cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बेलबारी नगरपालिका
मोरङको बेलवारी लगायतको विजयपुरमा विजयनारायण पछि पाल्पाली सेनराजा लोहांगसेनले कब्जा गरेपछि भने यो भेग पाल्पाली सेनहरूको अधीनमा पर्न पुग्यो । तत्काल पाल्पाली सेन राज्य विभाजन हुँदा नारायणी नदीदेखि पूर्वको मकवानपुर लोहांगसेनले भागीमा पाएको हुनाले यो भेग पनि मकवानपुरभित्र प¥यो । यसैगरी अझ पछि भने हरिहरसेनका नाति विधाता इनद्रसेनले मकवानपुरबाट विजयपुरलाई अलग्ग राज्य बनाएको हुँदा बेलबारी लगायतको स्थान बिजयपुरको अभिन्न अङ्ग बन्न पुग्यो । सेनकाल भन्दा अघिनै बेलबारीको कसेनीमा धनपाल नामका एकजना रजौटाले शासन गर्दथे । तिनको राजधानी र दरबारका अवशेषहरू अहिले पनि कसेनीमा रहेको छ । यसलाई स्थानीय मानिसहरूले संरक्षण गरेर राखेका छन्, जसलाई धनपालगढीका नामले जान्ने गरिन्छ । कालान्तरमा धनपालगढीको पतन भयो र धनपालको राज्य विजयपुरमा गाभियो । यता विजयपुर पनि स्थानीय रजौटाबाट सेनहरूको अधीनमा परेको देखिन्छ । यसै क्रममा वि.सं. १८३१ सालमा विजयपुर बृहत्तर नेपालमा गाभिएपछि भने बेलवारी पनि बृहत्तर नेपाभित्र पर्न पुग्यो । त्यसपछि बेलबारी भेग मोरङको एउटा भागका रूपमा रहन पुग्यो ।
वि.सं. २०६८ को कुल जनसंख्या ६५ हजार ९ सय ७४ रहेकोमा हाल वि.सं. २०७४ को अनुमानित कुल ७५ हजार ५ सय ९५ जना पुगेका छन् । वार्षिक जनसख्या बृद्धिदर २ दशमलव ५४ रहेको यो नगरमा ‍आदीवासी जनजातीको ५७.१३ प्रतिशत, ब्राम्हण क्षेत्री ३२.२३ प्रतिशत, दलित ७.८१ र मधेशी पिछडागर्ग २.८३ प्रतिशत रहेका छन् ।साक्षरताको हिसाबले निकै अघि रहेको यो नगरको कुल साक्षरता ७४.१७ प्रतिशत रहेकोमा महिला ६६.६६ प्रतिशत र पूरुष ८३.२२ प्रतिशत रहेको     छ ।विविध कला संस्कृति र धर्मालम्बीहरूको बसोबास रहेको यो नगरक्षेत्रमा ऐतिहासिक महत्त्वको धनपालगढी, प्राकृतिक र पर्यावरणीय रूपमा मनोरम स्थल बेतना सिमसार क्षेत्र, झलझली सिमसार, पेट्रोल खानी, रमितेडाँडा लगायत अन्य सिमसार क्षेत्रको प्रचुर सम्भावना बोकेको छ जसबाट पर्यटन प्रबर्द्धनमा ठुलो टेवा पुग्ने देखिन्छ ।
जेली फिस
समुद्रमा पाइने जेली फिस नाम अनुसार खाने 'जेली' जस्तै देखिन्छ। नरम पारदर्शी जेली फिसको भुजासम्म पानी नै भरिएको हुन्छ |शरीरको आकार र आन्तरिक बनावट बिचित्रको हुन्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा जेली फिसमा कुनै पनि हड्डी हुँदैन। ठूलो होस वा सानो जेली फिसको शरीरलाई आन्तरिक तन्तुहरू भित्र भरिएको पानीले सहारा दिन्छ |हेर्दा आकर्षक लाग्ने जेली फिस डायनोसरको जमानादेखि पृथ्वीमा रहेको छ अनुमान गरिएको छ। ६ करोड ५० लाख वर्ष पहिलेदेखि जेली फिस त्यसै अस्तित्वमा रहन सफल भएको भने होइन। शत्रुबाट बच्ने उपायको लागि जेली फिस प्रख्यात छ। उदाहरणका लागि बक्स जेल फिसलाई निकै घातक समुद्री जीव मानिन्छ। यसले बर्सेनि सार्कले भन्दा बढी मान्छे मार्ने गर्छ। त्यस्तै, लायन मेन जेली फिस त विशालकाय हुन्छ। आठ मिटर आकारको यस जेली फिसको भुजाहरू ६० मिटरसम्म लामा हुन्छन्।
गुप्तेश्वर
गुप्तेश्वर भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
हिना खान
उनी स्टार प्लसको अन्य धारावाहिक सपना बाबुल का...बिदाई, चाँद छुपा बादल में र मास्टरशेफ इन्डिया कुकिंग शो ३ मा अतिथिको भूमिकामा देखा परेकी थिइन।
जीवनी
उनको जन्म २ अक्टुबर १९८७ भातको जम्मु कश्मिर भन्ने ठाउँमा भएको हो ।
आइका मिउरा
आइका मिउरा (三浦あいか) एक जापानी अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
ह्यारोल्ड म्याथ्यु इभान्स
ह्यारोल्ड म्याथ्यु इभान्स एक बेलायती पत्रकार तथा लेखक थिए ।
प्रकाशचन्द्र लोहनी
'''डा. प्रकाशचन्द्र लोहनी''' नेपालका राजनीतिज्ञ र अर्थशास्त्री हुन्। पञ्चायतकाल देखि नै राजनीतिमा सक्रिय डा. लोहनी संविधान सभा सदस्य तथा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता हुन्। यिनले अन्य मन्त्रलायका साथै अर्थमन्त्री, संसदीय समितिका प्रमुख लगायत धेरै जिम्मेवारीहरू बहन गरेका छन्।
डा. लोहनीले संयुक्त राज्य अमेरिकामा फुलब्राइट कार्यक्रम अन्तर्गत इन्डियाना युनीभर्सिटीबाट एम.बि.ए. र यु.सी.एल.ए.(University of California Los Angeles, UCLA)बाट विद्याबारिधि गरेका थिए. त्यसपछि यिनले क्यालिफोर्निया स्टेट युनीभर्सिटी, नोर्थ रिज, क्यालिफोर्नियामा अध्यापन गरे र अन्तमा नेपाल फर्केर राजनीति गर्न थाले.
अमरेली
अमरेली भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
वी. एस. रमादेवी
'''वी. एस. रमादेवी''' (जन्म १५ जनवरी १९३४ – १७ अप्रिल २०१३) एमए, एलएलएम, २६ नोभेम्बर १९९०बाट ११ डिसेम्बर १९९० सम्म भारतकी मुख्य चुनाव आयुक्त रहिन्। उनी प्रथम महिला थिइन् जसले भारतको मुख्य चुनाव आयुक्तको पदभार समाल्ने अवशर पाएकी थिइन्। उनी पछि टी एन शेषन मुख्य चुनाव आयुक्त बनिन्।
करियर
रमादेवीको जन्म १५ जनवरी १९३४ (जो पोंगलको दिन थियो)मा भारतीय राज्य आन्ध्र प्रदेशको पश्चिमी गोदावरी जिल्लाको चेब्रोलुमा भएको थियो। उनीले एलूरूबाट शिक्षा प्राप्त गरिन्। एमए र एलएलबी गरे पछि उनीले आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयमा आफुले आफुलाई वकीलको रूपमा प्रदर्शित गराइन्। उनी २६ जुलाई १९९७बाट १ डिसेम्बर १९९९ सम्म हिमाचल प्रदेशको राज्यपाल रहिन् र २ डिसेम्बर १९९९बाट २० अगस्त २००२ सम्म कर्नाटकको राज्यपाल रहिन्।
स्त्री प्रजनन प्रणाली
स्त्री प्रजनन प्रणालीलाई निम्न २ भागमा बिभाजित गरिएको छ :-
योनीमार्ग
योनीमार्ग योनिद्वार पाठेघरको मुख सम्म फैलिएको हुन्छ। यसको भित्ता तन्किनेखालको मांसपेसीले बनेको हुन्छ अर्थात यो एउटा तन्किने खालको मांसपेसीले बनेको हुन्छ। यो महिलाको दुई तिघ्राको कापमा गुदद्वार र मुत्रमार्गको बीचमा अगाडिबाट माथी तिर उठदै पछाडी तिर लगभग ४५ डिग्री कोण बनाई तेर्सो परेको हुन्छ। सामान्यतया योनिमार्गको लम्बाई ७ देखि १० से. मि. र चौडाई ४ देखि ७ से. मि. हुन्छ। यसले मुख्यतया बच्चा जन्माउने, महिनावारी हुंदा रगत बग्ने र बिपरीत लिङ्ग बीच यौन सम्पर्कको लागि मार्ग तथा बाह्य र भित्री प्रजनन अङ्गहरूलाई जोड्ने कार्य गर्दछ।
डिम्बबाहिनी नली
डिम्बबाहिनी नलीलाई बीजबाहिनी नली वा अण्डबाहिनी नली पनि भनिन्छ। डिम्बबाहिनी नलीहरू महिला स्तनधारिहरूको दुबै अण्डाशयलाई पाठेघरसँग जोड्ने प्रमुख नली हुन। यि नलीहरू पाठेघरको माथिल्लो भागबाट दुबै पट्टि दायाँ र बायाँ निस्केका हुन्छन्। सामान्यतया यसको लम्बाई १०-१२ से.मि. र मोटाइ ०.३ से.मी. हुन्छ। डिम्बबाहिनी नलीको भित्री सतह Ciliated Epithelial तन्तुले बनेको हुन्छ, जसमा Cilia रहेका हुन्छन्। यिनै Ciliaले डिम्बलाई पाटेघर सम्म जानमा मद्दत गर्छन।
एक परीपक्व डिम्ब अण्डाशयबाट खसे पछि डिम्बबाहिनीको बाटो हुदै पाठेघर सम्म पुग्ने गर्छ। यसरी अण्डाशयबाट पाठेघर सम्म पुग्न डिम्लाबई घन्टौ या दिन पनि लाग्न सक्छ।
बाहिरी अङ्गहरू
स्त्री प्रजनन प्रणालीको बाहिरी अङ्गहरूलाई समग्र रूपमा योनी भनिन्छ। यस अन्तर्गत मोन्स प्यूबिस, बाह्य भगोष्ठ, भित्री भगोष्ठ, भगांकुर,भेस्टिबुल(Vestibule), भेस्टिबुलर /बार्थोलिन ग्रन्थीहरू पर्दछन।
महिनावारी चक्र
प्रत्येक महिना स्त्री प्रजनन अङ्गबाट चक्रिय रूपमा रगत बग्ने क्रियालाई महिनावारी चक्र भनिन्छ। महिनावारी चक्र तिन चरणमा पुरा हुने गर्छ।
प्रोलिफेरेटिभ फेज
जब रगतमा Progesteroneको मात्रा कम हुन्छ, तब Pitutary Gland सक्रिय हुन्छ र यसबाट FSH निस्कन्छ। FSHले डिम्बासयमा रहेका स-साना follicleलाई विकसित गर्न सहयोग गर्छ। follicle विकसित भएपछि यसले oesttrogen निकाल्छ, जसको कारणले Endometriumको सेलहरू द्रुतगतिमा बृद्धि हुन्छन्। यसमा Mucus secreting gland blood vessles विकसित भएका हुन्छन्। यस पछि follicleबाट डिम्ब निस्कन्छ, यस कार्यलाई Ovulation भनिन्छ।
सेक्रेटरी फेज
डिम्ब निशकासन पश्चात उक्त follicleलाई Pitutary Glandबाट आउनेलेमा बदली दिन्छ। यसले उत्पादन गर्छ, जसले गर्दामा भइका स‍-साना ग्रन्थीहरूले प्रशस्त निकाल्छ। जसले डिम्बलाई डिम्ब बाहिनी नली तर्फ अघि बढ्न सजिलो हुन्छ र निषेचन हुन्छ, यदी निषेचन नभएमा पुन: चक्र दोहोरीन्छ।
मानसिक श्राव
जब डिम्बाशयबाट डिम्ब निस्कन्छ तब योमा आईपुग्छ। त्यहि बेला यो निषेचन हुन पाएन भने रगतमा भएको अधिक मात्राले Pituitary Glandको कार्यमा कमी ल्याउँछ जसबाट २६ औँ दिनमा Corpus Leutum मर्छ। यसबाट निस्कने हार्मोन पनि बन्द हुन्छ। त्यसपछि पाठेघरमा भएका रक्तनली खुम्चिन थाल्छन र फुटेर रगत बाहिर निस्कन थाल्छ। यो रगत योनीमार्ग हुँदै योनीबाट बाहिर निस्कन्छ र मानसिक श्राव शुरु हुन्छ। सामान्य अवस्थामा यसरी रगत निस्कने कार्य ४-६ दिन सम्म चलिरहन्छ।
पश्चिमी पर्खाल प्लाज
पश्चिमी पर्खाल प्लाजा (Western Wall Plaza רחבת הכותל המערבי) एक टाउन वर्ग को छेउको पश्चिमी पर्खाल को वर्ग को पूर्वी छेउमा स्थित [यरूशलेम] को [पुरानो शहर] को यहूदी क्वार्टर (यरूशलेम) मा।.
आगन्तुक च‍रा
तराईका समथर जमीनदेखि सगरमाथाजस्तो उचाइका भौगोलिक तथा मौसमी विविधताका कारण प्रजाति र सङ्ख्याका दृष्टिले पनि उल्लेख्य रूपमा नेपाल आउने पर्यटक चराहरू हिमाल, पहाड तथा तराईमा छरिएर बसेका छन्। यसरी बसाइँ सरेर हिउँदमा आउने पर्यटक चराहरूले प्रायः पाूर्वको कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, बीसहजारी ताल, जगदीशपुर ताल तथा घोडाघोडी ताललगायतका क्षेत्रमा आफ्नो हिउँदे बास बिसाउँछन्। साथै शुक्लाफाँटा, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, अन्नपूर्ण क्षेत्र, अरूणबरूण उपत्यका, लाङटाङ, गोसाइँकुण्ड आदि क्षेत्र पनि पर्यटक चराका लागि सुरक्षित वासस्थान हुन् भने कोसी, नारायणी र कर्णाली  का सहायक नदीको छेउछाउ पनि चराका लागि घुमफिर र चरनयोग्य क्षेत्र मानिन्छन्। साथै, उक्त स्थलहरू चरा अवलोकनार्थ उपयुक्त गन्तव्य क्षेत्र पनि हुन्।
गत भदौमा जगदीशपुर ताल क्षेत्रमा देखिएको 'गि्रन स्याण्डपिपर' र 'कमन गि्रन स्याङ्क' नामक चराहरूको आगमनसँगसँगै पर्यटक चराको चालु 'सिजन' प्रारम्भ भएको थियो। असोजको पहिलो सातामा जीवल फिस्टो, लालकण्ठे, झेकझेक भ|mयाप्सी, खैरो भद्राई, मोटोठाँडे, ट्याकट्याके आदि प्रजातिका चरा तराईका सीमसार क्षेत्रमा पुगिसकेका थिए भने असोजको दोस्रो सातादेखि बाज र चील जस्ता मांसाहारी प्रजाति चीन, कोरिया, रूस र साइबेरियाबाट भित्रिएका छन्। सोही बखत विश्वमै शरीरको तुलनामा सबैभन्दा लामो खुट्टा भएको घुमन्ते चरा प्रवालवाद पनि भित्रिएको थियो। चराका सबैभन्दा धेरै प्रजाति कात्तिकमा भित्रिने गरेका छन्। नेपाल आएका पर्यटक चरामध्ये हाँस, चाँचर, साना फिस्टा, अर्जुनक प्रजातिको सङ्ख्या अत्यधिक छ भने धिप्सी, मांसाहारी चरा तथा जलरङ्कको सङ्ख्या पनि प्रशस्त छ।
विश्वमै दुर्लभ मानिने कश्मिरी अर्जुनक नामक चरा गत वर्ष चैतदेखि कोसी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा देखिन थाल्नु, पछिल्ला केही वर्षदेखि आवासीय चराका रूपमा स्थापित हरिहाँसले यस वर्षदेखि घोडाघोडी तालक्षेत्रलाई पनि आफ्नो प्रजनन केन्द्रको रूपमा चयन गर्नु तथा गत वर्ष एक सय ८८ वटामात्र भेटिएका यी चराको सङ्ख्या यस वर्षको गणनाको पहिलो दिनमै दुई सयभन्दा बढी भेटिनु, मध्यएसियाबाट जाडो याममा बसाइँ सरी आउने बगाले सिम कुखुराले नेपालमै पहिलो पटक गत साउनमा घोडाघोडी तालक्षेत्रमा बच्चा जन्माउनु तथा गत वर्ष एक सय ३९को सङ्ख्यामा रहेको यी चराका सङ्ख्या हाल १ सय ८० पुगिसक्नुलगायतका परिणामबाट पर्यटक चराहरूको नेपालप्रतिको आकर्षण निश्चय पनि बढ्दै गएको छ।
तर, दस वर्षअघिसम्म नेपाली भूभागको २० प्रतिशत रहेको घाँसे मैदान हाल ४ प्रतिशतको हाराहारीमा साँघुरिनु, जलक्षेत्रहरूमा विषादीको प्रयोग हुनु, पानीको स्रोत घट्दै जानु, तालतलैया सुक्दै जानु तथा २०६५ साल भदौ २ गतेको बाढीबाट कोसी नदीको तटबन्ध क्षतविक्षत हुनुलगायतका कारणबाट चराको बासस्थान र आहारलाई प्रभावित तुल्याएका छन् भने कतिपय दुर्लभ प्रजातिका चरा देखिन छाडेका छन्। चराको राजधानी मानिने कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा प्रायः १५ हजारको सङ्ख्यामा देखिने हाँसका ठूला बथानको आकार पछिल्ला दिनमा एक तिहाइ बढीले नै घटेको छ। त्यस्तै आगन्तुक चराको वासस्थान र आहारका लागि सुरक्षित मानिएका आरक्षित, संरक्षित एवं मध्यवर्तीका वनजङ्गल, सीमसार क्षेत्रहरूमा प्रतिदिन खतरा बढ्दो छ। यसरी अस्तित्व नै सङ्कटमा परेका, लोपोन्मुख तथा दुर्लभ चराका संरक्षण र सम्बर्द्धनलगायतका उद्देश्यले विगत एक दशकदेखि प्रत्येक वर्ष फेब्रुअरी २मा चरा महोत्सव मनाइँदै आएको छ।
जलचरको बासस्थानमा सुधार, सीमसारको संरक्षण तथा वन्यजन्तुको चोरी सिकारीलाई न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले वन तथा भूसंरक्षण मन्त्रालय अन्तर्गत सीमसार संरक्षण तथा सदुपयोग आयोजना सञ्चालन भएपश्चात चराचुरूङ्गीका बासस्थानका लागि कोसीटप्पु र घोडाघोडी तालक्षेत्रमा आएको सुधारसँगसँगै यी क्षेत्रमा चराको सङ्ख्यामा पनि वृद्धि हुन थालेको चराविद्हरूको धारणा छ।
जैविक विविधताको संरक्षण एवं पर्यटन उद्योगको विकाससित पनि जोडेर हेर्नुपर्ने चराको संरक्षण कार्यमा स्थानीय जनसहभागिताको पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। पर्यटकीय क्षेत्र कास्कीको सिक्लेसबाट प्रारम्भ गरिएको देशव्यापी 'चरालाई चार' अभियान अन्तर्गत चराबारे जनचेतना, अभिलेखीकरण, प्रजनन केन्द्र स्थापना, आहारा र बासस्थानको खोजी कार्य प्रारम्भलाइ चरापे्रमीहरूले पछिल्लो नमुनाका रूपमा लिएका छन्। साथै, चरा अवलोकनका क्रियाकलापलाई वृद्धि गरेर, देशका विभिन्न ठाउँमा गिद्ध रेष्टुरेन्ट चलाएर तथा चरा प्रजनन केन्द्र खोलेर, अनि बेलाबखतमा गुलेली जफत अभियान चलाएर पनि चरा बचाउका प्रयासहरू हुँदै आएका छन्। यसा प्रकारका कार्यक्रमको विकास हुने र तिनले निरन्तरता पाइरहने हो भने चरा अवलोकनका लागि नेपाललाई उत्कृष्ट आकर्षक गन्तव्यको नयाँ पहिचान बनाउन समय धेरै लाग्दैन पनि।
पर्या-प्रणाली (इको-सिस्टम)को अभिन्न अङ्ग मानिने चरा कहाँ, कस्तो प्रजातिको छ ? तिनको चरन र बासस्थान कस्तो छ ? तथा तिनको आनिबानीलगायतका दैनिकी बुझ्न चरा अवलोकन गरिन्छ। नेपालमा चरा हेर्नकै लागि भनेर पनि बाहृय 'बर्ड वाचर' पर्यटक आउने गर्छन्। आन्तरिक पर्यटकमा पनि चरा अवलोकनप्रतिको रूची प्रतिदिन बढ्दो छ। सफारी पर्यटनको आधारभूत कार्यक्रममा चरा अवलोकन राखिएकै हुन्छ भने सो चरा अवलोकनलाई बाहृय तथा आन्तरिक पर्यटकले रमाइलो तथा आनन्ददायक मान्ने गरेका छन्। चरा अवलोकनबाट प्राप्त अनुभव उनीहरूसँगै देश-विदेशमा समेत छरिने प्रचारप्रसारको अप्रत्यक्ष फाइदाले पनि चरा अवलोकन पर्यटनको प्रवर्द्धन भइरहेको छ।
छापडाँडा
छापडाँडा पूर्वी नेपालको प्रदेश नं. १ मा रहेको खोटाङ जिल्लामा अवस्थित हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका वडा नं ५ दुर्छिम साविकको दुर्छिम गाविस मा पर्ने एक गाउँ हो । यहाँ करिब ४६ घरहरूको बसोबास रहेको छ। हाल यहाँ हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाको केन्द्र पहिले को दुर्छिम गाउँ विकास समितिको कार्यालय रहेको ठाँउ छापडाँडालाई बनाइएको छ ।
मुथ्थैया मुरलीधरन
देशबन्धु मुथ्थैया मुरलीधरन (முத்தையா முரளிதரன், මුත්තයියා මුරලිදරන් जन्म; १७ अप्रिल १९७२) एक श्रीलङ्काली अवकाशप्राप्त व्यावसायिक क्रिकेट खेलाडी तथा वर्तमानका क्रिकेट प्रशिक्षक हुन्।
थर
आफ्नो चिनारी र परिचयका लागि मानिसले विभिन्न नामका आविष्कार गरेको हुन्छन् । राजनीति र साहित्यिक क्षेत्रमा यस्ता उपनामहरू लेख्ने प्रचलन अत्यधिक रहेको देखिन्छ । जस्तो गोविन्दबहादुर राई, गोविन्द बराम, गोपाल राज गोपाल..
नामसँग प्रयोग हुने अन्तिम शब्द जुन नामको जाति या कुनै विशेषता लाई व्यक्त गर्दछ उपनाम (Surname / सरनेम) भनिन्छ। जस्तै:-भिम बहादुर गुरुङ, पान्ड़प सुनुवार, कृष्ण मल्ल आदिका अन्तिम शब्द लाई उपनाम वा थर भनिन्छ।
गोगने
गोगने भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
थर
नेपालको प्रसिद्ध उपनाम
[खत्री] ,[गुरुङ]], मगर, सुनुवार, राई, लिम्बू, याक्खा, थकाली, धिमाल, नेवार, जिरेल, सुरेल, भुजेल, थारु, दुरा, शेर्पा, तामाङ, माझी, राउटे, दनुवार, चेपाङ, कुमाल, बराम, गोपाल, मल्ल आदि इत्यादि
भारतको प्रसिद्ध उपनाम
सिंह, ठाकुर, शर्मा, तिवारी, मिश्रा, खान, पठान, कुरैशी, शेख, स्मिथ, वर्गीस, जोशी, सिसोदिए, वाजपेयी, गाँधी, राठौर, पाटिल, पटेल, झाला, गुप्ता, अग्रवाला, जैन, शाह, चौहान, परमार, विजयवर्गीय, राजपूत, मेंडल, यादव, कर्णिक, गौड, राय, दीक्षित, भट्टाचार्य, बनर्जी, चटर्जी, उपाध्याय, डिसूजा, अंसारी, कुशवाह, पोरवाला, भोंसले, सोलंकी, देशमुख, आपटे, प्रधान, जादौन, जायसवाला, गौतम, भटनागर, श्रीवास्तव, निगम, सक्सेना, चौपडा, कपूर, कुलकर्णी, चिटनीस, वाघेला, सिंघल, पिल्लई, स्वामी, नायर, सिंघम, गोस्वामी, रेड्डी, नायडू, दास, कश्यप, पुराणिक, दासगुप्ता, नायी ठाकुर, सेन, वर्मा, चौधरी, कोहली, दुबे, चावला, पांडे, महाजन, बोहरा, काटजू, आहूजा, नागर, भाटिया, चतुर्वेदी, चड्डा, गिल, सहगल, टुटेजा, माखिजा, नागौरी, जैदी, टेगोर, भारद्वाज, महार, भनेर, सुर्यवंशी, शेखावत, राणा, कुमार, धनगर, डांगे, डांगी, अहमद, सुतार, विश्वकर्मा, पाठक, नाथ, पण्डित, आर्य, खन्ना, माहेश्वरी, साहू, झा, मजूमदार, तोमर आदि।
दलाई लामा
दलाई लामा बौद्ध धर्म अन्तर्गत महायान सम्प्रदायको बोधिसत्व दर्शनमा आधारित अवतारवादको अटुट शृङ्खला हो । उनलाई विश्वभरीका बौद्ध धर्मावलम्बीहरु बोधिसत्व आर्य-अवलोकितेश्वरका जिवित अवतारका रुप मान्दछन । मंगोलियन भाषामा दलाईको अर्थ समुन्द्र र लामाको अर्थ गुरू हुन्छ। दलाई लामालाई तिब्बती बौद्ध धर्म अन्तर्गतको मुख्यत: गेलुक (पहिलो टोपी सम्प्रदाय) सम्प्रदाय र समग्रमा सम्पुर्ण बौद्ध धर्मका गुरु रूपमा श्रद्धा गरिन्छ ।
दलाइ लामा छनोट विधि
विशेषत दलाई लामा छान्ने विधि एक जटिल आध्यात्मिक विधि हो । कहिले काहिँ पहिलो दलाई लामाले आफ्नो भावी अवतारका बारे केहि जानकारी छाडेर जाने गर्दछन तर केहि अवस्थामा भने तिब्बतको पवित्र ल्हामो तालबाट आउने पवित्र तथ्य, महान गेलुक धर्माधिकारीको सपनामा देखिने तथ्यहरु वा गेलुग सम्प्रदाय वा दलाई लामाकी ईष्ट देवी पाल्देन ल्हामोबाट दिइने तथ्यबाट पनि भावी दलाई लामाको चयन गरिन्छ । वर्तमान १४ दलाई लामाको चयन पनि यसै आधारमा गरिएको थियो । यसरी चयन गरिएको सानो बालक दलाई लामा हो, होईन अझ प्रस्ट पार्न उनलाई पछिल्लो दलाई लामाले प्रयोग गरेको वा उनी सँग सम्बन्धित वस्तुहरु रोज्न लगाईन्छ । यदि उनले सहि वस्तु रोजेको खण्डमा मात्र उनी सहि दलाई लामा हुन भन्ने यकिन गरी उनलाई विशेष सम्मानका साथ बौद्ध धर्ममा दिक्षित गरिन्छ ।
इतिहास
thumb|left|200px|[[आठौ दलाई लामा]]
दलाई लामा परम्परा
'''प्रथम दलाई लामा ( गेदुन-ड्रुप ) दलाई लामा परम्परा महा-गुरु जे-शोङखापाको शिक्षामा आधारित टासिलुन्पो मठका प्रथम मठाधिस परम-पावन गेदुन-ड्रूपबाट शुरु भएको इतिहास पाईन्छ । उनको जन्म ई.सं १३९१ मा तिब्बतको साब्टोड मा भएको थियो । उनी महा-गुरु जे-शोङखापाका चौथो शिष्य थिए । उनले महा-गुरु जे-शोङखापा द्वारा प्रतिपादित कादम विचार धारालाई वादका रूपमा व्यापक प्रचार प्रशार गरे र कादम सम्प्रदायको विकासमा अतुलनिय योगदान गरे । उनैले पछि टासिलुन्पो विहार बनाए र त्यसलाई कादम सप्रदायको प्रमुख शिक्षा केन्द्रको रूपमा विकाश गरे । उनले ८४ वर्षको उमेरमा तिब्बतको नार्थाङमा परिनिर्वाण प्राप्त गरे। उनको अस्तु-धातु युक्त चैत्य यधपी नार्थाङ विहारमा दर्शन गर्न सकिन्छ ।
दोस्रो दलाई लामा (गेदुन ग्यात्सो) पहिलो दलाई लामा परम-पावन गेदुन ड्रूपको परिनिर्वाण पश्चात गेदुन ग्यात्सोलाई दोस्रो दलाई लामाको रूपमा चयन गरियो । उनको जन्म ई.स १४७५ मा तिब्बतको सांगमा भएको थियो ।उनले आफ्नो शासनकालमा गेलुक सम्प्रदायलाई अझ विशाल र प्रशिद्ध बनाए । उनले भिक्षुहरूलाई शिल र विनयको विकाशका लागि उच्च जोड दिन्थे । उनले ई.स १५४७ मा परिनिर्वाण प्राप्त गरे ।
तेस्रो दलाई लामा (सोनाम ग्यात्सो ) दोस्रो दलाई लामाको परिनिर्वाण पश्चात सोनाम ग्यात्सोलाई तेस्रो दलाई लामाको रूपमा चयन गरियो । उनको जन्म, उनका पुर्वज गेदुन ग्यात्सोले भविष्यवाणी गरे अनुरुप ई.स १५४३ मा तिब्बतको ल्हासा शहर नजिक भएको थियो । उनलाई तात्कालिन मंगोलियाका नरेश अल्तान खांले धर्म श्रवणको लागि आग्रह गरे पश्चात,उनले सन १५७७ मा मंगोलियाको भ्रमण गरी नरेशलाई बौद्ध धर्मको ज्ञान गराए, उनीबाट प्रेरित भएर मंगोलियन नरेशले बौद्ध धर्मलाई राष्ट्रिय धर्मको रूपमा अंगाले र सोनाम ग्यात्सोलाई समुन्द्र जस्तो विशाल हृदय भएका गुरु अर्थात दलाई लामाको उपाधी दिए जसलाई उनका पछिल्ला दुई अवतारका लागि पनि ग्रहण गरियो  । उनले ई.स १५८८ मा परिनिर्वाण प्राप्त गरे ।
चौथो दलाई लामा ( योन्तान ग्यात्सो ) तेस्रो दलाई लामाको परिनिर्वाण पश्चात योन्तान ग्यात्सोलाई चौथो दलाई लामाको रूपमा चयन गरियो । उनको जन्म ई.स १५८९ मा मंगोलियन शाही घरानामा भएको थियो । उनी पहिलो गैहृ तिब्बती दलाई लामा हुन । उनले ई.स १६१६ मा परिनिर्वाण प्राप्त गरे ।
पाचौ दलाई लामा (लोब्सांग ग्यात्सो ) चौथो दलाई लामाको परिनिर्वाण पश्चात लोब्सांग ग्यात्सोलाई पाचौँ दलाई लामाको रूपमा चयन गरियो । उनको जन्म ई.स १६१७ भएको थियो । उनले विभीन्न भू-खण्डमा टुक्रिएको तिब्बतको एकिकरण गरी  एकिकृत तिब्बतका प्रथम प्रशासकिय तथा धार्मिक नेताका रूपमा तिब्बतमा शासन गरे । उनले तिब्बती सरकार र दलाई लामाको प्रधान निवासका रूपमा पोताला दरबारको निर्माण गराए। उनले तिब्बतमा शिक्षा तथा स्वास्थको क्षेत्रमा उल्लेखनिय कार्य गरेका कारण स्थानिय तिब्बतीहरूले उनलाई महान पाचौँका रपमा पनि सम्बोधन गर्दछन । उनले ई.स १६८२ मा परिनिर्वाण प्राप्त गरे ।
एलेक्स जोर्डन
एलेक्स जोर्डन (२० सेप्टेम्बर १९६७ - २ जुलाई १९९५) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन । उनले २ जुलाई १९९५ मा झुण्डिएर आत्महत्या गरेकी थिईन ।
मणिपुरी भाषा
मणिपुरी भारतको असमको तल्लो भागमा एवं मणिपुर प्रान्तको बासिन्दाहरूद्वारा बोलिने प्रमुख भाषा हो। यसको धेरै उपभाषाहरू पनि छन्।
डोरी
डोरी जुन ठूला र बलियो रूपमा सँगै घुमाइन्छ वा ब्रेड गरिएको हुन्छ। डोरीहरूमा तन्य शक्ति हुन्छ र त्यसैले यसलाई तान्न र उठाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। डोरी समान रूपमा निर्मित डोरी, तार र सुतली भन्दा बाक्लो र बलियो हुन्छ।
प्रागैतिहासिक कालदेखि डोरी प्रयोग हुँदै आएको छ। निर्माण, समुद्री यात्रा, अन्वेषण, खेलकुद, रङमञ्च, र सञ्चार जस्ता विविध क्षेत्रहरूमा यसको सर्वोपरि महत्त्व छ।
गुगल प्ले
गूगल प्ले गूगल द्वारा संचालित एक मंच हो । यो एन्ड्रोइड अपरेटिङ सिस्टमको लागि आधिकारिक ऐप स्टोरको रूपमा कार्य गर्दछ, जुन उपयोगकर्ताहरूलाई एप्लीकेशन डाउनलोड गर्नका लगि अनुमति दिन्छ ।
गूगल प्ले संगीत, पत्रिका, पुस्तक, फिल्म र टेलिभिजन कार्यक्रमहरूको पेशकशको रूपमा पनि कार्य गर्दछ । गूगल प्ले द्वारा प्रदान गरिएको एप्लीकेशन नि: शुल्क वा एक सिमित मुल्यमा हुन्छ ।
एन्ड्रोइड मार्केट, गूगल संगीत र गूगल इ-बुक्सस्टोरको विलय साथ ६ मार्च २०१२ मा गूगल प्ले शुरू गरिएको थियो । गूगल प्ले स्टोरमा १,४३०,००० भन्दा बढी एप्प्स प्रकाशित र पचास अरबभन्दा बढी डाउनलोड भएको छ ।
प्रकाश संश्लेषण
सजीव कोशिकाहरूका द्वारा प्रकाशीय उर्जालाई रासायनिक ऊर्जामा परिवर्तित गर्ने क्रियालाई प्रकाश संश्लेषण (फोटोसिन्थेसिस) भन्दछन्। प्रकाश संश्लेषण त्यो क्रिया हो जसमा बोटहरू आफ्नो हरियो रङ्ग भएका पात, द्वारा सूर्यका प्रकाशको उपस्थितिमा वायुदेखि कार्बनडाइअक्साइड तथा भूमिदेखि जल लिएर जटिल कार्बनिक मल्य पदार्थहरू जस्तै कार्बोहाइड्रेट्सको निर्माण गर्दछन् तथा अक्सिजन ग्यास (O२) बाहिर निकाल्दछन्। प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रियामा सूर्यका प्रकाशको उपस्थितिमा बोटहरूको हरियो पातहरूको कोशिकाहरूका भित्र कार्बन डाइआक्साइड र पानीका संयोगले पहिला साधारण कार्बोहाइड्रेट र पछि जटिल काबोहाइड्रेटको निर्माण हुन्छ। यस प्रक्रियामा अक्सिजन एवं ऊर्जादेखि भरपूर कार्बोहाइड्रेट (सूक्रोज, ग्लूकोज, स्टार्च (मण्ड) आदि)को निर्माण हुन्छ तथा अक्सिजन ग्यास बाहिर निस्कन्छ। जल, कार्बनडाइअक्साइड, सूर्यको प्रकाश तथा क्लोरोफिल (हरितलवक)लाई प्रकाश संश्लेषणको अवयव भन्दछन्। यसबाट जल तथा कार्बनडाइअक्साइडलाई प्रकाश संश्लेषणको काँचो माल भनिन्छ। प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रिया सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जैवरासायनिक अभिक्रियाहरू मध्येको एउटा हो। सीधै वा परोक्ष रूपले दुनियाका सबै सजीव यसमाआश्रित छन्। प्रकाश संश्वेषण गर्ने वाला सजीवहरूलाई स्वपोषी भन्दछन्।
रासायनिक समीकरण
प्रकाश प्रतिक्रियामा भाग त लिदैन तर यस प्रतिक्रियाको लागि प्रकाशको उपस्थिति आवश्यक हुन्छ। यस रासायनिक प्रतिक्रियामा कार्बनडाइअक्साइडका ६ अणुहरू र पानीका १२ अणुहरूका बीच रासायनिक प्रतिक्रिया हुन्छ जसको फलस्वरूप ग्लूकोजका एउटा अणु, पानीका ६ अणु तथा अक्सिजनका ६ अणु उत्पन्न हुन्छन्। यस प्रतिक्रियामा मुख्य उत्पादन ग्लूकोज हुन्छ तथा अक्सिजन र पानी उप पदार्थका रूपमा उत्पन्न हुन्छन्। यस प्रतिक्रियामा उत्पन्न पानी कोशिका द्वारा शोषित हुन जान्छ र पुनः जैव-रासायनिक प्रतिक्रियाहरूमा लाग्छ। उत्सर्जित अक्सीजन वातावरणमा जान्छ। यी उत्सर्जित अक्सीजनको स्रोत जलका अणु हो कार्बनडाइअक्साइडका अणु होइन। प्रतिक्रियामा सूर्यको विकिरण ऊर्जाको रूपान्तरण रासायनिक ऊर्जामा हुन्छ। जो ग्लूकोजका अणुहरूमा सञ्चित हुन जान्छ। प्रकाश-संश्लेषणमा बिरुवाहरू द्वारा प्रति वर्ष लगभग १०० टेरावाटको सौर्य ऊर्जालाई रासायनिक ऊर्जाका रूपमा भोज्य पदार्थका अणुहरूमा बाँधी दिन्छन। यस ऊर्जाको परिमाण पूर्ण मानव सभ्यताका वार्षिक ऊर्जा खर्चदेखि पनि ७ गुणा अधिक हो। यो ऊर्जा यहाँ स्थितिज ऊर्जाका रूपमा सञ्चित रहन्छ। अतः प्रकाश-संश्लेषणको प्रक्रियालाई ऊर्जा बन्धनको प्रक्रिया पनि भनिन्छ। यस प्रकार प्रकाश-संश्लेषण गर्ने सजीव लगभग १०,००,००,००,००० टन कार्बनलाई प्रति वर्ष जैव-पदार्थहरूमा बदल्छन्।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
प्राचीन कालदेखि यो मान्दै आइन्थ्यो कि बिरुवाहरू आफ्नो पोषण जराहरू द्वारा प्राप्त गर्छन्। तर सन १७७२ मा स्टीफन हेलेसले भनेका छन कि बिरुवाका पातहरू वायुदेखि भोजन ग्रहण गर्दछन तथा यस प्रक्रियामा प्रकाशको केही महत्त्वपूर्ण भुमिका हुन्छ। प्रीस्टलेले १७७२ मा पहिला भनेका छन यस प्रक्रियाका बेला उत्पन्न वायुमा मोमबत्ती बालियो भने यो बल्दै गर्छ। मोमबत्ती बाले पश्चात् उत्पन्न वायुमा यदि एउटा जिवित मुसा राखियो भने उ मर्छ। उनले १७७५ मा पुनः भनेका छन बिरुवाहरू द्वारा दिउसोमा निस्केका ग्यास अक्सिजन हो। यस पश्चात इंजन हाउसले १७७९मा भनेकाका छन हरिया बिरुवाहरू सूर्यको प्रकाशमा कार्बनडाइअक्साइड (CO2) ग्रहण गर्छन तथा अक्सिजन (O2) फ्याक्छन। डी. सासूरले १८०४ मा भने, बिरुवाहरु दिन र रात स्वासप्रस्वासमा त आक्सिजन नै लिन्छन तर प्रकाश संश्लेषणको समय अक्सिजन फ्याक्छन। अत: अक्सिजन पूरा दिन काममा आउँछ तर कार्बन डाइअक्साइडदेखि अक्सिजन केवल प्रकाश संश्लेषणको बेला नै बन्दछ। सासले १८८७ मा भनेका छन हरिया बोटहरूद्वारा कार्बनडाइअक्साइड (co२) ग्रहण गर्ने तथा अक्सिजन (o२) निकाल्नाले बोटहरूमा स्टार्चको निर्माण हुन्छ।
महत्त्व
हरिया बिरुवाहरूमा हुने प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रिया बोटबिरुवा एवं अन्य जीवित प्राणीहरूका लागि एउटा धेरै नै महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया हो। यस प्रक्रियाबाट बोटबिरुवाहरू सूर्यको प्रकाशीय उर्जालाई रासायनिक उर्जामा परिवर्तित गर्छन तथा कार्बनडाइअक्साइड (CO२) पानी (H२O) जस्ता साधारण पदार्थहरूदेखि जटिल कार्बन यौगिक कार्बोहाइड्रेट्स (C६H१२O६) बन्न जान्छन्। यी कार्बोहाइड्रेट्सद्वारा नै मानिस एवं सम्पुर्ण जीवित प्राणीहरूलाई भोजन प्राप्त हुन्छ। यस प्रकार बिरुवाहरू प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रिया द्वारा सम्पूर्ण प्राणी जगतका लागि भोजन-व्यवस्था गर्दछन्। कार्बोहाइड्रेट्स प्रोटीन एवं भिटामिन आदि प्राप्त गर्नका लागि विभिन्न अन्नहरु उमारिन्छन् तथा यी सब पदार्थहरूको निर्माण प्रकाश संश्लेशणद्वारा नै हुन्छ। रबर, प्लास्टिक, तेल, सेल्यूलोज एवं धेरै औषधिहरू पनि बिरुवामा प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियामा उत्पन्न हुन्छ। हरिया बोटविरुवा प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रियामा कार्बनडाईअक्साइड लिन्छन् र अक्सीजन निकाल्दछन्, यस प्रकार वातावरणलाई शुद्ध गर्दछन्। अक्सीजन सबै जिवजन्तुलाई सास लिनको लागि अति आवश्यक हुन्छ। पर्यावरणका संरक्षणका लागि पनि यस प्रक्रियाको धेरै महत्त्व हुन्छ। मत्स्य-पालनका लागि पनि प्रकाश संश्लेषणको धेरै महत्त्व हुन्छ। जब प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रिया कम हुन जान्छ  पानीमा कार्बनडाईअक्साइडको मात्रा बढ्न जान्छ। यसको मात्रा ५ सी०सी० प्रतिलीटरदेखि अधिक हुनु मत्स्य पालनको लागि हानिकारक हो। प्रकाश संश्लेषण जिव ईन्धन बनाउन पनि सहायता गर्छ। यसद्वारा बिरुवाहरू सौर्य ऊर्जा द्वारा जिव ईन्धनको उत्पादन पनि गर्दछन्। यो जिव ईन्धन विभिन्न प्रक्रियादेखि गुजर्दै विविध ऊर्जाका स्रोतहरूको उत्पादन गर्दछ। उदाहरणका लागि पशुहरूको चाहारा, जसको बदलामा हामीलाई गोबर प्राप्त हुन्छ, कृषि अवशेष द्वारा खाना पकाउन आदि। मानिसका अतिरिक्त अन्य जीव जन्तुहरूमा पनि प्रकाश-संश्लेषणको धेरै महत्त्व हुन्छ। मानव आफ्नो त्वचामा प्रकाशद्वारा भिटामिन डी को संश्लेषण गर्दछन्। भिटामिन डी एउटा बोसो (फ्याट)मा घुलनशील रसायन हो, यसको संश्लेषणमा पराबैजनिक किरणहरूको प्रयोग हुन्छ। केही समुद्री घोंघे आफ्नो आहारको माध्यमबाट शैवाल आदि बिरुवाहरू उपभोग गर्छन् तथा यिनमा उपस्थित क्लोरोप्लास्ट प्रकाश-संश्लेषणको निम्ति  प्रयोग गर्दछन्। प्रकाश-संश्लेषण एवं स्वासप्रस्वास प्रक्रिया एक अर्काका पूरक एवं विपरीत हुन्छन्। प्रकाश-संश्लेषणमा कार्बनडाइअक्साइड र पानीको बीच रासायनिक प्रतिक्रियाको फलस्वरूप ग्लूकोजको निर्माण हुन्छ तथा अक्सिजन उत्सर्जन हुन्छ। स्वासप्रस्वासमा यसका विपरीत ग्लूकोज अक्सीकरणको फलस्वरूप जल तथा कार्बनडाइअक्साइड बन्दछन्। प्रकाश-संश्लेषणमा सौर्य ऊर्जाको प्रयोगदेखि भोजन बन्दछ, विकिरण ऊर्जाको रूपान्तरण रासायनिक ऊर्जामा हुन्छ। जबकि स्वासप्रस्वासमा भोजनका अक्सीकरणदेखि ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ, भोजनमा सञ्चित रासायनिक ऊर्जाको प्रयोग सजीव आफ्नो विभिन्न कार्यहरूमा गर्दछ। यस प्रकार यी दुइवटै प्रक्रियाहरू आफ्नो कच्चा पदार्थका लागि एक अर्काका अन्त पदार्थहरूमा निर्भर रहँदै एक अर्काको पूरक हुन्छन्।
क्रिया विधि : विभिन्न मत
प्रकाश-संश्लेषणको प्रक्रिया बिरुवाहरूका सबै क्लोरोप्लास्ट युक्त कोषहरूमा हुन्छ। अर्थात बिरुवाहरूका समस्त हरिया भागहरूमा हुन्छ। यो प्रक्रिया विशेषतः पातहरूका मेसोफिल ऊतकमा हुन्छ किनभने पातहरूका मेसोफिल उतकको प्यारेनकाइमा कोषहरूमा अन्य कोषहरूमा भन्दा क्लोरोप्लास्टको मात्रा अधिक हुन्छ।
प्रकाश प्रतिक्रिया, हिल प्रतिक्रिया अथवा फोटोकेमिकल प्रतिक्रिया
प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रिया, जुन प्रतिक्रिया प्रकाशको उपस्थितिमा हुन्छ त्यसलाई प्रकाश प्रतिक्रिया अन्तर्गत अध्ययन गरिन्छ। यस प्रक्रियालाई हिल तथा अन्य वैज्ञानिकहरू द्वारा अध्ययन गरिएको छ। प्रकाश प्रतिक्रियाको समय अधेरी प्रतिक्रिया सीमाबद्ध कारकको कार्य गर्दछ। प्रकाश प्रतिक्रिया दुई चरणमा सम्पन्न हुन्छ; फोटोलाईसिस एवं हाइड्रोजनको स्थापना। फोटोलाईसिस प्रक्रियामा प्रकाश क्लोरोफिलका अणुद्वारा फोटोनका रूपमा शोषित हुन्छन। जब क्लोरोफिलका अणु एक क्वान्टम प्रकाश शोषित गर्छ त्यस पश्चात् क्लोरोफिलको अर्को अणुले तबसम्म प्रकाश शोषित गर्दैछ, जबसम्म पहिलो ऊर्जा प्रकाश संश्लेषणको प्रक्रियामा प्रयोग हुदैन। क्लोरोफिलद्वारा यस प्रकार शोषित प्रकाशको फोटोन उच्च ऊर्जा स्तरमा एउटा इलेक्ट्रोन निकाल्दछ तथा यो शक्ति फस्फेटको तेस्रो बाँडमा रहेर उच्च ऊर्जा भएका एडिनोसाइन ट्राइफस्फेटको रूपमा प्रकट हुन्छन्। यस प्रकार क्लोरोफिल प्रकाशको उपस्थितिमा एटीपी उत्पन्न गर्दछन् तथा यस प्रक्रियालाई फोस्फोरिलेशन भन्दछन्। यसरी सूर्यको प्रकाशको ऊर्जा एटीपी अर्थात् रासायनिक ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। यस प्रकार क्लोरोफिल अणुमा निर्मित एटीपी क्लोरोफिल अणुदेखि पृथक भएर CO२लाई चिनीमा अनअक्सीकृत हुने तथा अनेक रासायनिक प्रतिक्रियाहरूमा सहायता गर्छ। क्लोरोफिल यस एटीपीलाई स्वतन्त्र गर्नमा फेरि सक्रिय हुन जान्छ। वान नील फ्रैंक र विशनिकका अनुसार पानी जब यस क्रियाशील क्लोरोफिलका सम्पर्कमा आउँछन् तब पानी अनअक्सीकृत H तथा गाढा आक्सीकारक OHमा विच्छेदित हुन जान्छ।
क्लोरोफिल + प्रकाश → सक्रिय क्लोरोफिल
H२O + सक्रिय क्लोरोफिल → H+ + OH-
यस फोटोलाईसिस प्रक्रियामा O२ पानीदेखि स्वतन्त्र हुन जान्छ तथा हाइड्रोजन पनि हाइड्रोजन ग्राहकमा जान्छ।
२H२O + २A → २AH२ + O२
यस प्रकार बोटबिरुवाहरूबाट प्रकाश-संश्लेषणको प्रक्रियादेखि निस्केका समस्त अक्सिजन पानीदेखि प्राप्त हुन्छन्। हिल, रूबेनले यसको समर्थन गरे तथा O१८को प्रयोग गरेर यसलाई सिद्ध गरेका छन। पानीदेखि अक्सिजन निस्कनलाई क्लोरील्ला नामको शैवालमा CO२को अनुपस्थितिमा देखाइएको हो। यसको अर्थ भयो कि CO२को अनुपस्थितिमा अक्सिजनको उत्पादन हुन सक्छ, तर यसमा हाइड्रोजन ग्राहक हुनुपर्दछ। यस्तो देखिएको छ कि बिरुवाहरूमा एनएडीपी (NADP) दुई NADPH२ बन्छ।
२H२O+२NADP=२NADPH२+O२
फोस्फोरीलेशन
आरननको भनाइ अनुसार प्रकाश प्रतिक्रिया मुख्य रूपले (एडिनोसाइन ट्राई फस्फेट) निर्माणदेखि सम्बन्धित छ। NADPH२/NADP का अवकरणदेखि बन्दछ। NADPलाई TPN पनि भनिन्छ। एटीपी एउटा प्रकाश ऊर्जा अणु हो जुन एडीपीमा एउटा फस्फेट ग्रुप जोडिएपछी बन्दछ तथा यस प्रक्रियालाई फोस्फोरीलेशन भनिन्छ। एडीपीको फोस्फोरीलेशनमा प्रकाश ऊर्जाको आवश्यकता हुन्छ अतः यसलाई फोटो-फोस्फोरीलेशन पनि भनिन्छ। यो पनि एउटा जटिल प्रक्रिया हो तथा आरननका अनुसार प्रकाश प्रतिक्रिया दुई प्रक्रियाहरूमा सम्पन्न हुन्छ। अयुग्म फोटो-फोस्फोरीलेशन तथा युग्म फोटो-फोस्फोरीलेशन
अयुग्म फोटो-फोस्फोरीलेशनमा पानी बिच्छेदनको कारण इलेक्ट्रोन निरन्तर प्राप्त हुन्छन् तथा फोटो-फोस्फोरीलेशनको प्रक्रियामा क्लोरोफिलमा प्रकाश ऊर्जादेखि एटीपीको निर्माण भइ रहन्छ। यस प्रकार क्लोरोफिल ‘a’ सक्रिय भएमा फेरेडोक्सिन इलेक्ट्रोन ग्राहकको कार्य गर्दछ जसलाई एनएडीपी नामक कोइन्जाइम(coenzyme)लाई दिन्छ जसमा एनएडीपी पानी द्वारा मुक्त गरिएको हाइड्रोजनसँग प्रतिक्रिया गरी NADPH२मा परिवर्तित हुन्छ।
यस प्रकार पानीमा परिवर्तन भएको मुक्त इलेक्ट्रोन क्लोरोफिल ‘b’लाई उत्तेजित गर्न उच्च ऊर्जा स्तरमा पुग्छ्न तथा यी इलेक्ट्रोन फेरि कुनै तरिकाबाट क्लोरोफिल ‘a’लाई प्राप्त हुन्छन्। पूर्ण जानकारी त छैन तर यस्तो विश्वास गरिन्छ कि प्लास्टोकविनन नामक इलेक्ट्रोन ग्राहकले यी इलेक्ट्रोनहरूलाई पकड्छ जो साइटोक्रोम द्वारा पुनः क्लोरोफिल ‘a’मा पुग्न जान्छ। यसको साथ-साथै एटीपीको पनि निर्माण हुन्छ।
युग्म फोटो-फोस्फोरीलेशनको प्रक्रियामा सूर्यको प्रकाशदेखि क्लोरोफिल ‘a’ सक्रिय भएर इलेक्ट्रोनलाई बाहिरतर्फ फ्याँक्छ जो क्लोरोफिलमा उपस्थित फेरेडोक्सिनद्वारा पकडिन्छन्। इनै इलेक्ट्रोन स्वतन्त्र भएर प्लास्टोक्वीनन नामक इलेक्ट्रोन ग्राहक द्वारा पकडिन्छन्। यस प्रक्रियाका मध्यमा एडीपी, एटीपीमा परिवर्तित हुन जान्छ तथा इलेक्ट्रोन पुनः स्वतन्त्र भएर साइटोक्रोम विकर हुदै क्लोरोफिल ‘a’मा फिर्ता पुग्छ। यस प्रक्रियामा पनि एडीपी, एटीपीमा परिवर्तित हुन जान्छ। यस प्रक्रियामा बाह्य इलेक्ट्रोन प्रयोग हुँदैन तथा क्लोरोफिलदेखि इलेक्ट्रोन निक्लेर पुनः त्यहीँ फिर्ता आउँछ। यसरी अयुग्म अनि युग्म प्रक्रियाहरूद्वारा पानी विच्छेदित हुन जान्छ जसदेखि अक्सीजन ग्यास स्वतन्त्र हुन्छ तथा हाइड्रोजन, हाइड्रोजन ग्राहक एनएडीपी द्वारा पकडिन्छ्न साथ साथै ऊर्जा पनि वर्गीकृत हुन्छ जसको प्रयोग रासायनिक प्रक्रिया वा अप्रकाशीय प्रतिक्रियामा हुन्छ।
अक्सीजन तथा प्रकाश-संश्लेषण
अवयव, तिनको स्रोत र कार्य
प्रकाश-संश्नेषणको क्रियामा चार मुख्य अवयव छन्, जल, कार्बनडाइअक्साइड, प्रकाश एवं पर्ण हरिम। यी चारहरूको उपस्थिति यस क्रियाका लागि अति आवश्यक हुन्छ। यिनमादेखि जल एवं कार्बनडाइअक्साइडलाई प्रकाश-संश्लेषणको काँचो माल भन्दछन् किनभनें यिनको रचनात्मक अवयवहरू द्वारा नैं प्रकाश-संश्लेषणका मुख्य उत्पाद कार्बोहाइड्रेटको रचना हुन्छ। यी अवयवोलाई बोट आफ्नो छेउछाउका वातावरणदेखि ग्रहण गर्दछ।
कार्बनडाइअक्साइड प्रकाश-संश्लेषणको एउटा मुख्य अवयव तथा काँचो पदार्थ हो। वायुमण्डलमा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास श्वसन, दहन, किण्वन, विघटन आदि क्रियाहरूका द्वारा मुक्त हुन्छ। वायुमा यसको मात्रा ०.०३ % देखि ०.०४ % हुन्छ। स्थलीय बोटहरू यसलाई सीधै नैं वायुदेखि ग्रहण गर्न लिन्छन्। यी बोटहरूको पातहरूमा साना छिद्र हुन्छन् जसलाई पर्णरन्ध्र भन्दछन्। कार्बनडाइअक्साइड यिनैं पर्णरन्ध्रहरूदेखि बोटहरूको पातहरूमा प्रवेश गर्दछ। जलमग्न बोटहरू जलमा घुली कार्बनडाइअक्साइडलाई आफ्नो शारीरिक सतहदेखि विसरणद्वारा ग्रहण गर्दछन्। जलमा कार्बनडाइअक्साइडको स्रोत जलीय जन्तु छन्, जसको श्वसनमा यो ग्यास उत्पन्न हुन्छ। जलका भीतर चट्टानहरूमा उपस्थित कार्बोनेट तथा बाइकार्बोनेटका विघटनदेखि पनि कार्बनडाइअक्साइड उत्पन्न हुन्छ जसलाई जलीय बोटहरू प्रकाश-संश्लेषणमा ग्रहण गर्दछन्। प्रकाश-संश्लेषणमा ग्लूकोज (C६H१२O६) नामक कार्बोहाइड्रेटको निर्माण हुन्छ। यसमा कार्बन (C) तथा अक्सीजन (C) तत्वका परमाणु कार्बनडाइअक्साइड (CO२)देखि नैं प्राप्त हुन्छन्।
क्लोरोफिल क्लोरोफिल एउटा प्रोटीनयुक्त जटिल रासायनिक यौगिक हो। यो प्रकाश-संश्लेषणको मुख्य वर्णक हो। क्लोरोफिल ए तथा क्लोरोफिल बी दुई प्रकारको हुन्छ। यो सबै स्वपोषी हरिया बोटहरूका क्लोरोप्लास्टमा पाइन्छ। क्लोरोफिलका अणु सूर्यका प्रकाशीय ऊर्जालाई अवशोषित गर्न त्यसलाई रासायनिक ऊर्जामा रूपान्तरित गर्दछन्। सूर्यका प्रकाशीय ऊर्जालाई अवशोषित गरेर क्लोरोफिलको अणु उत्तेजित हुन्छन्। यदिन सक्रिय अणु जलका अणुहरूलाई H+ तथा OH- आयनमा विघटित गर्न दिन्छन्। यस प्रकार क्लोरोफिलका अणु प्रकाश-संश्लेषणको जैव-रसायनिक क्रियालाई प्रारम्भ गर्दछन्।
प्रकाश सूर्यको प्रकाश प्रकाश-संश्लेषणका लागि आवश्यक हुन्छ। बल्ब आदिका तीव्र कृत्रिम प्रकाशमा पनि प्रकाश-संश्लेषणको क्रिया हुन्छ। लाल रंगका प्रकाशमा यो क्रिया सबैभन्दा अधिक हुन्छ। रातोका पछि बैगनी रंगका प्रकाशमा यो क्रिया सबैभन्दा अधिक हुन्छ। यी दुइटै रंग क्लोरोफिलद्वारा सर्वाधिक अधिक मात्रामा अवशोषित गरिन्छन्। हरियो रङ्गलाई क्लोरोफिल पूर्ण प्रकार परावर्तित गर्न दिन्छन् अतः हर रंगका प्रकाशमा प्रकाश-संश्लेषणको क्रिया पूर्ण प्रकार रूक जान्छ।
जल जल प्रकाश-संश्लेषणको क्रियाको काँचो माल हो। स्थलीय बोटहरू यसलाई माटोदेखि जडका मूलरोमहरू द्वारा अवशोषित गर्दछन्। जलीय बोटहरू आफ्नो जलका सम्पर्क भएका भागहरूको बाह्य सतहदेखि जलको अवशोषण गर्दछन्। अर्किड जस्तै उपररोही बोटहरू आफ्नो वायवीय मूलहरू द्वारा वायुमण्डलीय जलवाष्पलाई ग्रहण गर्दछन्। प्रकाश-संश्लेषणका प्रकाशीय अभिक्रियामा जलका प्रकाशीय विघटनदेखि अक्सीजन उत्पन्न हुन्छ। यही अक्सीजन उपपदार्थका रूपमा वातावरणमा मुक्त हुन्छ। अधेरी अभिक्रियामा बनने ग्लूकोजका अणुहरूमा हाइड्रोजन तत्वका अणु जलदेखि नैं प्राप्त हुन्छन्। प्रकाश-संश्लेषणका समय जल अप्रत्यक्ष रूपले पनि धेरै कार्य गर्दछ। यो जीवद्रव्यको क्रियाशीलता तथा इनजाइमको सक्रियतालाई बनाए राख्दछ।
प्रभावित गर्ने वाला कारक
प्रकाश-संश्लेषणको क्रिया अनेक कारकहरू द्वारा प्रभावित हुन्छ। यसका केही कारक बाह्य हुन्छन् तथा केही आंतरिक। यसका अतिरिक्त केही सीमाबद्ध कारक पनि हुन्छन्। बाह्य कारण ती हुन्छन् जुन प्रकृति र पर्यावरणमा स्थित हुँदै प्रकाश संश्लेषणलाई प्रभावित गर्दछन् जस्तै प्रकाश, सूर्यका प्रकाशदेखि बोट यस क्रियाका लागि ऊर्जा प्राप्त गर्दछ तथा अँध्यारोमा यो क्रिया सम्भव नैं छैन। कार्बनडाई अक्साइड, किन कि यस्तो देखिएको छ कि यदि अन्य सबै कारक बोटहरूलाई उच्चतम मात्रामा प्राप्त होउन् तथा वायुमण्डलमा CO२को मात्रा बिस्तारै बढाई जाये त प्रकाश-संश्लेषणको दर पनि बढ्न जान्छ। तापमान, क्यो कि देखिएको छ कि बोटहरूमा प्रकाश-संश्लेषणको क्रियाका लागि एउटा निश्चित तापक्रमको पनि आवश्यकता हुन्छ तथा जल,पानी फोटोकेमिकल प्रक्रियाहरूका अत्यंत आवश्यक छ र यो यस क्रियाका समय अनेक रासायनिक परिवर्तनहरूमा सहयोग गर्दछ। आंतरिक कारण ती हुन्छन् जो पातहरूमा स्थित हुँदै प्रकाश संश्लेषणको क्रियालाई प्रभावित गर्दछन् जस्तै- पर्ण हरिम वा क्लोरोफिल जसका द्वारा प्रकाश ऊर्जा रासायनिक ऊर्जामा परिवर्तित हुन्छ। प्ररस वा प्रोटोप्लाज्म जसमा पाए जाने विकर प्रकाश-संश्लेषणको क्रियालाई प्रभावित गर्दछन्। भोज्य पदार्थको जमाव, किन कि प्रकाश-संश्लेषणको क्रियामा बनाएको भोजन यदि स्थानीय कोशिकाहरूमा एकत्रित होता रहोस् त प्रकाश-संश्लेषणको दर धीमा हुन जान्छ। पातहरूको आंतरिक संरचना किन कि प्रकाश-संश्लेषणको दर पातहरूमा उपस्थित स्टोमेटा वा रंध्रहरूको संख्या तथा तिनको बन्द एवं खुलनेका समयमा निर्भर गर्दछ। पातहरूको आयु, किन कि नयाँ पातहरूमा पुरानो पातहरूको अपक्षा प्रकाश-संश्लेषणको दर अधिक हुन्छ। यसका अतिरिक्त प्रकाश संश्लेषणलाई यी सबै वस्तुहरूको अलग-अलग गति पनि प्रभावित गर्दछ। जब प्रकाश संश्लेषणको एउटा क्रिया विभिन्न कारकहरू द्वारा नियन्त्रित हुन्छ तब प्रकाश संश्लेषणको गति सबैभन्दा मन्द कारकद्वारा नियन्त्रित हुन्छ। प्रकाश, कार्बनडाइअक्साइड, जल, क्लोरोफिल इत्यादिमा देखि जो पनि उचित परिमाणदेखि कम परिमाणमा हुन्छ, उ पूर्ण क्रियाको गतिलाई नियन्त्रित राख्दछ। यो कारक समय विशेषका लागि सीमाबद्ध कारक भनिन्छ।
अम्बिकापुर
अम्बिकापुर भारतका छत्तीसगढ राज्य उत्तरमा स्थित छ। यो सरगुजा जिल्लाको सदरमुकाम हो। यसको नाम हिन्दुहरूको देवी दुर्गाका एक रूप 'अम्बिका'का नामले बनाएको छ। सहरको जनसङ्ख्या लगभग १ लाख छ।
अम्बिकापुर सहरको नाम छ र यो सरगुजा जिल्लाको सदरमुकाम हो। सहरमा महामाया देवीको मन्दिर छ। यस मन्दिरको पर्याप्त मान्य्दछ। पहिला मानिस यहाँ आफ्नो मनता पूर्ण भएमा देवीलाई बोकाको बलि अर्पित गरिन्थ्यो। तर अब यो परम्परा पर्याप्त कम भएको छ। यो स्थानीय बोली सरगुजिया छ। आदिवासी क्षेत्र हुने कारण यो बरसहरूदेखि उपेक्षित रहेकोछ। छत्तीसगढ एक अलग राज्य बन्नका पछि यहाँ पनि विकास हुने लागेको छ। सरगुजा जिल्लाको सीमाहरू उडीसा, झारखण्ड, उत्तर प्रदेश र मध्य प्रदेशलाई छू्दछन्।
दर्शनीय स्थल
यहाँ अनेक जल प्रपात छन्:-
चेन्द्रा ग्राम
अम्बिकापुर- रायगढ राजमार्गमा १५ किमीको दुरीमा चेन्द्रा ग्राम स्थित छन्। यस ग्रामदेखि उत्तर दिशामा तीन कि.मी.को दुरीमा यो जल प्रपात स्थित छन्। यस जलप्रपातका नजिकनैं वन विभागको एक नर्सरी छन्, जहाँ विभिन्न प्रकारका पेड-बोटहरूलाई रोपित गरिएका हुन्। यस जल प्रपातमा वर्ष भर पर्यटक प्राकृतिक सौन्दर्यको आनंद लिने जान्छन्। यहाँमा एक तितली पार्क पनि विकसित गरिंदैछ।
रकसगण्डा जल प्रपात
ओडगी विकासखंडमा बिहारपुरका निकट बलंगी नामक स्थानका समीप स्थित रहरूहड नदी पर्वत श्रृखलाको उंचाईदेखि गिरकर रकसगण्डा जल प्रपातको निर्माण गर्दछ जसदेखि वहाँ एक संकरे कुंडको निर्माण हुन्छन् यो कुंड अत्यन्त गहिरो छ।
भेडिया पत्थर जल प्रपात
कुसमी चान्दो मार्गमा तीस किमीको दुरीमा ईदरी ग्राम छ। ईदरी ग्रामदेखि तीन किमी जंगलका बीच भेडिया पत्थर नामक जलप्रपात छ।
बेनगंगा जल प्रपात
कुसमी- सामरी मार्गमा सामरीपाटका जमीरा ग्रामका पूर्व -दक्षिण कोणमा पर्वतीय श्रृंखलाका बीच बेनगंगा नदीको उदगम स्थान छ। यहा साल वृक्षोका समूहमा एक शिवलिंग पनि स्थापित छ।
सेदम जल प्रपात
अम्बिकापुर- रायगढ मार्गमा अम्बिकापुरदेखि ४५ कि.मीको दूरीमा सेदम नामको गाउँ छ। यसका दक्षिण दिशामा दुइ कि.मी.को दूरीमा पहाडिहरूका बीच एक सुन्दर झरना प्रवाहित हुन्छ।
मैनपाट
मैनपाट अम्बिकापुरदेखि ७५ किलोमीटर दुरीमा छ यसलाई छाना्तीसगढको शिमला भनिन्छ। मनपाट विन्ध पर्वत मालामा स्थित छ जसको समुद्र सतहदेखि ऊंचाई ३७८१ फीट छ यसको लम्बाई २८ किलोमीटर र चौडाई १० देखि १३ किलोमीटर ह।
ठिनठिनी पत्थर
अम्बिकापुर नगरदेखि १२ किमी.को दुरीमा दरिमा हवाई अड्डा छन्। दरिमा विमानस्थलका नजिकबडे - बडे पत्थरोको समुह छ। यी पत्थरोलाई कुनै ठोस चीजदेखि ठोकनमा आवाजे आउँछ।
कैलाश गुफा
अम्बिकापुर नगरदेखि पूर्व दिशामा ६० किमी.मा स्थित सामरबार नामक स्थान छ, जहाँ प्राकृतिक वन सुषमाका बीच कैलाश गुफा स्थित छ।
तातापानी
अम्बिकापुर-रामानुजगंज मार्गमा अम्बिकापुरदेखि लगभग ८० किमी. दुर राजमार्गदेखि दुइ फलांग पश्चिम दिशामा एक गरम जल स्त्रोत छ। यस स्थानदेखि आठदेखि दस गरम जलका कुन्ड छ।
बांक जल कुंड
अम्बिकापुरदेखि भैयाथानदेखि अस्सी कि.मीको दूरीमा ओडगी विकासखंड छ, यहाँदेखि १५ किमी.को दुरीमा पहाडिहरूको तलहटीमा बांक ग्राम बसेको छ यसै ग्रामका नजिकरिहन्द नदी वन विभागका विश्राम गृहका नजिकअर्द्ध चन्द्राकार बहती भएको एक विशाल जल कुंडको निर्माण गर्दछ। यसलाई नैं बांक जल कुंड भनिन्छ। यो जल कुंड अत्यन्त गहिरो छ, जसमा माछाहरू पाइन्छ। यहाँ वर्ष भर पर्यटक माछाहरूको शिकार गर्न एवं घुम्न आउँछन्। ambikapur se २५ km ki duri par bishrampur nagar hai, jo koyale ki khan k liye prasidh hai , bishrampur me pure asia ki sabse badi machine hai , ko ki koyale ke utpadan me lagi hai.
यी पनि हेर्नुहोस्
[
बिष्णुप्रिया मणिपुरी
बिष्णुप्रिया वा बिष्णुप्रिया मणिपुरी भारतको असम, त्रिपुरा, मणिपुर तथा बङ्गलादेश र म्यांमारका केही भागहरूमा बोलिने भाषा हो।
थाइल्यान्डका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा थाइल्यान्डका ५ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको थाइल्यान्डका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
{{Legend|#FFE6BD|† खतरापूर्ण सम्पदा|outline=silver}}
राजेन्द्र कुमारी बाजपेयी
डा राजेन्द्र कुमारी बाजपेयी (८ फेब्रुअरी १९२५ - १७ जुलाई १९९९) भारतको पूर्व केन्द्रीय मन्त्री र पांडिचेरीको उपराज्यपाल रहिसकेकी एक महिला हुन्। उनी तीन पटक क्रमश: सन् १९८०, सन् १९८४ र सन् १९८९मा सीतापुरबाट लोकसभाको लागि निर्वाचित भएका थिए। उनी भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेसको एक समर्पित कार्यकर्त्री र पूर्व प्रधानमन्त्री इंदिरा गांधीको धेरै नजिकाको व्यक्ति मानिन्छिन्।
हान वंश
हान वंश प्राचीन चीनको शासक हुन ।
हान राजवंश
एलेक्स टेलर (अभिनेत्री)
एलेक्स टेलर वा एड्रिना मोलिनारी (जन्म २६ नोभेम्बर १९७० ) एक पूर्व सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता, अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
मणिपुरी नृत्य
मणिपुरी यो मणिपुर प्रान्तको एक शास्त्रीय नृत्यको शैली हो।
टोड्के झरना
टोड्के झरना इलामको माइमझुवा, सन्दकपुर गाउँपालिकामा अवस्थित रहेको छ । टोड्के झरना आन्तरिक पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तब्य बन्दै गएको छ । इलाम जिल्लाको सदरमुकाम इलाम नगरपालिकाबाट २५ किलोमिटर उत्तरमा रहेको यो झरनासम्म पुग्न केहीबेर पैदल हिड्नु पर्ने हुन्छ । यो झरना हेर्न आउने आन्तरिक पर्यटकको सङ्ख्या वढ्दै गएको छ । धनकुटा, झापा, मोरङ, सुनसरी, इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङलगायतका जिल्लाबाट हरेकवर्ष ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरू टोड्के झरना हेर्न पुग्ने गरेका छन् । समुद्र सतहबाट १,६०० मिटरको उचाईमा अवस्थित यो झरना ८५ मिटर अग्लो छ । माईखोला भन्दा करिब ४० मिटर पश्चिममा अवस्थित यो झरना इलाम जिल्लाकै अग्लो झरना हो ।
किशनगञ्ज जिल्ला
किशनगञ्ज जिल्ला बिहार राज्य, भारतको अडतीस जिल्लाहरू मध्ये एक हो, र किशनगञ्ज शहर यस जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। किशनगञ्ज  जिल्ला पूर्णिया विभाजनको एक भाग हो।
इतिहास
किशनगञ्ज जिल्ला १४ जनवरी, १९९० मा गठन गरिएको थियो। मुगल कालको समयमा यस क्षेत्र नेपालको भाग थियो र Nepalgarh भनियो। जब मुगल बादशाहको निर्देशमा, मोहम्मद राजा ले Nepalgarh किल्लामा कब्जा गरेर, त्यसको नाम Alamganj मा बदलि दिएका थिए। यो पछि किशनगञ्ज बन्यो।
भूगोल
किशनगञ्ज जिल्लाले १८८४ वर्ग किलोमीटर (727 वर्ग मील) ओगटेको छ, तुलनात्मक रूपमा मालाबीको बराबरको। किशनगञ्ज  जिल्ला पश्चिममा अररिया  जिल्ला, दक्षिण - पश्चिममा पूर्णिया  जिल्ला,  पूर्वमा पश्चिम बङ्गालको उत्तर दिनाजपुर जिल्ला र उत्तरमा पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ जिल्लाबाट घेरिएको छ। पश्चिम बङ्गालको एक साघुरो पट्टी, करिब २० किमी फराकिलो भुमीले यो बङ्गलादेशबाट अलग छ।
किशनगञ्ज जिल्ला २५० २०’ and २६० ३०’ 'उत्तरी अक्षांश र ८७० ७’ and ८८० १९’ 'पूर्वी देशांतरको बीचमा अबस्थित छ ।
जिल्लाको माध्यमबाट बग्ने प्रमुख नदीहरूमा महानंदा, Kankai, Mechi, Donk, Ratua र रमजान Sudhaniहरू हुन।
अर्थव्यवस्था
२००६ मा पंचायती राज मन्त्रालयले देशको २५० सबभन्दा पिछडिएको जिल्लाहरू ( जम्मा ६४० को बाहिर) किशनगञ्ज लाई पनि उल्लेख गर्यो। यो एक बिहारमा ३६ जिल्लाहरू मध्येको एक जिल्ला हो जसले पिछडा क्षेत्र अनुदान कोष कार्यक्रम (बीआरजीएफ)बाट धन प्राप्त गरेको छ।
जनसाङ्ख्यिकी
२०११ को जनगणना अनुसार किशनगञ्ज जिल्लाको आबादी १६९०९४८ छ, मोटामोटी रूपमा गिनी - बिसाऊ राष्ट्रको बराबर वा संयुक्त राज्य अमेरिकाको Idaho, [८] यसले भारतमा २९३ को रैंकिंग दिन्छ ( जम्मा ६४० को भित्र) जिल्लामा प्रति वर्ग किलोमीटर 898 मानिसहरु बस्दछन् (२३३० / वर्ग मील) को एक जनसङ्ख्या घनत्व छ। यसको २००१-२०११ दशकमा जनसङ्ख्या वृद्धि दर ३०.४४% थियो। किशनगञ्जमा  हरेक १००० पुरुषहरूको लागि ९४६ महिलाको लिंग अनुपात छ, र ५७.०४% को साक्षरता दर छ।
मानिसहरूको एक विशाल बहुमत गाउँमा बस्दछन। एक मुस्लिम बहुल क्षेत्र हो, ७० प्रतिशत मुसलमानहरूको आबादीको साथ गठन भएको छ, त्यहाँ हिन्दुहरु पनि छन, जसमा Surajpuris र अन्य पिछडिएका जातिहरू प्रबल छन। त्यहाँ पनि सानो Santal क्षेत्र छ। किशनगञ्जको निवासीहरु धेरै जसो SURJAPURI/ Rajbongshi बोल्छन, जसलाई बङ्गाली भाषाको भाषिका र उत्तरी बङ्गालको मूल निवासी मानिन्छ।
किशनगञ्ज जिल्लामा २००१ मा ३१.०२ प्रतिशतको साक्षरता दर थियो, बिहारको सबै जिल्लाहरूको बीचमा सबभन्दा कम हो। बिहारमा भएको साक्षरता दर ४७.५३ प्रतिशतमा भारतमा  सबभन्दा कम हो, जसमा भारतको ६४.८४ प्रतिशत साक्षरता दर छ। जबकि किशनगञ्ज जिल्लामा पुरुष साक्षरता दर प्रतिशत ४२.८ मा खडा थियो, महिला साक्षरता १८.४९ प्रतिशत भारतमा सबभन्दा कम थियो।
खुला तथ्याङ्क दिवस
खुला तथ्याङ्क दिवस अथवा अन्तराष्ट्रिय खुला डाटा दिवस फेब्रुअरी महिनाको २२ तारिकको दिन विश्वभरि नै मनाउने गरिन्छ । उक्त दिन मानिसहरू भेला भएर एपलिकेसन बनाउछन, तथ्याङ्क (डाटा)लाई खुला गर्ने, visualization बनाउने र स्थानिय र रार्ष्टिय सरकारलाई खुला नीति अवधरण गर्न प्रोहत्साहन गर्ने गर्दछन । यो दिवस जोसुकैले मनाउन सक्छन । यदि आफुसंग खुला तथ्याङ्कलाई प्रयोग गर्न सक्ने कुनै सोच छ, कुनै चाखलाग्दो प्रोजेक्टमा योगदान गर्नुछ, कसरी तथ्याङ्कलाई विश्लेषण गर्ने अथवा अरुले के गारिरहेको छन भनेर हेर्न मन छ भने खुला तथ्याङ्क दिवसमा सहभागि हुन सकिन्छ ।
मुल कुरा
यो कार्यक्रम हुन ५ वटा कुरामा ध्यान पुर्याउनु पर्छ।
२०१३
नेपालमा पहिलो पटक यो दिवस २०१३ मा सारा विश्वभरिका १०० भन्दा धेरै शहरहरू संगै मनाउन सुरु गरिएको थियो। मोजिल्ला, विश्व बैङ्क र वाईआइपिएलले विकिमेडिया नेपाल, फ्रीडम फोरम, एन.जी.ओ माहासङ्घ नेपाल, इन्जिनरिंग संसस्थान, काठमाण्डौ विश्वबिधालय, एडइनफो, ओसाक्, फोस नेपाल लगायतको सहआयोजनामा फेब्रुरी २३ तारिकमा आयोजना भएको थियो। उक्त कार्यक्रममा ह्याकथुन, मापाथुन, प्रस्तुती, एडीटाथुन, मोजिल्लाको खुला कार्यक्रम, खुला स्टल लगायतका कार्यक्रम भएको थियो । अन्य जानकारी यँहा पाउँन सकिन्छ : |खुला तथ्याङ्क दिवस २०१३
मुग्लिन
मुग्लिन पृथ्वी राजमार्ग र नारायणगढ मुग्लिन सडकको चोक रहेको चितवन जिल्लाको पहाडी क्षेत्रको प्रमुख बजार हो यो भरतपुर नेपालबाट ३६ कि.मी राजधानीबाट ११० कि.मी तथा पोखराबाट ९० कि.मी.को दुरीमा रहेको छ।
काँ धड्किन्छै मुटु
काँ धड्किन्छै मुटु एक देउडा गीत हो। यस गीतमा स्वर पुरुष तर्फ चन्द्र साउँद र महिला तर्फ गौरी भट्टको रहेको छ।
यस गीतलाई छायाङ्कन अमित विश्वकर्माले गरेका हुन् भने सम्पादन अनुप विश्वकर्माले गरेका हुन्। यस गीतलाई निर्देशन भिम विष्टले गरेका हुन्। यस गीतमा शब्द तथा लय गायक चन्द्र साउँदको रहेको छ भने यसमा श्रृङ्गार जानकी विष्टको रहेको छ। यसलाई विनोद व्यवस्थापन वाजुरेलीले गरेका हुन्। यसको गीत मालाश्री स्टुडियो मार्फत कैद गरिएको थियो। यस गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्यलाई श्रीराम फिल्मसले निर्माण गरेको हो। यसको आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्यलाई विशेष फिल्मसको आधिकारिक युट्युब खातामा १४ मे २०१९ मा सार्वजनिक गरिएको थियो भने यसले पुस २०७६ सम्ममा ६ लाख ३४ हजार भन्दा बढी अवलोकन प्राप्त गरिसकेको छ।
आधिकारिक श्रव्य दृश्य
यसको आधिकारिक श्रव्य दृश्यमा चन्द्र साउँद, सुस्मिता कुँवर र सहायक पात्रको रूपमा प्रेम साउँदलाई प्रमुख भूमिकामा देख्न सकिन्छ। यसको लम्बाई १४ मिनेट २४ सेकेण्डको रहेको छ। यसको सुरुवातमा एउटा ठूलो चौरमा ठूलो सङ्ख्यामा महिला र  पुरुषहरू देउडा खेल्नका लागि गोलाकार अवस्थामा रहेका छन् र उक्त मानव गोलो भित्र मानिसहरू बसिरहेका छन्। त्यसपछि एउटा घरबाट गीतकी प्रमुख महिला पात्र सुस्मिता कुँवरको आगमन हुन्छ। देउडाको झलक देखा परे लगत्तै गीतका प्रमुख पुरुष पात्र वा गायक चन्द्र साउँद देखा पर्छन्। एकछिन पछि गीतका उनका श्रीमान (प्रेम साउँद) आउँछन् र हर्षित मुद्रामा उनलाई लिएर जान्छन्। प्रमुख पुरुष पात्र (चन्द्र साउँद)को एक झलक पश्चात् गीत देउडा तर्फ केन्द्रित हुन्छ। उनका नवविवाहित जोडि उनको अगाडिबाट जान्छन् र यो दृश्य उनले हेर्दै उनी निराश हुन्छन् र सोही स्थानबाट गीतमा बोलको आरम्भ हुन्छ जहाँ उनी एउटा रुखमा टाउको अड्याएर गीत गाएको अभिनय गर्छन्। उनीहरूको अधिको हेराहर पुनः देखा पर्छ। उनी सोही स्थानमा रहि भावुक हुँदै मनका वेदना गीतको बोल मार्फत व्यक्त गर्छन्। दृश्य देउडामा पुग्छ। उनी एउटा स्थानमा रहि गीत गाउन थान्छिन् भने दृश्य पुरुष पात्र, महिला पात्र र देउडामा हेरफेर हुन्छ।  एकछिन पछि गीतकी गायिका गौरी भट्टको दृश्य देखा पर्छ जसमा उनी हातले लय मिलाएको अभिनय प्रस्तुत गर्छिन्। दृश्यमा धुनको आरम्भमा उनीहरू एकैठाउँमा हुन्छन् जसमा उनले उनलाई प्राकृतिक दृश्य देखाउँछन्। उनीहरू एकैछिन पछि दौडिन्छन् र उनले उक्त त्यो विगतको पल सम्झेर भावुक हुन्छिन्। दृश्य एउटा सुदूरपश्चिमको माध्यमिक विद्यालयको प्राङ्गणमा खेलिएको देउडामा केन्द्रित हुन्छ। उनीहरू त्यसपछि एउटा झलकमा आफ्नो टाउको एक आपसमा जोड्छन्। एकैछिन पछि श्रव्य दृश्यमा बोलको पुन: आरम्भ हुन्छ जसमा उनी भावुक हुँदै वेदना प्रस्तुत गर्दछन्। सोही क्रम यता महिलामा पनि देखा पर्छ। गीतमा देउडा र उनीहरूको एकैछिनको झलक हेरफेर भइरहन्छ। त्यसपछि गायिका देखा पर्छिन्। ड्रोन मार्फत देउडाको झलक कैद हुन्छ। दृश्यमा चार जना महिला डोको बोकी बारीमा काम गर्दै गर्छन् र एकछिन पछि सो स्थानबाट प्रस्थान गर्छन्। दृश्यमा मानिसहरूको झलक देखा पर्छ भने उनीहरू त्यहीँ आइपुग्छन्। उनीहरू कुरा गरिरहेका हुन्छन्। उनी आफ्ना पूर्व प्रेमीलाई भेट्न पुग्छिन् जसमा जसमा उनले उनको पाखुरामा समाति किन गरे जस्तो पश्न गरेको ठम्याउन सकिन्छ र उनी दौडिँद‌ै सो स्थानबाट प्रस्थान गर्छिन्। दृश्य देउडासँग‌ै उनीहरूको विवाहको झलक देखा पर्छ जसमा एउटी महिलाले उनीहरू टिका लगाइदिन्छिन्।
धुनको समाप्ति पछिको अर्को दृश्य उनी (पुरुष) एक ठाउँमा बसि गीत गाउँछन्। देउडा र विवाहको दृश्य क्रमबद्ध रूपमा देखा पर्छन्। उनीहरूको नव विवाहित जोडि आइरहेको देखेर उनी चिन्तित हुन्छन्। दृश्यमा सोही पलहरू देखा पर्न थान्छ। उनी (महिला) सयपत्रीको फूललाई स्पर्श गर्दै वेदना प्रकट गर्छिन् भने गायिकाको तेस्रो पटक आगमन हुन्छ। देउडाको दृश्यको प्रस्तुतिसँगै उनीहरूको विगतका केही पलहरू झल्किन थान्छ। त्यसपछि यसमा पुनः देउडा र गायिकाको दृश्य समाविष्ट छ। धुनको आगमनसँग‌ै उनले (महिला) एउटअ काँडेदार फूललाई स्पर्श गर्दै विगतको सोही स्थानमा उनीहरू एकै ठाउँमा भएको पल सम्झिन्छिन्। उनीहरूको दृश्य एकपछि अर्को गर्दै देखा पर्छ भने पछि उक्त देउडामा उनीहरू दुबै समावेश हुन्छन्। दृश्यमा विगतको र वर्तमानका झलकहरू प्रस्तुत हुँदै जाने क्रम चलिरहन्छ। पछि उनी एउटा घरबाट कुचो लिएर बाहिर नस्किन्छिन् र बढार्न थान्छिन्। देउडासँगै प्रस्तुत दृश्यहरू देखा पर्छ। देउडामा उनी बीचमा रहि अभिनय प्रस्तुत गर्दा यता वर्तमानको दृश्यमा उनीहरू विपरीत तर्फ फर्किँदै बोल मार्फत भावना व्यक्त गर्दै जान्छन्। गायिकाको एकै छिनको झलक पश्चात् उनी आइरहेको क्रममा केही प्वाँख जस्ता बस्तुहरू उनी माथी पर्छ। यसमा प्रस्तुत दृश्यहरूको हेरफेर चलिरहन्छ। अर्का तर्फ उनी विगतको दृश्यलाई सम्झदै एक स्थानबाट नाश मुद्रामा बसिरहन्छन्। दृश्यमा गायिकाको दृश्य र केही वर्तमानका झलकहरू र उनीहरू एकै ठाउँमा रहेका झलहरूका साथ यसको श्रव्य दृश्यको अन्त्य हुन्छ।