cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल
अर्जेन्टिनाले पहिलो हाफमा लियोनेल मेसी र एन्जेल डी मारियाको गोलले २-० को अग्रता लिएको थियो तर फ्रान्सका लागि किलियन एम्बाप्पेको ह्याट्रिक र अर्जेन्टिनाका लागि लियोनेल मेसीको थप एक गोलले खेल अतिरिक्त समयमा ३–३ गोलको बराबरीमा सकिएको थियो। अर्जेन्टिनाले त्यसपछिको पेनाल्टी सुटआउटमा ४–२ ले खेल जितेर तेस्रो र सन् १९८६ पछि पहिलो पटक फिफा विश्वकपको उपाधि जितेको थियो। खेललाई यसको ब्याक-एन्ड-फोर्थ प्रकृतिको लागि प्रशंसा गरिएको थियो र केही पत्रकारहरूले यसलाई हालसम्म सम्पन्न भएका उत्कृष्ट फिफा विश्वकप फाइनलहरू मध्ये एक मानेका थिए।
पृष्ठभूमि
२०१८ फिफा विश्वकप विजेता राष्ट्र फ्रान्सले लगातार दुई संस्करणको फिफा विश्वकपको फाइनलमा आफ्नो उपस्थिति तथा उपाधि विजेता राष्ट्रले फाइनल खेल खेल्ने कीर्तिमान बनाउन सफल भएको थियो। यो दुवै कीर्तिमानहरू यसभन्दा पहिले ब्राजिलले १९९८ फिफा विश्वकप र २००२ फिफा विश्वकपको फाइनल खेलेर बनाउन सफल भएको थियो। फ्रान्सले सन् १९९८ फिफा विश्वकप र सन् २०१८ गरी दुई वटा फिफा विश्वकप जितेको छ। फ्रान्सले २००६ फिफा विश्वकपको फाइनलसम्मको यात्रा तय गरेको भएता पनि पेनाल्टीमा इटालीसँग पराजित भएको थियो। दिदिया देशँको व्यवस्थापनमा, जसले खेलाडीको रूपमा सन् १९९८ को फिफा विश्वकप प्रतियोगिता जितेको थियो, फ्रान्सेली टोलीले २०१४ फिफा विश्वकप, युइएफए युरो २०१६ र २०२० को उपाधि जित्न असफल भएको थियो तर २०१८ को फिफा विश्वकपको उपाधि सफलतापूर्वक जित्न सफल भएको थियो। विश्व विजेताको स्थितिको कारण उपाधि जित्न सक्ने मनपर्ने टोलीहरू मध्ये एकको रूपमा फ्रान्सले कतार प्रवेश गरेको थियो। सन् १९३४ र १९३८ मा इटाली र सन् १९५८ र १९६२ मा ब्राजिलले फिफा विश्वकपको उपाधि सफलतापूर्वक रक्षा गरिसकेकोले उक्त उपलब्धिको अनुकरण गर्ने फ्रान्सेली टोलीले लक्ष्य राखेको थियो। सन् १९३४ र १९३८ मा इटालीको भितोरियो पोज्जोपछि दुई पुरुष फिफा विश्वकप उपाधि जित्ने दोस्रो व्यवस्थापक बन्ने प्रयासमा दिदिया देशँ थिए। एउटा खेलाडीको रूपमा सन् १९९८ को फिफा विश्वकप प्रतियोगिता जितेर, देशँले ब्राजिलका दिग्गज पेले (खेलाडीको रूपमा) र मारियो जागालो (खेलाडीको रूपमा दुई र व्यवस्थापकको रूपमा एक) पछि तीनवटा फिफा विश्वकप उपाधि जित्ने तेस्रो व्यक्ति बन्न खोजिरहेका थिए।
फ्रान्स जस्तै अर्जेन्टिनाले यसअघि सन् १९७८ र १९८६ मा दुई पटक विश्वकप जितेको थियो। अर्जेन्टिनाले सन् १९३०, १९९० र २०१४ गरी तीन पटक फाइनलसम्मको यात्रा तय गरेको भएता पनि उपाधि जित्न असफल रहेको थियो। सन् २०१४ को फाइनलमा पराजित भएपछि अर्जेन्टिना सन् २०१५ र २०१६ मा चिलीसँग लगातार दुई कोपा अमेरिकाको फाइनलमा पराजित भएको थियो। सन् २०१८ को फिफा विश्वकपको नकआउट चरणमा उपाधि विजेता फ्रान्ससँग पराजित भएर निराशाजनक प्रदर्शन गरेको अर्जेन्टिनी टोलीले २०१९ कोपा अमेरिका प्रतियोगितामा तेस्रो स्थानमा चित्त बुझाएको थियो। नवनियुक्त प्रशिक्षक लियोनेल स्कालोनीले अर्जेन्टिनालाई २८ वर्षमा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि जिताउन सफल नेतृत्व गरेका थिए। २०२१ कोपा अमेरिकाको फाइनलमा ब्राजिललाई १-० ले हराएर कप्तान लियोनेल मेसीले अर्जेन्टिनालाई आफ्नो नेतृत्वमा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि दिलाउन सफल भएका थिए। युरोपेली विजेता इटालीलाई ३-० ले हराएर २०२२ फिनालिजजिमा जितेर अर्जेन्टिना कतारमा आयोजना गरिएको फिफा विश्वकप जित्न सक्ने मनपर्ने टोलीहरू मध्ये एकको रूपमा प्रवेश गरेको थियो।
यी दुई राष्ट्रहरू लगातार दोस्रो पटक फिफा विश्वकपको नकआउट चरणमा भिडेका थिए। सन् २०१८ मा रुसको कजान एरिनामा खेलिएको राउन्ड अफ १६ खेलमा फ्रान्सले अर्जेन्टिनाविरुद्ध ४-३ को जीत निकाल्न सफल भएको थियो। उक्त खेललाई 'द इन्डिपेन्डेन्ट'ले 'सबै समयको सबैभन्दा रोचक विश्वकप खेलहरू मध्ये एक' भनेर उल्लेख गरेको थियो। एन्टोनी ग्रिजम्यानले पेनाल्टीमा गोल गर्दै फ्रान्सलाई अग्रता दिलाए पनि एन्जेल डी मारिया र गाब्रिएल मेर्कादोले अर्जेन्टिनाको लागि गोल गर्दै खेलमा बढत दिलाउन सफल भएका थिए, त्यसपछि फ्रान्सले बेन्जामिन पभार र किलियन एम्बाप्पेको दुई गोलले अग्रता लिन सफल भएको थियो। सर्जियो अग्वेरोले खेलको अतिरिक्त समयमा एक गोल गरेपनि अर्जेन्टिनाले बराबरी गर्न सफल भएन्।
सन् २०२२ फिफा विश्वकपको सेमिफाइनल, तेस्रो स्थानको खेल र फाइनल खेलको लागि सन् २०२२ डिसेम्बर ११ मा उक्त खेलहरूमा प्रयोग गरिने भकुण्डोको घोषणा गरिएको थियो। एडिडास कम्पनीको 'एडिडास अल-हिल्म' नामको उक्त भकुण्डो 'एडिडास अल रिहला'को एक प्रकार हो, जसको अर्थ अरबी भाषामा 'सपना' हुने गर्छ। फिफा विश्व कपको उपाधि उठाउने हरेक राष्ट्रको सपनालाई सन्दर्भित गर्नको लागि सो भकुण्डोलाई 'अल हिल्म' अर्थात् 'सपना' नामकरण गरिएको थियो। भकुण्डोको प्राविधिक पक्षहरू एक जस्तै भएता पनि, यसको रङ समूह चरण र अघिल्लो नकआउट खेलहरूमा प्रयोग गरिएका अल-रिहला भकुण्डोहरू भन्दा फरक थियो जसमा सुनौलो धातुयुक्त, खैरो सिम्रिक, विशिष्टिकृत बरगन्डी र रातो डिजाइनले आयोजक राष्ट्र कतारको राष्ट्रिय रङलाई सन्दर्भ गरेको थियो भने फाइनलको स्थान लुसेल स्टेडियम र फिफा विश्वकप ट्रफीको सुनौलो रङ साझा गरिएको थियो। +टिमजिएस्त बर्लिन, हो बुलानी , ब्राजुका फाइनल रियो , र टेलस्टार मेच्टा भकुण्डोपछि यो फिफा विश्वकप फाइनल खेलहरूको लागि पाँचौँ विशेष भकुण्डो रहेको थियो।
स्थान
फाइनल खेल लुसेल सहरको लुसेल स्टेडियममा खेलिएको थियो, जुन दोहाको सहरी केन्द्रबाट लगभग 15 km उत्तरमा अवस्थित छ। सन् २०२२ को फिफा विश्व कपको आयोजना गर्ने लिलामी अधिकार पत्र दस्तावेजमा कतारले यो रङ्गशालालाई फाइनल खेल आयोजना गर्नको लागि राखेको थियो। यसैको फलस्वरूप सन् २०२० जुलाई १५ मा फाइनल स्थलको रूपमा पुष्टि गरेको थियो। रङ्गशालालाई समूह चरणमा ६ र ३ अन्य नकआउट खेलहरू सहित नौ अन्य खेलहरू आयोजना गर्नको लागि छुट्याइएको थियो।
कतार फुटबल सङ्घको स्वामित्वमा रहेको लुसेल रङ्गशाला कतारले विश्वकप जित्ने लिलामीको एक भागको रूपमा निर्माण गरेको थियो। यो रङ्गशाला ब्रिटिस फर्म फोस्टर एन्ड पार्टनर्स र पपुलस कम्पनीद्वारा डिजाइन गरिएको थियो भने यसको वास्तुकला मनिका आर्किटेक्चरद्वारा गरिएको थियो। यो रङ्गशालाले आफ्नो वातावरण शीतल गर्नको लागि सौर्य शक्तिको प्रयोग गर्दछ र यसले शून्य कार्बन उत्सर्जन गर्ने गरेको दावी गरिएको छ। यो रङ्गशालाको निर्माण सन् २०१७ अप्रिलमा सुरु भएको थियो भने यसलाई सन् २०२० मा सम्पन्न गर्ने योजना बनाइएको थियो। योजना अनुरूप काम पूर्ण रूपले स्थगित भएता पनि यो रङ्गशालाको निर्माण अन्ततः सन् २०२१ नोभेम्बरमा सम्पन्न भएको थियो। यो रङ्गशालामा अपेक्षा भन्दा ढिलो सन् २०२२ सेप्टेम्बर ९ म लुसेल सुपर कपको पहिलो खेल आयोजना गरिएको थियो।
अर्जेन्टिना
फिफा विश्वकप २०२२ को 'समूह सी'मा परेको र तीन वर्षको अन्तरालमा ३६ खेलको लामो अपराजित यात्रा तय गरेको अर्जेन्टिनाले आफ्नो उद्घाटन खेल साउदी अरबविरुद्ध २-१ ले पराजित हुन पुगेको थियो। पेनाल्टी क्षेत्रबाट लियोनेल मेसीको सुरुवाती गोलले अग्रता लिएको अर्जेन्टिनाले धेरै अस्वीकृत गोलहरू गर्न भ्याएको थियो तर ती सबै गोलहरू रेफरीद्वारा अफसाइड कायम गरिएको थियो। पहिलो हाफ सकिए लगत्तै साउदी अरबले पाँच मिनेटको अन्तरालमा सालेह अल-शेहरी र सलिम अल-दौसारीको दुई गोलको मद्दतले अर्जेन्टिनालाई स्तब्ध बनाएको थियो। यद्यपि दोस्रो खेलमा मेसीको लामो दुरीबाट गरिएको गोल र एनसो फेर्नान्देसलाई गरिएको सहयोगले अर्जेन्टिनाले मेक्सिकोलाई २-० ले पराजित गर्दै विश्व कप जित्न सक्ने आशा जगाएको थिए। जितबाट उत्साहित भएको अर्जेन्टिनाले मेसीले पहिलो हाफमा पेनाल्टीलाई गोलमा रूपान्तरण गर्न नसकेता पनि आलेक्सिस माक आलिस्तेर र हुलियान आलभारेसको गोलमा पोल्यान्डलाई २-० ले पराजित गर्दै 'समूह सी' मा पहिलो स्थानमा प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। अर्जेन्टिनाले जित निकालेसँगै मेक्सिको र साउदी अरब दुवै विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो।
फ्रान्स
सन् २०१८ मा रुसमा सम्पन्न विश्वकप जितेको फ्रान्सले आफ्नो विश्व कप अभियान निवर्तमान विश्व विजेताको रूपमा सुरु गरेको थियो। फ्रान्स 'समूह डी' मा परेको थियो जहाँ उसको पहिलो भेट एएफसी प्रतिनिधि अस्ट्रेलियासँग भएको थियो। अस्ट्रेलियाका खेलाडी क्रेग गुडविनले गोल गर्दै सुरुवाती नौ मिनेटको खेलमा फ्रान्सलाई दवाबमा राखेको थियो तर फ्रान्सेली खेलाडी ओलिभिए जिरूको दोहोरो गोल र आद्रियाँ राबियो र किलियन एम्बाप्पेको एक एक गोलको मद्दतले ४-१ को सहज जित हात पार्न सफल भएको थियो। जितबाट सशक्त बनेको फ्रान्सले अत्यधिक सङ्गठित र खतरनाक डेनमार्क पक्षलाई दोस्रो हाफमा फ्रान्सेली खेलाडी एम्बाप्पेले पहिलो गोल गर्दै अग्रता दिलाएता पनि डेनमार्कका खेलाडी आन्द्रियास क्रिस्टेनसेनले बराबरी गोल फर्काएको थियो तर पुनः एम्बाप्पेले ८६औँ मिनेटमा गोल गर्दै फ्रान्सलाई २-१ ले जित दिलाउन सफल भएका थिए। यससँगै कतारमा आयोजित विश्वकपको नकआउट चरणमा पुग्ने फ्रान्स पहिलो टोली बनेको थियो र सन् १९९४ पछि यसो गर्ने पहिलो युरोपेली विश्व विजेता बनेको थियो। नकआउट चरणमा पुग्ने सुनिश्चित भएसँगै, फ्रान्सले आफ्नो धेरैजसो खेलाडीलाई विश्राम दिएर ट्युनिसियाविरुद्धको अन्तिम खेल खेलेको थियो। उक्त खेलमा फ्रान्समा जन्मेका ट्युनिसियाली खेलाडी वाहबी खाजरीको गोलको कारण १-० को हार बेहोरेको थियो। खेलको अन्तिम समयमा फ्रान्सेली खेलाडी एन्टोनी ग्रिजम्यानले गोल गरेर खेल बराबरीमा ल्याएता पनि भार प्रविधिले गोललाई अस्वीकृत गरेको थियो। फ्रान्सले अस्ट्रेलियाविरुद्ध उच्च गोल अन्तरको कारण आफ्नो समूहको शीर्ष स्थानमा कायम रह्न सफल भएको थियो।
सारांश
फ्रान्सले ८८,९६६ दर्शकले भरिएको रङ्गशालामा स्थानीय समयानुसार ठीक १८:०० बजे (१५:०० युटिसी) मा खेल सुरुवात गरेको थियो। अर्जेन्टिनालाई २३औँ मिनेटमा पेनाल्टी क्षेत्रमा उसमान देम्बेलेले बायाँ तर्फबाट डी मारियालाई भकुण्डो लग्दै गर्दा फाउल गरेपछि अर्जेन्टिनाले पेनाल्टी पाएको थियो। लियोनेल मेसीले पेनाल्टीमा सफलतापूर्वक गोल गरेका थिए। ३६औँ मिनेटमा, डी मारियाले दायाँबाट आलेक्सिस माक आलिस्तेरको सहयोगमा भकुण्डो पाएपछि गोल पोस्टको दायाँ कुनामा गोलरक्षकलाई छकाउँदै बायाँ खुट्टाले गोल हानेर अर्जेन्टिनालाई खेलमा २-० को अग्रता दिलाएका थिए। फ्रान्सले पहिलो हाफको अन्त्य नजिकै दुई खेलाडीलाई प्रतिस्थापन गरेता पनि पहिलो हाफमा फ्रान्स २ गोलले पछि परेको थियो। फ्रान्सले ८०औँ मिनेटसम्म गोलको प्रयास गर्न सकेको थिएन्, त्यही समयमा निकोलस ओतामेन्दीले पेनाल्टी क्षेत्रमा रँदाल कलो मुयानीद्वारा बल लाँदै गर्दा लडाएपछि उसले पेनाल्टी पाएको थियो। पेनाल्टीमा किलियन एमबाप्पेले बायाँ कर्नरमा गोल गरेका थिए। दुई मिनेटपछि मार्कस थुरामले भकुण्डोलाई हावामा उडाएर एम्बाप्पेलाई पेनाल्टी क्षेत्रमा सहयोग गरेपछि उनले गोल पोस्टको दाहिने कुनामा दायाँ खुट्टाले गोल गरेपछि खेल २-२ को बराबरीमा आइपुगेको थियो। थपिएको समयको अन्त्यतिर फ्रान्सेली गोलरक्षक उगो योरिसले मेसीद्वारा प्रहार गरिएको कडा प्रहारलाई विफल तुल्याइदिएका थिए। निर्धारित समयको खेल बराबरीमा सकिएपछि खेल अतिरिक्त समयमा गएको थियो। अतिरिक्त समयमा योरिसले दायाँतर्फ लाउटारो मार्टिनेसको प्रहारलाई बचाएपनि भकुण्डोलाई सुरक्षित राख्न सकेनन् जसलाई मेसीले गोलमा परिणत गर्दै अर्जेन्टिनालाई अग्रता दिलाएको थियो। फ्रान्सले खेलको ११८औँ मिनेटमा एम्बाप्पेद्वारा प्रहार गरिएको भकुण्डो गोनसालो मोन्तिएलको हातमा लागेपछि फ्रान्सले दोस्रो पेनाल्टी पाएको थियो। एम्बाप्पेले गोल पोस्टको बायाँतर्फ भकुण्डो प्रहार गरेर आफ्नो तेस्रो गोल गरेका थिए। सन् १९६६ मा इङ्ल्यान्डको लागि ज्योफ हर्स्टपछि पुरुष विश्वकप फाइनलमा ह्याट्रिक गर्ने एम्बाप्पे दोस्रो खेलाडी बनेका थिए। अतिरिक्त समयको अन्त्य समयमा फ्रान्सका रँदाल कलो मुयानीको प्रहारलाई अर्जेन्टिनी गोलरक्षक एमिलियानो मार्टिनेसले उत्कृष्ट तरिकाले बचाएपछि खेल ३-३ को बराबरीमा समाप्त भएको थियो र नतिजा निकाल्नको लागि खेल पेनाल्टी सुटआउटमा पुगेको थियो।
एम्बाप्पे र मेसीले पेनाल्टी सुटआउटमा पहिलो दुई प्रयासलाई सफलतापूर्वक परिणत गरेका थिए तर किन्सले कोमँको प्रयासलाई अर्जेन्टिनाका गोलरक्षक मार्टिनेसले जोगाएका थिए। पाउलो दिबालाले गोल पोस्टको मध्य भागमा भकुण्डो प्रहार गर्दै अर्जेन्टिनालाई २–१ को अग्रता दिलाएका थिए। त्यसपछि ओरेलियाँ चुयामेनीले आफ्नो प्रहारलाई गोल पोस्ट बाहिर पठाएका थिए भने लियान्द्रो पारेदेसले गोल गर्दै फ्रान्सलाई ३-१ ले पछि पार्दै हारको नजिक धकेलेको थियो। रँदाल कलो मुयानीले गोल गरेर फ्रान्सलाई जीवित राखेता पनि अर्जेन्टिनाको लागि गोनसालो मोन्तिएलले गोल पोस्टको बायाँतर्फ गोल गर्दै अर्जेन्टिनालाई उनको तेस्रो विश्वकप उपाधि र सन् १९८६ पछिको पहिलो उपाधि दिलाउन सफल भएका थिए।
विवरण
<section begin=Final /><section end=Final /> <section begin=Line-ups />
खेलका नियमहरू
माझीफेदा
माझीफेदा नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
घ्याङ
घ्याङ लामाहरूको पाठपूजा, जप आदि गर्ने ठाउँ हो । यसलाई लामाहरूको गुम्बा वा देवमन्दिरका रूपमा पनि चिनिन्छ ।
कालेश्वर महादेव
कालेश्वर महादेवलाई ललितपुरको प्याङ वासि हरू आफ्ना आराध्यदेवका रूपमा लिने गर्दछन्। त्यस्तै, उनीहरू कालेश्वर महादेवलाई कुलदेवताका रूपमा पुज्ने गर्दछन्।
काठमाडौंका बासिन्दा इन्द्रजात्राको रमाइलोमा रमिरहेका बेला ललितपुर, प्याङ गाउँका स्थानीय बासिन्दा आˆनै मौलिक जात्रामा हराउने गर्दछन्। इन्द्रजात्राको समयमा हुने कालेश्वर महादेवजात्रा नै उनीहरूको ठूलो र आफ्नै जात्रा हो। परम्परागत सांस्व[mतिक उत्सवसाथ मनाइने कालेश्वर महादेवको जात्रा बर्सेनि इन्द्रजात्रा दिन सुरू हुन्छ।सजाइएको खटलाई प्याङका घर-आँगनसम्म नचाउँदै पुर्‍याइन्छ। खटजात्राक्रममा पुजारीद्वारा घन्टी बजाउने तथा चमर डोलाउने कार्य अविच्छिन्न भइरहेको हुन्छ। परम्परागत बाजागाजा तथा चिराग बत्तीको अगुवाइमा खटजात्रा अगाडि बढ्छ। जात्रासँगै नाचगानको रमाइलो स्वाभाविक नै भइहाल्छ। गाउँको छेउछेउमा रहेका दुईवटा देवता राख्ने घरमा छ-छ महिनाको फरकमा कालेश्वर महादेवका मूर्तिलाई राख्ने गरिन्छ।
जात्रामा स्थानीय बासिन्दाबाट कालेश्वर महादेवको दर्शन तथा पूजा गरिन्छ। यसै अवसरमा प्याङका विभिन्न स्थानमा देवीदेवताका काठका पुराना मूर्तिहरू जमीनभन्दा अग्लो मन्डप बनाई त्यसमा सजाएर राख्ने गर्दछन्। जात्रा अवधिभरि तिनलाई यसरी खुला रूपमा प्रदर्शन गरेर राख्ने गरिन्छ। इन्द्रजात्राका अवसरमा उपत्यकाका धेरै स्थानमा इन्द्र, भैरव आदिलाई यसरी नै अग्लो मन्डप बनाई त्यसमा सजाएर राखिएको हुन्छ। त्यस्तै प्रकारले प्याङमा पनि विभिन्न देवीदेवतालाई यसरी खुला रूपमा राख्ने गरिएको पाइन्छ।
पहिले त काठमाडौंस्थित हनुमानढोका राजदरबारसम्म गएर तत्कालीन राजा, महाराजाहरूलाई ती नाचहरूको प्रदर्शन गराउनुपर्ने नियम नै थियो। यसरी प्याङको छुट्टै पहिचान बनाइसकेको ती नाचको परम्परा समयको कालखण्डमा आज अस्तित्वमै नरहनु दुःखलाग्दो विषय भएको छ। यसैगरी, पूर्णिमाका दिन कालेश्वर महादेवको खटजात्रा धुमधामपूर्वक हुन्छ। यस दिन स्थानीय बासिन्दाले खटमा विराजमान महादेवलाई पूजाआजा यति भव्य र श्रद्धाका साथ गर्दछन् कि त्यस दिन वास्तवमा उनीहरू सधैँभरिको कामधामको मेलालाई चटक्कई छोडेर धार्मिक कर्मको एक अद्वितीय अध्यायमा रूपान्तरित भएका हुन्छन्। दसैँ-तिहारभन्दा ठूलो पर्वका रूपमा मनाइने जात्रा भएकाले पनि यसप्रति उनीहरूको सहभागिता र समर्पण विशेष हुने गर्दछ। त्यही सक्रिय सहभागिता, हार्दिक समर्पण र आस्था एवम् विश्वासका कारण जात्रामा सबै प्याङका धनी-गरीब एकढिक्का भएर सुख, शान्ति, समृद्धि, सद्भावको कामना गर्ने गर्दछन्।
यसरी कामना गरिँदा एक व्यक्ति, एक परिवार वा एउटैको मात्र इच्छापूर्तिको आग्रह नगरी समग्र गाउँ, गाउँले, गाउँवासी तथा राष्ट्रको सामूहिक भलाइको प्रार्थना गरिन्छ। व्यक्ति स्वार्थभन्दा माथि उठेर गरिने यसप्रकारको आराधनाले वास्तवमा मानवीय संवेदनालाई जागृत पार्ने विश्वास गर्न सकिन्छ। त्यही क्रममा अन्य जात्रामा जस्तै यस जात्रामा पनि परापूर्वकालबाटै स्थानीयवासीले समष्टिको भलाइका निम्ति पूजा र प्रार्थना गर्ने गर्दछन्।
अन्नबालीको राम्रो उब्जनी होस्, कसैलाई पनि रोगव्याधि वा भोकमरीले अकालमा नमारोस् भन्ने उनीहरूको हार्दिक प्रार्थना हुन्छ। त्यस्तै, दैवी विपत्तिले कसैलाई पनि अप्ठ्यारोमा नपारोस्, सबैको कल्याण होस्, देशमा कहिल्यै अनिष्ट नआओस् आदि कामना गरिने सनातन संस्कार अद्यापि निरन्तर रहिआएjmै छ। यसरी पुरानै धारणा र धर्मकर्मको यो यात्रामा आज पनि प्याङवासी मौलिक ठाउँका मौलिक जाति भएर आफ्नो सांस्व[mतिक, धार्मिक, सामाजिक एवम् जातीय पहिचानलाई जोगाउने उदाहरणीय समुदाय भएर रहेका छन्।
मूल जात्राका दिन खटलाई स्थानीय बासिन्दाका घर-घरसम्म पुर्‍याई महादेवबाट आˆना भक्तजनलाई दर्शन दिइने यो महत्त्वपूर्ण पर्व मानिन्छ। अरू बेला भक्तजन आफैँ मन्दिरमा पुगेर देवताको दर्शन गर्नुपर्दछ भने जात्राका अवसरमा स्वयम् भगवान् भक्तको घरसम्मै पुगेर दर्शन दिने यो अद्वितीय क्षण यही जात्राjmै समयमा मात्रै आउँदछ। त्यसैले आफ्नो दुःख-सुख बुझ्नका लागि पनि भगवान् यसरी घरदैलो चहार्दै आएको jmुरामा उनीहरू विश्वस्त छन्। त्यसरी घरमै आउँदा jmुनचाहिँ भक्त आˆना आराध्य इष्टदेवप्रति नतमस्तक नहोला र ?
प्याङका आराध्यदेव महादेवलाई उनीहरू भरसक आˆनै खेतबारीमा उब्जेका अन्नबाली तथा फलफूल चढाउने गर्दछन्। यसरी चढाइने चिजबिजहरू मौसमअनुसार मjmै, काँक्रा, आरुबखडा, अम्बा, नासपाती, सुन्तला, मेवा, jmेरा र लौका आदि जे पनि हुन सक्दछन्। पवित्र आत्माले चढाइएका विभिन्न सामग्रीहरू भगवान्का प्रसाद हुन्छन्। अन्यत्रका अधिकांश जात्रामा देवीदेवतालाई अनेकौँ पशुको बलि दिइने गरिन्छ। तर, खुसीको jmुरा यस जात्रामा यहाँ पशु बलिको वीभत्स दृश्य कदापि पनि देख्न सकिँदैन। अर्थात् यस जात्रामा कहिल्यै jmुनै पनि पशुको बलि चढाएर मान्छेका मनोकाङ्क्षा पूरा गरिने चेष्टा गरिँदैन अर्थात् यस जात्रामा बलिपूजाको jmुनै पनि प्रचलन छैन। भनिन्छ, 'पहिले त यो जात्राका अवसरमा जाँड र रक्सीसमेत खान नहुने परम्परा थियो। त्यस्तै, माछा-मासु र नुन पनि खान नहुने चलन थियो।' एकप्रकारले उपवास बसेर भगवान्प्रति भक्तिभाव प्रस्तुत गरिन्थ्यो। तर, आज अरू दिन खाए पनि एक दिन त jmेही नखाई विशेषतः गुठियारहरूले व्रत बसेर परापूर्वकालीन प्रचलनको पालना गर्ने गरिन्छ। त्यसो त एक दिन व्रत बस्नु भनेको स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि लाभदायक मानिन्छ।
सेतो गुम्बा
सेतो गुम्बा (ड्रुक अमिताभ माउन्टेन) काठमाडौँको रामकोट गाविसमा अवस्थित प्रसिद्ध बौद्ध गुम्बा हो । यो गुम्बा सर्वसाधारणको लागि शनिबारको दिन खुल्ला हुन्छ। गुम्बा प्रवेश गर्नका लागि कुनै शुल्क तिर्नु पर्दैन।
काठमाडौँको सीतापाइलाबाट करीव ३ किलोमिटर उत्तरमा अवस्थित पहाडको चुचुरोमा यो गुम्बा अवस्थित छ। यो गुम्बा स्वयंभू चोकबाट १ घण्टाको पैदल यात्रामा पुग्न सकिन्छ।
कोच्चि
कोच्चि, जासलाई कोचीन पनि भनिन्थ्यो, लक्षद्वीप सागरको दक्षिण-पश्चिम तटरेखामा स्थित एक ठुलो बन्दरगाह शहर हो, जुन भारतीय राज्य केरलको एर्नाकुलम जिल्लाको एक भाग हो । कोच्चिलाई धेरै समयदेखि प्रायः एर्नाकुलम पनि भनिन्छ, जिसको अर्थ नगरको मुख्यभूमि भाग इन्गित गर्छ । कोच्चि नगर निगमको अधीनस्थ (जनसङ्ख्या ६,०१,५७४) यो राज्यको दोश्रो सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएको शहर हो । यो कोच्चि महानगरीय क्षेत्रको विस्तार सहित (जनसङ्ख्या २१ लाख) केरल राज्यको सबैभन्दा ठुलो शहरी आबादी क्षेत्र हो । कोच्चि नगर ग्रेटर कोच्चि क्षेत्रको नै एक भाग हो,  र यसलाई भारत सरकार द्वारा द्वितीय दर्जा वाला शहर वर्गीकृत गरिएको छ । नगरको रेख-देख तथा अनुरक्षण दायित्त्व १९६७ मा स्थापित भएको कोच्चि नगर निगम गर्छन् । यस बाहेक पुरा क्षेत्रको सर्वांगीण विकासको भार ग्रेटर कोचीन डवलपमेन्ट अथोरिटी (GCDA) एवं गोश्री आईलैण्ड डवलपमेन्ट अथोरिटी (GIDA) मा छ ।
कोच्चि १४औ शताब्दीदेखि नै भारतको पश्चिमी तटरेखाको मसालाको व्यापार केन्द्र रहेको छ र यसलाई अरब सागरको रानी को नामले जानिन्थ्यो । १५०३ मा यहा पुर्तगालियहरूको आधिपत्य भयो र यो उपनिवेशीय भारतको प्रथम यूरोपीय कालोनी बन्यो र १५३० मा गोवाको चुनिनु सम्म यो पुर्तगालियहरूको यहाको प्रधान शक्ति केन्द्र रहयो । क्कालान्तर मा कोच्चि राज्यको रजवाडामा परिवर्तित हुनको साथै यो डच एवं ब्रिटिशको नियन्त्रणमा आयो । आज केरलमा कुल अन्तर्देशीय तथा अन्तर्राष्ट्रीय पर्यटकहरूको आगमन संख्यामा प्रथम स्थान बनाएका छन् । नीलसन कम्पनीको आउटलुक ट्रैवलर पत्रिकाको लागि गरिएको एक सर्वेक्षणको अनुसार कोच्चि आज पनि भारतको सर्वश्रेष्ठ पर्यटक आकर्षणहरूमध्ये छैटौ स्थानमा रहेको छ । मैकिन्से ग्लोबल संस्थान द्वारा गरिएको एक शोधको अनुसार, कोच्चि २०२५ सम्मको विश्वको सकल घरेलु उत्पादमा ५०% योगदान दिने ४४० शहरह्रूमध्ये एक थियो ।
डच महल
यो महल मूल रूपमा पुर्तगालिहरू द्वारा बानाइएको हो र कोचीनको राजा वीर केरला वर्मालाई भेन्ट गरिएको थियो । पछि डचको यसमा अधिकार भयो । उनले १६६३ मा किलाको मरम्मत गराए र किलालाई नया रूप दिए । यस किलामा कोचीनको धेरै राजाहरूको राज्याभिषेक भएको थियो । यस किलामा रामायण र महाभारत जस्तै महाकाव्यहरूसग सम्बन्धित पेन्टिङ्ग्‍स बनाइएको छ ।
बोलघाट्टी महल
यस महललाई देख्नको लागि बढि संख्यामा पर्यटक यहा आउछन् । डच मान्छेहरू द्वारा बानाइएको यो महल बोलघट्टी द्वीपमा स्थित छ । यस महललाई अब एक लक्जरी होटलमा तब्दील गरिएको छ । बोलघट्टीमा एक गोल्फ कोर्स पनि छ । यहा मानिस पिकनिक मनाउन पनि आउछन् ।
हिल महल
१९औ शताब्दीमा कोच्चिको राजा द्वारा यो महल बानाइएको थियो । अब यसलाई केरला पुरातत्व विभागको सङ्ग्रहालयमा परिवर्तित गरिएको छ । सङ्ग्रहालयमा चित्रकारी, नक्काशी र राजकीय वंशसग सम्बन्धित वस्तुहरू राखिएको छ ।
विनोद भण्डारी
खेल जीवन
विनोद भण्डारीको नेपाली राष्ट्रिय टिमसँगको शुरुवात अंकित रेग्मी संग निकै उत्कृष्ट रहेको थियो । उनले सन २००९ को एसिसि ट्वान्टी ट्वान्टी कपबाट नेपालको डेब्यु गरेका हुन । जुन खेलमा नेपाललाई जितको लागि अन्तिम बलमा सात रनको आवश्यकता हुदाँ उनले अन्तिम बलमा छक्का प्रहार गर्दै उक्त खेल बराबरी गराईदिएका थिए भने नेपालले उक्त खेल बल आउट मा जितेको थियो । उनी नेपाली क्रिकेटमा हार्ड हिटरका रूपमा मानिन्छन् । उनले सन् २०१३को एसिसि ट्वान्टी ट्वान्टी कपको सेमिफाइनलमा युएई विरुद्ध दुई छक्का प्रहार गरेर नेपाललाइृ जित दिलाउन सहयोग पुर्याएका थिए । सन् २०१३को आईसिसि ट्वान्टी क्वालिफायरसमा पपुवा न्यूगिनी विरुद्ध उनले १ चौका र ६ छक्काको मदतले मात्र २३ बलमा अर्धसतक पुरा गर्दै ५१ रन बनाएका थिए । सन् २०१४को एशियन गेममा उनले र्बमुडा विरुद्ध ३१ बलमा अविजीत ४३ रन बनाएका थिए भने उक्त खेलमा उनी म्यान अफ दि म्याच समेत घोषित भएका थिए । सन् २०१५ को आईसिसि क्रिकेट लिग डिभिजन टु मा उनले ६ इनिङमा १ सय ४४ रन बनाएका थिए । उनले सन् २०१५मा नै श्रीलङ्काको कलुटुरा फिजिकल कल्चर क्लबबाट इमर्जिङ ट्रफि खेलेका थिए ।
साँचीको स्तूप
साँची भारतको मध्य प्रदेश राज्यको रायसेन जिल्ला,मा अवस्थित एक सानो गाउँ हो । त्यहाँ भोपालबाट ४६ किलोमीटर पुर्व-उत्तरमा बेसनगर र विदिशाबाट १० किलोमीटरको दूरीमा मध्य-प्रदेशको मध्य भागमा स्थित रहेको छ, त्यहाँ नै बौद्ध स्मारक रहेको छ ।, जुन तेस्रो शताब्दी इशा पूर्व र बाह्रौ शताब्दीको मध्यको काल हो । साच्चैमा रायसेन जिल्लाको एक नगर पञ्चायत हो जहाँ यो महान स्तूप स्थित छ । यो स्तूपलाई घेरेका कयौं तोरण पनि बनेका छन । यहाँ प्रेम, शांति, विश्वास र साहसको प्रतीक मानिन्छ ।साच्चैको महान मुख्य स्तूप, मूलतः सम्राट अशोक महानले तेस्रो शताब्दी, ई.पू. मा बनाएको थियो ।। जसको केन्द्रमा एक अर्धगोलाकार ईटा निर्मित ढांचा छ जसमा भगवान बुद्धको कुछ अवशेष राखिएको छ। यो स्तुपको शिखरमा स्मारकको लागि धेरै उचाइको सम्मान स्वरुप प्रतीक रूपी एक छत्र रहेको छ ।.
हिरमिनीया
हिरमिनीया नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, बाँके जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
औले वनमारा
औले वनमारा अर्को वनमारा भन्दा अलि सेतो भएकोले यसलाई सेतो वनमारा पनि भनिन्छ ।
कैलेछाती रबिन
कैलेछाती रबिन नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
आत्रेय गोत्र
आत्रेय/आतस्य गोत्र भन्नाले अत्रि ऋषिका सन्तान भन्ने बुझिन्छ। जाजरकोटी सिंह, शाह, गेलाल, भट्ट, नहर्की, अर्याल, दुवाडी/ द्विवेदी, सिग्देल,पानी पोखरेल/पोख्रेल, पौडेल, दुलाल, थापा,-: पुवार,विष्ट क्षेत्री खुलाल, कालिकोटे, बगाले खड्का,  र गिरि हरूको गोत्र आत्रेय हो। अत्रि ऋषि नै यस गोत्रका प्रवर्तक ऋषि हुन् । अत्रेः अपत्यं पुमान् आत्रेयः, यसरी आत्रेय शब्दको व्युत्पादन भएको छ । कुल, वंश, सन्तति, सन्तान, अन्वय आदि गोत्रका पर्यायवाची शब्द हुन् । गोत्र शब्दको व्युत्पादन यसरी हुन्छ - गां त्रायते इति गोत्रः अर्थात् गोत्रको अर्थ गाईको रक्षक, पृथ्वीको रक्षक, माताको रक्षक भन्ने हुन्छ ।
आत्रेय गोत्रमा चार समूह रहेको पाइन्छ, जस्तै -
श्यावाश्वात्रेय समूह
यस समूहमा आत्रेय, अर्चना, श्यावाश्व, श्यावाश्वि, अत्रि, भूरि, छन्दि, अर्चिसन्, श्यामवान् उद्दालक,गौरिवीति स्वात्ति, दत्त, पतञ्जल, माहुलि, वल्गुत, निष्ठुर, पूर्वातिथि, कुमार, वसुश्रुत, इय, गय, सुतम्भर, पुरु, सृतवाह, वध्रि, पयस्वन्त, सस, विस्वसामा, विश्वचर्षणि, वसुयव, बभ्रु, गातु, सदापृत, प्रतीक्ष्ण, प्रतिभानु, प्रतिप्रभ, श्रुत्वित्, रातहव्य,यजत, उरुचक्रि, बाहुपृक्त, पौर, सप्तवध्रि, सत्यश्रवा, मरुत् इषात्रेय, भौमात्रेय, कृष्णात्रेय आदि चौरानब्बे भन्दा अधिक ऋषि रहेकाछन् । यिनीहरू धेरैको प्रवर आत्रेय, अर्चनानस, श्यावाश्व हो । यसका गोत्रकर्ता ऋषि अत्रि हुन् ।
गविष्ठिरात्रेय समूह
यस समूहमा दक्ष, भलन्दन, कत, पण आदि २४ ऋषिहरू पर्दछन् । यस समूहको प्रवर तिन हो - आत्रेय, अर्चनानस र गविष्ठिर । यसका गोत्रकर्ता ऋषि अत्रि हुन् ।
वाद्भुतकात्रेय समूह
यस वाद्भुतक समूहमा धूमाकृत, भल्लूक आदि सात ऋषि पर्दछन् । यसको आत्रेय, अर्चनानस र वाद्भुतक तिन प्रवर रहेको छ । यस समुहका गोत्र प्रवर्तन कर्ता ऋषि अत्रि हुन् ।
मौद्गलात्रेय/पौर्वातिथात्रेय समूह
यस समूहमा मुद्गल, शालिसन्धि, अर्पण, गोभिल आदि दश ऋषि रहेका छन् । यस समूहको प्रवर तिन हो - आत्रेय, अर्चनानस र पौर्वातिथ/मौद्गल हो । यस समूहका गोत्र प्रवर्तन कर्ता अत्रि ऋषि हुन् ।
जप
जप देवदेवीको बीजस्वरूप कुनै वर्ण, पद, मन्त्र, अध्याय आदि कसैले नसुन्ने गरी गरिएको पाठ हो । जपलाई मनमनै उच्चारित मन्त्र भन्ने पनि गरिन्छ ।
कर्जन्हा
कर्जन्हा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार कर्जन्हाको १,४०३ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ७,४६७ रहेको छ।
आयत
आयत सम्मुख भुजा तथा कोणहरू बराबर भएको चतुर्भुज हो । =सन्दर्भ सामग्री=
सहनाइ फूल
सहनाइ फूल अथवा ढुङ्ग्रे फूल मर्निङ् ग्लोरी (Morning Glory) परिवारको वनस्पति हो ।
शमथ
यस्को अर्थ शान्त बाधा नपर्नु हुन्छ जस्का ९ चरण हुन्छन स्थापन,संस्थापन, अवस्थापन, दमन, शमन, व्युपशमन, एकोतिकरण र समाधान हुन।
नरेश बुढाऐर
नरेश बुढाऐर नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिमबाट खेल्ने नेपाली क्रिकेट खेलाडी हुन् ।
एलिफेन्टा गुफाहरू
18.96667°N, 72.93583°W
एलिफेण्टा भारतको मुम्बईको गेट वे आफ इण्डियाबाट लगभग १२ किलोमीटरको दुरिमा एक स्थल छ, जुन आफ्नो कलात्मक गुफाको कारण प्रसिद्ध छ । यहाँ कुल सात गुफाहरू रहेका छन । मुख्य गुफामा २६ स्तंभ रहेका छन, जसमा शिवको रूपमा आकार निकालिएको छ । पहाडिको काटेर बनाइएका मूर्ति दक्षिण भारतीय मूर्तिकलामा प्रेरित छन । यसको ऐतिहासिक नाम घारपुरी रहेको छ । यसको मूल नाम अग्रहारपुरीबाट निकालिएको छ।
महेन्द्रज्योति
महेन्द्रज्योति नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जामा मस्जिद
जामा मस्जिदका इमाम
२०१०
माङ्तेवा
यो नेपालको कोशी अञ्चलको सङ्खुवासभा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या २,२१६ रहेको छ ।
सेतोआँखीभौं रबिन
सेतोआँखीभौं रबिन नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा ह्वाइट-ब्रोड बुस रबिन (White-browed bush robin) भनिन्छ।
पद्मसम्भव
गुरु पद्मसम्भवको अष्ट लक्षण
==गुरु पद्मसम्भवको मुख्य शिष्यगण छिम्फुको पच्चीस महासिद्ध ==
काँडे लुँडे
काँडे लुँडे काडादार पोथ्रा हो ।
पृथु बास्कोटा
पृथु बास्कोटा नेपाली क्रिकेट खेलाडी हुन।
सुनौलो रबिन
सुनौलो रबिन नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा गोल्डेन बुस रबिन (Golden bush robin) भनिन्छ।
गजेन्द्र मोक्ष
गजेन्द्र मोक्ष (गजेन्द्रमोक्षः)  भगवतपुराणको ८ औँ स्कंद देखि पुरातन पौराणिक कथा, हिन्दू धर्ममा सबै भन्दा पवित्र पुस्तकहरु मध्ये एक छ। यो भगवान विष्णुको प्रसिद्ध कथा मध्ये एक हो। यस उपाख्यानमा विष्णु गजेन्द्रको रक्षा गर्न पृथ्वीमा आएका थिए। त्यसपछि गजेन्द्रलाई भगवान (सरस्वती मुक्ति) जस्तो एक रूप प्राप्त गरे र विष्णुसँग बैकुण्ठ गए।
यो कथा सम्राट परिक्षितको अनुरोधमा श्री सुकले वर्णन गरेका थिए।
सोमनाथ मन्दिर
सोमनाथ हिंन्दूहरूको एउटा पवित्र तिर्थस्थल हो । यो गुजरातको सौराष्ट्रमा अवस्थित छ । वि.स. ५२० तिर कर्णाटकको मैसुरमा जन्मिएका सोमनाथ आत्रेय प्रतिहारवंशी गौर्जर ब्राह्मण थिए । यिनी निकै धनवान् थिए । यिनले नै यो सोमनाथको भव्य मन्दिर बनाएका थिए र त्यसमा ज्योतिर्लिङ्गको स्थापना गरेका थिए । त्यो ज्योतिर्लिङ्गलाई उनी दैनिक पुजाअर्चना गर्दथे । उनी पोखरेलहरु वंशको मुल पुरुष पनि माइन्छन् ।
गजेन्द्र मोक्ष
उपन्यासको कथा
यसै अध्यायको श्लोक ९–१३ सम्म स्वर्गमा त्रिकुट पर्वतको फेदी (घाँटी) मा ऋतुमत् नामको बगैँंचा थियो। देवीदेवताको क्रिडास्थल रहेको उक्त बगैँचा भगवानका महान् भक्त वरुण देवताको थियो। हे राजन ! विधिको विधान अचम्मको छ, गजराज गजेन्द्र अत्यन्तै बलशाली हुँदा पनि आफ्नो बासस्थानमा हात्तीको बथानले गरेका क्रियाकलापका कारण गजेन्द्रप्रति क्रुद्ध गोहीले उनको खुट्टा पक्रेर आक्रमण गर्यो। यस्तो दुर्दशाबाट छुटकारा पाउनका लागि गजेन्द्रले भरमग्दुर प्रयत्न गरे।
धेरै लामो समयसम्मको संघर्षपश्चात पनि गोहीको आक्रमणबाट छुटकारा पाउन नसकेका गजेन्द्रको मानसिक, शारीरिक तथा इन्द्रिय शक्ति घट्दै गइरहेको थियो। यसको विपरीत गोहीको उत्साह, शारीरिक शक्ति तथा इन्द्रिय शक्ति बढ्दै गइरहेको थियो। एकातिर गजेन्द्र गोहीको पासोमा झन्झन् फस्दै गइरहेका थिए। यस्तो अवस्था देखेपछि गजराजले भगवानको शरणमा जाने निश्चय गरे भनेर दोस्रो अध्यायमा बताइएको छ। गजेन्द्रले प्राण बचाउन भगवान विष्णुलाई प्रार्थना गरे।
उनको भक्तको  प्रार्थना सुनेर, विष्णुले दृश्यमा गए। गजेन्द्रले भगवान आउँदै गरेको देखे, उनले आफ्नो सुँडले कमल उठाए। यो देखेर, विष्णु खुसी भए र उनले सुदर्शन चक्रले गोहीलाई पराजित गरे।
यस अवसरमा गजेन्द्रले गरेको प्रार्थनाले विष्णुको गजेन्द्र स्तुति भनिने प्रशंसा गरेको एक प्रसिद्ध भजन थियो। शुक्लांबरधरं विष्णुं शशि वर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्न वदनं ध्यायेत सर्व विघ्नोपशान्तये॥ यस श्लोकको तात्पर्य हुन्छ– शुकदेव गोस्वामीले भन्नुभयो– हे राजन् ! त्रिकुट नामको एक विशाल पर्वत छ । यो दश हजार योजन अर्थात ८० हजार माइल अग्लो छ । यस पर्वतलाई चारैतिरबाट क्षीरसागरद्वारा घेरिएका हुनाले यो अत्यन्तै रमणीय छ । फलाम, चाँदी र सुनले बनेका तीन प्रमुख शृङ्खलाले चारै दिशा र आकाशलाई सुन्दरता प्रदान गरेका छन् भन्ने अध्याय दुईको श्लोक दुईमा उल्लेख छ ।
पूर्वजन्म
पूर्वजन्ममा गजेन्द्र भगवान् विष्णुका महान् भक्त थिए । उनी दक्षिण भारतको तामिल (द्रविड) राज्यका राजा थिए र उनको नाम इन्द्रद्युम्न थियो । राजकाज त्यागेर उनी मलयाचल पहाडमा कुटी बनाएर भगवानको नित्य पूजा गर्न थाले । एकदिन आफ्ना शिष्यसहित अगस्त्य मुनि कुटीमा आउँदा भगवानको ध्यानमा तल्लीन भएका कारण राजाले ऋषिको उचित स्याहार सत्कार गर्न सकेनन्। अतःएवं मुनि क्रुद्ध भएर राजालाई एक आलसी हात्ती बन्ने श्राप दिए। उक्त श्रापका कारण राजा इन्द्रद्युम्न नै गजेन्द्र हात्ती बनेका थिए।
बाँके बिहारी मन्दिर
बाँके बिहारी मन्दिर भारतको मथुरा जिल्ला अन्तर्गत वृन्दावन धामको रमणरेती भन्ने स्थानमा अवस्थित छ । यो भारतको प्रचीन एवं अति प्रसिद्ध मन्दिरहरूमध्ये एक मानिन्छ । बाँके बिहारीलाई श्रीकृष्णको साक्षात् रूप मानिन्छ । यस एेतिहासिक मन्दिरको निर्माण सन् १८६४ मा स्वामी हरिदासले गराएको देखिन्छ ।
गजेन्द्र मोक्ष
पूर्वजन्म
राजालाई ऋषिद्वारा श्राप दिलाएर आफ्नो अनन्य भक्तलाई आफ्नो धाममा फिर्ता बोलाउने भगवानको योजनामुताविक नै यो घटना भएको सन्त, मुनि र आचार्यको तर्क छ । गजेन्द्रले भगवानको स्तुति गरेका कारण भगवत्कृपा प्राप्त भयो। श्री शुकदेव गोस्वामीले गजेन्द्रमोक्षको कथा सुन्ने र बिहानको समयमा स्मरणमात्र गर्नाले मानिसको पनि भवसागरबाट उद्धार हुन्छ भन्दै यो अध्यायको समापन गर्‍।
स्थान
यो घटना कबिस्थलममा भएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, जहाँ गजेन्द्र वराहा मन्दिर छ।
भजहर
परिचय
भजहर चलनचल्तीको 'पूजा' अथवा रमाइला चाडको रूपमा थारू समाजभित्र लिने गरिन्छ तर अर्को अर्थ लगाउने हो भने गाउँ समाजबाट कुतत्त्व तथा विकृतिजन्य तत्वलाई घर गाउँबाट 'दूर' गर्नलाई घरबाट बाहिर भागेर किन पूजा गर्ने गरिन्छ ? गाउँघरमै बसेर गर्दा के हुन्छ ? जस्ता अनेक खुल्दुली मनमा उब्जन सक्छन् । थारू समाजको विकासक्रमको पूजालाई हेर्ने हो भने गाउँको रोग दोखलाई भगाउने काम अक्सर घर बाहिरबाटै गर्ने गरेको पाइन्छ । गाउँको मुख्य देउताको रूपमा रहने देउथन्वा पनि गाउँबाट बाहिरै राख्ने प्रचलन छ । जहाँ गाउँभरिका देउताहरू सामुहिक बस्ने गर्दछन् । बाहिरबाटै गाउँलाई सञ्चालन गर्ने गरिन्छ । ठूल्ठूला पूजापाठ घरबाहिर गर्ने गरेको इतिहास भेटिन्छ । त्यसैले भजहर पनि एउटा ठूलो पूजामध्ये पर्नेहुनाले यसलाई पनि गाउँघरका केही सदस्यहरू गाउँबाट बाहिर नजीकमा बसी पूजा तथा रमाइलो गर्ने गरेको हुनसक्छ भन्ने अडकल देशबन्धिया गुरूवाहरूको छ ।
थारू समाजको प्राचीन पूजामध्ये चिनिने 'भजहर' कहिलेदेखि मनाउने प्रचलन भयो भन्ने एकिन मत नभेटिए पनि यसको शुरूवात थारू उत्पत्तिसँगै भएको थारू गुरूवाहरूको भनाइ छ । पूजापाठ थारू समाजको मनोरञ्जनको एउटा पाटो भएकै कारण यसलाई संस्कृतिको रूपमा परापूर्वकालदेखि मनाउन सुरू गरेको मान्न सकिन्छ । भजहर पूजा रानाथारू समाजमा पनि विशेष गरेर मनाउने गरिन्छ ।
के गरिन्छ भजहरमा
यस पूजामा गाउँका केही सदस्यले गाउँ सिमानाभन्दा बाहिर गएर गाउँका बड्का गुरूवा -देशबन्धियाले पूजापाठ गर्ने गर्दछन् । पूजापाठ गरिसकेपछि मात्र खानपान र रमाइलो गर्ने गरिन्छ । प्रायगरी वैशाखदेखि असार महिनासम्ममा भागिने भजहरमा पानीका राजा इन्द्र भगवानलाई वषर्ाकालागि पूजा गर्ने गरिन्छ । थारू समुदाय कृषिमा आश्रति हुनेगरेकाले खेतीपातीका लागि समयमा वषर्ा मागगर्दै पूजापाठ गर्ने गरिन्छ । यसका अतिरिक्त गाउँघरमा रहने रोगदोख, कुतत्त्व, वैरी, रिसराग, सपही बघही, भूतप्रेत, प्रेतआत्मा तथा गाउँ समाजका सदस्यलाई दुःख दिने खराव तत्वको अन्त्यका लागि भाकल गर्ने गरिन्छ । यस्तोपूजा गर्दा अनाजबालीमा कीरा फट्याङ्ग्रा नलाग्ने, कीराहरूलाई नास गर्नलाई वकुल्ला मैना जस्ता चराचुरूङ्गीको आव्हान गर्ने गरेको गाउँका बयोबृद्धको भनाइ रहेको छ । गाउँबाट बाहिर गई पूजापाठ गर्दा रोगव्याधी र भूतप्रेतले पनि गाउँको सिमाना काट्ने र गाउँ समाजमा सुख र अमनचयन कायम हुने परम्परागत विश्वास थारू समाजमा विद्यमान देखिन्छ ।
बड्का भजहर
यसका लागि माछा मासुका लागि पूर्व तयारी गरी भव्यताकासाथ मनाइने प्रबन्ध गाउँबासीले गर्ने गर्दछन् । पहिले-पहिले गाउँघर नजीकको जङ्गलमा प्रशस्तमात्रामा जीव जनावर पाइने हुनाले गाउँलेहरू शिकारका लागि 'हँकुवा' -शिकार खेल्नेकाम) गरी जीव जनावर छोप्ने र सामुहिक रूपमा मासु काटी खाने प्रचलन थियो तर अचेल त्यस्तो परिस्थिति नभएपछि माछा मारेर घरपालुवा जीव जानवर काटी रमाइलो गर्ने गरिन्छ । उहिले परम्परागत विशुद्ध मौलिक गीतबास र नाचगानमा रमाइलो गर्ने गरिन्थ्यो भने अचेल आधुनिकपाराको गीत र बाजा बजाई रमाइलो गर्ने प्रचलन देख्न पाइन्छ । बयोबृद्धहरू आधुनिक मनोरञ्जनको साधनलाई संस्कृतिमा धब्बा लागेको अडकल गर्दछन् । आफ्नो विशुद्ध गीतबास नै थारूको पहिचान भन्न रूचाउने बयोबृद्धहरू पश्चिमा संस्कृतिलाई पहिचान लोप गर्ने कुतत्वको संज्ञा दिन्छन् ।
उहिले थारूहरू भजहरमा परम्परागत नाचगान तथा छुर र कबड्डी खेली रमाइलो गर्ने गर्दथे भने आजभोलि सिडी, क्यासेट डान्स गरी रमाइलो गर्ने गरिन्छ । उहिले हप्तादिनसम्म यसलाई परम्परागतरूपमा बडो धुमधामकासाथ मनाइने गरिन्थ्यो तर अचेल यसलाई एकदिनमा मात्र सीमित गरिएको छ । दिनभरका लागि मात्र पूजापाठ गरी, रमाइलो गरी भजहर मनाउने गरिन्छ । तर बयोबृद्धहरूको पिंढी क्रमशः लोप हुँदै गएको अवस्थामा यो चाड तथा पूजा पनि बयोबृद्धहरूसँगै लोप हुने क्रममा लागेकाले संस्कृतिप्रेमीलाई सर्वत्र चिन्ता छाएको छ ।
चिरैयाँ भजहर
यस भजहर केटीहरूमात्र मनाउने गर्दछन् । यद्यपि पूजापाठका लागि गाउँका गुरूवा तथा देशबन्धीया गुरूवा रहने गर्दछन् । केटीहरू सामूहिकरूपमा गाउँ बाहिर नजीकको उपयुक्त ठाउँमा गई परम्परागतरूपमा रमाइलो गर्ने गर्दछन् । वनभोजको रूपमा मनाइने यो चाड बनभोज भने हैन । घरबाट पाँच जोडा रोटी र पाँच जोडा लवाङ्ग लिई कन्याकेटीहरू भजहर भाग्ने काम गर्दछन् । यद्यपि यो परम्परा ठाउँ अनुसार फरक पाइन्छ । यो पनि एकदिन मात्र मनाइने गरिन्छ । भजहरका दिन कन्याकेटीहरू परम्परागत गीतबास गाई, नाचकोर गरी मनाउँछन् । थारू समुदायमा खेलिने खेल छुर र कवड्डी लगायतका खेल पनि उनीहरू खेल्ने गर्दछन् । दिनभरि गाउँबाट बाहिर गई खाने परिकार पनि त्यही पकाउने गर्दछन् । कुनै ठाउँमा त्यस्ता खाने परिकार घरबाटै उनीहरूलाई पुर्‍याएको देखिन्छ । एकाविहानै घरबाट बाहिर गएका केटीहरू साँझ गाउँका गुरूबाले पूजापाठ गरी शुद्ध जल हस्तान्तरण गरेपछि उनीहरू खानुभन्दा पहिले त्यस जललाई यताउता छर्कने गर्दछन् । जलकासाथै रूख विरूवाको हाँगाविँगालाई यताउता स्याप्ने, हम्किने काम गर्दछन् । यसरी गर्दा गाउँमा प्रवेश भएका भूतप्रेत, पिशाच, रोगदोख र बैरीहरू गाउँको सिमाना काट्ने गर्दछन् भन्ने जनविश्वास रहेको छ । यस दिन केटीहरू सामुहिक रूपमा बटुवाहरूलाई हातको साङ्लो बनाई बाटो छेक्ने र रमाइलोका लागि उनीहरूबाट केही रकम समेत असुल्ने काम गर्दछन् तर जवर्जस्ती भने गर्दैनन् । विशुद्ध रमाइलोका लागि यो काम गर्ने गरिन्छ ।
फाइदा/बेफाइदा
भजहर पूजा तथा चाडलाई विश्लेषण गर्दा कसैले यसको फाइदा देख्नसक्छ कसैले बेफाइदा । हरेकको विश्लेषणमा भरपर्ने कुरा हो यो । तर समग्रमा भन्नुपर्दा यसको फाइदाले बेफाइदालाई ओगट्छ भन्छन् थारू बयोबृद्ध बुद्धिजिवीहरू । भाषा, संस्कृतिले हरेकको पहिचानलाई झल्काउने काम गर्ने हुनाले यसले थारू समाजको पहिचानलाई फरक स्थान र उचाईमा पर्‍याएको मान्छन् बुद्धिजिवीहरू । पूर्ण कोही र कुनै चिज नहुने हुनाले अपवादकोरूपमा रहेको अवगुणलाई बिर्सी गुणलाई आत्मसात गर्न सक्नेहो भने भजहरको महत्त्व र गुणलाई सजिलै आँकलन गर्न सकिन्छ । सद्भाव र प्रेमको रूपमा, एकता र विश्वासको रूपमा यस पूजालाई लिन सकिन्छ । संस्कृति संरक्षण तथा धार्मिक विश्वासको पक्षलाई यसले सकारात्मक रूपमा उजागर गरेको मान्न सकिन्छ ।
कुनै चिजवस्तु तथा मानिसको आफैमा अवगुणै छैन भन्न त सकिन्न तर अवगुणलाई गुणले पुर्नेहो भने त्यो विशिष्ट बन्न सक्छ । भजहरको पनि केही बेफाइदा र अवगुणका पक्षहरू औल्याउन सकिन्छ । सामूहिकरूपमा गाउँबाट पर ठाउँमा बसी रमाइलो गर्नाले गाउँघरमा चोरी र लुटपाटको घटना घटने सम्भावना प्रबल रहन्छ । घरबाहिर गई जाँड रक्सी खाने प्रचलनले शारीरिक तथा भौतिक नोक्सानी गर्नसक्छ । केटीहरू गाउँबाट टाढा गई रमाइलो गर्नाले उनीहरूमाथि खतरा हुनसक्ने सम्भावना बढ्छ । रमाइलोका लागि बटुवाको बाटो छेकी पैसा असुल्ने कार्य विकृतिको रूपमा फैलिन सक्ने खतरा रहन्छ । गुरूवाले गाउँबाट रोगव्याधी तथा भूतप्रेत पिशाचलाई भगाउँछ भन्ने जनविश्वास आजको युगमा पनि जडा गाड्ने हो भने अन्य समाजले त्यसलाई नकारात्मक रूपमा बुझ्न सक्दछन् । यद्यपि आफ्ने प्रचलन र शैलीले त्यो उपयुक्त होला । यस्ता यावत पक्षलाई केलाउने हो भने यसको गुण र दोषलाई अझ व्यापक पार्न सकिने देखिन्छ ।
मादीमुलखर्क
यो नेपालको कोशी अञ्चलको सङ्खुवासभा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या
महादेवस्थान मण्डन
महादेवस्थान मण्डन नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
बेङ्गलोर (ग्रामीण) जिल्ला
बंगलोर (ग्रामीण) जिल्ला भारतीय राज्य कर्नाटकको एउटा जिल्ला हो।
पाराग्वे
पाराग्वे गणतन्त्र (स्पेनिया :- República del Paraguay रेपुब्लिका देल पाराग्वे) दक्षिण अमेरिकाको एक भूपरिवेष्ठित देश हो। त्यसको राजधानी र सबभन्दा ठूलो शहर आसुन्स्योन हो।
जनसङ्ख्या
सन् २००५मा पाराग्वेको जनसङ्ख्या अन्दाजी ६१,५८,००० थियो।
धन
धन अर्थ शब्दको पर्यायवाची हो । धनले नगद, जिन्सी र अन्य सम्पत्तिलाई बुझाउंछ । अर्थशास्त्रमा धन शब्दको विशेष अर्थममा प्रयोग गरिन्छ । कुनै वस्तु धन हुन त्यसमा निम्नलिखित तीन गुण हुनु पर्दछ–
भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण
राष्‍ट्रीय महत्‍वका प्राचीन स्‍मारकहरु तथा पुरातत्‍वीय स्‍थलहरु तथा अवशेषहरुका रखरखावका लागि सम्‍पूर्ण देशलाई २४ मण्डलहरूमा विभाजित गरिएको छ । सङ्गठनका नजिक मण्डलहरु, सङ्ग्रहालयहरु, उत्‍खनन शाखाहरु, प्रागैतिहासिक शाखा, पुरालेख शाखाहरु, विज्ञान शाखा, उद्यान शाखा, भवन सर्वेक्षण परियोजना, मन्दिर सर्वेक्षण परियोजनाहरु तथा अन्‍तरजलीय पुरातत्‍व स्‍कन्‍धका माध्‍यमले पुरातत्‍वीय अनुसन्धान परियोजनाहरुका संचालनका लागि ठूलो संख्‍यामा  प्रशिक्षित पुरातत्‍वविदहरु, संरक्षकहरु, पुरालेखविदहरु, वास्तुकारहरु तथा वैज्ञानिकहरूको  कार्य दल छ ।
धन
१. उपयोगिता
त्यो वस्तु मात्र धन हुनसक्छ जसमा मानवीय आवश्यकता सन्तुष्ट गर्ने क्षमता हुन्छ । जुन वस्तुले मानवीय आवश्यकता सन्तुष्ट गर्दैन त्यो धन हुन सक्दैन । त्यसेले उपयोगिता (युटिलिटि) धनको पहिलो गुण हो ।
३. हस्तान्तरीयता
उपयोगिता र दुर्लभ भइकन पनि यदि हस्तान्तरीयताको गुण छैन भने त्यसलाई धन भन्न सकिंदैन । उदाहरणका लागि कुनै व्यक्तिको सीप उपयोगी हुन्छ, दुर्लभ हुन्छ, तर त्यसलाई किनबेच गर्न सकिंदैन । त्यसैले गायकको गायनकला, डाक्टरको रोगी जांचने कला, शिक्षकको पढाउने कला धन हुंदैनन्, तर यी सेवा भने धन हुन्छन् । किनभने धन हस्तान्तरीय हुन्छन् ।
उदयपुर, बाँके
उदयपुर नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, बाँके जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। १९९१ को नेपली जनगणना अनुसारको जनसंख्या २३०१ थियो।
सुन्तलाकोखे रबिन
सुन्तलाकोखे रबिन नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा रेड-फ्ल्याङ्क्ड ब्लुटेल (Red-flanked bluetail) भनिन्छ।
रोमन साम्राज्य
रोमन साम्राज्य (Imperium Romanum, ; ) (२७ ई.पू. – ४७६ (पश्चिम); १४५३ (पूर्व)) यूरोपको रोम नगरमा केन्द्रित एक साम्राज्य थियो। यस साम्राज्यको विस्तार दक्षिणी यूरोप को साथ साथै उत्तरी अफ्रिका र अनातोलिया क्षेत्र थियो। फारसी साम्राज्य यसको प्रतिद्वन्दी थियो जो युफ्रेटस नदीको पूर्वमा स्थित थियो। रोमन साम्राज्यमा अलग-अलग स्थानमा ल्याटिन र यूनानी भाषा बोलिन्थ्यो र सन् १३० मा यस साम्राज्यले ईसाई धर्मलाई राजधर्म घोषित गरेको थियो।
यो साम्राज्य विश्वको सबैभन्दा विशाल साम्राज्यहरु मध्ये एक थियो। पाँचौ शताब्दीको अन्तसम्ममा यस साम्राज्यको पतन भयो र इस्तान्बुल (कन्स्टेन्टिनोपल) यसको पूर्वी शाखाको राजधानीमा सन् १४५३ मा उस्मान (ऑटोमन तुर्क) ले यसमाथि अधिकार गरे। यो यूरोपको इतिहास र संस्कृतिको एक महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो।
साम्राज्य निर्माण
रोमन साम्राज्य रोमन गणतन्त्रको परवर्ती थियो। अक्टेवियन ले जूलियस सिजर र सबै सन्तानलाई मारे र उसले मार्क एन्टोनीलाई पनि पराजित गरे। त्यसपछि मार्कले आत्महत्या गरे। यसपछि अक्टेवियनलाई रोमन सिनेटले अगस्टस नाम प्रदान गर्यो। उनी अगस्टस सिजरको नाममा सत्तासीन भए। त्यसपछि सिजर नाम एक पारिवारिक उपनाम भन्दा माथी एक पदवी स्वरूपको नाम बन्न पुग्यो। यसैबाट निस्केको शब्द जार (रुस मा) र कैजर (जर्मनी र टर्की) मा अझै पनि विद्यमान छ।
गृहयुद्धको कारण रोमन प्रान्त (लिजन )हरूको सङ्ख्या ५० बाट घटाएर २८ सम्म मा सिमित गरिएको थियो । जुन जुन प्रान्तको वफादारीमा सन्देह/ शंका थियो उसलाई साम्राज्य बाट सिधै निकालियो। डेन्युब र एल्बे नदिमा आफ्नो सिमा तय गर्ने को लागि अक्टेवियन (अगस्टस) ले इल्लीरिया, मोएसिया, पैन्नोनिया र जर्मेनिया माथि आक्ररमण गर्ने आदेश दिए । उनको प्रयासले राइन र डेन्युब नदि उत्तरमा साम्राज्यको सिमा बन्यो।
सन् ९६-१८० को काल लाई पाँच योग्य सम्राटहरू को काल भनिन्छ। यस समयको राजाहरूले साम्राज्य मा शान्तिपूर्ण ढंगले शासन गरे । पूर्व मा पर्सियन साम्राज्य सँग पनि शान्तिपूर्ण सम्बन्ध रह्यो। यद्यपि फारस संग अर्मेनिया तथा मेसोपोटामिया मा रोमन को युद्ध भए तर उनको विजय र शान्ति समझौता बाट साम्राज्यको विस्तार कायम रही रह्यो। सन् १८० मा कमोडोस, जो मार्कस अरेलियस सा पुत्र थिए, शासक बने । उनको शासन पहिले त शान्तिपूर्ण रह्यो तर पछी उनको बिरुद्ध विद्रोह र हत्याको प्रयत्न भए । यसबाट भयभीत र यसैको कारण अत्याचारी बन्दै गए।
महादेवटार
महादेवटार नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
हृदयचन्द्रसिंह प्रधान
हृदयचन्द्रसिंह प्रधान (अङ्ग्रेजी: Hridaya Chandra Singh Pradhan) (वि.सं. १९७२ - वि.सं. २०१६) नेपाली साहित्यका उपन्यास, नाटक, निबन्ध, समालोचना, कथा, व्याकरणजस्ता वाङ्मयका विविध क्षेत्रमा कलम चलाउने बहुमुखी व्यक्तित्व हुन् । उनको जन्म वि.सं. १९७२ माघ १२ गते तदनुसार सन् १९१६ जनवरी २६ मा भएको हो ।
बाल्यकाल
बहुमुखी प्रतिभाका धनी प्रगतिवादी साहित्यकार हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको जन्म आमा सूर्यमाया र बुबा सूर्यप्रसादको कोखबाट काठमाडौँको ढोकाटोल मरुहिटीमा भएको थियो । उनको न्वारनको नाम चन्द्रप्रकाश प्रधान थियो । उनको घरको आर्थिक अवस्था कमजोर कमजोर थियो भने मावलीघर सम्पन्न थियो । जन्मेको दुइ वर्षपछि एघार उमेरसम्म उनको पालनपोषण मामाघर नरदेवीमा भएको थियो । मावलीमा उनको समय गुच्चा, तास र पैयाँ खेलेर बिन्थयो । पाँच वर्षको हुँदा यिनी दमको रोगी भए । बाल्यावस्थामा यिनी रोगी र गरिबीका कारणले पढ्नबाट वञ्चित भए । उनका बुबाको जागिर बाँके जिल्लाको रानीगञ्जमा थियो । यसैले उनी १२ वर्षको उमेरदेखि आफ्ना आमाबासँगै बस्न रानीगञ्ज गएका थिए ।
व्यक्तिगत जीवन
वि.सं. १९९४ सालमा उनको विवाह रुक्मिणादेवीसँग भएको थियो र उनीहरूको कोखबाट चार छोरी र एक छोराको जन्म भएको थियो ।
कार्य जीवन
आफ्नो जीवनवृत्तिका लागि २३ वर्षको उमेरदेखि यिनले नोकरी गर्न थाले । त्यही क्रममा दरबार हाइस्कुलमा समेत अध्यापन गरे र नेपाली भाषानुवाद परिषदमा ग्रन्थकारको पदमा नियुक्ति भइ कार्य पनि गरे । उनले नौसिन्दा, राइटर, मुखियाजस्ता पदमा सरकारी जागिर खाए ।
साहित्यिक यात्रा
स्वअध्ययनकै क्रममा घरमै उनले साहित्यका गहन पुस्तक पढे र उनी एक सफल लेखक, सम्पादक र समालोचक समेत बने । नेपाली मात्रै नभइ नेवारी र हिन्दी भाषामा पनि उनको कलम उत्तिकै राम्ररी चलाउथे । तीन वटै भाषामा उनले किताबहरु लेख्ने गर्दथे साथै नेपाली र नेवारी भाषाको व्याकरणसमेत लेखे । हृदयचन्द्रसिंलाई आफ्नो न्वारानको नाम धेरै जनासँग मिलेकोले गर्दा त्यति मन परेको थिएन । आफ्नो पहिलो रचना ‘भातृस्नेह’ नामको निबन्ध वि.सं. १९९९ मा शारादामा छपाउँदा हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको नामबाट छपाए । त्यही हृदयचन्द्रसिंह प्रधान नाम नै नेपाली साहित्याकाशमा अहिले पनि चम्किरहेको छ ।
हृदयचन्द्रसिंह प्रधानको प्रमुख लेखन विषय निबन्ध हो । नेपाली आधुनिक निबन्धकारमा देवकोटापछि आउने नाउँ हो- हृदयचन्द्रसिंह प्रधान । प्रधानले आफ्ना निबन्धहरूमा नेपालको परिवेश लेखे, आफ्नो समाजको स्थिति लेखे र आफ्नो जिन्दगानी पनि लेखे । उनले प्रगतिशीलताको फेटा गुथेर निबन्धहरूको निर्माण गरे । सामन्ती प्रथालाई निचोरेर उनले जनजनका क्रन्दनका बेहोरालाई आफ्ना कृतिहरूमा अङ्कित गराए ।
लेखनशैली
प्रधानले आफ्नो कृतित्वलाई निष्पक्ष, निडर र प्रस्ट रूपमा जनसमक्ष राख्ने गर्दथे । उनका निबन्ध अत्यन्नै मर्मान्तकारी हुन्थे । निबन्धहरूमा उनले प्रायः आफ्नै जीवनकहानी प्रस्तुत गरेका हुन्थे । त्यसैले उनका निबन्ध तथा लेखमा वेदना, कष्ट, र दुःखको त्रिवेणी पाइन्छ ।
उनका साहित्यको उपन्यास विधामा ‘स्वास्नीमान्छे’ (२०११) र ‘एक चिहान’ (२०१७) गरी दुई मात्र कृति प्रकाशित छन् । यी उपन्यासका माध्यमबाट प्रधानले लेखनकालीन नेपाली समाजका नारीहरूले भोग्नु परेका पुरुषका यातना, किसानहरूमाथिको आर्थिक शोषण, सामाजिक अन्ध विश्वास र त्यस प्रकारका विकृतिहरूबाट मुक्तिको मार्ग निर्देश गरेका छन् । प्रधानका उपन्यासले सामाजिक विकृतिका विभिन्न पक्षलाई केलाएका भएपनि प्रस्तुत लेखमा उनका उपन्यासका विषयमाथि सामान्य प्रकाश पार्दै नारी समस्याको चित्रण र तत्सम्बन्धी मुक्तिको सन्देशको पक्षलाई मात्र केलाउने प्रयत्न गरिएको छ ।
मृत्यु
करिब दुई दर्जनजति पुस्तकहरू नेपाली माटोमा समर्पण गरेका प्रगतिवादी सिद्धान्तअन्तर्गत लेख्ने एक धुरन्धर लेखक क्षयरोगका कारण २०१६ साल माघ १० गते दिवङ्गत भए ।
कृतिहरू
प्रधानको साहित्यिक व्यक्तित्व कथा, कविता, उपन्यास, निबन्ध, नाटक र समालोचना एवं व्याकरण लेखनसम्म पनि विस्तारित भएको पाइन्छ । उनका पुस्तकाकार कृतिहरू यस प्रकार छनः
पुरस्कार, सम्मान तथा अलङ्कार
२००४ सालमा सम्पन्न प्रतियोगितात्मक साहित्यसम्मेलनमा पनि उनले 'जुँगा' भन्ने निबन्ध प्रस्तुत गरेका थिए । परिणामस्वरूप उनी त्यस सम्मेलनमा प्रथम घोषित भई पुरस्कृत भए ।
वन सिलाम
वन सिलाम (वैज्ञानिक नाम: Hyptis suaveolens)    लाई तुलसीझार अथवा वन तुलसी पनि भनिन्छ । यसको बोटबाट पीरो गन्ध आउने भएकोले गाईवस्तुले खादैनन् ।
च्योदर
च्योदर विशेषत: नेपालको उत्तरी हिमाली क्षेत्रमा बस्ने शेर्पा जातिको समुदायमा बजाइने लोक बाजा हो। यो बाजा डमरू जस्तो आकारको हुन्छ। बौद्ध धर्ममा च्योदर र डमरूलाई धार्मिक साधनाको एक साधनको रूपमा लिइन्छ। च्योदर खयर तथा कोइरालो जातको काठमा मृग, घोरल वा बाख्राको छाला मोडेर बनाइन्छ। गुम्बाका लामाहरूले मन्त्र उच्चारण गर्दा विस्तारै यो बाजा बजाउँछन् ।
तामाङ समुदायमा मानिस मरे पछि बौद्धधर्ममा लामा गुरूद्वारा फो गरेर मृतकको आत्मा र शरीर छुट्ट्याइ सके पछि मरेको लासलाई घरभित्रबाट बाहिर वा लासलाई जलाउनु लैजानु अघि “च्योई” अनिवार्य गरिन्छ। मृतकको लासलाई भुत/प्रेतलाई दान दिई पुण्य आर्जन गरिने कार्यको माध्यम भनेको च्योई गर्नु हो। च्योई गर्ने बेलामा लामाहरूले मच्यिग/ठोइमा, नाग्मो/माताकालीको क्रोध धारणको स्वरूपमा च्योदर/डमरु र कक्लिङ बाजा बजाएर नृत्य अभिनय गर्ने गर्छन्।
साइबेरियाली नीलो रबिन
साइबेरियाली नीलो रबिन नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
रानी कि वाव
रानी कि वाव भारतको गुजरात राज्य पाटनमा स्थित छ। जुन २२, २०१४ मा युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा समावेश गरियो।
खनिज
नेपालमा पाइने खनिज पदार्थहरु
खनिज सम्पदा प्राकृतिक स्रोतमध्ये एउटा महत्वपूर्ण स्रोत हो। पृथ्वीभित्र रहेका तामा, कोइला, चुनढुङ्गा, पेट्रोलियम पदार्थ, ग्याँस, खरी, गेरु, शिशा, म्याग्नेसाइट, स्लेट आदिलाई खनिज भनिन्छ।
नेपाल प्राकृतिक स्रोत र साधनले सम्पन्न मुलूक हो। आर्थिक वर्ष २०६५/२०६६ मा यस क्षेत्रको कुल ग्राहस्थ उत्पादनमा ०.५४ प्रतिशत योगदान रहेको थियो। नेपालमा खनिजको उत्खननका लागि गरिएको प्रयासको इतिहास त्यति लामो छैन। खनिज पदार्थको उत्खननलाई अझ प्रभावकारी बनाउनका लागि वि.सं. २०२४ मा भौगर्भिक विभागको स्थापना गरियो। यद्यपि, देशको भूगर्भमा रहेका खनिज पदार्थलाई उपयोग गर्न सकिएको छैन।
फलाम
फलाम नेपालमा सबैभन्दा बढी मात्रामा पाइने खनिज पदार्थ हो। कृषि, पूर्वाधार विकास र आविस्कारका क्षेत्रमा फलाम सबैभन्दा बढी खपतसमेत हुने गरेको छ। नेपालमा फूलचोकी, ठोसे, चितवन, कुलेखानी, भैँसे, प्युठान, बझाङ, डोटी, जन्तर, लब्धी, फर्पिङ, पर्वत लगायतका स्थानमा फलाम पत्ता लागिसकेको छ। अन्य ठाउँमा पनि फलाम खानीको सम्भावना रहेको भूगर्वविदहरुको अनुमान छ।
तामा
तामा मूल्यवान् धातु मानिन्छ। नेपालमा तामाका प्रशस्त खानीहरु नभएर पनि देशका दर्जन जति स्थानमा तामा पाइने प्रक्षेपण गरिएको छ। नेपालमा तामाखानी, सीमाखानी, कुलेखोनी, बुद्धखोला, वाप्सा, बाह्रबिसे, मार्फा, बन्दीपुर, ओखलढुङ्गा, इलामडाँडा, म्याग्दी लगायतका स्थानमा तामा खानी रहेको छ।
अभ्रक
अभ्रक पनि एक महत्वपूर्ण धातु हुन्, जुन नेपालमा प्रशस्त मात्रामा पाइने धातुमा गणना गरिन्छ। नेपालमा भोजपुर, डोटी, चैनपुर, सिन्धुलीगढी, ज्यामिरे, निबुवा गाउँ, रसुवा, बझाङ, लमजुङ, गोसाइकुण्ड, सुन्दरीजल लगायतका स्थानमा अभ्रक धातु पाइने कुरा भूवर्गविदहरुले पत्ता लगाएका छन्।
चुनढुङ्गा
चुनढुङ्गा नेपालमा पाइने धातुहरुमध्ये तुलनात्मक रुपमा बढी सर्वसुलभ धातु मानिन्छ। यो धातु देशका चुरे पर्वतभन्दा माथि र महाभारत श्रृङ्खलाभन्दा तल पाइन्छ। यो धातु सघन रुपमा नेपालका चोभार, भैंसे, धनकुटा, मोरङ, चितवन, मकवानपुर, पाल्पा, गोदावरी, सुर्खेत, उदयपुर लगायतका जिल्लामा पाइन्छ।
सीसा
सीसा एक महत्वपूर्ण धातु हो। नेपालमा यसको वैज्ञानिक अनुसन्धान र उत्खनन् हुन सकेको छैन। तर, सीसाका लागि नेपाल सम्भावनायुक्त मुलूक हो। नेपालमा गणेश हिमाल, फूलचोकी, मकवानपुर, बाग्लुङ, मार्फा, गल्कोट, तिप्लीङ, बैतडी लगायतका स्थानमा सीसा पाइन्छ।
जस्ता
जस्ता धातु नेपालको गणेश हिमाल, फूलचोकी, माजेर खोला, नाम्पा लगायतका स्थानमा पाइन्छ। गन्धक चिसापानी गढी, गोसाइकुण्ड, बराहक्षेत्रमा पाइने भूगर्वविदहरुले पत्ता लगाएका छन्। खरी सिन्धुपाल्चोक, खोटाङ, भोजपुरमा पाइन्छ। त्यसैगरि स्लेट बन्दीपुर, बाग्मती, लुम्बिनी, गण्डकी, जनकपुर लगायतका स्थानमा पाइन्छ। मार्वल गोदावरी र महाभारत पर्वत शृङ्खलामा पाइन्छ भने गेरु सिन्धुपाल्चोक र त्यसको पनि मूख्यतः चौतारामा पाइन्छ। त्यस्तै कोइला दाङ, सल्यान, चौतारा, चितवन, मकवानपुर, काठमाडौं उपत्यकामा पाइन्छ।
पेट्रोलियम पदार्थ
पेट्रोलियम पदार्थ पनि नेपालमा पाइने विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ। मूख्यतः कोइलाबास, नेपालगञ्ज, धनगढी, मुक्तिनाथ, दैलेख, प्युठान, दाङ र तराई, चुरे पहाड, महाभारतको विस्तृत क्षेत्रफलमा पाइने सम्भावना निकै रहेको छ। यसका लागि सरकारले आवश्यक अन्वेषणको प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ। त्यसमध्ये दैलेखमा सरकार सफलताको नजिकै पुगिसकेको छ। त्यसैगरि नेपालको तराइको भूभाग, मुस्ताङ क्षेत्र र काठमाडौं उपत्यकामा ग्याँस पाइने अनुमान गरिएको छ।
सुन
नेपालका प्रमूख नदीहरुमा सुन पाइने प्रक्षेपण गरिएको छ। त्यसमध्ये सुनकोशी, बुढीगण्डकी, रिउ खोला, कालीगण्डकीको बगर, बेरिङ, कोशी नदीमा प्लेसर सुन पाइएको छ। नेपालका ठूला नदीमा सुन पाइने अध्ययनले देखाएको छ। त्यसैगरि चिसापानी गढी, बाग्लुङ, फूलचोकी लगायतका स्थानमा चाँदी पाइने प्रक्षेपण गरिएको छ।
नामकरण
मूलतः खनिज शब्दको अर्थ छ- खनि + ज । अर्थात् खानीबाट उत्पन्न (संस्कृत: खनि = खानी )। यसका अङ्ग्रेजी शब्द मिनरल (mineral) पनि माइन (mine)बाट सम्बन्ध राख्दछ ।
खनिजहरूका वर्गीकरण
सिलिकेट वर्ग
कार्बोनेट वर्ग
सल्फेट वर्ग
हैलाईड वर्ग
ऑक्साइड वर्ग
सल्फाइड वर्ग
फास्फेट वर्ग
तत्व वर्ग
कार्बनिक वर्ग
तत्त्वज्ञान
तत्वमीमांसामा प्रमुख प्रश्नहरू यी हुन्-
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा फुटबल
स्रोत
श्रेणी :सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३
बबरगञ्ज
बबरगञ्ज नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत जनकपुर अञ्चलमा पर्ने सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बबरगञ्ज गाउँ विकास समितिको जनसङ्ख्या ११,८९६ रहेको छ । बबरगञ्ज गाउँ विकास समितिमा २,१६३ घरधुरि छन ।
इन्द्रपुर, बाँके
इन्द्रपुर नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, बाँके जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। १९९१ को नेपली जनगणना अनुसारको जनसंख्या ५४०३ थियो।
मंगलबारे
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> मङ्गलबारे पूर्वी नेपालको प्रदेश नम्बर १ को इलाम जिल्लाको देउमाई नगरपालिकामा अवस्थित एउटा सहर हो। 1991 को नेपालको जनगणना को समयमा यो 1005 व्यक्तिगत परिवार मा बस्ने 5,593 व्यक्ति को जनसंख्या थियो। अहिले मंगलबारे र धुसेनी मिलेर नगरपालिका बनेर देउमाई नगरपालिकाको नाम दिइएको छ । पानीटार, गजुरमुखी, देउमाई खोला, गुफाथुम्की लगायतका धेरै सुन्दर ठाउँहरु छन् । मानिसहरू कृषिमा संलग्न छन् र कोही पसल छन्। मंगलबारे बजार जितपुर, धुसेनी, शान्तिडाँडा, सङ्रुम्बा र फुयटप्पा जस्ता छिमेकीहरूको केन्द्र हो। यो क्षेत्र अलैंची, चिया, अदुवा जस्ता व्यावसायिक बालीका साथै धेरै बागवानी वस्तुहरूको लागि धेरै उर्वर छ। देउमाई नगरपालिकाको प्रधान कार्यालय मंगलबारेमा अवस्थित छ। यो क्षेत्रमा धेरै मानिसहरु घुम्न आउने गर्छन।
दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य
फ्रान्सेली साम्राज्य (Second Empire ) दोस्रो गणतन्त्र र तेस्रोको गणतन्त्र राज्य बीचको सन् १८५२ देखि १८७० सम्मको नेपोलियन तृतीयको शाही बोनापार्टिस्ट शासन थियो।