि देशले शिक्षामा लगानी गरिरहेको छ । शिक्षा स्वास्थ्य, खानेपानी जस्ता कुरामा सरकारले प्रति वर्ष कुल बजेटको एक तिहाइ खर्च गरिएको छ । शिक्षामा मात्र कुल बजेटको २० प्रतिशत खर्च गरिएको छ । यसले गर्दा नेपालमा साक्षरता र विद्यालय शिक्षाको उपलब्धि निकै सकारात्मक भए तापनि शिक्षित जनशक्तिको गुण स्तर अभिवृद्धि गराउने चुनौती अझै पनि नेपालले बेहोर्नु परेको छ । गुणस्तरीयतामा अभिवृद्धि गर्न शिक्षालाई निजी संस्थाहरुद्वारा सञ्चालन गर्ने काम गरिएको छ । अहिले नेपालमा सरकारी, निजी र सामुदायिक तीन प्रकारका कार्यक्रमहरूद्वारा शिक्षाको विकास प्रयास गरिएको छ । उच्च शिक्षाको लागि सबभन्दा महत्त्वपूर्ण संस्था अहिले त्रिभुवन विश्वविद्यालय हो । यस बाहेक नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय, क्षेत्रीय विश्वविद्यालयहरु, तथा निजी विश्वविद्यालयहरु पनि क्रियाशील छन् ।
मानव विकास अर्थशास्त्रको विषय वस्तु
मानव विकास अर्थशास्त्रले निम्नलिखित विषय वस्तु अध्ययन गर्दछ–
जनसङ्ख्या अर्थशास्त्र, श्रम अर्थशास्त्र, जनशक्ति अर्थशास्त्र तथा मानव विकास अर्थशास्त्र
जनसङ्ख्या अर्थशास्त्रमा जनसङ्ख्याका पक्षहरु जन्म, मृत्यु, बसाईं सराइ र यसलाई प्रभाव पार्ने तत्त्वहरूको अध्ययन गरिन्छ । श्रम अर्थशास्त्रले उत्पादनको साधनको रूपमा मानव साधनको अध्ययन गर्छ । यसमा श्रम समस्या, श्रम कानुन, सामूहिक मोलमोलाई, श्रमको सीमान्त उत्पादक, ज्याला, जीवनस्तर र जयालाको सम्बन्धको बारेमा अध्ययन गरिन्छ । यसमा मुख्यतः श्रम बजारमा श्रमको माग र पूर्तिसंग सम्बन्धित विषयवसतु अध्ययन गरिन्छ । जनशक्ति अर्थशास्त्रमा त्यस जनसङ्ख्याको बारेमा अध्ययन गरिन्छ जुन देशको राष्ट्रिय आयमा योगदान गर्छ । यस जनशक्तिलाई अझ बढी उत्पादक बनाउन शिक्षा, सीप र स्वास्थयमा लागनी गर्नु पर्छ । तथापि जनशक्ति अर्थशास्त्रमा शिक्षा र प्रशिक्षणमा बढी ध्यान केन्द्रित गरिन्छ । त्यसैले जनशक्ति अर्थशास्त्रलाई शिक्षाको अर्थशास्त्रको समानान्तर मानिन्छ । तथापि जनशक्ति अर्थशास्त्र र शिक्षाको अर्थशास्त्रमा अन्तर हुन्छ । मानव विकास अर्थशास्त्र एक विस्तृत अवधारणा हो । यसमा श्रमको अध्ययन उत्पादनको एकाई र उपभोग दुवै दृष्टिले गरिन्छ । यसमा श्रम साधन मात्र हुंदैन साध्य पनि हुन्छ । त्यसैले यसमा मानव जीवनको सुख र सन्तोष मुख्य कुरा हुन्छ । त्यसैले यसमा निम्नलिखित विषयवस्तु अध्ययन गरिन्छ–
सगरमाथा
सगरमाथा संसारको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो हो । यसको उचाई समुन्द्र सतहबाट ८,८४८.८६ मिटर (२९,०३१.६९ फिट) छ । सन् ८ डिसेम्बर २०२० अगाडी यसको उचाई समुन्द्र सतहबाट ८,८४८ मिटर मानिएको थियो । सगरमाथा नेपालको सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकामा पर्छ । तिब्बती भाषामा यसको नाम चोमोलुङ्गमा हो । विशेष गरी थुलुङ राई स्थानियवासीहरू सगरमाथालाई चोमोलुङ भन्दछन् । सगरमाथालाई सन् १८६५ मा ब्रिटिस सर्भेयर कर्णेल सर जर्ज एभरेस्टको नाममा माउन्ट एभरेस्ट नामाकरण गरिएको थियो । पछि सन् १९५६ (बि.स. २०१२) मा इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यले यसको नाम सगरमाथा राखेका हुन साथै उनले सगरमाथाको नेपाली नाम झ्यामोलोङ्मो पनि लेखेका छन् । यसलाई कतै कतै देवढुङ्गा पनि भन्ने गरेको पाइन्छ । सगरमाथा शिखरमा सर्वप्रथम, सन १९५३ मे २९ तारिखको बिहान ११:१५ बजे, नेपालका तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र न्युजिल्यान्डका सर एड्मन्ड हिलारीले पाइला राखेका थिए ।
नामकरण र आरोहणको पृष्ठभूमि
सन् १८०९ मा माथिल्लो गंगा अर्थात कुमाउक्षेत्रको खोजीमा निस्केका डब्लूएस वेबले नेपालमा धौलागिरी हिमाल ८ हजार मिटरभन्दा माथिको उचाइमा रहेको रहस्योद्घाटन गरेका थिए अर्थात हिमालयका अग्ला पर्वतहरूमध्ये सबैभन्दा पहिले उचाई नापिएको हिमाल धौलागिरी हिमाल (८,१७२ मिटर) हो । यस हिमालको उचाई नापेपछि यसैलाई संसारको अग्लो हिमाल भनिएको थियो । पछि सन् १८४८ मा कञ्चनजङ्घाको उचाई नापियो र यसको उचाई ८ हजार ५ सय ८६ मिटर हो भन्ने निक्र्योल भएपछि कञ्चनजङ्घालाई संसारको अग्लो चुचुरो भनियो । त्यही वर्ष अन्य हिमालहरूको उचाई नापियो र रेकर्ड सङ्कलन गरेर सर्वे अफ इन्डियाको कार्यालयमा पठाइयो । त्यसको करिब तीन वर्षपछि सन् १८५२ मा जब सगरमाथा विश्वकै सबभन्दा अग्लो शिखर भन्ने ठहर भयो, त्यतिखेर त्यसको उचाइ २९ हजार २ फिट भनी मानियो । सगरमाथालाई रोमन संकेतचिहृन 'पिक १५' नाम प्रदान गरियो । सन् १८५२ तिर पहाडहरूको उचाइ 'कियोडा लाईट' यन्त्रको प्रयोगबाट मापन गरिरहेका भारतको सर्वे विभागको एउटा टोलीका सदस्यहरूमध्ये एक बङ्गाली नागरिक राधानाथ सिकन्दरले आफूले सर्वोच्च शिखर पत्ता लगाएको दाबी गरे । राधानाथका सहयोगिका रूपमा हेनेसी नामका उनका चेला थिए । उक्त विभागका सर्वे कर्मचारीहरू तेजवीर बुढाथोकी र राधानाथ सिक्दरले पत्ता लगाएको उक्त शिखरको उचाइ ८ हजार ८ सय ४० मिटर थियो । राधानाथ प्रतिभाशाली गणितज्ञ थिए । सर्वे अफ इन्डियामा जागीरे हुँदा उनको उमेर केबल १९ वर्षको थियो । बङ्गालमा आज पनि उनलाई सम्झनु पर्ने एउटा कारण छ किन भनें उनले 'मासिक पत्र' नामको हुलाक-पत्रिका निकाल्थे, जुन विशेषत महिलाहरूका लागि थियो । यस हुलाक-पत्रिकामा बङ्गाली भाषा प्रयोग हुन्थ्यो र महिलाहरूको सामाजिक चेतनाको स्तर उठाउने खालका सामग्रीहरू हुन्थे । सर्वोच्च शिखरको उचाइ नाप्ने विधि बेलायतका इन्जिनियर जर्ज एभरेष्टले विकास गरेका थिए । विश्वको सर्वोच्च शिखर खोज्ने कार्य सुरू भएपछि बिहार (भारत) को समतल मैदानको अध्ययन गरिरहेका भारतका सर्वेयर-जनरल सर एन्ड्रयू वाघले आफ्ना अग्रज जर्ज एभरेष्टका स्मरणमा पन्ध्रौँ चुचुरो भन्ने नामबाट फेरेर सन् १८६५ (वि.सं. १९२१)मा 'माउण्ट एभरेष्ट' नाम राखिदिए । एन्ड्रयू वाघको उक्त टोलीले नेपालको एक हिमशिखर संसारको सर्वोच्च भागका रूपमा रहेको दाबी पनि गरे । भारतको तत्कालीन कम्पनी सरकारद्वारा उक्त नामकरण गरिँदा जर्ज ७५ वर्षका थिए । जर्ज एभरेष्ट सन् १८२५ देखि सन् १८४३ सम्म भारतका सर्वेयर जनरल थिए । विसं २०१३ सालमा इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यले उक्त पर्वतको नेपाली न्वारान गरी 'सगरमाथा' नाम राखिदिएका हुन । उनले यस पर्वतको नेपाली नाम 'शारदा' नामक पत्रिकामार्फत गरेका थिए । आचार्यका अनुसार उनले त्यो नयाँ नाम दिएका होइनन्, पुरानै नाम पत्ता लगाएका थिए।
प्रथम आरोहण
सन् १९५२ को ग्रीष्म ऋतुमा स्वीस नागरिकहरूलाई सगरमाथा आरोहण गर्ने स्वीकृति दिएपछि सन् १९५३ सम्ममा बेलायती नागरिकहरूलाई सफल आरोहणको लागि अन्तिम मौका दिइएको थियो । सन् १९५४ मा फ्रेन्च नागरिकहरूलाई र सन् १९५५ मा स्वीस नागरिकहरूलाई आरोहण अनुमति दिइएको थियो । बेलायती हिमालयन समितिले उच्च पहाड एवम् हिमाल चढाइमा कीर्तिमान प्राप्त गरेका एक सेना अधिकृत जोहन हन्टलाई समूह नेताको (टिम लिडर) रूपमा नियुक्त गरेको थियो । उनले नेतृत्व गरेको समूहले सन् १९३६ मा सगरमाथाको साहसिक यात्रामा सफलता हासिल गर्न सकेन । हन्टको समूह ठूलो थियो । सिपटनका साथमा सन् १९५२ मा चढेका मानिसहरू पनि त्यहा समावेश भएका थिए । उक्त समूहमा जर्ज व्याण्ड, टम वोर्र्डिन, चार्लस्, अल्फ ग्रेगरी, एडमण्ड हिलारी, जर्ज लोवे, माइकल वार्ड, टिम डाक्टर, मिखाइल वेष्टमाकोट र चार्लस वाइली समावेश भएका थिए । त्यसैबेला जेम्स मोरिसले पत्रिकाको लागि समाचार लेख्ने र टम स्टोवर्टले त्यस कार्यको फोटो खिच्ने कार्य गरेका थिए । तेन्जिङ्लाई शेर्पाहरूको सरदार भै आरोहण समूहमा समावेश हुन निमन्त्रणा गरिएको थियो । त्यस साहसिक यात्राका क्रममा आधार शिविरदेखि ल्होत्सेको मोहडासम्म पंक्तिबद्ध रूपमा शिविर स्थापना गरिएका थिए । उक्त यात्रामा दुई प्रकारका अक्सिजन उपकरणहरू प्रयोगमा ल्याइएका थिए । मे २६ मा विहान ७ बजे वोर्डेलो र इभान्स दुवैजना हन्ट एवम् नामग्याल शेर्पाको साथमा खोंचबाट शिविरतर्फ प्रस्थान गरे । वोर्डेलो र इभान्सले सुरूमा राम्रो प्रगति गरे पनि हिउँ र अक्सिजन सेटको कारणले आरोहणमा ढिलाई भयो । अन्त्यमा उनीहरूको प्रयास सफल भएन र तल झरे । २८ मे को दिन हिलारी र तेन्जिङ् लोवे एवम् आङनिमाको सहयोगमा नवौँ शिविरमा पुगे । मे १९ को विहान ६.३० मा हिलारी र तेन्जिङ् माथि चढन सुरू गरे । दक्षिणी चुचुरोमा पुग्नुभन्दा अगाडि हिमपातका कारणले यात्रामा अवरोध आयो । यो अवस्थामा हिलारी त्रसित भए । एकातिर माथिबाट हिउाको पहिरो आइ ज्यान लिने स्थिति थियो, अर्कोतिर सगरमाथा शिखरमा पुग्ने एकमात्र मौका गुमाउन नहुने अवस्था थियो । उनीहरू विहान ९ बजे भिराले चढेर दक्षिणी टाकुरामा पुगिसकेका थिए । अन्तिम पर्वतधार चढन कठिन देखिन्थ्यो तर पनि उनीहरू धैर्यका साथ अगाडि बढे । यो नै अहिलेका प्रसिद्ध हिलारीको जटिल खुडकिलो थियो । त्यसपछि तेन्जिङ् र हिलारी सजिलैसाग शिखरमा पुगे । केहीबेरको आराम पछि बधाइको आदान प्रदान भयो । तेन्जिङ्बाट हिलारीले शिखरको फोटो लिए र मालोरी एवम् इरभाइनको सङ्केतका लागि उत्तरतिर चिहाए ।
सोनमति मझौरा
सोनमति मझौरा नेपालको पूर्वाञ्चल विकाश क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार सोनमति मझौराको ७४५ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ४,४४९ रहेको छ।
बसन्तपुर, तेह्रथुम
बसन्तपुर नेपालको कोशी अञ्चलको तेह्रथुम जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो ।  यो रमणिय बजार म्याङलुङ देखि २५ कि.मी. पर्ूवमा पर्दछ। २३२३ मी. उचाईमा रहेको बसन्तपुर पर्ूर्वी पहाडी क्षेत्रको पदयात्राको प्रारम्भ र समाप्ती स्थान भएकोले पर्यटकीय रूपले महत्त्वपूर्ण छ। यो चिसो ठाउको ताफक्रम १०-२० सेन्टीग्रेड र न्यूनतम २-३ सेन्टिग्रेडसम्म हुन्छ। बसन्तपुर र यसको आसपासको क्षेत्रमा पहाड, पर्वत, पोखरी, पोखरी, हरियाली, सूर्‍योदय, सर्ूयास्त लगायतका रोमाञ्चकारी दृश्यहरू दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ।
धरानबाट धनकुटा अनी सिधुवा-चित्रे हुँदै तेह्रथुम जिल्लाको रमणिय स्थान तथा ब्यापारिक केन्द्र बसन्तपुर पुग्न सकिन्छ।बसन्तपुर पर्यटकहरूको लागि पनि सेवा सम्पन्न शहर हो। अधिकांश पर्यटकहरू जो पूर्वी नेपालको भ्रमण गर्दछन उनीहरू बसन्तपुरमा नै बास बस्छन। १/२ दिन बसन्तपुर बसेर घुमे पछि मात्रै उनिहरूको यात्रा अगाडि बढ्छ संखुवासभा, तेह्रथुम, भोजपुर अनी ताप्लेजुङ जाने मुख्य नाका नै बसन्तपुर हो। बसन्तपुर धनकुटा संखुवासभा तेर्थुम भोजपुर अनी ताप्लेजुङ जिल्लाकै एउटा ब्यपारिक् केन्द्र पनि हो। बसन्तपुरबाट सबैभन्दा नजीकको गाविस फुलेक गा.वि.स. हो। केही वर्ष अगाडि सम्म फुलेक गाविसमा हाई स्कूल नहुँदा फुलेकका सम्पूर्ण विद्यार्थीहरू यही बसन्तपुरको बसन्त उच्च माविमा पढ्ने गर्दथे। बसन्तपुरमा पर्यटकहरूको लागि सुविधा सम्पन्न होटेलहरू पनि छन्।
रणजोर थापा
रणजोर थापा जैथकको लडाइँमा सैनिक कमाण्डर थिए। उनी बडाकाजी अमरसिंह थापाका छोरा थिए। पितासँगै नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध लडेका थिए।
बसन्तपुर, तेह्रथुम
बसन्तपुरमा प्राय ब्रामण क्षेत्री गुरुङ लिम्बु दमाई कामी जातीको वसोबास पाईन्छ । धार्मिक सदभाव र सामाजिक सहयोग यस गा.वि.स.को परिचय हो । यहाँको श्रीमान स्मारक उच्च माध्यमिक विद्यालय सवैभन्दा पुरानो सिवद्यालय हो यस विद्यालयले इथानिय स्तरमा शिक्षाको लागि गरेको योगदान प्रशंसनिय रहेको छ।
रणजोर थापा
कार्य
जैथकमा दल खडा गरी नाहनतिर हेरविचार गर्दै थिए। २५ डिसेम्बर, १८१४ मा जनरल मार्टिन्डेलले हमला गरे। अङ्ग्रेजी जनरल मार्टिन्डेल र जनरल लुडलो दुवै पराजित भयो। दोस्रो लडाइँमा अङ्ग्रेज जनरल अक्टरलोनीले मलाउँमा रहेका पिता अमरसिंह थापासँग रहको नेटवर्क विच्छेद गरे। त्यसपछि अङ्ग्रेजी धुर्त्याइँसामु रणजोर असफल भए। त्यो ठाउँ छाडी सिन्धुलीगढी पुगेर बुवालाई सहयोग गरेका थिए र नेपालले सन्धि गर्यो।
साइलेन्ट स्प्रिङ
साइलेन्ट स्प्रिङ (अङ्ग्रेजी: Silent Spring) सन् १९६२ मा प्रकाशित रेचल कार्सन द्वारा वातावरण सम्बन्धि लेखिएको पुस्तक हो । पुस्तकमा विषादीको प्रयोगले वातावरणमा पुर्याइरहेको असर बारे बताएको छ ।
असारे गीत
नेपालमा धान रोप्दा गाइने गीतलाई असारे गीत भनिन्छ। नेपालमा खासगरी असार महिनामा धान रोप्ने गरिन्छ। रोपाईंका बेला कृषकहरूलाई कामको भ्याईनभ्याई हुन्छ। तैपनि रोपाईंमा दिनभर थाकेका बाउसे र रोपारहरू एक अर्कामा हिलो छ्यापाछ्याप गरी असारे गीत गाउँदै दुःख कष्ट र थकाई विर्सन खोज्छन।जसले थकाइ, परिश्रम बिर्साउँदै बढी आनन्द प्रदान गरेको हुन्छ। खेतका गह्रा, खोलानाला र खहरेहरूबाट झरेको पानीको छङछङ आवाजसँगै असारे भाका खुल्दछ।
कर्णाली क्षेत्रको असारे गीत
कर्णाली क्षेत्रमा असारे गितलाई स्थानिय भाषामा "अवाली" भनिन्छ। कर्णाली क्षेत्रका असारे गीतहरू यस प्रकार छन् :-
काठमाडौँ उपत्यका
यहाँ गाइने असारे गीत लेग्रो तालेन गाइन्छ। गीतको पहिलो फाँकी झिके पछि बीचमा अनुप्रासका टुक्का मिलाई अनि मात्र अन्तिम टुप्पो वा फाँकी भन्ने गरिन्छ।
थुप्रै कवि, साहित्यकारले पनि असारलाई आˆना काव्यमा उतारेका छन्। संस्कृतका, महाकवि कालिदासले त 'आषाढस्य प्रथम दिवसे' भनेर नै मेघदूतमा आˆना भाव रोचक रूपमा प्रस्तुत गर्ने सुरू गरेका छन्। त्यसबाहेक महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, लेखनाथ पौड्याल लगायत थुप्रै लेखक कविले विभिन्न कोठाबाठ असारलाई विश्लेषण गरेका छन्।
हनुमाननगर प्रध
हनुमाननगर प्रध नेपालको पूर्वाञ्चल विकाश क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
कमिङ्ग आउट (उपन्यास)
कमिङ्ग आउट अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सिकंदराबाद
सिकंदराबाद भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
फरिया
फरिया महिलाको वस्त्र हो । यसलाई स्त्रीहरूले कम्मरदेखि गोलीगाँठासम्म ढाक्ने गरी लगाउँछन् । यो वस्त्र अगाडि मास्तिरपट्टी घुमाएर काँधमा वा शिरमा ढाक्ने धोती विशेष हो । देख्नमा फरिया र गुन्यु उस्तै हुन्छ । फरिया लगाउँदा यसको एक छेउ काँधमा राख्ने र त्यसले शिर ढाक्ने गरिन्छ ।
टर्कीका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा टर्कीका १३ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको टर्कीका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
ड्याडी (उपन्यास)
ड्याडी अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सिंदरी
सिंदरी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब
क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब एक अंग्रेजी फुटबल क्लब हो । यो लन्डनमा आधारित छ । यो क्लब १९०५ मा स्थापित भएको थियो । यस क्लबको घर स्टेडियम सेलहर्स्ट पार्क हो ।
इकोज (उपन्यास)
इकोज अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
समाधान
समाधान (समाधानम्) एक संस्कृत संज्ञा हो जुन शब्द, समाधाबाट आएको हो, र यसको विभिन्न अर्थ हुन्छ - एकसाथ राख्नु, एकताबद्ध हुनु, आत्माको वास्तविक प्रकृतिको अमूर्त चिन्तनमा मनलाई स्थिर गर्नु, एकताको चिन्तन गर्नु, र शंकाको उन्मुक्ति।
अर्थ
महाभारतमा, समाधानलाई ध्यानको अवशोषण वा मनको त्यो अवस्थाको रूपमा व्याख्या गरिएको छ जसमा संसारप्रति कुनै पनि स्नेह छैन। शङ्कराचार्यले व्याख्या गर्नुहुन्छ कि, "विचार (जिज्ञासामा) मात्र नभई सदा-शुद्ध ब्रह्ममा बुद्धिको निरन्तर एकाग्रतालाई समधान वा आत्म-निश्चय भनिन्छ।"
६ गुण
साधना, जसले मानसिक एकाग्रताको विकास गर्छ, छवटा सद्गुणहरू मध्ये एक हो जुन सत्यको खोजी गर्ने व्यक्तिले सबै स्वार्थी-अन्त्यहरूबाट अलग हुने मनोवृत्ति विकास गर्नको लागि विकास गर्न अपेक्षा गरिन्छ र अन्य पाँच गुणहरूको संयोजनद्वारा प्राप्त हुन्छ।
बगाले (स्पष्टता)
बगाले भन्नाले निम्न बुझाउँछ:
साहिबगंज
साहिबगंज भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
नोचा
नेचा मोरङ जिल्लामा पर्ने एक गाविस हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार जाँतेको ८३२ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ४,१६० रहेको छ।
हाकुपतासि
हाकुपतासि, कालोमा रातो रङको पारी भएको नेवाः लिबाज हो।
भाषिका
स्तरीय नेपालभाषा हिज्जे अनुसार 'हाकुपतासि' लेखिएतापनि यसलाई ललितपुर र काठमाडौँमा 'हाकुपर्सि' पनि भनिन्छ भने भक्तपुरमा 'हाकुप्रासि' पनि भनिन्छ।
दिदी
आफ्नै आमा बाबु या काका काकीको वा समान नातापर्ने मानिसको कोखबाट जन्मेकी आफूभन्दा बढी उमेर भएकी महिलालाई दिदी भनिन्छ ।
विश्वबन्धु बगाले
डा. विश्वबन्धु बगाले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रका सर्जक हुन्। उनी बालरोग विशेषज्ञ हुन् र स्वास्थ्यसम्बन्धी र स्वास्थ्य क्षेत्रमा भएको गतिविधिको जर्नलहरू लेख्ने र आवाज उठाउने गर्छन्। उनले डक्टर्स फर चेन्ज नामक समुहको अध्यक्ष भै त्रिभुवन विश्वविद्यालयको हस्तक्षेपको विरोध गरेका थिए। उनी राष्ट्रिय चिकित्सा विज्ञान प्रतिष्ठानका अध्यक्ष रहेका थिए। उनी भरतपुर अस्पतालमा कार्यरत छन् र सरकारी चिकित्सक सङ्घका उपाध्यक्ष हुन्। उनले विक्रम सम्बत २०५३ सालमा प्रवेशिका परीक्षामा सर्वप्रथम अङ्क ल्याएका अर्थात् उनी एस.एल.एसी. बोर्ड टप हुन्।
चेल्सी ब्लू
चेल्सी ब्लू (जन्म: १६ जुन १९७६) एक पूर्व अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
फ्यामिली एल्बम
फ्यामिली एल्बम अमेरिकन उपन्यासकार ड्यनिएल्ले स्टिलद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
सासाराम
सासाराम भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।