cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
एडिडास
एडिडास एजी (१९४९ देखि ɑdidɑs) एक बहुराष्ट्रीय निगम हो जासले जूता, कपडा र उपसाधन डिजाइन र निर्माण गर्दछ। यसको मुख्यालय रहरजोनाउराच, जर्मनी मा अवस्थित छ। यो युरोपमा सबैभन्दा ठूलो खेलकुद निर्माता हो र नाइके पछि संसारमा दोस्रो ठूलो कम्पनी हो। खेलको जूता बाहेक कम्पनी अन्य उत्पादनहरु को निर्माण पनि गर्दछ जस्तै ब्याग्, शर्ट, घडि,चस्मा र खेल एवम् कपडाहरूसँग सम्बंधित अन्य सामान। यो एडिडास समूहको लागि होल्डिंग कम्पनी हो जुन रिबोक खेलकूद कम्पनी, टेलरमेड गोल्फ कम्पनी (एशवर्थ सहित), रनटस्टिक, एक अस्ट्रियाई फिटनेस टेक्नोलोजी कम्पनी र जर्मन फुटबल क्लब बायर्न म्यूनिखको ८.३३% हो।  २०१६ को लागि एडिडासको राजस्व € १९.२९ बिलियन मा सूचीबद्ध गरिएको थियो।
एडिडास को स्थापना १९४८ में एडोल्फ "एडी" डास्लर द्वारा गरिएको थियो। इसकी स्थापना गेब्रदर डास्लर शूफैब्रिक र उनको ठूलो भाइ रुडोल्फ को बीच विभाजन पछि भएको थियो। रुडोल्फले पछि मा प्यूमाको स्थापना गरे जुन शुरुमा एडिडास को प्रतिद्वंद्वी थियो। एडिडासको लोगोमा तीन स्ट्रिप्सहरु छन् जुन कम्पनीको कपडा र मार्केटिंग सहायताको रूपमा जूता डिजाइनहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
सालिम अली
सलीम मोइनुद्दीन अब्दुल अली (१२ नोभेम्बर १८९६ - २० जून १ १९८७) एक भारतीय पक्षी विज्ञ र प्रकृतिवादी थिए। को "भारतको बर्डम्यान" को रूपमा जानिन्छ, सालिम अली यस्तो पहिलो व्यक्ति थिए जसले भारत भारत भरी मा व्यवस्थित रूपबाट पक्षी सर्वेक्षण को आयोजन गरे र चराहरु मा लेखिएको उनको पुस्तकहरुले भारत मा पक्षी विज्ञान को विकास मा धेरै नै मद्दत गरेको छ। १९७६ मा, उनी पद्म विभूषण, भारत का दोस्रो सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार बाट सम्मानित भए। १९४७ पछि, उनी बम्बई प्राकृतिक इतिहास समाज को एक प्रमुख व्यक्तित्व बने र संगठन को लागी उनको सरकार को समर्थन लाई प्रभावित गरे, भरतपुर बर्ड अभयारण्य केवलादेव राष्ट्रिय निकुञ्ज ) को निर्माण र एक बाँध परियोजना को लागी धेरै नै जोड दिए, साइलेंट वेली नेशनल पार्क कोलागी खतरा थियो। महत्वपूर्ण क्षण रतफिऊयड  मेरो ब्लग बाली भनिएको थियो कि एक युवा रायगढ मा घुमिरहेको तिरुपति को घर मा थियो।
बाल्यकाल
सलीम अलीको जन्म बम्बईको सुलेमानी बोहरा मुस्लिम परिवारमा भएको थियो। उहाँ उनीहरुको परिवारको सबैभन्दा कान्छो र नवौं बच्चा हुनुहुन्थ्यो। उनका बुबा मोइजुद्दीन एक बर्षको उमेरमा मरेका थिए र उनकी आमा जीनत-अन-निसा तीन बर्षको उमेरमा मरेकी थिइन्। बच्चाहरु मुम्बईको खेतवाडी क्षेत्र मा एक मध्यम वर्ग परिवार मा हुर्केका मामा अमीरुद्दीन तैयाबजी र निस्सन्देह काकी हमिदा बेगम को हेरचाह मा। उनका अर्का काका अब्बास तयबजी थिए जो एक प्रसिद्ध भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी थे। बम्बे नेचुरल हिस्ट्री सोसाइटी (BNHS) का सचिव डबल्यू. एस. मिलार्ड को पर्यवेक्षणमा, सलीमले चराहरु मा गम्भीर अध्ययन शुरू गरे, जो असामान्य रूप देखि रंगीन भँगी को पहिचान गरेका थिए, जसलाई युवा सलीम नाम दिइएको थियो। मिलर्डले चरालाई पहेँलो गला भएको भँगेराको रुपमा चिनाए र सलीमलाई समाजमा रहेका सबै चराहरुलाई देखाए। मिलार्डले सलीमलाई चरा संग्रह गर्न प्रोत्साहित गर्न केही किताब दिए, मुम्बईका साधारण बर्ड्सले भने, र उनलाई छाल निकाल्ने र संरक्षणमा तालिम दिने प्रस्ताव राखे। युवा सलीम (पछि शिक्षक) नर्मन बॉयड किन्नर, बी. एन. एच. एस. मा पहिलो भुक्तान क्यूरेटर, जो पछि ब्रिटिश संग्रहालय द्वारा सहयोग गरीयो भेटियो। आफ्नो आत्मकथा द फॉल अफ ए स्प्यारोमा, अलीले पहेँलो घाँटी भएको भँगेराको घटनालाई आफ्नो जीवनको एउटा महत्वपूर्ण बिन्दु ठान्नुभएको छ किनकि यो त्यहाँबाट उनी पक्षीविज्ञान, एक असामान्य क्यारियर छनौट को लागी प्रेरित भएका थिए। त्यो समय। उनको प्रारम्भिक रुचि भारत मा शिकार मा किताबहरु मा थियो, तर पछि उनको रुचि खेल-शूटिंग to मा सारियो, जसको लागी उनी उनको पालनपोषण बुबा अमीरुद्दीन द्वारा धेरै प्रोत्साहित गरियो। शूटिंग प्रतियोगिताहरु प्राय जसो उनी हुर्केका छिमेकी मा आयोजित थिए र उनको खेल साथीहरु मध्ये एक इस्कंदर मिर्जा थिए, जो एक टाढा भाई र एक राम्रो शूटर पनि थिए, जो उनको पछिल्लो जीवन मा पाकिस्तान मा पहिलो बने। राष्ट्रपति बने।
सलीम अली आफ्नो प्राथमिक शिक्षा र पछि मुम्बई को सेन्ट जेभियर्स मा दुई बहिनीहरु संग गिरगाउँ मा स्थापित ज़नाना बाइबल मेडिकल मिशन गर्ल्स हाई स्कूल मा भर्ना भए। लगभग १३ वर्षको उमेरमा उनी टाउको दुखाईबाट पीडित थिए, जसले उनलाई बारम्बार कक्षाहरु छोड्न बाध्य बनायो। उहाँलाई सिन्ध पठाईयो उसको एक मामा संग जो सुक्खा हावाले उनलाई निको हुन मद्दत गर्न सकीयो, र लामो समय पछि फर्केर आए पछि, उनले १९१३  मा बम्बई विश्वविद्यालय बाट आफ्नो कक्षा १० को परीक्षा पास गरे।
बर्मा र जर्मनी
सलीम अली को प्रारम्भिक शिक्षा सेन्ट जेभियर्स कलेज, मुम्बई मा भयो। कलेज मा एक कठिन पहिलो बर्ष पछि, उनी छोडेर गए र परिवार को वोल्फफ्रेम (टंगस्टन) खनन (टंगस्टन कवच बनाउन को लागी प्रयोग गरीयो र युद्ध को समयमा महत्वपूर्ण थियो) र भवन काठ को हेरचाह गर्न को लागी टेवोय, बर्मा (टेनासेरीम) गए। क्षेत्र वरपर जंगलहरुले घेरिएको थियो र अलीलाई आफ्नो प्रकृतिवादी (र शिकार) सीप सिकाउने अवसर थियो। उनले जेसी हपवुड र बर्थोल्ड रिबेन्ट्रोप जो बर्मा मा वन सेवा मा थिए संग परिचित बनायो। १९१७  मा सात बर्ष पछि भारत फर्केर, उनले आफ्नो औपचारिक अध्ययन जारी राख्ने निर्णय गरे। उनले डावर कमर्स कलेजमा वाणिज्य कानून र लेखा अध्ययन गरे। जे होस्, सेन्ट जेभियर्स कलेज मा, फादर एथलबेर्ट ब्लेटर उनीहरुको साँचो चासो पहिचान गरी उनीहरुलाई समझाए। डाभर्स कलेज मा एक बिहान को कक्षा मा भाग लिए पछि, उनी सेन्ट जेभियर्स मा एक जूलॉजी कक्षा मा भाग लिनु भएको थियो र एक प्राणी विज्ञान कोर्स मा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम थिए।  उनले डिसेम्बर १९१८  मा बम्बेमा लामो ब्रेकको क्रममा आफ्नो टाढाको आफन्त तेहमीनासँग विवाह गरे।
लगभग यसै समय विश्वविद्यालयको औपचारिक डिग्री नभएको कारण  भारतीय प्राणी सर्वेक्षण  को  एक पक्षीविज्ञानी पद हासिल  र्न असमर्थ भएका थिए,  जो अन्ततः  एम॰एल॰ रूनवाल  लाई दिइएको थियो । जे होस्,  १९२६ मा  मुम्बईको प्रिन्स अफ वेल्स संग्रहालयमा भर्खरै खोलिएको प्राकृतिक इतिहास खण्डमा रु ३५० को तलबको मार्गदर्शकको रूपमा  नियुक्त भएपछि उनले अध्ययन गर्ने निर्णय गरे। जे होस् उनी दुई बर्ष काम गरे पछि काम बाट थकित थिए र १९२८ मा जर्मनी को लागी अध्ययन बिदा लिने निर्णय गरे, जहाँ उनी बर्लिन विश्वविद्यालय को प्राणी संग्रहालय मा प्रोफेसर  इरविन स्ट्रेसमैन को अधीनमा काम गर्नु पर्ने थियो । उनको काम को भाग जेके स्टैनफोर्ड द्वारा संकलित नमूनाहरु को जांच मा शामिल थियो। बी॰एन॰एच॰एस॰ का एक सदस्य स्ट्यानफोर्डले बेलायतको संग्रहालय मा क्लाउड टाइसहर्स्ट संग सम्पर्क राखेका थिए जो  बी॰एन॰एच॰एस॰ को सहयोग को साथ  आफैले यो काम लिन चाहन्थे। टाइसहर्स्ट एक भारतीयलाई  काम मा शामिल गर्ने विचार लाई सराहना गरेनन् र स्ट्रेसमैन को संलग्नता को विरोध गरे, जो एक जर्मन थिए । यसको बावजूद, अली बर्लिन गए र बर्नहार्ड रेन्स्च, ओस्कर हेनरोथ र अर्न्स्ट मेयर सहित समय का धेरै प्रमुख जर्मन पक्षी विज्ञहरु संग कुराकानी गरे। उहाँले पनि वेधशाला हेलिगोलैंड मा अनुभव प्राप्त गर्नुभयो।
पक्षी विज्ञान
१ 30 ३० मा भारत फर्केपछि उनले पत्ता लगाए कि कोषको अभावका कारण गाइड लेक्चररको पद समाप्त भएको थियो। र एक उपयुक्त जागिर पाउन असमर्थ, सलीम अली र तेहमीना तब मुम्बई नजिकैको किहिम भनिने तटीय गाउँमा बसाइँ सरे। यहाँ उहाँसँग खाडी वीभर को प्रजनन को नजिक बाट अध्ययन गर्ने अवसर थियो र यसको क्रमिक बहुविवाह प्रजनन प्रणाली को खोज गरे। पछि टिप्पणीकारहरूले सुझाव दिए कि अध्ययन मुगल प्रकृतिवादीहरुको परम्परा थियो र सलीम अली को प्रशंसा गरे।  त्यसपछि उनले कोटागिरि मा केहि महिना बिताए जहाँ उनलाई केएम अनन्तन, एक सेवानिवृत्त सेना डाक्टर द्वारा आमन्त्रित गरीयो जसले पहिलो विश्व को समयमा मेसोपोटामिया मा सेवा गरेका थिए। अली को सम्पर्क श्रीमतीकिनलोच संग पनि भयो, जो लाँगवुड शोला मा बस्ने, र उनको ज्वाइँ, आर सी मोरिस, जो बिलिगिरिरंगन हिल्स मा बस्तथे । यस पछि उनले शाही राज्यहरु मा शासकहरु को प्रायोजन को तहत हैदराबाद, कोचीन, त्रावणकोर, ग्वालियर, इंदौर र भोपाल मा व्यवस्थित पक्षी सर्वेक्षण गर्ने अवसर पाए। उनले ह्यूग व्हिस्लर बाट धेरै सहयोग र समर्थन प्राप्त गरे जसले भारत को धेरै भागहरु मा सर्वेक्षण गरेका थिए र यस संग सम्बन्धित धेरै महत्त्वपूर्ण नोटहरु  राखेका थिए। चाखलाग्दो कुरा, व्हिस्लर सुरुमा यो अज्ञात भारतीय संग धेरै चिढिएका थिए। द स्टडी अफ इन्डियन बर्ड्स मा, व्हिस्लरले उल्लेख गरे कि ठुलो रैकेट-टेल्ड ड्रोंगो को लामो पुच्छर भित्री भागहरु मा वेबबिंग को कमी छ।  सलीम अलीले लेखे कि त्यस्ता अशुद्धिहरु प्रारम्भिक साहित्य बाट आएका थिए र स्पष्ट कि यो मेरुदण्ड को मोड़ को बारे मा गलत थियो।  सुरु सुरुमा  व्हिस्लर एक अज्ञात भारतीय द्वारा एक गलत सर्वेक्षण द्वारा आक्रोशित थियो र पत्रिका को सम्पादक, एसएच प्रेटर र सर रेजिनाल्ड स्पेन्स लाई "अहंकार" भरिएको एउटा पत्र लेखे। व्हिस्लरले पछि नमूनाहरु फेरी जाँच गरे र न केवल आफ्नो गल्ती  स्वीकार गरे तर अली को एक घनिष्ठ मित्र बन्नुभयो।
सलीम अलीले आफ्नो साथी लोके भान थो संग चराहरु को फोटो लिन को लागी केही रुचि देखाए। लोकेले अली को  परिचय बी॰एन॰एच॰एस॰ सदस्य र रोयल इन्डियन नेवी का लेफ्टिनेन्ट कमाण्डर जेटीएम गिब्सन  संग  गराए, जसले स्विट्जरल्याण्डको एक स्कूलमा लोकेलाई अंग्रेजी पढाएका थिए। उनी सिंगापुर एक धनी व्यापारी थिए र चराहरु मा एक गहिरो चासो थियो। लोकेले अली र बी॰एन॰एच॰एस॰ लाई आर्थिक सहयोगको साथ सहयोग गरे। भारत मा पक्षी विज्ञान को ऐतिहासिक पक्षहरुको बारेमा पनि  अली को  धेरै चासो थियो। लेखहरुको एक श्रृंखला मा, यसको पहिलो प्रकाशन मा, उनले प्राकृतिक इतिहास मा मुगल सम्राटहरु को योगदान को जाँच गरे। १९७१  को सुन्दर लाल होरा मेमोरियल लेक्चर र १९७८ को आजाद मेमोरियल लेक्चर मा, उनले भारत मा पक्षी अध्ययन को महत्व र इतिहास को बारे मा कुरा गरे।
अन्य योगदान
सलीम अली बीएनएचएस को अस्तित्व सुनिश्चित गर्न मा धेरै प्रभावशाली थिए र कुनै न कुनै तरिकाले तत्कालीन प्रधानमन्त्री पंडित नेहरु लाई आर्थिक सहायता को लागी लेखेर १०० बर्ष पुरानो संस्था को रखरखाव गर्न सफल भयो। सलीमले आफ्नो परिवारका अन्य सदस्यहरुलाई पनि प्रभावित पारे। एक काकाको छोरा, हुमायूँ अब्दुलाली, एक पक्षीविद् बन्नुभयो, जबकि उनकी भतीजी लीक चराहरु मा रुचि राख्नुभयो र अली को एक टाढाको काकाको छोरा जफर फुथले संग विवाह गर्नुभयो जो पछि बी॰एन॰एच॰एस॰  को  मानार्थ सचिव बन्नुभयो र भारत मा पक्षी प्रेमीहरु को नेटवर्किंग को माध्यम बाट  पक्षी अध्ययन को विकास मा एक प्रमुख भूमिका खेल्नुभयो । अलीले धेरै एमएससी र पीएचडी विद्यार्थीहरुलाई निर्देशित गरे, जसमध्ये पहिलो विजयकुमार अम्बेडकर थिए, जसले पछि बायाँ वीभरको प्रजनन र पारिस्थितिकीमा अध्ययन गरे र एक शोध प्रबंध बनाए, जसको सकारात्मक समीक्षा डेभिड लेकले गरेका थिए। द्वारा गरियो।
महत्वपूर्ण क्षेत्रहरु जहाँ पैसा प्राप्त गर्न सकिन्थ्यो, त्यसको पहिचान को माध्यम बाट, अली भारत मा पक्षी विज्ञान को विकास को लागी सहायता प्रदान गर्न सक्षम थिए। कृषि अनुसन्धान के लिए भारतीय परिषद भित्र एक आर्थिक इकाई स्थापित गर्न उनले मद्दत गरे।  क्यासनुर वन रोग, एक सन्धिपाद जनित वायरस जुन चाही एक साइबेरियाई रूप को समान थियो, मा अध्ययन गर्न को लागी परियोजना को माध्यम बाट पलायन को अध्ययन को लागी मार्ग प्रशस्त गर्न सक्षम थिए। परियोजना आंशिक रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिका को पीएल ४८० द्वारा वित्त पोषित थियो तर राजनीतिक कठिनाइहरु को कारण समाप्त भयो। १९८० को उत्तरार्धमा, उनले एक बी॰एन॰एच॰एस॰ परियोजना निर्देशित गरे जसको उद्देश्य भारतीय बिमानस्थलहरुमाचराहरुको टक्कर न्युनिकरण गर्नु पर्ने थियो। उनले भारत को ति पक्षी प्रेमीहरु जो "न्यूज़लेटर फॉर बर्डवाचर्स" संग सम्बद्ध थिए, को माध्यम बाट पनि प्रारम्भिक नागरिक विज्ञान परियोजनाहरु मा काम गर्ने कोसिस गरे।
व्यक्तिगत राय
सलीम अली को धेरै विचारहरु उनको समय को मुख्यधारा विचारहरु को विपरीत थिए। एउटा यस्तो प्रश्न उनी प्राय: सोधिन्थ्यो चरा नमूनाहरु को संग्रह थियो, विशेष गरी पछि जीवन मा जब उनी आफ्नो संरक्षण सक्रियता को लागी परिचित थिए। जब कीकभी शिकार (आखेट) साहित्य को प्रशंसक रहेका अली को विचार शिकार को बारे मा कट्टर रह्यो तर उनले अवैज्ञानिक अध्ययन को लागी चरा नमूनाहरु को संग्रह जारी राखे। उहाँको आफ्नै विचार थियो कि वन्यजन्तु संरक्षण को अभ्यास को व्यावहारिकता को आवश्यकता छ र अहिंसा जस्तै दर्शन मा आधारित हुनुहुन्न । उनले भने कि यो मौलिक धार्मिक भावना भारत मा पक्षी अध्ययन को विकास मा एक बाधा थियो। उनी एक मुस्लिम परिवार मा हुर्के र अरबी नबुझी उनको बालक अवस्था को दिन मा कुरान पढ्न सिकाइएको थियो। आफ्नो वयस्क जीवन मा उनले यसलाई तिरस्कृत गरे किनकि उनले प्रार्थना लाई एक आडम्बरपूर्ण अभ्यास सम्झिए र उनलाई  सम्म्कपूर्ण अभ्यास को रूप मा देखे र "ठुला बडाहरुको पाखण्डी  दिखावे" बाट रिस उठदथ्यो।
१९६० को दशकको शुरुमा भारतको लागि राष्ट्रिय चरालाई विचार गरिँदै थियो र सलीम अली यो चरालाई महान भारतीय बस्टर्ड बन्न चाहन्थे, यद्यपि यो प्रस्ताव भारतीय मोरको पक्षमा अस्वीकार गरियो।
यद्यपि उनले धेरै ढिलो मान्यता प्राप्त गरे, उनले धेरै मानार्थ विद्यावरिधी र धेरै पुरस्कार प्राप्त गरे। पहिलो १९५३ मा "जोय गोबिन्दा कानून स्वर्ण पदक" थियो, बंगाल को एशियाटिक सोसाइटी द्वारा प्रदान गरीएको थियो र यो पुरस्कार सुन्दर लाल होरा (१९७० मा भारतीय राष्ट्रीय विज्ञान एकेडेमी को सुन्दर लाल होरा मेमोरियल मेडल प्राप्त गरीएको थियो) द्वारा उनको काम को मूल्यांकन आधारमा प्रदान गरिएको थियो। उनले अलीगढ मुस्लिम विश्वविद्यालय ( १९५८), दिल्ली विश्वविद्यालय (१९७३) र आंध्र विश्वविद्यालय (१९७८) बाट मानार्थ  विद्यावरिधी  प्राप्त गरे। १९६७  मा, उनी ब्रिटिश ओर्निथोलॉजिस्ट युनियन स्वर्ण पदक जित्ने पहिलो गैर-ब्रिटिश नागरिक बने। उही वर्ष मा, उनले $ १००,००० को लागी जे पॉल गेट्टी वन्यजीव संरक्षण पुरस्कार जीते, जुन उनले सलीम अली प्रकृति संरक्षण कोष कोष गर्न को लागी प्रयोग गरे। १९६९ मा उनले प्रकृति र प्राकृतिक संसाधन को संरक्षण को लागी अन्तर्राष्ट्रिय संघ को लागी सी फिलिप्स मेमोरियल पदक प्राप्त गरे। १९७३ मा, युएसएसआर एकेडेमी अफ मेडिकल साइंसेजले उनलाई पावलोवस्की सेनेटरी मेमोरियल मेडल प्रदान गर्यो, र उही वर्ष उनी नेदरल्याण्डका राजकुमार बर्नहार्ड द्वारा नेदरल्याण्ड्स को ऑर्डर ऑफ द गोल्डेन आर्क को कमांडर बने। भारत सरकारले उनलाई ११९७६मा पद्म भूषण र १ 6 in मा पद्म विभूषण बाट सम्मानित गरेको थियो । उनी १९८५ मा राज्यसभामा मनोनित भएका थिए।
लामो समयदेखि प्रोस्टेट क्यान्सरसँग लडिरहेका ९१ वर्षीय सलीम अलीको १९८७ मा मृत्यु भयो। १९९०  मा, सलीम अली केन्द्र पक्षी विज्ञान र प्राकृतिक इतिहास (SACON) कोइम्बटूर मा भारत सरकार द्वारा स्थापित गरीएको थियो। पांडिचेरी विश्वविद्यालय ले सालिम अली स्कूल ऑफ इकोलॉजी और पर्यावरण विज्ञान को स्थापित  गर्‍यो। गोवा सरकारले सलीम अली बर्ड अभयारण्य स्थापित गरेको छ र केरलाको वेम्बनाड नजिकैको थटकड बर्ड अभयारण्य पनि उनको नाममा राखिएको छ। बम्बई मा बी॰एन॰एच॰एस॰ स्थान को पुनः नामकरण गर्दै  "डा सलीम अली चौक" राखिएको थियो। १९७२  मा, किट्टी थोंग्लोंग्याले बी॰एन॰एच॰एस॰ को संग्रह मा  गलत नमूनाहरु पहिचान गरीन् र ल्याटिडेन्स स्लीमाली भनिने नयाँ प्रजातिको वर्णन गरे, जुन संसारको सबैभन्दा दुर्लभ ब्याट मानिन्छ र जीनस ल्याटिडेन्सको एक मात्र प्रजाति मानिन्छ। व्हिस्लर र  अबडुलाली, क्रमशः, चट्टान झाडी क्वेली (पर्डिकुला अर्गोनडाह सलिमली) को उप-प्रजाति र फिन्ल विवर (प्लोसिअस मेगार्चुस सलिमली) को उत्तर -पूर्वी जनसंख्या को उप -प्रजातिहरु को नाम पनि उनको नाममा  राखिएको छ।   ब्ल्याक रम्प्ड फ्लेमब्याक वुडपेकर (डिनोपियम बेंघालेन्स तेहमाइन ) को एक उप-प्रजाति ह्विस्लर र किन्नरले आफ्नी श्रीमतीको मृत्यु पछि नाम दिएका थिए।
लेखन
सलीम अली धेरै पत्रिकाहरु को लागी लेख लेखेका छन्, मुख्य रूप बाट बम्बई प्राकृतिक इतिहास समाज को जर्नल। साथै उनले धेरै लोकप्रिय र शैक्षिक पुस्तकहरु लेखेका छन्, जस मध्ये केहि अझै प्रकाशित छैनन्। यस को लागी अली तेहमीना को श्रेय दिन्छन् जो इंग्ल्याण्ड मा अध्ययन गरी आफ्नो अंग्रेजी सुधार गर्न को लागी। उनको साहित्यिक लेखन को केहि अंग्रेजी लेखन को संग्रह मा प्रयोग गरीएको थियो। सन् १९३० मा, उनले एउटा लोकप्रिय लेख लेखेका थिए जसको शीर्षक स्टॉपिंग बाय द वुड्स ऑन ए संडे मोर्निंग, थियो, जुन पुनः प्रकाशन  १९८४ मा उनको जन्मदिनमा इन्डियन एक्सप्रेसमा भयो।  उहाँको सबैभन्दा लोकप्रिय कृति द बुक अफ इन्डियन बर्ड्स थियो , जो व्हिस्लरको पपुलर ह्यान्डबुक अफ बर्ड्स को शैली मा लेखिएको थियो, र यसको पहिलो संस्करण १९४१ मा प्रकाशित भएको थियो, धेरै भाषाहरुमा अनुवाद गरीएको थियो, र यसको १२ संस्करण  प्रकाशित गरीएको छ। पहिलो दस खण्ड छत्तीस हजार एक भन्दा बढि प्रति विक्री भयो । १९४३  मा पहिलो संस्करणको समीक्षा अर्न्स्ट मेयर द्वारा गरिएको थियो, जसले यसको प्रशंसा गरे, यद्यपि उनले टिप्पणी गर्दै भने की चित्रहरु अमेरिकन बर्ड बुक को मापदण्डहरु सम्म थिएनन्।  जब की उनको सर्वोत्कृष्ट डिलन कृति को साथ लेखीएको  हैंड बुक अफ  द बर्ड्स ऑफ इंडिया एंड पाकिस्तान थियो, जो १० खण्ड थियो र मात्र एक "पुस्तिका" को रूप मा उल्लेख गरीन्छ। यो काम १९६४ मा शुरू गरीएको थियो र १९७४ मा समाप्त भयो र उनको मृत्यु पछि अन्य द्वारा यसको दोस्रो संस्करण पूरा गरीयो जसमा बी॰एन॰एच॰एस॰ के जे॰एस॰ सेराव, ब्रुस बीहलर, माइकल डेलफायज और पामेला रसमुसेन उल्लेखनीय छन्।  "ह्यान्डबुक" को एक एकल "कम्पैक्ट संस्करण" पनि निर्माण गरीएको थियो र अनुपूरक निदर्शी कार्य ए पिक्टोरिएल गाइड टू द बर्ड्स ऑफ द इंडियन सबकॉटिनेंट जसको  चित्र  जोन हेनरी डिक द्वारा गरिएको थियो र सह-लेखक डिलन रिपले थिए र यसको प्रकाशन १९८३ मा गरिएको थियो। यी प्लेटहरु ह्यान्डबुक को प्रयोग दोस्रो संस्करण मा पनि  गरीएको थियो।
उनले क्षेत्रीय गाइडहरु पनि निर्माण गरेका छन् जसमा "द बर्ड्स अफ केरल" (१९५३ मा पहिलो संस्करण बाहिर आएको थियो र "द बर्ड्स अफ त्रावणकोर" शीर्षक थियो), "द बर्ड्स अफ सिक्किम", "द बर्ड्स अफ कच्छ" (पछि "द बर्ड्स ऑफ गुजरात") "इंडियन हिल बर्ड्स" और "द बर्ड्स ऑफ इस्टर्न हिमालय" सामेल छन्। नेशनल बुक ट्रस्ट द्वारा धेरै कम लागतका किताबहरु प्रकाशित गरिएका थिए, जसमा "कॉमन बर्ड्स" (१९६७) जसलाई उनले आफ्नी भतीजी लीक फुतेहली सँग मिलेर लेखेका थिए, जुन हिन्दी र अन्य भाषाहरुमा अनुवाद सहित धेरै खण्डहरुमा छापिएको थियो।  १९८५ मा उनले आफ्नो आत्मकथा लेखे जसको शीर्षकद फॉल अफ स्प्यारो  छ । अलीले बम्बे नेचुरल हिस्ट्री सोसाइटी को बारे मा आफ्नो दृष्टिकोणहरु लेखेका छन, संरक्षणसम्बन्धी गतिविधिहरु को महत्व को उल्लेख गरेका छन।  बी॰एन॰एच॰एस॰ को जर्नल को १९८६ को संस्करण मा, उनले यसमा आफ्नो भूमिका उल्लेख गरेका छन, ६४ खण्ड मा आखेट बाट संरक्षणमा परिवर्तित रूचिलाई प्रकट गरे जुन चाही सूक्ष्म संचिका मा परिरक्षित थियो र चरम सीमा जस मा यो एच। प्राटर को असाधारण सम्पादकत्व अन्तर्गत पुगेको थियो।
बटाला
बटाला पश्चिम नेपालको एक खड्ग क्षेत्रिय थर हो । खासगरी अछामको बाटुलासैन गा.वि.स. वडा नं. ७ झाँतामा बसोवास गर्ने बटाला अछामकै पुलेतोला गा.वि.स.को द्वारेपडा, निज्वला, वनसैन तोली गा.वि.स.को खक्लाना आदि तथा अछामकै लयाँटी गा.वि.स.मा बसोवास गर्ने गर्ने बटाला, त्यस्तै अछाम जिल्लाको बाबलाको बाब्लीकोटमा बसोवास गर्ने बटाला, रकालीकोट जिल्लाको ठिकेमा बसोवास गर्ने बटालाहरू झाँती बटालाका नामले परिचित हुन्छन् ।
बटालाहरूको झाँतामा बसोवास
यो घटना देखे पछि यस्ता सुरवीर बटालाहरूबाट पछि आफूलाई खतरा हुन सक्ने ठानी मानाकोटी रावलले बटालाहरूलाई मुजाबगरबाट भगाउने गोप्य चाल चले । उनीहरूले आफ्ना भैंसी र बटालाहरूका भैंसी एकै साथ मिलाई माथि तिर चरन राम्रो छ, भैंसी बढी दूध दिन्छन्, त्यहाँको वातावरण पनि राम्रो छ, त्यतै जाउँ उतै बसौंला भन्दै बटालाहरूको सबै परिवार बाटुलासैनको हुँडोतोला पुर्याए । राति रावलले आफ्ना भैंसीहरू सुटुक्क भँचाएर मुजबगर फर्किए । झाँती बटालाहरू हुँडेतोलामा नै बस्न थाले । यसरी हुँडेतोला पुगेका बटालाहरू विस्तारै विस्तारै अलि माथि माथि चढ्दै बाङ्तडा, ठुलाखला, बस्दै वर्तमानको झाँता बसेका हुन् । अहिले झाँती बटालाहरू बसेको बाटुलासैनको झाँता भन्ने गाउँको नाम झाँती बटाला बसेको कारणले रहन गएको हो । झाँती बटालाहरू जानुभन्दा पहिले त्यो गाउँको नाम अरू नै थियो ।
झाँता र झाँती बटाला
अहिले सम्म झाँता र झाँती बटालाबीचको शब्द सम्बन्धलाई वास्तविक रूपमा अर्थ्याईएको पाइन्न । वास्तवमा चन्दवंशी बटाला चन्दलाई झाँती बटाला भन्नुको वास्तविक कारणलाई थाहै नपाई झाँता गाउँमा बसेकाले झाँती बटाला भनिएको हो भन्ने बुझाइ छ । तर वास्तविकता त्यो हैन । गौतम गोत्री चन्दवंशी बटालालाई झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले देखि नै झाँती भन्ने गरेको इतिहास छ । हालको अछाम जिल्लाको बाटुलासैन गाविस वडा नं. ७ स्थित झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले अछामको श्रीकोटबाट छुटेका बटालाहरू पनि आफुलाई झाँती बटाला भन्दछन् । त्यस्तै झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले अछामको बजगाउँ बस्ने बेलामा नै बटालाहरूलाई झाँती बटाला भन्ने गरेको पाइन्छ । बजगाउँमा रहेको बटालाहरूको कुलदेवताको स्थानलाई अहिले पनि झाँती बटालाको मष्टाको थान भन्ने चलन छ । त्यसैले झाँती भन्ने शब्द बटालाहरू अहिलेको झाँता बसेका कारणले भन्दा झाँती बटाला बसेकोले त्यो ठाउँको नाम झाँता रहेको भन्ने प्रष्ट हुन्छ । वर्तमान झाँतामा बटालाहरूको वस्ती र बटालाहरूको इतिहासका बारेमा झाँता गाँउका न्यौपाने ब्राह्मणका पुराना पण्डितहरू, त्यस्तै बजगाउँ र चौसाल गाउँका पुराना पण्डितहरूले गर्ने सुप्कार यस्तो पनि छ :- माथि उल्लेखित यो तत्थ्यले प्रष्ट पार्छ कि वास्तवमा बटालाहरू झाँता आई बसेकाले झाँती भएको नभई झाँती बटालाहरू आई बसेकाले पहिले बुढेतोला भनिने ठाँउको नाम झाँता रहन गएको हो । माथि उल्लेखित सुप्कारको अन्तिम पंक्तिले प्रष्टै भनेको छ कि वास्तवमा झाँता पहिले बुढा र खड्काको बस्ती थियो । उनीहरू हल्क्यामा परी उग्लेपछि त्यो ठाउँ खाली भई पट्बाँझो परेको थियो । पछि झाँती बटालाहरू आई बसेकाले त्यस ठाउँको नाम झाँता रहन गएको हो । यसरी झाँता आईसकेपछि झाँताबाट झाँती बटालाहरू कालिकोट जिल्लाको रकु गाविसको ठिके भन्ने ठाउँमा, अछामकै पुलेतोलाको द्वारेपडा, वनरसैन, निज्वला, तोली, खक्लाना, लयाँटी, कैलाली जिल्लाको टिकापुर, सुँगुरखाल, धनगढी, लम्की, जानकी नगर, डोटी जिल्लाको पूर्बीचौकी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५, जाजरकोट जिल्ला भेरी नगरपालिकाको वडा नं. १३ कुदु र वडा नम्बर १ कालेगाँऊ,रुकुम पश्चिम जिल्लाको चौरजहारी नगरपालिका वडा नं. ३ स्यालखोला, रुकुम पश्चिम जिल्लाकै आठबिसकोट नगरपालिकाको वडा नं. ९, सल्यान जिल्लाको बागचाैर नगरपालिका वडा नं. ६ र १०, बाँकेको चिसापानी, र राप्ती सोनारी गाउँपालिका लगायतका ठाउँहरूमा फैलिएका छन् ।
झाँती बटालाहरूको संस्कृति
झाँती बटालाहरू शुक्ल यजुर्वेदको मध्याण्डिना शाखा अन्तर्गत रही आफ्नो कर्मकाण्ड गर्ने गर्दछन् । झाँती बटालाहरूका पुर्खा प्राचिन समयको कन्नौजबाट कत्यौर हुँदै तत्कालिन खस प्रदेश प्रवेस गर्दासम्म विभिन्न ठाउँहरूमा भएको बसाई, त्यहाँको स्थानिय संस्कार-संस्कृतिको प्रभावबाट प्रभावित हुँदै अघि बढ्ने क्रममा अहिले मुलतः अछाम जिल्लामा बसोवास गरिरहेका छन् । बटालाहरूका मुख्य सांस्कृतिक पर्वहरू दशैं, तिहार, जेठ पूर्णिमा, बिसु पर्व, पुष पन्ध्र, माघे सङ्क्रान्ति, भुवा पर्व, रत्यौली, आदी रहेका छन् । ।
बटालाहरूको कुल देवता
बटालाहरूको मुल कुल देवता दाडे मष्टो हो । बटालाहरूको मुल बसोवास रहेको झाँता गाउँमा मैठा थान रहेको छ । दाडेमष्टो वास्तवमा बटालाहरूको फलिफाप गराउने इष्ट, कुलदेवताको रूपमा रही आएको छ । यसको शक्तिसँग तमाम ऐतिहासिक घटनाहरू जोडिएका छन् । एक समयमा बटालाका पुर्खाहरू हैजामा परेर समाप्त हुनलाग्दा एक गर्भवती महिला मात्र गाउँमा रहिन् बाँकी कति मरे कति हैजाबाट जोगिन जंगल तिर भागे । त्यसैबेला बिम्कोटे राजाका सिपाहीहरू तिरो उठाउँदै झाँता आईपुगे । बटालाका तर्फबाट तिरो तिर्ने कोही भएन । जसले तिरो दिन्न त्यसलाई पक्राउ गरेर ल्याउनु भन्ने राजाको आदेश थियो । सोही अनुसार बटालाका तर्फबाट तिरो दिने कोही नभएकोले सिपाहीहरूले तिनै दोजिया महिलालाई पक्राउ गरेर लिन निर्णय गरे । यही क्रममा उनीहरूले ति महिलालाई पक्रेर अहिलेको भेरगाउँ भन्ने स्थान ल्याएर राखे । त्यही समयमा अचानक हुरी बतास चलेर अनावृष्टी भयो । यो देखेर राजाका सिपाहीहरू आत्तिएर यो के भयो भन्दै साथमा रहेको ज्योतिषलाई हेर्न लगाउँदा ज्योतिषले धुलौटो हेरे । ज्योतिषले यि आज विहान पक्राउ गरेर ल्याएकी बटाल्नीको कुल देउता रिसाएको छ, यिनलाई यहींबाट फिर्ता पठाईदिनु पर्छ अन्यथा यिनको कुल देउता दाडेमष्टाले हाम्रो राजकाजको नाश गर्छ भन्दा सिपाहीहरूले ति बटाल्नीसँग माफी माँगी त्यही ज्योतिषको भनाई अनुरुप पाँच रोत-पाँच खत (पाठा-५, लोहागुर्जा-५, घण्ट-५, गादी-५, पगडी-५) पुर्याइ दाडेमष्टाको पूजागरी ति बटाल्नीलाई खनाल पण्डितको जिम्मा लगाई सिपाहीहरू गएको र त्यसपछि कहिल्यै पनि तिरो उठाउन नआएको भनाई रहेको छ । बटालाहरूको कुलदेवताको सबैभन्दा ठुलो स्थलको रूपमा अछाम, बाटुलासैन गाविसको झाँताको विद्यालय भन्दा माथि पट्टी रहेको जंगलमा छ । यो स्थानलाई बटालाहरूले पुर्खौं देखि दाडेमष्टाको स्थान मानी पूजा गर्दै आई रहेकाछन् ।
भगवतीहरू
झाँती बटालाहरूले मुलरूपमा पूजा गर्ने देवीको रूपमा नवदुर्गा र महाकालीलाई लिइन्छ । झाँतामा देवीको मौलो भनेर भाडेचाखा भन्ने ठाउँको तलतिर कालिका देवीको स्थान (मौलो) छ । यो स्थानमा स्ववंशी शाह र चन्दवंशी बटालाहरूको सामुहिक प्रयासमा मौलो स्थापना गरिएको हो । यस मौलोमा चैते दशैंमा बटालाहरू र बडा दशैंमा शाहहरूको अगुवाइमा दशैं मनाइने र भगवती पूज्ने काम गरिन्छ । बटालाहरूले पूज्ने अन्य भगवतीहरूमा नन्दादेवी, रुपादेवी, डाँडाकाली, वर्जुकी दुर्गा, जाल्पादेवी, साँचुल्ला, कुईकाल्याँ, बडिमालिका आदी हुन् ।
म्यान भर्सेस वाइल्ड
'म्यान भर्सेस वाइल्ड, बोर्न सर्भाइभर: बेअर ग्रिल्स , अल्टिमेट सर्भाइभल , सर्भाइभल गेम वा संयुक्त अधिराज्यमा सामान्य रूपमा बेअर ग्रिल्सको रूपमा परिचित एक जिवितता टेलिभिजन शृङ्खला हो। यस शृङ्खलालाई बेअर ग्रिल्सले डिस्कोभरि च्यानलमा आयोजना गर्दछन्। संयुक्त अधिराज्यमा, यसका शृङ्खलाहरू मूलतः च्यानल ४ मा देखाइएको थियो, तर उक्त शृङ्खला पश्चात् यसका सबै संस्करणहरू डिस्कवरी च्यानल बेलायतमा प्रसारित गरिएको थियो। यस शृङ्खलालाई बेलायती टेलिभिजन निर्माण कम्पनी डाइभर्स ब्रिस्टलले निर्माण गरेको थियो। कार्यक्रम १० मार्च २००६ मा "द रकीज" शीर्षकको एक शृङ्खला प्रसारण भएसँगै १० नोभेम्बर २००६ मा प्रदर्शन गरिएको थियो।
उनले वर्स्ट-केस सिनारियो भनिने डिस्कभरी च्यानलको कार्यक्रममा जिवित रहने तरिका वा शैली प्रदर्शन गर्नका लागि सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जुन ५ मे २०१० मा प्रसारित भएको थियो।
किताबी मूल्य
कुनै कम्पनीको कुल सम्पत्तिबाट कुल दायित्व घटाउँदा बाँकी रहने रकमलाई खुद सम्पत्ति भनिन्छ । प्रति सेयर खुद सम्पत्तिलाई किताबी मूल्य भनिन्छ । कम्पनिको सेयरको किताब मूल्य निर्धारण गर्नको लागि सर्वप्रथम सेयरधनीको अंश निर्धारण गर्नुपर्छ । सेयरधनीको अंश भन्नाले साधारण सेयर पूंजी, सेयर प्रिमियम र अवितरित आयको जोडफललाई जनाउँछ । सेयरधनीको यो अंशलाई खुद मूल्य भनिन्छ । किताबी मूल्यले प्रति सेयर खुद सम्पत्तिको मूल्यलाई जनाउँछ ।
म्यान भर्सेस वाइल्ड
मार्च २०१२ मा, डिस्कभरी च्यानलले बेअर ग्रिल्ससँग सम्झौता विवादको कारण यसको रद्द गरेको थियो भने यससँगै कारण उक्त कार्यक्रम पनि रद्द भएको थियो। अप्रिल २०१९ मा, नेटफ्लिक्सले बेअर ग्रिल्सलाई यु भर्सेस वाइल्डमा फिर्ता ल्याएको थियो जसमा हालसम्म ८ शृङ्खलाहरू छन्।
किताबी मूल्य
किताबी मूल्य = खुद सम्पत्ति/साधारण सेयर सङ्ख्या खुद सम्पत्ति = कुल सम्पत्ति - कुल दायित्व
कम्पनिको किताबी मूल्य सधैं स्थिर हुदैन ।
म्यान भर्सेस वाइल्ड
पृष्ठभूमि
प्रत्येक शृङ्खलाको सामान्य ढाँचा भनेको ग्रिल्सलाई आफ्नो छवि दलसँग एक जङ्गली वा कुनै गाह्रो क्षेत्रमा फसेको मानिसको रूपमा चित्रित गरिन्छ। उक्त अवस्थाबाट कसरी बाहिर वा वस्ती भएको क्षेत्र सम्म आइपुग्ने भन्ने बारेमा यहाँ तरिकाहरू सिकाइन्छ जसलाई दस्तावेजीकरण गरिन्छ। रातको समयमा आश्रय आवश्यकता पर्दछ र यसको निर्माण र प्रयोग बारे यहाँ चर्चा गरिन्छ। शृङ्खलाहरूमा प्रायः जङ्गली भूभागहरू समावेश गरिन्छ जसमा घनावन, वा यस्तै गैर-शहरी क्षेत्रहरू पर्दछन्। तर विशेष शृङ्खलाहरूमा उनी सहर वा औद्योगिक क्षेत्रहरूमा पनि पुग्छन् र पनि आफू रहेको क्षेत्रको बारेमा बाँच्न सफल असफल भएका घटनाहरू बताउँदछन्।
प्रत्येक भागको छायाङ्कन गर्नका लागि प्राय: ७-१० दिन लाग्छ। प्रत्येक छायाङ्कन अघि टोलीले एक हप्ता जतिको समयमा उक्त स्थलको बारे अध्ययन गर्छन् र त्यसपछि ग्रिल्सले उक्त क्षेत्रको हेलिकप्टर मार्फत निरीक्षण गर्दछन्। ग्रिल्सले त्यसपछि दुई दिन कसरी बाँच्न सकिन्छ भन्ने बारे जानकारी दिन्छन् र, त्यसपछि उनी छविकार र एक ध्वनि इन्जिनियरहरूको साथ उक्त सहासी कार्यमा जुट्छन्। निर्देशकहरूले स्थान छायाङ्कन र प्रत्येक कार्यक्रमको अन्तिम सम्पादनको निरीक्षण गर्दछन्। ग्रिल्सलाई विशेष गरी "प्रस्तुतकर्ता"को रूपमा श्रेय दिइन्छ जहाँ दर्शकहरूलाई बाँच्ने विधि प्रस्तुत गर्नमा उनको भूमिकालाई प्रकाश पारिन्छ।
मलाई लाग्छ यो सबैभन्दा खराब परिदृश्य कार्यक्रम हो त्यसैले यस बारेमा गम्भीर हुँदै निश्चित रूपमा कार्यहरूलाई योजनाबद्ध गर्नु पर्छ। अन्यथा, यो केवल जङ्गलमा हुने छ वरिपरि केहि पनि भइरहेको छैन, उद्धारको लागि पर्खँदा, तपाईलाई केहि पनि प्राप्त गर्नुहुने छैन। यो एक धेरै झ्याउलाग्दो कार्यक्रम हुनेछ। यदि तपाई द्रुत रूपमा बालुवामा खस्नुभयो भने कसरी बाहिर निस्कने र यदि तपाई गोहीको आक्रमणमा पर्नुभयो भने तपाईले बच्नका लागि डुङ्गा बनाउनु पर्ने हुन्छ। हामी जानु अघि मैले राम्रो जानकारी प्राप्त गर्दछु। मलाई थाहा छ त्यहाँ एउटा ठूलो नदी छ र त्यहाँ एउटा ठूलो चट्टान पनि छ जसमा म चढ्ने छु। त्यहाँ ती चट्टानहरूमा धेरै सर्पहरू छन्, र गोहीहरू पनि प्रशस्तै छन्। तसर्थ मलाई के हुन्छ भनेर अग्रिम रूपमा नै ८० प्रतिशतको राम्रो अनुमान छ।
२ जुन २००९ मा, पहिलो पटक प्रसारित गरिएको एउटा विशेष शृङ्खलामा, विल फेरेल उत्तरी स्वीडेनको सङ्घर्षपूर्ण जिवितता यात्रामा ग्रिल्सको साथ सामेल भएका थिए। यस चौथोँ संस्करणलाई म्यान भर्सेस वाइल्डको रूपमा नामकरण गरिएको थियो।
जुलाई २०११ मा, ग्रिल्स डिस्कभरि च्यानलको यस कार्यक्रमको सातौँ संस्करणको एक विशेष शृङ्खलामा यसका सह आयोजक तथा अभिनेता जेक ग्लेनहालको साथ एक यात्रामा निस्किएका थिए जहाँ उनीहरू आइसल्यान्ड हुँदै यात्रा गरेका थिए। बेलायतमा, यस शृङ्खलालाई बेअर्स वाइल्ड विकेन्डको ब्यानर अन्तर्गत विशेष शृङ्खलाको रूपमा प्रसारण गरिएको थियो । मार्च २०१२ मा, डिस्कभरी च्यानलले ग्रिल्ससँगको सम्झौता विवादको कारण यसलाई अन्त्य गरेको थियो। उनका प्रवक्ताले हलिउड रिपोर्टरलाई दिएको जानकारी अनुसार बेअर ग्रिल्ससँगको निरन्तर सम्झौताको विवादका कारण डिस्कभरीले उनीसँग भएका सबै वर्तमान निर्माणलाई समाप्त गरेको थियो।
भारत विशेष शृङ्खला
अगस्ट २०१९ मा, बेअर ग्रिल्स भारतीय प्रधानमन्त्री, नरेन्द्र मोदीसँग भारतको जिम कार्बेट राष्ट्रिय निकुञ्ज, उत्तराखण्डमा एक विशेष श्रङ्खलामा देखा परेका थिए। शृङ्खला डिस्कभरी, निगमको सञ्जालमा विश्वभरका १८० भन्दा बढी देशहरूमा प्रदर्शन गरिएको थियो र पछि उनी रजनीकान्तसँग पनि देखा परेका थिए जसलाई २३ मार्च २०२० मा प्रसारण गरिएको थियो। तेस्रो शृङ्खलामा उनले भारतीय अभिनेता अक्षय कुमारलाई चित्रित गराएका थिए जसलाई १४ सेप्टेम्बर २०२० मा, प्रसारण गरिएको थियो।
क्षेत्रीय भिन्नता
कार्यक्रमलाई अमेरिका, क्यानडा, न्युजिल्यान्ड, अस्ट्रेलिया, भारत र मलेसियामा म्यान भर्सेस वाइल्डको रूपमा परिचित छ। यसको नाम विभिन्न देशहरूमा फरक फरक रहेको छ।
कार्यक्रम सुरु भएको संयुक्त अधिराज्यमा, यसलाई, यो बोर्न सर्भाइभर :बेअर ग्रिल्स भनिन्छ जसलाई डिस्कभरी च्यानलमा प्रसारण गरिन्छ। यसलाई अन्य देशहरूमा अल्टिमेट सर्भाइभल पनि भनिन्छ। ग्रिल्सका पुस्तकहरू बेलायतमा बोर्न सर्भाइभरको नामबाट प्रकाशित भएका छन्। यी भिन्नताहरू मूल रूपमा म्यान भर्सेस वाइल्डको जस्तै ढाँचाहरूमा चल्दछन्, यद्यपि तिनीहरू बीच केही भिन्नताहरू छन्।
उदाहरणको लागि, सुरुवाती क्रमको लागी, ग्रिल्सले नमस्कार गर्दै बर्न सर्भाइभरमा स्वागत भन्दै कार्यक्रमको परिचय गराउँदछन्। म बेअर ग्रिल्स हुँ, र म इङ्ल्यान्डमा छु जहाँ म तपाईलाई जीवित हुन र सकुशल बाहिर निस्कनका लागि तरिकाहरू देखाउँछु। कार्यक्रममा उनले गर्ने कार्यहरूमा केही भिन्नता छन् भने शृङ्खलाहरू सामान्यतया उस्तै हुन्। नयाँ शृङ्खलाको प्रसारण मिति पनि थोरै फरक हुन्छ, किनकि तिनीहरू तालिका र समय क्षेत्रको मतभेदहरूको कारण सामान्य रूपमा ठीक एकै समयमा देखाउने गरी व्यवस्थित गर्न सकिदैन।
आलोचना
सन् २००६ मा, एक म्यान भर्सेस वाइल्ड दलका सदस्यले शृङ्खलाहरूका केहि दृश्यहरू भ्रामक रहेको र यसले दर्शकहरूलाई उनी समूहमा रहँद पनि एक्लै भएको भनेर दावी गरेको कुरा प्रस्तुत गरेको स्वीकार गरेका थिए। हेरफेर भइरहेको दृश्यहरूको मुद्दालाई पनि अमेरिकी जिवितता सल्लाहकार मार्क वाइनर्टले उठाएका थिए टोलीका सदस्यहरूलेसँगै निर्माण गरेको डुङ्गालाई त्यसको अन्त्य तर्फ उनले मात्र गरेको भनेर त्यसका केही अंश मात्र प्रस्तुत गरिएको थियो।
आलोचना गरिएको अन्य दृश्यहरूमा:
आलोचना पश्चात् गरिएको कार्य
यी प्रारम्भिक आलोचनाहरूको जवाफमा, डिस्कभरी र च्यानल ४ ले केही शृङ्खलाहरूको पुन: सम्पादित संस्करणहरू प्रसारित गरेको थियो। धेरै योजनाबद्ध तत्वहरू हटाउँदै, एउटा नयाँ आवाज र एक पूर्व आलोचनाले औँल्याएका केही परिस्थितिहरूमा बेअरलाई प्रस्तुत गर्न प्रस्तुत गरिएको थियो। यद्यपि, संस्करण १ का धेरै विवादास्पद शृङ्खलाहरू सम्पादन गरिसकेपछि फेरि कहिल्यै प्रसारण गरिएको थिएन र यी शृङ्खलाहरू डिस्कभरीबाट डिभीडीमा उप्रान्त उपलब्ध छैन।
जुलाई २००७ मा कार्यक्रमको पहिलो संस्करणका तत्त्वहरूको बारेमा सञ्चार माध्यममा आलोचना भएपछि, च्यानलाले कार्यक्रमको उत्पादन र सम्पादनमा स्पष्टीकरण र पारदर्शिता दिने आश्वासन दिँदै केही हप्ताका लागि कार्यक्रमको दोस्रो संस्करण अस्थायी रूपमा स्थगित गरेको थियो।
डिस्कभरी च्यानलले यो आलोचनाको जवाफ दिँदै भविष्यमा प्रसारण सम्पादित हुनेछ र दर्शकहरूलाई कार्यक्रमको निर्माणको क्रममा ग्रिल्सकलाई एक्लै छोडिएको सङ्केत गर्न नमिल्ने बताएको थियो।
एप डटनेट
एप डटनेट एक विज्ञापन-मुक्त अनलाइन सामाजिक सञ्जाल सेवा तथा सुक्ष्म ब्लगिङ सेवा थियो जसले यसको प्रयोगकर्ताहरूलाई २५६ वर्णहरू सम्म सन्देश लेख्न सक्षम तुल्याएको थियो। एप डटनेटले सेवा, अल्फालाई आफ्नो वेब अन्तरमुख प्रदान गरेको थियो, जुन केही प्रयोगकर्ताहरूले प्रयोग गरेका थिए। तथापि, तिनीहरूले तेस्रो-पक्ष अनुप्रयोगहरूको प्रयोग र विकासलाई प्रोत्साहित गरेका थिए।
डोमेन नाम एप डटनेट लाई बिक्री गरिएको थियो र यसलाई मोबिब्लक्स ले अधिग्रहण गरेको थियो जून हाल खरीद गर्ने, निर्माण गर्ने, विस्तार गर्ने र मूल मोबाइल अनुप्रयोगहरूको प्रकाशित गर्न एक ठाउँ हो।
इतिहास
नाम 'एप डटनेट' पहिला एक सेवाको लागि प्रयोग गरिएको थियो जसले अनुप्रयोग विकासकर्ताहरूलाई तिनीहरूको अनुप्रयोगहरू प्रदर्शन गर्न अनुमति दिएको थियो। १३ जुलाई २०१२ मा, मिक्स्ड मिडिया ल्याब्सले एप डटनेट विज्ञापन रहित सामाजिक सञ्जाल मञ्च हुनको लागि यसको उद्देश्य परिवर्तन गरेको घोषण गरेको थियो। संरचनाको रूपमा, यो टुइटरसँग मिल्दोजुल्दो थियो तर यसमा कुनै पनि विज्ञापन समावेश थिएन। यसको सट्टामा यो प्रयोगकर्ता र विकासकर्ता सदस्यताहरूमा निर्भर रहेको थियो। मिक्स्ड मिडिया ल्याब्सले र लगभग १०,००० समर्थनकर्ताहरूको लक्ष्यको साथ संयुक्त कोष सङ्कलनको सुरुनत गरेको थियो जसमा यसले ५ लाख अमेरिकी डलर सुरुवाती लक्ष्य राखेको थियो। १३ अगष्ट २०१२ सम्म उनीहरूले लक्ष्यलाई पार गर्दै अन्ततः ११,००० भन्दा बढी समर्थकहरूको साथ करीव ७ लाख ५० हजार अमेरिकी डलर सङ्कलन गर्न सफल भएका थिए।
१ अक्टोबर २०१२ मा, एप डटनेटले एक प्रोत्साहन कार्यक्रमको सुरु गरेको थियो। मिक्स्ड मिडिया ल्याबको लक्ष्य भनेको विकासकर्ताहरूलाई मञ्चमा निर्माण गर्न प्रोत्साहित गर्नु हो।
आपारात
आपारात एक इरानी श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवा हो जुन फेब्रुअरी २०११ मा सुरु भएको थियोे र त्यसको दुई महिना पछि १३ अप्रिल २०११ मा आधिकारिक रूपमा यसले सेवा सञ्चालन गरेको थियोे । आपारात साथसाथै कोल्ब र मिहनब्लग वेबसाइटहरू, साबा आइडिया टेक कम्पनी (साबा आइडिया) द्वारा सुरु गरिएको थियो र यी सबै वेबसाइटहरू मोहम्मद जाभद शोकौरी मोगहादमद्वारा व्यवस्थित गरिएको छ । साझेदार गरिएका श्रव्य दृश्यहरूको सजिलो पहुँचको लागि, यो वेबसाइटले श्रव्य दृश्यहरूलाई व्यक्तिगत, प्रकृति, शैक्षिक, मनोरञ्जन आदि जस्ता विभिन्न वर्गहरू अन्तर्गत व्यवस्थित गरेको छ । सन् २०१३ मा मल्टीमीडियाको क्षेत्रमा इरान वेब फेस्टिवल मा विशेषज्ञहरु द्वारा यसलाई उत्कृष्ट वेबसाइटको रूपमा चयन गरिएको थियोे र २०११ मा सर्वश्रेष्ठ चलचित्र वेबसाइटको रूपमा पनि चयन गरिएको थियो ।
एप डटनेट
इतिहास
२९ नोभेम्बर २०१२ मा, एप डटनेटले एक नि: शुल्क परीक्षण आमन्त्रित कार्यक्रमको सुरु गरेको थियो। प्रयोगकर्ताहरूले साथीहरूलाई एप डटनेट प्रयोग गर्न आमन्त्रित गर्न सक्दछन् र यदि साथीले स्वीकार गरेको खण्डमा तिनीहरूले उक्त सेवा एक महिनाको लागि नि: शुल्क प्रयोग गर्न सक्दछन्।
आपारात
इतिहास
इरानमा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवाहरू प्रतिबन्धित भएपछि, आपारात इरानी प्रयोगकर्ताहरू माझ फेब्रुअरी २०१० मा पेश गरिएको थियो । आपारातको सेवा सुरु भएको एक बर्स पछि, फेब्रुअरी २०११ मा यसले एन्ड्रोइड संस्करणमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गरेको थियो । एक वर्ष भन्दा बढी पछि, डिसेम्बर २०१२ मा, यसमा दर्ता भएका श्रव्य दृश्यहरूले दैनिक एक लाख भन्दा बढी दर्शकहरू पाएको थियोे । जुलाई २०१३ मा, आपारातको आईओएसको संस्करण निस्कासन गरिएको थियो । त्यसपछि त्यस वर्ष नोभेम्बर २०१३ मा, पहिलो अनलाइन फोटो प्रतियोगिता जसलाई "तेहरान अतिथि" भनिन्छ जसलाई यसले तेहरान नगरपालिकाको सहयोगमा आयोजित गरेको थियो । पछि मार्च २०१४ मा एन्ड्रोइडमा आपारातको दोस्रो संस्करण जारी गरिएको थियो । अप्रिल २०१४ मा, इरानको इस्लामी गणतन्त्रका राष्ट्रपतिले अपारातमा आफ्नो खाता सिर्जना गर्य र यस सेवामा पहिलो आधिकारिक च्यानल पेश गरिएको थियोे । राष्ट्रपति पछि, सञ्चर मन्त्रीले पनि आपारातमा एक आधिकारिक च्यानल सिर्जना गरे र यो इरानमा सामाजिक सञ्जालको रूपमा सक्रिय रूपले अधि बढेको थियोे ।
एप डटनेट
इतिहास
२५ फेब्रुअरी २०१३ मा, एप डटनेट एक भुक्तान सेवाको रूपमा परिचित बनेको थियो। एक भुक्तान योजनाको साथ प्रयोगकर्ताहरूले केहि सीमितताका साथ एक निःशुल्क खाता प्राप्त गर्न आमन्त्रित गर्न सक्छन्।
आपारात
श्रव्य दृश्य चल्ने क्षमता
आपारातमा श्रव्य दृश्य फाइलहरू सबै प्रयोगकर्ताहरूलाई पहुँच योग्य छन् त्यसैले पहिला सदस्यता बिनानै यो सेवाको श्रव्य दृश्य सामग्री हेर्न सक्दछन् । तथापि, आपारातमा हादिएका केही श्रव्य दृश्यहरू सार्वजनिकको लागि पहुँच योग्य छैनन् जसलाई भुक्तानी आवश्यक पर्दछ । उर्ध्वभरण गरिएका श्रव्य दृश्य सार्वजनिक रूपमा वा मात्र प्रयोगकर्ताको पहुँचमा रहने भन्ने निर्णय सामग्री उर्ध्वभरण गर्नेको हातमा रहेको हुन्छ ।
एप डटनेट
इतिहास
मे २०१३ मा, एप डटनेटमा दर्ता भएका प्रयोगकर्ताहरूको सङ्ख्याले १,००,००० नाघेको थियो।
आपारात
उर्ध्वभरण
आपारातमा श्रव्य दृश्यहरू उर्ध्वभरण गर्न, प्रयोगकर्ताहरू पहिला सदस्य हुनै पर्नेछ । सेवा सदस्यता लिए पछि, प्रयोगकर्ताहरूले श्रव्य दृश्यहरू विभिन्न ढाँचाहरूमा अपलोड गर्न सक्छन्, जसमा एमपीइजी, ३ जिपि, एभिआइ, एमकेवी, एभीआइ र एमपि ४ मा नामकरण गर्ने सकिने सुबिधा रहेको छ ।एच.डी. गुणस्तरको साथ प्रयोगकर्ताहरूले श्रव्य दृश्य उर्ध्वभरण गर्न र हेर्न सक्छन् । आपारातमा श्रव्य दृश्य उर्ध्वभरण गर्न, १५०० एमबीको सीमा रहेको छ र १५०० एमबी भन्दा ठूलो श्रव्य दृश्यहरू अपलोड गर्नको लागि प्रयोगकर्ताहरूसँग प्रमाणित खाता हुनुपर्ने छ ।
एप डटनेट
इतिहास
२१ नोभेम्बर २०१३ मा, एप डटनेटले प्रसारण को घोषणा गरेको थियो। एप डटनेट सेवाका प्रयोगकर्ताहरूको लागि आफूले रुचाउने सामग्रीहरूको बारेमा सूचनाहरू पठाउन र प्राप्त गर्ने यो एउटा तरिका हो। यी सूचनाहरू आइफोन, एन्ड्रोइड वा एप डटनेटको आधिकारिक अनुप्रयोगहरू मार्फत पठाइन्छ। फ्रिमियम नमूनाको अंशका रूपमा एप डटनेटका प्रसारण सेवा सदस्यहरूका लागि नि: शुल्क छ।
आपारात
गुणस्तर र ढाँचा
आपारातमा प्रयोगकर्ताले यस सेवामा श्रव्य दृश्यहरू विभिन्न ढाँचाहरू उर्ध्वभरण गर्न सक्दछन् । आपारातमा सम्भव ढाँचाको सूची तल रहेको छ:
एप डटनेट
इतिहास
२५ जनवरी, २०१४ मा, एप डटनेटले ब्याकर नामक सेवाको प्रक्षेपण गरेको थियो जसलाई संयुक्त कोष सुविधाहरूको लागि एक मार्गको रूपमा वर्णन गरिएको छ। ब्याकर प्रयोग गर्न पहिलो परियोजना एप डटनेटबाट नै उत्पत्ति भएको थियो। ब्याकरका विवरणहरू यस प्रकारका छन्:
आपारात
बाह्य कडीहरू
आधिकारिक वेबसाइट
एप डटनेट
इतिहास
"तपाईले ब्याकर प्रयोग गर्नको लागि एप डटनेटको एपीआईहरू एकीकृत गर्न आवश्यक पर्दैन।
हामीले पालो कुञ्जीका आधारमा सम्पूर्ण प्रक्रियाहरूको व्यवस्था गर्दछौँ। यदि परियोजना सफल भयो भने, एप डटनेटले परियोजना मालिकहरूलाई पैसा पठाउँदछ। यदि परियोजना असफल भयो भने, परियोजना मालिकको कुनै थप दायित्व वा काम गर्नु पर्ने छैन।
सफल खुला स्रोत ब्याकर परियोजना नि:शुल्क रूपमा रहेको थियो। सफल स्वामित्व पाएको परियोजनाहरूलाई ५% शुल्क लिइएको थियो। असफल अभियानहरूले कुनै शुल्क प्रदान गरिएको थिएन।"
६ मे २०१४ मा, संस्थापकहरूले सदस्यता नवीकरणहरू नराम्रो भएको र जसले गर्दा एप डटनेटको लागि विकास कर्मचारीहरूलाई फिर्ता बोलाउनका लागि रकम पर्याप्त नभएको घोषण गरेको थियो। उनीहरूले भविष्यका कामहरू ठेकेदारहरूको प्रयोग गरी मर्मत सम्भारको आधारमा हुने पनि बताएका थिए।
१२ जनवरी २०१७ मा, संस्थापकहरूले एप डटनेटको मञ्च १५ मार्च २०१७ मा बन्द हुने घोषण गरेका थिए। तथापि, प्रयोगकर्ता आँकडा निर्यात विफलताहरूको एक महत्त्वपूर्ण सङख्याका कारण १६ मार्च २०१७ सम्ममा म्याद थपिएको थियो। एप डटनेटले अन्ततः १७ मार्च २०१७ मा पूर्ण रूपमा सञ्चालन बन्द गरेको थियो। एप डटनेटका लागि स्रोत अङ्क उनीहरूको गिटहब पृष्ठमा उपलब्ध गराइएको थियो।
१४ डिसेम्बर २०१७ मा, डोमेन नाम एप डटनेट सिडो डटकमको लिलामीमा बेचिएको थियो। उक्त डोमेन नामलाई वासिङ्टनमा आधारित एक सीमित दायित्व कम्पनी मोबिब्लक्सद्वारा अधिग्रहण गरिएको थियो।
१५ मे २०१८ मा, मोबिब्लक्सले एप डटनेटलाई आइओएस र एन्ड्रोइड अनुप्रयोगहरूको निर्माण, मर्मत र प्रकाशन गर्नका लागि एक अनलाइन उपकरणको रूपमा प्रयोग गर्ने बताएको थियो।
भट्टोजि दीक्षित
भट्टोजि दीक्षित  १७ औ शताब्दि का एक विशिष्ट वैयाकरणी थिए उनले वैयाकरण सिद्धांतकौमुदीको रचना गरेका थिए । उनी काशी (वाराणसी)मा बस्थे । उनले प्राचीन पाणिनीय व्याकरणको अध्यन गरेका थे सो व्याकरणमा प्राचीन नियमलाई आधार मानेर सूत्र क्रमसँग पढ्ने नियम थीयो जो निकै कठिन थियो किन की एउटा प्रयोगको लागि धेरै अध्यायहरु पलटाउनु पर्ने हुन्थ्यो त्यसलाई अत्यंत सरल तरिकाले पढ्नको लागि सिद्धान्त कौमुदीको रचना गरे जसमा प्रकरणको आधारमा सूत्रहरूलाई रखियो   जस्द्वारा कठिन सूत्र क्रम भन्दा प्रकरण क्रम निकै  सरल भयो ।
अर्थनीति
कौटिलीय अर्थशास्त्रबाट पठाइएको
परिचय
कुनै देशको आर्थिक विकास गर्नका लागि राज्यले नीतिलाई अर्थनीति भनिन्छ । आधुनिक अर्थशास्त्रमा यस नीति अन्तर्गत कुनै देशको अर्थव्यवस्थाका उत्पादन र उपभोग सम्बन्धी अवस्था, उत्पादनका साधन र त्यसमा स्वामित्व, धनको वितरण, मौद्रिक अवस्था, आर्थिक विकासमा निजी, सरकारी र सहकारी क्षेत्रको भूमिका सम्बन्धी नीति पर्दछन् । कौटिलीय समयमा पनि यस सम्बन्धी चिन्तन गरिएको छ । आधुनिक अर्थव्यवस्थाका क्षेत्रहरूलाई विकास गर्न त्यसलाई मोटामोटी तीन क्षेत्रमा विभाजन गर्ने प्रचलन छ, प्राथमिक क्षेत्र, द्वितीयक क्षेत्र, र तृतीयक क्षेत्र । प्राथमिक क्षेत्रमा कृषि, पशुपालन, मत्स्य पालन, खानी पर्दछन् । द्वितीयक क्षेत्र भनेको निर्माण उत्पादनको क्षेत्र हो । यसमा उद्योग, निर्माण इत्यादि क्षेत्र पर्दछछन् । तृतीयक क्षेत्रमा सेवा क्षेत्र पर्दछन् । जस्तै व्यापार, होटल इत्यादि । आधुनिक अर्थव्यवस्थामा उत्पादनका जम्मा १५ क्षेत्रहरु पहिल्याइएका छन् ।     आधुनिक समयको जस्तै कौटिलीय अर्थनीतिमा पनि अर्थव्यवस्थालाई विभिन्न क्षेत्रमा विभाजन गरेर त्यसको विकासका लागि निश्चित नीतिहरु निर्माण गरेको उल्लेख पाइन्छ । यो उल्लेख विशेषरूपमा र बढी वैज्ञानिक तरीकाले उल्लेख गरिएको छ । यसका कतिपय सन्दर्भ वर्तमान आर्थिक नीतिसंग मिल्छन् ।
कौटिलीय अर्थव्यवस्थाका तीन क्षेत्र
प्राचीन अर्थशास्त्रीहरूले राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थालाई जुन शब्दको प्रयोग गर्थे, त्यो हो वार्ता । कौटिल्यका अनुसार अर्थव्यवस्थाका तीन क्षेत्र छन्– कृषिवाणिज्यपशुपाल्ये च वार्ता : अर्थात् कृषि, पशुपालन, र वाणिज्य अर्थव्यवस्था हो । र यी तीन क्षेत्रको विकासका लागि उनले विभिन्न अर्थनीति पहिल्याएका छन् । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा ‘मनुष्याणां वृत्तिरर्थः भनेर मानिसहरूको वृत्तिलाई नै अर्थ भनिएको छ । जुन कुरा मानिसहरूको वृत्ति हो त्यही आर्थिक क्रियाकलाप हो र त्यसैबाट वार्ता बन्छ । यसले देशको सम्पन्नता निर्धारण गर्छ । वार्ताको प्रयोगले शासकले आफ्ना शत्रु पराजित गर्छ अथवा तिनीहरूलाई मित्र बनाउछ । राजकीय दृष्टिले कृषिको महत्त्वलाई व्यक्त गर्ने यो भन्दा अर्को सरल वाक्यांश पत्ता लगाउनु कठिन छ ।
१ कृषि
कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वार्ताशास्त्रको विषय वस्तु कृषि पराशरबाट प्राप्त गरेको बुझिन्छ । कौटिलीय विचारधारा के हो भने कृषि र खानी दुवैको विकास गर्न पाउनु ज्यादै उत्तम छ तर यी दुवैमा एउटाको मात्र विकास गर्न सकिन्छ भने कृषिको विकास गर्नु पर्छ । जनपदको गुण, कृषि भूमि र त्यसको उपयोग अवस्थाबारे कौटिलीय विचार प्लेटोस“ग मिल्छन् । कौटिलीय विचार अनुसार जनपदका भूमिको उर्वराशक्ति कति हुनुपर्दछ भने त्यसमा थोरै प्रयासले प्रशस्त अन्न उब्जनी होस् र त्यस अन्नले देशवासी र विदेशबाट आउनेहरूको आवश्यकता परिपूर्ति हुनुपर्दछ । कृषिलाई महत्त्व दिने दृष्टिले कौटिलीय विचारधारा प्रकृतिवादीहरूको विचारसग मिल्छ ।
भू–स्वामित्व
मौर्यकालमा भूमिको स्वामित्व कसमा निहित थियो यसबारेमा विद्वान्हरू बीचमा विवाद पाइन्छ । चन्द्रगुप्तका दरबारमा रहने सेल्युकसका दूत मेगास्थनीजले त्यसबेला राष्ट्रको सबै जमीनमा राजाको आधिपत्य हुन्थ्यो भनी उल्लेख गरेका छन् । यसबाट चन्द्रगुप्तको समयमा व्यक्तिगत जमीन थिएन भन्ने कुरा बुझिन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा राजकीय कृषिको बारेमा बढी उल्लेख भए तापनि व्यक्तिगत भूमिबारे पनि उल्लेख पाइन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रको विवरणमा मोही (उपवास) र तलसिङ् (क्षेत्रिका) को अन्तर स्पष्ट परिभाषित छ तथा भूमि बिक्रीको प्रसंग पनि स्पष्ट उल्लेख छ । यद्यपि तात्कालिक सामाजिक व्यवस्था अनुसार वैश्यलाई मात्र खेतीको अधिकार थियो तर श्रोत्रिय ब्राह्मणलाई पनि लगानरहित भूमि उपलब्ध गराउनु भन्ने निर्देशन कौटिलीय अर्थशास्त्रमा दिइएको छ । हात्ती प्रशिक्षक, घोडा प्रशिक्षक, राजकीय चिकित्सक, र दरबारका विशिष्ट व्यक्तिहरूलाई भूमि दिनु भन्ने उल्लेख कौटिलीय अर्थशास्त्रमा पाइन्छ । यस्तो भूमि उपभोग गर्न पाइन्थ्यो तर बिक्री गर्न पाईंदैनथ्यो ।
जुन कृषकले राजकीय भूमि लिएर खेती गर्थे तर सिंचाईको व्यवस्था आफैं गर्दथे वा त्यस जमीनमा सिंचाई सुविधा उपलब्ध थिएन, त्यस्तो भूमि जोत्ने कृषकहरूबाट उब्जनी अनुसार २० वा २५ प्रतिशत भूभाग वा लगान प्राप्त गरिन्थ्यो । त्यसमध्ये जुन कृषकले हातले पानी बोकेर खेती गर्दथे उनीहरूबाट उब्जनीको केवल २० प्रतिशत र जसले पशुको प्रयोगद्वारा सिंचाई गर्थे उनीहरूबाट २५ प्रतिशत उब्जनी प्राप्त गरिन्थ्यो । जुन कृषकले सरकारी सिंचाई स्रोत, वा सरकारी यन्त्र इत्यादिबाट सिंचाई गर्दथे उनीहरूस“ग भने उब्जनीको एक तिहाई प्राप्त गरिन्थ्यो । तर जुन कृषकले भर्खर बा“ध बनाएको छ ऊस“ग पा“च वर्षका लागि कुनै लगान असुल गरिंदैनथ्यो । भत्केको बा“ध बनाउनेहरूका लागि भने यस्तो लगान चार वर्ष मिनाहा गरिएको थियो । राजकीय जमीनमा खेती गर्नेले ठेक्का लगानको रूपमा कृषि उब्जनीको १६.६७ देखि ३३.३३ प्रतिशत तिर्नु पथ्र्यो । भूस्वामित्त्व स्पष्ट नभएको सबै जमीन राजकीय हुन्थ्यो । कतिपय अवस्थामा राज्यले भूमि अधिग्रहण गर्नसक्ने नियमहरू बनाइएका थिए । जुन भूमिका स्वामीको मृत्यु भएको छ वा उत्तराधिकारी अनिश्चित छ, त्यस्तो भूमिमा स्वतः राज्यको स्वामिŒव स्थापित हुन्थ्यो । स“धियारमा झगडा हुन गइ केही गरी पनि मेलमिलाप गराउन सकिएन भने त्यस्तो जमीन राज्यको स्वामित्वमा जान्थ्यो । तर कतिपय जमीन भने राज्यले लिन नहुने व्यवस्था थियो । बा“झो र खेती अयोग्य जमीनलाई कृषकले आफ्नो परिश्रमले खेती बनाएर खेती गरेको छ भने त्यस्तो जमीन राज्यले अधिग्रहण गर्न नहुने व्यवस्था गरिएको पनि थियो । यसबाट कृषकमा भूस्वामित्वको नीतिगत व्यवस्था गरिएको स्पष्ट हुन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रको अध्ययनबाट के स्पष्ट हुन्छ भने कृषि उत्पादनका लागि तीन प्रकारका भूमिको व्यवस्था गरिएको छ :-
राजकीय भूमिको रेखदेख र त्यसबाट कृषि उत्पादनका लागि राज्यले सीताध्यक्षको नियुक्ति गथ्र्यो । अन्य भूमिमा कृषकहरूले उत्पादन गर्थे । यस्ता मानिसहरूमा पनि राज्यको नियन्त्रण हुन्थ्यो तर त्यो नियन्त्रण सीताध्यक्षको नभइ समाहर्ताको हुन्थ्यो ।
ग्रामीण विकास
कौटिलीय समयमा राजकीय कोषको एक महत्त्वपूर्ण भाग ग्रामीण विकासमा खर्च गरिन्थ्यो । त्यस बेला कृषि श्रमिकहरूलाई उत्पादनको २५ देखि ५० प्रतिशतसम्म पारिश्रमिक प्रदान गरिन्थ्यो । ठूलो मात्रामा खेती गर्दा चाहिने कृषि श्रम आपूर्ति गर्न दास र कैदीहरूलाई सामूहिक रूपमा काममा लगाइन्थ्यो । प्राचीन अर्थशास्त्रकारहरूले ग्राम र महाग्रामका अवधारणा उल्लेख गरेबाट उनीहरूको ग्रामीण विकासको दर्शनलाई स्पष्ट गर्छ । दश ग्राम मिलाएर एक महाग्राम बनाइन्थ्यो र त्यसको विकासका लागि आर्थिक, प्रशासनिक र अन्य कार्यक्रम लागू गरिन्थ्यो ।
२ पशुपालन क्षेत्र
कौटिलीय अर्थशास्त्रको अर्थव्यवस्थामा पशुपालन जीविकाको महत्त्वपूर्ण साधन थियो । दूध, मासु, छाला, रौ, र प्वाख उत्पादनका लागि विभिन्न प्रकारका पशुपक्षी पालन गरिन्थ्यो । त्यसैले प्राचीन समयमा ठुल्ठूला चरनहरूको विकास र विस्तार भयो । कौटिलीय अर्थशास्त्रको विवरण अनुसार त्यस बेला राज्य स्तर र निजी स्तर गरी दुई प्रकारको पशुपालन गरिन्थ्यो । राजकीय स्तरबाट पशुपालनका लागि छुट्टै सरकारी विभाग स्थापना गरिएका थिए । गाई र भैंसी पालनका लागि गोध्यक्ष, मासुका लागि पालिने जनावरको व्यवस्थाका लागि सूनाध्यक्ष, र सवारीका लागि प्रयोग गरिने पशुहरूको हेरचाहका लागि अश्वाध्यक्ष र हस्त्याध्यक्षको व्यवस्था गरिएको छ । दूध, घिउ उत्पादन गर्न, हलो जोत्न, दाउन, कोल पेल्न इत्यादि बाली लगाउने, भित्र्याउने र प्रशोधन गर्ने कार्यका लागि गाई, भैंसी, गोरु, रा“गा आदि विभिन्न पशुपालन गरिन्थ्यो । मासुका लागि भेंडा आदि वस्तुभाउको पालन गर्ने नीति कौटिलीय अर्थशास्त्रमा बनाइएको छ ।
वन जङ्गल
कृषिद्वारा जीविकोपार्जनको व्याख्या गर्ने क्रममा कौटिलीय अर्थशास्त्रमा चरन र वनजंगलको संरक्षणलाई ठूलो महŒव दिइएको छ । तर चरन बनाउनु पर्ने जमीनको हकमा भने खेती अयोग्य भूमिलाई मात्र प्रयोग गर्ने सुझाव दिइएको छ अर्थात् खेती हुने उर्वर जमीनलाई कृषि कार्यमा प्रयोग गरी जुन जमीनमा खेती राम्रो हुदैन त्यसमा वनजंगल र चरन विकास गर्ने सुझाव दिइएको छ । वन जंगलबाट प्राप्त हुने अनेक प्रत्यक्ष फाइदाहरू हुन्छन्, जस्तै– दाउरा, काठपात, जडीबूटी, घासपात, मसलाहरू, वन्यपशु र तिनीहरूको हाड र छाला, वन्य पदार्थबाट तयारी वस्तुहरूको निर्माण इत्यादि । वनजंगलको उपयोगितालाई दृष्टिगत गरेर कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वन संरक्षणका लागि वनपालेको प्रावधान गरिएको छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा विशेष वन र वन्य जन्तु आरक्षको बारेमा निम्नलिखित वन प्रकारको बारेमा उल्लेख छ ।
३ वाणिज्य
वाणिज्य व्यवस्था प्राचीन अर्थव्यवस्थामा तेस्रो स्तम्भ मानिन्थ्यो । त्यसैले वाणिज्यको विकासका लागि राजकीय स्तरबाट नै प्रयास गरिन्थ्यो र स्थायी नीति बनाइएको थियो । जबसम्म देश आर्थिक रूपमा समृद्ध हुदैन तबसम्म राजनीतिक एकीकरण मात्र अर्थहीन हुन्छ भन्ने कौटिल्यको दृढ विश्वास थियो । उनले व्यापार, वाणिज्य र उद्योगको विकास र नियन्त्रणका विषयको बारेमा विस्तृत नीति प्रस्तुत गरेका छन् । अर्थशास्त्र ग्रन्थमा सानो गाउ“ंको नाङ्ला पसलेदेखि ठूलो शहरका उद्योगी, व्यापारीसम्मका लागि नीति उल्लेख पाइन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा यस्ता शहरको विवरण पनि पाइन्छ जहा“ केवल व्यापारिक क्रियाकलाप हुने गर्दथे । यस्ता शहरलाई पण्यपत्तन भनिएको छ र तिनीहरूलाई छुट्टै तरीकाले व्यवस्थापन गर्ने नीति बनाइएको छ । व्यापारिक शहरका विकासको अवधारणाले कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वाणिज्य विकासका लागि अपनाइएका नीतिबारे जानकारी प्राप्त हुन्छ । वाणिज्यको विकास गर्नु कौटिलीय अर्थशास्त्रमा राज्यको दायित्त्व स्वीकार गरिएको छ ।
आन्तरिक व्यापार
आन्तरिक व्यापारको बारेमा कौटिलीय अर्थशास्त्रमा तीन प्रकारका व्यापारको सञ्चालन र नियमनका नीति उल्लेख गरेका छन् :-
कौटिलीय कालमा व्यापारीलाई राज्यको तर्फबाट सुरक्षा र चौकीहरूको स्थापना गरिएको थियो । जोखिमयुक्त मार्ग पार गर्नका लागि यी सुरक्षा निकाय तैनाथ गरिएका हुन्थे । व्यापारीलाई छुट्टै निर्देशनको उल्लेख पनि कौटिलीय अर्थशास्त्रमा गरिएको छ । व्यापारिक मार्गको सम्बन्धमा जलमार्ग भन्दा स्थल मार्गलाई बढी महत्त्व दिंदै लागतका दृष्टिले केही बढी भए पनि स्थल मार्गबाट व्यापार गर्नु भनिएको छ । व्यापारी आफैंले पनि आफ्नो सुरक्षाका लागि समूह बनाएर एक ठाउ“बाट अर्को ठाउ“मा व्यापार गर्न जाने गर्थे । यस्तो समूहलाई कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वणिकसार्थ भनिएको छ । प्रत्येक व्यापारी समूहको नेतृत्व कुनै विशिष्ट व्यापारीले गर्दथ्यो । जसलाई सार्थवाह भनिएको छ । कौटिलीय काल र त्यस अघि एक्लै दुक्लै वैदेशिक व्यापार गर्नु संभव थिएन । आयातित वस्तुको नियन्त्रण र नियमनका लागि कौटिलीय अर्थशास्त्रमा शुल्काध्यक्षलाई अनेक अधिकार प्रदान गरिएको छ । बीमा गरिएका वस्तु हराएमा सोधभर्ना दिने व्यवस्था गरिएको छ ।सुरक्षा प्राथमिकतालाई ध्यानमा राखी व्यापारीहरूलाई सकभर जलमार्गबाट व्यापार नगर्न सुझाव दिइएको छ । विदेशी वस्तुलाई सुविधा दिएर, ब्याज दर कम गरेर वा माफी दिएर पनि आफ्नो बजारमा आउने व्यवस्था गरिएको छ । डु“गाद्वारा खोला तराउने विदेशी व्यापारीस“ग सामान्यतः तरदेय महसूल मिनाहा गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । बाहिरबाट आउने व्यापारीले देशमा धन उठाउनु पर्ने भएमा सरकारी अड्डामा मुद्दा नचलाइकन धन उठाउन पाउने विशेष सुविधा प्रदान गरिएको थियो ।
उद्योग
कौटिलीय अर्थशास्त्रमा तात्कालिक उद्योग व्यवस्थाको झलक र सम्बन्धित क्षेत्रका नीति पाइन्छन् । त्यस समयमा राजकीय उद्योग, निजी उद्योग र मिश्रित उद्योग गरी तीन प्रकारका उद्यम व्यवस्था संचालनमा रहेको देखिन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वस्त्र, धातु, नून, रत्न, मदिरा, छाला, भा“डा, काठ, आयुध आदि उद्योगहरूको कच्चा पदार्थ उत्पादन, स्तरीयता, गुण, बिक्री आदिको बारेमा सविस्तार वर्णन पाइन्छ । प्रत्येक वस्तुको पहिचान, गुणस्तर, उत्पादन स्थलको विवरणले त्यसबेलाको उद्योग व्यवसाय निकै विकसित रहेको देखिन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा राज्यद्वारा सञ्चालित राष्ट्रिय उद्योगको विवरण पाइन्छ । यस अन्तर्गत धागो र वस्त्र उद्योग, रथ निर्माण, डुङ्गा निर्माण, दुग्ध र दुग्धजन्य वस्तुको उत्पादन, का“चो मासु र मासुको परिकार, विभिन्न ग्रेडको मदिरा उत्पादन, धातु र अधातु खनिज वस्तुको उत्पादन, नून उत्पादन र बिक्री वितरण, छालाको व्यापार जस्ता विभिन्न वस्तुको उत्पादन र व्यापारको विवरण पाइन्छ ।
कौटिलीय अर्थशास्त्रमा पाइने उद्योग यस प्रकार छन् :-
उपसंहार
आधुनिक समयमा नयां नयां आर्थिक क्षेत्र पहिल्याइएका छन् । यस आधारमा आर्थिक नीति निर्धारण गरिन्छ । आधुनिक अर्थशास्त्रको दृष्टिले कृषि र पशुपालन प्राथमिक र वाणिज्य द्वितीयक क्षेत्रको वर्गीकरण हो । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा वार्ता अर्थात् कृषि, पशुपालन, र वाणिज्यको विकास गर्न जुन नीति लिइएको छ, त्यो वर्तमान अर्थनीतिका लागि पनि सान्दर्भिक छ ।
बाह्य कडीहरू
www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Ancient/Kautilya.html/
महर्जन
महर्जन (Maharjan) एक हिन्दु तथा बौद्ध धर्म मान्ने नेवार जाति थर हो । मुख्य गरी यो थर भएका नेवारहरू नेपालको पाटन, किर्तीपुर, भक्तपुर तथा काठमाडौ उपत्यकामा बसोबास गर्ने गर्दछन् ।
संस्कृति
नेवार जातिको भाषाका रूपमा लिइने नेपाल भाषा महर्जन थर भएका जातिहरू बिच अत्याधिक प्रचलित रहेको छ।