cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५
२००७ सालको क्रान्तिले राणा शासनको अन्त्यपछि संविधान सभाको निर्वाचन गराउने र त्यस संविधान सभाले नयाँ संविधान निर्माण गर्ने गरी अन्तरिम संविधान लागू गरेता पनि देशलाई संसदीय व्यवस्था तर्फ लैजानका लागि राजा महेन्द्रले यो संविधान जारी गरेका हुन्। यो संविधान २०१५ फागुन १ गते घोषणा गरिएको थियो। २०१६ सालको निर्वाचन यसै संविधान अनुसार भएको थियो।
२०१४ माघ १९ को शाही घोषणाको आधारमा २०१४ चैत्र ३ गते गठित संविधान मस्यौदा कमिशनमा पब्लिक सर्भिस कमिशनका का.मु. अध्यक्ष भगवती प्रसाद सिंहको अध्यक्ष्यता तथा होरा प्रसाद जोशी सदस्य सचिव रहेको ५ सदस्य थिए । उक्त संविधान मस्यौदा कमिशनले तयार पारेको मस्यौदाको आधारमा राजा महेन्द्रबाट २०१५ फाल्गुण १ गते नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ घोषणा भएको हो । २०१५ फाल्गुण १ गते धारा ७३ र ७५ लागु भएका थिए भने २०१६ आषाढ ३ गते देखी बाकी धाराहरू लागु भएका थिए । १० भाग ७७ धारा रहेको उक्त बिधानमा अनुसुची थिएन । धारा ७३ मा संक्षिप्त नाम र प्रकाशन थियो भने धारा ७५ मा संविधान लागु गराउने अधिकार थियो । भाग ३ मा रहेको मौलिक हकहरू उक्त विधानमा धारा ३ देखी धारा ९ सम्म ७ वटा मौलिक हकहरूको ब्यबस्था थियो । २ सदनात्मक ब्यबस्था रहेको उक्त बिधानमा तल्लो सदन प्रतिनिधी सभा थियो भने माथिल्लो सदन महासभा थियो । प्रतिनिधी सभामा जम्मा १०९ निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित १०९ सदस्य रहने ब्यबस्था थियो भने महासभामा १८ निर्वाचित र १८ मनोनित गरी ३६ सदस्य रहने ब्यबस्था थियो । प्रतिनिधी सभाको उम्मेदवार बन्न २५ वर्ष र महासभाको उम्मेदवार बन्न ३० वर्ष उमेर पुगेको हुनुपथ्र्यो । २१ वर्ष उमेर पुगेपछि मतदाता हुन पाइन्थ्यो । एउटा अधिवेषण र अर्को अधिबेषण बिचको अन्तर ६ महिना थियो । बिगत ५ वर्ष यता सरकारी नोकरीमा नरहेको कम्तीमा एक तिहाई सदस्य रहनुपर्ने लोक सेवा आयोग (नेपाल)को ब्यबस्था भाग ७ को धारा ५९ र ६० मा गरिएको थियो । महालेखा परिक्षकको ब्यबस्था भाग ८ को धारा ६१ मा थियो भने निर्वाचन आयोगको ब्यबस्था थिएन ।
२०१७ पौष २२ गते राजनितीक दल र दलगत राजनीतिक उद्धेश्यले प्रेरित भएका सङ्गठनलाई अबैध घोषित गरिएको थियो ।
खार्तम्छा
खार्तम्छा भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार खार्तम्छाको ४३९ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या १,८४१ रहेको छ।
गणेशपुर, कपिलवस्तु
गणेशपुर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल कपिलवस्तु जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
माधव भित्तल कामथ
माधव भित्तल कामथ भारतीय पत्रकार हुन । उनी प्रशार भारतीका पूर्व अध्यक्ष हुन।
कर्णेल मुअम्मर गद्दाफी
कर्णेल मुअम्मर गद्दाफी ७ जुन १९४२मा लिबियाको सिर्तमा जन्मेका थिए । उनले लिबियाको सवाहबाट प्रारम्भिक शिक्षा लिएका थिए । उनी इजिप्टका राष्ट्रप्रमुख गमाल अब्दुल नासिरबाट प्रभावित थिए । सन् १९५२मा प्यालेसटाइनको पक्ष लिएर सुइज क्राइसिसको वेलामा इजरायल विरोधी आन्दोलनमा सहभागी भएका उनी सन् १९६१मा बेंघाजीस्थित लिबियाली सैनिक एकेडेमीमा अध्ययनका लागि भर्ना भए । सो एकेडेमीबाट उनले १९६६मा स्नातक सकेका थिए । उनले बेलायतबाट चार महिने सैन्य तालिम पनि लिए । त्यसपछि उनी कमिसन्ड अफिसरका रूपमा सेनामा प्रवेश गरेका हुन् ।
कर्णेल गद्दाफीले सैन्य शक्तिको प्रयोग गरी सन् १९६९मा सत्ता हत्याउन सफल भएका थिए । उनी सन् १९००को दशकपछि अरब क्षेत्रकै सबैभन्दा धेरै समय शासन गर्ने चौथो शासकका रूपमा चिनिए । सन् १९६९मा सत्ता हत्याएपछि उनले त्यहाँको संविधान अन्त्यको घोषणा गर्दै नयाँ कानुन देशमा ल्याए, जसलाई दि इन्टरनेसनल थ्योरी भनियो ।
गद्दाफीले 'दि गि्रन बुक' नामक पुस्तक पनि प्रकाशन गरेका छन् । उनले आफूलाई 'दि ब्रदर लिडर', 'गाइड अफ दिन रिभोलुसन' र 'किङ् अफ दि किङ्' का रूपमा मान्थे । उनको शासनकालमा लिबियाका जनताको प्रतिव्यक्ति आयमा समेत उल्लेख्य वृद्धि भयो ।
सन् २०११मा मध्यपूर्वका अन्य छिमेकी देशहरू इजिप्ट, ट्युनिसिया, बहराइन र यमनमा सरकारविरोधी प्रदर्शन भएसँगै लिबियामा पनि सरकारविरोधी आन्दोलन चर्केको थियो । सो प्रदर्शनलाई फ्रान्स, अमेरिका र बेलायतसहितका अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रको समर्थन र सहयोग रह्यो । नेटो गठबन्धनको सेनालाई लिबिया आक्रमणमा खटाइयो । निरन्तर नेटो गठबन्धनले आक्रमण गर्दै गद्दाफीको शासनलाई कमजोर पार्दै लग्यो । गद्दाफीको गृहनगर सिर्तमा भएकै आक्रमणमा उनी मारिए ।
आन्दोलनका ८ महिना
फेब्रुअरी १४ - लिबियाली शासक कर्णेल गद्दाफी विरुद्ध विद्युतीय सामाजिक सन्जाल फेसबुकमार्फत् शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गर्न आह्वान
फेब्रुअरी १७ - शान्तिपूर्ण प्रदर्शन हिंसामा परिणत
फेब्रुअरी २१ - गद्दाफीका छोरा सैफ अल इस्लामद्वारा लिबियाली सरकारी टेलिभिजनमार्फत् राष्ट्रका नाममा सम्बोधन, आफ्नो बुबा ट्युनिसिया र इजिप्टका अपदस्त राष्ट्रपति जस्ता नभएको भन्दै आन्दोलन जारी रहे मुलुक गृहयुद्धमा फस्ने चिन्ता व्यक्त
फेब्रुअरी २२ - शक्ति हस्तान्तरण गर्नुभन्दा सहिद भएर मर्ने गद्दाफीको उद्घोष
फेब्रुअरी २४ - स्विट्जरल्यान्ड- द्वारा स्विस बैङ्कमा रहेका गद्दाफीको सम्पत्ति रोक्का
फेब्रुअरी २५ - अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाद्वारा गद्दाफीको सम्पत्ति रोक्क गर्ने कार्यकारी निर्देशनमा हस्ताक्षर
फेब्रुअरी २६ - राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्द्वारा लिबियामाथि उडान र हातहतियार निषेध, सम्पत्ति रोक्का । मानवता विरुद्धका अपराध अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा लैजाने निर्णय
फेब्रुअरी २८ - गद्दाफीद्वारा देशबासीले आफूलाई प्रेम गर्ने र आफ्नो सुरक्षाका लागि मारिन तयार रहेको भनाइ
अप्रिल ३०- नेटोद्वारा त्रिपोलीको एक घरमा आक्रमण, गद्दाफीको कान्छा छोरा सैफ अल अरब र तीन नातिनातिनाको मृत्यु
मे १६- अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा गद्दाफी, उनका छोरा सैफ अल इस्लाम र आफन्त अब्दुल्लाह सेनुस्सी विरुद्ध पक्राउ आदेशका लागि मुद्दा दर्ता जुन २७- अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतद्वारा ती तीन विरुद्ध पक्राउ आदेश
जुन २७ - गद्दाफीद्वारा अडियो सन्देश्ामार्फत युरोप विरुद्ध लड्ने धम्की
अगस्ट २९ - गद्दाफीकी श्रीमती साफिया, छोरी अैसा र छोरा हान्नीबल र मोहम्मद तथा केही नातिहरूद्वारा अल्जेरियामा शरण
अक्टोबर २० - लिबियाली अन्तरिम प्रधानमन्त्रीद्वारा गद्दाफी मारिएको जानकारी ।
नेपालको संविधान २०१९
निर्दलिय पञ्चायती व्यवस्थाको आधार समेत मानिएको यो संविधान २०१९ मा राजा महेन्द्रले जारी गरेका थिए। पञ्चायतकाल भरि चलेको यो संविधानमा ३ पटक सम्म संशोधनहरू गरिए। तत्कालिन अर्थ, आर्थिक कार्य बिषेश मन्त्री ऋषिकेश शाह अध्यक्ष तथा कुलशेखर शर्मा सदस्य सचिव तथा एक मात्र महिला सदस्य श्रीमती अंगुरबाबा जोशी रहेको संविधान मस्यौदा आयोगको गठन २०१९/०१/२६ गते भएको हो । उक्त आयोगलाई २०१९/०२/१९ गते सम्म २३ दिनको समयमा संविधान मस्यौदा राजा समक्ष पेश गर्न तोकिएको थियो ।  पहिलो सक्रिय राजतन्त्रात्मक संविधान २०१९/०९/०१ गते राजा महेन्द्रबाट घोषित भएको हो । २० भाग ९७ धारा र ६ अनुसुची रहेको उक्त बिधानमा १ सदनात्मक ब्यबस्था थियो । उक्त ब्यबस्थापिकाको नाम राष्ट्रिय पञ्चायत थियो । सार्वभौम सत्ता तथा अबशिष्ट अधिकार धारा ९० को आधारमा राजामा थियो । राजाबाट शाही घोषणाद्धारा संविधान संसोधन हुन सक्ने प्राबधान थियो । भाग १३ को धारा ७७ र धारा ७८ मा लोक सेवा आयोग (नेपाल)को ब्यबस्था थियो । भाग १३ को धारा ७५ र ७६ मा महालेखापरीक्षकको ब्यबस्था थियो । भाग १३ (क) को धारा ७८ (क ख ग) मा निर्वाचन आयोगको ब्यबस्था थियो । भाग १० ग –धारा ६७ (ग,घ,ङ) मा अख्तियार दुरूपयोग निवारण आयोगको ब्यबस्था गरिएको थियो । धारा ९ मा नागरिकहरूको मुल कर्तब्यको ब्यबस्था थियो । ६ वटा बर्गीय सङ्गठनको ब्यबस्था भाग १० ग –धारा ६७ (ग,घ,ङ) मा थियो । ३ पटक संसोधन भएको उक्त संविधानको पहिलो संसोधन २०२३ माघ १४ मा भएको थियो । जुन संसोधनद्धारा संविधानमा रहेका विविध अङ्ग्रेजी शब्दहरूलाई नेपालीकरण गरिएको थियो तथा अञ्चलाधीशको ब्यबस्था गरिएको थियो ।  दोस्रो संसोधन २०३२ मार्ग २६ मा भएको थियो । तेस्रो संसोधन २०३७ पौष १ गते भएको थियो । तेस्रो संसोधन सुझाव मस्यौदा आयोग २०३७ पौष १ मा तत्कालीन का.मु.प्रधान न्यायाधीस श्री बासुदेव शर्मा अध्यक्ष तथा ध्रुववर सिंह थापा सदस्य साथै एकमात्र महिला कमल राणाको सदस्यतामा गठन भएको थियो । उक्त संबिधान अनुसार बालिग मताधिकारको आधारमा नेपालको पहिलो आम निर्वाचन वि.सं. २०३८ मा भएको थियो ।
तुलिप जोशी
तुलिप जोशी (जन्म ११ सेप्टेम्बर १९७९) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन् । उनी हिन्दी, कन्नड, मलायलम र तेलगुको चलचित्रहरूमा आफ्नो अभिनयको लागि प्रशिद्ध छिन् ।
प्रारम्भिक जीवन
तुलिप जोशीको जन्म मुम्बई मा ११सेप्टेम्बर १९७९ मा भएको हो । उनको बुवा एक गुजराती भारतीय र आमा अर्मेनियन्स हुन् । उनले आफ्नो प्राथमिक र उच्च माध्यमिक सिक्षा मुम्बईको जमनाबती नर्सी स्कुलबाट प्राप्त गरेकी हुन् ।
नेपालका स्थानीय तहहरू
नेपालको संविधानको धारा ५६ (१) ले सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी ३ तहको राज्यको मूल संरचना रहने व्यवस्था गरी सोही धाराको उपधारा (४) र (५) ले स्थानीय तह तर्फ गाउँपालिका र नगरपालिका रहने व्यवस्था गरेको छ ।  वि.सं. २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गरेको थियो । मन्त्रालयले वि.सं. २०७४ जेष्ठ १२ गते तराईका १६ जिल्लामा स्थानीय तहको सङ्ख्या र सीमा हेरफेर तथा स्तरोन्नति गर्दा स्थानीय तहको कुल सङ्ख्या ७ सय ४४ बाट बढेर ७ सय ६६ पुगेको थियो । स्थानीय तह बढाएको निर्णयमाथि सर्वोच्च अदालतमा अधिवक्ता धनबहादुर श्रेष्ठ र कृष्णचन्द झाले स्थानीय तहको सङ्ख्या बढाउन नपाउने भन्दै दायर गरेको रिटमाथि सर्वोच्चका न्यायधीश ईश्वरप्रसाद खतिवडा र सपना प्रधान मल्लको संयुक्त इजलासले स्थानीय तहको सङ्ख्या नथप्न अन्तरिम आदेश जारी गरेको थियो । वि.सं. २०७४ साउन २६ गते सर्वोच्चका प्रधान न्यायाधीश गोपाल पराजुली र न्यायाधीश पुरुषोत्तम भण्डारीको इजलासले स्थानीय तहको सङ्ख्या हेरफेर गर्न नपाउने निर्णयलाई उल्टाएको थियो । जसको फलस्वरूप सरकारले वि.सं. २०७४ साउन २८ गते स्थानीय तहको सङ्ख्या ७४४ बाट बढाएर ७५३ मा सीमित गरेको छ । नयाँ निर्णय अनुसार अब नेपालमा जम्मा ७५३ स्थानीय तह रहेको छ जसमा ६ महानगर, ११ उपमहानगर, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिका) रहेको छ ।
रत्नेश्वर लाल कायस्थ
रत्नेश्वर लाल कायस्थ (जन्म ३ मे १९४४) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा वर्तमान मधेश प्रदेशको प्रदेश प्रमुख हुन् । उनलाई नेपाल सरकारले सन् २०१८ जनवरी १७ का दिन सो जिम्मेवारी तोकेको हो । उनले सन् २०१८ जनवरी १९ का दिन प्रदेश प्रमुखको रूपमा सपथ ग्रहण गरेका हुन् ।
प्रदेश प्रमुख बन्नु पूर्व उनी नेपालको कृषि मन्त्रालयका सचिव तथा जलस्रोत विभागका महासचिवको रूपमा कार्य गरेका थिए । कायस्थले आफ्नो राजनीतिक जीवनको सुरुवात सन् २००४ मा सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपालको सदस्यता लिएर गरेका थिए ।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
रत्नेश्वर लाल कायस्थको जन्म सन् १९४४ मे ३ को दिन महोत्तरी जिल्लाको सुगा भवानीपट्टीमा (हाल जलेश्वर) बुवा लाल किशोर लाल र आमा अचकमणीको कोखबाट भएको थियो । वहाँको बुवा माध्यमिक विद्यालयका शिक्षक थिए । वहाँले जलेश्वर स्थित लक्ष्मीचन्द उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट प्रवेशिका परीक्षा (एसएलसी) प्रथम श्रेणीमा उतिर्ण गरे त्यसपछि उनले काठमाडौंमा रहेको त्रिचन्द्र कलेजबाट विज्ञान विषय राखेर प्रवीणता प्रमाण पत्र र स्नातक स्तरको पढाई (बिटेक) सके । उनले उच्च शिक्षा प्राप्त गर्न भारतको आइआइटी खडगपुर र लन्डन स्थित इम्पेरियल कलेज गएका थिए ।
प्रशासनिक सेवा करियर
सन् १९६४ मा कायस्थले नेपालको प्रशासनिक सेवा इन्जिनियरको रूपमा थालेका थिए ।
लम्कीचुहा नगरपालिका
लम्की-चुहा नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, कैलाली जिल्लामा अवस्थित नगरपालिका हो । यो नगरपालिका बलिया गाविस र चुहा गाविसलाई जोडेर २०७१ साल बैशाख महिनामा गठन गरिएको हो । लम्कि शहर लम्कि सुदुर्-पस्चिमको प्रर्बेशदार् हो यो शहर् आफै मा सुन्दर् सहर् हो यो एक् रमाईलो शहर् हो ।
एकलौटी व्यवसाय
एकलौटी व्यवसाय (Sole Proprietorship) भन्नाले यस्तो व्यवसायिक संस्थालाई जनाउँदछ जसमा मात्र एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ । यस्तो फर्ममा मालिकले संस्थाको सम्पूर्ण कुरालाई प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्ने गर्दछ भने मालिकनै व्यवसायको सम्पूर्ण वित्तीय कारोबारको लागि जवाफदेयी हुन्छ ।
एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८
राष्ट्रिय जनगणना २०६८ नेपालमा गरिएको एघारौँ जनगणना हो। यस जनगणनाले देशव्यापी रूपमा तथ्याङ्क सङ्कलन गरेको थियो। राष्ट्रिय जनगणनाको अन्तिम प्रतिवेदन अनुसार नेपालको जनसङ्ख्या २ करोड ६४ लाख ९४ हजार पाँच सय चार पुगेको छ ।
केन्द्रीय तथ्यांक विभागले प्रकाशित गरेको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को प्रारम्भिक नतिजा अनुसार नेपालको जनसङ्ख्या २,६६,२०,८०९ जना पुगेको देखिन्छ, जुन दश वर्षअघि (२०५८ साल) को जनसङ्ख्या २,३१,५१,४२३ को तुलनामा ३४,६९,३८६ ले बढी देखिन्छ। यसरी दश वर्षमा नेपालको जनसङ्ख्या १४.९९ प्रतिशत बढेको देखिन्छ। विगत दश वर्षको सरदर बार्षिक वृद्धिदर (Exponential Growth) १.४० प्रतिशत देखिन्छ। वि.सं. २०४८ देखि २०५८ सम्मको दश वर्षमा सरदर वार्षिक जनसङ्ख्या वृद्धिदर २.२५ प्रतिशत रहेको थियो।
राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को प्रारम्भिक नतिजामा जम्माजम्मी ४७,६७,१९६ वटा घर/भवन वा आवासीय संरचनाहरू देखिएका छन्। ती घर वा आवासीय संरचनामा जम्माजम्मी ५६,५९,९८४ परिवार बसोबास गरेका देखिन्छन्। दश वर्षअघिको परिवार सङ्ख्या ४२,५३,२२० थियो। यसप्रकार विगत १० वर्षमा कुल १४,०६,७६४ परिवार थप भएको देखिन्छ। २०६८ सालमा परिवार र घरको अनुपात १:१.१९ रहेको छ; जसको अर्थ प्रत्येक १०० वटा घर/भवन वा आवासीय संरचनामा औसतमा ११९ परिवारहरू बसोबास गर्दछन्। जनगणना २०६८ को अन्तिम नतिजा अनुसार नेपालको कुल जनसङ्ख्या २,६४,९४,५०४ पुगेको छ।
वि.सं. २०६८ (सन् २०११) सालको नेपालको जनगणनाको अन्तिम नतिजाको संक्षिप्त विवरण
सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९
शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९-८० सन् १९५४–५५ मा स्थापना भएको शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिगको ४५ औं संस्करण हो। लिगमा कुल १४ टोलीले प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् ।
सहभागी टोलीहरू
अघिल्लो सिजनको १२ र २०२२ शहिद स्मारक बि डिभिजन लिगबात बढुवा भएका चर्च ब्वाईज युनाइटेड र एफ सी खुमलटार सहित १४ टिम यस लिगमा सहभागी छन् छन् ।
विदेशी खेलाडी
अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले प्रति टोलीमा एसियाली मुलुकका दुईसहित चार विदेशी खेलाडीलाई खेल्न अनुमति दिएको छ ।
स्थानहरू
लिग काठमाडौं उपत्यकाका दुई सहरमा खेलिने तालिका छ ।
शीर्ष गोल स्कोररहरू
२२ मे २०२३ सम्म
क्लिन सिट
२२ मे २०२३ सम्म
विवाद
अखिल नेपाल फुटबल संघले संकटा बीएससीलाई नेपाल एपीएफ बिरुद्धको खेलमा दोस्रो हाफको सुरुवातमा ढिलाइ गरेको भन्दै सजाय गरेको थियो ।
च्यासल रंगशालामा मच्छिन्द्र एफसीसँग ७–३ ले पराजित भएपछि खुमलटारलाई लकर रुमका कुर्सीहरू भाँच्दा पनि सजाय दिइएको थियो ।
न्युरोड टिमसँग १–१ को बराबरी खेलेपछि रेफ्रीमाथि "आक्रमण" गर्ने प्रयास गरेपछि मछिन्द्र एफसीका खेलाडीहरूलाई फुटबल संघले प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
दुप्चेश्वर गाउँपालिका
दुप्चेश्वर गाउँपालिका नुवकोट जिल्लामा पर्ने एक गाउँपालिका हो ।
नियो
नियो एक अमेरिकी गायक, नृत्यकार,गीतकार तथा कलाकार हुन् । उनको जन्म स.न् १९७९ को अक्टोबर १८ मा अमेरिकाको, आरकासनस स्थीत क्यामडेन भन्ने ठाँउमा भएको थियो ।
छद्मनाम
आफ्नो चिनारी र परिचयका लागि मानिसले विभिन्न नामका आविष्कार गरेको हुन्छन्। कतिपय व्यक्तिहरूले आफ्नो वास्तविक नामलाई लुकाएर, गोप्य राखेर नामहरू प्रयोग गर्ने गर्दछन् -त्यसै लाई छद्मनाम भनिन्छ|उदाहरण का लागि प्रदिप नेपाल सञ्जय थापा बने, मोहन वैद्यले चैतन्य लेखे, रामेश्वर श्रेष्ठ रामेश, नारायणभक्त श्रेष्ठ रायन, मेघराज नेपाल मञ्जुल आदि आदि बने |
खावा, भोजपुर
खावा, भोजपुर भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
श्रेणी
विकिपिडियामा लेखहरूको श्रेणी हेर्न अथवा श्रेणी थप्नकोलागी हेर्नुहोस् ____
गणितमा कुनै क्रमांक अथवा वर्गको जोडलाई सीरीज भनिन्छ। उदाहरणको लागी,
कुनै श्रेणी सीमित (लिमिटेड) हुन सक्छ अथवा अनन्त (इनफाइनाइट)।
धरान उपमहानगरपालिका
धरान नेपालको कोशी अञ्चल, सुनसरी जिल्लाको एक उपमहानगरपालिका हो। यहाँ राई,लिम्बू, सुनुवार, याक्खा जनजातिहरूको बाहुल्यता छ तथापि विविध जाति तथा जनजातिहरूको बसोबास स्थल र कला, साहित्य, संस्कृति तथा खेलकुदको क्षेत्रमा ख्याति प्राप्त धरान हाल आएर शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटकीय तथा व्यापारिक पूर्वाधारयुक्त सुन्दर सहरको रूपमा विकास हुँदै पूर्वाञ्चलको मात्र नभइ नेपालकै नमुना सहर बन्न प्रयासरत छ। धरान महाभारत पर्वत शृङ्खलाको छेउमा अवस्थित छ एवम् उत्तरको पहाड र दक्षिणको तराई आएर मिलेको ठाँउ हो। यसको ऊँचाई ११४८ फिट (३४९ मी.) छ। यो सहर तराई र पहाडी क्षेत्र बीच एउटा व्यापारिक केन्द्रको रूपमा छ।
यो सहरमा पहिले पूर्वीय नेपालको लागि गोर्खा सैनिक भर्ती केन्द्रको रूपमा परिचित थियोे, जसको स्थापना सन् १९५३ मा भएको हो। धरानमा गोर्खा सैनिक भर्ती केन्द्र बन्द भई सकेको छ र त्यस भर्ती केन्द्रले उपयोग गरेको जग्गाजमिन एवम् स्थानको प्रयोग वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले थप केही नयाँ भवनहरू निर्माण एवम् पुरानाहरूको मर्मतसम्भार गरी सन् १९९३ देखि भोगचलन गर्दै आइरहेको छ।
नेपाल सरकारको मन्त्री परिषदले २०७१ वैशाख २५ गते धरान नगर पालिकामा पाँचकन्या गा.वि.स. (पानमारा)लाई समावेश गरेको एवं २०७१, मंगसीर १६ गते ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने निर्णय गरेकोमा धरानलाई पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार गरिएको हो। धरानलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा बिष्णुपादुका गाविसलाई समावेश गरिएको छ।
नामकरण
हालको आधुनिक धरान सहर रहेको स्थानमा पहिले घना जङ्गल रहेको र सो जङ्गल फँडानीका क्रममा काठ चिर्ने आरावालाहरूले तयार गर्ने गरेको धरान (धराप)बाट नै आजको धरान सहरको नामकरण भएको भन्ने भनाई छ।
इतिहास
गोर्खाली राजा पृथ्वीनारायण शाहले एकिकरण गर्ने क्रममा नेपाल अधिराज्यमा गाभिनु भन्दा अगाडि धरान विजयपुर किराँत राज्यमा पर्दथियो। बुद्धिकर्ण राई  विजयपुरका अन्तिम ]राई ] राजा हुन।  वि.स. १९५० तिर घना जङ्गल फँडानी गरेर सानो बस्तीबाट सुरूवात भएको धरान, वि.स. १९५९ मा तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेरले चन्द्रनगर (हाल पुरानो बजार) र वि.सं १९९० को भुइँचालामा धरान ध्वस्त भएकाले जुद्ध शमशेरले जुद्ध नगर (हालको नयाँ बजार) बसालेको इतिहासमा पाइन्छ।
वि.स. २०१० सालमा पूर्वाञ्चलको लागि ब्रिटिस गोर्खा भर्ती केन्द्र धरानमा स्थापना भए पछि मुख्य रूपमा धरानमा बसोबास तथा चहलपहल बढेको पाइन्छ। नेपाल गजेट (मार्ग ६ गते २०१६) मा धरान नगरपालिका घोषित भएको भनिएको छ। वि.सं. २०१७ मङ्सिर १ गते घोषणा भएको धरान नगरपालिकाको पहिलो नेतृत्व दिने व्यक्तित्वमा स्वर्गीय केदारनाथ खनाल (प्रमुख) र कृष्णप्रसाद श्रेष्ठ (उपप्रमुख) हुनुहुन्थ्यो। वि.स. २०१८ सालमा नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गर्दा कोशी अञ्चलको सदरमुकाम समेत घोषित भएको थियो।
सुरूमा ११ वडाहरू मात्र रहेको धरानलाई वि.स. २०३५ सालमा पूर्वतर्फ रहेको बाँझगरा गाउँ पञ्चायत र पश्चिम तर्फ रहेको घोपा गाउँ पञ्चायतलाई गाभेर क्षेत्र विस्तार गरी १९ वडामा विभाजन गरियो र हालमा २७ वडासम्म कायम रहेकोमा हाल २७ वडालाई समायोजन गरेर २० वटा वडा बनाईएको छ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११को जनगणना अनुसार धरानको जनसङ्ख्या ११९,९१५ छ। यस मध्ये पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्। नेपालको जनसङ्ख्याका हिसावले छैठौ ठूलो सहर हो। धरानमा २०,४२८ वटा घरधुरी छन्।
ऐतिहासिक एवम् धार्मिक महत्त्वका स्थलहरू
ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको धरान सहरको सुरूवात विक्रम संवत्् १९५० तिर विजयपुर डाँडामुनिको घनाजङ्गल फाड्ने क्रमबाट सुरू भएको हो। पूर्वाञ्चल क्षेत्रको शैक्षिक केन्द्र एवम् व्यापारिक मार्ग तथा पर्यटकीय नगरी धरान चारकोसे जङ्गलदेखि उत्तर महाभारत डाँडादेखि दक्षिण र स्थानीय सर्दुखोलादेखि पूर्व तथा सेउती खोलादेखि पश्चिमतर्फको भू-भाग समुद्र सतहदेखि ३६५ मिटर माथिको उचाइमा छ। दुई हजार ११२ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको धरानमा दन्तकाली, बुढासुब्बा, पञ्चकन्या, पिण्डेश्वर, विश्वकर्मा मन्दिर लगायत ३६ मठमन्दिर तथा देवस्थल छन्।
प्रमुख शैक्षिक प्रतिष्ठानहरू
महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस, पिण्डेश्वर संस्कृत विद्यापीठ, केन्द्रीय प्रविधि क्याम्पस, पूर्वाञ्चल इन्जिनियरिङ क्याम्पस, वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान लगायत अन्य थुप्रै सरकारी तथा निजी शैक्षिक संस्था यो सहरमा छन्।
धरानका विशेषताहरू
१) तीनतिर डाँडोले घेरेको, दक्षिण तिर चारकोशे झाडी रहेको र दुवै तर्फ खोलाले घेरेको।
२) पहाड र तराईको संगम स्थल (भाबर प्रदेश) तथा समशीतोष्ण प्रकारको हावापानी पाईने।
५) धरान नयाँ शैलीका फेसन, घर, सडक र सरसफाइ आदीले पनि प्रसिद्ध छ।
मदन पुरस्कार पुस्तकालय
मदन पुरस्कार पुस्तकालय नेपाली भाषाका पुस्तक, पुस्तिका र पत्रपत्रिकाहरूको एउटा आधिकारीक संग्रहस्थल अथवा अभिलेखालय हो। दक्षिण एसिया का करिव ३ करोड मानिसको मातृभाषा/सम्पर्क भाषा रहेको नेपालीहरूका लागि यो एउटा तीर्थस्थल सरह नै हुनपुगेको छ।
इतिहास
नाफा आर्जन नगर्ने संस्थाका रूपमा स्थापित यो पुस्तकालय संवत् २०४२ सालमा तत्कालिन श्री ५ को सरकारले संस्था दर्ता ऐन, २०३४ अन्तर्गत ललितपुर जिल्ला कार्यालयबाट दर्ता पनि गरिदिएको थियो। यसको दर्ता नं. ५/३०/०४२-४३ छ। सात सदस्यिय प्रवन्ध समिति र १६ सदस्यिय साधारण सभाद्वारा यसको सञ्चालन भैरहेको छ। यसका सदस्यहरू नेपालका प्रतिष्ठत विद्वान्, तथा कवि लेखकहरू छन्। आफ्नै नाम जुरेको अर्को संस्था, मदर पुस्कार गुठी सँग निकट सम्पर्क रही यसले सहकार्य पनि गर्दै आइरहेको छ।
संस्था दर्ता ऐन अन्तर्गत २०४२ सालमा मात्र पञ्जिकृत भएता पनि २०१३ साल देखि नै यसले स्थायी रूपले काम गर्दै आएको छ। अझ यसको जन्म त १९९७-९८ साल तिर नै "कमलको नेपाली सङ्ग्रह” भनी सूक्ष्म रूपमा भैसकेको थियो भन्ने मान्नु पर्छ। किनभने, २०१२ सालमा रानी जगदम्बाले मदन पुरस्कार गुठीको स्थापना गरेपछि, त्यसै अनुरूप नेपाली भाषाको सेवा गर्न, उक्त सङ्ग्रह कै नाम मदन पुरस्कार पुस्तकालयमा परिवर्तन गरिएको थियो।
२०१२ साल देखिका चार दशक जति मपुपु किताव र पत्र पत्रिकाहरूको सङ्ग्रह गर्ने, सुरक्षित पार्ने र संग्रहलाई ‘डिवी’ (Dewey) प्रणाली अनुसार वर्गीकृत गर्ने कार्य भै लागीरहयो। त्यसै अनुरूप यसले निरन्तर प्रगति गर्दै आयो, विशाल बन्दै आयो। नयाँ आधुनिक नेपालीहरूलाई सुहाउने किसिमले यसले आफूलाई सुधार्दै ल्याएको छ।
बिद्यालयमा पढ्ने एउटा केटाले आफूलाई खाजा खान दिएको पैसाबाट बचाएर किनेका किताबहरूको संग्रहबाट शुरु भएको त्यो निर्धो पुस्तकालयलाई २०१५ सालमा केही रकम रानी जगदम्बाबाट प्राप्त भयो र यो हलक्क बढ्न सकेको हो। अहिले त त्यही ‘सङ्ग्रह’ शुरु गर्ने ‘केटा’ले (अहिले भाउले दुई करोड रूपया जति पर्ने) घर-जग्गा नै पुस्तकालयका नाममा रजिष्ट्रेशन पास गरी दान पनि दिएको छ। यो दान दिने त्यो ‘केटो’ कमलमणि दीक्षित, ऐले पुस्तकालयका अध्यक्ष भएका छन्।
उमामहेश्वर
कैलाश पर्वतमा आनन्दले बसेका शिव र पार्वतीको रूप नै उमामहेश्वरको मूर्ति हो। शिवको यो सौम्य रूप हो। पार्वतीलाई अँगालोमा राखेर उनले छातीमा हात राखेका छन्। उनको वाहन नन्दी पनि छेउमा छ। दोस्रो/तेस्रो शताब्दीमा निर्मित उमामहेश्वरको मूर्ति यस्तैमा सीमित थियो। जस्तो- चाँगुनारायणको छिन्नमस्ताभित्रको, पशुपतिनाथ अरुणधाराको र पाटनको चामुण्डा मन्दिर परसिरका मूर्ति यस समूहमा पर्छन्।
दोस्रो/तेस्रो शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीसम्म अर्थात् करबि १ हजार ६ सय वर्षसम्म ठूलो संख्यामा उमामहेश्वरको मूर्ति बनेका छन्। खासमा लिच्छविकालदेखि मल्लकालको अन्तिमसम्म यस्ता मूर्ति बनिरहे। उमामहेश्वरको मूर्तिमा रहरलाग्दो रूपमा पात्रहरू थपिँदै गएका छन्। जस्तो- दोस्रो/तेस्रो शताब्दीका मूर्तिमा शिव, पार्वती र नन्दी मात्र थिए भने पाँचौँ शताब्दीसम्म आइपुग्दा यसमा कुमार र केही गण थपिए। त्यसपछि पनि पात्रहरू थपिँदै गए।
सुरुका उमामहेश्वरका मूर्तिहरू निर्वस्त्र छन्। पशुपतिनाथको अरुणधारामा रहेको मूर्ति होस् वा मृगस्थलीको, यिनमा शिव-पार्वती नै निर्वस्त्र छन्। तर, पाँचौँ शताब्दीपछि बनेका यस्ता मूर्तिमा क्रमश: पहिरन थपिँदै गएको छ, आभूषणहरू थपिएका छन्। यसमा शंका छैन कि ढुंगामा कुदिएका यी मूर्तिहरू धार्मिक, ऐतिहासिक र पुरातात्त्विक महत्त्वका छन्।
खाँदवारी नगरपालिका
खाँदवारी नगरपालिका नेपालको कोशी प्रदेश मा पर्ने सङ्खुवासभा जिल्लाको सदरमुकाम तथा एक नगरपालिका हो। सङ्खुवासभा जिल्लाको ऐतिहासिक बजार चैनपुरमा पहिले यस जिल्लाको सदरमुकाम रहेकोमा वि.सं. २०२४ जेठ ८ गतेको सरकारी निर्णयबाट तत्कालिन खाँदवारी बजारमा सदरमुकाम सारिएको थियो। सङ्खुवासभा जिल्लाका तत्कालिन मनकामना, पाङ्मा र मालटा गाउँ विकास समितिहरूलाई वि.सं. २०५३ माघ ११ गते मिलाएर खाँदवारी नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो। वि.सं. २०७३ फाल्गुन २२ मा नेपाल सरकारको निर्णय अनुसार सितलपाटी गाविस समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। कुल ११ वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ३१,१७७ रहेको छ।
मन्त्र ब्यान्ड
मन्त्र ब्यान्ड नेपाली रक तथा रोल ब्यान्ड हो।
पृष्ठभूमि
दार्जीलिङबाट उत्पत्ति भएको यस ब्यान्डले पप शैलीमा नेपाली भावना र देशभक्ति बोकेको गीय रचना गर्यो। सन् २००३: मन्त्र सन् २००४: मन्त्र २ (रकयात्रा) सन् २००६: मन्त्र ३ (हिमाली नेपाली) सन् २०१०: मन्त्रमुग्ध
चर्चा
वीर गोर्खाली, हिमाली नेपाली, एकान्तमा र संस्कृति, तिमी बिना आदि गीतहरू रचेका छन्। भारतिय आइडल प्रशान्त तामाङले उनको एल्वम धन्यवादमा पनि यो गीत राखेको थिए।
सदस्य
सुदर्शन तामाङले यस ब्यान्डको निरन्तर गीतलेखक हुन्।विशाल थापा यस ब्यान्डका भूतपूर्व ड्रमर र संस्थापक हुन्।
आमार सोनार बाङ्ला
"आमार सोनार बाङ्ला" (আমার সোনার বাংলা, "मेरो सुनौलो बङ्गाल") बङ्गलादेशको राष्ट्रिय गान हो। यस ओडलाई सन् १९०५ मा बङ्गाली लेखक रविन्द्रनाथ टेगोरले बङ्गाल आमाको लागि लेखेका थिए। यस गीतको लय बाउन गायक गगन हरकराको गीत "आमि कोथाय पाबो तारे" (আমি কোথায় পাবো তারে)को लयलाई दादरा तालमा तालबद्ध गरी लिइएको हो।
मुक्तसर जिल्ला
श्री मुक्तसर साहिब जिल्ला, बोलचाल शहर को पूर्व नाम मुक्तसर द्वारा जानिन्छ; पन्जाब को भारतीय राज्य मा बाईस जिल्लाहरू मध्ये एक हो। यसको राजधानी, श्री मुक्तसर साहिब शहर, मुक्तसर बाट श्री मुक्तसर साहिब को नामकरण गरीएको थियो। जिल्ला आफैंमा ऐतिहासिक रूपमा खिद्राने दी ढाब भनेर चिनिन्थ्यो। त्यहाँ जिल्ला मा ३ तहसीलहरू छन् जसमा कुल २३४ गाउँहरू छन्। १. श्री मुक्तसर साहिब २. मलौत ३. गिद्दरबाहा
इतिहास
श्री मुक्तसर साहिब जिल्ला ७ नोभेम्बर १९९५ मा फरीदकोट जिल्ला बाट मुक्तसर उपविभाग को अलग गरेर एक नयाँ जिला को रूप मा बनाईएको थियो।
दसौं सिख गुरु, श्री गुरु गोबिन्द सिंह को अन्तिम युद्धक्षेत्र, जिल्ला को मुख्य शहर मा छ। मुक्तसर को युद्ध, मुगल र सिखहरू को बीच एक प्रमुख युद्ध, १७०५ को वर्ष को दौरान वर्तमान श्री मुक्तसर साहिब मा घटित भयो। उनीहरूको नेतृत्व माई भागो र महान सिंह बरारले गरेका थिए।
यस जिल्लामा दरबार साहिब, शहीदी गुरुद्वारा, र श्री मुक्तसर साहिब शहर मा टिब्बी साहिब सहित उचित ऐतिहासिक गुरुद्वारहरू छन्, र जिल्ला को सम्बन्धित गाँउहरूमा अरु धेरै छन्।
मेला माघी हरेक वर्ष जनवरी मा श्री मुक्तसर साहिब शहर मा चालीस शहीदहरू (लिब्रेटेडहरू) को सम्झनामा उचित रूपमा मनाईन्छ।
मुक्तसर जुट्टी संसारभर प्रसिद्ध छ। कला को यी टुक्राहरू बनाउन र बेच्न पसलहरू श्री मुक्तसर साहिब शहर को मुटु मा गुरुद्वारा साहिब को आसपास मा स्थित छन्। गिद्दड़बाहा उत्पादन गर्छ जो नसवार भारत भरी मा आपूर्ति गरीन्छ।
म्याथ्यु आर्नोल्ड
म्याथ्यु आर्नोल्ड बेलायती कवि तथा सांस्कृतिक विश्लेषक थिए ।
उदयपुर, कपिलवस्तु
उदयपुर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल कपिलवस्तु जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
आई ईजिमा
आई ईजिमा (飯島 愛) एक जापानी अश्लील चलचित्र अभिनेत्री, मेडिया व्यक्तित्व तथा लेखिका हुन ।
कोब्वेब ब्यान्ड
कब्वेब ब्यान्ड नेपाली रक ब्यान्ड हो। दिवेश मुल्मी प्रमुख गायक हुन्। मार्यो नि मार्योबाट चर्चित भएको थियो। उक्त गीतले ईमेजको उत्कृष्ट गीत पुरस्कार पाएको थियो। मर्सिडिज बेन्ज, प्रीतको नशा प्रसिद्ध रचना हुन्। यिनीहरू नेपालको प्रसिद्ध सङ्गीत दल हुन्।
धर्मो रक्षति रक्षितः
धर्मो रक्षति रक्षितः एक लोकप्रिय संस्कृत वाक्यांश महाभारत र मनुस्मृति श्लोक ८.१५ मा उल्लेख गरिएको छ। यसको अर्थ " धर्मको रक्षा गरे धर्मले रक्षा गर्छ।"
यो वाक्यांश पूर्ण मनुस्मृति श्लोकको अंश हो जसमा भनिएको छ:
"धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ⁠। तस्माद् धर्मं न त्यजामि मा नो धर्मो हतोऽवधीत् ⁠।⁠।" "पुण्य त्याग गर्ने आफैं नष्ट हुन्छ। र जसले यसलाई जोगाउँछ उसले आफैलाई सुरक्षित राख्छ। त्यसैले म पुण्यको त्याग गर्दिन, यदि नष्ट भयो भने, यसले हामीलाई नष्ट गर्छ।"
अनुशासन पर्वमा अलि फरक श्लोक उल्लेख गरिएको छ।
"धर्म एव हतो हन्ति धर्मो रक्षति रक्षितः ⁠। तस्माद् धर्मो न हन्तव्यः पार्थिवेन विशेषतः ⁠।⁠।"
यो रिसर्च एण्ड एनालिसिस विंग र भारतीय विश्वविद्यालयको राष्ट्रिय कानून विद्यालयको आदर्श वाक्य हो।
खैराङ
खैराङ भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
होली होल्म
"होली होल्म" (जन्म: अक्टोवर १७, १९८१) एक अमेरीकन मिश्रित मार्सल कलाकार हुन । उनी अल्टिमेट फाईटिंग च्याम्पियनशिप (यु एफ सी) को बॉटमवेट विधातर्फ प्रतिशपर्धा गर्छिन । उनी पूर्व युएफसी बॉटमवेट च्याम्पियन हुन ।
सिद्धीपुर
सिद्धिपुर नेपालको बागमती अञ्चलको ललितपुर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। भौगोलिक बनोटको आधारमा नेपाल लाई पाँच विकास क्षेत्र, १४ अञ्चल ,७५ जिल्लामा छुत्याईेएको छ। बागमति अन्चलको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र काठमान्डो उपत्यकाका तीन जिल्ला मध्ये ललितपुर दोस्रो महत्त्वपूर्ण जिल्ला हो। यस जिल्ला अन्तर्गतका ४१ गाबिस मध्ये सांस्कृतिक परम्पराको प्राचिन एतिहसिक गाउँ हो - थसि,सानागाउँ, सिद्धिपुर । ललितपुरको ४१ गाबिस मध्ये ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटा स्तुपा चक्रपथ ग्वार्कोबाट पुर्व दिशामा करीब ३.२ कि.मी पुर्व र काठमाडौँबाट करीब ७ कि.मी. दुरिमा रहेको पुरानो बस्ती थसि, जसको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक, एतिहसिक गाउँ मानिन्छ, अर्थात उपत्यका भीत्र कमै मात्रा मौलिकता बेथोलीएको वरिपरी गाउँ नै गाउँले घेरीएको, बिचमा शान्ता र स्वच्छ बातावरणमा अवस्थित गुच्च मुच्च परेको यो गाउँ, थुप्रै रङगहरू समेत्दै पुराना र नयाँ इटाको रातो, सेतोपना अनी गगनलाई छुन खोज्ने नयाँ नयाँ पिलरका खम्बाहरू, दुर्लभ हुँदै गइरहेका क्वारर क्वारर आवाज आउने हुक्का साथै रातो , खैरो र सेतो छ्याङग अनी “ ला: छकु: व छकु: समय बजी “ जस्ता सांस्कृतिक परम्पराको प्राचिन एतिहसिक गाउँ हो -थसि, सानागाउँ अर्थात सिद्धिपुर।
धर्म, भाषा, भेषभुषा, संस्कृतिक, चाडपर्ब अनी रितिरिवाजमा धनी गाउँ हो – थसि । यस गाबिसको पूर्वमा लुभु, पश्चिममा ईमाडोल, उत्तरमा टिकाथली र दक्षिणमा हरिसिद्धि, ठैब, गोदामचौर गा. बि. स. रहेको थसी समुद्री सतहबाट १३७२ मिटर उचाइमा रहेको छ। थसी कुल क्षेत्रफल ४७८६ रोपनी रहेको थसि जसलाई ९ वटा वडामा विभाजन गारिएको छ भने आर्थिक बर्स २०६३को सिद्धिपुर खानेपानी तथा सरसफाइ उप्भोक्ता सस्न्था द्वारा प्रस्तुत तथ्यान्क अनुसार यस सिद्धिपुर्(थसि)को जनसन्ख्या ६०६४ जना छन् । जसमा पुरुस ३०९९ जना र महिला २९६५ जना छन् भने घर सन्ख्या १०३५ र परिवार सन्ख्या१३०८ छन् । यस गा बि स लाई बीसेस गरी परालबाट बनेको सुकुलबाट चीनिन्छ ,पुरखौ देखि गर्दै आएको सुकुलको काम हाल सम्म पनि कायम नै छ ।
मानब सभ्यताको प्रारम्भ भए देखी मानबले आफ्नो जिबन सुख, शान्ती र सुबिधाले बिताउनको लागि आ-आफ्नो ठाउमा भएका प्रार्कृतिक सम्पदाको उपयोग गर्दै आफ्नो जिबन यापन सजिलो बनाएको कुरा बिगतका दिन हरूले देखाइसकेकछन भन्दा फरक नपरला जस्तो लाग्छ । हरेक समुदाएका पूर्वजहरूले आफ्नो जिबन यापनका लागि बिभिन प्रकारका आफ्नो समुदाएमा भएका प्राकृतिक श्रोत र साधनको सही तरिकाले उपयोग गरी केही न के ही सिप र ज्ञानको विकास गरेको पाईन्छ भने युगौ युग देखी मानबले आर्थात् हाम्रा पूर्वजहरूले प्राकृतिक श्रोत साधन तथा सम्पदालाई दिगो रूपमा उचित ढंगबाट परिचालन गरी आ आफ्ना आवश्यकता पुरा गरेको अनुसन्धान कर्ताहरूले स्पस्त पारी सकेको छ । उदाहरणको रूपमा हेर्ने हो भने ग्ग्रामीण क्षेत्रमा बसो बास गर्ने जनताहरू लाई लिन सकिन्छ, ग्रामीण क्षेत्रका जनताहरूमा बिद्यामान सिप र ज्ञान भएका कारण आ-आफ्नो गाउँमा सजिलो तरिकाले पाउने प्रकृतिले बरदान स्वरूप दिएको कच्चा पदार्थहरूलाई आफू सँग भएको सिप र ज्ञानले भ्याए सम्म प्रयोग गरेको देखिन्छ । जुन सिप र ज्ञानले गर्दा थुप्रै ग्रामीण स्थानहरू प्रसिद्ध छन जस्तो कि पाल्पाको धाका टोपि,ललितपुरको हस्तकला,ललितपुर थेचोको खुवा, ललितपुर लुभुको तानबाट बुनेको कपदा लाई लिन सकिन्छ । ललितपुर कै सिद्धिपुर थसीको परालबाट बनाएको सुकुल , यस सिद्धिपुर थसीका पूर्वजहरूले पनि आफ्नो गाउँमा पराल सजिलै सँग पाउने भएकोले त्यसलाई राम्रो सन्ग उपयोग गरेर आफ्नो सिप र ज्ञानले भ्याए सम्म मेहेनत गरेर पराललाई सुकुलको पूर्ण रूप दिनुभएको छ जसले गर्दा आज यस सिद्धिपुर (थसि) गाउँ सुकुलको गाउँ भनेर सिङो नेपाल भरी चिनिन्छ ।
यस गा बि स लाई विभिन्न समय अनुसार विभिन्न नामले चीनिदै आइरहेको छ - १) सिपुर, २) थसि, ३) सानागाउँ र ४) सिद्धिपुर
थसि- प्राचिन समयमा थसिमा (सल्लाको रूख)को जङलमा बस्ती बसालेको हुनाले सोही रूखको नामबाट थसी हुन गएको मानिन्छ। लिच्छ्बी र मल्लकालिन समयमा ठुल ठुला बस्तिहरू बनाईेएको ठाउमा देशको रक्षा,सुरक्षा गर्नको लागि "गढ"(गण) बनाईएको हुन्थ्यो,गढ बनाउने बेला सम्भवत: वरिपरी रूखरू रोपेर हेरदै डरलाग्दो जङल बनाइन्थ्यो,जसभित्र धैरै गहिरो खाद्दल खनेर डरलाग्दा र हींस्रक जनावरहरू पाल्ने गरिन्थ्यो। साथै गहिरो पोखरी र पर्खाल पनि बनाइन्थ्यो। यसरी तीन चार तहभित्र मात्रा शहर बनाईएको हुन्थ्यो भने शहरमा पस्न ठाउँ- ठाउमा धैरै बलिया ढोकाहरू बनाईएको हुन्थ्यो, जुन ढोका थुनिएपछी शहर भित्र पस्न प्राय: असम्भब नै हुन्थ्यो । तर कहिलेकही एकदम बलिया पहलमान शत्रुहरू आएका गुप्ता समाचार थाहा पाउनसाथ भागनका निम्ती शहरभित्र पस्नु भन्दा पहीले शहर सँगइ घना जङल बनाईएको हुन्थ्यो। यस्ता ठाउलाई गढ वा दुर्गा (गण) भनिन्थ्यो। जुन ठाउँमा "गढ " दुर्गा वा" गण " बनेको हुन्छ , सोही ठाउँको नाम विशेस प्रलित हुन्थ्यो। यहा सल्लाको रूखको (नेवारीमा ' थसिमा ” )को जङलमा "गढ" वा डुर्ग्(गण) बनाईएका कारण यस ठाउको नाम "थसी" रहन गएको हो भनी किबदन्तिमा उल्लेख गरेको पाईन्छ ।
किरातकालमा पाटन शहरमा मोटा-घाटा ,डम्म परेका, देख्दै डर लाग्दा भोटेहरू छ्यास-छ्यास्ती आएर जनजिबन अस्तब्यस्त हुने गरी बसोबास गर्न आएका थिए,जस्ले गर्दा स्थानियवासिलाई हमला गरेर बाल बच्चालाई मात्रा छाडेर अन्य सबैको हात खुट्टा भाची ,चोट पटक बनाई विभिन्न यातना र कस्टहरू दिई मार्न थाले ।भोटेहरूको यस्तो नराम्रो व्यबहार र दु:खदायी घटनाले गर्दा सहन नसकी "अब यहाँ बसेर भएन "भन्दै पाटनशहरबाट सल्लै सल्लाको रूखको जङल (थसिमा हे थसिमा दु:गु, गुं)मा आएर विस्थापित भए। कसै कसैले त भनेका थिए- ' तिमिहरू त्यस्तो डर लाग्दो,हिंस्रक जनवरहरू भएको जङलमा बस्न नजाउ भनेर ।" तर विस्थापित हुनेहरूले कसैको कुरा नसुनी " यस्ता भोटेहरूको हातबाटबाट मर्नु भन्दा त बरू जङल मै गएर मर्नु बेस " भन्दै सल्लाको (थसिमा या गुं )जङल्मा आएर बसे । तिनिहरू बिस्तारै जङल फडानी गरेर खेती गरेर त्यही बस्न थाले ।त्यही समय देखी यस देशको (गाउको ) नाम "थसी" रहन गएको मानिन्छ । त्यसैले यो देश (गाउ )का पुर्खा भनेर पाटनवासिलाई भने गरीन्छ । पाटनको " लुंखुशी र दुपातका " मानिसहरू नै सबै भन्दा पहिला यहाँ बसोबास गर्न आएका हुन भन्ने कुरा स्थानिय जेष्ठनागरिकहरूको भनाइ रहेको छ । थसिका मुख्य वासिन्दाहरू भन्नु पर्दा घ:वा खलक्, यलमु खलक्, धंगु खलक्, किसी खलक र नेम्कुल खलक भन्ने गरीन्छ । घ:वा खलकका पूर्वजहरू पाटनवासी नै हुन्, घ:वा खलकको कुल देवता हालको शन्ख मुलको सिकबहिलमा अवस्थित छ । त्यस्तै गरी यलमु र धंगु खलकहरूको पुर्खा पनि पाटन वासी नै हुन किन कि लुखुशी र दुपात वासिले हाल सम्म मनाउदै अैइरहेको धं: गुठी र यलमु गुठीमा यहाँका वासिन्दाहरू प्रत्यक्ष रूपमा हालसम्म पनि सहभागिता जनाउदै आउनु पनि एक प्रमाण हो भने नेम्कुल खलकका पुर्खा पनि पाटनका नै हुन, नेम्कुल खलकको कुल घर हाल सम्म पनि लुखुसिमा छ र कुलदेवताको पूजा गर्न त्यही घरमा हालसम्म पनि जाने गरेका छन्। बाकी अन्य खलकहरू अन्तैबाट आएका मानिन्छन। जस्तो कि सुनाकोथि, हरिसिद्धि, भादगाउ, धापाखेल आदी ।
चोभार र थसिका जेष्ठ नागरिक र जनश्रुती अनुसार धैरै वर्ष पहिले थसिका वासिन्दाहरूले असिनाका कारण गोदावरि खोलामा फ्याकेको श्रीआदिनाथ खोला सँग सङ्गै बग्दा बग्दै धैरै वर्ष पछि यो उपत्यकालाई छोडेर जान मन नलागेर भनौ या खोइ के भएर हो चोभारको नख्खु खोलाको दोभानमा अड्किएर बसेको नन्द ग्वाले देखेका थिए,चोभारको चौरमा गाई चराउदै गरेका चोभार वासी "नन्द ग्वा "ले चोभारको नख्खु खोलाको दोभानमा बगाउदै गरेका बच्चालाई बच्चाउन खोलामा गएका थिए,सो समयमा बच्चाले 'मलाई नछोउ,मलाई नछोउ भनी कराउन थाले र सोही समयमा नन्द ग्वालाई श्रीआदिनाथले आफ्नो रूप दर्शन गराउनु भयो। आदिनाथको दर्शन पाएपछी नन्द ग्वाले श्रीआदिनाथलाई बिन्ती चढाए -' प्रभु हाम्रो गाउँको बसुन्धारा मन्दिर विगत केही समय देखी खाली भइरहेको हुँदा सो ठाउँमा प्रभु विराजमान भइदिनु पर्यो ।“ नन्द ग्वाको बिन्तिलाई आदिनाथले स्विकार गर्नुभयो, र नन्द ग्वा खुशीले प्रभुलाई लिन म बाजा गाजा लिएर आउछु भनी गाउँ पसे । नन्द ग्वाले सम्पूर्ण गाउँ वासिलाई खबर गर्दा गर्दै उनी आउन ढिला भए। उता श्रीआदिनाथ मलाई कहिले लिना आउछ भनेर नख्खु खोलाको दोभानबाट माथि चोभार डाडाको गाउँ तिर हेरिरहनुभयो ।(त्यही भएर हाल सम्म पनि श्रीआदिनाथको आँखा अली माथि हेरिरहेको जस्तो देखिन्छ।) नन्द ग्वा विभिन्न बाजागाजाका साथ पहिलेको ठाउँमा आइपुगे, तर पहिलाको ठाउँमा श्रीआदिनाथले दर्शन दिनु भएन्, यता उता चारैतिर सबैले आँखा लगाए तर कही भेटिएन्न्, नन्द ग्वा र पुरोहित बिच गन्थन भयो र नन्द ग्वाले मैले यही देखेको हो भनी जिद्धी गर्न थाले । त्यस पछि सोही ठाउँमा पुरोहित र नन्द ग्वालाई मात्रा आदिनाथले दर्शन दिनु भयो। पुरोहितले देख्ना साथ खोलामा कलश थाप्नु भयो र श्रीआदिनाथ त्यस कलश भित्र विराजमान हुनुभयो । अहिले पनि कलश थाप्दा पानी बगेको पट्टी कलशको पछाडिको भाग पारी थापीन्छ र हाल सम्म पनि नख्खु खोलाको दोभानमा मेलाको बेला दाफा स्वां खन्याउने गरीन्छ र देवताभएको दफा स्वां फ्न् फनि घुमेर पछाडिबाट अगाडि आई कलश भित्र बिराजमान हुनुहुन्छ जुन चैत दसैंमा चोभारको मेलामा हाल सम्म पनि देखन सकिन्छ ।
त्यस बेला श्रीआदिनाथ स्वयम प्रकत भई भनु भएको थियो कि -" म सिपुर (सिद्धिपुर थसी)को देवता हुँ, मलाई परापुर्वकालदेखी नै थसिका नेकु खलक् (नेम्कुल) द्वारा नित्य पूजा गरी आईरहेको हुनाले अबका दिनहरूमा पनि नित्य कर्म गर्दा नेम्कुल खलक द्वारा नै गरियोस भनु भयो । गाउवासीहरू यस् कुरामा सहमत भईसकेपछी विभिन्न बाजागाजा सहित सिन्दुर जात्रा गरी चोभारमा खाली रहेको श्री बसुन्धारामाजुको मन्दिरमा श्रीआदिनाथको स्थानपना गरिएको भने कुरा जन श्रुती छ । हाल सम्म पनि थसी (सिद्धिपुर्)का वासिन्दा मध्ये चार नेम्कुल खलकहरू बिना जुता नाङो खुट्टा सेतो वस्त्र लगाएर कपाल मुन्डन गरी थसी (सिद्धिपुर्) देखी चोभार सम्म हिंडेर पूजा गर्ने जाने चल्न हाल सम्म यथावत नै छ । यसबाट यो स्पस्त हुन आउछ कि थसी (सिद्धिपुर )को प्वं द्दे नै हालको श्रीआदिनाथ देवता हुन ।
थसिको स्थापना सम्बन्धमा आधिकारिक प्रमाणहरू फेला परेको छैन । तर पुरातत्व बिभागको च्. ला. न. ५४९ \ ने. आ १४६मा देवमाला वंशावली (ने. स. १०७६मा प्रकाशित ) पृष्ठा १२५मा थसिको बारेमा यस्तो लेखिएको पाईन्छ -
" नेपाल सम्बत ६६२ श्री रत्न मल्लको पालामा कुकुं भने देवानहरूको रखवालको लागि ५०० घरको शहर बनाइदिएको हुन ।" तर ने. स. ६६३ बि. स. १६००मा कुकुं जातका भोटेहरू नेपालमा भित्रिएको कुरा गलत मानिएको छ । नेपालको मल्लकालिन ईतिहास, कान्तिपुरको ईतिहास, रत्न मल्ल( पृष्ठे ४१, बि. स. २०४१ आस्विन ३ गते प्रकासित लेखक पेशल दाहाल र प्रकाशिका कमला दाहाल )मा रत्न मल्लले ति जातका भोटेहरूलाई थसिमा ५०० घर दिएको होइनन भनी उल्लेख गरिएको छ । उता नेपालको एतिहासिक रूपरेखा बालचन्द्र शर्मा, २००८ पौषको वन्शावलिमा उल्लेखित मिति सँग रत्न मल्लको राज्यकाल पनि मिल्दैन । राजा ने स ६४०मा (बि स;१५७७)भाद्र तिर स्वर्गे भएको उल्लेख छ भने ने स ६३३मा (बि स १५९९- १६००) तिर कसरि भोटेहरूलाई थसिमा बस्न घर बनाइ दिए त्यो कुरा स्पस्त हुन सकेको छैन । राजा ने स ६४०मा (बि स;१५७७)भाद्र तिर स्वर्गे भएको उल्लेख छ भने ने स ६३३मा (बि स १५९९- १६००) तिर कसरि भोटेहरूलाई थसिमा बस्न घर बनाइ दिए त्यो कुरा स्पस्त हुन सकेको छैन । बलम्बुको भेल्बु भन्ने ठाउँमा फेला परेको शिलालेख जिस्णु गुप्त र ध्रुब देबको बलम्बु ,भेल्बुको अभिलेख (लिच्छबी सस्न्क्रीत, प्रीस्ठ ३८ लेखक जगदीश चन्द्र रेग्मि, प्रकाशक रत्न पुस्तक भन्डार )मा थंसम्प्रिन्देव क्षेत्राल भनेर उल्लेख गरिएको छ | उक्त थंसम्प्रिन्देवक्षेत्रालको अर्थ हालको सिद्धिपुर नै थसी हो भने कुरामा सत्यता देखएको छ । जसरी काठमाडौँ, चम्बुक्रम,भक्तपुरलाई ख्रिपुम, माखोप्ॠन र पाटन लाई यूपग्राम्, ललितब्रुम र हालको ठेचोलाई थेञ्चो भनिए झै थंसम्प्रिन्देवक्षेत्राल पनि हालको थसी नै हो भने अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
थंसम्प्रिन्देवक्षेत्रालको अर्थ थसिमा रहेका देवतासँग सम्बन्धित जग्गाको बारेमा बल्म्बुवासिले थसिवासिलाई चार किल्ला छुत्याएर जग्गा राखिदिएको उल्लेख छ ,तर कुन चाँही देवता हो नाम थाहा पाउन सकिएको छैन।थसिका नेम्कुल जातिका भनाइ अनुसार काठमाडौँको न्हुघ:(जैसिदेवल) अवस्थित(सिठी द्धे )कुमार र चोभारमा अवस्थित आननदादिलोकेश्वरको (आदिनाथ)को पुजाआजा गर्न बलम्बुमा जग्गा प्रदान गरिएको मानिन्छ। त्यसै कारण सिद्धी कुमार जात्रा र आनन्दादिलोकेश्वर जात्रा (कुमार सस्थी र चैत दसैं )का दिन थसिका नेम्कुलहरू त्यहा गएर देवताको रेखदेख गर्ने, रङ्ग्र रोगन गर्ने र पछि बलम्बुका वासिन्दाले विशेस पूजा गर्न आउने चल्न हालसम्म पनि यथावत नै छ ,त्यसैले थंसम्प्रिन्देवक्षेत्राल………..नै हालको थसी हो भन्न सकिन्छ ।
त्यस्तै थसिको देव ननि स्थित गणेशको मन्दिरमा राखिएको राजा योग नरेन्द्र मल्ल्को अप्रकाशित अभिलेखमा थसी पाटनमा नै पर्छ भनी उल्लेख गरिएको पाईन्छ । जुन यसरी लेखिएको छ -"संवत ८१९ चैत्रमासे शुकल पक्ष अस्तम्या तिथी पुनवशुनक्षेत्र शुभ जोगे जथाकरणमुहुत्तरे अंगारवास श्री सुबर्णचक्र सिंह तया ।"फेरी गोपालराज वशावलिको ५१ ख पेजमा थसी र बलम्बु गाउँ पाटनमा नै पर्दछ भनी उल्लेख गरिएको छ । जसलाई "४६७ आस्विन शुद्धि-३ श्री देवलदेवसी व: अनखराम महाथस वो जगस्यं मनिगलाया राज कायामुन्हिया ,कृतिपुर् ,बलम्बु, चेटकवाठ, थंसम्प्रिन्देवक्षेत्राल, ख्व्यंप ।"लेखिएको छ जस अनुसार थसिको अस्तित्व सं. ४६७मा नै भईसकेको देखिन्छ।
सानोगाउँ
यो गाउँ वरिपरि रहेका छिमेकी गाउँ भन्दा सानो र बस्ती धैरै पातलो भएको हुनाले सुरूमा सानो गाउँ र पछि हुँदै गएपछी सानागाउँ हुन गएको मानिन्छ। सानागाउँ भनेर २०१२ साल भन्दा पहिलेदेखी नै नामाकरण गरिएको देखिन्छ, किन कि २०२१ सालमा नापी हुँदा नक्सामा सानोगाउँ लेखिएको छ ।
सिद्धिपुर
यस थसी गाउँको मध्य भागमा अवस्थित देव न:नि टोलमा रहेको सिद्धेस्वर महादेबको नामबाट यस गाउँको नाम " सिद्धिपुर " रहन गएको हो भने जन धारणा पाईन्छ । यस्तै जर्मनका लेखक डा.कार्ल प्रुश्चको “ काठमाण्डौं भ्याली “ नामक पुस्तक अनुसार शिद्ध बाबाले तपस्या गरी सिद्धि प्राप्त गरेको पवित्र स्थल भएकोले सिद्धिपुर नाम रहन गएको भनेर उल्लेख गरेको छ । यद्धेपी " सिद्धिपुर " भनेर वि. स; २०२१ साल भन्दा पहिला नै नामाकरण गरिएको भए पनि चलन चल्तिमा सानोगाउँ नै उल्लेख गरिने गरिएको छ । हालको थसिमा बसोबास गरिसकेपछी मन्दिर बनाउन निम्ती जङल फडानी गरेर जोत्दा पाच् फिट लम्बाइको कालो स्तम्भ फेला पर्यो । स्वयम सिद्ध भएकोले त्यसलाई सिद्धेस्वर महादेब भनेर नामाकरन गरिएको भनाइ छ । यस्तै यस गा बि सको अट्ख्वा: भने ठाउँमा खेत खन्दा खन्दै एउटा पिठको उत्पती भएको थियो ।जुन २०२२ \२०२३ साल तिर यसै गाबिस.को वडा न. १मा बस्ने बुद्धिमान महर्जनले आफ्नो खेत अग्लो भई सिचाइ गर्न गाह्रो भएकाले ज्यामी लगाएर माटो बोकाएका थिए ।त्यस्तै एक रात सपनमा सो पिठको दर्सन गराए । तर बिस्वास नलागेर थुप्रै ज्यौतिसहरू का गएर माटो देखाउन लगे । सबै ठाउँबाट त्यहा पिठ छ भनेर पठाइदिए ।त्यस पछि सबै माटो हटाई पिठको उत्खनन गरेर विधिपुर्बक पुजा गरी बोका बलि दिइ दुई दिन सम्म जाग्रम बसेको कुरा उहाले बताउनु भएको थियो । जुन मुर्तिहरूको ठिक समयमा उचित संरक्षण गर्न नसकेकाले सबै मुर्तिहरू चोरि भैइसकेकछन ,जुन स्थान हालस्म्म पनि वेवारिस अवस्थामा नै छ भने जिर्णोद्धार पर्खाइमा बसिरहेकोछ ।
आर्थिक बर्स २०६३को सिद्धिपुर खानेपानी तथा सरसफाइ उप्भोक्ता सस्न्था द्वारा प्रस्तुत तथ्यान्क अनुसार यस सिद्धिपुर्(थसि)को जनसन्ख्या ६०६४ जना छन् । जसमा पुरुस ३०९९ जना र महिला २९६५ जना छन् भने घर सन्ख्या १०३५ र परिवार सन्ख्या१३०८ छन् ।   यस सिद्धिपुर गा.वि.सको कुल जनसङ्ख्या मध्ये ९९.८२ प्रतिशत नेवार जाति बसोबास गर्छन् । जसमध्ये ज्यापू महर्जनहरु ९०.४२ प्रतिशत छ भने नेम्कुल, श्रेष्ठ, अमात्य, शाक्य, दर्शनधारी, नापित र खड्गीहरु छन् । गैर नेवार तिर क्रमशः खड्का, विश्वकर्मा, जातिका मानिस पनि बसोबास गर्दै आइरहेका छन् । यहाँका बासिन्दाहरु बौद्ध, हिन्दु,  क्रिस्चियन, धन्य निरंकार.... धर्म मान्ने व्यक्तिहरु छन् । वरपरको गाउँ भन्दा भिन्नै देखिए पनि यहाँका सार्वजनिक मठ मन्दिरहरु, चैत्यहरु, धर्मधातुहरु, बहालहरु, सत्तल पाटीहरु, इनारहरु र पोखरीहरूले यहाँको प्राचीन इतिहास र संस्कारको पहिचान गराइरहेको छ । यस गा.वि.स मा सातवटा पोखरीहरु छन्–
१ न्हू पुखू,
२. खाः पुखू, (हाल पुरिसकेको छ, जुन गा.वि.स.को अगाडि थियो)
३. राजमति, ससमाजु, धंसली पुखू (हाल पुरेर पानी ट्यांकी बनाइएको छ, जुन रामढोकामा थियो),
४. भीमसेन पुखू,
५. फ्वंगा पुखू (जहाँ सिद्धिपुर शान्ति तथा विकास केन्द्रले हाल दीपंकर बुद्धको प्रतिमा स्थापना गरिएको छ )
६. गणेश पुखू (जुन पुरेर यंगलमा क्लब निर्माण गरिएको छ ),
७. सःती पुखू (जसलाई २०६२ सालमा सत्य युवा क्लबद्वारा जीर्णोद्धार गरेर पोखरीको बीचमा महादेवको प्रतिमा स्थापना गरिएको छ )
यसैगरी यहाँ निम्न बमोजिम सम्पदाहरु पनि छन्– सिद्धि मङ्गल विहार, गणेश चैत्यहरु, (तःधंननि र पिननिमा) स्तुपाहरु, सार्वजनिक भवन गुठीहरु, कोत घर, भीमसेन –धर्मधातुहरु– महादेवहरु –सरस्वती माता र पीठहरु छन् । हरिसिद्धिको (जलद्यो) हरूको बाह्र वर्षमा कसैको निधन भए सो को पदपूर्तिको लागि र वाह्रवर्षको एकचोटी पीठहरूको पूजा गर्न जाने गर्दछन् । त्यसै क्रममा बाह्र वर्षमा एकचोटी सिद्धिपुरको वखु वडा नं. २ अवस्थित पीठमापनि पूजा गर्न आउने चलन रहिआएको छ ।
यस सिद्धिपुर गा.वि.स.मा अधिकांश नेवार (ज्यापु) बसोबास गर्ने भएकोले यहाँका बासिन्दाहरूको मुख्य पेशा भन्नु नै कृषि क्षेत्र हो । कृषि क्षेत्रको उन्नतिको लागि दाजु भाइहरूलाई बैज्ञानिक, ढङ्गले आधुनिक तरिकाले खेती गराउन समय समयमा सरकारी तथा गैर सरकारी संस्थाद्वारा तालिमहरु दिइँदै आएको छ । यस कृषि क्षेत्रबाट लाभ लिन नसकेर यहाँका बासिन्दाहरू विस्तारै अरु पेशाहरूमा जस्तो कि आफ्नै सानोतिनो व्यापार गर्ने देखि लिएर कल करखाना र घरेलु उद्योगहरू सञ्चालन गर्न पुगेका छन् । कृषि क्षेत्रबाट विमुख हुनुको कारण यस क्षेत्रबाट सन्तोषजन उत्पादन नहुनु देशमा अशान्ति, राजनीतिक द्वन्द र नेताहरूको खिचातानी आदिले बेरोजगार बन्न पुगेका छन् । जसले गर्दा यहाँका युवाहरू विदेशीन बाध्य भएका छन् र विदेशिने क्रम तिव्र रूपले बढिरहेको छ । सूचनाको आदान प्रदान गर्नको निम्ति विगत केही वर्षदेखि एउटा छोटी हुलाक सेवा स्थापना यस गाउँमा गरिएको छ ।समयको आमूल परिवर्तन र विकासको क्रममा यस गा.वि.स.मा शिक्षा, स्वास्थ्य, सर–सफाई र शुद्ध खानेपानीमा निकै विकास र धेरै चेतना स्तरको बृद्धि भएको देखिन्छ ।
मत्स्येन्द्रनाथ
मत्स्येन्द्रनाथ/मच्छिन्द्रनाथ
सहकालका देवताका रूपमा मानिने मत्स्येन्द्रनाथ हिन्दू धर्मवलम्बी मध्ये शैव धर्मावलम्बीका नाथ सम्प्रदायका भगवान् हुन् भने बौद्ध धर्मावलम्बी माझ श्री करुणामय वंगद्यः पद्मपाणि आर्यावलोकितेश्वर, लोकनाथ आदि नामले पुकारिन्छ। पाटनको रातो मत्स्येन्द्रनाथ र काठमाडौँको सेतो मत्सेन्द्रनाथ प्रसिद्ध छन भने यी बाहेक लिच्छवीकालीन र मल्लकालीन समयमा स्थापित भएका अन्य तीनवटा मत्स्येन्द्रनाथका मूर्ति र मन्दिरहरू रहेका छन्। त्यस अन्तर्गत सेतो मत्स्येन्द्रनाथमा काठमाडौ र नालाको सेतो मत्स्येन्द्रनाथ हुन्। त्यस्तै रातो मत्स्येन्द्रनाथमा पाटन, दोलखा र किर्तीपुर चोभारको मत्स्येन्द्रनाथ पर्दछन्। पाटन दोलखा र काठमाडौंका मत्स्येन्द्रनाथहरूलाई परम्परागत रूपमा रथमा विराजमान गराइ सहर परिक्रमा गराउने गर्दछन्। नालाको करुणामयको रथयात्रा ४/५ दशक अघिसम्म विद्यमान नै रहे पनि अहिले भने बन्द छ। चोभारको रथ यात्रा गराइँदैन। अन्य मत्स्येन्द्रनाथको दाँजोमा पाटनको मत्स्येन्द्रनाथको १२ वर्षे जात्रा गरिने हुनाले यो जात्राले आधिकारिकता प्राप्त गरेको छ।
मत्स्येन्द्रनाथलाई नाथ सम्प्रदायका प्रमुख देवता भनिए पनि यिनी सबै धर्मावलम्बीद्वारा समान रूपले पूजित रही एउटै परब्रहृमाको रूपमा मानिएका छन्। उक्त कुरा नेपाल संवत् ७९२ को सुवर्णपत्रमा नेपालका प्रख्यात कणर्ाट राजा श्री श्रीनिवास मल्लद्वारा ललितपुर बु·मती स्थित मत्स्येन्द्रनाथ मन्दिरको प्रवेशद्वारमा प्रतिस्थापित भएबाट प्रष्ट हुन्छ। यिनको उल्लेख ई.सं. १०१५ को अभिनवगुप्तकृत तन्त्रालोकमा "तन्मे स मच्छेन्द्रविभू"को रूपमा मत्स्येन्द्रनाथको बारेमा वर्णन पाइन्छ। पर्वतिया वंशावलीमा पनि अनावृष्टिको कारण मत्स्येन्द्रनाथ कामरूपमा अवस्थित भएको कुरा स्पष्ट रूपले उल्लेखित छ। जयदेव द्वितीयको संवत्, १५७ को पशुपतिको अभिलेखमा तिनलाई कामरूप विजय गर्ने भनी वणिर्त छ। जसबाट जयदेव द्वितीयले कामरूपबाट ल्याएका थिए भन्ने कुरा पनि सत्यताको नजिकदेखिन्छ।
नवनाथ र चौरासी सिद्धमध्ये एक सिद्ध रहेका मत्स्येन्द्रनाथका शिष्य गुरू गोरखनाथ हुन्। नाथ सम्प्रदायका एक सिद्ध योगीका रूपमा रहेका मत्स्येन्द्रनाथ बौद्ध धर्मावलम्बीको आर्यावलोकितेश्वर हुन्। यस प्रकार मत्स्येन्द्रनाथलाई महिला र पुरुष दुवै देवको रूपमा मानिन्छ। पुरुषलाई गरिने कर्मकाण्ड र महिलालाई गरिने कर्मकाण्ड इही गुफा राख्ने जस्ता कार्य पनि गरिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बी र बौद्ध धर्मावलम्बीलाई धार्मिक समन्वय गरी समाजमा मिलेर बस्न र शान्ति स्थापनाका लागि यो जात्राले ठूलो भूमिका खेलेको छ। बाँच्नका लागि सबै प्राणीलाई चाहिने सहकालका देवता भएका हुनाले यी देव सबैका आराध्यदेव भएका छन्।
बागेश्वरी मन्दिर, नेपालगन्ज
बागेश्वरी मन्दिर नेपालगञ्जमा रहेको एक प्रशिद्ध मन्दिर हो। बाँके जिल्लाको नेपालगञ्जमा अवस्थित यस मन्दिर रहेको स्थानमा सतिदेवीको जिब्रो पतन भएको विश्वास गरिन्छ। यस स्थानमा सर्वप्रथम किन्नरगणहरूले पूजा-आराधना गरेको मानिन्छ। एउटा ठूलो तलाउको किनारामा रहेको यो मन्दिर नयाँ मुलुकका रूपमा बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर नेपालमा गाभिएपछि मात्रै पत्ता लागेको हो।
यो पनि हेर्नुहोस्
शक्तिपीठ
पोकली झरना
पोकली झरना नेपालको कोशी प्रदेशको ओखलढुङ्गा जिल्लाको पोकलीमा अवस्थित नेपालको एक झरना हो। यो झरना करिब १३० मिटर अग्लो छ। लिखु खोलाको उत्तरपूर्वबाट झर्ने यो झरनानजिकै पर्ने घना जङ्गलले ढाकेको गौरी वन पोकलीको अर्को आकर्षण हो। खोलाको चट्टाने भागमा बजारिँदै झरेको पानीको बेग आनन्द दिने खालको छ। चट्टानमा पानी ठोक्किएर आकाशबाट पानी दर्किंदा समय-समयमा इन्द्रेणीसमेत लाग्छ यहाँ। झरनाको नजिकै पर्ने माधव मन्दिरले पोकली क्षेत्रलाई धार्मिक स्थलका रूपमा समेत चिनाएको छ। माधवलाई भगवान् शिवको पुरानो रूपसमेत मानिन्छ। ओखलढुङ्गाको सदरमुकामदेखि पश्चिममा पर्ने पोकली झरना पुग्न १२ घन्टे पैदल यात्रा गर्नुपर्छ। तर, राजधानी काठमाडौंदेखि सोझै पोकली झरना पुग्न भने करिब दुई सय किलोमिटरको दूरी पार गरेर एक घन्टा पैदल हिँड्नुपर्छ। काठमाडौंबाट काभ्रेपलाञ्चोक, दोलखा, सिन्धुली, रामेछाप जिल्लाहुँदै पोकली झरना पुग्न सकिन्छ।
झुन्डिएर आत्महत्या
झुन्डिएर आत्महत्या (झुण्डिएर) भन्नाले डोरीले घाँटीमा फाँसी लगाएर उचाइबाट हाम फालेर आफूलाई जानाजानी मार्नु हो। यो सबैभन्दा धेरै प्रयोग गरिने आत्महत्या विधिहरू मध्ये एक हो र उच्च मृत्यु दर छ।
झुन्ड्याउनलाई प्रायः सरल आत्महत्या विधि मानिन्छ जसमा जटिल प्रविधिहरू आवश्यक पर्दैन; झुण्डिएर आत्महत्या गर्ने प्रयास गर्ने र बाँचेका व्यक्तिहरूको अध्ययनले यो धारणा सहि नहुन सक्छ भन्ने सुझाव दिन्छ।
त्यहाँ पुरातनतामा झुण्डिएको टिप्पणीहरू छन्, र यसको विभिन्न सांस्कृतिक व्याख्याहरू छन्। इतिहासमा धेरै प्रसिद्ध व्यक्तिहरूले झुण्डिएर आत्महत्या गरेका छन्।
साझेदारी
साझेदारी (Partnership) भन्नाले यस्तो गठबन्धन हो जसमा दुई वा सो भन्दा बढी पक्षहरू साझेदारको रूपमा आपसी उद्देश्य पूर्तिको लागि एकिकृत रूपमा समन्वयकारी तरिकाले कार्य गर्ने गर्दछन् । साझेदारीमा साझेदारहरूले व्यक्ति, संस्था, विद्यालय, सरकार हुन सक्दछन् ।
बेलबारी नगरपालिका
बेलबारी नेपालको कोशी प्रदेश मा अवस्थीत मोरङ जिल्लाभित्र पर्ने एक नगरपालिका हो ।  यस नगरपालिकामा जम्मा ११ वडाहरू रहेका छन्  । यो नगरपालिका बेलबारी गा.वि.स. ,डाँगीहाट गा.वि.स.,बाहुनी गा.वि.स.र कसेनी गा.वि. स.मिलाएर बनाइएको हो ।
ऐतिहासिक कालमा यो क्षेत्र घना जंगलले ढाकेको थियो । अहिले पनि राजमार्ग उत्तर क्षेत्र जंगलले नै ढाकिएको छ । पुराना बुढापाकाहरूको भनाई अनुसार त्यस समयमा यहाँको जंगल क्षेत्रमा प्रसस्त बेलको रुखहरु पाइने हुनाले कालान्तरमा यस क्षेत्रको नाम नै “बेलबारी” रहन गएको हो । अर्थात बेलै बेलको घारी भएको हुनाले यस भेगको नाम बेलबारी रहन गएको भन्ने भनाई रहिआएको छ । तर हाल भने यस भेगमा बेलको जंगल सामान्य मात्र रहेको पाईन्छ । नेपाल सरकारले २०७१ साल बैसाखमा साबिक बेलबारी र कसेनी गाउँ विकास समिति मिलाएर बनेता पनि पुन: २०७३ को राज्य पुर्नसंरचना पश्चात पुन यस नगरपालिकामा साबिक डाँगीहाट र बाहुनी गाउँ विकास समिति गाभिएर हालको संरचना बनेको हो । यस नगरपालिका हाल ११ वटा वडाहरूमा बिभाजन गरिएको छ । कुल ‍१३२.७९ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफलमा फैलिएको यो नगरको उत्तर तर्फ लेटाड. नगरपालिका र केरावारी गाउँपालिका पूर्वतर्फ कानेपोखरी गाउँपालिका, र लेटाङ नगरपालिका पश्चिम तर्फ सुन्दरहरैचा नगरपालिका र ग्रामथान गाउपालिका र दक्षिण तर्फ रंगेली नगरपालिका रहेका छन् ।