cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
तिब्बतमा बेलायती अभियान
यो मिसनलाई बेलायती भारतीय सरकारले सैन्य अभियानको रूपमा मान्यता दिएको थियो, जसले भाग लिने सबैलाई अभियान पदक, तिब्बत पदक जारी गर्‍यो। [7]
पृष्ठभूमि
तिब्बतमा चिनियाँ राजदूतहरूको उपस्थितिले बेलायतीहरूलाई तिब्बतमाथि चीनको अधिकार छ भनी मान्न बाध्य बनायो र उनीहरूले तिब्बतसँगको सम्बन्धमा चीनसँग वार्ता गर्न थाले। [10] यद्यपि, तिब्बतीहरूले सीमा सम्झौता र व्यापार सम्झौता सहित यी वार्ताका परिणामहरूलाई अस्वीकार गरे। तिब्बती सेनाले सिक्किमी इलाकामा व्यापार मार्गमा ढुङ्गाको किल्ला बनाए। चीनको विरोधले कुनै राहत पाएन। [10] बेलायती र चिनियाँ कमिश्नरहरूले बनाएका सीमा स्तम्भहरू तिब्बतीहरूले हटाए। [11] बेलायती व्यापार आयुक्तलाई तिब्बतले चीनले दिएको सहुलियतलाई मान्यता नदिने बताएको थियो। तिब्बतीहरूसँग प्रत्यक्ष वार्ता गर्ने बेलायती प्रयासहरू पनि अस्वीकार गरियो। [10] सहुलियतहरू कार्यान्वयन गर्न चिनियाँ असक्षमताले तिब्बतमा उनीहरूको "नपुंसकता" उजागर गर्‍यो। [10] बेलायती गभर्नर-जनरल तिब्बतमा चिनियाँ अधिपत्य एक "संवैधानिक कथा" थियो भन्ने निष्कर्षमा पुगे, जुन पारस्परिक सुविधाको लागि मात्र राखिएको थियो र व्यवहारमा यसको कुनै प्रभाव थिएन। [12]
यसको माथि, बेलायती सरकारमा अफवाह र शंकाहरू थिए कि चीन सरकारले तिब्बतलाई लिएर रुसीहरूसँग गोप्य समझदारी गरेको छ र रसियाले तिब्बतलाई हतियार र लडाई सेनाहरू उपलब्ध गराएको छ। [13] तिब्बतमा रुसी प्रभावले उनीहरूलाई बेलायती भारतको सीधा मार्ग उपलब्ध गराउने थियो, र अर्ध-स्वायत्त बफर-राज्यहरूको शृङ्खलालाई तोड्दै राजलाई रुसी साम्राज्यबाट उत्तरतर्फ अलग गर्‍यो। यी अफवाहहरूलाई तिब्बतको रूसी अन्वेषण र दलाई लामासँग रूसी दरबारी अग्वान दोर्जिएभको उपस्थितिले समर्थन गरेको थियो। दलाई लामाले बेलायतीसँगको सम्बन्धलाई अस्वीकार गर्दा उनी दोर्जिएभमार्फत रुसका जारसँग सम्पर्कमा थिए। उनले १९०० मा दोर्जिएभ मार्फत रूसी सुरक्षाको लागि अपील पठाए, जसलाई पीटरहोफमा न्यानो स्वागत गरिएको थियो, र एक वर्ष पछि याल्टामा जारको दरबारमा।
तिब्बत सीमा आयोग
गभर्नर-जनरल कर्जनले कर्नेल फ्रान्सिस योङ्गहसब्यान्डको नेतृत्वमा जोन क्लाउड ह्वाइट र ईसी विल्सनलाई उपायुक्तको रूपमा खम्पा जोङमा तिब्बत फ्रन्टियर आयोग पठाउन लण्डनबाट स्वीकृति प्राप्त गरे। [15] यद्यपि, यो थाहा छैन कि बालफोर सरकार अपरेशनको कठिनाई वा विचारको तिब्बती रायको बारेमा पूर्ण रूपमा सचेत थियो।
१९ माजुलाई १९०३, योङ्गहसब्यान्ड भारतीय राज्य सिक्किमको राजधानी गान्तोक पुगे, जहाँ जोन क्लाउड ह्वाइट राजनीतिक अधिकारी थिए, आफ्नो मिशनको लागि तयारी गर्न। ह्वाइट अभियान सेनामा आफ्नो दोस्रो नियुक्तिबाट असन्तुष्ट थियो र, योङ्गहसब्यान्डको असन्तुष्टिमा, नियुक्ति रद्द गर्नको लागि आफ्नो शक्तिमा सबै गरे। उनी असफल भए र योङ्गहसब्यान्डले ह्वाइटको अवज्ञाको बदला लिए जब उनले पछि उसलाई सिक्किमको जोँकले प्रभावित जङ्गलमा छाडेर अभियानमा सामान ढुवानी गर्न खच्चर र कुलीहरूको प्रबन्ध गरे।
यसैबीच, भारत सरकारका उपसचिवले २६ जुलाई १९०३ मा योङहसब्यान्डलाई पठाइएको पत्र मा भनिएको थियो कि "तपाईले दलाई लामालाई भेटेको अवस्थामा, भारत सरकारले तपाइँलाई तपाइँको पत्रमा सुझाव दिएको आश्वासन दिन अधिकार दिन्छ।" अगस्ट १९०३ देखि, योङ्गहसब्यान्ड र खम्पा जोङमा उनको एस्कर्ट कमाण्डर, लेफ्टिनेन्ट कर्नल हर्बर्ट ब्रान्डरले तिब्बतीहरूलाई टकरावमा उक्साउने प्रयास गरे। [17] बेलायतीहरूले डिसेम्बर १९०३ को शुरुमा तिब्बती क्षेत्रमा दबाब दिएर "तिब्बती शत्रुता" को एक कार्य पछि अभियानको लागि तयारी गर्न केही महिना लगाए, जुन पछि नेपालमा बसोबास गर्ने बेलायतीहरूले केही अतिक्रमणहरूको गोठाला भएको रूपमा स्थापित गरेको थियो। नेपाली याक र तिनका ड्राइभरहरू सिमा पारी फर्किएका छन्। [18] जब योङ्गहसब्यान्डले भाइसरोयलाई टेलिग्राम गरे, आक्रमणलाई बेलायती मन्त्रिपरिषद्को समर्थनलाई सुदृढ पार्ने प्रयासमा, त्यो गुप्तचरले संकेत गर्यो कि रूसी हतियारहरू तिब्बतमा प्रवेश गरेको छ, कर्जनले उनलाई गोप्य रूपमा चुप गरे। "स्मरण रहोस् कि एचएमजीको नजरमा हामी दोर्जेभ वा ल्हासामा रुसी राइफलको कारणले होइन, तर हाम्रो महासन्धिको निर्लज्ज रूपमा उल्लङ्घन, हाम्रो सीमा अतिक्रमण, हाम्रा विषयहरू गिरफ्तार, हाम्रो मिशन उल्लङ्घन, हाम्रा प्रतिनिधित्वहरूलाई बेवास्ता गरिएको कारणले अगाडि बढिरहेका छौं।" [19]
विरोधी शक्तिहरू
तिब्बती सैनिकहरू लगभग सबै छिटो प्रभावित किसानहरू थिए, जसमा संगठन, अनुशासन, प्रशिक्षण र प्रेरणाको अभाव थियो। प्राय: तरवार र जिंगलले सशस्त्र भिक्षुहरू सम्मिलित तिनीहरूको सबैभन्दा समर्पित एकाइहरू मध्ये एक मुट्ठी मात्र प्रभावकारी साबित भयो, तर तिनीहरू यति सानो संख्यामा थिए कि युद्धको लहरलाई उल्टाउन असमर्थ थिए। यो समस्या उनीहरूका सेनापतिहरूले बढाएको थियो, जसले बेलायतीहरूप्रति डर देखेका थिए र सानो र प्रायः छरिएका स्तम्भहरू विरुद्ध कुनै पनि आक्रामक चालहरू गर्न अस्वीकार गरे। तिनीहरूले आफ्नो प्राकृतिक बाधाहरूको उचित रूपमा रक्षा गर्न पनि स्पष्ट रूपमा असफल भए, प्रायः अपेक्षाकृत खुला मैदानमा युद्ध प्रस्ताव गरे, जहाँ म्याक्सिम बन्दुक र राइफल भलीहरूले ठूलो संख्यामा हताहतहरू निम्त्यायो।
यसको विपरीत, बेलायती र भारतीय सेनाहरू उत्तर-पश्चिम सीमानामा पहाडी सीमा युद्धका अनुभवी दिग्गजहरू थिए, जसरी तिनीहरूका कमाण्डिङ अफिसर थिए।
बेलायती सेना, जसमा धेरै जसो बेलायती भारतीय सेनाहरू थिए, ७,००० शेर्पाहरू, भरियाहरू र शिविर अनुयायीहरू द्वारा पूरक ३,००० लडाकु पुरुषहरू थिए। यो बलमा ८ औं गोर्खा, ४० औं पठान, २३ र ३२ औ सिख अग्रगामी, १९ औं पञ्जाब इन्फन्ट्री र रोयल फ्युसिलियर्स, साथै माउन्टेन आर्टिलरी, इन्जिनियर, चार रेजिमेन्टका म्याक्सिम मेसिन गन डिटेचमेन्ट र नेपालका हजारौं भरिया र भर्ती भएका थिए। सिक्किम। बेलायती अधिकारीहरूले, उच्च उचाइमा द्वन्द्वको समस्याको अनुमान गर्दै, नेपाल जस्ता पहाडी क्षेत्रहरूबाट धेरै गोर्खा र पठान सेनाहरू समावेश गरे; २३औँ सिख अग्रगामीका ६ कम्पनी, सिक्किमको गनाटोङमा रहेको आरक्षित आठौँ गोर्खाका चार कम्पनी र खम्बा जोङमा रहेको बेलायती क्याम्पको सुरक्षा गर्ने दुई गोर्खा कम्पनीहरू संलग्न थिए।
तयारीहरू
तिब्बतीहरू अभियान बारे सचेत थिए; रक्तपातबाट बच्नको लागि, यातुङका तिब्बती सेनापतिले यदि बेलायतीहरूले तिब्बतीहरूमाथि आक्रमण नगरेमा उनले बेलायतीमाथि आक्रमण नगर्ने वाचा गरे। कर्णेल योङ्गहसब्यान्डले ६ डिसेम्बर १९०३ मा जवाफ दिएका थिए कि "हामी तिब्बतसँग युद्धमा छैनौं र हामी आफैंले आक्रमण नगरेसम्म तिब्बतीहरूलाई आक्रमण गर्ने छैनौं"। जब कुनै पनि तिब्बती वा चिनियाँ अधिकारीहरूले खाम्पा जोङमा बेलायतीहरूसँग भेट गरेनन्, योङ्गहसब्यान्ड लगभग १,१५० सिपाहीहरू, भरियाहरू, मजदुरहरू र हजारौं प्याक जनावरहरू लिएर सिमानाभन्दा ५० माइल टाढा टुनामा पुगे। त्यहाँ धेरै महिना पर्खिएपछि, वार्ताकारहरूले भेट्ने व्यर्थको आशामा, अभियानले ल्हासा तर्फ जारी राख्न आदेश (१९०४ मा) प्राप्त गर्यो।
तेह्रौं दलाई लामाद्वारा निर्देशित तिब्बत सरकारले आफ्नो राजधानीमा सैन्य मिसन पठाएको विदेशी शक्तिबाट चिन्तित भएर आफ्नो सशस्त्र सेनालाई मार्शल गर्न थाल्यो।
अभियान
सिक्किमको Gnathong छोड्ने ब्लायतीश सेना११ मा डिसेम्बर १९०३ भारतीय सीमा युद्धको लामो अनुभव भएकोले युद्धको लागि राम्रोसँग तयार थियो। यसको कमाण्डर, ब्रिगेडियर-जनरल जेम्स रोनाल्ड लेस्ली म्याकडोनाल्ड, सीमावर्ती देशमा जाडोमा, खाना र आश्रयको नियमित आपूर्तिको नजिक आफ्ना सेनाहरूलाई तालिम दिनको लागि मार्च १९०४ मा 50 mi भन्दा बढी यात्रा गर्दै अघि बढ्नु अघि। गुरुको पासमा आफ्नो पहिलो प्रमुख अवरोध सामना गर्नु अघि (28.0895°N, 89.2778°W ), लेक बाम त्सो (वा डोचेन त्सो) नजिक ३१ मार्चमा।
चुमिक शेन्कोको नरसंहार
३१ मा एक सैन्य मुठभेडमार्च १९०४ चुमिक शेन्कोको नरसंहारको रूपमा चिनिन थाल्यो। म्याकडोनाल्डको सेनाको अगुवाको सामना गर्दै र सडक अवरुद्ध गर्ने ३,००० को तिब्बती सेना पुरातन म्याचलक मस्केटहरू सहित 5 ft पछाडि संलग्न थियो। ढुङ्गाको पर्खाल। माथिको ढलानमा तिब्बतीहरूले सात वा आठ संगार राखेका थिए। [21] कमिश्नर, योङ्गहसब्यान्डलाई रोक्न भनिएको थियो तर जवाफ दिनुभयो कि अग्रिम जारी रहनुपर्छ, र उनले कुनै पनि तिब्बती सेनालाई सडकमा रहन दिन सक्दैनन्। तिब्बतीहरू लड्ने थिएनन्, तर न त तिनीहरूले आफ्नो पद छोड्ने थिए। यंगहसब्यान्ड र म्याकडोनाल्ड सहमत भए कि "उनीहरूलाई निशस्त्र पार्नु र उनीहरूलाई जान दिनु नै एउटा मात्र कुरा हो"। बेलायती लेखक चार्ल्स एलेनले पनि तिब्बतीहरूलाई फायरिङ गर्न उक्साउने प्रयासमा डमी आक्रमण खेलिएको सुझाव दिएका छन्। [22]
तब यस्तो देखिन्छ कि सिख र तिब्बती गार्डहरू बीचको झगडाले तिब्बती जनरलहरूको वरिपरि समूह बनाएकोले ल्हासा जनरलको कार्यलाई उत्प्रेरित गर्यो: उसले सिखको बङ्गारामा पिस्तोल प्रहार गर्यो। झगडा बढेको देखेर तिब्बती जनरल रिसाए र सिख सिपाहीको अनुहारमा गोली हाने, सिपाहीका साथीहरूले हिंसक प्रतिक्रिया दिए, जसले स्थितिलाई द्रुत रूपमा बढायो भनेर बेलायती खाताहरूले जोड दिन्छ। हेनरी न्यूम्यान, रोयटर्सका एक रिपोर्टर, जसले आफूलाई प्रत्यक्षदर्शीको रूपमा वर्णन गरे, भने कि यो शट पछि, तिब्बतीहरूको भीड अगाडि बढ्यो र तिनीहरूको आक्रमण डेली मेलका संवाददाता एडमन्ड क्यान्डलर र पछि पर्यो। कि त्यसको लगत्तै, पर्खाल पछाडिको भीड तिब्बतीहरूमा तीन तर्फबाट आगो निर्देशित भयो। डाक्टर अस्टिन वाडेलको खातामा, "तिनीहरूले शत्रुमा ओइलाउने आगो खन्याए, जसले द्रुत फायरिङ म्याक्सिम्सले केही मिनेटमा तिब्बतीहरूलाई भयानक वध गरेर ध्वस्त पार्यो।" [23] तिब्बती पक्षका सेकेन्ड-ह्यान्ड खाताहरूले दुवैलाई जोड दिएका छन् कि बेलायतीहरूले तिब्बतीहरूलाई तिनीहरूको म्याचलकहरूको फ्यूज निभाउनका लागि ठग्यो र बेलायतीहरूले चेतावनी बिना गोली चलाए। यद्यपि, यस्तो षड्यन्त्र भएको देखाउने कुनै प्रमाण छैन र परिस्थितिमा अनावश्यक हतियारहरू धेरै सीमित प्रयोग भएको सम्भावना छ। यसबाहेक, तिब्बतीहरूका नजिकका बेलायती, सिख र गोर्खा सैनिकहरू लगभग सबैलाई अग्लो पर्खालद्वारा सुरक्षित गरिएको थियो, र कोही पनि मारिएनन्। [24] तिब्बतीहरू भाग्ने क्रममा म्याक्सिम बन्दुकले काटे। "म हत्याबाट यति बिरामी भएँ कि मैले आगो बन्द गरें, यद्यपि जनरलको आदेश सकेसम्म ठूलो झोला बनाउनु थियो", म्याक्सिम बन्दुक टुक्राका कमाण्डर लेफ्टिनेन्ट आर्थर हेडोले लेखे। "मलाई आशा छ कि मैले फेरि कहिल्यै हिँडिरहेका मानिसहरूलाई गोली हान्न नपरोस्।"
युद्धको मैदानबाट आधा माइल टाढा, तिब्बती सेनाहरू आश्रयमा पुगे र ब्रिगेडियर-जनरल म्याकडोनाल्डले तिनीहरूलाई फिर्ता लिन अनुमति दिए। तिनीहरूको पछाडि, तिनीहरूले ६०० र ७०० को बीचमा मरेका र १६८ घाइतेहरू छोडे, जसमध्ये १४८ कैदीहरूको रूपमा बेलायती क्षेत्र अस्पतालहरूमा बाँचे। बेलायती हताहत १२ घाइते भएका थिए। यस लडाइको समयमा र केही पछ्याउन, तिब्बतीहरूले ताबीज लगाएका थिए जुन तिनीहरूका लामाहरूले तिनीहरूलाई कुनै पनि हानिबाट जोगाउने वाचा गरेका थिए। एक युद्ध पछि, बाँचेका तिब्बतीहरूले यी ताबीजहरूको प्रभावहीनतामा गहिरो भ्रम देखाए। एक दिन पछि भारतमा आफ्नो वरिष्ठलाई टेलिग्राफमा, योङ्गहसब्यान्डले भने: "मलाई विश्वास छ कि उनीहरूले पाएको ठूलो सजायले थप लडाइँलाई रोक्नेछ, र अन्तमा उनीहरूलाई वार्ता गर्न प्रेरित गर्नेछ।"
Gyantse को लागि अग्रिम
पहिलो अवरोध पार गर्दै र बढ्दो गतिका साथ, म्याकडोनाल्डको बलले एक हप्ता पछि काङ्मामा परित्याग गरिएको प्रतिरक्षा पार गर्यो, र अप्रिल ९ मा रेड आइडल गर्जबाट पार गर्ने प्रयास गर्‍यो, जसलाई बाटो रोक्नको लागि सुदृढ गरिएको थियो। म्याकडोनाल्डले आफ्ना गोर्खा सेनाहरूलाई खाडलको ठाडो पहाडहरू मापन गर्न र तिनीहरूका चट्टानहरूमा अग्लो तिब्बती सेनाहरूलाई बाहिर निकाल्न आदेश दिए। यो तिनीहरूले सुरु गरे, तर चाँडै एक क्रोधित हिमपातमा हराए, जसले गोर्खा सेनासँग सबै सञ्चारहरू बन्द गर्यो। केही घन्टा पछि, पासको अन्वेषक अनुसन्धानले गोलीबारीको सामना गर्‍यो र अपराह्न वरिपरि तूफान समाप्त नभएसम्म एक अपमानजनक आदानप्रदान जारी रह्यो, जसले संयोगवश गोर्खाहरूले तिब्बती सेनाहरू भन्दा माथिको स्थानमा आफ्नो बाटो फेला पारेको देखाउँदछ। यसरी सिख सिपाहीहरूले पहाडमा धकेल्ने क्रममा दुबै पक्षबाट गोली हानाहानको सामना गर्नुपर्दा, तिब्बतीहरू पछाडि सरेका थिए, फेरि बेलायती तोपखानाको कडा फायरमा आए र २०० जनाको मृत्यु छोडेर राम्रो क्रममा पछि हटे। बेलायती घाटा फेरि नगण्य थियो।
"रेड आइडल गर्ज" मा यो लडाई पछि, बेलायतीहरूले पछि यसलाई भनिए, ब्रिटिश सेनाले ग्यान्त्सेमा दबाब दियो र ११ अप्रिलमा त्यहाँ पुग्यो। [27] म्याकडोनाल्डको सेना अघि सहरका ढोकाहरू खोलिएका थिए, ग्यारिसन पहिले नै प्रस्थान गरिसकेको थियो। फ्रान्सिस योङ्गहसब्यान्डले आफ्नो बुबालाई लेखे; "मैले सधैं भनेको छु, तिब्बतीहरू भेडाबाहेक केही होइनन्।" शहरवासीहरूले आफ्नो व्यापार जारी राखे र पश्चिमीहरूले मठ परिसर, पल्कोर चोडेलाई हेरेका थिए। गौतम बुद्धले पहिलो पटक बुद्धत्व प्राप्त गरेको स्थान बोधगयाको महाबोधी मन्दिरको नमुनामा बनाइएको एक सय हजार देवताहरूको मन्दिर, नौ तले स्तूपको केन्द्रीय विशेषता थियो। [28] मूर्तिहरू र स्क्रोलहरू अधिकारीहरू बीच बाँडेका थिए। योङ्गहसब्यान्डको मिशन स्टाफ र एस्कर्टलाई चाङ्लो नामको तिब्बती कुलीन परिवारको देशको हवेली र खेतबारीमा बिलेट गरिएको थियो, र 'चाङ्लो मनोर' मिशन मुख्यालय बन्यो जहाँ योङ्गहसब्यान्डले आफ्नो दरबार राख्न र दलाई लामाका प्रतिनिधिहरूलाई भेट्न सक्थे। इतिहासकार चार्ल्स एलेनका शब्दहरूमा, तिनीहरू अब 'हल्सियन अवधि' मा प्रवेश गरेका छन्, मनोरमा तरकारी बगैंचा रोप्दै पनि अफिसहरूले सहरको खोजी नगरी, वा माछा मार्ने र शूटिंग गर्न गएका थिए। आयोगका मेडिकल अफिसर, परोपकारी क्याप्टेन हर्बर्ट वाल्टनले स्थानीय जनताको आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै विशेष गरी तिब्बतमा विशेष गरी सामान्य पीडाको रूपमा फट्ने तालुहरू सच्याउनका लागि अपरेशनहरू गरे। उनी ग्यान्त्सेमा आइपुगेको पाँच दिन पछि, र चाङ्लो मनोरको सुरक्षालाई सुरक्षित ठान्दै, म्याकडोनाल्डले मुख्य बललाई आपूर्ति लाइनको सुरक्षा गर्न नयाँ चुम्बीमा मार्च सुरु गर्न आदेश दिए। [30]
घेराबन्दी अन्तर्गत मिशन
यसैबीच, अनुमानित ८०० तिब्बतीहरूले चाङ लो ग्यारिसनमा आक्रमण गरे। तिब्बती युद्धले मिशनका कर्मचारीहरूलाई रैंकहरू बनाउन र आक्रमणकारीहरूलाई हटाउने समय दिएको थियो, जसले १६० जना मारेका थिए। मिसन ग्यारिसनका तीन जना पुरुष मारिए। न्यू चुम्बीमा टाढा हुँदा लेफ्टिनेन्ट लियोनार्ड बेथेलले लेखेको आक्रमणको अतिरञ्जित विवरणले योङ्गहसब्यान्डको वीरताको प्रशंसा गर्‍यो; वास्तवमा, योङ्गहसब्यान्डको आफ्नै खाताले खुलासा गर्यो कि उनी रेडाउटमा भागेका थिए, जहाँ उनी कभरमा रहे। गोर्खाहरूको हल्का माउन्टेन गन र म्याक्सिमहरू जुन किल्लाको रक्षा गर्न अत्यन्त उपयोगी हुने थियो, जुन अहिले तिब्बतीहरूको हातमा फर्किएको थियो, ब्रान्डरको करो ला पार्टीले माग गरेको थियो। योङ्गहसब्यान्डले ब्रान्डरलाई कारोमा आफ्नो आक्रमण पूरा गर्न र त्यसपछि मात्र ग्यारिसनलाई राहत दिन फर्कन भन्दै सन्देश पठाए। मिसनमा बिना उत्तेजित आक्रमण र ग्यान्त्से जोङमा तिब्बतीहरूको पुन: कब्जा, [34] एक आघात भए पनि, वास्तवमा योङ्गहसब्यान्डको उद्देश्य पूरा भयो। उनले लर्ड कर्जनलाई गोप्य रूपमा लेखे: "तिब्बतीहरू सामान्य रूपमा हाम्रो हातमा खेलेका छन्।" सिमलामा लर्ड एम्प्थिललाई उनले लेखे कि "महाराजको सरकारले अब ल्हासा जाने आवश्यकता सबै शङ्का बाहिर प्रमाणित भएको देख्नु पर्छ।" [35]
चाङ्लो मनोरमा भएको आक्रमणले बेलायती र भारतीय सरकारहरूलाई नयाँ प्रयासहरू गर्न उत्प्रेरित गरेको देखिन्छ, र सुदृढीकरणहरू विधिवत रूपमा पठाइयो। रोयल फुसिलियर्सको पहिलो बटालियन, उपलब्ध सबैभन्दा नजिकको बेलायती इन्फन्ट्री, लेबोङमा तैनाथ बेलायती सेनाहरू, साथै ४० औं पठानहरूबाट भारतीय सेनाका छवटा कम्पनीहरू, पहिलो बटालियनको एउटा दल, दुई म्याक्सिमसहितको रोयल आयरिश राइफलहरू पठाइयो। बन्दुकहरू, चार दस-पाउन्डर बन्दुकहरू सहितको बेलायती सेनाको माउन्टेन ब्याट्री, र मुरी माउन्टेन ब्याट्री, साथै दुईवटा फिल्ड अस्पतालहरू। २४ मे १९०४ मा प्रस्थान गर्दै, रोयल फुसिलियरहरू जूनको पहिलो दिनमा तिब्बत मिशनको आधार डिपो, न्यू चुम्बीमा म्याकडोनाल्डसँग सामेल भए। [37]
अलार्म र राजनीति ग्यान्टसेमा, र पछाडि
यस अवधिमा महत्त्वपूर्ण चेतावनी र कार्यहरूमा १८-१९ मे मा लडाईहरू समावेश थिए जब तिब्बतीहरूबाट जोङ र मिसन पोस्टको बीचमा एउटा भवन हटाउने प्रयासहरू गरियो, जुन सफल भयो। करिब ५० तिब्बतीहरूलाई गोली हानी मारिए र भवनको नाम गोर्खा हाउस राखियो। २१ मे मा ब्रान्डरका लडाकुहरू नैनी गाउँको लागि प्रस्थान गरे, जहाँ मठ र एउटा सानो किल्ला तिब्बतीहरूले कब्जा गरेका थिए; तिनीहरू महत्त्वपूर्ण लडाइँमा संलग्न थिए तर मिशनको रक्षा गर्न फर्कन आवश्यक थियो जुन Dzong बाट संयुक्त आक्रमणमा थियो - ओट्लीको माउन्टेड इन्फन्ट्री द्वारा दबाइएको आक्रमण। चाङ्लो मनोर कब्जा गर्न दापोन टेलिङ (ग्यान्त्से जोङमा ग्यारिसनका तिब्बती कमाण्डर) द्वारा गरिएको अन्तिम गम्भीर प्रयास थियो। २४ मे मा ३२ औं सिख अग्रगामीहरूको एक कम्पनी आइपुग्यो र क्याप्टेन सेमोर शेपर्ड, डीएसओ, 'भारतीय सेनामा एक किंवदंती' ग्यान्त्से पुगे, सेपरहरूको समूहको नेतृत्व गर्दै, जसले बेलायती मनोबललाई माथि उठायो। मे २८ मा उनी चाङ्लो मनोरबाट १,००० गज पूर्वमा रहेको पल्ला मनोरमा भएको आक्रमणमा संलग्न थिए। ४०० तिब्बती मारिए वा घाइते भए। म्याकडोनाल्ड थप सेना लिएर नआएसम्म यस बिन्दुमा कुनै पनि आक्रमणको विचार गरिएन र ब्रान्डरले ३ स्थानहरूलाई बलियो बनाउनमा ध्यान केन्द्रित गरे: मनोर, गुर्का हाउस, र पल्ला मनोर; उनले नयाँ चुम्बीसँग सञ्चारको लाइन पनि खोलेका छन् ।
अहिले सम्म भारतमा कमाण्डर-इन-चीफ, लर्ड किचनर, ब्रिगेडियर-जनरल म्याकडोनाल्डले अबदेखि सधैं मिसनको जिम्मेवारीमा हुनुपर्छ भन्ने कुरामा दृढ थिए। सिमलाको अनुभूति यो थियो कि योङ्गहसब्यान्ड सीधा ल्हासा जान उत्सुक थिए। यंगहजब्यान्ड ६ जुनमा नयाँ चुम्बीको लागि प्रस्थान गरे र कर्जनको विदेश विभागका प्रमुख लुइस डेनलाई टेलिग्राफ गर्दै उनलाई भने कि "हामी अब रुसीहरूसँग लडिरहेका छौं, तिब्बतीहरूसँग होइन। कारो लादेखि हामी रूससँग व्यवहार गरिरहेका छौं। उनले तिब्बतीहरू रूसी समर्थनमा भर परेको र उनीहरूले यसको धेरै मात्रामा प्राप्त गरिरहेको दाबी गर्दै पत्र र टेलिग्रामहरूको एक धारा पठाए। यी कुनै आधारविहीन दाबीहरू थिए। योङ्गहसब्यान्डलाई लर्ड एम्पथिलले कार्यवाहक भाइसरोयको रूपमा, वार्ताहरू पुन: खोल्न र दलाई लामासँग कुराकानी गर्न पुन: प्रयास गर्न आदेश दिएका थिए। अनिच्छुक योङ्गहसब्यान्डले दुईवटा पत्रमा अल्टिमेटम दिए, एउटा दलाई लामालाई र अर्को चिनियाँ अम्बानलाई सम्बोधन गरिएको, ल्हासा, यु-ताइको मान्चु निवासी, यद्यपि, उनले आफ्नी बहिनीलाई लेखे अनुसार, उनी यस कार्यको विरुद्ध थिए। किनभने उनले यसलाई "उनीहरूलाई वार्ताको अर्को मौका दिने" को रूपमा देखे। जुन १० मा यंगहजब्यान्ड नयाँ चुम्बी आइपुगे। म्याकडोनाल्ड र योङ्गहसब्यान्डले आफ्ना मतभेदहरूबारे छलफल गरे र जुन १२ मा तिब्बत फिल्ड फोर्स नयाँ चुम्बीबाट निस्कियो।
ग्यान्त्सेजोङको अवरोध हटेपछि ल्हासा जाने बाटो खुल्छ । तथापि, Gyantse Dzong कब्जा गर्न को लागी एक सानो छापा मार्ने बल को लागी धेरै बलियो थियो, र यसले बेलायती आपूर्ति मार्गहरु लाई बेवास्ता गरे, यो म्याकडोनाल्डको सेना को प्राथमिक लक्ष्य बन्यो। २६ जुनमा नैनीमा रहेको सुदृढ मठमा गोर्खा र ४० औ पठान सिपाहीहरूबीच घर-घरको लडाइँ भएको थियो। यसबाहेक, गाँउका दुई किल्लामा रहेका तिब्बती सेनाहरू "दुई आगोको बिचमा" चाङ्लो मनोरको ग्यारिसनले लडाइँमा सामेल भएका थिए। [38] २८ जुनमा ग्यान्त्से जोङलाई आक्रमण गर्ने अन्तिम बाधा पार भयो जब उत्तर-पश्चिममा त्सेचेन मठ र यसको पछाडिको रक्षा गर्ने किल्ला गोर्खाहरूको दुई कम्पनी, ४० औं पठान र दुईवटा पैदल सेनाले खाली गरे। । मठले प्रतिरोध प्रस्ताव गरेको हुनाले यसलाई लुट्न उपयुक्त मानिएको थियो - धेरै पुराना र बहुमूल्य धन्यवादहरू गर्मीको अन्त्यमा क्रिस्टीजमा देखा परे र उच्च मूल्यमा बेचियो। [39]
आक्रमणप्रति तिब्बती प्रतिक्रियाहरू अहिलेसम्म लगभग पूर्ण रूपमा स्थिर प्रतिरक्षा र पर्वतहरूबाट गुजर्ने स्तम्भमा स्निपिङ समावेश थिए, न त कुनै रणनीति प्रभावकारी साबित भयो। दुई महिना अघि चाङ लोमा असफल आक्रमण बाहेक, तिब्बतीहरूले बेलायती स्थानहरू विरुद्ध कुनै पनि आक्रमण गरेका थिएनन्। यो मनोवृत्ति म्याक्सिम बन्दुकहरूको न्यायोचित डर, र तिनीहरूको रक्षाको ठोस चट्टानमा विश्वासको मिश्रणबाट जन्मेको थियो, यद्यपि प्रत्येक युद्धमा तिनीहरू निराश भए, मुख्य रूपमा तिनीहरूको कमजोर हतियार र अनुभवहीन अधिकारीहरूले।
३ जुलाईमा मिशनमा औपचारिक दरबार आयोजना गरियो र योङ्गहसब्यान्डले तिब्बती प्रतिनिधिमण्डललाई ३६ घण्टाभित्र जोङबाट बाहिर निस्कन भनियो। यंगहजब्यान्डले वार्ताका लागि कुनै प्रयास गरेनन्, यद्यपि किन वार्ता हुन सकेन जबकि तिब्बतीहरूले जोङलाई राखेका थिए स्पष्ट थिएन। धेरै धैर्यवान जनरल म्याकडोनाल्ड, यस बीचमा, उसको अधिकारलाई कमजोर पार्ने अभियानको अधीनमा थिए; कप्तान ओ'कोनरले जुलाई ३ मा हेलेन योङ्गहसब्यान्डलाई लेखे कि "उहाँलाई हटाइनुपर्छ र अर्को र राम्रो मानिस - एक लडाइँ जनरल - प्रतिस्थापित"।
ग्यान्त्से जोङको आँधी
Gyantse Dzong एक व्यापक संरक्षित किल्ला थियो; उत्कृष्ट तिब्बती सेना र देशको एकमात्र तोपखानाद्वारा रक्षा गरिएको, यसले तलको उपत्यकामा उच्च निषेधित स्थानको आदेश दिएको थियो। म्याकडोनाल्ड एक 'प्रदर्शन' मा संलग्न थिए, मुख्यतया ग्यान्त्से जोङको पश्चिमी किनारहरू विरुद्ध निर्देशित एउटा फिन्ट जसले तिब्बती सिपाहीहरूलाई जोङको दक्षिणी भागबाट टाढा लैजाने थियो जुन आक्रमणको मुख्य उद्देश्य थियो। माउन्टेन बन्दुकको साथ एक तोपखाना बमबारीले त्यसपछि एक उल्लंघन सिर्जना गर्नेछ, जुन तुरुन्तै उसको मुख्य बल द्वारा आक्रमण गरिनेछ। चौधौं शताब्दीको त्सेचेनमा रहेको पुरातन विहार परिसरलाई तिब्बतीहरूले पुन: कब्जा गर्नबाट रोक्नको लागि आगो लगाइयो।
ग्यान्त्से जोङको पतनपछि पल्कोर चोडे, डोङ्त्से र अन्य गुम्बामा सैनिकहरूले लुटपाट गरेका थिए। १८९९ को सामान्य आदेश र हेग कन्भेन्सनले जेसुकै आदेश दिएको भए तापनि सेनाले कुनै पनि हिसाबले विरोध गरेको महसुस गरेमा लुटपाट स्वीकार्य देखिन्थ्यो। मेजर विलियम बेननका अनुसार, ७ जुलाईमा उनकी श्रीमतीलाई लेखेको पत्रमा, केही लुटपाटलाई आधिकारिक रूपमा अनुमोदन गरिएको थियो - डा वाडेल, ब्रिगेडियर-जनरल म्याकडोनाल्ड र उनका प्रमुख कर्मचारी, मेजर इग्गुल्डेनले मठका साइटहरू "सबैभन्दा बढी" भएको दाबीको विपरीत। धार्मिक सम्मान" [42]
ल्हासा प्रवेश
१२ जुलाईमा सेपरहरूले त्सेचेन गुम्बा र किल्लालाई ढाल्यो र १४ जुलाईमा म्याकडोनाल्डको सेनाले ल्हासा सडकमा पूर्वतर्फ अग्रसर भयो। करो लामा, चौडा मुखको पास जुन साढे दुई महिना अघि युद्धको दृश्य थियो, गोर्खाहरूले बायाँ र दायाँ उचाइमा तिब्बती लडाकुहरूको दृढ समूहसँग झडप गरे। अनिवार्य रूपमा तर अग्रगामी अघि प्रतिरोध फिक्का भयो र जलेको माटोको नीति अपनाइयो - तिब्बतीहरूले आफूले सक्ने खाना र चारा हटाए र गाउँहरू खाली गरे। तैपनि, सेनाहरूले तालहरूमा माछा मार्न सक्थे, जहाँ धेरै गुल र रेडश्याङ्कहरू पनि थिए। तिनीहरू यामडोक त्सोको किनारहरू हुँदै नाकार्तसेको किल्लामा पुगे, ल्हासाका प्रतिनिधिहरूको एक दल बाहेक अन्यत्र। म्याकडोनाल्डले यंगहजब्यान्डलाई व्यापार व्यवस्थित गर्न आग्रह गरे तर योङ्गहसब्यान्डले ल्हासामा मात्रै वार्ता गर्नेछ। २२ जुलाई सम्म, सेनाहरूले अर्को किल्ला, पेटे जोङको पर्खालमुनि छाउनी दिए, उजाड र भग्नावशेषहरूमा, जबकि माउन्टेड इन्फन्ट्रीले चुशुल चकजाम, फलामको पुलको क्रसिङ कब्जा गर्न अगाडि बढ्यो। २५ जुलाई मा, सेनाले माउन्टेड इन्फन्ट्रीको परिप्रेक्ष्यमा त्साङ्पो पार गर्न थाल्यो, यो उपलब्धि हासिल गर्न चार दिन लाग्यो।
तेह्रौँ दलाई लामा बाहिरी मङ्गोलियाको राजधानी उर्गामा भागेको थाहा पाउनको लागि ३ अगस्ट १९०४ मा सेना ल्हासा पुग्यो। अम्बानले बेलायतीहरूलाई आफ्नो व्यक्तिगत गार्डको साथ शहरमा लगे, तर उनीहरूलाई उनीहरूसँग वार्ता गर्ने अधिकार नभएको जानकारी दिए। तिब्बतीहरूले उनीहरूलाई भने कि अनुपस्थित दलाई लामासँग मात्र कुनै पनि सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने अधिकार थियो। अम्बानले चिनियाँ सम्राटलाई दलाई लामालाई पदच्युत गर्न सल्लाह दिए। तिब्बती मन्त्रिपरिषद् र महासभाले अगस्टको प्रगतिको रूपमा सर्तहरूमा दबाब दिन थाले, क्षतिपूर्तिको कुरा बाहेक जुन उनीहरूले गरिब देशका लागि असम्भव रूपमा उच्च विश्वास गरे। [43] अन्ततः यद्यपि योङ्गहसब्यान्डले रिजेन्ट, गान्डेन त्रि रिन्पोछे, र त्सोङ्डु (तिब्बती राष्ट्रिय सभा) लाई ७ सेप्टेम्बर १९०४ मा एउटा सन्धिमा हस्ताक्षर गर्न धम्की दिए, जसलाई पछि ल्हासाको महासन्धि भनेर चिनियो। पोताला दरबारमा योङ्गहसब्यान्डको आग्रहमा फेरि हस्ताक्षर गरियो। उनले आफ्नी श्रीमतीलाई खुसीसाथ लेखे कि उनी "पूरै सन्धि तिनीहरूको घाँटीमा रमाउन" सक्षम थिए। [44]
ल्हासाको एंग्लो-तिब्बती सम्मेलन
सन् १९०४ को ल्हासा महाधिवेशनका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार थिए:
क्षतिपूर्तिको आकार तिब्बती वार्ताकारहरूका लागि स्वीकार गर्न सबैभन्दा कठिन कारक थियो। भारतका लागि राज्य सचिव, सेन्ट जोन ब्रोड्रिकले वास्तवमा "तिब्बतीहरूको भुक्तान गर्ने शक्तिमा" हुनु पर्ने आवश्यकता व्यक्त गरेका थिए र योङ्गहसब्यान्डलाई "यस विषयमा परिस्थितिहरूद्वारा निर्देशित" हुन स्वतन्त्र हात दिएका थिए। योङ्गहसब्यान्डले क्षतिपूर्ति रकम ५,९००,००० बाट ७,५००,००० रूपैयाँको माग गर्यो र ग्यान्त्सेमा रहेको बेलायती ट्रेड एजेन्टलाई "परामर्शका लागि" ल्हासा भ्रमण गर्ने अधिकारको माग गर्यो। बेलायतका लागि चुम्बी उपत्यका सुरक्षित गरेर तिब्बतमा बेलायती प्रभाव विस्तार गर्न उनले अझै पनि लर्ड कर्जनको भू-राजनीतिक एजेन्डा पछ्याइरहेका थिए जस्तो देखिन्छ। योङ्गहसब्यान्ड ले वार्षिक किस्ताहरू द्वारा भुक्तानी पूरा गर्न चाहन्थे; तिब्बतीहरूलाई आफ्नो ऋण तिर्न करिब ७५ वर्ष लाग्ने थियो, र चुम्बी उपत्यकाको बेलायती कब्जा भुक्तानी पूरा नभएसम्म ग्यारेन्टी भएकोले उपत्यका बेलायतको हातमा रहने थियो। [45] योङ्गहसब्यान्डले हस्ताक्षर गरे लगत्तै आफ्नी श्रीमतीलाई पत्र लेखे। ‘मैले ७५ वर्षदेखि चुम्बी पाएको छु । मैले रूसलाई सदाको लागि बाहिर निकालेको छु।" [44] रीजेन्टले टिप्पणी गरे कि "जब कसैले बिच्छी [अर्थ चीन] भ्यागुता [अर्थ बेलायत] ईश्वरीय हो भनेर थाहा पाएको छ"।
निष्कर्ष
सेप्टेम्बर १९०४ को अन्त मा, उपहार को एक औपचारिक प्रस्तुति पछि बेलायती मिसन प्रस्थान। बेलायतले "जित" गरेको थियो र उसले चाहेको सम्झौताहरू प्राप्त गरेको थियो, तर वास्तवमा कुनै ठोस नतिजा प्राप्त नगरी। तिब्बतीहरूले युद्ध हारेका थिए तर चीनले आफ्नो ग्राहक राज्यलाई विदेशी आक्रमणबाट बचाउन असफल भएको देखेका थिए, र अप्रवर्तनीय र धेरै हदसम्म अप्रासंगिक सन्धिमा हस्ताक्षर गरेर बेलायतीहरूलाई शान्त बनाएका थिए। कैद गरिएका तिब्बती सेनाहरूलाई युद्धको निष्कर्षमा बिना शर्त रिहा गरियो, धेरैलाई चिकित्सा उपचार पछि।
यो वास्तवमा लण्डनमा भएको प्रतिक्रिया थियो जुन युद्धको निन्दामा कडा थियो। एडवर्डियन कालमा, औपनिवेशिक युद्धहरू बढ्दो रूपमा अलोकप्रिय भएका थिए, र सार्वजनिक र राजनीतिक विचारहरू कर्जनद्वारा प्रदान गरिएका साना कारणहरूका लागि युद्ध लड्न र निहत्था मानिसहरूको जानाजानी नरसंहारको रूपमा बेलायतमा वर्णन गरिएको सुरुको युद्धको बारेमा असन्तुष्ट थिए। यो केवल राजा एडवर्ड VII को समर्थन को कारण थियो कि योङ्गहसब्यान्ड, म्याकडोनाल्ड, ग्रान्ट र अन्य को युद्ध को लागि प्रशंसा गरियो। बेलायतीहरूले कारबाहीमा मारिएका २०२ पुरुषहरू मात्र गुमाए र ४११ अन्य कारणहरू, जस्तै रोग। तिब्बती हताहतहरू २,००० देखि ३,००० मा मारिएका वा घातक घाइते भएको अनुमान गरिएको छ। [1]
यद्यपि योङ्गहसब्यान्ड, कर्जनको संरक्षण मार्फत, अभियान पछि कश्मीरको रेसिडेन्सीमा उक्लिए, उनको निर्णयलाई अब विश्वास गरिएन, र कश्मीर र रियासतहरूका राजनीतिक निर्णयहरू उहाँ बिना नै गरियो। कर्जनको सुरक्षा समाप्त भएपछि, यंगहसब्यान्डको भारतीय राजनीतिक सेवामा कुनै भविष्य थिएन। १९०८ मा, उत्तर-पश्चिम सीमा प्रान्तको प्रमुख आयुक्तको रूपमा उनले चाहेको पद, जर्ज रुस-केपेललाई हस्तान्तरण गरियो, एक व्यक्ति जसको सीमा क्षेत्रका मानिसहरूसँगको अन्तरक्रिया सम्मानमा आधारित थियो, अपमानको सट्टा। "कानून बिना कम नस्लहरू" तर्फ युवा हस्ब्यान्डको दृष्टिकोण। [50]
पछि
तिब्बतीहरू सन्धि पूरा गर्न इच्छुक मात्र थिएनन्; तिनीहरूले यसका धेरै शर्तहरू पूरा गर्न पनि असमर्थ थिए। तिब्बतसँग कुनै पनि पर्याप्त अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक वस्तुहरू थिएनन्, र पहिले नै आफ्ना छिमेकीहरूसँगको सिमाना स्वीकार गरिसकेको छ। यद्यपि, सन् १९०४ को सन्धिका प्रावधानहरू बेलायत र चीनबीच भएको १९ ०६ एंग्लो-चिनियाँ महासन्धिले पुष्टि गरेको थियो। किंग अदालतबाट शुल्क लिएर बेलायतीहरूले "तिब्बतको भूभाग गाभ्ने वा तिब्बतको प्रशासनमा हस्तक्षेप नगर्न" पनि सहमति जनाए, जबकि चीनले "अन्य कुनै विदेशी राज्यलाई तिब्बतको भूभाग वा आन्तरिक प्रशासनमा हस्तक्षेप गर्न नदिने " कुरामा संलग्न भएको थियो। "। [48]
मसँग, &c., (हस्ताक्षर गरिएको) WH WILKINSON छ। पूर्वी भारत (तिब्बत): तिब्बतसँग सम्बन्धित पत्रहरू [र थप कागजातहरू। । । ], अंक २–४, ग्रेट ब्रिटेन। परराष्ट्र कार्यालय, p. १२। चीनबाट क्षतिपूर्तिको पूर्ण भुक्तानी पाएपछि बेलायतीहरूले ८ फेब्रुअरी १९०८ सम्म चुम्बी उपत्यकालाई आफ्नो कब्जामा राखेको समसामयिक दस्तावेजहरूले देखाउँछन्।
१९१० को सुरुमा, छिङ चीनले प्रत्यक्ष शासनको लागि तिब्बतमा आफ्नै सैन्य अभियान पठायो। तथापि, अक्टोबर १९११ मा सुरु भएको सिनहाई क्रान्तिमा छिङ राजवंशलाई परास्त गरियो। यद्यपि चिनियाँ सेनाहरू १९१३ मा फेरि एक पटक प्रस्थान गरे, पहिलो विश्वयुद्ध र रुसी क्रान्तिले पश्चिमी प्रभाव र चासो घटाउँदै हालको स्वतन्त्र तिब्बतलाई अलग पारेको थियो। १४ औं दलाई लामाको बाल्यकालमा प्रभावहीन शासकहरूले शासन गरे र चीनले आफ्नो नियन्त्रण पुन: स्थापित गर्न थाल्यो, यो प्रक्रिया १९५०-१९५१ मा नवगठित कम्युनिष्ट चीनद्वारा तिब्बतमा चिनियाँ आक्रमणको साथ समाप्त भयो। [56]
Gyangzê मा बेलायती ट्रेड एजेन्ट को स्थिति १९०४ देखि १९४४ सम्म कब्जा गरिएको थियो। यो १९३७ सम्म, "बेलायती मिशन ल्हासा" को प्रमुख को पद को निर्माण संग एक बेलायती अधिकारी को ल्हासा मा स्थायी पोस्टिंग थियो।
बेलायतीहरूले सैन्य र कूटनीतिक अवस्थालाई गलत बुझेको जस्तो देखिन्छ, किनकि बेलायतीहरूले कल्पना गरेको भारतमा रुसीहरूसँग डिजाइन थिएन, र यो अभियान सुरु हुनु अघि राजनीतिक रूपमा अनावश्यक थियो। तिब्बतमा रूसी हतियारहरू तीस रूसी सरकारी राइफलहरू भन्दा बढी थिएन, र रूसी प्रभावको सम्पूर्ण कथा, र जारको महत्वाकांक्षा, छोडियो। फेब्रुअरी १९०४ मा सुरु भएको रुसो-जापानी युद्धमा अनुभव भएका रुसीहरूको पराजयले एसियामा शक्ति सन्तुलन र रुसी खतराको धारणालाई थप परिवर्तन गर्यो। यद्यपि, यो तर्क गरिएको छ कि अभियानले "तिब्बतमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो, यसलाई सदाको लागि परिवर्तन गर्‍यो, र त्यो भन्दा पनि नराम्रो, तिब्बतको निर्दोषताको हानिमा योगदान पुर्‍याउन धेरै योगदान पुर्‍यायो।"
त्यसपछिका व्याख्याहरू
धेरै चिनियाँ इतिहासकारहरूले यस अभियानको बारेमा लेखेका छन् जुन तिब्बतीहरूले वीरतापूर्वक तिब्बतप्रति होइन, तर चीनप्रति वफादारीका कारण अभियानकारी सेनाको विरोध गरिरहेका छन्। चिनियाँ इतिहासलेखनको यो विशेष विद्यालयले व्यापार र तिब्बत-सिकिम सीमा विवाद समाधान गर्न बेलायती चासो सम्पूर्ण तिब्बत क्षेत्रलाई बेलायती भारतमा गाभ्ने बहाना थियो, जुन सबैलाई गाभ्ने अन्तिम लक्ष्यतर्फको एक कदम थियो भनी दाबी गर्दछ। चीन। तिब्बतीहरूले ब्रिटिस सेनालाई ध्वस्त पारेका थिए र योङ्गहसब्यान्ड थोरै कर्मचारीको साथ मात्रै भागेका थिए भनी उनीहरू दाबी गर्छन्। [59] चिनियाँ सरकारले Gyantze Dzong लाई "बेलायती संग्रहालय विरुद्धको प्रतिरोध" मा परिणत गरेको छ, यी विचारहरूलाई बढावा दिँदै, साथै अन्य विषयवस्तुहरू जस्तै तिब्बती दासहरूले भोगेका क्रूर जीवन अवस्थाहरू जसले कथित रूपमा आफ्नो मातृभूमि (चीन) लाई माया गर्थे। [60]
यसैबीच, धेरै तिब्बतीहरूले यसलाई तिब्बती आत्मरक्षाको अभ्यास र किंग राजवंशबाट स्वतन्त्रताको एक कार्यको रूपमा हेर्छन् किनकि राजवंश टुक्रिदै गएको थियो, र १९०५ मा तिब्बतीहरूको निर्मम दमनका कारण चीनप्रतिको बढ्दो घृणा।
बेलायती लेखक र लोकप्रिय इतिहासकार चार्ल्स एलेनले टिप्पणी गरेका छन्, यद्यपि योङ्गहसब्यान्ड मिसनले "तिब्बत र यसका जनतालाई ठूलो भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ", " चिनियाँ जनमुक्ति सेनाले तिब्बतमाथि गरेको आक्रमणको तुलनामा यो क्षतिलाई तुच्छ ठानिएको थियो। १९५१ मा र १९६६-१९६७ को सांस्कृतिक क्रान्ति "। [62]
सन्दर्भहरू
<references group="" responsive="1">
नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय
नारायणहिटी दरबार नेपालको अन्तिम राजाको राजदरवार हो । नेपालको राजाहरूको १३५ वर्ष सम्म निवासस्थानको रूपमा रहेको यो भवनलाई नेपाल गणतन्त्रात्मक राज्य घोषणा भए लगत्तै बि.स. २०६५ असार १ गते राजदरवार वाट राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय बनाउने घोषणाका साथ तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले झन्डोत्तोलनका गरी सङ्ग्रहालयको घोषणा गरेका थिए । त्यस अघि भवनको मुल खम्वामा नेपालको राजाको विशेष झण्डा फहरिन्थ्यो । त्यसको ठिक ८ महिनापछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचन्डले सङ्ग्रहालय सर्वसाधारणको लागि खुल्ला गराएका थिए । नारायणहिटी सङ्ग्रहालय ७५३ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ भने दरबारले ३१८ रोपनी क्षेत्रफल ओगटेको छ ।
लिच्छविकालीन ईतिहास
लिच्छवि राजा धर्मदेवको समयमा नारायणहिटी लगायत काठमाडौंका ढुंगेधाराहरूमा पानी आउन बन्द भयो। राज्य काकाकूल हुने परिस्थिति आएपछि धार्मिक प्रवृति का राजा धर्मदेवले तान्त्रिकहरू डाकेर पानी खुलाउने युक्ति निकाल्न लगाए। उनीहरूले ‘नारायणहिटीको ढुंगेधारामा लगेर बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुषको बलि दिए पानी आउँछ।’ भने
राज्यमा बत्तीस लक्षणले युक्त पुरुष कि उनी स्वयं थिए, कि उनका पुत्र मानदेव थिए। उनले राज्यको पानीको समस्याबाट बचाउन आफ्नै बलि दिने निधो गरे।
उनले छोरा मानदेवलाई बोलाएर ‘राति ढुंगेधारामा जो मान्छे सुतिरहेको भेटिन्छ, उसको अनुहार हेर्दै नहेरी काटिदिनू।’ भन्ने आदेश दिए।
मानदेवले भोलिपल्ट बिहान मात्र थाहा पाए, जसलाई उनले अघिल्लो रात काटेर आए, ती उनकै पिता थिए।
आधुनिक इतिहास
अघि त्यहाँ काजी धोकलसिंह बस्न्यातको विशाल भवन थियो भन्ने उल्लेख भेटिन्छ। नारायणहिटी दरबार प्रधानसेनापति शिवरामसिंह बस्न्यातको कान्छा छोरा सेनापति काजी धौकलसिंह बस्न्यातले बनाएका थिए। सो दरबार राजा रणबहादुर शाहले खोसी चौतरिया फत्तेजंग शाहलाई दिएका थिए ।
शाही निवास
श्री ३ वीर शमशेरको दुई छोरीहरूको विवाह राजा पृथ्वी वीर विक्रम सँग भएपछी सो दरबार श्री ३ वीरले छोरीलाई दाइजो दिए।
पृथ्वी वीर विक्रम शाहलाई सुरक्षाको वहानामा रणोद्दिप सिँह बहादुर राणाले आफ्नो दरबारको उत्तरी मोहडामा ल्याएर राखे पछि दरबार वाट राजदरबारमा परीणत उक्त खण्डको विभिन्न काल खण्डमा निर्माण तथा पुनर्निर्माण हुँदै आयो। त्यसअघि पृथ्वीनारायण शाहदेखिका सबै शाहवंशीय राजाहरू वसन्तपुरस्थित हनुमानढोका दरवारमा बस्ने गर्दथे।
वि.सं. २०२६ सालमा अमेरिकी वास्तुकार बेन्जामिन पोल्कको नक्सामा पुनर्निमाण गरिएको हो। बेन्जामिन पोल्क त्यतिखेर कलकत्ता स्थित एसियाकै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका संचालक थिए। उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमा नेपालमा संचालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रहेका थिए।
त्यसभन्दा त्रिभुवन, महेन्द्र, वीरेन्द्र, दीपेन्द्र र ज्ञानेन्द्रसम्मका राजाहरू र अन्य धेरै राजपरिवारका सदस्यहरू नारायणहिटीमै जन्मेका हुन्।
दरबार हत्याकाण्ड, २०५८
२०५८ साल जेठ १९ गतेको दरवार हत्याकाण्ड भएको थियो । त्यस घटनामा राजा बिरेन्द्र र उनको सम्पूर्ण परिवार, अधिराजकुमार धिरेन्द्र शाह लगायत राजपरिवारसदस्यहरूको हत्या भएको थियो।
कक्षहरू
नारायणहिटी दरबारमा जम्माजम्मी ५२ वटा बैठक-कक्षहरू छन् । तीमध्ये बि.स. २०६८ सम्म १९ वटा मात्र सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएका छन् ।
कास्की बैठक
दरबारको मुख्य मोहडामा अवस्थित निकै अग्लो गौरीशङ्कर नाम दिईएको प्रवेशद्वारबाट भित्र प्रवेश गरेपछि कास्की बैठकमा पुगिन्छ । कास्की बैठकमा राजकीय भ्रमणमा नेपाल आएका विदेशी राष्ट्राध्यक्षहरूको स्वागत, प्रधानमन्त्री, संवैधानिक अङ्गका प्रमुखहरूको सपथ ग्रहण समारोह, पूर्वराजामा राजदूतहरूले ओहोदाको प्रमाणपत्र चढाउ जस्ता महत्त्वपूर्ण समारोहहरू हुन्थे ।
तनहुँ बैठक
कास्की बैठकको ठीक सामुन्ने गाढा रातो गलैँचा बिछ्याइएको घुमाउरो भर्‍याङ उक्लिएपछि तनहुँ बैठक पुगिन्छ । भर्‍याङको ठीक माथि काँचको विशाल झल्लर राखिएको छ ।
म्याग्दी कक्षमा संवैधानिक अङ्गका प्रमुख र राजदूतहरूलाई जलपान गराइन्थ्यो भने पर्वत कक्षमा विभिन्न हस्ताक्षर समारोह गर्ने गरिन्थ्यो । रुकुम कक्षलाई विदेशी राष्ट्रप्रमुखलाई भेट गर्न आउने विशिष्ठ व्यक्तिहरूले प्रतीक्षालयका रूपमा प्रयोग गर्थे भने रोल्पा कक्षमा उनीहरूले भेटघाट गर्ने गर्थे । रोल्पा कक्षदेखि बैतडी कक्षसम्मको कोरिडोरमा विगतमा दरवारमा रात बिताएका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूसित तत्कालीन राजा वीरेन्द्र र रानीऐश्वर्यले खिचाएका तस्बिरहरू झुण्ड्याइएका छन् । दैलेख कक्षमा राखिएको भव्य पलङमा विदेशी राष्ट्राध्यक्षले सयन गर्थे भने उनका पत्नीका लागि बैतडीकक्ष र नजीकका नातेदारका लागि अछाम कक्षमा सुत्ने गर्थे । विदेशी प्रमुखहरूका लागि भोजन गर्न बाजुरा कक्षको व्यवस्था गरिएको थियो भने जुम्ला कक्षमा खानपान पछि उनीहरू आराम गर्थे । डोल्पा कक्ष चाहिँ गोरखा बैठकामा विशेष कार्यक्रम हुँदा अनुमति नपाएका राजपरिवारका अन्य सदस्यहरूले अवलोकन गर्न मिल्ने गोप्य कक्षका रूपमा प्रयोग हुने गर्दथ्यो । तनहुँ कक्षमा गोरखा बैठकमा विशेष समारोह हुँदा मन्त्रीगण, राजप्रासादसेवाका उच्च पदाधिकारीहरू लगायत बसेर कार्यक्रम अवलोकन गर्थे भने
गोरखा बैठक
गोरखा बैठकमा सुशोभन समारोह, युवराज उमेर पुगेको घोषणा गरिन्थ्यो । राजा वीरेन्द्रले २०४७ सालको संविधान सोही कक्षमा रहेको सिंहासनमा बसेर घोषणा गरेका थिए ।
यसैगरी, मुगु कक्षमा राजा त्रिभुवनले प्रयोग गरेका सामग्रीहरूलाई सङ्कलन गरी राखिएको छ । लमजुङ कक्षमा रात्रीभोजको आयोजना गरिन्थ्यो भने गुल्मी कक्ष पूर्वराजाको निजी कार्यालयको रूपमा रहेको थियो । धादिङ कक्ष राजाको आराम गर्ने कक्ष थियो भने धनकुटा कक्ष राजाको सयनका रूपमा प्रयोग हुन्थ्यो । धनुषा कक्षमा विजयादशमीका दिन टीका लगाउने स्थानका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । त्यस कक्षमा २०५५ भदौ ४ गते र २०५९ माघ १० गते राजपरिवारका सदस्यहरूको सामूहिक तस्बिर राखिएको छ । तस्बिरको मुनि सम्पूर्ण सदस्यहरूले हस्ताक्षर गरेका थिए ।
त्रिभुवन सदन
हाललाई खुला गरिएको मध्ये त्रिभुवन सदन अर्को आकर्षणको केन्द्र हो । राजा त्रिभुवनको निवासका रूपमा रहेको यस भवनमा २०५८ साल जेठ १९ गतेको दरवार हत्याकाण्ड भएको थियो । त्यस घटनामा राजा बिरेन्द्र र उनको सम्पूर्ण परिवार, अधिराजकुमार धिरेन्द्र शाह लगायत राजपरिवारसदस्यहरूको हत्या भएको थियो। २०६१ सालमा त्यो भवनलाई पूर्ण रूपमा भत्काइयो । अहिले त्यस भवनको जगमा इँटको गारो लगाइएको छ । त्यहाँ वीरेन्द्र, ऐश्वर्य, दीपेन्द्र गोली लागि ढलेको स्थानहरू उल्लेख गरिएका छन् ।
नारायणहिटी दरबारको ठीक पछाडि रहेको फोहरा बगैँचा पनि आर्कषक छ । त्यो बगैचा त्रिभुवनले बनाउन लगाएका थिए । त्यस बगैँचाको बीचमा सानो पानीको कुण्ड बनाइएको छ । त्यहाँ घुम्ने र गोल घर छन् । नेपालमा भएको पहिलो दक्षिण एसियाली सम्मेलनमा विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूको सम्मानमा त्यसै बगैँचामा भोजको आयोजना गरिएको थियो । पछिल्लो पटक ज्ञानेन्द्र शाहले विशेष चाडपर्वका अवसरमा त्यस बगैँचामा अपरान्हको भोज आयोजना गर्ने गरेका थिए । तत्कालीन राजा महेन्द्र मञ्जिलमा बस्थे भने वीरेन्द्र श्री सदनमा बस्थे तर आएका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरू दरबारमा रात बिताउन बसेका बेला उनीहरूले अप्ठेरो नमानुन् भन्नका लागि ती राजाहरू आफ्नो घरमा नबसी दरबारको धनकुटा बैठकमा रात बिताउन आउने गर्थे तर ज्ञानेन्द्र चाहिँ निर्मल निवास छाडेपछि धनकुटा बैठकमा सरेका थिए ।
सिंहदरबार
सिंहदरबार नेपालका प्रधानमन्त्रीको कार्यालय तथा अन्य सरकारी कार्यालयहरू भएको परिसर हो। यो काठमाडौंको मध्य भागमा अवस्थित छ। यहाँ नेपालका सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालयहरू रहेका छन्।
इतिहास
२००७ सालमा राणा शासनको अन्त्य भए पछि सिंहदरवारमा नेपाल सरकारको कार्यालय राखियो। त्यतिबेला यो दरवारमा प्रधानमन्त्रीको कार्यालय देखि लिएर सम्पूर्ण मन्त्रालयहरू अवस्थित थिए।
२०३० सालमा यहाँ ठूलो आगलागी भएको थियो। त्यसबाट यसको पछाडि पट्टिको धेरैजसो भाग नष्ट भएको थियो। त्यस आगलागी पछि थुप्रै सरकारी कार्यालयहरू अन्त सारियो। हाल सिंहदरबार परिसरमा थुप्रै नयाँ भवनहरू बनेका छन्।
वास्तुकला तथा श्रृङ्गार
यो भवन युरोपेली शैलीमा बनेको छ। चन्द्र शमशेर शिकार तथा कलाका सौखिन भएकाले त्यस बेला उनले यसका भित्ताहरू शिकार गरिएका जनावरहरू तथा युरोपेली शैलीका चित्रकलाहरूले सजाएका थिए। बत्ती तथा अन्य श्रृंगारका वस्तुहरू युरोपबाट मगाईएको थियो।
आगलागी
२५ असार २०३० मा सिंहदरबारमा आगलागी भयो र सबै ध्वस्त भयो। नेपालको केन्द्रीय सचिवालय रहेको त्यो कलात्मक भवनमा आगलागी हुँदा मानवीय क्षति नभए पनि ज्यादै ठूलो भौतिक सम्पत्तिका साथै परराष्ट्र मन्त्रालयसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण कागजपत्र र दस्तावेजहरू जलेर नष्ट भए। 'विद्युत् सर्ट' भएर आगलागी भएको बताइएको थियो। यस घटना पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री कीर्तिनिधी बिष्टले "आफ्नो जिम्मामा रहेको सरकारी सम्पत्तिमा क्षति भएको" भनेर राजीनामा दिए।
सरकारी कार्यालयहरू
सिंहदरबारमा रहेका महत्वपूर्ण कार्यालयहरू यस प्रकार छन्।
सुरक्षा व्यवस्था
यो नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालय भएकाले यसको सुक्षामा नेपाली सेनाको एक गण खटाईएको छ।
बाह्य कडीहरू
नेपाली टाइम्समा सिंहदरबारको एक चित्रकारको जीवन कथा
यसम
यसम नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, ओखलढुङ्गा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
दशबजे फूल
दशबजे फूल अथवा सूर्यबिना' फूल सजावटको लागि रोपिने फूल हो ।
बिहिबार सुरुहुने छोटो वर्ष
यो कुनै पनि वर्षको पात्रो हो जुन कुनै पनि बिहीबार सुरुहुने साधारण वर्षको लागि मान्य हुन्छ जस्तै : ग्रेगरियन वर्षहरू १९८७, १९८८, २००९, २०१५ and २०२६ या जुलियन वर्ष १९१५ (तल तालिका हेर्नुहोला). यो एक वर्ष हो जसमा फेब्रुअरी,मार्च र नोभेम्बरमा तीन १३औ शुक्रबारहरू पर्दछन्। एक साधारण वर्षमा ३६५ दिनहहरू हुन्छन, र अर्को शव्दमा यो कुनै छोटो वर्ष हैन । <!-- Old Format - January       February        March Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa       1 2 3  1 2 3 4 5 6 7  1 2 3 4 5 6 7 4 5 6 7 8 9 10 8 9 10 11 12 13 14  8 9 10 11 12 13 14 11 12 13 14 15 16 17 15 16 17 18 19 20 21 15 16 17 18 19 20 21 18 19 20 21 22 23 24 22 23 24 25 26 27 28 22 23 24 25 26 27 28 25 26 27 28 29 30 31           29 30 31<BR> April        May          June Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa     1 2 3 4         1 2   1 2 3 4 5 6 5 6 7 8 9 10 11 3 4 5 6 7 8 9  7 8 9 10 11 12 13 12 13 14 15 16 17 18 10 11 12 13 14 15 16 14 15 16 17 18 19 20 19 20 21 22 23 24 25 17 18 19 20 21 22 23 21 22 23 24 25 26 27 26 27 28 29 30   24 25 26 27 28 29 30 28 29 30 31 <BR> July        August       September Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa     1 2 3 4           1     1 2 3 4 5 5 6 7 8 9 10 11 2 3 4 5 6 7 8  6 7 8 9 10 11 12 12 13 14 15 16 17 18 9 10 11 12 13 14 15 13 14 15 16 17 18 19 19 20 21 22 23 24 25 16 17 18 19 20 21 22 20 21 22 23 24 25 26 26 27 28 29 30 31  23 24 25 26 27 28 29 27 28 29 30 30 31<BR> October       November       December Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa Su Mo Tu We Th Fr Sa       1 2 3  1 2 3 4 5 6 7     1 2 3 4 5 4 5 6 7 8 9 10 8 9 10 11 12 13 14  6 7 8 9 10 11 12 11 12 13 14 15 16 17 15 16 17 18 19 20 21 13 14 15 16 17 18 19 18 19 20 21 22 23 24 22 23 24 25 26 27 28 20 21 22 23 24 25 26 25 26 27 28 29 30 31 29 30        27 28 29 30 31<BR> Previous year (common) Next year (common) Previous year (leap) Next year (leap) -->
This kind of year has ५३ weeks in the ISO 8601 week - day format.
ग्राबियला मिस्त्राला
ग्राबियला मिस्त्राला एक चिलिमा जन्मीएकि सफल कुटनैतिक व्याक्तित्व थिइन्।उनको जन्म चिलिको बिकुन भन्ने ठाउँमा सन् १८८९ अप्रिल ७ मा भएको थियो ।
स्रोत
श्रेणी :जीवनी श्रेणी :विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
सम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाह
सम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाह नेपाली चलचित्र क्षेत्रको एक नायिका हुन् । उनले ड्रिम्स चलचित्रबाट चलचित्र मा प्रवेश  गरेकी हुन् । चलचित्रमा उनको भुमिकाको राम्रै प्रशंसा गरिएको छ  । सफल मोडेल महेश विक्रम शाह र गायिका नेहा राज्य लक्ष्मी शाहको कोखबाट २०५२ मंसिर २ गते काठमाण्डौमा सम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाहको जन्म भएको हो ।
यूक्रेनी भाषा
यूक्रेनी (यूक्रेनीमा українська) युक्रेनको आधिकारिक भाषा हो। एक पूर्व स्लाव भाषा हो।
लियोनेल मेसी
लियोनेल आन्द्रेस मेसी (जन्मः २४ जुन, १९८७) अर्जेन्टिनी फुटबल खेलाडी हुन्। हाल उनी अमेरिकी मेजर लिग सकर क्लब इन्टर मियामी र अर्जेन्टिनाको लागि अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका छन्। यसअघि उनी फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट-जर्मेनबाट लिग वान (लिग १) र  ला लिगामा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब बार्सिलोनाको लागि खेल्नेेेे गरेका थिए। मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ फुटबल खेलाडीहरू मध्ये एक मानिन्छन्;   उनले २१ वर्षको उमेरमानै बेलोन डी' ओर र फिफा सर्वश्रेष्ठ वर्षको खेलाडीको उपाधि जितेका थिए। उनको खेल शैली र क्षमताको कारणले गर्दा उनलाई फुटबलको बादशाह भनेर चिनिने म्याराडोनासँग तुलना गरिन्छ।
मेसी, २००५ फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपमा अन्तिम खेलमा २ गोल सहित जम्मा ६ गोल गरी शीर्ष स्कोर गर्ने खेलाडी बने। त्यसको लगत्तै, उनी अर्जेन्टिनाको अन्तर्राष्ट्रिय टिमको एक सदस्यको रूपमा स्थापित भए। सन् २००६ मा, उनी अर्जेन्टिनाबाट फिफा विश्वकपमा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने र अर्को वर्ष उनले कोपा अमेरिका प्रतियोगितामा उप-विजेताको पदक जित्न सफल भए। सन् २००८ मा, उनले अर्जेन्टिना ओलम्पिक फुटबल टिमसँग बेइजिङमा भएको ओलम्पिक खेलमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान, ओलम्पिक स्वर्ण पदक जितेका थिए। २०२१ ब्राजिल मा भएको कोपा अमेरिका को उपाधि पनि मेसी कै कप्तानीमा अर्जेन्टिनाले जितेको थियो ।
प्रारम्भिक जीवन
मेसीको जन्म सन् २४ जुन, १९८७ मा रोसारियो, अर्जेन्टिनामा जर्ज मेसी (एक कारखाना मजदुर) र सीलिया (उर्फ कुक्कीटिनी) (एक अंशकालिक क्लीनर) दम्पतीको घरमा भएको थियो । उनको पुर्खाको उद्गम इटालीको सहर एङ्कोनाबाट भयो, जहाँबाट सन् १८८३ मा उनको पूर्वज, एञ्जलो मेसी अर्जेन्टिनामा प्रवेश गरेका थिए। उनको रडरिगो तथा मेशियस नाम गरेका दुई दाजुहरूका साथै मारिया सोल नाम गरेकी एक बहिनी पनि छन्। मेसी पाँच वर्षको उमेरदेखि आफ्ना बुवा जर्ज मेसीले प्रशिक्षण गरिरहेको एक स्थानीय क्लब ग्रैन्डोलीको लागि फुटबल खेल्न आरम्भ गरे। सन् १९९५ मा मेसी आफ्नो गृहनगर रोसारियोमा अवस्थित न्युवेल ओल्ड ब्वाइज क्लबको लागि खेल्न शुरू गरे। ११ वर्षको उमेरमा उनको प्रारम्भिक परीक्षणमा शारीरिक विकास हार्मोनको कमी पाइयो। प्राथमिक डिभिजन क्लब रिभर प्लेटले मेसीको उपचार प्रति चासो देखायो तर क्लबसँग उनको उपचारको लागि पर्याप्त सम्पति थिएन किनभने उनको उपचारमा प्रति महिना ९०० अमेरिकी डलर लाग्थ्यो। लेइडा, क्याटालोनियामा रहेका मेसीका एकजना आफन्तले बार्सिलोनाका खेल प्रबन्धक कार्ल्स रिक्सैकलाई मेसीको प्रतिभाको बारेमा बताए र मेसी र उनको बुवाको लागि परीक्षण दिने व्यवस्था मिलाए । उनको खेल परीक्षण गरे पछि बार्सिलोनाले उनलाई यदि उनी स्पेन स्थान्तरित हुन तयार छन् भने उनको उपचार खर्च ब्यहोर्ने शर्तमा अनुबन्धन गर्‍यो। त्यसपछि मेसी सपरिवार युरोप स्थान्तरित भए र बार्सिलोनाक्लबको युवा टिममा खेल्न शुरू गरे।
बार्सिलोना
मेसीले सन् १६ नोभेम्बर, २००३ मा (१६ वर्ष र १४५ दिनको उमेरमा) पोर्टो बिरुद्ध एक मैत्रीपूर्ण खेलबाट आफ्नो पहिलो क्लबको लागि आफ्नो खेल जीवनको औपचारिक शुरूवात गरे। त्यसको एक वर्षभन्दा पनि कम समयमा नै सन् २०१६ अक्टोबर, २००४ मा (१७ वर्ष र ११४ दिनको उमेरमा) फ्रान्क रिजकार्डले उनलाई इस्पेन्योल बिरुद्धको खेलबाट आफ्नो पहिलो लिग खेल शुरूवात गर्ने मौका दिए र उनी त्यस समयसम्ममा बार्सिलोनाको लागि खेल्न तेस्रो सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी र ला लिगामा गोल गर्ने सबैभन्दा युवा क्लब खेलाडी बने (जुन रेकर्ड सन् सेप्टेम्वर, २००७ उनकै सहकर्मी बोजन क्रिचले तोडे)। जब उनले सन् १ मे, २००५ मा अल्बासेट बोलाम्पिको बिरुद्ध क्लबको लागि आफ्नो पहिलो सिनियर गोल गरे तब मेसी १७ वर्ष, १० महिना र ७ दिनको उमेरका थिए र उनी बार्सिलोनाको लागि ला लिगा खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने, जुन रेकर्ड २००७ मा मेसीकै सहयोगमा बोजन क्रिचले तोडे ।) मेसीले आफ्नो पूर्व प्रशिक्षक फ्रान्क रिजकार्डको बारेमा भनेका छन्: उनले मेरो खेल जीवनको शुरुवात गराएको तथ्य म कहिल्यै भुल्न सक्दिन, उनले म १६/१७ वर्षको मात्र हुँदा नै ममा विश्वास जगाए।
२००५-०६ सिजन
१६ सेप्टेम्बरमा तीन महिनामा नै दोस्रोपटक बार्सिलोनाले मेसीको अनुबन्धनको म्याद थप गरेको घोषणा गर्‍यो, यसपल्ट उनलाई पहिलो समूहको सदस्यको रूपमा भुक्तानी दिने र जुन २०१४ सम्म अनुबन्धन म्याद थप्ने कार्य भयो। मेसीले २६ सेप्टेम्बर मा स्पेनी नागरिकता प्राप्त गरेर ग्रहण गरे र अन्ततः सिजनको स्पेनी फर्स्ट डिभिजनमा पहिलोपल्ट खेल्नमा सक्षम भए। मेसीले २७ सेप्टेम्बरमा पहिलोपटक गृहमैदान बाहिर युएएफए च्याम्पियनस लिगमा इटालियन क्लब उडिनीज बिरुद्ध खेले । मेसीको आत्मसंयम र रोनाल्डिन्होसँग संयोजनले बार्सिलोना राम्रो स्थितिमा पुगेकोले बार्सिलोना क्याम्प नउ स्टेडियममा प्रशंसकहरूले उभिएर ताली बजाएर सम्मान गरेका थिए।
मेसीले सत्र लिग खेलहरूमा ६ (छ) गोल गरे, सो छ मध्यमा एक च्याम्पियन्स लिग गोल स्कोर गरे। ७ मार्च, २००६मा च्याम्पियन्स लिग टाईको दोस्रो चरणको खेलमा चेल्सी बिरुद्धको खेलको क्रममा दायाँ तिग्राको मासु पल्टिएको कारण समय भन्दा पहिले उनको सिजन समाप्त भयो। फ्रान्क रिजकार्डको बार्सिलोनाले सो सिजन स्पेन र यूरोपको विजेताको रूपमा समापन गर्‍यो।
२००६-०७ सिजन
२००६-०७ सिजनमा, २६ खेलहरूमा १४ गोल गर्दै मेसीले आफूलाई समुहको नियमित अग्रस्थानको खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे। १२ नोभेम्बरमा भएको रियल जारागोजा बिरुद्धको खेलमा मेसीको खु्ट्टाको हड्डी भाँचियो, जसको कारणले उनी तीन महिनाको खेल खेल्नबाट वञ्चित भए। मेसी आफ्नो चोट निको नहुँदासम्म अर्जेन्टिनामा बसे र निको भएपछि ११ फेब्रुअरीमा रेसिङ्ग स्याट्यान्डर बिरुद्धको खेलमा मैदानमा उत्रिए । जसमा उनी दोस्रो-हाफमा स्थानापन्नको रूपमा संलग्न भए । ११ मार्चमा, रियल म्याड्रिड बिरुद्धको खेल (एल क्लासिको)मा १० जना खेलाडी मात्र सिमित बार्सिलोनाबाट खेलेका मेसीले ह्याट-ट्रिक गर्दै ३-३ को बराबरीमा रोकेर आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे, जसमा उनले तेस्रो गोल इन्जुरी-समयमा गरेका थिए। यस प्रदर्शनबाट उनी इवान जमोरानो (रियल मैड्रिडको १९९४-९५ सिजनमा) पछि एल क्लासिकोमा लगातार तीन गोल गर्ने पहिले खेलाडी बने, साथै मेसी यस खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी पनि बने। उनले यस सिजनमा गरेका १४ गोलहरू मध्य ११ गोल अन्तिम १३ खेलहरूमा गरेका थिए । मेसीले एकै सिजनको क्रममा म्याराडोनाको सबैभन्दा प्रसिद्ध गोलहरूलाई लगभग दोहोराउँदै आफूलाई "नयाँ म्याराडोना"को रूपमा साबित गरे। १८ अप्रिल, २००७मा उनले कोपा डेल रेको सेमी-फाइनलमा गेटाफे बिरुद्धको खेलमा दुई गोल गरे, जुन मेक्सिकोमा सम्पन्न १९८६ FIFA विश्व कपमा इङ्ल्यान्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेका प्रसिद्ध गोलहरू सँग धेरै मिल्दो-जुल्दो थियो। विश्वका खेल पत्रकारहरूले उनलाई म्याराडोनासँग तुलना गरे र स्पेनिश पत्रिकाहरूले मेसीलाई "मेसीडोना" उपनाम दिए। उनले यस खेलमा उही ६२ मिटरको दुरी पार गर्दै, त्यति नै खेलाडीहरू (गोलकीपर सहित ६ जना)लाई छक्काउँदै, लगभग एउटै नै स्थानबाट गोल गरे र कुनाको झण्डातिर दौडिए, जुन २१ वर्ष पहिला म्याराडोनाले मेक्सिकोमा गरेका थिए। खेलपछि एक पत्रकार सम्मेलनमा मेसीका समकक्षी खेलाडी डेकोले भने: "यो मैले आफ्नो जीवनमा देखेका गोल मध्य सर्वोत्कृष्ट गोल हो।" स्पेनियोल बिरुद्धको खेलमा पनि मेसीले एउटा यस्तो गोल गरे, जुन विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा इंग्ल्याण्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेको गोल]]सँग मिल्दो-जुल्दो थियो। स्पेनियोलका खेलाडीहरूको विरोधको बावजूद र रिप्लेमा पनि त्यो स्पष्टतः ह्याण्डबल भन्ने देखिंदा देखिंदै पनि त्यो गोल बनिरह्यो.
२००७-०८ सिजन
२००७-०८ सिजनको क्रममा, मेसीले एक हप्तामा पाँच गोल गर्दै बार्सिलोनालाई ला लिगाको शीर्ष चारमा पुर्याए। १९ सेप्टेबरमा च्याम्पियन्स लिग म्याचमा आफ्नो गृहमैदानमा बार्सिलोनाले लियोनलाई ३-०को अन्तरले हराउँदा मेसीले एक गोल गरे। उनले २२ सेप्टेबरमा सेभिला (फुटबल क्लब)को बिरुद्ध दुई गोल गरे र फेरि २६ सेप्टेबरमा मेसीले रियल जारागोजा बिरुद्ध ४-१को जीतमा दुई गोल गरे। २७ फेब्रुअरीमा मेसीले भ्यालेन्शिया बिरुद्ध बार्सिलोनाको लागि आफ्नो १००औं आधिकारिक खेल खेले।
मेसी अग्रपंक्तिको श्रेणीमा फिफाप्रो विश्वका दश खेलाडी अवार्डको लागि मनोनित गरियो। एक स्पेनिश पत्रिका मार्काको अन-लाईन संस्करणमा गरिएको सर्वेक्षणमा उनलाई ७७ प्रतिशत मत सहित विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनियो। बार्सिलोना-आधारित अखबार एल मुन्डो डिपोर्टिवो र स्पोर्टको स्तम्भकारहरूले उल्लेख गरे कि मेसीलाई ब्यालन डी'ओर दिनु पर्छ र फ्रान्ज बेकेनबएरले पनि यसको समर्थन गरे। फ्रान्सेस्को टोट्टी जस्ता फुटबलका महान हस्तिहरूले घोषणा गरे कि उनीहरू मेसीलाई अहिलेका विश्वका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू मध्य एक मान्छन्।
४ मार्चमा केल्टिक बिरुद्धको खेलमा मेसीको बायाँ तिघ्राको मांसपेशी फाटेपछि उनी एक हफ्ता भरीको लागि खेलबाट बाहिरिए। मेसीको यस प्रकारको चोट लागेको यो तीन सिजनहरूमा चौथो पल्ट थियो। मेसी यो चोटबाट फिर्ता भएपछि ४ मे २००८मा भ्यालेन्सिया बिरुद्धक ६-०को जीतमा उनको २००७-०८ सिजनको अन्तिम गोल गरे। यस सिजनका सबै खेलहरूमा मेसीले १६ गोल र १३मा सहायता प्दान गर्न सफल भए।