cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
डुवर्स
शहर र कस्बों
अन्य प्रमुख सहरहरूमा असमको तेजपुर, बोंगईगांउ, गोलपाडा, बारपेटा र धुबरी छन्। कूचबिहार, अलीपुरद्वार, जलपाईगुडी, मालबजार र बिरपारा पश्चिम बङ्गालमा डुवर्सको प्रमुख सहर हुन।। यस वाहेक, जयगाउँ नजीकै रहेको भुटानको व्यवसायिक राजधानी फुन्छोलिङ, यस क्षेत्रको एक भाग मान्न सकिन्छ।
अर्थ व्यवस्था
डुवर्सको अर्थव्यवस्था अङ्ग्रेजीको तीन "टी", चिया, पर्यटन र काठमा आधारित छ। डुवर्स क्षेत्रको मुख्य उद्योग चिया उद्योग हो। हजारौ मानिसहरू चाय बागान र कारखानहरूमा संलग्न छन्। धेरै मानिसहरू सुपारीको खेतीमा पनि लागेका छन, यसले पनि अर्थव्यवस्थाको लागि योगदान गरेको छ। अन्य बालीहरूको खेती मुख्य रूपले स्थानीय खपतको लागि गरिन्छ।
यो क्षेत्रमा धेरै राष्ट्रिय उद्धानहरू र वन्यजीव अभयारण्यहरू छरिएर रहेका छन, जसले भारत र विदेशबाट धेरै पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ, यसलाई अर्थव्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण योगदान कर्ता र बहुसंख्यक जनताको रोजगारदाता पनि बनाउन।
काष्ट उद्योग, दुवै कानुनी तरिका र अवैध रूपले, यस क्षेत्रमा विकास भेरहेको छ। केही सङ्ख्याका काठ मिल, प्लाईवुड उद्योगहरू र अन्य संबद्ध व्यवसायले पनि अर्थव्यवस्थाको लागि एक महत्त्वपूर्ण योगदानकर्ताको रूपमा काम गर्छन।
डुवर्सको कार्य भुटान तर्फको ढोकाको बाटो जस्तो हो, त्यस कारण, यो क्षेत्रमा आयात निर्यात उद्योग पनि विकास भै रहेको छ। जयगाउँ, सिलीगुडी र फुन्छोलिङ सहरहरू निर्यात आयात उद्योगको महत्त्वपूर्ण केन्द्र हुन।
यो क्षेत्र भुटान, नेपाल र बङ्गलादेशको अन्तर्राष्ट्रिय सीमाको निकट छ भएको हुदा सीमा सुरक्षा (बीएसएफ) बल, केन्द्रीय रिजर्व पुलिस (सीआरपीएफ) बल, भारतीय सेना र भारतीय वायु सेनाले क्षेत्रमा एक ठूलो उपस्थिति बनाई राखेका छन्। यो अर्द्ध स्थायी निवासीको कारण भएको छ, जसले स्थानीय अर्थव्यवस्थामा धन ल्याउदछ।
वन र जनावर
बाघ, गैंडा र हात्ती जस्ता साँच्चै नै खतरामा परेका दुर्लभ प्रजातिका पशुहरूले डुवर्सको जङ्गलहरूमा उनको आबास बनाएका छन्। अन्य जनावरहरूमा विभिन्न प्रकारको हरिण, अर्ना, पक्षि र घर्सने जनाबर शामिल छन्।
यातायात
यस क्षेत्रमा यातायातको मुख्य माध्यम सडक बाटो नै हो। धेरै जसो स्थानहरू राम्रो तरिकाले सडकसँग जोडीएका छन्। एन. एच. ३१ क्षेत्रको मुख्य राजमार्ग हो। नियमित बस उत्तर बङ्गाल राज्य परिवहन निगम र असम राज्य परिवहन निगम र अन्य निजी पार्टिहरूद्वारा प्रदान गरिएको सेवाहरू क्षेत्रको सबै महत्त्वपूर्ण स्थानहरूको बीच चलाछन। साझा जीप र मैक्सी-टैक्सीहरू यो क्षेत्रमा धेरै लोकप्रिय छन्।
वहाँ न्यू जलपाईगुडी, न्यू कूच बिहार, अलीपुरद्वार, न्यू बोंगईगांउ, जस्ता केही महत्त्वपूर्ण रेलबे स्टेसन छन्। मालबजार भएर अलीपुर जंक्शन र न्यू जलपाईगुडीको बीच महत्त्वपूर्ण रेल मार्गले लगभग पुरा डुवर्स ढाक्दछ। यस रेल लाईन एकदम विवादमा परेको थियो किन भनें छिटो रेलहरूले धेरै जङ्गली हात्तीहरूलाई मारीसकेको छ। [२]
क्षेत्रको दुई महत्त्वपूर्ण विमान स्थलहरूमा सिलीगुडीको नजीकै बागडोगरा विमान स्थल र गुवाहाटी विमान स्थल हुन। अर्को विमान स्थल  कूच बिहारमा शीघ्र नै शुरू गर्नको लागि प्रस्ताव गरीएको छ।
रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा
वि.सं. १९९० चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई चार भन्ज्याङबाट कटाउने कटु निर्णय लिए। उनीहरूलाई रोलक्रमबाट पनि झिकियो। तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ रुद्र शमशेरलाई पाल्पाको तैनाथवाला लाघारिए।
षड्यन्त्र
रुद्रशमशेर ज्यादै सोझा साथै धर्मपरायण थिए। राजकाज सम्बन्धी जालझेल कपटको साथै कूटनीतिक चाल चल्न सक्ने क्षमता उनमा कत्ति थिएन। खासगरी उनी श्री ३ जुद्ध प्रति ज्यादै विश्वास र आस्था राख्दथे। उनका छोराहरू ईश्वर, गोपाल शमशेर, श्याम र धैर्य शमशेरहरूले बारम्बार ‘जुद्ध शमशेरले हामीलाई निष्कासन गर्ने तर्जुमा गर्दै छन् भन्ने कुरा हाम्रा गुप्तचरहरूबाट सूचना आइरहेछ। कुनै एकाध गुप्तचर गलत हुन सक्छ, तर सबै तर्फबाट यही सूचना पाउनुको कारण कुरा सत्य हो’ भनी सूचना गर्दा पनि किन हो मुख्तियार रुद्रशमशेर सदैव ‘जुद्ध शमशेरले म उपर यस्तो अनर्थ गर्दैन’ भन्दथे । यस्तै कमजोरी उनमा थियो ।
यसै १९९० साल चैत १ गते घोडेजात्राको दिन श्री ३ जुद्धले मुख्तियार रुद्रशमशेरलाई ‘काहिँला चैत ५ गते सञ्चयकोष विषयमा मिटिङ छ, त्यस दिन २ कम्पनी सेना हातहतियार सहित सिंहदरबार पठाऊ’ भनी आदेश गरे ।
अर्कोतर्फ सोही दिन अर्थात् घोडेजात्राकै दिन टुँडिखेलको खरीको बोटको चौतारामा प्रचण्डशमशेर र मानशमशेर (जुद्धकै छोरा)ले समेत गुप्त तरिकाबाट ईश्वरशमशेरलाई ‘सञ्चयकोष विषयको मिटिङ भन्ने बहाना मात्र हो, सो दिन रुद्रसहित सबैलाई काठमाडौंबाट निष्कासन गर्ने तर्जुमा गरेका छन्’ भनी सूचना गरे।
खासगरी प्रचण्ड शमशेरले त ईश्वरशमशेरलाई उपरोक्त कुरा लिखित रूपमा दिई साथै गर्नुपर्ने कार्य गर भनी रायसमेत दिएका थिए।
श्री ३ जुद्धशमशेरले चैत ५ गतेका दिन हातहतियार सहित २ कम्पनी सेनाको माग गर्नु, प्रचण्ड शमशेर र मान शमशेरहरूले सूचना गर्नु आदि सबै कारणबाट अब रुद्र शमशेरलाई पनि निष्कासन गर्न लागे भन्ने कुरामा पूरा विश्वास पर्यो।
निष्कासित हुनेहरूमा तेजशमशेर, रामशमशेर, धनशमशेर, नरराजशमशेर, राज शमशेर, मेघराज शमशेर, इन्दु शमशेर, माधवशमशेर, मनशमशेर, सत्यशमशेर सबै काठमाडौं बाहिर कोही औषधी उपचारका लागि भारततर्फ गएका थिए भने पू.क.ज. तेज शमशेरका दोस्रा छोरा ले.क. यज्ञराज शमशेरको मृत्यु भएको जम्मा ५ दिन मात्र भएको थियो अर्थात् ‘जुठो’ परेको थियो। उपरोक्त व्यक्तिहरू तत्काल कोही बडाहाकिम भई गौंडा–गोश्वारातर्फ थिए तथा कोही दौडाहाका निमित्त तराई –पहाडतर्फ ठाउँठाउँमा खटिएर गएका थिए।
विद्रोहको योजना
प्रधान सेनापति रुद्रशमशेरका चार भाइ छोरा भई निष्कासन विषयमा सरसल्लाह गरी ‘मर्छ त के के गर्छ’ भनी विरोध गर्न तयार भई तत्काल काठमाडौंमा उपस्थित निष्कासित हुनेहरू हिरण्य शमशेर, प्रताप शमशेर, गोविन्द शमशेर, सुवर्ण शमशेर र महावीर शमशेरहरूलाई सूचना गरी भेला गराई सरसल्लाह गरी विरोध गर्ने सल्लाह आपसमा गरी आफ्ना बुबा रुद्र शमशेरसँग सो कुरा भन्दा उनले वि.सं. १९५८ मा भायसराय लर्ड कर्जनले ‘अब उप्रान्त राणाहरूमा रक्तपात भएमा नेपाललाई भारतमा सम्मिलित गराइने’ भन्ने कुराको साथै वि.सं. १९५९ मा भएको ‘धर्मपत्र’को समेत स्मरण गराई रुद्र शमशेरले आफ्ना छोराहरूलाई सम्झाइ बुझाइ भने, ‘मलाई रक्तपात गर्नु छैन, हामीसँग जम्मा सय–सवा सय नाल बन्दुक छन्।
जुद्धशमशेर कहाँ (मेसिनगन, लुइसगन, ब्रेनगन, स्टेनगन, टमिगन र हजारौँ नाल सर्टइन–फिल्ड गन) राइफलहरूको साथै प्रशस्त मात्रामा गोलीगठ्ठा समेत सिंहदरबारमा छन्, तसर्थ हामी कुनै अवस्थामा पनि विजयी हुन सक्दैनौँ। मलाई राम्रोसँग थाहा छ हाल जुद्ध शमशेरले आँटेपछि हामी कसैको केही लाग्दैन, हामी केही गर्न सक्दैनौँ। कल्याण यसैमा छ कि हामीले कुनै अप्रिय घटना नगरौँ। अहिले हामी निर्दोष भई जानु परिरहेछ, पछि दागी र बागी भएर जानु परेमा कलङ्क लाग्नेछ’ भनी आफ्ना चारै जवान छोरालाई सम्झाइ बुझाइ अप्रिय घटना गर्ने छैनौँ भनी शपथ समेत दिलाई विरोध गर्नबाट रोके।
२००७ को क्रान्ति पछी
नेपाली कांग्रेसको पक्ष लिई पाल्पा गौंडा बसेका रुद्रशमशेर वि.सं. २००८ फूलपातीको दिन गौचर हवाई अड्डामा उत्रँदा उनलाई लिन गृहमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला र उद्योग वाणिज्यमन्त्री गणेशमान सिंह पुगेको र वि.सं. २०१० असार २२ गतेको दिन सेनाको उच्चतम पद फिल्ड मार्सल दिई श्री ५ त्रिभुवनले रुद्रशमशेरको सम्मान गरेका थिए ।
छाप
रुद्रशमशेरको छाप
सन्दर्भ
श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु
जुबु
नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सोलुखुम्बु जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
प्रथम नेपाली महिलाहरू
विभिन्न क्षेत्रमा प्रथम नेपाली माहिलाहरू
१। पाइलट – रक्षा राणा
२। गीतकार - कोइली देवी
३। साहित्य - दुर्गादेवी आदी
५। सम्पादक - कु. कामाक्ष बस्नेत / कु. साधना प्रधान
६। टाइपिष्ट - ज्ञानु सिहं
७। डाक्टर - राजबाई राणा
८। डाक्टर(मुस्लिम) - रोशन आरा खाँ
९। रिक्सा चालक - सानोदेवी कुनुइन
१०। साहित्य विद्यावारिधि - डा. वानिरा गिरी
११। एम. ए. - सिद्धि शाह / जयकला देवी
१२। रेडियो गायिका - रानुदेवी अधिकारी
१३। सिनेमा अभिनेत्री - भुवन थापा
१४। प्रहरीमा भर्ना - सरस्वती उपाध्याय
१५। पि. एच. डि गर्ने - प्रभा बस्नेत
१६। त्रि. बि. बि. वाट पि. एच. डि गर्ने - विनु लोहनी
१७। त्रि. बि. बि.को कुलपति - श्री ५ कान्ती राज्य लक्ष्मी शाह
१८। राजनीतिमा एम. ए. - न्यायपाल राज्य लक्ष्मी शाह
१९। एम वि ए प्रथम श्रेणी उत्तीर्ण- राधा बराल([[फिलिपिन्स)
२०। मदन पूरस्कार पाउने - [[पारिजात
२१। इन्द्र राज्य लक्ष्मी पूरस्कार पाउने- नारायणदेवी प्रधान
२२। महेन्द्र बिद्याभुषण पाउने- साबित्री सिंह
२३। गोरखापत्रमा छापिएको तस्वीर- सुर्यमति श्रेष्ठ
२४। चलचित्रमा सङ्गीत दिने - शान्ति ढकाल
२५। सार्वजनिक दिब्यज्योति व्रेल पुस्तकालय आफ्नो सक्रियतामा स्थापना गर्ने - सुश्री कमला क्षेत्री
२६। शिक्षाशास्त्रमा पि एच डि गर्ने- डा. लीलादेवी के सी
२८। राजदुत- विन्देश्वरी शाह
२९। शिक्षिका - चन्द्रकान्ता मल्ल
३०। नर्स - रूपकुमारी गुरुङ
३२। एम पि ए गर्ने - रिता थापा
३३। मन्त्री - द्वरिकादेवी ठकुरानी
३४। ल्याप्रोस्कोपी बन्ध्याकरण प्रारम्भ -डा. कान्ति गिरी
३५। लाईव्रेरियन -शान्ति मिश्र
३६। त्यो-क्वान-दोमा ब्ल्याकबेल्ट -सुश्री सुधासेन बलि
३८। राष्ट्रपति - विद्यादेवी भण्डारी
३९। सभामुख - ओनसरी घर्तिमगर
४०। नेपालको सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीश -सुशीला कार्की
४१। भवानी राणा, नेपाल उद्योग बाणिज्य महासंघ
नोट: केहींमा २ वटा नाम छन् । ती निश्चित नभएका हरू हुन्।
मस्याम
मस्याम नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलमा पर्ने पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार मस्याम गाविस को जनसङ्ख्या ४,६४९ रहेको छ । यो गाविसमा १,००४ वटा घर छन ।
मपुङ्गुब्वे सांस्कृतिक परिदृश्य
मपुङ्गुब्वे सांस्कृतिक परिदृश्य एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
मधेश समता पार्टी नेपाल
मधेश समता पार्टी नेपाल नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष मेघराज नेपाली हुन्। मधेश समता पार्टी नेपालको केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौंको कलंकीमा छ। यसले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह रिक्सा थियो। मधेश समता पार्टी नेपालले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा प्रत्यक्ष तर्फ कुल ८,१३० मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ २३,००१ मत प्राप्त गरेको थियो।
तेमाल गाउँपालिका
तेमाल गाउँपालिका नेपालको प्रदेश नं. ३ अन्तर्गत बागमती अञ्चलमा पर्ने काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँपालिका हो । यसको क्षेत्रफल ८९ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । विसं २०७३ सालमा नेपालको नयाँ प्रादेशिक संरचना कायम गर्दा काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा सर्स्युखर्क, सरमथली, बोल्दे फेदिचे, पोखरीनारायणस्थान, ठूलोपर्सेल, कुरुवास चापाखोरी र मेच्छे गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर तेमाल गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो ।
सडक र संस्कृति
सडक र संस्कृति कुलप्रसाद खनालद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
कालिकादेवी
लमजुङ जिल्लाको बेसीसहरबाट २ घन्टा उकालो चढेपछि पुगिने कालिकोदेवीको मन्दिरमा महानवमीका दिन विशेष पूजाआजा हुन्छ । यसलाई लमजुङ कालिका पनि भनिन्छ ।
माधुरी (कथा)
माधुरी साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । मानिसका अवचेतन मनका अन्तरद्वन्द्वको सजीव चित्रण गरिएको 'माधुरी' कथामा कथाकारले प्रतिकूल बाह्य परिस्थितिले सिर्जना गरेका अवचेतन मनका दमित भावहरूको अन्तर्विश्लेषण गरिएको पाइन्छ ।
अष्टिम्की
पश्चिम नेपालमा वसोवास गर्ने थारू समुदायले कृष्ण जन्माष्टमी लाई अष्टिम्की पर्वको रूपमा मनाउने गर्दछन् । यो पर्वको तयारी लाई अष्टिम्की चित्र भनिन्छ ।
अष्टिम्कीको दिन थारू महिला, पुरुष दिनभरि निराहार बस्छन्। सूर्यास्तपछि अष्टिम्की चित्र बनाइएको घरमा टपरीमा चामल, बलिरहेको दियो, दुईवटा काक्रा राखेर पूजा गर्न जान्छन्। पूजा गर्न जानेमा पुरुषहरूको उपस्थिति अपवादकै रूपमा मात्र हुन्छ। पुरुषहरू रातभरि कृष्णगाथा गाउछन्। साझको पूजापछि फलफूल, दही मात्रै खाइन्छ। बिहान चढाइएको प्रसादको रहलपहल लिएर व्रतालुहरू नजीकैको खोलामा विसर्जनका लागि जान्छन् र उतै नुहाएर र्फकन्छन्। बिहान खरिया, फुलौरीलगायतका विशेष पकवान पकाइन्छ। माछाको परिकार अनिवार्य हुन्छ। खानुअघि प्रत्येक भागबाट 'अग्रासन' निकालिन्छ र त्यसमा थपथाप पारी चेलीलाई दिन लगिन्छ।
थारू महिला तथा पुरुष दुवै श्रीकृष्णजन्माष्टिको व्रत बस्छन्। गाउँको घरसंख्या हेरी टोलको एक/दुई घरको भित्तामा श्रीकृष्ण, चन्द्रमा, सूर्य, पाँच पाण्डव, कौरव, राम, सीता, रावण, डोली, वनजंगलदेखि मयूर, ऊट, हात्ती, डुँगा, माछा, घोडा, भालेलगायत पशुपक्षीको अष्टिम्की चित्र बनाउँछन् र साँझ प्रत्येक घरबाट चामल, बलिरहेको दियो, काँक्रो आदि लिएर पूजा गर्न जान्छन्। जन्माष्टमीमा पूजा गर्न बनाइएको चित्रको पात्र हेर्दा थारूहरू हिन्दूधर्मी तथा वनजंगलको छेउछाउमा बस्ने प्रकृतिप्रेमी भएको देखाउँछ। पूजा सम्पन्न भएपछि रातभरि श्रीकृष्णको गाथा गाइन्छ। त्यसो त विभिन्न समुदायमा पृथ्वी उत्पत्तिको अनेक किम्वदन्ती छ। थारू समुदायमा यही पृथ्वी उत्पत्तिको कथाबाट श्रीकृष्ण गाथाको सुरुवात हुन्छ।
सिरिजे ते गइल हो कुश धेरै दाभ।
अर्थात् जमीनको पहिले कुनै नामोनिशान थिएन, सबैतिर जल नै जल थियो। त्यसपछि कुश प्रजातिको बिरुवाको उत्पत्ति भयो। त्यही बिरुवामा डाँठ, पात, फूल, फल लाग्दै ठूलो भयो। अन्य रूखबिरुवा भए जंगल बन्यो। श्रीकृष्णकी आमाले हलो बनाउन काठ लिन छोरालाई वन पठाउँछिन्। उनले हलोलाई चाहिने काठ काट्छन्। काठ काट्न उनीसँग सुनको बन्चरो हुन्छ। भोक मेटाउन खाना हुन्छ। जस्तो ः
कँढवै ते चाँपल इसरू सोनके कुह्ररिया
कँखवैते चाँपल इसरू भुजवा मिठाई।
यहाँ ईसरू अर्थात् ईश्वर भनेर कृष्णलाई सम्बोधन गरिएको छ। हलो बनाइसकेपछि कृष्ण आफै गोरु हाँक्दै हलो जोत्न गएको लोकगाथा छ। यता उनकी आमाले छोरालाई खाजा बनाउन थाल्छिन्। थारूहरूको भोजनमा माछा, मासु पि्रय हुन्छ। श्रीकृष्णको आमाले बनाएको भोजनबारे यस्तो वर्णन छ :
झलरी मकुनियाके भतवा बनाए
घुटरु परेवनाके मसवा निढाए।
अर्थात् झलरी मकुनिया धानको भात, उर्द, मुँगको दाल, रोहु माछाको टाउको र परेवाको मासु उनले पकाउन थालिन्। त्यसबाहेक सागपात, घिउले झानेको दाल खानलाई सुनकै थालमा भात, सुनकै कटोरामा तरकारी पस्केर दिएका आदिको वर्णन पनि छ। खेती गर्दा खेतमै खाजा खानु थारूहरूको दिनचर्या हुन्छ। यहाँ कृष्णकी आमा जसलाई जासु -यशोदा) भनिएको छ। खेतमै छोरालाई खाना पुर्‍याउन डेलवामा राखेर जान्छिन्। गाउँ भरिका मान्छे खेतमा व्यस्त हुन्छन्। यता खान पुर्‍याउने महिलाहरू यो समयमा खाना पुर्‍याउन जाने भनेर सल्लाह गरी हुल बाँधी सँगै निस्किन्छन्। यो परम्परा थारूहरूमा अझै कायम छ। त्यसबेलाको गीत यस्तो छ।
बीचवैमे जासु हो, डल्फट जावै
अर्थात् दस जनाको अघि, दस जनाको पछि एक्काइस जनाको समूहमा यशोदा बीचमा कम्मर मर्काउँदै हिँड्छिन्। श्रीकृष्ण गाथामा सुरुमा पृथ्वीको उत्पत्तिपछि कृष्णलाई खेतीपाती गर्न लगाइएको दृष्यवलोकन छ भने बीचमा आएर मात्र कृष्णको जन्मको कथा छ। उनकी आमालाई प्रसूति व्यथाले च्यापेपछि चौकीदारलाई सुडिनी बोलाउन पठाइन्छ। सुडिनीको घर नदेखेकोले चौकीदारले बाख्रा, गाई, भैंसी, घोडा, हात्ती गोठाला, सुँगुर चढाउनेसँग सोध्छ। पत्ता लगाउन नसक्दा कुवामा पानी भर्ने युवतीसँग सोध्छ। उसले चमार, सूचिकार, विश्वकर्मा, व्यापारी, (जोलहा) पछिको अग्लो घर सुडिनीको भएको जानकारी दिन्छ। यस गाथाले पहिले समाज मिलेर बसेको देखाउँछन। सुडिनी त्यत्तिकै नजाने बताउँछिन्। उसले हात्ती सवारी माग्छिन्। हात्ती नभएपछि घोडा माग्छिन्। घोडा पनि नभएपछि डोली माग गर्छिन्। डोलीमा चढी बल्ल जान्छिन्। अझै पनि थारू समुदाय प्रायः प्रसूति परम्परागत सुडिनीबाट नै गराइन्छ तर डोलीमा सवार गरी लाने पहिलेको जस्तो उच्च सम्मान भने छैन। सुडिनीले श्रीकृष्ण जन्मिने अनौठो अड्कल काट्न थाल्छिन्। जस्तै ः
ढोह्री ओर्से जन्मी हो कान्हा ढर्बी ढौरैया वीर नाउँ
नाके ओर्से जन्मी हो कान्हा ढर्बी नकैया वीर नाउँ
आँखे ओर्से जन्मी हो कान्हा ढर्बी अँखैया वीर नाउँ
काने ओर्से जन्मी हो कान्हा ढर्बी कन्हैया वीर नाउँ
अर्थात् ढोंह्री -नाइटो)बाट जन्म्यो भने ढोरैयावीर, नाकबाट जन्म्यो भने नकैयावीर, आँखाबाट जन्म्यो भने अँखैयावीर र कानबाट जन्म्यो भने कन्हैयावीर नाम राख्छौँ। कृष्ण कन्हैया नामबाट परिचित भएकाले यस गाथाअनुसार कानबाट जन्मिएको मिथक देखिन्छ। जन्मिएको बालकलाई थारू समुदायमा प्रायः नाङ्गोमा सुताउने चलन छ। गाथामा यसको वर्णन छ।
धोई धेरै सोरहीन सुप्पामे सुतावै
उपरेसे डिहल सोरहिन लुगरा ओह्राई
अर्थात्बालकलाई नुहाई धोइ गरी सुप्पा -नाङ्गो)मा सुताइयो र सुडिनीबाट लुगा ओढाइयो। श्रीकृष्ण विस्तारै टुकुटुक हिँड्ने भए। जसरी थारूहरूको पुरूष सदस्य सानामा बाख्रा गोठालोमा सहभागी हुन्छ। कृष्णलाई पनि उनकी आमाले बाच्छा छोड्न बिहानै उठाउँछिन्। उनले सुनको खराउ, लठ्ठी, बाँसुरी, छाताको माग गर्छन्। आमाले सम्झाउँछिन्- ती सुनका वस्तु राजाको घरमा हुन्छ। त्यसैले काठकै सामान जोहो गर्दिन्छु, त्यही लिएर जाऊ। यसरी श्रीकृष्ण गाथामा उनलाई विशुद्ध किसान भनेर मात्र वर्णन गरेको देखिन्छ। कृष्णले झोला, लुगाको पनि माग गर्छन्। शालकको छालाको झोला, डोम सर्पको झोलाको डोरी, धामन सर्पको छालाको लुगा, सुगा सर्पको टुना बाँधी दिएपछि कृष्ण बल्ल गोठाला जान्छन्। गोठाला गएको बेला उनले स्वर्ण बाँसुरी बजाउँछन्। यसबाट घरैबाट राधा त्यसको आवाज सुनि मन्त्र मुग्ध हुन्छिन्। जस्तो-
सोनके बँसुरिया कान्हा डिहला बजाई
यो श्रीकृष्णगाथा रातभरि गाइन्छ। पहिलो रात नसकिए अर्को रात पूरा गर्नुपर्छ, अधुरो छोड्न पाइँदैन। यसरी थारूहरूमा विभिन्न देवीदेवताबारे वर्णन गरिएको लोकगाथा छ। जसको सोधखोज, विश्लेषण जरुरी छ।
थारू समुदायमा कृष्णगाथा :-कृष्णराज चौधरी
मुनामदन (चलचित्र)
मुनामदन ज्ञानेन्द्र देउजा द्वारा निर्देशित नेपाली चलचित्र हो। चलचित्र लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको सोही नामको उपन्यासमा आधारित छ। एनबीएको ब्यानरमा निर्माण भएको चलचित्रलाई नवराज ढकालले निर्माण गरेका हुन्। चलचित्रमा दीपक त्रिपाठी, उषा पौडेलसँगै सुभद्रा अधिकारी, विजया लामा, मिथिला शर्मा, नीर शाह, दिनेश डीसी, शिवहरि पौडेलको मुख्य भूमिका छ।
यो चलचित्र ७६ औं उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रको लागि एकेडेमी पुरस्कारका लागि नेपाली प्रवेशका रूपमा छनोट भएको थियो तर मनोनयन भने भएन।
कथा
चलचित्रले एक व्यक्ति (मदन) को जीवनलाई वर्णन गर्दछ जो आफ्नी श्रीमती (मुना) लाई छोडेर पैसा कमाउन ल्हासा जान्छन्। मदनले आफ्नो जीविकोपार्जनका लागि पैसा कमाउन विदेश जाने सबै नेपाली युवाहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
सम्झनाका गल्छेडाहरूमा
सम्झनाका गल्छेडाहरूमा ध. च. गोतामेद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको आत्मसंस्मरण हो।
नारी (कथा)
नारी साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । यस कथामा कथाकारले प्रतिकूल बाह्य परिस्थितिले सिर्जना गरेका अवचेतन मनका दमित भावहरूको अन्तर्विश्लेषण गरिएको छ ।
यमनको क्रान्तिकारी प्रजातान्त्रिक पार्टी
यमनको क्रान्तीकारी प्रजातान्त्रिक पार्टी उत्तर यमनमा एउटा राजनीतिक दल थियो | दल स्थापना गरियो अरबी राष्ट्रियवादी आन्दोलनको उत्तर यमनी सदस्यहरूको एउटा सम्मेलनमा जून १९६८मा चाल | सम्मेलनले हल गर्यो भाँच्न यसको को विषयमा अरबी राष्ट्रियवादी आन्दोलनको केन्द्रीय बनावटहरू र बनाँउ एउटा स्वतन्त्र क्रान्तीकारी मार्क्सवादी-लेनिनवादी दल |   सुल्तान ओमर नयाँ दलको महासचिब भयो | दलको उद्देश्यहरू थिए समन्तिहरू विपरित प्रतिरोध र साउदी अरबीया दाबि गरिएको जमिनहरू पुनर्लाभ गर्नु र दक्षिण यमनले पुनरएकीकरण | दलले कह्तन अश-शाबिको नियम विपरित दक्षिण यमनमा राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाको संघर्ष सहयोग गर्यो |
दलले सहयोग गर्यो सशस्त्र संघर्ष माथि लिनको विचार तर प्रारम्भिक रूपमा दल नेतृइत्वले विचार गर्यो उत्तर यमनमा गुरिल्ला संघर्षकोलागि अवस्थाहरू असामयिक | साधारणतया दलले यसको मुख्य शहरहरूमा आधारित गर्न लगायो र नपरिचालन गर्न सक्थ् सरकार विपरित ग्रामीण वंशज नेताहरूलाई | दल कनिष्ठ सैनिक अधिकृतहरूभएका केही गल्फ खेल्ने मैदानहरू थियो तर दलले एउटा बलियो सेना बनावट बढान सक्थेन | औगुस्त २३-२४ १९६८ सरकार फौजहरूमा दलको जोडहरू आक्रमण गरे | दलको जोडहरू अस्थायी रूपमा पराजित गरिए | प्रारम्भको १९७० दलमा स्थापना गर्यो जन क्रान्तीकारी सेना | यमनको क्रान्तीकारी प्रतिरोधकहरूको सङ्गठनकोसाथमा सरकार र वंशज जोडहरू विपरित लडाइँ गरिएको जन क्रान्तीकारी सेना ।
२३ मार्च १९७३मा दलले उत्तर यमनमा राजनीतिक जोडहरूको एउटा संक्युक्त घोषणा पत्र सही गर्यो | यमन भूभागहरू माथिदेऊ विपरित बिरोध गरिएको घोषणा पत्र साउदी अरबीया |
यक्ष मल्ल
राजा यक्ष मल्ल विजिगीशू एबं निर्माणकर्ता थिए । उनी महत्त्वाकांक्षीशासक हुनाले आफ्नो राज्य विस्तृत पारे । उनी २० वर्षको उमेरमा राजा भई ५२ वर्ष सम्म राज्य गरे । उनले प्रदान गरेको अबिलेख हेर्दा काठमाडौँ राज्य मिथिला, मगध र गयासम्म विजय गरी राज्यविस्तार गरेका थिए । पूर्वमा मोरङ र उत्तरमा सिकारजोंगसम्म बढेका यक्ष मल्लको विजययात्रवर्णन भने भक्तपुरका राजा जगत्ज्योती मल्लद्वारा लेखिएको नरपतिजयचर्या स्वरोदयटीका भन्ने कृतिमा लेखिएको छ ।
राज्य विस्तार
उनी महत्त्वाकांक्षीशासक हुनाले आफ्नो राज्य विस्तृत पारे । उनी २० वर्षको उमेरमा राजा भई ५२ वर्ष सम्म राज्य गरे । उनले प्रदान गरेको अबिलेख हेर्दा काठमाडौँ राज्य मिथिला, मगध र गयासम्म विजय गरी राज्यविस्तार गरेका थिए । पूर्वमा मोरङ र उत्तरमा सिकारजोङसम्म बढेका यक्ष मल्लको विजययात्रवर्णन भने भक्तपुरका राजा जगत्ज्योती मल्लद्वारा लेखिएको नरपतिजयचर्या स्वरोदयटीका भन्ने कृतिमा लेखिएको छ । तर उनको यस विजयप्रति इतिहासकारहरूको एकमत छैन। यद्यपि उनको प्रभाव चौतर्फी फैलिएको मान्न सकिन्छ ।
साँस्कृतिक कार्य
राजा यक्ष मल्लको दत्तात्रेय मन्दिर नमुना योग्य मानिन्छ । त्यसै गरी उनको ऋषिकेश विष्णुको सुवर्णमूर्ति, अग्निशाला, षड्दर्शनका विद्ध्वानको भान्साघर, यक्शेश्वर मन्दिर, भक्तपुरको पशुपतिनाथ मन्दिर, पशुपतिनाथमा दक्षिण भारतबाट भट्ट ब्राह्मण ल्याई पुजा गर्ने बन्दोबस्त, पाटनको मीननाथ मन्दिर, भद्रबोधिसत्व, पद्मापाणी लोकेश्वरमंदिर र बिहारहरूको निर्माण गरेका थिए ।
पुन्टे काष्ठकुट
पुन्टे काष्ठकुट नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्राउन क्याप्ड वुड्पेकर (Brown-capped Woodpecker) भनिन्छ ।
सौर्यमानक नेपाल सम्वत्
सौर्यमानक नेपाल सम्वत् पृथ्वीले सूर्य घुम्ने समयावधिमा आधारित छ । परम्परागत रूपमा चन्द्रमानक मात्र रहेको नेपाल सम्वत् ११४१ साल देखि सौर्यमानक पात्रो पनि विकसित भएको छ । सौर्यमानक नेपाल सम्वत्को प्रारम्भ बिन्दु ऐतिहासिक घटनाक्रमलाई मानिएको छ ।
महिना
सौर्यमानक नेपाल सम्वत्का बाह्र महिना यस प्रकारका छन् :
दिन
नेपाल सम्वत्‌मा प्रत्येक वर्ष ३५५ दिन हुन्छ जसमा पहिलो पाँच महिना सम्म प्रत्येक महिनामा ३० दिन, छैँठौँ महिनामा २९ दिन र बाँकीका छ महिना (सातौँ महिना देखि बाह्रौँ महिना) सम्म प्रत्येक महिना ३१ दिन हुने गर्दछ । नेपाल सम्वत्‌मा मितिहरूलाई 'न्हिल्याः' भनिन्छ ।
प्रचलन
नेपाल सम्वत्‌मा व्यवहारिकताको पक्ष थपिएको खुशियालीमा विभिन्न व्यक्ति व्यक्तित्व र संघ संस्थाहरूद्वारा क्रमशः नेपाल सम्वत् अपनाउने, प्रयोग गर्ने र प्रचारप्रसार गर्ने थालनी गरेका छन् ।   नेपाल सम्वत्‌लाई आधार मानी अभियानहरू समेत संचालन भएका छन् ।
शताब्दी
नेपाल सम्वत् अनुसार अहिले १२औँ शताब्दीमा छ । 'सच्छि दँ दीगु' अर्थात् 'सय वर्षको विश्राम' अर्थमा शताब्दीलाई 'सदि' भनिन्छ । नेपाल सम्वत् वर्ष १ देखि सुरु भएको हुनाले १ देखि १००को मानकलाई शताब्दी भनिन्छ । यस शताब्दी नेसं ११०१ सालमा सुरु भएको र नेसं १२०० सालमा अन्त्य हुनेछ ।
रेक्टरवेल्ड सांस्कृतिक र वनस्पति परिदृश्य
रेक्टरवेल्ड सांस्कृतिक र वनस्पति परिदृश्य एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
शूक्ष्मजीव विज्ञान
य्यूकार्योटिक सूक्ष्मजीवहरूले झिल्लीले बाधिएको ऑर्गेनेल्सहरू पाउँदछन् र यसले फंगी र प्रोटिस्टहरू समावेश गर्दछ, जबकि प्रोकारोटिक जीवहरू - ती सबै सूक्ष्मजीवहरू हुन् - पारंपरिक रूपमा झिल्ली-बाउन्ड ऑर्गेनेल्सको कमीको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ र ब्याक्टेरिया र आर्चिया समावेश गर्दछ। []] []] सूक्ष्म जीवविज्ञानीहरू परम्परागत रूपमा संस्कृति, दाग, र माइक्रोस्कोपीमा भर परेका थिए। जहाँसम्म, सामान्य वातावरणमा उपस्थित १% भन्दा कम सूक्ष्मजीवहरू वर्तमान साधनहरूको प्रयोग गरेर अलगावमा संस्कृतिमा आउन सकिन्छ। []] सूक्ष्म जीवविज्ञानी अक्सर आणविक जीवविज्ञान उपकरणहरू जस्तै डीएनए अनुक्रम आधारित पहिचानमा निर्भर गर्दछ, उदाहरणका लागि ब्याक्टेरिया पहिचानको लागि प्रयोग गरिएको १S एस आरआरएनए जीन अनुक्रम।
भाइरसलाई जीवको रूपमा फरक रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ, []] किनकि ती या त धेरै साधारण सूक्ष्मजीव वा धेरै जटिल अणुको रूपमा लिइन्छ। प्रिनहरू कहिल्यै सूक्ष्मजीवको रूपमा नखोजिएका भाइरोजहरूद्वारा अनुसन्धान गरिएको थियो, यद्यपि तिनीहरूमा पत्ता लागेको क्लिनिकल प्रभावहरू मूल रूपमा लामो समयदेखि विषाणु संक्रमणको कारणले लिइएको हो र भाइरोलोजिष्टहरूले खोजी गरे जसले "संक्रामक प्रोटीन" पत्ता लगायो।
गुनकेशरी (कथा)
गुनकेशरी साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । यस कथामा यौनजन्य अनुरागको विश्लेषण गर्दै यसको निकासको रूपमा देखापरेका बाहिरी कार्यव्यापारहरूलाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
संवैधानिक अदालत
संवैधानिक अदालत एक उच्च न्यायालय हो जसले मुख्य रूपमा संवैधानिक कानुनसँग सम्बन्धित बिषयमा कार्य गर्द छ। यसका मुख्य अख्तियारी चुनौती दिईएको कानुन वास्तवमा असंवैधानिक छ कि छैन, जस्तो कि संवैधानिक रूपमा स्थापित अधिकार र स्वतन्त्रतासँग बिरोधाभास छ छैन भनी अधिकार प्रयोग गर्नु हो।
यस लेखमा सूची भएको देशहरूमा भिन्नै संवैधानिक अदालत छ। धेरै देशहरूमा भिन्दै संवैधानिक अदालत छैन, बरु यसको सट्टामा उनिहरूको सर्वोच्च अदालतलाई संवैधानिक न्यायिक अधिकार प्रत्यायोजित गरिएको छ। तथापी, यस्ता अदालतहरूलाई कहिले काही "संवैधानिक अदालत" भनिन्छ, उदाहरणको लागी, कसै कसैले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतलाई, "विश्वको सबैभन्दा पुरानो संवैधानिक अदालत" भनेका छन किन भनें असंवैधानिक भएको भनी कानुनलाई बदरभागी गराउने यो विश्वमा पहिलो अदालत हो(मारबुरी बि. मैडिसन),जबकि यो भिन्नै संवैधानिक अदालत होईन। ऑस्ट्रियाले सन १९२०मा विश्वको पहिलो अलग संवैधानिक अदालत स्थापित गर्‍यो, यसको अबण्धारणा हेन्स केल्सनले तयार गरेका हुन। यध्यपि यसलाई सिर्जना गर्ने संविधान सगै यसलाई निलम्बित गरियो, १९३४ देखि १९४५ सम्म। यसभन्दा पहिले, केवल अमेरिका र ऑस्ट्रेलियाले मात्रै सर्वोच्च अदालतको माध्यमबाट न्यायिक पुनराबलोकनको अवधारणा अपनाएका थिए।
भिनै संवैधानिक अदालत भएका देशहरू:
<li>अल्बानिया <li>आर्मेनिया <li>ऑस्ट्रिया <li>अजरबैजान <li>बेलारूस <li>बेल्जियम <li>बोस्निया और हर्जेगोविना <li>बुल्गारिया <li>मध्य अफ्रीकी गणराज्य <li>चिली <li>कोलम्बिया <li>कांगो <li>डोमिनिकन गणराज्य <li>कोस्टा रिका <li>क्रोएसिया <li>चेक गणराज्य <li>चेकोस्लोवाकिया (१९२१ पहला, सङ्घीय अप्रैल १९९२ Dezember में) <li>इक्वेडोर <li>मिस्र <li>फ्रांस <li>जर्जिया <li>जर्मनी <li>ग्रीस <li>ग्वाटेमाला <li>हंगरी <li>इंडोनेशिया <li>ईरान <li>इटली <li>कजाखस्तान <li>दक्षिण कोरिया <li>कोसोवो <li>किर्गिस्तान <li>लात्विया <li>लिथुआनिया <li>मैसेडोनिया <li>मेडागास्कर <li>माली <li>मोल्दोवा <li>मंगोलिया <li>म्यांमार <li>पेरू <li>पोलैंड <li>पोर्चुगल <li>रोमानिया <li>रूस <li>सर्बिया <li>साओ टोम और प्रिंसिपे <li>स्लोवाकिया <li>स्लोवेनिया <li>दक्षिण अफ्रिका <li>स्पेन <li>ताइवान (चीन गणराज्य) <li>ताजिकिस्तान <li>थाइलैंड <li>टर्की <li>युगांडा <li>यूक्रेन <li>उजबेकिस्तान
सम्झनामा फक्रिएका थुँगाहरू
सम्झनामा फक्रिएका थुँगाहरू रोचक घिमिरेद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
बेथानचोक गाउँपालिका
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत बागमती अञ्चलमा पर्ने काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँपालिका हो । यसको क्षेत्रफल १०१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ । विसं २०७३ सालमा नेपालको नयाँ प्रादेशिक संरचना कायम गर्दा काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा च्याम्राङबेसी, ढुङ्खर्क, चलाल गणेशस्थान, च्यासिङ खर्क र महांकालचौर गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर घोषणा गरिएको हो ।
बालुवाटार सत्याग्रह
बालुवाटार सत्याग्रह (अङ्ग्रेजीमा Occupy Baluwatar) नेपालको महिला हिंसा र दण्डहीनता विरूद्धको अभियान हो। देशमा बढ्दो दण्डहीनता तथा महिला हिंसा विरूद्ध प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास बालुवाटार अगाडि धर्नामा जुटेका महिला अधिकारकर्मीहरूको सामुहिक अभियानलाई अकुपाई बालुवाटर नाम दिइएको हो। बाबुराम भट्टराई सरकार रहँदै देखि बालकृष्ण ढुंगेल लगायत हत्याका दोषीहरूलाई कारबाहीको माग गर्दै महिलाहरूले म महिनौसम्म प्रदर्शन गरेका हुन्। प्रर्दशन गरिरहेका उनीहरूलाई वाइसिएलका कार्यकर्ताहरूले आक्रमण समेत गरे। ढुंगेलको तस्वीरसहितका व्यानर बोकेर प्रर्दशन गरिरहेको अभियानकर्तामाथि वाईसिएलले हस्तक्षेप गरेको थियो। आन्दोलन बाबुराम भट्टराई सरकार ढलेर प्रधान न्यायाधीश खिलराज रेग्मीको अध्यक्षतामा मन्त्रीपरिषद् बनेपछि पनि जारी छ। यो आन्दोलनमा सीता राई, सरस्वती सुवेदी तथा छोरीमैया महर्जन प्रतिनिधिमूलक घटनाहरू हुन्, जसलाई राज्य र केही नेताको मिलेमतोमा दबाउन खोजिएको थियो । तर युवा पुस्ता सामान्य नागरिकको वेदनालाई मूकदर्शक बनेर हेर्न चाहेन र पीडितलाई न्यायको लागि साथ दिने संस्कृति निर्माणका लागि सडकमा उत्रे । यो कुनै पनि पार्टी वा सङ्घ-संस्थाहरूको आह्वानमा सुरु गरिएको होइन । यो सरकार विरोधी आन्दोलन पनि होइन । यो महिला हिंसा र दण्डहिनताको चरम सिमा रोक्न गरिएको आन्दोलन हो। महिला हिंसा अन्त्य गर्न तथा दण्डहीनताको अन्त्यका लागि गरिएको अभियानमा खिलराज रेग्मीको अन्तरिम चुनावी मन्त्रीपरिषद् ले पनि निराश पारेको यसका अभियन्ताहरूले बताएका छन्।
शान्तरक्षित
शान्तरक्षित, आचार्य शान्तरक्षित वा महोपाध्याय शान्तरक्षित (सन् ७२५-७८८), (तिब्बती: ) आठौँ शादब्दीको भारतीय बौद्ध ब्राह्मण र नालन्दा बौद्ध विश्वविद्यालयको एक प्रसिद्ध विद्वान आचार्य तथा मठाधीश थिए। उहाँले योगाचारा स्वतन्त्रिक् माध्यमिकको दार्शनिक स्थापन पनि गर्नु भएको थियो जुन आचार्य नागार्जुनको माध्यमिक सम्प्रदाय र आचार्य असंगको योगाचारा तथा आचार्य धर्मकीर्तिको तार्किक एवं ज्ञानमीमांसीय मध्यमक सम्प्रदाय साथ सम्बन्धित रहेको छन्। उहाँ आठौँ शादब्दीको तिब्बती सम्राट ठ्रीस्रोङ देउचनको निमन्त्रणा अनुसार नालन्दा देखि तिब्बत सम्म यात्रा गरी तिब्बतमा बौद्ध धर्मको परिचय साथै मूलसर्वास्तिवादी अनुसार विनय शासन अथवा प्रतिमोक्षा-संवरको परम्पर स्थापन गरी तिब्बतको पहिलो बौद्ध शैक्षिक केन्द्र सम्यास चुग्लगखङमा विनयसुत्रको शिक्षा दिनु भएकोले तिब्बती बौद्ध सम्प्रदायको इतिहासमा उहाँको एक महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। त्यस समयमा उहाँले सम्यास शैक्षिक केन्द्रमा संस्कृत भाषाको गुरु र बौद्ध ग्रन्थको अनुवाद कार्यमा मार्गदर्शन पनि गर्नु भएको थिए। तिब्बती इतिहासमा उहाँको निधन नौ सय सालको उमेरमा तिब्बत मै भएको उल्लेख गरेको छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्
बौद्धनाथ
मुकुन्डो (चलचित्र)
मुकुन्डो छिरिङ रितार शेर्पाद्वारा निर्देशित नेपाली चलचित्र हो। यो चलचित्र उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रको लागि एकेडेमी पुरस्कारको लागि नेपाली प्रवेशका रूपमा छनोट भएको थियो तर मनोनयन भने भएन।
गुदेल
नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सोलुखुम्बु जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
एउटा छर्लङ्ग प्रेमकथा
एउटा छर्लङ्ग प्रेमकथा साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । यस कथामा यौनजन्य अनुरागको विश्लेषण गर्दै यसको निकासको रूपमा देखापरेका बाहिरी कार्यव्यापारहरूलाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
अष्टिम्की चित्र
पश्चिममा थारू लोककला अन्तर्गत अष्टिम्की अर्थात् कृष्ण जन्माष्टमी चाडका अवसरमा बनाइने चित्र लाई अष्टिम्की चित्र भनिन्छ।
अष्टिम्की चित्र घरको पिढीको भित्तामा बनाइन्छ। थारू लोककला अध्ययन गरिरहनुभएका देवेन्द्र थुम्केलीले पौराणिक, सृष्टि तथा वर्तमान थारू चलनका चित्र गरी अष्टिम्की चित्रलाई तीन भागमा बाड्नुभएको छ। चतुर्भुज आकारमा बनाइने यस चित्रको किनारा अत्यन्त कलात्मक हुन्छ। चित्रको शीर्ष भागमा यस पर्वका नायक श्रीकृष्णको चित्र हुन्छ। त्यसको तल दायातर्फ सूर्य र बायातर्फ चन्द्रमाको चित्र हुन्छ। सोही लहरमा हातमा छाता लिएका पाच पुरुषको चित्र हुन्छ। यसलाई पाच पाण्डवको प्रतीक मानिन्छ। बनवासका क्रममा उहाहरू विभिन्न देश घुम्न जानुभएको झलक प्रस्तुत गर्दै उक्त चित्रमा उहाहरूले घाम पानीबाट जोगिन छाता लिनुभएको देखाइन्छ। दोस्रो लहरमा काधमा बन्दुक भिरेका सात जनाको चित्र हुन्छ। यसले सय भाइ कौरवको प्रतिनिधित्व गर्छ। कौरवहरू लडाइामा रुचि राख्ने भएकाले उक्त प्रतीक राखिएको हुनसक्ने विचार थारू संस्कृतिमा रुचि राख्नुहुने सिसहनिया-१, दाङ, देउखुरीका कामताप्रसाद चौधरीको छ। यही लहरमा कतै कतै सात महिलाको चित्र पनि बनाउने गरिएको र त्यसले द्रौपदीको प्रतिनिधित्व गर्ने गरेको जानकारी आफूले पाएको देवेन्द्र थुम्केलीले काठमाडौा विश्वविद्यालयका लागि २०६५ सालमा गर्नुभएको 'थारू लोककला' शीर्षकको अध्ययनमा उल्लेख गर्नुभएको छ। यसरी चित्र बनाउने व्यक्ति अनुसार चित्र फरक पर्न गएको पनि देखिन्छ।
अष्टिम्की चित्रमा महाभारतसागै रामायणको कथा पनि समावेश गर्ने गरिएको देखिन्छ। बाह्र टाउका भएको 'बरमुरवा' अर्थात् रावणलाई चित्रको मध्य भागमा स्थान दिइएको हुन्छ तर उनले खराब पात्रको प्रतिनिधित्व गर्ने भएकाले त्यहा सिन्दूर टीका लगाइादैन। कसैले झुक्किएर त्यस चित्रको पूजा गरेमा उनका केटाकेटी खराब चरित्रका, रुन्चे आदि हुने विश्वास गरिन्छ। यसमा बिहेको डोली, डोलाको चित्र पनि हुन्छ। यसलाई राम र सीताको विवाहको प्रतीकको रूपमा लिइन्छ। बीच बीचमा मादले, नर्तकीहरूका चित्रले पनि ठाउ पाएका हुन्छन्। यसवाहेक हात्ती, घोडा, उाट, कुखुरा, वनजङ्गल, माछा, मयुर आदिको चित्रले पनि अष्टिम्कीमा ठाउा पाएका हुन्छन्।
हिन्दू परम्परामा व्रहृमालाई सृष्टिकर्ता मानिए जस्तै थारू लोकोक्तिमा 'गुर्बाबा'लाई सृष्टिकर्ता मानिन्छ। सोही सृष्टिकथा पनि अष्टिम्की चित्रमा चित्रण गरिएको पाइन्छ। पृथ्वीमा जलैजलले भरिएको बेला गुर्बाबाले गाड्यौलालाई पातालमा माटो लिन पठाई पृथ्वीलाई थलमा परिणत गरेको कथा 'गुर्बाबाक् जल्मौटी' कथामा उल्लेख छ। सोही अनुसार गाड्यौला, कछुवा, गागटा, गोही, माछा, सर्प जस्ता प्राणीको चित्रले त्यस बेलाको सृष्टिको कथा बोक्छ। पृथ्वीलोकमा प्रलय हुादा गुर्बाबाले वेदलाई डुङ्गामा चढाई जोगाएको कथा अनुसार अष्टिम्कीको चित्रमा डुागाले पनि अनिवार्य स्थान पाएको हुन्छ।
अष्टिम्की चित्र बनाउने चित्रकार दिनभरि निराहार बस्नुपर्ने चलन यस परम्पराको एउटा महत्त्वपूर्ण पाटो हो। यसलाई बिटुलो पार्न पाइदैन। यसले चित्रको धार्मिक महत्त्वमाथि थप प्रकाश पार्छ। निराहार नबस्नेले साझ यसको पूजा गर्छन्। केटाकेटीका लागि चित्र कोर्न छेउमा खाली ठाउ छुट्याइएको हुन्छ। यसले गर्दा केटाकेटीमा सानैदेखि चित्र कोर्ने अभ्यास बसाल्छ। यस किसिमको चित्र कोर्ने परम्परा पश्चिमी थारूहरूको अन्य चाडपर्वमा पाइदैन।
थोप्ले ससिया
थोप्ले ससिया(वैज्ञानिक नाम: Picumnus innominatus) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा स्पेकल्ड पिकुलेट (Speckled Piculet) भनिन्छ ।
सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च (थरुहट)
सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च (थरुहट) नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष रुक्मिणी चौधरी हुन्। सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च (थरुहट)को केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौंको नयाँवानेश्वरमा छ। यसले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह गाग्री थियो। सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च (थरुहट)ले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा प्रत्यक्ष तर्फ कुल ४,६२२ मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ २१,१२८ मत प्राप्त गरेको थियो।
साझा निबन्ध
साझा निबन्ध भैरव अर्यालद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
गडौली खोला
गडौलीखोला जनकपुर अञ्चल सिन्धुली जिल्लामा अवस्थित सिन्धुलीगढी महेन्द्रमाला पर्वत (महाभारत डाँडो) मा पर्दछ । यो भुभाग राजा जनकको कर्म भूमि हो भन्ने भनाई रहीआएको छ । ऋषि आश्रमको लागि महाभारत पर्वत नै सबैभन्दा उपयुक्त भूमि थियो । त्यसैले महााभारत पहाडमा सप्तऋषि महर्षिजनले निवास गरेका थिए । यस क्षेत्रभित्र अनेक देशभक्तिहरु विराजमान छन् । वादरायण रचित १८ पुरान ,महााभारत ,ब्रम्हशुत्र आदि ग्रन्थ यिनै भूमिमा बसेर लेखिएका हुन् । यसरी महाभारत डाँडोमा निवास गर्ने विभिन्न ऋषि महर्षिहरु मध्येका एक गौतम ऋषि हुन् । गौतम ऋषिको आश्रम बागभैरवको थुम्कोमा थियो । सिन्धुलीगढीको पूवपट्टी अवस्थित थुम्कोलाई वागभैरव भनिन्छ । एकपटक संसारमा अनावृष्टि भयो । संसारका प्राणीहरु भोक भोकै मर्न लागे । त्यसबेला गौतम ऋषिले वागभैरव थुम्कोमा बसेर संसारको कल्याणका निमित्त हजारौँ वर्ष तपस्या गरे । त्यो तपस्याबाट प्रभावित भइ विष्णु भगवान् गरुड चढेर ऋषि आश्रममा पुग्नुभयो । त्यपछि गौतम ऋषिले संसारमा रहेका प्राणिहरूको कल्याण गर्नका लागि भगवानसँग विन्ति गर्नुभयो । यसै क्रममा विष्णु भगवानले गरुडको पखेटाबाट महाभारतको डाँडो काटेर पानि निकाली दिनुभयो । यसरि गरुडको पखेटाबाट निकालिएको हुँदा भगवानले त्यस नदिलाई गारुडी गंगा नाम दिनु भयो । यसरी स्वयम विष्णु भगवानबाट उत्पत्ति भएको गारुडी गङ्गालाई हजारौँ वर्षपछि भाषा अपभ्रंश भएर स्थानीय मानिसहरूले गाडौली खोला भन्न थाले । भन्ने जनश्रुती रहेको पाइन्छ । www.sindhuligadhi.com
रोब्बेन टापु
रोब्बेन टापु एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
सङ्घीय गणतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपाल
सङ्घीय गणतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपाल नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष परशुराम तामाङ हुन्। सङ्घीय गणतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपालको केन्द्रीय कार्यालय काठमाडौंको म्हैपीमा छ। यसले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह डम्फु थियो। सङ्घीय गणतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपालले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मा प्रत्यक्ष तर्फ कुल ८,९५० मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ १८,६३१ मत प्राप्त गरेको थियो।
डा. भीमराव आम्बेडकर विश्वविद्यालय
भूतकालमा आगरा विश्वविद्यालय नामले प्रसिद्ध '''डा. भीमराव आम्बेडकर विश्वविद्यालय''' भारतको उत्तर प्रदेशको आगरामा अवस्थित प्रान्तीय विश्वविद्यालय हो । भारतीय बहुज्ञ, विद्वान् तथा भारतीय संविधानका जनक बाबासाहेब आम्बेडकरको नाममा यस विश्वविद्यालयको नाम परिवर्तन गरिएको थियो ।
समाजशास्त्र संस्थान
सन् १९५५ मा स्थापित समाजशास्त्र संस्थान विश्वविद्यालय परिसरको पालीवाल क्याम्पसमा अवस्थित छ ।
दाऊदयाल व्यावसायिक शिक्षा संस्थान
विश्वविद्यालय अनुदान आयोगसँगको साझेदारीमा स्थापित दाऊदयाल व्यावसायिक शिक्षा संस्थान डा. भीमराव आम्बेडकर विश्वविद्यालयको एक महत्त्वपूर्ण भाग हो जसले आगराका नागरिकलाई व्यवसाय र उद्यमको सम्बन्धमा शिक्षा प्रदान गर्छ ।
अभियान्त्रिकी एवम् प्रविधि संस्थान
डा. भीमराव आम्बेडकर विश्वविद्यालय अन्तर्गत सन् १९९८ मा आगराको खन्दारीमा अभियान्त्रिकी एवम् प्रविधि संस्थानको स्थापना गरिएको थियो ।
जीवन विज्ञान विद्यालय
जीवन विज्ञान विद्यालय डा. भीमराव आम्बेडकर विश्वविद्यालयको खन्दारी परिसरमा अवस्थित छ ।
परशु प्रधान
परशु प्रधान (जन्म वि.सं. २०००) नेपाली साहित्यकार हुन्। उनी गद्य अर्थात् कथा तथा उपन्यास विधामा कलम चलाउँछन्। पी.आर. प्रधान नामले समेत चिनिने प्रधानको पहिलो रचना - वि.सं. २०१६ मा विराटनगरबाट प्रकाशित हुने छहारी मा “हाँसेकी ती चन्द्रमा” शीर्षकमा प्रकाशित भएको थियो।
कृतिहरू
उनले दश लहर -कथा सङ्ग्रह, सपनाको ओतमा -कविता संग्रहको सम्पादन समेत गरेका छन्।
शल्य पर्व
शल्य पर्वका अन्तर्गत २ उपपर्व छ र यस पर्वमा ५९ अध्याय छन्।
सैनिक (कथा)
सैनिक साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । भिक्षुले यस कथामा अवचेतन मनमा दमित भावना र मानसिक असन्तुष्टिको पराकाष्ठाबाट उत्पन्न असामान्य मनस्थितिको विश्लेषण गरेका छन्। दमनबाट उत्पन्न कुण्ठाले गर्दा यस कथाका पात्रहरूमा निराशाजन्य मनस्थिति, हीनता, पलायनको प्रवृत्ति, एकान्तपन, निस्सारताबोध आदि पाइन्छ।
सुर्मासरोवर
सुर्मासरोवर बझाङ जिल्लाको सदरमुकाम चैनपुरबाट तीन दिनको दूरीमा रहेको एउटा सानो ताल हो । यो तालमा स्नान गरे सबै पापबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने भनाइ छ । बझाङवासीहरू साउन महिनाको एकादशीदेखि त्रयोदशीसम्म त्यही ओडारमा बसेर स्नान गर्छन् । त्यहाँ जलदेवीको वासस्थान छ भन्ने भनाइ छ। चाँदेशिखर हिमालको फेदीमा रहेको सरोवरको पानी तीन ठाउँबाट बाहिरिएर पाँच किलोमिटर तल सुनिगाडमा पुनः मिसिन्छ। सरोवरको पूर्वपट्टिको डाँडाबाट एक किलोमिटर तल १०० भन्दा बढी मानिस खान–सुत्न मिल्ने विशाल विरु ओडार छ। दार्चुलातिरबाट आउने तीर्थालुहरू यही ओडारमा बास बस्छन्। साउनमा यस सरोवरमा स्नान गर्न आउने शर्द्धालुहरूको यात्रालाई सुर्मा सरोवर जात्रा भनिन्छ । विरु ओडारबाट केही तल धानसेरी पार्थीका विशाल नागीहरू छन्– छेवैमा तातोपानीको मुहान छ। त्यहाँबाट दुई किमी पूर्व हिंडेपछि धानसेरी जिउलो पुगिन्छ। किम्वदन्ती अनुसार, उहिले पार्थी डाँडाबाट हेर्दा यहाँ सयौं महिलाले सुर्मादेवीको धान रोपिरहेका देखिन्थे रे! यहाँ अर्को एउटा सानो ताल पनि छ, जुन यस भेगका कस्तूरी, झारल, नाउर आदि वन्यजन्तुको पानी पिउने ठाउँ हो। हिमश्रृंखलाको अवलोकन गर्दै धानसेरीबाट ५–६ घण्टा ओरालो झरेपछि सुर्मादेवी मन्दिर रहेको सुर्मा गाउँ पुगिन्छ। उहिले सुर्मा र दुर्गा दिदीबहिनी अहिले लेकगाउँ गाविसमा पर्ने थलीमा बस्थे रे! लसुनको निहुँमा झगडा परेका दिदीबहिनीले अंशबण्डा गर्दा थलीका खेतहरू बग्न थालेछन्। तिनै खेतका बीचमा रहेको पाँगरको रूख तान्दा त्यसको आधा भाग चुँडिएर आएछ। त्यो रूख रोपेको ठाउँ नै अहिलेको सुर्मा मन्दिर भएको र आधा रूख थलीमै रहेको जनविश्वास छ
मोतीलाल नेहरू राष्ट्रीय प्रौद्योगिकी संस्थान
मोतीलाल नेहरू राष्ट्रिय प्राविधिक संस्थान भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशको इलाहाबादमा स्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
सालिक
सालिक कृष्णचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
थारु सम्वत्
घोषणा
थारु संवत्‌को घोषणा थासं २०३४, विक्रम सम्बत. २०६४ भाद्र २२, सन् २००७ सेप्टेम्वर ८ तारखिमा दाङ घोराहीमा गरिएको थियो ।
सन्दर्भ
२०३४ सालमा बुद्ध भन्दा अगाडीको सम्वत कसरी घोषणा हुन सक्छ । विभिन्न दृष्टीकोणबाट बैशाख नै थारुहरुको नयाँ बर्ष हो माध हरहिसाबको दृष्टिकोणले नयाँ बर्ष हो अझै भनौ आर्थिक बर्ष हो । त्यसकारण बुद्ध सम्वत नै थारु सम्वत हो ।
रक्सीबाज (कथा)
रक्सीबाज साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । भिक्षुले यस कथामा अवचेतन मनमा दमित भावना र मानसिक असन्तुष्टिको पराकाष्ठाबाट उत्पन्न असामान्य मनस्थितिको विश्लेषण गरेका छन्। दमनबाट उत्पन्न कुण्ठाले गर्दा यस कथाका पात्रहरूमा निराशाजन्य मनस्थिति, हीनता, पलायनको प्रवृत्ति, एकान्तपन, निस्सारताबोध आदि पाइन्छ।
साहित्य विमर्श
साहित्य विमर्श रत्नध्वज जोशीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
नेहरू ग्राम भारती विश्वविद्यालय
नेहरू ग्राम भारती विश्वविद्यालय भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशको इलाहाबादमा स्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन
समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन - मजदुर र तथा समाजवादी आन्दोलनको विरोधमा संघर्ष गर्ने उद्देश्यले अन् १८७८मा जर्मनीको विस्मार्क सरकारले जारी गरेको थियो। यसै कानुनद्वारा सामाजिक-जनवादी पार्टीका सबै सङ्गठनहरू र साधारण मजदुर सङ्गठनहरू प्रतिबन्धित गरिएका थिए एवं मजदुर प्रेसमा रोक लगाइएको थियो, समाजवादी साहित्य जफत गरिएको थियो, सामाजिक-जनवादीहरूको घरकपड गरिएको थियो र उनीहरूलाई निर्वासित गरिएको थियो। तर दमनचक्रले सामाजिक-जनवादी पार्टीलाई तहस-नहस पार्न भने सकेन। भूमिगत अस्तित्वको वस्तुस्थिति अनुरूप पार्टीको क्रियाकलापमा हेरफेर ल्याइएको थियो। पार्टीको केन्द्रीय मुखपत्र 'सोसल-डेमोक्रेट' अखबार विदेशबाट प्रकाशित हुन थाल्यो। पार्टी महाधिवेशनहरू (सन् १८८०, १८८३ र १८८७) नियमित रूपमा बोलाईएका थिए। जर्मनीमा गुप्त रूपमा सामाजिक-जनवादी सङ्गठनहरू र गुटहरू छिटै पुनर्गठित हुँदै गए। प्रतिबन्धित केन्द्रीय समतिले तिनको नेतृत्व गरेको थियो। यसको साथै पार्टीले आमजनतासँग सम्वन्ध दरिलो पार्न वैधानिक सम्भावनाहरूको पनि व्यापक प्रयोग गर्‍यो र त्यवको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गयो। जर्मन सामाजिक-जनवादलाई कार्ल मार्क्स तथा फ्रेडरिख एंगेल्सले ठूलो मद्दत गर्नु भयो। सन् १८९० साधारण र सबल मजदुर आन्दोलनको दवावमा परेर समाजवादी विरुद्ध असाधारण कानुन वदर गरियो।
कार्कोट वंश
कार्कोट वंशले ७औँ र८औँ शताब्दीमा कश्मीर उपत्यका र भारतीय उपमहाद्वीपको केही उत्तरी भागहरूमा शासन गरेको थियो। उनीहरूको शासनले राजनीतिक विस्तार, आर्थिक समृद्धि र संस्कृति र विद्वताको केन्द्रको रूपमा कश्मीरको उदयको अवधि देखेको थियो।
इतिहास
विद्वानहरू कार्कोटहरूको स्थापनाको विशिष्टतामा असहमत छन्, यद्यपि यो मानिन्छ कि तिनीहरूको स्थापना कश्मीरको क्षेत्रमा हुणहरूको शासन पछ्याइएको थियो। कार्कोट शासकहरूले आफ्नो अधिराज्यमा विष्णुका धेरै मन्दिरहरू निर्माण गरेका थिए। यद्यपि तिनीहरूले बुद्ध धर्मलाई तिनीहरूको अधीनमा फस्टाउन अनुमति दिए। राजधानीको भग्नावशेषमा स्तुपा, चैत्य र विहार भेटिन्छन्।
अनन्तनाग जिल्लामा रहेको मार्तण्ड सूर्य मन्दिर ललितादित्यले बनाएका थिए। यो भारतको सबैभन्दा पुरानो ज्ञात सूर्य मन्दिर हो र त्यो समयमा सबैभन्दा ठुलो मन्दिर परिसरहरू मध्ये एक थियो। अवंती वर्मनले ८५५ मा कश्मीरको सिंहासनमा आरोहण गरे, उत्पला राजवंशको स्थापना गरी कार्कोट वंशको शासनको अन्त्य गरे।
समाज
कुट्टनीमाता पढ्दा समाज असमान र व्यापारी समुदायको वर्चस्व रहेको देखिन्छ। सम्भ्रान्त वर्गमा भौतिकवाद प्रचलनमा थियो र वेश्यावृत्तिले राज्यको संरक्षण पाएको थियो। राजवंश (कम्तीमा, पहिलेका शासकहरू) उपत्यकामा बौद्ध प्रभावको लामो अवधि पछि हिन्दु धर्मको पुनर्स्थापना गर्न खोजेका थिए; यद्यपि एक समक्रमण वातावरण फस्ट्यो।
घरेलु हिंसा
घरेलु हिंसा परिवारका कुनै सदस्यबाट अन्य वा अर्को कुनै सदस्यमाथि गरिने हिंसा हो। विश्व समुदायमा नै घरेलु हिंसाबाट कुनै वर्ग, जातजाति अछुतो रहन सकेको छैन। घरेलु हिंसा भोगिरहेका मनिसले शारिरीक, मानसिक, यौनिक तथा आर्थिक यातनाहरू सहनुपरेको हुन्छ।
नेपालमा घरेलु हिंसाका कारक तत्वहरू
नेपालको सन्दर्भमा महिलामाथि हिंसा हरेक समुदाय, समाज, संस्कृति, धर्ममा फरक किसिमले भइरहेको पाइन्छ । हिमाल, पहाड देखि तराई सम्म उच्च घरानिया देखि सुकुम्वासी झुपडी सम्म जहाँ सुकै, जो सुकैबाट र जहिले पनि हिंसा हुन सक्ने सम्भावनाको जोसिममा महिलाहरू हुन्छन् ।
नेपालमा घरेलु हि‌साका अनेक कारणहरू छन् । नेपाली महिलालाई होच्याउने सोच समाजमा अझै व्याप्त छ । त्यसैले हरेक पुरुष वा पुरुषत्व धारण गरेको व्यक्ति चाहे त्यो सासु मालिक्नी किन नहोस् सबैले महिलामाथि हि‌ंसा गरेका छन् । हिंसाका प्रमुख कारणहरु यस्ता छन् ।
नेपालमा हिंसाका कारण देखिएका असरहरू
==नेपालमा घरेलु हिंसाका रोक्न बनेका कानुनह
रू ==
सन्दर्भ सामग्री
२ http://www.lumbinipatra.com/
केप पुष्प क्षेत्र संरक्षित क्षेत्रहरू
केप पुष्प क्षेत्र संरक्षित क्षेत्रहरू एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
एचबिओ
होम बक्स अफिस (Home Box Office) (एचबिओ) एक अमेरिकी प्रिमियम केवल तथा स्याटलाइट टेलिभिजन सञ्जाल हो। यसको स्वामित्व टाइम वारनरको रहेको छ। यस टेलिभिजन सञ्जालमा चलचित्र तथा टेलिभिजन शृङ्खलाहरू लगायत ड्कुमेन्टरीहरू प्रसारण गर्ने गरिन्छ।
एचबिओ सबैभन्दा पूरानो तथा लामो समयसम्म निरन्तर सञ्चालनमा रहेको प्रिमियम केवल च्यानल तथा टेलिभिजन सञ्जाल हो। यसको सञ्चालन ८ नोभेम्बर १९७२ मा भएको थियो। सन् २०१४ मा यसको समायोजित सञ्चालन राजस्व अमेरिकी डलर १.७९ अर्ब रहेको थियो जुन सन् २०१३ को अमेरिकी डलर १.६८ अर्ब रहेको थियो। यस च्यानलको सन् २०१६ मा करिब ४ करोड ९ लाख ग्राहक अमेरिकामा रहेका छन् भने विश्वभरि १३ करोड ग्राहक रहेको छ।
न्यायिक संयम
संवैधानिक कानुनको प्रश्नमा निर्णय गर्दा, न्यायिक-संयम भएका न्यायविदहरू कानुनलाई स्थगित गर्ने कुरामा हदसम्म जान्छन्। न्यायिक संयमको सिद्दान्तले जतिसक्दो सम्भव भएसम्म न्यायाधीशले कानुनलाई समर्थन गर्न आबश्यकता ठान्दछ। पूर्व एसोसिएट न्यायधिश फेलिक्स सासीज,  डेमोक्रेटजसलाई फ्रेंकलिन रूजवेल्टले नियुक्त गरेका थिए। सामान्यता उनलाई "न्यायिक संयमको नमुना"को रूपमा हेरिन्छ।[२]
मदनपोखरा
मदनपोखरा नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलमा पर्ने पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
न्यायिक संयम
अतिसूक्ष्मवाद
न्यायाधीशहरूले फैसला एकरूपताको सिद्दान्त र नजीरलाई अनुसरण गर्ने कुरालाई ठूलो महत्त्व दिनु पर्छ भनि न्यायिक अतिसूक्ष्मवादीहरू तर्क गर्दछन। न्यायिक अतिसूक्ष्मवादी तर्क छ कि स्थिरता कायम गर्नको लागि न्यायाधीशहरूले संवैधानिक कानुनलाई मामूली, वृद्धिशील परिवर्तन मात्र गर्नुपर्छ। उनीहरू व्यापक फैसलाको सट्टा छोटो, मुद्दा-विशेषको आदेश गरेर यो काम पुरा गर्न न्यायाधीशहरूलाई प्रश्न गर्दछन।
राजनीतिक प्रश्नको सिद्धात
राजनीतिक प्रश्नको सिद्धातले विवादास्पद मुद्दाको केही श्रेणिमा आदेश गर्न घट्दो क्रमलाई प्रोत्साहित गर्दछ। यस सिद्धातको अन्तर्गत, संविधानको उल्लंघन गरिएको कुरा अदालत स्विकार गर्दछ, तर कार्य गर्न अस्विकार गर्दछ। यो प्रायजसो न्यायिक संयमको एक प्रकारको रूपमा बर्णित गरिन्छ, जबकी यो फिरादीको बिरुद्दको एक किसिमको न्यायिक सक्रियताबाद भनि सोच्न सकिन्छ, जसको अधिकार उल्लंघन भएको छ र उसको मुद्दा पत्ता लाग्छ।
टाक्सिन्दु
टाक्सिन्दु नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सोलुखुम्बु जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। प्रशिद्ध दुधकुण्ड यही गाविसमा रहेको छ।
नेपाल सहकारी संस्था लिमिटेड
नेपाल सहकारी संस्था लिमिटेड राजविराज स्थित सहकारी संस्था हो यसमा तपाइँले कारोबार गरी राम्रो ब्याज दर र ऋण लिन सक्नुहुन्छ ।
विशाल (अभिनेता)
विशाल कृष्ण (जन्म: सन् १९७७ अगस्ट २९) एक भारतीय चलचित्र अभिनेता तथा निर्माता हुन् जो तमिल चलचित्र उद्योगमा काम गर्ने गर्छन्। उनको धेरैजसो चलचित्रहरू उनको मातृभाषा तेलुगुमा डबिङ भएको छ। उनी आफ्नै चलचित्र निर्माण कम्पनी विशाल चलचित्र उद्योगमा चलचित्र निर्माण गर्ने गर्छन्।
व्यक्तिगत जीवन
विशाल कृष्णको जन्म सन् १९७७ अगस्ट २९ मा भएको थियो। उनको जन्म चेन्नईमा भएको थियो। उनको बुबाको नाम जिके रेड्डी र आमाको नाम जानकी देवी हो।
हिन्दी साहित्य सम्मेलन विश्वविद्यालय
हिन्दी साहित्य सम्मेलन विश्वविद्यालय भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशको इलाहाबादमा स्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
भान्सा
भान्सा खाना बनाउनको लागि प्रयोग गरिने कोठा वा घरको एक भाग हो। भान्सा घर वा कोठा खाना पकाउने, खाने,खाना सुरक्षित र सफा राख्ने ठाँउ हो।
कुवा (कथा)
कुवा साहित्यकार भवानी भिक्षुद्वारा लेखिएको मनोविज्ञानमा आधारित कथा हो । भिक्षुले यस कथामा अवचेतन मनमा दमित भावना र मानसिक असन्तुष्टिको पराकाष्ठाबाट उत्पन्न असामान्य मनस्थितिको विश्लेषण गरेका छन्। दमनबाट उत्पन्न कुण्ठाले गर्दा यस कथाका पात्रहरूमा निराशाजन्य मनस्थिति, हीनता, पलायनको प्रवृत्ति, एकान्तपन, निस्सारताबोध आदि पाइन्छ।
हिँड्दै गर्दा
हिँड्दै गर्दा भीष्म उप्रेतीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
खरलाहाँचे
खरलाहाँचे नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा युरासियन रिनेक (Eurasian Wryneck) भनिन्छ ।
स्वास्नीमान्छे
स्वास्नीमान्छे सुनिलद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको निबन्ध सङ्ग्रह हो।
द्रोण पर्व
द्रोण पर्वका अन्तर्गत ८ उपपर्व र २०२ अध्याय छन्।
द्रोणाभिषेक पर्व (अध्याय: १-१६)
भीष्म पितामह घाइते भएर शरशैयामा धारासायी भएपछि दुर्योधन र कर्णले विचार गर्न थाले-"अब सेनापति कसलाई बनाउने?" कर्णले भने-"यहाँ जति क्षत्रिय छन्। ती सबै सेनापति हुन लायक छन्। शारीरिक बल, पराक्रम, यत्नशीलता, बुद्धि, शूरता, धैर्य, कुल, ज्ञान आदि सबै कुरामा यहाँ जम्मा भएका राजा एक-अर्काको समान छन्। हामीले आचार्य द्रोणलाई सेनापति बनाउनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ। उहाँ सबै वीरहरूका आचार्य हुनुहुन्छ। शस्त्रधारीमा श्रेष्ठ हुनुहुन्छ र क्षत्रियमा त उहाँको समता गर्नेवाला कोही छैन।" कर्णको यो कुरा दुर्योधनले माने। दुर्योधनले सनै क्षेत्रिय वीरहरूको सामुन्ने द्रोणाचार्यसँग सेनापतित्व स्वीकार गर्न बिन्ती गरे। एकत्र राजाहरूले यस्तो सुनेर सिंहनाद गर्दै दुर्योधनलाई प्रसन्न गराए। शास्त्रोक्त रीतिबाट द्रोणाचार्यको पदमा अभिषेक भयो। स्तुति गान र जयघोष सुनेर कौरवहरूमा उत्साह आयो।
अभिमन्युवध पर्व (अध्याय: ३३-७१)
कुरुक्षेत्र युद्धको तेह्रौं दिन संशप्तहरूले अर्जुनलाई युद्धका लागि हाँक दिए। अर्जुन उनीहरूसँग भिड्दै दक्षिण दिशातर्फ गए। निश्चित स्थानमा पुगेपछि अर्जुन र संशप्तहरूको घोर सङ्ग्राम भयो।अर्जुन दक्षिण तर्फ गएपछि द्रोणाचार्यले कौरव सेनाको चक्रव्युहमा फेरबदल गरेर युधिष्ठिरमाथि आक्रमण गरे। युधिष्ठिरका तर्फबाट भीम, सात्यकी, चेकितान, धृष्ट्द्युम्न, कुन्तीभोज, उत्तमौजा, विराटराज, कैकेय आदि अन्य पनि निकै सुबिख्यात महारथिहरूले द्रोणाचार्यको आक्रमणको वाढी रोक्न जीउ-ज्यानले कोसिस गरे। तैपनी द्रोणको वेगलाई उनीहरूले रोक्न सकेनन् । यस्तो देखेर पाण्डवतर्फका सबै महारथीहरू चिन्तित भए।
अभिमन्यु चक्रव्यूहमा प्रवेश
सुभद्रा पुत्र अभिमन्यु बालकै थिए। तैपनि आफ्नो रणकुशलता र शूरतामा प्रसिद्ध भैसकेका थिए। मानिसहरू उनलाई कृष्ण र अर्जुनको बराबरी सम्झन्थे। युधिष्ठिरले ती वीर बालकलाई बोलाएर भने- "बाबू! द्रोणाचार्यले हामीलाई निकै दु:ख दिइरहेका छन्। हामीले हार्नुपर्यो भने त अर्जुनले हाम्रो निन्दा गर्ने छन्। द्रोणले रचेको चक्रव्यूहलाई हामीमध्ये अन्य कसैले पनि तोड्न सक्दैन। त्यसलाई तोड्न तिमीबाट मात्र सम्भव छ। त्यासले आज तिमी द्रोणको सेनामा आक्रमण गर्न तयार होऊ।"
युधिष्ठिरको कुरालाई समर्थन गर्दै भीमसेनले भने-" तिम्रो ठीक पछि पछि म हिड्ने छु। धृषद्युम्न, सात्यकी आदि वीर पनि आ-आफ्ना सेनाका साथ तिम्रो अनुकरण गर्ने छन्। एक पटक तिनीले व्यूह तोडिदियौ भने यो निश्चित सम्झ, हामी सबै कौरव सेनालाई तहस नहस गरिदिने छौ।"