cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
तसलीमा नसरिन
लेखिका आफू स्वयं क्रान्तिजीवी भएकैले हुनुपर्छ उनका सबै नै कृति त्यत्तिकै सटीक रहेको पारखी पाठकहरू बताउँछन्। त्यसमा पनि लज्जाको कुरो बेग्लै छ। यसमा जुन किसिमको एउटा छुट्टै ज्यान पाइन्छ र बेजोड भाव गुम्फन भएको पाइन्छ त्यसले गर्दा कृति 'क्षणेक्षणे यन्नवतामुपैति' अर्थात् प्रत्येक क्षण नयाँभाव बोध गराउने भनेजस्तो जतिजति समय बित्दै जान्छ त्यतित्यति नयाँपन बोधक हुन पुगेको छ। विशेषगरी सुधामय (बाबु), किरणमयी (आमा), सुरञ्जन (छोरा), रमाया (छोरी) चार पात्रको सेरोफेरोमा घुमेको लज्जाले साम्प्रदायिक सद्भाव बिथोलिएपछि हुन सक्ने समाजको डरलाग्दो चित्र प्रस्तुत गरेको छ। जहाँ जातीय विद्वेष फैलिन्छ वा साम्प्रदायिक सद्भाव विथोलिन्छ त्यहाँको समाज अन्धो हुन्छ र सक्नेहरूबाट नसक्नेहरू लुटिन्छन्, कुटिन्छन्, पिसिन्छन्, थिचिन्छन् र मिचिन्छन्। उनीहरूले बाँच्ने अधिकारसम्म पाउँदैनन्, हारगुहार सुन्नेसम्मकोही हुँदैन। जसलाई आफ्नो भनिएको छ उनीहरूसमेत, कि परपर हुन्छन् कि थाहा नपाएजस्तो गर्छन्। हेरौँ लज्जाको अन्तिम प्रसङ्गमा आएको एउटा पात्रको अवस्था- -जसका बाबु महिनौंदेखि थलापरेका छन्, श्रीसम्पत्ति लुटिएकोछ, अपहरित बहिनीको चार-पाँच दिनदेखि अत्तोपत्तो छैन र आमा त्यसैदिनदेखि मूर्छित छिन्)
'निराशाको अथाह अथाह जलमा सुरञ्जन एक्लै तैरिरहन्छ। रात पर्छ, रात छिप्पिदै जान्छ। ऊ आफूलाई एकदमै एक्लो महसुस गर्छ।कोही छैन, सहायता गर्ने,कोही छैन उसको। आफ्नो देश आफूलाई प्रवास लाग्दैछ। ऊ आफ्नो तर्क, बुद्धि, विवेकसहित आफैँमा खुम्चेर बस्छ। उसको उदार, सहिष्णु, तर्कवादी मन हडताल, कफ्र्यु र आतङ्कको देशमा क्रमशः सङ्कुचित हुँदैछ। ऊ शून्य हुँदै गइरहेको छ, आफ्नो बन्द झ्याल, ढोका भएकोकोठामा उसलाई सास लिनका लागि शुद्ध हावासमेत प्राप्त छैन।मानौँ ती सबै एक भयावह मृत्युको प्रतीक्षा गरिरहेछन्।' -लज्जाको नेपाली अनुवादबाट साभार।)
दक्ष प्रजापति
दक्ष प्रजापतिलाई अन्य प्रजापतिहरूका समान ब्रह्मा जीले आफ्नो मानस पुत्रका रूपमा रचेका थिए। दक्ष प्रजापतिको विवाह स्वयंभुव मनुको तृतीय कन्या प्रसूतिका साथ भएको थियो। दक्ष प्रजापतिकी पत्नी प्रसूतिले सोह्र कन्याहरूलाई जन्म दिए जसमादेखि स्वाहा नामक एउटा कन्याको अग्निको साथ, सुधा नामक एउटा कन्याको पितृगणका साथ, सती नामक एउटा कन्याको भगवान शंकरका साथ, र शेष तेह्र कन्याहरूको धर्मका साथ विवाह भयो। धर्मको पत्नीहरूका नाम थिए - श्रद्धा, मैत्री, दया, शान्ति, तुष्टि, पुष्टि, क्रिया, उन्नति, बुद्धि, मेधा, तितिक्षा, द्वी र मूर्ति।
योगमाया न्यौपाने
योगमाया न्यौपाने (वि.सं. १९२४ - वि.सं. १९९८) पूर्वी नेपालको भोजपुर जिल्लामा जन्मिएकी एक नेपाली धार्मिक गुरु, महिला अधिकारकर्मी तथा कवयत्री थिइन्। एक आन्दोलनकर्ताको रूपमा उनले समाजका विकृतिहरूलाई परास्त गर्नमैै आफ्नो जीवन लगाएकी थिइन्। योगमाया नेपाली साहित्यमा क्रान्तिकारी नारीहरूकी प्रतीक पनि हुन्। बूढी औँठाको ल्याप्चेका भरमा आफ्नो हस्ताक्षर दिने योगमाया नै त्यस्ती आशुकवयित्री हुन् जसले जे देख्यो त्यही फररर भन्न र जे भेट्यो त्यही विषयमा कविताबाट बोल्न र जे सुन्यो त्यही विषयलाई कविताबाटै बिट मार्न सक्षम थिइन्। न्यौपानेलाई नेपालको समकालीन कविहरू मध्येमा लिइन्छ जसमा उनले उनको कविताहरूको एकमात्र प्रकाशित पुस्तक सर्वार्थ योगवाणीलाई उनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदान मानिन्छ।
योगमायाको कविताहरूले नेपालमा राणा शासन भारतमा ब्रिटिस राजको समयलाई वर्णन गर्दछ। त्यस समयको साँस्कृतिक र राजनीतिक उत्पीडनबाट चित्रित उनको लेखनशैली उच्च स्तरको र खारिएको थियो। धार्मिक गुरुको रूपमा हिन्दू दर्शनमा विशेष ध्यानको बाबजुद पनि उनका कविता महिला र उत्पीडित समुदायहरूको अधिकारमा आधारित थिए जसकारण उनले निकै लोकप्रिय हासिल गरेकी थिइन्। उनको जीवनको अन्तिम क्षणमा राणा शासकको आज्ञा अनुसार उनको कृतिहरूलाई निषेधित गरिएको थियो भने उनलाई कडा निगरानीमा राख्न भनिएको थियो। यतिहुँदा हुँदैपनि उनले नेपालमा नै रहने निर्णय लिएकी थिइन्। योगमायालाई वि.संं १९७५ मा नेपालको पहिलो महिला समितिको स्थापना गरेको र यसले वि.सं १९७७ सालमा नेपालमा सती प्रथामाथि रोक लगाउनेको श्रेय दिइन्छ।
योगमायाले सन्यास लिएर नेपाल फर्किएपछि उनको सक्रियतावाद सुरु भएको थियो। सरकारले योगमाया र उनको समर्थकहरू प्रतिको अत्याचार र आफ्नो भ्रष्ट व्यवहारलाई सुधार गर्नमा आनाकानी गरेको कारण योगमाया र उनको ६७ अनुयायीहरूले वि.सं १९९८ मा अरुण नदीमा हामफालेर नेपालको इतिहासको सबैभन्दा ठूलो जलसमाधि गरेका थिए। वि.सं २०७२ सालमा उनको योगदानहरूका लागि नेपाल सरकारले उनको नाममा एक डाँक टिकट जारी गरेको थियो।
प्रारम्भिक जीवन
योगमायाको जन्म वि.सं १९२४ मा नेपालको भोजपुर जिल्ला अन्तर्गत पर्ने मझुवाबेसीको नेपालेडाँडा एक ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। उनी बुबा श्रीलाल उपाध्याय न्यौपाने र आमा चन्द्रकला न्यौपानेको तीन सन्तान मध्ये एक र एकमात्र छोरी थिइन्। तत्कालीन समयमा प्रचलित ब्राह्मण रीतिहरूको अनुसार सात वर्षको उमेरमा योगमायाको मनोरथ कोइरालासँग विवहा भएको थियो। सानै उमेरमा विवहा भएका कारण नयाँ घरमा समायोजन हुन निकै कठिन भएको थियो भने उनी घरेलु हिंसाको पनि शिकार भएको मानिन्छ। घरेलु हिंसाको शिकार बनेकी योगमायाले किशोर अवस्थामा घरलाई छाडेर माइतीघर गएकी थिइन्। माइतीघरमा फर्किएकी योगमायाको परिवारले र समुदायले उनलाई अस्वीकार गरेका थिए भने उनीहरूले उनलाई श्रीमानकै घर जान भनेका थिए। उताबाट पनि उनलाई घर प्रवेश गर्न नदिएपछि माइतीले उनी र उनकी छोरीलाई घरमा बास दिएका थिए।
योगमायाका श्रीमान मनोरथ कोइरालाको बारेमा दुई फरक धारणा रहेका छन्। लोकप्रिय रूपमा वर्णन गरिएका संस्करणहरूमा उनको १० वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको र योगमाया बाल विधवा भएको उल्लेख गरिएको छ जसले उनको विधवा स्थितिलाई ससुरालीको दुर्व्यवहारको कारणको रूपमा जिम्मेवार ठहराउँदछ। यद्यपि योगमायाको वरिपरिका केही आधुनिक साहित्यहरूमा उनी वास्तवमा कहिल्यै बाल विधवा थिइनन् र योगमाया घरबाट भागेपछि उनका श्रीमानले दोस्रो विवहा गरेका थिए भनेर उल्लेख गर्दछ।
असममा प्रवास तथा पुनर्विवाह
किशोरावस्थाको मध्यतिर तत्कालीन अति रुढिवादी र दमनकारी ब्राह्मण समाजमा एकल महिला भए तापनि योगमायाले गोप्य रूपमा कँडेल थर भएका एक छिमेकी ब्राह्मण केटासँग प्रेम सम्बन्ध गाँसेकी थिइन्। हिन्दू समाजमा पुनर्विवाह वा विधवा विवाहलाई सकारात्मक रूपमा नलिइएकाले योगमायाले भोजपुरस्थित आफ्नो घरबाट भाग्ने निर्णय गरिन् र पछि उनले असममा आफ्नो प्रेमीसँग दोस्रो विवाह गरेकी थिइन्। एक दशकभन्दा बढी समयसँगै बसेपछि योगमायाले आफ्नो दोस्रो श्रीमनबाट छुट्टीएर छोरीलाई छोडेर गएकी थिइन्। केही स्रोतहरूले उनको दोस्रो श्रीमानको मृत्यु भएको उल्लेख गरेका छन् जबकि अन्यले यो जोडी वास्तवमा सहमतिमै छुट्टीएको भनेर उल्लेख गरिएको छ। केही साहित्यहरूमा उनले आफ्नो दोस्रो श्रीमानको मृत्युपछि डोटेल थर गरेका व्यक्तिसँग तेस्रो विवाह गरेको उल्लेख गरिएको छ। योगमायाले दुई छोरी जन्माइन् कि एक छोरी जन्माइन् भन्ने विषयमा इतिहासकारहरूको मत फरकफरक रहेको छ तर नैनकला न्यौपानेको उनको छोरीको भएको जानकारी अभिलेखहरूमा पाइएको थियो।
सन्यास र नेपालमा फिर्ती
योगमाया विवाह र सांसारिक मोहलाई त्याग गरी एक फरक किसिमको जीवनको सुरुवात गर्ने र बाँकी जीवन एक तपस्वी भएको बिताउने निर्णयमा पुगेकी थिइन्। त्यस समयमा हिन्दू समाजमा पुरुषहरू तपस्वी हुनु सामान्य कुरा भए तापनि महिलाहरूको लागि यो निकै दुर्लभ थियो। त्यसपछि योगमाया छोरी नैनाकलालाई लिएर मझुवाबेसीस्थित आफ्नो गाउँ फर्किएकी थिइन् र छोरी नैनाकलालाई दाइ अग्निधर न्यौपाने र भाउजू गङ्गाको हातमा सुम्पिएर आफ्नो सबै जिम्मेवारी त्याग गरी एक तपस्वीको जीवन ग्रहण गरेकी थिइन्। यसै क्रममा योगमायाले आफ्ना धार्मिक कविताहरू रचना गर्न पनि सुरु गरेकी थिइन्। योगमाया आसाममा बस्दा भारतभरि अपार लोकप्रियता कमाएका सुधारवादी हिन्दू नेता दयानन्द सरस्वतीको सिद्धान्तबाट निकै प्रभावित भएको विद्वान्हरूले औँल्याएका छन्।
योगमायाले पछि नेपालका विभिन्न भागहरूमा आफ्नो तपस्वी यात्रा सुरु गरेकी थिइन्। आफ्नो यात्राको क्रममा उनी स्वर्गद्वारी महाप्रभु अभयानन्द द्वितीय सहित धेरै प्रसिद्ध धार्मिक नेताहरूको सम्पर्कमा आइन् जसले उनको भक्तिको उच्च प्रशंसा गरे र यसरी उनलाई जोशमणि सन्त परम्परा अन्तर्गत योगिक आध्यात्मिक शिक्षाको साथ मार्गदर्शन गरेका थिए। यात्रापछि योगमायाले आफ्नो गाउँ फर्केर ध्यान साधनाको जोडतोडका साथ अभ्यास गर्ने निधो गरेकी थिइन्।
मझुवाबेसीमा फिर्ती, लोकप्रियता र स्थानीय सामन्तहरूको विरोध
योगमायाले साधनाको क्रममा केही अत्यन्त कठिन ध्यान विधिहरूको अभ्यास गरेकी थिइन् जसमा ग्रीष्मऋतुको समयमा आगोको नजिक दिनमा ध्यान गर्नु र त्यसपछि जाडोको समयमा चिसो गुफाभित्र बाक्लो लुगा नलगाई ध्यान गर्नु समावेश थियो। कहिलेकाहीँ उनी उपवास बस्दा पनि ध्यानमा बस्ने र धेरै हप्तासम्म पानी मात्र पिएर ध्यनमा लागिरहन्थिइन्। अरू बेला उनी आफ्ना कविताहरू सुनाउने मानिसहरू र तिनका नातेदारहरूसँग भेट्दथिइन्। मझुवाबेसीका मानिसहरूले कहिल्यै नसुनेको वा चिनेको कुनै पनि कुराको विपरीत उनका कविताहरूले धेरै स्थानीयहरूलाई प्रभावित गर्दा उनको अनुयायीहरू निरन्तर बढ्न थालेका थिए। उनका एक चेला भीमबहादुर बस्नेतले पछि योगमायाका लागि एउटा झुपडी बनाए र उनका कविताहरू सङ्कलन गरेर पछि सिक्किमबाट प्रकाशित गरेका थिए।
योगमायाले आफ्नो पूर्व तपस्वी जीवनमा भोगेका त्रासदी र विभेदले नेपाली हिन्दू समाजमा विद्यमान अन्यायप्रतिको उनको दृष्टिकोणलाई धेरै हदसम्म परिभाषित गरेको छ। हिन्दू आध्यात्मिक दर्शनको अनुयायी र उपदेशक भए तापनि तत्कालीन पितृसत्तात्मक समाज महिला, तल्लो जात समूह र नेपालको सन्दर्भमा निम्न आर्थिक वर्गप्रति पनि अन्यायपूर्ण रूपमा विभेदकारी रहेको उनको अनुभव थियोे। उनका कविताहरूले भोजपुर आसपासका जनतालाई यस्तो अन्तर्निहित भेदभावको बारेमा सचेत गराउने प्रयास गरेको थियो जुन ठूलो सङ्ख्यामा स्थानीयहरूको साथ प्रतिध्वनित भएको थियो। उनका कविताहरू प्रकाशित भएपछि दार्जिलिङ र काठमाडौँसम्मका मानिसहरू उनका भक्त बन्न थालेका थिए।
योगमायाको शिक्षाले धेरै विपन्न र राजनीतिक रूपले अलग्गिएका जनसमुदायलाई सहजै प्रभावित गरे तापनि बस्नेत वंशका धेरै स्थानीय सामन्ती जमिन्दारहरू र काठमाडौँका केन्द्रीय प्रशासकहरूका नजिकका स्थानीय मानिसहरूले तपस्वी र उनका अनुयायीहरूलाई आफ्नो पितृसत्तात्मक विशेषाधिकारका लागि खतरा ठानेर तिनको चर्को विरोध गर्न थालेका थिए। अन्ततः उनको सक्रियता र लोकप्रियताले क्रूर राणा शासनका प्रशासकहरूको पनि ध्यान खिचेको थियो।
राज्यसँग सम्पर्क
योगमायाले हिन्दू धार्मिक संहिताको पालना गरेको भनी जनमानसमा प्रचार गरे पनि प्रशासन अत्यन्त भ्रष्ट भएको र धर्मको पालना नगरेर सर्वसाधारणहरूलाई दुःख मात्र दिएको बताएकी थिइन्। उनले आफ्ना कविताहरूमार्फत घुसखोरीबाट फस्टाउने र जनतालाई आधारभूत अधिकारबाट समेत बञ्चित गर्ने शासकहरूको खुलेर आलोचना गरेकी थिइन्। योगमायाले आफ्ना एक जना भक्त प्रेमनारायण भण्डारीलाई वि.सं १९८७ सालमा काठमाडौँ पठाएकी थिइन्, जसलाई पछि गएर काठमाडौँका जनताले हरेराम प्रभु भनेर चिन्न थालेका थिए। नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले पनि भण्डारीलाई भेट्ने निर्णय गरेपछि उनले सत्यको पवित्र प्रतिज्ञा पालन गर्ने वचन दिएर योगमायालाई सन्देश पठाएका थिए। तथापि, प्रशासकहरूले त्यसपछिका चार वर्षमा आफ्ना कुनै पनि क्रूर र भ्रष्ट मानसिकतालाई सुधार गरेका थिएनन्। काठमाडौँका शासकहरूको व्यवहारबाट दिक्क भएर योगमायाले वि.सं १९९३ मा भण्डारीलाई फेरि एकपटक काठमाडौँ पठाइन् र त्यही वर्षको अन्त्यतिर उनी स्वयं आफ्नी छोरीसहित काठमाडौँ आएकी थिइन्। जुद्धशमशेरले उनको भ्रमणका क्रममा उनलाई स्वागत गरेका थिए जहाँ उनले उनलाई के चाहिएको छ भनेर सोध्दा जवाफमा योगमायाले 'सत्य र न्यायको पवित्र आदेशको भिक्षा' भनेर जवाफ दिएकी थिइन्। प्रधानमन्त्रीले उनलाई फेरि आश्वासन दिए तर उनको समूहले अपेक्षा गरेअनुसार कुनै ठोस सुधार कार्यान्वयन भएको थिएन। त्यसपछि काठमाडौँ उपत्यका छोड्नुअघि योगमायाले आफू र आफ्ना अनुयायीहरूले देशमा हेर्न चाहेका सुधारका बारेमा प्रधानमन्त्रीलाई २४ बुँदे माग व्यक्त गरेकी थिइन्। यसले जुद्धशमशेर र उनका अनुयायीहरूलाई चिन्तित तुल्याउँदा योगमायालाई आफ्नो राजनीतिक संस्थापनका लागि खतराको रूपमा हेर्न थालिएको र त्यसैले त्यही वर्ष उनलाई भोजपुर फिर्ता पठाउने विशेष तयारी गरिएको थियो।
राज्यप्रतिको असन्तुष्टि र सामूहिक आत्महत्याको धम्की
वि.सं १९८० को दशकको उत्तरार्धमा राणा शासनविरुद्ध असहमति बढ्न थालेको थियो जुन मुख्यतः भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलनबाट प्रभावित थियो। त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप तत्कालीन सरकारले विद्रोहीहरू विरुद्ध थप क्रूरता प्रदर्शन गरेको थियो। योगमाया र उनका अनुयायीहरूले माग गरेका सुधारक तत्वहरूलाई राज्यले पटकपटक बेवास्ता गरेको थियो र उनको समूहका गतिविधिमाथि निरन्तर निगरानी राखेको थियो। वि.सं १९९२ मा योगमायाले भ्रष्ट र क्रूर प्रशासनको सार्वजनिक रूपमा विरोध गर्न सुरु गरेको थिइन्। उनले नेपाली समाजमा व्याप्त अन्याय, अन्धविश्वास र भ्रष्ट आचरणको अन्त्य गर्दै नयाँ युगको स्थापना गर्ने समय आएको बताएकी थिइन्। उनले आफू मुक्तिको नजिक पुगिसकेकाले बदलिँदो युगमा फस्न नचाहेको र चाँडै नै ईश्वरको नाममा आफूलाई बलि चढाउन लागेको बताएकी थिइन्।
जुद्धशमशेरले आफ्नो आश्वासन पूरा नगरेको बहानामा योगमायाले अग्नि समाधि नामक अनुष्ठानमा २४० जना इच्छुक भक्तहरूसहित विशाल चितामा बसेर आफ्नो प्राण त्याग गर्ने योजना बनाएकी थिइन् भने यसरी आफ्ना अनुयायीहरूलाई कार्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म आफ्नो समूहलाई दिन सक्ने कुनै पनि प्रकारको भिक्षाका लागि आम जनसमुदायसमक्ष सार्वजनिक आग्रह गर्ने आज्ञा दिएकी थिइन्। उनले धनकुटा जिल्लाका तत्कालीन प्रधान प्रशासक माधवशम्शेर र जुद्धशमशेरलाई पनि भिक्षाका लागि व्यक्तिगत आग्रह पठाएकी थिइन्।
राज्यद्वारा हस्तक्षेप अनुयायीहरूको गिरफ्तारी
तोकिएको दिनमा सामूहिक बलिदान कुनै समयपनि हुनसक्ने डरले जुद्धशमशेरले कात्तिक २८ गते कार्यक्रमस्थलमा करिब ५०० सुरक्षाकर्मी परिचालन गरी कार्यक्रम बिथोल्न आदेश दिएपछि ११ जना पुरुष भक्तहरूलाई धनकुटाको कारागारमा राखिएको थियो भने योगमाया नैनाकलालगायत अग्नि समाधिमा सहभागी अधिकांश महिलालाई भोजपुरस्थित राधाकृष्ण मन्दिरमा थुनिएको थियो। प्रशासकहरूले महिला सदस्यहरूलाई तीन महिनापछि नजरबन्दबाट मुक्त गरे भने अधिकांश पुरुष अनुयायीहरूलाई तीन वर्षपछि अर्थात् वि.सं १९९७ चैतमा जेलबाट रिहा गरिएको थियो।
जलसमाधि
आफ्ना सबै भक्तहरू कारागारबाट छुटेपछि योगमायाले आफ्ना आत्मत्यागी योजनाहरूलाई निरन्तरता दिने निर्णय गरेकी थिइन् भने यसपटक उनले यस्ता योजनाहरूलाई समूहगत रूपमा गोप्य राख्न आदेश दिएकी थिइन्। उनले आत्मत्यागको नयाँ मिति वि.सं १९९८ असार २२ गरेका दिन तय गरिन् जुन पवित्र हरिशयनी एकादशीको दिन थियो र व्यक्तिगत रूपमा भक्तहरूको एक समूहलाई मात्र उनीसँग सामेल हुन अनुमति दिएकी थिइन्। जलसमाधिको धार्मिक अनुष्ठान वि.सं १९९८ असार २१ गतेको रातबाट सुरु भएको थियो र २२ गतेका दिन बिहानको ४ बजे तिर योगमायाले अरुण नदीको किनारमा आफ्नो टाउकोमा तेलको आगोको दियो भएको प्लेट राखेर चट्टानमा चढेर विधिपूर्वक आत्महत्या गरेकी थिइन्। योगमायापछि उनका ६५ जना भक्तहरूले त्यस दिन एकपछि अर्को गर्दै नदीमा हामफाले र अर्को दिन उनका थप दुई जना भक्तहरूले पनि नदीमा हाम फालेर आत्महत्या गरेका थिए। अन्ततः यस घटनाबाट मृत्यु हुनेहरूको कुल सङ्ख्या ६८ पुगेको थियोे।
पुस्तक र वृत्तचित्र
योगमाया सम्बन्धी पुस्तक पत्रकार लेखनाथ भण्डारीले लेखेका छन्। अस्मिता महिला प्रकाशन गृहको पहलमा पत्रकार लेखनाथ भण्डारी र वैकल्पिक समूह नामक संस्थाको सक्रियतामा सर्वार्थ योगवाणी नामक उक्त पुस्तक प्रकाशित भएको हो। उक्त पुस्तक पहिलो विद्रोहिणी योगमाया, पूर्व प्रकाशित योगवाणीको भूमिका, भजन र तपोभूमि माहात्म्य र पूर्व प्रकाशित योगवाणी गरी तीन भागमा विभाजित छ। निरक्षर योगमायाका कवितात्मक धारणालाई उनकी निरक्षर छोरी नैनकलाले कण्ठ गरेकी थिइन्। तिनै नैनकलाबाट पण्डित प्रेमनारायणले लिपिबद्ध गरिदिएका योगमायाका विचार र भावनालाई योगवाणीको नामबाट चिनिएको हो। उनकै बारेमा वृत्तचित्र भने वि.सं २०६३ मा बनाइएको थियो। प्रथम सुधारवादी महिला योगमाया नाम दिएर वृत्तचित्र सुमन चापागाई र दीपक बान्तवाले तयार पारेका थिए।
विरासत
योगमाया र उनकी छोरी नैनकला निरक्षर थिए। उनको कविताहरूको सङ्कलन र प्रकाशन उनको साक्षर अनुयायीहरूद्वारा गरिएको थियो। वास्तवमा योगवाणीलाई उनको कविता सङ्ग्रहको एक छोटा अंश मानिन्छ जुन उनले आफ्नो जलसमाधिको वर्षसम्म लेख्न जारीनै राखेकी थिइन्। वि.सं २००७ सालमा राणा शासनको अन्त्यसम्म योगमाया र उनको जलसमाधिसँग सम्बन्धित सबै खबरहरू माथि निषेध लगाइएको थियो। प्रथम बहुदलीय गणतन्त्र काल र नेपाली पञ्चायती व्यवस्थाको समयमा पनि योगमायाको कामहरूको उल्लेखलाई हतोत्साहित गरिएको थियो। कडा निषेधको बाबजुद पनि भोजपुर, ख‍टाङ र सङ्खुवासभामा फैलिएका उनका अनुयायीहरूले उनको कृतिहरूलाई विस्तार गर्न छाडेका थिएनन्। योगमायाको केही महिला अनुयायी टुम्लिङटार​को मनकामना मन्दिरमा रहेका थिए।
पञ्चायत कालमा विदेशीहरूले नेपालमा प्रवेश गर्ने अनुमति प्राप्त भएपछि योगमायाको बारेमा अनुसन्धान सुरु भएको थियो। वि.सं २०३६ सालमा बारबरा निमरी अजिज र माइकल हट जस्ता पश्चिमी विद्वानहरूले योगमायामा आधारित आफ्नो कृतिहरूलाई प्रकाशित गरेका थिए। योगमायासँग सम्बन्धित विषयवस्तुहरूलाई नेपालको विभिन्न विश्वविद्यालयहरूमा समाजशास्त्र, मानवशास्त्र र महिलाशास्त्र जस्ता विधाहरूमा समावेश गरिएको छ।
योगमायाको कृति तथा कामहरूको प्रचार र उनको सन्यासी जीवनसँग सम्बम्धित नेपालेडाँडा र दिङ्गला जस्ता क्षेत्रहरूको संरक्षणका लागि उनको आफन्त र स्थानीय वासिन्दाहरू मिलेर योगमाया शक्तिपीठ तपोभूमि विकास संस्थाको स्थापना गरेका थिए। वि.सं २०७३ मङ्सिर १ का दिन नेपाल सरकारले नेपालको इतिहासमा योगमायाद्वारा दिइएको योगदानहरूलाई लिएर एक डाँक टिकट जारी गरेको थियो। लेखिका नीलम कार्की निहारिकाले योगमायाको जीवनीमा आधारित उपन्यास लेखेर वि.सं २०७५ सालमा मदन पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। पछि नेपाली नाटककार टङ्क चौलागाईले सोही उपन्यासमा आधारित एक नाटक लेखेका थिए जसलाई वि.सं २०७६ मा काठमाडौँको एक नाटकघरमा प्रदर्शन गरिएको थियो।
गुन्यु
गुन्यु नेपाली पहिरन हो । यो महिलाले कम्मरभन्दा मुनि खुट्टासम्म लाउने सानो फरिया हो । यो पेटीकोट जस्तो दुई छेउ गाँसेर इँजार हाली लाईने सानो खालको फरिया हो । गुन्यु नेपालीका राष्ट्रिय पोशाक हो । यसको वर्धित रूप साडी वा सारी हो ।
क्लेर होल्ट
क्लेर रहिाननो होल्ट (११ जुन १९८८ जन्म) एक अस्ट्रेलियाली अभिनेत्री हुन् ।
बासपानी
बासपानी खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार बासपानीको ३५५ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या १,५६९ रहेको छ।
ग्रिनफिल्ड इन्टरनेशनल कलेज
ग्रिनफिल्ड इन्टरनेशनल कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
डाँडागाउँ, रसुवा
डाँडागाउँ, रसुवा नेपालको मध्यमाञ्चल विकासक्षेत्र, बागमती अञ्चलको रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
दौलतविक्रम विष्ट
दौलत विक्रम विष्ट (वि.सं. १९८३- वि.सं. २०५९) एक प्रसिद्ध नेपाली उपन्यासकार थिए। सामान्यतया नेपाली कथा र उपन्यासको क्षेत्रमा कलम चलाउने विष्टले वि.सं. २०४५ सालमा ज्योति ज्योति महाज्योति उपन्यासका लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
पारिवारिक पृष्ठभूमि
साहित्यकार दौलतविक्रम विष्टको जन्म वि.सं. १९८३ साल असोजको ६ गतेका दिन भोजपुरमा भएको थियो। उनको बुबाको नाम सोमराज विष्ट हो भने उनको आमाको नाम मानकुमारी विष्ट हो। विष्टका बुबा सरकारी जागिरे भएकाले उनको बाल्यकाल काठमाडौँ, भोजपुर, सल्यान, रक्सौल र झापामा बितेको थियो। विष्ट १३ वर्षका छँदा उनको आमाको मृत्यु भएको थियो जसको प्रभाव विष्टमा पछिसम्म पनि परेको थियो। आमाको मृत्युपछि उनका बुबाले दोस्रो विवाह गरेका थिए। विष्ट लामो समयसम्म भन्सारमा जागिरे भएका हुँदा उनलाई आर्थिक सङ्कटमा झेल्नु परेको थिएन। विष्टको पहिलो विवाह १९ वर्षको उमेरमा भएको थियो। विष्टको मृत्यु पक्षघातका कारण वि.सं २०५९ साल पुस १३ गते भएको थियो।
शिक्षा र पेशागत जीवन
दौलत विक्रम विष्टले पाँच वर्ष उमेरमा अक्षरारम्भ गरेका थिए तर विष्टका पिताको जागिर सरुवा भएका कारण एकै स्थानमा स्थिर भएर पढ्ने अवसर उनलाई उपलब्ध थिएन। विष्टले प्राथमिक शिक्षा काठमाडौँ, झापा र सल्यानका केही विद्यालयबाट हासिल गरेका थिए। दरबार हाइस्कुलमा पढ्न लागेपछि विष्टको शिक्षा नियमित हुन थालेको थियो विष्टले वि.स २००४ सालमा निजामती मध्यमा (प्रवेशिका सरह प्रथम श्रेणीमा) र वि.सं २०१२ सालमा आदर्श विद्यापीठ हाइस्कुल काठमाडौँबाट तृतीय श्रेणीमा प्रवेशिका उत्तीर्ण गरेका थिए। यसपछि उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा कला र शिक्षा सङ्कायमा अध्ययन गरेका थिए भने त्यसपछि विष्टले भारतको अलिगढ विश्वविद्यालयबाट भने साहित्यरत्न तहको अध्ययन प्रथम श्रेणीमा पुरा गरेका थिए। विष्टको नेपाली, हिन्दी र अङ्ग्रेजी भाषामा राम्रै पहुँच थियो भने उनले मैथिली, राजवंशी, ताजपुरी र भोजपुरी भाषाको पनि सामान्य प्रयोग गर्न सक्षम थिए।
विष्टले वि.स २००८ सालबाट जागिरे जीवन सुरु गरेका थिए। सुरुमा उनले वन उपमन्त्रीका निजी सचिव भएर ८ महिना काम गरेका थिए भने उनले पछि भन्सार तथा अन्तशुल्क विभागमा वरिष्ठ अधिकृतको पदमा रहेर वि.सं २०१८ सालसम्म सेवा गरेका थिए। उनले वि.सं २०२२ सालमा पञ्चायती व्यवस्थाको गृह मन्त्रालयको मुस्ताङ उत्तरी प्रशासन हेर्ने सहयोगी बनेर काम गरेका थिए। त्यसपछि वि.सं २०२३ सालमा पोखरा नगर पञ्चायतमा प्रधान अधिकृत भएर दुई महिना, २०२३ साल फागुनदेखि २०३६ साल फागुनसम्म रेडियो नेपालमा (२०३५–०३६ मा राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणी, उपनिर्देशक), २०३६ चैतदेखि केही समय जलविद्युत् तथा सिञ्चाइ मन्त्रालय अन्तर्गत साना जलविद्युत् विकास समितिको प्रशासकीय अधिकृतमा र पछि शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत रहेर जिल्ला शिक्षा अधिकारीका रूपमा स्याङ्जा र नेपालगञ्जमा काम गरेका थिए।
साहित्य यात्रा
वि.सं २००५ सालमा शारदा मासिक पत्रिकामा प्रकाशित 'ऊ गयो' कथा विष्टको पहिलो प्रकाशित कथा हो। कथा लेखन आरम्भ गरेपछि सिद्धिचरण श्रेष्ठ, गोविन्दबहादुर मल्ल गोठाले लगायताका साहित्यकारहरूले उनको कथाको प्रशंसा गरेका थिए। उनका कविता, निबन्ध, कथा, नाटक, संस्मरण एवम् उपन्यास रचनाका क्षेत्र हुन्। विभिन्न विधामा कलम चलाएपनि उनको सफलता भने कथा र उपन्यास लेखनमै रहेको थियो। मञ्जरी (१०१६), एक पालुवा अनेकौँ याम (२०२६), चपाइएका अनुहार (२०३०), विग्रिएको बाटो (२०३३), थाकेको आकाश (२०३४), भोक र भित्ताहरू (२०३८), ज्योति ज्योति महाज्योति (२०४५), हिमाल र मान्छे (२०४५), फाँसीको फन्दामा (२०५३) जस्ता उपन्यासहरू प्रकाशित छन्। उनका प्रदर्शनी (२०३३), गालाको लाली (२०२५), छायाँ (२०३१), घाउका सत्र चक्का (२०३५), नौलो कथा (२०४९) र आँसु त्यसै त्यसै छचल्किन्छ जस्ता कथा सङ्ग्रहहरू पनि प्रकाशित छन्। उनका सात कथा सङ्ग्रहहरू प्रकाशित छन्। नेपाली साहित्य समाज र संस्कृतिलाई टेवा पुर्‍याए बापत उनलाई विभिन्न पुरस्कारद्वारा सम्मानित गरिएको थियो। दुर्गम सेवा पदक (२०१८), महेन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार (२०३२), मदन पुरस्कार (२०४५), साझा पुरस्कार (२०४९), गङ्की वसुन्धरा पुरस्कार (२०५३), भूपालमान सिंह पुरस्कार (२०५५), वसुन्धरा श्री पुरस्कार (२०५८) जस्ता थुप्रै पुरस्कार र सम्मानहरू प्राप्त गरेका थिए।
साहित्यिक विशेषता
विष्ट कथा र उपन्यासको क्षेत्रमा कमल चलाउने बहुमुखी व्यक्तित्व हुन्। कथा र उपन्यास बाहेक उनले आख्यान, निबन्ध, नाटक र कवितामा पनि चलम चलाएका थिए जसमध्ये कविताको क्षेत्रमा उनको उपस्थिति नगण्य छ। समाजप्रतिको चासो र समसामयिक विषयमा उनले रचना गरेको पाइन्छ। वि.सं २००५ देखि कथाको क्षेत्रमा उनी लागिपरेका थिए। सामान्यतया उनको कथा र उपन्यासमा उनले समस्य र गरिबीबाट पीडित तात्कालिक नेपाली समाज वास्तविक चित्रण उनले गरेका छन्। उनका कतिपय कथाहरू यथार्थवादी दृष्टिकोणबाट ओतप्रोत छन्। उनका रचनामा अवचेतन प्रवाह, वैचारिकता, अस्पष्टता, अमूर्तता, प्रतीकात्मकता, यौन मनोविश्लेषणात्मकता, कथाहीनता वा अकथा जस्ता प्रयोगशीलता प्रयोग भएको देखिन्छ। उपन्यास लेखनमा उनले आदर्शवाद, सामाजिक यथार्थवाद, मनोवैज्ञानिक र अस्तित्व तथा विसङ्गतिवादसँग आधारित रहेर रचना गरेका छन्। पाठ्यक्रममा समेत समावेश भएको उनको भोक र भित्ताहरू (२०३८) उपन्यास सामाजिक यथार्थवादी धारमा लेखिएको छ। त्यस्तै चपाइका अनुहार र थाकेको आकाश जस्ता साना आकारका उपन्यासमा उनले मनोविज्ञान, मावतावाद, अस्तित्व तथा विसङ्गतिवाद, राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय परिवेश जस्ता विधाहरूको प्रयोग गरेका छन्। मदन पुरस्कारबाट सम्मानित उनको ज्योति ज्योति महाज्योति उपन्यासमा दार्शनिकता र सघन सांस्कृतिकता र आदर्शको स्वर पाइन्छ।
व्यक्तिगत जीवन
दौलतविक्रम विष्टको पहिलो विवाह उनी १९ वर्षको उमेर छँदा भएको थियो भने उनले दोस्रो विवाह नुतनकुमारी बस्नेतसँग भएको थियो जसबाट उनका श्रीविक्रम, ओमविक्रम, कैलाशविक्रम र अनन्तविक्रम गरि चार छोरा र इन्दिरा र निरू गरि २ छोरी जन्मिएका थिए। उनकी दोस्रो श्रीमतीको निधन वि.सं २०५४ सालमा भएको थियो भने उनको निधन जेठा छोरा श्रीविक्रमको घरमा २०५८ साल पुस १३ गते भएको थियो।
केली क्वोकोह
केली क्रिस्टिन क्वोकोह (Kaley Christine Cuoco,, जन्म ३० नोभेम्बर १९८५) एक अमरीकी चलचित्र र टेलिभिजन अभिनेत्री हुन्। उनलाई सफलता एमी पुरस्कार विजेता टेली चलचित्र ८ सिंपल रूल्स (२००२-२००५)मा आफ्नो पात्र ब्रेजेट हेनिसीको कारण मिलेको थियो। उनी पछि अलौकिक ड्रामा शृङ्खला चार्म्ड (२००५-२००६)को अन्तिम सीजनमा विली जेनकींसको रूपमा अभिनय गरिन् । उनलाई अंतर्राष्ट्रीय सफलता एमी व गोल्डेन ग्लोब पुरस्कार विजेता हास्य टेली चलचित्र शृङ्खला द बिग बेंग थीअरी (२००७-हाल सम्म)मा आफ्नु पात्र पेनीको कारण मिल्यो जो १८-४९ वर्षको दर्शकहरूद्वारा  देखिनेवाला सर्वाधिक लोकप्रिय टेली चलचित्र बनेको थियो।
गण्डकी प्रदेश
गण्डकी प्रदेश नेपालको संविधान २०७२ लागू भएपछि वि.सं. २०७२ असोज ३ गते राज्य पुनर्संरचना गरी बनेका ७ प्रदेशहरू मध्ये एक हो। कुल ११ जिल्ला रहेको यस प्रदेशको राजधानी पोखरामा कायम भएको छ।
गण्डकी प्रदेशको हिमाली प्रदेशको जनसंख्या
नेपालको शासनव्यवस्था सुदृढीकरणका लागि संविधान सभाबाट नेपालको संविधान जारी भयो। यसै संविधान बमोजिम नेपाल सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य कायम हुन पुग्यो। नेपालको संविधान बमोजिम नेपाललाई ७ प्रदेशमा विभाजन गरियो। यी मध्ये साविकका धौलागिरी अञ्चलका ४ जिल्ला, गण्डकी अञ्चलका ६ जिल्ला र लुम्बिनी अञ्चलको नवलपुरको भू-भाग समेटी कुल ११ जिल्लाको प्रदेश नं. ४ कायम भयो। भौगोलिक रूपमा यस प्रदेशले हिमाल, पहाड र तराई गरी तिनै धरातलीय स्वरूपलाई समेटेको छ। त्यस्तै हावापानीको दृष्‍टिकोणले हेर्दा पनि यस प्रदेशमा नेपालमा पाइने सबै प्रकारको हावापानी विद्यमान रहेको छ।
अवस्थिति
भौगोलिक अवस्थितिलाई हेर्दा यो प्रदेश २७°२०' उत्तरी अक्षांश देखि २९°२०' उत्तरी अक्षांश र ८२° ५२' पूर्वी देशान्तर देखि ८५° १२' पूर्वी देशान्तरका बीच रहेको छ। यस प्रदेशको सबैभन्दा अग्लो भू-भागको रूपमा धौलागिरी हिमाल र होचो भू-भागको रूपमा नवलपुरको त्रिवेणीसुस्ता रहेको छ।
क्षेत्रफल
नेपालको कुल क्षेत्रफल १,४७,१८१ वर्ग कि.मि. मध्ये प्रदेश नं. ४ ले २१,७३३ वर्ग कि.मि. अर्थात् १४.६६% क्षेत्रफल ओगटेको छ। यसमा प्रदेशको कुल क्षेत्रफलमा हिमाली भू-भाग ५,८१९ वर्ग कि.मि. (२६.८%), पहाडी भू-भाग १४,६०४ वर्ग कि.मि. (६७.२%) र तराई भू-भाग १,३१० वर्ग कि.मि. (६%) पर्दछ। यस प्रदेशमा पहाडी भु-भाग बढी रहेको छ। यो प्रदेश नेपाल राज्यको करीब मध्य भागमा पर्दछ। नेपालकै सबैभन्दा ठूलो महानगरपालिकाको रूपमा रहेको पोखरा समेत यस प्रदेशमा रहेको छ।
सिमाना
यस प्रदेशको सिमाना पूर्वमा ३ नं. प्रदेशका रसुवा, धादिङ्ग र चितवन जिल्ला, पश्‍चिममा प्रदेश नं. ५ का पूर्वी रुकुम, रोल्पा, प्यूठान, गुल्मी, पाल्पा र नवलपरासी (सुस्ता बर्दघाट पश्‍चिम) र ६ नं. प्रदेशको डोल्पा जिल्ला पर्दछन्। त्यस्तै उत्तरमा चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत र दक्षिणमा ५ नं. प्रदेशको पाल्पा जिल्ला र भारतको विहार राज्य रहेका छन्।
प्रशासनिक विभाजन
नेपालको संविधान अनुसार नेपालको शासकीय स्वरुप सङ्घीय संरचनामा नेपाललाई ७५३ स्थानीय तह, ७ प्रदेश र सङ्घीय सरकारको रूपमा विभाजन गरिएको छ। यो विभाजन मध्ये यस ४ नं. प्रदेश अन्तर्गत धौलागिरी अञ्चलका ४ जिल्ला म्याग्दी, मुस्ताङ्ग, पर्वत र बागलुङ्ग, गण्डकी अञ्चलका गोरखा, लमजुङ्ग, मनाङ्ग, स्याङ्गजा, कास्की र तनहुँ एवं लुम्बिनी अञ्चलको नवलपरासी जिल्लाको बर्दघाट सुस्ता पूर्वको भू-भाग नवलपुर गरी जम्मा ११ जिल्ला रहेका छन्। १ महानगरपालिका, २६ नगरपालिका र ५८ गाउँपालिका गरी जम्मा ८५ स्थानीय तह रहेका छन्। त्यस्तै यस प्रदेशबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि १८ निर्वाचन क्षेत्र र प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनका लागि ३६ निर्वाचन क्षेत्र रहेका छन्। प्रदेश सभामा समानुपातिक सहित कूल ६० सदस्य रहन सक्ने संवैधानिक प्रावधान छ।
जनसांख्यिकीय विवरण
२०६८ सालको जनगणना अनुसार नेपालको कुल जनसङ्ख्या २,६४,९४,५०४ मध्ये यस प्रदेशको जनसङ्ख्या २४,०३,०१६ रहेको छ जुन कुल जनसङ्ख्याको ९.०६ प्रतिशत हुन आउँछ। यस मध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ९,४८,०२९ र महिलाको जनसङ्ख्या ११,४४,१२४ रहेको छ भने लैङ्गिक अनुपात करिब ८९ जना पुरुष प्रति १०० महिलामा रहेको छ यसको राष्‍ट्रिय अनुपात ९४.१६ रहेको छ। जनसङ्ख्याको वार्षिक वृद्धिदर -०.३३ प्रतिशतको हाराहारीमा रहेको छ राष्‍ट्रिय तथ्याङ्कमा यो दर १.३५ प्रतिशत रहेको छ। यसबाट के देखिन्छ भने यस प्रदेशको जनसङ्ख्या वृद्धि घट्दो अनुपातमा रहेको छ। प्रदेशको जनसङ्ख्याको औसत आयु ७० वर्ष रहेको छ राष्‍ट्रिय तहमा भने यो तथ्याङ्क ६५ वर्ष रहेको छ। कुल घरपरिवार संख्या ५,७६,५०१ रहेको छ। यस प्रदेशको कुल जनघनत्व ११० जना प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यसमा नगरपालिकामा बसोबास गर्ने जनसङ्ख्या १४,५२,१८६ (६०.५%) र गाउँपालिकामा बसोबास गर्ने जनसङ्ख्या ९,४३,६५२ (३९.४%) रहेको छ। त्यस्तै यस प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको ५०.१ प्रतिशत जनसङ्ख्या आर्थिक रूपमा सक्रिय रहेको छ। यसबाट आधा जनसङ्ख्या आश्रित जनसङ्ख्याको रूपमा रहेको प्रष्‍ट हुन्छ।
भौगोलिक प्रदेशगत आधारमा ४ नं. प्रदेशको जनसङ्ख्या हिमाली प्रदेशको जनसङ्ख्या १९,९९० (०.८%), पहाडी प्रदेशको जनसङ्ख्या २०,७२,१६२ (८६.५%) र तराई प्रदेशको जनसङ्ख्या ३,१०,८६४ (१२.७%) रहेको छ।
नायकबाडा
नायकबाडा जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
द इनभेजन (एनिमर्फ्स)
द इनभेजन अमेरिकन लेखिका क्याथरिन एन एप्पलगेटद्वारा लिखित किताब हो ।
हेराल्ड इन्टरनेशनल कलेज
हेराल्ड इन्टरनेशनल कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
बोनर ल
बोनर ल एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
साम्राज्य
साम्राज्य राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली प्रभुत्व वा सरकार हो। साम्राज्य को क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र राज्य को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ।
उच्चारण
sɑːmrɑːd͡ʒjə
युआरएल
युआरएल (अङ्ग्रजी: Uniform Resource Locator (URL), साधारण बुझाइमा: वेभ एड्रेस) इन्टरनेट मा रहेका वेभ सामग्रीको एकिन स्थान पहिचान गर्न बनाइएको सन्दर्भ हो। युआरएलले वेभ पेज (http) का साथै फाइल ट्रान्सफर (ftp), ईमेल (mailto), डाटाबेस पहुँच (JDBC) र अन्य अनुप्रयोगहरूलाई पनि बुझाउँछ। साधारण रूपमा युआरएलको स्वरुप हुने गर्दछ; जसमा प्रटोकोल (http), होस्टनेम (www.example.com), र फाइलको नाम (index.html) हुने गर्दछ। युआरएल वेभ बरादजरको एड्रेस बारमा देखाइन्छ।
हिमालय कलेज
हिमालय कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो। यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
आयतन
आयतन पदार्थको यस्तो गुणहो जसको कारणले गर्दा पदार्थले कुनै स्थान ओगट्छ।
रोर्वट पिल
रोर्वट पिल एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
द फर्गटन (एनिमर्फ्स)
द फर्गटन अमेरिकन लेखिका क्याथरिन एन एप्पलगेटद्वारा लिखित किताब हो ।
पदार्थ
शास्त्रीय भौतिकी र सामान्य रसायनशास्त्रमा, पदार्थ कुनै यस्तो चिज हो जसको पिण्ड/द्रव्यमान हुन्छ र जसले आयतन द्वारा ठाउँ ओगट्‍‍‍‍छ । सबै दैनिक वस्तुहरू जसलाई छोइन्छ अन्ततः परमाणुहरू मिलेर बनेका हुन्छन्, जुन अन्तर्क्रिया गरिरहेका उप-आणविक कणहरू मिलेर बनेका हुन्छन्। दैनिक रूपमा हेस् वा वैज्ञानिक प्रयोगमा, सामान्यतया 'पदार्थ' यी चिजहरूले बनेका हुन्छन्: परमाणुहरु र तिनीहरू जे ले बनेका छन् र अरु कुनै कणहरू (वा कणहरूको संयोजन), जसको दुबै पिण्ड र आयतन छ। यद्यपि यसले पिण्ड नभएका कणहरू जस्तै फोटोनहरू, वा अन्य उर्जाका घटनाहरू वा प्रकाश वा ध्वनि जस्ता तरङ्गहरूलाई समावेश गर्दैन। पदार्थहरु विभिन्‍न रूपहरु(अवस्ताहरू)मा अवस्थित छन्। यसमा शास्त्रीय दैनिक अवस्ताहरू जस्तै ठोस, तरल, र ग्यास समावेश छन् – उदाहरणको लागि पानी बरफ, तरल पानी, र ग्यसियस् स्टीमको रूपमा अवस्थित छ – तर अन्य अवस्ताहरू पनि सम्भव छन्, यसमा सम्मिलित प्लाज्मा, बोस–आइन्स्टेन कंडेन्सेटस्, फर्मियोनिक कन्डेन्सेटहरू, र क्वार्क - ग्लून प्लाज्मा छन्।
पदार्थ भन्नाले समस्त वस्तुहरूले जसले ब्रह्माण्ड बनेको छ,त्यसलाई बुझाउछ। पदार्थका निम्न गुणहरू हुन्छन।
प्रकार
पदार्थ दूई प्रकारका हुन्छन।
रुसी साम्राज्य
रुसी साम्राज्य ( Russian Empire or Russia ) (Российская Империя) युरोप, एसिया र उत्तर अमेरिकामा फैलिएको एक विशाल साम्राज्य थियो। यसको स्थापना सन् १७२१ मा भएको थियो, भने सन् १९१७ को फेब्रुअरी क्रान्तिमा जार शाहीको अन्त्य पछि अन्तरिम सरकारले शक्ति आफ्नो हातमा लियो ।
रोबर्ट वाल्पोल
रोर्वट वालपोल एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
रुसी साम्राज्य
विश्व इतिहासमा जमिन भुभागको क्षेत्रफलको आधारमा रुसी साम्राज्य तेश्रो ठुलो साम्राज्य थियो जुन तीन महादेशमा फैलिएको थियो। रुसी साम्राज्य भन्दा ठुला ब्रिटिश साम्राज्य र मङ्गोल साम्राज्य मात्र थियो। रुसी साम्राज्यको उदय छिमेकी प्रतिस्पर्धी शक्तिहरु स्विडिस साम्राज्य, पोलिस राष्ट्रमण्डल, पर्सियन साम्राज्य (फारसी साम्राज्य) र अटोमन साम्राज्यको पतनसंग जोडिएको छ । यसले सन् १८१२ -१८१४ सम्मको नेपोलियन बोनापार्टको युरोप नियन्त्रण गर्ने र पश्चिम देखि दक्षिणसम्म फैलने महत्त्वाकांक्षी अभियान वा नेपोलियनकालीन युद्धलाई रोक्न महत्त्वपुर्ण भूमिका खेलेको थियो ।
रुसी साम्राज्यको शासन व्यवस्था सन् १९०५ रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति सम्म पूर्ण राजतन्त्रमा आधारित थियो, त्यसपछि संवैधानिक राजतन्त्रको स्थापना भयो । प्रथम विश्व युद्धको समयमा यसको प्रदर्शन निकै फितलो भयो । १९१८ मा बोल्सेभिकद्वारा शाही परिवारको हत्या गरियो । त्यसपछिको रक्तपातपूर्ण गृहयुद्धपछी १९२० मा बोल्सेभिक सत्तामा आयो । १९२२-२३ मा सोभियत युनियनको स्थापना भयो र शक्ति हत्यायो।
महानन्द सापकोटा
महानन्द सापकोटा (वि.सं. १९५३ - वि.सं. २०३५ ) नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति, शिक्षा र जनजागरणका अग्रणी व्यक्तित्व हुन्।
द ह्वाइट टाइगर (२००८ उपन्यास)
द ह्वाइट टाइगर नेपाल भाषामा अर्थ सेतो बाघ भारतीय लेखक अरभिन्द अडिगाको पहिलो उपन्यास हो। यसको पहिलो प्रकाशन सन् २००८ मा भएको थियो भने यसले सोही वर्षामा ४० औ म्यास बुकर पुरस्कार जितेको थियो।  यो उपन्यासले अधेरो हास्य दृष्टिकोणबाट अहिलेको विश्वव्यापी संसरामा भारतको संघर्षलाई गाउँको एउटा केटो बलराम हलबाईको माध्यमबाट वर्णन गरेका छन्। विस्तृतमा बलरामको पहिलो यात्रा दिल्लीसम्मको जहाँ उसले धनी जमीदारकोमा चालकको रूपमा कार्य गर्दछ र त्यस पश्चात बेंगलोर जहा उ आफ्नो मालिको हत्या गरी र पैसा चोरी गरी भाग्दछ। यस उपन्यासले धर्म, जात, वफादारी, भ्रष्टाचार र भारतको गरिबीका विभिन्न पक्षहरूलाई नियालेको छ।  अन्ततः बलराम आफ्नो हलबाईको जातिबाट परिवर्तन भई एक सफल उद्यमीको रूपमा स्थापित हुन्छ र आफ्नो ट्याक्सी सेवाको थालनी गर्दछ। देशमा गरिबि तथा अविकसितताको इतिहास भएता पनि उसले आफुलाई "भोलि"को रूपमा प्रतिविम्वित गर्दछ।
यस उपन्यासले राम्रो प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको छ, यसले न्यु योर्क टाइम्सको अत्यधिक बिक्री भएको सूचीमा पर्नुको साथ साथै म्यान ब्रुकर पुरस्कार समेत जितेको छ।  अरभिन्द अडिगा ३३ वर्षको उमेरमा सन् २००८ मा दोश्रो युवा लेखक तथा चौथो प्रथम पटक लेखनको पुरस्कार जितेका थिए।  उनी भन्छन उनको उपन्यासले भारतको भ्रमणमा तपाईले भेट्ने मानिसको तथा ठूलोसंख्यामा भएको न्यूनवर्गको आवाजलाई उठान गर्ने प्रयास गरेको छ।  उनको अनुसार द ह्वाइट टाइगरको आवश्यक अध्यारोबाट भारतको अविकसित ग्रामिण क्षेत्रहरूका नबोलिएका व्यक्तिहरूको आवाजलाई समावेश गर्न भएको वताउछन्।
महानन्द सापकोटा
जीवनी
साधारण निम्नवर्गीय कृषक परिवारमा जन्मेका महानन्दको बाल्यकाल गोठालाका रूपमै बित्यो। नौ वर्षमा पितृ-वियोग सहनुपरेका महानन्दले ५३ अक्षर भएको त्यसताकाको नेपाली वर्णमाला गाउँघरमै अध्ययन गरे। महानन्द आमासँगै भारतको आसाम राज्यको जोरहाट जिल्लामा पर्ने गोरुमारामा बस्न पुगे। पशुपालनमा दिन बित्न थाल्यो। त्यही क्रममा एक अङ्ग्रेज शिक्षकसँग सम्पर्क भई परिवारसहित महानन्द तेजपुर पुगे।
द ह्वाइट टाइगर (२००८ उपन्यास)
कथा सारांश
बलराम हलबाईले आफ्नो जीवनलाई चिठ्ठिमा अभिछिन्नित सात रातहरूमा वर्णन गरिएको छ र उक्त चिठ्ठी चाइनिज प्रिमियर वेन जायवाओलाई लेखिएको हुन्छ। उनको चिठ्ठीमा बलरामले रिक्सा चालकको छोरा कसरी उ आफ्नो जीवनमा दास्तवबाट भाग्न सफल भई सफल व्यापारि बनेको सम्बन्धमा व्याख्या गरेको छ। जसमा उसले आफुलाई उद्यमीको रूपमा वर्णन गरेको छ।
बलरामको जन्म ग्रामिण क्षेत्र लक्षमणग्रहमा भएको थियो, जहाँ उ आफ्नो हजुरआमा, आमाबुबा, दाजु तथा थप परिवारको साथ बस्ने गर्दथ्यो। उनी चालख बालक थिए तर उनको भान्जाको दाइजोको रकम तिर्नको लागि उनको दाजुको धनवादमा भएको चियापसलमा काम गर्नको लागि उनलाई विद्यालयबाट जबरजस्ति पढाई छुटाइन्छ। उनी काम गर्दाको बखतमा ग्राहकहरूको कुरा सुनी भारतको सरकार तथा अर्थतन्त्रको बारेमा जानकारी लिने गर्दछ। बलराम आफुलाई नराम्रो सेवक तर राम्रो दर्शक तथा चालक बन्ने उनको इच्छा भएको कुरा उनी उल्लेख गर्दछन्।
महानन्द सापकोटा
कृतिहरू
काव्य र भाषा-व्याकरणमा उच्च मानिएका सापकोटाका कृतिहरूः १. मनलहरी (झ्यारे गीत, वि.सं. १९८०) २. आहुति (वि.सं. २००६ साल) ३. अपुंगो (दार्शनिक कृति, वि.सं. २००७ साल) ४. विशाल नेपाल (कविता, वि.सं. २००८ साल) ५. अन्न, आशा, आँसु (झ्याउरे र वाणिर्क कविता, वि.सं. २००८ साल) ६. हाम्रो नेपाल (गीति-कविता, वि.सं. २००८ साल) ७. आँटे (कविता, वि.सं. २००८ साल) ८. सुखको बाटो र नेपाल कस्तो हुनुपर्छ (लेख, वि.सं. २००८) ९. हाम्रो साहित्य भाग १-५ (सम्पादन, वि.सं. २०१५ साल) १०. सरिशब्द (कोश, वि.सं. २०२१) ११. ध्वनीको धन्दा (भाषा, वि.सं. २०२०) १२. चानचुन, नेपाली धातु परिचय, जनजिब्रो (भाषा, वि.सं. २०२१) १३. खस र खस भाषा (भाषा, वि.सं. २०२०) १४. नेपाली निर्वचनको रूपरेखा (भाषा, वि.सं. २०२७) १५. सापकोटा निबन्धावली (निबन्ध, वि.सं. २०२९) १६. नेपाली शब्द-परिचय (कोश, वि.सं. २०३४) सापकोटाका अप्रकाशित कृतिहरू - नेपाली भाषा, स्त्री शिक्षा परिषद्, क्रियान्वयी व्यञ्जना, बालोपयोगी र शब्दकोष हुन्।
पुरस्कार
उनले नेपाली निर्वाचन नामक ग्रन्थका लागि दर्शन-विज्ञान विधामा मदन पुरस्कार २०२७ प्राप्त गरेका हुन्। उनले वि.सं. २०३१मा इन्द्रराज्यलक्ष्मी प्रज्ञा पुरस्कार, दुलीचन्द स्वर्ण पदक (भारत), गो.द.बा. पाए भने उनलाई वि.सं. २०३१मा विराटनगर नगर पंचायतद्वारा अभिनन्दन गरिएको थियो।
निधन
यिनीले आफ्नो जीवनको अन्तिम समयमा धनकुटाको मुगा गाउँमा बसे। पछि मोरङ जिल्लाको विराटनगरमा स्थायी बसोवास गर्न आइपुगेका सापकोटा २०३५ साल असार १ गते बिते।
नौबिसे
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यो गाउँ विकास समितिको सिमानामा काठमाडौँ जिल्लासँग जोडिएको छ।
सिन्धु घाटीको सभ्यता
सिन्धघाटी सभ्यताको प्रारम्भ ५००० ई. पू. मा भएको थियो । यस सभ्यताको मुख्य केन्द्र हालको पाकिस्तानको हडप्पा र मोहोनजोदडोमा पर्दछ । यी दुवै ठाउँ एकअर्कोबाट ४०० माइल टाढा रहेका छन् ।
बाहुनीडाँडा
बाहुनीडाँडा खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सिन्धु घाटीको सभ्यता
सिन्धघाटीका मानिसहरु फलफूल, माछामासु, तरकारी र दूध खाने गर्दथे । यिनीहरु नाइटोदेखि मुनि मात्र लुगा लगाउँथे । पुरुषहरु कुममा च्यादर राख्थे । महिलाहरू विभिन्न किसिमका श्रृंगारका साधनहरु प्रयोग गर्दथे । धनीहरु आप्mनो सुख सुविधाका निम्ति दासदासी राख्ने गर्दथे ।
अमात्रिस भुकम्प
अमात्रिस भुकम्प (इटाली: Terremoto di Amatrice del, अङ्ग्रेजी : Amatrice earthquake) सन् १६३९ अक्टोबर ७ मा नेप्ल्स राज्य (हाल इटाली)मा गएको भुकम्प हो ।
सिन्धु घाटीको सभ्यता
सिन्धवासीहरूको व्यवसाय कृषि, व्यापार र उद्योग थियो । यिनीहरु खेतीपातीका साथै पशुपालन पनि गर्दथे । यिनीहरूलाई घोडाको ज्ञान थिएन । सामानहरु वैलगाडामा ढुवानी गर्दथे । यिनीहरूलाई तामा, काँच, टिन र चाँदीको प्रयोग गर्ने तरीका राम्ररी थाहा थियो । यिनीहरु नापतौल गर्न पनि जान्दथे । यिनीहरु निर्यात गरिने वस्तुमा छाप लगाउँथे ।
सिन्धवासीहरु मातृका र शिवको पूजा गर्दथे । यसबाहेक यिनीहरु सर्प, परेवा, बाख्रा, गोरु, गैडा र गोहीको पूजा गर्दथे ।
राधा
राधाअथवा राधिका, हिन्दु देवी र भगवान कृष्णकी प्रियतम हुन्। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा राधा भगवान कृष्णको विख्यात प्राणसखी, ब्रज धामको रानी र वृषभानुको पुत्री हुन्। राधाकृष्णलाई शाश्वत प्रेमका प्रतीकको रूपमा लिइन्छ। उनलाई प्रेमको शक्ति, कोमलता, अनुकम्पा र भक्तिको देवीको रूपमा आराधना गर्ने गरिन्छ। उनलाई गोपिनीको प्रमुखको रूपमा वर्णन गरिएको छ। भगवान् कृष्णको युवा अवस्थामा रहेको बेलामा, उनी भगवान् कृष्णकी प्रेमी र साथीको रूपमा देखा पर्दछिन्, यद्यपि उनीहरूको विवाह भने भएको हुँदैन। यसको विपरित केही परम्पराले राधालाई कृष्णकी प्रियतम् वा पत्नीको रूपमा लिएको छ।
विशेष गरी पश्चिम बङ्गाल, बङ्गलादेश, मनिपुर, उत्तर प्रदेश र ओडिशाका गौडिय वैष्णवहरूले उनको पूजा गर्दछन्। अन्यत्र, उनलाई निम्बार्का सम्प्रदाय, स्वामीनारायण सम्प्रदाय र चैतन्य महाप्रभुसँग सम्बन्धित सम्प्रदायहरूले पुज्ने गर्दछन्। राधावल्लभ सम्प्रदायले राधालाई कृष्णको श्रद्धाको रूपमा पुज्ने गर्दछन्। कहिलेकाहीँ राधालाई निम्बार्का सम्प्रदायले भगवती लक्ष्मीको अवतारको रूपमा मान्ने गर्दछन् भने केहीले उनलाई कृष्णको स्त्री अवतारको रूपमा लिने गर्दछन्। राधाको जन्मदिनलाई राधाअष्टमीको रूपमा मनाउने गरिन्छ।
राधालाई मानव आत्माको लागि एक रूपकको रूपमा मानिन्छ। उनले असङ्ख्य साहित्यिक कार्यहरू प्रेरित गरेकी छिन् र कृष्णको साथ उनको रासालिला नृत्यले धेरै प्रकारका प्रदर्शन कलाको प्रेरणा पाएका छन्।
पहेंलोपेटे फिस्टो
पहेंलोपेटे फिस्टो नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा येल्लो-बेलिड वार्ब्लर (Yellow-bellied Warbler) भनिन्छ ।
गोविन्द नारायण
उनले वि.सं. २००७ देखि २०११ सम्म नेपालका राजा त्रिभुवनका सल्लाहकार र सचिवको रूपमा पनि काम गरे।
जोन मेजर
जोन मेजर एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन् । ।
जनप्रेमी कलेज
जनप्रेमी कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
द एन्ड्रोइड (एनिमर्फ्स)
द एन्ड्रोइड अमेरिकन लेखिका क्याथरिन एन एप्पलगेटद्वारा लिखित किताब हो ।
टेबुल टेनिस
टेबुलटेनिस वा  पिङ-पोङ दुई वा चार जना खेलाडीहरूले टेबुलटेनिस र्‍याकेटको अगाडि र पछाडिको भागले सानो हलुका बललाई हानेर खेलिने खेल हो । यो खेल एउटा नेटले बीचबाट दुई भागमा छुट्याएको कडा सतह भएको टेबुलमा खेलिन्छ । टेबुल टेनिस १९२६ मा स्थापित विश्वव्यापी सङ्गठन अन्तर्राष्ट्रिय टेबुल टेनिस सङ्घ (आईटीटीटीएफ) द्वारा संचालित छ। अन्तर्राष्ट्रिय टेबुल टेनिस सङ्घमा हाल विश्वका २२६ राष्ट्रहरूले सदस्यता लिएका छन् ।
दमक गोल्डकप
दमक गोल्डकप (Damak Goldcup) नेपालको झापा जिल्लामा आयोजना हुने फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल प्रतियोगिता वि.स.२०७५ सालबाट सुरूवाट भएको थियोे।
इतिहास
वि.स.२०७५ सालबाट स्थापना भएको यो फुटबल प्रतियोगिताको पहिलो संस्करणको फाइनलमा नेपाल पुलिस क्लब र मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब भिडेका थिए । जसका पुलिसले ०-१ ले मनाङ लाई पराजित गर्दै पहिलो उपाधि उचालेको थियो।
सन्दर्भ सामाग्रीहरू
श्रेणी :दमक गोल्डकप श्रेणी :नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू श्रेणी :२०७५ मा सुरू भएको नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू
केरी-एन्नी मस
केरी-एन्नी मस (Carrie-Anne Moss, जन्म २१ अगष्ट १९६७) एक क्यानाडियन अभिनेत्री हुन् जो द मेट्रिक्स चलचित्रमा आफ्नु ट्रिनिटीको पात्रको लागि सबै तिर जनिने गर्छिन्। उनीले मेमेंटो, चोकोलेट, फीडो र अन्थिन्केबलमा पनि भूमिकाहरू निभाउने काम गरिन् । उनले २०१६मा द बाइ बाइ म्यान र ब्रेन अन फायरमा अभिनय गरेकी छिन् ।
आकाश
कुनै पनि खगोलीय पिण्ड (जस्तै पृथ्वी)को वाह्य अन्तरिक्षको त्यो भाग जुन त्यस पिण्डको सतहबाट देखिन्छ, त्यही आकाश (गगन) हो। अनेकौँ कारणहरूले गर्दा यसलाई परिभाषित गर्न कठिन छ। दिनको उज्यालोमा पृथ्वीको आकाश गहिरो-नीलो रंगको सतह जस्तै प्रतीत हुन्छ जुन वायुको कणहरू द्वारा प्रकाशको प्रकीर्णनको परिणामस्वरूप घटित हुन्छ। जबकि रात्रिमा हामीलाई पृथ्वीबाट आकाश ताराहरूले भरियेको कालो रंगको सतह प्रतित हुन्छ।
केरी-एन्नी मस
जीवनी
उनको जन्म अगस्ट २१, १९६७मा बर्नाबी, ब्रिटिश कोलंबिया, कनाडामा भएको थियो । उनको १९९९मा स्टीवन रयसँग विवाह भएको थियो। उनका ३ सन्तानहरू छन् ।
हेनरी पेल्हाम
हेनरी पेल्हाम एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
खगेनकोट
खगेनकोट जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
द सेक्रेट (एनिमर्फ्स)
द सेक्रेट अमेरिकन लेखिका क्याथरिन एन एप्पलगेटद्वारा लिखित किताब हो ।
यतो धर्मस्ततो जयः
यातो धर्मस्ततो जयः एक संस्कृत श्लोक हो जुन हिन्दु महाकाव्य महाभारतमा कुल एघार पटक आउँछ। यसको अर्थ "जहाँ धर्म छ, त्यहाँ विजय हुनेछ"।
अर्थ
यो वाक्यांश महाभारत श्लोक १३.१५३.३९ बाट आएको हो। कुरुक्षेत्रको रणभूमिमा, कुरुक्षेत्र युद्धको समयमा, जब अर्जुनले युधिष्ठिरको निराशालाई हल्लाउन खोज्छन्; उनी भन्छन् "धर्मको साथमा उभिने पक्षको जित सुनिश्चित छ, जहाँ कृष्ण छ, त्यहाँ विजय छ"। युद्धमा आफ्ना सबै छोराहरू गुमाएकी कौरवकी आमा गान्धारीले ‘जहाँ कृष्ण छ, त्यहाँ धर्म र जहाँ धर्म छ, त्यहाँ विजय’ भन्ने अभिप्रायले उच्चारण गरिरहेकी छिन्।
हिन्दु शास्त्रहरूमा सन्दर्भ
यो वाक्यांश प्रायः महाभारतको अर्को श्लोकसँग पूरक हुन्छ जसले "जहाँ धर्म हुन्छ, त्यहाँ कृष्ण हुन्छ" भनी बुझाउँछ। धृतराष्ट्रलाई व्यासले यो वाक्यांश प्रयोग गरेर आफ्ना छोराहरूको अधर्मी मार्गलाई निरुत्साहित गर्न चेतावनी दिएका छन्। यो फेरि हिन्दु इतिहास महाभारतको स्त्री पर्वमा हुन्छ। भीष्मले दुर्योधनलाई भगवद् गीता पर्वमा पनि भनिएको छ। यातो धर्मस्ततो जयः महाभारतमा कुल एघार पटक आएको छ।
धर्म विवेक, हलायुध्वी द्वारा रचित संस्कृत कविता, यो वाक्यांश संग समाप्त हुन्छ।
अध्ययनमा
बाल विहारमा, बच्चाहरूको लागि शैक्षिक गतिविधि, चिन्मय मिशनले यो सन्देशलाई कर्मको अवधारणालाई पूरक बनाउन प्रयोग गर्दछ। विद्वान अल्फ हिल्टेबिटेलले धर्म र भगवत गीताको आफ्नो अध्ययनमा यसलाई विस्तृत रूपमा लिनुभएको छ। इन्डियन डिफेन्स रिभ्यु जर्नलको एउटा लेखमा, यसलाई "भारतीय विचारको सर्वश्रेष्ठ योग" को रूपमा चित्रण गरिएको छ, यहाँ यसको अर्थ, "यदि हामी धर्मी छौं भने, विजय हाम्रो [भारतको] हुनेछ"। नैतिकताको अध्ययनमा, "अन्तिम विजय धार्मिकताको हो" भनेर बुझाउनको लागि लिइन्छ।
जयपुर राज्यमा आदर्श वाक्य
यो वाक्यांश राजपुताना एजेन्सी अन्तर्गत पूर्व जयपुर राज्यको हतियारको कोटमा आदर्श वाक्यको रूपमा लेखिएको थियो। यो आदर्श वाक्य पूर्व जयपुर राज्यसँग सम्बन्धित अन्य धेरै साना सम्पदाहरूले पनि प्रयोग गरेको थियो।
जुबिलेन्ट कलेज
जुबिलेन्ट कलेज काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
थुमन
थुमन नेपालको मध्यमाञ्चल विकासक्षेत्र, बागमती अञ्चलको रसुवा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
क्लिमेन्ट एट्ली
क्लिीमेन्ट एट्ली एक बेलायती राजनितिज्ञ तथा बेलायतका प्रधानमन्त्री थिए ।
बिजयखर्क
बिजयखर्क खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार बिजयखर्को ५२० घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या २,५४२ रहेको छ।
दत्तात्रय
सनातन हिन्दू धर्मान्तर्गत त्रिदेव ब्रह्मा, विष्णु र महेशद्वारा प्रचलित विचारधाराको सम्मिश्रण गर्न भगवान् दत्तात्रयले जन्म लिएका हुन्, दत्तात्रयलाई दत्तात्रेय नामले पनि पुकारिन्छ । अतः यिनलाई त्रिदेवको एकीकृत स्वरूप पनि मानिन्छ। त्यस्तै दत्तात्रेयलाई शैवमार्गीहरू भगवान शिवको अवतार हो भन्दछन् भने वैष्णवहरू भगवान् विष्णुको अंशावतार मान्दछन्। ब्रह्माजीका मानसपुत्र महर्षि अत्री यिनका पिता हुन् र कर्दम ऋषिकी कन्या र साङ्ख्यशास्त्रका प्रवक्ता कपिलदेवकी दिदी सती अनुसूया यिनकी माता हुन्। श्रीमद्भागवतमा महर्षि अत्रि तथा माता अनुसूयाका सुपुत्रका रूपमा त्रिदेव(ब्रह्मा, विष्णु र महादेव)को अंशद्वारा तीनजना छोरा जन्मिएको प्रसङ्ग प्राप्त हुन्छ। पुराणहरूबमोजिम यिनका तीनवटा मुख, छवटा हात भएको त्रिदेवमयस्वरूप छ। चित्रमा यिनका पछाडि एउटा गाई र यिनका अगाडि चारवटा कुकुर देखिन्छ। डुमरीको रुखको छेउमा यिनको निवास भनिएको छ। विभिन्न मठ, आश्रम र मन्दिरमा यिनको चित्रमा वर्णित प्रतिमा र विग्रहको दर्शन गर्न सकिन्छ। दत्तात्रेय नाथ सम्प्रदायको नवनाथ परम्परामा अग्रज आचार्य हुन्। अनि यिनी रसेश्वर सम्प्रदायका प्रवर्तक हुन् भन्ने चलन पनि छ। भगवान् दत्तात्रेयबाट वेद र तन्त्रमार्गलाई एकीकृत गरी एउटै सम्प्रदाय निर्मित भएको थियो।
जन्म
ब्रह्माण्ड पुराणमा वर्णन गरिएको विवरणअनुसार सत्य युगमा गुरुशिष्यमाझमा हुने उपदेश-परम्परा क्षीण हुँदै गएको र श्रुतिहरू लोप हुन लागेको अवस्थामा विलक्षण स्मरणशक्तिका माध्यमबाट यस परम्परालाई पुनर्स्थापना गर्न एवं वैदिक धर्मलाई पुनर्जीवित तुल्याउन भगवान् विष्णुले दत्तात्रेयका रूपमा अवतार लिनुभएको हो। कथानकबमोजिम ब्रह्मा, विष्णु र महेशका पत्नीहरू क्रमशः सरस्वती, लक्ष्मी र पार्वतीले नारदका माध्यमबाट सतीसाध्वीका रूपमा सर्वश्रेष्ठ मानिएकी अनुसूयाको अनुपम सतीत्वको प्रशंसा सुनेकाले ती साध्वीसित ईर्ष्या गर्दै ती देवीहरूले आआफ्ना पतिहरूलाई सती अनुसूयाको सतीत्व डगाउन उनको आश्रममा पठाएका थिए। ब्रह्मा, विष्णु र महेश तिनैजना जोगीको भेष बनाएर अनुसूयाका पति ऋषि अत्रिको आश्रममा पुगे र तिनले अनुसूयासँग शरीरका समस्त वस्त्र फुकालेर नग्नावस्थामा भिक्षा दिएमात्र स्वीकार गर्ने बताए। सतीशिरोमणि ऋषिपत्नी अनसूयाले आफुमा रहेको पातिव्रत्य धर्मको अमोघ शक्तिका प्रभावले ती साधुवेशमा उपस्थित भएका त्रिदेव (ब्रह्मा, विष्णु तथा महेश)को आशय थाहा पाइन् र तिनको आग्रहलाई तार्किक ढङ्गले सम्पादन गर्न ती तिनैजनालाई 'नवजात शिशु' बनाएर वात्सल्य भाव प्रदान गरी नग्नावस्थामा रहेर स्तनपान गराइन् र लामो समयसम्म तिनैजना देवतालाई सन्ततिवत् पलनपोषणसमेत गरिन्। पछि सरस्वती, लक्ष्मी र पार्वतीमा हीनताबोध भयो। तीनैजना देवीहरूले अनुसुयासँग माफी माग्नु पर्यो अनि मात्र ब्रह्मा, विष्णु र महेश्वरले नवजात शिशुको स्वरूप त्यागेर आफ्नो वास्तविक रूपमा परिणत हुनपाए। तिनैजना देवताले अनुसूयाको मातृत्वभावलाई स्वीकार गरी तिनका कोखबाट जन्म लिने वाचा पनि गरे। फलस्वरूप ती त्रिदेवमध्ये ब्रह्माको अंशबाट रजोगुण प्रधान 'सोम'को, विष्णुको अंशबाट सत्त्वगुण प्रधान 'दत्त'को र शङ्करको अंशबाट तमोगुण प्रधान 'दुर्वासा'को जन्म भयो। विष्णुले अनुसूयालाई वर प्रदान गर्दा 'अहं तुभ्यंमयादत्त' भनेका हुनाले यिनको अंशबाट प्रादुर्भूत शिशुको नाम 'दत्त' रहन गयो अत्रि मुनिको 'पुत्र' भएर जन्मिएका कारणले यिनलाई 'आत्रेय' भन्ने वंशोपाधि पनि प्राप्त भयो। त्यसैले 'दत्त' र 'आत्रेय'को योगबाट 'दत्तात्रेय' नाम रहन गएको हो। भगवान दत्तात्रेयको जयन्ती मार्गशीर्ष महिनामा मनाउने चलन छ।
दत्तात्रयका गुरुहरू
दत्तात्रेयलाई ईश्वर र गुरु दुवै रूप समाहित भएको व्यक्तित्वका रूपमा लिइन्छ, त्यसैले उनलाई 'परब्रह्ममूर्ति सद्गुरु' र 'श्रीगुरुदेवदत्त' पनि भनिन्छं। उनलाई गुरूपरम्पराका आदिगुरु, साधक, योगी र वैज्ञानिक मानिन्छ। सनातन धर्मका सिद्धान्त र मान्यताबमोजिम दत्तात्रेयले पारद देखि व्योमयान उड्डयनसम्मको शक्तिलाई समेत नियन्त्रणमा लिएका थिए रे। त्यस्तै उनले चिकित्साशास्त्रका क्षेत्रमा क्रान्तिकारी अन्वेषण गरेका थिए। भगवान दत्तात्रेयले जीवनमा धेरै व्यक्तित्वहरूसित शिक्षा ग्रहण गरे। दत्तात्रेयले मानवेतर अन्यान्य पशुपन्छीको जीवन र तिनका कृयाकलापबाट पनि ज्ञान आर्जन गरे। उनको विचार के छ भने जसबाट जति गुणहरू ग्रहण गरी प्रयोग गरिन्छ, ती व्यक्ति र वस्तुलाई गुणप्रदाता मानेर आफ्नो गुरु मान्न सकिन्छ। त्यसैले दत्तात्रेयका २४ जना गुरु रहेको प्रसङ्गलाई श्रीमद्भागवतादि पौराणिक ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको छ, ती गुरुहरू हुन्- पृथ्वी, पानी, आगो, हावा, आकाश, चंद्रमा, सूर्य, परेवा, अजिङ्गर(सर्प), समुद्र, फट्याङ्ग्रा, भँवरो, मौरी, हात्ती, मृग, माछो, पिङ्गला(वेश्या), कुररपक्षी, नवजात बालक, कुमारी केटी, सर्प, सिकारी, माकुरो र धमिरो।
धार्मिक मान्यता
दत्तात्रेय योगमार्गका प्रवर्त्तक,अवधूत विद्याका आद्यआचार्य तथा श्रीविद्याका परमआचार्य हुन्। यिनको बीजमन्त्र 'द्रां' हो। सिद्धावस्थामा रहँदा देश र कालको बन्धनले उनको गतिमा बाधा पुर्याउन सक्दैन। उनी अहिले पनि प्रत्येक दिन प्रात:कालदेखि रात्रिपर्यन्त लीलारूपमा विचरण गर्दै नित्य प्रात: काशीमा गङ्गास्नान गर्दछन्, कोल्हापुरमा नित्यजप गर्छन्, माहुरीपुरमा भिक्षाग्रहण गर्दछन् र सह्याद्रिका कन्दराहरूमा दिगम्बर भेषमा विश्राम (शयन) गर्दछन्। उनले श्रीगणेश,कार्तिकेय, प्रह्लाद, यदु, साङ्कृति, अलर्क, पुरुरवा, आयु, परशुराम र कार्तवीर्य आदि शिष्यलाई योग एवं अध्यात्मको शिक्षा दिएको प्रसङ्ग भिन्नाभिन्नै पुराणमा प्राप्त हुन्छ। 'अवधूत गीता'मा उनले शिष्य कार्तिक स्वामीलाई मोक्षप्राप्तिका चारवटा सहज उपाय बताएको प्रसङ्ग पनि उल्लेख भएको विवरण छ, ती उपायहरू हुन्-
१) रागद्वेषादिबाट मुक्ति,
२) समस्त प्राणिको कल्याणका निमित्त चेष्टा,
३) ब्रह्मज्ञानको दृढबोध र
वैराग्य र विवेकको शिक्षा प्रदान गर्ने भएकाले आफ्नै शरीरलाई पनि उनले गुरु मानेका थिए। भारतको कर्नाटकमा रहेको कुरुगड्डी, भारतकै महाराष्ट्रको औदुम्बर क्षेत्र, नरसिंहवाडी, गाणगापुरव र माहूरगढ आदि प्रसिद्ध दत्ततीर्थ मानिन्छन्। त्यस्तै पश्चिम भारतको गुजरात प्रान्तको 'गिरनार'क्षेत्रलाई यिनको सिद्धपीठ मानिन्छ। यिनको आश्रम गन्धमादनपर्वतमा छ भन्ने मान्यता छ। भगवान् दत्तात्रेयको आविर्भाव सत्ययुगको प्रारम्भमा स्वायम्भुव मन्वन्तरको मार्गशीर्ष पूर्णिमामा बुधबारका दिन भएको मानिन्छ। विशेषगरी महाराष्ट्र, कर्नाटक, गुजरात र आन्ध्रप्रदेशमा गुरु दत्तात्रेयको जयन्तीलाई धुमधामले मनाइने गरिन्छ। त्रिमूर्तिस्वरूप भगवान् श्रीदत्तात्रेय सर्वथा प्रणम्य हुनुहुन्छ।
श्री दत्तात्रेयको उपासना विधि
दिव्य स्तोत्र:
जटाधरं पाण्डुरंगं शूलहस्तं कृपानिधिम्, सर्वरोगहरं देवं दत्तात्रेयमहं भजे।।
जगदुत्पत्तिकर्त्रे च स्थितिसंहारहेतवे, भवपाशविमुक्ताय दत्तात्रेय नमोस्तु ते।।
स्तोत्र:
जराजन्मविनाशाय देहशुद्धिकराय च । दिगम्बरदयामूर्ते दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥२॥
कर्पूरकान्तिदेहाय ब्रह्ममूर्तिधराय च । वेदशास्त्रपरिज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥३॥
र्हस्वदीर्घकृशस्थूल-नामगोत्र-विवर्जित । पञ्चभूतैकदीप्ताय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥४॥
यज्ञभोक्ते च यज्ञाय यज्ञरूपधराय च । यज्ञप्रियाय सिद्धाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥५॥
आदौ ब्रह्मा मध्य विष्णुरन्ते देवः सदाशिवः । मूर्तित्रयस्वरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥६॥
भोगालयाय भोगाय योगयोग्याय धारिणे । जितेन्द्रियजितज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥७॥
दिगम्बराय दिव्याय दिव्यरूपध्राय च । सदोदितपरब्रह्म दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥८॥
जम्बुद्वीपमहाक्षेत्रमातापुरनिवासिने । जयमानसतां देव दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥९॥
भिक्षाटनं गृहे ग्रामे पात्रं हेममयं करे । नानास्वादमयी भिक्षा दत्तात्रेय नमोऽस्तुते ॥१०॥