cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
हनुमान जयन्ती
हनुमान र शनि
शनिको बक्र दृष्टि वाट ब्रम्हा,विष्णु, महेश्वर सवै नै प्रताडित भएको पुराण कथा पढन पाइन्छ तर हनुमान माथि शनिको वक्रदृष्टि कहिलै पर्न सकेन|यस सन्दर्भमा एउटा प्रसिद्ध कथा छ। रावण एक ज्योतिष पनि थियो तसर्थ उसले आफ्नो जेठा छोरा इन्द्रजित जन्मने बेला सबै ग्रहहरूलाई आफ्नो अनुकूल बनायो। यहाँसम्म कि शनिश्चरलाई समेत अनुकूल बनाउन शनिको पृष्ठ भागमा खुट्टा राखेर र अरू ग्रहहरूको गतिलाई रोकेर पुत्रको जन्म गराएर आफू इन्द्रजितको माध्यमबाट अजेय हुन चाहन्थ्यो रावण। नारदले यो कुरा बुझेर प्रकृतिविपरीत केही हुन सक्दैन र हुन पनि हुँदैन भनेर रावणलाई नारदमुनिले यो सल्लाह दिनुभयो कि शत्रुको पृष्ठमा चढेर होइन छातीमा खुट्टा टेकेर प्रहार गर्नुपर्दछ। यस्तो नारदको कुरा सुनेर रावणले शनिको गति परिवर्तन गरिदियो। जब शनिको वक्रदृष्टि उसमाथि पर्न थाल्यो। तब रावणको पनि पतन सुरु भयो भनिन्छ तर रावणले पनि शनिको वक्रदृष्टि परेको थाहा पाई शनिलाई अँध्यारो कोठामा थुनिदियो। जब हनुमान लङ्कामा पुगे, तब उनले बन्दी शनिलाई मुक्त गरे तर 'शनि'को वक्रदृष्टि उनमा दुष्प्रभाव परेन। हनुमानको दृढ शरीरमा जब कुनै प्रभाव परेन तब शनिले हनुमानको सामु हात जोडेर वरदान माग्न अनुरोध गरे। भक्तवत्सल हनुमानले भक्तहरूमा कुदृष्टि नराख्न आग्रह गरे। 'शनि'ले 'तथास्तु' भने। यस कथाको भाव यही हो कि भक्तिको सामु दुष्ट ग्रहले पनि केही बिगार्न सक्दैन।
हनुमान र सिन्दुर लेपन
हनुमानको मूर्तिमा सिन्दूर लगाइएको हुन्छ, सिन्दूरको सम्बन्धमा आयुर्वेदको यो मत छकि यसले हड्डी एवं मांशलाई सुसँगठित शरीर निमार्णमा अहं भूमिका खेन्दछ। रामको दरबारमा सीताले हनुमानजीलाई एउटा दिव्य हार दिनुभयो। त्यो हार पाएपछि हनुमानले हारलाई चुँडालेर फुटाएर हेर्न थाले तब दरबारका अधिकारीहरूले हनुमानलाई सोधे। हनुमान भन्नुहुन्छ कि यो हारभित्र भगवान्-राम र सीता छ कि छैन ? ती अधिकारीहरू भन्छन् तिम्रो हृदयभित्र पनि त राम र सीता छैनन् होला नि अनि हनुमानले आफ्नो हृदय च्यातेर आत्मामा रामसीता देखाइदिनुभयो। त्यस्तो दृश्य देखेर सीताले हनुमानको शरीरमा सिन्दूर र तेल लगाएर शरीरलाई जोडी पहिलेको भन्दा पनि तेजिलो शरीर बनाइदिएको कथा प्रसङ्गले पनि हनुमानको शरीरलाई सिन्दूर र तेल लेपन गर्नुको महìव अझै बढेको प्रस्ट हुन्छ।
हनुमान र बाँदर रूप
वास्तवमा बाँदर जाति विंध्य पर्वतमालाको दक्षिणमा निवास गर्ने एक वनचर जाति थियो भन्ने विश्वाश गरिन्छ। बाँदर, रीछ, जययु, यी सबै 'टाटेम' (चिहृन) जातिहरू थिए। जसरी उत्तर भारतमा एउटा ऋषिको सन्तान एक गोत्र हुन्छ, त्यसरी नै दक्षिण भारतमा एउटा चिहृन (टाटेम) हुन्थ्यो। यिनीहरू पशुपक्षी नभएर मनुष्य थिए। यथार्थमा हनुमान बाँदर गोत्रीय आदिवासी थिए। बानर उसको 'टाटेम' थियो। यिनीहरू बानरको भेषभूषा बनाई राख्दथे। एउटा कृत्रिम पुच्छर पनि पछाडि झुण्ड्याउँथे। आधुनिक भारतको आदिवासीहरूमा यस्तो 'टाटेम' या गोत्र वर्तमान छ। रामायणकालीन बानर मनुष्यजस्तै सम्पन्न थिए। मानवको भाषा नै बोल्दथे, वस्त्र लगाउँथे। पुरुष-स्त्री सम्बन्ध, धर्म अधर्म विचार पनि यिनीहरूकोमा थियो।
हनुमानको विभिन्न स्वरूप
धनशमशेरको ग्रन्थ बृहत्पूर्णश्चयार्नवमा पञ्चमुखी हनुमानको ध्यान यसप्रकार दिइएको छ। पाँचमुखी हनुमान अन्त्यन्त तेजस्वी पराक्रमी, पञ्चतìव र पञ्चरुद्र स्वरूपी, अति भयानक रौद्ररूपी हनुमानको ध्यान गर्नाले सबै कार्य पूर्ण हुन्छन्।
हनुमान मुर्ति निर्माण
अग्निपुराणअनुसार हनुमानको मूर्ति बनाउँदा एउटा हातमा बज्र लिएका र उनको खुट्टा तल जमीन भास्सिएको देखाउनु पर्दछ। रावले हनुमानको मूर्ति बनाउँदा रामको नाइटो, छाती वा तिघ्राभन्दा अलिकति माथिसम्म पुग्ने गरेर लम्बाई बनाउनु पर्दछ भनेका छन्। सप्तताल नापअनुसार ८४ लङ्गुर नापेर हनुमानको मूर्ति बनाउनु पर्दछ र दुईवटा हात मात्र बनाउनु पर्दछ। दायाँहात मुखनजीकै लगेको र देब्रे हात घुडाँसम्म लत्रिने गरेर बनाउनु पर्दछ। भक्त सेवकको जस्तो हनुमान अनुहार बनाउनु पर्दछ।
हनुमान पुजन महत्त्व
वैष्णव सम्प्रदायमा हनुमानलाई ब्रम्हचारी, सङ्कटमोचक, सिद्धिदाता, शत्रुविजयको लागि पनि पूजा गर्ने गरिन्छ। उनको पूजा र उपासना गरेमा रोग व्याधिबाट, शत्रु बाधाबाट, राजाको भयबाट, प्राकृतिक शक्तिको बाधाबाट, पिचासी शक्तिबाट, भूतबाट, बोक्सीबाट, बतासबाट, खोलाबाट, आगोबाट, राक्षसी शक्तिको प्रकोपबाट र बेतालबाट पनि मुक्ति पाइन्छ भन्ने धारणा आज पनि वैष्णव सम्प्रदायका समर्थकहरूले विश्वास गर्ने गर्दछन्। वर्तमान समयमा मानिसहरू उनलाई सङ्कटमोचन, कष्टबाट मुक्ति, शत्रु विजय र भूत, पिचासबाट मुक्ति पाउनको लागि पूजा गर्दछन्। हनुमानको पूजा विशेषगरी सङ्कटबाट मुक्ति पाउनका लागि यस सम्प्रदायको मानिसहरूले गर्दछन्।विशेष गरी प्रयाभिज्ञा शक्ति, ब्रम्हचार्य शक्ति, कठोर व्रत शक्ति, बुद्धि, माधुर्य शक्ति प्राप्त गर्नको लागि हनुमानको पूजा गरिन्छ। यस मतका अनुयायीहरूले उनलाई शत्रु विजय प्राप्त गर्नको लागि पनि पूजा गर्ने गर्दछन्। हनुमानलाई भक्तियोगको लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। उनले भक्तियोग र कर्मयोगद्वारा रामको सामिप्य प्राप्त गरेका थिए। वैष्णव सम्प्रदायमा हनुमानलाई विभिन्न यौगिक शक्ति प्राप्तिको लागि पनि पूजा गर्ने चलन छ। आठ प्रकारका यौगिक शक्तिहरू अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ति, प्रकाम्य, इशित्व र वशित्व उनमा थिए। साथै हनुमानलाई परब्रम्हा र रौद्ररूपमा पनि स्मरण गरिन्छ।
नेपालमा हनुमान पुजन
नेपालका प्रसिद्ध कलाविद् लैनसिंह वाङ्गदेलले पाँचौँ शताब्दीदेखि नै हनुमानको पूजा परम्परा सुरु भइसकेको र मूर्तिहरू पनि बन्न थालेको कुरा फर्पिङ्गस्थित हनुमानको मूर्तिलाई आधार मानी पुष्टि गर्न खोज्नुभएको छ। मूर्तिको स्वरूप अध्ययन गर्दा र तत्कालीन समयको धार्मिक इतिहासको अध्ययन गर्दा यसमा अझै पनि सोच्नुपर्ने देखिएको छ। राम र हनुमान सम्प्रदाय पूर्व-मध्यकालदेखि नेपाली समाजमा लोकपि्रय हुन थाले तापनि हनुमानका मूर्तिहरू सत्रौँ शताब्दीदेखिका मात्र भेटिएका छन्। सत्रौँ शताब्दीदेखि हनुमान सम्प्रदाय प्रख्यात हुन थालेको देखिन्छ। जगतज्योति मल्ल, सिद्धिनरसिंह मल्ल, प्रताप मल्ल, श्रीनिवास मल्ल, भूपतिन्द्र मल्लजस्ता राजाहरूले हनुमान सम्प्रदायलाई लोकपि्रय बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ। शाहकालमा पनि हनुमान सम्प्रदायको विकास भएको कुरा विभिन्न मूर्तिहरूले पुष्टि गरेका छन्। वर्तमान समयमा पनि हनुमान सम्प्रदाय नेपालमा लोकपि्रय रहेको छ।
लिच्छविमा कुनै पनि अभिलेख हनुमानको उल्लेख भएको पाइँदैन। राम अवतारको त्यति प्रचार नभएकोले उनका भक्त हनुमानको उल्लेख नहुनु स्वाभाविक नै हो तर नेपालको प्रख्यात कलाविद् लैनसिंह बाङ्गदेलले फर्पिङको शिखरनारायणमा प्राप्त हनुमानको मूर्तिलाई अघि सारेर लिच्छविकालदेखि नै नेपालमा हनुमानका मूर्तिहरू बन्दथे भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न खोजिएको छ। शिखरनारायणमा भएको मूर्ति नराम्रोसँग खिइसकेको छ। आठवटा हात भएका हनुमानलाई उड्न लागेको मुद्रामा देखाइएको छ। उनको दायाँ गोडाका औँलाहरूले एउटा चट्टानमा बलियोसँग टेकेका छन्। बायाँ खुट्टाचाहिँ खुम्च्याएर सीताजीको खोजीमा जानलाई तयार भए जस्तो देखिएको छ। उनका पछाडिका दुईवटा हातले एउटा लामो वनमाला लिएको देखिन्छ। यो माला शिरको टुप्पाबाट झरेर घुडाँसम्म आएको छ। अरू चारवटा हातहरूमा भएका कुराहरू स्पष्ट देखिँदैनन्। हनुमानको दायाँ गोडाको अगाडि घुँडा टेकेर बसेकी स्त्री मूर्ति छ। हेर्दा हनुमानलाई केही केही चढाउन लागेकाले वा पद्मासनको तल्लो भाग समातिराखेको भन्न गाह्रो छ। दायाँ खुट्टाको मुनि आकार प्रकारले वानरजस्ता देखिएका दुईवटा स-साना मूर्ति घुडाँ टेकेर हात जोडी बसिरहेका छन्। बायाँ खुट्टानेरचाहिँ घुँडा टेकिरहेको एउटा बानरले पूजा गर्न लागेको देखिन्छ। यस शिलामूर्तिको आधा भाग शैलबुट्टाद्वारा भरिएको छ। यी बुट्टाहरू अलि खस्रो किसिमले कुँदिएका छन्। त्यसबाट यो शैलबुट्टा प्रारम्भिक अवस्थाको भन्ने थाहा पाइन्छ। इसाको पाँचौँ-छैटौँ शताब्दीको निर्धारण गर्न सकिने मृगस्थलीको उमामहेश्वरको मूर्तिमा धेरै नै साधारण किसिमका शैलबुट्टा देखिन्छ। फेरि इसाको आठौँ, नवौँ शताब्दीको अमर कान्तेश्वर उमामहेश्वरको मूर्तिमा यसमा विपरीत भएको शैलबुट्टा धेरै परिपक्व तथा विकसित अवस्थामा पुगिसकेको देखिन्छं। शैलबुट्टाको आधारमा कुदाइको ढुङ्गा र शैलीको आधारमा यसमा प्राचीन मूर्ति हुने लक्षण भएकोले यसलाई लिच्छविकालीन मूर्ति भन्न सकिन्छ भन्ने तर्क लैनसिंह बाङ्गदेलको रहेको छ।
हनुमानका मूर्तिहरूमा देखिएको लामो वनमाला मध्यकालमा र आधुनिककालमा बनेका मूर्तिहरूमा समेत पाइन्छन्। भारतमा विशेष गरी आधुनिक कालमा बनेका स्थान्तक मूर्तिहरूमा घँुडासम्म नै वनमाला देखाइएको हुन्छ। मूर्ति धेरै मात्रामा खिइनुले प्रस्तरको स्तर र भक्तहरूको निरन्तर छुवाइको औसत अध्ययन गरी मात्र थाहा पाउन सकिन्छ। मूर्ति खिइएको आधारमा पुरानो हो भन्न पनि त्यति सान्दर्भिक देखिँदैन साथै फर्पिङको मूर्तिमा कुँदिएको शैलुबुट्टामा मात्र देखाउन कलाकारले खोजेको हुँदा पहाड खुट्टा पछिल्लो समयमा बनेका मूर्तिहरूमा पनि दिन खोजिएको छ। त्यसैले कुनै पनि मूर्तिको तिथि निर्धारण गर्दा केवल शैलीलाई मात्र आधार मान्न सान्दर्भिक देखिँदैन। त्यसका लागि तत्कालीन समाजको धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधि पनि गहिरिएर अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ। लिच्छविकालमा विष्णुको राम अवतार परिचित भएको अनुमान गरिए तापनि उनको पूजा प्रचलित भएको देखिँदैन। तसर्थ हनुमानको मात्र यति राम्रो मूर्ति लिच्छविकालमा नबनेको। यदि लिच्छविकालमा हनुमानको मूर्तिहरू बनेका भए कुनै अभिलेखमा हनुमानको नाम आउँथ्यो। तान्त्रिक प्रभाव देखिएको यो मूर्ति ११-१२ औँ शताब्दीपछि मात्र बनेका हुनसक्छ भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ र यस मूर्तिको बारेमा अझै अध्ययन हुन सान्दर्भिक देखिन्छ।
नेपालमा मध्यकालदेखि समाजमा रामायण र महाभारतका कथाहरू बढी मात्रामा प्रसिद्ध भए। साथै विष्णु विधित अवतारहरूमध्ये रामअवतारको लोकपि्रयताको साथै हनुमानको पनि लोकपि्रयता बढ्न थाल्यो। मध्यकालमा जयस्थिति मल्लदेखि नै राम सम्प्रदायका विभिन्न मूर्तिहरू निर्माण हुन थालेको देखिन्छ। जयस्थिति मल्लले पशुपतिमा लवकुशका मूर्तिहरू स्थापना गरेको उल्लेख पाइन्छ। हनुमानका मध्यकालका सबैभन्दा पुरानो मूर्तिहरूमध्ये पाटनको कृष्ण मन्दिरमा कुँदिएका रामायणसँग सम्बन्धित विभिन्न घटनाहरू चित्रण गर्ने क्रममा मन्दिरको तल्लो तलामा हनुमानका मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। करिब १५ जति ठाउँमा हनुमानलाई प्रस्तुत गरिएको र तल्लो भागमा हनुमान भन्ने शब्द पनि नेवारी लिपिमा लेखिएको छ। यसरी सिद्धिनरसिंह मल्लको पालामा रामका भक्त हनुमानको पूजा समाजमा व्यापकरूपमा प्रचलित थियो भन्ने थाहा पाइन्छ। साथै सिद्धिनरसिंह मल्लका समकालीन भक्तपुरका राजा जगतज्योतिको समयमा लेखिएको 'नरपतिजयचर्यास्वरोदयटीका' नामक ग्रन्थमा हनुमान मूर्तिहरूको स्थापनाको महìव र हनुमानको मूर्ति कस्तो कस्तो निर्माण गर्नुपर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ।
हनुमानको मूर्ति बनाउँदा काठ, धातु, ढुङ्गा आदि पदार्थको प्रयोग गर्नुपर्ने भनिएको छ। यसो गरियो भने अनिकाल पर्दैन, रोगको डर हुँदैन, शत्रु आउन सक्दैन, बज्र पर्दैन, बोक्सी, भूत, पिचास आदिको डर हुँदैन भनी ग्रन्थमा लेखिएको छ। यसरी मध्यकालमा हनुमानका केही महìवपूर्ण मूर्तिहरू बने जसले मध्यकालमा हनुमान सम्प्रदायको लोकपि्रयतालाई झल्काउँछ। मध्यकालमा हनुमानका मूर्तिहरूमा समेत तन्त्रको प्रभाव परेको थियो। भक्तपुरको भूपतिन्द्र मल्लद्वारा बनाउन लगाएको र प्रताप मल्लले बनाउन लगाएको पञ्चमुखी हनुमान मन्दिरबाट थाहा पाउन सकिन्छ। मध्यकालपछिको शाहकालमा राम र हनुमान सम्प्रदायको झन् विकास भयो। मध्यकालको तुलनामा शाहकालमा हनुमानका मूर्ति सङ्ख्यात्मक हिसाबमा बढी मात्रामा बनेको देखिन्छ भने शाहकालमा आएर हनुमानका मूर्तिहरू, मन्दिरहरू, घाटहरू, चोकहरू, राज्यका सीमाहरूमा बनेको देखिन्छन्। राजा प्रताप मल्लले पनि लडाइँमा विजय प्राप्त होस्, घरमा सुरक्षा होस् भन्ने कामनाले हनुमानको मूर्ति ढोकामा राखेका थिए। यो कुरा हनुमानको पादपीठमा कुँदिएको अभिलेखबाट थाहा पाइन्छ। मल्ल राजदरबार किल्लाको रूपमा बनाइने हुँदा किल्ला रूपको आफ्नो दरबारमा शत्रुहरू पस्न नसकून् भन्ने भावनाले प्रताप मल्लले ढोकामा हनुमान स्थापना गरेका थिए। पाटनको दरबार बाहिर पनि हनुमानको मूर्ति स्थापना गरेको छ। "सिद्धिनरसिंहले अघिका भन्दा सुन्दर गरी दरबार बढाइ सुनका ढोका बनाई राखिदिए। दरबारको दाहिनेबाट नरसिंह गणेश हनुमान स्थापना गरिदिया।" त्यसैगरी भक्तपुरमा भूपतिन्द्र मल्लले आफ्नो दरबार अगाडि हनुमानको मूर्ति स्थापना गरेको कुरा उक्त मूर्तिको तल्लो भागमा भएको अभिलेखबाट थाहा पाइन्छ। उक्त अभिलेखमा 'समुद्र नाघ्ने रावणको सुखलाई नाश पार्ने, लङ्का पोल्ने, रामचन्द्रले भनेको सधैँ मान्ने, सीतालाई खुसी पार्ने, बगैँचामा राक्षसलाई तर्साउने यी हनुमानले रघुवंशी भूपतिन्द्र मल्ललाई रक्षा गरुन्' भनिएको छ।
मल्लकालमा हनुमानको ठूलो महìव थियो भन्ने कुरा प्रताप मल्ल, सिद्धिनरसिंह मल्ल र श्रीनिवास मल्लले 'हनुमदध्वज' उपाधि लिएबाट थाहा पाइन्छ। यसरी मल्लकालमा विशेषगरी जगज्योति मल्लको पालादेखि हनुमान सम्प्रदायको व्यापकरूपमा विकास भएको थियो। उपत्यकामा मात्र हनुमानको महìव नभई बाहिरका राज्यमा समेत हनुमान सम्प्रदायको लोकपि्रयता थियो भन्ने कुरा गोरखाका राजा पृथ्वीपति शाहले आफ्नो दरबार नजिकहनुमानको मूर्ति बनाउन लगाएबाट थाहा पाइन्छ।
मल्लकालपछि शाहकालमा पनि हनुमान सम्प्रदायको झन् व्यापकरूपमा विकास भएको कुरा काठमाडौँ उपत्यका विभिन्न ठाउमा बनेका राम मन्दिर र हनुमानका मूर्तिले पुष्टि गरेका छन्। मल्लकालमा जस्तै यस कालमा पनि हनुमानका मूर्तिहरूको पूजा गर्ने हेतु उही थियो र यस कालमा हनुमानलाई शुक्रबाट रक्षा गर्न स्थापना गर्नको साथै सङ्कटमोचकको रूपमा समेत लिएको देखिन्छ। साथै यिनैलाई कष्टमोचक सिद्धिदाताका रूपमा पनि पूजा गर्न थालियो।
जगतनारायणमन्दिर प्राङ्गणमा भएका हनुमानका मूर्तिहरू इस्वीको १८ औँ शताब्दीको मध्यतिर नेपालमा एउटा गजबको मन्दिर बनेको थियो। जुन समयकालीन अरू मन्दिरहरूभन्दा विशिष्ट खालको थियो। पाटनको शंखमुल स्थित जगतनारायणको मन्दिरको अभिलेखबाट इस्वी सम्वत् १८५५ सम्ममा यो मन्दिर बनिसकेको देखिन्छ। यो मन्दिरको निर्माण जङ्गबहादुरका भाइ जगतशमशेरले गर्न लगाएका थिए। विशाल प्रस्तर मूर्तिकलाको लागि यो मन्दिर प्रख्यात छ। यस मन्दिर प्राङ्गणमा दुईवटा हनुमान मूर्ति छन्। तीमध्ये मन्दिरको पूर्वतिर गरुडको साथसाथै भएको हनुमानको मूर्ति एक हो। शिवलिङ्गको जलहरी आकृति जस्तो ढुङ्गाको माथि बायाँ घुँडा जमीनमा राखी बसेको हनुमानका दुईवटा हात छन् तीमध्ये बायाँ हात वरद मु्द्रामा छ भने दायाँ हात अभय मुद्रामा छ। खुट्टामा ठूलाठूला कल्लीहरू, हातमा बाला, पाखुरामा केयुर, कानमा ठूलाठूला कुण्डलहरू लगाएको र घाँटीमा भक्तपुरको हनुमानको मूर्तिमा जस्तै गहना लगाएको यस मूर्तिको शरीरभरि सिन्दूर पोतिएको छ। तल्लो भागमा लङ्गौटी लगाएको अहिलेसम्म बनेका हनुमानका मूर्तिहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो मूर्ति हो। गोला आँखा र सिंह जस्तो मुखको दायाँबायाँ दाँत भएको हनुमानको मूर्ति शाहकालीन मूर्तिकलाको महत्त्वपूर्ण नमुना मान्न सकिन्छ। यो मूर्तिको निर्माण पनि मन्दिरको साथसाथै भएको हो। मूर्तिको आसनको वरिपरि बत्ती बाल्ने दियाहरू छन् भने दायाँबायाँतिर नेपाली झण्डा आकृति, धातुको पाताको अग्लो झण्डा छन् र मूर्तिको शिरमाथि तामाको छत्रावली छ।
यसै मन्दिरको पश्चिम उत्तर कुनामा अर्को हनुमानको मूर्ति छ। यो मूर्ति आफ्नै शैलीमा छ। स्थानक मुद्रामा भएको यो मूर्ति पहाड बोकी हिँड्न लागेको अवस्थामा छ। बायाँ खुट्टाले पुरुषको शिरमाथि टेकेको यो मूर्तिका दुईवटा हात छन्। जसमध्ये दायाँ हातले गदा समातेको छ भने बायाँ हातले पहाड समातेको छ। लङ्गौटी, कानमा कुण्डल, हातमा बाला घाँटीमा हार र कम्मरवन्ध लगाएको यस मूर्ति दायाँतिर पुच्छर उठिराखेको छ भन्ने लङ्गौटीको एक टुक्राले भुइँ छोएको छ। राम र लक्ष्मणलाई काँधमा राखेको मूर्तिको मुकुट अलंकृत छ। मूर्तिको पछाडि शिरमाथि सातवटा फणा भएको सर्प आकृति छ मूर्तिको पिठ्यूँमा दायाँबायाँ उड्न लागेका सिंह आकृतिहरू कुँदिएका छन्। शिरको माथि तामाको छत्रावली राखिएको भन्ने दायाँबायाँ नेपाली झण्डा आकृतिहरू राखिएका छन्। यस किसिमको मूर्ति नेपालमा अन्त पाइएको छैन। त्यसकारणले पनि यस मूर्तिको विशेष महìव रहेको छ। यो मूर्तिको निर्माण माथिको मूर्तिको भन्दा केही पछि बनेको कुरा मूर्तिमा भएको शैलीको आधारमा अनुमान गर्न सकिन्छ।
स्वप्नसम्मेलन (उपन्यास)
स्वप्नसम्मेलन(उपन्यास) मनुजबाबु मिश्रद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
नित्या मेनन
नित्या मेनन  एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री र पार्श्व गायिका हुन् । उनले कन्नड, मलयालम, तेलुगु र तमिल चलचित्रहरूमा अभिनय गरेकी छिन् ।
टेमु
टेमु (, Pyrrhocorax graculus) कागको प्रजातिको एक प्रकारको चरा हो । यो चरा नेपाल लगायत दक्षिणी युरोप, उत्तर अफ्रिका तथा मध्य एसियाका राष्ट्रहरूका उच्च हिमाली भूभागमा पाइने गर्छ ।
ललिता निवास प्रकरण
ललिता निवास प्रकरण वा बालुवाटार जग्गा प्रकरण नेपालको एक प्रसिद्ध जग्गा अनियमितता प्रकरण हो । नेपालको प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा अवस्थित ललिता निवासमा रहेको भूतपूर्व प्रधानमन्त्री सुवर्ण शमशेर राणाको निजी जग्गाको भ्रष्टाचार, अख्तियार दुरुपयोग तथा अनियमितता थियो । यस प्रकरणमा तत्कालीन एमाले महासचिव तथा शीर्ष नेता विष्णु प्रसाद पौडेलको संलग्नता भएपछि घटनाले उग्र रूप लिएको थियो । यस प्रकरणमा थुप्रै राजनैतिक संग्लनता रहेको आशङ्का गरिएको थियो ।  त्रिताल प्रतिवेदनको अनुसार मालपोत कर्मचारी शोभाकान्त ढकाल र रामकुमार सुवेदीले पदको दुरुपयोग गरी जग्गा घूसको रूपमा हत्याएको उल्लेख गरेको थियो ।
लेखक
एक लेखक एक व्यक्ति हो जसले लिखित शब्दहरू विभिन्न लेखन शैली र प्रविधिहरूमा विचारहरू सञ्चार गर्न प्रयोग गर्दछ। लेखकहरूले उपन्यास, लघुकथा, पुस्तक, कविता, यात्रा वृत्तान्त, नाटक, पटकथा, टेलिप्ले, गीत र निबन्धहरूका साथै अन्य रिपोर्टहरू र समाचार लेखहरू जस्ता साहित्यिक कला र रचनात्मक लेखनका विभिन्न रूपहरू उत्पादन गर्छन् जुन आम जनताको रुचि हुन सक्छ।। लेखकहरूको पाठहरू मिडियाको विस्तृत दायरामा प्रकाशित हुन्छन्। दक्ष लेखकहरू जो विचारहरू राम्रोसँग व्यक्त गर्न भाषा प्रयोग गर्न सक्षम छन्, प्रायः समाजको सांस्कृतिक सामग्रीमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्दछ।
लेखकहरूले आफ्ना विचारहरू व्यक्त गर्न साहित्यिक विधाहरूको दायराबाट छनौट गर्छन्। धेरैजसो लेखन अर्को माध्यममा प्रयोगको लागि अनुकूलित गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, एक लेखकको काम निजी रूपमा पढ्न वा पढाइ वा नाटक वा चलचित्रमा प्रदर्शन गर्न सकिन्छ। व्यंग्य उदाहरणका लागि, कविता, निबन्ध, चलचित्र, हास्य नाटक वा पत्रकारिताको अंशको रूपमा लेख्न सकिन्छ। पत्रको लेखकले आलोचना, जीवनी, वा पत्रकारिताको तत्वहरू समावेश गर्न सक्छ।
श्याम गोतामे
श्याम गोतामे ( वि.सं. १९९६ भदौ २६ –  वि.सं. २०५५ वैशाख १९) नेपाली हास्य-व्यङ्ग्यकार तथा निबन्धकार थिए।
जन्म
श्याम गोतामेको जन्म वि.सं. १९९६ भदौ २६ गते ज्वालाप्रसाद गौतम र राधादेवी गौतमको जेठा छोराको रूपमा काठमाडौँस्थित पाको पोखल्ड्याङमा भएको थियो। श्यामको न्वारनको नाम रेवती गौतम राखिएको भएपनि नागरिकता प्रमाणपत्रमा चाहिँ श्यामप्रसाद गौतम नाम रहेको देखिन्छ।
शिक्षादीक्षा
उनको बुवा ज्वालाप्रसादको नेपाल सरकारको कर्मचारी भएकोले अस्थिरता र अव्यवस्थाकैबीच गोतामे वि.सं. २००९ सालमा गौरस्थित श्री ३ जुद्ध हाईस्कूलमा एकैचोटी ९ कक्षामा भर्ना भए। भर्ना भएको दुई वर्षपछि वि.सं. २०११ सालको प्रवेशिका परीक्षामा सामेल भई उक्त परीक्षामा तृतीय श्रेणीमा उत्तीर्ण गरेका थिए।
एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेपछि गोतामे वीरगञ्जस्थित ठाकुरराम बहुमुखी क्याम्पसको रात्रिकक्षामा भर्ना भइ अध्ययनलाई अगाडि बढाउन थाले। उनले वि.सं. २०१३ सालमा पटना विश्वविद्यालयबाट प्रमाण पत्रतहको परीक्षामा सामेल भई उत्तीर्ण भए।
साहित्यिक लेखनमा प्रवेश
उनले लेखेको पहिलो हास्यव्यङ्ग्य रचना 'मैले पनि पिउन सिकें' वि.सं. २०२५ साल माघ २६ गतेको गोरखापत्रमा प्रकाशित भएको थियो। त्यसपछि उनले 'गोरखापत्र', 'समीक्षा', 'प्रतिध्वनि', 'रूपरेखा', 'मातृभूमि' जस्ता पत्रपत्रिका र हास्यव्यङ्ग्यपरक सामयिक सङ्कलनमा प्रकाशित भएका हास्यव्यङ्ग्य रचनाहरूको पहिलो कृतिको रूपमा मपाईं निस्किएको थियो। कौवा प्रकाशनको १०औँ प्रकाशनका रूपमा निस्किएको यस कृतिमा जम्मा १६ वटा हास्यव्यङ्ग्य रचना सङ्कलित थियो।
अवशान
हास्यव्यङ्ग्य लेखनमा प्रवेश गरेका श्याम गोतामेको नेपाली हास्यव्यङ्ग्यमा दीर्घजीवन बाचेर आकस्मिक ढङ्गले वि.सं. २०५५ साल वैशाख १९ गते बिहान पौने ५ बजेतिर देहान्त भयो। उनको मृत्यु हुदा उनको उमेर ५९ वर्ष पुगेको थियो।
पञ्चासे ताल
पञ्चासे ताल कास्की, पर्वत र स्याङ्जाको सिमानामा पर्ने पञ्चासे लेकमा अवस्थित ताल हो। यो ताल समुद्र सतहदेखि २ हजार ५०९ मिटरको उचाइमा छ। तालको लम्बाइ ११० मिटर र चौडाइ २० देखि २५ मिटर तथा झण्डै १० मिटर गहिरो छ। चारैतिर जंगलले घेरिएको मनोरंजन भएको स्थलमा रहेको यो तालको विशेषता हो- पात-पतिङ्गर तालमा तैरेर नरही सफा पानी बसिरहनु। यस पञ्चासे ताल लाई ‘’’पंच्धाम’’’ पनि भनिन्छ किन भने यो पांच वटा टुप्पोबाट घेरिएको छ।
ताल अवस्थित पञ्चासे लेकबाट उत्तरतर्फ माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण, धवलागिरी, धवलश्रीलगायतका हिमश्रृंखला, दक्षिणतर्फ पाल्पाको श्रीनगर एवम् तराई फाँट देखिन्छ भने फेदीमा फेवाताल, पोखरा उपत्यका, स्याङ्जा, कुश्मा, बाग्लुङका साथै राम्जा, सल्यान, आर्थरजस्ता सुन्दर वस्तीको दृश्यावलोकन सजिलै गर्न सकिन्छ।
यो पनि हेर्नुहोस्
फेवा ताल रारा ताल
साँढा
साँढा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
इष्ट भेञ्चर्स
इष्ट भेञ्चर्स इन्डोनेसियाको राजधानी जाकार्तामा आधारित एक आधारित प्रारम्भिक उद्यम पूँजी कम्पनी हो। यसको स्थापना सन् २००९ मा भएको थियो। यो दक्षिणपूर्व एसियामा सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा प्रदान गर्ने प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरू मध्ये एक हो। कम्पनीका कार्यालयहरू टोक्यो र सिङ्गापुरमा पनि रहेका छन्।
इतिहास
इष्ट भेञ्चर्स स्थापना सन् २००९ मा चन्द्र टजन, विल्सन कुआका, बतारा एटो र थाइगा मत्सुयामाले गरेका थिए। यो इन्डोनेसिया पहिलो प्रारम्भिक उद्यम पूँजी कम्पनीहरू मध्येको एक हो। कम्पनीको पहिलो लगानी इन्डोनेसियाली प्रविधि कम्पनी टोकोपिडियाको लागि थियो रहेको थियो जुन अन्तत प्रख्यात कम्पनीको रूपमा परिचित भएको थियो।
अप्रिल २०१७ मा, इष्ट भेञ्चर्सको लगानीमा रहेको कुडोलाई सवारी साझेदारी कम्पनी ग्र्याबले १०० मिलियन अमेरिकी डलरको लागि अधिग्रहण गरेको थियो।
मार्च २०१८ मा, इष्ट भेञ्चर्सले इभि ग्रोथक नामक कोषको सुरुवात गरेको थियो जुन इष्ट भेञ्चर्स, एसएमडिभी र याहु जापान बीचको संयुक्त लगानीमा स्थापना गरिएको थियो जसले कोष सङ्कलनका विभिन्न चरणहरूको प्रदान गर्दछ र दक्षिणपूर्व एसियामा सुरुवाती कम्पनीहरूलाई पछिल्लो चरणमा कोष पनि प्रदान गर्दछ।
मे २०१९ मा, इभी ग्रोथले यसले सफ्ट बेङ्क समूह, प्याभिलियन क्यापिटल, र इण्डिस क्यापिटलबाट २०० मिलियन अमेरिकी डलर कोष सङ्कलन गरेको थियो। अगष्टमा, कम्पनीले आफ्नो छैठौं कोषको लागि ७५ मिलियन अमेरिकी डलर उठाएको थियो।
लगानी
इष्ट भेञ्चर्सले १६० भन्दा बढी सुरुवाती कम्पनीहरूमा, विभिन्न चरणमा गरी ४ बिलियन अमेरिकी डलर भन्दा बढी लगानी गरिसकेको छ।
टोकोपिडिया बाहेक, यसका सहायक कम्पनीहरूमा यसले लगानी पनि गरेको छ जसमा ट्राभेलोका, जापानी इ-वाणिज्य कम्पनी मर्करी, को हाइभ (पूर्व इभी हाइभ भनेर चिनिने), इन्डोनेसियाली शिक्षा प्रविधि कम्पनी रूआङगुरू र सपब्याक लगायतका कम्पनीहरू समावेश छन्। इष्ट भेञ्चर्स दक्षिणपूर्व एसियाको सबैभन्दा सक्रिय उद्यम पूँजी लगानीकर्ताहरू मध्ये एक हो। यसलाई सन् २०१८ मा क्रञ्च बेसले विश्वव्यापी रूपमा शीर्ष आठ लगानीकर्ताहरू मध्ये एकको रूपमा मान्यता प्रदान गरेको थियो। अनुसन्धान कम्पनी प्रेक्विनको तथ्याङ्कका अनुसार, कम्पनी विश्वको सबैभन्दा निरन्तर शीर्ष प्रदर्शन गर्ने उद्यम पूँजी कोष प्रबन्धकहरू मध्ये एक हो। इष्ट भेञ्चर्स प्रेक्विनको अनुसार, कम्पनी शीर्ष तीन कोषहरू राख्ने विश्वव्यापी पाँच कम्पनीहरूमध्ये एक हो। यसको प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी बेञ्चमार्क क्यापिटल हो।
सूर्यग्रहण
सूर्यग्रहण एक प्रकारको ग्रहण हो जब चन्द्रमा, पृथ्वी र सूर्यको बीचबाट जान्छ तथा पृथ्वीबाट हेर्दा सूर्य पूर्ण अथवा आंशिक रूपमा चन्द्रमाद्वारा छेकिन्छ। भौतिक विज्ञानको दृष्टिले हेर्दा यदि सूर्य र पृथ्वीको बीचमा चन्द्रमा आउँछ भने चन्द्रमाको पछाडि सूर्यका किरणहरू केही समयका लागि छेकिन्छन, त्यसै अवस्थालाई सूर्यग्रहण भनिन्छ। पृथ्वीले सूर्यको परिक्रमा गर्छ भने चन्द्रमाले पृथ्वीको परिक्रमा गर्छ। कहिले काहीँ चन्द्रमा, सूर्य र पृथ्वीको बीचमा आउँछ। त्यसबेला सूर्यको केही या सबै प्रकाश छेक्दछ। जसले गर्दा धर्तीमा आंशिक या पूर्ण अँध्यारो फैलिन्छ। यस घटनालाई सूर्यग्रहण भनिन्छ। सूर्यग्रहणको घटना सदा सर्वदा अमावस्या तिथीमा नै पर्छ।
पूर्ण ग्रहण
धेरै जसो चन्द्रमाले सूर्यको केही भागलाई मात्र छेक्दछ। यो स्थितिलाई खण्डग्रास-ग्रहण भनिन्छ। कहिले कहीँ मात्र चन्द्रमाले सूर्यलाई पूरा छेक्दछ । यसलाई पूर्ण-ग्रहण अथवा खग्रास ग्रहण भनिन्छ । पूर्ण-ग्रहण धर्तीको धेरै कम क्षेत्रमा मात्र देख्न सकिन्छ । अधिकतम दुई सय पचास (२५०) किलोमिटरको सम्पर्कमा मात्र पूर्ण ग्रहण देख्न सकिन्छ । यस क्षेत्र भन्दा बाहिर खण्डग्रास-ग्रहण मात्र देखिन्छ । पूर्ण-ग्रहणको समयमा चन्द्रमालाई सूर्यको अगाडिबाट जानमा दुई घण्टाको समय लाग्दछ । चन्द्रमाले सूर्यलाई अधिकतम, सात मिनटसम्म पुरा छेक्दछ । यसबखत केही आकाशमा केही समयको अँधेरो हुन जान्छ, या दिनमा रात भएको जस्तै भान हुन्छ ।
ज्योतिष विज्ञानका दृष्टिले सूर्यग्रहण
उत्तरी ध्रुवदेखि दक्षिणी ध्रुव जोड्ने रेखाहरूलाई रेखांश भनिन्छ तथा भूमध्य रेखाका चारै तर्फ वृतआाकारमा जाने रेखाहरूलाई अंक्षाशका नामले चिनिन्छ । सूर्यग्रहण सदैव अमावस्यामा नै हुन्छ । जब चन्द्रमा क्षीणतम हुन्छ र सूर्य पूर्ण क्षमता सम्पन्न तथा दीप्त हुन्छ साथै चन्द्र र राहू या केतुको रेखांश निकै निकट हुन्छ, चन्द्रको अक्षांश लगभग शून्य हुन्छ भने तब सूर्यग्रहण पर्दछ । यस्तो त्यसबेला हुन्छ जब चन्द्र रविमार्गमा या रविमार्गको निकट हुन्छ, सूर्यग्रहणका दिन सूर्य र चन्द्रका कोणीय व्यास एक समान हुन्छन् । यस कारण चन्द्र सूर्यलाई केही मिनट मात्रको लागि भए पनि आफ्नो छायाले ढाक्न सक्छ । सूर्यग्रहणका समय जुन क्षेत्र छेकिन्छ त्यसलाई पूर्ण छायाँ क्षेत्र भनिन्छ ।
प्रकार
चन्द्रमाद्वारा सूर्यका किरणहरू पूरै या कम भागलाई छेकिनाले सूर्यग्रहण तीन प्रकारका हुन्छन् जसलाई पूर्ण सूर्यग्रहण, आंशिक सूर्यग्रहण र वलयाकार सूर्यग्रहण भनिन्छ । पूर्ण सूर्यग्रहण त्यो समयमा हुन्छ जब चन्द्रमा पृथ्वीको निकै नजिक भएर पृथ्वी र सूर्यका बीचमा आउँछ र चन्द्रमाले पूर्ण रूपले पृ्थ्वीलाई आफ्नो छायाँ क्षेत्रमा लिन्छ । यसको फलस्वरूप सूर्यको प्रकाश पृ्थ्वी सम्म पुग्न सक्दैन र पृ्थ्वीमा अन्धकार जस्तो स्थिति उत्पन्न हुन जान्छ । पृथ्वीमा पूरा सूर्य देखिन्न । यस प्रकार बन्ने ग्रहणलाई पूर्ण सूर्यग्रहण भनिन्छ । आंशिक सूर्यग्रहणमा जब चन्द्रमा सूर्य र पृथ्वीका बीचमा यस प्रकार आउँछ कि सूर्यको केही भाग मात्र पृथ्वीबाट देखिन्न अर्थात चन्द्रमा, सूर्यको केवल केही भागलाई मात्र आफ्नो छायामा लिन सक्छ । यसबाट सूर्यको केही भाग ग्रहण ग्रासमा तथा केही भाग ग्रहणबाट अप्रभावित रहन्छ भने पृथ्वीको उस भाग विशेषमा लागेको ग्रहणलाई आंशिक सूर्यग्रहण भनिन्छ । वलयाकार सूर्यग्रहणमा जब चन्द्रमा पृथ्वीको धेरै टाढा रहेर पृथ्वी र सूर्यको बीचमा आउँछ अर्थात चन्द्रमाले सूर्यलाई यस प्रकारले छेक्दछ कि सूर्यको मध्य भाग मात्र छाया क्षेत्रमा आउँदछ र पृथ्वीबाट हेर्दा चन्द्रमा द्वारा सूर्य पूरा छेकिएको देखिन्न बरु सूर्यको बाहिरको क्षेत्र प्रकाशित हुनाले कन्गन या वलयको रूपमा चम्किने देखिन्छ । कन्गन आकारमा बनेको सूर्यग्रहणलाई नै वलयाकार सूर्यग्रहण भनिन्छ ।
खगोल शास्त्रीहरूको गणना
खगोल शास्त्रिहरूले गणितबाट के निश्चित गरेका छन् भने १८ वर्ष १८ दिनको समयावधिमा ४१ सूर्यग्रहण र २९ चन्द्रग्रहण हुन्छन् । एक वर्षमा ५ सूर्यग्रहण तथा २ चन्द्रग्रहण सम्म हुन सक्छन् । त तैपनि एक वर्षमा २ सूर्यग्रहण त हुनै पर्छ । यदि कुनै वर्ष २ मात्र ग्रहण भए भने ती दुवै सूर्यग्रहण हुन्छन् । यद्यपि वर्षभरमा ७ ग्रहण सम्म संभाव्य छन्, तथापि ४ भन्दा अधिक ग्रहण धेरै कम मात्रामा देख्न पाइन्छ । प्रत्येक ग्रहण १८ वर्ष ११ दिन बीतेपछी पुन: हुन्छ । तर त्यो आफ्नो पहिलेको स्थानमा हुन्छ भन्ने निश्चित छैन, किनकी सम्पात बिन्दु निरन्तर चलिरहेका छन् ।
साधारणतया सूर्यग्रहणको अपेक्षा चन्द्रग्रहण अधिक देखिन्छन्, तर साँचो कुरा के हो भने चन्द्र ग्रहण भन्दा कैयौँ अधिक सूर्यग्रहण हुन्छन् । ३ चन्द्रग्रहणमा ४ सूर्यग्रहणको अनुपात आउँछ । चन्द्रग्रहणहरू अधिक देखिनाको कारण के हो भने यिनीहरू पृ्थ्वीको आधा भन्दा अधिक भागमा देखिन्छन्, तर सूर्यग्रहण पृ्थ्वीको धेरै ठुलो भागमा प्राय सय माइल भन्दा कम चाक्लो र दुई देखी तीन हजार माइल लामो भूभागमा देखिन्छन् । उदाहरणको लागि यदि भारतको मध्य प्रदेशमा खग्रास (सम्पूर्ण सूर्य बिम्बलाई छेक्ने खालको) ग्रहण छ भने गुजरातमा खण्डग्रास सूर्यग्रहण (सूर्य बिम्बका केही अंशलाई मात्र छेक्ने) मात्र दिखिन्छ भने उत्तर भारत र नेपालमा त त्यो देखिंदै दिखिन्न ।
वैदिक काल र सूर्यग्रहण
वैदिक काल भन्दा पहिले पनि खगोलीय संरचनामा आधारित कलैन्डर बनाउनाको आवश्कता अनुभव गरियो । सूर्यग्रहण चन्द्र ग्रहण तथा उनको पुनरावृत्तिको पूर्व सूचना ईसा भन्दा चार हजार वर्ष पहिले नै उपलब्ध थियो । ऋग्वेदका अनुसार अत्रिमुनिका परिवारसँग यो ज्ञान उपलब्ध थियो । वेदाङ्ग ज्योतिषको महत्त्व हाम्रा वैदिक पूर्वजहरूको यस महान ज्ञानलाई प्रतिविम्बित गर्दछ ।
ग्रह र नक्षत्रहरूका संसारको यो घटना हिन्दू मनीषिहरूलाई अत्यन्त प्राचीन कालबाट नै ज्ञात रहेको छ । चिर प्राचीन कालमा महर्षिहरूले गणना गरेका थिए । यसमा धार्मिक, वैदिक, वैचारिक, वैज्ञानिक विवेचन धार्मिक एवं ज्योतिषीय ग्रन्थहरूमा हुँदै आएको छ महर्षि अत्रिमुनि ग्रहणका ज्ञान दिने प्रथम आचार्य थिए । ऋग्वेदीय प्रकाश काल अर्थात वैदिक कालबाट ग्रहणमा अध्ययन, मनन र परीक्षण हुँदै आएको छ ।
सूर्यग्रहणको सम्बन्धमा ऋषि-मुनियहरूका कथन
ऋषि-मुनिहरूले सूर्यग्रहण लागेको समयमा भोजन गर्न न हुने भनेका छन्, किन भने उनको मान्यता अनुसार ग्रहणको समयमा कीटाणुहरू बहुल्यताले फैलिन्छन् । खाद्य वस्तु, पानी आदिमा सूक्ष्म जीवाणु एकत्रित भएर दूषित गर्दछन् । यसैले ऋषिहरूले भाँडाहरूमा कुश राख्नु पर्छ भनेका छन्, यसो गर्दा सबै कीटाणुहरू कुशमा एकत्रित हुन्छन् र उनलाई ग्रहण पछि फाल्न सकिन्छ । भाँडहरूमा अग्नि हालेकर पवित्र बनाइन्छ यसो गर्नाले कीटाणु मर्छन् । ग्रहण पछि स्नान गर्नाको विधान बनाइएको छ स्नान गर्नेबेला शरीर भित्र ऊष्माको प्रवाह बढेर, भीत्र-बाहिरका कीटाणुहरू नष्ट हुन्छन् ।
पुराणहरूको मान्यता अनुसार राहु चन्द्रमालाई तथा केतु सूर्यलाई ग्रस्दछ । यि दुवै छायाँका सन्तान हुन् । चन्द्रमा र सूर्यको छाँयाका साथ-साथै जान्छन् । चन्द्र ग्रहणको समयमा कफको प्रधानता बढ्दछ र मनको शक्ति क्षीण हुन्छ, त्यस्तै सूर्यग्रहणको समयमा जठराग्नि, नेत्र तथा पित्तको शक्ति कमजोर पर्दछ । गर्भवती स्त्रीलाई सूर्य-चन्द्र ग्रहण हेर्न हुन्न, किन भने उसका दुष्प्रभावले शिशु अङ्गहीन भएर अपाङ्ग बन्न सक्छ, गर्भपातको सम्भावना बढ्न जान्छ । यसको लागि गर्भवतीको उदर भागमा गोबर र तुलसीको लेप लगाइन्छ, यसो गर्नाले राहु-केतु उसलाई स्पर्श गर्दैनन् । ग्रहणको समयमा गर्भवती महिलालाई कुनै पनि चिज कैँची या चक्कुले काट्न रोकिन्छ र कुनै वस्त्रादि सिउनबाट पनि रोकिन्छ । किन भने यस्तो गर्नाले शिशुका अङ्गहरू या त काटिन्छन् या सिल एक अर्कोमा जोडिन्छन् भन्ने मान्यता छ ।
सूर्यग्रहणमा ग्रहण भन्दा चार प्रहर पहिले र चन्द्र ग्रहणमा तीन प्रहर पहिले भोजन गर्न हुन्न। वृद्ध बालक र रोगी एक प्रहर पहिले सम्म खान सक्छन् ग्रहण पूरा भए पछि सूर्य वा चन्द्र, जसको ग्रहण होस्, ग्रहणका दिन पात, सिनका, दाउरा और फूल बटुल्न हुन्न । कपाल तथा वस्त्र निचोर्नु हुन्न र दन्त धावन गर्नु हुन्न । ग्रहणको समयमा ताल्चा खोल्न, सुत्न, मल मूत्र त्याग गर्नु, मैथुन गर्न र भोजन गर्न - यि सबै कार्य वर्जित छन् । ग्रहणको समयमा मनमा सत्पात्रलाई उद्देश्य गरेर जलमा जल हाल्नु पर्छ । यस्तो गर्नाले दिनेलाई उसको फल प्राप्त हुन्छ र लिनेलाई उसको दोष पनि लाग्दैन । ग्रहणको समयमा गाईलाई घाँस, पक्षिहरूलाई अन्न, जरुरतमन्दहरूलाई वस्त्र दानले अनेक गुणा पुण्य प्राप्त हुन्छ । देवी भागवतमा भूकम्प एवं ग्रहणको अवसरमा पृथ्वीलाई खनन गर्नु हुन्न भनिएको छ ।
भुजुङ
भुजुङ नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। गण्डकी अञ्चल अन्तर्गत लम्जुङ जिल्लाको ६१ वटा गाविसहरू मध्ये 'एक गाउँ एक गाविस'ले प्रख्यात पर्यटकीय नमुना गाउँको रूपमा भुजुङ गाउँलाई चिनिन्छ। सदरमुकाम बेसीशहर देखि २४ किलोमिटरको जिप यात्रा पछि पर्यटकीय गाउँ, घलेगाउँ, नायु, घनपोखरा हुँदै करिव दुई घण्टाको पैदल यात्रा पछि ग्रामिण पर्यटकीय भुजुङ गाउँ सजिलै पुग्न सकिन्छ। यो गाउँ जिल्लाकै सबैभन्दा ठूलो र सिरान गाउँको रूपमा पनि प्रख्यात छ। समुन्द्री सतह देखि करिब १६०० मिटरको उचाईमा रहेको यस गाउँको पूर्वमा घले गाउँ,(उत्तरकन्या गाविस) घनपोखरा गाविस, पश्चिममा पसगाउँ गाविस, दक्षिणमा भोंजे गाविस, पर्दछ भने उत्तरमा विशाल जंगल, घाँसे खर्क, लम्जुङ हिमाल, अन्नपूर्ण हिमाल स्पष्ट रूपमा देख्न सकिन्छ। करिब ३६२ घरधुरी रहेको उक्त गाउँमा ९०% गुरुङ र १०% अन्य जातीहरू बसोवास गर्दछन्। २१००को हाराहारीमा यहाँको जनसङ्ख्या रहेको छ। " न्याय नपाए गोर्खा जानु, संस्कृति खोज्न भुजुङ जानु " भन्ने भनाई पनि प्रचलित रहेको छ। यस गाउँमा अझ पनि गुरुङहरूको परम्परागत रितिरिवाज, भेषभुषा, भाषा, संस्कृति र पहिचान जिवितै रहेको छ। घरहरूको पर्खाल ढुंगा, माटो, काठ र छानोमा ढुङ्गा, टिन र खरले छाएको पुरानो शैलिका आर्कषक पुरानो घुमाउने घर पनि यहाँ रहेको छ। खानाको रूपमा लोकल चामलको भात, कोदोको ढिंडो, सिस्नो, गुन्द्रुक, निउरो, कुरीलो, पिडालु, अनि कोदोको शुद्ध रक्सी, लोकल खसी र कुखुराको मासुको पनि स्वाद लिन सकिन्छ।
यहाँका मानिसहरूको मुख्य पेशा भनेको कृषि हो। यस गाउँका मानिसहरूले पशुपालनमा भैंसी, वाख्रा भेंडा र पशुपंक्षीमा कुखुरा पाल्ने गरेका छन्। मिहेनती र लगनशिल छन् यहाँका मानिसहरू, फुर्सदको समयमा पुरुषहरूले डोको, नाम्लो, डालो, मान्द्रो, घुम, भकारी र महिलाहरूले उनवाट राडीपाखी, बख्खु, पुवाबाट थैलो, झोला, भाङग्रा जस्ता हस्तकला सामानहरू बनाउँछन्। बेलायत, भारत र नेपाली सेनामा भर्ती हुने वैदेशीक रोजगार र होटल व्यावसाय थप आय आर्जनका स्रोतहरू हुन्। यहाँका ८०% मानिसहरू साक्षार छन्।
परम्परागत ऐतिहासिक संस्कृति नृत्यमा भुजुङ्कै गहनाको रूपमा घाँटु(कुसुन्डा), कृष्ण चरित्र, साराङ्गी, घ्याब्रि, प्हच्यु, सेर्गा, नृत्यहरू यहाँको विशेष आर्कषण हुन्। शुभ पुटपुटे, छेवर, दिनभरिको थकान मेट्ने अनि शुख दुख बांड्ने पवित्र थलो रोधिं पनि यहाँ रहेको छ। लाली गुँरास युवा क्लव, युम्वो विकाश आमा समुह, वाहेक संरक्षण र विकाशलाई स्थानिय स्थरवाटै गरिनु पर्दछ भन्ने उद्देश्यले २०५० सालमा स्थापित राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, अन्नपर्ण् संरक्षण क्षेत्र आयोजना, यस अर्न्तगत रहने संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन समिति, पर्यटन व्यवस्थापन उपसमिति, भुजुङ्ग लघु जल विद्युत व्यवस्थापन समिति, भुजुङ्ग उप स्वास्थ्य चौकि खानेपानी व्यवस्थापन समिति जस्ता विभिन्न सङ्घ संस्थाहरू गाउँको विकाशको गर्नलाई लागि परि रहेको छ। वैकल्पिक पदयात्राको लागि विभिन्न स्थानवाट पुग्न सकिने भुजुङमा २५ घरमा पाहुना राख्ने व्यवस्था पनि रहेको छ। यस गाउँको वन क्षेत्रमा विभिन्न लोपोन्मुख जंगली जीव जनावारहरू, पशुपंक्षी, जडिवुटी, फलफूल र विभिन्न प्रजातिका पुतलीहरू पाईन्छ। ग्रामिण पर्यटन विकाशमा टेवा पुर्‍याउने उदेश्यले नेपाल पर्यटन बोर्ड, जि.वि.स, गा.वि.स र स्थानिय सङ्घ संस्थाहरूको सक्रियतामा "ग्रामिण पर्यटकिय गाउँ भुजुङ्को आर्कषण, स्थानिय कला संस्कृतिको संरक्षण" भन्ने मुल नाराका साथ २०६४ सालमा सभासद श्री पृथ्वी सुब्बा गुरुङ्को प्रमुख अतिथ्यमा प्रथम भुजुङ् महोत्सव सफलताका साथ सम्पन्न गरिएको थियो। अहिले चिया वगान पनि यहाँको प्रमुख आकर्षण बनेको छ। शिक्षा, खानेपानी, विद्युत, टेलिफोन, टेलिभिजन, स्वास्थ्य आदिको सुविधावाट गाउँलेहरू र गाँउमा आउने पर्यटकहरू लाभान्वित भएका छन्। यजम्रो, भयरा, योरी, शिल्दो, युम्बो, सलिया, अजम्रो यहाँका मानिसहरूले पुज्ने देवताहरू हुन्। आफुले चिताएको कुरा पुर्‍याईदिने हुनाले यजम्रो (सन्तानेश्वर महादेव) लाई यहाँका मानिसहरूले सब भन्दा ठूलो देवताको रूपमा मान्ने गर्दछ। गाउँ देखि उत्तरीमोडामा पर्ने घना जंगलको सुनसान ठाउँमा एउटा ठूलो ढुगाँ माथि सँधै पानी जमि रहने विचमा यजम्रो देवता रहेको छ।
भुजुङमा एउटा गुफा पनि रहेको छ, जुन २०५७ सालमा श्री त्रिभुवन माविका शिक्षक र विद्यार्थीहरूको सक्रियतामा पत्ता लागेको थियो। त्यस गुफाको नाम ऐतिहासिक त्रिभुवन गुफा राखिएको छ। स्थानीय वृद्धाहरूको भनाई अनुसार परापुर्वकालमा भालेलाई खुट्टामा धागो वाँधेर छोड्दा करीव २०० मिटर तलको चमेरे भन्ने ओडारमा भाले निस्किएको थियो।
धार्मिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक विविधता अनि प्राकृतिक छटाले भरिपुर्ण् घना जंगल, डाँडापाखा, छहरा, कन्दरा, हरियाली, हराभरा स्वच्छ वातावरण, हावा, मुटु छुने चिसो पानी, मोती जस्तै टल्कने हिमालहरू, दक्षिणतर्फ नागवेली आकारमा सुसाई बगेको मिदिम खोला, गाउँकै अगाडि छङछङ झरी रहने कईयो झरना यि यस्ता कुराहरूले सबैलाई हषिर्त एवं आनन्दित तुल्याउँछ। गाउँवाट देखिने तल्क्यु, घिम्चे, चिलिन्चे, रम्जै, कम्दी, किज्गो जस्ता खेती योग्य फाँटहरूको आकर्षणले वास्तवमा भुजुङ् गाउँलाई स्वर्ग जस्तै बनाएको छ। कला संस्कृतिलाई नजीकवाट नियाल्ने र ग्रामिण पर्यटनलाई टेवा पुर्‍याउनको निम्ति एक पटक भुजुङ गाउँ जानै पर्दछ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भुजुङको जनसङ्ख्या १६३० छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
श्रीरामपुर उपविभाग
श्रीरामपुर उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको हुगली जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
२०१३-१४ ला लिगा
२०१३-१४ ला लिगा एट्लेटिको म्याड्रिड ले जितेको थियो । यो ८३ औँ ला लिगा संस्करण थियो । १७ अगस्ट २०१३बाट सुरु भएको यो प्रतिस्पर्धा १८ मे २०१४ मा सकिएको थियो ।
क्रिष्टियानो रोनाल्डो ३१ गोल गर्दै यूरोपियन गोल्डेन सु जित्न सफल भएका थिए भन‌े एन्जल डी मारियाले १७ एसिस्ट निकालेका थिए ।
यादव खरेल
यादव खरेल चलचित्र निर्देशक एवम् साहित्यकार हुन्। गीत, मुक्तक, नियात्रा, कविता आदि विधामा विशेष सामर्थ्य प्रस्तुत गरिसकेका खरेल चलचित्रका निर्देशक, निर्माता तथा लेखकका रूपमा अत्यन्त चर्चित छन्।
जीवनी
यादव खरेलको जन्म वि.सं. १९९९ साल फागुन् १२ गते मङ्लबार तदनुसार कृष्णपक्ष तृतीया तिथिका दिन वाग्मती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोकअन्तर्गत पर्ने खरेलथोक भन्ने ठाउँमा पिता गोपीकृष्ण खरेल तथा माता सरस्वती खरेलका तृतीय सन्तानका रूपमा भएको हो। यिनको न्वारानको नाम पद्मनाथ खरेल हो। विद्यालय आदिका प्रमाणपत्रहरूमा पनि यही नाम रहेको तर कुनै दिन नाट्यसम्राट बालकृष्ण समले प्रसङ्गवश ठट्टैठट्टामा जिस्क्याउनु भएछ तब उनले आफ्नो नामै बदलेर यादव राखेछन्। यादव खरेलका एक दिदी अम्बिकादेवी, एक दाजु श्यामकृष्ण खरेल, दुई भाइहरू रामकृष्ण खरेल र अच्युतकृष्ण खरेल तथा दुई बहिनीहरू गीता र सीता छन्। यादव खरेलचाहिँ अहिले काठमाडौँको कुमारीगालमा बसोबास गर्छन्। बाल्यावस्थामा यिनी कहिले काठमाडौँ कहिले खरेलथोक र कहिले तराईमा बस्थे। सप्तरी जिल्लामा यिनीहरूको मौजा भएकाले यिनी त्यहाँ जाडोयाममा बस्दथे। उनले अर्थशास्त्रमा एम. ए., बि. एल. तथा बेलायतको लण्डन फिल्म स्कूलबाट डिप्लोमा गरेका छन्। उनले रेडियो नेपालमा काम गरेका थिए। पढाइको सिलसिलामा बेलायत पुगेका खरेलले सन् १९६९मा खुलेको बीबीसी नेपाली सेवामा पनि केही समय काम गरे।
मौलिक कृति
विभिन्न पत्र-पत्रिका, रेडियोमा कथा, निबन्ध, कविता, गीत र अन्वेषणात्मक लेखहरू प्रकाशित छन्। उनका प्रकाशित कृतिहरूः १) अनि एउटा लहर ब्यूँझन्छ (कविता) २) यादव खरेलका मुक्तकहरू (मुक्तक, वि. सं. २०३०) ३) समुन्द्रपारी (नियात्रा) ४) खलबल (हाँस्यव्यङ्ग्य कृति) ५) यस्तो पनि हुँदा रहेछ 	६) यस्तै रहेछ यहाँको चलन
चलचित्र निर्देशन
खरेलले निर्देशन गरेका चलचित्र यी हुन्ः १) आदिकवि भानुभक्त २) प्रेमपिण्ड ३) श्री स्वस्थानी ४) चेलीबेटी ४) लोभीपापी
पुरस्कार, मान, सम्मान, पदक
उनले पाएका केही सम्मान यी हुन्ः १) रत्नश्री स्वर्ण पदक २) वासु शशी स्मृति सम्मान
भ्रमण
उनले अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, स्पेन, बेल्जियम, लक्जेम्बर्ग, स्विजरल्याण्ड, जापान, मेक्सिको, केन्या, चीन, दक्षिण कोरिया, इन्डोनेशिया, फिलिपिन्स, सिंगापुर, मलेशिया आदि देशको भ्रमण गरेका छन्।
परडीया
परडीया सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
भुली
मुली नेपालको सेती अञ्चलको अछाम जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४९३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार मुलीको जनसङ्ख्या २५४५ छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
आन्ध्र महासागर
आन्ध्र महासागर वा एटलान्टिक महासागर विशाल जलराशिको नाम हो जो यूरोप तथा अफ्रिका महादेशहरूको नयाँ संसारका महादेशहरूदेखि पृथक गर्छ । क्षेत्रफल र विस्तारमा संसारको दोस्रो ठुलो महासागर हो जसले पृथ्वी को १/५ क्षेत्र ओगटेको छ । यस महासागरको नाम ग्रीक संस्कृतिबाट लिइएको छ जसमा यसलाई नक्शाको समुद्र पनि भनिन्छ । यस महासागरको आकार लगभग अङ्ग्रेजी अक्षर ८ को जस्तो छ । लम्बाईको अपेक्षा यसको चौडाई धेरै कम रहेको छ । आर्कटिक सागर, जो बेरिङ्ग जलडमरूमध्यबाट उत्तरी ध्रुव हुँदै स्पिट्सबर्जेन र ग्रिनल्यान्डसम्म फैलिएको छ, मुख्यतः आन्ध्रमहासागरको नैं अङ्ग हो । यस प्रकार उत्तरमा बेरिङ्ग जल-डमरूमध्यबाट लिएर दक्षिणमा कोट्सलैंडसम्म यसको लंबाई १२,८१० माईल छ । यस्तै प्रकार दक्षिणमा दक्षिणी जर्जियाको दक्षिण स्थित वैडल सागर पनि यसै महासागरको अङ्ग हो । यसको क्षेत्रफल यस अन्तर्गतका समुद्रहरुसहित ४,१०,८१,०४० वर्ग माईल छ ।
यस अन्तर्गत समुद्रहरूलाई छोडेर यसको क्षेत्रफल ३,१८,१४,६४० वर्ग माईल छ । यो एउटा विशाल महासागर नै हो जसको अधीन विश्वको सबभन्दा ठूलो जलप्रवाह क्षेत्र रहेको छ । उत्तरी आन्द्रामहासागरको पृष्ठतलको लवणता अन्य समुद्रहरूको तुलनामा पर्याप्त रहेको छ । यसको अधिकतम मात्रा ३.७ प्रतिशत छ जो २०°- ३०° उत्तर अक्षांशहरूको बिचमा विद्यमान छ । यस महासागरको अन्य भागहरूमा लवणता अपेक्षाकृत कम रहेको छ ।
महासगारको गहिराई
एटलान्टिक महासागरको गहिराईको प्रारम्भिक अध्ययनमा पनडुब्बी चालक (१८७३-७६) को अन्वेषण अभियानको समान अन्य वैज्ञानिकले महासागरको अन्वेषणहरूमा योगदान दिएका थिए । एटलान्टिक महासागरीय विद्युत केबुलहरूको स्थापनाका गर्नका लागि आवश्यक जानकारी प्राप्ति गर्नका लागि यस प्रकारका अध्ययनहरूले विशेष प्रोत्साहन दियो । यसको गहिराइ को सन्दर्भमा एउटा अन्वेषण टोलि सन् (१९२१) को अध्ययन अनुसार यस महासागरको औसत गहिराई, समुद्रहरूलाई छोडेर, ३,९२६ मीटर, अर्थात् १२,८३९ फिट छ । यसको ज्ञात अधिकतम गहिराई, ८,६०५ मिटर अर्थात् २८,२३२ फिट छ र यस महासागरको सबैभन्दा गहिरो भाग पोर्टोरिको ट्रेन्च हो जसको गहिराई लगभग ८,६०५ मिटर (२८,२३२ फिट) रहेको छ ।
सहायक धाराहरु
आन्ध्र महासागरको सहायकधाराहरु नियमितरूपमा हावाको दिशा अनुरूप बहन्छन् । तर स्थल खण्डको आकृतिको प्रभावबाट धाराहरुका यस क्रममा केही अन्तर अवश्य आउन जान्छ । उत्तरी एटलान्टिक महासागरको धाराहरूमा उत्तरी विषुवतीय धारा, गल्फ स्ट्रीम, उत्तरी एटलान्टिक प्रवाह, कैनेरी धारा र लैब्रोडोर धाराहरु मुख्य रहेका छन् । दक्षिणी एटलान्टिक महासागरको धाराहरूमा दक्षिणी विषुवतीय धारा, ब्राजील धारा, फाकल्याण्ड धारा, पछौं प्रवाह र बैङ्गुला धाराहरु मुख्य रहेका छन् ।
श्रीअन्तु
श्रीअन्तु पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, मेची अञ्चलको इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। वर्तमान समयमा यो इलाम जिल्लाको सुदूरपूर्वी भेकमा अवस्थित सूर्योदय नगरपालिका अन्तर्गतको एक स्थान हो। अन्तुडाँडा पूर्वी नेपालको एक प्रसिद्ध पर्यटकीय क्षेत्र हो। यो समुद्री सतहबाट करिब २,३०० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। अन्तु सुर्योदयको दृश्यावलोकनका लागि प्रसिद्ध छ। इलामको व्यवसायिक र नेपाल भारतको एक पूर्वी नाका रमणीय बजार पशुपतिनगरबाट र फिक्कलबाट एक घण्टाको पैदल दुरीमा पर्दछ। वि.सं. २०४३ मा यसलाई 'दिपेन्द्र शिखर' भनी नामाकरण गरिएको भए पनि पुरानै नाम श्री अन्तु वा अन्तु डाँडा नामबाट नै यो डाँडा प्रसिद्ध छ।
श्री अन्तु कसरी पुग्नु?
काठमाडौंबाट भद्रपुर नगरपालिका सम्मको हवाई यातायात, त्यसपछि सतही यातायातबाट चारआली हुदै फिक्कल वा पशुपतिनगरबाट पुग्न सकिन्छ।
देशका विभिन्न स्थानबाट महेन्द्र राजमार्ग झापा जिल्लाको चारआली हुँदै फिक्कल वा पशुपतिनगरबाट श्री अन्तु पुग्न सकिन्छ।
ब्रह्मक्षत्रिय
ब्रह्मक्षत्रिय पौराणिक रूपमा शस्त्रधारी ब्राह्मणहरू वा क्षत्रिय माताबाट जन्मिएका क्रोधी स्वभावका ब्राह्मणहरूलाई बुझाउँने गर्दथ्यो । ब्रह्मक्षत्रियहरूलाई ब्राह्मण वर्णभित्र मानिएको थियो । ब्राह्मण ऋषि जमदग्नि का छोरा परशुरामलाई एक उदाहरणीय ब्रह्मक्षत्रिय मानिएको थियो । उनकी पितमही (हजुरआमा) चन्द्रवंशी क्षत्रिय राजकुमारी भएपनि परशुराम पूर्णतय ब्राह्मण वर्णभित्र नै पर्छन् । विष्णुअवतार परशुरामले आततायी (आतङ्कवादी) क्षत्रियहरूको संहार गर्दै जाँदा थुप्रै क्षत्रियहरूले हिंगलाजको शरण लिई ब्राह्मण भएका थिए । तिनका वंशजहरू ब्रह्मक्षत्रिय बनेका थिए । यी ब्रह्मक्षत्रियहरूले ब्राह्मण सरह मान पाएका थिए ।
पछिल्ला समयमा ब्रहमक्षत्रियहरू आफ्नो समाजबाहिरका कुनै ब्राह्मण वा क्षत्रियसँग वैवाहिक सम्बन्ध राख्दैनथे । भारतमा थुप्रै ब्रह्मक्षत्रिय समाजहरू छ । पञ्जाबी ब्रह्मक्षत्रिय, अहमदाबाद ब्रह्मक्षत्रिय, कछी ब्रह्मक्षत्रिय, मारवाडी ब्रह्मक्षत्रिय, आदि हुन् ।
स्वर्गीय हीरादेवीको खोज (उपन्यास)
स्वर्गीय हीरादेवीको खोज (उपन्यास) ध्रुवचन्द्र गौतमद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
मार्क जुकरबर्ग
फेसबुक नामक सामाजिक सञ्जाल का परिकल्पनाकार ३३ वर्षीय (सन २०१६ मा) यी अमेरिकी युवा विश्वका सबैभन्दा कम उमेरका अर्बपति हुन्। उनीसँग अहिले नै ७६ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको सम्पत्ति छ। जुन १५० खर्ब नेपाली रूपैयाँभन्दा बढी हो। फेसबुकको लोकप्रियतासँगै उनको यो सम्पत्तिमा पनि वृद्धि हुँदै जानेछ। अहिले फेसबुकमा आफ्नो एकाउन्ट खोल्ने व्यक्तिहरूको संख्या ५० करोड नाघेको छ। विश्वभर एकसाथ १५० करोडभन्दा बढी व्यक्ति यो सोसियल नेटवर्कसँग जोडिएका हुन्छन्।
फेसबुकको यही लोकप्रियतालाई ध्यानमा राख्दै टाइम म्यागाजिनले यो वर्ष मार्कलाई वर्ष व्यक्तित्व २०१०को सम्मान दिएको छ। उक्त म्यागजिनले यति कम उमेरका व्यक्तिलाई यस्तो पद विरलै दिएको छ। यसअघि १९२७मा अमेरिकी विमान चालक चाल्न लिन्डवर्ग तथा १९५२मा बिर्टेनकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयलाई कम उमेरमै वर्ष व्यक्तित्व घोषणा गरिएको थियो। विमान चालक तथा बेलायती महारानी दुवै उक्त सम्मान पाउँदा २६ वर्षका थिए।
सन् २००४मा हार्वर्ड युनिभर्सिटीमा अध्ययन गर्दागर्दै मार्कले विश्वलाई जोड्ने एउटा सेतु निर्माण गर्ने योजनाका साथ फेसबुकको निर्माण गरेका थिए। केही साथीको सहयोगमा खुलेको यो साइटका लागि काम गर्ने कर्मचारीको संख्या अहिले १ हजार ७ सय छ। सबैभन्दा रमाइलो कुरा यो साइटमा काम गर्ने अधिकांश कर्मचारी उनीभन्दा बढी उमेरका छन्। साइटलाई विवादरहित एवं लोकप्रिय बनाउन जुबेरवर्गले ११ जना विशेषज्ञ राखेका छन्।
मलहनीयाँ
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या छ।
प्राथमिक उपचार
प्राथमिक उपचार भन्नाले बिरामी अथवा घाइतेलाई अस्पताल अथवा स्वास्थ्य संस्थामा पुर्याउनु अघि गरिने उपचारलाई बुझिन्छ । प्राथमिक उपचार भनेको प्रथम उपचार अथवा सुरुमा गरिने उपचार हो । कुनै पनि घटनास्थलमा चिकित्सकको आगमन अघि सामान्य उपकरण तथा सामग्रीको प्रयोग गरी गरिने बिरामीको उपचारलाई प्राथमिक उपचार भनिन्छ । दुर्घटनामा परी घाइते भएका मानिसको अवस्था अझै नबिग्रियोस भनेर घाइतेलाई चिकित्सकको पहुचमा पुग्नु अघि दिइने सामान्य उपचार प्राथमिक उपचार हो । प्राथमिक उपचारले बिरामी अथवा घाइतेलाई तत्काल राहत तथा मानसिक रूपमा खतरामुक्त भएको महशुस गराउन मद्दत गर्दछ ।
प्राथमिक उपचार विधिहरू
☼ अवस्थाको अवलोकन
आँखाले हेर्ने
–बिरामीले सास फेरेको छ कि छैन हेर्ने –बिरामी नीलो भएको छ कि छैन हेर्ने –घाइतेको शरीरको कुनै भाग सुन्निएको, रगत लागेको तथा क्षतिग्रस्त भएको छ कि छैन भनेर निरीक्षण गर्ने –घटनस्थलको निरीक्षण गरी वरपर बोतल, औषधी तथा अन्य रासायनिक पदार्थका भाँडा तथा प्याकेटहरू भए नभएको पत्ता लगाउने –बिरामी कत्तिको होसमा छ याद गर्नुपर्छ
कानले सुन्ने
–घटनास्थलमा उपस्थित मान्छेहरूसँग घटनाको बारुमा जानकारी लिने –सास फेरेनफेरेको आवाज सुन्ने –यदि बिरामी होसमै छ भने बिरामीसँग पनि घटनाको बारेमा सोधपुछ गर्ने कतै दुखेको छ कि, कस्तो छ भनेर सोध्ने
नाकले सुघ्ने
–घाइतेको मुख तथा वरपरबाट कुनै गन्ध आइरहेको छ कि छैन पत्ता लगाउने
छोएर जाँच गर्ने
– बिरामीलाई टाउकोदेखि खुट्टासम्म सरसर्ती जाँच गर्ने
सन्दर्भ सामग्रीहरू
उदेश्यः प्राथमिक उपचारका मूख्य तीन उद्देश्यहरु निम्नानुसार छन् ः
१. जीवन बचाउनु,
२. अवस्था झन्–झन् बिग्रन नदिनु
३. अवस्थामा सुधार ल्याउनु
हान राजवंश
हानवंश चीनको एक राजवेश थियो। यसको  शासनकाल ई.पू. २०६देखि ई.पू. २२१सम्म मानिन्छ। यी चार सौ वर्षहरूमा  चीनी सभ्यता र संस्कृतिको  अत्यधिक विकास भयो। जीवन अनेक क्षेत्रहरूमा  हानवंशका शासनकालमा  यति प्रगति भएको कि चीनका निवासी पछि सैक्ने वर्षसम्म गर्वका साथ आफ्नोलाई 'हानका पुत्र' भन्थे। ई.पू. २२१मा  बर्बर जातिहरूलाई आक्रमणदेखि यस  राजवंशको  अन्त भयो।
स्वर्ण्र्बम्ब (उपन्यास)
स्वर्ण्र्बम्ब(उपन्यास) कृष्ण गौतमद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
पुरुष
पुरुष (♂) एक पुलिङ्गी हो जसको व्यवहार र हाउभाउमा पुरुषत्व हुन्छ।
बाह्य सूत्र
मिजं
समालबुङ
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, मेची अञ्चलको इलाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४,१०६ रहेको थियो भने यस गाविसमा ७७६ घरधुरी रहेका थिए।
सन्तडा
सन्तडा अछाम जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति थियो। २०४८ को जनगणना अनुसार, यहाँ ३८२ घरधुरी रहेको थियो भने यहाँँको जनसङ्ख्या १,९८० रहेको थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८को तथ्याङ्क अनुसार, यहाँको जनसङ्ख्या २,४३७ रहेको थियो जसमध्ये २७% साक्षर थिए।
वनसर्रा
वनसर्रा (Nucifraga caryocatactes) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको प्रजाति हो ।
रामभरोस कापडी
रामभरोस कापडि 'भ्रमर' पत्रकार तथा मैथिली भाषाका साहित्यकार हुन्। हाल उनी नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ छन्।
सम्बत २००८ साउनमा धनुषामा जन्मेका कापडिले मैथिली साहित्यमा एम ए गरेका छन्। उनले नेपाल विद्यापति भाषा साहित्य पुरस्कार लगायत विभिन्न पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन्।
जेम्स कुक
कप्तान जेम्स कुक ( Captain James Cook FRS (7 November 1728   – 14 February 1779) ब्रिटिश अन्वेषक, नाविक, मानचित्रकार र शाही नौसेनामा कप्तान थिए। कुकले प्रशान्त महासागरमा तीन यात्राहरू गर्नु अघि न्यूफाउन्डल्याण्डको विस्तृत नक्सा बनाए, जुन दौरान उनले पहिलोपटक अष्ट्रेलियाका पूर्वी तटिय क्षेत्र र हवाईयन टापुहरूसँग युरोपेली सम्पर्क कायम गरे, र न्युजील्याण्डको पहिलो जलयात्रा गरे ।
कुक एक किशोरको रूपमा ब्रिटिश मर्चेन्ट नौसेनामा संलग्न भए र १७५५ मा शाही नौसेना मा संलग्न भए। उननले सात वर्षको युद्धमा कार्य देखे, र पछि क्युबेकको घेराबन्दीको दौरान सेन्ट लरेन्स नदीको प्रवेशद्वारको अधिकांश नक्सा सर्वेक्षण गरे।यसले कुकलाई एडमिरलसिटी र रयल सोसायटीको ध्यान खिच्न मद्दत गर्यो। यो सूचना दुवै कुकको क्यारियर  र ब्रिटिश विदेशी अन्वेषण निर्देशनमा एक महत्त्वपूर्ण क्षणमा आए र १९६६ मा उनको प्रशासकलाई पहिलो प्रशासनिक यात्राका लागि एचएम बर्क एडडेभको कमान्डरको रूपमा नेतृत्व गरे।
तीन पटकको यात्राहरूमा कुकले संसारको ठूलो मात्रामा सर्वेक्षण नगरिएको क्षेत्रहरूमा हजारौँ माइलहरू यात्रा गरे।उनले न्यूजील्याण्डबाट हवाईअन्तर्गत प्रशान्त महासागरमा हवाई नक्शालाई अधिक जानकारी दिए । जब उनको यात्रा अघि बढ्दै गयो, उनले नया भेटिएका ठाउँहरूको सर्वेक्षण र नामकरण गरे र ती टापु तथा तटरेखाहरु पहिलो पटक यूरोपेली नक्सामा अभिलेख गरियो ।  उहाँले समुद्री उपशासन, उच्च सर्वेक्षण र मानचित्रकार कौशल, शारीरिक साहस र प्रतिकूल अवस्थाहरूमा मानिसहरूको नेतृत्व गर्ने क्षमताको संयोजन प्रदर्शन गरे।
१७७९ मा तेस्रो अन्वेषक यात्राको क्रममा आफ्नो जहाजबाट चोरि भएको एउटा डुंगा फिर्ता ल्याउने बेलामा हवाइ प्रमुख कलानीओपू को अपहरण प्रयास गरेको बेलामा उनी माथि आक्रमण भयो र हत्या भयो। उनले वैज्ञानिक र भौगोलिक ज्ञानको विरासत छोड्नु भयो ,  जसले 20 औँ शताब्दीमा राम्रोसँग आफ्ना उत्प्रेरकहरूलाई प्रभाव पारेको थियो, र विश्वभरका कयौ स्मारकहरू कुकलाई समर्पित गरिएको छ।
प्रारम्भिक जीवन र परिवार
जेम्स कुकको जन्म ७ नोबेम्बर १७२८ मा Marton  Yorkshire मा भयो र न्वारन  १४ नोबेम्बर  parish church of St Cuthbert, मा भयो, जहाँ उनको नाम चर्चको रजिस्टरमा देख्न सकिन्छ ।. उनी जेम्स कुक र श्रीमती ग्रेस पेसको आठ छोराछोरी मध्ये दोश्रो थिए, जो स्कटिस फार्ममा श्रमिक थिए । 1736 मा, उनको परिवार ग्रेट अटन मा Airey Holme खेत मा गए, जहां उनको पिता को नियोक्ता, थॉमस स्कोट्टोवले उनको लागि स्थानीय स्कूलमा भर्ना गर्नको लागि जिम्मा लिए।1741 मा, पांच वर्ष को स्कूल पछि, उनले आफ्नो पिता को लागि काम शुरू गर्यो, जो खेत प्रबंधक को पदोन्नति गरिएको थियो।अफुर्सदमा, उनले नजिकै नजिकैको पहाडी, रोजबारी टोपिंग चढाउँथे, एकताका लागि अवसरको आनन्द उठाउँदै।    कुक 'कटेज, उनको आमाबाबुको अन्तिम घर, जुन उनीहरूको भ्रमण गर्ने, सन् १९३४ मा इङ्गल्याण्डबाट मेलबर्न, अष्ट्रेलियामा स्थान्तरण गरियो र पुनः इज्जत भयो।
1745 मा, जब उनी 16 वर्षको थियो, कुक 20 mi पर माछा मर्ने गाउँ Staithes सरे  इतिहासकारहरूले बताएका छन् कि यो पसलले खिचिएको सञ्झ्यालबाट बाहिर निस्कँदा कुकले समुद्रको ढोकालाई महसुस गर्यो।
शाही नौसेनामा वृत्तिको सुरुवात
कुक पहिलो पोस्टिंग एचएमएस ईगलसँग थियो, जो किप्पल सेमैन र कप्तान यूसुफ हामर को आफ्नो पहिलो वर्ष को सवार र उनको पछि कप्तान ह्यूग पसेसर को मालिक को साथी को रूप मा सेवा दिइयो। अक्टोबर र नोभेम्बर 1755 मा उनले ईगलको एक फ्रांसीसी युद्धशैलीमा कब्जा गरे र अर्कोलाई डुबाउँदै भाग लिइन्, जसको पछि उनी उनीहरूको अन्य कर्तव्यको अतिरिक्त डुङ्गामा पदोन्नति गरे। उनको पहिलो अस्थायी आदेश मार्च 1756 मा थियो जब उनी क्रूजरको छोटो मालिक थिए।
प्रिन्टर
प्रिन्टर परिधीय उपकरण हो जुन कागजातमा ग्राफिक्स वा पाठको लगातार प्रतिनिधित्व गर्दछ । धेरै जसो आउटपुट मानव-पठनीय छ, बार कोड प्रिन्टरहरू प्रिन्टरहरूको विस्तारित प्रयोगको उदाहरण हो ।
जेम्स कुक
शाही नौसेनामा वृत्तिको सुरुवात
जून 1757 मा कुकुरले औपचारिक रूपमा आफ्नो स्नातकोत्तरको परीक्षाहरू ट्रिनिटी हाउस, डिपार्टफोर्डमा पास गरे र राजाको बेडाको जहाजलाई चलाउन र प्रबन्ध गर्न योग्य बने। त्यसपछि उनी फ्रिगेट एचएमएस सोलेबेलमा कप्तान रबर्ट क्रेग अन्तर्गत मास्टरको रूपमा गए।
प्रिन्टर
प्रकार
व्यक्तिगत प्रिन्टरहरू मुख्य रूपले व्यक्तिगत प्रयोगकर्ताहरूलाई समर्थन गर्न डिजाइन गरिएको हो, र केवल एकल कम्प्युटरमा जडान हुन सक्छ। यी प्रिन्टरहरू कम-भोल्युम, छोटो रूपान्तरण प्रिन्ट कार्यहरूको लागि डिजाइन गरिएको हो, दिइएको कागजातको हार्ड प्रतिलिपि उत्पादन गर्न न्यूनतम सेटअप समय आवश्यक पर्दछ। जे होस्, तिनीहरू सामान्यतया ढिलो उपकरणहरू हुन् जुन २ देखि २५ पृष्ठ प्रति मिनेट (पीपीएम) सम्म हुन्छन्, र प्रति पृष्ठ लागत अपेक्षाकृत उच्च हुन्छ। जे होस्, यो माग मा सुविधा द्वारा अफसेट छ । केही प्रिन्टरहरूले मेमोरी कार्डमा वा डिजिटल क्यामेरा र स्क्यानरहरूबाट भण्डारित कागजातहरू प्रिन्ट गर्न सक्दछन्।