cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
विशाल नेपाल
विशाल नेपालको एकीकरण
सन्काहा स्वभावका रणबहादुर वालिग हुँदै गएपछि मनमौजी र अविवेकी बन्दै जाँदा नेपाल दरबार षडयन्त्र र जालझेलको गुँडमा परिवर्तित हुन थाल्यो। बहादुर शाहलाई नाना थरिका आरोप लगाई बन्दी बनाइयो। यातनापूर्ण बन्दी अवस्थामै उनको हत्या गरिएको बताइन्छ। उनको रहस्यपूर्ण मृत्यु पछि यो अभियान प्रधानमन्त्री भीमसेन थापा र सेनापति अमर सिंह थापाको नेतृत्वमा अगाडि बढ्यो। वि.सं. १८६१ मा श्रीनगरमाथि पुनः आक्रमण गरियो र गढवाललाई पुर्ण रूपमा नेपालमा गाभियो। यसरी नेपालको पश्चिमी सिमाना यमुना नदी सम्म पुग्यो। त्यसपछि तुरुन्तै नेपाली सेनाले यमुना नदी तरि यमुना नदी देखी सतलज नदी बीचका १२ र १८ ठकुराईका नाममा रहेका थुप्रै स-साना राज्यहरूलाई एकिकरण गरे। वि.सं. १८६३ मा अमरसिंह थापाको फौजले सतलज पार गरी विभिन्न ठाउँहरू जित्दै कांगडा शहरमा आक्रमण गरे तर रावी नदी सम्म पुगी सकेका नेपाली सेनाले काम्हगडा किल्लालाई जित्न भने सकेन। एकिकरणको क्रममा नेपाली सेनाले काँगडाका राजा संसारचन्दलाई चार वर्ष सम्म काँगडा किल्लामा घेराबन्दी गरेर राखे। पछि संसारचन्दको सहायताको लागि आएका पञ्जाब केशरी रणजित सिंहको फौजसँग नेपाली सेनाको युद्ध भयो फलस्वरूप ज्वालामुखी सन्धि गरियो र यस सन्धि अनुसार नेपाली सेना सतलज नदी वारि आएर बस्न बाध्य भये। यसरी विशाल नेपालको पुन: एकीकरण गरियो र नेपालको पूर्वी सिमाना टिस्टा नदी र पश्चिमको सिमाना सतलज नदी सम्म विस्तारित भयो।
पृथ्वीनारायण शाहले मुख्य राज्यहरूलाई एकिकृत गरेर एउटा सिंगो देशको स्थापना गरे। सन् १७४४ मा नुवाकोट माथि विजय प्राप्त भईसके पछि मुख्य उद्देश्य तिब्बतसँग व्यापार गर्नु थियो। सन् १७४८ मा सिन्धुपालचोक, काभ्रेपाल्चोक र केही अन्य राज्यहरू यसको पूर्वमा स्थित थिए। मकवानपुर र सिमरौनगढ नेपालमा गाभिसकेपछि, छिट्टै उनले बारा, पर्सा, रौतहट, र सिन्धुलीगढीलाई सन् १७६२ मा आफ्नो अधिन गरे। त्यसपछि गोर्खा अधिराज्यको सिमाना इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग ठोक्किन पुग्यो। सन् १७६८ मा राजधानीलाई गोरखाबाट काठमाडौँ सारियो। यति गरी सके पछि सन् १७७५ मा पृथ्वीनारायण ५३ वर्षको उमेरमा परलोक हुनु भयो। उहाँको चौडण्डी र विजयपुरलाई आफ्नो राज्यमा गाभ्ने सपना अधुरोनै रह्यो। पृथ्वीनारायणका छोरा प्रताप सिंहको शासनमा तीनवटा राज्य दाङ, कपिलवस्तु र चितवन नेपालमा गाभियो। त्यसैगरी, तनहुँ, पाल्पा, पर्वत, माथिल्लो नुवाकोट, गरहु, सतहु, भिरकोट, र कास्की राज्यहरू सन् १७८५ मा नेपालमा गाभिए। त्यस पछि, मकवानपुर, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषा, सिरहा, सप्तरी, सुनसरी, मोरङ, झापा, सिन्धुली, र उदयपुर क्षेत्रहरू गाभिए। सन् १७६९ मा जाजरकोट अधिराज्यका राजा गोर्खा अधिराज्यमा आफ्नो राज्य मिलाउन तयार भए। सन् १७७७ मा २५ वर्षको उमेरमा प्रताप सिंहको मृत्यु भयो। त्यस पछि कोशी, लमजुङ र तनहुँ साथै चौबीसे अधिराज्य सन् १७८९ मा नेपालमा गाभियो। त्यस पछि काली गण्डकी पश्चिमको बाईसे अधिराज्य र सल्यान र पाल्पा नेपालमा गाभिए।
कुमाँऊ र गढवाल माथि विजय
नेपाली (गोर्खाली) फौजले कुमाउँ माथि विजय प्राप्त गरेपछि ‍प्रधुमन शाह ५००० रूपयाँ शुल्क वार्षिक भुगतान गर्ने शर्तमा त्यहाँको शासक बने। पाल्पा अधिराज्यलाई नेपालमा गाभिसके पछि नेपालको दक्षिणी सीमाना इलाहाबाद सम्म विस्तारित भयो। सन् १८०१ मा बुटवल र बुटवलको तराई खण्ड सहित अवधको राजाबाट पाल्पाको राजाले भाडामा प्राप्त गरे। सन् १८०६ मा नेपाली (गोर्खाली) फौजले गढवाल र सतलज पारीका सबै स-साना अधिराज्यहरू जस्तै सिरमौर, हिन्दुर र बेसहरलाई नेपालमा गाभे र यस प्रकार नेपालको पश्चिमको सिमाना सतलज पारि सम्म पुग्यो र नैनीताल, अल्मोडा, गढवाल, देहरादुन सबै नेपालका अंश बन्न पुगे।
सिक्किम र दार्जिलिङमाथि विजय
त्यति बेला दार्जीलिङ सिक्किमे राजाको अधिकारमा थियो, जो गोर्खालीहरूसँग असफल युद्धमा लागेका थिए। सन् १७८० देखि नै गोर्खालीहरूले सिक्किम माथि निरंतर पैठ बनाई राखे। सिनो-नेपाल युद्धमा सिक्किमले केही भूभाग नेपाललाई हस्तान्तरण गरे र १९औँ शताब्दीको सुरुसँगै गोर्खालीहरूले सिक्किममाथि कब्जा गरेर नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदी सम्म पुर्‍याए र सबै तराई भूभागहरू पनि आफ्नो कब्जामा गरे।
इस्ट इण्डिया कम्पनिसँगको युद्ध
१ नोभेम्बर १८१४ का दिन इस्ट इण्डिया कम्पनिका तर्फबाट जनरल हेस्टिग्सले नेपाल विरुद्ध विधिवत रूपमा युद्धको घोषणा गरे। 	नेपाल-अङ्ग्रेज बिचको पाँच मोर्चा मध्ये सुदूर पश्चिम तर्फको रक्षाको भार अमर सिंह थापा माथि थियो र उनी यही ठाउँबाट युद्धको मोर्चा सम्भाल्थे। सतलज भेगबाट नेपालमा आक्रमण गर्न खटिएका अङ्ग्रेज जनरल अक्टर लोनीले अमर सिंह थापालाई विभिन्न प्रकारका प्रलोभन दिएर आफुसँग मिलाउन कोशिश गरे, तर उनी वीरतापूर्वक लडेर किल्ला जोगाई राखे। 	यसरी सतलज हत्याउन नसके पछि, अङ्ग्रेजहरू अर्को युद्ध मार्गबाट नेपाली भूमिमा छिरे। अङ्ग्रेजहरू सतलजमाथि काबू गर्न नसके पछि अर्को भेग नालापानी तर्फ बढे। नालापानी किलामा युद्धको मोर्चाको भार बलभद्र कुँवर माथि थियो। सन् १८१४ अक्टोबर देखि नोभेम्बर सम्म भएको नालापानीको भिषण युद्धमा जनरल जिलेस्पी सहित कम्पनिका १००० सेना मारिए। अन्तमा नेपाली सेनालाई युद्ध कौशलबाट हराउन नसके पछि अङ्ग्रेजहरूले किलामा आउने पानीको मुहाननै काटि दिए। धेरै दिन सम्म पानी पीउन नपाए पछि बाध्य भएर बलभद्र कुंवर बाँचेका आफ्ना ७० जना योद्धाहरू सहित नाङ्गो खुकुरी नचाउँदै किल्ला छाड्दा अङ्ग्रेजहरू चकित भएका थिए। नालापानी युद्ध पछि अर्को निर्णायक युद्ध मलाउँको देवथल किल्लामा भयो। अङ्ग्रेजहरूले आफ्नो सम्पुर्ण शक्ति लगाई यो किल्ला हत्याउन सफल भएपछि ७० वर्ष नाघेका वीर योद्धा भक्ति थापा पुन: यो किला फर्काउन अङ्ग्रेज फौजसंग जाइ लागे तर अङ्ग्रेजहरूको तोपबाट छुटेको आगोको गोला उनको छातीमा लाग्यो र उनी त्यहीं ढले। 	यसरी नेपालको जम्मा पाँच मोर्चामध्ये तीन मोर्चामा नेपालको जित भयो र दुई मोर्चामा अङ्ग्रेजहरूको जित। अङ्ग्रेजहरूको त्यहि जितले गर्दा नेपालले सुगौली सन्धि जस्तो असमान सन्धिमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य हुनु पर्‍यो।
सुगौली सन्धि
इस्ट इन्डिया कम्पनी र नेपाल बीच सुगौली सन्धिमा सन् २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर भएको थियो र यसको पुष्टि ४ मार्च १८१६ भएको थियो। यो सन्धिले सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अङ्ग्रेज-नेपाली युद्धलाई समाप्त गर्यो। सन्धिमा हस्ताक्षर गर्नेमा नेपाल पक्षबाट राजगुरु गजराज मिश्र र चन्द्र शेखर उपाध्याय तथा ब्रिटिश (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नल प्यरिस् ब्राड्श थिए। सन्धिमा नेपालले लडाइँमा जितेको भूमि छोड्नुपर्ने, ब्रिटिस प्रतिनिधि काठमाडौँमा राखिने, गोर्खालाई ब्रिटिश सेनामा भर्ती गरिने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीलाई राख्ने अधिकारबाट पनि वंचित हुनुपर्‍यो। यस अघि फ्रान्सका कमाण्डरहरूलाई नेपाली सेनालाई तालीम दिने काममा लगाइन्थ्यो। यस सन्धिमा नेपालले एक तिहाई भूभाग गुमाउनु पर्‍यो। यस अन्तर्गत सिक्किमको क्षेत्र पनि पर्छ, यहाँका राजा छोग्यालले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्धमा ब्रिटिशलाई सघाएका थिए। यसका साथै नेपालले काली नदीको पश्चिमी भाग कुमाउ (वर्तमान उत्तराखण्ड), गडवाल(वर्तमान उत्तराखण्ड), सतलुज नदीको पश्चिमतर्फका केही क्षेत्रहरू कांग्रा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) र तराई क्षेत्रका धेरै भागहरू गुमाउनु पर्यो। 🇳🇵यद्यपि त्यति बेलाको समयमा छलपूर्वक बेलायती शासनले नेपालसँग खोसेका भूभाग र वर्तमानको अन्तरास्ट्रिय कानुन अनुसार अवैध र छलपूर्वक गरिएको सुगौली सन्धिलाई नै हामीले मानिराख्नुपर्ने कुनै आवस्यकता नै छैन. सुगौली सन्धि कारीपक्ष ब्रिटिस हुकुमतको उत्तराधिकार प्राप्त (इस्ट इंडिया कम्पनी) ले हामी संग ती भू भाग लगेको थियो. तेही ब्रिटिश सरकार ले स्वयम् सुगौली सन्धि लाइ रद्द गरी सकेको छ.1950 को OCTOBER मा काठमान्डूमा नेपाल र अङ्ग्रेज शासन बीच भएको सन्धि धारा (8)र सुगौली सन्धिमा गुमेको भूभाग जुन अहिले इंडियाले अतिक्रमण गरेको छ.तेही इंडिया नि स्वतन्त्र भए पश्चात इंडियाले नेपालसँग गरेको 1950 को शान्ति तथा मैत्रीपूर्ण भनाउँदो सन्धिको नि धारा(8)ले र अहिले को अन्तरास्ट्रिय कानुन अनुसार र सयुङ्क्त राष्ट्र सङ्घद्वारा संसारबाट अब सबै उपनिवेश ध्वस्त हुनुपर्छ भन्नी resolution पास गरेको हुदा र नेपाल र इंडिया दुवै देश संयुङ्क्त राष्ट्र सङ्घको सदस्य हुनुको नाताले दुवैले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको नियम नियम पालना गर्ने हुनाले र अरु पनि तमाम आधार हरू ले नेपाल को भूभाग पूर्व टिस्टा नदी (नगरकट्टा) देखि पश्चिममा सतलुज नदी(शिमला)सम्म स्वतः नै फिर्ता भएको छ.तर नेपालको शासकीय वर्ग पूर्व (1947) कालदेखि नै बाह्य शक्तिको खेलौना बन्नाले ती भूभाग अहिलेसम्म पनि नेपालको नियन्त्रणमा नहुनु एउटा दुखद र लज्जास्पद कुरो हो. B.S. Wagle
नेपाल वातावरण पत्रकार समूह
आँखीझ्याल
आँखीझ्याल नेपाल वातावरण पत्रकार समुहद्वारा निर्मित भिडियो पत्रिका हो। विभिन्न टेलिभिजन च्यानलको माध्यमबाट प्रसारण हुने यो भिडियो पत्रिकाले वातावरण, दिगो विकास र आमजनताका सरोकारका विषयहरूलाई उजागर गर्दछ।
किड्स न्यूज नेपाल
किड्स न्युज नेपाल ८ देखि १६ वर्ष उमेर समुहका केटाकेटी र नवयुवालाई लक्षित गरिएको अभियान हो। यस अन्तर्गत समसामहिक विषयवस्तुमा आधारित समाचार,म्यागेजिन, नयाँ पुस्ता नामक साप्ताहिक टेलिभिजन र रेडियो कार्यक्रम तथा अनलाईन न्युज पोर्टल (www.nayapusta.org) सञ्चालित छन्। यो केटाकेटी र नवयुवाका लागि समसायिक विषयमा आफ्ना विचार र दृष्टिकोणहरु व्यक्त गर्ने तथा आफ्ना अधिकारमा पहुँच स्थापित गर्ने साझा मञ्च हो ।
नेपालमा बोलिने भाषाहरू
नेपालका भाषाहरू संवैधानिक नेपालीले बोल्ने नेपालको सार्वभौम भूभागभित्र कम्तीमा पनि प्राचीन इतिहास वा उत्पत्ति भएका भाषाहरू हुन्। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार नेपालमा मातृभाषाका रूपमा बोलिने १२३ भाषा (पहिलो भाषा)को सूचीकृत छन्। अधिकांश भाषाहरू हिन्द-आर्य र चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछन्।
सङ्घीय तहको कामकाजको भाषा नेपाली हो, तर संविधानले प्रत्येक प्रदेशले एक वा एकभन्दा बढी आधिकारिक कामकाजी भाषाहरू छनौट गर्न सक्ने व्यवस्था गरेको छ। नेपालको भाषा आयोगले २०७८ भदौ २१ मा नेपालका ७ प्रदेशहरूका लागि १४ आधिकारिक भाषाहरूको सिफारिश गरेको थियो।
नेपालको मातृभाषा वा नेपाली मूलका भाषाहरूलाई कहिलेकाहीँ नेपाली भाषा पनि भनिन्छ।
राष्ट्रिय भाषाहरू
नेपालको संविधान अनुसार 'नेपालमा मातृभाषाका रूपमा बोलिने सबै भाषा राष्ट्रका भाषा हुन्' भनिएको छ। धेरै भाषाहरूमा विभिन्न उपभाषाहरू पनि छन्। उदाहरणका लागि, राई समुदायमा लगभग ३० वटा भाषाहरू छन्। केही भाषाहरू समान छन् र यसलाई भाषिकाको रूपमा लिन सकिन्छ तर कहिलेकाहीँ भाषाहरू बीचको भिन्नता अस्पष्ट हुन्छ र व्यक्ति-व्यक्तिमा फरक हुन सक्छ।
वर्गीकरण
नेपालका भाषाहरू प्रायः भारोपेली वा चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछन्, जबकि तीमध्ये थोरै मात्र अग्नेली र द्रविड छन्।
नेपालका १२३ भाषाहरू मध्ये, ४८ भारोपेली भाषाहरू, जुन हिन्द-आर्य उप-परिवार (अङ्ग्रेजी बाहेक)का छन्। यो सङ्ख्यात्मक रूपमा सबैभन्दा ठूलो समूह हो। लगभग ८२.१% जनसङ्ख्या भारोपेली भाषाका प्रयोगकर्ता छन्। नेपाली, भोजपुरी, मैथिली, अवधी, थारू भाषा, उर्दू आदि जस्ता प्रमुख भाषाहरू यो समूहमा पर्दछन्।
नेपालको भाषाहरूको चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार यसको भोट-बर्मेली समूहको एक भाग हो। भारोपेली परिवार जनसङ्ख्याको १७.३% भन्दा तुलनात्मक रूपमा कम मानिसहरूले बोल्ने भए तापनि यसमा धेरै भाषाहरू, लगभग ६३ भाषाहरू समावेश छन्। यस समूहका भाषाहरूमा तामाङ, नेपाल भाषा (नेवार), मगर, लिम्बू आदि पर्दछन्।
द्रविड भाषाहरूको सानो सङ्ख्या कुरुख भाषाले प्रतिनिधित्व गरेको छ। अग्नेली परिवारको प्रतिनिधित्व मुन्डारी र सन्थाली भाषाले गरेको छ।
आदिवासी, भोट-बर्मेली र अन्य परिवारहरूको आगमन भन्दा पहिलेका नेपालका आदिवासी भाषाहरू जस्तै कुसुन्डा भाषा मुस्किलले जीवित छन्, जुन आज लगभग हराइसकेको छ।
राष्ट्रिय प्रयोगका लागि डिजाइन गरिएको नेपाली साङ्केतिक भाषाका अतिरिक्त नेपालमा झानकोट साङ्केतिक भाषा, जुम्ला साङ्केतिक भाषा र घान्द्रुक साङ्केतिक भाषा जस्ता थुप्रै आदिवासी ग्रामीण साङ्केतिक भाषाहरू पनि छन्।
संविधान
नेपालको संविधान २०७२को धारा १ मा नेपालको भाषासम्बन्धी यी प्रावधानहरू छन्:
वक्ताको सङ्ख्या अनुसार नेपालका भाषाहरू
एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार नेपाली मूल भाषीहरूको जनसङ्ख्या आधाभन्दा कम अर्थात् ४४.६ प्रतिशत छ। नेपालका अधिकांश भाषाहरू लोपोन्मुख छन् किनभने १२९ भाषाहरू मध्ये १९ भाषाहरूमा मात्र १००,००० भन्दा बढी वक्ताहरू छन्।
आधिकारिक भाषाहरू
देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपाली भाषा सङ्घीय स्तरमा आधिकारिक कामकाजी भाषा हो। संविधानले प्रदेशले नेपाली बाहेक एक वा एकभन्दा बढी सरकारी कामकाजको भाषा रोज्न पाउने व्यवस्था गरेको छ। नेपाल भाषा आयोगका अनुसार मैथिली र लिम्बुलाई कोशी प्रदेशले आधिकारिक दर्जाको लागि सिफारिश गरेको छ। मधेश प्रदेशमा मैथिली, भोजपुरी र बज्जिका, बागमती प्रदेशमा तामाङ र नेपाल भाषा, गण्डकी प्रदेशमा मगर र गुरुङ, लुम्बिनी प्रदेशमा थारु र अवधी, कर्णाली प्रदेशमा खस र मगर र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा डोटेली र थारू भाषालाई आधिकारिक दर्जा दिएको छ।
लिपिहरू
अधिकांश भाषाहरू केवल मौखिक रूपमा मात्र पाइन्छन्। भाषा आयोगका अनुसार हाल नेपालमा पन्ध्र लिपिहरू प्रयोगमा छन्, जसमा निम्न समावेश छन्:
माल्थसको जनसङ्ख्या सिद्धान्त
माल्थसभन्दा पहिले दुई प्रमुख अर्थशास्त्रीय विचारधारा थिएः वणिकवादी र प्रकृतिवादी । वणिकवादी विचारकहरूका अनुसार जनसङ्ख्यामा वृद्धि हुँदा कम ज्यालामा धेरै श्रमिकहरू प्राप्त हुन सक्छन् र उत्पादन लागत घट्दा उद्यमीहरूको नाफामा वृद्धि हुन्छ । बढी जनसङ्ख्याले गर्दा बस्तुहरूको मागमा कमी हुन पाउदैन । श्रम धनका लागि सक्रिय साधन र पिता समान हो भने भूमि माता समान हुन्छ । तर जनसङ्ख्यामा हुने वृद्धि यति विस्तारै हुन्छ कि १०० वर्षमा बल्ल जनसङ्ख्या दोब्बर हुन सक्छ । संक्षेपमा, वणिकवादीहरूले जनसङ्ख्या वृद्धि चाहन्थे किनभने उनीहरूले जनसङ्ख्या वृद्धिलाई राजनीतिक, आर्थिक र सैनिक दृष्टिकोणले लाभदायक मानेका थिए । प्रकृतिवादीहरु वणिकवादीहरूको विपरीत विचारका थिए तर कृषिको उन्नतिका लागि जनसङ्ख्या आवश्यक पर्ने हुनाले उनीहरू जनसङ्ख्या नियन्त्रणको पक्षमा थिएनन् । उनीहरू अति जनसङ्ख्या हुन सक्छ भन्ने कुरामा विश्वास राख्दैनथे । त्यसैले जनाधिक्यको कुनै सम्भावनामाथि उनीहरूले विचार नै गरेनन् ।
अन्न कानुन विवाद
माल्थसको जनसङ्ख्या सिद्धान्तलाई बुझ्न तात्कालिक सामाजिक परिस्थिति बारे बुझ्नु आवश्यक छ । वि.सं.१८२७ देखि सन् १८७७ सम्मको ५० वर्षको अवधिमा इङ्गल्याण्डमा कृषि उत्पादनमा ज्यादै कमी भएकोले गहुँको मूल्यमा दोब्बर वृद्धि हुन पुगेको थियो । अन्नको निरन्तर कमीले मानिसहरू अनिकालको भयले त्रसित थिए । अर्कातिर औद्योगिक क्रान्ति सुरु भइसकेको थियो । सम्पूर्ण समाज श्रमिक वर्ग र पूंजीपति वर्गमा बांडिंदै थियो । पूंजीपतिहरूले श्रमिकहरूको शोषण प्रारम्भ गर्न थालेका थिए । बेरोजगारी, निर्धनता, बीमारी, परस्पर कलह, जस्ता औद्योगिक क्रान्तिका दुष्परिणाम देखिन थालेका थिए ।
आयरल्यान्डमा भोकमरीले गर्दा कैयौँ मानिस मरेका थिए । आज पनि आइरिशहरूले त्यस दुर्दिनलाई बिर्सेका छैनन् । अन्न कानुनले गर्दा बेलायतले आयरल्यान्डलाई अन्न दिएन जसले गर्दा मानिसहरू अझै कालकवलित भए । कानुन पारित हुनासाथ यसको ठूलो विरोध हुन थाल्यो । राजनीतिज्ञ, अर्थशास्त्री र सामान्य जनताले यस कानुनको निरन्तर विरोध गरे । तीन वर्ष पछि यो कानुन संशोधन भयो । अनि अन्न आयात निर्यातका लागि छूट दिन थालियो ।
जनसङ्ख्या बारेमा भ्रमहरू
माल्थसको समयमा उचित तथ्यांक नभएकोले जनसङ्ख्याको वास्तविक स्वरूपको बारेमा कसैलाई पनि जानकारी थिएन । वि.सं.१८५७ मा इंग्ल्याण्डमा जनगणना गरिएको थियो । यस अघि किंगले परिवार कर अभिलेख, र न्वारन र बापटाइज दर्ता अभिलेखहरूको आधारमा इंगल्याण्डको जनसङ्ख्या ५५ लाख अनुमान गरेका थिए । जुन अविश्वसनीय थियो । उनले आउने ५०० वर्षमा अर्थात् वि.सं. २३५७ मा इंगल्याण्डको जनसङ्ख्या जनसङ्ख्या दोब्बर हुने अनुमान प्रस्तुत गरेका थिए । र आउने १०००–१२०० वर्षमा, यदि संसारको अस्तित्व रहिरहन्छ भने इंगल्याण्डको जनसङ्ख्या २ करोड २० लाख पुग्ने अनुमान गरेका थिए । यस अनुमान माथि धेरैको विश्वास थिएन तर देशले डरलाग्दो परिस्थिति बेहोरिरहेको थियो । डा.प्राइसको विचार के थियो भने जनसङ्ख्या घटेर पुनस्र्थापनको अवस्थामा पुगेको छ ।
इंग्ल्याण्डका मानिसहरूलाई जनसङ्ख्याको बारेमा पनि धेरै भ्रमहरू थिए । उनीहरू आयरल्यान्डको मात्र जनसङ्ख्या बढी भएको ठान्दथे । कोही जनसङ्ख्या वृद्धिले बेलायतमा समस्या ल्याएको भनेर चिन्तित थिए भने कोही कोही जनसङ्ख्यामा कमी भएकोले उत्पादन ह्रँस चिन्ताजनक भएको भनेर चिन्तित थिए ।
एक जना धर्मसुधारक विलियम पालेले यस्तो समयमा दुखित भएर भनेका थिए– जनसङ्ख्या घट्नु राष्ट्रकालागि सबभन्दा हानिकारक कुरा हो । यस्तोमा राजकीय शासनको के कर्तव्य हो भने अरु राजनीतिक समस्याहलाई बिर्सेर पहिले जनसङ्ख्या वृद्धिका उपायहरू गरोस् ।
प्रधान मंत्री पिट दी यंगरको पनि विचार यस्तै थियो । माल्थस भने यस विचारका विरोधी थिए । तात्कालिक परिवेशका अतिरिक्त माल्थसलाई आफ्ना समयका विचारकहरूले पनि प्रभावित गरेका थिए । सर वाल्टर रैले, सर म्याथु हेल, रबर्ट वेलास, जोसेफ टाउनशेन्ड, ह्यूम, आर्थर यंग, मीराब्यु द एल्डर, जस्ता विद्वानहरूको विचार उनीमाथि परेको थियो ।
माल्थसभन्दा अघि सर म्याथु हेलले जनसङ्ख्या वृद्धिको ज्यामितीय क्रमको प्रवत्तिबारे वि.सं.१७२३ मा के भनेका भनेका थिए भने प्रत्येक दम्पत्तिले आफ्नो पुनरुत्पादन अवधिमा २० सन्तान उत्पादन गर्न सक्छ तर ६ वटा मात्र जन्माउंछ । यसको अर्थ के हो भने ३४ वर्षमा जनसङ्ख्या दोब्बर हुन जान्छ र जनसङ्ख्यामा भएको यो वृद्धि रोगव्याधिले गर्दा घटछ ।
एन एसे अन पपुलेशन
माल्थसले सुरुमा अज्ञात लेखकको रूपमा ५० हजार शब्दको एक लेख प्रकाशित गरेका थिए । यसको पहिलो संस्करणले सबै विद्वानहरूलाई तिनछक् बनायो । उनका विचारहरू त्यस बेलाका ठूला दार्शनिकहरू विलियम गोडविन र अन्य समकालीन आशावादीहरूलाई दह्रो प्रहार थियो । उनले जनसङ्ख्याको त्यो डरलाग्दो रुप प्रस्तुत गरे जसको त्यसबेलाका आशावादीहरूले कल्पना पनि गरेका थिएनन् । यो रुप प्रभावकारी पनि थियो साथै तथ्यहरूको आधार प्रस्तुत गरिएकोले विश्वसनीय पनि थियो ।
माल्थसको परिकल्पना
माल्थसको जनसङ्ख्या सिद्धान्तको सारांशलाई यस प्रकार व्याख्या गर्न सकिन्छ– मानिस लगायत सबै प्राणीहरूमा सन्तान उत्पादन गर्ने शक्ति स्थायी हुन्छ र जीवन स्तरमा वृद्धि हुँदा सन्तान उत्पादन गर्ने शक्तिमा पनि वृद्धि हुन्छ । त्यसैले कुनै नियन्त्रण गरिएन भने जनसङ्ख्या प्रत्येक २५ वर्षमा दोब्बर हुन्छ । यस अनुमान अनुसार प्रति परिवारमा औसत ६ जना बालबालिका जन्मन्छन् जस मध्ये चार जना मात्र हुर्कन्छन् र पुनः सन्तान उत्पादन गर्दछन् । तसर्थ जनसङ्ख्या ज्यामितीय अर्थात् १,२,४,८,... क्रममा बढछ । तर भूमिको क्षमता सीमित हुन्छ तसर्थ खाद्य सामग्रीको वृद्धि दर अत्यन्त कम हुन्छ । अत्यन्त अनुकूल परिस्थितिमा पनि खाद्य सामग्रीमा अंकगणितीय क्रम अर्थात् १,२,३,४,...भन्दा तीव्र गतिमा वृद्धि गर्न सकिंदैन ।
जनसङ्ख्या वृद्धि र खाद्यसामग्री वृद्धि
जनसङ्ख्या वृद्धि र खाद्य सामग्री वृद्धिको तुलना निम्नलिखित तालिकामा देखाइएको छ
जनसङ्ख्या वृद्धि र खाद्यसामग्री वृद्धिको तुलना
यी दुवै कुराको अत्यन्त सुन्दर तर प्रभावशाली गणितीय तुलना गर्दै माल्थसले भनेका छन्– जनसङ्ख्या ज्यामितीय क्रममा तथा खाद्य सामग्री अंकगणितीय क्रममा बढ्छ । यदि जनसङ्ख्या वृद्धिमा कुनै रोक लगाइएन भने त्यो खाद्य सामग्री भन्दा कैयौँ गुना धेरै बढ्ने छ । प्रत्येक २५ वर्षमा जनसङ्ख्या ज्यामितीय क्रममा र खाद्य सामग्री अंकगणितीय क्रममा बढछ भने १०० वर्षमा खाद्य सामग्री ४ हुँदा जनसङ्ख्या ८ हुन्छ । यसको सोझो अर्थ के हो भने आधा जनसङ्ख्यालाई खान पुग्दैन अथाव प्रति व्यक्ति अन्न उपलब्धि १÷२ हुन्छ । एक शय वर्षमा प्रति व्यक्ति खाद्यसामग्री घटर ५÷१६ हुन जान्छ । माल्थसको भनाई अनुसार, प्रकृतिको खाने टेबुलमा सीमित मानिसहरूलाई मात्र खाना छ । निम्तो नपाइकन आउनेहरु भोकभोकै मर्नु पर्दछ ।
सिद्धान्त प्रस्तुतिमा अन्तर
आफ्नो सिद्धान्तको ज्यादै आलोचना भए पछि उनले यी तीन कुरालाई पछि अलि नरम शब्दमा निम्नलिखित प्रकारले व्यक्त गरे
(प्रथम संस्करण)
प्राकृतिक नियन्त्रण
माल्थसले जनसङ्ख्या वृद्धि रोक्ने जुन पहिलो उपाय बताएका छन् त्यसलाई उनले पोजिटिभ भनेका छन् । यसको अर्थ हुन्छ– स्वाभाविक वा सकारात्मक । तर नेपालीमा यसलाई प्राकृतिक भनी व्यवहार गरिन्छ । जनसङ्ख्या र खाद्य सामग्रीमा असन्तुलन भयो भने देशमा अनिकाल, युद्ध, अत्याधिक गरीबी, रोग व्याधि, खडेरी र अतिवृष्टि जस्ता स्वाभाविक उपायद्वारा प्रकृतिले अनिवार्य रूपमा जनसङ्ख्यालाई खाद्य सामग्रीसंग सन्तुलन स्तर हुने गरी घटाइदिन्छ । यो सन्तुलन केही समय पछि फेरि भत्किन्छ र प्रकृतिले त्यसलाई फेरि सन्तुलनमा ल्याइदिन्छ । यदि मानवीय उपाय प्रयोग नगर्ने हो भने असन्तुलन र सन्तुलनको यो दुष्चक्र चलिरहन्छ ।
योगवाशिष्ठमा प्राकृतिक नियन्त्रण
माल्थसभन्दा धेरै अघि रचना गरिएको एक ग्रन्थ योगवाशिष्ठमा माल्थसले उल्लेख गरेको जनसङ्ख्याको प्राकृतिक नियन्त्रणको जस्तो विवरण पाइन्छ । एघारौँ देखि १४ औँ शताब्दीको बीचमा पूर्णता प्राप्त गरेको यस ग्रन्थको रचनाकार वाल्मिीकि मानिएका छन् । यो ग्रन्थ वशिष्ठ र किशोर रामका बचिको संवाद हो । मुगलकालमा जहांगीर, अकबर, र दाराशिकोहले यसलाई फारसी भाषामा पटक पटक अनुवाद गरेका थिए भनिएको छ। महाभारत पछिको सबभन्दा विशालकाय ग्रन्थ योगवाशिष्ठ हो । यस ग्रन्थमा तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धिको परिणामबारे स्पष्ट शब्दमा चेतावनी दिंदै भनिएको छ– यदि कुनै देशको जनसङ्ख्या तीव्र गतिमा बढ्छ भने अनिकाल, महामारी, युद्ध वा भूकम्प आदि दैवी अथवा मानवीय विपत्ति उत्पन्न हुन गई कीरा फट्याङ्ग्रा जस्तै मानव जातिको विनाश हुन जान्छ ।
कोटायक प्रान्त
कोटायक  आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या  २,४१,३३७  छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको  ८%  छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व  ११४.९/km² (२९७.६/sq mi) छ। यहाँको राजधानी ह्राजदान हो।
मोदिआइन
यो सानो आकारको तर महत्त्वपूर्ण उपन्यास हो । हजारौं वर्षअघिको महाभारतीय युद्धकथा यसको विषयवस्तु हो । त्यस युद्धमा लाखौं विधवा नारीको प्रेतात्मा प्रतिनिधि नारीका रूपमा मोदिआइन प्रस्तुत उपन्यासकी प्रमुख पात्रलाई विचित्रता साथ संयोजन गरिएको छ । युद्धको परित्याग र शान्ति स्थापना यसको सन्देश हो । अर्जुनलाई प्रेरित गरेर त्यत्रो युद्ध गराए कृष्णले तर आखिर सबैले छोडेर जानुप¥यो । त्यत्रो नरसंहारक युद्धको उपलब्धी के त ? वि.पी. को चिन्तन विश्लेषण यस उपन्यासमा प्रस्ट छ – युद्धत्याग अनि शान्ति स्थापना ।
घोडाको मोल (कथा)
घोडाको मोल (कथा) कल्पना प्रधानद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
ल्वाङघलेल
ल्वाङघलेल नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
फेद कटुवा किरा
फेद कटुवा कीरा (अङ्ग्रेजी: Cutworms) मोथ (Moth) का लार्भा अवस्था हुन् । दिनमा माटो भित्र लुकी रातमा मात्र बाहिरि निस्की बोटविरुवालाई खाइ असर गर्छन् । "फेद कटुवा कीरा" कीराका जात नभई "झुसिलकिरा" का अवस्था हुन् । फेद कटुवा कीराले मुख्यत: नयाँ निस्किएका विरुवाको फेद काटेर असर गर्दछन् ।
महानगरीय क्षेत्र
महानगरीय क्षेत्र एउटा बृहत जनसङ्ख्याको केन्द्र अथवा क्षेत्र हो । यो आफ्नो छिमेकमा रहेको क्षेत्रसँग गासिएर बनेको हुन्छ । यससँग जोडिएर रहेको सहर र अन्य प्रभावित क्षेत्र पनि यसैमा जोडिएर गनिन्छ । यसमा सबैभन्दा ठुलो शहारको नामले नै यस क्षेत्रलाई चिन्ने गरिन्छ । सामाजिक, आर्थिक तथा राजनीतिक परिवर्तनसँगै महानगरीय क्षेत्र झनै विकसित तथा सुबिधा सम्पन्न बन्दै गएको छ । महानगरीय क्षेत्रले एक वा सो भन्दा बढी सहरी क्षेत्रहरू आफुमा निहित पारेका हुन्छन जसले गर्दा त्यहाँको विकासको स्तर देखि लिएर सामाजिक जनजीवन उच्च स्तरले वृद्धि भएको पाइएको छ । एउटा महानगरीय क्षेत्रले सामान्यरूपमा आफुमा न्यायालय र नगरपालिकाहरू,  छिमेकी क्षेत्र, टाउनसिप,  शहरहरू, काउन्टीहरू, जिल्ला तथा यहाँ सम्म कि एउटा राज्यलाई समेत समेट्न सक्दछ ।
झयाँतैतुली (कविता)
झयाँतैतुली (कविता) विश्वम्भर 'चञ्चल'द्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
किसान (जनजाति)
किसान नेपालका अल्पसंख्यक जातिहरू मध्ये एक हो। यो जनजाति झापा जिल्लाको धुलाबारी र धाइजन गाविसमा बसोबास गर्दछन्। यो जनजातिको मूलथलो भारतको उडिसा र बिहार प्रान्त भएको मानिन्छ। यो जनजाति र भारतका उराव जातिको रहनसहनमा समानता पाइन्छ। वि सं २०४८को जनगणना अनुसार यो जनजातिको जनसङ्ख्या करिब २,५०० थियो भने वि सं २०५८को जनगणना अनुसार २,८७६ रहेको थियो। यो जातिले प्रायः जीविकोपार्जनका लागि खेती गर्दछन्। यिनीहरूले बोल्ने भाषा द्रविड भाषापरिवारको भाषा हो। यिनीहरूको आफ्नै लिपि छ जसलाई उराव भनिन्छ।
लोरी प्रान्त
लोरी  आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या २५३,३५१ छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको ८.४% छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व ६६.८/km² (१७३/sq mi) छ। यहाँको राजधानी वनाद्जोर हो।
ब्रह्मपुर
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार ब्रह्मपुरको जनसङ्ख्या ४६६२ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
टमको बहादुरी (उपन्यास)
टमको बहादुरी (उपन्यास) विश्वम्भर 'चञ्चल'द्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
अर्थशास्त्रमा प्रकाशनहरूको सूची
अर्थशास्त्रमा प्रकाशनको सूची सम्पूर्ण दिनु असम्भव छ । किनभने विश्वमा सबभन्दा बढी प्रकाशन हुने दोस्रो विषय अर्थशास्त्र हो । हुनत, कौटिल्यको अर्थशास्त्र सबभन्दा पुरानो अर्थशास्त्रको पुस्तक हो तर यसको उद्धार बीसौं शताब्दीमा मात्र हुन सकेको हो, त्यसैले सबभन्दा पुरानो पुस्तक एडम स्मिथको वेल्थ अफ नेशन्स नै मानिन्छ । यो सन् १७७६ मा प्रकाशित भएको हो । त्यस पछि प्रकाशित महत्त्वपूर्ण पुस्तकहरूमा डेभिड रिकार्डोको प्रिन्सिपल्स अफ पोलिटिकल इकोनोमी एन्ड ट्याक्सेशन तथा जे एस मिलको प्रिन्सिपल्स अफ पोलिटिकल इकोनोमी हो ।
मर्शलको प्रिनिसपल्स अफ इकानोमिक्स तथा मार्क्सको दास क्यापिटल अर्थशास्त्रका महत्त्वपूर्ण प्रकाशन हुन् ।
अर्थशास्त्रमा नोबेल पुरस्कारको परम्पराले पनि यो कुरा पुष्टि गर्छ । तर नेपालमा अर्थशास्त्र विषयको लेखन परम्परा धेरै पुरानो छैन । तथापि सबै पुस्तक सूची दिन संभव छैन । प्रकाशनको सूची केन्द्रीय पुस्तकालय कीर्तिपुर, मदन पुरस्कार पुस्तकालय, साझा प्रकाशन, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, र पुरातत्त्व विभागमा उपलब्ध छन् । संभवतः नेपाली भाषामा नरेशमानसिंहको प्रारम्भिक अर्थशास्त्र पहिलो महत्तवपूर्ण पाठ्य पुस्तक हो ।
प्रकाशनको साम्पल सूची
नेपालको इतिहास र राजनीति शास्त्र विषयक पुस्तकहरूमा समेत आर्थिक विषय उपलब्ध छ । यस आधारमा सामान्यतया पाठकहरूको सहज पहुंचमा भएका प्रकाशनमध्ये केहीको नाम वर्ष, लेखक र प्रकाशकको सूची यस प्रकार छ–
ऋषि
भारतीय परम्परामा ऋषिको अर्थ "द्रष्टा" हो, जसलाई श्रुति ग्रन्थमा देख्ने (अर्थात् जसरी बुझिन्छ) भनिन्छ। ती विशेष व्यक्तिहरूले आफ्नो असाधारण एकाग्रताको बलमा गहिरो ध्यानमा असाधारण शब्दहरू देखे, तिनीहरूको गहिरो अर्थ थाहा पाए र मानव वा पशुको कल्याणको लागि ध्यानमा देखिएका शब्दहरू लेखेर व्यक्त गरे। त्यसैले भनिएको थियो- ऋषयो मन्त्र द्रष्टारः न तू कर्तारः । अर्थात् ऋषिहरू मन्त्रका पहरेदार हुन्, निर्माता होइनन्। यसको अर्थ सृष्टिकर्ता एक मात्र ईश्वर हुनुहुन्छ। त्यसैले कुनै पनि मन्त्र जप्नुअघि त्यसको विनियोग अवश्य भनिन्छ। उदाहरणका लागि, अस्य श्री 'ओंकार स्वरूप परमात्मा गायत्री चन्द: परमात्मा ऋषि: अंतर्यामि देवता अंतर्यामि प्रित्यर्थे आत्म-ज्ञान प्राप्तार्थे जपे विनियोग:। ऋषि शब्दको व्युत्पत्ति ‘ऋष’ हो जसको अर्थ ‘दृश्य’ वा ‘दर्शन शक्ति’ हो। ऋषिहरूका प्रकाशित कृतिहरूलाई आर्ष भनिन्छ जुन यही मूलबाट लिइएको हो, यसका अतिरिक्त दृष्टि ( हेराइ ) जस्ता शब्दहरू पनि यही मूलबाट आएको हो। सप्तऋषिहरू आकाशमा छन्, हाम्रो खोपडीमा पनि छन्।
ऋषिहरू आकाश, अन्तरिक्ष र शरीर तिनै वोटामा अवस्थित छन्।
पुतली
पुतली कीरा वर्गको सामान्य रूपले हरेक ठाँउमा पाइने प्राणी हो। यो धेरै सुन्दर तथा आकॅषक हुन्छ।िवश्वमा ८ हजार प्रकारका पुतली पाइन्छन् भने विश्वमा नपाइने ८ प्रकारका पुतली नेपालमा पाइन्छन्। नेपालमा मात्र पाइने पुतली पोन्टिया शेपाो हो ।यसलाई सबैभन्दा धेरै आँखा भएको जीव पनि भनिन्छ।
ऋषि
महर्षि भारद्वाजलाई ऋग्वेदको छैटौं खण्डका द्रष्टा भनिन्छ। यस वृत्तमा भारद्वाजका ७ सय ६५ मन्त्र छन्। भारद्वाजका २३ मन्त्र अथर्ववेदमा पनि पाइन्छ। वैदिक ऋषिहरूमा भारद्वाज-ऋषिको धेरै उच्च स्थान छ। भारद्वाजका पिता बृहस्पति र आमा ममता थिए।
चापपानी
चापपानी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलमा पर्ने पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
बन्दाको लाही किरा
बन्दाको लाही किरा (Brevicoryne brassicae, साधरण नाम: Cabbage aphid वा cabbage aphis) युरोपबाट उत्पन्न भएका काउली बन्दा परिवारमा लाग्ने लाही किरा हुन् । यस कीरा खरानी-हरियो रङका हुन्छन् ।
सैमराङ
सैमराङ नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यस गाविसमा रहेका ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू भगवती मन्दिर, लम्तरी माई आदि हुन भने लम्तरी लेक यहाँको प्राकृतिक पर्यटकीय स्थल हो।
क्राइस्ट द रिडिमर
क्राइस्ट द रिडीमर ब्राजिलको राजधानी शहर रियो दी जेनेरियोमा अवस्थित क्राइष्टको मुर्ति हो जसलाई संसारको दोश्रो सबैभन्दा ठुलो आर्ट डेको स्ट्याच्यु मानिन्छ ।  यो प्रतिमा ३० मिटर (९८ फिट) अग्लो तथा यस प्रतिमाको हातको लम्बाई २८ मिटर (९२ फिट) रहेको छ । यसको तौल ६३५ टन रहेको छ र यो प्रतिमा ७०० मिटर (२३०० फिट) को उचाईंमा तिजुका फोरेस्ट नेशनल पार्कमा में कोर्कोवाडो सिखरको चुचुरोमा अवस्थित छ जहाँ देखि शहर पुरै देखिन्छ । यो विश्वमा आफ्नो किसिमको सबैभन्दा अग्लो मूर्तिहरु मध्ये एक हो (बोलिभियाको कोचाबम्बामा स्थित क्राइस्टो डी ला कोनकोर्डियाको प्रतिमा यो भन्दा अग्लो छ ) । ईसाई धर्मको एउटा प्रतीकको रूपमा यो प्रतिमा रियो र ब्राजिलको एउटा नमुना बनेको छ । यो प्रतिमा मजबुत कंक्रिट तथा सोपस्टोनबाट बनाईएको छ, यसको निर्माण सन् १९२२ देखि सन् १९३१ को मध्यमा गरिएको थियो ।
तातेताते
तातेताते गोविन्दबहादुर कुँवरद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
शिराक प्रान्त
शिराक आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या  २५७,२४२  छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको  ८.६%  छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व  ९६.०/km² (२४८.६/sq mi) छ। यहाँको राजधानी ग्युमरी हो।
हत्पते
हत्पते नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको सिन्धुली जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
राष्ट्रिय बहिरा महासंघ
राष्ट्रिय बहिरा महासांघ (अंग्रेजि: National Deaf Federation Nepal, छोटकारीमा NDFN) एउटा गैर-सरकारी सङ्गठन (NGO) हो। यस महासंघको कार्यालय भृकुटिमण्डपमा रहेको छ । महासंघको वेभसाइट www.deafnepal.org रहेको छ ।
नेपाल राष्ट्रिय बहिरा महासांघमा तल लिखित स्थानीय बहिरा संघहरू आबद्ध छ्न्:
धानको पतेरो
धानको पतेरो (Leptocorisa oratorius, earhead bug) एलिडिडि परिवारमा पर्ने धानलाई क्षति गर्ने कीराहरू हुन् । यसले धानको दानामा रहेको दूध चुसी आक्रमण गर्दछन् ।
डेभोन (अश्लील चलचित्र अभिनेत्री)
डेभोन (जन्म २८ मार्च १९७६) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन।
स्युनिक प्रान्त
स्युनिक आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या  १३४,०६४  छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको  ४.५%  छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व   २९.८/km² (७७.२/sq mi) छ। यहाँको राजधानी कपान हो।
मोतिलाल बोहरा
मोतिलाल बोहरा नेपाल प्रहरीका पूर्व प्रहरी प्रमुख तथा आइ.जी.पी. हुन् । वि.सं. २०४९ देखि उनी प्रहरी प्रमुखको पदमा नियुक्त भएका हुन् ।
खुम्रे किरा
खुम्रे कीरा (अङ्ग्रेजी: Grubs) निलो तथा खैरो रङका हुने खपटे कीराका विभिन्न प्रजातीका लार्भा अवस्था हुन् । काँचो गोबर भएको स्थानमा पाइने यी लार्भाहरू पहाडी क्षेत्रमा पाइन्छन् ।
सन्थाल
परिचय
पूर्वी नेपालको झापा,मोरङ,सूनसरी जिल्लाहरूमा परापूर्व कालदेखि स्थायी रूपमा बसोबास गर्ने 'सन्थाल'आफ्नो छूट्टै मौलिक पहिचान भएको जाती समूदाय हो।सन्थाल नेपाल सरकार व्दरा सूचिकृत 59 आदिवासी जनजाति मध्ये एक हो। यस समूदायको छूट्टै आफ्नो संस्कारसंस्कृति,भेषभूषा,साहित्य,भाषालिपी ले गर्दा सांस्कृतिक रूपमा धनि मानिन्छन् र यी कूराहरूले गर्दा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ।आफूलाई प्रकृतिका पूजारी मान्ने यो समूदाय सालको रूखलाई पवित्र मान्दछन्।'ठाकूर'लाई अर्थात् बिष्णू लाई प्रमूख देवता मान्ने यो समूदायले पूजा गर्ने स्थानलाई 'मान्झिथान'र 'जाहेरथान'भनिन्छ।गाउँमा एउटा मूखिया हून्छ त्यसलाई'मान्झिहाडाम'भन्दछन।तीरधनूष यस जातीको प्रमूख हतियार हो।यस जातीमा बाह्र वटा थरहरू हून्छन्।ती थरहरूबाट नै सन्थाल हो भनी पहिचान गर्न सकिन्छ।
2068 को जनगणना अनूसार यो जातीको संख्या करिब 52000 सरकारी तथ्यांक भएतापनि एक लाख भन्दा माथि जनसङ्ख्या रहको अनूमान छ।आर्थिक,सामाजिक तथा राजनितीक रूपमा पिल्सिएका राज्यव्दरा पछाडी पारिएको कारण राज्यको मूलधारमा अवसर पाएके छैन्न।सामाजिक बहिष्करणमा परेको सन्थाल समूदायलाई राज्यको मूलधारका समूदाय सरह अवसर दिए राष्ट्रनिर्माणमा ठूलो योगदान पूग्छ।
सन्थाल भाषालिपि
सन्थाल जातीको आफ्नो छूट्टै भाषा र लिपि छ।सन्थाल जातिले बोल्ने भाषालाई 'सन्थाली' भनिन्छ,सन्थालहरूले घरमा आफ्नै मातृभाषा प्रयोग गर्छन।पूजा गर्ने बेलामा पनि आफ्नै भाषामा मन्त्र पढ्छन।
सन्थालहरूको आफ्नो छूट्टै लिपि पनि छ जसलाई'ओल चिकी /ओल चेमेत्'भनिन्छ।यस लिपिको अविष्कार पण्डित रघूनाथ मूर्म ज्युले गरेका थिए।जून सन् 1925 मा बैज्ञानिक मान्यता पाएको थियो।ओल चिकी मा जम्मा तीस वटा वर्णमाला हून्छन् जसमा छ वटा स्वर वर्ण र चौबिस वटा व्यञ्जनवर्ण हून्छन्।यहिबाट नै सम्पूर्ण शब्दहरूको निर्माण गरिन्छ।
केहि वर्ष यता सन्थाली भाषा र लिपि लोप हूने कगारमा देछिन्छ।विशेषतःबदलिदो समय र समाज सँग ढल्ने क्रममा आजको नयाँ यूवा पूस्ताहरूमा यो चूनौति देछिन्छ।उचित संरक्षण र संर्वध्दन को अभाव र अरू भाषाहरूको दबदबाले गर्दा यो समस्या खडा भएको देखिन्छ।अत:यस सम्बन्धमा सम्बन्धित सरोकारवाला निकाय,सरकार र सन्थाल समूदाय आफै पनि संवेदनशील हून अत्यन्त जरूरी देखिन्छ।
ठूलो सेतोबकुल्ला
ठूलो सेतोबकुल्ला नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो ।
तेह्र रमाइला कथा
तेह्र रमाइला कथा रमेश विकलद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
मानव निर्मित नेपालको झन्डा
मानव निर्मित विश्वको सबैभन्दा ठुलो झण्डा बनाउने उद्देश्यले ३५ हजार भन्दा बढी मानिस राष्ट्रिय झण्डामा प्रयोग हुने रङसहितको प्ले कार्ड लिएर उभिदा टुँडीखेल नै झण्डा जस्तो देखिएको थियो । यसभन्दा पहिले पाकिस्तानले २८ हजार मानिसको झुण्डबाट मानव निर्मित झण्डा बनाइ गिनिज बुक अफ वर्ल्डमा आफनो नाम लेखाएको थियो । पाकिस्तानको सो रेकर्डलाई तोड्दै राष्ट्रको नाम उँचो गराउन काठमाडौँ टुँडीखेलमा २०७१ साल भदौ ७ गते यस अभियानलाई सञ्चालन गर्ने शान्ति र समृद्धिका लागि मानव मूल्य नामक संस्थाले विश्व रेकर्ड कायम गर्ने उद्देश्यले कागजको प्लेकार्ड बोकेका ३५ हजार ९ सय ७ जना मानिस उपस्थित गराएर नेपालको झण्डाको आकृति बनाएको हो । उनीहरूले एकैसाथ राष्ट्रिय झण्डामा प्रयोग हुने रंगले पोतिएका प्लेकार्ड आफ्नो शिर माथी राखेर मानव निर्मित झण्डा बनाए । जब सहभागीले प्लेकार्ड आफ्नो शिर माथी राखे, त्यति बेला केही परबाट हेर्दा नेपालको राष्ट्रिय झण्डाको आकृति प्रष्टसंग देख्न सकिन्थ्यो । दृश्य निकै सुन्दर र अद्भूत थियो । यो कीर्तिमान राख्नका लागि काठमाडौँ उपत्यकासहित देशका विभिन्न क्षेत्रबाट सहभागीहरु टुँडीखेल पुगेका थिए । नेपालको झण्डालाई बिश्वभर चिनाउने अभियानमा सहभागी सर्वसाधारण निकै उत्साही थिए । संसारकै ठूलो मानव निर्मित झण्डा बनाएपनि यसको आधिकारिक पुष्टिका लागि भने केही समय कुर्नुपर्ने छ । मानव निर्मित झण्डाको पुष्टिका लागि गिनिज बुक अफ द वल्र्ड रेकर्डसको टिमले यो झण्डाको भिडियो हेरेरै मात्र तय गर्नेछ । जसको लागि लगभग ८ हप्ताको समय लाग्नेछ ।
नेपालको झण्डा मात्रै विश्वको यस्तो एकमात्र झण्डा हो जसको आकार त्रिकोण छ ।
राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)
राष्ट्रिय योजना आयोग नेपाल सरकारको राष्ट्रिय योजना तर्जुमा गर्ने केन्द्रीय स्तरको कार्यालय हो। यसले देशको दीर्घकालिन विकाशको लागि नेपाल सरकारको लागि योजनाहरू बनाउने गर्दछ। राष्ट्रिय योजना आयोग राष्ट्रिय विकास परिषद् अन्तर्गत रहेको देशको विकास योजना तथा नीति तर्जुमामा सल्लाह दिने उपल्लो निकाय हो । यसले आर्थिक विकासको निमित्त स्रोत साधनको व्यवस्था गर्ने तथा विनियोजन गर्ने गर्दछ । यसले विकास योजना, नीति तथा कार्यक्रमहरूको अनुगमन र मूल्याङ्कनको लागि केन्द्रीय निकायको रूपमा पनि कार्य गर्दछ । साथै यसले विकास नीति र कार्यक्रमहरू कार्यान्वयनको लागि सहजीकरण गर्दछ । यसैगरी यसले देशको आर्थिक विकास सम्वद्ध विषयहरूमा विचार आदानप्रदान, वहस, छलफल र अन्तक्रियाका लागि एउटा मञ्चको रूपमा कार्य गर्दछ । यसबाहेक यसले नागरिक समाज, गैरसरकारी संस्थाहरू र निजी क्षेत्रको समस्याहरू विश्लेषण गर्ने र समाधान गर्ने संस्थाको रूपमा समेत सेवा प्रदान गर्दछ ।
इतिहास
नेपालमा योजनाबद्ध विकासको सुरूवात वि.सं. २०१३ सालमा प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा योजना आयोगको गठन संगै सुरू भएको थियो। यसलाई प्रभावकारी बनाउन वि.सं. २०१४ सालमा योजना मण्डल ऐन, २०१४ अनुरूप योजना मण्डल गठन गरिएकोथियो। यस योजना मण्डललाई योजना तर्जुमा गर्ने कामको अतिरिक्त विभिन्न किसिमको कार्यकारी अधिकारहरू पनि सुम्पिएको थियो। वि.सं. २०१७ सालमा बहुदलीय प्रजातन्त्रको अन्त्य भई पञ्चायती व्यवस्था शुरु भएपछि राजा महेन्द्रको अध्यक्षतामा एक राष्ट्रिय योजना परिषद्को स्थापना गरिएको थियो। यस परिषद्का निर्णयहरू मन्त्रिपरिषदका निर्णय सरह मान्य हुने व्यवस्था गरिएको थियो। सुरूमा यस परिषद्को लागि एक छुट्टै सचिवालयको व्यवस्था गरिएकोमा पछि वि.सं. २०१८ सालमा आर्थिक कार्य विषयक मन्त्रालयको स्थापना भई यस मन्त्रालयले नै राष्ट्रिय योजना परिषद्को सचिवालयको पनि काम गर्ने व्यवस्था गरियो। यसबाट विकास बजेट र वैदेशिक सहायता सम्बन्धी काम प्रत्यक्ष रूपमा राष्ट्रिय योजना परिषदको मातहतमा ल्याइएको थियो।
वि.सं. २०१९ सालमा राष्ट्रिय योजना परिषद विघटन गरी सोही नामले नयाँ केन्द्रीय सङ्गठनको व्यवस्था गरी यसको अध्यक्षता मन्त्रिपरिषद्का अध्यक्षले गर्ने र सबै मन्त्रीहरू पदेन सदस्य हुने व्यवस्था गरियो। आर्थिक कार्य विषयक मन्त्रालयलाई आर्थिक योजना मन्त्रालयमा परिवर्तन गरियो।
वि.सं. २०२५ सालमा आर्थिक योजना मन्त्रालयले गर्ने विकास बजेट लगायत वैदेशिक सहायता सम्बन्धी काम अर्थ मन्त्रालयलाई सुम्पियो। साथै राष्ट्रिय योजना परिषद्लाई विघटन गरी प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा राष्ट्रिय योजना आयोगको गठन भई एउटा छुट्टै सचिवालयको स्थापना भयो। केन्द्रीय योजना सङ्गठनले सम्पादन गर्ने कर्तव्य र दायित्वको विस्तृत अध्ययनको आधारमा वि.सं. २०२९मा एक प्रतिवेदन तयार गरी सोको आधारमा राष्ट्रिय योजना आयोगको पुनर्गठन भयो। योजना सङ्गठन प्रतिवेदन, २०२९ अनुरूप कार्यसम्पादन हुँदैआएकोमा वि.सं. २०४३ साल माघ १ गते राष्ट्रिय योजना आयोगको सङ्गठनमा सामान्य हेरफेर गरिएको थियो।
वि.सं. २०४६ सालको जनआन्दोलन पश्चात् मुलुकमा पुनर्स्थापित बहुदलीय प्रजातन्त्र र संवैधानिक राजतन्त्रको स्थापना भएपछि राष्ट्रिय योजना आयोगको गठन र सङ्गठनमा पनि केही परिवर्तन गरियो। यस अनुसार वि.सं. २०४८ भाद्र २१ गते गठित राष्ट्रिय योजना आयोगमा सम्माननीय प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा एक उपाध्यक्ष, पाँच सदस्यहरू, एक सदस्य-सचिव रहने तथा पदेन सदस्यमा मुख्य सचिव र अर्थ सचिव रहने व्यवस्था गरिएको छ।
उद्देश्य
मुलुकको समष्टिगत विकासको प्रक्रियामा समाजका सबै क्षेत्र, वर्ग एवं समुदायको सक्रिय सहभागिता र पहुँच पुर्‍याई समतामूलक समाज निर्माण गर्नु, आर्थिक र सामाजिक विकासका क्रियाकलापलाई योजनावद्ध रूपबाट अगाडि बढाउने कार्य गर्नु राष्ट्रिय योजना आयोगको सचिवालय मुख्य उद्देश्य रहेको छ।
सम्बन्धित निकाय
केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग
सम्पर्क ठेगाना
राष्ट्रिय योजना आयोग सिहदरवार, काठमाडौँ, नेपाल ईमेल : npcs@npcnepal.gov.np; npc@npcnepal.gov.np
आधिकारीक वेवसाईट
www.npc.gov.np
मझौला सेतोबकुल्ला
मझौला सेतोबकुल्ला मझौला आकारको बकुल्ला प्रजातिको चरा हो। यो चरा नेपाल लगायतका दक्षिण तथा पूर्वी एसियाली राष्ट्र, अफ्रिका र अष्ट्रेलियामा पाइने गर्छ।
विवरण
मझौला सेतोबकुल्ला एक मझौला खालको बकुल्ला हो र यो सानो सेतोबकुल्ला भन्दा ठूलो र ठूलो सेतोबकुल्ला भन्दा सानो हुन्छ। बकुल्लाको प्वाँख र सबै शरीर सेतो हुन्छ भने प्रजननका बेलामा यसको चमक अझै बढ्छ। यो पङ्क्षी 56 – अग्लो हुन्छ भने यसको एक पखेटा देखि अर्को पखेटाको लम्बाई 105 – हुन्छ। यस पङ्क्षीको तौल 400 g हुन्छ। यस चराको सबै ज्यान सेतो, खैरो खुट्टा र मोटो बाक्लो पहेँलो चुच्चो हुन्छ। प्रजनन गर्ने चराहरूको भने हल्का कालो चुच्चो र महिलो पहेँलो खुट्टा हुन्छ। यस प्रजातिका पङ्क्षीहरूको भाले र पोथी लगभग एकै प्रकारका हुन्छन्।
ठूलो सेतोबकुल्ला र मझौला सेतोबकुल्ला बीचको फरक
यी दुई बकुल्लाका प्रजातिहरू मध्ये प्रजनन नगर्ने लगभग एउटै देखिन्छन् तर अन्य मझौला सेतोबकुल्ला भने ठूलो सेतोबकुल्लाको तुलनामा थोरै सानो हुन्छ र मझौला बकुल्लाको घाँटी लम्बाई ठूलो बकुल्लाको तुलनामा छोटो हुन्छ। मझौला बकुल्लाको चुच्चो ठूलो बकुल्लाको तुलनामा छोटो र फिक्का पहेँलो रङ्गको हुन्छ साथै कम तीखो हुन्छ।
सानो सेतोबकुल्ला र मझौला सेतोबकुल्ला बीचको फरक
सानो सेतोबकुल्लाको हल्का पहेँलो खुट्टा र कालो चुच्चो हुन्छ। सानो बकुल्लाहरू माछाका लागि पानीमा पछि लाउने काम गर्छन्।
वितरण र बासस्थान
यस प्रजातिका बकुल्ला विश्वमा प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन्। यस पङ्क्षी मुख्यतया सफा पानीको वरिपरिको नदि, ताल, पोखरी र तटीय क्षेत्रमा पाइन्छन्। यो पङ्क्षी कहिलेकाँही धान रोपेको ठाउँमा पनि माछा खानका लागि लामो समयसम्म एकै ठाउँमा बस्ने गर्छ।
यो प्रजातिको पंक्षी तटीय क्षेत्रमा कम बसोबास गर्ने भएता पनि कहिलेकाँही यो पंक्षी समुन्द्री किनार, समुन्द्री जलधार र म्याङग्रुफको जङ्गलमा पनि देखा पर्छ।
आहारा
यो पङ्क्षीले तटीय क्षेत्र र सफा पानी भएको क्षेत्रमा उसको सिकारलाई थाहा नपाइकन पिछा गर्छ र राम्रो मौका पाउने बित्तिकै हमला गर्छ र त्यसलाई मार्ने गर्छ। यस पङ्क्षीले साना माछा, चेपाकाँडा, भ्यागुता र किराहरू खाने गर्छ। यसले अग्लो रुखको टुप्पोमा बकुल्ला जातिको अन्य चराले गुण बनाउने ठाउँको वरिपरिको क्षेत्रमा गुण बनाउँछ। यस प्रजातिको पोथीले ५ वटा अण्डा पार्ने गर्छ।
खतराहरू
यो प्रजातिको बकुल्ला विश्व भरि प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ त्यसैले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले कम चासोको प्रजातिका सूचीकृत गरेको छ। यो पङ्क्षी मानव जातिसँग निकै डराउन र मानवको आवतजावत भएको स्थानमा नबस्ने भएकाले केही स्थानमा यो प्रजाति फेला परेका छैनन्।
जापनमा सन् १९६० को दशक पछि यो प्रजाति त्यहाँ अत्याधिक प्रदुषण र गुण बनाउने उपयुक्त ठाउँ नभएकाले बिस्तारै हराउँदै गएका छन्। यो प्रजाति अस्ट्रेलियाको उत्तरी क्षेत्रमा भएको आधुनिकिकरण, प्रदुषण र वनजङ्गलको विनाशका कारण सङ्कटमा परेको छ। मझौला सेतोबकुल्लालाई नाइजेरियामा अौसध बनाउनका लागि अवैध चोरी सिकारी गरिएको पाइएको छ।
स्थित
मझौला सेतोबकुल्लालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वरा कम चासोका प्रजातिको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ र यसलाई आइयुसीएनको रातो सूचीमा पनि सूचीकृत गरिएको छ।
कालीप्रसाद उपाध्याय
कालीप्रसाद उपाध्यायलाई नेपालको पहिलो महान्यायाधिवक्ता मानिन्छ ।
नियुक्ति
नेपाल अन्तरिम शासन विधान, २००७ मा महान्यायाधिवक्ता सम्बन्धी कुनै व्यवस्था नभएकोमा सरकारका लागि कानुनी सल्लाहकारको आवश्यकता महसुस गरी कार्यकारिणी आदेशबाटै वि.सं. २००८ साल पौष ८ गते उपाध्यायलाई नेपालको पहिलो महान्यायाधिवक्ताका रूपमा नियुक्ति गरिएको हो । महान्यायाधिवक्ताको नियुक्तिपछि प्रधान न्यायालय ऐन, २००८ मा भएको प्रथम संशोधन (२००९ साल आश्विन ३१ मा जारी) को दफा ४१ (१) ले महान्यायाधिवक्ताको सेवाका शर्तहरू, काम, कर्तव्य र अधिकार निर्धारण गर्‍यो । उक्त दफामा प्रधान न्यायालयको न्यायाधीश हुन लायक व्यक्तिलाई महान्यायाधिवक्ताका रूपमा नियुक्त गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको थियो ।
तावूश प्रान्त
तावूश  आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या १२१,९६३ छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको ४.१% छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व ३९.१/km² (१०१.३/sq mi) छ। यहाँको राजधानी इजेवान हो।
सल्यान, कास्की
सल्यान नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यस गाविसमा रहेका ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू भुमेको मन्दिर सितल गुफा, सिइको थान आदि हुन्।
डोमोनिक सिमोन
डोमोनिक सिमोन (जन्म १८ जुन १९७१) अफ्रिकन-अमेरिकाली अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन् ।
टिस्टा नदी
टिस्टा नदी भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको दार्जिलिङ जिल्लामा पर्दछ। टिस्टा नदी नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध हुनु अगाडि सम्म नेपालको पूर्वी सिमाना थियो। यो नदी देखि मेची नदी सम्मका सम्पूर्ण पहाडी तथा तराई भूभाग नेपाल सरकारले सुगौली सन्धि माफर्त ब्रिटिस इस्ट इण्डिया कम्पनी सरकारलाई स्वामित्व हस्तान्तरण गर्नु पर्यो।
यस्तो भनिन्छ कि टिस्टा नदी भारतीय प्रान्त सिक्किमको जीवनरेखा हो, सिक्किम प्रान्तको जति लम्बाई छ लगभग पुरै लम्बाईबाट भएर बग्ने यो नदी वरदांत हिमालयको समसितोष्ण र नदीको घाटीबाट उष्णकटिबंध तापमानलाई काटेर लैजान्छ। चमकिलो हरियो (emerald) रंगको यो नदी बङ्गलादेशको ब्रह्मपुत्र नदीमा मिल्नुभन्दा पहिलासम्म यो नदी सिक्किम र पश्चिम बङ्गालको सिमानाको रूपमा रहन्छ। यस नदीको सम्पूर्ण लम्बाई ३१५ किमी (१९६ माइल) रहेको छ।
समिर श्रेष्ठ
समीर श्रेष्ठ ( नेपाली : समीर श्रेष्ठ) एक नेपाली गायक, गीतकार, र गिटारवादक हुन् जो नेपाली पप संगीतमा आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्। उनको पहिलो डेब्यु गीत चार देवर थियो, जुन २०२१ मा रिलिज भएको थियो २०२२ मा रिलिज भएको उनको गीत थमना हात लोकप्रिय भयो। हालसालै उनको सपना सुमनसँगको गीत ‘जे छाउ टिमी’ विशेषगरी युवायुवतीमाझ लोकप्रिय भएको छ । उनले तिमि भायरा (२०२२) र जे छाउ तिमि (२०२३) गीतहरू रिलिज गरेपछि लोकप्रियता कमाउन थाले।
व्यक्तिगत जीवन
समिर श्रेष्ठको जन्म सन् २००२ मार्च १५ मा काठमाडौं, नेपालमा भएको थियो । उनी बुवा सानुबाबु श्रेष्ठ र आमा सलिना श्रेष्ठका छोरा हुन् ।
सांगीतिक करियर
समीरले सन् २०२१ मा चार देवार गीतबाट आफ्नो सांगीतिक करियर सुरु गरेका थिए । २०२२ मा उनको गीत टिमी भायरा नेपाली दर्शकमाझ लोकप्रिय भयो, जसबाट उनले थप लोकप्रियता कमाए । २०२२ मा उनले मायालु सुनाना गीत रिलिज गरे । २०२३ मा, उनी जे छाउ टिमी गीत लिएर आए, जुन युट्युबमा लोकप्रिय र प्रचलनमा परेको थियो, जसले उनलाई नेपाली र अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकहरूमाझ थप चिनाएको थियो। उनले तिमि भायरा (२०२२) र जे छाउ तिमि (२०२३) गीतहरू रिलिज गरेपछि लोकप्रियता कमाउन थाले।उनको पहिलो डेब्यु गीत चार देवर थियो, जुन २०२१ मा रिलिज भएको थियो २०२२ मा रिलिज भएको उनको गीत थमना हात लोकप्रिय भयो।
बाँदीकोट
तिराम नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकाश क्षेत्र, राप्ती अञ्चलको प्युठान जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
ब्रह्मपुरी (सर्लाही)
ब्रह्मपुरी नेपालको जनकपुर अञ्चलको सर्लाही जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १२३२ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार ब्रह्मपुरीको जनसङ्ख्या ७२०४ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
वायोत्स द्ज़ोर प्रान्त
वायोत्स द्जोर  आर्मेनियाको एउटा प्रान्त हो। यसको जनसङ्ख्या ५३,२३०  छ। यो जनसङ्ख्या देशको कुल जनसङ्ख्याको  १.८%  छ। यहाँको जनसङ्ख्या घनत्व   २२.१/km² (५७.२/sq mi) छ। यहाँको राजधानी येघेग्नाद्जोर हो।
दन्त्यकथा-माला
दन्त्यकथा-माला ललितजङ्ग सिजापतिद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
तोतेबोली (कविता)
तोतेबोली (कविता) दैवज्ञराज न्यौपानेद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
समास
दुई वा दुईभन्दा बढी स्वतन्त्र शब्दहरू मिलेर एउटा शब्द बनाउने प्रक्रियालाई समास भनिन्छ। समासबाट बनेका नयाँ शब्दलाई समस्त शब्द भनिन्छ भने छुट्टयाइएको रूपलाई विग्रह भनिन्छ। लामा खुट्टा भएको = लाम्खुट्टे (कीरो)
सात कोसीको समूह= सप्तकोसी (नदी)
समासका प्रकार
समास हुँदा जोडिने शब्दहरूको अर्थको प्रधनता र तिनीहरूको जोडिने तरिकाका आधारमा समास ६ प्रकारका छन् तत्पुरुष‚ द्विगु‚ कर्मधारय‚ अव्ययीभाव द्वन्द्व र बहुव्रीहि ।
‌(क) तत्पुरुष समास :
दुई शब्दका बिच समास हुँदा विभक्ति लोप हुने प्रकियालाई तत्पुरुष समास भनिन्छ‚ जस्तै :
(ख) द्विगु समास :
सङ्ख्यावाचक विशेषण शब्दसित समूहवाचक नाम जोडिएर नयाँ शब्द प्रक्रियामा पछिल्लो शब्दको अर्थ मुख्य भएमा त्यसलाई द्विगु समास भनिन्छ। द्विगु समासबाट बन्ने समस्त शब्द समूहवाचक नाम हुन्छ जस्तै :
(ग) कर्मधारय समास :
विशेषण र विशेषण, विशेषण र नाम तथा नाम र नाम जोडिएर पछिल्लो शब्दको अर्थ मुख्य हुने समासको प्रक्रियालाई कर्मधारय भनिन्छ। यसरी बनेका समस्त शब्दमा अघिल्लो शब्दले विशेषणको काम गर्दछ‚ जस्तै :
(घ) अव्ययीभाव समास :
अव्ययसित अव्यय वा अरू शब्द जोडिएर अव्यय अर्थ दिने समस्त शब्द बन्ने प्रक्रियालाई अव्ययीभाव समास भनिन्छ। यसमा पछिल्लो शब्दको अर्थ मुख्य हुन्छ‚ जस्तै :
(ङ) द्वन्द्व समास :
दुई वा दुईभन्दा बढी उस्तै महत्त्वका शब्दहरूका बीच समास हुँदा दुबै शब्दको अर्थ मुख्य हुने प्रक्रिया द्वन्द्व समास हो। यसमा शब्दहरूको बिचमा रहने स‌म्योजक लोप हुन्छ। यसरी जोडिने शब्दहरू कि उस्तै खालका कि विपरीतार्थक हुन्छन्‚ जस्तै :
(च) बहुव्रीहि समास :
दुई वा दुईभन्दा बढी शब्द मिलेर समस्त शब्द बन्दा नयाँ अर्थको विशेषण शब्द बन्ने प्रक्रियालाई बहुव्रीहि समास भनिन्छ। यसरी बनेका शब्द परम्परागत अर्थमा प्रयोग गरिन्छन्‚ जस्तै :
[[श्रेणी गु
मत्स्यविज्ञान
माछाहरू एवं सम्बन्धित विषयको अध्ययनलाई अक्थायोलोजी भनिन्छ।
अबोव्यान
अबोव्यान  आर्मेनियाको एउटा समुदाय हो। यो कोटायक प्रांत मर्ज (प्रांत)मा पर्छ। यसको स्थापना १९६३मा भएको थियो । यहाँको जनसङ्ख्या ३६,७०५।
दश थुङ्गा फूल (कविता)
दश थुङ्गा फूल (कविता) रञ्जुश्री पराजुलीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको बाल साहित्य कृति हो।
ब्रह्मपुरी (रौटहत)
ब्रह्मपुरी २ नेपालको नारायणी अञ्चलको रौतहट जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ९६६ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार ब्रह्मपुरी २को जनसङ्ख्या ४०१४ छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
मार्तडी
जनसङ्ख्या
यहाँको जनसङ्ख्या ८,८०७ रहेकोे छ त्योमध्य ४,१०१ महिला र ४,७०६ पुरुष छन् । यहाँ १,२९० वटा घरहरु रहेका छन् ।
काडाँ
काडाँ बझाङ जिल्लाको एक गाविस हो।
शम्भुप्रसाद ज्ञवाली
शम्भुप्रसाद ज्ञवाली नेपालका पूर्व महान्यायाधिवक्ता हुनुहुन्छ । कानुनी व्यवस्था भएपछि नियुक्त भएकाले ज्ञवालीलाई नेपालको पहिलो भन्ने पनि गरिन्छ ।
नियुक्ति ‍‍
प्रधान न्यायालय ऐन, २००८ लाई खारेज गरी जारी भएको सर्वोच्च अदालत ऐन, २०१३ मा महान्यायाधिवक्ता सम्बन्धी कुनै व्यवस्था गरिएको थिएन । सर्वोच्च अदालत खडा भएको केही समयपछि अदालतमा महत्त्वपूर्ण संवैधानिक विवाद पर्न आएको र सरकारका तर्फबाट बहस एवं प्रतिरक्षा गर्नुपर्ने भएकोले सर्वोच्च अदालत ऐन, २०१३ को दफा २१ ले प्रदान गरेको अधिकार प्रयोग गरी गृह मन्त्रालयबाट २०१३ साल श्रावण १ गतेको राजपत्रमा प्रकाशित सूचनाबाट सरकारलाई सरोकार पर्ने मुद्दा मामिलामा आवश्यकता अनुसार गभर्मेण्ट एडभोकेटले सर्वोच्च अदालतलगायत नेपालको जुनसुकै अड्डा अदालतमा हाजिर भई बहस पैरवी गर्ने कानुनी व्यवस्था गरियो । सोही कानुनी व्यवस्था अनुसार ज्ञवालीलाई २०१३ श्रावणमा गभर्मेण्ट एडभोकेटको पदमा नियुक्त गरियो । नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ मा पनि महान्यायाधिवक्ता सम्बन्धी व्यवस्था नभएकाले २०१६ साल भाद्र २२ को राजपत्रमा प्रकाशित २०१६ साल भाद्र ९ को कार्यकारिणी निर्णय बमोजिम पुनः ज्ञवालीलाई महान्यायाधिवक्ताको पदमा नियुक्त गरियो ।
प्रकाशित कृतिहरू
१) संयुक्तराष्ट्र सङ्घ सेमिनार	(वि.सं. २०१७) २) कानुनको व्याख्या (वि.सं. २०१८) ३) नेपालमा मानव अधिकार र त्यसको संरक्षण (वि.सं. २०२५) ४) हाम्रो शिक्षा सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था (वि.सं. २०१४) ५) जीवन र कानुन	(वि.सं. २०३८) ६) व्यक्ति र विचार (वि.सं. २०५५)
दरबार हाई स्कुल
दरबार हाई स्कुल राणशासन अन्तरगत स्थापित अंग्रेजि शिक्षाको शुरूवात गर्ने विद्यालय हो । अंग्रेजी शिक्षाको अग्रणि यस विद्यालयको परिचय भन्ने वित्तिकै त्यसमा देशका शैक्षिक इतिहासका साथसाथै तत्कालीन परिस्थितिका रमाइला र नरमाइला झझल्काहरु स्वतः समाविष्ट हुन्छन् । नेपालमा माैलिक शिक्षाका विद्यालयलाइ राणाहरुले प्रोत्साहन नगरेतापनि, त्यस्ता विद्यालय सानो संख्यामै भएपनि त्यस अघि देखि नै संचालनमा थिए, जस मध्येको एक मानिन्छ याज्ञवल्क्य विद्यापीठ ।
नेपालमको २०७२ को महाभूकम्प मा विद्यालयका केही भाग ध्वस्त भएका थिए। विद्यालय चिनियाँ सहायता अन्तर्गत पुनर्निर्माण गरिएको थियो।
नामाकरण
यस विद्यालयको प्रारम्भ दरबारभित्र भएको र ३८ वर्षसम्म दरबारै दरबार भित्र चालू रहेको एवम् दरबार भित्रकै तत्सम्बन्धी विद्यार्थीहरू मात्र पढ्ने भइ आएको कारणले यसको नामाकरण पनि "दरबार स्कुल"भएको थियो। यसै "दरबार हाई स्कुल" भन्ने नामबाट नै यसको सम्बन्धन वि.सं. १९३६ साल तिर कलकत्ता विश्वविद्यालयसँग कायम गरिएको थियो। वि.सं २०२४ सालबाट यसको नाम परिवर्तन गरी भानु मा. वि. राखिएको थियो।
पूर्वकाल
हाम्रो देशको इतिहासका विभिन्न युगमा विक्रमशीला विद्यापीठका अध्यापक भएका रत्नकिर्ति, वैरोचन, कनकश्री, द्वारपाल पण्डितसम्म भएका वागीश्वरकिर्ति, देशविदेशबाट आएका विद्धानहरुलाई सन्तुष्ट पार्ने धर्ममति, दुस्खोर्पा, धान चुपा, यहाँको स्तरीय बौद्धिक वातावरणबाट प्रभावित भई त्यहीँ बसोबास गर्ने सुनमश्री मिश्र आदि दिग्गज विद्धानहरु यहाँ भएका थिए भनेर हामीहरूले अतीतका गौरवगाथा जति गाएपनि राणा युग प्रारम्भ भएको बेलासम्म अर्थात् सं. १९१० सालसम्म पनि देशमा नियमित अंग्रेजी शिक्षाको आलोक प्रदान गर्ने कुनै विद्यालय थिएन । सं. १८७१-७२ को नेपाल-अंग्रेज युद्धको लगत्तैपछिदेखि यूरोपेलीहरुसँगको सर्म्पर्क दिनानुदिन बढ्दै थियो । यसको मतलब के थियो भने शासन सत्तामा रहेका पदाधिकारीहरूको निमित्त खुँडा, खुकुरी चलाउन मात्र सिपालु भएर नपुग्ने भैसकेको थियो । भूगोल, इतिहास आदि विषयको साथै अंग्रेजी भाषाको ज्ञान, कूटनीतिका रहस्य, राजनीतिका चालबाजी पनि सिक्न अनिवार्य हुँदै थियो ।
त्यस बेला शासकहरुकै अंग्रेजी शिक्षा शून्य प्रायः थियो । "रैती, दुनियाँदार" कहलिने जनसाधारणको त कुरै के हुन्थ्यो र । केटाकेटीहरूलाई नियमितरूपले अंग्रेजी पढाउने कुनै पाठशाला थिएन, उनीहरूलाई पढाउनु पर्दछ भन्नेसम्म चेतना अभिभावकहरूमा थिएन । गरिब, निम्न बर्गीय, तल्लो जातका केटाकेटीहरु त कमारा - कमारीको रूपमा बेचिन्थे, लोग्ने मरे स्वास्नीहरु सती जानुपर्दथ्यो । दुनियाँदारको लागि पढ्नु भनेको त कल्पनातीत विलासिता सम्झिन्थ्यो ।