cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बजरङ्ग दल
विवाद र आलोचना
बाबरी मस्जिद ध्वस्त भएपछि राव सरकारले सन् १९९२ मा बजरङ्ग दलमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो तर एक वर्षपछि उक्त प्रतिबन्ध हटाइएको थियो। ह्युमन राइट्स वाच (HRW) ले सन् १९९८ मा दक्षिणपूर्वी गुजरातमा इसाईहरूमाथि भएको आक्रमणमा बजरङ्ग दलको संलग्नता रहेको रिपोर्ट गरेको थियो जहाँँ सङ्घ परिवारका सङ्गठनहरूले दर्जनौं चर्च र प्रार्थना हलहरू जलाए। एचआरडब्ल्यूका अनुसार बजरङ्ग दल सन् २००२ मा गुजरातमा मुस्लिम विरुद्धको दङ्गामा संलग्न रहेको थियो।
भीएचपी नेता, प्रविण तोगडिया, अप्रिल २००३ मा अजमेरमा बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताहरूलाई प्रतिबन्ध र निषेधाज्ञाको अवहेलना गर्दै त्रिशूल बाँडेपछि गिरफ्तार गरिएको थियो। उनले भारतको राजस्थान राज्यमा आगामी विधानसभा चुनाव त्रिशूलको मुद्दामा लड्ने दाबी गर्दै सत्तारुढ भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस पार्टीलाई चुनावी लाभका लागि मुस्लिमहरूलाई "थप" गरेकोमा आक्रमण गरे। उनले घटनाका कारण भएको प्रचारप्रसारप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गरे।
बजरङ्ग दलले गुजरातका केही भागहरूमा मुस्लिमहरूलाई बेच्ने व्यापारीहरूलाई आक्रमण गरेर, मुस्लिमहरूको घरमा आक्रमण गरी घर वा फ्ल्याट बेच्न बाध्य पारेको आरोप लगाइएको छ। यसले गुजरातका ठुला शहरहरू जस्तै अहमदाबाद र वडोदराको बस्ती बनाउँछ।
जुन २००६ मा, बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताहरूले कथित रुपमा एक पत्रकार सम्मेलनमा आक्रमण गरे, जहाँँ २ ईसाई बलात्कार पीडितहरूले मध्य प्रदेश राज्य अल्पसङ्ख्यक आयोग (MPSMC) सदस्य र प्रमुख ईसाई नेता इन्दिरा अय्यङ्गरको साथमा उनीहरूको परीक्षाको बारेमा बताउँदै थिए। जिल्ला संयोजक देवेन्द्र रावतले जघन्य अपराधमा संलग्न दक्षिणपन्थी हिन्दु सङ्गठनका सदस्यलाई नाम दिएर महिलालाई धम्की दिएका थिए। अप्रिल २०१७ मा, बजरङ्ग दलका गुण्डाहरूले असममा आधारित कार्यकर्ता बन्डिता आचार्य विरुद्ध गाईको मासु राख्ने ३ जनालाई गिरफ्तार गरेको निन्दाको लागि बलात्कार र एसिड आक्रमणको धम्की दिए।
‘सामाजिक प्रहरी’ बनेर कयौँपटक बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताले भ्यालेन्टाइन डेमा अविवाहित जोडीलाई दुव्र्यवहार गर्दै उनीहरूको इच्छाविपरीत सिन्दूर लगाउन वा राखी बाँध्न बाध्य पारेका छन्। कार्यकर्ताहरूले प्रायः हिंसा, उपहार पसल र रेस्टुरेन्टहरूमा आक्रमण गर्ने र भ्यालेन्टाइन डेमा जोडीहरूलाई धम्की दिने गरेका छन्।
२४ जनवरी २००९ मा, श्री राम सेने, एक बजरङ्ग दल सम्बद्ध सदस्यहरूले युवा पुरुष र महिलाहरूलाई मङ्गलोरको पबबाट बाहिर निकालेर आक्रमण गरे।   सेनाका ४० कार्यकर्ताको एउटा समूह ‘एम्नेसिया’ पबमा प्रवेश गरेको थियो - द लाउन्ज" र महिलाहरूले परम्परागत भारतीय मूल्यमान्यताहरू उल्लङ्घन गरिरहेको दाबी गर्दै युवा महिला र पुरुषहरूको समूहलाई कुटपिट गरे। दुई जना महिलालाई अस्पताल भर्ना गरिएको छ। घटनाको भिडियो युट्युबमा सबैभन्दा धेरै हेरिएको क्लिपहरू मध्ये एक बनेको छ, यद्यपि 'अघोषित' आक्रमणमा टिभी टोली कसरी तयार भयो थाहा छैन।
१४ फेब्रुअरी २०११ देखि, उत्तर प्रदेशको कानपुर सहरमा भ्यालेन्टाइन डे मनाउने मानिसहरूलाई लक्षित गरी हिंसाको नयाँ लहर चलेको थियो। "अपराधीहरू", तथाकथित, "पश्चिमी छुट्टी" मनाउँदै पक्राउ परेको सजायको रुपमा कान समातेर बस्न बाध्य हुन्छन्। साम्प्रदायिक हिंसा र विभेदलाई शान्त पार्न प्रहरी बोलाइएको थियो।
२०१५ देखि, बजरङ्ग दल र विश्व हिन्दु परिषद्ले गाईको सुरक्षालाई बढावा दिएको र त्यसमा संलग्न भएको आरोप लगाइएको छ,  स्पष्ट रुपमा मुस्लिम र तल्लो जातका हिन्दुहरू, प्रायः दलितहरू लाई लक्षित गर्दै,। मानव अधिकार समूहहरूले यस्ता कार्यहरूलाई प्रवर्द्धन र समर्थन गरेकोमा धेरै राज्य सरकारहरूको आलोचना गरेका छन्, आँखा चिम्लेर पनि। प्रहरी अधिकारीहरूलाई गौ संरक्षण समूहका सदस्यहरूले यस्ता घटनाहरूमा हस्तक्षेप गर्न वा गोरक्षकहरूलाई पक्राउ गर्न धम्की दिएका छन्। गुजरातको उनाको कोर्राको घटना पछि, जहाँँ चार दलितलाई बजरङ्ग दलका गुण्डाहरू र सुरक्षाकर्मीहरूले निर्ममतापूर्वक कुटपिट गरेपछि उनीहरूले मरेका गाईको छाला काटिरहेका थिए, पीडितहरूले बौद्ध धर्ममा परिवर्तन गरेका छन्, जसले केही अपराधीहरूलाई रिस उठाएको छ।
हातरस बलात्कार र हत्यामा दलित पीडितको मृत्यु र त्यसपछि अधिकारीहरूले जबरजस्ती दाहसंस्कार गरेपछि, बजरङ्ग दलले उच्च जातका ठाकुरहरूका अभियुक्तहरूको पक्षमा प्रदर्शन गरेकोमा आलोचना भएको थियो, जब भाजपाबाट निष्कासित विधायक राजवीर सिंह पहेलवानले विरोध र्‍याली गरे। पक्राउ परेपछि आरोपितहरू उच्च जात ठाकुर समुदायका भएकाले उनीहरूलाई समर्थन गर्न। अक्टोबर २०२० मा भएको विरोध प्रदर्शनमा बजरङ्ग दल, राष्ट्रिय स्वयम् सेवक सङ्घ (आरएसएस), र करणी सेनाका सदस्यहरू पनि सहभागी थिए। अप्रिल २०२२ मा, बजरङ्ग दल र विश्व हिन्दु परिषद्का कार्यकर्ताहरूले नोएडामा एक बलात्कार आरोपीको गिरफ्तारीमा पुलिस अधिकारीहरूसँग झडप गरे।
उत्तर प्रदेशमा लभ जिहादलाई रोक्नको लागि गैरकानूनी धर्म परिवर्तन अध्यादेश, २०२० लागु भएपछि, समानान्तर पुलिस बलको रुमा काम गरिरहेको बजरङ्ग दल, सहमतिमा हुने अन्तर-धार्मिक र अन्तरजातीय विवाह रोक्नको लागि निन्दा गरिएको छ। बजरङ्ग दललाई पितृसत्तालाई समर्थन गरेकोमा पनि आलोचना गरिएको छ र महिलाको स्वतन्त्रतालाई प्रतिबन्धित गर्न आह्वान गरिएको छ, विशेष गरी जब उनीहरूले जात र धर्म बाहिर आफ्ना साथीहरू छान्ने बिन्दुमा।
क्रिसमसको केही दिन अघि, ५ डिसेम्बर २०२० मा, बजरङ्ग दलका नेता मिथु नाथले असमको बराक उपत्यकाका चर्चहरूमा गएका हिन्दुहरूलाई पिट्ने खुला धम्की दिए र चेतावनी दिए। त्यसपछि काछार जिल्लाका प्रहरी नायव उपायुक्तले उनीविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका थिए।
१३ डिसेम्बर २०२१ मा, बजरङ्ग दलले हिन्दु सन्तको मण्डलीमा हिंसा फैलायो, केही असामाजिक तत्वहरू लाठी र बन्दुक लिएर भेलामा पुगे र निशस्त्र मानिसहरूलाई आक्रमण गरे जसमा देवीलाल मीना नामको व्यक्तिको मृत्यु भयो।
२०२२ मा, भ्यालेन्टाइन डेको अवसरमा, बजरङ्ग दलका धेरै सदस्यहरूले हैदराबाद र आगरामा विरोध प्रदर्शन गरे। आगरामा दम्पतीलाई दुव्र्यवहार गर्दा उग्रवादीहरू पक्राउ परेका थिए।
२०२२ को शुरुवातमा, भारतमा दक्षिणपन्थी हिन्दुत्व समूहका सदस्यहरूले भारतमा हलाल खानाको बिक्रीको विरोध गरेका छन्। बजरङ्ग दल, विश्व हिन्दु परिषद् र अन्य हिन्दुत्व समूहहरूले कर्नाटकमा घर-घर अभियान चलाइरहेका थिए, मानिसहरूलाई हलाल मासु नकिन आग्रह गर्दै। मार्च २०२२ मा हिन्दुत्व समूह बजरङ्ग दलले एक मुस्लिम मासु बिक्रेतालाई शारीरिक रुपमा आक्रमण गर्यो। घटनामा पाँच जना पक्राउ परेका छन्।
१५ अगस्त २०२२ मा, २००२ गुजरात दङ्गाको समयमा भएको बिल्किस बानो सामूहिक बलात्कार काण्डमा आजीवन कारावासको सजाय पाएका एघार पुरुषहरूलाई गुजरात सरकारले गोधरा जेलबाट रिहा गरेको थियो। रिहा भएपछि बलात्कारीहरूलाई बजरङ्ग दल र विश्व हिन्दु परिषद््का सदस्यहरूले माला लगाएर स्वागत गरेका थिए। रिहाई र अभिनन्दनको धेरै कार्यकर्ता र प्रतिपक्षी सदस्यहरूले आलोचना गरेका थिए, र रिहाई आफैँमा विवादास्पद छ, किनभने दोषीहरूलाई आक्रामक २०१४ नीतिको सट्टा १९९२ को पुरानो माफी नीति अनुसार रिहा गरिएको थियो। बलात्कारीहरूलाई रिहा गर्ने चुनौती, जुन समीक्षा याचिका दायर गरेपछि सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन थियो, महिला सुरक्षा कार्यकर्ताहरूको आलोचना कमाउँदै, डिसेम्बर २०२२ मा खारेज गरियो। तर सर्वोच्च अदालतले मुम्बई उच्च अदालतलाई मुद्दा हेर्न पुन: निर्देशन दियो।
१४ फेब्रुअरी २०२३ मा, बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताहरूलाई भ्यालेन्टाइन डे मनाउन विरुद्ध राष्ट्रभरका जोडीहरूलाई धम्की दिएको, उनीहरूलाई शारीरिक रुपमा आक्रमण गरेको आरोप र आलोचना गरिएको थियो। फरीदाबादका केही स्थानीय नागरिकहरूले कथित रुपमा केही बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताहरूलाई पार्कमा बसिरहेका एक जोडीलाई आक्रमण गरेको आरोपमा कुटपिट गरेका छन्, पुलिस अनुसन्धानलाई प्रेरित गरेको छ।
सरकारी संस्थान
सरकारी संस्थान (State-owned Corporation) सार्वजनिक संस्था वा कानूनद्वारा सिर्जना गरिएका संस्थाहरू हुन् जसले राज्यको तर्फबाट वा सामाजिक, व्यावसायिक, आर्थिक वा विकासात्मक व्यावसाय/ गतिविधिहरू सञ्चालन गर्छन्। यसको आफ्नै कोष हुन्छ र आन्तरिक मामिलामा आंशिक रूपमा स्वायत्त हुन्छ।
बजरङ्ग दल
विवाद र आलोचना
१६ फेब्रुअरी २०२३ मा राजस्थानको भरतपुर जिल्लाको घाटमीका गाउँका २ मुस्लिम पुरुषहरूलाई छिमेकी राज्य हरियाणाका बजरङ्ग दलका सदस्यहरूले गाई तस्करीको आशंकामा अपहरण गरी जलाइदिए। बजरङ्ग दलका नेताहरूले हत्याको खण्डन गरे पनि २ जना अभियुक्त भने सङ्गठनसँग आबद्ध रहेको पाइएको छ। गौ संरक्षणको आरोप लागेका मुख्य आरोपी मोनु मानेसरलाई हरियाणाका केही प्रहरी अधिकारीहरूले आश्रय दिएका छन्। अपराधीहरूलाई सहयोग गरेकोमा हरियाणा सरकार र राज्य प्रहरीको आलोचना भएको छ, बजरङ्ग दलका कार्यकर्ताहरूले राजस्थान पुलिसलाई अनुसन्धान र अभियुक्तहरूको गिरफ्तार गर्नबाट रोक्न खोजेका छन्।
सरकारी संस्थान
यस प्रकारको संस्थानका लागि विभिन्न नामहरू प्रयोग गरिएको छ, जस्तै सरकारी संस्थान, सार्वजनिक संस्थान, वैधानिक संस्थान, अर्ध-सरकारी संस्था आदि। तर सार्वजनिक संगठन आउँछ र धेरै प्रयोग हुन्छ।
परिचय
बेलायतमा राज्यले टक्सार र हुलाक प्रणालीलाई नियन्त्रणमा लिएपछि पनि लामो समयसम्म सार्वजनिक संस्थाको विचार फस्टाउन सकेन । पछि, सिमित अधिकार र शक्ति सहित स्थापित राज्यको स्वायत्त शासन विभाग द्वारा प्रहरी, शिक्षा, बत्ती आदिका कार्यहरू ले सरकारी संस्थानको अवधारणाको बिकास भयो । गरिब मानिसहरूलाई मद्दत गर्न "Poor Laws" पास भयो। यसका लागि नियुक्त आयुक्तहरूलाई स्थानीय प्रशासनमा राज्यको नियन्त्रणबाट स्वतन्त्र भएर काम गर्ने अधिकार दिइएको थियो। तर राष्ट्रियकरण गरिएको उद्योग र उपयोगिता सेवाको सार्वजनिक नियन्त्रण सन् १९४५ देखि मात्र सम्भव भयो।
बजरङ्ग दल
रिसेप्शन
अमेरिकी विदेश विभागको अन्तर्राष्ट्रिय धार्मिक स्वतन्त्रता सम्बन्धी २००० प्रतिवेदन र ह्युमन राइट्स वाचद्वारा सन् २००० वर्ल्ड रिपोर्टले यस संस्थालाई हिन्दु चरमपन्थी समूहको रुपमा लेबल गरेको छ। अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर निकायले ४ जुन २०१८ मा द वर्ल्ड फ्याक्टबुकको "भारत" प्रविष्टिमा बजरङ्ग दल र वीएचपीलाई धार्मिक आतंकवादी सङ्गठनको रुपमा वर्गीकृत गर्‍यो,  तर बजरङ्ग दल र वीएचपीको उल्लेख हटाइयो। २५ जुन २०१८ सम्म प्रवेश
टोर्केल ब्रेककेले यसलाई "आरएसएस द्वारा नियन्त्रित आतंककारी समूहहरू मध्ये सबैभन्दा प्रसिद्ध" भनेर उल्लेख गर्दै समूहलाई "आतंकवादी" पनि भनिन्छ। पल ब्रासले बजरङ्ग दललाई नाजी जर्मनीको स्टुर्मबतेलुङको भारतीय बराबरको रुपमा वर्णन गरे।
भारतीय पूर्वप्रधानमन्त्री अटल बिहारी वाजपेयीले बजरङ्ग दललाई भाजपाका लागि अप्ठ्यारो भएको भन्दै राष्ट्रिय स्वयम् सेवक सङ्घ (आरएसएस)लाई उनीहरूलाई लगाम लगाउन आग्रह गरेका छन्। ओडिशामा धार्मिक हिंसा पछि, भारतीय जनता पार्टीका प्रधानमन्त्री पदका उम्मेद्वार लालकृष्ण आडवाणीले दिल्लीको यूपीए सरकारलाई दबाब दिएको तथ्यसँग चिन्तित बजरङ्ग दललाई हिंसासँगको सम्बन्ध बन्द गर्न सल्लाह दिए।
प्रतिबन्धको माग
अगस्त २००८ मा नागरिक अधिकार कार्यकर्ता टिस्ता सेटलवाड र जावेद आनन्द द्वारा शुरु गरिएको मासिक पत्रिका कम्युनलिज्म कम्ब्याट बजरङ्ग दल ले बजरङ्ग दल माथि तत्काल प्रतिबन्ध लगाउन माग गर्‍यो।
लोक जनशक्ति पार्टी (लोजपा) का नेता रामचन्द्र पासवानले बजरङ्ग दललाई साम्प्रदायिक सङ्गठन भन्दै बजरङ्ग दल र विहिपलाई तत्काल प्रतिबन्ध लगाउनु पर्ने बताए।
भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस, केन्द्रीय मन्त्री रामविलास पासवान, पूर्व प्रधानमन्त्री एचडी देवेगौडा र उत्तर प्रदेशकी मुख्यमन्त्री मायावतीले बजरङ्ग दल र श्रीराम सेनामाथि प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेका छन्। यस सम्बन्धमा, देवेगौडाले प्रधानमन्त्रीलाई पत्र पठाए र बजरङ्ग दललाई कर्नाटक र ओडिशामा अल्पसङ्ख्यकहरू विरुद्ध "मूर्खताहीन हिंसा" गरेको आरोप लगाए।
५ अक्टोबर २००८ मा, NCM ले बजरङ्ग दल र भीएचपी लाई कर्नाटकमा ईसाई संस्थाहरूमा आक्रमणमा कथित भूमिकाको लागि प्रतिबन्ध लगाउन सिफारिस गर्यो। यद्यपि, सत्तारुढ राज्य सरकारले अल्पसङ्ख्यक आयोगको सिफारिसहरू राखेको छ र यो सुझावलाई समर्थन गर्दैन।
५ अक्टोबर २००८ मा, भारतीय प्रधानमन्त्रीले ओडिशा र कर्नाटकमा क्रिश्चियन र ईसाई संस्थाहरूमा निरन्तर हमलाहरूका लागि बजरङ्ग दल र भीएचपी माथि सम्भावित प्रतिबन्धबारे छलफल गर्न विशेष मन्त्रिपरिषद्् बैठक बोलाए।
बजरङ्ग दल र ओडिशाका अध्यक्ष प्रतापचन्द्र सारंगीमाथि ग्राहम स्टेन्स हत्या प्रकरणमा संलग्नता रहेको आरोप लागेको छ। यद्यपि, आरोपहरूको लागि कुनै प्रमाण स्थापित भएको छैन।
हुम्ला कर्णाली
हुम्ला कर्णाली नेपालको एक नदी हो ।
फरदीन खान
फरदीन खान  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता हुन्।
नरबहादुर भण्डारी
नरबहादुर भण्डारी ( जन्म ५  अक्टूबर १९४० - मृत्यु १६ जुलाई २०१७  ) पश्चिम सिक्किमको सोरेङ भन्ने ठाउँको  मालबासे गाउमा भएको हो। उनी एक लोकप्रिय भारतीय राजनीतिज्ञ हुन, जो  १९७९ देखि १९९४ सम्म  सिक्किमको मुख्यमन्त्री थिए र सिक्किम संग्राम परिषद लाई  नेतृत्व प्रदान गरे। राज्यमा अस्थिरताको अवधि पछि, उनी १९७९मा नियुक्त गरिएको थियो। उनले १९८४ र १९८९को चुनावमा  १९८९ सम्म शक्ति कायम गरे।।
१४ अक्तूबर १९७९ मा आयोजित राज्य विधानसभाको चुनावमा, सिक्किम संग्राम परिषदले बहुमत स्थान प्राप्त गर्‍यो र नर बहादुर भण्डारीले १८ अक्टूबरमा मुख्यमन्त्री के रूपमा शपथ ग्रहण गरे।
सेवा
वर्तमानमा उनी सिक्किम प्रदेश काङ्ग्रेस समिति (SPCC) का एक सदस्य हुन। उनले भारतीय राष्ट्रीय काङ्ग्रेस (आई)मा उनको पार्टीलाई  विलय गरे र त्यसको अध्यक्ष छन। उनको पार्टीले २००९ को विधानसभा चुनावमा वर्तमान मुख्यमन्त्री पवन कुमार चाम्लिङ्लाई गद्दीबाट हटाउने आशा लिएको थियो तर उनिहरूको पक्षमा परिणाम आएन। त्यहाँ चाम्लिङ सरकारद्वारा निर्वाचनको बेला खराब आचारण गरेको आरोप छ। तर उनिसँग अहिले पनि ग्रामीण जनता बीच एउटा धेरै राम्रो जनादेश छ, उनी सिक्किमका आदिवासी जनता बीच पनि प्रसिद्ध छन। उनी  चामलिंग सरकारको बिरुद्द सदैब एउटा शक्तिशाली विपक्ष खडा गर्न सक्षम छन। उनी अहिले पनि सिक्किम प्रदेश काङ्ग्रेस समिति के अध्यक्ष का पद बहन गरी रहेका छन।
आजसम्म यो देखिएको छ कि नरबहादुर भण्डारी सिक्किमको सबैभन्दा प्रिय र लोकप्रिय मुख्यमन्त्री हुन। उनको वक्तृत्वकलाले जनतालाई घण्टौ सम्म मंत्रमुग्ध राख्दछ। भण्डारी आफ्नो रणनीतिबाट प्रसिद्ध छन, उनी अहिले पनि केंद्रीय नेता लगायत बिच सुपरिचित छन। एउटा सच्चा सिक्किमे भएकोमा उनी गर्व गर्दछन।
चिनियाँ घाँसेचरी
चिनियाँ घाँसेचरी (वैज्ञानिक नाम: Graminicola striatus) घाँसेचरीको एक प्रजाति हो । यो चराहरू चीन तथा नेपालको भूभागमा पाइने गर्दछन ।
नरबहादुर भण्डारी
सेवा
सिक्किमले, उनको कार्यकालको अबधिमा सम्पूर्ण विकास देख्यो। ग्रामीण विद्युतीकरण पुरा गरिएको, ग्रामीण सडक, धेरै पुल, सिक्किम मणिपाल विश्वविद्यालय, लोयोला कॉलेज( सिक्किममा एकमात्र शिक्षा कॉलेज) उनको कार्यकालमा बनाईएको थियो। उनी अपने कार्यकालको अबधिमा सांप्रदायिक सद्भावको कुरा गर्दथे, जो अहिले सिक्किममा मौजूद छैन।
सम्मान
नेपालबाहिर नेपाली भाषा र साहित्यको समुन्नतिमा व्यक्तिगत तथा संस्थागत स्तरमा असाधारण योगदान गरिरहेबापत वि.सं. २०४७ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार प्रदान गरियो ।
दन्तोला
दन्तोला नेपालको सेती अञ्चलको बझाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४५० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दन्तोलाको जनसङ्ख्या २३८५ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
महाकाली नदी
महाकाली नदी नेपालको पश्चिमी भागबाट उत्पन्न भई नेपाल र भारतको सिमानाबाट बग्ने एउटा नदी हो । यस नदीको उद्गम स्थान बृहत्तर हिमालयमा ३,६०० मिटरको उचाइमा स्थित लिम्पियाधुरा नामक स्थानमा छ, जो नेपालको दार्चुला जिल्लाको एक भाग हो । यस नदीको नाम काली माताको नामबाट भएको हो । लिम्पियाधुरा लिपुलेक दराका निकट भारत, नेपाल र तिब्बतको सीमामा स्थित छ। यस नदीको उपल्लो क्षेत्रमा नेपाल र भारतको सीमा बनाउँछ । भारतमा उत्तराखण्ड र उत्तर प्रदेशका मैदानी क्षेत्रहरूमा पुग्दा शारदा नदीका नामले चिनिन्छ ।
महाकाली नदीमा जौल्जिबी नामक स्थानमा गोरी नदी पनि मिल्दछ । यो स्थान एक वार्षिक उत्सवका लागि प्रख्यात छ । पछि गएर यो नदी, कर्नाली नदीसित मिल्दछ । बहराइच जिल्लाहरूमा पुगेपछि सरयु र त्यसपछि गंगा नदीमा मिल्न जान्छ। पञ्चेश्वर आसपासको भारतीय क्षेत्रलाई 'काली कुमाँऊ' भनिन्छ ।
पञ्चेश्वरमा सिंचाइ र जलविद्युत ऊर्जाका लागि नेपाल र भारतको संयुक्त परियोजनाका रूपमा बाँध बनाउन महाकाली सन्धि गरिएको छ । टनकपुरमा भने भारतले एकलौटी टनकपुर जलविद्युत परियोजना (१२० मेगावाट) अप्रिल १९९३ मा उत्तराखण्ड सिंचाइ विभागद्वारा सञ्चालन गरेको छ । यस अन्तर्गत टनकपुरमा ब्यारेज बनाइएको छ ।
महाकाली नदी गंगा नदी प्रणालीको एक भाग हो ।
सिक्किम संग्राम परिषद
सिक्किम संग्राम परिषद भारतीय राज्य सिक्किम भएको एउटा राजनीतिक दल हो। १९७९  मा, अस्थिरताको  अवधि पछि, एक लोकप्रिय नेतानरबहादुर भण्डारीको नेत्रीत्वमा  सत्ता प्राप्त गरे र उनकै अध्यक्षतामा मन्त्री परिषद् गठन गरे। भण्डारी १९८४  र १९८९ को निर्वाचनमा सत्तामा कायम रहे, तर त्यसपछि सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रन्टलाई पराजय भए पछि , यो  १९९९ निर्वाचन देखि बडारिएको छ । सिक्किम संग्राम परिषदले २००४को निर्वाचनमा राज्य विधानसभामा कुनै पानी स्थान  जित्न सकेंन।
सुन्दर बस्ती
सुन्दर बस्ती नेपाल स्थित स्याङ्जा जिल्लामा पर्ने चापाकोट नगरपालिकाको वडा नं. ६ स्थित साँखरमा पर्ने एक अति रमणीय बस्ती हो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामा साँखर, पकवादीको वडा नं. ८, मल्याङकोटको वडा नं. (१-३,५-९) र सेखाम गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर चापाकोट नगरपालिका घोषणा गर्यो । साँखरलाई चापाकोटमा समायोजन गरिएसंगै ९ वडामा विभाजित साँखर अहिले चापाकोटको २ वडामा समेटिएको छ । साबिक साँखरका (१ देखि ६) वडाहरूलाई चापाकोटको वडा नं. ६ र (७ देखि ९) वडाहरूलाई नगरपालिकाको वडा नं. ७ मा गाभिएको छ ।
नन्दाकिनी नदी
नन्दाकिनी नदी गंगा नदीको पाँच प्रमुख सहायक नदीहरूमध्ये एक हो । यो नदी तथा अलकनन्दा नदिहरूको संगममा नन्द प्रयाग स्थित छ । यो नदी सागर सतहबाट २८०५ फिटको उचाईमा स्थित छ । यहाँ अवस्थित गोपाल जीको मन्दिर दर्शनीय छ । नन्दप्रयागको मूल नाम कन्दासु थियो जुन वास्तवमा अहिले पनि राजस्व तथ्याङ्कमा यहि नाम लेखिएको छ । यस्तो भनिने गरिन्छ है कि स्कन्द पुराणमा नन्दप्रयागलाई कण्व आश्रम भनिएको थियो जहाँ दुष्यन्त र शकुन्तलाको कथा रचिएको थियो । स्पष्ट रूपले यसको नाम यसकारण परिवर्तन गरियो किनभने यहाँ नन्द बाबाले वर्षौसम्म तपस्या गरेका थिए ।
फिरोज खान
फिरोज खान  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता, निर्देशक, निर्माता तथा सम्पादक हुन्।
ठूलो खैरो चमेरा
ठूलो खैरो चमेरा चमेरा प्रजातिमा पर्ने एक ठूलो प्रजातिको चमेरा हो। यस प्रजातिको चमेराको एक पखेटा देखि अर्के पखेटाको लम्बाइ ३७ सेमी (१५ इञ्च) हुन्छ। यो चमेरा कहिलेकाँही भवनको माथिल्लो तल्लामा समूहमा वा एकलै उल्टो झुण्डिएर बसेको देखिन्छ। यस चमेराको वैज्ञानिक नाम ल्याटिन शब्दबाट उत्पत्ति भएको हो।
शारीरिक विवरण
ठूलो खैरो चमेराको शरीरको माथिल्लो भागमा लामो तथा बाक्लो भुत्लाहरू हुन्छन् जुन खैरो रङ्गको हुन्छन्। यस प्रजातिको चमेराको शरीरको तल्लो भाग हल्का पहेँलो तथा खैरो रङ्गको हुन्छ भने यसको नाकको आकार त्रिकोणात्मक हुन्छ जुन कालो रङ्गको हुन्छ। यस चमेराको पखेटामा रहेको पातलो झिल्लीको रङ्ग भने गाढा कालो तथा खैरो रङ्गको हुन्छ। युवा तथा साना चमेराहरूको वयस्कको भन्दा शरीरको रङ्ग कालो हुन्छ। ठूलो खैरो चमेरा उड्ने क्रममा ठूलो आकारको देखिने भएकाले यसलाई सहजै छुट्याउन सकिन्छ। यसले उड्ने क्रममा पखेटालाई छिटोछिटो चलाउने गर्दछ। यस प्रजातिले प्रायः उड्ने क्रममा वा बसिरहेका समयमा साना कीरा तथा फटयाङ्ग्राको सिकार गर्ने गरेको पाइएको छ। पोथी चमेराले सामान्यतया गर्मीको अन्तमा एक बच्चालाई मात्र जन्म दिन्छ भने पोथीले बच्चालाई केही हप्ता सम्म आफ्नो ढाडमा बोक्ने गर्दछ। युवा चमेराहरू प्रायः पहिलो उडानहरू लगभग तीन हप्ताको उमेरमा गर्दछन् र छ हप्तामा तिनीहरू सिकार गर्न सक्षम हुन्छन्।
वितरण
ठूलो खैरो चमेरा युरेसियाका भूभागमा ५८ देखि ३० डिग्रीमा भेटिन्छन्। यी प्रजातिहरू ग्रेट ब्रिटेनको दक्षिण देखि पश्चिम, पूर्वमा ताइवान र दक्षिण देखि उत्तरमा अफ्रिका सम्म भेटिन्छन् भने यी प्रजातिहरू मध्य पूर्वी, दक्षिणी र दक्षिण पूर्वी एसियामा पनि पाइन्छन्। यी प्रजातिहरू स्पेनको क्यानरी टापूमा पनि बसोबास गर्छन्। ठूलो खैरो चमेरा समशीतोष्ण र उपोष्णकटिबन्धीय सुख्खा जङ्गल, माकुइस, खेती गरेको जग्गा, अर्ध मरुभूमि तथा उपनगरीय क्षेत्रहरू सहित बस्तीहरूको विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्।
संरक्षण
ठूलो खैरो चमेराको युरोपेली बासस्थान दायरामा मानव बस्तीको विकासका कारण यसको बासस्थान दायरा सिमित बन्न पुगेको छ आहार तथा सिकार क्षेत्रको गिरावट भएका कारण यसको सिकार क्षेत्रमा पनि गिरावट आएको छ। थप रूपमा यस प्रजातिको चमेरा प्रायः भवनहरूमा भुमिगत रूपमा तथा झिण्डिएर बस्ने गर्दछ। संयुक्त अधिराज्यमा ठूलो खैरो चमेरालाई कानूनी सुरक्षाको एकदम व्यापक रूपमा दिइएको छ भने युरोपको अन्य राज्यहरूमा पनि यसलाई सुरक्षा दिइएको छ।
धो
धो नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, डोल्पा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १८२ वटा घर छन।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धोको जनसङ्ख्या ७८२ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
दाप्चा चत्रैभंझ
दाप्चा चत्रैभंझ नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रे जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६३६ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दाप्चा चत्रैभंझको जनसङ्ख्या ३४५४ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
ठूली भेरी
ठूली भेरी नदी नेपालको मध्यपश्चिममा बहने एक नदी हो। डोल्पा जिल्लाको छार्का गाविस आसपासका क्षेत्रबाट सुरू हुने यो नदी कर्णाली नदीको सहायक नदी हो।
नेपाली घाँसेचरी
नेपाली घाँसेचरी नेपाल लगायत उत्तरी भारत, भुटान तथा बङ्गलादेशक केही भूभागमा पाइने घाँसेचरीको प्रजाती हो । यो नेपालमा मुख्यतया चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्षमा पाइने गर्छ । वासस्थानको अभावमा यो चरा खतराको सूचीमा परेको छ ।
मगर जाति
मगर जाति मुख्यतया नेपालको मध्य पहाडी भेगमा बसोबास गर्ने भोट बर्मेली मूलको प्रकृति पुजक जाति हो। यिनीहरू खासगरी नेपालको मध्यपश्चिमान्चल तथा पश्चिमाञ्चलका पहाडस्थित रुकुम, प्युठान, रोल्पा, पाल्पा, नवलपरासीको उत्तरी क्षेत्रहरू, स्याङ्जा, तनहुँमा आदिमकाल देखि बस्दै आएका छन्। मगर जातिको मुख्य थरहरू थापा, राना, आले, पुन, रोका, घर्ती, बुढा भएपनि १६५० भन्दा धेरै उपथरहरू मगर जातिमा पाइन्छ। खस र मगर समुदायमा पहिले पहिले बिहेवारिको चलन थियो पछि पछि खसहरू बाहुन सङ सम्पर्क बढ्दै गयो र मगरहरू गुरुङहरू सङ सम्पर्क बढ्दै गयो र अलग अलग जातिको रूपमा चिनियो यद्यपि देशको सबैजसो भागमा खसहरू सगँ  मगर जातिको उपस्थिति रहेको पाइन्छ। जनसङ्ख्याको हिसाबले नेपालको तेस्रो ठूलो जाति र जनजातिहरूको हकमा  प्रथम श्रेणीमा पर्ने मगर समुदाय हो। नेपालको एकिकरणमा मगरहरू को धेरै ठूलो हात छ। सहयोगी मिलनसार, सोझो, इमानदार, साहसी मगरहरू सम्बन्धि रजौटाको काल देखि प्रचलित एउटा उखानै छ "दुःख परे मगर गाँऊ तिर पस्नु"
बसोबास
सिन्धुली, स्याङ्जा, तनहुँ, गुल्मी, प्युठान, रोल्पा, सल्यान लगायतका ठाउँहरूमा प्रमुख बसोबास रहेका मगरहरू अर्घाखाँची, रूपन्देही, काठमाडौँ, रामेछाप, महोत्तरी, स्याङ्जा,  पाल्पा, नवलपरासी, म्याग्दी, बाग्लुङ, पर्वत, डोल्पा, हुम्ला, सुर्खेत, धनकुटा, सिन्धुली, उदयपुर  संखुवासभा, गोर्खा, धादिङ लगायतका क्षेत्रहरूमा पनि बसोबास गर्दछन्। मगरहरूको बसोबास स्थितिलाई नियाल्दा नेपालको साविकको (१४ अञ्चल, ७५ जिल्ला) हाल ७ प्रदेश ७७ वटै जिल्लामा बाहुल्यता रहेको सबभन्दा ठूलो संख्या भएको जनजाती हो।
जनसङ्ख्या
वि. सं. २०४८ सालको जनगणनाअनुसार १३ लाख ३९ हजार ३ सय ८ र वि.सं. २०५८ सालको जनगणनाअनुसार १६ लाख २२ हजार ४ सय २१ कूल जनसङ्ख्या भएका मगरहरू पूरै नेपालको जनसङ्ख्याको ७.१४% छन्। वि.सं. २०५८ को जनगणना अनुसार मगरको कुल जनसङ्ख्याको ७४.६०% हिन्दु धर्म मान्दछन् र २४.४७% मगरहरू बौद्ध धर्मावलम्वी छन् यो जातिको नेपाल एकिकरण अभियानमा अत्यन्त ठूलो भूमिका निभाएका थिए। लिम्बुवान युद्व हुदा लिम्बू सेनालाई पराजय पार्नेमा मगर सेनाको साहसलाई ठूलो भूमिका मानिन्छ। ठूला ठूला लडाईंका मोर्चाहरूमा गोर्खाली सेनाका रूपमा बहादुरी देखाउँदै यो जातिका युवाहरूले अन्य जातिसँग काँधमा काँध मिलाएर बहादुरी पूर्वक लडेर मातृभूमि नेपाललाई विदेशी शक्तिहरूबाट बचाएको इतिहास पाइन्छ।
प्रकार
= =इतिहास= =
बाह्र मगरात राज्य र अठार मगरात राज्यमा दुई राजाहरू सबै राजाको राजा थिए र उनीहरूको राजवंशको नाम सेन/सेङ र खान/खाङ राजवंश थियो। समय बित्दै जाँदा, सेङ/सेन राजाहरू आफ्नो राज्य पाल्पाको पूर्व र दक्षिण दिशामा विस्तार गरे र खान राजाहरू भिरकोटको उत्तर र पूर्व तिर आफ्नो राज्य विस्तार गरे। पाल्पाका राजा हिन्दु धर्ममा परिवर्तन भएका पहिलो थिए र हिन्दु राजपूत राजा बने र भारतको सेन परिवारबाट उनको वंशको दाबी गरे। त्यसै गरी, भिरकोटका प्रमुख जो खान परिवारका थिए, धर्म परिवर्तन अस्वीकार गरे र एक शुद्ध मगर राजा बने। उनको नाम खान्चा खान थियो। दोस्रो राजकुमार जसको नाम मिन्चा खान थियो वा मगर भाषामा कान्छो राजा थियो, हिन्दु धर्ममा परिवर्तित भए। यस प्रकार, भिरकोटको दोस्रो राजकुमार एक हिन्दु राजपूत बने र उनको धार्मिक पुरोहितहरू उनलाई बाह्र मगरातको नुवाकोटको राजा बनाइयो। उनका जया खान, मिका खान, बिचित्रा खान, जगदेव खान र कुलमण्डन खान सन्तान थिए। यी राजाको समयदेखि, उनले खान आफ्नो परिवारको नाम जसले राजाको पद र अर्थ बोक्छ बदल्यो। भिरकोटका राजा खान्छा खानका सन्तानले हिन्दु धर्म स्वीकार गर्न अस्वीकार गरे र उनीहरूको आफ्नै जनजाति संस्कृति पालन गर्न सहमत भए, तर उनी आफ्ना सबै विषयहरू संग हिन्दु धर्म बाट यति प्रभावित भए कि सबै मगर जनजातिहरू आफ्नै जनजातिको शिक्षा लाई पछ्याउन छोडे। पुजारी र जन्म, विवाह र मृत्यु समारोह र हिन्दु धर्म मा रूपान्तरण को लागी बर्दाश्त गर्न सक्ने पाल्पा र भिरकोट को शान राजाहरू र खान राजाहरू को अदालत का अधिकारीहरू जो हिन्दु राजपूत बन्नुभयो र आफूलाई ठकुरीहरू लाई सम्मान गर्न को लागी हिन्दु पुजारीहरू को सिद्धान्त को पालन गरे। यस प्रकार, मगर राजाहरू र उनीहरूका अधिकारीहरू हिन्दु सभ्यता मा परिवर्तित भए।मगर गोरखा जिल्लाको प्रसिद्ध मनकामना मन्दिर, धरानको बुढा सुब्बा मन्दिर र स्याang्जा जिल्लाको आलमदेवी मन्दिर (नेपालका पूर्व शाह राजाहरूकी आमा देवी वा पारिवारिक देवता) का मुख्य पुजारी हुन्। मनकामना मन्दिरमा, विशेष गरी, पुजारी संत लखन थापा मगर को वंशज हुनु पर्छ, जो राम शाह को एक आध्यात्मिक मार्गदर्शक को रूप मा वर्णित छ, र उनी रानी संग एक धेरै घनिष्ठ सम्बन्ध थियो, जो देवी दुर्गा भवानी को एक अवतार मानीयो।, पार्वती का एक अवतार। [13] त्यसै गरी, भीरकोट, गहराउकोट, खिलु ,्ग, नुवाकोट, सातहुकोट, सारणकोट, ढोर, लमजुung, गोरखा कालिका, सल्यानकोट धादि alsoमा सरु, बराल, सारु, सारु, पुलामी, चुमी, दारलामी, दूधराना, भुसाल/मस्की, सरु/मगर पुजारीहरू छन्। क्रमशः राणा मगर वंश [33]
भेष-भुषा‍‍
भुमिपुत्र, प्रकृति पुजक मगरहरू पुरुषहरूले पहिरन भोटो–कछाडसँगै निलो पटुकी र भाङ्ग्रा, शीरमा टोपी वा फेटा र महिलाहरूले मखमली चोली, छिट्को गुन्यु, टिकिस, पहेँलो/निलो पटुकी, गलामा पहेँलो/हरियो पोते साथैमा कण्ठमाला/मुगामाला, शिरमा शिरफूल, कानमा माडवारी/ढुंग्री, नाकमा बुलाकी आदि लगाउने गर्छन्।
भाषा
आकर्षक विशेषता भएका मगरहरू आफ्नै भाषा बोल्दछन्। भोट–बर्मेली भाषा अन्ततर्गत पर्ने मगरहरूको भाषालाई ढुट, खाम/पाङ र काईके गरी ३ भागमा वर्गिकरण गरिएको छ। तिनै थरिका भाषालाई मगर भाषा भनिन्छ। आफ्नै मगर भाषा का अलावा नेपाली भाषा पनि बोल्दछन्।
लिपि
मगर जातिको आफ्नै लिपि रहेको छ जसलाई "अक्खारिक" लिपि भनिन्छ ।
चाड पर्व
मगरहरू आफ्नै मौलिक संस्कृतिमा रमाउने गर्दछन मुख्य चाडहरु मिनाम ल्हेस माघे सङ्क्रान्ति(चेली पुज्ने), चन्डी पूर्णिमा, भुमे/भुम्या/भूँयार, राके तिवार, चैते दशै हो साथै दशै, तिहार जस्ता पर्वहरू पनि धुमधामले मनाउने गर्दछन्।
प्रमुख नाच
१. हुर्रा
हुल भनेको समुह हो । राहा भनेको आयो हो ।
पूर्व, धनकुटा, सुनसरी, मोरङ, झापा, उदयपुर
२. कानराहा-कौराह-कौरा
३.जिवै मामा/ज्यो मारे
(रुकुम, रोल्पा, गुल्मी, स्याङ्जा, पाल्पा)
४. नचरा,
६..पैस्यारु, ५.टप्पा,६.मारुनी, ७.मयुर, ८.सारङ्ग्या, ९.हुर्रा,१०.पाङ्दुरे, ११.झाम्रे, १२.झपा,
७. रोदि, १४.जुयी, १५.वजाँरे ,
८ .डिग्रे, थकाने, फाक, झोल्यानि, नानिला, झाक्रि, (पुर्वी रुकुम)
दिवस तथा उत्सव
मगर समुदायले फागुन २ गते नेपालको प्रथम शहिद लखन थापा मगर स्मृति दिवस, साउन ५ गते स्वर्गीय गायक अरुण थापा स्मृति दिवस साथै फागुन १५ गते मगर दिवस भव्यताको साथमा मनाउदै आइरहेको छ।
पेशा
मगर समुदायमा पनि अन्य जनजातिहरू जस्तै कृषि पेशामा आश्रित रहेको छ। अधिकांश मगर समुदायहरू खेती–किसानी गर्दछन्। घरमा गाई, भैंसी, भेडा, बाख्रा, सुँगुर र कुखुरा पनि पाल्ने गर्दछन्। विकट भेकका मगरहरू डोको, मान्द्रो, गुन्द्री, नाम्लो, चकटी, घामपानीबाट ओत लाग्न बाँसको चोया र ठूलो पातले बुनेर बनाएर ओढ्ने स्यागु (घुम) बुन्ने गर्दछन्। यसका साथै मगरहरू घर निर्माण कला, खानीको काम, ढुङ्गा काट्ने काम आदिमा पनि सिपालु रहेका हुन्छन्। घर निर्माण र खेती किसानीका अतिरिक्त सेना(लाहुरे) समेतमा मगरहरूको विशेष बाहुल्यता रहेको पाइन्छ। हालका दिनहरूमा अस्पताल, इन्जिनियरिङ, शैक्षिक, सुरक्षा, पत्रकारिता, कानुनी, विकास निर्माण, राजनीतिक क्षेत्रहरूमा पनि संलग्न रहेको पाइन्छ।
कानराहा/कौरा
<section begin=चित्र /> <section end=चित्र /> कौह्रा नाच मगर समुदाय भित्र साँस्कृतिक विविधता पाइन्छ। यिनिहरू साँस्कृतिक रूपमा निकै सम्पन्न छन् मगर जातीमा कौरा नाचको प्रचलन शताब्दिऔ पुरानो भएको कुरा इतिहास ले भन्दछ १९८० साल तिर मगरात राज्य(हाल गण्डकी प्रदेश) तनहुँ को रिसिङ् मगर गाउबाट सुरु भएको पाइन्छ यो नाच  र गीतको  नाम मगर  ढुट भाषा बाट नामाकरण भएको  प्रमाणहरु छन । गाउघरको दैनिकी बातावरण  अनुसार युवा युवती तन्नेरी, तरुनीहरु  दिनभरी घास दाउरा,  मेलापात  गरि थकित भइ  बेलुका  पख  दिनभरि को थकाइ बिर्साउन मनोरंजन गर्ने प्रचलन अनुसार  युवा हरुको समुह आपसमा सर सल्लाह गरि    आज कसको घरमा नाचगान गर्नजाने हो ? भन्ने सल्लाह बमोजिम आफ्ना दमाली केटिहरुको घरमा केटाहरु    खैजडी, डम्फु, मादल , मुरली, मजुरा, आदि वाद्यवादन सामाग्रीहरु लिएर  लिएर नाच गानकोलागि  केटीको घर आगनमा पुगी सकेपछी  हामि आयौ  है  भनेर  कानराहा  है कानराहा भन्ने चलन थियो । मगर भाषामा   कानराहा  अर्थात्  हामी आयौ है नाचगानको लागि भनेर जानकारी दिने चलन हो । कान राहा कान राहा (हामी आयौ,हामी आयौ) भन्दा भन्दै यो नाचको नामै कान राहा बन्न पुग्यो । पछी कान-राहा अपभ्रम्श भएर " कौराहा " शब्द बनेको हो र कौराहा बाट आजभोली " कौरा "  कौडा भएको हो । कौरामा पुरुषहरु गाउने र बजाउने गरिन्छ भने महिलाहरु नाच्ने गरिन्छ ।
हुर्रा नाच
हुर्रा नाच एकदमै लोकप्रिय रहेको छ। हुर्रा नाचलाई द्यौसी पनि भनिने गरिन्छ। हुर्रा नाचलाई ‘देउस्याहा’ अर्थात देवी नाच भनेर पनि भनिने गरिन्छ। मगर भाषामा ‘देउ’ भनेको देव र ‘स्याहा’ भनेको नाच हुन्छ। देउस्याहा नै अपभ्रंस भई देउसी(द्यौसी) रहन गएको विज्ञहरूको मत छ। ‘हुर्रा’ एक मगर प्रतिष्ठानले जन्माएको नाम भएको बताइन्छ। मगर भाषामा ‘हुर्र’ भनेको मज्जा र ‘राहा’ भनेको आयो हुन्छ। रोमाञ्च अथवा आनन्दको अत्ति शिखरमा पुग्ने बेलामा मच्चिदै ‘हुर्र हा....वा हूरर्रै’ भनिने गरेको बताइन्छ। यो नाचलाई देउसी र हुर्रा जे भनेर नामाकरण गरिए पनि यो एक पौराणिक नाच भएकोमा कसैको दुईमत छैन। पश्चिममा तत्कलीन शासकहरूबाट राज्य खोसिएपछि भाग्दै पूर्वतीर छिरेका मगरहरूले यो नाच आफैँले जन्माएको बताइएको छ।
हुर्रा नाचको उद्गम स्थल धनकुटा जिल्लाको मुढेबास रहेको बताइन्छ। हुर्रा नाच विशेषगरी तिहारको अवसर पारेर नाचिने गरिन्छ। धनकुटामा अन्नबाली पाक्न ढिलो भएको खण्डमा अन्नबाली पाके पश्चात सफल्तापूर्वक भित्र्याइएको खुसीयालीमा यो नाच नाचिने गरेको बताइन्छ। धनकुटामा विशेषतः भोटेहरूले मादल बनाएर मगरहरूलाई जिम्मा लगाउने गर्दछन्। मादल पाएपछि मगरहरू सौरे बजारको बीचमा रहेको बलिराज(कथित ठूलो ढुङ्गा)लाई झ्याली, मादल र मुरलीको गुञ्जायमानका साथ फेरो लगाएर गाउँ–गाउँ गएर नाच्ने गर्दछन्। गाउँ जाने बेलामा गीत गाउनेको स्वर नसुकोस् अनि मादलनको तानाबाना नचुँडियोस् भनेर सरस्वति देवीको लागि एउटा भाले चल्ला उठाउने गर्दछन् र पछि नाचगानको कार्यक्रम सकेर फर्केपछि पूजा गर्ने गर्दछन्। अर्को गाउँमा गएर नाचगान गरेर सकिएपछि बिदावारीको क्रममा त्यहाँको गाउँलेले नाँच्न–गाउन आउनेहरूको बाटो कुनै भूतप्रेत वा केहीले नछेकोस्, खोलानाला राम्ररी पार भएर जानु भनी जोडा बन्दुक पड्काएर बिदाई गर्ने गर्दछन्।
हुर्रा नाचको लागि ठूलो आँगनमात्र उपयुक्त हुने गर्दछ। किन भनें हुर्रा नाच्नका लागि ५० भन्दा बढी मान्छेहरू तम्तयार भएर बसेका हुन्छन्। नाचको बीचमा ४/५ वटा ठूलो मादल रन्काइने गरिन्छ। त्यहि मादलको तालमा ताल मिलाउँदै नाच्ने गर्दछन्। हुर्रा नाचमा छोटी कदमे, दुई कदमे र तीन कदमे गरी तीनवटा कदम नाच नचाइन्छ। मादलेहरू, भट्याउनेहरू दुई कदमे नाच्ने गर्दछन्, त्यहीँ तालमा बुढाबुढीको लस्कर तीन कदमे नाच्ने गर्दछन् त्यस्तै युवायुवति, बालबच्चाहरू हात समाएर गोलो बनाई छोटी कदमे नाच्ने गर्दछन्। यस नाचमा एकअर्काको हात समातेर मादलको एउटै तालमा खुट्टाको चलाई मिलाई नाच्नुपर्ने हुन्छ। यो नाच नाच्दा ‘देशै रमाइलो’ भनेर नाच्ने गरिन्छ। ‘देशै रमाइलो’ भनेको एउटा थोंगो हो। यो नाच नाच्दा ‘देशै रमाइलो’ भन्ने पंक्ति जोडेर गीत गाउनुपर्ने हुन्छ।
विवाह चलन
मगर समुदायको विवाह प्रसङ्ग एकदमै रोचक रहेको छ।मगरहरू विवाह गर्दा आफ्नो जात भित्रै गर्ने गर्दछन्। मगर जातिमा दुई प्रकारको विवाह संस्कार प्रचलनमा रहेको देखिन्छ। ति हुन : मागी विवाह र भागी विवाह।
क) मागी विवाह : मगर जातिमा मामाको छोरी र फुपुको छोरा बिच विवाह हुने प्रचलन रहेको छ। “गुन्द्रुकलाई पकाउनु पदैर्न, सालीलाई फकाउनु पर्दैन भनेझैं मामाको छोरीलाई फुपुको छोराले विवाह गर्न पाउने पहिलो हक लाग्दछ। मगर जातिमा मातृसत्तात्मक पारिवारिक व्यवस्था रहेकोले केटाले विवाह गर्नका लागी केटीको घरमा माग्न जानु पर्दछ।
ख) भागी विवाह : मगर जातिमा केटाले आफुलाई मन पर्ने केटीलाई घरमा माग्न नगई भगाएर लैजाने प्रचलन रहेकोछ। केटाले केटीलाई भगाएर घरमा लगेपछि दुलहीलाई घरभित्र भित्र्याउने गरिन्छ। यस क्रममा दुलाहाको घरमा कुटुम्बले घरको दैलो लिपपोत गरी कुखुराको भाले काटेर दुलही भित्र्याउने गरिन्छ। उक्त दिन ईष्टमित्र बोलाई दुलाहा दुलहीलाई टीका लगाई आशिर्वाद दिने र भोज खाने गरिन्छ। यसरी भगाएर लगेको ३ दिन भित्र केटाको घरबाट रोटी, रक्सी, भातीको जांड र दही सहितको सगुन लिएर केटीको घरमा सोधनी (गीनक्हे) जानु पर्ने हुन्छ।
ग) विवाहमा मातृसत्तात्मक प्रभाव : मगर जातिको पारिवारिक ब्यवस्थापनमा महिलाहरुको स्थान महत्वपूर्ण रहेको हुन्छ। घरायसी कार्य विभाजन तथा निर्णय प्रकृयामा महिलाहरुको भूमिका अपरिहार्य रहेको हुन्छ। त्यस्तै गरी विवाह संस्कारमा पनि महिलाहरुको स्थानलाई सवोर्परि रुपमा लिईएको हुन्छ। केटा पक्ष र केटी पक्ष बिच विवाह गर्ने दिन निश्चित भएपछि उक्त दिनमा जन्ती तथा निम्तालुहरुलाई भोज खुवाउनका लागी विवाहको अघिल्लो दिन केटी पक्षले मागे अनुसार चामल, मासु, रोटी, रक्सी तथा आवश्यक सरसामानहरु केटाको घरबाट पुर्याउनु पर्ने हुन्छ। विवाहको दिन केटीको घरमा संपूर्ण वैवाहिक कार्यक्रमहरु सम्पन्न गर्ने गरिन्छ। अरु जातिमा झैं मगर जातिमा केटीको घरबाट दाईजो दिनु पर्ने कुरा अनिवार्य रहंदैन।
घ) मावलीहरुको महत्वपर्ण स्थान : विवाहको दिन दुलहीको घरमा केटीको मामा मावलीहरुको स्थान अत्यन्त महत्वपुर्ण रहेको हुन्छ। दुलाहा सहितको जन्ती केटीको घरमा पुग्ने बेलामा स्वागत द्धारमा माईती पक्षले चिरागले स्वागत गरी सकेपछि मावली खलकले अक्षताले जन्ती पर्सिए पछि मात्र जन्तीहरुले विवाह घरमा प्रवेश पाउंदछन। उक्त दिन दुलहीको घरमा पाक्ने खानाका परिकारहरु मध्ये मावली खलकका लागी विशेष प्रकारले तयारी गरी खुवाउनु पर्ने हुन्छ, यसलाई मावली खुवाउने भनिन्छ। दुलाहाको घरबाट पनि मावलीहरुका लागी खशी, रोटी, रक्सी, भातीको जांड र दही आदि कोशेलीको रुपमा लैजानु पर्ने हुन्छ।
पेयपदार्थ
पेय पदार्थ विशेषत मानव उपभोगको लागि बनाइएको एक प्रकारको तरल पदार्थ हो । पेय पदार्थ धेरै प्रकारको हुन्छ । यसलाई सादा पानी, अल्कोहल, अल्कोहल रहित पेय पदार्थ, फलफूल वा सब्जीको रस, तातो पेय पदार्थ आदि जस्ता समूहमा विभाजन गर्न सकिन्छ ।
मगर जाति
विवाह चलन
ङ) वर्नौली दिने चलन : विवाहको दिन जन्तीहरुलाई खाना सत्कारका लागी व्यवस्थित ढंगले बस्ने व्यवस्था गरिन्छ। यस कक्रममा माईती पक्षका केटीहरुले जन्तीहरुलाई हात धुलाई दिने गर्दछन। त्यस पछि सगुनका रुपमा रोटी, मासु भातीको जांड र रक्सीले स्वागत गरि सकेपछि खाना खान दिईन्छ। खाना खाई सकेपछि माईती पक्षले सालको पातबाट तयार पारेको आकर्षक टपरी वर्नौली, नाच गान र हाउभाउ सहित जन्ती पक्षलाई हस्तान्तरण गरिन्छ। त्यस्तै गरी दुलाहाको बाबा, दुलाहा र लोकन्तेलाई मूल्य अंकित सालको पातको झोला हस्तान्तरण गरिन्छ। त्यस पछि उनीहरुले नाच गान र हाउ भाउ सहित उक्त झोलामा अंकित मूल्य सहितको पैसा सोही झोला राखेर माईती पक्षलाई फिर्ता गर्नु पर्ने हुन्छ।
पेयपदार्थ
अल्कोहल
सामन्यतया अल्कोहल भनेर चिनिने इथानोल भएको पेय पदार्थ अलकोहलयुक्त पेय पदार्थ हो ।यसै अन्तर्गत पर्ने बियर ८,००० वर्ष देखि मानव संकृतिको हिस्सा बन्दै आएकोछ । धेरै राष्ट्रहरूमा भट्टी वा स्थानिय बारमा बसेर अलकोहलयुक्त पेय पदार्थ पिउनु सास्कृतिक परम्परानै मानिन्छ । एसियाली राष्ट्रहरूमा धेरै प्रकारका अलकोहलयुक्त पेय पदार्थ बनाइने गरिन्छ ।
मगर जाति
विवाह चलन
त्यस पछी लोकन्ते वा जन्ती पक्षले तोकेको कुनै व्यक्तिले वर्नौलीमा राखिएको संगुरको दाह्रा मुखमा च्यापेर बाघको अभिनय गर्दै भान्सामा गई त्यहां यही प्रयोजनका लागी राखिएको विशेष प्रकारको खाना खोजेर खाने प्रयत्न गर्नु पर्दछ भने माईती पक्षबाट एक जनाले कुकुरको अभिनय गर्दै उक्त बाघलाई भान्सा भित्र छिर्न दिनु हुंदैन। यस प्रकारको अभिनय र नाच गान सहित वैवाहिक कार्यक्रम सकिए पछि माईती पक्षबाट बिदा पाए पछि दुलही लिएर जन्ती दुलाहाको घर फर्किने गरिन्छ।
पेयपदार्थ
अल्कोहल रहित पेय पदार्थ
अल्कोहल नभएको वा अल्कोहलको मात्र कम भएका पेय पदार्थहरूलाई अल्कोहल रहित पेय पदार्थ भनिन्छ । यस श्रेणी अन्तर्गत ०.५% सम्म अल्कोहल भएका पेय पदार्थहरू (जस्तै:अल्कोहल कम भएको बियर, वाइन आदि) पर्दछन ।
मगर जाति
जन्म संस्कार
मगर समुदायमा घरमा बच्चाहरु जन्मिदा हर्ष बढाई गर्ने गरिन्छ। बच्चा जन्मि सकेपछि कतै ७ दिन त कतै ११ दिन सुत्केरो बार्ने चलन रहेकोछ। न्वारनका दिन कोहीले बाहुन पण्डित त कोहीले वापा वा भूषाल मगर पण्डित राखेर चोखिने गरिन्छ। यस क्रममा जुन सुकै पण्डित राखेर चोखिने गरिए पनि कुटुम्बको महत्वपर्ण भूमिका रहेको हुन्छ।
पेयपदार्थ
फलफूलको रस
फलफूलको रस केही मात्रामा योजकहरू मिसाइएको वा नमिसाइएको प्राकृतिक उत्पादन हो । यस्ता उत्पादन विशेषत बिहान नास्तामा प्रयोग गरिने गरिन्छ । विभिन्न प्रकारका फलफूल (जस्तै : सुन्तला, स्याउ, मौसम, अङ्गुर, कागती, भुइँ कटहर आदि)को रस बिहान नास्तासँग पिउन प्रयोग गरिन्छ । नरिवलको पानी अत्यधिक पोषिलो तथा स्फुर्ति दायक रस हो । अंगुरको रस वाइन बनाउनको लागि पनि प्रयोग गरिने गरिन्छ । केही फलहरू अम्लिय हुने हुनाले तिनीहरूको रसलाई मिठो बनाउनको लागि त्यसमा पानी, चिनी वा मह मिसाउनु आवश्यक हुन्छ ।
मगर जाति
=
मगर समुदायमा कुनै व्यक्तिको मृत्यु भयो भने मृतकको दाह संस्कार गरिन्छ र ७ वा १३ दिन सम्म मृतकको छोरा, बुहारी र छोरीहरु किरिया बसी मृतकको आत्माको चिर शान्तिका लागी धुप, दियो बालेर दिनमा एक पटक मात्र अलिनो खाना खाएर बस्ने गर्दछन। १३औं दिनका दिन चोखिने क्रममा बाहुन पण्डित वा वापा वा भुषाल राखेर पुजा गरी चोखिने गरिन्छ। ======
पेयपदार्थ
सब्जीको रस
विभिन्न तरकारी जन्य पदार्थहरू (जस्तै: गाजर, गोलभेडा, काँक्रो, करेला आदि) पेय पदार्थ बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ । फलफूलको रसलाई स्वदिलो बनाउनको लागि सब्जीको रस मिसाउने गरिन्छ । तरकारीको रस मानिसलाई स्वस्थ्य रहनमा मद्दत गर्ने खालका वा प्राकृतिक औषधिको रूपमा काम गर्ने खालका पनि हुन्छन (जस्तै:करेलाको रस मधुमेयका रोगिहरूको लागि उपयुक्त हुन्छ ।) ।
तातो पेय पदार्थ
तातो बनाएर पिउने पेय पदार्थहरू तातो पेय पदार्थ अन्तर्गत पर्दछन ।
लघु महाचील
शारीरिक विबरण
लघु महाचील ६० सेन्टिमिटर लामो तथा पंखेटा फिजाउँदा १५ सेन्टिमिटर हुन्छ। यो चरा गठिलो मझौला नापको चील जसका छोटा र चौडा पखेटाहरू तथा श्येनबाजको जस्तो टाउको र सानो सानो ठोँड साथै छोटो पुच्छर हुन्छ। हावामा तैरिँदा र आकाशिँदा यसको पखेटाहरू कुइनादेखि तल कोण परेका हुन्छन्। यसको जीवहारा महाचीलको भन्दा हल्का साघुँरा पखेटा र लामो पुच्छर, फिक्का मैलोखैरो माथिल्लो पखेटा र तल्लो पङ्खढकनी गाढा, उडानपङ्खहरूसँग प्रष्ट फरक देखिने र पखेटाको तल्लो भागको कुईनामा दुईवटा सेतासेता खुर्पाकार चिन्हहरू हुन्छन्। केही प्वाँखावस्थाहरूमा गोमायु महाचील जस्तो देखिने तर कुइनामा प्रष्ट दुइवटा सेतासेता खुर्पाकार चिन्ह, मुख्य पखेटाको तल्लो भाउमा प्रष्ट तेर्सा धर्साहरू नभएको र च्यापु गाढा हुन्छ। यस बाहेक सानो नापको पनि साथै टाउको बाहिरपट्टि कम निस्किएको र सानमो ठोँड त्यस्तै कम गहिरा पङ्खपुप्पाहरू भएका छोटा पखेटाहरू र लामा देखिने सानो सुरुवाल तथा पातलो देखिने प्वाँखले ढाकिएको पिडौला हुन्छ।
खतरा तथा संरक्षण अवस्था
वासस्थानको विनासका कारण यो प्रजाति विश्वमा संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामा रहेको छ ।
ग्रेनाडा
ग्रिनाडा दक्षिणपूर्वी क्यारेबियन सागरमा अवस्थित राष्ट्र हो ।
नचारु नाच
नेपालको पश्चिमी पहाडि भेक तिर, विशेषत: रुकुममा साउनको राँके संक्रान्तिका दिनदेखि सुरु गर माघे संक्रान्तिका दिन सम्म नाचिने नाच लाई नचारु भन्ने गरिन्छ। रन्मामैकोट, तकसेरा, हुकाम, महत, जाङ, मोंराबाङ, काँक्री लगायतका एक दर्जनभन्दा बढी गाविसमा नाचिने तीन सय वर्ष पुरानो परम्परा रहेको विश्वास गरिएको र स्थानीय मगर बस्तीमा अत्यन्तै लोकप्रिय रहेको सो नाचलाई रुकुम जिल्लाको ठूलो गहनाका रूपमा लिने गरिन्छ। ढुंगा र तरबारको धारलाई छोएर कसम खाई सो नाचको सुरुवात गर्ने चलन छ । नाच अन्तर्गत सुरुका साढे चार महिना हरेक दिन साँझपख आ-आफ्नै गाउँमा नाचिने गरिए पनि १२ मंसिरदेखि आफ्नो गाउँ छोडेर छिमेकी गाउँमा गएर नाच्ने परम्परा रहेको छ। पुस महिनाभर अर्काको गाउँमा नाचेर सो महिनाको मसान्तमा विशेष कार्यक्रम गरेर माघे संक्रान्तिका दिन राँगाको बलि दिई पूजाआजा र भोजभतेर गरेर यसको समापन गरिने गरिएको छ। मगर गीत गाउँदै विभिन्न भेषभूषामा सजिएर देउसीभैलो जस्तै गरी पन्ध्रदेखि बीसजनाको समूहमा घर-घरमा गइ नाचिने नाचमा द्माहा, मादल, नरसिंह जस्ता पुराना बाजाको प्रयोग गरिन्छ। यो नाच नाच्दा मगरबस्तीमा महामारी नपस्ने, कुलदेवता खुसी हुने, गाउँमा शान्ति छाइरहने विश्वास रहँदै आएको छ।
तनुमशेड
तनुमशेड एक विश्वसम्पदा क्षेत्र हो र यो स्विडेनको भास्त्र गोटलैंड काउन्टी नामक सहरको तनुम नगरपालिकामा आवस्थित छ ।
धोबाघाट (उदयपुर कोट)
उदयपुर कोट नेपालको राप्ती अञ्चलको प्युठान जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४९३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धोबिघाट (उदयपुर कोट)को जनसङ्ख्या २७४७ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
रणउद्देश्वरी
तानसेनको रणउद्देश्वरी मन्दिरलाई नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धताका कर्नेल उजिरसिंह थापाले भाकल गरेर अङ्ग्रेज फौजलाई बुटबलको जितगढी किल्लामा हराएको कथासँग जोडेर हेरिन्छ। युद्ध जितेपछि विजयोत्सव स्वरूप तानसेनमा वि.सं. १८७६ देखि थालिएको भगवती जात्राअहिलेसम्म निकालिन्छ।
रक्तचाप
मुटुबाट बाहिरिने र भित्र पस्ने रगतद्वारा रक्त नलिमा परेको चाप लाई रक्तचाप भनिन्छ |
सामान्य रक्तचाप भनेको १२०/८० हो। १८ वर्षभन्दा माथिका मानिसमा यदि माथिल्लो ब्लड प्रेसर (सिस्टोलिक) १४० अथवा त्यसभन्दा बढी र तल्लो -डायस्टोलिक) ब्लड प्रेसर ९० वा त्यसभन्दा बढी पुगे उच्च रक्तचाप भएको मानिन्छ। कार्डियोभास्कुलर रोगका कारण मान्छेको मृत्युसमेत हुनसक्ने खतरा त्यतिखेर उत्पन्न हुनसक्छ, तब सामान्यतया ११५/७५को रक्तचापमा २०/१० का दरले बढ्दै दोब्बर हुनसक्छ। सामान्य रक्तचाप भएको ५५ वषर्ीय व्यक्तिलाई जीवनमा उच्च रक्तचाप हुने खतरा ९० प्रतिशत हुनसक्छ। उच्च रक्तचाप भएको व्यक्तिमा टाउको दुख्ने, झुम्म पार्ने जस्ता लक्षण देखापर्न सक्छन् वा कुनै पनि लक्षण नदेखिन पनि सक्छ। उच्च रक्तचापको कारण भने करिब १० प्रतिशत बिरामीमा मात्रै पत्ता लाग्ने गर्छ।
उच्च रक्तचापको समयमै उपचार नगरिए बिरामीमध्ये ५० प्रतिशतको हृदयाघात वा मुटुगति बन्द हुन्छ। २० प्रतिशत बिरामी पक्षाघातबाट मर्छन्। खानामा नुनको कमी, शारीरिक तौलमा नियन्त्रण, धूमपानको त्याग, नियमित शारीरिक व्यायाम, ताजा फलफूल तथा सागपातको बढी प्रयोग इत्यादि रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने उपयोगी उपाय हुन्। उच्च रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने औषधी प्रयोग गर्ने या नगर्ने निर्णय सम्बन्धित बिरामीमा रहन्छ। रक्तचापलाई जहिले पनि १३०/८०मा सीमित राख्नुपर्छ।
सन्तुलित (नियन्त्रित) रक्तचाप स्व्स्थ्य जीवनको प्रमुख आधार मानियको छ् | नेसनल हर्ट लङ्ग एन्ड ब्लड इन्स्िटच्युटले यसको प्रभावकारी नियन्त्रणका लागि विशेष प्रकारको भोजनको योजना (DASH DIET)को विकास गरेको छ। यस (DASH) योजनाको प्रमुख उद्देश्य दैनिक भोजनको उचित व्यवस्था गरी यसकै माध्यमबाट उच्च रक्तचाप नियन्त्रण गर्नु हो। यस योजनामा फलफूल, हरियो सागसब्जीलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राखिएको छ भने दूध, चिल्लो पदार्थ, तृप्त फ्याटी एसिड, कोलेस्टेरोलको प्रयोगलाई न्यून गरिएको छ।
यसै गरी फाइबर, पोटासियम, क्याल्सियम, म्याग्नेसियमजस्ता तत्त्व भएका खाद्यपदार्थलाई भोजनमा बढी महत्त्व दिइएको छ। साथै प्रोटिन ठीक मात्र प्रयोग गर्न सकिने तथा चिनी र चिनीयुक्त खाद्यपदार्थको प्रयोगलाई पनि न्यूनरूपमा मात्र प्रयोग गर्न सकिने उल्लेख छ। भोजनको यस योजनालाई राम्ररी अवलम्बन गर्न सकेमा रक्तचाप नियन्त्रण एवम् कम गर्न सकिने कुरा अध्ययनले देखाएको छ।
दरख
दरख नेपालको सेती अञ्चलको कैलाली जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १६९४ वटा घर छन्।
पहेँलो विशाल लोखर्के
पहेँलो विशाल लोखर्के लोखर्के प्रजातिमा पर्ने एक ठूलो आकारको लोखर्के हो। यस लोखर्केको आकार अन्य प्रजातिका लोखर्के भन्दा ठूलो र लामो पुच्छर हुन्छ। यस प्रजातिका लोखर्केहरू ब्रुनाई, इन्डोनेसिया, मलेसिया र थाइल्याण्डमा भेटिन्छन् भने यी प्रजातिहरू सिङ्गापुरबाट लोप हुने खतरामा रहेका छन्।
शारीरिक विवरण
पहेँलो विशाल लोखर्के विश्वको सबैभन्दा ठूलो लोखर्केको प्रजाति मध्ये एक हो। एक वयस्क पहेँलो विशाल लोखर्केको टाउको र शरीको लम्बाई ३२२ देखि ३५० मिलिमिटर (१२.७ देखि १३.८ इञ्च) हुन्छ भने यसको पुच्छरको कुल लम्बाई ३७३ देखि ४३८ मिलि(१४.७ देखि १७.२ इञ्च) लामो हुन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केको शरीरको कुल लम्बाई ५९६ देखि ७८८ मिलिमिटर (२७.४ देखि ३१.० इञ्च) हुन्छ। पहेँलो विशाल लोखर्केको एक वयस्कको कुल तौल ९२९ देखि १,५७५ ग्राम (२.०४८ देखि ३.४७२ पाउण्ड) हुन्छ। लामो शरीरको लम्बाई सहित यसको शरीरको रङ्ग हल्का कालो र छिर्केमिर्के पहेँलो हुन्छ जसकारण यसलाई पहेँलो विशाल लोखर्के भनिएको हो। यस प्रजातिको लोखर्के यसको शरीरको आकर्षक रङ्ग र आकारका कारण अन्य लोखर्केबाट यो सहजै छुट्टिन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केको पछाडिको भाग र शरीरको रङ्ग कहीँकतै खैरो देखि खरानी रङ्गको हुन्छ भने यसको कान छोटो र गोलो आकारको हुन्छ।
बासस्थान
पहेँलो विशाल लोखर्के एकमात्र यस्तो लोखर्के हो जसको बासस्थान क्षेत्र इन्डोनेसियाको बोर्नियोमा कालो विशाल लोखर्केको क्षेत्रमा पर्दछ। यो एक स्तनधारी प्रजाति हो जुन मलेसियाको पेराक राज्यको मल्याण्ड प्रायद्वीपमा रहेको बेलम-टेमेन्गोर जङ्गलमा संरक्षण गरिएको पाइन्छ। पहेँलो विशाल लोखर्केले यसको गुँड तल्लो पर्वतीय परिस्थितिकी र माध्यमिक जङ्गलहरूमा बनाउँदछ। यो बिरलै रूखहरू जमिनमा वा बस्तीमा प्रवेश गर्दछ भने यसले जङ्गललाई प्राथमिकता दिन्छ। यद्यपि यो लोखर्के मुख्यतया जङ्गलको माथिल्लो भूभागमा बसोबास गर्दछ। यसले कहिलेकाँही लोखर्केको सानो प्रजातिको सिकार गर्न वा रूखहरूको खाली ठाउँ पार गर्न जमिनमा आउँदछ।
व्यवहार
यस प्रजातिको लोखर्के दिउँसोको समयमा सक्रिय हुन्छ जतिबेला यसले सिकार गर्ने गर्दछ भने रातको समयमा यो निस्क्रिय रहन्छ। यी प्रजातिहरू प्राय साकाहारी हुन्छन्। पहेँलो विशाल लोखर्के एक रूखमा बस्ने प्रजाति हो जसले विरलै रूख छाड्छ। यस प्रजातिले ठूलो सल्लाको रूखमा गुँड बनाउने गर्दछ भने यी प्रजातिका गुँड प्राय जमिनको सतहबाट अग्लो स्थानमा निर्माण हुन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केले खतराको महसुस भयो भने चर्के आवाज निकाल्ने गर्दछ जुन टाढा सम्म पनि सुन्न सकिन्छ। यस प्रजातिको लोखर्केले रूखमा प्वाल पारि बस्ने गर्दछ भने प्रजनन मौसमको आगमनसँगै यसले गुँडलाई फराकिलो बनाउँछ जुन रूखको हाँगामा बनाइन्छ। भर्खरै जन्मिएका लोखर्केहरूको गुँडमानै सिहार सुसार गरिन्छ। यस प्रजातिका लोखर्केहरू कहिलेकाही जमिनमा आहाराका लागि पनि आउने गरेका छन्। यस प्रजातिको जनावरले प्राय फलफूल, बदाम र रूखको बोक्रा खाने गर्छन्। यस प्रजातिका केही उपप्रजातिले भने कीरा र चराको अण्डा पनि खाने गरेको पाइएको छ। अन्य प्रजातिका लोखर्के जस्तै पहेँलो विशाल लोखर्के पनि ठाडो भएर उभिन सक्दैन।
बाथज्वरो
यो रोग स्टेप्टोकक्स बेटा हेमोलाईटिकस (StreptococcusBeta-hemolytic) नामक ब्याक्टेरियाले गर्दा हुने रोग हो। बाथज्वरो भएका बिरामीमा मुख्यतया घाँटी दुख्ने र ज्वरो आउने, ज्वरोसहित जोर्नीहरू दुख्ने र सुन्निने, ज्वरोसहित मुटु दुख्नेजस्ता समस्या देखिन्छन्। सामान्यतया, स्टेप थ्रोट ( streptococcal pharyngitis ("strep throat" AmE))को सही उपचार हुन सकेन वा निवारण हुन सकेन भने यो रोगको विकास हुन्छ |
लक्षण (समस्या)
बाथज्वरो भएका बिरामीलाई लक्षणहरू देखा पर्न केही दिनअघि घाँटी दुख्ने गर्छ। ज्वरो बढ्दै गई १०३ देखि १०५ डिग्री फरेनहाइटसम्म हुन्छ। ज्वरो ३ हप्तासम्म आउँछ। तर कहिलेकाहीँ ३ महिनासम्म रहन सक्छ। शरीरमा पसिना ज्यादै आउँछ, पसिना आए पनि ज्वरो भने घट्दैन। नाडीको गति ज्यादै हुन्छ। नाडी, कुहिना, घुँडाजस्ता ठूला जोर्नीहरू बढी दुख्ने हुन्छ तर साना जार्नी नदुख्ने हुन्छ। दुख्ने जोर्नीहरू आराम गर्दा वा बेस्सरी चलाउँदा पनि कम हुँदैन। जोर्नीहरू सुन्निने हुन्छ र सरेर एउटाबाट अर्कोमा जान्छ। ज्वरो आउँदा दुखेको वा सुन्निएको पहिलो जोर्नीपछि दोस्रो जोर्नी दुखेमा पहिलो जोर्नीको दुखाइ कम हुन्छ। रोगको अवस्था खराब भएमा शरीरमा डल्ला गाँठाहरू देखिन्छन्। यी गाँठा एक सोन्टिमिटरदेखि डेढ सेन्टिमिटरसम्मका हुन्छन्। छाला मुनिका हाडहरू जस्तै- टाउकोपछाडिको भाग, कुमपछाडि, ढाड, हात, खुट्टाको अघिल्लो भागको हाडमा यस्ता गिर्खा भेटिन्छन्। रोगले ज्यादै खराब अवस्था लिएको खण्डमा यी गाँठाहरू ठूला र धेरै हुन्छन्। यी गाँठाहरूमा दुखाइ हुँदैन। यसलाई र्‍युमाटिक नोडुल भनिन्छ।
यस रोगमा अरु समस्या पनि देखिन्छ। कम्मरको छेउको भाग र नितम्बतिर रातो चकाजस्तो देखिन्छ। कहिलेकाहीँ ज्रि्रो, हात, खुट्टाहरू आफैं चलिरहन्छन्। यसलाई र्‍युमाटिक कोरिया भनिन्छ। यो रोग लागेको अवस्थामा फोक्सोको बाहिरी आवरण पिल्युरा सुन्निन गई छाती दुख्न सक्छ। कहिलेकाहीँ पेटको दाहिने भाग पनि दुख्न सक्छ। यसरी दुख्दा ठूलो आन्द्राको छेउमा रहने औंलाजस्तो अङ्ग ऐपिन्डिक्स सुन्निएको भनेर झुक्किन्छ तर एपिन्डिक्समा केही खराबी हुँदैन। बाथज्वरो भएको बेला नाकबाट रगत पनि बग्न सक्छ।
सावधानी
वातावरण स्वस्थकर बनाउनुका साथै खासगरी बालबालिकाको लागि पोषणयुक्त खानाको व्यवस्था गर्नुपर्छ। घाँटी, दुख्ने, हल्का ज्वरो आउने, जोर्नीहरू दुख्नेजस्ता समस्या आउँदा बेलैमा उपचार गर्नुपर्छ। यति मात्र गर्न सकेमा पनि बालबालिकालाई बाथ-मुटुको रोगबाट धेरै हदसम्म बचाउन सकिन्छ।
बाथज्वरो भएको हो वा होइन भनेर थाहा पाउन रगत परीक्षण गर्नुपर्छ। रक्तपरीक्षणमा सेता रक्तकोषहरूको संख्या निकै बढी देखिन्छ। मुटुमा यस रोगले कुनै खराबी गरेको छ वा छैन भनेर थाहा पाउन इलेक्ट्रोग्राफी र इलेक्ट्रोग्राम गर्नुपर्छ।
खासगरी बाथज्वरो अति गरीब राष्ट्रहरूमा बढी देखिने रोग हो। अति कम आयस्रोत र अस्वस्थ वातावरणमा बसोबास गर्ने बालबालिकाहरू नै यस रोगबाट बढी पीडित हुन्छन्। यो रोगको उपचार समयमै नभएमा मुटुका भल्भहरू खराब भई मुटु बिग्रिने भएकाले यस रोगबाट बच्न विशेष र्सतर्कता अपनाउनर्ुपर्छ। सूर्यको प्रकाश नछिर्ने, ओसिलो तथा चिसो कोठामा सुत्नुहुँदैन। विशेष गरेर हावाको प्रवाह -क्रस भेन्टिलेसन) भएको, चिसोपन नभएको र सूर्यको प्रकाश लामो समय छिर्ने कोठामा बस्नु स्वस्थकर हुन्छ।
[[Category:स्वास्थ्य
आर्यअवलोकेश्वर
आर्यअवलोकेश्वर लाई जमलका एक ज्यापुले खेतमा भेटेको लोकोक्ति छ। त्यसैले, जनवहाः भित्रको होस् या बाहिरको, हरेक उत्सव-अनुष्ठानमा यिनका लागि केलटोलका शाक्य र बज्राचार्यहरूको मानमनितो जस्तै ज्यापुहरूको सान्निध्य अनिवार्य हुन्छ। जनश्रुति अनुसार, लिच्छविकालमा आर्यअवलोकेश्वरलाई घरमा लगेर राखेपछि बढेको ज्यापुको समृद्धिबाट चकित राजाले उनलाई कनकचैत्य महाविहारमा स्थापना गरेका थिए। यक्ष मल्लको समयमा जनवहाः द्योलाई चढाइएको सुनको वाला पाइएकाले उनको स्थापना लिच्छविकालमा भएको भन्न सकिन्छ।
वर्षमा एक पटक चैत्र शुक्ल अष्टमीको न्यानो दिन जमलबाट रथमा शहर परिक्रमा गरी पुनः जमलबाटै खटमा बसेर जनवहाः फर्कने आर्यअवलोकेश्वरले वार्षिक महास्नानका लागि चाहिँ माछाले समेत जाडो मान्ने पौष शुक्ल अष्टमीलाई रोजेका छन्। त्यसमाथि संयोग भन्नुस् या सत, न्हवं दवुमा पानी पर्छ, पर्छ। यसपालि पनि यस्तै भयो।
महास्नानका लागि सप्तमीको बेलुका नागलाई बक्साएर भचाखुशी (शोभाभगवती नजिकविष्णुमती र भद्रमतीको दोभान)बाट पानी ल्याइन्छ। भोलिपल्ट मन्त्रसिद्धि महाविहार सवलवहाःका दुई गुरूले कुमारीको उपस्थितिमा तान्त्रिक विधिअनुसार न्हवं दवुको नेतृत्व गर्छन्। नवमीदेखि पूर्णिमासम्म हरेक दिन देवतालाई लंपुँई छायगु (पवित्र रंगहरूबाट शरीरधारण) गराइन्छर पूर्णिमाको साँझ् मन्दिरको दथुगल (सिकुवा र मूल आसनको बीच)मा न्यासः (प्राणप्रतिष्ठा) गरेर मूल आसनमा राखिन्छ। आर्यअवलोकेश्वरले माछा, हाँसको फुल र अय्ला सगुन लिने यही एक अवसर हो। मानिसलाई जात, लिङ्ग वा धर्मका आधारमा विभेद नगर्ने देव आर्यअवलोकेश्वरको पवित्र जनवहाःमा सबै धर्मावलम्बीले स्वागत र आशिष पाउँछन्। महायान र वज्रायान दुवै बौद्ध सम्प्रदायमा उत्तिकै पूजनीय आर्यअवलोकेश्वरलाई तिब्बतीहरू झयम्लिङ कार्मोको रूपमा पुज्छन्।