cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
किराँत जाति
उक्त अभिलेखबाट राजा अंशुवर्माको पालामा हाल गैरिधारा भनिने भेगमा जोन्जोन्दिङ नाम गरेको गाउँ थियो। त्यो गाउँका बासिन्दाले प्रणाली हिटि(कुहिती) बनाएका थिए। सो हितिको पानी नियमितरूपले आइरहोस् भनेर पानी आउने कुलो छोपी कुलोमाथीबाट साँढे गोरुगाढाको आवतजावत रोकिदिने नियम अंशुवर्माले बनाइदिएको कुरा उक्त अभिलेखमा उल्लेख पाइन्छ। यो भेगको पुरानो नाम जोन्जोन्दिङको यसपछिका समयमा उल्लेख पाइन्न तर निलिशाला भन्ने भने कायमै रही निलिशालाबाट नक्साल कहलिन पुगेको पाइन्छ। (जगदिशचन्द्र रेग्मी, काठमाण्डौ शहर सास्कृतिक अध्ययन भाग १ पृ.१६) अभिलेखमा उल्लेखित जोन्जोन्दिङ पछाडिको '''ग्राम शब्दभने लिच्छविकालमा आएर थपिएको हुनसक्ने बलियो सम्भावना देखिन्छ कारण किरात भाषामा दिङ शब्दले नै गाउँ वा ठाउँको अर्थ दिन्छ प्रतिनिधित्व गर्दछ। आज पनि केही किरात समुदायमा दिङ केहीमा दिम र केहीमा देल (द्याल) भएको पाइन्छ। यसको पुष्टि निम्न किरातहरूका साविक किपट अन्तर्गत रहे भएका ठाउँहरूको नामबाट हुन्छ। वल्लोकिरात ओखल्ढुंगा जिल्ला अन्तर्गत रहेको टारकेराबारीको साविक नाम थिमथेमदिङ(म) रहेको कुरा जयवीर महेन्द्र मल्ल (महिपतिन्द्र मल्ल)ले ने.सं. ८४१ खमा प्रतिमन पाध्या पौड्याललाई विर्ता दिएको कागजमा उल्लेख पाइन्छ। यही थिमथेमदिङ शब्दको अपभ्रंशीत रूप थिङथिङटार हुँदै हाल टारकेराबारी कायम हुन पुग्यो। किरात कोइँच भाषामा थिमथेमदिङ(म)को अर्थ मृतमानिस गाड्ने समाधिस्थल हुन्छ। आजा पनि टारकेरावारीको रातमाटे जंगलमा किरातहरूको चिहान यद्दावधि पाइने दावि स्थानिय श्रोतव्यक्ति दीर्धराज पौडेलको छ।
साविक काति नासुके कोइँच किपट हाल सोलु जिल्ला अन्तरगतको चेरेन्हादिङ अपभ्रंशितरूप चेर्मादिङ हुँदै छेर्मादिङ जसको साविकको अर्थ घाम उदाउने ठाउ (चेरे न्हा दिङ) हुन्छ। यस्तै दोलखा जिल्लाको हुइवादिङ, किरात राडु (वम्बुले) किपट अन्तर्गतको वामदिङ (जो वामद्याल हुँदै उबु, बन्नपुग्यो), पाचथरको फेउदिङ, संखुवासभाको लिङलिङ(दिङ), रामेछापको पोलदिम(ङ) र कोटदिम(ङ) आदि।
कोलि(ग्राम)द्रङ्ग
इ. ५३०को पाटन खपिन्छें अभिलेखमा दक्षिण कोलिग्रामको पहिलो प्रमाणिक चर्चा पाइन्छ। यसैगरी इ. ६१५को जैसिदेवलको मिननारायणस्थानको अभिलेख, इ. ६३० तिरको लगनटोल यंगालहिटीको अभिलेख, इ. ६३३को थानकोटको अभिलेख र इ. ६४० को लगनटोल यंगालहिटीकै अर्को अभिलेख समेतमा दक्षिण कोलिग्रामको उल्लेख पाइन्छ । (धनवज्र वज्रचार्य लिच्छवि कालिन अभिलेख २०३०) धनवज्र वज्रचार्य र ज्ञानमणी नेपालले दक्षिण कोलिग्रामको कोलि शब्दलाई कपिलवस्तु पूर्वको कोलीराज्यका कोली जातिसँग सम्वद्ध गराएको पाइन्छ भने इतिहासकार बाबुराम आचार्यले पञ्चकोलीका रूपमा पाँच कोलिवस्तिको अनुमान गर्दै कोलि शब्दलाई किरात भाषासँग सम्वद्ध गर्नुभएको पाइन्छ। (आचार्य बाबुराम,किरात नाम लिच्छवि कालका शिलालेखमा किरातकालको झलक, नेपाली पूर्णाङ्क १६,पृ.३-३०) आचार्यले कोलिग्रामलाई किरातकाल देखिकै बसेको बस्तिकोरूपमा लिएको पाइन्छ। आचार्यको मतसँग सहमत हुँदै ठाकुरलाल अमात्यले (विजेल १९८०, ३१६) उदृत गर्दै सिंहदरवार पछाडिको कुरिया गाउँलाई पञ्चकालि मध्येको एक कोलि भएको अनुमान गर्नु भएकोछ।
किरातभित्र पनि कोली, कोइ, कोयु, कोयाङ, कोइँच, कोच, कुकी, कुलुङ, किरावा आदि थुप्रै जातिहरू हुनेहुँदा कोली शब्द जातिविशेष भएपनि किरात जातिविशेष नै हुने अनुमान गर्न सकिन्छ। कोइँच किरात मुग्दुम अनुसार धनुरधर पुरुषलाई पनि कोअ्ली भनिन्छ। लिच्छवीकालका अभिलेखमा उल्लेखित र हालका किरात बस्तिका ठाउहरूसंगको सामिप्यताको अध्ययन गर्ने हो भने धनवज्र र ज्ञानमणी नेपालको कपीलवस्तु पूर्वका कोली जातिसँग सम्वन्धित तथ्यभन्दा बाबुराम आचार्यको किरात जातिसँग सम्वन्धित पूर्व किरात वस्ति भएको तथ्य नै बडि संभावित देखिन्छ। भिमार्जुन र विष्णुगुप्तको इ. ६४०को यंगालहिटिको अभिलेखमा द्रङ्ग शब्दको उल्लेख पाइन्छ। "दक्षिणकोलीग्रामस्य पूर्वभेव द्रंगचतुर्भागत्वेन प्रविभक्तस्यैतत्सीमनिवासिनाम्" र "एतदंगचतुर्भागसीमाभ्यन्तरवर्तिनः"-वज्रचार्य २०३०) अर्थात द्रंगको चारभागको एकभाग रूपको यो इलाकामा बस्ने जस्ता शब्द उल्लेख भएको पाइन्छ। द्रङ्ग शब्द किरात भाषाको हुनुले पनि कोलि शब्द पनि किरात भाषा हुनुको पुष्टि हुनआउछ। यस कुराको थप पुष्टि ठाउँ, गाउँ र वस्ति अर्थाउने वर्तमान चलन चल्तिका किरात शब्दहरू दिङ, दिम, तेल, देल, द्याल, दोरोङ, दरेशले पनि गर्दछन्। अभिलेखमा उल्लेखित "पूर्वभेव" शब्दलाई गौंढगर्दा पनि पहिलेदेखिकै भन्ने हुन्छ अर्थात साविक दर साविकको "द्रङ्ग"को चारभागको एक भाग भन्ने हुन्छ जुन साविककाल किरातकाल थियो।
राजा नरेन्द्रदेवको लगनटोल यंगालहिटीको इ. ६४३ को अभिलेखमा कोङको, विल्वमार्ग (मार्ग शब्द लिच्छवीकालमा जोडिएको हुनसक्ने ले.) र हुस्प्रिन्दुङ गरी तीन गाउँहरू विशेष सुविधाकासाथ दक्षिण कोलिग्राम द्रंगलाई नै सुम्पिएको कुरा उल्लेख पाइन्छ। (वज्रचार्य २०३०) लगनटोलकै शिवदेव द्वितीयको इ. ६९५ को अभिलेखमा पनि वैद्यग्रामको सीमांकन गर्दा चौहदीमा उल्लेखित दक्षिण र पश्चिमतर्फ तेङखु (हालको टेकु), उत्तरपट्टी चिशिमण्डा तिलमकको उल्लेख पाइन्छ। (वज्रचार्य २०३०) जैशिदेवल निरको इ. ७२७ को अभिलेखमा लञ्जग्वल भन्ने स्थानको नाम उल्लेख पाइन्छ। लञ्जग्वल वस्ति नै हालको लगन भएको अनुमान डा. जगदिशचन्द्र रेग्मीको छ। इ. ६३३ को भिमार्जुन र जिष्णुगुप्तको थानकोट स्थित अभिलेखमा थेञ्चो(ग्राम)का किसानहरूले दक्षिण कोलिग्राममा हुने गोयुद्धका लागि एकहलो जग्गामा केही कर तिर्न पर्ने उल्लेख पाइन्छ । (वज्रचार्य २०३० पृ.४३४)
लायकु
इ. ८५० तिर विशालनगरको पतनपछि यहाँका कति वासिन्दाले बसाइसर्ने क्रममा काठमाडौँ भेगमा पनि आइ बसोवास गर्न थाल्दा यहाँ जनसङ्ख्याको बृद्धि भई बढी गुल्जार हुन थालेकोले होला इ. ९८७-९० तिर भएका राजा गुणकामदेवले पुरानो लायकु भेकमा नयाँ दरवार खण्ड बनाई राजधानी बनाएको अनुमान गरिएको छ। राजधानी हुने यो क्रम कहिलेसम्म कायम रह्यो भन्न सकिंदैन तर उक्त राजाकै पालामा यो भेकको सुधारका काम भएकोले विकासको क्रम अगाडि बढेको अनुमान गरिन्छ ।(डा.जगदिशचन्द्र रेग्मी,काठमाडौँ शहर सांस्कृतिक अध्ययन भाग १ पृ.२३) यो पुरानो लायकु भेक काठमाडौँको कुन क्षेत्रमा थियो भन्ने प्रष्ट उल्लेख नभएपनि लायकु शब्द भने किरात भाषाको भएको स्पस्ट छ। किरात किपट अन्तरगत पर्ने कु उपसर्ग लागेका ठाउँका नामहरूमा पोकु (रामेछाप), बुकु (ओखल्ढुंगा र सोलु ), दमकु (सोलु), सिल्कु (ओखल्डुंगा), तामकु (संखुवासभा), ह्वाकु (तेरथुम), मककु (खोटाङ) आदि धेरै ठाउँहरू पाइन्छन्। अधिकांश किरात भाषामा कु शब्दले पानी वा पानीले बनाएको उर्भर भूमीलाई जनाउछ। वाहिङ किरात मुङदुम अनुसार विसिकु दुङमाकुले पानी(वकु) र ङाकु दु विकु दुले खोला(गुलो) अर्थाउछ । (तेजलाल वाहिङ, वाहिङ लोरोतुम्लो पृ.३३५) यस्तै कोइँच किरातमा लिकु, बुकु, पोकु जस्ता खोलाहरू तथा वाकुले पानी जनाए झै अन्य किरातहरूमा काकु-जेरुङ र वम्बुले), छइकु(कोयु), कांकु(दुमी), कु (तिलुङ थुलुङ) व्अकु (सुरेल) आदि। अत यो लायकु क्षेत्र पनि काठमाण्डौ उपत्यकाको कुनै नदी किनार मै अवस्थित हुनुपर्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
कु उपसर्ग जस्तै बु उपसर्ग लागेका ठाउँहरू पनि लिच्छवीकालिन अभिलेखमा उल्लेख पाइन्छ । प्रोज्ञाम्वु -इ.५९३ बज्रचार्य,२०३०,२३४),
थम्वु -इ.६२४,वज्रचार्य २०३०,४०१),
वर्तमान अवस्थासम्म पनि बु उपसर्ग लागेका स्थानहरू किरात किपटिया क्षेत्रमा प्रसस्ततै पाइन्छन् । जुबु(सोलु), खुम्बु(सोलु), आङबु(पाँचथर), सिलिबु(तेह्रथुम), सालामबु(खोटाङ), आदि। बृम, ब्रु र ब्रू उपसर्ग लागेका ठाउँपनि लिच्छवी अभिलेखमा उल्लेख पाइन्छ ।
गुम्पदबृम :- इ. ४८०, वज्रचार्य २०३०, पृ. ४९९
पीतुब्रु :- इ. ६७९,, ,, ५००
पृच्छिब्रू :- इ. ,, ,, ,, ,,
उक्त नामहरूसँग सामिप्यता राख्ने वर्तमान किरात वस्तिहरूका ठाउँहरूमा सोब्रू (ओखल्ढुंगा), दिव्रु(ङ) खोटाङ, लाम्ब्रु(ङ) लाम्राङ भञ्ज्याङ, दोब्रु (दोब्रे भत्तज्याङ) खिरिब्रु(ङ) आदि। कतै ब्रुको रेफ अलप भै बुको अवशेषमात्र पनि रहेभएको पाइन्छ जो किरातहरूको पाछा(उपथर)मा पनि पाइन्छ। भक्तपुर बोडे, निलबराहीको लिच्छवीकालिन अभिलेखमा तत्कालिक संयुक्त राजा जिष्णुगुप्तलाई याप्रिङ ग्राममा बसी शत्रुको संहार गर्न लागिएको भनिएकोछ। लिच्छवीकालिन अभिलेखमा यस्तो प्रिङ उपसर्ग लागेको स्थानहरू अरूपनि उल्लेख पाइन्छ । नरप्रिङ :- वज्रचार्य २०३०, ४७२
जोलप्रिङ :- ,, ,, ५६, ४१९
थंसम्प्रिङ :- ,, ,, ३९५
वर्तमान अवस्थामा आएर किरात समुदायमा प्रिङ उपसर्ग केवल पिङको रूपमा मात्र रहेको पाइन्छ। साविक फोरोप्रिङ कालान्तरमा फरपिङ भएजस्तै साब्रा खापिङ (रामेछाप), फुल(ङ)पिङ (रामेछाप), जुपिङ (सोलु), लामपिङ (खोटाङ) आदि।
काठमाण्डौ उपत्यका तथा उपत्यका वरिपरिका स्थानहरूको नाम प्राय: धेरैजसो किरात भाषाबाट रहेको पाइन्छ । केल(देल)टोल, ङेत(नरदेवी), लञ्जग्वल(लगन), खोप्रिङ(भक्तपुर), साङगा(साँगा), चाङगु(चाँगु), तेसलुङ(टिस्टुङ), पाङलुङ(पालुङ), थोचो(ठेचो) आदि। माथी उल्लेखित स्थानका अलवा लिच्छवीकालिन अभिलेखमा प्रशासनिक इकाइहरूको नाम पनि किरात भाषामा उल्लेख भएको पाइन्छ। कुथेर, शुल्लि, लिङग्वल, मापचौक, सिन्द्रीक आदि जस्ता प्रशासनिक इकाइका अलवा हल्कराको व्यवस्था समेत किरातकालमै भएको प्रमाणीत भएकोछ । अंशुवर्माको हाडिगाउँको अभिलेखमा "धावक गेच्छिञ्जाकस्य पू. ३ प. १ "को उल्लेख हुनुले लिच्छवीकालको धावक गेच्छिञ्जाकको किरातकाल मै व्यवस्ता भएको पाइन्छ।(धनवज्र वज्रचार्य २०३० पृ.३०५)
माथी उल्लेखित तथ्यहरू मनन गर्ने हो भने लिच्छवीकाल अगाडिको किरात युगलाई कपोलकल्पित ठान्ने विद्धानहरूलाई निधार चाउरी पारेर सोच्न बाध्य अवश्यै गराउनेछ कि "लिच्छवीकालिन संस्कृत भाषामा लेखिएका अभिलेखमा कसरी गैरसंस्कृत शब्दहरू कुँदिन पुगे?" "किरात" : केही भ्रम र यथार्थ
बान कि-मुन
व्यक्तिगत विबरण
वान कि मुनको जन्म १९४४मा कोरीयामा जापानी शासनको अन्त्य तिर उत्तरी चुङ्गचेओङ्ग प्रान्तको एउटा सानो किसानी गाउँ युम्सेओङ्गमा भएको थियो। पछि उनको परिवार नजीकएको शहर् चुङ्जुमा बसाई सर्यो। वान सानो हुँदा उनको बुवा गोदामको ब्यापारी थिए तर पछि गोदामको ब्यापार टाट पल्टिए पछि उनीहरूको मध्यम वर्गिय स्तर खस्किएर गयो। वान ६ वर्षको हुँदा उनको परिवार कोरियाली युद्धको अवधी भरको लागि पिछडिएको पहाडी क्षेत्रमा सरेर गए। युद्ध समाप्त भएपछि उनको परिवार पुन: चुङ्जुमा नै फिर्ता भयो।
किराँत जाति
यो "किरात" शब्द संस्कृत भाषाबाट आएको भनेर कसै कसैले दाबी गरेका पाइन्छन्। यहाँ आपतिको कुरा के हो भने यो किरात शब्दलाई विद्वान कहलिएका नश्लवादी इतिहासकारले नियोजित तवरले सुँगुरसंग जोडि दिएको छ। अनि यसैलाई आधार मानेर हामी केही निर्दोष  अबोध समुह किरात पहिचानबाट भाग्न खोज्छौ।
बान कि-मुन
परिवार
वान कि मुनले यू सुन-टाएकलाई १९६२मा उच्च माध्यमिक स्तरका बिद्यार्थी हुँद भेटेका थिए। त्यस बेला उनी १८ वर्षको थिए र यू सुन-टाएक निम्न माध्यमिक स्तरको बिद्यार्थी परिषदको अध्यक्ष थिईन। वान कि मुन र यू सुन-टाएकको विबाह १९७१मा भएको थियो। उनिहरूका दुई छोरी र १ छोरा गरी जम्मा तिन जना सन्तानहरू छन। उनकी जेठी छोरी सियोन्-योङ्ग जन्म १९७२मा भएको थियो र हाल उनी सियोलमा कोरिया फाउन्डेसनमा कार्यरत छिन। उनले एक भारतिय नागरीक सँग विबाह गरिन। उनका छोरा वू-ह्युन १९७४मा भारतमा जन्मिएका थिए। उनले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, लस एन्जलसको युसिएलए एन्डर्सन स्कुल अफ म्यानेजमेन्टबाट एमबिए गरे र न्यूयोर्कमा एक वित्तिय कम्पनीको लागि काम गर्छन। उनकी कान्छि छोरी ह्यून ही (जन्म १९७६) नैरोबीमा यूनिसेफको फिल्ड अधिकृत छिन। वान संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिवमा चुनिए पछि अहिले पनि उनको बृहत परिवार बसोबास गरिरहेको गृहनगरमा उनी एउटा प्रतिक बने। चुनावको परिणामको उत्सव मनाउनको लागि ५०,००० भन्दा बढि मानिसहरू चुङ्जुको फुटबल मैदान जम्मा भएका थिए। वान कि मुन कुनै पनि गिर्जाघर वा धार्मिक समूहको सदस्य छैनन र उनले विश्वासको बारेमा ब्याख्या गर्न इन्कार गर्दै भनेका थिए "म अहिले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासचिव भएको हैसियतले अहिलेको समयमा मेरो व्यक्तिगत विश्वास तथा कुनै विशेष धर्म वा भगवानको बारेमा कुरा गर्ने ठिक नहोला। यसकारण हामी व्यक्तिगत कुराहरूको बारेमा पछि अन्य समयमा गरौला।" उनकी आमा चाही बुद्ध धर्मालम्बि हुन।
किराँत जाति
यहाँ किरातलाई "किर +आत = किरात" को रूपमा बुझिने बुझाई नै गलत छ । जबरजस्त "किर" लाई सुँगुर र "आत" लाई पालक भनेर बुझ्ने दिमाग नै हाम्रो मुक्तिको बाधक हो ।
"किरात" लाई संस्कृत शब्दहरूसंग नै संश्लेषण र विश्लेषण गरेर हेर्ने हो भने पनि यो शब्द सुँगुर र सुँगुरको पछि लाग्ने जातिसंग सम्बन्धित नभएको प्रमाणित हुन्छ ।
यसको लागि हामीले ठेट मौलिक संस्कृत शब्दहरू पहिल्याउनु पर्ने हुन्छ। सुँगुरलाई ठेट संस्कृतमा "वराह" भनिन्छ। (लिम्बुवानको सुनसरी जिल्ला अन्तरगत चतारास्थित वराह क्षेत्रको मन्दिर भनेको सुँगुरको मन्दिर हो जहाँ हिन्दु आर्यले विष्णुको रूपमा सुँगुर पुज्छन्।) मौलिक संस्कृतमा "किर" को अर्थ कहिँ पनि सुँगुर छैन।
"किरात" शब्दको स्वरूपसंग नजिक भएका संस्कृत शब्दहरू हेरौँ । जस्तै:  "किरति", "किरीट", "किरिटी" । यदि किरात संस्कृत भाषाबाटै आएको हो भने यिनै शब्दहरू  अपभ्रंश भएर आएको  हुनुपर्छ।
संस्कृतको "किरति" को अर्थ "छर्नु/ फैलिनु/ to scatter" हुन्छ । "किरति"बाट "किराती" बन्न सक्छ। यदि यो हो भने किरातीको अर्थ चारै दिशामा विस्तारित रूपमा फैलिएर रहेको जाति हुन्छ।
संस्कृतबाट आएको "किरीट" शब्दको अर्थ "मुकुट/श्रीपेच/crown" हुन्छ। यो मुकुट/श्रीपेच लगाउनेलाई संस्कृतमै "किरिटी" भनिन्छ र "किरिटी" को अर्थ राजा हो। "किरीट" बाट "किरात" बन्न सक्छ र "किरिटी" बाट "किराती" हुन सक्छ । यदि संस्कृतबाटै किरात हुन आएको हो भने किरातको अर्थ मुकुट लगाउने राजा हुन्छ।
अतः किरातलाई हामीले संस्कृतबाट नै आएको हो भनेर जिद्दी गर्ने हो भने पनि "किरात" शब्दको साईनो "सुँगेर पालेर जीविका धन्ने" कुरासंग हुनै सक्दैन।
यद्यपि किरात शब्द किरात भाषाबाटै आएको आधार छ। "किरात" र "किरावा" शब्दबीचमा घनिष्टता छ। किरात भाषामा "कि" धातु भएका शब्दहरू प्रशस्तै छन्। किरातीहरूले आफूलाई गौरवका साथ कसैलाई रवाफ देखाउनु पर्यो भने "काँ किराती मो म्छा/ आङ्का किरावा छा चि (म त किरातीको बच्चा पो हुँ त)" भन्ने परम्परागत स्थापित आचरण (traditional custom ) अझै पनि छ। यसो भन्ने परम्परा त संस्कृत भाषा बोकेर ल्याउने आर्यहरू हिन्दु उपमहाद्वीपमा प्रवेश गर्नुभन्दा अगाडि देखिनै किरातहरूमा थियो। हिन्दुआर्यको आगमन अगाडि नै किरातीले आफूलाई गर्वका साथ किरात भनिरहेको यसबाट प्रष्ट हुन्छ।
मानिसको स्वभाव कस्तो हुन्छ भने कसैले हेयको दृष्टिबाट दिएको उपमाबाट आफूलाई चिनाउन चाहदैन । गर्वको साथ भन्ने कुरा त परकै हो।
नामको अर्थ नै हुनुपर्छ भन्ने छैन। त्यो नाम त पछि नामधारण गर्नेको व्यावहारले अर्थ लगाइने हो।
हिन्दु आर्यको संस्कृत भाषा प्रवेश गरेपछि मात्र किरात शब्द आएको हो भन्नू भनेको कोइलाखानीको आविष्कार पछि मात्र वनस्पतिको उत्पति भएको हो भन्नू जस्तै हो।
त्यस्ता प्रतापी वैभवशाली सभ्यता भएको जातिको आफ्नै नामको पहिचान थिएन होला? अवश्य थियो। थियो त केवल "किरात" नै थियो। जसले आफूलाई किरात भएको दाबी गर्दैनन् उनीहरूको लागि आफूलाई आदिवासी (indigenous people) भन्नु योग्यता पुग्दैन।
द्रष्टव्य: किरातशास्त्री (Kiratologist) ले संस्कृतबाट "किरात" आएको होइन, बरू "किरात" शब्द तथा किरात भाषाबाट चाहिँ संस्कृतमा केही शब्द बनेका छन् भनेर दाबी गरेका छन्। जस्तो : "कीर्ति" । यो किराती- किरती - किर् ती हुँदै पछि कीर्ति भएको हो। कीर्तिको अर्थ प्रसिद्धि तथा ख्याति (fame)। हिजो किरातीहरू वैभवशाली थिए। उनीहरूले प्रसिद्ध र ख्याति कामाएका थिए। त्यस कारण ख्याति र प्रसिद्धि कामउनेलाई हिन्दुआर्यले "किराती" शब्दको विशेषण प्रयोग गर्थे। "किराती" भन्दाभन्दै पछि अपभ्रंश भएर "कीर्ति" भएको हो।
सन्दर्भसूची
१. आचार्य बाबुराम- किरात नाम, लिच्छवीकालका अभिलेखमा किरातकालको झलक २०२०,
२. बज्रचार्य धनबज्र- लिच्छवीकालका अभिलेख, नेपाल तथा एसियाली अध्ययन संस्थान त्रि.वि.वि.२०३०
४. खनाल मोहनप्रसाद- अभिलेख सङ्कलन, साझा प्रकाशन, ललितपुर
५. डा.स्वामी प्रपन्नाचार्य- प्रचीन किरात इतिहास २०५१
६. भण्डारी ढुण्डिराज- नेपालको ऐतिहासिक विवेचना, २०२७
८. रापचा लाल श्याँकारेलु- इन्डो नेपाल किराती भाषाहरू २०६५
९. वाहिङ तेजलाल- वाहिङ लोरोतुम्लो २०६४
१०.वलदीप प्रभास्वार चाम्लिङ को लेख बाट http://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF ११. baramkirat.blogspot.com
यो पनि हेर्नुहोस्
किराँती भाषाहरू
डफा
डफा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
झर्रा
झर्रा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
भेनेजुएला
भेनेजुएला पेट्रोलियमको उत्पादक हो।
जनसङ्ख्या
सन् २००७मा भेनेजुएलाको जनसङ्ख्या अन्दाजी २,७७,३०,५०० थियो।
तारकनाथ दास
तारकनाथ दास वा तारक नाथ दास (, जन्म:१५ जुन १८८४, मृत्यु: २२ डिसेम्बर १९५८) एक ब्रिटिस विरोधी भारतीय बङ्गाली क्रान्तिकारी तथा अन्तर्राष्ट्रिय विद्वान थिए। उनी उत्तर अमेरिकाको पश्चिमी तटमा अग्रणी आप्रवासी थिए र उनले टोल्स्टयसँगको आफ्नो योजनाको बारेमा छलफल गरे जब उनले एसियाली भारतीय आप्रवासीहरूलाई भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनको पक्षमा सङ्गठित गर्दै थिए। उनी कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापकका साथै धेरै अन्य विश्वविद्यालयहरूका अतिथि प्राध्यापक थिए।
प्रारम्भिक जीवन
तारकको जन्म पश्चिम बङ्गालको २४ परगना जिल्लामा सन् १८८४ जुन १५ का दिन कञ्चरापुरा नजिकै मजपुरामा भएको थियो। उनको जन्म एक मध्यवर्गीय परिवारमा भएको थियो। जहाँ उनका बुबा कालिमोहन कलकत्ताको केन्द्रीय टेलिग्राफ कार्यलयका कर्मचारीको रूपमा काम गर्ने गर्थे। उनी सानो कक्षमा पढिरहेका बेला उनको लेखन तथा पढ्नमा विशिष्ट क्षमता देखेर उनका प्रधानाध्यापकले उनलाई देशभक्तिको विषयमा निबन्ध प्रतियोगितामा भाग लिन प्रोत्साहित गरेका थिए। जब उनी सोह्र वर्षका थिए लेखेका निबन्धको गुणस्तरबाट प्रभावित भएर उपस्थित निर्णायकहरू मध्ये एक जना अनुशीलन समितिका संस्थापक बेरिस्टर पि मिटरले सहयोगी सतीशचन्द्र बसुलाई उनलाई उक्त समितिमा भर्ना गर्न आग्रह गरेका थिए। सन् १९९१ मा प्रवेश परीक्षामा उच्च सङ्ख्याको साथ उत्तीर्ण गरेपछि तारक कलकत्ताको तर्फ प्रस्थान गरे र विश्वविद्यालय अध्ययनको लागि प्रख्यात विश्वविद्यालयको सभामा भर्ना भएका थिए। आफ्नो गोप्य देशभक्त गतिविधिमा उनले जेठी बहिनी गिरिजाबाट पूर्ण समर्थन पाएका थिए।
एक उद्देश्यको मूल
बङ्गाली उत्साहलाई बढावा दिन शिवाजी बाहेक महान् बङ्गाली नायक राजा सीताराम राईको उपलब्धिहरूको स्मरणार्थ उत्सव सुरु गरिएको थियो। सन् १९०६ को शुरुका महिनाहरूमा बङ्गालको पूर्व राजधानी जशोरको मोहम्मदपुरमा सीताराम उत्सवको अध्यक्षता गर्न बाघा जतिन वा जतिन्द्र नाथ मुखर्जीलाई आमन्त्रित गरिएको थियो जब तारकको जतिनसँग भेट भएको थियो। त्यस अवसरमा एक गोप्य बैठक आयोजना गरिएको थियो जसमा तारक, श्रीशचन्द्र सेन, सत्येन्द्र सेन र आधारचन्द्र लस्कर सहित जतिन पनि उपस्थित थिए। सन् १९५२ सम्म कसैलाई पनि त्यो गोप्य बैठकको उद्देश्य थाहा थिएन, जब तारकले कुराकानीको क्रममा यसको बारेमा कुरा गरेका थिए। विशेष उच्च शिक्षाको साथ उनले सैन्य प्रशिक्षण र विस्फोटकको ज्ञान लिनु पर्ने थियो। उनले भारत स्वतन्त्रताको निर्णयको पक्षमा स्वतन्त्र पश्चिमी देशका जनतामा समानुभूतिको वातावरण सृजना गर्न विशेष आग्रह गरेका थिए।
उत्तर अमेरिकामा जीवन
तारक ब्रह्माचारीको नामले उनी भिक्षुको भेषमा व्याख्यानमा मद्रास गएका थिए। उनी स्वामी विवेकानन्द र विपिन चन्द्र पाल पछि आफ्नो भाषणबाट देशभक्तिको भावना जगाउने उनी पहिलो व्यक्ति थिए। युवा क्रान्तिकारीहरू मध्ये उनी नीलकण्ठ ब्रह्मचारी, सुब्रह्मण्य शिव र चिदम्बरम पिल्लईबाट विशेषगरि प्रेरित थिए। १६ जुलाई १९०७ मा तारक जापान हुँदै सिएटल आइपुगे। कृषि मजदुरको रूपमा पेशा गरेका उनी पछि क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कलेको प्रयोगशालामा विद्यार्थीको रूपमा प्रवेश गरेका थिए। यसको साथसाथै उनले अमेरिकी नागरिक प्रशासनका लागि अनुवादक र दोभाषेको रूपमा योग्यता प्राप्त गरे र जनवरी १९०८ मा अध्यागमन विभाग, भ्याकुभरमा प्रवेश गरेका थिए। उनको उपस्थितिमा कलकत्ता प्रहरी सूचना सेवाका विलियम सी हप्किन्सनको आगमनलाई अध्यागमन निरीक्षक र हिन्दी, पञ्जाबी र गुरुमुखीको दोभाषे नियुक्त गरिएको थियो। सात वर्षको लामो अवधिमा गुप्ताघाट (एक सिखले ) होप्किन्सनले उनीहरूको बारेमा विस्तृत र नियमित प्रतिवेदन भारत सरकारलाई तारक जस्ता कट्टरपन्थी सुधारवादी विद्यार्थीहरूको उपस्थितिको बारेमा र बेला सिंहको नेतृत्वमा जानकारी गराउने अङ्ग्रेजलाई पठाउनु आवश्यक थियो। तारकले पाण्डुरङ्गा खनकोजेकोसाथ भारतीय स्वतन्त्रता लिगको स्थापना गरेका थिए।
एलेपोको पुरानो सहर
एलेपोको पुरानो सहर एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
वेल्स राष्ट्रिय फुटबल टोली
वेल्स राष्ट्रिय फुटबल टिम (Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru) अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा वेल्सको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो वेल्समा फुटबलको लागि शासकीय निकाय वेल्स फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । यो संसारकै तेस्रो सबैभन्दा पुरानो राष्ट्रिय फुटबल सङ्घ हो ।
महामारी विज्ञान
जीव विज्ञान, चिकित्साशास्त्र र तथ्यांक शास्त्रसित सम्बन्धित छ। इपिडीमीअलजि (Epidemiology) भनेर नेपालीमा समेत प्रयोग हुदै आएको यो बिषयमा कुनै जनसन्ख्याको रोग, त्यसका कारक, प्रकोपको सन्ख्यत्माक स्थिति, मात्रा, फैलावट एबम् रोग के बाट, कसरि सुरु भयो, के - कसरि फैलदै छ, र पछि के होला अदि कुराहारुलाई समेटेर अध्ययन गरिन्छ। यो जनस्वस्थ्य र विशेष गैर-उपचारात्मक स्वस्थ्य प्रवन्धनको अत्याबश्यक आधारशीला हो।
दीपक रौनियार
दीपक रौनियार नेपाली चलचित्रका निर्देशक हुन्।
पेशा
दीपकले फिल्म पत्रकारका रूपमा एउटा करिअर बनाएका हुन्। त्यहीबेला छिरिङ रितार शेर्पाको असिस्टेन्ट भए।
बौद्धनाथ स्तूपाछेउ छिरिङको पर्सनल स्टुडियोमा फिल्म सम्पादनको 'टेक्निक' सिकिरहेको दीपकलाई त्यो बेला एउटा मौका मिलेको थियो। मुकुन्डोपछि छिरिङ कर्मा बनाउँदै थिए। मुस्ताङमा सुटिङ गरिएको फिल्ममा पहिले तोकिएका मुख्य सहायक निर्देशक पुगेनन्। युनिटबाटै मुख्य सहायक बन्ने मौका दीपकले पाएका थिए।
निर्देशन
उनले निर्देशन गरेका चलचित्रहरूः
राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०७४
निर्वाचक मण्डल
निर्वाचक मण्डलमा प्रदेश सभाका सदस्य, प्रदेशभित्रका स्थानीय निकायका अध्यक्ष/प्रमुख र उपाध्यक्ष/उपप्रमुख हुन्छन्। प्रत्येक प्रदेश सभा सदस्यको मतभार ४८ र अध्यक्ष/प्रमुख/उपाध्यक्ष/उपप्रमुखको मतको भार १८ हुन्छ। निर्वाचक मण्डलले राष्ट्रिय सभाका लागि ५६ जना सदस्यको निर्वाचन गर्दछ र नेपाल सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट एक महिलासहित तीन जना मनोनीत हुन्छन्।
मनोनीत सदस्यहरू
निर्वाचनको अतिरिक्त, २०७५ फागुन ८ मा राष्ट्रिय सभामा तीन जना सदस्यहरू मनोनीत भएका थिए।
विभूषण
मानपदवी / पदक
नेपालको पुरानो मानपदवी, विभूषणहरू तथा पदकहरू
विभूषण पदक वीरेन्द्रमालाः विदेशी राज्यका गद्दीनसीन राजा वा गद्दीनसीन रानी
महेन्द्रमालाः विदेशी राज्यका गद्दीनसीन राजा वा गद्दीनसीन रानी
नेपाल प्रताप भास्करः राजपरिवार, विदेशी राज्यका राजा वा रानी
ओजस्वी राजन्यः राजपरिवार, विदेशी राष्ट्राध्यक्ष, सरकार प्रमुख र वा तिनका पतिपत्नी
त्रिभुवन प्र. श्रीपदः राजपरिवार, मुलुकका निम्ति उत्कृष्ट योगदान गर्ने नेपाली
नेपाल श्रीपदः राजपरिवार, राष्ट्रको प्रतिष्ठा बढाउने नेपाली
नेपालताराः राजपरिवार, युद्ध/शान्तिकालमा मुलुकको रक्षार्थ, अन्तर्रराष्ट्रिय शान्ति स्थापनार्थ सराहनीय काम गर्ने सेना, नेपाली नागरिक तथा विदेशी सैनिक रामपट्टः राजपरिवार, राष्ट्रसेवामा उज्जवल दृष्टान्त कायम गर्ने नेपाली नागरिक
वीरेन्द्र प्र. भास्करः राजपरिवार, राष्ट्रसेवामा विशिष्ट सेवा पुर्‍याउने नेपाली र हितकारी विदेशी
त्रिशक्तिपट्टः राजपरिवार, राष्ट्रसेवामा उल्लेखनीय योगदान गर्ने, नेपालको हितकारी विदेशी
गोरखा दक्षिण बाहुः राजपरिवार, राष्ट्रियजीवनको कुनै पक्षमा प्रशंसनीय काम गर्ने, हितकारी विदेशी।
पदक पाउने सेना, प्रहरीहरूले पुरस्कारसँगै पदक अनुसार आफ्नो 'करिअर'को बढोत्तरीका लागि कार्यकुशलता अङ्क समेत पाउँछन् भने निजामती कर्मचारीहरूले अवकाशपछि एकमुष्ट उपदान पाउँछन्।
नारा
नारा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
अर्जेन्टिना अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
अर्जेन्टिना राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा अर्जेन्टिनाको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो अर्जेन्टिना क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
होली स्टिभन्स
फेथ लियोन (४ जनवरी १९८२ - ३ जुलाई २०१२) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडलको स्टेज नाम हो ।
झाइल
झाइल एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
नगरपालिका
एक नगरपालिका सामान्यतया एकल प्रशासनिक विभाजन हो जसको सरकारी स्थिति र स्व-शासन वा अधिकार क्षेत्रको अधिकार राष्ट्रिय र क्षेत्रीय कानून द्वारा प्रदान गरिएको छ जसको अधीनस्थ छ। नगरपालिकाका अधिकारहरू आभासी स्वायत्ततादेखि राज्यको पूर्ण अधीनतासम्मका हुन्छन्। नगरपालिकाहरूसँग आयकर, सम्पत्ति कर, र कर्पोरेट आयकरमा व्यक्ति र निगमहरूलाई कर लगाउने अधिकार हुन सक्छ, तर राज्यबाट पर्याप्त रकम पनि प्राप्त गर्न सक्छ।
मरकन्टाइल कम्युनिकेसन
'''मरकन्टाइल कम्युनिकेसन प्रा. लि.''' (Mercantile Communications Pvt. Ltd.) सुचना प्रविधिको (Information Technology) दुनियाँमा एक चर्चित नाम हो। साथसाथै यस संस्था नेपालमा सुचना प्रविधि भित्राउने कम्पनी पनि हो। मरकन्टाइलको स्थापना सन् १९९४ मा भएको हो। यसको कार्यालय काठमाडौँको दरवार मार्ग स्थित हिटि पोखरीमा अवस्थित छ। हाल यस संस्थाले आफ्ना ग्राहकवर्गलाई विविध सेवा तथा सुविधाहरु प्रदान् गरिरहेको छ जसमध्ये इन्टरनेट (Internet), इन्ट्रानेट अनुप्रयोग विकास (Intranet Application Development), सामग्री डिजाइनिङ तथा विकास (Content Designing and Development), होस्टिङ (Hosting), आदि मुख्य हुन्। मरकन्टाइल नेपालका लागि डट एन पी (.np ccTLD) डोमेन दर्ता (Domain Registration) गर्ने आधिकारिक संस्था पनि हो।
नगरपालिका
नेपालमा नगरपालिका
नेपालमा हाल नगरपालिकाको सङ्ख्या २१७ रहेकोे छ। १ महानगरपालिका ,१२ उपमहानगरपालिका र २०४ वटा नगरपालिका रहेको छ जुन २०७२/०६/०१ को निर्णय अनुसार भएको हो।।
मरकन्टाइल कम्युनिकेसन
मरकन्टाइल विवरण
मरकन्टाइलले नेपालका साथसाथै अन्य छिमेकी राष्ट्रहरू जस्तै बङ्गलादेश र भुटानमा सन्चालन भइरहेका संस्थाहरूलाई पनि इन्टरनेट सेवा प्रयोग गर्न आवश्यक पर्ने परामर्श तथा सुझाव प्रदान् गर्दछ। मरकन्टाइलको विशेषज्ञता र पूर्वाधार समर्थनको सहयोगले यो संस्था नेपालको गुणस्तरीय इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू मध्येको एक बन्न पुगेको छ। भरपर्दो, प्रभावकारी र उपयुक्त प्रविधि उपलब्ध गराउनु यसका मुख्य उद्देश्यहरु हुन्। यसले नेपालमा रिडियो मोडेम (Radio Modems) र भि स्याट (VSAT) जस्ता प्रविधिहरूको प्रयोग गरी तार-रहित सञ्चारको विस्तार पनि गरेको छ। मरकन्टाइलको अर्को अभिन्न अङ्ग यसले सञ्चालन गर्ने अनलाईन समाचार सेवा, नेपालन्युज डट कम ({{lang|en|nepalnews.comपनि हो। मरकन्टाइलले नेपालन्युजको सुरुवात सन् १९९९बाट गरेको हो र यस सेवाको मुख्य उद्देश्य नेपालका विभिन्न क्षेत्रहरू जस्तै बिबिसी नेपाल सेवा, साप्ताहिक चुनाव, बातचीत, राशिफल, मौसम, जिवनशैलि, समुदाय, सर्वेक्षण, चर्चा समुह, र अन्य क्षेत्रहरूको पछिल्लो जानकारी प्रकाशन गर्नु हो।
इतिहास
मरकन्टाइलको वास्तविक स्थापना मिति सन् १९५१ हो। स्वर्गिय गोपाल राज भण्डारीले यस संस्थाको स्थापना गर्नुभएको थियो। मरकन्टाइलले नेपालमा इन्टरनेट सेवाको वितरण त्यस समयमा शुरु गरिको थियो जब संयुक्त राज्य अमेरिकामा पनि इन्टरनेट भर्खर-भर्खर प्रचलित हुदै थियो। आफ्ना शुरुवातका दिनदेखि नै मरकन्टाइलले सुचना प्रविधिको परिचय दिदैँ व्यक्तिगत तथा साना व्यापारिक संस्थाहरूलाई अझ थप उत्पादनशील र प्रभावकारी बनाउँदै गयो। यसकै निरन्तरता स्वरूप उनकै छोरा, सन्जिव राज भण्डारीद्वारा मरकन्टाइलमा व्यापक सुधार तथा विस्तार गरी यस संस्थालाई सन् १९९४ मा मरकन्टाइल कम्युनिकेसन भनेर चिनाइयो। यसले नयाँ र अभिनव सुविधाहरूको नियमित विकास गरी आफुलाई छिटो, सहज र गुणस्तरीय सेवा प्रदायक बनाउँदै गइरहेको छ।
सरभर कोलोकेसन (Sever Colocation)
सरभर कोलोकेसन भनेको ग्राहकको सरभरलाई मरकन्टाइल वा सेवा प्रदायककै सुचना केन्द्र (Data Centre) मा राख्ने प्रविधि हो। यसले आफ्ना प्रयोगकर्ताका सम्पूर्ण आवश्यकताहरूको पूर्ती गरी छिटो-छरीतो र विश्वसनीय इन्टरनेट समाधानको सुनिश्चितता गर्दछ। संस्थाहरूले साझा होस्टिङ (Shared Hosting) छोडि सरभर कोलोकेसन प्रयोग गर्नुको मुख्य फाइदाहरू यी हुन् : <ul> <li>धेरै वटा वेवसाईटहरूलाई होस्ट गर्नु</li> <li>व्यक्तिगत सफ्टवेयरलाई साझा होस्टिङले निषेध गर्नु</li> <li>सुचनाको सुरक्षाका लागि</li> </ul>
वेव सेवाहरू (Web Services)
मरकन्टाइलले वेव सेवा अन्तर्गत वेव डिजाइनिङ (Web Designing), गतिशील साइट विकास (Dynamic Site Development), आधारभुत देखि विकसित होस्टिङ (Basic to Enhanced Hosting), खोज इन्जिन अनुकूलन (Search Engine Optimization), ई-कमर्स समाधान (Ecommerce Solutions), आदि सेवाहरू प्रदान् गर्दछ।
डोमेन दर्ता (Domain Registration)
डोमेन दर्ता सेवा मरकन्टाइलको एक महत्त्वपूर्ण सेवा साथसाथै पहिचान पनि हो। नेपाली नागरिक तथा संस्थाहरूका लागि निशुल्क डट एन पी (.np) डोमेन दर्ता गर्ने मरकन्टाइल कम्युनिकेसन, नेपाल सरकारद्वारा अनुमति प्राप्त संस्था हो।
मरकन्टाइल समुह
मरकन्टाइल एउटा कम्पनिबाट विकसित हुदै हाल एक विशाल समुहको रूपमा परिवर्तित हुन पुगेको छ। मरकन्टाइल समूह मरकन्टाइल कम्युनिकेसनको छाता सङ्गठन पनि हो। यसले आफ्ना सेवाहरूलाई देशव्यापि तहमा विस्तार गरेको छ। मुलुकभरका विभिन्न स्थानमा मरकन्टाइल समुहले आफ्ना कार्यालयहरू स्थापना गरी विविध सेवा वितरण गरिरहेको छ। केहि मुख्य कार्यालयहरू निम्नानुसार छन्:
सुचना प्रविधि
<ul> <li>मरकन्टाइल कम्युनिकेसन</li> <li>मरकन्टाइल कार्यालय </li> <li>ए टि सी कम्युनिकेसन</li> <li>साइवर वर्लड प्रा लि</li> <li>फेवानेट</li> </ul>
वातावरण
<ul> <li>विधुतिय साधन कम्पनी</li> <li>पुमोरी कृषि फोरेष्ट्री</li> <li>हिमाल कृषि फोरेष्ट्री</li> </ul>
सम्पर्क केन्द्र
<ul><li>वैधिक सेवाहरू</li></ul>
सम्पर्क
हिटि पोखरी, दरबार मार्ग, काठमाडौँ, नेपाल
पो. ब. नं.: ६६
टोल फ्रि नं.: १६६००१५५५५५
फोन: ९७७-१-४४४५९२०/ ४४४०७३
फ्याक्स: ९७७-१-४४३७०८८ / ४४२७६१४
छिरिङ रितार शेर्पा
छिरिङ रितार शेर्पा नेपाली चलचित्रका निर्माता र निर्देशक हुन्।
पेशा
छिरिङले स्पिरिट डजन्ट कम एनी मोर, नेपालमा संविधान निर्माण: जनस्तरका आवाजहरू, वियुल (पवित्र गुफा) सहित थुप्रै डकुमेन्ट्री बनाएका छन्।
निर्देशन
छिरिङले निर्देशन गरेका चलचित्रहरूः
कोसोभारे अस्लानी
कोसोभारे अस्लानी (जन्म २९ जुलाई १९८९) एक स्विडेनी व्यवसायीक महिला फुटबल खेलाडी हुन् जो स्पेनी प्रिमेरा डिभिजन क्लब सिडी टाकन र स्विडेन महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि खेल्दछिन्। उनको उपनाम "कोसो" हो। उनको खेलमा प्रदर्शन गरिएको गति र सीपका आधारमा उनलाई एक कुशल अग्रपङ्क्तिकी खेलाडीको रूपमा पनि लिइन्छ। उनको खेल क्षमताले गर्दा उनलाई गर्दा पूर्व स्विडेन पुरुष राष्ट्रिय टोलीका कप्तान जाल्तन इब्राहिमोभिचसँग तुलना गरिएको छ।
अस्लानीले आफ्नो क्लब कार्यकाल भिमबी आईएफबाट सुरु गरेकी थिइन् र दमल्सेभेन्स्कानमा लिङसपिङ फुटबल क्लब र गृहनगर क्लब क्रिस्तनस्टाद डिएफएफका लागि खेलेकी थिइन्। सन् २०१० को संस्करणमा उनले संयुक्त राज्य अमेरिकामा शिकागो रेड स्टार्स महिला व्यवसायीक फुटबल क्लब (डब्ल्यूपिएस)सँग खेलेकी थिइन्। उनी पहिला पेरिस सेन्ट-जर्मेन, म्यानचेस्टर सिटी र त्यसपछि लिङसपिङमा फर्किन अगाडि उनी स्विडेनमा क्रिस्तनस्टाद फर्किएकी थिइन्।
बाल्यकाल र सुरुवाती कार्यकाल
अस्लानी कोसोभो र अल्बानिया मूलकी हुन्। उनको जन्म २९ जुलाई १९८९ मा स्वीडेको प्रमुख सहर क्रिस्तनस्टाडमा भएको थियो। उनका आमाबुवाले कोसोभाबाट स्विडेनमा बसाइसराइ गरेका थिए। अस्लानी दुबै फुटबल र आइस हकी खेल्दै हुर्किएकी थिइन्, तर पछि उनले आफ्नो प्रतिभालाई फुटबलमा केन्द्रित गर्ने गरेकी थिइन्। १५ वर्षको उमेरमा, अस्लानीले आफ्नो कार्यकालको सुरुवात दोस्रो शीर्ष लिगको क्लब भिमबी आइएफबाट गरेकी थिइन्। भिमबीमा उनले ४८ खेलहरूमा ४९ गोलहरू गर्न सफल भएकी थिइन्। पूर्व प्रशिक्षक सेसिलिया विल्हेल्मसनले अस्लानीको फुटबल प्रतिभा र स्वस्थताको प्रशंसा गरेकी थिइन्। धेरै क्लबहरूबाट प्रस्ताव प्राप्त गरेपछि, अस्लानीले सन् २००७ मा दमल्सेभेन्स्कन टोली लिङसपिङमा फुटबल क्लब प्रस्तावलाई स्वीकारेकी थिइन् जहाँ उनले द्रुत प्रगति गरेकी थिइन्।
शिकागो रेड स्टार्स
अस्लानीले अमेरिकी महिला व्यवसायीक फुटबलमा एक संस्करण मात्र खेलेकी थिइन्। संस्करणको ७ अौँ हप्तामा, शिकागो रेड स्टार्सले एफसी गोल्ड प्राइडलाई पराजित गरेसँगै उनले अमेरिकी महिला व्यवसायीक फुटबलमा साताको उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा पुरस्कार थापेकी थिइन् जसले गर्दा उनी अनुसरणकर्ताहरूका माझ मनपर्ने खेलाडी रूपमा स्थापित हुन पुगेकी थिइन्। रेड स्टार्सको साथ उनको एक संस्करण पछि, अस्लानी स्विडेन र लिङसपिङ फुटबल क्लबमा फर्किएकी थिइन्।
लिङसपिङमा फिर्ता
अस्लानीको उपस्थितिले विशेष गरी युइएफए महिला च्याम्पियन्स लिगमा लिङसपिङलाई बढावा दिन सफल भएको थियो। उनले स्पार्ता प्राहा र आर्सनलको बिरूद्ध गोल गरेकी थिइन्। यद्यपि उक्त संस्करणमा उनलाई चोटले लागेका कारण उनी उक्त संस्करणको अन्त्यमा लिङसपिङबाट निस्किएकी थिइन्।
क्रिस्तनस्टाड डिएफएफ
डिसेम्बर २०११ मा, उनी आफ्नो गृहनगर क्रिस्तनस्टाडमा, अघिल्लो वर्षको देमाल्सेभेन्स्कनमा सातौँ स्थान प्राप्त गरेको क्रिस्तनस्टाद डिएफएफसँग खेल्नका बसाईसराई गरेकी थिइन्।
पेरिस सेन्ट-जर्मेन
अस्लानीले क्रिस्तनस्तादसँगको सम्झौतामा एक महिना बाँकी रहेता पनि, उनी आफ्नो कार्यकाललाई निरन्तरता दिनका लागि फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा गएकी थिइन्। यद्यपि टोलीहरू स्थानान्तरण शुल्कको बारेमा विवादमा रहेको बेलामा अस्लानी पेरिसमा गएकी थिइन् जहाँ उनले सेप्टेम्बर २०१२ मा एक चिकित्सकिय परीक्षण पूरा गरेपछि दुई वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्। पेरिस सेन्ट जर्मेनमा अस्लानीलाई खेलकुद निर्देशक लियोनार्डो र खेलाडी जाल्टन इब्राहिमोभिचले सञ्चार माध्यमहरूमा "यदि तपाई जित्न चाहानुहुन्छ भने तपाईलाई स्विडेनी खेलाडीको आवश्यकता पर्दछ" भन्ने प्रस्तुति सहित घोषण गरेका थिए। अस्लानीले सन् २०१२–१३ डिभिजन १ फेमिनेमा १९ वटा उपस्थिति सहित १७ गोल गरेकी थिइन्, जसमा पेरिस सेन्ट जर्मेन तालिकामा ल्योन पछि दोस्रो स्थानमा रहेको थियो। ४ जनवरी २०१६ मा, अस्लानीले उनको इन्स्टाग्राम खातामा उनले पेरिस सेन्ट-जर्मेनसँगको आफ्नो सम्झौता समाप्त भइसकेको घोषण गरेकी थिइन्। पेरिस सेन्ट जर्मेनमा उनले साढे तीन वर्ष खेलेकी थिइन।
म्यानचेस्टर सिटी
२२ जनवरी २०१६ मा, अङ्ग्रेजी महिला व्यवसायीक फुटबल लिग डब्ल्यूएसएल क्लब म्यानचेष्टर सिटीले अस्लानीले साढे दुई वर्षका लागि उक्त क्लबमा खेल्नका लागि एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको खुलासा गरेको थियो। उनले खेलेका संस्करणमा उक्त अङ्ग्रेजी क्लबको सहभागीका रूपमा उनले दुबै लिग र कप पनि जितेकी थिइन्।
लिङसपिङमा दोस्रो पटक फिर्ता
१० अगष्ट २०१७ मा, अस्लानी साढे दुई वर्षको सम्झौताका साथ दोस्रो पटक स्विडेनी फुटबल क्लब लिङसपिङ फुटबल क्लबमा फर्किएकी थिइन्। उनी १५ जुलाई २०१९ मा आपसी सहमतिबाट क्लबबाट प्रस्थान गरेकी थिइन्।
सिडि टाकन / रियल म्याड्रिड
लिङसपिङ फुटबल क्लबबाट उनको प्रस्थान पछि, अस्लानीले १८ जुलाई २०१९ सिडि टाकन / रियल म्याड्रिडसँग हस्ताक्षर गरेकी थिइन्। रियल म्याड्रिडले उनीहरूको इजाजतपत्र खरिद गरेपछि, सिडि टाकन सन् २०२० देखि सुरु हुने रियल म्याड्रिडको महिला टोलीको रूपमा काम गरिरहेको छ। अस्लानी बाहेक स्विडेन महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीकी सदस्य सोफिया ज्याकब्सनले पनि सिडि टाकासँग सम्झौता गरेकी थिइन्।
राष्ट्रिय टोली
सेप्टेम्बर २००८ मा अस्लानीले रोमानियाको विरूद्ध स्विडेन महिला राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि पदार्पण गरेकी थिइन् र सन् २००९ मा उनलाई युइएफए महिला यूरोमा स्विडेनको प्रतिनिधित्व गर्न बोलाइएको थियो। सन् २०११ फिफा महिला विश्वकपको छनोट चरणको बेलामा अस्लानी राष्ट्रिय टोलीकी एक महत्त्वपूर्ण सदस्य रूपमा रहेकी थिइन् तर प्रशिक्षक थोमस डेनरबीले विवादास्पद रूपमा उनलाई फाइनलको लागि जर्मनी पठाइएको टोलीमा चयन गरेका भने थिएनन्। संयुक्त राज्यको राष्ट्रिय टोलीका स्विडेनी प्रशिक्षक पिया सुन्धागे लगायतका फुटबलका विश्लेषकहरूले अस्लानीको बहिष्कारको बारेमा आश्चर्य व्यक्त गरेका थिए। डेनरबीले अस्लानीलाई सन् २०१२ लन्डन ओलम्पिकका लागि राष्ट्रिय टोलीमा पुनः आमन्त्रण गरेकी थिइन्।
अस्लानीले सन् २०१६ ग्रीष्मकालिन ओलम्पिकमा स्विडेनका लागि खेलेकी थिइन्, जहाँ टोलीले एक रजत पदक जित्न सफल भएको थियो। उनले क्वार्टरफाइनलमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको विरूद्ध पेनल्टी सुटआउटको क्रममा मात्र एक गोल गरेकी थिइन् जसमा स्विडेन अतिरिक्त समयमा संयुक्त राज्य अमेरिकासँग १-१ ले बराबरी भएपछि स्विडेनले ४-३ ले खेल आफ्नो पक्षमा पारेको थियो।
सन् २०१७ मा, अस्लानीले राष्ट्रिय टोलीका लागि ९० भन्दा बढी उपस्थिति जनाइसकेकी छिन्। सन् २०१९ को फिफा महिला विश्वकपमा उनको गोलको सहायताले टोलीले थाइल्यान्डको विरुद्ध ५–१ को सानदार जित निकाल्न सफल भएको थियो।
विश्वकप र ओलम्पिक प्रतियोगिताहरूमा प्रदर्शनी
कोसोभारे अस्लानीले सन् २०१५ क्यानडा र सन् २०१९ फ्रान्स गरी दुईवटा फिफा महिलाविश्व कपमा स्विडेनको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्। उनी लन्डन २०१२ र रियो २०१६ मा गरी दुईवटा ओलम्पिक प्रतियोगिताका लागि स्विडेनको टोलीमा पनि रहेकी थिइन्। सन् २०१६ को रियो ओलम्पिकमा अतिरिक्त समयमा गोल हुन नसकेपछि अस्लानी उक्त खेलको क्वाटर फाइनल र सेमी फाइनलमा पेनल्टी लिनेहरू मध्ये एक चुनिएकी थिइन्। उनले क्वार्टर फाइनलमा अमेरिकाको विरुद्धमा पेनाल्टी मार्फत गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। तथापि, सेमिफाइनलमा ब्राजिलको विरूद्धमा पेनाल्टी प्रहार गरेता पनि उनको उक्त पेनाल्टीलाई ब्राजिली गोलरक्षक बरबाराले जोगाएकी थिइन्। उक्त असफलताको बाबजुद पनि स्विडेनले पेनाल्टी मार्फत खेललाई आफ्नो पक्षमा पारेको थियो र फाइनलमा टोली जर्मनीसँग पराजित भएको थियो।
सन् २०१९ फिफा महिला विश्वकपमा, अस्लानीले सबै स्विडेनी खेलाडीहरूको नेतृत्व गर्न तीन गोल गरेकी थिइन्। उनको टोली चिली विरुद्धको स्विडेनको उद्घाटन खेलको ८३ औँ मिनेटमा प्रतियोगिताको पहिलो गोल गरेको थियो। उक्त प्रतियोगिताको सेमिफाइनलमा उनी अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा रहेकी थिइन्। तेस्रो स्थानको खेलमा फर्किदै उनले इङ्ल्यान्ड विरुद्ध गोल गरेकी थिइन् र टोलीले खेल २-१ जितेको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय
स्विडेन
श्रवण मुकारुङ
श्रवण मुकारुङ नेपाली साहित्य जगतमा लोकप्रिय कवि तथा गीतकार हुन्। उनको बिसे नगर्चीको बयान  कविता निक्कै चर्चित नेपाली कवितामा गरिन्छ । मुकारुङको जन्म वि.सं. २०२१ साल जेठ २६ गते भोजपुर नेपालमा भएको हो । सर्वश्रेष्ठ गीतकार (रेडियोनेपाल, २०४७), राष्ट्रिय कविता महोत्सवमा द्वितीय (२०४८), राष्ट्रिय कविता महोत्सवमा प्रथम (२०५३), युवा स्रष्टा सम्मान (२०५६), रवीन्द्र गीत सम्मान (२०५६), मोहन रेग्मी स्मृति पुरस्कार (२०५९), युवा वर्ष मोती पुरस्कार (२०६०), समय सम्मान (२०६२), लोकेन्द्र साहित्य पुरस्कार (२०६२), जीवन स्मृति पुरस्कार (२०६३), शुभप्रभात काव्य सम्मान (२०६३), स्रष्टा सम्मान (२०६४), विशिष्ट सम्मान (सन्२००७), विशिष्ट सम्मान (सन् २००७) जस्ता सम्मान तथा पुरस्कारबाट सम्मानित कवि श्रवण मुकारुङ हाल नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान मातृभाषा विभागका प्रमुख हुनुहुन्छ । उहाँको देश खोज्दै जाँदा (२०४९), जीवनको लय (कवितासङ्ग्रह, २०६०); हिउँको दरबार (गीतसङ्ग्रह, २०५३); यलम्बर (नाटक, २०५३); फूलको आवाज (२०५५), निष्कर्ष(२०५७), Geaso Movement for Equality (एलबम, २०६३); बिसे नगर्चीको बयान र अन्य कविता (भीसीडी, २०६३) आदी प्रकाशित छन् ।
कृतिहरु
बिसे नगर्चीको बयान
चट्टोग्राम शस्त्रागार डकैती
चट्टोग्राम शस्त्रागार डकैती १८ अप्रिल १९३० भारतको महान क्रान्तिकारी सूर्य सेनको नेतृत्वमा सशस्त्र भारतीय स्वतन्त्रता लडाकु द्वारा चट्टोग्राम (हाल बङ्गलादेश) मा प्रहरी तथा सहायक बलको शस्त्रागारमा छापा मार्दै लुट्नेको प्रयास गरिएको थियो। यस घटनालाई चट्टोग्राम शस्त्रागार डकैती वा चट्टोग्राम विद्रोहको नामले पनि चिनिन्छ।
क्रान्तिकारीहरू
चट्टोग्राम अस्त्रागार डकैती बेलायती शासन अन्तर्गत तत्कालीन स्वतन्त्र बलायती शरणार्थीहरूको लुटमा संलग्न थियो। यस डकैतीमा संलग्न क्रान्तिकारीहरूको नेतृत्व सूर्य सेनले गरेका थिए। यस टोलीमा सूर्य सेन बाहेक गणेश घोष, लोकनाथ बल , निर्मल सेन, अनन्त सिंह, अपूर्बा सेन, अम्बिका चक्रवर्ती , नरेश राय, त्रिपुरा सेनगुप्त, बिधु भूषण भट्टाचार्य, शशाङ्क शेखर दत्त, अर्धेन्दु दस्तीदार, हरिगोपाल बल, प्रभासचन्द्र बल, तारकेश्वरी दस्तिदार रहेका थिए। भने यसमा आनन्द गुप्ता, निर्मल लाल, जीतन दासगुप्ता, मधुसूदन दत्ता, पुलिनचन्द्र घोष , सुबोध दे, प्रीतिलता वाडेदार र कल्पना दत्त पनि रहेका थिए।
योजना
सेनले चट्टोग्रामको दुई मुख्य शस्त्रागार लुट्न, टेलीग्राफ तथा टेलीफोन कार्यालयको नष्ट गर्ने तथा युरोपेली क्लबका सदस्यहरू जसमध्ये अधिकांश सरकारी वा सैन्य अधिकारी थिए जो भारतमा बेलायती राज जारी राख्नमा सामेल थिए भने उनीहरूलाई क्रान्तिकारीहरूले बन्धक बनाउनी योजना तैयार पारेका थिए। क्रान्तिकारीहरूले बन्दुकको खुद्रा विक्रेताहरू माथि पनि आक्रमण गर्ने योजना बनाएका थिए। यस बाहेक कलकत्ताबाट चट्टोग्रामलाई खण्डित गर्नेका लागि रेल तथा सञ्चारका सञ्जालको तारहरूको काट्नु पर्ने थियो। योजना अनुसार चट्टोग्रामको सरकारी बैङ्क लुटिसकेपछि थप सक्रियता साथ विद्रोह गर्ने सम्पत्तिको जम्मा गर्नु थियो तथा विभिन्न कारागारमा बन्द भएका क्रान्तिकारीहरूको मुक्त गर्नु थियो।
छापा
१८ अप्रिल १९३० को रात १० बजे पहिलो योजना कार्यनयन गरिएको थियो। गणेश घोषको अगुआईमा क्रान्तिकारीहरूको एक समूहले प्रहरी शस्त्रागारलाई कब्जामा लिएका थिए जबकि लोकेनाथ बालको नेतृत्वमा दश क्रान्तिकारीहरूको एक समूहले सहायक बल सेनालाई कब्जामा लिएका थिए।भारतीय रिपब्लिकन सेना चट्टोग्राम शाखाको नामले गरिएको यस आक्रमणमा लगभग ६५ मानिसहरूले भाग लिएका थिए। क्रान्तिकारीहरूले गोला बारुदको पत्ता लगाउनमा असमर्थ रहे तर उनीहरूले टेलीफोन तथा टेलीग्रामको तार काट्न तथा रेलको गतिविधिहरू माथि अवरोध पुर्‍याउन सफल भएका थिए। लगभग १६ मानिसको एक समूहले युरोपेली क्लबको मुख्यालय (पहाडलीमा, हाल शाहजहाँ फिल्डको नजिकको रेलवे कार्यालय) माथि कब्जा जमाएका थिए तर त्यस दिन शुभ शुक्रबार भएका कारण त्यहाँ केही सदस्यहरू मात्र उपस्थित थिए। चारैतिरबाट क्रान्तिकारीहरूले घेरेपछि त्यहाँ उपस्थित अधिकारीहरूले जनाउ घण्टी बजाउँदै सैनिकहरूको सुचित गरेका थिए जुन स्थितीको क्रान्तिकारीहरूले अपेक्षा गरेका थिइनन्। छापा पाछि सबै क्रान्तिकारीहरू प्रहरी शस्त्रागारको बाहिर जम्मा भएका थिए जहाँ सेनाले सैन्य सलाम लिए भने राष्ट्रिय ध्वजा फर्फराएका थिए। क्रान्तिकारिहरूले तत्काल चट्टोग्राम सहर छाड्दै लुक्नेका लागि एक सुरक्षित ठाउँको खोजमा चट्टोग्राम पहाडी शृङ्खला तर्फ अग्रसर भएका थिए। गणेश घोष, अनन्त सिंह, किशोर आनन्द गुप्ता तथा जीवन घोषाल सहित केही अन्य सदस्य अर्को तर्फ लागेका थिए भने उनीहरू फेनी रेल्वे स्टेसनमा लगभग गिरफ्तार हुन लागेका थिए भने उनीहरू तत्काल त्यहाँबाट भाग्न सफल भएका थिए। पछस उनीहरू चन्दनगरको एक घरमा लुकेर बसेका थिए।
पिपही
पिपही एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
बोस्राको पुरानो सहर
बोस्राको पुरानो सहर एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
रतुवा
रतुवा उच्च पहाडी भेगदेखि भित्री मधेशमा पाइने एक प्रकारको स्तनधारी जंगली जनावर हो। हेर्दा घोरल जस्तै देखिने रतुवाको रंग रातो हुन्छ। यसको चरन आदी सबै घोरलसँग मेल खान्छ। यो बाख्रा जस्तै देखिने र अध्याँरोमा बढि सक्रिय हुने भएकाले रतुवालाई कति ठाँउमा राते वा राते बाख्री र वन बाख्रो भन्ने गर्छन्। रतुवा अथवा रतुवा मृगको वैज्ञानिक नाम Muntiacus हो। यो सबैभन्दा सानो हरिण प्रजातिहरू मध्ये एक हो।
वासस्थान
रतुवा मृग दक्षिण र दक्षिणपूर्वी एशियाका प्राय मुलुकहरूमा पाइन्छ। यो बंगलादेश, दक्षिणी चीन, उत्तरपूर्वी भारत, श्रीलंका, नेपाल, पाकिस्तान, कम्बोडिया, भियतनाम, मलय प्रायद्वीपमा भेटिन्छ। यो पतझड वनदेखि शंकुधारी वन र उष्णकटिबन्धीय वनका साथै घाँसे मैदान र झाडी तथा बुट्यान भएका ठाँउहरूमा बस्छन्। नेपालमा पनि यो तराई तथा पहाडी भेगमा पाइन्छ। एकदमै ठाडो भीडमा पनि पुग्न सक्ने रतुवा ३००० मिटरको उचाइसम्म पाइन्छ। यसलाई भारतमा काकड़ र बङ्गालीमा माया हरिण (মায়া হরিণ) भनेर चिनिन्छ।
लिस्टेनस्टाइन राष्ट्रिय फुटबल टोली
लिस्टेनस्टाइन राष्ट्रिय फुटबल टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतिस्पर्धामा लिस्टेनस्टाइनको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो लिस्टेनस्टाइनमा फुटबलको लागि शासकीय निकाय लिस्टेनस्टाइन फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ ।
जाम्बिया अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
जाम्बिया राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा जाम्बियाको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो जाम्बिया क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
एनाटोमी
परिचय
व्यावहारिक या लौकिक दृष्टि से मानव शरीररचनाको अध्ययन अत्यन्त नै महत्त्वपूर्ण है। एक चिकित्सकको शरीररचनाको अध्ययन धेरै दृष्टि से गरन हुन्छ, जस्तै रूप, स्थिति, आकार एवं अन्य रचनाहरू से सम्बन्ध।
आकारिकीय शरीररचना विज्ञान (Morphological Anatomy)को दृष्टि से मानवशरीरको भित्र अंगोंको उत्पत्तिको कारणहरूको ज्ञान, अन्वेषणको विषय बनएको छ। यस ज्ञानको वृद्धिको लागि भ्रूणविज्ञान (Embryology), जीवविकास विज्ञान, जातिविकास विज्ञान एवं ऊतक विज्ञान (Histo-anatomy)को अध्ययन आवश्यक है।
स्वस्थ मानव शरीरको रचनाको अध्ययन निम्न भागहरूमा गरिन्छ:
२. शल्यचिकित्सा शरीररचना विज्ञान (Surgical Anatomy),
३. स्त्री शरीर विशेष रचना विज्ञान,
४. धरातलीय शरीररचना विज्ञान (surface Anatomy),
६. भ्रूण शरीररचना विज्ञान (Embryology)।
मानवको विभिन्न प्रजातिहरूको शरीररचनाको जब तुलनात्मक अध्ययन गरिन्छ, तब मानवविज्ञान (Anthropology)को सहारा लिया जान्छ। आजकल शरीररचनाको अध्ययन सर्वांगी (systemic) विधि से गरिन्छ।
ईसा से १,००० वर्ष पूर्व महर्षि सुश्रुतले शवच्छेद गरेरशरीररचनाको पर्याप्त वर्णन गरेको थियो। धीरे-धीरे यो ज्ञान अरब र यूनान होता भयो यूरोपमा पहुँचा र वहाँ मा यसको धेरै विस्तार एवं उन्नति भयो। शवको संरक्षाको साधन, सूक्ष्मदर्शी, ऐक्सरे आदिको उपलब्ध भए पछि शरीररचना विज्ञानको अध्ययन अधिक सूक्ष्म एवं विस्तृत भयो है। शरीर रचनाको सबै ले/संग/भन्दा सानो एकाइ कोशिका है। धेरै सी कोशिकाहरू मिलएर ऊतक बनछन; एक या अनेक प्रकारको ऊतकों से अंग बनछन; धेरै अङ्ग मिलएर एक तन्त्र बनाछन। शरीर धेरै तन्त्रहरूको समूह है।
कोशिका
शरीरको निर्माण गराउनवाला जीवित एकक (unit)को कोशिका (cell) भन्दछन्। यो सूक्ष्मदर्शी से देखि जान सक्छ। कोशिका एक स्वच्छ लसलसे रस से, जसलाई जीवद्रव्य भन्दछन्, भरी रहन्छ। कोशिका लाई चारै ओर से घेरनेवाला कलाको कोशिका भित्ति भन्दछन्। कोशिकाको केन्द्रमा न्यूक्लियस रहइन्छ, जुन कोशिकामा नियन्त्रण गर्छ। कोशिकाको जीवित होनेको लक्षण यही छ कि उनमा अभिक्रिया, शक्ति, एकीकरण शक्ति, वृद्धि, विसर्जन शक्ति तथा उत्पादन शक्ति, उपस्थित रहे। शरीरको स्वास्थ्य कोशिकाहरूको स्वास्थ्य मा निर्भर गर्छ। कार्यनुसार कोशिकाहरू आफ्नो आकार इत्यादि परिवर्तित कर, भिन्न भिन्न वर्गहरूमा विभाजित हुन्छं, जस्तै तन्त्रिका कोशिका, अस्थि कोशिका, पेशी कोशिका आदि।
ऊतक
एक प्रकारको आकृति एवं कार्य गराउनवाली कोशिकाहरू मिलएर, एक विशेष प्रकारको ऊतकको निर्माण गर्छं।ऊतक (Tissues) मुख्यत: पाँच प्रकारको हुन्छन् :
(२) संयोजी ऊतक,
(४) पेशी ऊतक तथा
(५) तन्त्रिका ऊतक।
विस्तृत विवरणको लागि ऊतक देखिये।
तन्त्र
शरीरको निर्माण निम्नलिखित तन्त्रों द्वारा हुन्छ :
(१) अस्थि तन्त्र,
(२) सन्धि तन्त्र,
(३) पेशी तन्त्र,
(४) रुधिर परिवहन तन्त्र,
(५) आशय तन्त्र :
(६) तन्त्रिका तन्त्र तथा
(७) ज्ञानेंद्रिय तन्त्र।
विस्तृत विवरणको लागि शरीरको तन्त्र देखिये।
धरातलीय शरीररचना विज्ञान
शरीरशास्त्रको यो महत्त्वपूर्ण शाखा हो र शल्य चिकित्सा तथा रोग निदानमा अत्यन्त सहायक हुन्छ। त्यहि से ज्ञात हुन्छ कि दाहिनी दसवी पर्शुकाको कार्टिलेजको तल पित्ताशय रहइन्छ; या हृदयको शीर्ष (apex) ५औं अंतरपर्शुका से सटा, शरीरको मध्य रेखा से ९ सेमी. बाईं ओर हुन्छ; अथवा भगास्थि, ट्यूबरकल से १ सेमी. ऊपर हुन्छ तथा १ सेमी. पाश्र्वमा बाह्य उदरी मुद्रिका छिद्र रहइन्छ। शरीरमा स्थित जहाँ बिंदु त्वचा मा पहचाने जान सकिन्छं, वहाँ से त्वचाको अंत: स्थित अंगहरूलाई त्वचा मा खींचकर, उनी स्थानमा काटने मा वही अङ्ग हमें मिलन चाहिए।
इसी प्रकार यस शास्त्रलाई अध्ययन गराउनको एक र विधि छ जसमा एक्सरे से सहायता लिछन। यसलाई रेडियोलीजिकल अनैटोमी भन्दछन्। अस्थियोंको अतिरिक्त अब धमनियों, वृक्क, मूत्राशय आदि अनेक अंगोंको रचना तथा स्थितिको अध्ययन यस ले/संग/भन्दा गर्छन्। यस ले/संग/भन्दा अंगोंको वास्तविक रचना तथा विकृत रचना दुवैको ज्ञान प्राप्त हुन्छ।
पोतोसी
पोतोसी  बोलिभियाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८७ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
दुङ्माली भाषा
दुङमाली भाषाको छोटो चिनारी
विषेष गरी दुङमाली भाषा पौवा खेसाङ थुम(गणराज्य) भित्र बोलिने भाषा हो । दुङमाली भाषालाई विभिन्न शोधकर्ताहरूले लामो समयसम्म खोज, अध्ययन र अनुसान्धन पश्चात यो दुङमाली भाषा नै हो भन्ने भाषा बिज्ञहरूको अनुसान्धनबाट देखाएको हो । भोजपुर जिल्ला अन्तर्गत अखुवा खोला पूर्व, पिखुवा खोला उत्तर, अरुण खोला पश्चिम र यङवा खोला दक्षिण पश्चिम किल्ला भित्र रहेको पौवा खेसाङ थुमका हाल गा.वि.स.हरु आम्तेक, श्याम्सीला, तिवारीभन्ज्याङ, याकु, जरायोटर, चम्पे, प्याउली, याङपाङ, चरम्वी, च्याङग्रे, बस्तिम, सानोदुम्मा र ठुलोदुम्माका गा.वि.स.हरूमा बसोवास गर्ने किरात राईहरूले बोलिन्ने भाषालाई दुङमाली भाषा भन्निछ ।
दुङमाली भाषा कसरी रहन गयो । विशेष गरेर यो दुङमाली भाषा माँझकिरात भित्र पर्ने पौवा खेसाङ थुम (गणराज्य) भित्र बोलिने भाषा हो । भोजपुर जिल्ला अन्तर्गत अखुवा खोला पूर्व, पिखुवा खोला उत्तर, अरुण खोला पश्चिम र यङवा खोला दक्षिण पश्चिम किल्ला भित्र रहेको पौवाखेसाङ थुमका हाल गा.वि.स.हरु आम्तेक, श्याम्शिला, तिवारीभन्ज्याङ, याकु, जरायोटर, चम्पे, प्याउली, याङपाङ, चरम्वी, च्याङग्रे, बस्तिम, सानोदुम्मा र ठुलोदुम्माका गा.वि.स.हरूमा बोलिन्ने भाषालाई पृथ्वी नारायण शाहको एकिकरण भन्दा आगाडि पौवाली भाषा भनिन्थ्यो । पृथ्वी नारायण शाहको एकिकरणमा माँझकिरातका विभिन्न थुमहरूमा अक्रामण ग¥यो । यसमा पौवा खेसाङलाई पनि पृथ्वी नारायण शाहको फौजले अक्रामण ग¥यो र उनीहरूको र्वचश्व कायम गरे पछि त्यहाँका भुमिपुत्र किरातीहरूको भाषा, लिपी, धर्म, परम्परा, संस्कारहरु विस्तारै विस्थापित हुदै गए र यी किरातीहरूलाई जवरजस्ती उनीहरूको धर्म, संस्कृति, पराम्पराहरूलाई त्याग्ना लगाई हिन्दुकरण गरी दशैमा किरातीहरूको घर घरमा पाइने रगतको पान्जा वा खुट्टाको छाप हो । यदि कसैको घरमा पान्जा वा खुट्टाको छाप आफ्नो घरको भित्तामा थिएन भने उसलाई सर्वस्वाहरण गरिन्थ्यो । यसरी जवरजस्ती हिन्दुकरण गर्न थाले पछि पृथ्वी नारायण शाहको ज्यदाती सहन नसकेर कयौ पौवा खेसाङ थुमका भुमिपुरत्रहरू अन्य ठांउहरूमा पलायन भए  र उनीहरूको मिश्रित बसोवासले गर्दा यो भाषा विस्तारै विस्तारै लोप हुदै गईरहेको थियो । आफ्नो लिखित संस्कार कला, र संस्कृतिहरुका कागजजातहरु नमोनिशान  नहुने गरी जलाई दिए पछि किरातीहरु मर्नु भन्दा बहुलाउनु राम्रो भनी आफ्नो भाषा ,लिपी, संस्कार, परम्परा र संस्कृतिहरु छोड्दै गएका थिए । एकिकरण पछि उनीहरूको भाषा, संस्कार र संस्कृतिहरु लिखितमा बन्देज लगाए– जस्तै किरात राईहरूको चाड साकेला जस्ता आफ्ना परम्पराका चाडहरु बन्देज लगाएका कारणले आजसम्म पनि किरात राई दुङमाली भाषीको लिखित भाषा र पौवा खेसाङ थुमका गा.वि.स.हरूमा सकेला चाड जस्ता पर्वहरूमा धुमधाम नमाउनुको कारण समेत बुढा पाकाहरूको भनाई छ । किराती भुमिपुरत्रहरूलाई दशै अनिवर्य मान्न लगाइयो । दशै मनाए वा मनाएनन् भन्ने संकेतको लागि प्रत्यक किरातहरूको घरघरको भित्तामा बोका, राँगा, सुंगुरको रगतको पन्जा वा खुटटाको छाप अनिवर्य लगाउनु पर्ने नियम जस्ता पृथ्वी नारायण शाहले गराए । यही ज्यादतीका कारण आफ्ना भाषा, संस्कारलाई त्यागेर विभिन्न क्षेत्रतिर पौवालीहरु पलायन भएका हुन् । हालसम्म बस्तिम,जरायोटार,तिवारी भन्ज्याङ,सानोदुङमा र ठुलोदुङमा बाहेक अरु गा.वि.स.हरूमा यो भाषा अत्यधिक बोलिन्दैन र पौवाली भाषा लोप हुदै गईरहेको बेला अहिले केही वस्तीहरूमा मात्र दुङमाली भाषा बोलीन्छ । यिनै पौवाली भाषा अत्यधिक रूपमा सानोदुम्मा,ठुलोदुम्माले बोल्ने गरेको छ यही दुई गा.वि.स.ले बचाई रहेको भाषा नै दुङमाली भाषा भनिन थालियो ।
दुङमा नाम कसरी रहन गयो मिथक
दुङमा नाम कसरी रहन गयो त भन्ने प्रश्नमा विभिन्न ऐतिहासिक र पौराणिक कथा, मिथक समेत अध्ययन, खोज अनुसान्धन गरिएको थियो । अन्तमा शोधकर्ताहरु पौराणिक कथा सँग मात्र नजिक पुगिन्ने निकर्षका साथ यो दुङमा नाम यसरी भएको हो भन्न कर लाग्यो । कुनै समयमा भोजपुर (माँझ किरात) र धनुकटाको सीमानामा अवस्थित अरुण उपत्यकामा एउटा राक्षस बस्ने गर्दथ्यो । यो राक्षसले जहिले पनि यो गाँउका केटा केटीहरूलाई मार्ने र खाने गर्दथ्यो । लगभग यो गाँउ र वरिपरिका बालबच्चाहरु नै समाप्त हुन थाले पछि । त्यहाँका आसपासका मानिसहरु कचहरी बसी आफ्ना बालबच्चाहरूलाई राक्षसबाट कसरी बचाउन सकिन्छ भनि सल्लाह गरे । अन्तमा गाउलेहरूले बालबच्चालाई बचाउन एउटै मात्र उपाय निकाले त्यो राक्षसलाई मार्ने । त्यसका लागि बलवान र जनापा (जान्ने बिजुवा) को आवश्यकता पर्दथ्यो । त्यसका लागि व्यपाक जनापाको खोजी हुन थाल्यो । उनीहरूले भोजपुर जिल्लाको कटुञ्जे भन्ने ठाँउमा एक शक्तिशाली जनापा (जान्ने बिजुवा) फेला पारेछन् । उनी बान्तवा राई थरका जनापा रहेछ । उस्लाई आफ्नो गाउमा भएको विध्वशं र बाल बच्चाहरु राक्षसले मर्ने गरेको सुनाए र जनापालाई राक्षस मारिदिनको लागि अनुरोध गरे । बिजुवा धेरै शक्तिशाली थियो र त्यो राक्षसलाई सजिलै मारिदियो ।
जव बिजुवा राक्षसलाई मारेर हालको ठुलोदुम्मा वार्ड नं. ४ मार्ताङ हुदै आफ्नो घर फर्कदै थियो । उस्का केनछरीहरु चउ दुङमा भन्दै कराउन थाल्योे । त्यहाँ वरिपरि कुनै पानीको मुहान, कुवाहरु थिएन । उसले आफ्नो मुन्धुम फलाक्दै घुङरिङ र वासङ आकाशतिर प्रहार ग¥यो । केही माथि वासङ धर्तीमा खसेर गाडियो । त्यही गाडिएको ठाँउबाट मूल फुत्यो । सो पानी बिजुवा र त्यहाँका अन्य तिर्खाएका केनछरीहरूले पानी पिई आ–आफ्नो प्यास मेटाएर आनन्दित भए । प्यासले केनछरीहरु चउ दुङमा भनी कराएकोले वान्तवा भाषामा दुङमाको अर्थ पिउनु भन्ने हुन्छ ।
दुङमाली भाषाबाट दिनको नामहरु '''
दुङमालि लेन		 नेपालि	'''	-- अंग्रेजी
नमलेन			            आइतबार	              Sunday