cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
चार्ली एर्गन
चार्ल्स विलियम एर्गन (जन्म मार्च १, १९५३) एक अमेरिकी व्यापारी हुन्। उनी डिस नेटवर्क र इको स्टरका सह-संस्थापक र हालको अध्यक्ष हुन् ।उनले डिसनेटवर्कमा मे २०११ मा जोसेफ क्लेटनलाई प्रमुख कार्यकारी अध्यक्ष बनाउनको लागि आफ्नो स्थान छोडिदिए ।२०१५ मार्च ३१ देखि डिसेम्बर ५ २०१७ सम्म  पुनः प्रमुख कार्यकारी अध्यक्षको  पद सञ्चालन गरे।  एर्गनको डिसमा ४८ प्रतिशत  स्वामित्व छ   २ इको स्टारमा ४६ प्रतिशत स्वामित्व छ । उनीसँग डिसमा ७८ प्रतिशत र   इकोस्टारमा  ७२ प्रतिशत   मताधिकार छ ।
रिदोयानुल हक
रिदोयानुल हक सियाम (Ridoyanul Hoq Siyam, রিদোয়ানুল হক সিয়াম) एक चलचित्र अभिनेता र चलचित्र निर्माता हुन्। उनले २०२० मा डेब्यु गरेका थिए। दर्शकहरुका लागि उनी मदर टेरेसा: नो ग्रेटर लभ, द नोएल डायरी फिल्मका लागि परिचित छन्। उनी दुरान डुरान: ए हलिउड हाई को निर्देशकको रूपमा पनि चिनिन्छन्।
भूमे गाउँपालिका
भूमे गाउँपालिका नेपालको संविधानको धारा २९५ उपधारा ३ बमोजिम कायम भएका गाउँपालिका, नगरपालिकाहरु मध्ये एक स्थानीय तह हो। नेपालको ५ नं. प्रदेश रुकुम (पूर्व) जिल्लामा पर्ने भूमे गाउँपालिकामा साविकका महत, काँक्री, मोराबाङ, काँडा, चुनबाङ गरी ५ गा.वि.स.हरु र साविकको रुकुमकोट गा.वि.स.को वडा नं. ४ समेत समावेश भएका छन् । २७३.६७ वर्ग कि.मि. क्षेत्रफल रहेको यस भूमे गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार १८,५८९ रहेको छ। यस गाउँपालिकाको पूर्वमा बागलुङ जिल्ला, पश्चिममा सिस्ने गाउँपालिका र मुसिकोट नगरपालिका, उत्तरमा पुथा उत्तरगंगा गाउँपालिका तथा दक्षिणमा रोल्पा जिल्ला रहेका छन् । ९ वटा वडा कार्यालयहरु रहेको यस भूमे गाउँपालिकाको केन्द्र साविक मोराबाङ गा.वि.स.को कार्यालय तोकिएकोमा गाउँसभाको सिफारिश तथा नेपाल सरकारको निर्णयानुसार केन्द्र परिवर्तन भई राजपत्रमा प्रकाशन भएपछि हाल भूमे गाउँपालिका वडा नं. २ स्थित खाबाङ बजारमा रहेको छ ।
स्थानीय तहको निर्वाचन-२०७४ को दोस्रो चरणमा २०७४ साल असार १४ गते यस गाउँपालिकामा स्थानीय तहको निर्वाचन भएसँगै स्थानीय सरकारले पूर्णता पाएको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष तथा वडा समितिका सदस्यहरूले सपथ ग्रहण तथा पदभार ग्रहण गरेपछि गाउँ कार्यपालिकाको कार्यालय र वडा कार्यालयहरूबाट जनप्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा सेवा प्रवाह लगायतका कार्यहरु भैरहेका छन् । गाउँ सभा, गाउँ कार्यपालिका, न्यायिक समिति तथा विषयगत समितिहरूको निर्वाचन/मनोनयन सम्पन्न भई स्थानीय सरकारका सबै अङ्गहरु क्रियाशील भैरहेको अवस्था छ ।
गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्कीय विवरण (२०६८ को जनगणना अनुसार)
बागमती प्रदेशको मुख्यमन्त्री
बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री नेपाल बाग्मती प्रदेशको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्। नेपालको संविधान बमोजिम प्रदेश प्रमुख राज्यको न्यायिक प्रमुख भए पनि वास्तविक कार्यकारिणीको अधिकार मुख्यमन्त्रीमा रहन्छ । बाग्मती प्रदेशको सभाको निर्वाचन पछि, राज्यका प्रदेश प्रमुख सामान्यतया बहुमत सिट प्राप्त गर्ने दल (वा गठबन्धन) लाई सरकार गठन गर्न आमन्त्रित गर्छन्। गभर्नरले मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्दछ, जसको मन्त्रिपरिषद् सामूहिक रूपमा विधानसभालाई उत्तरदायी हुन्छ। सभाको विश्वासलाई ध्यानमा राख्दै मुख्यमन्त्रीको कार्यकाल पाँच वर्षको हुने र कार्यकालको सीमा छैन।
हुड्केली नाच
हुड्केली नाच, छलिया नाच अथवा हुड्के नाच नेपालको पश्चिमी भेकमा प्रचलित नाच हो। यो सुदूरपश्चिमाञ्चल र मध्यपश्चिमाञ्चलको लोकप्रिय नाच मध्ये पर्छ ।  हुड्केली नाच हुड्काको तालसँग नाचीन्छ। पश्चिम नेपालको चर्चीत देउडा भाकामा गाइने हुड्केली गितमा पौराणीक कथा, राजा महाराजाहरू गाथाको बर्णन र पुराना लडाईका कथाहरू समाबेश गरिन्छ । जसलाई स्थानिय भाषामा कर्खा अथवा भारत भनिन्छ । बिबाह ब्रतबन्ध पास्नी तथा अन्य सुभ कार्यहरूमा यो नाच नाच्ने गरिन्छ । हुड्को डमरु जस्तै एक हातले समातेर बजाउन मिल्ने बाजा हो । यो नाच नाच्नेले टाउकोमा सेतो फेटा पगडी बाँधेको हुन्छ भने सेतो नै पहिरन लगाएको हुन्छ र रातो कपडा छड्के पारेर कम्मरमा बधेको हुन्छ । प्राय वीरगाथा गाइने यस नाचमा ताण्डब नृत्यमा एक जनाले गाउने र अरुले साथ दिने गर्छन । यो नाचलाई भारतको उत्तराखण्डमा लोकप्रिय नाचको रुममा लिइन्छ । उत्तराखण्डमा हुड्के नाचलाई छलिया नाच भनिन्छ । हुड्केली पश्चिम, मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिम नेपालमा प्रचलित नाच्ने र गाउने लोकनृत्य एवं गीत हो । यो दमाई जातिबीच कायम छ । यसलाई हुड्के नाच भनेको पनि पाइन्छ । विवाह, उत्सव, विभिन्न सांस्कृतिक तथा राजनीतिक कार्यक्रममा पनि हुड्केली नाचिन्छ । भारतको कुमाउँ, गढवाल हुँदै पश्चिम नेपाल आएको हुड्केली नाच अहिले भारतको राजस्थानमा पनि नाच्ने गरिन्छ ।
डोटी क्षेत्रमा प्रचलित हुड्केली वा भारत नामक लोककाव्य
सुदूरपश्चिमको डोटी क्षेत्रमा प्रचलित हुड्केली वा भारत नामक लोककाव्यमा पाइने बिगा पनेरूको भारत शीर्षकको पाठमा वर्णित एक जना नारी पात्र हुन् । धेरैजसो भारतमा जस्तै ऐतिहासिक घटनालाई आधार बनाएर अनेकौँ काल्पनिक उपघटना जोडी ‘बिगा पनेरूको भारत’ कथिएको छ । नेपाल एकीकरण हुनुभन्दा पहिलेको डोटी तथा कुमाउँ क्षेत्रको राजनीतिक, सांस्कृतिक, सामाजिक र ऐतिहासिक परिदृश्यलाई समेटेर यो पाठ प्रस्तुत गरिएको छ । यसमा चर्चा गरिएका प्रमुख पात्र बिगा पनेरू हालको डडेल्धुरा जिल्लाको भद्रपुर गाउँ विकास समिति, वडा नम्बर–१ र ६ मा पर्ने नौलाकोट भन्ने गाउँका निवासी थिए । उक्त गाउँमा आज पनि तिनको परिवारका पछिल्ला सदस्य बसोबास गर्दछन् । वशिष्ठ गोत्रीय ती पनेरू आफ्नो समयका असामान्य साहस, वीरता तथा स्वाभिमान कायम गरेर चर्चित बनेका व्यक्ति मानिन्छन् । शत्रुका हातबाट मर्नुभन्दा आफ्नै हातले परिवार सहित आफ्नो जीवन समाप्त गरेर तिनले कुमाउँमा ख्याति आर्जन गरेका थिए।
पहाडी साइ अर्थात् पहाड शाही डोटी राज्यका विक्रमीय सम्वत् १६९९ देखि १७२३ सम्म शासन गर्ने राजा थिए । त्यस बखत कुमाउँमा बजि चन्न अर्थात् राजा बाजबहादुर चन्द (विक्रमीय सम्वत् १६९५ देखि १७३४) को राज थियो । तिनै बजि चन्न भनिने बाजबहादुर चन्दको नाम मुखान्तरण हुँदै जाँदा भारत लोककाव्यमा जगि चन्न भनिएको छ । स्वाभिमानी, वीर तथा साहसी इतिहास प्रसिद्ध एक जना नायकको जीवनमा घटेको ज्यादै मार्मिक र वियोगान्त घटनालाई ‘बिगा पनेरूको भारत’ मा वण्र्य विषय बनाइएको छ । मध्य कालमा पनि अन्यायी शासकका विरुद्ध निकै प्रेरणाप्रद सङ्घर्ष र क्रान्तिका क्रियाकलाप हुने गरेका कुराको सशक्त प्रमाण पनि यो पाठ हो । मध्य कालमा प्रचलनमा रहेका रीतिरिवाज, सोच, मनोदशा, आर्थिक व्यवहार जस्ता कुरा पनि यसबाट बुभ्mन सकिन्छ । डोटी राज्यको राजदरबार अजैमिरकोटका राजा पहाड शाहीले राज्यलाई प्राप्त हुने कर नबुझाएको दोष लगाएर सजाय तोक्दा उनको राज्य छोडी बिगा पनेरू छिमेकी राज्य कुमाउ“मा शरणार्थी बन्दछन् । तात्कालिक कुमाउँ राज्यको राजधानी चम्पावत गएर त्यहाँका राजा जगि चन्दलाई रिझाए पनि उनका प्रमुख सहयोगी विजयसिंह गेडासित कुरा नमिल्दा कुमाउ“मा बिगाले कष्ट भोग्नु पर्ने अवस्था आउँछ । शरणार्थी बनेर जानै नहुने ठाउँमा गएपछि दुःख भोग्नु त स्वाभाविकै थियो । त्यस्तो अवस्थामा बिगा पनेरू निकै ठुलो चिन्तामा पर्दछन् । अर्को उपाय नदेखी राजाकहाँ गएर लत्रनु पर्ने स्थिति बिगा पनेरूका अगाडि देखा पर्दछ । त्यस क्रममा तिनी घरका परिवारसित समस्याको समाधान खोज्न सल्लाह गर्दछन् । अरूहरू बिगा पनेरूले गरेको निर्णय मान्य हुने कुरा सुनाउँछन् तर तिनकी भाइ बुहारी भने भिन्न विचार प्रस्तुत गर्दै यस्तो भन्दछिन् ; “अब तपाईँ बुढो हुनु भयो । तपाईँमा पहिलेको जस्तो जोस र जुझारू स्वभाव रहेन । आफ्नो क्षमताको विचार नगरी अर्काको मुलुकमा शरणार्थी बन्नु नै गलत थियो तर जे भयो भयो । अब आएर हामीले लत्रनु भनेको सारा डोटेलीहरूको नाक काट्नु हो । यस घरका सदस्यहरू कुमाउँका राजा जगि चन्द र तिनका मान्छेसित भिड्न डराए पनि म चाहिँ एक्लै गएर तिनीहरूसित जुध्न सक्तछु । तपाईँहरू हातमा चुरा र कपालमा धागो लगाएर घरभित्र पर्दा हालेर बस्नु होस् । म तरवार बोकेर दुश्मनसित भिड्न निस्कन्छु । तपाईँहरू सबै जनाको रक्षा म गर्छु । तपाईँहरू मर्न डराउनु हुन्छ । म चाहिँ अहिले नै मर्नु परे पनि हाँसी हाँसी मर्न तयार छु । बाँकी कुराको निर्णय जे गर्नु हुन्छ म केही भन्दिनँ तर अर्काको देशमा आएर आप्mनो स्वाभिमान बेच्न, झुक्न र लत्रन भने बाँचेसम्म मेरो परिवारका सदस्यलाई म दिन्नँ । सल्लाको थाँक्रोमाथि काँक्राको बेली -लहरा । रोकी रोकी युद्ध गर्छे कार्कीकी चेली -छोरी) ।” तिनका कुरा सुनेर सबै जना नाजवाफ भए । नभन्दै त्यस परिवारले कुमाउँनी राजासित भिड्ने र आप्mनो स्वाभिमान बचाउने काम ग¥यो । राजा जगि चन्दका निकटका सारा सहयोगीको अन्त्य गरेर दुश्मनको हातबाट मर्नुभन्दा आफैले मृत्यु वरण गर्नु उचित हुने विचार गरी तदनुरूप युद्ध कौशल देखाउँदै बिगा पनेरूको परिवारका सबै सदस्यले आफ्नो ज्यान आफै समाप्त गरे । यो कथा दमाई जातिले प्रस्तुत गर्ने भारतमा आज पनि सुनाइन्छ।
विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस
विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस प्रेस स्वतन्त्रताका लागि अन्तरराष्ट्रिय दिवस हो। यो ३ मे का दिन विश्वभर मनाइन्छ।
कृतिका कामरा
कृतिका कामरा (जन्म २५ अक्टुबर १९८८) एक भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्री हुन् ।
उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली
उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा उज्बेकिस्तानको प्रतिनिधित्वको गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो उज्बेकिस्तानमा फुटबलको लागि शासकीय निकाय उज्बेकिस्तान फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । यसको गृह मैदान ताशकेन्टमा रहेकोे मिलि रंगशाला हो । यो एएफसीको सदस्य राष्ट्र हो ।
फिफा बरियताक्रम
अन्तिम सम्पदान ९ मार्च २०१७
द्रविड
द्रविड शब्दले निम्न कुराहरूलाई चिनाउँदछ :
सिराजगञ्ज सदर उपजिल्ला
सिराजगञ्ज सदर, बङ्गलादेशको गाईबान्धा जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला रङ्पुर विभागमा अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
सिराजगञ्ज सदर बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°२२' देखि २४°३७' उत्तर अक्षांश र ८९°३६' देखि ८९°४७' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। सिराजगञ्ज सदर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ३२५.७७ वर्ग किलोमिटर ओगटेको। यस उपजिल्लालाई काजीपुर, उपजिल्लाले उत्तर, कामारखान्दा र बेलकुचि उपजिल्लाले दक्षिण,सिरिशाबाडी, कालीहाटी र भुवापुर उपजिल्लाले पूर्व, कामारखान्दा, राईगञ्ज र धुनट उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। जमुना र इचामती नदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदि हो।
इतिहास
सन् १९२४ मा सम्पूर्ण भारत राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको कार्यशालाका हिन्दु इस्लाम करार र केही सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो जहाँ देशबन्धु चित्तराजन दास समावेश थिए। सन् १९२७ मा यस क्षेत्रमा ब्रामण समाज नामक एक ठूलो सम्मेलनको आयोजना भएको थियो जहाँ महात्मा गान्धी र सुवासचन्द्र बोसले भाग लिएका थिए। बङ्गलादेशका राष्ट्रकवि काजी नजरुल इसलाम सन् १९३२ मा यस क्षेत्रमा भएको तरुन मुस्लिम नामक एक सम्मेलनमा प्रमुख अतिथि बन्न आएका थिए। सन् १९४० मा अक फजलुल हकले सिराजगञ्जमा सिराजगञ्ज डिग्री क्याम्पसको स्थापना गरेका थिए। फेब्रुअरी १९४२ सिराजगञ्जमा आयो‍जना गरिएको तीन दिने सम्मेलनमा निखिल भारत मुस्लिम लिग सम्पन्न भएको थियो जहाँका प्रमुख अतिथि मोहम्मद अलि जिन्ना थिए। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने सइलाबाडी, डिग्री क्याम्पस र जमुना नदिको किनार लगायत यस क्षेत्रको विभिन्न स्थानहरूमा पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकु बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भएको थियो।
अर्थतन्त्र
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, जुट, तोरी, प्याज, हरियो खुर्सानी, खैनी, मकै, बदाम तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, लिची, मेवा, खरबुजा, जैतुन, नरिवल, आलुबखडा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया धान, जुट, पिठो, कपासको सारी, लुङ्गी लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेका आलसको तेल, तिल, खैनी, अलहर पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा २४ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा १० माछापालन केन्द्र, ४१३ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा, ७४ कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्।
यस उपजिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ३४.३०% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै ४.५०% मजदुरीमा, उद्योग तथा व्यापारमा ९.०९% वाणिज्यमा १८.७७%, सञ्चार र यातायातमा ६.०५%, निर्माण क्षेत्रमा २.७१%, सुविधामा ११.८३%, धार्मिक सेवामा ०.२४%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.६५% र अन्यमा ११.८६% रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय सिराजगञ्ज थानाको स्थापना सन् १७७२ मा मयमनसिङ्ह विभाग अन्तर्गत भएको थियो भने यसलाई १९८४ मा उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। हाल यस उपजिल्लामा १८ सङ्घ परिषद्/वडा, २८३ मौजा/महल्ला र २८३ गाउँहरू रहेका छन्।
शिक्षा
यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ४७.४४% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५०.९६% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४३.६% रहेको छ। यस उपजिल्लामा १ मेडिकल क्याम्पस, १ विश्वविद्यालय क्याम्पस, १७ क्याम्पस, १ मेडिकल शिक्षण संस्था, १ प्राबिधिक शिक्षण संस्था, १ व्यवसायीक शिक्षण संस्था, २६ माध्यमिक विद्यालय, २३६ प्राथमिक विद्यालय, ३९ बाल उद्धान केन्द्र र १४ मद्रासाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; सिराजगञ्ज सरकारी विश्वविद्यालय क्याम्पस (सन् १९४०), उत्तर बङ्गाल मेडिकल क्याम्पस, इस्लामीया क्याम्पस (सन् १८८७), सरकारी रिसिदाजोहा महिला क्याम्पस, सिराजगञ्ज प्राबिधिक शिक्षण संस्था, युवा प्रशिक्षण संस्था, हरिना बाधबाती उच्च विद्यालय (सन् १८६६), बिएल सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८६९), ज्ञानदियानी उच्च विद्यालय (सन् १८८४), भिक्टोरिया उच्च विद्यालय (सन् १८९८), सलेहा इसाख सरकारी कन्या उच्च विद्यालय आदि।
शाहजादपुर उपजिल्ला
शाहजादपुर बङ्गलादेशको सिराजगञ्ज जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला राजशाही विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
शाहजादपुर सदर बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°०४' देखि २४°२५' उत्तर अक्षांश र ८९°३१' देखि ८९°३१' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। शाहजादपुर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ३२४.४७ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई उल्लापाडा र बेलकुचि उपजिल्लाले उत्तर, साँथिया र बेडा उपजिल्लाले दक्षिण, चौहाली उपजिल्लाले पूर्व, पाबना जिल्लाको फरिदपुर र उल्लापाडा उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। जमुना, हुडासागर र बडाल नदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदिहरू हुन्।
जनशाङ्खिकि
उपजिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ४७२५०५ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या २४७०१९ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या २२५४८६ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४५२९२९  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १९४७२, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २४, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २९  र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ५२ रहेको छ। यस उपजिल्लामा ३५८ मस्जिद, ५३ हिन्दु मन्दिर र २३ चिहानहरू रहेका छन्। शाहजदपुर जामे मस्जिद, बदरुद्दीन मस्जिद, पुतजियामा रहेको नवरत्न हिन्दु मन्दिर आदि यस उपजिल्लाको प्रख्यात धार्मिक स्थलहरू हुन्। यस उपजिल्लाका ९४.५५% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.२२% ले पोखरी, ०.५१% ले टुटी र ४.८२% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्।यस उपजिल्लामा १ अस्पताल, १ उपजिल्ला स्वास्थ्य केन्द्र, १ प्रहरी अस्पताल, १ छाती रोग सम्बन्धित अस्पताल, १ ग्रामीण स्वास्थ्य केन्द्र, ९ परिवार नियोजन केन्द्र, १ आमा तथा शिशु अस्पताल, १ आँखा स्वस्थ्य जाँच अस्पताल, १ मधुमेह स्वास्थ्य केन्द्रहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ३.०३% घरहरूमा अझै पनि सौचालय सुविधा रहेको छैन। सन् १७७०, १८९७, १९४३ र १९७४ मा यस क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा अनिकाल लागेको थियो हजारौं मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो भने सन् १८८५ र सन् १९९७ मा आएको बाढीले यस उपजिल्लामा थुप्रै घर, भवन तथा बालिनालिमा ठूलो मात्रमा क्षति पुर्‍याएको थियो भने हजारौं मानिसहरू विस्थापित भएका थिए। २९ अप्रिल २००२ का दिन आएको विनाशकारी असिना र आँधीमा परि थुप्रै मानिसहरूको ज्यान गएको थियो।
शिक्षा
यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ३६.९८% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४२.४०% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३१.०६% रहेको छ। यस उपजिल्लामा १३ क्याम्पस, १ व्यवसायीक शिक्षण संस्था, ४८ माध्यमिक विद्यालय, २१५ प्राथमिक विद्यालय, २ सामुदायिक विद्यालय र ५७ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; शाहजादपुर सरकारी क्याम्पस, पोरजना मुकुन्दनाथ उच्च विद्यालय (सन् १८८०), शाहजादपुर पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १८८२), पुटजियन उच्च विद्यालय (सन् १८९४), सोनातानी उच्च विद्यालय (सन् १९०५), स्थल पाकगाशी शिक्षण संस्था (सन् १८६४), खशातबाडिया उच्च विद्यालय (सन् १९०४), जामिरता उच्च विद्यालय (सन् १९००), दुगाली उच्च विद्यालय, जामरिता डिग्री क्याम्पस, सतबाडिया डिग्री क्याम्पस, सतबाडियम प्राथमिक विद्यालय, सोबाहान कन्या उच्च विद्यालय, दया सरकारी प्राथमिक विद्यालय, दया जुनियर कन्या विद्यालय आदि।
सुषमा सेठ
सुषमा सेठ भारतीय सिनेमा, टीभी र रंगमन्चक अभिनेत्री हुन्। आफ्नो अभिनय सफरको शुरुवात उनी ७० को दशकमा गरिन। उनी सबभन्दा अधिक हिन्दी चलचित्रमा नायकको आमाको भूमिका निभाएको थियो। प्रेम रोग, राम तेरी गंगा मैली, चाँदनी, दीवाना, कभी खुशी कभी गम र कल न न हो जस्तो चर्चित चलचित्रमा उनी काम गरेकी हुन्।
घिरिङ राज्य
घिरिङ राज्य हालको तनहुँ जिल्लाको दक्षिणपश्चिम भेगमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो।
द्रविड भाषा परिवार
द्रविड भाषा परिवार मुख्यतया दक्षिणी भारत, उत्तर-पूर्वी श्रीलंका र दक्षिण-पश्चिम पाकिस्तानमा २५ करोड मानिसहरूले बोल्ने भाषा परिवार हो। औपनिवेशिक कालदेखि, मौरिसस, म्यानमार, सिङ्गापुर, मलेसिया, इन्डोनेसिया, फिलिपिन्स, संयुक्त अधिराज्य, अस्ट्रेलिया, फ्रान्स, क्यानडा, जर्मनी, दक्षिण अफ्रिका र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ती भाषा बोल्नेहरूको सानो तर महत्त्वपूर्ण आप्रवासी समुदायहरू छन्।
वितरण
सन् १९८१ देखि, भारतको जनगणनाले १७ द्रविड भाषाहरू सहित १०,००० भन्दा बढी बोल्ने भाषाहरू मात्र रिपोर्ट गरेको छ। सन् १९८१ मा, यो भारतको जनसङ्ख्याको लगभग २४% को लागि जिम्मेवार थियो। सन् २००१को जनगणनामा, तिनीहरूले २१४ मिलियन मानिसहरूलाई समावेश गरेका थिए, जुन भारतको कुल १.०२ बिलियन जनसङ्ख्याको लगभग २१% हो।
दार्दी भाषाहरू
दर्दी भाषाहरू (दरदु वा पिसाका) उत्तरी पाकिस्तान, उत्तरपश्चिम भारत र उत्तरपूर्वी अफगानिस्तानका केही भागहरूमा बोलिने धेरै हिन्द-आर्य भाषाहरूको समूह हो। "दर्दी" शब्द कुनै जातीय वा भाषिक आधारको सट्टा हिन्द-आर्य भाषाहरूको उत्तरपश्चिमी समूहलाई जनाउनको लागि प्रयोग गरिएको भौगोलिक कन्वेंशन मात्र हो। यी भाषा बोल्नेहरूबीच न जातीय एकता छ न त भाषाहरू एउटै पुर्खाको रूपमा पत्ता लगाउन सकिँदैन।
उपविभागहरू
दर्दी भाषाहरूलाई निम्न उप-परिवारहरूमा व्यवस्थित गरिएको छ:
छाङदावा शेर्पा
विश्वका ८ हजार मिटर अग्ला १४ वटै हिमशिखर आरोहण गरेका नेपाली पर्वतारोहि|
संखुवासभाको मकालु हिमालको काखस्थित नुर्वुचौरका ३१ वषिर्य (वि सं २०७० मा) छाङदावा उस्तै किर्तिमानि मिङ्मा शेर्पा का भाइ हुन|
सगरमाथा (८८४८ मि), कन्चनजंघा (८५८६६मि.) मनास्लु (८१६३ मि.), चोयु (८२०१ मि.), मकालु (८४६३मि), लोत्से (८५११ मि.), अन्नपूर्ण (८०९१ मि) ब्रोड पिक (८०४७ मि), जि २ (८०३५ मि), के २ (८६११ मि), धौलागिरी (८१६७ मि), नंगा पर्वत (८१२५ मि) र जि १ (८०६५ मि.), सिसापाङमा(८००८ मि)
हाइपोथर्मिया
हाइपोथर्मिया भन्नाले शरीरको भित्री तापक्रम ३५ डिग्री सेन्टिग्रेड (९५ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम भएको अवस्थालाई बुझिन्छ। यसको लक्षण तापक्रम अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। मन्द खालको हाइपोथर्मियामा जीउ काम्ने तथा दिमाग सुस्त भएर अलमल्ल पर्ने हुन्छ। मध्यम खालको हाइपोथर्मियामा कम्पन बन्द हुन्छ र दिमागको सुस्तता बढेर जान्छ। कडा खालको हाइपोथर्मिया भएपछि बिरामीले बेहोसीमा लगाइरहेको कपडा खोल्न पनि सक्छ र मुटुको धड्कन बन्द हुने खतरा बढेर जान्छ।
हाइपोथर्मिया मुख्यतया दुई कारणहरूले हुने गर्दछ। साधारणतया यो समस्या लामो समयसम्म चिसोमा बस्नाले लाग्ने गर्दछ। त्यस्तै कुनै कारणले शरीरमा ताप उत्पादन घट्यो वा शरीरबाट ठूलो मात्रामा ताप बाहिरियो भने पनि हाइपोथर्मिया हुन सक्छ। यस्तो हुनुमा अल्कोहलले शरीरलाई पुर्याउने असरको (अल्कोहल इन्टक्सिकेसन) मुख्य भुमिका रहेको हुन्छ भने रगतमा चिनीको मात्रा कम हुनु, खानमा रुची नहुनु तथा बृद्धावस्थाका कारणले पनि शरीरको तापक्रम घट्न सक्छ। शरीरमा सञ्चालन हुने तापक्रम नियमन प्रक्रियाले (थर्मोरेगुलेसन) शरीरको तापक्रम साधारणतया ३६.५-३७.५ डिग्री सेन्टिग्रेड (९७.७-९९.५ डिग्री फरेन्हाइट)को हाराहारीमा राख्ने गर्दछ। शरीरको तापक्रम बढाउन काम्ने, जीउ चलाउने क्रियाकलाप बढाउने, तातो वस्तुले सेकाउने र न्यानो कपडा लगाउने गर्न सकिन्छ। यदि कुनै मानिस यसको जोखिममा रहेको अवस्थामा छ भने उसले देखाउने लक्षणका आधारमा हाइपोथर्मियाको पहिचान गर्न सकिन्छ नत्र अन्य अवस्थामा पहचानको लागि उसको शरीरको तापक्रम नाप्नु पर्ने हुन्छ।
मन्द खालको हाइपोथर्मियाको उपचार गर्न ताता पेयपदार्थहरू पिउने, विभिन्न शारीरिक क्रियाकलापहरू गर्ने र न्यानो लुगा लगाउने गर्न सकिन्छ। मध्यम खालको हाइपोथर्मिया भएका मानिहरूलाई तातो बनाउने विद्युतीय कम्बलहरू वा तताइएका नसाबाट दिइने तरल पदार्थहरू सिफारिस गरिन्छ। मध्यम तथा कडा खालको हाइपोथर्मिया भएका मानिहरूलाई हल्कासँग यताउता सार्नु पर्छ। कडा खालको हाइपोथर्मिया भएमा एक्स्ट्राकर्पोरियल मेम्ब्रेन अक्सिजिनेसन (इसिएमओ) वा कार्डियोपल्मोनरी बाइपास लाभदायक हुन सक्छ। यदि बिरामीको नाडीको गति महशुस भएन भने माथि उल्लेखित उपचारका साथमा कार्डियोपल्मोनरी रिसक्सिकेसन (सिपिआर) पनि गरिनु आवस्यक छ। बिरामीको शरीरको तापक्रम ३२ डिग्री सेन्टिग्रेड (९० डिग्री फरेन्हाइट) नपुगेसम्म शरीरलाई निरन्तर तताउनु पर्छ। यदि यो बिन्दुमा पनि बिरामीमा कुनै सुधार आएन भने वा कुनै पनि समय रगतमा पोटासियमको मात्रा १२ एममोल प्रति लिटरभन्दा बढि छ भने सिपिआर बन्द गर्नु पर्छ।
संयुक्त राज्य अमेरिकामा हाइपोथर्मियाका कारण प्रत्येक वर्ष १५०० भन्दा बढि मानिसको मृत्यु हुने गर्दछ। यो समस्या बृद्ध मानिसहरू र पुरुषहरूमा बढि हुने गरेको पाइन्छ। हालसम्म हाइपोथर्मिया भएर बाँचेका मध्ये सबैभन्दा कम तापक्रम १३ डिग्री सेन्टिग्रेड (५५.४ डिग्री फरेन्हाइट) भएको पाइएको छ। स्विडेनमा चिसो पानीमा डुबेर मृत्युको मुखमा पुगेकी उक्त बालिका ७ वर्षकी थिइन्। त्यस्तै लगतार ६ घण्टासम्म सिपिआर गरेर बचाइएको तथ्य पनि दर्ता गरिएको छ। इसिएमओ वा बाइपास गरिका मध्ये ५०% मानिस बाँच्न सफल भएका छन्। हाइपोथर्मियाले धेरै युद्धहरूमा निर्णायक भुमिका निर्वाह गरेको छ।
वर्गीकरण
जुनसुकै कारणले शरीरको भित्री तापक्रम ३५ डिग्री सेन्टिग्रेड (९५ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम भएको अवस्थालाई हाइपोथर्मिया भनिन्छ। हाइपोथर्मियालाई शरीरको घटेको तापक्रमको मात्रा अनुसार मन्द, मध्यम र कडा गरी तीन भागमा वर्गीकरण गरिएको छ।
कम तापक्रमकै कारणले हुने अन्य समस्याहरू पनि छन्। यिनीहरूलाई हाइपोथर्मियासँग जोडेर वा अलग राखेर दुबै तरिकाले प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।
मानव शरीरको तापक्रम साधारणतया ३६.५-३७.५ डिग्री सेन्टिग्रेड (९७.७-९९.५ डिग्री फरेन्हाइट) हुन्छ। यदि यो तापक्रम ३७.५-३८.३ डिग्री सेन्टिग्रेड (९९.५-१००.९ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा बढि भयो भने त्यस्तो अवस्थालाई ज्वरो वा हाइपर्थर्मिया भनिन्छ।
मध्यम हाइपोथर्मिया
शरीरको तापक्रम घटेसँगै शरीरको कम्पन बढेर जान्छ। सजिलै देख्न सकिने गरी मांसपेसीको सन्तुलन बिग्रिन्छ। शरीरको चाल सुस्त र कठिन हुन्छ। हाइपोथर्मिया मध्यम अवस्थामा भएको व्यक्ति सतर्क जस्तो देखिए पनि हिँड्दा लरबराउने र अल्मलिने हुन्छ। यो अवस्थामा पुगेपछि शरीरले बाँँकी सबै स्रोत र साधन महत्त्वपूर्ण अङ्गहरू तातो राख्न खर्चिने हुनाले सतहका रक्तनलीहरू खुम्चिने गर्दछन्। शरीर रगतबिहिन जस्तो देखिन्छ। ओठ, कान तथा हातगोडाका औँलाहरू नीला देखिन्छन्।
कडा हाइपोथर्मिया
शरीरको तापक्रम अझै घटेपछि शरीरका विभिन्न प्रणालीहरू झनै कमजोर हुन पुग्छन् र मुटुको धड्कन, स्वासप्रश्वासको दर तथा रक्तचाप पनि एकैसाथ घट्छन्। परिणामस्वरुप शरीरको तापक्रम २८ डिग्री सेन्टिग्रेड (८२ डिग्री फरेन्हाइट) हुँदा मुटुको धड्कन ३० को हाराहारीमा हुन्छ।
बोल्न र हलचल गर्न गाह्रो हुने, दिमागले काम गर्न छोडेर सबैकुरा भुल्ने, हात चलाउन नसक्ने तथा खुट्टा लरबराउने जस्ता लक्षणहरू पनि देखिन्छ। शरीरका जीवकोषहरूमा सञ्चालन हुने जीवन प्रक्रियाहरू बन्द हुन्छन्। तापक्रम ३० डिग्री सेन्टिग्रेड (८६ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम भएपछि बाहिर रहेको छाला नीलो हुन्छ र सुन्निन्छ, मांसपेसीको सन्तुलन कमजोर हुन्छ, हिँडडुल गर्न प्राय असम्भव हुन्छ। त्यस्तै यो अवस्थामा भएको मानिस बर्बराउने, बेतुकका क्रियाकलापहरू देखाउने, अँध्यारो कुनामा लुक्न जाने ( टर्मिनल बरोविङ) वा बेहोस हुने पनि हुन सक्छ। नाडी र स्वासप्रश्वासको दर उल्लेख्य मात्रामा घट्छ तर मुटुको धड्कन बढ्न (भेन्ट्रिकुलर ट्राकिकार्डिया, आट्रियल फाइब्रिलेसन) सक्छ। अन्त्यमा प्रमुख अङ्गहरूले पनि काम गर्न छोड्छन् र मानिसको मृत्यु हुन्छ।
बेहोसीमा कपडा खोल्ने (पाराडक्सिकल अन्ड्रेसिङ)
हाइपोथर्मियाबाट मृत्यु हुने मध्ये बीसदेखि पचास प्रतिशत मानिसको मृत्यु बेहोसीमा कपडा खोलेका कारणले हुने गर्दछ। प्रायजसो हाइपोथर्मियाको मध्यम स्तरबाट कडा स्तरमा पुग्ने बेलामा बिरामीहरूले होस गुमाएर, अलमल्ल र आफूलाई जोगाउने भएर यस्तो क्रियाकलाप गर्ने गर्दछन्। उनीहरूले यो अवस्थामा आफ्नो कपडा उतार्छन् जसको परिणामस्वरुप शरीरबाट तापको क्षति हुने दर बढ्छ।
यस्तो किन हुन्छ भन्नेबारेमा गरिएको एक अध्ययनले मस्तिष्कको हाइपोथालामसले काम नगरेको हुनाले यस्तो भएको हुन सक्ने ब्याख्या गरेको छ। हाइपोथालामसले शरीरको तापक्रम व्यवस्थापन गर्ने काम गर्दछ। त्यस्तै अर्को अध्ययनले -'शरीरको बाह्य सतहमा रक्तनलीहरू रित्तिने तथा मांसपेसी खुम्चिने हुनाले रगतको तिब्र बहाव हुने र एक्कासी हुने यस्तो बहावले मानिसलाई आफ्नो शरीर अत्यन्तै तातेको महशुस गराउँछ। यही गलत धारणाका कारण यो अवस्थामा बिरामीले आफ्ना कपडा खोल्ने गर्दछन्' भन्ने धारणा अघि सारेको छ।
कुना काप्चामा लुक्न जाने ( टर्मिनल बरोविङ)
हाइपोथर्मियाको अन्तिम अवस्थामा बिरामीहरू आफ्नो ज्यानको सुरक्षाका लागि कुना काप्चामा लुक्न जान्छन् जसलाई अङ्ग्रेजीमा टर्मिनल बरोविङ वा हाइड-एन्ड-डाई सिन्ड्रोम भनिन्छ। यो अवस्थामा बिरामी खाटमुनि, लुगा राख्ने दराज, गुफा जस्ता ठाउँमा कुना काप्चामा लुक्न जान्छन्। यो अवस्था प्राय पाराडक्सिकल अन्ड्रेसिङसँगै आउने गर्दछ। जर्मनीका अनुसन्धानकर्ताहरूले दावी गरे अनुसार यस्तो क्रियाकलाप मस्तिष्कले स्वतस्फुर्त रूपमा गराउँछ। हाइपोथर्मियाको अन्तिम अवस्थामा देखिने यस्तो व्यवहार हिउँदमा गुफामा गएर आराम गर्ने भालु जस्ता जनावरको व्यवहार जस्तै हो। प्रायजसो बिस्तारै तापक्रम घटेको अवस्थामा भएको हाइपोथर्मियाका बिरामीहरूले यस्तो व्यवहार देखाउने गरेको पाइन्छ।
पहिचान
साधारण क्लिनिकल थर्मोमिटरले ३४.४ डिग्री सेल्सियस (९३.९ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम तापक्रम सही रूपमा नाप्न नसक्ने हुनाले शरीरको भित्री भागको वास्तविक तापक्रम थाह पाउन विशेष किसिमको कम तापक्रम नाप्ने थर्मोमिटर चाहिन्छ। तापक्रम नाप्नको लागि कम तापक्रम नाप्ने थर्मोमिटरलाई मलाशय, मूत्रथैली वा घाँटीको भित्री भागमा (इसफ्यागस) राख्नु पर्छ। मुख, काखीमा राख्ने थर्मोमिटर वा कानमा राखेर नापिने इन्फ्रारेड थर्मोमिटरले वास्तविक तापक्रम नाप्न सक्दैनन्। हाइपोथर्मिया भएको मानिसको मुटुको धड्कन दर अत्यन्तै कम हुन सक्छ। त्यसैले नाडीको दर पहिचान गर्न लामो समय लाग्न सक्छ। सन् २००५ मा अमेरिकन हर्ट एसोसिएसनले सिपिआर सुरु गर्नु भन्दा पहिला ३०-४५ सेकेन्डसम्म नाडी छामेर चले/नचलेको पहिचान गर्न सिफारिस गरेको छ। अन्यले भने यस्तो समय ६० सेकेन्ड हुनुपर्ने सिफारिस गरेका छन्।
इसिजीमा ओस्बर्न जे वेभ देखा पर्नु लामो समयदेखि प्रचलनमा रहेको पहिचानको चिह्न हो। त्यस्तै शरीरको तापक्रम २८ डिग्री सेल्सियस (८२ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम हुँदा बारम्बार भेन्ट्रिकुलर फाइब्रिलेसन र २० डिग्री सेल्सियस (६८ डिग्री फरेन्हाइट) भन्दा कम हुँदा असिस्टोल देखा पर्छ। ओस्बर्न जे वेभ मायोकार्डियल इन्फ्राक्सनको बेलामा हुने एसटी खण्डको चढाव जस्तै देखिन सक्छ।
बचाउ तथा सुरक्षा
आवस्यकता अनुसारको कपडा लगाएर हाइपोथर्मियाबाट बच्न सकिन्छ। ओसिलो वा सुख्खा हुँदा पनि शरीरको तापलाई जोगाएर न्यानो बनाउने हुनाले कटनका लुगाभन्दा सिन्थेटिक तथा ऊनबाट बनेका लुगाहरू उपयोगी हुन्छन्। पोलिप्रोपाइलिन तथा पोलिस्टर जस्ता सिन्थेटिक कपडाहरू शरीरबाट पसिना तथा बाफलाई सजिलै बाहिर निकाल्ने भित्री लुगा तथा मोजाहरू बनाउन प्रयोग गरिन्छ। कसिलो लुगाले न्यानो रगतको बहावलाई रोक्ने हुनाले जाडोबाट बच्न अलि खुकुला खालका लुगा लगाउनु पर्छ। जाडो ठाउँमा घरबाहिरका क्रियाकलापको योजना बनाउँदा चिसो मौसमबाट बच्ने व्यवस्था गर्नु पर्छ। बाहिर जानुभन्दा अघि वा बाहिर गएर मद्यपान गर्नेहरूले कम्तिमा एक जना सुरक्षाको लागि जिम्मेवार मद्यपान नगर्ने व्यक्ति साथमा लिएर जानु आवस्यक छ।
टाउकोमा टोपी वा अन्य लुगाले ढाक्नु प्रभावकारी हुन्छ तर शरीरका अन्य भाग ढाक्नु र टाउको ढाक्नुमा कुनै फरक भने छैन। केही स्थानका मानिसहरू शरीरका अन्य भागहरूबाट भन्दा टाउकोबाट धेरै ताप ह्रास हुने विश्वास गर्छन् तर टाउकोबाट हुने तापको क्षति कपडाले नढाकिएका शरीरका अन्य भागहरूबाट हुनेभन्दा उल्लेख्य रूपमा फरक हुँदैन। यद्यपी वयस्कहरूको तुलनामा शरीरका अन्य भागभन्दा टाउकोको आकार ठूलो हुने भएकोले शीशुहरूमा चाहिँ टाउकोबाट उल्लेख्य मात्रामा ताप बाहिरिन्छ। धेरै अध्ययनहरूले टोपीले बालबालिकाहरूमा हुने तापको क्षति कम गराएको पाएका छन्। बालबालिकाहरूको तौलको तुलनामा शरीरको सतहको क्षेत्रफल बढि हुने भएकोले एउटै वातावरणमा रहेका बेलामा पनि वयस्कको तुलनामा बालबालिकाहरूको शरीरमा एक तह बढि लुगा हुनु आवस्यक छ। त्यस्तै बालबालिकाहरूलाई लामो समयसम्म धेरै चिसो ठाउँमा राख्नु हुँदैन। यद्यपी वयस्कहरू भन्दा बालबालिकाहरू सक्रिय हुने भएकाले उनीहरूले धेरै ताप निकाल्छन्। जाडो लागेको बेलामा वयस्क तथा बालबालिकाहरू दुवैमा निष्काशन प्रक्रिया छिटोछिटो हुने हुनाले पसिना निस्कन्छ र तापको क्षति बढ्छ।
समशाद बेगम
हिन्दी चलचित्र का गायिका (१४ अप्रिल १९१९–२३ अप्रिल २०१३)
सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)
नुवाकोटकै प्रमुख धार्मिक जात्राको परिचय पाएको सिन्दुरे जात्रा १५ दिनसम्म चल्छ। वैशाखपूणिर्माको आसपासमा धामी-धमिनीलाई सिन्दुर हालेर यो जात्रा मनाइन्छ। पूणिर्माको दिन नुवाकोट भैरवीमन्दिरको रथ देविघाटको जालपा देविको मन्दिरमा पुर्‍याएपछि भव्यतासाथ प्रारम्भ हुने यो मेलामा द्वितीयाको दिन भैरवी मन्दिरमा सिन्दुर खेलिन्छ।
कालीमाटी
कालीमाटी काठमाडौँ महानगरपालिकामा रहेको स्थान हो । कालीमाटी कालीमाटी तरकारी तथा फलफुल बजारका लागि प्रशिद्ध छ ।
अपभ्रंश
अपभ्रंश (அவப்பிரஞ்சனம், प्राकृत: अवहन्स), आधुनिक भाषाहरूको उदय हुनु अघि उत्तरी भारतमा बोलिने र साहित्यिक संरचनाको सबैभन्दा जीवन्त र प्रभावशाली भाषा हो। भाषिक दृष्टिकोणबाट, अपभ्रंश भारतीय आर्य भाषा परिवारको मध्यकालको अन्तिम चरण हो, जुन प्राकृत र आधुनिक भाषाहरूको बीचमा रहेको स्थान हो। अपभ्रंश शब्द पतञ्जलिदेखि नै देशी व्याकरणकारहरूले प्रयोग गरेको शब्द हो। संस्कृतमा अपभ्रंशको शाब्दिक अर्थ "भ्रष्ट" वा "गैर-व्याकरणीय भाषा" हो, जुन संस्कृत व्याकरणको मानकबाट विचलित हुन्छ।
इतिहास
प्राकृत शब्द, जसमा पाली भाषा समावेश छ, उत्तर भारतका स्थानीय भाषाहरूका लागि आवरण शब्दको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ जुन सम्भवतः चौथो देखि आठौँ शताब्दीसम्म बोलिन्थ्यो, तर केही विद्वानहरूले सम्पूर्ण मध्य आर्य भाषा अवधिको लागि शब्द प्रयोग गर्छन्। मध्य आर्य भाषाहरू क्रमशः अपभ्रंश बोलीहरूमा रूपान्तरित भए, जुन १३औँ शताब्दीसम्म प्रयोग गरिन्थ्यो। अपभ्रंशहरू पछि आधुनिक आर्य भाषाहरूमा विकसित भए। यी अवधिहरूको सीमाहरू अलिकति धुंधला छन्, कडा रूपमा कालानुक्रमिक छैनन्।
अपभ्रंशको प्रयोगको प्रारम्भिक उदाहरण कालिदासको विक्रमोर्वशियम हो, जब पुरुरवासले जङ्गलमा रहेका जनावरहरूलाई बेपत्ता भएको आफ्नो प्रेमीका बारे सोध्छन्। अपभ्रंशमा रचनाहरू १८औँ शताब्दीसम्म जारी रह्यो, जब भगवतिदासले मिगनकलेहा चारिउ लेखेका थिए।
साँखु
साँखु नेपालको एक प्राचीन शहर हो। यो राजधानी काठमाडौँबाट ३० किलोमीटर उत्तरमा अवस्थित छ। बज्रयोगिनी गाउँ विकास समिति अन्तरगत पर्ने साँखुमा हरेक माघ महिनामा एक महिना लामो श्रीस्वस्थानी ब्रत मेला लाग्ने गर्दछ। पौराणिक कालको शाली नदी यसै स्थानबाट बग्ने हालको मनोहरा खोला भएको विश्वास गरिएको छ।
इतिहास
साँखुमा पाइने सबैभन्दा पुरानो शिलालेख विक्रम सम्वत ५९४ को हो। शिलालेख राजा वामनदेवले लेखेका हुन्। यो सहर काठमाडौंदेखि तिब्बतसम्मको व्यापारिक मार्गमा बनेको थियो।
नेपालमा मल्ल वंश अघि साँखु छुट्टै राज्य मानिन्छ, तर यो अझै पनि बहस छ।मध्यकालमा भक्तपुरमा साँखुको शासन थियो । विक्रम सम्वत १२९८ मा युद्ध भएको र इचिमिस पराजित भएको ठाउँको रूपमा गोपालराज वंशावलीमा सखुलाई उल्लेख गरिएको छ। सन् १३३४ मा साँखु मुल्मी नामक व्यक्तिले ब्राह्मणका गहना चोरेको ठाउँको रुपमा साँखुको बारेमा उल्लेख छ । यस अवधिमा साँखु नेपालको एउटा बलियो किल्ला थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ।राजा स्वर्ण मल्ल (१५६०-७५) ले साँखुलाई दुई भागमा बाँडेर आधा आफ्नै भाइलाई दिए। १५७६-८६ मा राजा सूर्य मल्लले साँखुलाई कब्जा गरे र त्यहाँ केही वर्ष शासकको रूपमा बसे। राजा जयप्रकाश मल्लले १७९२ देखि १८२४ सम्म साँखु शासन गरे। उनको शासनको अन्त्यमा, मल्लहरूलाई काठमाडौंबाट गोरखा राज्यद्वारा पृथ्वीनारायण शाहले पराजित गरे। पृथ्वीनारायण शाहको प्रारम्भिक योजना काठमाडौंमा आक्रमण गर्नु अघि साँकुलाई कब्जा गर्ने थियो किनभने यो तिब्बतको व्यापार मार्ग थियो। १७४६ मा उनले भक्तपुरका राजा रणजित मल्लको सहयोगमा साँखुमाथि आक्रमण गरे ।गोर्खाली राजाहरूले साँखुलाई जागिरमा परिणत गरेका थिए जसका लागि रानीले वार्षिक ४००० रुपैयाँ पुरस्कार दिएका थिए।राणाकालमा, एक दरबारे नियुक्त गरियो जसले नगर प्रमुखको रूपमा काम गर्थे र स्थानीय प्रशासनको हेरचाह गर्थे। १९५१ मा लोकतान्त्रिक प्रणालीमा संक्रमण संग प्रणाली समाप्त भयो।पञ्चायतकालमा साँखुमा स्थानीय तहका रूपमा तीनवटा गाउँ पञ्चायत थिए । १९९० मा, स्थानीय एकाइहरूलाई गाउँ विकास समितिको रूपमा नामकरण गरियो। २०११ मा नेपाल सरकारले यसलाई नगरपालिकामा परिणत गर्‍यो।
मिङ्मा शेर्पा
मिङ्मा शेर्पा (जन्म : जुन १६, १९७८) एक नेपाली पर्वतारोही  हुन् ।
माइतीघर (चलचित्र)
माइतीघर नेपालमा बनेको तेश्रो नेपाली चलचित्र हो । तथा निजी क्षेत्रबाट लगानी गरी बनाइएको पहिलो चलचित्र हो । यस चलचित्रमा माला सिन्हा, सिपी लोहनी लगायत कलाकारले अभिनय गरेका छन् । यो चलचित्रमा पहिलाको नेपालको भौगोलिक स्थिति, विमान, विमानस्थल, कला, संस्कृति, न्यायालय, समाज लगायत चलचित्र बनाउने शैलीको अध्ययन गर्न सकिन्छ । दर्शकहरूले यस चलचित्रमा विदेशी शैलीको प्रभावलाई हटाएर हेर्ने हो भने अत्यन्त ऐतिहासिक, अद्वितिय र अनुकरणीय चलचित्र बनेकोमा दुई मत नहोला ।
कथा सारंश
पोखराको एक जना महिलालाई ११ वर्ष कारावासको सजाय हुन्छ तर कारावासको समयावधि सकिए पनि उनी जेल छाडेर जादिनन्। त्यसपछि जेलरले एक जना मनोचिकित्सालाई बोलाएर उनको समस्या बुझ्न लगाउँछन्। त्यसपछि ती महिलाले आफ्नो कथा सुनाउछिन् ।
पोखरा नजिकका पात्रहरु माया र मोहनको प्रेम बसे पछि बिहे हुन्छ । मोहन बेलायतमा पढेर फर्के पछि सिकार खेल्न जान्छन् । घरमा उनको जन्म दिन मनाईरहँदा तीव्र वेगमा जिप चलाएकाले रुखमा ठोकिएर दुर्घटना हुन गइ मोहनको मृत्यु हुन्छ । यसको केहि समय पछि मायाले घर र समाजको वचन सुन्न नसकि २ वर्षको छोरा र घर छाडेर नयाँ चोला फेर्न हिंडछिन् । यसरी जाँदा अन्जान ठाँउमा वादि-वदिनीको घरमा थुनिन पुग्छिन तर पेटमा २ महिनाको बच्चा भएकोले आत्महत्या भन्दा पनि नाच-गान गरेर १८ वर्ष बिताउँछिन । यस बीचमा छोरालाई पढाइमा अदृश्य आर्थिक सहयोग गरिरहन्छिन भने छोरीलाई त्रिचन्द्र कलेजमा गोप्य रूपमा पढाउँदै हुन्छिन् । एकदिन एउटा साहूले छोरीको इज्जत लिने बताएपछि मायाले विष खुवाएर मार्दिन्छिन । त्यसपछि सर्वोच्च अदालतमा छोराले सरकारको तर्फबाट मुद्धा लड्दा "वेश्या" भने पछि यस्तो नभन भनेर आफ्नो वास्तविकता उजागर गर्छिन र बहिनीलाई दाजुको जिम्मा लगाएर कारावासमा जान्छिन।
कारावासमा आफ्नो कथा सुनाउदा सुनाउँदै उनको मृत्यु हुन्छ ।
सङ्गीत
यस चलचित्रमा ख्यातीप्राप्त अनुभवी जयदेवले संगीत दिएका छन् । यस चलचित्रमा भारतीय गायक-गायिकाहरु लता मंगेशकर, आशा भोसले, उषा मंगेशकर, मन्ना डे र गीता दत्त ले नेपाली गायक-गायिकाहरु प्रेमध्वज प्रधान, सिपि लोहनी र अरुणा लामासँग गीत गाएका थिए । गीतकार किरण खरेलले गीत रचेका थिए। यस चलचित्रमा रहेको अन्तको एउटा गीत राजा महेन्द्रद्वारा लेखिएको गीतलाई लता मंगेशकरले गाएकी थिइन् ।
अशोक प्राकृत
अशोक प्राकृत (वा अशोक धम्मलिपी) मौर्य साम्राज्यका सम्राट अशोकलाई श्रेय दिएका अशोकका सम्पादकहरूमा प्रयोग हुने मध्य हिन्द-आर्य बोलीको निरन्तरता हो। सम्पादकहरू दक्षिण एसियाभरि स्मारक स्तम्भ र चट्टानहरूमा शिलालेख हुन्। अशोक प्राकृत एक पुरानो हिन्द-आर्य बोलीको वंशज हो जुन वैदिक संस्कृतसँग नजिकबाट सम्बन्धित छ, जुन अवसरमा प्रोटो-हिन्द-आर्य बाट पुरातात्विकताको संरक्षण गरेर भिन्न हुन्छ।
बोलीहरू
अशोकन सम्पादकहरूमा तीनवटा बोली समूहहरू प्रमाणित छन्, ध्वनीशास्त्रीय र व्याकरणीय इडियोसिंक्रसीहरूमा आधारित छन् जुन पछिको मध्य हिन्द-आर्य भाषाहरूमा भएको विकाससँग मेल खान्छ:
प्रेस स्वतन्त्रता अनुक्रमणिका
प्रेस स्वतन्त्रता अनुक्रमणिका रिपोटर्स विथआउट बोर्डर्सले वार्षिक रूपमा संकलन तथा प्रकाशन गर्ने प्रेस स्वतन्त्रता सम्बन्धमा देश अनुसारको सूची हो। यसमा कुनै पनि देशमा पत्रकारहरू, मिडिया हाउस वा अनलाईन पत्रिकाहरू ले सुचना प्रकाशनमा प्रयोग गर्न सक्ने स्वतन्त्रताको सम्बन्धमा देश अनुसारको सुचीकरण गरिएको हुन्छ। रिपोटर्स विथआउट बोर्डर्सले यस सूचीकरणमा प्रेस स्वतन्त्रतालाई मात्र समावेश गरेको हुन्छ, यसले पत्रकारिताको गुणस्तर तथा मानव अधिकार उल्लघंन सम्बन्धमा मापन गर्ने गर्दैन।
साघाटा उपजिल्ला
साघाटा बङ्गलादेशको गाईबान्धा जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला रङ्पुर विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
इतिहास
बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने यस युद्धका बेला पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकु बीच साघाटा थानाको भाङ्गामोर भन्ने ठाउँमा प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थिय१ जहाँ पाकिस्तानी सेनाका एक प्रमुख अधिकारीको मृत्यु भएको थियो। यसै उपजिल्लाको त्रीमोहिनी घाटमा पनि पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थियो जहाँ २७ पाकिस्तानी सेना सहित १२ बङ्गलादेशी लडाकुको मृत्यु भएको थियो। बङ्गलादेश मुक्ति अभियानका बेला बङ्गलादेशी लडाकुले यसै उपजिल्लाका विभिन्न ठाउँमा रहेका १७ राजाकारहरूलाई मारिदिएका थिए। पाकिस्तानी सेनाले बडियाखाली सडक अन्तर्गतको एक पुललाई ध्वस्त पारिदिएका थिए भने सेनाले भरतखाली जुट कारखानामा पनि पूर्णतया आगजनी गरेका थिए।
जनशाङ्खिकि
उपजिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २५०२६९ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १२६६१० छ भने महिलाको जनसङ्ख्या १२३६५९ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २३२५८८  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७३४७, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १२, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ३५  र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या २८६२८७ रहेको छ। यस उपजिल्लामा ३४५ मस्जिद, २२ हिन्दु मन्दिरहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका ९२.४१% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.१२% ले पोखरी, ०.१८% ले टुटी र ७.२९% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लामा १ स्वास्थ्य जाँच केन्द्र, १० परिवार नियोजन संस्था र २ गैरसरकारी स्वस्थ्य जाँच केन्द्रहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ४८.६०% घरहरूमा अझै पनि सौचालय सुविधा रहेको छैन। सन् १८८५ र सन् १९९७ मा आएको बाढीले यस उपजिल्लामा थुप्रै घर, भवन तथा बालिनालिमा ठूलो मात्रमा क्षति पुर्‍याएको थियो भने हजारौं मानिसहरू विस्थापित भएका थिए।
अर्थतन्त्र
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, जुट, तोरी, प्याज, उखु तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, मेवा, खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया धान, जुट, लसुन, प्याज, केरा, मेवा लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेका आलसको तेल, तिल, अलहर, सखरखण्ड पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा २४ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ४३ माछापालन केन्द्र, २३ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा, ६२ कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्।
यस उपजिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ६७.६३% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै १.९७% मजदुरीमा, उद्योग तथा व्यापारमा १७.४९% वाणिज्यमा ११.२०%, सञ्चार र यातायातमा ३.५७%, निर्माण क्षेत्रमा ०.९०%, सुविधामा ७.४४%, धार्मिक सेवामा ०.९०%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.३०% र अन्यमा ६.६९% रहेका छन्।
प्रशासन
साघाटा थानको स्थापना सन् १९०५ मा भएको थियो भने सन् १९८२ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। हाल यस उपजिल्लामा १० सङ्घ परिषद्/वडा, ११७ मौजा/महल्ला र १३२ गाउँहरू रहेका छन्।
शिक्षा
यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ३४.३% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४०.३% छ भने महिलाको साक्षरता दर २८.२% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ६ क्याम्पस, ३९ माध्यमिक विद्यालय, १४२ प्राथमिक विद्यालय, १४ सामुदायिक विद्यालय र १६ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; अब्दुल्ला स्मारक सरकारी प्राथमिक विद्यालय, जुमरबाडी उच्च विद्यालय (सन् १९०३), साघाटा पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९०४), काजी अजहार आदी उच्च विद्यालय (सन् १९२०), भरतखाली उच्च विद्यालय (सन् १९४०) आदि।
रातो मच्छिन्द्रनाथ
रातो मच्छिन्द्रनाथ काठमाडौँ उपत्यकामा वर्षा र सहकालका देवताका रूपमा प्रख्यात छन् । अन्नका देवता, सहकालका देवता, लोकेश्वर, बुंगद्य अनेकौँ नामले प्रख्यात रातो मच्छिन्द्रनाथ लिच्छविकालतिर देशभर अनिकाल र खडेरी लाग्दा मच्छिन्द्रनाथको प्रवेशले सहकाल ल्याएको र पानी पारेर लोककल्याण कार्य गरेको स्मरणमा प्रत्येकवर्ष वैशाख कृष्ण प्रतिपदादेखि लोकेश्वर अर्थात् रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा गर्ने परम्परा रहिआएको छ ।
इतिहास
जनश्रुतिअनुसार लिच्छविकालमा लामो समयसम्म वर्षा नभई अनिकाल फैलियो । गुरु गोरक्षनाथले नवनागलाई आशन बनाई नाग समाधिमा बसेकाले पानी नपरेको कुरा तान्त्रिक तथा गुरु बन्धुदत्तले राजा नरेन्द्रदेवलाई सुनाए । यसलाई समाधान गर्न रातो मच्छिन्द्रनाथ उपत्यकामा ल्याउनुपर्ने कुरा उठ्यो । त्यसपछि राजा, बन्धुदत्त आचार्य र रथचक्र -ललित ज्यापु)ले धार्मिक विधि र विविध कठिन परिस्थिति सामना गरेर परिश्रमका साथ रातो मच्छिन्द्रनाथ उपत्यकामा भित्र्याए । ऐतिहासिक भनाइअनुसार कलिगढ संवत् ३५८८, ईस्वी संवत् ६५९, सख् संवत् ५४४मा मच्छिन्द्रनाथ उपत्यकामा ल्याइएको हो । जब रातो मच्छिन्द्रनाथ बुंगमती ल्याइयो, तब गुरु गोरक्षनाथ उहाँको आदर स्वागतका लागि उठेपछि नागहरूले मुक्ति पाए । त्यसपछि घनघोर वर्षा भयो । रातो मच्छिन्द्रनाथबाट यस्तो लोकहित र लोककल्याणकारी कार्य सम्पन्न भएकोले रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लोकेश्वर भनेर पुकारिनुको साथै प्रत्येक वर्ष रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा मनाउन थालिएको हो ।
रथ यात्रा
रातो मच्छिन्द्रनाथ रथयात्रा नेपालकै सबैभन्दा लामो जात्रा मानिन्छ । ललितपुरमा मनाइने यो जात्राले लिच्छवीकालदेखि निरन्तर चल्दै आएको छ । जात्रा अवधिभर ललितपुरका साथै काठमाडौँ र भक्तपुर तीनै सहरका भक्तजनको ओइरो लाग्ने गर्छ ।
मगधी प्राकृत
मगधी प्राकृत (मगधी) पाली र संस्कृतको पतन पछि प्राचीन भारतको लिखित भाषाहरू, तीन नाटकीय प्राकृत मध्ये एक हो। यो पहिलेको वैदिक संस्कृतलाई प्रतिस्थापन गर्दै एउटा स्थानीय भाषा मध्य हिन्द-आर्य भाषा थियो।
इतिहास
मगधी प्राकृत पूर्वी भारतीय उपमहाद्वीपमा बोलिन्थ्यो, जुन अहिले पूर्वी भारत, बङ्गलादेश र नेपाल। प्राचीन मगध महाजनपदसँग सम्बन्धित, यो वर्तमान असम, बङ्गाल, बिहार, झारखण्ड, ओडिशा र पूर्वी उत्तर प्रदेशमा विभिन्न अपभ्रंश बोलीहरूमा बोलिन्थ्यो।
मगधी प्राकृत पछि पूर्वी हिन्द-आर्य भाषाहरूमा विकसित भयो:
टङ्गाल
टङ्गाल ललितपुर जिल्लाको ललितपुर महानगरपालिकामा रहेको एक ठाउँ हो। व्यापारिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण रहेको यो सहरमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपालको प्रधान कार्यालय रहेको छ।
क्याथरिन माहेर
क्याथरिन रोबर्टस माहेर (जन्म सन् १९८३ अप्रिल १८) विकिमिडिया फाउन्डेसनको प्रमुख कार्यकारी अधिकारी तथा कार्यकारी निर्देशक हुन्। उनले यो पद सन् २०१७ जुनबाट सम्भालेकी हुन्। यस अघि उनी यसै फाउन्डेसनको प्रमुख सञ्चार अधिकृतको रूपमा कार्यरत थिइन्। उनी सूचना तथा सञ्चार प्रविधि क्षेत्रबाट रहेकी छिन् तथा उनी मानव अधिकार तथा अन्तर्राष्ट्रिय विकासको लागि गैर नाफामुखी र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा कार्य गरिरहेकी छिन्।
व्यक्तिगत जीवन
माहेरको बसोबास सान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्नियामा रहेको छ। उनलाई अङ्ग्रेजी, अरबी, फ्रान्सेली र जर्मन भाषाको ज्ञान छ।
अर्धमगधी प्राकृत
अर्धमगधी प्राकृत एक मध्य हिन्द-आर्य भाषा थियो र आधुनिक बिहार र उत्तर प्रदेशमा बोलिने र केही प्रारम्भिक बौद्ध र जैन नाटकहरूमा प्रयोग भएको नाटकीय प्राकृत थियो। यो सम्भवतः पाली र पछि शौरसेनी प्राकृतसँग सम्बन्धित केन्द्रीय हिन्द-आर्य भाषाथियो। यसलाई मूलतः स्थानीय भाषा मगधी प्राकृतको पूर्ववर्ती मानिएको थियो, त्यसैले नाम (शाब्दिक रूपमा "आधा-मागधी")।
एन्ड्रिया जङ
एन्ड्रिया जङ (鍾彬嫻, पिनयिन: झोंग विनसियान, ज्युटपिंग: झुंग१ बान१ हा४) (जन्म १९५८) क्यानाडाली अमेरिकी कार्यकारी अधिकृत, गैर मूलक नेत्रृ र प्रख्यात महिला-मुद्दा समर्थक हुन्। सन् २०१४ अप्रिलमा उनी नोबेल पुरस्कार विजेता मुहम्मद युनुसले स्थापना गरेको गैर नाफामूलक लद्युवित्तीय संस्था ग्रामिन अमेरिकाको अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पद धारण गरेका थिए। यो संस्था अमेरिका सबैभन्दा छिटो बृद्धि भएको लद्युवित्तीय संस्था हो, यसले ठूलो संख्यामा व्यक्ति तथा साना व्यावसायहरूलाई लद्युऋणहरू प्रदान गरेको छ। सन् १९९९ देखि २०१२ सम्म, उनले एभोन प्रोड्कट्स, इन्कको पहिलो महिला प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रूपका कार्य गरेकी थिइन।
व्यक्तिगत
जंग दुई पटक विवाह भएको थियो। जंगको दोस्रो पूर्व पति, माइकल गोल्ड, ब्लूमिंगडेलको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थिए, जसमा उनले आफ्नो अध्ययन पश्चात कार्य गरेका थिए।
जंगका दुई बच्चाहरू छन्, उनको पूर्व पती गोल्डसँग अंगकरण गरेका एउटा धर्मपुत्री जेम्स (जेमी) गोल्ड र उनका पहिलो विवाह पश्चात भएको छोरी लरेन क्रिस्टनसेन।
गन्धारी भाषा
गन्धारी उत्तरपश्चिम भारतीय उपमहाद्वीपमा अवस्थित गन्धार क्षेत्रमा मुख्यतया ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी र चौथो शताब्दीको बीचमा पाइने प्राकृत भाषा हो। भाषिक प्रमाणहरूले दर्दी भाषाहरूका केही समूहहरूलाई गन्धारीसँग जोड्छन्। दर्दी भाषाहरू, अब सबै आफ्नो मूल जन्मभूमिबाट विस्थापित भइरहेका छन्, एक पटक यस क्षेत्रमा व्यापक रूपमा फैलिएका थिए र सम्भवतः गन्धार क्षेत्रको प्राचीन बोलीहरूबाट आएका हुन्।
महाराष्ट्री प्राकृत
जनसाङ्ख्यिकी
सबै प्राकृत भाषाहरूमा महाराष्ट्री सबैभन्दा प्रमाणित भाषा हो। यो मालवा र राजपुताना (उत्तर) देखि कृष्णा नदी र तुङ्गभद्रा नदी क्षेत्र (दक्षिण) सम्म बोलिन्थ्यो। इतिहासकारहरू सहमत छन् कि महाराष्ट्री र अन्य प्राकृत भाषाहरू अहिलेको आधुनिक महाराष्ट्रमा प्रचलित थिए। महाराष्ट्री पश्चिमी भारत र दक्षिणी कन्नड भाषी क्षेत्रमा पनि व्यापक रूपमा बोलिन्थ्यो।
शौरसेनी प्राकृत
शौरसेनी प्राकृत मध्य हिन्द-आर्य भाषा र नाटकीय प्राकृत थियो। शौरसेनी उत्तरी मध्ययुगीन भारतमा नाटकमा प्रयोग हुने मुख्य भाषा थियो। प्राकृतहरू मध्ये, शौरसेनीलाई शास्त्रीय संस्कृतसँग सबैभन्दा नजिकको सम्बन्ध भनिन्छ किनभने यो मध्यदेशको पुरानो भारतीय हिन्द-आर्य बोलीबाट आएको हो जसमा शास्त्रीय संस्कृत मुख्य रूपमा आधारित थियो।
यसको वंशजहरूले हिन्दी बेल्टका भाषाहरू, आधुनिक हिन्द-आर्य वा हिन्दी भाषाहरूको केन्द्रीय क्षेत्र समावेश गर्दछ।
अवहट्ट
अवहट्ट (अन्ततः संस्कृत अपशब्द 'अर्थहीन ध्वनी' बाट) हिन्द-आर्य भाषाहरूको पूर्वी समूहको विकासको चरण हो। पूर्वी समूहमा असमिया, बङ्गाली, भोजपुरी, मगही, मैथिली र उडिया जस्ता भाषाहरू छन्।
अबाहट्टलाई अपभ्रंश चरणको अनुसरण गर्ने मानिन्छ, अर्थात् ती अपभ्रंशहरू मगधी प्राकृतबाट व्युत्पन्न भएका हुन्। अपभ्रंश र अबहट्टा धेरै लोकप्रिय भए, विशेष गरी आम जनतामा। यसले भारतीय उपमहाद्वीपको उत्तरी आधा भागमा सम्पर्क भाषाको रूपमा काम गर्यो।
आना बोतिन
आना पात्रिसिया बोतिन-सान्स दे साउतुओला ओ'सेआ, डिबिई (जन्म ४ अक्टोबर १९६०) एक स्पेनी बैङ्कर हुन्। उनले सन् २०१४ देखि सान्तादेर समूहको कार्यकारी अध्यक्षको रूपमा पदभार सम्हालेका छन्। उनी यो भूमिका निभाउने बोतिन परिवारको चौथो पुस्ताका व्यक्ति हुन्। यसभन्दा पहिले डिसेम्बर २०१० देखि उनको अध्यक्षता ग्रहण नगरेसम्म उनी सान्तान्देर बेलायतको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको भूमिकामा रहेकी थिइन्।
सन् २०१३ फेब्रुअरीमा बीबीसी रेडियो ४ ले वुमन्स आवरमा उनलाई बेलायको तेश्रो शक्तिशालि महिलाको श्रेणीमा राखिएको थियो। सन् २०१९ मा फोर्ब्सले उनलाई विश्वको ८औँ सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाको रुपमा सूचीकृत गरेको थियो भने विगत ४ बर्ष देखि उच्च १० मा थिइन्।
एबिगेल जोनसन
एबिगेल पियरपोन्ट जोनसन (जन्म डिसेम्बर १९, १९६१) एक अमेरिकी अरबपति व्यवसायी हुन्। सन् २०१४ देखि उनी अमेरिकी लगानी संस्था फिडेलिटी इन्भेस्टमेन्ट (एफएमआर)को अध्यक्ष र प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा यसको अन्तर्राष्ट्रिय भगिनी संस्था फिडेलिटी इन्टरनेसनल (एफआइएल)को अध्यक्षको रूपमा कार्यरत रहेकी छिन्। फिडेलिटी उनका हजुरबुबा एडवर्ड सी जोनसन द्वितीयले स्थापना गरेका थिए। उनको बुबा एडवर्ड सी 'नेड' जोनसन तृतीय एफएमआरको आजिवन अध्यक्षको रूपमा रहेका छन्। सन् २०१३ को मार्चमा, जोनसन परिवारको कम्पनीमा ४९% तथा जोनसनको आफ्नो २४.५% को स्वामित्व रहेको थियो।
सन् २०१६ नोभेम्बरमा जोनसनलाई ४५,००० कर्मचारी भएको फिडेलिटीको उनी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा अध्यक्ष रहने गरी सम्पूर्ण अधिकारको साथ अध्यक्षको मनोनयन गरिएको थियो। जोनसनको कुल सम्पति लगभग १६ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ, उनी विश्वको धनी महिला मध्ये पनि एक हुन्। उनलाई सन् २०१६ मा फोर्ब्सले अमेरिकाको ५० ठूला सहरहरूको धनी व्यक्तिको सूचीमा सूचीबद्ध गरेको थियो तथा सन् २०१९ मा ७औँ शक्तिशाली महिलाको रूपमा सूचीकृत गरेको थियो । उनी म्यासेचुसेट्सको सबैभन्दा धनी व्यक्ति पनि हुन्।
स्त्री रोग विज्ञान
स्त्रीरोग विज्ञान चिकित्सा विज्ञानको त्यो शाखा हो जसमा महिलाहरुसँग सम्बन्धित विशेष रोगहरु अर्थात् उनीहरुको विशेष संरचनात्मक अंगहरु र उनीहरुको चिकित्सा विषयहरुसँग सम्बन्धित रोगहरु मात्र समावेश हुन्छन् । Gynecology भन्नाले महिलाको प्रजनन प्रणाली (गर्भाशय, योनि र अण्डाशय) को स्वास्थ्यमा हासिल गरेको सर्जिकल विशेषज्ञतालाई जनाउँछ। मूलतः यो 'महिला विज्ञान' मा पर्छ। आजकल, लगभग सबै आधुनिक स्त्री रोग विशेषज्ञहरू पनि प्रसूति विशेषज्ञहरू छन्।
परिचय
महिलाको प्रजनन अंगलाई बाहिरी र आन्तरिक गरी दुई भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। बाह्य प्रजनन अंगहरूमा योनि र योनि समावेश छन्।
वोल्फियन नलिका भित्र, दुई उपकला ऊतक रेखाहरू देखा पर्दछ, जुन प्राथमिक कीटाणु रेखाहरू हुन् जसबाट अंडाशयहरू भविष्यमा बन्छन्।
प्रजनन प्रणाली को फिजियोलोजी
महिलाको प्रजनन उमेर अर्थात् यौवनदेखि रजोनिवृत्तिसम्म करिब ३० वर्ष हुन्छ। यस संस्थाका गतिविधिहरू अध्ययन गर्दा, हामीले विशेष गरी दुई प्रक्रियाहरूमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
(a) बीज उत्पादन र (b) महिनावारी स्राव।
बीउ उत्पादनको सम्पूर्ण प्रक्रिया शरीरका धेरै हार्मोन ग्रन्थिहरूद्वारा नियन्त्रित हुन्छ र तिनीहरूको हर्मोन तिनीहरूको प्रकृति र कार्यमा निर्भर हुन्छ। अगाडिको ग्रन्थीलाई नियन्त्रक भनिन्छ।
प्रत्येक २८ दिनमा पाठेघरबाट रगत बग्नुलाई महिनावारी भनिन्छ । यो स्राव यौवन देखि रजोनिवृत्ति सम्म हरेक महिना हुन्छ। गर्भावस्थामा मात्रै हुँदैन र अक्सर गम्भीर अवस्थामा पनि हुँदैन। पहिलो डिस्चार्जलाई राजोदय वा (मेनार्चे) भनिन्छ र यो हुँदा अब केटी गर्भवती भइन् र यो सामान्यतया किशोरावस्थाको समयमा अर्थात् १३ देखि १५ वर्षको उमेरमा हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। ४५ देखि ५० वर्षको उमेरमा महिनावारी अचानक वा बिस्तारै बन्द हुन्छ। यसलाई रजोनिवृत्ति भनिन्छ। यी दुवै समय महिलाको जीवनमा संक्रमणकाल हो।
प्राकृतिक राजा चक्र सामान्यतया 28 दिनको हुन्छ र राजा दर्शनको पहिलो दिनबाट गणना गरिन्छ। यो एक महिनावारीबाट अर्को महिनावारी हुने समय हो। महिनावारी चक्रमा पाठेघरको इन्डोमेट्रियममा हुने परिवर्तनलाई चार चरणमा विभाजन गर्न सकिन्छ (१) वृद्धि अवधि, (२) गर्भाधान पूर्व अवधि, (३) महिनावारी स्राव अवधि र (४) पुनर्निर्माण अवधि।
(१) वृद्धि अवधि: महिनावारीको अन्त्य पछि एन्डोमेट्रियम पुन: उत्पन्न हुँदा, यो इन्डोमेट्रियम वृद्धि अवधि सुरु हुन्छ र ओभ्युलेसन सम्म रहन्छ। महिनावारी सुरु भएको पन्ध्रौं दिनमा ओभ्युलेसन (प्लेसेन्टाबाट ओभ्युलेसन) हुन्छ। यस अवधिमा पाठेघरको इन्डोमेट्रियम बिस्तारै बाक्लो हुँदै जान्छ र अण्डाशयमा डिम्बको निर्माण सुरु हुन्छ। Graafian follicle बढ्दै जाँदा अंडाशयबाट स्रावित एस्ट्रोजनको मात्रा बढ्छ। एस्ट्रोजनको प्रभावमा, यस अवधिमा गर्भाशयको इन्डोमेट्रियम 4-5 मिमी सम्म मोटो हुन्छ।
(२) प्रि-प्रेग्नेन्सी पिरियड: यस स्टेज पछि सेक्रेटरी वा प्रि-प्रेग्नेन्सी पिरियड सुरु हुन्छ र १५ दिन अर्थात् महिनावारी सुरु नभएसम्म रहन्छ। राज: स्रावको १५ औं दिन डिम्बाशयबाट डिम्ब निस्किएपछि कर्पस ल्युटियम बन्छ र त्यसबाट निस्कने स्राव (प्रोजेस्टेरोन) र एस्ट्रोजनको प्रभावमा पाठेघरको इन्डोमेट्रियममा परिवर्तनहरू भइरहन्छन्। यो endometrium अन्ततः decidua मा परिणत हुन्छ, जसलाई गर्भावस्था को endometrium भनिन्छ। यी परिवर्तनहरू यस महिनावारी चक्रको 28 औ दिनमा पूरा हुन्छन् र महिनावारी हुनु अघि endometrium को मोटाई 6.7 मिमी हुन्छ।
(३) स्राव अवधि: स्राव अवधि ४-५ दिनको हुन्छ। यसमा, पाठेघरको इन्डोमेट्रियमको बाहिरी तह भाँचिन्छ र रगत र बलगम स्राव हुन्छ। जब पूर्व-महिनावारी परिवर्तनहरू पूरा हुन्छन्, त्यसपछि endometrial degeneration सुरु हुन्छ। यस इन्डोथेलियमको बाहिरी तह र मध्य तह मात्र यी स्रावले प्रभावित हुने र गहिरो तह वा इन्डोथेलियम अप्रभावित रहने विश्वास गरिन्छ। यसरी, स्रावमा रगत, म्यूकस एपिथेलियम कोशिकाहरू र स्ट्रोमा केशिकाहरू हुन्छन्। यो रगत जम्दैन। 4 देखि 8 औंस मानिने रगतको मात्रा प्राकृतिक हो। (४) पुनर्निर्माण अवधि: स्रावको प्रक्रियाबाट गर्भाशयको इन्डोमेट्रियमको प्रजनन नहुनुको कारण इन्डोमेट्रियमको मोटाई घट्दा प्रजनन वा निर्माणको काम सुरु हुन्छ। पुनर्जन्म एन्डोथेलियमको महत्वपूर्ण चरणमा सुरु हुन्छ र एन्डोथेलियम बढ्दो मौसम जस्तै देखिन्छ।