cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बहादुर शाह
दोस्रो पटक नजरबन्द
बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह तनहुँ आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्।
निर्वासन
बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए।
एकीकरण
राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली पाल्पा राज्यका राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक संबन्ध बनाइ पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, बझाङ, हुदै कुमाउ गढवाल हुदै सतलज नदी पारी गोरखाली पुगेका थिए। नेपाल एकिकरणको अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ।
विजय अभियान
पाल्पा राज्यसँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो।
बहादुर शाहले पाल्पा राज्यको सहायता लिई काजी जीव शाह, काजी दामोदर पाँडे, काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, सरदार अमरसिंह थापा, सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, इस्मा, दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा भेरी नदिसम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो।
भेरी नदिभन्दा पश्चिमको जाजरकोट राज्यसँग पृथ्वीनारायण शाहको समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि भेरी नदि सम्म पुग्यो । बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध भएकाले दामोदर पाँडे लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए।
वि सं १८४६ मा शिवनारायण खत्रीको नेतृत्वको फौजले मुक्तिनाथको बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै जुम्ला माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे (काजी कालू पाँडे होइनन्) र भक्ती थापाको सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने दुल्लुका राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। बझाङी राजाले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि अमरसिंह थापाको नेतृत्वको फौजले कर्णाली नदि तरेर अछाम तथा डोटि राज्यमाथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा महाकाली नदिसम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।
नेपाल चीन युद्ध
नेपाल चीन युद्धमा चीनले नेपाललाई नराम्रोसँग पराजित गर्यो। नेपाल चीनसँग बेत्रावती सन्धि गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो।
१८७१-७२ को नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए।
सैन्य
चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए । विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाईआफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठा-'हरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए । मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए । विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए । विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र नेवारहरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए । नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए । यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए ।
पद त्याग
राजा रणबहादुर शाह अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। गुल्मी राज्यलाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, विदुर शाही र शेरबहादुर शाहीलाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए।
मृत्यु
बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई  रणबहादुर शाहको लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई बिष्णुमतिको छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए  । बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई राजेन्द्र लक्ष्मीलाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:
उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्।
वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै पशुपति आर्यघाटमा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।
वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो । चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए।
बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।
सीतामढी जिल्ला
सीता जन्मेको ठाउँ जनकपुर नजिकै भएको हुनाले पवित्रताको प्रतिक यो ठाउँको नाउँ सीतामढी भएको हो सीता जो हिन्दु महाकाव्य  रामायणको मुख्य चरित्र हुन। जिल्ला नेपालको सीमानामा स्थित छ।
१८७५ मा, सीतामढी उपजिला मुजफ्फरपुर जिल्लाको भित्रर बनाईएको थियो। मुजफ्फरपुरबाट सीतामढी लाई अलग गरियो  र ११ डिसेम्बर, १९७२ मा एक अलग जिल्लाको रूपमा भयो।  यो बिहारको उत्तरी भागमा स्थित छ। जिला मुख्यालय Dumra सीतामढीको पांच किलोमीटर दक्षिणमा स्थित छ।
सीतामढी जिल्ला पुर्ण स्तरको जिल्ला बन्यो जब यो मुजफ्फरपुर जिल्लाबाट १९७२ मा अलग भएको थियो। १९९४ सीतामढीबाट शिवहर जिल्लाको विभाजन देखीयो।
जिल्ला वर्तमानमा रेड करिडोरको एक हिस्सा हो।
भूगोल
सीतामढी जिल्लाले२,२९४ वर्ग किलोमीटर (८८६ वर्ग मील) को क्षेत्र ओगटेको छ, [६] [५] तुलनत्मक रूपमा ऑस्ट्रेलिया को Groote Eylandt को बराबर छ।
नदीहर: बागमती, Lakhandei
अर्थव्यवस्था
२००६ मा पंचायती राज मन्त्रालयले देशको २५० सबभन्दा पिछडिएको जिलाहरूमा (बाहर के एक कुल ६४०) एक सीतामढी लाई उल्लेख गरेको छ। [७] यो एक बिहारमा ३६ जिलाहरूमा छ जसले वर्तमानमा पिछडिएको क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (बीआरजीएफ)बाट रकम प्राप्त गरेको छ। [७]
यातयात
राष्ट्रीय राजमार्ग ७७ ले मुजफ्फरपुर जिल्ला र पटना क्षेत्रलाई दक्षिणमा जोडदछ। राज्य राजमार्गले जिलाहरूलाई मधुबनी (पूर्व) र शिवहर (पश्चिम)सँग जोडदछ। रेल लाईनहरूले सीतामढीबाट दरभंगा, सीतामढीबाट Runnisaidpur र सीतामढीबाट Bairgania (ब्रड गेज) जोडदछ र र्मुजफ्फरपुर, रक्सौल र Narkatiaganj मा मीटर गेजबाट ब्रड गेज काम भईरहेको छ।
जनसाङ्ख्यिकी
२०११ को जनगणना के अनुसार सीतामढी जिल्लाको आबादी ३,४१९,६२२ छ, [८] मोटामोटी रूपमार पनामा राष्ट्रको बराबर [९] वा कनेक्टिकट, संयुक्त राज्य अमेरिका [१०] यसले भारतमा ९६ के एक रैंकिंग दिन्छ ( जम्मा ६४० को मध्येमा) [८] जिल्लाको जन घनत्व १४९१ छ, निवासीहरु प्रति वर्ग किलोमीटर (३८६० / वर्ग मील) छ। [८] २००१-२०११ दशकको बिचमा जनसङ्ख्या वृद्धि दर २७.४७% थियो। [८] सीतामढीको सेक्स अनुपात हरेक १००० पुरुषको लागि ८९९ महिला, [८] के  र साक्षरता प्रतिशत ५३.५३%[८].
खेल
क्रिकेटको लागि हेमान ट्राफी सालाना गोयनका कलेज ग्राउंडमा आयोजित गरिन्छ।
विश्वभारती विश्वविद्यालय
विश्व भारती विश्वविद्यालय भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
सेल (उपन्यास)
सेल अमेरिकन उपन्यासकार स्टिफन किङद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
हिउँजुरे तोरीगाँडा
हिउँजुरे तोरीगाँडा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा ह्वाइट क्रेस्टेड लाफिङथ्रस (White-crested laughingthrush) भनिन्छ।
तिलोत्तमा गोल्डकप २०७३
तिलोत्तमा गोल्डकप २०७३ एक रूपन्देहीको वुटवलमा हुने तिलोत्तमा गोल्डकप फुटबल प्रतियोगिताको एक संसकरण हो ।यो मोफसलको सर्बाधिक चर्चित फुटबल प्रतियोगिता मध्य एक हो ।
सहभागी टिमहरू
यस तिलोत्तमा गोल्डकपका सहभागी टिमहरू
स्रोत
श्रेणी :तिलोत्तमा गोल्डकप
समावेशी
समावेशी(en:Inclusive) नेपालमा लोकतन्त्र को उदय पछि बढि प्रचलित शब्दहरु मध्येको एक शब्द समाविशी पनि हो। नेपालमा प्रतिनिधि सभाको घोषणा पश्चात निर्माण भएको अन्तरिम सम्विधान २०६३ ले शमावेशी को नारालाई चर्चामा ल्याइ प्राथमिकता दिएको छ।
नेपाल बहु भाषिक बहु-सांस्कृतिक, बहु-जातिय, बहुवर्गिय र भौगोलिक दृश्टिले विविधता युक्त देश हो। नेपालमा विभिन्नको भागमा भिन्न भिन्न  जातजाति, भाषाभाषी वर्ग सम्प्रदायका मानिसहरु बस्छन्। यी सबै वर्ग र सम्प्रदायका मानिसहरु राज्यको मुलधारसम्म नपुगेको नेपाली समाजमा यिनै पिछडिएको मानिसहरूलाई राज्यको नुलधारसम्म पुर्याउन तथा समान प्रतिनिधित्व गराउने उपाय समावेशी प्रकृया हो। राज्य संचालनको हरेक पक्ष र निकाय कार्यपालिका, व्यबस्थापिका, न्यायपालिका, विभिन्न सङ्घ सस्था, स्थानिय निकाय, गैर सरकारी सस्था, सार्वजनिक सस्थान आदि हरेक ठाँउमा सबैको समान सहभागिता गराउने नीति समावेशी प्रकृया हो।
साइप्रसका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा साइप्रसका ३ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
{{Legend|#FFE6BD|† खतरापूर्ण सम्पदा|outline=silver}}
ह्याङ्लू
नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको कर्णाली अञ्चल, मुगु जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
खगोल शास्त्र
ग्रह, तारा, सौर्यमण्डल, तारापुञ्ज र अन्य दृस्य र अदृस्य खगोलिय पिण्डहरूको अध्ययन् र अवलोकन गर्ने विधालाई खगोल शास्त्र भनिन्छ। खगोलशास्त्र मानवजातिको एक सारै पुरानो विज्ञान हो। यसको सुरुवात लिखित इतिहास भन्दा धेरै पुरानो छ।
नेपालबाट खगोल समाचार
२००९को Total Solar Eclipse नेपालको पूर्वि भागबाट देखिने छ। यसको लागि गाईघाट, उदयपुर एक उचित ठाँऊ हो।
नेपालमा खगोलशास्त्र
आकाशीय अवलोकण गर्दा आकाशीय पिण्डहरूको गति सामयिक (periodic) हुने भएकोले यिनीहरूलाई सामान्य गणितबाट नाप्न र पछि यी पिण्डहरूको स्थितिको भविष्यवाणी गर्न सकिन्छ। यो सीप भने मानवजातिले करिब २/३ हजार वर्ष अघि मात्र विकास गरेका थिए र यस सम्बन्धि ज्ञानलाई पछि विस्तार गर्दै लगे। यहि क्रममा केही व्यक्तिहरूले आकाशीय पिण्डको स्थिति र पृथ्वीमा घट्ने घटना सगँ तुलना गर्न थाले र ज्योतिषीको विकास गरे। अहिलेको वैज्ञानिक युगमा भने यसलाई मान्यता दिईदैन किनभने यसमा कुनै वैज्ञानिक आधार छैन। तर खगोल शास्त्र भने एक विशाल विज्ञान हो। यसले ब्रम्हाण्डमा हाम्रो स्थिति बताउछ र उल्का पिण्डहरूबाट हुनसक्ने सम्भावित क्षतिबाट सचेत हुन/बच्न मद्दत गर्दछ।
हाम्रो यो विज्ञानले जति फड्को मारे पनि नेपालमा भने २००० वर्ष पुरानो ज्योतिषीले नै जड गाडेको छ। हाम्रो धर्म सगँ यो यति गासिँएको छ कि यसबाट छुट्कारा पाउन अत्यन्तै गाह्रो छ। ईटालीयन वैज्ञानिक ग्यालिलीयो ग्यालिलीले ४०० वर्ष अघि टेलीस्कोपको प्रयोग गरेर सौर्यमण्डलको बीचमा पृथ्वी नभई सुर्य अवस्थित छ भनि पत्ता लगाए पनि नेपाली ज्योतिषहरू पुरानै मान्यता राख्दछन्। यहाँ सम्मकी नेपालमा ४०० वर्ष अघि आविष्कार भएको टेलीस्कोप अत्यन्त न्युन मात्रामा छ र यहाँ कहीँ यो किन्न पाईदैन। यसको मुल कारण चाहिँ सरकारले नदेखाएको चासो र टेलीस्कोप आयात गर्दा लगाईएको १०१% भन्सार मूल्य हो।
यति सबै दुख:को कुरा हुँदा हुदै पनि नेपालमा केही व्यक्ति हरू समाजमा खगोल शास्त्रको सही ज्ञान तथा सूचना सर्वसाधारण समक्ष पु¥याउन लागिपरेका देखिन्छन्। नेपाली खगोल शास्त्र समाजहरू का यी खगोल शास्त्रीहरू भने सबैले औपचारीक रूपमा खगोलशास्त्र शिक्षा पाएका होईनन्। उनीहरू सौखिन (amateur) तथा पेशागत/व्यवसायिक (professional) दुवै छन् र सौखिन खगोलशास्त्री amateur astronomer नै धेरै छन्। अहिले सम्म नेपालमा औपचारीक रूपमा खगोलशास्त्र पढेका पेशागत व्यक्ति केही मात्रामा मात्रै भएतापनि उनीहरूको भनाई छ कि अबको पिढीले अत्यन्तै धेरै नेपाली खगोल शास्त्री तथा खगोल शास्त्र-सचेत व्यक्ति हरू देख्ने छन्।
खगोलशास्त्र धेरै वर्ष अघि
अन्य पर्यवेक्षकहरूले मानिसको जन्म हुँदा ग्रहहरू आकाशमा कहाँ थिए भनेर भविष्यको भविष्यवाणी गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास गरे। यस कारणले गर्दा ताराहरू र ग्रहहरूको अध्ययनलाई आज सामान्यतया विज्ञानको रूपमा नचिनेका भए तापनि यी ज्योतिषीहरूले उनीहरूको अवलोकनको सावधानीपूर्वक रेकर्ड राख्छन्। यी अवलोकनहरू विगत दुई शताब्दीहरूमा ब्रह्माण्डको अर्थ बुझ्ने प्रयासमा खगोलविद्हरूका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण थिए।
खगोल शास्त्रि हुनु
खगोल विज्ञान एक धेरै पुरानो विज्ञान मात्र होइन, यो आज कुनै विशेष उपकरण वा धेरै सस्तो उपकरण बिना अभ्यास गर्न सकिन्छ। एमेच्योर खगोलविद्हरूले धेरै नयाँ र उपयोगी जानकारीहरू योगदान गरेका छन्, सामान्यतया नयाँ क्षुद्रग्रह वा धूमकेतुहरूको बारेमा, तर कहिलेकाहीँ ताराहरूको जन्म वा मृत्यु जस्ता घटनाहरूको बारेमा। जबकि केहि खगोल विज्ञान अनुसन्धानले धेरै पैसा लिन्छ (उदाहरणका लागि, हबल स्पेस टेलिस्कोप जस्तो परियोजना), राम्रो खगोल विज्ञान एक साधारण जोडी दूरबीन संग गर्न सकिन्छ।
एक जोडी दूरबीन, वास्तवमा, नयाँ खगोलविद्को लागि उत्तम उपकरण हो। धेरै नयाँ खगोलविद्हरूले महँगो वा खराब बनाइएका टेलिस्कोपहरू किन्छन्, तर तिनीहरूलाई कसरी प्रयोग गर्ने थाहा छैन, तिनीहरू के हेरिरहेका छन् थाहा छैन, र चाँडै निराश हुन्छन् र अर्को शौकमा जान्छन्। एमेच्योरहरूले नक्षत्रहरू र तिनीहरूमा भएका महत्त्वपूर्ण ताराहरू देखाउने पुस्तकहरू वा चार्टहरू किन्नु पर्छ। तिनीहरूले पृथ्वी, चन्द्रमा र ग्रहहरूको गतिहरू सिक्न र बुझ्न समय लिनेछन्। तिनीहरूले आफ्नो आँखा र नोटबुक जस्ता सरल रेकर्डिङ उपकरणले मात्र काम गर्न र सिक्न केही समय खर्च गर्नेछन्।
प्रारम्भिक व्यक्तिका लागि दूरबीनहरू उत्कृष्ट उपकरण हुन्, किनभने तिनीहरू सस्तो छन्, तिनीहरूलाई सेट अप गर्न वा हटाउन आवश्यक पर्दैन, तिनीहरू प्रयोग गर्न सजिलो छन्, र तिनीहरूले प्रयोगकर्तालाई चन्द्रमाको क्रेटरहरू, डबल ताराहरू, ताराहरू जस्ता रोचक चीजहरू हेर्न दिन्छन्। क्लस्टरहरू जस्तै Pleiades, र अन्य ग्रहहरूको चन्द्रमा। तिनीहरू नजिकको आकाशगंगाहरू वा धेरै उज्यालो धूमकेतुहरू जस्ता चीजहरू हेर्नको लागि टेलिस्कोपहरू भन्दा पनि राम्रो छन्। जब एक एमेच्योर खगोलविद्ले रातको आकाश सिक्न र बुझ्न केही समय लिन्छ, तब यो टेलिस्कोप किन्नको लागि समय हो।
खगोल शास्त्रका प्रकारहरू
खगोल विज्ञान विगत केही सय वर्षमा एक धेरै ठूलो विज्ञान भएको छ, र यसका धेरै शाखाहरू छन्। चन्द्र खगोलविद्हरूले चन्द्रमा मात्र अध्ययन गर्छन्, जबकि ग्रहीय खगोलविद्हरूले आफ्नो ध्यान हाम्रो सौर्यमण्डलका ग्रहहरूका साथै अन्य सूर्यको वरिपरि पत्ता लागेका ग्रहहरूमा केन्द्रित गर्छन्। केही खगोलविद्हरू विशेष प्रकारका ताराहरूमा विशेषज्ञ हुन्छन्, जस्तै बाइनरी ताराहरू वा पल्सरहरू। अरूले टाढाको आकाशगंगाहरू मात्र अध्ययन गर्छन्।
त्यहाँ पनि खगोलविद्हरू छन् जसले कहिल्यै आकाशलाई हेर्दैनन्। यी सैद्धान्तिक खगोलविद्हरूले कम्प्युटरसँग मिलेर ब्रह्माण्डले कसरी व्यवहार गर्छ भन्ने मोडेलहरू सिर्जना गर्न भौतिक विज्ञान र गणितका नियमहरू प्रयोग गर्छन्, त्यसपछि तिनीहरूले देखेको कुरासँग तिनीहरूको मोडेलहरू तुलना गर्छन्। तिनीहरूको लक्ष्य ब्रह्माण्डमा हुने घटनाहरू र ब्रह्माण्ड कसरी बन्यो भनेर बुझ्न र भविष्यवाणी गर्नु हो।
बाह्य संबन्ध
lv:Kategorija:Astronomija Unajimu
रक्षा
安全保障
दूर शिक्षा
दूर शिक्षा टाढा बाटा शिक्षा प्राप्त गर्ने तरिका दूर शिक्षा हो। पत्राचार, श्रब्य, श्रब्य दृश्य र श्रब्य दृश्य प्रविधिमा आधारित माध्यमबाट दिइने शिक्षा दूर शिक्षा हो।
दक्ष गोत्र
दक्ष नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको गोत्र हो।
माण्डव्य गोत्र
माण्डव्य नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको गोत्र हो।
माण्डव्य अन्तर्गत पर्ने थरहरु
gyawali,Mahatara
माण्डव्य_गोत्र
टेलिभिजन
टेलिभिजन (अङ्ग्रेजी television, छोटकरीमा TV वा telly) दृश्य पर्दा भएको एक उपकरण हो, जसले प्रसारण गरिएको सङ्केत लाई दृश्य र ध्वनीमा परिवर्तन गर्छ। नेपाली भाषामा यसलाई दुरदर्पण र दृष्यवाहिनी भनिन्छ, तर यी शब्दहरू सामान्य प्रचलनमा छैनन्, र सामान्यतया टिभि भनिन्छ। टेलिभिजन शब्दको उत्पति टेलि (युनानी भाषामा धेरै टाढा) र भिजन (अङ्ग्रेजीमा हेर्नु)बाट भएको हो।
माण्डव्य गोत्र
माण्डव्य अन्तर्गत पर्ने थरहरु
३९) प्रधान ४०) राजभण्डारी ४१) बिजुक्छे ४२) जोन्छे 43) प्रधानाङग ४४) दमाई ४५) गाईने ४६) घोडासैनी ४७) जोईसी ४८) जैसी ४९) पाध्याय ५०) उपाध्याय ५१) शर्मा  ५२) कटवाल ५३)खडका
टेलिभिजन
टेलीभिजन प्रविधिको अाविष्कारका धेरै वैज्ञानिकको नाम जोडिएको छ। सन् १८८४ मा जर्मनका निप्को भन्ने वैज्ञानिकले –क्याथर्ड रे ) भन्ने एक किसिमको स्क्रिनको आविष्कार गरेका थिए। यसमा तार द्धारा किरणहरू सहित चित्र पठाउन कसिन्थ्यो। यसैबाट टेलिभिजन उत्पन्न हुनसक्ने सङ्केत मिलेको थियो। सन् १९२३ मा भ्लादिमिर जोरकिनले आरकोनोस्कोप ट्यूबको आविष्कार गरेपछि उनीद्धारा नै तस्बीरको आविष्कार भयो। सन् १९३८ मा फोटो सेलद्धारा स्क्यान गर्ने प्रथाको सुरुवात भयो।
माण्डव्य गोत्र
माण्डव्य अन्तर्गत पर्ने थरहरु
५९) माण्डव ६०) पहेलिया ६१) माण्डोवा ६२) माण्डवी ६३)भगत ६४) गिरी ६५) हमाल ६६) धालाछें प्रधान ६७) न्युछें (न्हच्छे) प्रधान ६८) मुलनकर्मी
टेलिभिजन
सामान्यतया टिभि एक बाक्सा जस्तो देखिन्छ। पुराना टिभिहरूमा ठूला काठका ढाँचाहरू हुन्थे र कुनै फर्निचरलाई झैं भुँईमा राखिन्थ्यो। नया टिभिहरू साना बन्दै गएर दराजको तखतामा अट्न थाले। अझ यति छरितो भइसकेका छन कि, टिभिलाई आफूसङ्गै बोकेर हिँड्न सकिन्छ। सबैभन्दा साना टिभि त, हत्केलामा नै अट्छ। ठूला ठूला टिभिले त, घरको कुनै भित्तालाई पुरै ढाक्न सक्छ, र भुँईमा राख्न वा भित्तामा अड्काउन सकिन्छ। हाल धेरै टिभिलाई चलचित्रघरको पर्दा जस्तै देखिने फराकिलो-पर्दामा बनाईन्छ, जुन पुराना टिभि जस्तो वर्गाकार हुँदैन।
टिभिमा एक स्पर्शेन्द्रीय (antenna) (अथवा वाहक (aerial)), वा तार हुन्छ। त्यसले हावाबाट वा तार-प्रदायक (cable-provider)बाट सङ्केतलाई टिभि सम्म पुर्याउँछ। टिभिले डिभिडि वा भिसिआरबाट पनि चलचित्र देखाउन सक्छ। टिभि केही कम्प्युटर वा गेम-कन्सोल सँग पनि जोड्न सकिन्छ। देश विदेशमा घटेको घटना हेर्न सकिन्छ। ‌‌‌‌‌‌
पनि हेर्नुहोस्
टेलिभिजन सम्बन्धित यो लेख अपूर्ण छ अर्थात आधार मात्र हो। कृपया यस लेखलाई बढाउन मद्दत गर्नुहोस।
राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची
कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ।जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर गाई हो।
स्रोत
श्रेणी :राष्ट्र
क्रिस्टिन (उपन्यास)
क्रिस्टिन अमेरिकन उपन्यासकार स्टिफन किङद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
राजसंस्था
१)	कनकसिंह		नेपाल पस्ने पहिलो वप्पका वंशज । समरसिंहका साहिला छोरा । २)	हरिसिंह ३)	जमसिंह ४)	जगतसिंह ५)	जयसिंह ६)	सूर्यसिंह ७)	जगदेवसिंह ८)	कुलमण्डन शाह			ई.स. १५५९ देखि १५७० सम्म ९)	यशोब्रम्ह शाह
१)	द्रव्य शाह (गोरखा उदय)	वि.सं. १६१६ देखि १६२७ सम्म २)	पूर्ण शाही । पुरन्दर शाह		वि.सं. १६२७ देखि १६६२ सम्म ३)	छत्र शाह			वि.सं. १६६२ देखि १६६६ सम्म ४)	राम शाह			वि.सं. १६६६ देखि १६९३ सम्म ५)	डम्बर शाह			वि.सं. १६९३ देखि १७०८ सम्म ६)	कृष्ण शाह			वि.सं. १७०८ देखि १७२३ सम्म ७)	रुद्र शाह				वि.सं. १७२३ देखि १७३४ सम्म ८)	पृथ्वीपति शाह			वि.सं. १७३४ देखि १७७३ सम्म ९)	नरभूपाल शाह			वि.सं. १७७३ देखि १७९९ सम्म
१)	पृथ्वीनारायण शाह		वि.सं. १७९९ देखि १८३२ (नेपाल राज्यको निर्माता) २)	प्रतापसिंह शाह			वि.सं. १८३२ देखि १८३४ सम्म ३)	रणबहादुर शाह			वि.सं. १८३४ देखि १८५६ सम्म ४)	गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाह	वि.सं. १८५६ देखि १८७३ सम्म ५)	राजेन्द्र वीर विक्रम शाह		वि.सं. १८७३ देखि १९०४ सम्म ६)	सुरेन्द्र वीर विक्रम शाह		वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म ७)	त्रैलोक्य वीर विक्रम शाह	 ८)	पृथ्वी वीर विक्रम शाह		वि.सं. १९३८ देखि १९६८ सम्म ९)	त्रिभुवन वीर विक्रम शाह		वि.सं. १९६८ देखि २०११ सम्म १०)	महेन्द्र वीर विक्रम शाह		वि.सं. २०११ देखि २०२८ सम्म ११)	वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह		२०२८ देखि २०५८ सम्म १२)	दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह १३)	ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह		२०५८ देखि
स्रोतः लुकेको नेपाल, प्रणय पासा पे.नं. १४७ देखि १५० सम्म
१) कुलमण्डन शाह ई.स. १५५९–१५७० २) यशोब्रम्ह शाह ३) द्रब्य शाह (गोर्खा उदय) वि.सं. १६१६–१६२७ ४) पूर्ण शाही/पुरन्दर शाह वि.सं. १६२७–१६६२ ५) छत्र शाह (सीमजुङ विजय) ६) राम शाह वि.सं. १६६६–१६९३ ७) डम्बर शाह वि.सं. १६९३–१७०८ ८) कृष्ण शाह वि.सं. १७०८–१७२३ ९) रुद्र शाह वि.सं. १७२३–१७३४ १०) पृथ्वीपति शाह वि.सं. १७३४–१७७३ ११) नरभूपाल शाह वि.सं. १७७३–१७९९ १. पृथ्वी नारायण शाह वि.सं.१७९९–१८३२ २. प्रताप सिंह शाह वि.सं.१८३२–१८३४ ३. रणबहादुर शाह वि.सं.१८३४–१८५६ ४. गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह वि.सं.१८५६–१८७३ ५. राजेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.१८७३–१९०४ ६. सुरेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.१९०४–१९३८ ७. युवराज त्रैलोक्य वीर विक्रम वि.सं.१९३८ ८. पृथ्वी वीर विक्रम शाह वि.सं.१९३८–१९६८ ९. त्रिभुवन वीर विक्रम शाह वि.सं.१९६८–२०११ १०.महेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.२०११–२०२८ ११. विरेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.२०२८–२०५८ १२ दिपेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.२०५८ १३. ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह वि.सं.२०५८–
श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह'
जन्म पृथ्वी नारायण शाह नेपाल भित्रको सानो पहाडी राज्य गोरखाका राजा नरभुपाल शाह तथा रानी कौसल्यावतीका छोरा थिए। वि.सं. १७७९ पौष २७ गते बिहिबार यिनको जन्म भएको थियो। आधुनिक नेपालका जन्मदाता हुन, यिनले नै साना साना राज्यहरूमा विभाजित नेपाललाई एकिकृत गर्न शुरू गरे, नेपाल प्राचिन कालदेखि एकिकृत हुँदै विभाजित हुँदै गरिरहेको थियो हुन त पृथ्वी नारायण शाह अगाडि पनि उपत्यकाका राजा यक्ष मल्ल पाल्पाका राजा मणीमकुन्द सेन तथा जुम्लाका राजा जितारी मल्लका पालमा एकीकरण भएको थियो। तर एकीकृत नेपाललाई माथी उल्लेखित राजाहरूले लामो समय बचाइ राख्न सकेनन अथवा आफ्ना भाइ छोरा हरूमा आफ्नै जीवनकालका बाडेर गए। तर पृथ्वी नारायण शाहले एकीकरण शुरू गरेपछी नेपाललाई पुनःविभाजन हुन नदिइ जोगाइ राख्ने पद्धती बसाएर गए।
वाल्यकाल उनी बाल्यकालदेखि नै अत्यन्तै शूरवीर, तेजवीर, बुद्धिमान् तथा मेहनती थिए। सुरूदेखि नै उनलाई रामायण, महाभारत र पछि गएर शुक्रनैतिको ज्ञान दिइएको थियो। धनुवाण, तरबार, घोडसवारी दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण थिए। उनको पहिलो विवाह मकवानपुरका राजा हेमकर्ण सेनकी छोरी इन्द्रकुमारीसँग वि.सं. १७९४मा भएको थियो। मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो। उनको दोस्रो विवाह काशीका अभिमानसिंह राजपुतकी छोरी नरेन्द्रलक्ष्मीसँग भएको थियो। वि.सं. १७९९मा राजा नरभूपाल शाहको मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भए। राजा हुनुअगावै उनले काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन आदि राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिए। पिता नरभूपालको पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी गोत्रसमेत परिवर्तन गरे। उनले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ वर्ण र ३६ जातको फूलबारीको सृष्टि गरे। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबीसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बुआन क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिए। पृथ्वीनारायण जति वीर थिए त्यति नै उनी वीरहरूको कदर गर्न जान्दथे। राजकीय व्यवहारमा कूटनीति, सरलता र दया उनका विशेषता थिए, तर दया र सरलतालाई उनले कमजोरीका रूपमा कसैलाई उपयोग गर्न दिएनन्।
दाम्पत्य जीवन पृथ्वीनारायणको पहिलो विवाह मकवानपुरका राजा हेमकर्ण सेनकी छोरी इन्द्रकुमारीसँग वि.सं. १७९४मा भएको थियो। मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो। उनको दोस्रो विवाह काशीका अभिमानसिंह राजपुतकी छोरी नरेन्द्रलक्ष्मीसँग भयो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट प्रतापसिंह शाह र बहादुर शाहको जन्म भएको थियो।
जीवन वि.सं. १७९९मा राजा नरभूपाल शाहको मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भए। राजा हुनुअगावै उनले काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन आदि राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिए। पिता नरभूपालको पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी गोत्रसमेत परिवर्तन गरे। उनले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ वर्ण र ३६ जातको फूलबारीको सृष्टि गरे। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबीसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बुआन क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिए। पृथ्वीनारायण जति वीर थिए त्यति नै उनी वीरहरूको कदर गर्न जान्दथे। राजकीय व्यवहारमा कूटनीति, सरलता र दया उनका विशेषता थिए, तर दया र सरलतालाई उनले कमजोरीका रूपमा कसैलाई उपयोग गर्न दिएनन्। नेपालको इतिहासका शीर्षस्थ पुरूष पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे संक्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा नुवाकोटको देवीघाटमा देहत्याग गरे। इतिहासमा कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लले भारतमा रहेका बेलायती सैनिकहरूसित सैनिक सहयोग मागेको र त्यसै कारण मेजर किनलोकको नेतृत्वमा आएको विदेशी सेनालाई पृथ्वीनारायण शाहले बाटैमा आक्रमण गरी विदेशी प्रभावले मुक्त गरेको भनी लेखिएको छ। तर, पृथ्वीनारायण शाहलाई युरोपले सामरिक स्रोत साधन दिएर सहयोग गरेका थिए। ब्रिटिस कम्पनी सरकारले गोरखाका राजालाई अनुशासनको महत्त्व सिकाएर युरोपेली व्यापारीमार्फत् हातहतियार दिएर सहयोग गरेका हुन्। त्यही हतियारको सहयोगबाट तीन पटकको आक्रमणमा धोका दिएर उनले कीर्तिपुर जितेका हुन्। ललितपुरका पाँच प्रधान (मन्त्री)हरूले पृथ्वीनारायण शाहलाई राजा बन्न आमन्त्रण गरेका थिए। पृथ्वीनारायण शाह राजा भइसकेपछि र प्रधानहरू कान्तिपुर नगई बाटैमा विदा हुन लागेका बेला उनले उनीहरूलाई त्यहीँ मारेर उनीहरूको सर्वस्व हरण गरेका थिए। अर्थात् पृथ्वीनारायण शाहको नियत भनेको आफू सत्तामा आइसकेपछि त्यहाँकाहरूलाई सफाया गर्ने थियो, चाहे ती उनलाई सहयोग गर्ने हुन् वा प्रतिरोध गर्ने। गोरखालीहरूको यस्तो सन्काहा कामकारबाहीले गर्दा नै चिनियाँ सम्राट किएन लोङ (सन् १७३६-१७९६)ले आफ्ना उत्तराधिकारीहरूलाई यसो भनेका थिए- "अति नभएसम्म गोरखाको मामलामा हस्तक्षेप नगर्नू"
श्री ५ महाराजाधिराज प्रताप सिंह शाह
प्रताप सिंह शाह पृथ्वी नारायण शाहका जेठा छोरा थिए। पृथ्वी नारायण शाहको देहान्तपछि नेपालका राजा भएका थिए तर दुई वर्ष तीन महिनामा नै यिनको देहान्त भएपछि यिनका छोरा रण बहादुर शाहलाई राजा बनाई रानी राजेन्द्र लक्ष्मी र राजकुमार बहादुर शाहले नायब भई राज्य सञ्चालन गरेका थिए।
श्री ५ महाराजाधिराज रणबहादुरशाह
राजा प्रताप सिँह शाहको देहान्तपछि उनका अढाई वर्षका बालक छोरा रणबहादुर शाह नेपालको राजा भए । उनकी माता राजेन्द्रलक्ष्मीले अभिभावकका रूपमा नयाबी पद ग्रहण गरेर शासनको वागडोर हातमा लिइन् । रणबहादुर शाहलाई इतिहासकारहरूले अविवेकी, हतार गर्ने स्वभावका, सत्य असत्य छुट्टयाउने विवेक नभएका, अदूरदर्शी भनी टिप्पणी गरेका छन् । तर जीवनको उत्तरार्द्धमा यिनमा राजनीतिक व्यवहार विकसित भएको थियो । १८६३ साल वैशाख महिनामा शेरबहादुर शाहले हानेको खुकुरीको चोटबाट यिनको मृत्यु भयो ।
श्री ५ पृथ्वी वीरविक्रम शाहदेव
उपमन्यु गोत्र
उपमन्यु
वैदिक धर्मको समृद्धि एवं निरन्तरताको इतिहासमा ऋषि मुनिहरूको विशेष योगदान रहेको छ । वेदको अर्को नाम श्रुति हो । (१०।२ मनुस्मृति) सृष्टिको प्रारम्भिक कालमा ऋषिहरूले आफ्नो तपोबलद्वारा ईश्वरबाट दैवीवाक् सुने । त्यहीँ श्रुति परम्पराबाट नै वेद प्रारम्भ भयो । त्यसैले पनि वेद अपौरुषेय हो ।  सोही वेदलाई श्रुति परम्परामार्फत् जीवन्त राख्ने काम ऋषिमुनिहरूबाट भएको छ । वैदिक परम्परामा सप्तर्षिको स्थान उच्च रहेको छ । सप्तर्षिको धारणा सातवटा ऋषि भन्ने रहेतापनि विभिन्न कालखण्डमा यसको परिवर्तन भएको पाईन्छ । शतपथ ब्राह्मणमा भारद्वाज, कश्यप, मारीच, गौतम,अत्रि, विश्वामित्र, जमदग्नि र वशिष्ठलाई सप्तर्षि मानिएको  छ । महाभारतमा भने मारिच, अत्रि, अङ्गिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य, वशिष्ठ ऋषिहरूलाई सप्तर्षिका रूपमा मानिएको छ ।
वैदिक ऋषिहरुमध्ये उपमन्यु पनि एक हुन् ।  ब्रह्माका छोरा वशिष्ठ थिए । ब्रह्मर्षि वशिष्ठका छोरा ब्याघ्रपाद हुन् । अदितिका छोराको नाम  आदित्य भएझैं वशिष्ठ ऋषिकी पत्नि ब्याघ्रयोनीबाट जन्मेका  छोराको नाम ब्याघ्रपाद रहेको हो ।  ब्याघ्रपादका छोरा उपमन्यु हुन् । महाभारतमा आफ्नो परिचय दिने क्रममा ब्याघ्रपादको छोरा र धौम्यको दाजु हुँ भनी परिचय दिनुभएको छ ।
ब्याघ्रपाद इति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः ।
तस्याहमभवं पुत्रो धौम्यश्चापि ममानुजः ।।११२।१४।अनुशासनपर्व, महाभारत
उपमन्युका छोरा सिन्धुप्रद हुन् । वशिष्ठलाई ब्रह्माका छोरा भनिए तापनि कतिपय ग्रन्थमा उनको जन्म मित्रावरुण देवता र उर्वशी नामक अप्सराको कोखबाट भएको भन्ने भनाई पनि छ । (शक्राख्यातो..... वेश्यापुत्रो वशिष्ठ.....)   समग्रमा भन्नुपर्दा वशिष्ठबारे पूर्णरुपेण सत्यतथ्य भेटिदैन ।    महाभारतका  एक सशक्त न्यायवादी ऋषि पात्र धौम्यका यिनी दाजु हुन् । हिन्दु वैदिक तथा पौराणिक आख्यानहरूमा उपमन्युको प्रसङ्ग पाईन्छ । तपवाद,ब्रह्मवाद एवं गुरुभक्तिका  आदर्श उपमन्यु हुन् । उपमन्यु शिवभक्त थिए । उनले नित्य शिवार्चना गर्दथे । उपमन्यु ऋषिकै पारिवारिक तथा भक्तिमार्गी परम्पराबाट नै उपमन्यु गोत्र समुदाय प्रादुर्भाव भएको हो ।
कश्यपश्च भरद्वाजो शाण्डिल्यः सांकृतस्तथा ।
कात्यायनोपमन्युश्च काश्यपश्च धनञ्जयः ।।
कविस्तो गौतमो गर्गो भारद्वाजस्तथैव च ।
कौशिकश्च वशिष्ठश्च वत्सः पाराशरस्तथा ।।
इत्येते कान्यकुब्जानां गोत्रान्याहुश्च षोडश । (ज्वालाप्रसाद मिश्र,जातिभाष्कर,पृ.५६)
अर्थात् कश्यप, भरद्वाज, शाण्डिल्य, सांकृत, कात्यायन,उपमन्यु, काश्यप, धनञ्जय, कविस्त, गौतम, गर्ग, भारद्वाज, कौशिक, वशिष्ठ, वत्स, पराशर नामक सोह्र गोत्रहरु कान्यकुब्जमा प्रसिद्ध छन् । अझ त्यसैमा  कात्यायन,उपमन्यु,भारद्वाज, कश्यप,शाण्डिल्य  र सांकृत गरी छ गोत्रहरु कुलीन  मानिएका छन् । उपमन्यु गोत्रीय वंशजहरु सबै उत्तम कुलका हुन् । पूर्वीय शास्त्रहरूले पनि उपमन्यु ऋषि एवं उपमन्यु गोत्रीय वंशजको स्तुति गरेका छन् । श्रीमद्देवीभागवतमा उपमन्यु ऋषिले श्रीकृष्णलाई वरदान दिएको प्रसङ्ग पनि छ ।
1. ढकाल
2 मैनालि ढकालहरु उपमन्यु गोत्रीय ब्राह्मण हुन् । उपमन्यु ऋषिका शिष्य वा सन्ततिहरु नै उपमन्यु कहलाएका हुन् । उपमन्यु गोत्रिय ब्राह्मण एवं उपमन्यु ऋषिका चेला उत्तराधिकारीहरु मुस्लिम दङ्गा पश्चात् कान्यकुब्जबाट वर्तमान नेपालको अछाम जिल्लाको ढाकु भन्ने स्थानमा बस्न थालेका हुन् । ढाकुमा बस्न थालेबाट नै उनीहरूको परिचय ढाक्कालयबाट हुन थाल्यो । उपमन्यु शिवभक्त हुनाले बसाई सरेर आउनेले कुल पूजा परम्परा अनुरुप शिव प्रतिक डमरु लिएर आएको विश्वास गरिन्छ । डमरुलाई संस्कृतमा ढक्का पनि भनिन्छ । त्यस स्थानमा उनीहरू आएर बस्दा शिव प्रतिक डमरुलाई ल्याएर  राखी पूजा गर्न थाले  । डमरुलाई ढक्का र राख्ने ठाँउलाई आलय भन्दा ढक्कालय भएको विश्वास छ । ढक्का राखेको ठाँउ ढाकु भन्ने नामले प्रचलित भयो । त्यसै गरी ढक्का+आलय मिलेर ढक्कालय बन्यो । ढक्कालय नै त्यहाँ रहने र बाहिरिनेको स्पष्ट परिचय बन्यो । पञ्जावको हरियाणा क्षेत्रमा ढकाल नामक प्राचीन स्थान प्रसिद्ध छ । नेपालमा रहेका ढकालहरूको पनि सोही स्थानसँग केही सम्बन्ध रहेको हुनसक्छ । यसको अध्ययन अनुसन्धान हुनु  अत्यन्त जरुरी छ । नेपालमा शाहवंशभन्दा अगाडि देखि नै ढकालहरु नेपालका विभिन्न  स्थानमा छरिएर रहेका छन् ।
तरवारबाजी
सयौँ वर्ष पहिले तरवार युद्धमा प्रमुख हतियार हुन्थ्यो। यही कारणले त्यस बेला तरवारबाजी मनोरञ्जनको एक माध्यम पनि थियो। मनोरञ्जन भने पनि तरवारबाजीमा लडाकुको ज्यान जान सक्थ्यो। प्रचीन भारत र ग्रीसको इतिहासमा यस प्रकारको मनोरञ्जनात्मक खेलको बारेमा उल्लेख छ। युद्ध लड्ने कलाको विकाससँगै तरवारबाजी सुरु भएको थियो। रोमनकालमा दासहरूबीच तरवारबाजी गराएर मालिकहरू रमाइलो गर्थे। दासहरू रगतले लतपत भएको देखेर मालिकहरू खुसी हुन्थे। अचेल पनि तरवारबाजी हुन्छ तर यसलाई खेल मानिएको छ। खेलाडीहरू पदक जित्न प्रतिस्पर्धा गर्छन् र चोट लाग्ने गरी खेल हुँदैन।
ओलम्पिक खेलको आरम्भ गर्ने ग्रीसमा पहिले तरवारबाजी मनोरञ्जनका लागि मात्र हुन्थ्यो तर युरोपमा तरवारबाजीलाई खेलको रूपमा विकास गर्न सुरु भइसकेको थियो। करिब साढे सात सय वर्ष पहिले स्पेनमा तरवारबाजी खेल सुरु भइसकेको थियो। सन् १४७४मा स्पेनमा यसको नियम बनाएर खेल्न थालिएको इतिहासमा उल्लेख छ। तरवारबाजीलाई अचेल फेन्सिङ खेल भनिन्छ। 'फेन्सिङ' ओलम्पिकमा समावेश खेल हो। सन् १८९६मा भएको पहिलो आधुनिक ओलम्पिकदेखि 'फेन्सिङ' ओलम्पिकमा रहिआएको छ।
'फेन्सिङ' खेलमा तीन प्रकारका तरवारको प्रयोग गरिन्छ।
'फेन्सिङ' खेलमा सुरक्षित रूपमा तरवारबाजी गराइन्छ। खेलाडीहरूले ३ मध्ये एक किसिमको तरवार लिएर प्रतिद्वन्द्वीमाथि प्रहार गरी अङ्क हासिल गर्ने प्रयास गर्छन्। फेन्सिङ प्रतिस्पर्धा खेलाईने स्थानलाई पिस्ती भनिन्छ। इन्डोर खेल भएकाले १४ मिटर लामो र १.५ मिटर चौडाइ आकारको पिस्तीमा खेलाडी प्रतिस्पर्धा गर्छन्। खेलाडीहरूले तरवारले चोट नलागोस् भनेर विशेष पोसाक लगाउनुपर्छ। हलुका 'फोइल'को सुरुआतले 'फेन्सिङ'लाई लोकपि्रय पनि बनायो। तापनि खेलाडी अझै असुरक्षित थिए। उनीहरूलाई चोटपटक लागि रहन्थ्यो। सन् १७८०मा मुकुण्डो लगाएर 'फेन्सिङ' खेल्न थालेपछि खेलाडीको अनुहार सुरक्षित भएको हो। सुरुका दिनमा इटाली, फ्रान्स, हँगेरी 'फेन्सिङ'मा बलिया देश थिए। आजहिजो अन्य देशले 'फेन्सिङ'मा राम्रो गरिहेका छन् तर इटाली, फ्रान्स, हँगेरीको शक्ति कमजोर भएको छैन।
'सेब्री' लिएर खेल्दा विपक्षी खेलाडीको घाँटी तलको भागमा मात्र प्रहार गर्नुपर्छ। यसमा तरवारको धारिलो भागले प्रहार गर्न अनुमति हुन्छ। यसैगरी 'इपी' लिएर प्रतिस्पर्धा गर्दा तरवारको टुप्पोले मात्र प्रहार गर्नु पर्दछ। यसमा खेलाडीको शरीरको कुनै पनि भागमा गरिएको प्रहारबाट अङ्क पाइन्छ।
'फेन्सिङ'मा एकल र टिम प्रतिस्पर्धा गराइन्छ। एकल प्रतिस्पर्धा तीन चरणको हुन्छ र एक चरणलाई ३ मिनेट दिइन्छ। प्रत्येक चरणपछि खेलाडीले १ मिनेट विश्राम पाउँछन्। खेलको नियम अनुसार जुन खेलाडीले पहिले १५ पटक सही प्रहार गर्छ उही विजेता हुन्छ। यसो नभएर खेलको अन्त्यमा जसको अङ्क बढी हुन्छ उसैलाई विजेता घोषित गरिन्छ। टिम प्रतिस्पर्धामा एक टिममा तीन जना खेलाडीलाई समावेश गरिएको हुन्छ। एकैसाथ सबैले भिडन्त भने गर्दैनन्। पालैपालो भिडन्तपछि जुन टिमको ४५ अङ्क पुग्छ वा जसको अङ्क अन्त्यमा बढी हुन्छ त्यही टिम विजेता बन्छ।
धुषा
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुषाको जनसङ्ख्या ६५३० छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
४६ साल पछिको राजनैतिक बिकासक्रम
मूल लेख जनआन्दोलन २०४६
जनआन्दोलन २०४६
संविधान र संसदीय निर्वाचन
राजाले आफ्ना शक्ति नेताहरूलाई हस्तान्तरण गरे-हाम्रा नेताहरूलाई। एउटा नयाँ संविधान जारी भयो। वर्षदनपछि निर्वाचन भयो र पहिलो निर्वाचित सरकार सत्तामा आयो। नेपाली जनता खुसी थिए। प्रजातान्त्रिक सरकारप्रति हाम्रा थुप्रै आशा, अपेक्षा थिए। वर्षौंको नियन्त्रित जीवनपछि अब नेपाली जनताले आफ्नो मालिक आफै भएको महसूस गर्न थाले। यो सरकार हाम्रो जीवनस्तर उकास्नका लागि थियो, हाम्रो देशलाई प्रगतिको मार्गतर्फडोर्यायउनका लागि थियो। नयाँ उत्साहले राष्ट्रलाई समेटेको थियो, नयाँ बाटो खुलेका थिए।
नेताको मनोमानी र भ्रष्टाचार
नयाँ संविधान र नयाँ सरकार- केही समयका लागि नेपाली जनताले सोच्यौं, सबैकुरा राम्रै चलिरहेको छ। तर नेपाली जनता गलत रहेछौं। छिट्टै नै नयाँ व्यवस्था र त्यसका नेताहरूप्रति नेपाली जनता आजित हुनथाले। नेताहरूले झूठा वाचा गरी नेपाली जनतालाई मर्ूख बनाइरहेका र नेपाली जनतासित हातेमालो गरी देशनिर्माणको कार्यमा जुट्न उनीहरू गम्भीर नभएको महसूस नेपाली जनताले गर्न थाले। उनीहरू खाली आफू सत्तामा कसरी जाने र कसरी त्यहाँ टिक्ने मात्रै सोच्थे। पार्टी आ-आफैभित्र फूट बढ्न थाले र प्रजातन्त्र आएपछिका सुरूका दिनदेखि नै राजनीति अस्थिर किसिमको रह्यो। एउटा पनि सरकारले आफ्नो पूरा समयावधि पूरा गर्न सकेन। अनि सबै सरकारहरू अस्थिर थिए, कमजोर थिए र भ्रष्ट थिए। विभिन्न कान्डहरूका बारेमा पत्रपत्रिकामा खबर छापिन थाले। ११ वर्षा सत्तामा रहेका ११ सरकारमध्ये कुनै पनि चोखो रहन सकेनन्।
धमिजा काण्ड
सबैभन्दा पहिलो ठूलो भ्रष्टाचार कान्ड सन् १९९४को धमिजा कान्ड थियो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको पालामा भारतीय मूलका एक बेलायती नागरिक दिनेश धमिजालाई राष्ट्रिय ध्वजावाहक शाही नेपाल वायुसेवा निगमका टिकट युरोपभर बेच्नका लागि एजेन्ट नियुक्त हुने गरी सम्झौता गरियो। कुनै किसिमको टेण्डर प्रकाशित नगरी यसो गरिएको थियो। यो सम्झौता ५५ करोड रूपैया बराबरको थियो। टेण्डर आह्वान नै नगरी किन सम्झौता गरियो र युरोपभरका लागि एउटै व्यक्तिलाई किन टिकट बेच्नका लागि एकाधिकार प्रदान गरियो भन्ने सम्बन्धमा प्रश्न उठाइए। तत्कालीन सरकारमाथि शानेवानिका दर्ुइ बोइङ विमानलाई कौडीको भाउमा बेचेको आरोप पनि लाग्यो। दुवै विमान मात्र १२ करोड रूपैयाँमा बेचिएका थिए। पछिसम्म ती दुवै विमान युरोपमा उडिरहेका थिए। शानेवानि व्यवस्थापन र सरकारमाथि चालू हालतमा रहेका ती दर्ुइ विमानलाई कौडीको भाउमा बेचेको आरोप लाग्यो। कोइरालापुत्री सुजाता कोइराला र उनका जर्मन पतिसमेत यो कान्डमा संलग्न रहेको बताइन्छ।
पजेरो काण्ड
अनि सन् १९९५मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको सरकारले एउटा विधेयक नजीकै गर्‍योन, जसमा संसद्का सबै सदस्य र विशिष्ट श्रेणीका सरकारी अधिकृतहरूलाई भन्सार करमा ९५ प्रतिशत छुट दिने व्यवस्था थियो। प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभाका गरी कूल २ सय ६५ सांसदहरूले यो सुविधा गाडी आयात गर्न प्रयोग गरे। अधिकांशले रोजेका थिए मित्सुबिसी पजेरो र टोयोटा प्राडो जसलाई बिना सुविधा किन्ने हो भने झण्डै ५० लाख रूपैया पथ्र्‍यो। अधिकांश सांसदले आफ्नो नाममा गाडी आयात गरी व्यापारीहरूलाई त्यसको प्रयोग गर्न दिई उनीहरूबाट कमिसन प्राप्त गरेको बताइन्छ। यस्तो गर्ने प्रायः सबै सांसदले गाडीको ब्रान्डका आधारमा छ लाखदेखि १० लाखसम्म पाएको अनुमान छ। त्यसो त यो सुविधाको उपभोग नगर्ने सांसदहरू पनि नभएका हैनन् तर उनीहरूको संख्या सार्हैस थोरै थियो।
विशिष्ट श्रेणीका विभिन्न सरकारी अधिकारीहरूले पनि यो सुविधाको प्रयोग गरे। सांसदहरूका नाममा २ सय ६५ सहित यस्तो सुविधाको प्रयोग गरी झण्डै ४ सय गाडी आयात गरिए। शाही नेपाली सेना, नेपाल प्रहरीका उच्च अधिकारीहरू र मन्त्रालयका सचिवहरूले पनि सुविधा उपभोग गरे। न्यायालय सबैभन्दा बढी गाडी आयात गर्ने विभाग थियो। सर्वोच्च अदालत र पुनरावेदन अदालतका न्यायाधीशहरूसहित यस क्षेत्रका अधिकारीहरूले कूल १ सय ३ गाडी आयात गरेका थिए। पछि सन् १९९८मा प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सरकारले यो सुविधालाई हटायो। प्रजातन्त्र पर्ुनर्बहालीको छ वर्षो अवधिमा नै नेपाली जनतामाझ धेरै असन्तुष्टी छायो, ३० वर्षो पञ्चायती शासनकालमा भन्दा बढी। भ्रष्टाचार र कुशासन यति विघ्न बढेको थियो कि पहिलो संसदमा पाँचौ ठूलो राजनीतिक दलका रूपमा रहेको पार्टीे एक हिस्सा हतियार उठाउन तयार भयो। उनीहरूका उदेश्य थिए संवैधानिक राजतन्त्र निर्मूल पार्नु, ०४६ सालको संविधानलाई खारेज गर्नु र जनगणतन्त्रको स्थापना गर्नु।
चेज एयर काण्ड
सन् १९९७मा अर्को विमान घोटाला कान्ड भयो। चेज एअरबाट विमान भाडामा लिने भनी त्यो तथाकथित कम्पनीलाई ७ लाख ८३ हजार अमेरिकी डलर भुक्तान गरियो तर विमानको व पनि नेपालमा आएन। शानेवानिले कानुनी संर्घषामा एक लाख डलरभन्दा बढी खर्च गर्‍योय, तर ३ लाख डलरभन्दा बढी फिर्ता पाउन सकेन। पछि शानेवानिको व्यवस्थापनले तत्कालीन कार्यकारी अध्यक्ष हंगकंग रानालाई यो घटनाको जिम्मेवार रहेको आरोप लगायो। जलविद्युत क्षेत्रमा पनि धेरै भ्रष्टाचार भए। कालिगण्डकी ए परियोजनामा फ्रान्सेली कम्पनी इम्प्रेजिलो स्पालाई सम्झौता सकिएको वर्षौंपछि भेरिएसन अर्डरमा ४ अर्ब ९४ करोड रूपैया भुक्तान गरियो।
सुत्केरी औषधि काण्ड
सांसदहरूले नियमित गर्ने भ्रष्टाचारको नमूनाका रूपमा लिइएको अर्को उदाहरण, सन् १९९७-९८को चार महिनाको अवधिमा सांसदहरूको चिकित्सा भत्तावापत् ११ करोड रूपैयाँ खर्च गरियो। सांसदहरूले देशभित्र र बाहिर उपचार गराएको भनी भत्ता लिई अर्कै काममा त्यो रकम खर्च गरेको बताइयो। केही सांसदहरूले स्वस्थ रहे पनि चिकित्सा सुविधा लिएको आरोप लगाइयो। राजनीतिक कार्यकर्ताहरूलाई चिकित्सा सुविधा दिलाउन खडा गरिएको गृहमन्त्रालय अर्न्तर्गतको कोषलाई पनि सांसदहरूले छाडेनन्। फर्जी नाममा सांसदहरूले त्यस कोषबाट रकम निकाले। केही सांसदहरूले एउटा रोगको कारण बताई औषधिका रूपमा अर्कै रोगको उपचारमा प्रयोग हुने औषधिको नाम राखी सहयोग लिएपछि यो कान्ड चर्चामा आएको थियो। गृहमन्त्रालयको रर्ेकर्ड अनुसार ऋषिकेश शाह नामका एक सांसदले ५० हजार रूपैया मात्रै स्वीकृत भएको भए पनि एक लाख रूपैया लिएका थिए। यो घटनाले मन्त्रालयका अधिकारीहरू समेत भ्रष्टाचारमा संलग्न रहेको तथ्य र्सार्वजनिक भयो। उनीहरू नक्कली बिलवापत् गरिने भुक्तानका लागि कमिसन लिने गर्दथे। सन् १९९७, एमालेको सरकार, सी पी मैनाली आपर्ूर्ति मन्त्री। त्यतिबेला भारतले कर नलगाई चिनी आयात गर्ने गर्दथ्यो। साल्ट ट्रेडिङले यसलाई निर्यात गर्ने गर्दथ्यो र प्राप्त नाफालाई नून तथा अन्य वस्तु आयात गर्न प्रयोग गर्दथ्यो। सरकारले फेरि पनि बिना टेण्डर यो सम्झौता एउटा निजी संस्थालाई दियो। केडिया समूहलाई ३० हजार मेटि्रक टन चिनी निर्यात गर्ने सम्झौता दिइयो। यस विषयमा प्रश्न उठाइन थाले। संसदको र्सार्वजनिक लेखा समितिले बयान लिएपछि उनलाई पदबाट हटाइयो। मैनालीले तत्कालीन उपप्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको निर्देशनमा त्यसो गरेको बताए। तर, नेपालले भने त्यसलाई अस्वीकार गर्नुभयो।
मल काण्ड
सन् १९९८मा मन्त्री पद्मसुन्दर लावती मल कान्डमा मुछिए। मलको टेण्डर बढी बोली लगाउनेलाई अर्थात् सबैभन्दा खराब बोली लगाउनेलाई दिइएको थियो। यसो किन गरियो भन्ने विषयमा केही व्याख्या गरिएको थिएन। र्सार्वजनिक लेखा समितिले यस विषयमा छानबिन गरेपछि लावतीविरुद्ध दायर गरिएको मुद्दा पुनरावेदन अदालत, पाटनले प्रमाण नपुगेको भन्दै खारेज गरिदियो। भ्रष्टाचार र राजनीतिक अस्थिरता बढ्दै जाँदा माओवादीहरू शक्तिशाली हुँदै गए। उनीहरू संगठित हुँदै ठूला र हिंस्रक आक्रमणका लागि तयारी गर्दै थिए।
जनयुद्धको उत्कर्ष
सन् २०००को सेप्टेम्बरमा त्यतिबेलाको सबैभन्दा भयानक आक्रमण डोल्पाको सदरमुकाम दुनैमा भयो। अब माओवादीहरूले आफ्नो सैनिक रणनीति परिवर्तन गरेका थिए। दर्ुगम इलाकाका प्रहरी चौकी र कार्यालयमा आक्रमण गर्ने रणनीतिबाट अब उनीहरू प्रहरीको संख्याभन्दा निकै बढी संख्यामा लडाकुहरूसहित जिल्ला सदरमुकाम आक्रमण गर्ने रणनीतिमा लागे। अर्को वर्षो अप्रिल महिनाको एक रक्तपातपर्ूणा सातामा रुकुम र दैलेखमा उही एकै मृत्युदण्ड शैलीमा ७० प्रहरी मारिए। सन् २०००मा नै वामपन्थी पत्रिका रेभोल्युसनरी वर्करसितको अन्तर्वार्तामा प्रचण्डले जनगणतन्त्र नेपालको घोषणाको पक्षमा आफ्नो विचार राखे। उनले नेकपा माओवादीले देशका केही निश्चित क्षेत्रमा नियन्त्रण कायम गरी अन्य क्षेत्रमा सशक्त उपस्थिति जनाएपछि जनगणतन्त्र नेपालको घोषणा गरिने बताए। जनगणतन्त्रलाई राष्ट्रव्यापी रूपमा आफूहरूको उदेश्य प्राप्तिका लागि प्रयोग गरिने उनको भनाई थियो। यसैवर्षयो संर्घषाले मध्यपश्चिम क्षेत्रमा पकड मजबुत बनायो। सन् २०००को डिसेम्बरमा नेकपा माओवादीले रोल्पा र रुकुमका गाउँहरूमा निर्वाचनको आयोजना गर्‍यो। उनीहरूले आफ्नै राष्ट्रिय गान पनि प्रचलनमा ल्याए।
माओवादीहरूले आफ्नो सञ्जाल र क्रियाकलाप देशभर विस्तार गर्दैगर्दा उनीहरूको नकारात्मक छवि पनि तीब्र रूपमा र्सार्वजनिक हुँदै गए। उनीहरू सामान्य जनतालाई यातना दिन्थे। स्थानीय बासिन्दालाई आफ्नो फौजमा सामेल हुन दबाब दिन्थे र बालबालिकाहरूलाई समेत सशस्त्र फौजमा भर्ती गर्थे। उनीहरू सुराकीको आरोपमा अपहरण, यातना र हत्या गर्थे। माओवादी धम्की र आतंकले ग्रामीण नेपालको ठूलो क्षेत्र प्रभावित भयो।
लाउडा एयर काण्ड
त्यही बेला काठमाडौंमा गिरिजाप्रसाद कोइराला अर्को भ्रष्टाचार कान्डमा मुछिए। यो कान्डका विषयमा ७-८ महिनासम्म सबै पत्रपत्रिकाहरूमा समाचार छापिए। अर्का राजनीतिक नेता उड्डयन मन्त्री तारिणीदत्त चटौतमाथि भ्रष्टाचारको अभियोग लाग्यो। यो कान्डमा अस्टि्रयाको लाउडा एअरलाई विमान भाडामा लिन चुनिएको थियो। यससँग सम्झौता टेण्डरबाट नभई तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको निर्देशनमा प्रत्यक्ष वार्ताबाट भएको थियो। पछि कोइरालालाई संसदको र्सार्वजनिक लेखा समितिले यस्तो केसमा निर्देशन नदिन सचेत गरायो। मन्त्री चटौत र शानेवानिका प्रमुख हरिभक्त श्रेष्ठ लगायतका अधिकारीहरूमाथि भ्रष्टाचारको अभियोगमा मुद्दा चलाईयो।
त्यसपछि विपक्षी पार्टीमालेले अन्य कम्युनिस्ट पार्टीको सहयोगमा कोइरालालाई प्रधानमन्त्रीको कुर्सीबाट हटाउन आन्दोलन थाल्यो। उनीहरूले संसदको बैठकमा अवरोध पुर्यालए, र्याकली आयोजना गरे, बन्द आह्वान गरे र सडकमा हिंसात्मक प्रदर्शन गरे। दिनहुँ सबै कुरा खराबबाट अझ खराब हुँदै गइरहेको बेला नेपाली जनताले सोचेका थिए, अहिले नेपाली जनता सबैभन्दा खराब दिन सहिरहेका छौं। तर नेपाली जनतालाई के थाहा, त्यो भन्दा खराब कुरा त अझै हुन बाँकी नै थियो।
राजा बीरेन्द्रको बंश विनाश
मूल लेख दरवार हत्याकाण्ड
सन् २००१को जुन १ तारिखका दिन राजपरिवारका १० सदस्यको हत्या भयो। नेपाली जनताले आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा नाटकीय र अकल्पनीय घटनाका रूपमा सुनेयुवराज दीपेन्द्रले राजा बीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, अधिराजकुमारी श्रुति, अधिराजकुमार निराजन, काका धीरेन्द्र शाह, काकी शान्ति, श्रद्धा, जयन्ती र श्रद्धाका पति कुमार खड्ग विक्रम शाहलाई गोली हानी मारे। गोली हानिसकेपछि युवराज दीपेन्द्रले आफैमाथि गोली प्रहार गरेको बताइयो। अर्को दिन अस्पतालमा गम्भीर घाइते रहेका भनिएका युवराज दीपेन्द्रलाई राजा घोषणा गरियो र उनका काका अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रलाई नायबी अधिकार सुम्पियो। राजपरिवारका सबै सदस्यको सामूहिक दाहसंस्कार गरियो। सबथोक खराबबाट अझ खराब हुँदै गइरहेको थियो। नेपाली जनताले राजनीतिक दलहरू र तिनका नेताहरूप्रतिको विश्वास गुमाउँदै गइरहेका थिए। नेपाली जनतामध्ये केहीलाई त पूरा बहुदलीय व्यवस्थाप्रति नै मोहभंग भएको महसूस भइसकेको थियो। माओवादीको धम्की र दबाब बढ्दै गइरहेको थियो र नेपाली जनता राजनीतिज्ञहरू र सरकारलाई विश्वास गर्न सकिरहेका थिएनौं। तर यी सबका बावजूद कोही थियो जसलाई नेपाली जनता विश्वास गर्न सक्थ्यौं, कोही थियो जसलाई नेपाली जनता आफ्नै मान्न सक्थ्यौं। उनको चम्किलो मुस्कान र राम्रो व्यक्तित्वका कारण नेपाली जनतालाई उनी र उनका परिवारप्रति विश्वास थियो। नेपाली जनताले उनलाई पिता सरह मानेका थिए जसले नेपाली जनताले माग्दा आफ्ना अधिकार सबै गुमाएर नेपाली जनतालाई दिएका थिए। गएको एक दशकमा उनी नेपाली जनताबीच सबैभन्दा बढी लोकप्रिय थिए। केहीले त पहिले नै भनिसकेका थिए कि उनले मात्रै हाम्रो देशलाई नष्ट हुनबाट बचाउन सक्छ। अब उनी नै नेपाली जनतालाई छाडिगएपछि नेपाली जनतालाई थाहा थिएन नेपाली जनता के गर्र्छौं। नेपाली जनता अचम्भित थिए, दुःखी थिए र गहिरो शोकमा डुबेका थिए। नेपाली जनताले हाम्रो भावनालाई जता सकिन्छ त्यतै डोर्यायौं।
जुन ४ तारिखका दिन राजा दीपेन्द्रको मृत्युको औपचारिक घोषणा गरियो र ज्ञानेन्द्र नयाँ राजा घोषित भए। षड्यन्त्र सिद्धान्तले बल पुर्यादइरहेकै बेला नेपाली जनतामध्ये केही अझै यो तीतो सत्य स्वीकार्न तयार भइसकेका थिएनौं।
नयाँ राजाले सर्वोच्च अदालतका प्रधान न्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्याय र सभामुख तारानाथ रानाभाट रहेको एक उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरी घटनाका सम्बन्धमा छानबिन गर्न आदेश दिए। एक हप्तापछि समितिले राजालाई प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्‍योध र त्यसलाई र्सार्वजनिक पनि गरियो। प्रतिवेदनमा लागूपदार्थ र रक्सीले मातेका युवराज दीपेन्द्र घटनामा दोषी रहेको निश्कर्षनिकालिएको थियो। नयाँ राजाले पारम्परिक तर गम्भीर उदास वातावरणयुक्त समारोहमा दोस्रो पटक राजगद्दी आरोहण गरे। एक शताब्दीसम्म नेपालमा शासन गरेको राणाशासनलाई उखेल्न भएको आन्दोलनको अन्तिम चरणका रूपमा बाजे त्रिभुवनले भारतमा शरण लिँदा सानै रहेका उनी त्यस्तै किसिमको समारोहपछि राजगद्दीमा बसेका थिए। राजा ज्ञानेन्द्रले सुरूदेखि नै आफू आफ्ना दाजु दिवंगत राजा वीरेन्द्रभन्दा फरक रहेको स्पष्ट पार्दै नेपाली जनताको दुःखलाई चुपचाप टुलुटुलु हेरेर नबस्ने र्सार्वजनिक रूपमा बताउँदै आएका थिए। यो राजा राजनीतिक रूपमा सक्रिय हुने सङ्केत थियो। अन्ततः सन् २००१मा गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सेनाले आफ्नो आदेश नमानेको भन्दै राजीनामा दिए र उनका प्रतिस्पर्धी एवं पार्टी नेता शेरबहादुर देउवा दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री भए।
युद्धबिराम भङ्ग
नोभेम्बर २३ का दिन माओवादी छापामारहरूले दांगको सैनिक छाउनी र स्याङ्जाको एक प्रहरी चौकीमा एकै पटक आक्रमण गरी १४ सैनिक, ३७ प्रहरी र दर्ुइ सरकारी अधिकारीलाई मारे। नेपालको आधुनिक इतिहासमा सेनामाथि आक्रमण भई उनीहरूको हतियार लुटिएको यो पहिलो घटना थियो। शेरबहादुर देउवाले संकटकालको घोषणा गरी शाही नेपाली सेनालाई माओवादीहरूको खोजी गरी नष्ट गर्ने निर्देशन दिए। अब शाही नेपाली सेनासमेत सामेल भएपछि यो द्वन्द्व अझ गहिराइतर्फउन्मुख भयो। झण्डै एक वर्षछि माओवादीहरूले पुनः आक्रमण गरे र यसपटक निशाना बनेको थियो पश्चिमी जिल्ला जुम्लाको सदरमुकाम खलङ्गा। प्रमुख जिल्ला अधिकारीसहित २८ सुरक्षाफौजको यो आक्रमणमा ज्यान गयो।
संसद विघटन
यता राजनीतिक मैदानमा शेरबहादुर देउवाले आफ्नै पार्टीदस्यहरूको र्समर्थन पाउन असफल भएपछि सन् २००२को मे २२ तारिखमा संसद विघटन गरी नयाँ निर्वाचनको मिति घोषणा गरे। निर्धारित मितिमा निर्वाचन गर्न नसकेपछि देउवाले आफ्नो पदको अवधि बढाउन राजालाई संविधानको १२७ धारा प्रयोग गर्न सिफारिश गरे।
नयाँ राजाद्वारा देउवा सरकार बर्खास्त
तर ४ अक्टोबर २००२ का दिन राजा ज्ञानेन्द्रले सोही धारामा रहेको ऐच्छिक अधिकार प्रयोग गरी देउवालाई असक्षमताको आरोप लगाउँदै बर्खास्त गरी कार्यकारी अधिकार आफ्नो हातमा लिए। सात दिन पछि उनले लोकेन्द्रबहादुर चन्दको नेतृत्वमा एक मन्त्रिपरिषद् गठन गरे। उनीहरूले नयाँ सरकार आन्तरिक रूपमा माओवादीसित शान्तिवार्ताको तयारी गर्दै रहेको बताए तर नेपाली जनताले भने आन्तरिक युद्ध चर्कँदै गएको देख्यौं। जतातै बम विस्फोट र आतंक थियो। झण्डै तीन महिनापछि माघ १२ गते माओवादीहरूले सशस्त्रका प्रहरीका उच्च अधिकारी कृष्णमोहन श्रेष्ठ, उनकी पत्नी नुदुप र अंगरक्षकलाई नियमित मर्निङ वाकमा जाँदै गर्दा गोली हानी हत्या गरे। त्यसको तीन दिनपछि सरकार र माओवादीबीच दोस्रो पटक द्विपक्षीय युद्धविरामका लागि सहमति भयो। राजाले देउवा सरकारलाई बर्खास्त गर्ने बित्तिकै लामो समयसम्म निस्त्रिmय रहेको अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोग सक्रिय हुनथाल्यो। देउवा सरकारले भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि केही प्रयास गरेको थियो। विघटना हुनुअघि संसदले भ्रष्टाचार नियन्त्रण ऐन नजीकै गरिसकेको थियो।
सन् २००२को अगस्टमा अख्तियारले कर विभागमा २१ कर्मचारीको निवासमा छापा मार्‍यो। एक महिनापछि असोजमा केही राजनीतिकर्मीको घरमा छापा मार्ने काम भयो। यसमा देउवा सरकारको पालामा शक्तिशाली मन्त्री रहेको चिरञ्जीवी कुमार वाग्ले, जयप्रकाश आनन्द र खुमबहादुर खड्का पनि शामेल थिए। केही महिनापछि सम्पत्ति जाँचबुझ न्यायिक आयोगले आफ्नो आय विवरण नबुझाएको भन्दै ३० नेता र १० पर्ूव वरिष्ठ अधिकारीमाथि आरोप लगायो। यसमा पर्ूव प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला, पर्ूव मन्त्री बलबहादुर केसी र अर्जुननरसिंह केसीको नाम पनि शामेल थियो। तीन पर्ूव प्रहरी महानिरीक्षक र नेपाली कांग्रेसका २३ नेताहरूमाथि पनि यस्तै आरोप लगाइएको थियो।
चुप लागेर नबस्ने कुरा र्सार्वजनिक रूपमा बताउने राजाले देशका विभिन्न भागको भ्रमण गरी नेपाली जनतालाई भेटे। नेपाली जनताले उनीसितको भेटमा हाम्रा पीडा र हाम्रा दुःख पोख्यौं। केही वाचा गरिए र नेपाली जनतामध्ये अधिकांशले आफ्नो आशा कायम राख्यौं।
चन्द सरकारसँग माओवादी वार्ता
माओवादीहरू यतिबेला वार्ताका लागि बढी गम्भीर देखिए। उनीहरूको वार्ता टोलीमा प्रभावशाली नेता बाबुराम भट्टर्राई र रामबहादुर थापा बादल सहभागी थिए। माओवादी टोली भूमिगत जीवनबाट बाहिर आई खुला रूपमा र्सार्वजनिक कार्यक्रममा भाग लिँदै सञ्चारमाध्यमहरूसित कुराकानी गर्न थाले। २०६० साल बैशाख १४ गते माओवादी र सरकारी टोली बीच काठमाडौंमा वार्ता भयो। दर्ुइ हप्तापछि काठमाडौंमा नै फेरि वार्ता भयो। सात दिनपछि पाँच मुख्य संसदीय पार्टीले चन्द सरकारलाई बर्खास्त गर्न सडक आन्दोलन थाले। उनीहरूले सरकारको गठन अप्रजातान्त्रिक भएको दाबी गर्दै प्रतिगमन सच्याउँदै प्रजातन्त्र पर्ुनर्बहालीको लागि संर्घषा गर्ने बताए। बढ्दो दबाबका कारण चन्दले एक महिनापछि राजीनामा दिए। राजाले त्यसपछि र्सर्ूयबहादुर थापालाई अर्को प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे।
मोकामा
पर्यटन स्थल
मोकामा गङ्गाको दक्षिणी किनारमा अवस्थित छ।  यहाँको परिदृश्य एकदम सादा छ।  गङ्गाको उत्तरी किनारमा बग्ने जमिनको पट्टीलाई स्थानीय पार्रामा डायरा भूमि भनिन्छ।  वर्षाको समयमा डायरा जमिन गङ्गाको पानीमा डुब्छ।  मोकामे शहरको दक्षिणी भागमा ताल भेलहरू रहेको छ।  हिउँदे वर्षाको अवधिमा ताल भिज्नहरू गङ्गाको बढ्दो पानीमा डुबेको छ।
४६ साल पछिको राजनैतिक बिकासक्रम
थापा सरकारसँग माओवादी वार्ता
दर्ुइ महिनापछि सरकार र माओवादीबीच मध्यपश्चिमको मुख्य सहर नेपालगञ्जमा फेरि वार्ता भयो। अर्को दिनको वार्ता दाङ जिल्लाको हापुरेमा भयो। त्यो क्षेत्र माओवादीहरूको नियन्त्रणमा रहेको दाबी उनीहरूको थियो।