cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
राई भाषा
'थुलुङला' अथवा 'थुलुङलो' यो भाषा बोल्ने थुलुङहरू सोलु जिल्लाको देउसा, मुक्ली, काँगेल, जुवु, नेचाबतासे, पंचन, सल्यान लोखिम, तिङला, पावै आदि गा.वि.समा, ओखलढुङ्गाको दियाले, कुइभिर, रुम्जाटार, खोटाङको रिम्बदुङ, ज्यामिरे, ऐंसेलुखर्क, जाल्पा आदिमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
४. बाहिङ/बायुङ
'बाहिङ लो' भनिने यो भाषा बोल्ने बाहिङहरू सोलु जिल्लाको नेचाबतासे, सल्यान, तिङला, ओखलढुङ्गा जिल्लाको राँगादिप, अँधेरी, वर्नालु, वरुणेश्वर, बिगुटार, ज्यामिरे, माम्खा, मोली, ओखलढुङ्गा, रुम्जाटार, उँबु, वाक्सा, देउराली, दियाले आदिमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा समेत बसोबास गर्दछन् ।
५. उबु चौरासे/वाम्बुले/ओम्बुले
'उँबु चौरासे योर' भनिने यो भाषा बोल्ने ओम्बुलेहरू ओखलढुङ्गा जिल्लाको मानेभञ्ज्याङ, मोली, थाक्ले, हिलेपानी, उँबु र वाक्सा गा.वि.स, उदयपुर जिल्लाको हुर्देनी, लेखानी, सिरिसे र सोरूङ गा.वि.स., खोटाङ जिल्लाको डिकुवा च्यास्मीटारमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
६. नाछिरिङ
'नाछिरिङ रु' भनिने यो भाषा बोल्ने नाछिरिङहरू सोलु जिल्लाको सोताङ, गुँदेल, पावै, खोटाङ जिल्लाको वाकाचोल, ऐंसेलुखर्क, राखा वाङदेल, धारापानी गा.वि.समा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
७. कोयी
'कोयी वःअ' भनिने यो भाषा बोल्ने कोयीहरू खोटाङ जिल्लाको उत्तरी भागमा सुङदेल, रावादिप्सुङ मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
८. दुमी
'दुमी बोओ' अथवा 'दुमी' बा' भनिने यो भाषा बोल्ने दुमीहरू खोटाङ जिल्लाको बाक्सिला, सप्तेश्वर, ससर्खा, खार्मी, माक्पा, ऐसेलुखर्क गा.वि.स.हरूमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
९. साम्पाङ
'साम्पाङ-खा' भनिने यो भाषा बोल्ने साम्पाङहरू खोटाङ जिल्लाको उत्तरपूर्वी भाग-खार्तम्छा, पाथेका, फेदी भोजपुरको उत्तरीभाग खिमालुङ, खार्तम्छा, फालिसाम्पाङ गा.वि.स. हरूमा मूल रूपमा र देशका अन्य भूभागमा समेत बसोबास गर्दछन् ।
१०-चाम्लिङ
'चाम्लिङ ला' भनिने यो भाषा बोल्नेहरू खोटाङ जिल्लाका ७६ गा.वि.स.मध्ये ४५ गा.वि.स.मा, उदयपुर जिल्लाका ४७ गाविसमध्ये ३६ गा.विस.मा मूलरूपमा र सोसँग जोडिएका अन्य जिल्लामा तथा देशका विभिन्न भागमा बसोबास गर्दछन् ।
११. पुमा
पुमाला भनिने यो भाषा बोल्ने पुमाहरू खोटाङ जिल्लाको दिपलुङ, मौवाबोटे, देवीस्थान, पौवासेरा र चिसापानी गा.वि.स.हरूमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
१२. बान्तवा
वान्तवा यङ भनिने यो भाषा बोल्ने बान्तवाहरू भोजपुर जिल्लाको मध्य तथा दक्षिणी भाग, खोटाङ जिल्लाको दक्षिणपूर्वी सीमावर्ती भाग र उदयपुर जिल्लाको पूर्वी भागमा मूलरूपमा र देशका अन्य भूभागमा बसोबास गर्दछन् ।
१३. मेवाहाङ
१४. याम्फू
'याम्फुखा' अथवा 'याम्फेखा' भनिने यो भाषा बोल्ने याम्फुहरू संखुवासभा जिल्लाको माथिल्लो अरूणको दुवैपट्टकिो मार्ग अर्थात् मकालु, पावाखोला, पाथीभरा, नुम गा.वि.स.हरूमा मूलरूपमा तथा धनकुटा, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, इलामामा केही पातलो रूपमा बसोबास गर्दछन् ।
१५. लोहरूङ
'लोहरूङ खाप्' भनिने यो भाषा बोल्ने लोहरुङ राईहरू संखुवासभाको मध्य र दक्षिणी भागमा बाक्लो रूपमा र धनकुटा, ताप्लेजुङ, पाँचथर, तेह्रथुम, इलाम, झापा, मोरङ, सुनसरीमा केही पातलो रूपमा बसोबास गर्दछन् ।
१६. आठपरिया
'आठाप्रेरिङ' भनिने यो भाषा बोल्ने आठपरिया राईहरू धनकुटा जिल्लाको मध्य भागमा-धनकुटा नगरपालिका, भिरगाउँ, त्यसको समीप बाक्लो रूपमा अनि सुनसरी, मोरङ, झापा, इलाम, पाँचथर, तेह्रथुम आदिमा फाटफुट बसोबास गर्दछन् ।
१७. बेलरिया
'बेलरिया रिङ' भनिने यो भाषा बोल्ने बेलरियाहरू धनकुटा जिल्लाको बेलहारामा र त्यसका दक्षिणी भागहरूमा बसोबास गर्दछन् ।
१८. बुङ्ला
बुङला भाषी राई किराँतहरू भोजपुर जिल्लाको उत्तर भागमा नेपालेडाँडा गा.वि.स.मा र आसपासका क्षेत्रमा बसोबास गर्दछन् ।
१९. लाम्बिछोङ
'छाम्बिछोङ रिङ' भनिने यस भाषाका प्रयोगकर्ता लाम्बिछोङ राई किराँतहरू धनकुटा जिल्लाको मुगा र पाखि्रवास गा.वि.स. तथा तिनका आसपास बसोबास गर्दछन् ।
२०. छिन्ताङ
'छिन्ताङ रूङ'भनिने यो भाषा बोल्ने छिन्ताङ राई किराँतहरू छिन्ताङ गा.विस. को तमोर, अरूण र सुनकोशीको संयोजन स्थल नजिक र आँखीसल्ला गा.वि.सहरूमा मूलरूपमा र सुनसरी, मोरङ, झापा आदिमा बसोबास गर्दछन् ।
२१. छिलिङ
'छिलिङ-रूङ' भनिने यस भाषाका प्रयोगकर्ता छिलिङ राईहरू धनकुटा जिल्लाको आँखीसल्ला गा.वि.स., त्यसका आसपासमा मूलरूपमा र सुनसरी, मोरङ, तेह्रथुममा फाटफुट बसोबास गर्दछन् ।
२२. तिलुङ
'तिलङ-ब्लामा' भनिने यस भाषाका वक्ता तिलुहरू खोटाङ जिल्लाको च्यास्मिटार र उदयपुर जिल्लाको केही भागमा बसोबास गर्दछन् ।
२३. जेरूङ
'जेरो माल' भनिने यो भाषा बोल्ने जेरूङहरू ओखलढुङ्गा जिल्लाको माधवपुर, बल्खु र सिस्नेरी गा.वि.स.मा, सिन्धुली जिल्लाको रत्नावती गा.वि.स.मा मूलरूपमा र त्यसभन्दा दक्षिण एवं पूर्वमा फाटफुट बसोबास गर्दछन् । उपरोक्त भाषाहरूका साथै चुक्वापोहिङ, साम आदिको बारेमा संक्षिप्त उल्लेख पाइए पनि प्रष्ट जानकारी प्राप्त हुन बाँकी नै छ ।
यस अनुसार किराँत राईहरूद्वारा बोलिने करिब २५ वटा राई किराँत भाषाहरूलाई विभिन्न तहका शैक्षिक निकायहरूमा पठनपाठनको व्यवस्था मिलाउनु मूलरूपमा सरकारको दायित्व हो । तर देशमा विगतदेखि हालसम्म गठित विभिन्न व्यक्ति वा पार्टीले नेतृत्व गरेको सरकारले यसतर्फ ध्यान दिएको पाइँदैन । विभिन्न किराँत राई भाषामा पठनपाठन गराउने कुरा त टाढै राखौँ लोप हुन लागेका भाषाहरूलाई जोगाउन शब्द सङ्कलन, शब्दकोश निर्माणतर्फ समेत ठोस कदम चालिएको देखिँदैन ।
एक दुई किराँत राई भाषामा प्राथमिक तह -५ कक्षासम्म) का केही पुस्तक प्रकाशन गरिटोपलेर किराँत राई भाषाहरूको विकास गराएको हल्ला चलाइएको भए तापनि समग्रमा किराँत राई भाषाप्रति दमनकारी व्यवहार गर्दै ती भाषाहरूलाई समाप्त पार्ने करिब अढाई शताब्दीदेखि चल्दै आएको सरकारी नीति नै हालसम्म लागू भइरहेको पाइन्छ ।
देशको कुनै भागमा कसैले पनि मातृभाषाको रूपमा प्रयोग नगर्ने संस्कृत भाषाको निम्ति विभिन्न पीठ, पाठशाला आदि खोलेर मात्र नपुगी, संस्कृत विश्वविद्यालय समेत खोलेर करोडौं अर्बौं रकम खर्च गरिएको छ त्यस्तै सत्ताधारीहरूद्वारा नेपाली बनाइएको वा भनिएको खस भाषाको एकाधिकारलाई बढावा दिन अर्बाैं रूपियाँ खर्च गरिसकिएको र गरिंदैछ तर देशका मौलिक बासिन्दा किराँत राईहरूको करिब २५ वटा मातृभाषाको संरक्षण र विकासका निम्ति सरकारी क्षेत्रबाट २५ -पच्चीस) करोड रकमसम्म छुट्याइएको छैन ।
विभिन्न भाषा, संस्कृति, धर्म, जाति र क्षेत्रप्रति समावेशी दृष्टिकोण राख्ने र अग्रगामी भनिएको वर्तमान सरकारले पनि आंशिक रूपमा केही भिन्नता देखाए तापनि किराँत राई भाषाप्रति विगतका सरकारहरूले अपनाएको विभेदकारी र दमनकारी नीतिकै अनुसरण गरिरहेको देखिन्छ ।
देशमा समावेशी नीति वास्तविक रूपमै लागू गर्न खोजिएको हो भने अथवा भाषिक समावेशी नीति लागू भएको कुरा व्यवहारबाटै प्रमाणित गर्ने हो भने आˆनो मातृभाषामा प्राथमिकदेखि उच्चतहको शिक्षा प्राप्त गर्ने किराँत राईहरूको अधिकार कार्यान्वयन गर्नेतर्फ सम्बन्धित जिम्मेवार पक्षबाट अविलम्ब ठोस कदम चालिनु आवश्यक छ ।
बाह्य कडीहरू
भाषाहरूको ISO कोड
अथवा यो हेर्नुहोस्
भकुन्डो
भकुन्डो एक खेल सामग्री हो जुन गोलो (बाटुलो) हुन्छ। भकुन्डो साधारणतया रबर तथा प्लास्टिकको बनाइएको हुन्छ। तर गाउँघरमा साना साना केटाकेटीहरूले कपडाको भकुन्डो बनाएर खेलेको पनि पाइएको छ। भकुन्डोलाई धेरै जसो निम्न खेलहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
अनुशीलन समिति
अनुशीलन समिति भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्रामको समयमा बङ्गालमा स्थापना भएको अङ्ग्रेज विरोधी गुप्त, क्रान्तिकारी, सशस्त्र संस्था थियो जुन बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्यायको अभ्यासको विचारधारा द्वारा गठन गरिएको थियो। यो समूह बीसौँ शताब्दीको प्रारम्भिक भागमा ढाका र कोलकाता वरिपरि केन्द्रित भएको थियो। यद्यपि ढाकाको केन्द्र कलकत्ता भन्दा फराकिलो रहेको थियो।
भकुन्डो
भलिबल (हाते भकुन्डो)
यो खेलमा भकुन्डोलाई खेलाडीहरूले ६-६ जनाको दुई समूह बनाएर हातले उछाल्दै खेल्छन्। दुवै समुहको विचमा दुईवटा पोल गाढेर त्यसमा नेट (जाली) लगाएको हुन्छ। खेलाडीहरू भकुन्डोलाई जालीबाट नँघाएर आफ्नो समुहबाट विरोधी समुह तर्फ कटाउने कोसिस गर्छन्।
अनुशीलन समिति
अभ्यास टोली र यसका साथ जुगन्तर टोलीले सहरको पछाडिपट्टि गतिविधिहरू सञ्चालन गरेको थियो। यस संस्थाको आरम्भ सन् १९०२ मा भएको थियो। यस संस्थाको प्रमुख कार्यलय पहिलन ढाकामा स्थापना भएको थियो भने पछि यसको अर्को प्रमुख कार्यलय कलकत्तामा पनि स्थापना भएको थियो। यस संस्थाको गतिविधिको प्रचार ग्रामीण क्षेत्र देखि सबै क्षेत्रहरूमा फैलिएको थियो।
भकुन्डो
क्रिकेट
यो खेलमा खेलाडीहरू ११-११ जनाको समूहमा विभाजित भएर एक पछि एक गर्दै पालै पालो गरेर खेल्छन्। एक जना खेलाडीले भकुन्डोलाई विरोधी समूहको खेलाडी तर्फ जोरले हिर्काउछ। जो काठको दाब्लो आकारको बैट लिएर मैदानमा तैनात हुन्छ। उसले आफू तर्फ आउदै गरेको भकुन्डोलाई काठको बैटले हिर्काएर टाढा पुराउने कोशिस गछ्। यदी उसको प्रयास सफल भएछ भने बैट मैनले रन प्राप्त गर्छ। तर फिल्डिङ गरी रहेका बलर तर्फका खेलाडीहरूले भकुन्डोलाई टाढा जानबाट रोक्ने कोसिस गरिरहेका हुनाले कतिपय बैटमैनले रनहरू बनाउलाई गाह्रो पछ्।
अनुशीलन समिति
यस संस्थाको प्रमुख गतिविधिहरू भनेको विभिन्न स्थानहरूको शाखा मार्फत युवाहरूको एकत्रित गर्ने थियो र पछि यस संस्थाले युवाहरूलाई अङ्ग्रेज विरुद्धको आन्दोलनमा भाग लिनेका लागि मानसिक तथा शारीरिक रूपमा शक्तिशाली बनाएको थियो। यस संस्थाको गुप्त योगना बम उत्पादन गर्नु, शास्त्र परीक्षामा गर्नु वा अङ्ग्रेज अधिकारीहरू माथि हमला गर्नु थियो। अनुशीलन समितिका सक्रिय सदस्यले भारतीय अधिकारीहरू माथि हमला गर्न पछि परेका थिइनन् जसले अङ्ग्रेजको साथ दिन्थे। यस संस्थाको प्रतीक चिन्हमा प्रयोग गरिएको भाषाले यस संस्थाले देशलाई खण्डित गर्नुबाट बचाउनु थियो।
प्रसङ्ग
१८अौँ शताब्दीको मध्यमा भारतीय मध्यम वर्गको उत्थानले ब्रिटिस इष्ट इण्डिया कम्पनी र स्थानीय शासकहरूको बिच "भारतीय" राष्ट्र चेतना उत्पन्न भएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्तदेखि नै यो राष्ट्रवादबाट भारतीय राष्ट्रवादको उदय भएको थियो। सन् १८८५ मा एलन ओक्टाभियन ह्युम द्वारा स्थापित भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस विस्तारै राजनीतिक उदारीकरण, स्वायत्तताको विस्तार र सामाजिक सुधारको मागको लागि मञ्च बनाएको थियो। यद्यपि बङ्गला र पञ्जाबमा राष्ट्रवादी आन्दोलनहरू सशस्त्र थिए। बम्बई, मद्रास र दक्षिणका अन्य क्षेत्रहरूमा भए पनि क्रान्तिकारी राष्ट्रवादी आन्दोलन सिमित सिमामा शुरू भएको थियो।
विश्वयुद्ध पश्चात्
सन् १९२६ मा काकोरी क्रान्तिको सुरुवात भएको थियो भने बेलायती सरकारले यसको विरुद्ध र काकोरी षड्यन्त्रको मुद्दा चलाएको थियो। यस मुद्दामा पण्डित रामप्रसाद बिसमिल, राजेन्द्र लाहिडी, ठाकुर रौशन सिङ, असफाकउल्लाह खानलाई फाँसीको सजाय सुनाइएको थियो। मन्मथ गुप्तालाई १३ वर्ष र योगेशचन्द्र च्याटार्जी, गोविन्दचरण कार , सचिन्द्रनाथ बक्सी, मुकिन्दीलाल, राजकुमार सिङ, रामकृष्ण क्षेत्रीलाई १० वर्षको कारागार सजाय सुनाइएको थियो। यसबाहेक विष्णु शरण दुल्बिश, सुरेशचन्द्र भट्टाचार्यलाई ७ वर्ष, भूपेन्द्रनाथ सान्याल, राम दुलारी त्रिवेदी, प्रेमकिषण खान्ना, बनोयारी लाल र परमेश कुमारलाई पाँच वर्षको कारागार सजाय सुनाइएको थियो जो सबै अनुशीलन समितिका सदस्य थिए।
जर्जिया जोन्स
जर्जिया जोन्स (जन्म ४ अप्रिल १९८८ ) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा वयस्क मोडल हुन ।
सामन्था रुथ प्रभु
सामन्था रुथ प्रभु (पूर्व: सामन्था अक्किनेनी; जन्म: सन् १९८७ अप्रिल २८) एक भारतीय अभिनेत्री हुन् जसले तेलुगु र तमिल चलचित्र उद्योगहरूमा करियर स्थापित छिन्, र चार फिल्मफेयर पुरस्कार सहित धेरै पुरस्कार प्राप्तकर्ता हुन्।
उनको अभिनय करियरको साथ, अक्किनेनी ब्रान्ड र उत्पादनहरूका लागि एक प्रसिद्ध सेलिब्रिटी समर्थनकर्ता हुन्, जबकि उनले सन् २०१२ मा महिला र बच्चाहरूको लागि चिकित्सा सहायता प्रदान गर्न आफ्नै एनजीओ, प्रत्युषा सपोर्ट, पनि सुरु गरेकी छिन्। उनले फाउन्डेसनलाई समर्थन गर्नको लागि इन्डोर्समेन्ट, उत्पादन प्रक्षेपण र उद्घाटन कार्यक्रमहरूबाट उनको आय दान गर्छिन्।
प्रारम्भिक जीवन र परिवार
सामन्थाको जन्म २८ अप्रिल १९८७ मा तेलगु बुबा, प्रभु र मलयाली आमा, निनेटका लागि अलाप्पुझा, केरलमा भएको थियो।
संयुक्त राष्ट्र खाद्य एवम् कृषि सङ्गठन
संयुक्त राष्ट्र खाद्य एवं कृषि सङ्गठन संयुक्त राष्ट्र सङ्गठनको एक विशिष्ट संस्था हो । "सबको लागि रोटी " भन्ने मुल नाराका साथ स्थापित यस संस्थाले आफ्ना सदस्य राष्ट्रहरूमा भोक र्निमुलिकरण गर्ने कार्य गरिरहेको छ ।
रेखा रावल
रेखा रावल (जन्म जुलाइ २२, १९९१) नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टिमकी खेलाडी हुन् । उनी राष्ट्रिय स्तरमा क्षेत्र नम्बर ६ बैतडीका तर्फबाट खेल्छिन् । नेपाली महिला क्रिकेट इतिहासमा सर्वाधिक रन बनाउने किर्तीमान रेखाका नाममा छ । उनले राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता अन्तर्गत क्षेत्र नम्बर ८ पोखरा विरूद्ध १३१ रन बनाएर उक्त किर्तिमान स्थापित गरेकी हुन् ।
तबरिज ऐतिहासिक बजार परिसर
तबरिज एतिहासिक बजार परिसर एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
वर्णात्मक लिपि
स्वरवर्ण र व्यञ्जनवर्णको साझा समुहलाई वर्णमाला भनिन्छ।
नेपाली वर्णमालामा ३६ वटा व्यन्जनवर्ण र १२ वटा स्वरवर्ण गरी जम्मा ४८ वटा अक्षरहरू छन्।
अङ्ग्रेजी वर्णमालामा जम्मा २६ वटा अक्षरहरू छन् जसमध्ये ५ वटा अक्षर स्वरवर्णका मानिन्छन्।
गोकर्ण
काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्व-उत्तर नौ किलोमिटरको दूरीमा अवस्थित ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक महदेवको गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर रसँगै रहेको गोकर्ण सफारी पार्कसमेत भनिने राजनिकुञ्ज वन क्षेत्रको महत्त्व विशेषता आफ्नै स्थानमा छ।
समुद्र सतहबाट १३३६ मिटरको उचाइमा रहेको गोकर्ण इतिहासकारहरूका अनुसार किराँतीहरूको राजधानी हो। यो क्षेत्र दुई हजार वर्ष पहिले किराँतकालतिर काठमाडौँ उपत्यकाको राजधानी रहेको थियो भन्ने भनाइ छ। त्यसबाहेक यो क्षेत्र लिच्छविकालीन राजा मानदेवको मानगृह अवस्थित भूमि पनि मानिन्छ। गोकर्णको प्रमुख सांस्कृतिक आकषर्ण भनेको पवित्र बागमती किनारमा अवस्थित मानदेवले निर्माण गरेको मानिने गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर हो। तीनतले भव्य यो मन्दिर लिच्छवि कला र वास्तुकलाको अनुपम र सुन्दरतम् कलात्मक नमुना मानिन्छ। उत्तरगयासमेत मानिने यो क्षेत्र पितृतीर्थको केन्द्रका रूपमा स्वदेश तथा विदेश -भारत) सर्वत्र हिन्दुहरूमाझ लोकपि्रय छ।
यहाँको अर्को महत्त्वपूर्ण आकर्षण भनेको अनेक प्राचीन धार्मिक कलाकृतिहरूको सुन्दरतम् सङ्ग्रह हो जहाँ अन्यन्त्र नपाइने ब्रहृमा, चित्रगुप्त, अर्धनारीश्वरलगायतका देवी र देवताहरूका हजारौँ वर्ष पुरातन प्रतिमाहरू अनुसन्धाता र पर्यटकहरूको आगमनलाई कुरिरहेझँै भान हुन्छ। त्यस्तै गोकर्णेश्वर मन्दिरको प्राङ्गणका अन्य सांस्कृतिक धरोहरहरूमा पार्वती, गदाधर नारायण मन्दिर र शिवमहेश्वर बालभक्तेश्वर मन्दिर मुख्य हुन्। त्यस्तै उत्तरबाहिनीस्थित कान्तिभैरव मन्दिर र पद्मभक्तेश्वर मन्दिर पनि त्यत्तिकै महìवपूर्ण मानिन्छन्। पुरानो गोकर्ण गाउँ पनि गोकर्णको अर्को आकर्षक गन्तव्य हो। तलेजु मन्दिर, प्राचीन एक चैत्य र पुरानो मुखुण्डो नाच देखाउने डबली त यहाँका सांस्कृतिक परिचायक नै भए।
गोकर्ण सफारी पार्क :शिकारका सौखिन नेपालका प्रथम राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणाद्वारा वि. सं १९१९ सालमा वरिपरि इँटाको पर्खाल लगाई सुरक्षित गरिएको उक्त वनले कुल चार हजार तीन सय ४२ रोपनी क्षेत्रफल ओगटेको छ। गोकर्ण विविध जङ्गली जनावरहरू, झण्डै सय प्रजातिका बोटवृक्ष र सयभन्दा बढी प्रजातिका चराचुरुङ्गीहरूको एउटा साझा आश्रयस्थल हो।गोकर्ण वनको वक्षस्थलमा चित्तल, रतुवा, वन बिरालो, स्याल, सर्प, मलसाँप्रो, बाँदर, चितुवा र चमेरो आदि जनावर यायावर रूपमा नाचिरहेका देख्न पाइन्छ त्यसमा पनि संहारकर्ता मानिने महादेव एक सिंगे मृगको रूपमा भेष बदली वन विहार गरेको स्थलको रूपमा चिनिने यो स्थलमा मृगहरू घुमफिर एवं नाचेको देख्दा जो कोहीको पनि मन प्रफुल्लित हुन्छ। यहाँ रहेका सयौं वर्ष पुराना वृक्षमा विभिन्न स्थानहरूबाट आई चराचुरुङ्गीहरूले निकाल्ने मधुर आवाजले सबैको मन आकषिर्त गर्छ। त्यस्तै, यहाँ पाइने विभिन्न प्रजातिका औषधिजन्य वनस्पतिहरू जस्तै सजीवन, चिराइतो, जटामसी, अलैँची आदिले सञ्जीवनी बुट्टीको स्मरणलाई आलो तुल्याई छाड्छन्।
गोकर्ण प्रकृति र संस्कृतिप्रेमीहरूको आकर्षण मात्र नभइ यो  संसारभरका गल्फप्रेमी व्यक्ति (गल्फर)हरूको पनि आकर्षक गन्तव्य स्थल हो। रकम तिरेर अर्थात् सदस्यता लिई खेल्न सकिने यहाँको गल्फ आश्रयस्थल सन् १९९९मा स्थापित भएको हो जहाँ १८ वटा होल, ७२ वटा पारहरू रहेका छन्। यो खेल मैदान दक्षिण एसियाकै सुन्दर गल्फ खेल मैदान मानिन्छ। यो एउटा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पूर्ण गल्फकोर्स पनि हो। यो गल्फकोर्स सदा हरियाली राख्न हर बिहान र बेलुकीपख स्प्रीङ्कलबाट पानीको फोहरा निस्किएको दृश्यले सबैको मन लोभ्याउँछ। समग्रमा गोकर्ण नेपालको एउटा ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र पुरातात्विक महत्त्वको स्थल हो। जैविक विविधता, प्रकृतिप्रमीहरू, खेलप्रेमीहरूका लागि अत्यन्तै आकर्षक मानिएको यो स्थल हाल विद्यार्थीहरूको समेत आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ।
शब्द
स्वतन्त्र अर्थ भएको, बोल्दा वा लेख्दा छुट्टै अस्तित्व बोध हुने भाषाको सानो एकाइलाई शब्द भनिन्छ।
हान्ना हिल्टन
हान्ना हिल्टन (जन्म ३१ अक्टोबर १९८४) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
रञ्जु झा
रञ्जु झा (वि.सं. २०३४ - वि.सं. २०६९) नेपाली नाट्यकलाकार हुन्। उनी जनकपुरलाई आफ्नो केन्द्र बनाएर कलाकारिता गर्थीन्।
जीवनी
वि.सं. २०३४ फागुन ७मा जनकपुरमा जन्मिएकी रञ्जु वि.सं. ०५६ सालदेखि नाट्य क्षेत्रमा लागिन्। रञ्जुले त्यही साल महेन्द्र मलंगियाको लेखन तथा निर्देशनको 'काठक लोक' नाटकमा अभिनय गरिन्। सो नाटक राष्ट्रिय नाचघरको महोत्सवमा मञ्चन गरिएको थियो। उनी विद्रोह गरिरहेकी थिइन्। स्वाभिमानी थिइन्। दुइटा बच्चालाई श्रीमानको सहयोगबिनै पालिरहेकी थिइन्।
अभिनय
रञ्जु केवल नाटकमा अभिनय गरिरहेकी थिइनन्। उनले अभिनय गरेका नाटकहरूः
निधन
मिथिला प्रदेशको मागका लागि शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा ओर्लिएका बेला वि.सं. २०६९मा भएको बम आक्रमणमा उनको निधन भयो। मृत्यु हुने चार र घाइते हुने १७ जनामध्ये रञ्जु एक मात्र महिला हुन्।
लयाँटी बिन्द्रासैनी
लयाँटी बन्द्रासैनी नेपालको भेरी अञ्चल अन्तर्गत पर्ने दैलेख जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो। दैलेख जिल्लाको प्रख्यात बिन्द्रासैनी भगवतीको मन्दिरको नाम बाड यो गा.वि.स.को नामांकन गरिएको
तख्त-ए सोलेमन
चोघा जानबिल एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
कतार अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
कतार अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा कतारको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो कतार क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
तेभागा आन्दोलन
तेभागा आन्दोलन सन् १९४६ डिसेम्बरमा सुरु हुँदै सन् १९४७ सम्म चलिरहेको थियो। यस आन्दोलनमा बङ्गालका निम्न वर्गीय किसानहरू सहभागी थिए। शासकहरूले बनाएको नियम अनुसार बङ्गालका किसानहरू दुई तिहाई जमिनले कुल बालीको दुई तिहाई हिस्सा पाउनेछ भने अन्य भाग मालिकलाई दिनपर्ने थियो जुन तेभागा आन्दोलनको मुल कारक तत्व थियो। यो आन्दोलन तत्कालीन पूर्वी बङ्गाल र पश्चिम बङ्गालमा आयोजित गरिएको थियो तर पछि यो आन्दोलन दिनाजपुर र रङ्पुर जिल्लामा पनि थप सक्रियता साथ सञ्चालनमा आएको थियो।
पृष्ठभूमि
बङ्गालको ग्रामीण समाजमा बेलायती शासन नभएसम्म किसानहरू जमिनका मालिक थिए। मुगल शासनको शासककाल भन्दा पहिला किसानहरू जमिन्दार वा स्थानीय शासकहरू मार्फत तेस्रो वा कहिलेकाँही राज्यको भन्दा कम पैसा तिर्ने गर्ने। बङ्गाफ पछि बेलायती शासन अन्तर्गत आएपछि किसानहरूले जमिनको स्वामित्व गुमाएका थिए। जमिनदारहरूले जग्गाको मात्रा र उर्वरता अनुसार बेलायती शासकहरूलाई भाडा तिर्ने गर्थे। जमिनदारहरूले आफ्नै बाली उत्पादन तथा जमिनको पनि बेलायती शासनहरूलाई भाडा तिर्ने गर्थे।
किसानहरूको उत्पादनमा कब्जा
यस आन्दोलनले सबै जमिनदारहरूको निशाना बनायो जो साम्प्रदायिक घृणा फैलाउनमा सक्रिय थिए। यस आन्दोलनले थुप्रै प्रतिकूल दुष्प्रचार तथा साम्प्रदायिक उत्पीडितहरूको समान गर्दै वर्गीय आधारमा जनताको वास्तविक एकता स्थापित गर्‍यो र साम्प्रदायिक शक्तिहरूलाई हतोत्साहित गरेको थियो। किसानहरूले तीव्र प्रहरी दमन तथा अत्याचारको सनमना गर्दै सन् १९४५ नोभेम्बर देखि सन् १९४६ फेब्रुअरीको बीचमा कृषि उत्पादनको दुई तिहाइ हिस्सामा आफ्नो कब्जा बनाउन सफल भएका थिए।
महात्मा गान्धीको प्रेरणा
सन् १९४७ सेप्टेम्बरमा आयोजित एक किसान सभाले तेभागा चाईको आह्वान गर्‍यो। यो अगस्ट १९४६ मा कलकत्ता (वर्तमान कोलकाता) मा साम्प्रदायिक नरसंहार भएको तुरुन्त पछि भएको थियो। अक्टोबरमा पूर्वी जिल्ला नोयाखाली जातीय दङ्गा भएको थियो। यस आन्दोलनमा भाग लिने किसानहरू दुवै हिन्दु तथा मुस्लिम थिए। यस आन्दोलनमा आदिवासी किसानहरूको पनि उत्तिकै सक्रियता रहेको थियो। यो आन्दोलन ब्रिटिस शासनकालको सुरु भएको थियो जब मुस्लिम लिगले सुहरावर्डी मन्त्रीमण्डलको शासन गरिरहेको थियो। यस आन्दोलनमा महात्मा गान्धीले सामन्ती शासकहरूसँग नोयाखाली ग्रामीण क्षेत्रका हिन्दु तथा मुस्लिम मित्रता र प्रार्थना सभाको नारा बोकेका थिए। तब यो वर्ग सङ्घर्षले दुबै समुदायका करोडौँ किसानहरूलाई प्रेरणा दिन सफल भएको थियो।
पूजा (चलचित्र)
पूजा (चलचित्र) मातृशिशु स्याहारसम्बन्धी नेपाली फिल्म हो । यो २०६६ सालमा बनेको हो ।
निर्माण‍-पक्ष
दीपक रौनियार निर्देशित एक घन्टा लामो फिल्ममा राई र ठकुरीका दुई परिवारलाई माध्यम बनाएर मातृशिशु स्याहारबारे प्रस्ट्याउन खोजिएको छ ।
दयाहाङ राईको सहायक निर्देशन छ ।
एफसी पोर्तो
एफसी पोर्तो पर्चुगलको पोर्तोमा अवस्थाित एक फुटबल क्लब हो । यस क्लबलाई पोर्चुगलको प्रिमेइरा लिगामा खेल्ने क्लबको रूपमा लिइन्छ ।
सखियामादल
सखियामादल एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
मह
मौरीहरूले विभिन्न प्रजातिका वनस्पति -जडिबुटीसहित)हरूको फूलमा भएको रसलाई सङ्कलन गरी तयार पार्ने तरल वस्तुलाई मह भनिन्छ
परिचय
आयुर्वेदिक औषधीय गुण भएको 'खाए पनि ठीक लाए पनि ठीक' बहुउपयोगी वस्तु महलाई यस्तै धेरै गुणहरूको आधारमा अमृत पनि भनिन्छ । फरक मौसममा फरकफरक प्रकृतिका वनस्पतिहरू फुल्ने हुनाले महको रङ र स्वाद पनि फरकफरक प्रकृतिको नै हुन्छन् । जस्तै, जाडो मौसममा फुल्ने तोरी वा च्यूरीको फूलबाट तयार भएको मह जमेर सेतो रङ देखिन्छ । जाडो मौसममा नजमेको महलाई मौरी विज्ञहरू राम्रो मान्दैनन् । राम्रो पूर्ण प्राकृतिक मह जाडो मौसममा जम्नु पर्दछ । विविधताले धनी हाम्रो देशमा पाइने वनस्पतिहरूमा महìवपूर्ण आयुर्वेदिक औषधीय गुण भएको मह पाइने भएको हुनाले विश्वमा नै नेपाली महको महìव अग्रणी मानिन्छ ।
शक्तिबर्धक रोग निरोधक सबैको लागि भनेको मह र अमला चूर्ण -धुलो) एक चम्चाको दरले दैनिक सेवन गर्नाले स्मरण शक्ति बढ्ने, छालामा चमक ल्याउने, पेट सफा हुने, शरीर ज्यादै फुर्तिलो हुने, निरोगी बन्नको लागि पनि ठूलो उपलब्धिमूलक नै रहेको छ । ह्प्तामा दुई-तीनपटक महको प्रयोग गरेर दाँत माझ्न लगाउने हो भने दाँतमा चमक आउने र स्वस्थ हुने गर्दछ । नुहाउँदा पनि सकेसम्म निम र मह दुई-तीन थोपा प्रयोग गर्न सके यसले शरीरलाई ज्यादै राम्रो गर्दछ ।
शरीरमा मालिस गर्दा शुद्ध तोरीको तेलमा महको केही मात्रा मिसाएर गर्ने हो भने पनि शरीरमा रोगको लक्ष्यणहरूले आक्रमण गर्न पाउँदैनन् । महमा बहुगुण हुने भएकोले हुनाले तातो वस्तुमा राखेर खाँदा गर्मी हुने र चिसो वस्तुमा राख्दा चिसो हुने हुँदा बालबालिकालाई गर्मी मौसममा पनि चिसो खानेपानीमा ताजा कागतीको रस महमा घोलेर प्राकृतिक सर्वत बनाएर पनि खान सकिन्छ । दैनिक खानमा पोषिलो तìवको कमी हुँदै गइरहेको र बच्चाहरूको रुचि अखाद्य वस्तुहरूमा वृद्धि हुँदै गइरहेको हुनाले विशेष गरी आˆना बाल-बालिकाहरूलाई रोग न्युनीकरणका लागि पनि हरेक दिन आयुर्वेदिक खानाको प्रयोग बढाउँदै लैजानु उपयुक्त देखिन्छ
दुई वर्षभन्दा माथि उमेर समूहका बच्चाहरूले मानिसहरूले दैनिक एक चम्चा मह सेवन गर्नाले हाम्रो शरीरलाई आवश्यक पर्ने सम्पूर्ण भिटामिनहरूको स्रोतहरू पूर्ति गर्नुको साथै रोगविरुद्ध लड्ने क्षमता बढ्दछ । विशेषगरी बालबालिकामा यसको सेवनले हुने फाइदाहरूलाई हेर्दा बालबालिकाहरूलाई बिहानको खाजामा एक कप दूध, एक चम्चा मह, दस दाना सुकेको बदाम नियमित खान दिनाले शरीर स्वर्फूत हुने गर्दछ । बालबालिकाहरूको लागि चिनीको गुलियो होइन महको गुलियो अति नै आवश्यक हुने चिकित्सकहरूको रायअनुसार दैनिक महको सेवनले चिसो नलाग्ने, शरीरमा रगतको कमी नहुने, हड्डी, नशा, छालालगायत सम्पूर्ण शरीरको सुरक्षाको लागि मह ज्यादै उपयोगी मानिन्छ ।
थोरोङ ला
थोरोङ ला ५४१६ मिटरमा उचाईमा रहेको दामोदर हिमाल स्थित नाका हो । यो अन्नपुर्ण पदयात्रा मार्गमा सबैभन्दा उच्चतम स्थल हो ।
मलेसिया अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
मलेसिया अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा मलेसियाको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो मलेसिया क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
झुमरी मादल
झुमरी मादल एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
हातजरी
हातजरी उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको वनौषधी हो। यसको जरा हातको औँला जस्तै फैलिएको हुन्छ। यसको प्रयोग किसिमका रोगहरू निको पार्नका लागि आयुर्वेदी औषधीको रूपमा गरिन्छ।
एल एन
एल एनका सांस्कृतिक क्षेत्रहरू (हफित, हिली, बिदा बिन्त सौद र ओसेस क्षेत्रहरू) संयुक्त अरब इमिरेट्सको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २०११ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
मिया खलिफा
मिया खालिफा (ميا خليفة, ; जन्म फेब्रुअरी १०, १९९३), मिया क्यालिस्टाको रूपमा पनि चिनिने, एक लेबनानी-अमेरिकी मिडिया व्यक्तित्व, खेल टिप्पणीकर्ता, वेबक्याम मोडेल, र पूर्व अश्लील अभिनेत्री हुन्। अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीको रूपमा उनी सन् २०१४ देखि २०१५ सम्म सक्रिय थिइन्।
लेबनानको राजधानी बेरुतमा जन्मिएकी, खलिफा सन् २००१ मा संयुक्त राज्यमा बसाइसराइ गरेकी थिइन्। उनले अक्टोबर २०१४ मा अश्लील चलचित्रमा अभिनय गरेकी थिइन्, र डिसेम्बर २०१४ मा पोर्नहब नामक क्यानडेली अश्लील वेबसाइटले उनलाई शीर्ष स्थानकी प्रस्तुताको रूपमा स्थान दिएको थियो। उनको कर्यकाल बिबादास्पद रहेको थियो, विशेष गरी एक श्रव्य दृश्यको लागि उनले इस्लामी हिजाबमा लगाएर यौन कार्यहरू गरेकी थिइन्। तीन महिनापछि, खलिफाले अन्य रूचिहरूको अनुसरण गर्नका लागि अश्‍लील उद्योग छाडेकी थिइन्।
प्रारम्भिक जीवन
मिया खलिफा, १० फेब्रुअरी १९९३ मा बेरूत, लेबनानमा जन्मिएकी थिइन्। उनी र उनका परिवारले दक्षिण लेबनानको द्वन्द्वका कारण आफ्नो घर छोडि सन् २००१ मा संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसाइसराई गरेका थिए। उनको परिवार क्याथोलिक हुन् र उनी पनि सोही धर्ममा हुर्किएकी थिइन्  जसलाई उनले "धेरै रूढीवादी" भनेर वर्णन गर्दै त्यसको पालना गरेकी थिइनन्। खलिफाले बेरूतको फ्रान्सेली निजी विद्यालय अध्यापन गरेकी थिइन् जहाँ उनले अङ्ग्रेजी बोल्न सिकेकी थिइन्। संयुक्त राज्य अमेरिका बसाइसराई पछि, उनी मोण्टगोमेरी काउण्टि, मेरील्याण्डमा बसोबास गर्थिन् जहाँ उनले उच्च विद्यालयमा लेक्रोस नामक खेल खेल्थिन्। खलिफाले "त्यहाँको सबैभन्दा काला र अनौठो केटि साथी" भएका कारण उच्च विद्यालयमा बदमाशीको कुरा गरेकी थिइन् जून सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण पछि झन् तिव्र भएको थियो।
खलिफाले मसान्टेन मिलिटेरी एकेडेमीमा पढेकी थिइन् र त्यसपछि उच्च विद्यालय पढ्नका लागि टेक्सस गएकी थिइन्। उनी टेक्सस विश्वविद्यालयबाट इतिहासमा स्नातक हासिल गरेकी थिइन्।
अश्लील भिडियो
उच्च विद्यालयमा छँदा, खलिफा पेय सेवकको रूपमा काम गर्थिन् र उनले केही मोडलका कार्य पनि गर्दथिन्। उनी एक स्थानीय स्पेनी भाषाको डिल अर नो डिल जस्तै दूर्दशन खेल कार्यक्रममा "ब्रिफकेस गर्ल" थिइन्। स्नातक पछि, उनी मियामीमा सरेकी थिइन् जहाँ उनलाई नग्न मोडल गर्न अनुरोध गरिएको थियोे जून उनले स्वीकार गरेकी थिइन्।
कारा
कारा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
मिया खलिफा
अश्लील भिडियो
खलिफाले अक्टोबर २०१४ मा अश्‍लील चलचित्र उद्योगमा प्रवेश गरेकी थिइन्। उनी मियामीमा हिंडिरहेको बेलामा उनलाई अश्लील चलचित्रमा देखा परेको वा नपरेको बारेमा केही कुरा सोधिएको थियो। ब्याङब्रोजको एक दृश्यमा उनले त्रि यौन क्रियाकलापमा इस्लामी हिजाब लगाई यौन क्रियाकलाप गरेका कारण उनी सञ्चार माध्यममा व्यापक चर्चामा आएकी थिइन्। यो दृश्यले खलिफालाई लोकप्रिय बनाएको थियो र साथसाथै लेखक र धार्मिक व्यक्तित्वहरूद्वारा उनलाई आलोचना गरिएको थियो र यही कारणले तत्कालिन समयमा शक्तिशाली रहेको मुसलमान उग्रवादी सङ्गठन आइएसले उनलाई ज्यान मार्ने धम्की पनि दिएको थियो।
दृश्यका निर्माताले खलिफाको जातीयताको शोषण गर्न कोशिस नगरेको र यसलाई अँगाल्न चाहेको बताएका थिए र कसैले पनि यसको नकारात्मकता अनुमान गर्न नसक्ने पनि उनले बताएका थिए।
अन्जर, लेबनान
अन्जर लेबनानको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
गुलाफीटाउके हाँस
गुलाफीटाउके हाँस नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा पिंक हेडेड डक (Pink-headed Duck) भनिन्छ ।
शारीरिक विबरण
गुलाफीटाउके हाँस भालेको गुलाफी टाउको र ठोँड तथा गाढा खैरो शरीर हुन्छ । पोथीको फुस्रो फुस्रो गुलाफी टाउको र फिक्का खैरो शरीर हुन्छ । यसको शरीरको लम्बाई लगभग ४१ देखि ४३ सेन्टिमिटर हुन्छ ।
भौगोलिक वितरण
गुलाफीटाउके हाँस नेपाल लगायत भारत, बङ्गलादेश र म्यानमारमा पाइने गर्दथियो । तर हाल यो चरा प्राय सबै स्थानहरूबाट लोप हुँदै गएको छ ।
प्रमुख वासस्थान
गुलाफीटाउके हाँस नबग्ने पानीका श्रोत जस्तै पोखरी, ताल र नजिकैका नदीहरूमा तथा सिमसार क्षेत्रहरूमा बस्न मनपराउने गर्छ ।
खतराहरू तथा संरक्षण अवस्था
विश्वमै दुर्लभ मानिने यो प्रजाति संरक्षणका हिसावले अति सङ्टापन्न अवस्थामा रहेको छ । नेपालको सन्दर्भमा यस प्रजातिक लोप भइरहेको अनुमान गरिएको छ ।वासस्थानको विनास, मिचाहा प्रजातिको प्रकोप र सिमसार क्षेत्रहरु कृषि क्षेत्रमा परिणत हुनाले यसको प्रजाति लोप हुँदै गएको हो ।
टिम्की
टिम्की एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
जितिया
जितीया नेपालमा बसोबास गर्ने मूलतः मधेशी र थारू समुदायका महिलाले मनाउने प्रमुख चाड हो । यो पर्व भारतका विहार र उत्तर प्रदेशका हिन्दु महिलाले पनि श्रद्धापूर्वक मनाउँछन् । यो चाड भाद्र शुक्ल चतुर्दशी देखि आश्विन शुक्ल नवमीसम्म मनाइन्छ।
जितीया पर्वको महत्त्व
भविष्य पुराणमा वर्णन गरे अनुसार शालिवाहन राजाको पुत्र जिमूतवाहन थिए । उनीमाथि महादेवको असीम कृपा रहेकाले नियमनिष्ठाले व्रत गर्ने महिलालाई सन्तान दीर्घायू हुने वरदान भगवानबाट प्राप्त गरेका थिए । तिनै भगवानले पुत्रको रक्षा गरून भनी नेपालको मिथिला क्षेत्र र उत्तर एवं पू‍र्व भारतमा जितिया श्रद्दा पूर्वक मनाइन्छ । यो पर्वमा आमाले पुत्रको आरोग्य र संमृद्दिको लागि ब्रत बस्ने र पूजा गर्ने परम्परा छ । पुत्रहीन आमाहरूले पुत्र प्राप्तिको लागि पूजा गर्दछन् । यो पर्व दशहरा भन्दा अघि अनंतचतुर्दशीबाट शुरु भई कतै कतै ३६ घण्टासम्म र कतै कतै दस दिनसम्म मनाइन्छ। महिलाहरूले मनाउने जितीया पर्वलाई नेपालकै कठोर बर्तको रूपमा हेर्ने गरिन्छ ।
मनाउने तरिका
बर्त बस्नु अघिल्लो दिन महिलाहरू माइती पुग्ने गर्छन । सबै दिदीबहिनी एक ठाउमा जम्मा भई सुख दुख साट्दै यो पर्व नवलपरासी देखि झापा, भारत र विश्वको विभिन्न  ठाउँमा  समेत मनाइने गरिन्छ । सबै दिदीबहिनी भेला भई बर्त बस्नु अघिल्लो राति १२ बजे अगाबै माछाको विभिन्न परिकार सहित मिठो परिकार खाएर डटकट (दर ) खाने गरिन्छ । डटकम खाइ सके पश्चात पानी समेत पिउन नमिल्ने अगुवाहरूले बताउछन् । राति डटकर खाइसके पश्चात रातिदेखि नै रमाइलो गर्दै नाचगान गर्ने गरिन्छ ।  बर्त बस्ने दिन बिहान खोला, नदि, तलाउमा नुहाउने चलन रहेको छ । बर्त बस्ने दिन विहान पाच जना कन्याले धानको गावा उखेल्ने चलन रहेको छ । नुहाएर थारु पहिरनमा सजिएर गाउ, टोल सबै दिदीबहिनी मिलेर गाउभरि नाच्दै निश्चित मापदण्ड बनाएर पैसा लिने चलन छ । दिनभरी पानी समेत नखाई नाचगान गर्दै मनाइने यो पर्व साथीत्व, मेलमिलाप गर्ने पर्ब पनि हो ।
दिनभरी नाची सके पश्चात बेलुका घर पुगेर सुर्य अश्ताउनु पुर्व खोला, तलाउ, पोखरीमा गएर पुजा गर्ने र नुहाउने चलन रहेको छ ।बेलुका जितमहानको कथा सुन्नलाई आवश्यक पुजाको सामग्री केरा, चियुरा, दहि, चिनी लगायतको परिकार सहित गाउको एक स्थानमा गाउ भरिको सबै मानिसहरु भेला भई गाउको अगुवाको निर्णय अनुसार महिला, पुरुष संगै बसेर जितमहानको कथा सुन्ने गरिन्छ । कथा सुने पश्चात अगुवाको भनाई अनुसार लियर आयका परिकार आफू संगै अरुलाई पनि बाडेर खाने गरिन्छ । पुजा सकिए पश्चात घर गएर सुत्ने चलन रहेको छ । बर्तको अर्को दिन बिहानै उठेर दाईभाईको सङ्ख्याको आधारमा बेलकोपात गासेर धनुष बनाउने, जाकुर(मासको परिकार ), पुजाको सामान सहित खोलामा नुहाउने छलन रहेको छ । खोलामा नुहाएर पुजा गरी बर्तालु महिला घर पुगेर भान्सामा गाईको गोबरले लिपेर परिकारहरु दहि, चियुरा, केरा, चिनी, दुध खाने चलन छ । बर्तालु महिलाले खाईसके पश्चात घरको परिवारले परिकारहरु खाने चलन छ ।
विवाहित महिलाले पति र दाजुभाइको आयुको लागि बर्त बस्ने गरिन्छ भने अविवाहित महिलाले दाजुभाइ र राम्रो, सज्जन पति पाउन बर्त बसिन्छ ।
ठेकारा
ठेकारा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
ब्रुक्लिन ली
ब्रुक्लिन ली (जन्म १ जुन १९८९) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
बहराइन अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
बहराइन अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा बहराइनको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो बहराइन क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
मजैरा
मजैरा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
देश खोज्दै जाँदा (चलचित्र)
देश खोज्दै जाँदा (चलचित्र) भूटानी शरणार्थी शिविरको कथामा बनेको हो । यसको प्रदर्शन वि.सं. २०७० सालमा गरिएको हो ।
निर्माण-पक्ष
चलचित्र छायाङ्कन गर्न एक महिना र नेपाली रूपैयाँ ४० लाख खर्च भएको छ । लाईन क्रस मूभिजको प्रस्तुति तथा गन्तव्य थिएटर नेपाल, इफका इन्टरनेसनल फाउन्डेसन भूटानको सहयोगमा निर्मित चलचित्रका निर्माता वीरेन्द्र क्षेत्री हुनुहुन्छ । करिब १ घण्टा ४५ मिनेट लामो चलचित्रमा गीत छैन ।
कलाकारहरू
लगायत भूटानी शरणार्थी शिविर र बाहिरका कलाकारको अभिनय छ ।
बालबेक
बालबेक लेबनानको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
बौसी
बौसी एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
सतुवा
सतुवा (सतावर) उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको वनौषधी हो। यसको पात बाँकोको जस्तै हुन्छ। यसको जरा अदुवाको जस्तै हुन्छ। सतुवाको जरा धेरै बिमारीहरू निको पार्ने एक मुख्य औषधी हो। जस्तै:- पेट दुखेमा सतुवा खाएमा छिटै ठिक हुन्छ, पाकेको घाउमा सतुवाको जराको धुलो अथवा जरालाई अलिकती पानीको साथमा ढुङ्गामा घोटेर लगाए घाउ छिटै पुरिन्छ, बान्ता भएमा अथवा पखाला लागेमा सतुवा खाएमा छिटै ठिक हुन्छ, यस्तै धेरै किसिमका साना ठूला बिमारीको लागि सतुवा निकै उपयोगी जडीबुटी हो।
यो विरुवा नेपालका महाभारत तथा हिमाली क्षेत्रमा १८०० मिटर देखि ३००० मिटर सम्मको उचाईमा पाइन्छ। खसु्र र ठिंग्रे सल्लाको जंगल भएको भागमा यो विरुवा धेरै भेटाईन्छ। यो विशेष गरेर सेपिला भागमा फस्टाउँछ। यो विरुवा सामान्यतया आधा मिटर अग्लो हुन्छ। सबै पातहरू सुरिलो डाँठको माथिल्लो भागबाट पलाएका हुन्छन्। यस विरुवाका सबैजसो पातहरू एउटै आँख्लाबाट पलाएका हुन्छन्। प्रत्येक पात झन्डै भाला आकारको भई १५ सेन्टिमिटर लामो र ६ सेन्टिमिटर चौडा हुन्छन्। पातको टुप्पो चोसो परेको हुन्छ। विरुवाको टुप्पामा एउटै मात्र फूल फूलेको हुन्छ। फूलका तरेलीहरू हरियो र पहेंलो हुन्छ। एउटै फूलमा भाले तथा पोथी दुवै अङ्ग पाइन्छन्।
बैज्ञानिक नाम (ल्याटिन नाम) : पेरिस पोलिफाईला (Paris polyphylla Sm.)
वनस्पति परिवार : लिलियसी (Liliaceae)
बाइब्लोस
बाइब्लोस लेबनानको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
मनार
मनार एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
अफगानिस्तान अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
अफगानिस्तान अन्डर-१९ राष्ट्रिय क्रिकेट टिमले अन्डर-१९ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा अफगानिस्तानको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्दछ । यो अफगानिस्तान क्रिकेट सङ्घको मातहतमा रहेको छ जुन अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आइसिसी)को सदस्य हो ।
जेल जर्नल
जेल जर्नल नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडबादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार तथा राजनीतिज्ञ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको स्मरण डायरी हो।
श्वेतभैरवी
श्वेतभैरवी नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडवादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको कथा हो। यो कथा श्वेतभैरवी कथासङ्ग्रह(२०३९)मा सङ्ग्रहित कथा हो।
तमौरा
तमौरा एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
रोमानिया राष्ट्रिय फुटबल टोली
रोमानिया राष्ट्रिय फुटबल टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा रोमानियाको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो रोमानिया फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ ।
नरेन्द्र दाइ
नरेन्द्र दाइ नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडवादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाद्वारा लेखिएको उपन्यास हो। नरेन्द्र दाइ एक मनोवैज्ञानिक उपन्यास हो। यो उपन्यासमा नरेन्द्र दाइ तथा उनकी श्रीमती गौरीबीच जम्न नसकेको सहज पारिवारिक सम्बन्धको विश्लेषण गरिएको छ। नरेन्द्रदाइ यौन मनोविज्ञानमा आधारित भइ रचना गरिएको एक उत्कृष्ट कृति हो। विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले सुन्दरीजलको जेलमा बसेर कोसी किनार छेउछाउमा आधारित भइ रचना गरेका हुन। यस उपन्यासका मुख्य पात्रहरू नरेन्द्रदाइ, गौरी, मुनरीया हुन। मुनरीया नरेन्द्रदाइको घरमा कामगर्ने आइमाइ हो, जोसँग नरेन्द्रदाइको लसपस चल्दछ। उनीहरूले जङ्गल-जङ्गल चहार्दै रतिराग मनाउने गर्दछन। गौरी नरेन्द्र दाइको श्रीमती हुन्छे तर उसका शारीरिक अवयवहरू पूर्णरूपमा विकशित भइसकेका हुदैनन र नरेन्द्र दाइलाई कुनै पनि आकर्षण लाग्दैन । त्यसैले गौरीसँग उनको राम्रो मेल हुँदैन तर अन्त्यमा आएर उनीहरूको सम्बन्ध कसरी अन्त्यमा आएर राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा विशेष पढ्न योग्य छ ।
कदिशा उपत्यका
ओदि कदिशा (पवित्र उपत्यका) र केडर्स इश्वरको गुफा (होर्स अल-रब) लेबनानको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
रेउनी
रेउनी एक किसिमको लोकबाजा हो। यो बाजा मुख्यतयाः नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले बजाउने गर्दछन्।
आफ्नो कथा
आफ्नो कथा नेपाली सुप्रसिद्ध फ्रायडबादी मनोवैज्ञानिक साहित्यकार तथा राजनीतिज्ञ विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाको आत्मकथा हो।
घोरल
घोरल उच्च पहाडी भेग तथा भित्री मधेशमा पाइने एक प्रकारको शाकाहारी तथा स्तनधारी जंगली जनावर हो। यसलाई कतै कतै "घोर", "घोड" आदी नाम दिएको पनि सुनिन्छ। हेर्दा बाख्रा जस्तै देखिने भाले घोरलको सिङ पनि हुन्छ तर पोथी घोरलको सिङ हुदैन। घोरल मानिस तथा अन्य पशुहरू जान नसक्ने भीरमा चर्छ। मासुको लागि शिकार र वासस्थानको कमीको कारण यो लोप हुने स्थितिमा पुगेको छ।
टायर, लेबनान
टायर लेबनानको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
गोपाल भुटानी
गोपाल भुटानी नेपाली चलचित्रमा 'द्वन्द्व' निर्देशनको क्षेत्रमा कार्यरत कलाकार हुन् । उनलाई कलाकार द्वन्द निर्देशक राजेन्द्र खड्कीको गुरु पनि मानिन्छ ।
उनी नेपाली नागरिकता छातीमा लिएर मर्न चाहन्थे तर नेपाली नागरिकता पाएनन् ।
पाँचऔंले
पाँचऔँले उच्च पहाडी भेगमा पाइने एक प्रकारको वनौषधी हो। यसलाई कतै कतै "पाँच पाते" भनेको पनि सुनिन्छ । यसको पात हातको औँला जस्तै पाँच भागमा विभाजीत हुन्छ। यो एक लहरा प्रजातीको वनस्पति हो। विभिन्न प्रकारका रोगहरू निको पार्नको लागि यसको प्रयोग आयुर्वेदी औषधीको रूपमा गरिन्छ। यसलाई संस्कृतमा सालममिश्री भनिन्छ र हिन्दिमा सालमपन्जा भनिन्छ भने अङ्ग्रेजीमा Salep भनिन्छ ।
नेपालीमा यसलाई पाँचऔँले, हत्ताजडी , हाते, औँले, पनि भनिन्छ । यो करीब ३०–९० से.मी. सम्म अग्लो, एउटा मात्र डाँठ हुने गानायुक्त वनस्पति हो । यसको गाना पन्जा जस्तो आकारको पाँचवटा भागमा बाँडिएको हुन्छ । त्यसैले यसको नाम पाँचऔँले तथा सालमा पन्जा रहेको छ । यसका पातहरू पाँच देखि सातवटा सम्म हुन्छन् र डाँठको दायाँ बाँया एक एक वटा हुँदै फूलको डाँठसम्म ठूलोदेखि सानो हुँदै मिलेका हुन्छन् । यसमा जेठ असारमा फूलहरू लाग्दछन् । डाँठको माथिल्लो भागमा साना गुलाफी तथा प्याजी रंगका फूलहरू वरीपरी मिलेर फूल्दछन् । फुलहरूका झुप्पा १२ देखि २० से.मी सम्म लामा र घना हुन्छन् । यो पश्चिमी पाकिस्तान, हिमालय–गढवाल देखि भुटान र दक्षिण पूर्वी तिब्बत (२५०० – ५००० मिटर), सम्म फैलिएको छ । यो विरुवा नेपालको पश्चिम र मध्ये भागमा करिब २८०० – ४००० मिटर सम्मको उचाईमा पाइन्छ ।
यसको फुल मनमोहक हुन्छ तापनि यसको उपयोग गरिने अङ्ग जमीन मुनि रहने गानो हो, जुन पन्जा जस्तो आकारमा तिनदेखि पाँचवटा औँला भएको हुन्छ । यसको फैलावट प्राकृतिक अवस्थामा एकदमै कम छ । त्यसैले नेपाल सरकारले यसको सङ्कलन, प्रयोग , विक्री वितरण , ओसा्र पसार र निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । यो एक वलवर्धक जडिबुटी मानिन्छ र यसको सुकेको जराको धुलो दुध सँग खाने गरिन्छ । यसको सुकेको जरा घोटेर काटेको घाउमा लगाउँदा रगत रोकिन्छ र छिट्टै निको हुन्छ । शरद ऋतुमा यसका पातहरू पहेँला भई डाँठ सुक्न थालेपछि यसको सङ्कलन गाना निकालिन्छ । गानालाई चोट नलाग्ने गरी खन्नु पर्दछ । खनिसकेपछि गानालाई राम्ररी धोएर घाममा सुकाउनु पर्दछ ।
पाँचऔँलेको औषधीय गुणहरू
यसको गानो अत्यन्तै पोषणयुक्त हुन्छ । मधुमेह, बीर्यमा शुक्राणुको संख्यामा कमी, आउँ परेको, खोकी, ज्वरो, पिसाव सम्बन्धी समस्या, शरीरको एक पाटोमा पक्षघात भएको, क्षयरोग, नसा सम्बन्धी रोगमा, तीब्र किसिमले पेट दुखेमा, जीउ दुखेमा, तागत र यौन शक्ति वा उत्तेजना बढाउन, छालालाई मुलायम बनाउन र चिलाउने कम पार्न यसको गानोको सेवन गरिन्छ । स्थानीय रूपमा यसको जरा पिसेर काटेको र पोलेको ठाउँमा लेप बनाई लगाइन्छ । लेक लागेमा खाद्य कन्दमूलको रूपमा यसको गानोलाई पकाएर खाइन्छ । पाँचऔँलेको सेवनले स्मरण शक्तिपनि बढाउछ।
राभन रिले
राभन रिले (जन्म ६ सेप्टेम्बर १९८६) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
हाइवे (चलचित्र)
हाइवे (चलचित्र) नेपाली चलचित्र हो । यो २०६९ सालमा नेपालमा प्रदर्शन गरिएको हो ।
यो चलचित्रको पहिलो प्रदर्शन बर्लिन फिल्म फेस्टिभलमा गरिएको थियो ।
निर्माण-पक्ष
यसका निर्देशक दीपक रौनियार हुन् । अविनाशविक्रम शाहको स्क्रिनप्ले रहेको फिल्म अपल सिंह र ज्योतिकेशर सिंहले खिचेका हुन् ।
थोरियम
थोरियम (Thorium) आवर्त सारणीका ऐक्टिनाइड श्रेणी (actinide series)को प्रथम तत्व]] छ। पहिले यो चतुर्थ अंतर्वर्ती समूह (fourth transition group)को अन्तिम तत्व माना जान्थ्यो, तर अब यो ज्ञात छ कि जस प्रकार लैथेनम (La) तत्वका पश्चात् १४ तत्वहरूको लैथेनाइड शृङ्खला (lanthanide series) प्रांरभ हुन्छ, त्यसै प्रकार ऐक्टिनियम (Ac)का पश्चात् १४ तत्वहरूको दोस्रो शृङ्खला आरम्भ हुन्छ, जसलाई एक्टिनाइड शृङ्खला भन्दछन्। थोरियमका अयस्कमा केवल एक समस्थानिक(द्रव्यमान संख्या २३२) पाइन्छ, जुन यसको सबै भन्दा स्थिर समस्थानिक (अर्ध जीवन अवधि १.४ ज्र् १०१० वर्ष) छ। तर यूरेनियम, रेडियम तथा ऐक्टिनियम अयस्कहरूमा यसका केही समस्थानिक सदैव वर्तमान रह्दछन्, जसको द्रव्यमान संख्याहरू २२७, २२८, २३०, २३१ तथा २३४ छन्। यिनका अतिरिक्त २२४, २२५, २२६, २२९ एवं २३३ द्रव्यमाने समस्थानिक कृत्रिम उपायहरू द्वारा निर्मित भएका छन्।
थोरियम धातुको खोज १८२८ ईमा बर्जीलियसले थोराइट अयस्कमा गरिएको थियो। यद्यपि यसका अनेक अयस्क ज्ञात छन्, तर मोनेजाइट (monazite) यसको सबै भन्दा महत्त्वपूर्ण स्त्रोत छन्, जसमा थोरियम तथा अन्य विरल मृदाहरूका फस्फेट रह्दछन्। संसारमा मोनेजाइटको सबै भन्दा ठूलो भंडार भारतका केरल राज्यमा छन्। बिहार प्रदेशमा पनि थोरियम अयस्कको उपस्थिति ज्ञात भएको छ। यिनका अतिरिक्त मोनेजाइट अमरीका, आस्ट्रलिया, ब्राजिल र मलायामा पनि प्राप्त छ।
थोरियम क्लोराइडलाई सोडियम सहित निर्वातमा गरम गर्नबाट थोरियम धातु मिलन्छ। थोरियम आयोडाइड (Th I४)का वाष्पलाई गरम टंग्स्टन तंतु (filament)मा प्रवाहित गर्न से, या थोरियम औक्साइड (ThO२)मा क्याल्सियमको प्रक्रिया द्वारा पनि, थोरियम धातु प्राप्त हुनसक्छ।
गुण धर्म
थोरियम भूरे रंगको धातु छ,
सङ्केत - (Th),
परमाणु संख्या - ९०,
गल्नुंक - १८५० डिग्री से,
घनत्व ११.७ ग्रा/सेंमी,
परमाणु ब्यास ३.६ ऐंग्स्ट्रम
विद्युत् प्रतिरोधकता १९ माइक्रोओम सेंमी।
थोरियम चार संयोजकता वाला यौगिक बनाउँछ। थोरिया (ThO२), थोरियम क्लोराइड (Th Cl४), थोरियम सल्फेट झ्र्च्र्ण् (SO४)२ट आदि यसका उपयोगी यौगिक छन्।
उपयोग
थोरियम औक्साइड अथवा थोरिया (ThO२)को अत्यधिक उपयोग उद्दीप्त (incandescent) ग्याँस मैटलहरूमा हुन्छ। यसका अतिरिक्त यो उत्प्रेरक (catalyst)का रूपमा पनि प्रयुक्त भएको छ। थोरियमका कार्बनिक यौगिक चर्म रोगहरूको चिकित्सामा काम आए छन्। थोरियममा रेडियधर्मिताको गुण छ। यसको द्रव्यमान संख्या २३२, वाला समस्थानिक न्युट्रन आक्रमण द्वारा यूरेनियम २३३ (U-२३३)मा परिणत हुन जान्छ। यूरेनियम २३३को शिथिल न्यूट्रान (slow neutrons) आक्रमण द्वारा खंडन संभव छ र यो परमाणु ऊर्जा सम्बन्धी उपयोगहरूमा काम आ सक्दछ। यस प्रकार थोरियम पनि एक ऊर्जाशील पदार्थ छ। भविष्यमा, विशेष गरी भारतमा, परमाणु ऊर्जाको लागि यसको धेरै उपयोग संभव छ।
बाबरी मस्जिद
मस्जिदको वास्तुकला
दिल्लीको सल्तनत र तीनका उत्तराधिकारिहरू मुगल साम्राज्यका शासकहरू कला र स्थापत्य कलाका महान संरक्षक थिए र यिनीहरूले त्यति बेला कयौं कब्रिस्तान, मस्जिदहरू र मदरसाहरूको निर्माण गराएका थिए तथा पुराना भवनहरूमा फेर बदल गराएका थिए । पछि तुगलक वास्तुकलाको प्रभावमा आएर एक विशिष्ट शैलीका निर्माण गराए र पूरै भारतमा मस्जिदहरू अलगै शैलिहरूमा बनाइयो । अत्यन्त मोहक र सुन्दर शैलीले त्यस क्षेत्रहरूमा विकसित भयो जुन क्षेत्रमा स्वदेशी कला संस्कृतिहरू मजबूत थिए तथा क्षेत्रीय कलाकारहरु परिपक्व थिए । यही कारणले यो क्षेत्रीय वा आंचलिक शैलीको मस्जिद क्षेत्रीय मन्दिर वा स्वदेशी शैलीमा निर्मित भवन जस्तै बनेर सामुने आए । भारतको बङ्गाल, काश्मीर र गुजरातका मस्जिदहरूमा भारी भिन्नता आउनुको कारण पनि यही हो की यी मस्जिदहरू त्यहाँको आफ्नो जलवायु, भूमि, र भवन सामग्री वास्तुहरूको उपयोगले बनाईएका थियो ।
किराँत जाति
किराँत शब्दले नेपालका बर्तमान राई, लिम्बु, याक्खा, सुनुवार र देवान,जातिहरूलाई जनाउँदछ। वेद व्यासले लेखेको संसारको वैदीक सनातन धर्म वेदमा समेत देवान भनेको देवजाती र यस भुभागमा वस्ने जातिलाई किराँत भनी व्याख्या गरेको छ। सबैभन्दा पुरानो मानिएको वेदमा नै किराँत शब्दको प्रयोग हुनुबाट किराँतहरुको उपस्थिति वेदको रचना हुनुभन्दा पहिले देखिन नै नेपालमा भएको पुष्टि हुन्छ । हिन्दु शास्त्र अनुसार किरात अनआर्य जाति जुन धर्म बिहिन थियो। तर तथ्यहरुले किराँतहरु बौद्ध धर्मबाट प्रबर्जित थिए। किराँत भित्र बर्तमानमा  धेरै थरहरू रहेको भए पनि प्राचीन किराँत जाति सबै एक थिए। बर्तमानमा किराँत जातिका विभिन्न भाषा, लिपि, संस्कृतिहरू छन् ती मध्ये पनि मूख्य यस प्रकार छन, प्रमुख जातिहरू राई, याक्खा, लिम्बु, सुनुवार र देवान ।
किराँत भनेको नेपालका प्रबजित जाति थियो। किराँतहरूको बसोबास नेपालको पूर्ब र हिमाल  सम्म फैलिएको छ भने भारतको असाम, बङ्गाल देखि लिएर त्रिपुरा सम्म रहेको छ। यो जाति भनेको नेपालको सबै भन्दा कम जनसङ्ह्य भाको जाति हो र नेपालमा  खेतिको सुरुवात् गर्नुका साथै सुङुर पालन आरम्भ गर्ने यिनै जाति  हुन। काठमाडौँका गोपाल राजालाई हटाएर एलाम्बा पहिला किराँती राजा भएका थिए। चीनको तिब्बतसग यिनीहरूले निक्कै राम्रो व्यापार गरेका थिए। त्यस्तो व्यापार अहिले सम्मको सरकारले पनि गर्न सकेको छैन। किनभने त्यतिबेलाको नेपाली मुद्रा तिब्बतमा चल्थ्यो। यस तथ्यबाट किराँतीहरु सम्पन्न र बैभवशाली थिए।
यिनीहरू हिमालय पर्वत खण्डको दक्षिण तर्फको पहाडी भागमा बसोवास गर्ने जातिका रूपमा पनि पौराणिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख भएको पाइन्छ। महिषपाल वंशी अन्तिम राजा भुवन सिंहलाई पराजित गरी नेपाल खाल्डोको शासन सत्ता यस जातिले हत्याएका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ। विभिन्न पौराणिक श्रोतहरूमा यस जातिको उल्लेख भएबाट यो जाति प्राचीन जाति भएको पुष्टि हुन्छ। किरात शब्दको अर्थका आधारमा कतिपय विद्धानहरूले सिमानामा बस्ने जाति वा आर्यहरूलाई शरण दिएर आफ्नो भूमीमा राखेर राज्य गर्ने जातिहरू भन्ने गर्दछन्। संस्कृतमा किरात शब्दको अर्थ वन प्रान्तमा घुम्ने मानव समूह भन्ने हुन्छ। संस्कृत साहित्यमा विभिन्न प्रसंगमा प्रयुक्त यस शब्दको प्रयोग जाति र देशको अर्थमा प्रयोग भएको पाइन्छ। जातिको रूपमा यस शब्दको प्रयोग शुक्लयजुर्वेद, अर्थववेद, वाल्मीकि रामायण र महाभारतका विभिन्न प्रसंगमा भएको छ। यजुर्वेदमा “गुहाम्य महात्मा” अर्थात गुफा बस्ने वा जंगलमा घुम्ने जातिका रूपमा बर्णन गरिएको छ। इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यले भारतको पूर्वोत्तर प्रदेशमा बस्ने आग्नेयदेशी परिवार अन्तर्गत नेपार जातिलाई किरात मानेका छन्।
बिक्रम जित हसरत तथा अन्य केही विद्धानहरूले किरात शब्दको उत्पत्ति भूमध्ये सागरीय क्षेत्रमा बोलिने मोवाइट भाषाको किरीयाट भन्ने शब्दबाट अपभ्रंश भई किरात भएको उल्लेख गरेका छन्। किरातहरूको मूल बेबिलोन भएको र यिनीहरू ईसापूर्व २४०० तिर आफ्नो मूलथलो छोडी मेसोपोटामिया तर्फ लागेको मानिन्छ। कतिपयले किरातहरूको उद्गमस्थल अफ्रिकालाई पनि मानेका छन् भने पर्सियाको उत्तरी मैदान र मिश्रलाई समेत किरातहरूको उद्गम स्थलका रूपमा कतिपय इतिहासकारले मानेको पाइन्छ। सामान्यतया हिन्दमहासागर र चीन आसपास क्षेत्रमा वसोवास गर्ने मानव नश्लको शारीरिक बनावट मिल्ने हुँदा चीन, जापान, कम्बोडिया, अफ्रिका, भियतनाम र भारतको आसाम, नागाल्यान्ड, मणिपुर आदि क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मंगोल जाति र नेपालको पूर्वी भागमा बसोबास गर्ने राई लिम्बू लगायतका जनजातिहरूको शारीरिक बनावट एवं उद्गमस्थल एउटै रहेको अनुमान लगाउन सकिन्छ। इतिहासविद् इमानसिंह चेमजोङ्गले पनि भोटवर्मेली भाषा बोल्ने जातिहरूलाई किरात कै शाखा मानेका छन्। किराती ग्रन्थ मुन्धुममा उल्लेख भएअनुसार “मनाफेवामाङ” नामक किराती राजा चीनको सिचुवान प्रान्तबाट तिब्बत आएका थिए भन्ने उल्लेख भएको पाइन्छ भने नेपालको हकमा यिनीहरू बाहिरबाट नै नेपाल खाल्डोमा प्रवेश गरेका थिए।
किरातहरूको नश्ल तथा उद्गम्स्थलका बारेमा मात्र नभई यिनीहरूको मानव समुह सम्बन्धका बारेमा पनि विवाद रहेको देखिन्छ । केही विद्धानहरूको दृष्टिमा यिनीहरू आर्य मूलका मानिएका छन् भने केही विद्धानहरूको दृष्टिमा यिनीहरू अनार्य मूलका मानिएका छन्। अमरकोष लगायतका धर्मग्रन्थहरूमा किरातहरूलाई “म्लेच्छ” मानिएको छ। महाभारत र मनुस्मृतिमा आर्य क्षेत्रिय मानिएको छ। स्वामी प्रपन्नाचार्यले किरात जाति आर्य समुदायकै भएको ठहर गर्दै उनीहरू तागाधारी हिन्दू भएको आफ्नो स्पष्ट अभिमत राखेका छन्। जे भएपनि आज किरातहरू सामान्यतय मङ्गोल परिवार भित्र कै मानिन्छन् र वर्तमान किरातहरूको मातृभाषा पनि तिब्बती वर्मन परिवारको मानिएको छ। कुनै स्पष्ट प्रमाण नभएका कारण किरातहरूको ऐतिहासिकताका बारेमा यकिन भन्न सक्ने अवस्था छैन। एकथरी विद्धानहरू गोपालराज वंशावली, भाषावंशावलीहरू, पुराण एवं महाभारतमा उल्लेख भएको आधारमा मात्र सीमित भएर किरातहरूको बारेमा स्पष्ट एवं ठोकुवा गर्न नमिल्ने धारणा राख्छन्। यो समुहका विद्धानहरू यस कुराको पुष्टि गर्ने कुनै पनि पुरातात्विक स्रोतहरू प्राप्त नभएको र साहित्यिक सन्दर्भहरू कपोलकल्पित हुन सक्ने धारणा राख्दै किरात युग ऐतिहासिक युग नभई पौराणिक युग हो भनि मान्दछन्।
उक्त धारणाका विपरीत अर्काथरी विद्धानहरू किरात कालका भनिएका कतिपय शाब्दिक अस्तित्व, लिच्छवि कालिन अभिलेखबाट प्राप्त संकेतहरू र ईशापूर्व का केही मूर्तिहरूको बनावट आदिलाई आधार मान्दै किरातकाल काल्पनिक नभई यथार्थ हुनसक्ने धारणा राख्दछन्। लिच्छवि कालिन अभिलेखमा उल्लेख भएका किराँत देवान भाषा अन्तर्गत केही सब्द। कुपासी (खोपासी), शङ्गा (सांगा), चङ्गु=उचाई (चाँगु), तेङखु= बस्ति (टेकु), खोप्रिङ्ग (भक्तपुर), तेस्तुङ (टिस्टुङ) आदि नामवाचक शब्दहरू किरात शब्दहरू हुनसक्ने र लिच्छवि कालका केही प्रशासनिक ईकाइहरू मापचोक, कुथेर=रचन, शुल्ली=सजाय र लिङग्वल जस्ता शब्दहरूले किरात कालिन जातिय तथा प्रशासनिक अस्तित्वलाई उजगार गर्दछन्। लिच्छवि राजा अंशुवर्माको हनुमानढोका अभिलेखमा किरात शब्द समेत देख्न सकिन्छ। पशुपतिको विरूपाक्ष मूर्तिको साक्षत रूप किरात आकार प्रकार झल्कने खालको हामी अहिले पनि देख्न सक्दछौं। यी यस्ता आधारहरूलाई मध्येनजरमा राख्दा किरात युग तथा सभ्यतालाई नेपालको ऐतिहासिक युग भन्न सकिन्छ। किनभने नेपालमा लिच्छवि भन्दा अगाडि किरातकालमा नै संगठित राज्य व्यवस्थाको जग बसिसकेको देखिन्छ। गोपाल र महिषपाल कालमा कृषि र पशुपालन जस्तो सभ्यताको सुरुवात भैसकेको र किरातकालमा आईपुग्दा राज्यव्यवस्थाको स्थिति संगठित भैसकेको देखिन्छ। किरातकालमा राजतन्त्रात्मक व्यवस्था अन्तर्गत विभिन्न अड्डा अदालतको स्थापना, व्यापार, उद्योगधन्दा द्धारा संगठित आर्थिक व्यवस्था र वैदेशिक सम्बन्धको सुरुवात समेत भएको बुझिन्छ। किरातहरूका बारेमा विभिन्न पौराणिक ग्रथहरूमा उल्लेख भएतापनि यस जातिको उत्पत्ति, नेपाल खाल्डो माथिको अधिन, राज्यव्यवस्था एवं सभ्यताका बारेमा यथेष्टरूपमा विश्लेषण गरी निष्कर्षमा पुग्न सक्ने आधारहरू अहिले सम्म प्राप्त नभएका कारण यसै भन्न सक्ने अवस्था भने छैन्। गोपाल वंशावलीमा तामाकोशी र सुनकोशी बीचको भूभागमा बस्ने किरातहरूले महिषपालहरूलाई जिती नेपाल खाल्डोमा आफ्नो राज्य कायम गरेको उल्लेख पाइन्छ। भाषावंशावलीमा “म्लेच्छ” जातिका किरातीहरू पूर्वबाट महाप्रतापसँग आई महिषपाल राजासँग युद्धमा जिती नेपालका राजा भया भनि उल्लेख गरेको र प्रथम किराती राजा यलम्वर भनी उल्लेख गरेका छन्। यी सबै आधारबाट महिषपाल वंशका अन्तिम राजा भुवनसिंहलाई पराजित गरी किरातहरूले आफ्नो राज्य स्थापना गरेको देखिन्छ। तर समयको भने कुनै श्रोतमा उल्लेख भएको पाईदैन। ईशापूर्व १२०० तिर किरातहरूबाट नेपाल खाल्डोमा आक्रमण गरिएको भन्ने अनुमान गरिएको छ।
राईट वंशावलीमा छैटौ किराती राजा हुमतीको समयमा अर्जुनको किरातेश्वरसँग युद्ध र वर प्राप्तीको कथा पाइन्छ। प्रमुख किराती राजामा चौँथो राजा स्थुङको नाम आउँछ। वंशावलीमा यिनको शासनकालमा सम्राट अशोकको आगमन भएको उल्लेख पाइन्छ। उनीले नेपाल खाल्डोमा आई आफ्नी छोरी चारुमतीको विवाह यहीका क्षेत्रिय राजकुमार देवपालसँग गरी किरातहरूको राजधानी पाटन शहरका चारकुना र बीच भागमा एक एक स्तूप बनाउँन लगाएका थिए। अन्तिम किराती राजा गस्तीको समयमा पश्चिमका सोमवंशी राजा निमिष टंकारले नेपाल खाल्डोमा आक्रमण गरी किरातहरूलाई पराजित गरे । यस पछि यो जाति क्रमसः पूर्वतर्फ लागेको अनुमान गर्न सकिन्छ। तर कर्कपेट्रिकले किरातहरूलाई पराजित गर्ने निमिस टंकारलाई सूर्यवंशी लिच्छवि मानेका छन्।