cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पहान बिरालो
पहान बिरालो नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो । यो प्रजतीको बिरालो घर पलुवा बिरालो भन्दा ठूलो हुन्छ ।
चरी बाघ
चरी बाघ (वैज्ञानिक नाम: Prionailurus bengalensis)   नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
दधिकोट
दधिकोट बागमती अञ्चलको भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०४८ को जनगणना अनुसार यस गाविसमा १,०३१ घरहरू र ५,८१८ जनसङ्ख्या थियो ।
मुख्य पृष्ठ
<templatestyles src="Wikipedia:Main Page/styles.css" />
बागेश्वरी, भक्तपुर
बागेश्वरी बागमती अञ्चलको भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०४८ को जनगणना अनुसार यस गाविसमा ७७१ घरहरू र ४,४३८ जनसङ्ख्या थियो ।
दुवाकोट
दुवाकोट बागमती अञ्चलको भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०४८ को जनगणना अनुसार यस गाविसमा ९०५ घरहरू र ५,१५७जनसङ्ख्या थियो ।।
यस गाविस चाँगुनारायण मन्दिर नजिकै र पवित्र नदी मनोहराको किनारमा अवस्थित छ । दुवाकोट काठमाडौँ उपत्यकामा विकसित गाउँमध्ये एक हो । यो उत्तरमा चाँगुनारायण गाविस, दक्षिणमा भक्तपुर नगरपालिका, पूर्वमा झौखेल गाविस र पश्चिममा मध्यपुर ठिमी नगरपालिकाले घेरिएको छ। यो काठमाडौँको केन्द्रबाट २० किमि टाढा रहेको छ । यो उपत्यकाको उत्तरमा स्थित छ । यहाँका मानिसमध्ये लगभग ९०% शिक्षित छन् । अधिकांश मान्छे सरकारी सङ्गठनमा कर्मचारी छन् । दुवाकोटमा ९ वडा छन् र प्रत्येक वडामा कालोपत्रे सडक छ । यस गाविसको कार्यालय वडा नं ३ मा स्थित छ । जागरण आमा समूह दुवाकोटमा स्थापित सबैभन्दा पुरानो क्लब हो । यस जागरण आमा समूह ४ र ६ वडाको सीमामा स्थित छ। नेपाल इन्जिनियरिङ कलेज  र काठमाडौँ मेडिकल कलेज  दुवाकोटमा स्थित प्रमुख शिक्षण संस्थाहरू हुन् । २००६ सालमा स्थापित श्री चाँगुनारायाण माध्यमिक विद्यालय यहाँको  सबैभन्दा पुरानो माध्यमिक विद्यालय हो ।
बार्दली
बार्दली घरको एक भाग हो । सामान्यतया दोस्रो तलादेखि माथि घरको बाहिरपट्टि निकालेर बनाइएको भागलाई बार्दली भनिन्छ ।
राष्ट्रपति
राष्ट्रपति अनेकौँ देशहरूको सरकारको संवैधानिक प्रमुख हुन्छ । तर तपाईं नेपालको रास्ट्रपतिको लिङक बाट आउनु भएको हो भने नेपालका प्रथम रास्ट्रपति रामवरण यादव हुन, दोश्रो विध्यादेवी भण्डारी र नवनियुक्त रास्ट्रपति तेश्रो , रामचन्द्र पौडेल हुन ।
मानसिक रोग
मानिस तथा पशुहरूको दिमागी संतुलन बिग्रेर अथवा मानसिक असन्तुलनका कारण देखा पर्न सक्ने विभिन्न रोगहरूलाई मानसिक रोग भनिन्छ। मानिस तथा पशुहरूको मानसिक स्थिति बिगार्ने रोगहरू धेरै प्रकारका छन्। मानसिक स्थिति खराब अथवा कमजोर भएमा कति पए मान्छे तथा पशुहरू बौलाउने पनि गर्दछन्।
मन
मन चलायमान हुन्छ मन नै शरीरको वाहक हो जसले यो देहलाई सहि अथवा गलत मार्गमा डोराएर लैजान्छ। यसैले हाम्रो धर्म तथा पुराणहरूमा विद्वानहरूले मन माथी ठूलो वर्णन गरेको पाइन्छ यस्तै आजको वैज्ञानिक युगमा पनि मनको मानव मानव शरीर माथी प्रमुख अस्तित्व छ। यदी कसैले मनलाई वसमा राख्न सक्दैन भने त्यो व्याक्ती मानसिक रोगको सिकार हून्छ।
मस्तिष्क
मस्तिष्क सजीव प्राणिको प्रमुख अङ्ग हो। मस्तिष्कलाई दिमाग तथा शिर्ष पनि भनिएको छ। शिर्ष भन्नाले मुख्य भन्ने बुझिन्छ। मस्तिष्कमा कुनै पनि बाहिरिय अथवा भित्रीय चोट पर्न गएर व्याक्ती मानसिक रोगको सिकार हुन सक्छ।
सरुवा मानसिक रोग
केहि रोगहरू सरुवा हुन्छन्। जो एक प्राणिबाट अर्को प्राणिमा सर्छन्। जुन सरुवा रोगले रोगिलाई मानसिक असर पुगाउँछ त्यस्तो रोगलाई सरुवा मानसिक रोग भनिन्छ। व्याक्तीलाई मानसिक रोगीको सिकार बनाउने सरुवा मानसिक रोग पनि एक कारण हो।
कम्प्युटर भाइरस
स्वत पुनलेखन(copy) हुन सक्ने कम्प्युटर प्रोग्राम |
इतिहास
सन् १९८६मा कम्प्युटर जगतमा प्रथम पटक भाइरस देखा परेको थियो। दिमाग अथवा ब्रेन नामाकरण गरिएको उक्त कम्प्युटर भाइरसले फ्लपी डिस्क मार्फत आफ्नो आक्रामक यात्रा तय गर्ने भएकोले त्यतिबेला उक्त भाइरसले जति तहल्का मच्चाएको थियो त्यति मात्रामा आफ्नो प्रभुत्व जमाउन भने असफल भएका थिए। बुट सेक्टर भाइरस भएकैले प्रभावित फ्लपि डिस्कमा लुकेर बस्ने र उक्त डिस्क अर्को कुनै पनि नयाँ कम्प्युटरमा राख्दा पनि त्यसले तत्कालै आफ्नो उपस्थिति जनाउने गर्दथ्यो। हाल लुप्त भैसकेको यो भाइरस पहिलो कम्प्युटर भइरस भएर पनि अहिलेका कम्प्युटर भाइरस जस्ता अति नै हानिकारक तथा विकार सिर्जना गर्ने खालको भने थिएन।
सन् १९८६, जनवरीमा पहिलो पटक देखा परेको यो भाइरस पाकिस्तानको एउटा सफ्टवेयरको सुरक्षाको लागि निर्माण गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएता पनि अझै सम्म यसको उद्गम स्थलको बारेमा पूर्ण रूपले स्पष्ट हुन सकिएको छैन। सन् १९८४मा अमेरिकी कम्प्युटर वैज्ञानिक फ्रेड कोहेनले कम्प्युटरलाई गलत आदेश दिन सक्षम तत्वलाई कम्पुटर भाइरस नामाकरण गरेका थिए। यसको २ वर्ष नबित्दै सन् १९८६मा यस ब्रेन भाइरसको निर्माण भएको थियो।
इन्टरनेटको विकाससँगै हालसम्म यस्ता विभिन्न भाइरसहरूले आफ्नो गति अति नै तिब्र बनाएका छन् र आफ्नो प्रभावलाई शक्तिशाली तुल्याइएका छन्। जसका कारण भर्खरै चलाउँदै गरेको कम्प्युटरको अपरेटिङ सिस्टम नै पुन:प्रतिस्थापन गर्नुपर्ने गरी आफ्नो हानीकारक प्रभाव देखाउन पछि परेका छैनन्।
साईबाबा (स्पष्टता)
साई एक बिबादास्पद तर धेरै अनुयायीहरू भएका यी धर्मगुरुका समर्थकहरू तलका तीन अवतारलाई साईबाबा भन्छन।
कलश
पानी राख्ने भाडो आकारमा अम्खोरा या करुवा जस्तो भए पनि ज्यादा तया कलात्मक हुने यस धातु निर्मित वर्तन विशेषत: धार्मिक क्रियाकलाप या पूजाअर्चनाको लागि उपयोगमा ल्याइन्छ |
तृतिया
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको तेस्रो दिन।
झिटकैया १ उत्तर
झिटकैया १ उत्तर बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सिरुटार
सिरुटार भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। भक्तपुर जिल्लाको दक्षिण पश्चिममा छिमेकी जिल्ला ललितपुरसँको सिमामा अवस्थित सिरुटार भक्तपुर जिल्लाकै नमूना गाविस हो।
इतिहास
प्राकृतिक रूपमा रमणीय सिरुटारको नाम सिरु नामको घाँसको नामबाट रहेको मानिन्छ। सिरु सुख्खा जमीनमा हुने कडा डाँठ र लामा लामा पात हुने घाँस हो। टार भन्नाले वरिपरि खोलाले घेरिएको उठेको भाग भन्ने बुझिन्छ। यस अर्थमा सिरु घाँस धेरै पाइने टार भएको हुँदा यो गाउँलाई सिरुटार भनिएको हो भन्ने यहाँका स्थानीयवासीको बुझाई छ। तर अहिले गाउँका केही भागमा बाहेक अन्यत्र यो घाँस उमि्रएको पाईंदैन
फावाखोला जलविद्युत
फावाखोला जलविद्युत ताप्लेजुङ जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ५ मेगावाट छ।
सिरुटार
किंवदन्ती
“धेरै वर्ष अगाडिको कुरो हो। यस ठाउँमा छिमेकी गाउँहरूको तुलनामा अलि बाक्लै वस्ती थियो। खेतीबाट उब्जनी पनि राम्रो हुने गर्दथ्यो। यहाँ एक जना राजाको ठूलो दरबार र दरबारको एउटा राम्रो बगैचा पनि थियो। सो दरबार र बगैचालाई चारैतिरबाट ठूलो पर्खालले घेरिएको थियो। त्यसैले यस ठाउँलाई नेवारी भाषामा स्वाँगा वा बगैचा भन्ने गरिन्थ्यो। सो दरबारको सेवकको रूपमा नेवार जाति पनि बस्थे। राजथला थरका ती आदिवासीका सन्तान केही मात्रामा अहिले पनि रहेका छन्। पछि केही आकस्मिक कारणले यहाँका मानिसहरू अन्यत्र बसाई सर्न थाले र उब्जनी पनि राम्रो भएन। सतीले रिसाएर यस ठाउँमा घाँस मात्र उमि्रयोस् भनेर श्राप दिइन्। त्यस कारण यहाँ सिरु उम्रन थाल्यो। र पछि ठाउँको नाम नै सिरुटार रहन गयो। पछि अन्य ठाउँबाट विभिन्न जातिका मानिसहरू आएर बस्ने थाले र कालान्तरमा अहिलेको सिरुटार बन्न पुगेको हो।”
क्याटलिन मनोज
क्याटलिन मनोज (जन्म ४ अक्टोबर १९८३) एक अष्ट्रेलियन फुटबल खेलाडी हुन, उनी हाल क्यानबेरा युनाइटेड एफसीको लागि खेल्छिन ।
सिरुटार
स्थलहरु
सिरुटार गाविसका विभिन्न महत्त्वपूर्ण स्थलहरूमध्ये एक हो चरखण्डी।
चरखण्डी सिरुटारको दक्षिणी भेगमा छिमेकी गाविस दधिकोटसँगको सिमानामा पर्दछ। चरखण्डी महादेव मन्दिरको कुण्डमा नुहाएर महादेवको पूजा गरे शरीरका सबै रोग नाश भई गरेको काम सफल हुने जनविश्वास रहेको छ। किम्वदन्ती अनुसार सिकारीले मारेको भंगेरा चरखण्डीको पोखरीमा डुब्दा पुनः जीवित बनेको भनाइ छ। यहाँको कुण्डमा नुहाए जीउमा खटिरा, दागलगायत छालासम्बन्धी रोगबाट मुक्ति मिल्ने बुढापाका बताउँछन्। यहाँ प्रत्येक वर्षको पहिलो दिन अर्थात बैशाख १ गते ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ। मेलामा घरघरबाट पूजा लैजाने गरिन्छ भने कतिपय मन्दिरपरिसरमा शरीरमा बत्ती बालेर बस्ने गर्दछन्। शरीरमा बत्ती बालेर बसेमा पाप नष्ट हुने एवम् पुण्य प्राप्त हुने जनविश्वास रहिआएको छ।
माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना
माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत दोलखा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यो नेपाल विद्युत प्राधिकरण को २०६३-११-२५ मा स्थापना भएको कम्पनि हो । यसको क्षमता ४५६ मेगावाट छ। नेपालिको पुर्ण लगानिमा निर्मान भैरहेको छ।
बाह्य कडीहरू
माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना
सुडाल
सुडाल बागमती अञ्चलको भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०४८ को जनगणना अनुसार यस गाविसमा १०८१ घरहरू र ६०७४ जनसङ्ख्या थियो ।
बाह्रसिंगा
बाह्रसिंगा (Rucervus duvaucelii)   नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
सुडाल
हाल यो गाउँ विकास समिति र अन्य गाउँ विकास समितिहरु समेत मिलेर चाँगुनारायण नगरपालिका बनेको छ भने सुडाल चाँगुनारायण नगरपालिकाको ८ नंबर वडामा पर्दछ ।
जितपुर
जितपुर बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सुडाल
आधारभूत आवश्यकता
भक्तपुर जिल्लाबाट नजिकै रहेको भएता पनि विकासमा एकदमै पछाडि परेको अवस्थामा सुडाल रहेको छ । विकासको मुलको रूपमा रहेको बाटो हालसम्म जिर्ण अवस्थामा रहेकोले वर्षातको समयमा हिलाम्मे सडकमा ओहोरदोहोर गर्नु पर्ने यस ठाउँमा हिउदको समयमा ईटा भट्टाबाट निस्किएको धुवाँ धुलोले घरमा बस्न समेत मानिसहरूलाई समस्या हुने गरेको छ । साथै यस क्षेत्रमा अन्य भौतिक सुविधाहरु ढल, खानेपानी आदीको विकास हुन सकेको छैन भने कतिपय ठाउँहरूमा नेपाल टेलिकमको टेलिफोन लाईन पुग्न सकेको छैन । बिरामी भएमा उपचारका लागि एम्बुलेन्स वा अन्य सार्वजनिक सवारी साधन पाउन कठिन रहेकोले नजिकै रहेको सदरमुकाम भक्तपुर पुग्न पनि कठिन रहेको अवस्था रहेको छ ।
गदसेरा
गदसेरा नेपालको सेती अञ्चलको डोटी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६०५ वटा घर छन्।
सुडाल
पेशा
कृषि पेशामा अगाल्दै आएका यहाँका वासिन्दाहरु, पशुपालन तथा दुग्घ व्यवसाय पनि गर्दै आईरहेका छन् । रोजगारीको लागि दैनिक काठमाण्डौ र भक्तपुरसम्म यात्रा गर्ने यहाँका वासिन्दाहरु विदेशी भूमीमा पनि श्रम वेच्दै आई रहेका छन् भने सरकारी सेवामा विशेष गरी नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीमा सेवारत रहेका छन् ।
गदसेरा
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गदसेराको जनसङ्ख्या ३५९९ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
दियो
दियो एक घिउ वा तेलको प्रयोग गरी कपासको बत्ती राखेर बाल्ने माटो वा धातुको भाँडा हो । यो मुख्यतया नेपाल तथा भारतमा हिन्दु धर्मावलम्वीहरूले पुजाआजाको समय तथा शुभ साइतका लागि बालिन्छ ।
नखेल
नखेल भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सुडाल
शिक्षा तथा शैक्षिक संस्थानहरु
देशको अन्य ठाउँहरूको तुलनामा यहाँ शैक्षिकस्तर राम्रो रहेको पाईन्छ । स्कुल शिक्षाको लागि यस क्षेत्रमा सरकारी विध्यालयको साथ साथै निजी विध्यालय पनि रहेका छन् भने उच्च शिक्षाको लागि जिल्ला सदरमुकाम भक्तपुर नै पुग्नु पर्ने वाध्यता रहेको छ ।
शैक्षिकस्तर
यस क्षेत्रका वासिन्दाहरूको शैक्षिकस्तर बढदै गएको देखिन्छ । पछिल्लो समयमा उच्चशिक्षा अध्ययन देखि विदेश अध्ययनमा जाने युवापुस्ताहरूको संख्या बढ्दै गैरकेको छ ।
उद्योग
यस क्षेत्रमा अत्याधिक मात्रामा ईटाभट्टाहरु संचालनमा रहेका छन् भने उक्त ईटा भट्टामा मजदुरी गर्नेको लागि भारत तथा नेपालका दुर्गम गाउँहरूबाट मानिसहरु आउने गरेको पाईन्छ । प्रत्यक्ष रूपमा यहाँ रहेका ईटा उद्योगहरूबाट यस क्षेत्रका मानिसहरूलाई कुनै किसिमको लाभ देखिन्न भने अन्य कुनै पनि ठूला उद्योगहरु यस क्षेत्रमा रहेका छैनन् । यसरी यहाँ सञ्चालित ईटा भट्टाबाट केहि व्यक्तिहरूले लाभ उठाईरहेको भएतापनि स्थानिय वासिन्दाहरु प्रत्यक्ष रूपमा वातावरणिय प्रदुषणको प्रभावमा परेका छन् ।
सुरक्षा
सुरक्षाको लागि यस क्षेत्रमा महानगरिय प्रहरी परिसर सुडाल रहेको छ । साथै यस क्षेत्रका धेरै युवाहरु सुरक्षा फौजसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा नै रोजगार रहेका छन् ।
चर्नावतिखोला जलविद्युत
चर्नावतिखोला जलविद्युत दोलखा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ३.५२ मेगावाट छ।
धन्सिखोला जलविद्युत
धन्सिखोला जलविद्युत रोल्पा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ०.९९६ मेगावाट छ।
फुल्पिङकट्टि
फुल्पिङकट्टि नेपालको बागमती अञ्चलको सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७०९ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार फुल्पिङकट्टिको जनसङ्ख्या ३८२९ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
प्रतिपदा
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार एउटा पक्षको पहिलो तिथिलाई प्रतिपदा अथवा परेवा भनिन्छ । शुक्ल पक्षको प्रतिपदा तिथिलाई शुक्ल प्रतिपदा भनिन्छ भने कृष्ण पक्षको प्रतिपदा तिथिलाई कृष्ण प्रतिपदा भनिन्छ ।
ब्रिटानी ह्वाइटफिल्ड
ब्रिटानी ह्वाइटफिल्ड (जन्म १७ फेब्रुअरी १९९४) एक अष्ट्रेलियन फुटबल खेलाडी हुन, उनी हाल सिड्नी फुटबल क्लबको लागि खेल्छिन ।
ब्रेन भाइरस
सन् १९८६मा जनवरीमा पहिलो पटक देखा परेको यो कम्प्युटर भाइरस लाई प्रथम कम्प्युटर भाइरस भनिन्छ| यो भाइरस पाकिस्तान का दाजु-भाईले एउटा सफ्टवेयरको सुरक्षाको लागि निर्माण गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएता पनि अझै सम्म यसको उद्‌गम स्थलको बारेमा पूर्ण रूपले स्पष्ट हुन सकिएको छैन। सन् १९८४मा अमेरिकी कम्प्युटर वैज्ञानिक फ्रेड कोहेनले कम्प्युटरलाई गलत आदेश दिन सक्षम तत्वलाई कम्पुटर भाइरस नामाकरण गरेको २ वर्ष नबित्दै सन् १९८६मा यस ब्रेन भाइरसको निर्माण भएको थियो। बिजिनेस विक् en:Businessweekले यसलाई पाकिस्तानि फ्लु en:Pakistani flu नामाकरण गरेको थियो |
दौड गाविस
दौड नेपालको सेती अञ्चलको डोटी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १००९ वटा घर छन्।
ब्रिटानी ह्वाइटफिल्ड
सम्मान
सिड्नी फुटबल क्लबको साथमा
झ्यारिखोला जलविद्युत
झ्यारिखोला जलविद्युत सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता ०.९९८ मेगावाट छ।
दौड गाविस
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दौडको जनसङ्ख्या ५६०६ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
माई जलविद्युत
माई जलविद्युत इलाम जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता १५.६ मेगावाट छ।
ध्वाँसे चितुवा
ध्वाँसे चितुवा (Neofelis nebulosa) नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो । यो बिरालो जातिको जनावर हो जुन हिमालय तलहटीदेखि मुख्यभूमि दक्षिणी-पूर्वी एसिया अनि चीन सम्म पाईन्छ। यसलाई IUCN ले सन् २००८ मा "कमजोर" (Vulnerable) स्थितिमा वर्गीकृत गरेको छ।  यसको कुल जनसङ्ख्याको आकार करिब १०,००० भन्दा कम परिपक्व जीवको आशंका गरिएको छ, जसको जनसङ्ख्या प्रवृत्ति घट्दो अवस्थामा रहेको छ र कुनै पनि एकल जनसङ्ख्यामा १००० भन्दा बढी वयस्क नरहेको भनिएको छ।
दौड गाविस
स्रोत
David (Israel) Daudi (Biblia)
ध्वाँसे चितुवा
ध्वाँसे चितुवालाई ठुलो बिरालो र सानो बिरालो वर्ग बीचको विकासवादी जडानको रूपमा लिइएको छ।
सुमात्रा र वोर्नियोमा पाईने सुन्दा ध्वाँसे चितुवा (Neofelis diardi) आनुवंशिक तहरमा मुख्यभूमि-एसियाली ध्वाँसे चितुवा भन्दा भिन्न छन् र यसलाई सन् २००६ देखि छुट्टै प्रजातिको जीव मानिएको छ।
यी दुवै Neofelis वंशका प्रजातिहरू ठुलो बिरलोहरु मध्येको सबैभन्दा सानो र सामान्य चितुवासँग खासै निकटको सम्बन्ध रहेको हुँदैन।
गोलागंज
गोलागंज बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
इतिहास
दस आँगनका साथ पूर्वी विङ् १६औं शताब्दीका मध्यसम्मका सबैभन्दा पुराना हिस्सा हुन्। यसको विस्तार १७ औं शताब्दीमा अनेकौं मन्दिरहरुका साथ राजा प्रताप मल्लले गरेका थिए। महलको उत्तरी भागमा सुन्दरी चोक र मोहन चोक दुईटै बन्द रहेको छ। सन् १७६८ मा, महलको दक्षिण-पूर्व भागमा, पृथ्वी नारायण शाहद्वारा चार लुकआउट टावर जोडिएका थिए। शाही परिवार सन् १८८६ सम्म यस महलमा बसेका थिए, जहाँ पछी तिनीहरु नारायणीति प्यालेसमा स्थानान्तरित भएको थियो। बाहिरको शिलालेख पन्ध्र भाषाहरुमध्ये एक हो र किम्वदन्तीमा भनिएको छ कि यदि सबै १५ पढिए पछी पत्थरको गोलीका बीचबाट दुध झर्ने छन्।
हनुमान द्वार
"हनुमान ढोका" वा हनुमान गेट, दरबार स्क्वायरको पश्चिममा स्थित रहेको छ। यो महलको प्रवेश द्वार हो, जहाँ सन् १६७२ मा बनेको हनुमान (बाँदर भगवान) को एउटा खडा भएको प्रतिमा, महलको सुरक्षा गर्ने गर्दछन्। हनुमानलाई लाल कपडा र छाताबाट अलङ्कृत गरिएको छ। अनुहारमा लाल पेस्टले एउटा धब्बा बनाईएको छ। बाँया तर्फ भगवान नरसिंह (भगवान विष्णुको आधा सिंह, आधा मानव अवतार), राक्षस हिरण्यकश्यपलाई समर्पित एउटा पत्थरको मूर्ति रहेको छ, जसको प्रतिमाका शिलालेखका अनुसार प्रताप मल्लका समयमा निर्माण गरिएकोले वहाँलाई श्रेय दिइएको छ।
नासल चोक
मुख्यद्वारको अगाडी, हनुमान मन्दिरसँग टाँसिएको छ, नासल चोक प्राङ्गण (नासल को अर्थ "एक प्रकारको नाच" हो) जसको नाम वर्गका पूर्वमा स्थित शिवका नृत्यको नाममा राखिएको छ। यो त्यो चौक हो जहाँ विरेन्द्रलाई सन् १९७५ मा राजाका रूपमा ताजका बीचमा बनेको मञ्चमाथि राखिएको थियो। आङ्गनको दक्षिणमा, नौ तले बसन्तपुर टावर रहेको छ। जबकि आङ्गन मल्ल कालका समयमा बनाइएको थियो, यसको चारैतिरको भवनहरु, जो जटिल रूपले नक्काशीदार ढोका, झ्याल र स्ट्रट्सलाई दर्शाउने गर्दछ, राणा शासकहरुका रचनाहरु थियो। उत्तर-दक्षिण दिशामा उत्तर-पश्चिम कुनाबाट प्रवेशका साथ नासल चोक आयताकार रहेको छ। प्रवेश द्वार नजिक चार देवताहरुका नक्काशीका साथ एउटा जटिल नक्काशीदार द्वार रहेको छ जो कि मल्ल राजाका निजी अपार्टमेन्टको दिशातर्फ रहेको छ। महाविष्णुका एउटा सुनौलो छवि अब पूर्वी पर्खालमा एउटा खुला बरान्डामा देखिन सकिन्छ, किनकि यस क्षेत्रमा मूल महाविष्णु मन्दिर, जसलाई सन् १९३४ मा नेपाल-बिहारमा आएको भूकम्पले नष्ट गरिदिएको थियो। प्राङ्गणमा अन्य संरचनाहरु पनि छन्: उत्तर-पूर्व कुनामा मल्ल राजाहरुका अडियन्स च्याम्बर, एउटा खुला बरान्डामा मल्ल राजाहरुका लागि सिंहासन र शाह राजाहरुका चित्र पनि रहेका छन्।
पागलपन
कुनै पनि व्यक्तिको मानसिक सन्तुलन धेरै बिग्रेको खण्डमा व्याक्ती पागल हुन्छ अथवा बौलाहा हुन्छ। व्याक्तीको यस्तो अवस्थालाई पागलपन भनिन्छ। पागलपन मानसिक रोगबाट हुने एक खतरा हो। पागल व्याक्तिले असामाजिक र अनैतिक जस्ता कामहरू गर्छ। जस्तै:- चिल्लाउने, बेमतलब झगडा गर्ने, घर छोडेर जंगलमा बस्न जाने इत्यादी धेरै उल्टा कामहरू गर्ने व्याक्तीलाई पागल भनिन्छ।
लेगसेप
लेगसेप भारतको सिक्किम राज्यको पश्चिम जिल्लामा अवस्थित एउटा नगर हो। यो स्थल कीरातेश्वर मन्दिरको प्रसिद्ध छ। लेगसेप बजारको समीप सिक्किमको दोस्रो ठूलो नदी रङ्गीतको किनारामा उक्त मन्दिर अवस्थित छ। यो स्थल धार्मिक दृष्टिकोणले उत्तम मानिन्छ किन भनें यहाँ देखि केही दूरीमा तातो पानी स्नान गर्ने मानिसहरू घुँइचो लाग्ने गर्दछ, यहाँ स्नान गर्नाले धेरै वटा रोगहरूबाट मुक्ति मिल्छ भन्ने मानिसहरूको विश्वास छ।
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
नासल चोक
हनुमानलाई समर्पित पञ्चमुखी हनुमान मन्दिर (पाँचवटा मुख भएको हनुमान) नासल चोकको पूर्वोत्तर कुनामा रहेको छ। यसमा पाँच गोलाकार छतहरुको एउटा अनौठो डिजाइन रहेको छ। मन्दिरका पुजारी एकमात्र व्यक्ति हुने गर्दछ जो कि मन्दिरको गर्भगृहमा प्रवेश गर्न सक्दछ।
दत्तु
दत्तु नेपालको महाकाली अञ्चलको दार्चुला जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४०५ वटा घर छन्।
भूगोल
यो गा.वि.स.को दक्षिणमा भारत, उत्तरमा शंकरपुर र भगवती, पुर्बमा धाप र पशिममा उकु गाबिस पर्छन्
पागलपन
पागलपनका कारणहरू
व्यक्ति पागल हुने कारणहरू धेरै छन्। तै पनि यहाँ केही मुख्य विषयहरूमा टिप्पणी गरिएको छ।
मानसिक कारण
कुनै पागल व्याक्ती मानसिक कारण अथवा आफ्नो व्याक्तिगत जीवनका कारणले पागल हुन सक्छ। प्रेम विछोड, अकस्मात प्रियजनको मरण, ठूलो असफलता, अपमान, भय, आदी घटनाहरूलाई सहन गर्न नसकेर अर्थात आफ्नो मन मस्तिष्कलाई वसमा गर्न नसकेर धेरै व्याक्तिहरू पागल भएको हाम्रो समाजमा धेरै जस्तो सुनिन्छ।
अभिज्ञान शांकुतल
अभिज्ञान शाकुन्तल संस्कृत भाषाका महाकवि कालिदास द्वारा रचित काव्य हो। यो संस्कृत भाषामा लेखिएको छ।
पुड्के बँदेल
पुड्के बँदेल नेपाल, भारत र भुटानमा मात्र पाइने बँदेलको एक लोपोन्मुख प्रजाति हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा पिग्मी हग को नामले चिनिन्छ।
जमरकट्टेल
जमरकट्टेल भारद्वाज गोत्री ब्राम्हणहरूको एउटा थर हो।
भारद्वाज
भारद्वाज गोत्रका सगोत्रीहरू यसप्रकार छन् - चौलागाई, सुवेदी,चन्द,थपालिया, वैदवार, क्षेत्री, पन्थी, सिलवाल, बिष्ट (सिजापति), वाग्ले, लोहनी, पन्त, अधिकारी (थामी), दुधपोखरेल, शिवाकोटी, देवकोटा, निरौला, जमरकट्टेल, खड्का (लकाई), राउत, कर्णेल, शेर्पाली बस्नेत, पाँडे (कुलेटा), जोशी (लटौला)
सिपाडोल
सिपाडोल भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। धार्मिक महत्त्व बोकेको सूर्यविनायक मन्दिर यसै गाविसमा अवस्थित छ।
गदरिया
पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, सेती अञ्चलको कैलाली जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। दशौँ राष्ट्रिय जनगणना २०५८मा यहाँको जनसङ्ख्या ७,३५५ रहेको थियो भने यस गाविसमा ७२६ घरधुरी रहेका थिए।
गल्हिय सेन्जिज
गल्हिय सेन्जिज एक जर्मन फुटबल खेलाडी हुन ।
फुल्पतसी
फुल्पतसी नेपालको जनकपुर अञ्चलको सर्लाही जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४९९ वटा घर छन्।
गदहियाबैरी
गदहियाबैरी नेपालको जनकपुर अञ्चलको सर्लाही जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८९५ वटा घर छन्।
अभिज्ञान शांकुतल
सात अङ्कहरूको नाटक जसमा दुष्यन्त र शकुन्तलाका प्रेम र विवाहको वर्णन छ।
फुल्पतसी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार फुल्पतसीको जनसङ्ख्या ३०५० छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
दरबाङ
दरबाङ नेपालको धवलागिरि अञ्चलको म्याग्दि जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७१६ वटा घर छन्।
गदहियाबैरी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गदहियाबैरीको जनसङ्ख्या ५२३२ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
जब्दी
जब्दी बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
दशरथपुर
दशरथपुर नेपालको भेरी अञ्चलको सुर्खेत जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७९९ वटा घर छन्।
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
नासल चोक
बसन्तपुर टावर (बसन्तपुर को अर्थ "वसन्तको स्थान" भन्ने हुन्छ) जो कि नासल चोकको दक्षिणमा स्थित रहेको छ। यो एउटा नौ तले भवन हो जसको माथिबाट महल र शहरको विहङ्गम दृश्य देख्न सकिन्छ। यस भवनको किनाराहरुमा कामुक चित्र कोरिएको छ। यो टावर चारवटा लाल टावरहरुमध्ये एक हो जसलाई राजा पृथ्वी नारायण शाहले काठमाण्डौ उपत्यकाका चारवटा पुराना शहरहरु अर्थात् काठमाण्डौ वा बसन्तपुर टावर, कीर्तिपुर टावर, भक्तपुर टावर वा लक्ष्मी विलास र पाटन वा ललितपुर टावरको सीमाका लागि बनाएका थिए।
मुल चोक
मूल चोक, तलेजु भवानीलाई समर्पित, एउटा आङ्गन हो जसमा दुई तले भवन रहेको छ जो कि सबै धार्मिक अनुष्ठानहरुका लागि विशेष स्थान हुन। तलेजू भवानी मल्ल परिवारको आत्मीय देवी हुन्। एउटा स्वर्ण तोरण (द्वार माला) वाला तलेजु मन्दिर प्राङ्गणको दक्षिणतिर स्थित रहेको छ। दशैं पर्वको समयमा, तलेजुका देवतालाई यस मन्दिरमा स्थानान्तरित गरिदिएका थिए। मन्दिरको प्रवेश द्वारमा देवी गङ्गा र यमुनाका चित्र रहेको छ। डेगू तलेजु मन्दिर, शिव सिंह मल्लद्वारा निर्मित तीन वटा छत भएको मन्दिर हो, जो कि तलेजूलाई समर्पित रहेको छ।
मोहन चोक
मोहन चोक, सन् १६४९ मा नासल चोकको उत्तरमा बनाइएको हो, मल्ल राजाहरुका आवासीय प्राङ्गण थियो। मल्ल राजाका लागि यहाँ जन्म लिनु अनिवार्य थियो जो कि सिंहासनको उत्तराधिकारी बन्नका निमित्त थिए; यस विश्वासको वास्ता दिँदै एउटा उदाहरण जय प्रकाश मल्लको रहेको छ जसले कठिनाइहरुको सामना गरेका थिए। आङ्गनका केन्द्रमा, एउटा सुनौलो जलस्तम्भ रहेको छ, जसलाई सूर्य धराका रूपमा चिनिने गरिन्छ, जसलाई उपत्यकाको उत्तरी भागमा बुढानीलकण्ठबाट झरेको झरनाको रूपमा चिनिने गरिन्छ। यो आङ्गनका स्तरले धेरै मिटर तल एउटा सजावटी नक्काशीदार पाइप रहेको छ र मल्ल राजाहरुले यसको उपयोग आफ्नो दैनिक गर्भपातका लागि गरेका थिए। चारै कुनामा टावर रहेको छ। यस चोकको उत्तरमा सुन्दरी चोक पनि रहेको छ।
संसद
संसद एक प्रकारको विधायिका (legislature) हो। धेरै प्रसिद्ध संसदहरूमध्य सम्भवत: एक हो युनाइटेड किंगडमको, जुन एक समयमा "सबै संसदको आमा" भनिन्थ्यो। यस्तो किन भनिन्थ्यो? किन भनें यो एउटा सर्वप्रथम संसदहरू मध्य एउटा थियो र अरु कयौँ देशहरूले आफ्नो संसदलाई त्यसैप्रकार व्यस्थित गरेको थिए। "संसद" शब्द फ्रेँच शब्द "parliament"बाट आको छ जसको अर्थ हुन्छ कुरा (talk).
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
सङ्ग्रहालय
नासल चोकको पश्चिममा त्रिभुवन सङ्ग्रहालयमा राजा विरेन्द्रका हजुरबुवाका वस्तुहरुलाई प्रदर्शन गरिएको छ। उत्तम पत्थरको नक्काशी, अनेकौं प्रभावशाली सिंहासन, राज्याभिषेक, हतियार, फर्निचर, काठको मन्दिरको नक्काशी र सिक्का सङ्ग्रहका लागि उपयोग गरिएका आभूषण हो। राजा त्रिभुवनको शयनकक्ष, अध्ययन र व्यक्तिगत प्रभावहरुलाई यहाँ पुनः निर्मित र संरक्षित गरिएको छ। दरबार स्क्वायरको छेउमा महलको यो हिस्सा, १९औं शताब्दीको मध्यमा राणाहरुद्वारा बनाएका थिए।
अयोध्या विवाद
अयोध्या विवाद एउटा राजनीतिक, ऐतिहासिक र सामाजिक-धार्मिक विवाद हो, जुन ९० को दशकमा सबै भन्दा धेरै उग्र रूपमा देखियेको थियो। यस विवादको मूल मुद्दा हिंदू देवता रामको जन्मभूमि र बाबरी मस्जिदको स्थिति हो। विवाद यस मुद्दामा छ कि के हिन्दू मन्दिरलाई ध्वस्त गरेर त्यहां मस्जिद बनाईयेको थियो वा मन्दिरलाई मस्जिदको रूपमा परिवर्तन गरियो।
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
सङ्ग्रहालय
आङ्गनको दक्षिण-पूर्व कुनामा राजा महेन्द्र मेमोरियल सङ्ग्रहालय हो जहाँ दुईटा सिंहासन पनि प्रदर्शित गरिएको छ।
दर्सिङ दहथुम
दर्सिङ दहथुम नेपालको गण्डकी अञ्चलको स्याङ्जा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १३६० वटा घर छन्।
गाम
गाम नेपालको राप्ती अञ्चलको रोल्पा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८८२ वटा घर छन्।
हनुमानढोका सङ्ग्रहालय
प्यालेस संग्रहालय
हनुमान ढोका, प्यालेस सङ्ग्रहालय हनुमान ढोका प्यालेसमा राखिएको छ र नेपाल सरकारद्वारा सञ्चालित रहेको छ। सङ्ग्रहालय ठुलो हनुमान ढोका प्यालेस परिसरको हिस्सा हो, जसलाई नेपालीमा हनुमान ढोका दरबारका नामले चिनिने गरिन्छ। महलको नाम हिन्दू बाँदर भगवान हनुमानको पत्थरको छविसँग मिल्दछ, जो कि मुख्य प्रवेश द्वारको नजिक बसेको छ। ढोका को मतलब नेपालीमा प्रवेश द्वार हुने गर्दछ।
द्वितिया
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार एउटा पक्षको दोस्रो दिन।
गौरीगाई
गौरीगाई (Gaur, ) नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
गाम
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गामको जनसङ्ख्या ४४०५ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
कोलम्बस डे
कोलम्बस दिवस अमेरिकामा अक्टोबरको दोस्रो सोमबार पर्छ । क्रिस्टोफर कोलम्बसले अमेरिका पत्तालगाएका हुन् । यो दिन स्कुल, सरकारी कार्यालय बन्द हुन्छन् ।
तल्लो मोदीखोला जलविद्युत
तल्लो मोदीखोला जलविद्युत पर्वत जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता २० मेगावाट छ।
अमर कल्याण उच्च माध्यमिक विद्यालय
अमर कल्याण उच्च माध्यमिक विद्यालय इलाम जिल्लाको माईजोगमाई गाउँपालिकामा पर्ने एक माध्यमिक विद्यालय हो। यो विद्यालयको स्थापना वि.सं. २०११ सालमा स्वयंभू सिद्ध पाठशालाको रूपमा भएको थियो।
रिम
रिम नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, बैतडी जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
पागलपन
वंशाणु कारण
कुनै व्यक्ति वंशाणु गत हिसाबले पनि पागल हुन सक्छ।
झिटकैया २ दक्षिण
झिटकैया २ दक्षिण बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
अयोध्या विवाद
राम जन्मभूमिको इतिहास मुस्लिम शासक बाबर {१५२७ मा फरगना देखि आयो. उसले चित्तौरगढको हिंदू राजा राणा संग्राम सिंहलाई फतेहपुर सिकरीमा परास्त गरी दियो. बाबरले आफ्नो युद्धमा तोपहरू र गोलाहरूको प्रयोग गर्‍यो। जीते पछि बाबरले यस क्षेत्रको प्रभार कार्य मीर बांकीलाई दियो। मीर बांकीले त्यस क्षेत्रमा मुस्लिम शासन लागू कर गरी दियो। उसले साधारण जनताहरूलाई नियंत्रणमा राख्नको लागि आतंकको सहारा लियो। मीर बांकी १५२८ }मा अयोध्या आयो र मन्दिरलाई भत्काउन लगाएर मस्जिदको निर्माण गरायो।.
दर्सिङ दहथुम
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दर्सिङ दहथुमको जनसङ्ख्या ६२५७ छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
गडराय
गडरया नेपालको सेती अञ्चलको बझाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५०८ वटा घर छन्।
पागलपन
लागु पदार्थको सेवन
चरस, गाँजा, अफिम, रक्शी, जाँड आदी लागु पदार्थको अधिक सेवनले पनि व्याक्तिको मानसिक संतुलन बिग्रन सक्छ जसले गर्दा व्याक्ती अर्ध पागल अथवा पूर्ण पागल हुन सक्छ।
शारीरिक कारण/स्वास्थ्य
शारिक तथा स्वास्थ्यको कारणले गर्दा व्याक्ती पागलपनको सिकार बन्न सक्छ। जस्तै:- लामो समय सम्म बिमारी भएर स्मरण शक्ति हराउनु, टाउकोमा ठूलो चोट लागेर अथवा टाउको सम्बन्धी रोगका कारण आफ्नो वास्तविक अवस्थालाई भुलेर पागल हुनु। आदी कारणहरू व्याक्तीको स्वास्थ्यले व्याक्तिलाई पागलपनको सिकार बनाउन सक्छन्।
अमर कल्याण उच्च माध्यमिक विद्यालय
बालागुरूले नाङ्गो पहाड नाघीको रूपमा रहेको डाँडामा बस्ती बसाई नयाँबजार नामाकरण गरेपछि प्राथमिक स्कूलको रूपमा यस विद्यालयको स्थापना भएको थियो। पछि निम्न माध्यमिक विद्यालय हुँदै वि.सं. २०४० सालदेखि यो माध्यमिक विद्यालय बनेको हो। वि.सं. २०६० सालदेखि यस विद्यालयले उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषदबाट सम्बन्धन लिएर १०+२ कक्षा सञ्चालन गर्न सुरू गरेको हो। यस विद्यालयमा कक्षा १ देखि १० सम्म नेपाली तथा अङ्ग्रेजी विषयमा पठन पाठन हुन्छ। हाल मानविकी, शिक्षाशास्त्र, वाणिज्यशास्त्र विषयमा कक्षा ११ र १२ को पनि पढाई हुन्छ। वि.सं. २०५९ सालको प्रवेशिका परीक्षाको परिक्षाफलमा यो विद्यालयले जिल्लाकै सबैभन्दा उत्कृष्ट नतीजा ल्याएको थियो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय केन्द्रीय पुस्तकालय
त्रिभुवन विश्वविद्यालय किर्तिपुरमा अवस्थित त्रिवि केन्द्रीय पुस्तकालय देशकै सवभन्दा ठुलो पुस्तकालय हो । यसको स्थापना वि सं २०१६ सालमा भएको हो । जम्मा १२०० सङग्रहबाट सुरूवात भएको यस पुस्तकालयमा हाल ३ लाख ५० हजार भन्दा बढि सङग्रह छन् । त्रिवि केन्द्रीय पुस्तकालयमा रहेका महत्त्वपुर्ण सङग्रहहरू
चतुर्थी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको चौथो दिन।
ताथली
ताथली बागमती अञ्चलको भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०४८ को जनगणना अनुसार यस गाविसमा ७५१ घरहरू र ४,५२०जनसङ्ख्या थियो ।
परिवारको प्रकारहरु
परिवार भन्नाले कुनै पनि एकै छाना मुनि बस्ने व्यक्तिहरूको समूहलाई जनाउँछ। यस समूहामा रहने व्यक्तिहरू जुन रगतको नाताद्वारा या अन्य कुनै सामाजिक नाता जस्तै धर्मपुत्र या धर्मपुत्रीको कारणबाट एक अर्कामा सम्बन्धित रहन्छन। मुख्य दुई प्रकारको परिवार हुन्छ :
दसेरा
दसेरा नेपालको भेरी अञ्चलको जाजरकोट जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ११६५ वटा घर छन्।
लेखनवली
लेखनवली मैथिली भाषाका महाकवि विद्यापति द्वारा रचित काव्य हो। यो संस्कृत भाषामा लेखिएको छ।
पागलपन
उमेर अवस्था
कति पय व्यक्तिहरू उमेरको परिवर्तन सँगै हुने मानसिक परिवर्तनलाई कन्ट्रोल गर्न नसकेर पागलपनको सिकार बन्छन्। मानिसको उमेरसँगै मानसिक परिवर्तन पनि भइरहन्छ। जस्तै:- बाल्य अवस्था, युवा अवस्था र वृद्धा अवस्थामा अवस्था अनुसार व्याक्तीको मानसिक स्थिति फरक फरक हुन्छ अथवा परिवर्तन भै रहन्छ। यदी व्याक्तिको मानसिक परिवर्तनमा व्यक्तिले वस गर्न नसकेर व्यक्ति पागल हुनसक्छ।
लक्ष्मण झूला
लक्ष्मण झूला ऋषिकेशमा गंगा नदीमा बनयो एक पुल हो।
ताथली
यहाँ टार तथा थलीहरू प्रशस्त भएकाले पहिले यसलाई टारथली भनिएको र पछि टारथली अपभ्रंश भएर ताथली रहन गएको भन्ने भनाई छ। यस गा.वि.स.मा धेरै टारहरू र अग्ला ठाउँमा सम्म परेको जमीनहरू रहेका छन्। यसरी हर्दा बेसी वा समथर अन्तर्गत टारहरू पर्ने र अग्ला ठाउँमा सम्म परेको जमीनलाई थली अन्तर्गत पर्ने हुँदा पनि यहाँका बासिन्दाहरूको भनाई सत्य र अर्थपूर्ण देखिन्छ।
नायन
नायन नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
दसेरा
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दसेराको जनसङ्ख्या ६५१८ छ। यस मध्य पुरुष ५१%, र महिला ४९% छन्।
पागलपन
उपचार
राँचि
लक्ष्मण झूला
पुरातन कथनानुसार भगवान श्रीरामका अनुज लक्ष्मणले यसै स्थानमा जूटको   रस्सीहरुका सहारे नदीलाई पार गरेको थियो। स्वामी विशुदानंदको   प्रेरणाबाट  कलकत्ताका सेठ सूरजमल झुहानूबलाले यो पुल सन् १८८९मा फलामका मजबूत तारहरूबाट  बनाएका हुन्, यसले पूर्व जूटको   रस्सीहरूको  नैं पुल थियो एवं रस्सहरुका यस पुलमा मान्छेको छींकेमा बिठाकर खिंचिन्थ्यो। किन भनें फलामका तारहरूबाट  बनेको यो पुल पनि १९२४को   बाढमा बह गया। यसपछि मजबूत एवं आकर्षक पुल बनाएइयो।
यस पुलका पश्चिमी किनारामा भगवान लक्ष्मणको मन्दिर हो जबकि यसका दोस्रो ओर श्रीरामको  मन्दिर हो। भनिन्छ कि श्रीराम स्वयं यस सुंदर स्थलमा पुगेका थिए। पुललाई पार गरेर देब्रेपटि पैदल बाटो बदरीनाथलाई तथा दायाँ पटि स्वर्गाश्रमतिर जान्छ। केदारखंडमा यस पुलका तल इंद्रकुंडको  विवरण हो, जुन अब प्रत्यक्ष छैन।
फुतुड
फुतुड नेपालको बागमती अञ्चलको येँ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६४३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार फुतुडको जनसङ्ख्या ३१२५ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
गढ
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गढको जनसङ्ख्या ४३४३ छ। यस मध्य पुरुष ५१%, र महिला ४९% छन्।
मनिषा कोइराला
मनिषा कोइराला १६ अगस्ट १९७० मा नेपालको राजधानी काठमाडौँमा जन्मेकी नेपालकी एक अभिनेत्री हुन्। उनी हिन्दी चलचित्रमा काम गर्छिन्। साथै उनी यूएनएफपीए सद्भावना राजदूत र सामाजिक कार्यकर्ताको रूपमा पनि परिचित छिन्। उनको बुवाको प्रकाश कोइराला र आमा सुष्मा कोइराला हुन्। उनी विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाकी नातिनी हुन्। उनले बसन्त कन्या महाविद्यालय भी.के.एम. मा १० कक्षासम्म पढेर वाराणसी गईन् र उनको चाहना डाक्टर बन्नु थियो तर उनी मोडेलिंगमा आफ्नो जीवनको सुरुवात गर्न थालिन्। सुरुमा मनिषा कोइरालाले हिन्दी चलचित्रमा काम गरिन् पछि तमिलको कयौं चलचित्रहरूमा पनि देखा परिन्। मनिषा कोइराला भारतनाट्यम र मणिपुरी नृत्यमा परिपूर्ण एउटा नृत्यांगना हुन्। उनले नेपाली चलचित्रमा पनि काम गरेकी छिन्। उनले नेपाली चलचित्र 'फेरी भेटौँला' (१९८९)मा अभिनय गरेकी थिइन्। उनको पहिलो हिन्दी चलचित्र सौदागर हो।
गढ
स्रोत
Porrete
मालविकाग्निमित्रम्
मालविकाग्निमित्रम् संस्कृत भाषाका महाकवि कालिदासद्वारा रचित पहिलो नाटक हो। यो संस्कृत भाषामा लेखिएको छ। यो पुष्यमित्र शुंगाको शासनकालका केहि घटनाहरूमा आधारित छ। नाटकमा विदिशाको शुंगा सम्राट अग्निमित्रको प्रेमको कथा छ। सम्राट अग्निमित्र मल्भिका नामकी निर्वासित केटीको चित्रको प्रेममा पर्दछन्। सम्राटले आफ्नो साथी तथा विधुषको मद्दत लिन्छन्। जब रानीले त्यस केटीको लागि आफ्नो पतिको अनुराग देख्छिन्, उनी रिसाउँछिन् र मलाविकालाई जेलमा हाल्दिन्छिन् तर अन्तमा उनी राजकुलीन भएको लाग्छ र उनिलाई एक रानीको रूपमा स्वीकार गरिन्छ।
जेम्स बुकानान
जेम्स बुकानान जुनियर अमेरिकाका पन्ध्रौ राष्ट्रपति हुन्। उनको जन्म सन् १७९१ अप्रिल २३मा भएको थियो। उनी अठारौँ शताब्दिमा जन्मेका अन्तिम राष्ट्रपति, एक मात्र अविवाहित र पेन्सलभानिया राज्यबाट राष्ट्रपति हुने एक मात्र हुन्। उनी सन् १८५७ मार्च ४ देखि सन् १९६१ मार्च ४ सम्म अमेरिकाका राष्ट्रपति रहे। उनी डेमोक्र्याटिक पार्टीका समर्थक थिए। उनको निधन सन् १८६८ जुन १मा भयो।
षष्ठी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको छैटौँ दिन।
फुल्काही
फुल्काही नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७५२ वटा घर छन्।
गोलघर, बिहार
गोलघर अर्थात् गोलो घर, भारतको बिहार राज्यको राजधानी पटनाको गान्धी मैदानको पश्चिममा रहेको अन्न भण्डार गर्ने ठूलो भकारी को। सन् १७७० मा आएको भयङ्कर सुख्खाका बेलामा लगभग १ करोड मानिस भोकमरीले ग्रसित भएका थिए। त्यही बेलामा गभर्नर जनरल वारेन हेस्टिङले गोलघर निर्माणको योजना बनाएका थिए। सोही योजना अनुरूप ब्रिटिश इन्जीनियर जोन गार्स्टिनले अनाजको भण्डारणको लागि यस गोलघरको निर्माणको शुरुवात २० जनवरी १७८४ मा गराएका थिए। यसको निर्माण कार्य ब्रिटिश राजमा २० जुलाई, १७८६ मा सम्पन्न भएको थियो। यसमा एक साथ १४०००० टन अनाज राख्न सकिन्छ।
चौका
चौका नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
फुल्काही
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार फुल्काहीको जनसङ्ख्या ४१०६ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
गोलघर, बिहार
स्तुपको शैलीमा निर्माण गरिएको यस भवनको उचाई २९ मिटर रहेको छ। स्तम्भरहित यस गोलघरको आधारको भित्ताको मोटाइ ३.६ मिटर छ। यसको वरिपरि घुमाउरो शैलीमा बनाइएका १४५ वटा खुड्किला चढेर जो कोहीले पनि यसको टुप्पोमा उक्लिन सक्दछन्। जहाँबाट शहर तथा गङ्गाको मनोरम दृश्यलाई नियाल्न सकिन्छ।
फुल्पिडकोत
फुल्पिडकोत नेपालको बागमती अञ्चलको सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८४६ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार फुल्पिडकोतको जनसङ्ख्या ४२५२ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
गोलघर, बिहार
लोकप्रिय संस्कृतिमा
गोलघरलाई सन् २०१९ को हिन्दी चलचित्र इण्डियाज मोस्ट वान्टेडमा देखाइएको छ।
सत्य साई
सत्य साई (सन् १९२६-२०११ ) एक धेरै अनुयायीहरू भएका धर्मगुरु हुन। यी धर्मगुरु बास्तबिक नाम सत्यनारायण राजु, आफूलाई शिरडि साइको अबतार मान्छन्। पुट्टपर्तिको मजदुरी गरेर घर चलाउने एउटा गरीब परिवारमा सन् १९२६ नोभेम्बर २३मा उनका जन्म भएको थियो। सत्यनारायणा एक दई र दुई बहिनी पछि सबैभन्दा कान्छा थिए। विद्यालयका कालमै उनका परिर्वतन भएर १४ वर्षमा उनले शिर्डी साई बाबाका नयाँ अवतार भएको भनि सनसनी मच्याएका थिए।
प्रसिद्धि र विवाद
एक किशोरबाट उनी विस्तारै विस्तारै आध्यात्मिक गुरुको रूपमा प्रसिद्ध हुन थाले। टाढा टाढाबाट मानिस उनको दर्शनका लागि आउन थाले। सन् १९५० सम्ममा उनी यति प्रभाव विस्तार भैरहेको थियो की पुट्टपर्तिमा उनले प्रशान्ति निलयम बनाएका थिए। हावामा हात घुमाएर विभूतिदेखि बहुमूल्य आभुषण र महंगा घडीहरू उत्पन्न गर्न सक्ने चमत्कारको कुरा हुन थाल्यो त्यसपछि उनका भक्तको संख्या झनै बढ्न थाल्यो। क्याम्पस र विद्यालय खोले तर त्यसमा सबैभन्दा ठूलो काम उनले २ खर्ब भारतीय रूपैया खर्च गरेर सुख्खा प्रभावित अनन्तपुर जिल्लामा पानीको योजना सञ्चालन गरे। पुट्टपति नगरमा उनले एउटा विश्वविद्यालय, गरीबलाई निःशुल्क उपचार गराउनका लागि एउटा आधुनिक अस्पताल, विमानस्थल र रंगशाला बनाएका छन्। यतिका काम गरेपनि उनी विवाद र आलोचना भन्दा पर रहन सकेनन्। बुद्धिजिवीहरूले उनलाई ढोगी भएको र मानिसलाई बेवकुफ बनाएको आरोप लगाएका थिए भने विदेशी भक्तले उनी समलैगी भएको र बालकहरूसँग यौन दुराचार गर्ने आरोप लगाए। यस्तो आरोप भारतीय सञ्चार माध्यममा पटक पटक आए।
त्यस मध्ये दुई वटा घटनाले ठूलो खैलाबैला मच्चाएको थियो। हैदराबादका एउटा समारोहमा उनले हावामा हात हल्लाएर सुनका सिक्री निकाले र भक्तहरूलाई देखाए। तर पछि त्यो भिडियो हेर्दा के कुरा देखियो भने टाउकोबाट निकाल्दै गरेको देखियो। यो घटना पछि धेरै बुद्धिजिवीहरूले उनलाई पहलो बस्त्र हटाएर आम मानिसले जस्तो लुगा लगाएका चमत्कर गर्न चुनौती दिए। एक पटक बङ्गालका प्रसिद्ध जादुगर पि सी सरकारले साई बाबासँग प्रतिस्पर्धा गर्दा हातको जादु देखाए। सो स्थानमा बाबाले बहुमूल्य घडी निकालेको दावी गरेको थिए त्यहीबाट सरकारले रसवरी निकालिदिए। त्यसपछि त्यहाँ हल्लाखल्ला मच्चियो। तुरुन्तै साइ बाबाका कर्मचारीले सरकारलाई बाहिर निकाले। त्यसको केही समय पछि चार युवक साइका सुरक्षाकर्मीद्वारा मारिए। आश्रमका अधिकारीहरूले ती युवकले साई बाबाको शयन कक्षमा प्रवेश गरी उनलाई मार्ने कोसिस गरेको बताए। त्यस घटनामा पनि धेरै प्रकाकार अफवाह सार्वजनिक भयो तर साँचो कुरा कहिले पनि बाहिर आएन्। जादूगरले प्रयोग गर्ने जस्तै तरिकाहरू सत्य साइले प्रयोग् गर्ने गरेको देखाइएका भिडियोहरू पनि उपलब्ध छन्। जसले मानव र जीवको कल्यान गर्छ वास्तवमा उहि नै सहि आर्थमा भगवान हुन्छ।
लुम्बिनी सङ्ग्रहालय
लुम्बिनी संग्राहलय नेपालको कपिलवस्तु जिल्लामा अवस्थित् रहेको छ। यसलाई नेपालकै एकमात्र संग्राहलयको रूपमा लिइन्छ। बुद्धको जन्मस्थल् लुम्बिनीबाट करीव २४ किलोमिटर पश्चिको तिलौराकोट भन्ने ठाउँमा रहेको यस् संग्राहलयमा बुद्धधर्मसँग सम्बन्धित् महत्त्वपुर्न सामाग्रिहरू सन्ग्रहित् छन् साथै बुद्धको पालामा रहेको यहाँको समाजले प्रयोग गरेका विभिन्न माटो एवं धातुका महत्त्वपूर्ण सामग्रीहरूका अवशेषहरू समेत रहेको छ। यहाँ भगवान बुद्धसँग सम्बन्धीत अन्य स्थानहरूकोबारेमा यहाँ आगन्तुक अवलोकनकर्ताहरूलाई भिडियो मार्फत डकुमेन्ट्री समेत देखाइन्छ। तर प्रतेक शनिवार यो सेवा बन्द रहन्छ।
गढहल
गढहल नेपालको नारायणी अञ्चलको बारा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४८८ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गढहलको जनसङ्ख्या २९४८ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
दौलतपुर
दौलतपुर नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८३४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार दौलतपुरको ९९९ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ४,७७५ रहेको छ ।
अष्टमी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको आठौँ दिन।
माथिल्लो त्रिशुली -३ए जलविद्युत
रसुवामा अबस्तथित विभिन्न जलविद्युतगृह अन्तर्गत्को एकहो माथिल्लो त्रिशुली -३ए जलविद्युत रसुवा जिल्लामा अबस्थित रहेको एक जलविद्युत गृह हो।। यसको क्षमता ६० मेगावाट छ भने हालको लागि यो विद्युत गृहले २५ मेगावाट मात्र उपयोग  गर्ने सकिरहेको छ। ।
एलेक्स मोर्गन
एलेक्जेन्ड्रा प्याट्रिसिया "एलेक्स" मोर्गन एक अमेरिकन राष्ट्रिय फुटबल टिमबाट अग्रपंक्तिमा खेल्ने खेलाडी हुन ।
दौलतपुर २
दौलतपुर २ नेपालको भेरी अञ्चलको बर्दिया जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १०८५ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दौलतपुर २को जनसङ्ख्या ७२४६ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
नवमी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको नवौँ दिन।
अन्तःशुल्क कर
अन्तःशुल्क वा अन्तःशुल्क कर (excise duty) भनेको अप्रत्यक्ष कर हो र यो कर आमजनताको स्वास्थ्यमा हानि पुर्‍याउने, वातावरणलाई प्रतिकूल असर पार्ने र विलासिताका वस्तुमा अन्तःशुल्क लाग्दछ ।
अन्तःशुल्कको इतिहास
सन् १९९५ को जनवरी १ मा विश्व व्यापार सङ्गठनको स्थापना हुनुपूर्वसम्म सामान्यतः आन्तरिक उत्पादनमा लाग्दै आएको यो कर विश्व व्यापार सङ्गठनको सिद्धान्तअनुसार पैठारीमा पनि लाग्न थालेको हो । यो कर हल्यान्डबाट १७ औँ शताब्दीमा प्रारम्भ भएको अनुमान गरिन्छ ।
नेपालको सन्दर्भमा राणाकालमा दहत्तर, बहत्तर, वनकश, यार्सा, मदकट्टी, सुगरको जगर र चुरोटको वितरणमा ठेक्काद्वारा अन्तःशुल्कको असुली प्रारम्भ भएको आभाष हुन्छ। सुरुमा २०१५ सालमा अन्तःशुल्क ऐन जारी भएको थियो । समयको साथ साथै विभिन्न ऐन-नियम जारी भए । हाल २०५८ सालमा जारी भएको अन्तःशुल्क ऐन र २०५९ सालको नियमावली प्रचलनमा छन्।
गढवा, दाङ
गढवा नेपालको राप्ती अञ्चलको दाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १७३० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गढवाको जनसङ्ख्या १०,३२३ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
रोयल गिब्राल्टार प्रहरी
रोयल गिब्राल्टार प्रहरी गिब्राल्टारको प्रमुख प्रहरी सेव हो । यसको स्थापना रोबर्ट पिलले लण्डनमा महानगरिय प्रहरीको स्थापना गरेको ९ महिना पछि १८३० मा गिब्राल्टार प्रहरी बलको नामले भएको थियो । रोबर्ट पिलले नै गिब्राल्टार प्रहरी बल स्थापना गर्नको लागि आफ्नो एक जना प्रहरी अधिकृत गिब्राल्टारमा पठाएका थिए । पछि १९९२ मा महारानी एलिजाबेथ द्वितियले "रोयल"को खिताब प्रदान गरेकी थिईन ।
प्रहरी प्रमूखहरू
• 3;width:600px;font-style:regular
जिरीखोला जलविद्युत
जिरीखोला जलविद्युत दोलखा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता २.४ मेगावाट छ।
टेढाकट्टी
टेढाकट्टी बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
दशमी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको दशौँ दिन।
सोँस
सोँस नेपालमा पाइने एक प्रकारको स्तनधारी जनावर हो ।
श्रीकोट
भोजपुर  नेपालको पहाडी विकास क्षेत्रका अञ्चल]], भोजपुर जिल्लामा अवस्थित गाउँपालिका हो।
डुमरवाना
डुमरवाना बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
मुसे मृग
मुसे मृग नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
द्वादशी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको बाह्रौँ दिन।
गढी (भनवानपुर)
गढी (भनवानपुर) नेपालको नारायणी अञ्चलको रौतहट जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १८३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गढी (भनवानपुर)को जनसङ्ख्या १०६३ छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
देउलीचौर
दौलीचौर नेपालको सेती अञ्चलको बझाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६२४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दौलीचौरको जनसङ्ख्या ३९१८ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
अर्घाखाँची जिल्ला
अर्घाखाँची नेपालको लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो। यसको सदरमुकाम सन्धिखर्क हो। पाणिनि तपोभूमि,दुर्वाशेश्वर् गुफा, मालिका मन्दिर, खिदीम, आलम देवीको मन्दिर, सुपा देउराली, छत्र मन्दिर, नर्तनाचल पर्वत, परसुरामेश्वर, ऐतिहासिक पौवा अर्घाकोट, पाली पन्थीटोलको लाकुरीरूखमा अबस्थित "देविस्थान मन्दिर लाकुरीकोरूख" यहाका प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू हुन। अर्घाखाँची जिल्लाको पूर्वमा पाल्पा, उत्तरमा गुल्मी, पश्चिममा प्युठान तथा दाङ र दक्षिणमा कपिलवस्तु तथा रूपन्देही जिल्लासँग जोडिएको छ। अर्घाखाँची जिल्लाका सबै गाविसहरूमा सडक सुविधा उपलब्ध छ।
नामाकरण
अर्घाखाँची नामाकरणका सम्बन्धमा प्राप्त जनविश्वास अनुसार यस जिल्लाको अर्घा भन्ने स्थानमा रहेको भगवती मन्दिरमा अर्घको रूपमा दहि चढाउँदा देवी निस्किएकीले सो नामबाट अर्घा शब्दको उत्पत्ति भएको हो भन्ने बुझिन्छ। खाँची शब्दको उत्पत्ति भने सरकारले कर असुल गर्ने ठाउँ वा व्यक्तिलाई खजाञ्चि भन्ने प्रचलन भएकोले त्यसैबाट अपभ्रंश भई हुन गएको हो भन्ने बुझिन्छ। यसरी यस जिल्लाको नाम अर्घाखाँची रहन गएको भन्ने जनविश्वास पाइन्छ।
इतिहास
नेपाल एकिकरण पूर्व वाइसे राज्यहरूको रूपमा रहेका अर्घा र खाँची दुई राज्य यस क्षेत्रमा रहेको र एकीकरणको शिलशिलामा ती दुई राज्यलाई तत्कालिन पाल्पा राज्यमा गाभिएको थियो। एकिकरण पछि अर्घा र खाँची मिलेर अर्घाखाँचीको नामाकरण भएको हो। २०१८ सालसम्म यो जिल्ला गुल्मी जिल्ला अन्तरगत पर्दथ्यो भने नेपाललाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरे पश्चात यो छुट्टै जिल्लाको रूपमा स्थापित भयो।
प्रशासनिक विभाजन
जिल्लामा ६ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ३ गाउँपालिका छन्।
मैथिली भाषा
मैथिली भारोपेली भाषा हो जुन मुख्य रूपमा भारतको उत्तरी बिहार र नेपालको पूर्वी तराईका क्षेत्रहरूमा बोलिने भाषा हो । यो प्राचीन भाषा समूह भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछ र भाषाशास्त्रको हिसावले बङ्गाली, आसामी, उडिया र नेपालीसँग यसको धेरै निकट सम्बन्ध छ । यो भाषाको आफ्नै तिरहुता लिपि रहेता पनि यसको प्रयोग हाल न्यून रहेको छ । हाल मैथिली भाषा देवनागरीमा लेख्ने गरिन्छ ।
चतुर्दशी
चन्द्र क्यालेन्डर (Lunar Calendar) अनुसार चन्द्रमासको एउटा पक्षको चौधौँ दिन।
मैथिली भाषा
सन् २००२ मा मैथिली भाषालाई भारतको संविधानको आठौँ धारामा समावेश गरिएको हो । जसले गर्दा यस भाषालाई शिक्षा, सरकारी निकाय र अन्य आधिकारिक प्रयोजनमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । सन् २०१५ मा मैथिलीलाई नेपालको संविधान २०७२ को भाग १, धारा ५ मा आधिकारिक भाषाको रूपमा राखिएको हो । भारतको यो एक सबैभन्दा ठुलो भाषा अन्तर्गत पर्दछ भने नेपालको यो दोश्रो ठुलो भाषा हो । सन् २०११ सम्म यो भाषा लगभग ४ करोड ४७ लाख मानिसद्वारा बोल्ने गरिन्छ जसमध्ये नेपालमा मात्रै २८ लाख र भारतमा ३ करोड ४७ लाख मानिसले मातृभाषाको रुपमा बोल्ने गरेका छन् ।
भौगोलिक अवस्था
नेपालमा मैथिली तराईका जिल्लाहरू धनुषा, सर्लाही, महोत्तरी, सिरहा, सप्तरी, सुनसरी र मोरङमा बोल्ने गरिन्छ । यो भाषा विभिन्न जातिहरू र समूहहरू जस्तै पोद्वार, कायस्थ, राजपुत, ब्राह्मण, खत्वे, चमार, यादव र अन्य वर्गद्वारा बोल्ने गरिन्छ । जनकपुर मैथिली भाषाको उद्गम स्थल हो ! संविधानमा समावेस गरिएपछि मैथिलीलाई प्राथमिक शिक्षाको रूपमा विद्यालयहरूमा प्रयोग गर्ने गरिएको छ । भारतको साहित्य प्रतिष्ठानद्वारा मैथिलीलाई साहित्यिक भाषाको स्थान पण्डित जवाहर लाल नेहरूको समयदेखि प्राप्त छ । भारतमा मैथिली उत्तरी बिहारको मधुबनी, दरभंगा, सुपौल र सहरसा जिल्लामा व्यापक रूपमा बोल्ने गरिन्छ । मधुबनी र दरभंगालाई यसको द्वार मान्ने गरिन्छ । मातृभाषीहरू भारतको अन्य क्षेत्र जस्तै नयाँ दिल्ली, मुम्बई र कोलकातामा पनि छन् ।
विकास
मैथिलीको प्रथम प्रमाण रामायणबाट पाइन्छ । यो त्रेता युगमा मिथिलाका राजा जनकको राज्यभाषा थियो । यस प्रकार यसलाई इतिहासको प्राचीनतम भाषा मान्ने गरिन्छ । प्राचीन मैथिलीको विकासको शुरूवात प्राकृत र अपभ्रंशको विकासहरूसँग जोडिन्छ । लगभग ७०० इस्वितिर यस भाषामा रचना गर्न थलिएको पाइन्छ । विद्यापति मैथिलीको आदिकवि तथा सर्वाधिक ज्ञात कवि हुन । विद्यापतिले मैथिली वाहेक संस्कृत तथा अवहट्टमा पनि रचनाहरू लेखेका छन् । यी दुई प्रमुख भाषाहरू हुन जहाँबाट मैथिलीको विकास भएको हो । भारतको लगभग ५.६% जनसङ्ख्या लगभग ३-४ करोड मानिसहरू मैथिलीलाई मातृभाषाको रूपमा प्रयोग गर्छन । नेपालमा लगभग यो २८ लाख मानिसद्वारा बोल्ने गरिन्छ । यसको प्रयोगकर्ता भारत र नेपालको विभिन्न भाग सहित विश्वको कयौँ देशमा फैलिएको छ । मैथिली विश्वको सर्वाधिक समृद्ध, सुन्दर र मिठासपूर्ण भाषाहरू मध्ये एकको रूपमा मानिने गरिन्छ । मैथिली भारत र नेपालमा आधिकारिक भाषाको रूपमा सम्मानित छ । मैथिलीको आफ्नै लिपि छ जुन एक समृद्ध भाषाको पहिलो पहिचान हो । नेपाल र भारतमा यस भाषाको विकासको लागि कुनै ठोस कदम नउठाउनाले यसको विकास द्रुत गतिमा हुन सकेको छैन । अब केही गैर सरकारी संस्था मीडियाद्वारा मैथिली भाषाको विकासको लागि प्रयास गरिएको छ । हाल मैथिली भाषामा प्रसारित हुने १५ /२० रेडियो स्टेसन रहेको छ ।
उपयोग
लगभग ४ देखि ५ करोड मानिस मैथिलीका मातृभाषाको रूपमा प्रयोग गर्छन् र यसको प्रयोगकर्ता भारत लगायत विश्वका अन्य धेरै देशहरूमा फैलिएका छन् ।
साहित्य
मैथिली साहित्यको आफनै समृद्ध इतिहास रहेको छ र चौधौं तथा पन्ध्रौं शताब्दीका कवि विद्यापति (१३५०-१४५०) लाई मैथिली साहित्यमा सबैभन्दा माथिल्लो दर्जा प्राप्त छ । हाल डा. हरिमोहन झा र नागार्जुनलाई मैथिली भाषाका प्रमुख लेखक मानिन्छन् ।
मिथिलाक्षर वा तिरहुताको समृद्ध इतिहास रहेको छ । यो भाषाको प्रारम्भिक शिलालेख आदित्यसेन (७औँ शताब्दी इशापूर्व) मन्दार पर्वतको ढुङ्गामा भटिएको थियो जुन हाल देवघरको वैद्यनाथ मन्दिरमा स्थापित गरिएको छ ।
कमरूपा भाषा परिवार पनि पूर्वी मैथिलीबाट आएको हो ।
मैथिली पञ्चाङ्ग
मैथिली पञ्चाङ्ग वा तिरहुता पञ्चाङ्ग भारत र नेपालको मैथिली समुदायद्वारा प्रयोग गर्ने गरिन्छ । यो विभिन्न हिन्दू पञ्चाङ्गहरू मध्येको एक हो । वर्षको सुरूवात बैसाखबाट हुन्छ ।
मध्य-चाकुखोला जलविद्युत
मध्य-चाकुखोला जलविद्युत सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता १.८ मेगावाट छ।
घोवा
घोवा नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
दौंघा
दौंघा नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको गुल्मी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६३० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दौंघाको जनसङ्ख्या ३०१५ छ। यस मध्य पुरुष ४३%, र महिला ५७% छन्।
चौकीडाँडा
चौकीडाँडा, भोजपुर जिल्लाको उत्तरी भागमा पर्दछ। नयाँ बनेको स्थानिय निकायको निर्माण पछि यो भोजपुर जिल्लाका ९ स्थानिय निकायमध्ये साल्पासिलिछो गाउँपालिकाको वार्ड नं-३ अन्तर्गत पर्छ।
चौकीडाँडा सिंगो साल्पासिलिछो गाउँपालिकाको प्रशाशकिय केन्द्र पनि हो। पूर्वमा कुलुङ्, पश्चिममा खाटाम्मा, दक्षिणमा नेपालेडाँडा अनि कुदाककाउले र उत्तरमा छिमेकी जिल्ला संखुवा-सभा सँग यसको सिमाना जोडिएको छ। प्राकृतिक सुन्दर छटाले सिंगारिएको यो वडाले खासगरि शैक्षिक क्षेत्रमा भने ठूलो प्रगति गरेको छ। मध्यम क्षेत्रफलमा फैलिएको यो वार्डमा चारवटा प्राईमरी, दुईवटा लोवर सेकेण्डरी र एउटा उच्च मा०बि० संचालनमा छन्। केही वर्ष अघिसम्म यातायातको सुबिधाबाट पूर्ण बन्चित यो ठाउँमा अहिले भने यातायातका साधन मज्जैले गुड्न थालेका छन। अरुण नदी माथि पक्की पूल निर्माण भएपछी भने यहाँँ बार्है महिना यातायातका साधन गुड्ने कुराको सुनिश्चतता हुनेछ। हालै निर्माण सम्पन्न भएको सहित हाल यहाँँ ३ वटा लघु जलबुद्धुत पावरहाउस संचालनमा रहेका छन। सबै गरेर अनुमानित ४५ किलोवाट बिद्युत शक्तीको माध्यमबाट गबिसका ६० प्रतिशत घरमा बत्तीको सुबिधा उपलब्ध भईसकेको छ। त्यस्तै वडाका प्राय: सबै घरमा केन्द्रीय बिद्दुत प्रशारण पुगिसकेको छ।
क्लव र पुस्तकालय मार्फत समग्र वार्ड र वरिपरिका छिमेकी वार्डमा समेतमा शैक्षिक र सामाजिक जागरण थप्न वार्डको गोपिनीचौरस्थित जनता क्लवले धेरैनै ठूलो भूमिका खेलेको छ। जिल्लाकै पुरानो मध्येको एक यो सामाजिक संस्था 'जनता क्लब'को स्थापना बिक्रम सम्बत् २०३०मा तत्कालीन युवा जोश र जाँगरले भरिएका स्थानिय युवाहरूले गरेका थिए। पञ्चायती शासनमा यो संस्थाले "खेलकुद घर"को नाम प्रयोग गर्न बाध्य हुनुपरेको थियो। वर्षमा एकपटक विजया दशमीको राती सम्पन्न गर्ने विविध साँस्क्रितिक कार्यक्रम यो क्लबले गर्ने त्यतिखेरको समयको जिल्लाकै उत्तरी भेगमा सम्पन्न हुने एक भब्य कार्यक्रम हुन्थ्यो।
पछि क्लबले बालबालिकाहरूमा अतिरिक्त क्रियाकलाप मार्फत ब्यक्तित्व विकासका कार्यक्रमहरूमा बढि ध्यान दिन थाल्यो। साथै प्रौढ शिक्षामा निकै परिश्रम गर्‍यो। यो क्लब अहिले पनि गाउँलेहरूको विभिन्न नयाँ बिषयमा छलफल चलाउने चौतारी हो। त्यस्तै वार्डको तिन्तामास्थित अर्को सामाजिक संस्था- ईन्द्रावती क्लब निकै सक्रिय छ। यो क्लबले पनि त्यो स्थानिय क्षेत्रमा सामाजिक कुरिती हटाउन, समाज सुधार गर्न अग्रणी भूमिका खेलिरहेको छ। समय समयमा खेलकुदका विभिन्न प्रतियोगिता गरेर युवालाई स्रिजनात्मक कार्यमा संलग्न गराई असल नागरिक बनाउने कार्यमा लागिरहेको छ।
नेपाली सङ्गीत
नेपाली सङ्गीत नेपालको मौलिक सङ्गीत हो। नेपालमा शास्त्रीय सङ्गीतको सुरुवात लिच्छवीकालदेखि नै भएको पाइन्छ ।
आदि प्रकारका सङ्गीत नेपालीमा पनि सुन्न पाइन्छन्।
गायकहरू
वरिष्ठताका आधारमा नारायण गोपाल सर्वकालिन् महान् नेपाली गायक हुन् ।
लगुन
लगुन नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
तेत्तरिया
तेत्तरिया बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सकार
सकार नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, बैतडी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
चरेस (लागुपदार्थ)
चरस एक लागु पदार्थ हो। चरसको रङ्ग देख्दा कालो हुन्छ। परिपक्व भाँगोको टुप्पामा एक प्रकारको चट्टो पदार्थ देखा पर्दछ। त्यसलाई विभिन्न तरिकाहरू अपनाएर चरसको रूपमा भाँगोको बोटबाट अलग गरिन्छ। चरस एक नसा भएको हुनाले नसेडीहरूले चुरोट, बिडी जस्ता धुम्रपानसँग लिने गर्छन्। कतै कतै नसेडीहरूले चरस मासु, अण्डा, आमलेट, चाउचाउ आदीमा प्रयोग गरेर लगेको पनि देखिन्छ। हिन्दू धर्मका अनुसार हिन्दू देवता शिवलाई चरस मन पर्छ। यसैले प्राय: शिव भक्तहरूले चरसको अमल धेरै गरेको पाइन्छ।
उत्पादन
चरस एक लागु पदार्थ भएकाले चरस उत्पादन तथा विक्री वितरणलाई कानुनी अपराध मानिन्छ। तै पनि चरसको मुल्यले अन्तराष्ट्रिय बजारमा आकाश छोएको छ। यसकारण हाम्रो देश नेपाल लगायत विश्वका कतिपय मुलुकमा चरस उत्पादन तथा सङ्कलन प्रयाप्त मात्रामा गरिन्छ। चरस उत्पादन धेरै झंजटिलो भए पनि धेरै कमाइ हुने आशाले कति पय मानिसहरू चरस निकाल्न भाँगोको खेती पनि गर्छन्। चरस हुने मौसममा जंगली भाँगोबाट चरस निकाल्न कतिपय मानिसहरू जंगल मै डेरा बनाएर बसेका पनि देखिएको छ। खास गरेर भाँगोको टुप्पालाई हात खुट्टाले मलेर अथवा पकाएर चरस निकालिन्छ।
नसाको प्रभाव
चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मानसिक रोगको सिकार त बन्छ नै शारिरिक कमजोरीका साथै विभिन्न स्वाँस रोगको सिकार बन्न सक्छ। चरसको नसेडी हमेसा डरपोक देखिन्छ। चरसको नयाँ अमलीहरू हाँसेर वेहोस पनि हुन सक्छन्। किन भनें यो नसा नै यस्तो छ नसेडीलाई हँसाउनु र भोक लगाउनु यो नसाको मुख्य लक्षण हो। चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मिलनसार व्यवहार राख्ने हुन्छ। कम बोल्ने बोले पनि कुट शब्द प्राय बोल्दैन। चरसको नसेडी हमेसा आफ्नै धुनमा मस्त रहन्छ।
चरसको अन्य प्रयोग
चरसले भोक लगाउने भएकाले अपच र गेस्टीकका बिमारीहरूले थोरै मात्रामा प्रयोग गर्दा लाभ दायक सावित हुन्छ। यसका साथै घाउमा चरसको धुलो भर्दा घाउ चाँडो पुरिन्छ।
सेतोकण्ठे कस्तुरी
सेतोकण्ठे कस्तुरी नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
खानीखोला-१ जलविद्युत
खानीखोला-१ जलविद्युत दोलखा जिल्लाको निर्माणाधीन परियोजना हो। यसको क्षमता २५ मेगावाट छ।
गडी
गडी नेपालको नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६५१ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार गडीको जनसङ्ख्या ३७८२ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
दवन्ने देवी
दवन्ने देवी नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको नवलपरासी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा २४५७ वटा घर छन्।