cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
निजगढ नगरपालिका
परिचय
विश्वको मानचित्रमा २६°२३°.उत्तरददेखि ३०°२७° उत्तरी आक्षांश सम्म र ८०°४’ पुर्व देखी ८८°१२’ पुर्वि देशान्तर सम्म रहेको नेपालको राजनीतिक विभाजन अनुसार पाँच विकास क्षेत्र, चौध अञ्चल र पचहत्तर जिल्लामा तथा महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका र नगरपालिका गरी जम्मा १३० र ३,६३३ गा.बि.स.हरूमा विभाजित गरिएअनुसार मध्यमाञ्चल विकाश क्षेत्रको नारायणी अञ्चलको बारा जिल्लाको उत्तरी सिमामा अवस्थित तत्कालीन एउटा आदर्श गाँउ विकास समिति हो निजगढ।
बारा जिल्लाको उत्तरीभागमा स्थित पूर्वपश्चिम करिब ४ किलोमीटर फैलावट भएको निजगढको पूर्वमा भरतगञ्ज सिङ्ग्रौल, पश्चिममा रतनपुरी, दक्षिणमा सपही र उत्तरमा मकवानपुर जिल्लाको धियाल गाविसहरू पर्दछन। निजगढको पश्चिममा बकैया खोला र पूर्वमा भमरा खोला पर्दछन।
जनसंख्या
निजगढ नगरपालिकाको जम्मा जनसंख्या ३५३३५ हो र यसमा जम्मा १३ वटा वडा छन। वडा नं० १ मा २१३४, वडा नं० २ मा १४२८, वडा नं० ३ मा १७४१, वडा नं० ४ मा ३४७६, वडा नं० ५ मा २०८१, डा नं० ६ मा ३१३७,वडा नं० ७ मा ३८३१, वडा नं० ८ मा ३१०६, वडा नं० ९ मा ३९८३, वडा नं० १० मा २८७९, वडा नं० ११ मा २५२८, वडा नं० १२ मा ३०१३, वडा नं० १३ मा १९९८ रहेका छन।
निजगढ,भरतगंज सिङगोल र रतनपुरी गाविसहरूलाई मिलाएर निजगढ नगरपालिका बनाइएको हो। त्यसैले बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार यी ठाउँहरूको जनसङ्ख्यालाई जोडेर ३५,३३५ रहेको छ। जसमा पुरुष तर्फ १७०२६ र महिला तर्फमा १८३०९ रहेका छन। निजगढ नगरपालीकामा जम्मा घरधुरी संख्या ७१६२ रहेका छन।
जनसङ्ख्याको दृष्टीले बारा जिल्लामा निजगढ सबैभन्दा धेरै जनसङख्या भएको नगरपालिका मध्ये एक हो। २०६८ को जनगणनाको आधारमा निजगढको जनसङ्ख्या जम्मा ३५,३३५ रहेको छ। निजगढमा बसोबास गर्ने जातिहरूमा मुलत: बाहुन क्षेत्रीहरूको प्राधाम्यता भएता पनि तामाङहरूको बसोबास पनि कम छैन। यि बाहेक कछडिया, नेवार, कामी, दमाई मगर, माझी, दनुवार तथा अन्य जातिहरूको बसोबास पनि निजगढमा छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
निजगढमा कहिलेदेखि बस्ती बसेको हो भन्ने बारेमा कुनै ठोस ऐतिहासिक तथ्य फेला परेको छैन केवल किँवदन्तीको आधारमा निजगढ ३०० वर्ष भन्दा पुरानो बस्तिको भन्ने जानकारी आउँछ। निजगढको ऐतिहासिक नालिबेलिको खोजी कुनै गतिलोसँग भएको छैन तैपनि निजगढ बारे जानकारी तयार पार्नु भन्दा पहिले अनुसन्धानहरको आधारमा निजगढका आदिवासी कछडियाहरू मुसलमानहरूको आक्रमाणहरूबाट जोगिन ३०० वर्षभन्दा अघि नै यहाँ जङ्गलको बिचमा आएर बसोबास गर्न थालेको जानकारीमा आउँछ।
निजगढको नामाकरण सम्बन्धमा पनि स्पष्ठ प्रमाण फेला पर्न सकेको छैन तर पनि निजगढ कुनै न कुनै ऐतिहासिक यद्धका गढहरूसँग सम्बन्धित रहेको कुरा भन्ने अडकल गर्न सकिन्छ। तयस्तै बि.स २०२४/२५ साल तिर महेन्द्र राजमार्ग बनेपछी र त्यसपछी हेटौडाबाट सट्टा भर्ना पाएर आएका मानिसहरूको बसोबास भऐपछी निजगढ झन फराकीलो भयो।
शैक्षिक परिचय
निजगढमा सवै भन्दा पुरानो विद्यालयको रूपमा पुरानो निजगढको लाई मानिन्छ। सो विद्यालय बि.स २०१७ सालमा स्थापना भएको पाईन्छ। त्यसपछि २०२२ सालमा वागदेवमा एउटा बिधालय स्थापना भएको पाईन्छ। निजगढ ८मा रहेको गौरीशंकर मा वि जुन २०३१ सालमा स्थापना भएको हो सो विद्यालय निजगढकै ठुलो पनि मानिन्छ। गौरी शंकर मा वि मा वेवी देखी १० सम्मा अग्रेजी माध्यममा पढाईहुने प्रदेश नं० २ कै पहिलो मानिन्छ।
तत्कालीन प्रधानाध्यापक सुदर्शन प्रसाद कोईराला, मा वि कोओडिनेटर देव व वाईवा र लेखापाल रुद्र प्रसाद धितालको प्रयासमा सो विद्यालयले ठुलो फडको मारेको पाईन्छ। विद्यालयमा हाल +२ विग्यान, व्यवस्थापन र ३ वर्षे वाली विग्यान अग्रेजी माध्यममा पनि पढाईहुन्छ। विद्यालययमा कम्प्युटर विषयमा पनि ४ देखि १२ सम्म प्रलाद शर्माले पढाई रहनु भईरहेको छ। हाल सम्म निजगढमा जम्मा सरकारी विद्यालय र प्राइवेट तर्फ ४वटा विद्यालयहरू स्नचालनमा आएको छ। निजगढमा मात्र नभएर प्रदेशकै शैक्षिक केन्द्र निजगढमा हुने अनुमान ल;गाउन पनि सकिन्छ एस इ इ को परिछ्याफल हेर्दा।
आर्थिक विकास
आर्थिक विकास भनेको आर्थिक र गैरआर्थिक क्षेत्र हरु को सकारात्मकपरिवर्तन र विकास भएको अवस्था हो । आर्थिक विकास भन्नाले कुनै पनि मुलुकको अर्थव्यवस्थामा आएको सकारात्मक परिवर्तनको प्रक्रिया हो । आर्थिक विकास भन्नाले भौतिक संरचनाहरूको विकासका साथसाथै सामाजिक कल्याण जस्तै शिक्षा, स्वास्थ्य, सन्चार, सरसफाई आदीमा भएको गुणात्मक तथा परिमाणत्मक परिवर्तन भन्ने बुझिन्छ ।
आर्थिक विकासमा जलस्रोतको भूमिका
जलस्रोत मुलुकमा उपलब्ध साधन र स्रोत मध्य एक हो। जलस्रोतको समुचित उपयोग गर्न सके आर्थिक विकास गर्न सहज हुन्छ। यो समग्र आर्थिक परिसुचकमा भयेको सकरात्मक परिवर्तन तथा गुणात्मक वृद्धि लाई आर्थिक बिकास मान्न सकिन्छ। आर्थिक बिकास का परिसूचक हरुमा प्रतिव्यक्ति आय, कुल गार्हस्थ उत्पादन, कुल राष्ट्रिय आय, राष्ट्रिय बचत आदि पर्दछ्न। आर्थिक विकास मा जलश्रोतले देहायबमोजिम सुधार गर्न भूमिका खेलेको हुन्छ: कृषिको विकास गर्न, परेटन पर्वधन गर्न, ऊर्जा संकट निवारण गर्न, मत्स्य पालन जस्ता व्यापारिक क्रियाकलाप संचालन गर्न, सोच्छ पिउने पानी को माघ पूरा गर्न, वातावरण र प्राकृतिक सन्तुलन,जैविक वविधता कायम राख्न, सस्तो सुलभ जल यातायात सञ्चालन गर्न
शान्ता थपलिया
शान्ता थपलिया (विक्रम संवत १९९८- २०६७) कानुनमा विद्यावारिधि गर्ने नेपालकी पहिलो महिला हो। महिलाका पक्षमा कानुनी आधार तयार पार्न सक्षम अधिवक्ता थिइन्।
शिक्षा र कानुनी सेवा
थपलियाले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयबाट एलएलएम र दिल्ली विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गरेकी थिइन्। उनले नेपाल ल क्याम्पसमा साढे तीन दशक अध्यापन पनि गरेकी थिइन्। मानव अधिकार संरक्षणमा गहिरो अभिरुचि भएकी थपलियाले नेपाल न्यायिक प्रतिष्ठान, प्रहरी सुधार तथा सुझाव आयोग, त्रिभुवन विश्वविद्यालयको प्राज्ञिक परिषद्लगायत संघसंस्थाको सदस्य भएर पनि काम गरेकी थिइन्। थपलिया सार्क क्षेत्रीय महिला अधिकार समितिमा पनि सदस्य थिइन्। उनले नेपालको पारिवारिक कानुन, महिलाको सम्पत्तिमाथिको अधिकार, महिला अधिकारलगायत क्षेत्रमा निकै ठूलो योगदान पुर्‍याएकी छन्। मुलुकी ऐन ११ औँ संशोधनको मस्यौदा उनैले तयार पारेकी थिइन्। छोरीले पनि अंश पाउने कानुन बनाउन उनले सरकारलाई निकै ठूलो दबाब दिएकी थिइन्। मानव अधिकारको संरक्षण र विपतमा परेका महिलाको कानुनी सहायतामा सक्रिय रूपले लागेकी थपलिया उनले २०४३मा कानुनी सहायता तथा परामर्श केन्द्र (ल्याक)को स्थापना गरेकी थिइन्। सयौं असहाय महिलालाई कानुनी सहायता प्रदान गरेकी थपलियाले आफू काम गर्न नसक्ने हालतमा पुगेको भन्दै आफ्नी छात्रा शशी अधिकारीलाई २०६७ भदौमा संस्थाको जिम्मेवारी सुम्पेकी थिइन्। सन् १९९५मा बेइजिङमा भएको महिलाको चौँथो विश्व सम्मेलनमा उनले नेपाली गैरसरकारी संस्थाको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।
कृति र कीर्ति
उनको आत्मकथा मनोबल प्रकाशित छ। विसं २०२५ सालदेखि कानुनी सेवामा संलग्न उनलाई २०६७मा लक्ष्मण अर्याल महिला अधिकार पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। कानुनी क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान गरेको भन्दै उनलाई २०६७ साउनमा सर्वोच्च अदालतले वरिष्ठ अधिवक्ताको उपाधि दिएको थियो।
निधन
तीन वर्षदेखि पाठेघर क्यान्सरले पीडित थपलियाको २०६७ माघ २४ सोमबार ललितपुरको पुल्चोकस्थित निवासमा निधन भएको हो। श्रीमान्, एक छोरा, बुहारी र नातिका साथ बस्दै आएकी थिइन्।
ढुङ्गा
ढुंगा एक कडा किसिमको वस्तु हो । चट्टानको सानो सानो टुक्रालाई ढुंगा भनिन्छ ।
रुस राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
रसिया राष्ट्रिय क्रिकेट टिम रसियाको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा भाग लिने क्रिकेट खेलाडीहरूको समूह हो।
जीतबहादुर केसी
जीतबहादुर केसी नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा प्रथमपटक पदक दिलाउने खेलाडी हुनुहुन्छ। उहाँको जन्म २००५ भदौ ४ दोलखा जिल्लाको चरीकोट, पोगटी गाविस ५मा भएको हो। उहाँ गरीब किसान परिवारमा जन्मनुभएको हो। उहाँका पिता बिर्खबहादुर र माताको नाम वन्दना हो। उहाँका एक दाजु र दुई दिदी जन्मनुभयो। <BR> जीतबहादुर १६ वर्षै २०२१मा सैनिक हुनुभयो। १३ वर्षजागीर खाएर छाड्नुभयो। पहिलोपटक २०२८ सालमा वीरगंजमा आयोजित प्रथम राष्ट्रिय एथलेटिक्स प्रतियोगितामा भाग लिई स्वर्ण पदक पाउनु भयो। यससहित १६ वटा राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिताका स्वर्ण पदक पाउनुभयो। केसीले सन् १९७२को २० औँ म्यूनिख ओलम्पिकका लागि जर्मनीमा भएको छनौट प्रशिक्षणमा एसियाली मुलुकको २ घण्टा २३ मिनेटका रेकर्ड बनाउनु भयो। तर पदक पाउनुभएन। सन् १९७३मा फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा आयोजित ट्रयाक एन्ड फिल्ड प्रतियोगितामा सहभागी हुनुभयो। म्याराथुन दौड २ घण्टा २६ मिनेटमा पूरा गरेर काँस्य पदक पाउनुभयो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपालले पाएको यही नै पहिलो पदक हो। सन् १९८०मा बैङ्ककमा भएको ८ औँ एसियाली खेलकूदमा १२ औँ भएपछि खेलबाट सन्यास लिनुभयो। २०२४ देखि खेलकूदमा लागेका केसी २०४९ सालमा कर्मचारी कटौतीमा पर्नुभयो। खेलकुद परिषद्को जागीर गयो। तर उहाँलाई परिषद्ले नै प्रशिक्षकका रूपमा काम दिइरहेको छ। प्रत्येक बिहान राजधानीको दशरथ रंगशालामा उहाँ सयौं धावकलाई सिकाइरहनु भएको भेटिनुहुन्छ। उहाँ खेल्नकै लागि फिलिपिन्स, थाइल्याण्ड, जर्मनी, इरान, दक्षिण कोरिया आदि देश पुग्नुभएको छ। केसीले ३ वटा एसियाली खेलकुद, एउटा ओलम्पिक र दुइटा एसियन ट्रयाक एन्ड फिल्डमा खेल्नुभयो।
जौ
उच्च पहाडी भागमा फल्ने एक प्रकारको अन्न।
जौ एक दुईदलिय अन्नबाली हो। यो सामान्यतया घरपालुवा जनावरहरूको खाध्यको रूपमा साथै कतैकतै मानवहरूले पनि खाध्यवस्तुको रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको पाईन्छ।
पृष्ठभूमि
संस्कृतमा यव भनिने जौ पौष्टिक खाद्यपदार्थ हो। जौलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि औषधि मानिन्छ। वैदिक ग्रन्थहरूमा जौलाई रोग हटाउने यज्ञ-यज्ञादिमा उपयोगी, बल र प्राणलाई पुष्ट पार्ने अन्नका रूपमा लिइएको छ। यज्ञादिमा जौको प्रयोग प्रशस्त मात्रामा गरिन्छ। पौराणिक ग्रन्थहरूमा पनि यवोसि धान्यश भनेर जौलाई अन्नको राजा मानिएको छ। गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले पनि औषधिनामहं यवः अर्थात् औषधीहरूमा म जौ हुँ भन्नुभएकाले पनि यसको महत्त्व पुष्टि हुन्छ। श्रीमद्भागवत् महापुराणमा पनि वामन अवताररूपी भगवान् विष्णुको पूजा गर्दा लोकपालहरूले जमरा चढाएको प्रसंगबाट के बुझ्न सकिन्छ भने हिन्दू संस्कृतिमा जमराको महत्त्व परापूर्वकालदेखि नै थियो।
फाइदा
वैज्ञानिक दृष्टिले हेर्ने हो भने पनि जौको महत्त्व कम छैन। आयुर्वेदिक ग्रन्थहरूमा जौ र अङ्कुरित जौबाट गर्न सकिने उपचारहरूको व्यापक उल्लेख भएको पाइन्छ। विविध रोगका लागि जौ उपयुक्त रहेको वैज्ञानिकहरूले पनि पुष्टि गरिसकेका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार सात वा नौ दिनको जमरा पिँधेर झोल बनाई नित्य सेवन गर्ने हो भने उच्च रक्तचाप, अर्वुद -क्यान्सर) एवं मधुमेहजस्ता रोगमा फाइदा मिल्छ। जमराको रसको सेवनले सौन्दर्यमा समेत निखार ल्याउँछ। यसैगरी बिरामी भएर कमजोर भएका व्यक्तिहरूलाई जौबाट निर्मित खाद्यपदार्थ ख्वाउनाले शरीरमा चाँडै शक्तिसञ्चार हुने कुरा विभिन्न अनुसन्धानले प्रमाणित गरिसकेका छन्। हाम्र्रा गाउँघरमा अझै पनि दसैंको जमरालाई सुकाएर राखी विभिन्न रोग लाग्दा पानीमा उमालेर पिउने चलन छ।
एलेन इभर्सन
एलेन इभेर्सन (जन्म: जुन ७, १९७५) १४ राष्ट्रिय बास्केटबल सङ्घ (एनबीए)मा खेलेका एक अमेरिकी पूर्व व्यावसायिक बास्केटबल खेलाडी हुन्।
बहरमपुर
बहरमपुर भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको सदर मुकाम हो।
कुहिरो (उपन्यास)
कुहिरो(उपन्यास) बलदेव मजगैयाँद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
ध्वाँसे चिबे
ध्वाँसे चिबे नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा आसी ड्रोङ्गो (Ashy Drongo) भनिन्छ।
भिली भाषा
भीली (भीली: भीली) एउटा पश्चिमी इन्डो-आर्यन भाषा हो जो विशेष रूपले पश्चिम-मध्य भारतमा राजस्थान, गुजरात, महाराष्ट्र र मध्य प्रदेश राज्यहरूमा बोलिने गरिन्छ। भाषाको अन्य नामहरूमा भगोरिया र भीलबोली शामिल रहेका छन्; अनेकौँ प्रकारले यसलाई गरासिया पनि भनिने गरिन्छ। भीली, भील भाषाहरूको एउटा सदस्य हो, जो गुजराती र राजस्थानीबाट सम्बन्धित हुन्। भाषा देवनागरी लिपिको उपयोग गरी लेखिने गरिन्छ।
भीली भाषाको आंशिक नमूना वागडी र बरेली भीली भाषाका प्रमुख बोलिहरु हुन्। भीली शब्द द्रविड मूलको विलासको हो जसको अर्थ हुन्छ धनुष मानिसहरूको जिक्र।
थाल
थाल (हिन्दी थाली, गुजराती: થાળી, தட்டு) भारतीय उपमहाद्वीप तथा दक्षिणपूर्वी एसियामा खाना खान प्रयोग गरिने भाँडो हो।
फूलपाती
दशैंको पहिलो दिन जस्तै सप्तमी, अष्टमी, नवमी एवं दशमी तिथिको महत्त्व अधिक रहेको पाइन्छ । सप्तमी तिथिको दिन दशैंको लागि पूजा सामग्री स्वरूप फूलपाती आगममा प्रवेश गराउने कार्य हुन्छ । यस दिन सदर टुँडिखेलमा बढाइँ भएपछि फूलपाती स्वरूप केरा, दारिम, धान, हलेदो, माने, कर्चुर, बेल, अशोक र जयन्ती यी नौ प्रकारका पातहरूलाई पूजी प्रत्येकको नौका दरले दुर्गापूजा गरेको स्थानमा भित्र्याइन्छ। यी नौ पातमा क्रमशः ब्रह्माणी, रक्तचण्डिका, लक्ष्मी, दुर्गा, चामुण्डा, कालिका, शिवा, शोकहारिणी र कार्तिकी देवीलाई एक एक गरी आवाहन गरेर सोह्र सामग्रीले पुजिन्छ । अर्का यहाँनेर यस तथ्यलाई पनि सम्झनु आवश्यक छ कि इन्द्र, शिव, विष्णु एवं श्रीरामले वृतासुर, त्रिपुरासुर, मधुकैटभ तथा रावण वधको लागि क्रमैसँग नवरात्र व्रत गरेका थिए । यस दिन विशेष गरेर महासरस्वती तथा पुस्तक, कापी, कलम अनि मसीदानी आदिको पनि पूजा गरिन्छ । किसानहरू यस दिन खेतमा गई चन्दन, अक्षता र फूलले धानको पूजा गरी धानका बाला र बोट घरमा भित्र्याउँछन् । साथै यसै दिन गोरखा दरबारको दशैंघरबाट ल्याइएको फूलपाती राजधानी -जमल) ल्याई प्रोसेशन र बढाइँ साथ हनुमानढोका भित्र्याइन्छ ।
कालरात्रि स्तूती मन्त्र
या देवी सर्वभूतेषु माँ कालरात्री रूपेण संस्थिता
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।।
अर्थातः
कालरात्री देवीकी रूपमा सर्वत्र विराजमान माता अम्बे !
कसरी मनाइन्छ फूलपाती
सप्तमी अर्थात फूलपाती । यो तिथिको पनि विशेष महत्त्व छ । सप्तमी तिथिको दिन दशैंका लागि पूजा सामग्री स्वरुप फूलपाती आगमनमा प्रवेश गराउने गरिन्छ । फूलपातीको प्रचलन र महत्त्वबारे केही कथन प्रचलित छन् । घटस्थापनाको दिनदेखि नै दशैं सुरु भए पनि दशैंको चहलपहल भने आज अर्थात फूलपातीदेखि सुरु हुन्छ । घर-घरमा फूलपाती भित्र्याएपछि दशैंको रौनक सुरु हुन्छ । शास्त्रिय विधी अनुसार शुभ साइतको प्रतिक मानेर फूलपाती भित्र्याइने गरिन्छ । हनुमानढोका दरबारको दसैँघरमा गोरखा जिल्लाबाट ल्याइएको फूलपाती भित्र्याउने परम्परा छ । गोरखादेखि धादिङ जिल्लाको जीवनपुरसम्म दसैँघरका पूजारीसहित मगर जातिका छ जनाले ल्याउने र धादिङ जिल्लाको जीवनपुरदेखि काठमाडौँको जमलसम्म काठमाडौँबाट गएका ब्राह्मण जातिका छ जनाले ल्याउने परम्परा रहिआएको छ । जमलबाट हनुमानढोकासम्म निजामती सेवाका उच्चपदस्थ अधिकारी, गुर्जुका पल्टन, ब्यान्डबाजा, पञ्चेबाजा, सिङ्गारिएका कल्स्यौंडी र सांस्कृतिक नाचगानसहितको लावालस्करका साथमा फूलपाती ल्याउने गरिन्छ । राजतन्त्र रहुन्जेल हनुमानढोका दरबारको दसैंघरमा फूलपाती भित्र्याउने क्रममा राज्यप्रमुखका नाताले राजाको पनि उपस्थिति रहने गरेकामा गणतन्त्रको स्थापनापछि भने संस्कृति मन्त्री उपस्थित हुने गरेको छ ।
पाहुना: द लिटल भिजिटर्स
पाहुना: द लिटल भिजिटर्स पर्पल पेबल पिक्चर्सको ब्यानरअन्तर्गत प्रियङ्का चोपडाद्वारा निर्मित र पाखी टायरवालाद्वारा सिक्किममा निर्देशित सन् २०१८ मा सार्वजनिक गरिएको भारतीय नेपाली भाषा चलचित्र हो ।
पटकथा
जन्मभूमि नेपालमा विवादस्पद वातावरणबाट भाग्ने क्रममा आफ्ना आमाबुबासँग टाढिएका तीन दिदीभाइको समूहले भारतमा आफ्नो स्याहारसुसार गर्नुपर्ने स्थितिको सिर्जना हुन्छ ।
पुरस्कार
जर्मनीमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय बाल चलचित्र महोत्सवमा यस चलचित्रले अन्तर्राष्ट्रिय कथानक चलचित्रको श्रेणीमा विशेष नामाङ्कन प्राप्त गरेको थियो ।
महाअष्टमी
नवरात्रिको आठौँ दिनलाई महा अष्टमी भनिन्छ । यस दिन महाकाली -(भद्रकाली)को विशेष पूजाआजा गरिन्छ । देवीभागवतका अनुसार प्राचीन कालमा दक्षप्रजापतिको यज्ञ नाश गर्ने ज्यादै शक्तिशाली भद्रकाली करोडौँ योनी-शक्ति) का साथ यसै अष्टमीका दिन उत्पन्न हुनुभएको थियो । त्यसैले यस दिन उहाँको पूजा सोह्र सामग्रीले गर्ने गरिन्छ । यसको साथै यस दिन नवदुर्गा भगवतीहरू शैलपुत्री, ब्रहृमचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी, सिद्धिदात्री आदि पार्वतीका विभिन्न स्वरूपका देवीहरूको पूजाआजा गरिन्छ । पूजापश्चात् यी देवीलाई बोका, कुखुरा, हाँस, खसी, राँगो आदि बलि दिइन्छ । यी दिनहरूमा मानिसहरू आ-आफ्ना कुलदेवी, देवता र स्थानीय देवीदेवतालाई पूजा गरी बलि दिने गर्दै आएको छ । सात्विकहरूले नरिवल, कुभिण्डो, केरा, घिरौंला, आदि फल अर्पण गर्दछन् । यसै दिन दसैघर -(हनुमानढोका)को मूल चोकमा तलेजु भवानीलाई ५४ राँगा र त्यत्ति नै बोका बलि अर्पण गरिन्छ । महाअष्टमी र महानवमी बीचको रातलाई कालरात्रि मानेर रातभरि गुप्तपूजा गरिन्छ ।
जीवनी
जीवनी भनेको कुनै व्यक्तिको जीवनलाई छर्लङ्ग पार्ने गरी लेखिएको क्रमबद्ध लेख हो । जीवनी मानिसले जीवनभरि गरेका कामकुराहरूको अभिलेख हो । साहित्यकै अङ्ग मानिने जीवनीलाई जीवन चरित्र वा जीवन चरित पनि भनिन्छ । जीवनीमा विशेष व्यक्तिको जीवनमा घटेका घटनाहरू तथा चरित्र, पेस आदि महत्त्वपूर्ण अंशहरू टिपेर उसले समाजमा दिएको योगदान लेखी त्यसको मूल्याङ्कन पनि समावेश गरिएको हुन्छ । राष्ट्र र मानव समाजकै उन्नतिका लागि महत्त्वपूर्ण देन दिने विशिष्ट व्यक्तिको जीवनी लेखिन्छ वा पढिन्छ ।
जीवनीले व्यक्तिको समग्र प्रामाणिक चिनारी दिने भएकाले जीवनी लेखकले सम्बन्धित व्यक्तिसित सम्बन्ध राख्ने विभिन्न सामग्रीहरू उपयोग गरेको हुन्छ । जीवनी लेख्ता दैनिकी, चिठी, अभिलेख, उसका साथीहरूको संस्मरण, उसका बारेका पुस्तकहरू, फोटा तथा तस्वीर र अन्तर्वार्ताबाट उससम्बन्धी आफूले प्राप्त गरेको ज्ञान आवश्यक पर्दछन् । यहाँ लेखिने जीवनी भनेको पनि महत्त्वपूर्ण व्यक्तिको जीवनी नै हो, जसका लागि आवश्यक बुँदा टिपोट गरिएको हुन्छ ।
जीवनीमा शङ्कास्पद अनुमान र अतिकाल्पनिक उडन्ते कुराहरू तथा तथ्य नै बिग्रने गरी भवनमा बगेर गरिएका अतिशयोक्तिपूर्ण मूल्याङ्कन औचित्य भने रहँदैन । व्यक्तिलाई आकाशमा पुर्याउन प्रयोग गरिने अनावश्यक विशेषणहरूले पनि जीवनीलाई खल्लो बनाउँछन् । यसमा त प्रमाणित सत्य कुरा प्रस्तुत गरी सौन्दर्यपूर्ण भाषामा वस्तुपरक विश्लेषण गर्नुपर्दछ ।र जस्तो
बन्दीएगराको भीर
बन्दीएगराको भीर मालीको माली,मिश्रितमा अवस्थित भिर तथा छहरा हो । यो क्षेत्रलाई सन १९८९ मा युनेस्को,विश्व सम्पदा क्षेत्रमा समाबेश गरेको थियो ।
कोल्बुङ
कोल्बुङ नेपालको मेची अञ्चलको इलाम जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो ।
गोरूसिंगे
कपिलवस्तु जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा महेन्द्र राजमार्ग तथा सन्धिखर्क सडकमा रहेको गोरूसिंगे बजार यस क्षेत्रको प्रमुख ब्यापारीक केन्द्र हो।
तिलाठी
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
गोरूसिंगे
भरतपुर नगर संगै रहेको पश्चिम चितवनको रामपुर कृषि तथा पशु विज्ञान अध्यान संस्थान केन्द्रीय कार्यालय रहेको स्थान हो।
तिलाठी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार जण्डौलको ६४५ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ३,६२४ रहेको छ।
मगही भाषा
मगही वा मागधी भाषा भारतको मध्य पूर्वका जिल्लाहरूमा बोलिने एक प्रमुख भाषा हो । यसको निकटको समबन्ध भोजपुरी र मैथिली भाषासँग रहेको छ र प्राय: यी भाषाहरूलाई एकै साथ बिहारी भाषाको रूपमा राखिएको छ । यसलाई देवनागरी लिपिमा लेख्ने गरिन्छ । मगही भाषी प्रयोगकर्ताहरूको सङ्ख्या सन् २००२ मा लगभग १ करोड ३० लाख रहेका छन् । मुख्य रूपले यो भारतको बिहार प्रदेशको गया, पटना, राजगीर, नालन्दा, जहानाबाद, अरवल, नवादा र औरङ्गाबादको इलाकाहरूमा बोलिने गरिन्छ ।
मगहीलाई धार्मिक भाषाको रूपमा पनि पहिचान रहेको छ । कयौं जैन धर्मग्रन्थ मगही भाषामा लेखिएका छन् । मुख्य रूपले वाचिक परम्पराको रूपमा यो आजसम्म पनि जीवित रहेको छ । मगहीको पहिलो महाकाव्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा सन् १९६०-६२ को बीचमा लेखिएको छ । दर्जनभन्दा बेसी पुरस्कारहरूबाट सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिन्हा योगेश आधुनिक मगही भाषाको सबभन्दा लोकप्रिय कवि मानिएको छ । भारतमा २३ अक्टुबरको दिन उहाँको जयन्तिमा मगही दिवसको रूपमा मनाइने गरिन्छ ।
इतिहास
केहि भारतीय विद्वानहरूको धारणा यो पनि रहेको छ की मगही संस्कृत भाषाबाट विकसित इन्डो-आर्यन भाषा परिवारको एउटा भाषा हो, तर महावीर जैन र गौतम बुद्ध दुईटा महापुरुषको उपदेशको भाषा मागधी भाषामा लेखिएको छ । बुद्धद्वारा भाषाको प्राचीनतामाथि प्रश्न गर्दा स्पष्ट रूपले भन्न सकिन्छ- सा मागधी मूल भाषा । अतः मगही मागधीबाट विकसित भाषा हो ।
मगही नाम सीधा मगधी शब्दबाट लिइएको हो, र मगहीको शिक्षित वक्ता यसलाई मगहीको साटो मगधी भन्न रुचाउने गर्दछन्। व्याकरणवादी कच्छायनोले मगधीको महत्त्वलाई लेखे, "यो एक भाषा हो जो सबै भाषाहरूको जननी हो; पुरुष र ब्राह्मणहरूले यसलाई कल्पको प्रारम्भमा भनेका थिए, जो पहिले एउटा मानवको सहमति नै थिएन, र यहाँसम्म ​​कि सर्वोच्च बुद्धले पनि भनेका थिए। यो मगधी हो। " मगधी भाषा को आफ्नो वर्तमान स्वरूपमा विकास अज्ञात नै छ। यधपि, भाषाको विद्वान यो निष्कर्षमा पुगेका छन् कि मगही असमिया, बङ्गाली, भोजपुरी, मैथिली र उडीयाको साथै मिथिला प्राकृतबाट उत्पन्न भएको छ वा ८औं देखि ११औं शताब्दी बीच बङ्गाली प्राकृत हुन सक्छ। यी अलग-अलग भाषाहरूले स्वयम् लाई अलग गरी हाले र विकास र विकासको आफ्नो कोर्स गरी हाले। तर यो निश्चित नै भको छैन कि वास्तवमा यो कहिले भएको हो। यो शायद यस्तो अज्ञात अवधि थियो जसको बीच आधुनिक भारतीय भाषाहरूले आधुनिक आकार लिन शुरू गरी दिएका थिए। १२औं शताब्दीको अन्त सम्म, अपभ्रंशको विकास आफ्नो चरमोत्कर्षमा पुगिसकेको थियो। गुजराती, मराठी, बङ्गाली, असमी, उडीया, मैथिली र अन्य आधुनिक भाषाहरूले १४औं शताब्दीको शुरुवातमा आफ्नो साहित्यिक लेखनमा निश्चित रूपले आकार लिएका थिए। मगधी को अलग-अलग आकारलाई सरहपा र कौहपाद्वारा लेखिएका दोहाकोशामा हेर्न सकिन्छ। मगध प्रशासनको संक्रमण कालको​ कारण मगहीलाई एउटा झटका लागेको थियो। परम्परागत रूपले, घुमन्ते मान्छे यो भाषामा लामो-लामो महाकाव्य कविताहरू को सिर्जना गरेका छन्, र यसको कारण यो थियो कि "मगही" शब्दको अर्थ "एक बार्ड" थियो। कथित रूपले सामान्यतया यसको लागि प्रयोग हुने स्क्रिप्ट हो। मगहीमा उच्चारण मैथिलीको जस्तै व्यापक रहेको छैन र प्रत्येक व्यक्तिका लागि अनेकौँ मौखिक रूप छन्। ऐतिहासिक रूपले, मगहीको कुनै प्रसिद्ध लिखित साहित्य रहेको थिएन। पूरा क्षेत्रमा अनेकौँ लोकप्रिय गीतहरू छन्, जसमा भाषा बोलिने गरिन्छ, र घुम्ने बार्ड विभिन्न लामो-लामो महाकाव्य कविताहरूको सिर्जना गरे जो पूरा उत्तर भारतमा कमोबेश ले प्रशिद्ध रहेको छ। मगही बोलिने क्षेत्रमा लोक गायक राम्रै संख्यामा गाथागीत गाउने गर्दछन्। उर्दूको परिचय स्थानीय भाषाहरूको लागि एउटा झटका थियो किनकी यसको फारसी लिपि स्थानीय मान्छेहरूका लागि विदेशी थियो।
हिन्दी भाषालाई प्रशिद्ध बनाउने पहिलो सफलता बिहारमा १८८१ मा भएको थियो, जब हिन्दीले उर्दूलाई प्रान्तको आधिकारिक भाषाको रूपमा विस्थापित गरिदियो। स्वतन्त्रता पछी, बिहार राजभाषा अधिनियम, १९५० को माध्यमले हिन्दीलाई एकमात्र आधिकारिक दर्जा दिइएको थियो।
मगही भाषीहरू
मगधीका अनेकौँ उप-भाषाहरू रहेका छन्। यो त्यो क्षेत्रमा बोलिने गर्दछ, जसले मगधको प्राचीन राज्यको मुख्य भागहरूको गठन गरेका थिए - पटना, नालन्दा, गया, जहानाबाद, अरवल, औरङ्गाबाद, लखीसराय, शेखपुरा र नवादा र मुङ्गेरको आधुनिक जिल्लाहरू। मगही, उत्तरमा गङ्गाको किनारा मिथिलामा बोलिने मैथिलीको विभिन्न रूपहरूले घेरिएको छ। पश्चिममा यो भोजपुरीले घेरिएको छ, उत्तर पूर्वमा यो मैथिली र अङ्गिकाले घेरिएको छ। मगहीको मिश्रणलाई खोरठाको रूपमा पनि चिनिन्छ, जो झारखण्डको उत्तरी छोटानागपुर डिभिजनमा गैर-आदिवासी जनसमुदायद्वारा बोलिने गरिन्छ, जसमा बोकारो, चतरा, धनबाद, गिरिडीह, हजारीबाग, कोडरमा र रामगढ जिल्लाहरू शामिल रहेका छन्। दक्षिणी बिहार र उत्तरी झारखण्डका मानिसहरू अधिकतम मगधी भाषा बोल्ने मानिसहरू छन्। मगही पश्चिम बङ्गालको मालदा जिल्लामा पनि बोलिने गरिन्छ।२०११ को जनगणना अनुसार, लगभग १४.७ मिलियन मगाधी वक्ता रहेका थिए। अधिकांश मगही-वक्ताहरूका लागि, हिन्दी उनीहरूको भाषाको सामान्य नाम हो। मगधी बोल्ने मानिसहरूको संख्या अविश्वसनीय स्रोतहरूको कारण इङ्गित गर्नु मुश्किल नै रहेको छ।
लिपिहरू र साहित्यिक परम्परा
मगधीलाई सामान्यतया देवनागरी लिपिलाई उपयोग गरेरै लेखिने गरिन्छ। मागधीको एक पछि अर्को गरी विकसित स्क्रिप्ट कैथी हो । मगही क्षेत्रमा विद्वानहरूद्वारा मगधीका लागि एउटा साहित्यिक परम्परालाई पता लगाउन र पहिचान गराउने प्रयास गरिएको छ। मगधीलाई लोक साहित्यको समृद्ध परम्परा हो, र आधुनिक समयमा साहित्यिक लेखनको प्रकाशनमा विभिन्न गतिविधिहरू भएका छन्। मगही परिषदको स्थापना १९५२ मा पटनामा भएको थियो, जसलाई बिहार मगही मण्डलको नाम दिइएको थियो। मगधी, एक पत्रिका, त्यहि समयमा शुरू भएको थियो, जसको नाम फेरेर बिहान राखिएको थियो, जसको अर्थ हुन्छ "भोलि" वा​ आउने बिहानी। पछि अखिल भारतीय मगही साहित्य सम्मेलनको स्थापना डा. राम प्रसाद सिंहले सन् १९७७ मा गरेका थिए र एक प्रसिद्ध पत्रिका "मगही लोक" प्रकाशित गरे। मगही एकेडेमीद्वारा एउटा-दुइटा गरी धेरै प्रसिद्ध मासिक पत्रिका शुरू गरे, गया को डा. राम प्रसाद सिंहद्वारा सम्पादित गरिएको थियो। एउटा अन्य पत्रिका "मगधी" अखिल भारतीय मगही भाषा सम्मेलनद्वारा प्रकाशित हुन्छ।
कुवेर सिंह राना
कुवेर सिंह राना (जन्म: २०१७ साउन ०६ ) नेपाल प्रहरीका प्रहरी महानिरीक्षक हुन् । उनी नेपालको मन्त्रिपरिषदको निर्णयले मिति २०६९ भाद्र २८ गते प्रहरी महानिरीक्षक पदमा बढुवा भएका थिए । उनी २०४० कार्तिक ३० गतेबाट प्रहरी निरिक्षकको पदमा नियुक्त भएका थिए ।
प्रारम्भिक जीवन
कुबेर सिँग राना मगरको जन्म सन् १९६०/६/२१ मा भएको थियो। उहाँ पाल्पा जिल्ला राना बौघा गाविस ५ का स्थायी बासिन्दा हुनुहुन्छ । २०१७ साउन ६ गते स्वर्गवासी मेजर लीलाविर राना र जोगमाया रानाको कोखबाट जन्मनु भएका महानिरीक्षक रानाका चार दिदीबहिनी, सात दाजुभाई मध्ये पाँचौ हुन् । उनका एक श्रीमती, एक छोरा र एक छोरी छन् ।
पदक तथा पुरस्कारहरू
रानाले सार्क सेवा पदक, प्रसिद्ध सेवा पदक, गोरखा दक्षिण वाहु चौथो, यु-एन। पदक, प्रहरी सेवा पदक, दुर्गम सेवा पदक, त्रिशक्ती पट्ट  चौथो, वीरेन्द्र ऐश्वकर्य  सेवा पदक, सु-प्रवल जनसेवा पदक लगायतका झण्डै एक दर्जन पदक प्राप्त गर्नुभएको छ ।
भरतपुर महानगरपालिका
भरतपुर नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने चितवन जिल्लाको सदरमुकाम तथा महानगरपालिका हो। नेपालको मध्य भूभागमा रहेको भरतपुर महानगर देशकै चौथौ ठुलो सहर हो। यो नेपालको सबैभन्दा तीव्र गतिले विकास भइरहेको सहरहरू मध्येको एक हो। नारायणी नदीको तटमा अवस्थित रहेको यो सहर चितवन लगायत केन्द्रीय नेपालको व्यापारिक केन्द्र हो। यो महानगरपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने नारायणगढ सहरमा मुख्य व्यापारिक पसल र ठुला होटेलहरू रहेका छन् भने अन्य आवश्यक पूर्वाधारका साधनहरू नगरको अन्य क्षेत्रहरूमा रहेका छन्। कुल २९ वटा वडा रहेको भरतपुरको जनसङ्ख्या वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार ३,६९,२६८ रहेको छ भने यो सहर ४३२.९५ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ। यहाँको साक्षरता दर ८७.२० प्रतिशत रहेको छ जसमध्ये महिलाको साक्षरता दर ८२.६४% छ भने पुरुषको साक्षरता दर ९२.१२% रहेको छ।
प्रत्येक पाँच वर्षमा हुने प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको लागि भरतपुर महानगरपालिकालाई चितवन निर्वचन क्षेत्र १ र निर्वाचन क्षेत्र ३ मा विभाजन गरिएको छ भने गण्डकी प्रदेश सभाको लागि चितवन निर्वचन क्षेत्र २ (क), (ख) र चितवन निर्वचन क्षेत्र ३ (क), (ख) मा विभाजन गरिएको छ। कृषि तथा वन विश्वविद्यालयले धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेसनलाई सहयोग गरेको भरतपुरको वडा नं. १६ रामपुरस्थित २० विगाहा ८ कठ्ठा क्षेत्रफलमा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला बनिरहेको छ।
इतिहास
वि.सं. २००० को दशकसम्म घनाजङ्गलको रूपमा रहेको भरतपुरको बजार क्षेत्रमा थारु, बोटे, दराई समुदायको मानिसहरूको बसोबास रहेको थियो। सानो नाकाको रूपमा रहेको भरतपुरको विकासमा वि.सं. २०१२ मा तत्कालीन सरकारद्वारा ल्याइएको ‘राप्ती दुन विकास योजना’ ले गर्दा बस्ती बसाउने कार्यको थालनी भएको थियो। अमेरिकी सहयोगमा सुरु गरिएको सो आयोजनाको प्रमुख कृष्ण बम मल्ल थिए। योजनावद्ध रूपमा नभएता पनि यसै परियोजनाको फलस्वरूप भरतपुरमा अस्पताल, विद्यालय र सरकारी कार्यालयहरूको लागि जग्गा खाली राखेर सर्वसाधारणहरूलाई जग्गा बाँडी बसोबास गर्न प्रोत्साहित गरिएको थियो।
नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम तत्कालिन सरकारले वि.सं. २०३५ साल माघ १५ गते तत्कालीन भरतपुर गाउँ पञ्चायत र नारायणगढ गाउँ पञ्चायतको सबै भाग र कल्याणपुर गाउँ पञ्चायतको आंशिक भागलाई मिलाएर भरतपुर नगर पञ्चायत बनाएको थियो। भरतपुर नगर पञ्चायतको पहिलो नगरप्रमुख मुक्तिलाल चुके थिए। वि.सं. २०४७ सालमा देशमा नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ लागु भएपछि नगरपालिकाको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले भरतपुर स्वतः नगरपालिका बन्न पुगेको थियो। यो नगर चितवन जिल्लाकै पहिलो नगरपालिका समेत हो। नगरपालिका बनेपछि यहाँ सडक विकासको काममा तीव्रता आएको थियो। वि.सं. २०७१ मङ्सिर १३ गते नेपालको मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गतको सामाजिक समितिले ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने सिफारिस गरे अनुरूप नेपाल सरकारको निर्णय बमोजिम वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुर पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार भएको थियो। उक्त समयमा भरतपुरलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा मङ्गलपुर, फुलबारी, गीतानगर, पटिहानी तथा शिवनगर गाविसलाई समावेश गरिएको थियो। नेपालको संविधान २०७२ अनुसार स्थानीय सरकारको गठन भएपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गरेपछि हाल यस महानगरपालिकामा २९ वटा वडाहरू छन्।
वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गर्दा साविकका भरतपुर क्षेत्र, नारायणी नगरपालिका, चित्रवन नगरपालिका र कविलास गाउँ विकास समितिलाई यसमा गाभिएको थियो।
वि.सं. २०७९ जेठ १० गतेको निर्वाचन परिणामअनुसार महनगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा नेकपा-माकेकी रेणु दाहाल र उप नगरप्रमुख पदमा नेपाली काङ्ग्रेसका चित्रसेन अधिकारी विजयी भएका थिए।
अवस्थिति
यो सहर समुद्री सतहबाट १४० मिटरदेखि ३९० मिटर उचाइसम्म फैलिएको छ। यो नगर २७° ३२' ५८" देखि २७° ४५' ४०" उत्तरी अक्षांश र ८४° ९' ४१" देखि ८४° २९' ५" पूर्वी देशान्तरमा पर्दछ। यसको पूर्वमा रत्ननगर नगरपालिका, कालिका नगरपालिका, इच्छाकामना गाउँपालिका रहेका छन् भने पश्चिमतर्फ विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सूचीकृत चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र नवलपुर जिल्ला उत्तरतर्फ तनहुँ जिल्ला र इच्छाकामना गाउँपालिका तथा दक्षिण तर्फ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नै पर्दछ। यसको तल्लो समथर सतहमा वडा नं. १, २, ३ र ४ तथा ५ को भू-भागहरू पर्दछ।
जलवायु
समुद्री सतहबाट कम उचाइमा, तल्लो समथर भू–भागमा र महाभारत पर्वतको नजिकै रहेको कारण भरतपुर क्षेत्रमा औसत तापक्रम बढी, आद्रतायुक्त जलवायु भएको पाइन्छ। यहाँ पुस, माघ महिनामा अत्यधिक जाडो हुन्छ भने सो समयमा न्यूनतम तापक्रम १० डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्ने गर्दछ। यहाँ वैशाख, जेठ र असार महिनामा सर्वाधिक गर्मी हुन्छ भने उक्त समयमा यहाँको तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने गरेको पाइन्छ। भरतपुरमा वार्षिक औसत वर्षा १,५०० मिलिमिटर हुने गर्दछ। वि.सं. २०६८ साउन ३२ मा, यहाँ हालसम्मकै सर्वाधिक अर्थात् २४ घन्टामा लगभग ३११ मिलिमिटर पानी परेको थियो। साधारणतया वैशाख र जेठ याममा यहाँ बढी सुख्खा हुने गर्दछ।
जनसङ्ख्या
नेपालको वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार भरतपुरको जनसङ्ख्या ३,६९,२६८ रहेको थियो जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १,७८,८९७ र महिला १,९०,३७१ रहेको थियो। भरतपुरमामा मुख्यतया थारू, दराई, बोटे, गुरुङ, मगर, चेपाङ, तामाङ रहेका छन् भने यहाँ थोरै सङ्ख्यामा राई, लिम्बू लगायत बराल, पौडेल, अधिकारी, थापा, बोहोरा थर भएका बाहुन तथा क्षेत्री जाति बसोबास गर्छन्। यहाँ श्रेष्ठ, प्रधान, महर्जन, शाही लगायतका थर भएका नेवार जातिका मानिसहरूका साथै नेपालमा रहेका अन्य सबै जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्दछन्।
=== जनसङ्ख्या वर्गीकरण ===
यातायात तथा सडक सञ्जाल
भरतपुर महानगर अन्तरर्गत पूर्व-पश्चिम राजमार्ग तथा मुग्लिन नारायणगढ सडक खण्ड रहेको छ। दुई ठुला राजमार्ग र देशको केन्द्र भएकाले यहाँबाट मुलुकको हरेक भागमा जानका लागि बस, माइक्रो बस, भाडाको कार, ट्याक्सी, लगायत लामो दुरीका यातायात साधन उपलब्ध छन्। महानगरले यातायात व्यवस्थापनमा समस्या देखिएको भन्दै बि.स. २०७६ जेठमा तीन पाङ्ग्रे सवारीलाई प्रमुख मार्गमा सञ्चालन हुनबाट रोकेको थियो भने यसको विरोधमा प्रदर्शन समेत भएको थियो। यातायातको प्रमुख साधन सडक सञ्जालद्वारा भरतपुरबाट नेपालको पूर्व पश्चिम भागमा जान सकिने सहजता भएता पनि यहाँ रहेको भरतपुर विमानस्थलले नेपालको प्रमुख सहर काठमाडौँ र पोखरालाई जोड्ने गर्दछ। यस्तै सरकारले यहाँको सीमा सुरक्षा कार्यालय नजिकै यातायात व्यवस्था कार्यालय खोल्ने जनाएको थियो, तथापि यो हालसम्म सञ्चालनमा आएको छैन।
उद्योग-धन्दा
भरतपुर महानगरपालिकामा चितवन उद्योग सङ्घमा दर्ता भएका जम्मा ४६४ उद्योगहरू रहेको छन्। भरतपुरमा कोका-कोला, सान मिगेल बियर , कृषि क्षेत्रको विकास र विस्तार गर्नको लागि डेरीका लागि आवश्यक सम्पूर्ण सामान उत्पादन गर्ने कम्पनी ह्वाइट हिमालयन इन्जिनियरिङ ,जस्ता दुईचार वटा बहुराष्ट्रिय उद्योगका साथै ठुलासाना अरू उद्योगहरू पनि रहेका छन्, तर यो सहर मुख्यतया सेवा उद्योगमा प्रसिद्धि कमाउँदै गइरहेको छ। महानगरपालिकाले उद्योग प्रवर्द्धन र अन्य प्रायोजनका लागि आर्थिक वर्ष वि.स. २०७७/०७८ को लागि ४ अर्ब १५ करोड ६४ लाख ८९ हजार आयव्ययको अनुमान प्रस्तुत गरेको थियो।
कृषि तथा वन विश्वविद्यालय
त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थानको रामपुरस्थित केन्द्रीय क्याम्पस र हेटौँडामा रहेको कृषि तथा पशु विज्ञान अध्यान संस्थानको केन्द्रीय क्याम्पस तथा पोखरा अवस्थित वन विज्ञान क्याम्पस मिलेर बनेको विश्वविद्यालय हो।
वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस
नेपालको चितवन जिल्ला स्थित भरतपुर वडा नं. १० मा अवस्थित एक सरकारी तथा बहु-सङ्काय सञ्चालित क्याम्पस हो। यो क्याम्पसको स्थापना वि.सं. २०२२ सालमा भएको थियो। नारायणगढ बजारबाट भरतपुर उकालोको देब्रेपट्टी पर्ने यो क्याम्पस भरतपुर सहरको केन्द्रमै अवस्थित छ। हाल ९-१० वर्षदेखि क्याम्पसले उसको स्नात्तकोतर तहको कक्षाहरू भरतपुरको वडा १०, ११ र १२ को बीचमा बाइपास सडकसँगै रहेको क्याम्पसको जग्गामा भवन बनाई सञ्चालन गर्दै आएको छ। यो क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आङ्गिक क्याम्पस हो।
पुरानो मेडिकल कलेज
यो भरतपुरको पहिलो मेडिकल कलेज हो जसको स्थापना वि.सं. २०५० सालमा भएको थियो।
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको सबैभन्दा पहिलो तथा सबैभन्दा पुरानो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यसको स्थापना सन् १९७३ मा गरिएको थियो। जैविक विविधताको धनी यो निकुञ्ज नेपालको मध्य तराईमा अवस्थित छ। यहाँ ३० भन्दा बढी ठुला जातका स्तनधारी जीवजन्तुहरू पाइन्छन्। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज विश्वमै दुर्लभ मानिएका एकसिङ्गे गैँडा र ठुला हात्तीहरूको पनि बासस्थान हो। यस निकुञ्जको प्रधान कार्यालय कसरामा रहेको छ जसकारण सबै प्रकारका प्रशासनिक कामहरू कसराबाटै हुने गर्दछ। यसलाई विश्व स्तरमै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा लिइन्छ।
नारायणी नदी
यो सहरको उत्तर पश्चिम हुँदै बग्ने नारायणी नदी भरतपुरको प्रमुख जलधारा हो यो नदीको किनारामा सूर्योदय एवम् सूर्यास्त हेर्न तथा पवित्र देवघाट स्नानका लागि पर्यटक तथा भक्तजन यो नदी किनारमा पुगेका हुन्छन्। यहाँ राफटिङ र डुङ्गा विहार पनि उपलब्ध छन्। नारायणी नदीको किनारमा चितवन महोत्सव पनि हुने गर्दछ।
बीस हजारी ताल
विश्वप्रसिद्ध सिमसार क्षेत्र विसहजारी ताल पन्छी प्रेमीहरू माझ प्रसिद्ध छ। यो क्षेत्र साइबेरियादेखि श्रीलङ्कासम्म चक्ककर लागउने फिरन्ता चराहरूको एक प्रमुख विश्रामस्थल हुनुका साथै स्थानीय चराहरू र गोहीको पनि केन्द्र हो।
मेघौली
मेघौली चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको पश्चिमी प्रवेशद्वार हो। यसले हरेक वर्ष हजारौँ दर्शकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। नारायणी र राप्तीको दोभान गोलाघाट (मेघौली) सूर्यास्तको अवलोकनका लागि नेपालमै ख्याति प्राप्त क्षेत्र मानिन्छ। स्थानीय आदिवासी थारू व्यक्तिहरू बारे थप जान्नका लागि पनि यो एउटा रमाईलो ठाउँ हो। यो परम्परागत बस्तीको राम्रो संरक्षण उदाहरण हो। यहाँ हात्ती पोलो विश्वकप समेत हुने गरेको छ।
विक्रम बाबा
विक्रम बाबा मेला चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र प्रत्येक वर्ष लाग्ने गर्दछ। सामान्यतया यो प्रत्येक वर्षको चैते दसैँबाट सुरु हुन्छ। मेलामा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित सालको रुखको फेदमा पूजा गर्ने गरिन्छ। मेला हेर्न स्थानीय पर्यटकहरूका साथसाथै भारत तथा अन्य देशहरूबाट पनि भक्तजनहरू आउने गरेका छन्। वि.सं. २०७६ सालमा भने १५ दिनसम्म चल्ने मेला कोरोनाका कारण स्थगित गरिएको थियो।
दियालो बङ्गला राजदरबार
नेपालको तत्कालीन राजा महेन्द्रले निर्माण गर्न लगाएको यो दरबार शाह राजाहरूको सितकालीन दरबारको रूपमा रहेको थियो। यो दरबार भरतपुर भएर बग्ने नारायणी नदी किनारमा अवस्थित छ। वि.सं. २०२६ मा निर्माण सम्पन्न भएको यो दरबारमा राजपरिवारका सदस्यहरूको विश्राम गर्ने मुख्य गन्तव्य बनेको थियो।
कसरा दरबार
नेपालका राणा शासकहरू यस क्षेत्रमा सिकार गर्ने भएकोले विश्रामस्थलको रूपमा यो दरबार बनाइएको थियो। वर्तमान समयमा यो दरबारभित्र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यलय हुनुका साथै सङ्ग्रहालय रहेको छ।
भरतपुर कभर्ड हल
भरतपुरमा भित्री खेलहरू खेल्नका लागि बनाइएको यो कर्भडहल सहरको मध्य भागमा रहेको गेस्टहाउस मैदानको किनारमा रहेको छ। स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४मा यहाँ मतपत्र गणना समेत गरिएको थियो।
खेलकुद
नगरका युवाहरू माझ फुटबल, क्रिकेट र भलिबल खेल लोकप्रिय रहेको छ। जम्मा १५ वटा खेल मैदान रहेको यो नगरको मुख्य खेलहरू वर्तमान समयमा क्याम्पा चौर र कभर्ड हल, गेस्ट हाउस चौरमा हुने गरेको छ। क्रिकेट खेलको बढ्दो लोकप्रियताका कारण चौतर्फी सामाजिक प्रयासमा यस नगरमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको क्रिकेट रङशाला बनाउने कार्यलाई अघि सारिएको छ।  गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङशाला नाम राखिएको यो क्रिकेट रङशालालाई वि.सं. २०७८ सम्ममा पुरा गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। क्रिकेटमात्र नभएर फुटबल खेलमा समेत नाम कमाएको भरतपुरमा वि.सं. २०७६ देखि भरतपुर गोल्डकप आयोजना हुँदै आएको छ। यो चितवनकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको फुटबल प्रतियोगितासमेत हो।
साउदी अरब राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
साउदी अरब राष्ट्रिय क्रिकेट टिम साउदी अरबको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा भाग लिने क्रिकेट खेलाडीहरूको समूह हो।
सङ्गीतकार
सङ्गीतका धुनहरू बनाउने वा सजाउने कलाकारलाईसंगीतकार भन्दछन्।
खैरिनीघाट (उपन्यास)
खैरिनीघाट(उपन्यास) शङ्कर कोइरालाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
खैरनीटार
तनहुँ जिल्ला र कास्की जिल्लाको साँधमा बसेको खैरनीटार सो क्षेत्रको प्रमुख ब्यापारीक केन्द्र हो
सर्बिया राष्ट्रिय क्रिकेट टिम
सर्बिया राष्ट्रिय क्रिकेट टिम सर्बियाको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा भाग लिने क्रिकेट खेलाडीहरूको समूह हो।
विशाखपट्नम
विशाखपट्नम (उपनाम भाइज्याग) भारतको राज्य आन्ध्र प्रदेशको सबैभन्दा ठुलो र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो । यो बङ्गालको खाडीको तटमा अवस्थित छ । यो विशाखपट्नम जिल्लाको मुख्यालय सहर र आन्ध्र प्रदेशको आर्थिक राजधानी हो । सन् २०११ को भारतको जनगणना अनुसार, यस सहरको जनसङ्ख्या २०,३५,९२२ रहेको छ जसले यसलाई भारतको सबभन्दा बढी जनसङ्ख्या हुने १४औँ क्रमको सहर बनाएको छ । विशाखपट्नम महानगरीय क्षेत्र भारतको महानगरीय क्षेत्रहरूको आधारमा ९औँ क्रममा रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ५३,४०,००० रहेको छ ।
यो एक प्राकृतिक तथा सुरक्षित समुद्री बन्दरगाह हो । कृषि तथा खनिज सम्पदामा समृद्ध आन्ध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश र उडिसा राज्य यस बन्दरगाहको पृष्ठ-प्रदेश भनिने गरिन्छ । यो एक उल्लेखनीय मत्स्य-शिकारको केन्द्र पनि हो । विशाखपट्नम आन्ध्र प्रदेशको उत्तरी सरकारी तटमा गोदावरी नदीको मुखको उत्तरमा अवस्थित छ । विशाखपट्नमलाई भाइज्यागको नामले पनि चिनिने गरिन्छ । विशाखपट्नम भारतको चौथौ सबैभन्दा ठुलो बन्दरगाह हो । यो भारतीय नौसेनाको पूर्वी कमाण्डको केन्द्र हो ।
महत्त्व
विशाखपट्नमको बन्दरगाहको महत्त्व भारतभरी नै निक्कै लोकप्रिय रहेको छ किनभने यो कोरोमण्डल तटमा अवस्थित एकमात्र संरक्षित बन्दरगाह हो । यसमा हालमा गरिएको सुधारहरूले अब यहाँ १०.२ मिटर अग्लो पनडुब्बीहरूलाई आश्रय दिन सक्षम छ । यो सहर एक महत्त्वपूर्ण पोत निर्माण केन्द्र पनि हो । भारतमा बनेको पहिलो स्टीमरलाई विशाखपट्नमको बन्दरगाहमा सन् १९४८ मा उद्घाटन गरिएको थियो । विशाखपट्नम क्षेत्रको अर्थव्यवस्थाको आधार कृषि हो ।
शिक्षण संस्थान
बङ्गालको खाडीको उत्तरी ध्रुवमा अवस्थित उपनगर वाल्टेयरमा आन्ध्र विश्वविद्यालय रहेको छ । यहाँको शैक्षिक संस्थानहरूमा आन्ध्र मेडिकल कलेज, कलेज अफ नर्सिङ्ग, कलेज अफ इन्जिनियरिङ, गान्धी इन्स्टट्युट अफ टेक्नोलोजी एण्ड म्यानेजमेन्ट र कयौं महाविद्यालय छन् ।
उद्योग
विशाखपट्नममा पानी जहाज बनाउने कारख़ाना रहेको छ । यो एउटा प्राकृतिक तथा सुरक्षित समुद्री बन्दरगाह हो । कृषि तथा खनिज सम्पत्तिमा समृद्ध आन्ध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश र उडिसा राज्य यस बन्दरगाहको पृष्ठ प्रदेश भन्ने गरिन्छ । यो एक उल्लेखनीय मत्स्य-शिकार केन्द्र पनि हो ।
पर्यटन
विशाखपट्नम प्राचीन बौद्ध विरासत, भूवैज्ञानिक चमत्कार, प्रसिद्ध मन्दिरहरूको एक उदार मिश्रणमा संस्कृति, कला र शिल्प आदिको लागि प्रसिद्ध छ । यो सहर समयानुसार परिवर्तन हुँदै परिमार्जित हुँदै आएको छ, यहाँ सम्म की यो सहर आफ्नो समृद्ध इतिहासको संरक्षण प्रति सजग छ । यसको सुन्दर पूर्वी घाट बङ्गालको खाडीको निलो पानीमाथि एक अनौठौ स्पर्श दिने गर्छ ।
हजरीया
हजरिया एउटा अत्यन्त सुन्दर गाविस हो। यस गाविसमा ९ वटा वडाहरु छन। यस गाविसमा विभिन्न जातजातीहरु मिलेर बसेका छन्। यस् गाविसमा हजरिया बजार ,नयाबजर ,कान्छी बजार,ढुङ्गे बजार लगायतका बजारहरु हप्तामा पालैपलो लाग्ने गर्छ। यस गाविसको पूर्वमा बरहथवा गबिस र पश्चिममा बागमतीखोला छ भने दक्षिणमा सुन्दर्पुर चौहर्बा अनी उत्तरमा राजाघट गाबिसहरु रहेको छन यो गाबिस चुनाबी छेत्रको आधारमा ३ नम्बर क्षेत्रमा पर्छ पछीलो पटक भयको निर्वाचनमा यस् क्षेत्रबाट हरी उप्रेतीले जितेका थिय यस् गाबिसमा आलु ,मकै धान,उखु ,मुख्य बाली हुन् भने अन्य सबै किसिमका अन्न अरु उत्पदह्न हुन्छ यस् गाबिसमा बाहुन्,छेत्री,मगर,भोटे,यादब,महतो,दमै,मुसहर ,माझी, मलाहा,कामी लगयत विभिन्न जतजाती हरूको बसोबस छ यस् गाबिसमा ४ वटा सरकारी बिद्यायालय र २० वट जती निजी बिधायालय रहेका छन यस गाबिसमा १०० वटा जती कल्ब तथा समुहहरु सामाजिक काममा सक्रीय छन यस् गाबिसबाट तराइको विभिन्न ठाउँ सगै नेपाल को राजाधनी कथामन्डौको लागि यातायातको सुबिधा पनि रहेको छ। (सन्जिब काफ्ले)
अञ्जनीकुमार शर्मा
'''डा. अञ्जनीकुमार शर्मा ढकाल''' नेपालका पहिलो शल्यक्रिया चिकित्सक र पहिलो क्यान्सररोग विशेषज्ञ हुन्। उनको जन्म १९८५ जेठ २५ गते सिराहा जिल्लाको भलुवाहीमा भएको थियो। डा. शर्माका पिताको नाम भवविनोद र माताको नाम चुनुदेवी शर्मा हो। उनी माहिलो छोरा हो। विज्ञानमा आइए बराबर पढेपछि उनले कोलकाता मेडिकल कलेजबाट एमबी र बिएस गरेका थिए। दरभङ्गा मेडिकल कलेजबाट एमए गरेका थिए। उनले बेलायतको रोयल कलेज अफ सर्जन्सबाट 'एफआरसिएस्' गरेका थिए। त्यसपछि अमेरिकाबाट एफआइसिएस र एफएसियस गरेका थिए। काठमाडौँको वीर अस्पताल, विरानगरको कोशी अञ्चल अस्पताल, त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, नेपाल मेडिकल कलेज आदिमा रहेर उनले असङ्ख्य बिरामीको उपचार गरेका थिए। गोरखा दक्षिणबाहु जस्ता पुरस्कार पाएका शर्माले डाक्टरहरूकै विभिन्न संस्थामा रहेर काम गरेका थिए। उनका विभिन्न पत्रिका तथा जर्नलमा विभिन्न लेख प्रकाशित छन्। उनले तयार पारेको 'प्रिन्सिपल अफ सर्जरी फर नर्सेज' पुस्तकको चौथो संस्करण आएको थियो। उनको निधन २०७१ साल असोज २२ गते क्यान्सर रोगका कारण भएको थियो।
सिक्लेस
कास्की जिल्लाको उत्तरी भागमा पर्ने सिक्लेस अत्यन्त रमणीय गाँउ हो यो पर्यटकीय ठाँउ पनि हो।
पुष्पा बस्नेत
पुष्पा बस्नेत नेपालमा कार्यरत समाजसेवी तथा प्रारम्भिक बाल विकास केन्द्र (ECDC) र पुतली घर नामक गैह्रनाफामुलक गैह्रसरकारी संस्थाकी संस्थापक/अध्यक्ष हुन। उनी र उनको संस्थाले विभिन्न कारणले कैदमा परेका अभिभावकका छोराछोरीको अधिकारको सुरक्षा गर्ने काम गर्दछ। सिएनएन हिरो अवार्ड २०१२का लागि उनको नाम मनोनयनमा परेपछि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार संस्थाहरूले उनको कामको प्रचार प्रसार गरेका हुन। जेलमा रहेका मातापिताको सन्तानको अधिकारका लागि कार्यरत पुष्पा बस्नेत २०१२का लागि सिएनएन हिरो घोषित भएकी छिन्। नेपाली समय अनुसार ३ डिसेम्बर २०१२ (२०६९ मंसिर १८)का दिन सिएनएनले विश्वभरबाट गरिएको इन्टरनेट भोटिङको परिणाम अनुसार उनलाई सिएनएन हिरो घोषणा गरेको हो। सन २०१६ मा उनी 'सिएनएन सुपर हिरो'घोसित भईन। अमेरिकी टेलिभिजन सिएनएनले ‘सिएनएन हिरो’ अवार्डको १० वर्ष पुगेको अवसरमा पूर्व सिएनएन हिरो मध्येबाट सुपर हिरो अवार्ड प्रदान गरेको हो। त्यसका लागि नेपालकी पुष्पा बस्नेतसहित अन्य पाँच जना पूर्व सिएनएन हिरो मनोनयनमा परेका थिए।त्यसै कार्यक्रमा आफ्नो पकोपकारी कार्य लाई निरन्तरता दिन विजेता पुष्पा वस्नेतले ५० हजार अमेरिकी डलर प्राप्त गरेकी छन्।
अभिभावकसँग कारागार जीवन बिताउन बाध्य बालबालिकालाई त्यहाँबाट छुटाई आश्रय दिएर उदाहरणीय काम गरेकी पुष्पा बस्नेत सिएनएन सुपर हिरोको मनोनयनमा परेकी थिईन्। कारागारका बालबालिकालाई काठमाडौँको बूढानीलकण्ठमा प्रारम्भिक बाल विकास केन्द्र खोली आवासीय सुविधासहित शिक्षा दीक्षाको व्यवस्था गरेर उल्लेखनीय काम गरेको जनाउँदै सिएनएनले बस्नेतलाई सन् २०१२ को ‘सिएनएन हिरो’ उपाधिले सम्मान गरेको थियो । केन्द्रमा हाल कारागार जीवन बिताइरहेका अभिभावकका ३७ बालबालिका आश्रित छन् ।
बस्नेतसँगै सिएनएन सुपर हिरोका लागि अमेरिकाको न्यु अरलेन्स राज्यकी लिज म्याक कार्थी, फिलिपिन्सका एफ्रेन पेनाफ्लोरिडा, इन्डोनेसिया बालीकी रोविन लिम र अमेरिकाकै इस्ट मोलिन राज्यका चाड प्रेग्य्राक समेत मनोनयन भएका छन् । सिएनएन हिरो का लागि आफुले ईच्छाएको मनोनीत व्यक्तिलाई मत दिने व्यवस्था गरिएको थियो।
पुष्पा बस्नेतको जीवन
कुनै दिन ७ हजार रुपैंयाँ कोठाभाडा तिर्न नसक्दा अब अगाडि केही गर्न सकिँदैन भनेर निराश भएकी पुष्पा बस्नेत सँग आज १५ करोडभन्दा बढीको सम्पत्ति छ प्रारम्भिक बालविकास केन्द्रका नाममा । एसएलसी फेल भएपछि स्वयं सेवाका लागि बालमन्दिर पुगेकी पुष्पामा त्यही समयमा आफू हुनुको अर्थ र महत्त्व बोध भयो । मुलुकबाट लाखौं युवा बिदेसिइरहेको अवस्थामा पुष्पाले सन् २००५ मा अन्य ६ जना साथीसँग मिलेर ४ जना बालबालिकाबाट शिशु स्याहार केन्द्रको सुरुवात गरिन् जसमा विशुद्ध सेवाभावका साथ जेलभित्रका बालबालिकालाई आश्रय दिइयो । इलिट्स स्कुल लामाटारबाट एसएलसी तथा जेभियर एकेडेमीबाट प्लस टु पुष्पाले सेन्ट जेभियर्सबाट स्नातक र के.युबाट पोष्ट ग्रयाज्युएटसम्मको अध्ययन पुरा गरेकी छिन् । व्यापारिक पृष्ठभूमिका पूर्णबहादुर र सरिता बस्नेतका ३ सन्तानमध्येकी पुष्पाका एक दाइ र एक बहिनी छन् । हालसम्म सयभन्दा बढी सन्तानको पालनपोषण गरी शिक्षादीक्षा दिलाइसकेकी यी कुमारी आमाको बटरफ्लाई होममा हाल ३९ जना बालबालिका छन् । शिक्षा, स्वास्थ्य, लालनपालन, सीप विकासजस्ता सम्पूर्ण कार्य संस्थामार्फत नै हुन्छन् । ४५ दिनदेखि २१ वर्षसम्मका सन्तानलाई न्यानो ममता दिएर तिनको उज्ज्वल भविष्य कोर्न लागिपरेकी बस्नेत गुणस्तरीयतामा विश्वास गर्छिन् । पुष्पाले गृहमा रहेका हरेक बालबालिकालाई गुणस्तरीय जीवन बिताउन सक्षम बनाउने शिक्षा एवं कला हस्तान्तरण गर्छिन् । यो गृहका बालबालिकाहरू काठमाडौँ विश्वविद्यालयका साथै राम्रा विद्यालयहरूमा अध्ययनरत छन् भने यही भित्रै तेक्वान्दो, चर्या–डान्स, क्लासिकल गितार, योग, आर्ट थेरापी आदि सिकाइन्छ । प्लस टु गरेपछि १ लाख, स्नातक सिध्याएपछि २ लाख तथा स्नातकोत्तर सिध्याएपछि अर्को थप २ लाख गरी जम्मा ५ लाख रुपैंयाँ संस्थाले नै हरेक बालबालिकाको खातामा राखिदिन्छ । बस्नेत अब गल्र्स तथा ब्वाइज होस्टेल निर्माण गर्दैछिन् । त्यसमा युवा–युवतीका लागि छुट्टाछुट्टै आवास हुनेछ । यो उमेरमै यति साहसिक र अपत्यारिलो काम गर्ने पुष्पा जेललाई बालमैत्री बनाउने अभियानमा समेत सक्रिय छिन् । त्यसअन्तर्गत उनले जेलभित्र रहेका बालबालिकाहरूलाई जाउलो सामग्री (३ माना गेडागुडी र ३ माना चामल मिसाइएको प्याकेट तथा बटरफ्लाई बक्स (जसभित्र खेलौना, पाठ्यसामग्री हुन्छन्) उपलब्ध गराउँदै आएकी छिन् । यो कार्यक्रम नुवाकोट, गोरखा, धादिङ,इलाम,पाँचथर आदि जिल्लास्थित जेलमा प्रारम्भ भैसकेको छ । हरेक बालबालिकाको सपना पूरा गर्न चाहन्छु–पुष्पा भन्छिन्–म धेरै बालबालिका जम्मा गर्ने भन्दा पनि भएकालाई राम्रो जीवन बिताउन सक्ने सक्षम बनाउन चाहन्छु । सन् २०१२ मा सिएनएन हिरो अवार्ड प्राप्त गरेपछि संसारभर उनको कामको प्रशंसा भयो । लगत्तै उनले राष्ट्रपतिको हातबाट गोरखा दक्षिणबाहु समेत प्राप्त गरेकी थिइन् ।
सेसेल्स राष्ट्रिय क्रिकेट टिम
सेसेल्स राष्ट्रिय क्रिकेट टिम सेसेल्सको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा भाग लिने क्रिकेट खेलाडीहरूको समूह हो।
सफ्टवेयर स्वतन्त्रता
सफ्टवेयर स्वतन्त्रता सामाजिक अभियान हो जसमा प्रयोगकर्ताले चाहेको जस्तो गरेर सफ्टवेयर निर्माण गर्न र त्यसलाई चाहे अनुसारको परिमार्जन गर्न सक्दछन्।। सफ्टवेयरहरूले स्वतन्त्र सफ्टवेयरको मापदण्ड पूरा गरेको खण्डमा त्यसलाई स्वतन्त्र सफ्टवेयर भनिन्छ।
ऋषिदह
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार,सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, सेती अञ्चलको अछाम जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या २,०३० रहेको थियो भने यस गाविसमा ५४२ घरधुरी रहेका थिए।
गौरव यात्रा
गौरव यात्रा भन्नाले विश्वभरी सिमान्तकृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरूको अधिकार र दृश्यताका निम्ति मनाइने उत्सव हो । यो अक्सर विश्वभरी गौरव महिना पारेर हुने गर्दछ तर सबै गौरव यात्राहरू त्यसै महिनामा नहुन पनि सक्छ ।
परिवर्तनीय लागत
उत्पादनको परिमाणसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित लागतलाई परिवर्तनीय लागत भनिन्छ तथा यस प्रकारको लागत उत्पादको परिमाण थप घट भएको अवस्थामा लागत पनि बढ्ने वा घट्ने हुन्छ । परिवर्तनीय लागतको रकम उत्पादनको परिमाण अनुरुप घट वढ भएता पनि परिवर्तनीय लागतको प्रतिइकाइ लागत भने समान हुने गर्दछ । उदाहरणको लागि एउटा सामान उत्पादन गर्न रु. १० को सामग्री लाग्दछ भने दुईवटा सामान उत्पादन गर्न रु. २० को सामग्री लाग्दछ ।
दिवेश पोखरेल
दिवेश पोखरेल (जन्म:२४ अक्टोबर १९९७), अर्थर गनको रूपमा परिचित, एक नेपाली अमेरिकी गायक तथा गीतकार हुन्। उनी अमेरिकी वास्तविक गायन कार्यक्रम अमेरिकन आइडलको १८औँ संस्करणका उपविजेता बन्न सफल भएका थिए। दिवेशको जन्म नेपालको काठमाडौमा भएको थियो भने उनी हाल ५ वर्ष देखि अमेरिकाको केन्सासमा आफ्नो परिवारका साथ बस्दै आएका छन्। गनले सन् २०१४बाट आफ्नो गायन कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए भने उनले सन् २०१८ मा ग्रहण नामक एक साङ्गीतिक सङ्गालो पनि जारी गरेका थिए जसमा ८ नेपाली गीतहरू समावेश छन्। सन् २०१९ मा उनको खोज नामक साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक भएको थियो भने यस सङ्गालोमा उनका "म", "कर्णाली" र "खोज" जस्ता गीतहरू रहेका छन्। गन नेपालबाट अमेरिकन आइडलमा पुग्ने पहिला नेपाली हुन्।
"ग्रहण" साङ्गीतिक सङ्गालो
गनले सन् २०१८ मा "ग्रहण" नामक एक साङ्गीतिक सङ्गालो जारी गरेका थिए भने उक्त साङ्गीतिक सङ्गालोमा उनका आट गीतहरू रहेका छन्। यस साङ्गीतिक सङ्गालोका केही गीतहरूको छायाङ्कनमा काठमाडौका केही पुरातात्त्विक भवन तथा मठ मन्दिरमा केही झलकहरू राखिएको छ। उनले १९औँ शताब्दीका एक चर्चित फ्रान्सेली कावि आर्थर रिम्बाउडको एक कविताबाट प्रभावित हुँदै आफ्नो मञ्च नाम आर्थर राख्ने निर्णय गरेका थिए भने उनलाई हाल दिवेश नामले कयौँ मानिसहरूले चिनेतापनि उनको मञ्चको नाम अझ सशक्त तथा लोकप्रिय बन्दै आएको छ। उनले फ्रान्सेली कवि आर्थरको एक कविताबाट विशेषगरी प्रभावित बनेका थिए। उनको एक अन्तरवार्ताका अनुसार "गन"ले भिडन्त वा प्रतिस्पर्धाको भावनालाई झल्काउँदै उनलाई प्रेरणा दिने बनाएका थिए। उनले सन् २०१३ देखि आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई निखार्दै लगेका थिए जसअन्तर्गत उनी केही साङ्गीतिक कक्षाहरूमा पनि समावेश भएका थिए जसकारण उनले स्वरलाई निखार्ने काम गरेका थिए। उनको स्वस तथा लवजहरूलाई केहीले नेपालका प्रशान्त तामाङसँग तुलना गरेका छन्। उनको ग्रहण नामक पहिलो साङ्गीतिक सङ्गालोका गीतहरूमा "न्यानो घर" ( जुन सन् २०१८ को सुरुवात तिर सार्वजनिक गरिएको थियो), "म", "कर्णाली" आदि गीतहरू समावेश छन् जुन सन् २०१८ को अन्त्यसम्ममा सार्वजनिक गरिएका थिए। सन् २०२० फेब्रुअरी अनुसार उनको आधिकारिक युट्युब खातामा उनका कयौँ गीतहरू सार्वजनिक गरिएका छान् भने उनको खातामा ७०,००० सदस्य रहेका थिए भने सन् २०२० अप्रिलमा सदस्यको सङ्ख्या २,३०,००० पुगेमा छन्।
अमेरिकन आइडल
गनले सन् २०१९ मा अमेरिकी वास्तविक गायन कार्यक्रम अमेरिकन आइडलका लागि अनलाइन नाम दर्ता गराएका थिए भने उनलाई सोही वर्ष सेप्टेम्बर ४ का दिन अमेरिका स्थित केन्सासको अमेरिकन आइडलमा १८औँ संस्करणका लागि प्रस्तुति दिन बोलाइएको थियो जुन सेञ्चुरी दोस्रो प्रस्तुति कला केन्द्रमा सम्पन्न भएको थियो। साङ्गीतिक क्षेत्रमा नयाँ प्रतिभाहरूको खोजी गर्ने अमेरिकन आइडलको अडिसनमा उनले प्रतिष्ठित सङ्गीतकर्मी केइटी पेरी, ल्युक ब्रायन तथा लियोनल रिची सामु प्रस्तुति दिएका थिए भने उनले सुरुमा सुरुमा बब डेलनको ‘गर्ल फ्रम द नर्थ कन्ट्री’ बोलको गीत गाए तर त्यसपछि निर्णायकका रूपमा बसेका लियोनलले अर्को गीत गाउन भनेपछि गनले क्रिडेन्स क्लियरवाटरको ‘ह्याव यु एभर सिन द रेन’ बोलको गीत गाएका थिए। प्रस्तुति दिन भन्दा अगाडि गनले सर्वप्रथम सबै निर्णायकलाई नमस्ते गरेका थिए भने निर्णायक केइटी पेरीले उनलाई नमस्ते फर्काएकी थिइन्। पछि गायिकाले उनको वास्तविक नाम र त्यसको अर्थ सोधेकी थिइन्। पछि पेरीले उनलाई सायद तिमी उत्कृष्ट हुन सक्छौ भनेकी थिइन्। गनले दुवै गीतको प्रस्तुति दिइसकेको पेरीले उनलाई उत्कृष्ट भनेकी थिइन् भने पेरीले जस्तै ल्युक ब्रायन तथा लियोनल रिचीले पनि गनकबध खुलेर प्रशंसा गरेका थिए भने उनलाई आगामी यात्राका लागि छनोट पनि गरेका थिए। अमेरिकी दुरदर्शन एबिसीमा गनले दिएको प्रस्तुति आइतबार प्रसारण भएको थियो।
सन् २०१९ डिसेम्बर २ देखि ५ सम्म हलिउड विक खिचिएको थियो जुन अमेरिकाको क्यालिफोर्निया स्थित लस एन्जल्सको एक हलमा खिचिएको थियो जहाँ १६७ प्रतियोगीहरूले निर्याण माझ सङ्गीत प्रस्तुति दिएका थिए। गनले त्यस चरणमा नमस्ते अभिवादन गर्दै "हार्ड टु ह्यान्डल" नाम गीतको प्रस्तुति दिएका थिए। पछि सामूहिक प्रस्तुति दिने क्रममा उनले एम्बर फिड्लरसँग दर्शक र निर्णाय माझ प्रस्तुति दिएका थिए। गायन प्रस्तुतिबाट निर्णायक केइटी पेरी, ल्युक ब्रायन र लियोनल रिची प्रभावित भएका थिए। गन पछि शीर्ष ४० भित्र प्रवेश गर्न सफल हुँदै सोकेस चरणमा प्रवेश गरेका थिए जहाँ उनले पछि दर्शक माझ प्रस्तुति दिएका थिए। शीर्ष २० का लागि प्रतियोगिता जनवरी २०२० मा कैद गरिएक‍ थियो जसका दुई शृङ्खलाहरू रहेका छन्। गनले पछि बब मार्लीको "इन दिस लभ" नामक गीतको प्रस्तुति दिएका थिए। निर्णायक रिचीले केइटीलाई गनको स्वरले आफूलाई गायक बब मार्लीको स्मरण गराएको बताएका थिए। पछि प्रसारण गरिएको अमेरिकन आइडल मा गनले गीत गाउँदा निर्णायकहरूले उनलाई उठेर सम्मान दिएका थिए। गनले सोमवार क्लियरवाटर रिभाइभल साङ्गीतिक समूहको "ह्याभ यु इभर सिन" बोलको गीतको प्रस्तुति दिएका थिए। यो गीत गाएपछि उनलाई तीनैजना निर्णायकहरूले उठेर सम्मान व्यक्त गरेका थिए। हाल यो कार्यक्रम विश्वव्यापी महामारीको रूपमा फैलिएको कोरोना विषाणु प्रकोपका कारण रोकिएको छ भने प्रतिस्पर्धीहरूले अब घरबाटै प्रस्तुति दिने प्रबन्ध मिलाइएको छ।