cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
राष्ट्रिय दलित आयोग
सामाजिक सोषण र भेदभाव
वि.सं. २०६३ साल फाल्गुन २० गते रौतहट जिल्लाको एउटा गाउँमा होलीको अवसरमा एक दलित व्यक्ति र अर्को उच्च जातको व्यक्तिको बिच द्वन्द्व भएपछि तकरीबन १०० दलित परिवारलाई आफ्नो घर छोड्न लगाइएको थियो । फाल्गुन २४ गते दलित आयोग तथा अन्य दलित सङ्गठनको मध्यस्थतामा ती परिवारहरूलाई गाउँमा बस्ने स्वीकृति दिइयो ।
वि.सं. २०६३ साल चैत्र २८ गते शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयले पर्वत जिल्लामा जातले गर्दा विद्यालयमा भर्ना हुन नपाएका दलित विद्यार्थीलाई न्याय दिने कुरा गरेको थियो । यद्यपि, यो मुद्दामा केही गहन जाँचपर्ताल गरिएको छैन ।
बाथ
बाथ रोग भन्नाले शरीरको रोग निरोधक शक्तिले आफ्नै शरीरको अंगलाई असर गरेर हुने रोग भन्ने बुझिन्छ। बाथ रोग धेरै प्रकारका हुन्छन् र विभिन्न प्रकारका बाथले विभिन्न लक्षण देखाउँछन्। तर सबैजसो बाथ रोगमा सामान्यतया देखिने लक्षण भनेको जोर्नी दुख्नु तथा सुनिनु हो। सयभन्दा बढी प्रकारका बाथ रोगहरूमध्ये गठिया बाथ अथवा प्यालोटोइड आथर्राइटिस सबैभन्दा धेरै देखिने बाथ हो। गठिया बाथले मुख्यतया हात तथा खुट्टाका साना जोर्नीलाई असर गर्छ। यसले २० देखि ५० वर्षका महिलालाई ज्यादा असर गर्ने देखिए तापनि बालकदेखि वृद्ध, महिला तथा पुरुष सबैलाई यसले समात्न सक्छ।
लक्षणहरूः हातखुट्टाका जोर्नीहरू दुख्ने, सुनिने तथा बिहानीपख अररो हुने यसका प्रमुख लक्षण हुन्। यति मात्र नभई यसले ज्वरो आउने, आलस्य हुने, चाँडै थाक्ने तथा गल्नेजस्ता लक्षण पनि देखाउन सक्छ साथै जोर्नी मात्र नभई यस रोगले शरीरका विभिन्न अंगमा असर देखाउन सक्छ। छालामा निको नहुने घाउ आउने, आँखा रातो हुने तथा दुख्ने, फोक्सो जाली पर्ने र स्वाँस्वाँ आउने, फोक्सोबाहिर पानी जम्ने यसका अरू लक्षण हुन्।
कारणः बाथ रोग हुनमा कुनै एक मात्र कारण देखिएको छैन। यो वंशाणुगत पनि हुन्छ साथै वातावरण प्रदूषण तथा चुरोटको धूवाँले यस्तो बाथलाई बढाउने देखिन्छ। यस्तोखाले बाथमा गेडागुडी, दाल वा माछामासु खाएर केही फरक पर्दैन। बासी, चिसो हावापानी तथा चुरोटको धूवाँबाट भने सकभर बच्नुपर्छ।
कसरी पत्ता लगाउनेः बिरामीले देखाउने लक्षण र जोर्नीहरूको जाँच गर्नेबित्तिकै धेरैजसोको रोग पत्ता लाग्छ। कहिलेकाहीँ बाथ रोग कति कडा छ वा कुन प्रकारको बाथ हो भन्ने बुझ्न भने रगत परीक्षण तथा एक्सरेको सहायता लिनुपर्ने हुन्छ। धेरै पुरानो रोग तथा औंलाहरू बाङ्गो भइसकेपछि बाथको पहिचान गर्न गाह्रो पर्दैन तर यस्तो अवस्थामा बाथको उपचार पनि पूरा हुन सक्दैन। तसर्थ बाथ रोगको पहिचान रोग लागेको ३ महिनादेखि १ वर्षभित्र गर्न सक्नुपर्छ।
गठिया बाथको उपचार
दुखाइरहित जीवन र समयमै जोर्नीको बचाउ गरेर कुजिएको जीवन आउन नदिनु नै बाथ रोग उपचारको प्रमुख लक्ष्य हो। साथै, हानिकारक नदुख्ने दबाइको प्रयोगबाट रोक्न पनि यस्तो रोगको उपचार लक्ष्य हुन सक्छ।
आन्द्रे पिर्लो
आन्द्रे पिर्लो (जन्म: १९ मे १९७९) इटालियन पेशागत फुटबल खेलाडी हुन् । उनी इटालियन सिरी ए क्लब युभेन्टस र इटाली राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि खेल्ने गर्दछन् । पिर्लो फ्रि-किक विशेषज्ञ हुन्, जसलाई डिप-लाईङ प्लेमेकरको रूपमा क्लब र राष्ट्रिय टोलीमा खेलाईन्छ । साथै उनको हेराई, बल नियन्त्रण र पास गर्ने अभुतपुर्व क्षमताका कारण उनलाई यो स्थानमा खेल्ने विश्वकै अग्रज फुटबलर मानिन्छ । राष्ट्रिय टोलीमा ११३ उपस्थिति जनाएका पिर्लो इटालीको फुटबल इतिहासकै चौथो सर्वाधिक उपस्थिति जनाउने खेलाडी हुन् । उनले इटालीको युवा टोलीमा १५, १८ र २१ वर्ष उमेर समुहमा खेल्ने अवसर पाएका थिए । यु-२१ टोलीका लागि आफ्नै कप्तानीमा २००० यूइएफए यूरो यू-२१ च्याम्पियनशीप जिताएका थिए भने उच्च गोलकर्ता पनि बनेका थिए । २००२ फिफा विश्वकपको छनौट खेलमार्फत राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका पिर्लोले आफ्नो कप्तानीमा टोलीलाई २००४ ओलम्पिकमा कास्य पदक दिलाएका थिए । उनी २००६ फिफा विश्वकपमा टोलीको विजयका लागि सहाय्यकारी सावित भए ।
सन्दर्भ सामग्री
⁮
वनमान्छे
वनमान्छेहरू इन्डोनेसिया र मलेसियाका वर्षावनहरूमा बस्ने महान वानर हुन्। तिनीहरू अहिले बोर्नियो र सुमात्राका केही भागहरूमा मात्र पाइन्छ, तर प्लेइस्टोसिनको समयमा तिनीहरू दक्षिणपूर्व एसिया र दक्षिण चीनभरि फैलिएका थिएँ। ठुला बाँदरहरूमध्ये सबैभन्दा वनस्पति, वनमान्छेहरूले आफ्नो अधिकांश समय रूखहरूमा बिताउँछन्। तिनीहरूको समानुपातिक रूपमा लामो हात र छोटो खुट्टाहरू छन्, र तिनीहरूको शरीर छोप्ने रातो-खैरो कपालहरू छन्। वयस्क पुरुषहरूको तौल लगभग 75 kg हुन्छ, जबकि महिलाहरूको तौल लगभग 37 kg हुन्छ।
फल एक वनमान्छेको आहारको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भाग हो; तर तिनीहरूले वनस्पति, बोक्रा, मह, कीरा र चराको अन्डा पनि खानेछन्। तिनीहरू जङ्गली र बन्दी दुवैमा ३० वर्षभन्दा बढी बाँच्न सक्छन्।
आर्ट अफ लिभिङ फाउण्डेशन
द आर्ट अफ लिभिङ फाउण्डेशन एक गैरनाफामूलक शैक्षिक र मानवतावादी गैर सरकारी संस्था हो जसको शाखा १४० देशहरू मा रहेको छ। रविशंकर द्वारा १९८२ मा संस्थापित द आर्ट अफ लिभिङ स्वयंसेवी संस्था हो।
हिंसा रहित समाज, तनाव रहित मन भन्ने नाराबाट प्रेरित भएर मानवता को उध्दार र जीवन स्तर मा सुधार को लागि यो संस्था कार्यरत छ। संस्था को उद्देश्य व्यक्तिगत, सामाजिक, राष्ट्र र सम्पूर्ण विश्व स्तर मा शान्ति स्थापित गर्नु रहेको छ।
द आर्ट अफ लिभिङ संस्थाले तनाव निष्कासन र स्वयं को विकास को लागि कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दछ जुन अधिकांश प्राणायम,ध्यान र योग मा आधारित छन्। यी कार्यक्रमहरूले विश्वभर मा हजारौं मानिसलाई निराशा, हिंसा र आत्महत्या गर्ने प्रवृत्ति घटाउन मदद गरेको छ।
प्रार्थना र जिम्मेदारी जोड्ने आर्ट अफ लिभिङले विश्वभरका दस लाख भन्दा पनि बढी मानिसहरूलाई आफ्नो जीवन मानवता को सेवा र विश्व स्तर मा ध्यान र सेवा को लागि समर्पित प्रेरित गरेको छ गरेको छ। आफ्नो सहभागी संस्थाहरु को द्वारा द आर्ट अफ लिभिङ यी क्षेत्रहरु मा धेरै सामाजिक योजनाहरु क्रियान्वित गर्छ।
तनाव निष्कासन कार्यक्रम
द आर्ट अफ लिभिङ धेरै स्वयं को विकास को लागि तनाव निष्कासन कार्यक्रम को आयोजन गर्छ जो मान्छे को जीवन को चुनौतिहरु को लातित्यपूर्ण रूप ले सामना गर्ने शक्ति प्रदान गर्दछ। यो कार्यशाला मा भाग लेने वालहरु लाई यस्तो निपुणता र प्रविधिबाट सज्जित गरिन्छ जसबाट उनको जीवन स्तर मा सुधार हुन्छ। यी अनौठा कार्यक्रमहरू को केन्द्र सुदर्शन क्रिया हो, जो एक प्रभावशाली स्फूर्तिकारक श्वसन प्रविधि हो। सुदर्शन क्रिया रविशंकरले विकास गरेको प्रविधि हो। यो प्रविधि भौतिक, मानसिक, भावनात्मक र सामाजिक तंदुरूस्ती को लागि प्रमाणित छ। द आर्ट अफ लिभिङले हरेक वर्ग र उमेर को समूह को लागि अलग अलग कार्यक्रमहरू को प्रबंध गर्छ।
विश्वभर मा दस करोड भन्दा पनि अधिक मान्छे ले द आर्ट अफ लिभिङ को कार्यशालाहरूमा भाग लिएका छन्। आर्ट अफ लिभिङ को कार्यशालामा भौतिक र मानसिक तंदुरूस्ती देखि सामाजिक सम्बन्ध मा सुधार र सकारात्मक परिवर्तनका कला सिकाइन्छ।
जेलमा आर्ट अफ लिभिङ
श्वास र भावनाहरु को सम्बन्ध को ज्ञान को प्रयोग गरदै, द आर्ट अफ लिभिङ ले विश्व भर को कारागार मा २०,००० भन्दा अधिक रहवासियहरूमा बदलाव लाया छ। १९९० मा आरम्भ भएका कैदियहरूको कार्यक्रम को मुख्य आधार यो हो कि कुनै पनि व्यक्ति बुरा हुदैन र त्यो अपराध तिर रूख सिर्फ तनाव को कारण देखि गर्दछ। यस तरिका को सोच देखि यो समझ मा आउछ कि प्रत्येक अपराधी को भित्र एक पीडित व्यक्ति हो जो मदद को लागि रो रहेको छ र उन पीडित को स्वस्थ गर्न को प्रयास किये जा रहे छ। यस तरिका आर्ट अफ लिभिङ को कैदियहरूको कार्यक्रम वास्तविक, परिणाम मूलक हल छ र समाज मा हिंसा को चक्र र विश्व को बढ्दो हुये को सार देखि निपटता छ।
इस प्रशिक्षण को परिणाम को एक कठोर अपराधी को संवेदनशील, पक्षतावी र बदलएको व्यक्ति हो। १९९० देखि यस कार्यक्रम ले २०,००० भन्दा पनि अधिक रहवासियहरूको स्पर्श गरेको छ जसमा धेरै देश जस्तै भारत, अमरीका, मैक्सिको, दक्षिण अफ्रिका, केमरून, मालावी, नमीबिया, केन्या, दुबई, क्रोशिया, कोसोवो, सिंगापुर, यूके, डेनमार्क, रशिया, स्कटल्याण्ड, न्यूजील्याण्ड र आस्ट्रेलिया छ। भारत मा यो कार्यक्रम १०० कारागार मा आयोजित छ जो दंश को सबै राज्यहरु मा फैले छन्। धेरै राज्य सरकारहरु आर्ट अफ लिभिङ देखि कैदियहरूमा बदलाव कार्यक्रम को मदद को लागि विनती गर्छन।
एसिया को सबै भन्दा ठूलो कारागार तिहाड जेल मा ३०,००० मान्छे भन्दा अधिक जसमा कठोर अपराधी पनि सम्मिलित हो लाभान्वित हो चुके छन्। आर्ट अफ लिभिङ ले यस कार्यक्रम को प्रयोग गरदै आतंकवादी र राजद्रोही सम्म पुगएर उनको कारागार मा रहदै नै उनको मनोस्थिति मा बदलाव लाया छ।
एक प्रसन्न आनंदमय र स्वस्थ विश्व
संस्थाको यस पहल को उद्देश्य छ कि एक आनंदमय र स्वस्थ समाज को निर्माण गर्न जहाँ हिंसा र अज्ञान को कुनै ठाँउ छैन।
फिफा यु-२० विश्वकप
फिफा यु-२० विश्वकप (अंग्रेजी:-FIFA U-20 World Cup) एक फिफा द्वारा आयोजना हुने पुरूष फुटबल प्रतियोगिता हो।जुन हेक दुई-दुई वर्षको अन्तरालमा सञ्चालन हुने गर्दछ।
स्रोत
श्रेणी :फुटबल प्रतियोगिता श्रेणी :फिफाका प्रतियोगिताहरू श्रेणी :फुटबल श्रेणी :फिफा यु-२० विश्वकप
रुकुम जिल्ला
रुकुम नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको राप्ती अञ्चलमा अवस्थित एक पहाडी जिल्ला थियो। नेपालको हालको प्रशासनिक विभाजन अनुसार यस जिल्लाको पश्चिमी भाग कर्णाली प्रदेशमा र पूर्वी भाग लुम्बिनी प्रदेशमा पर्दछ। समुन्द्र सतहबाट ६०० देखि ६,००० मिटर उचाइ सम्म रहेको बेसी, फाँट, पहाड र हिमाली भाग मिलेर बनेको रुकुमको पूर्वमा म्याग्दी र बाग्लुङ जिल्ला, पश्चिममा जाजरकोट जिल्ला, दक्षिणमा सल्यान र रोल्पा जिल्ला र उत्तरमा डोल्पा जिल्ला पर्दछन्। रुकुमकोटस्थित कमल दह, कमलदह बह्राजिको मन्दिर, शिवालय, देउराली गुफा, मैकोटस्थित पुथा हिमाल, सामझाङ हिउँचुली, सिस्ने हिमाल, ढोरपाटन सिकार आरक्ष, पोखरामा तातोपानीको मुल, डिग्रे साइकुमारीको मन्दिर तासुसाइकुमारी मन्दिर आदि स्थानहरू रूकुमका प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्यहरू हुन्। '५२ पोखरी ५३ टाकुरी'को जिल्लाका रूपमा परिचित रुकुममा स्यार्पु ताल, दुर्लभ वन्यजन्तु नाउर लगायत अन्य धेरै आकर्षक जडिबुटी तथा रमणीय क्षेत्रहरू रहेका छन्।
जिल्लाको इतिहास
सिंजा खस साम्राज्य छिन्नभिन्न भएपछि कर्णाली प्रदेशमा बि.स.१४३० तिर बाइसे राज्यहरूको स्थापना भयो । यसै क्रममा बडे राजा मलै बमका माइला छोरा पिताम्बरले रुकुम राज्य स्थापना गरेका हुन् । रुकुमको बोक्से जाडलाई मारेर राज्य स्थापना गर्ने क्रममा यिनले कर्मने बुढाथोकीको नेतृत्वमा धेरै जनाको सहयोग प्राप्त गरेका थिए । राजा पिताम्बरका केही पुस्तापछिका राजा जयत बम(दारेजैतम) भने निकै प्रख्याति बने । यिनको प्रख्याति त्यहाँ अझै सुन्न पाइन्छ । यिनका सात भाइ छोरा र दुइवटी छोरी थिए । छोरिहरूको बिहे क्रमश: प्यूठानी राजा र गजुले राजासंग गरिदिएका थिए । आफू नब्बे वर्षको हुँदासम्म राज्य गरेका दारेजैतमले अन्त्यमा आफ्ना सात भाइ छोरालाई अंश लगाईं सात थपौलामा रुकुम राज्य बाडीदिएका थिए । जस अन्तर्गत बि.स.१६०० मा रुकुम राज्य टुक्रिएर रुकुम, मुसिकोट, बांफि, आठबिस, जहारी, गोताम र खगेना जस्ता ससाना राज्य बनेका थिए । खगेना राज्य बाहेक अन्य राज्यको अस्तित्व नेपाल एकीकरणको समयसम्म रहेको पाइन्छ । ऐतिहासिक तथ्यलाई हेर्दाबहादुर शाहको नायवी तथा रणबहादुर शाहको शासनकालमा बाईसे राज्यहरूः रुकुमकोट, मुसिकोट, गोतामकोट, आठविसकोट, बाफिकोट, कोटजहारी नेपालमा गाभिएको पाइन्छ। वि.सं २०१८ सालमा देशलाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजित गरिएपछि राप्ती अञ्चलको रुकुम जिल्लाको रूपमा यस जिल्लाले मान्यता पायो।
जिल्लाको नामाकरण
रुकुमकोटमा रहेको रुक्मेणी देवीको नामवाट रुकुमकोट रहेको र पछि रुकुमकोटवाट रुकुम नाम रहेको जनश्रुति पाइन्छ।
जनसाङ्खिकि
एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ मा, रुकुम जिल्लाको जनसङ्ख्या २,०८,६६७ रहेको थियो जसमध्ये ९१.६% जनसङ्ख्याले नेपाली, ५.२% ले मगर र २.८% ले खाम भाषा बोल्दथे।
जडिबुटिहरू
रुकुम जिल्लामा पाइने प्रमुख जडिबुटिहरू यार्शागुम्बा, पाँचऔंले, कुरिलो, टिमुर, दाल्चिनी, गूर्जो, कुट्की, पाङर, बादलपाते, बोझो, हर्रो, चुत्रो,अमला, पदमचाल, सतूवा, हलहले, कूमकूम, चिराइतो, जटामसी,भलायोकमल आदि हुनभने रूकुमको अधिकांश भूभागमा चिउरी पाइने गर्छ ।
वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी
कस्तुरीमृग, नाउर, रातोबाँदर, ढेडु, झारल, थार, बाघ, भालु, खरायो, स्याल, दूम्सी, लोखर्के, गोहोरो, डाँफे, मुनाल, च्याखुरा, तित्रो, कालिज, ढुकुर, पिउरो, जुरेली, भद्रो, सारौं, वनकुखुरा आदि।
हेनरी क्लाइभ
हेनरी क्लाइभ (सन् १८८२-१९६०) एक अस्ट्रेलियामा जन्मेका अमेरिकी ग्राफिक कलाकार र चित्रकार थिए। क्लाइभ विशेष गरी 'द अमेरिकन विकली' र कभर शृङ्खलामा उनका चित्रणका लागि परिचित छन्, जुन पर्दाका प्रसिद्ध व्यक्तिहरूले प्रस्तुत गरेका थिए।
जीवन र कार्यहरू
क्लाइभको जन्म अस्ट्रेलियामा हेनरी ओ'हाराको रूपमा भएको थियो र उनले आफ्नो बाल्यकाल मेलबोर्न बाहिर भेडाको खेतमा बिताएका थिए। पछिल्ला वर्षहरूमा क्लाइव हलिउडमा बसाइँ सरेका थिए, र साइलेन्ट चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका थिए। उनी चार्ली च्याप्लिनको निर्माणमा एक कला निर्देशक भएका थिए, जहाँ उनले 'सिटी लाइट्स'मा खलनायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। सन् १९५० मा, क्लाइभले पूर्व अभिनेत्री अक्वेन्टासँग विवाह गरेका थिए जो त्यसपछि धेरै वर्ष अभिनयमा फर्किएकी थिइन्। जब उनले सन् १९५३ मा चलचित्रबाट अवकाश लिएकी थिइन्, उनी लस एन्जलसको रेडियो स्टेशन केपिओएल (एएम) का लागि डिस्क जकी बनेकी थिइन्।
क्लाइभको सन् १९२५ को आर्ट डेको चित्रण 'सुल्ताना' एक पटक लुइस एफ डो क्यालेन्डर कम्पनी कम्पनीको लागि $२२,७०५ मा बेचिएको थियो। सन् २०१० मा एस्टेट अफ चार्ल्स मार्टिग्नेटमा राखिएको, 'सुल्ताना'लाई फेरि हेरिटेज लिलामीमा बिक्रीमा राखिएको थियो। सुल्तानालाई 'द ग्रेट अमेरिकन पिन-अप'मा चार्ल्स जी मार्टिग्नेट र लुइस के मीसलले पुनरुत्पादित गरेका थिए।
मानवता
(मानव सभ्यता )   मानव सभ्यता शब्द सुन्दा सामान्य सुनिए ता पनि एस भित्र धेरै कुराहरु पाईन्छ । आज समय कलि युग छोडेर ढुंगे युगमा आइसकेको छ र समय सङै मानव सभ्यता पनि पछाडी छोडेर मानिस हरु अगाडी बढीरहेका छन् । आजका मानिस हरु मा येति सम्म विवेक छैन कि जुन हामिले पशु मा सजिलै पाउने गर्छौ। ठिक बेठिक छुट्टाउन सक्ने क्षमता भएकाले सर्वश्रेष्ठ प्राणि मानिएका हरु आज पशु भन्दा गिरेका छन् ।  मानव सभ्यताकै इतिहासको उत्खनन गरेर  विष्लेशन  गर्ने हो भने इतिहासकै अन्त्य निश्चिति देखिन्छ। मानव सभ्यताको इतिहास वर्ग संघर्षको इतिहास थियो । पहिले सरलबाट जटिल त    अहिले जटिलबाट झनै जटिल तिर यो इतिहास  मोडिदै   आएको छ , मानिसले आज मानिस चिन्दैनन, मानिस मा जुन डर र त्रास हुनेगर्थ्यो आज त्यो गाएब छ । स्वार्थ पूरा गर्न मानिसले मानिस को टाउको छिनाउन त्यो हात काम्दैन । कलम चलाउने हातहरु आज हातियार मा भर पर्दै छन। रगतले रगतको नाता बिर्सिसकेका छन, जति समय परिवर्तन हुदै छ मानिस त्येती नै अफुलाइ गिराउदै छ्न , पैसा सर्वस ठान्दै छन्  पैसाले आफन्त किन्न खोज्दै छन् । एउटि नारी माथी अन्याय हुन्छ अत्याचार हुन्छ अनि त्यो नारीले तब सम्म न्याय पाउदिन जब सम्म त्यो नारीको पहुच माथी सम्म हुँदैन । नारी को मात्र होइन यहाँ हरेक ले न्याय पाउन ठुलै पहुच हुनु पर्छ अनि यहाँ  कानुन तेतिबेला लागू हुन्छ जब कोहि ठुलै को आफन्त या आफ्नो लाई केही हुन्छ , अनि साधरन मान्छे त बिचरा जिउदै    लास सरि बाचेको हुन्छ ।
यन्त्र
मानिसले गर्ने कामहरू सरल रूपले गर्नका लागि तयार पारिएको औजारलाई यन्त्र भनिन्छ।
यन्त्रको फाइदा
यन्त्रबाट येस किसिमका फाइदाहरु हुन्छन-
सिमरिया
सिमरिया सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
गौरी मल्ल
<p style:"color:black;text-size:30px;">सशक्त अभिनयकी धनी गौरी मल्ल
काँचको पर्दामा सामान्यता सुन्दरताको व्याख्या र बयान हुन्छ । चलचित्र, मोडेलिङजस्ता ग्ल्यामर क्षेत्रमा उमेर र सुन्दरता रहुन्जेल मात्र टिकिन्छ भन्ने मान्यतालाई चुनौती दिँदै धेरै वसन्तलाई पार गरिसक्दा पनि सशक्त अभिनयद्वारा दर्शकको मन जितिरहेकी गौरी मल्ल उक्त मान्यताविरुद्धको बलियो उदाहरण हुन् । आर्मीका मेजर धनबहादुर मल्ल तथा हेमकुमारी मल्लले गौरी मल्लको भविष्य नाचगान र अभिनयमा बित्ला भनेर सायदै सोचेका थिए । सन् २९६७ मा नक्साल काठमाडौमा जन्मिए पनि उनको बाल्यकाल पाल्पामा बित्यो । केही समय उनले तानसेनको पाल्पा बोडिङ स्कुलमा अध्ययन गरिन् तर बुबाको जागिरको सिलसिलामा पुन काठमाडौँ नै उनको कर्मथलो बन्न पुग्यो । नेपाल एकेडेमीको जागिरसँगै उनी सक्रिय अभिनयमार्फत आफूभित्रको कला प्रस्फुटनमा लागिन् ।
वि.सं. २०४३ मा सन्तान चलचित्रबाट अभिनय यात्रा थालेकी गौरी मल्लले पिरती, कन्यादान, चोट, सरस्वती, चेलिबेटी, चाहनालगायत ५० भन्दा बढी चलचित्रमा अभिनय गरिसकेकी छिन् । पात्रमा डुब्ने र त्यसलाई जीवन्त बनाउन आफूमा भएको सम्पूर्ण शक्ति खर्चिने गौरी अभिनय कलाकी खानी हुन्। विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय सम्मान तथा पदकहरूद्दारा सम्मानित गौरी मल्ललाई कठिन चुनौतीका बाबुजुत पनि चलचित्र क्षेत्रमा महिला पात्रको अस्तित्व जोगाइराख्न तथा यो क्षेत्रको पूरानो मान्यतालाई तोडी आजसम्म पनि दर्शकलाई आफूतर्फ तान्न सफल भएकोमा सेमिब्रेटी वुमनहुड (नवदेबी सम्मान)-२०१६ मा महामाया विधाद्दारा सम्मान गरियो ।
'मेरो वाचन गर्ने शैली पनि राम्रो थियो' अनिल शाहसँगको अन्तर्वातामा उनले भनिन् । यतिसम्म की कक्षामा सरहरूले सधैं नाटक र किताब पढाउन लगाउनुहुन्थ्यो । पढ्ने बानीले जीवनमा धेरै परिवर्तन ल्याउँदो रहेछ । अध्ययनले आत्मविश्वास बढाउने र यही कारण आफूले पहिले फिल्म सन्तानमा काम गर्ने अवसर पाएको उनले खुलाईन् । अनुहार त मेरो खासै राम्रो थिएन - उनले भनिन् । तर आत्मविश्वासका साथ संवाद प्रस्तुत गर्दा म छानिएं ।उमेरले चार दशक नाघेकाले आफूचांही यतिबेला रमाइलो भन्दा पनि बिस्तारै आध्यात्मिक र खोजमूलक पुस्तकतिर रम्न थालेको उनले बताइन् । बैङ्कर शाहले पनि पढ्ने बानीकै कारण आफू बैङ्किङ क्षेत्रमा आएको बताएं ।प्रदर्शनी स्थलमा स्वदेशी र विदेशी गरेर ६० भन्दा बढी प्रकाशक तथा वितरकहरूले १०० भन्दा बढी स्थल राखेका छन् । पढ्नलाई प्रेरणा नारा दिएको प्रदर्शनी उत्साहहनक रहेको आयोजक ग्लोबल एक्सपोजिनका कार्यकारी निर्देशक सन्तोष क्षेत्रीले जनाए।
अक्षराङ्क शिक्षा
अक्षराङ्क शिक्षा जयपृथ्वीबहादुर सिंहद्वारा लेखिएको नेपाली भाषाको पाठ्य पुस्तक हो ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
Ź बझाङगी राजा जय प्रिथिबी बहादुर सिंह ले नेपाली जनतालाई शिक्षा को क्षेत्रमा अब्बल बनाउने उधेश्य ले यो पुस्तक को रचना गरेका थिए । मुलत यो पुस्तक नेपालको ईतिहास कै पहिलो पुस्तक मानिन्छ।
बिरवागुठी
बिरवागुठी नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
चुनढुङ्गा
चुनाको मत्रा बढि भएको पत्रे चट्टान
यसको प्रयोग निर्माण कार्यहरू मा(भवन बनाउन) र विशेष गरी सिमेन्टको कच्चा पदार्थको रूपमा हुन्छ । चुनढुङ्गाबाट बनेको विश्व प्रसिद्ध संरचनामा ईजिप्टको पिरामिड उल्लेख्य छ।
दशा (अभिनेत्री)
दशा (जन्म १९७६ १९७६ एक चेक अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
करियर
१९९९ मा दशाले भिभिड भिडियोको लागि ब्रोकन इङ्गलिस नामक चलचित्रमा पहिलो पटक अभिनय गर्दै अश्लील चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरिन ।
निल बोर
निल हेनरिक डेभिड बोर ((७ अक्टोबर १८८५-१८ नोबेम्बर १९६२ ) एक डेनिस भौतिकशास्त्री थिए जसले आणविक संरचना र क्वान्टम विचारलाई बुझ्नको लागि आधारभूत योगदान गरेका थिए। यसको लागि १९२२ मा उनले भौतिक शास्त्र तर्फको नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। बोर दार्शनिक र बैज्ञानिक खोजको प्रबर्दक पनि थिए। उनले क्वांटम विचारको आधारमा हाइड्रोजन परमाणुको स्पेक्ट्र्मको व्याख्या गरे। नाभिकको द्र्व - बूँद मोडलको आधारमा उनले नाभिकीय बिखण्डनको एक सिद्धान्त प्रस्तुत गरे ।
ताराबाजी लै लै
तारा बाजी लैलै
मामा आए घोडा
माइजू आइन् डोली
पापा ल्याइन् सोली
खाने होला भोलि
बुबु माम सुपुक्क
काफल गेडि कुटुक्क
निदाइ जाऊ लुटुक्क
बिरालो भन्छ म्याउ म्याउ
अगुल्टो भन्छ उछिट्ट्याऊ
मेध्यवानर
मेध्यवानर वा वनमानुष उष्णकटिबंधीय अफ्रिकाको जङ्गल र सवानामा बस्ने मानवानुगणको प्रजाति हो। मेध्यवानर मोटो कालो कपालले ढाकिएको हुन्छ, तर यसको अनुहार,औँलाहरू, हातका हत्केलाहरू र खुट्टाका तलवहरू छन्। यो बोनोबो भन्दा ठुलो र बलियो छ, तौल 40 – पुरुषहरूको लागि र 27 – महिलाहरूको लागि र खडा 150 cm।
मेध्यवानर समूहहरूमा बस्छ जुन आकारमा १५ देखि १५० सदस्यहरू हुन्छन्, यद्यपि व्यक्तिहरू दिनको समयमा धेरै साना समूहहरूमा यात्रा गर्छन् र चारा चराउँछन्। प्रजातिहरू एक सख्त पुरुष-प्रधान पदानुक्रममा बस्छन्, जहाँ विवादहरू सामान्यतया हिंसाको आवश्यकता बिना नै हल गरिन्छ।
ब्रेन्डन रोजर्स
ब्रेन्डन रोजर्स (जन्म २६ जनवरी १९७३) उत्तर आइरीस फुटबल प्रबन्धक र पुर्व फुटबलर हुन जो प्रिमियर लिग क्लब लिभरपुलको प्रबन्धन गर्दछन् । रक्षापंक्तिका खेलाडी रोजर्सले बालीमेना युनाइटेडबाट क्लब जीवन सुरू गरेका थिए । उनी बालीमेना युनाइटेडमा १८ वर्षको उमेर सम्म रहे भने त्यसपछि रिडिङ क्लबले उनलाई हस्ताक्षर गर्यो । तर घुँडाको वंशाणुगत समस्याले उनलाई 20 वर्षको उमेरमै फुटबल छोड्न बाध्य बनायो । तर उनले उक्त क्लब रिडिङलाई नछाडी त्यहाका प्रशिक्षक र त्यसपछि एकेडेमी प्रमुख बनेका थिए भने सोही क्लबमा प्रशिक्षक बनी बाहिरका क्लबबाट लिगबाहिरका खेलमा पुन खेल्न थालेका थिए । प्रशिक्षण तालिम लिन केही समयपछि स्पेन पुगेका उनलाई जोसे मउरिन्होले उनलाई रिडिङ छाडेर चेल्सीमा युवा टोलीको प्रबन्धक बन्न पनि बोलाएका थिए जुन उनले सहर्ष स्वीकार गरे । पछि उनी रिजर्भ टोलीको प्रबन्धकमा बढुवा भएका थिए । अहिले उनी लिभरपुल फुटबल क्लबका प्रबन्धक हुन् ।
प्राकृतव्याकरण
प्राकृतव्याकरण जयपृथ्वीबहादुर सिंहद्वारा लेखिएको पुस्तक हो । यो पुस्तक गोरखापत्र छापाखानाबाट विसं १९६९ प्रकाशित भएको थियो ।
तिते
तीते नेपालको बनजङ्गल रहेका ठाउँमा पाइने एक प्रकारको झाडी प्रजातिको वनस्पति हो।
पाइने स्थान
नेपालमा यो महाभारत तथा चुरे भेकमा पाइन्छ।
प्रयोग
कोदालोको बींड बनाउन यसको मुख्य रूपमा प्रयोग हुन्छ।
हुर्के
हुर्के (English:Hurke | कहिलेकाही:हुड्के), सुर्खेत जिल्ला कुनाथरी गाविस अन्तर्गत वडा नम्बर ९ मा पर्ने एक सानो गाउँ हो। यो गाउँ, जिल्ला सदरमुकाम वीरेन्द्रनगरदेखि लगभग १२ किमि पश्चिममा अवस्थित छ। यो गाउँलाई कर्णाली राजमार्गले छोएको हुदाँ यातायातको सहज सुविधा छ भने स्वास्थ्य सेवाको उपलब्धता छैन।
ख्याती
ख्याती (Goodwill) भनेको एउटा कम्पनीले अर्को कम्पनीलाई खरिद गर्दा खरिद हुने संस्थाको खुद सम्पत्ति (जम्मा सम्पत्ति - जम्मा दायित्व)को बजार मुल्य भन्दा बढि रकम खरिदमा भुक्तानि गरेको अवस्थामा श्रृजना हुन्छ । ख्यातीलाई अदृश्य सम्पत्तिमा वर्गिकरण गरिन्छ । नेपाल वित्तीय प्रतिवेदन मानहरु अनुसार ख्यातीलाई खर्च कट्टा गर्नु हुदैन बरु व्यवस्थापनले प्रत्येक साल ख्यातीको मुल्य निर्धारण गर्नु पर्दछ ।
भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू
भारत राज्यहरूको एक सङ्घ हो। यसमा अट्ठाइस राज्य र आठ केन्द्र शासित प्रदेश छन्। यि राज्य र केन्द्र शासित प्रदेश पुनः जिल्लाहरू तथा अन्य क्षेत्रहरूमा बाँडिएका छन्।.
१९५६ भन्दा पूर्व
भारतको इतिहासमा भारतीय उपमहाद्वीपमा विभिन्न जातीय समूहरूले शासन गरे र यसलाई अलग-अलग प्रशासन-सम्बन्धी भागहरूमा विभाजित गरे। आधुनिक भारतको वर्तमान प्रशासनिक प्रभाग नयाँ घटनाक्रम हौन्, बेलायती औपनिवेशिक कालको समयमा विकसित भए। ब्रिटिस भारतमा, वर्तमान भारत, पाकिस्तान बङ्गलादेश, साथै अफ़्गानिस्तान प्रान्त र यसमा जोडिएका संरक्षित प्रान्त, पछि गएर उपनिवेश बने, बर्मा (म्यान्मार) आदि, सबै राज्य समाहित थिए। यस अवधिमा, भारतका क्षेत्रहरूमा या तो बेलायतीहरूको शासन थियो या उनमा स्थानीय राजाहरूको नियन्त्रण थियो। १९४७ मा स्वतन्त्रता पछि यि विभागहरूलाई संरक्षित गरियो र पन्जाब तथा बङ्गालका राज्यहरूलाई भारत र पाकिस्तानमा विभाजित गरियो। नयाँ राष्ट्रका लागि पहिलो चुनौती थियो राजसी राज्यको सङ्घहरूमा विलय।
स्वतन्त्रता पछि भारतमा अस्थिरता आयो। कैयों प्रान्त औपनिवेशिकरणका उद्देश्यले बेलायतीहरू द्वारा बनाइए, तर इनमा भारतीय नागरिकहरूको या राजसी राज्यहरूको कुनै इच्छा देखिएन। १९५६ मा जातीय तनावले संसदको ढोका ढकढकायो र राज्य पुनर्गठन ऐनको आधारमा देशलाई जातीय र भाषाई आधारमा पुनर्निर्माण गर्नाको लागि अधिनियम ल्याइयो।
१९५६ भन्दा पछि
भारतमा जुन प्रकार पूर्वमा फ्रान्सेली र पोर्चुगाली उपनिवेशहरूलाई गणराज्यमा गरिएको थियो, त्यस्तै १९६२ मा पाण्डिचेरी, दादरा, नगर हवेली, गोआ, दमन र दियूलाई सङ्घ राज्य बनाइयो।
१९५६ पछि कैयौँ नए राज्य र सङ्घ राज्यहरू बनाइए। बम्बई पुनर्गठन ऐन द्वारा १ मे, १९६० मा भाषाको आधारमा बम्बई राज्यलाई गुजरात र महाराष्ट्रको रूपमा छुट्ट्याइयो। १९६६ को पन्जाब पुनर्गठन ऐनले भाषा र धार्मिक पैमानामा पन्जाब (भारत)लाई हरियाणाका नयाँ हिन्दु बाहुल्य र हिन्दी भाषी राज्यहरूमा बाँडियो तथा पन्जाबका उत्तरी जिल्लाहरूलाई हिमाचल प्रदेशमा स्थानन्तरण गरियो भने एउटा जिल्लालाई चण्डीगढको नाम दिईयो। जुन पन्जाब र हरियाणाको साझा राजधानी हो। नागाल्यान्ड १९६२ मा, मेघालय र हिमाचल प्रदेश १९७१ मा, त्रिपुरा र मणिपुर १९७२ मा राज्य बनाइए। १९७२ मा अरुणाचल प्रदेशलाई एक केन्द्र शासित प्रदेश बनाइयो। सिक्किम राज्य १९७५ मा एक राज्यका रूपमा भारतीय सङ्घमा सम्मिलित भयो। १९८६मा मिजोरम र १९८७ मा गोआ तथा अरुणाचल प्रदेश राज्य बने। गोआका उत्तरी भाग दमन र दीयु एक अलग सङ्घ राज्य बने। २००० मा तीन नयँ राज्य बनाइए। पूर्वी मध्य प्रदेशबाट छत्तीसगढ (१ नवम्बर, २०००) मा र उत्तराञ्चल (९ नवंबर, २०००) बनाइए जसलाई अब उत्तराखण्ड भनिन्छ। उत्तर प्रदेशका पहाडी क्षेत्रहरूका कारण झारखण्ड (१५ नवंबर २०००) मा बिहार का दक्षिणी जिल्लाहरूबाट अलग बनाइयो। दुई केन्द्र शासित प्रदेशहरू दिल्ली र पाण्डिचेरी (अहिले पुदुचेरी भनिन्छ) लाई विधानसभा सदस्यहरूको अधिकार दिईयो र अब यि साना राज्यहरूका रूपमा गनिन्छन्।
सिंगिया
सिंगिया सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
नक्साल
नक्साल काठमाडौँ जिल्लाको एक स्थान हो । यहाँ रहेको नक्साल भगवतीको मन्दिर हिन्दूहरू माझ प्रख्यात छ ।
नक्साल भगवती
नक्साल भगवती काठमाडौँ उपत्यकाका प्रसिद्ध शक्तिपीठ मध्येको एक हो। यो मन्दिरमा सोह्र भूजायुक्त देवीको मूर्ति रहेको छ। भगवती दुर्गाकै रूपमा पुजिने नक्साल भगवती प्रति काठमाडौँ उपत्यकाका भक्तजनहरूको ठूलो आस्था रहेको पाइन्छ।
रुबी डे
रुबी डे अमेरिकन कलाकार, मोडेल, अश्लील चलचित्र अभिनेत्री, निर्माता तथा निर्देशक हुन ।
निकल्सन क्याम्पस
निकल्सन क्याम्पस भक्तपुर जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
लुम्बिनी कपिलवस्तु दिवस अभियान
लुम्बिनि कपिलवस्तु दिवस विश्व अभियान
यो अभियान शान्तिका प्रतिमूर्ति गौतम बुद्धको जन्मस्थल बारेको विश्वव्यापी भ्रमलाई चिर्दै बुद्ध नेपालमा जन्मेका हुन् भन्ने सही जानकारी दिन संगठित एउटा विश्वव्यापी अभियान हो । यो अभियान संसारभर हरेक वर्ष १ डिसेम्बरमा मनाइन्छ । त्यो दिन हो जहिले जर्मन पुरातत्वबिद अन्टोन  फुहरर  (Anton Führer) ले कपिलवस्तुमा १८९६ मा पत्ता लागेको अशोक स्तम्भको ब्रह्मिलिपिमा गौतम बुद्ध लुम्बिनीमा जन्मेका हुन भन्ने सम्प्रेषित प्रमाणिक अंशलाई अन्तरराष्ट्रिय जगतसामू अर्थ्याएका थिए । त्यसै राष्ट्रिय सुयोगको दिनलाई  देशविदेशका नेपाली राष्ट्रियताप्रेमीहरूले २००९ देखि दिवसको रूपमा मनाउन लागेका हुन् । प्रारम्भमा यसको नाम कपिलवस्तु दिवस अभियान भनिएको थियो । तेस्रो दिवस (१ डिसेम्बर २०११) देखि यसलाई लुम्बिनि कपिलवस्तु दिवस अभियान भनी पुन: नामाकरण गरिएको छ । यस अभियानको संजालमा विश्वस्तरदेखि अलग अलग क्षेत्रीय स्तरको समिती गठन हुँदै १९ वटा देशहरूमा राष्ट्रिय स्तरको समिती गठन भएको छ । नेपालमा नवलपरासी, कपिलवस्तु र रुपन्देहीको संयुक्त सर्किटस्तरको समिती गठन भएको छ । कपिलवस्तु र रुपन्देहिको अलग अलग जिल्ला समिती गठन भएको छ र स्थानियस्तरमा कपिलवस्तु नगर, लुम्बिनी गाविस र देवदह गाविसमा पनि अलग अलग समिति गठन भएको छ ।
विश्व कार्यसमिती : संयोजक : रामकुमार श्रेष्ठ (वेलायत), सदस्यहरू : अबि शर्मा, संयोजक (क्यानडा), बाबुराजा महर्जन, संयोजक (न्यूजिल्याण्ड), भानु पौड्याल, संयोजक (क्यानडा), बिनय शाह, संयोजक (हङकङ), चन्द्र राई, संयोजक (क्यानडा), डा हरिकुमार श्रेष्ठ, संयोजक (ताइबान), हरि नेपाली, संयोजक (कतार), लक्ष्मण देबकोटा, संयोजक (पोर्तुगल) लक्ष्मण पुरी, संयोजक (नेपाल), लक्ष्मी सिंखडा, संयोजक (अमेरिका),ओम गुरुङ, संयोजक (जापान), राज श्रेष्ठ, संयोजक (नेपाल),रामहरि श्रेष्ठ, संयोजक (वेलायत), सन्तोष न्यौपाने, संयोजक (बेल्जियम), सानु घिमिरे, संयोजक (अस्ट्रेलिया), शैलेश श्रेष्ठ, संयोजक (अमेरिका), शम्भु कट्टेल, संयोजक (अमेरिका), र सुजन न्यौपाने, संयोजक (अस्ट्रेलिया) छन ।
क्षेत्रीय सेक्रेटरियट : संयोजक : रामकुमार श्रेष्ठ विश्व संयोजक सदस्यहरू : बाबुराजा महर्जन (अस्ट्रेलिया, न्यूजिल्याण्ड र त्यस भेगका अन्य देशहरू हेर्ने), हरी नेपाली (मध्यपूर्बका देशहरू हेर्ने), राज श्रेष्ठ (सार्क मुलुकहरु हेर्ने), बिनय शाह र ओम गुरुङ (जापान, हङकङ, चीन तथा त्यस भेगका देशहरू हेर्ने), शैलेश श्रेष्ठ (अमेरिका र दक्षिण अमेरिका हेर्ने), चन्द्र राई/अबि शर्मा (क्यानडा हेर्ने), र युरोप क्षेत्र संयोजक डा. मधु माधुर्य रहनु भएको छ ।
पाणिनी गाउँपालिका
पाणिनी गाउँपालिका अर्घाखाँची जिल्लामा पर्ने एउटा पहाडी गाउँपालिका हो । यसको केन्द्र साविकको खिदीम गाविसको कार्यालय हो । वि.सं. २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा अर्घाखाँची जिल्लामा साविकका चिदीकाको वडा नं. ९, पालीको (१-८) वडाहरू, पणेना, खिदीम, पोखराथोक, पटौटी, मैदान, धातिवाङ र अडगुरी गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर पाणिनी गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो । पाणिनी गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या २६,४२४ रहेको छ भने यसको क्षेत्रफल १५१.४२ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो गाउँपालिका ८ वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । पाणिनि तपोभूमि (पणेना), साततले गुफा, मालिका मन्दिर, खिदीम, आलम देवीको मन्दिर,पालीको पन्थीटोलमा रहेको देविस्थान मन्दिर आदि यहाँका प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू हुन । यहाँ हरिहर माबी कमला माबी कृष्ण माबी र शिवमदन माबी लगायतका शिक्षालय छन ।पाणिनी गाउँपालिकाको पूर्वमा गुल्मी र पाल्पा जिल्ला, उत्तरमा छत्रदेव गाउँपालिका, पश्चिममा सन्धिखर्क र शीतगंगा नगरपालिका र दक्षिणमा शीतगंगा नगरपालिका र पाल्पा जिल्लासँग जोडिएको छ ।
नामाकरण
पाणिनि संस्कृत भाषाका प्रसिद्ध व्याकरण शास्त्रि हुन् । उनको जन्म लगभग ५०० ईशा पूर्व वर्तमान भारतको गान्धारमा भएको थियो । उनले व्याकरण शास्त्रको रचना गरेका थिए जसलाई चार भागमा लेखिएको छ । पाणिनिद्वारा पहिलो माहेश्वर १४ सूत्रहरूको रचना भएको थियो । जसलाई महेश्वर (शिव)ले वरदान स्वरुप प्रदान गरेका थिए भनिन्छ । त्यसैले पहिलो रचनालाई माहेश्वरसूत्र भनिन्छ । दोस्रो अष्टाध्यायी जसमा आठ अध्याय र लगभग चार हजार सूत्र छन् । पाणिनि ॠषि को नामबाट पाणिनी गाउँपालिकाको नामाकरण गरिएको हो ।
नाइजर कङ्गो भाषा परिवार
नाइजर कङ्गो भाषा परिवार उपसहारा अफ्रिकाको बहुमतमा बोलिने एक काल्पनिक भाषा परिवार हो। यसले मन्डे भाषाहरू, एट्लान्टिक कङ्गो भाषाहरू (जसले एक विशेषता संज्ञा वर्ग प्रणाली साझा गर्दछ), र सम्भवतः वर्गीकरण गर्न गाह्रो हुने भाषाहरूको धेरै साना समूहहरूलाई एकताबद्ध गर्दछ। यदि मान्य छ भने, नाइजर कङ्गो सदस्य भाषाहरूको सन्दर्भमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो, वक्ताहरूको सन्दर्भमा तेस्रो सबैभन्दा ठुलो, र भौगोलिक क्षेत्रको हिसाबले अफ्रिकाको सबैभन्दा ठुलो हुनेछ।
उत्पत्ति
भाषा परिवार सम्भवतः बान्टु विस्तार (जस्तै पश्चिम अफ्रिका वा मध्य अफ्रिका) भन्दा पहिले बोलिने क्षेत्रमा वा नजिकैको क्षेत्रमा उत्पन्न भएको हो। यसको विस्तार अफ्रिकी नियोलिथिक अवधिमा सहेल कृषिको विस्तारसँग सम्बन्धित हुन सक्छ, सहाराको सुत्ने पछि।
नाइजर कङ्गो भाषाहरूको उत्पत्ति भएको समय र स्थान र रेकर्ड गरिएको इतिहास भन्दा पहिले तिनीहरूको दायरा निर्धारण गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण समाधान नभएको मुद्दा यो भाषा परिवारको कर्डोफानियन भाषाहरूसँगको सम्बन्ध हो, जुन अहिले सुडानको नुबा पर्वतमा बोलिन्छ, जुन बाँकीसँग मिल्दोजुल्दो छैन।
नाइजर कङ्गो भाषाभाषी क्षेत्रको र हालको नाइजर कङ्गो भाषिक क्षेत्रको उत्तरपूर्वी सीमामा छ। हालको प्रचलित भाषिक दृष्टिकोण यो हो कि कोर्डोफानियाली भाषाहरू नाइजर कङ्गो भाषा परिवारको हिस्सा हुन् र यो क्षेत्रमा बोलिने धेरै भाषाहरूमध्ये यो पहिलो हुन सक्छ।
ट्राभलओका
ट्राभलओका एक इन्डोनेसियाली बहुमूल्य कम्पनी हो जसले उडान टिकट र होटल आरक्ष सेवाहरूको प्रदान गर्दछ। यसले दक्षिण पूर्वी एसिया र अस्ट्रेलियामा सेवा सञ्चालन गरिरहेको छ। यो भर्खरै जीवन शैलीका उत्पादन र सेवाहरू प्रदान गर्न विस्तार भएको थियो जसमा आकर्षण टिकट, गतिविधि, कार भाडा, र रेस्टुरेन्ट भौचरहरू समावेश छन्। कम्पनीको प्रधान कार्यालय इन्डोनेसियाको राजधानी जाकार्तामा रहेको छ भने यसका सेवा सञ्चालनमा रहेका देशहरूमा यसका क्षेत्रीय कार्यालयहरू रहेका छन्।
इतिहास
सन् २०१२ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट इन्डोनेसियामा फर्केका सूचना प्रविधि विज्ञहरू जस्तै डेरियान्टो कुसुमा, फेरी अनार्डी र अल्बर्ट झाङले ट्राभलओकाको स्थापना संयुक्त रूपमा गरेका थिए। कम्पनीको टोलीमा सन् २०१३ मा कावलपेमिलु डट ओआरजीका आरम्भकर्ता ऐनुन नजीब सामेल भएका थिए।
संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट आफ्नो गृहनगर पादाङ, इन्डोनेसिया फर्कन चाहने बेलामा सह संस्थापक पेरी अनार्डीलाई विमान आरक्षमा कठिनाई भएको खण्डमा यसको स्थापनाको विचारको उत्पत्ति भएको थियो।
जनवरी २०१९ मा, ट्राभलओकाले भारतको एक सहर बेङ्गलुरुमा अनुसन्धान र विकास केन्द्रको स्थापन गरेको थियो। यो नयाँ अनुसन्धान र विकास केन्द्रमा सुविधा यसको सिङ्गापुरमा रहेको केन्द्र पछि यसको दोस्रो हो।
सुरुमा, ट्राभलओकाले खोज संयन्त्रको रूपमा सेवा प्रदान गरेको थियो र यसले विभिन्न अन्य साइटहरूबाट हवाई टिकटको मूल्य तुलना गर्न प्रयोगकर्ताहरूलाई सक्षम तुल्याएको थियो। सन् २०१३ को मध्यमा ट्राभलओका त्यसपछि टिकट आरक्षण वेबसाइटमा परिणत भएको थियो, जहाँ प्रयोगकर्ताहरूले यसको आधिकारिक वेबसाइटमा माग राख्न सक्दछन्। मार्च २०१४ मा, फेरी अनार्डीले ट्राभलओकाले चाँडैनै होटल कोठा आरक्षण व्यवसायमा प्रवेश गर्ने जनाएका थिए। जुलाई २०१४ मा, होटल आरक्ष सेवाहरू पहिलो पटक ट्राभलओकाको वेबसाइटमा बिक्री गरिएको थियो।
लगानी
नोभेम्बर २०१२ मा ट्राभलओकाले इष्ट भेञ्चर्सले कम्पनीमा सुरुवातको लगानी गरेको घोषणा गरेको थियो। सेप्टेम्बर २०१३ मा ट्राभलओकाले ग्लोबल फाउन्डर्स क्यापिटलद्वारा कोष सङ्कलनको पहिलो चरणको कम्पनीमा लगानी गर्ने घोषणा गरेको थियो। लगानीबाट कोषहरू नयाँ सेवाहरू निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको थियो जसमा होटल आरक्ष र यात्रा सुविधाहरू समावेश छन्।
जुलाई २०१७ मा, ट्राभलओका अनलाइन यात्राका सर्वाधिक लोकप्रिय सेवा एक्सपिडिया, इष्ट भेञ्चर्स, हिलहाउस पूँजी समूह, जेडि डटकम र सेक्वाइया पूँजी जस्ता कम्पनीहरूबाट ४.६ खर्ब इन्डोनेसियाली रुपिया प्राप्त गरेको थियो। अन्य प्रतिष्ठित कम्पनीहरूबाट खरबौं रकम सङ्कलन गरेका कारण यसलाई मूल्यवान कम्पनी पनि भन्न सकिन्छ।
टोली
ट्राभलओकाका संस्थापक सूचना प्रविधि विज्ञहरू थिए जो संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट इन्डोनेसियामा फर्केका थिए।
१) डेरियान्टो कुसुमा संस्थापक टोलीका सदस्य हुन्। उनी स्टानफोर्ड विश्वविद्यालयका स्नातक हुन् र उनले सिलिकन उपत्यकामा लिङ्क्डइनको वरिष्ठ सफ्टवेयर अभियान्ताको रूपमा काम गरेका थिए।
२) फेरी अनार्डी, हार्वर्ड विश्वविद्यालय व्यवसाय विद्यालयका स्नातक थिए जसले पहिला माइक्रोसफ्टका लागि काम गरेका थिए।
३) अल्बर्ट झाङ, पर्डु विश्वविद्यालयका स्नातक थिए जसले पहिला सेल्सफोर्समा काम गरेका थिए।
सन् २०१५ को सुरूमा, कम्पनीको टोलीमा ५० भन्दा बढी व्यक्तिहरू रहेका थिए। तिनीहरूको टोलीमा सन् २०१३ मा कावलपेमिलु डट ओआरजीका आरम्भकर्ता ऐनुन नजीब सामेल भएका थिए।
सृनाथ
नारायण स्वामी (ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ; जन्म २८ डिसेम्बर १९४३), जसलाई आफ्नो स्टेज नाम सृनाथ ले चिनिने गरिन्छ, एक भारतीय अभिनेता चलचित्र निर्माता हुन् जो खासगरी कन्नड चलचित्रमा काम गर्ने गर्छन् ।
राष्ट्रिय भूकम्प सुरक्षा दिवस
राष्ट्रिय भूकम्प सुरक्षा दिवस नेपालमा प्रत्येक वर्ष माघ महिनाको २ गते मनाइन्छ । विसं १९९० माघ २ गते नेपालमा आएको महाभुकम्पको सम्झनामा विसं २०५५ सालदेखि भुकम्प सुरक्षा दिवस मनाउन थालिएको हो ।
जयपृथ्वीबहादुर सिंह
जयपृथ्वीबहादुर सिंह एक बझाङ्गी राजा थिए। जयपृथ्वीको जन्म विसं १९३४ भदौ ७ गते (इ.सं.१८७७) सेती अञ्चलको बझाङमा भएको थियो। उनले लेखेका अक्षराङ्क शिक्षा नामक पुस्तक नेपाली भाषाको पहिलो पाठ्यपुस्तक मानिन्छ। त्यस्तै उनको प्राकृतव्याकरण नामक अर्को पुस्तक पनि गोरखापत्र छापाखानाबाट विसं १९६९ प्रकाशित भएको थियो। जयपृथ्वीबहादुर सिंहले लेखेका नेपाली भाषाको पुस्तक 'अक्षराङ्क'मा देवनागरी लिपिका साँवाअक्षर, गणितका साधारण हिसाव, तत्कालीन चलनचल्तीमा रहेको नापतौल, वर्ष, महिना, दिन, ऋतु, अङ्ग्रेजी महिनाका नाम आदि कुरा समावेश गरिएका थिए। उनको "अक्षराङ्क शिक्षा" नामक पुस्तकमा बाह्रखरी अक्षर ज्ञान, गणितको एकावली, पहाडा, विभिन्न वर्गाङ्क, जोडघटाउ, भाग, गुणन र इस्लाम धर्मका चाडपर्वको पनि उल्लेख छ। जयपृथ्वीले अक्षराङ्क शिक्षा लेखेर विसं १९५८ मा प्रकाशित गरेपछि, त्यो पुस्तक कोसेढुङ्गोको रूपमा स्थापित भएको छ।
परिवार
बझाङका राजा विक्रमबहादुर सिंहकी चारओटी रानीमध्ये जेठी रुद्रकुमारी र माहिली मेघकुमारी राणाका छोरी थिए। साहिली त्रैलोक्यकुमारी अस्कोटे पाल र कान्छी पार्वतीदेवी बमकी छोरी थिइन्। विक्रमबहादुर सिंहका जेठी रानी रुद्रकुमारीका जेठा छोरा जयपृथ्वीबहादुर सिंह हुन्। जङ्गबहादुरको नाति भएकै कारण जयपृथ्वीले आठ वर्षको उमेरमा काठमाडौँ आएर दरबार स्कुलमा पढ्न पाएका थिए। जयपृथ्वीकी आफ्नी आमापट्टिका अरू दुई भाइ वीरजङ्गबहादुर सिंह र प्रभुजङ्गबहादुर सिंह थिए। विक्रमबहादुर सिंहका चार रानीबाट चौध भाइ छोरामध्ये जयपृथ्वीबहादुर सिंह बैङ्गलोर बसाइ सर्न पुगेका थिए भने वीरजङ्गबहादुर सिंह र प्रभुजङ्गबहादुर सिंह क्रमशः बझाङकै देउरा र बगडगाउँमा बसेका थिए। राजा जयपृथ्वीले राजकाज त्याग्ने बेला माहिला भाइ ललितजङ्गबहादुर सिंहको निधन भइसकेका कारण साहिला भाइ देवीजङ्गबहादुर सिंहलाई राजकाज सुम्पेका थिए।
सामाजिक सुधारका प्रयासहरू
जयपृथ्वी पितृभक्त थिए। त्यसैले उनले चालीस वर्षको उमेरमा राजगद्दी छाडेर आफ्ना बुबालाई पुन: राज्यारोहण गराएका थिए। ६ वर्ष सिंहासनमा बसेपछि उनका बुबाको निधन भएको थियो। त्यसपछि जयपृथ्वी पुन: राजगद्दीमा बसेका थिए। तर उनलाई राजा भएर बस्न मन लागेन र उनले आफ्ना भाइ देवीजङ्गबहादुर सिंहलाई राज्यारोहण गराई ४८ वर्षको उमेरमा उनी भारत गएका थिए। जयपृथ्वीबहादुर सिंहको १९९७ साल असोज १ गते ६४ वर्षको उमेरमा भारतको बेङ्गलोरमा निधन भएको थियो। त्यस समयमा उनलाई त्यहाँ ब्रिटिस कम्पनी सरकारले राजबन्दी बनाएर राखेको थियो।
भारतमा शरण
उनले गोरखापत्रमार्फत पनि राष्ट्रियता र जनजागरणको पक्षमा खुलेका थिए त्यही कारणले गर्दा चन्द्रशमशेरले हठात रूपमा गोरखापत्रको प्रकाशन नै बन्द गराएका थिए। त्यसपछि उनी भारत भागेका थिए। चन्द्रशमशेरका डरले उनी भारतबाट पनि भागेर बेलायत पुगेका थिए। उनी भागेको कुरा श्री ३ चन्द्रशमशेरका थाह पाएपछि उनलाई दाखिल गराउनेलाई पाँच हजार रूपैयाँ इनामको सार्वजानिक घोषणा गरेका थिए। तर उनी राणाका पञ्जामा नआएपछि उनको खाइपाई आएको भत्ता बन्द गराइएको थियो। त्यसपछि राणाले उनीसँग आफ्नी छोरीलाई पनि छुटाएका थिए। त्यसपछि राणाले जयपृथ्वीको जात च्युत गरेका थिए। जयपृथ्वी पनि ससुरा अर्थात् चन्द्रशमशेरको मृत्युु भएपछि मात्र नेपाल फर्किएका थिए।
सम्मान
डेढ शताब्दी अगाडि रुस भ्रमण गर्ने पहिलो नेपाली जयपृथ्वीबहादुर सिंह र नेपाल भ्रमण गर्ने इभान मिनायेभको स्मृतिमा स्थापना गरिएको जयपृथ्वी-इभान मिनायेभ स्रष्टा सम्मान पुरस्कारको स्थापना गरिएको थियो। त्यस्तै उनको सम्मानमा बैतडी–बझाङ राजमार्गलाई जयपृथ्वीबहादुर राजमार्ग नामाकरण गरिएको छ। साथै उनको सम्मानमा जयपृथ्वी पत्रकार पुरस्कार स्थापना गरिएको थियो। पत्रकारिता क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने पत्रकारलाई सो पुरस्कार प्रदान गरिन्छ।
राष्ट्रिय विभूति घोषणा
नेपालको शिक्षा क्षेत्रको विकास तथा विश्वसामु नेपाललाई चिनाउन पुर्‍याएको योगदानको कदर स्वरुप मन्त्रिपरिषद्ले जयपृथ्वीबहादुर सिंहलाई २०७९ असार ६ गते राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्ने निर्णय गरेको थियो। यस सँगै नेपालका राष्ट्रिय विभूतिको सङ्ख्या १८ पुगेको छ।
ब्रहृम विवाह
ब्रहृम विवाह हिन्दू धर्म मा प्रचलित सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विवाह संस्कार हो। यो विवाहमा सबैभन्दा योग्य गुणवान, ज्ञानवान र शारीरिक रूपबाट बलवान वर को खोजी गरिन्छ र त्यसपछि कन्या पक्षी को परिजन वर पक्षबाट विवाहको लागि अनुरोध गरिन्छ। दुवै पक्ष्यको सहमति पछि कन्यालाई लुगा,गहना ले सजाएर विधि-विधानबाट कन्या दान गरेर पतिसंग बिदा गरिन्छ।
ऋग्वेद
ऋग्वेद  सनातन धर्म अथवा हिन्दु धर्मको स्रोत छ। यसमा १०२८ सूक्त छन्, जसमा देवताहरूको स्तुति गरिएको छ। यसमा देवताहरूको यज्ञमा आह्वान गर्नका लागि मन्त्र छन्, यही सर्वप्रथम वेद हो। ऋग्वेदलाई संसारका सबै इतिहासकार हिन्द-यूरोपीय भाषा-परिवारको सबैभन्दा पहिलो रचना मान्दछन्। यी संसारका सर्वप्रथम ग्रन्थहरू मध्येको एक हो। ऋक् संहितामा १० मण्डल, बालखिल्य सहित १०२८ सूक्त छन्। वेद मंत्रहरूका समूहलाई सूक्त भनिन्छ, जसमा एकदैवत्व तथा एकार्थको नैं प्रतिपादन रहन्छ। कात्यायन प्रभति ऋषिहरूको अनुक्रमणीका अनुसार ऋचाहरूको सङ्ख्या १०,५८०, शब्दहरूको सङ्ख्या १५३५२६ तथा शौनक कृत अनुक्रमणीका अनुसार ४,३२,००० अक्षर छन्। ऋग्वेदको जिन २१ शाखाहरूको वर्णन मिल्दछ, उनमादेखि चरणव्युह ग्रन्थका अनुसार पाँच नैं प्रमुख छन्- १. शाकल, २. वाष्कल, ३. आश्वलायन, ४. शांखायन र माण्डूकायन। ऋग्वेदमा ऋचाहरूको बाहुल्य हुनको कारण यसलाई ज्ञानको वेद भनिन्छ। ऋग्वेदमा नैं मृत्युनिवारक त्र्यम्बक-मंत्र वा मृत्युञ्जय मन्त्र (७/५९/१२) वर्णित छ, ऋग्विधानका अनुसार यस मंत्रका जपका साथ विधिवत व्रत तथा हवन गर्नको लागि दीर्घ आयु प्राप्त हुन्छ तथा मृत्यु टाडा हो गर्न सब प्रकारको सुख प्राप्त हुन्छ। विश्वविख्यात गाईत्री मन्त्र (ऋ० ३/६२/१०) पनि यसैमा वर्णित हो। ऋग्वेदमा अनेक प्रकारका लोकोपयोगी-सूक्त, तत्त्वज्ञान-सूक्त, संस्कार-सुक्त उदाहरणतः रोग निवारक-सूक्त (ऋ०१०/१३७/१-७),श्री सूक्त वा लक्ष्मी सुक्त (ऋग्वेदका परिशिष्ट सूक्तको खिलसूक्तमा), तत्त्वज्ञानका नासदीय-सूक्त (ऋ० १०/१२९/१-७) तथा हिरण्यगर्भ-सूक्त (ऋ०१०/१२१/१-१०) र विवाह आदिका सूक्त (ऋ० १०/८५/१-४७) वर्णित छन्, जसमा ज्ञान विज्ञानको चरमोत्कर्ष देखिन्छ।
वेद वाणीको ज्ञान
लिपिको आविष्कार हुनु अघि वेदको मन्त्र रचना भएको कुरा विभिन्न मन्त्रद्वारा स्पष्ट हुन्छ। त्यसैले वेद मुख्यतया वाणी आधारित ज्ञान हो। उदाहरणका लागि एउटा वैदिक मन्त्र छ, गायत्री मन्त्र। गायत्री एउटा छन्दको नाम हो जसका देवता सविता र ऋषि विश्वामित्र हुन्। गायत्री छन्दमा २४ पूर्ण अक्षर हुन्छन्। तीनवटा पद हुन्छन्। यसलाई बोल्दा २४ अक्षर पुग्छ तर लिपिको आधारमा त्यसलाई २४ पुर्याउन सकिंदैन। यस्ता अनेक कुराले वेदको अति प्राचीनता सिद्ध हुन्छ। सुरुमा श्रुति परम्परामा संरक्षण गरिएको यो वेद गुप्त काल चौथो शताब्दी पछि ब्राह्मी लिपिमा सुरक्षित गरिएका थिए।
वेद विभाजन र ज्ञानको सुरक्षा
वेदको विभाजन गरिएको कुरालाई संस्कृत साहित्यमा ज्यादै उच्च स्थान र चर्चित प्रसंग मानिन्छ। यस कुराले पनि वेदको प्राचीनता स्पष्ट हुन्छ। प्रसंग के हो भने सुरुमा वेद एउटा मात्र थियो। ज्यादै विशाल भएका र लाखौं सङ्ख्यामा मन्त्रहरू रचना भए। त्यस समयमा लिपिबद्ध गर्ने विधि विकास भएको थिएन। लिपि थिएन। मसी, कलम र भोजपत्रको प्रयोग सुरु भैसकेको थिएन। त्यसैले श्रुति परम्परामा मन्त्रहरू हराउन थाले। मानिसले घोकर राखेका कुराहरू बिर्सनछन्। योग्य शिष्य नभएमा आफुले पाएको ज्ञान मौखिक हस्तान्तरण गर्न सकिंदैन र गुरुसंगै ज्ञान पनि समाप्त हुन जान्छ। यसरी केही सूक्त र केही ऋचा लोप भए। ती मन्त्रहरूसँग प्राचीन अभिलेखका प्रमाण पनि हराए। हजारौं मन्त्र हराइसकेका छन् भन्ने विज्ञहरूको भनाई छ। यो कुरा विभिन्न शास्त्रहरूमा समेत स्पष्ट शब्दमा भनिएको छ। यो सब देखेर ज्ञानको सुरक्षाका लागि चिन्तित महाज्ञानी व्यासले अनेक प्रयास गरे। यस क्रममा उनले ज्ञानलाई सांयोगिक रूपमा सुरुमा तीन समूहमा र पछि चार समूहमा विभाजन गरे। प्रत्येक समूहका मन्त्रहरूलाई अलग शिष्य समूहलाई जिम्मा लगाए। मन्त्रहरू संझन योग्य र विशिष्ट बनाउनका लागि एक थरी मन्त्रलाई लयात्मक, अर्का थरीलाई क्रियात्मक, अर्को थरीलाई सङ्गीतात्मकता र एक थरीलाई मिश्रित बनाएर प्रत्येकको प्रकृति छुट्टयाए। यिनै पछि ऋक्, यजुर्, साम र वेद कहलाइए। एउटा वेदलाई २० वर्षसम्म दोहोर्याउने परम्परा बसाले। यसरी ज्ञान सुरक्षित भयो। मन्त्रहरू केही सुरक्षित भए। ज्ञान पनि सुरक्षित भयो। त्यस अघिका मन्त्रहरू हराएर गए। यी सबै कुराको सुरक्षा गर्ने विधि वेदव्यासले चिन्तन गरे। ज्ञानको विभाजन गरी अलग अलग भागको सुरक्षा अलग अलग समूहले गर्ने। यसलाई सुनिश्चित गर्न विभिन्न मन्त्रहरूको विभिन्न प्रयोगलाई प्रचलनमा ल्याइयो। कुनै मन्त्रलाई जप गरेर अनेक आवृत्तिमा जप्ने कुनैलाई हवनमा प्रयोग गर्ने काम भयो। जुन ज्यादै महŒवपूर्ण र प्राचीन थिए तिनीहरूलाई सबैतिर प्रयोगमा ल्याइयो। जप, ध्यान र कर्मकाण्ड सबै ठाउँमा। यसरी मन्त्रहरू सुरक्षित हुन पुगे। आज जे जति मन्त्रहरू उपलब्ध छन्, त्यसको सुरक्षामा यसै विधिले काम गरेको छ। जसको प्रतिपादन व्यासले गरेका हुन्। त्यसैले कृष्णद्वैपायनको नाम वेदव्यास हुन पुग्यो।
ऋषि र ऋषिकाहरू
ऋग्वेदका मन्त्रहरूमा गार्गी, अपाला, घोषा, लोपामुद्रा, कक्षिवती, यमी, इन्द्रायणी, दक्षिणा, वसुकरपत्नी, उर्वशी, अंगिरसी, श्रीलक्षा, गोधा, आत्रेयी आदि ३० वटा ऋषिकाहरू (महिला रचयिताहरू) का मन्त्र पाइन्छन्, कति ऋषिकाहरूको नाम लोप भएको हुनसक्छ। वशिष्ठ, विश्वामित्र, भृगु, अगस्त्य, कण्व, गर्ग, अत्रि, गृत्समद आदि ४०० ऋषिहरू (पुरुष रचयिताहरू) को नाम मन्त्रका साथ सुरक्षित छन् तर कैयौँ यस्तै महत्त्पूर्ण नामहरू हराइसकेका छन्।
केही प्रमुख कुराहरू
ऋग्वेदका विषयमा केही प्रमुख कुराहरू निम्नलिखित छ -
विश्वका प्रमुख शासन प्रणाली
शासन प्रणालीका विभिन्न स्वरूपलाई संवैधानिक कानुन एवं राजनीतिशास्त्रका ज्ञाताहरूले सामान्यतया संसदीय शासन प्रणाली, राष्ट्रपतीय शासन प्रणाली र मिश्रित शासन प्रणाली गरी तीन प्रकारमा वर्गीकरण गर्ने गरेको पाइन्छ। यी बाहेकका अन्य केही शासन प्रणालीका स्वरूप संसारमा प्रचलित छन्।
संसदीय शासन प्रणाली
व्यवस्थापिका अर्थात् संसद प्रधान रहने प्रणाली संसदीय शासन प्रणाली हो। कार्यपालिका प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा व्यवस्थापिकाको समर्थनमाथि निर्भर रहन्छ। यस प्रकारको शासन पद्धतिमा राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुख अलग-अलग व्यक्ति हुन्छन्। कतै कतै एउटै व्यक्तिलाई दुवै जिम्मेवारी दिइएको पनि पाइन्छ।
मुलुकको सम्पूर्ण कार्यकारी अधिकार खासगरी सरकार प्रमुख अर्थात् प्रधानमन्त्रीमा निहित रहेको हुन्छ। राष्ट्र प्रमुख नाम मात्रको अर्थात् ँष्नगचभजभबम हुन्छ। प्रधानमन्त्री संसदमा बहुमत प्राप्त व्यक्ति हुने हुनाले संसदको नेता पनि प्रधानमन्त्री नै हुन्छ। उसले व्यवस्थापिकाका सदस्यहरूमध्येबाट अन्य मन्त्रीहरूको चयन गर्दछ। मन्त्रिमण्डलका सम्पूर्ण सदस्यहरू आˆनो नीति, कार्यक्रम तथा काम कारवाहीका सम्बन्धमा प्रत्यक्ष रूपमा व्यवस्थापिकाप्रति तथा व्यक्तिगत रूपमा प्रधानमन्त्रीप्रति समेत उत्तरदायी रहन्छन् र सामूहिक जिम्मेवारीको सिद्धान्त अङ्गीकार गरिएको हुन्छ। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयमा फरक मत राख्ने अधिकार कुनै पनि मन्त्रीलाई हँुदैन। यस्तो पद्धतिमा विधायिकी र कार्यपालिकीय शक्तिको ˆयुजन भएको हुन्छ।
राष्ट्रपतीय शासन प्रणाली
कार्यकारीणी प्रधान रहने प्रणाली राष्ट्रपतीय शासन प्रणाली हो। यस्तो प्रणालीमा सरकार प्रमुख र राष्ट्र प्रमुख एकै व्यक्ति हुने गर्दछ र ऊ जनताको प्रत्यक्ष मतबाट निर्वाचित भएको हुन्छ। कुनै देशमा भने जनताले सोझै राष्ट्रपतिलाई मत नदिए पनि सोही प्रयोजनका लागि निर्वाचकमण्डललाई निर्वाचित गर्ने खालको पद्धति अपनाइने गरेको पाइन्छ। निर्वाचित निर्वाचकमण्डलको राष्ट्रिय विधायिकासँग कुनै सम्बन्ध हँुदैन। यस खालको निर्वाचन पद्धति अमेरिकाको राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा अवलम्बन गरिएको पाइन्छ।
राष्ट्र प्रमुख व्यवस्थापिकाप्रति प्रत्यक्ष रूपमा उत्तरदायी हुँदैन र ऊ संसदको सदस्य पनि हँुदैन। कार्यपालिका र व्यवस्थापिकाले विशेष अवस्थामा बाहेक परस्परमा स्वतन्त्र रूपमा कार्य गर्दछन्। मुलुकको सम्पूर्ण कार्यकारी शक्ति राष्ट्र प्रमुखमा रहेको हुन्छ।
राष्ट्र प्रमुख निश्चित पदावधिका लागि निर्वाचित हुन्छ र विशेष अवस्थामा बाहेक विधायिकाको नियन्त्रणबाट पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र रही पूरा अवधि सरकारको सञ्चालन गर्दछ। व्यवस्थापिकाबाट महाभियोगका माध्यमबाट मात्र उसलाई हटाउन सकिन्छ। राष्ट्रपतिले पनि सामान्यतया संसद् विघटन गर्न नसक्ने हुँदा दुवै निकायले पूरा अवधि कार्य सञ्चालन गर्न सक्दछन्।
राष्ट्र प्रमुखले आफूले चाहे अनुसारको सरकार गठन गर्न सक्दछ। सामान्यतया मन्त्रिमण्डलका सदस्यहरूको भूमिका सल्लाहकारको जस्तो मात्रै हुन्छ। नियुक्त मन्त्रीहरू विधायिकाका सदस्य हुँदैनन्। उनीहरू संसदप्रति जवाफदेही पनि हुँदैनन्। यस प्रणालीमा कार्यकारीणीका खासखास कार्यहरूलाई संसदद्वारा अनुमोदन गर्नुपर्ने गरी राष्ट्रपतिको शक्तिलाई केही सीमित भने गरिएको हुन्छ।
मिश्रति शासन प्रणाली
राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुख दुवैले मुलुकको कार्यकारीणी अधिकार प्रयोग गर्ने पद्धति अवलम्बन गरेका मुलुकहरूको शासन व्यवस्थालाई सामान्यतया मिश्रति शासन प्रणाली भन्ने गरिन्छ। यस्तो शासन पद्धति अँगाल्ने मुलुकहरूमा सामान्यतया प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित राष्ट्र प्रमुख र संसद्को बहुमत प्राप्त व्यक्ति सरकार प्रमुख हुने गर्दछ। राष्ट प्रमुख प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित हुने भएकाले स्वाभाविक रूपमा सरकार प्रमुखको तुलनामा राष्ट्र प्रमुखको पद महìवपूर्ण मानिन्छ। त्यसैले यस पद्धतिलाई राजनीतिशास्त्रीहरूले क्झष्-एचभकष्मभलतष्ब क्िथकतझ भन्ने गरेका छन्।
तत्कालीन संविधानका मस्यौदाकारहरूले अमेरिकाको राष्ट्रपतीय पद्धति र बेलायतको संसदीय पद्धति दुवैका गुणहरूलाई समेटी बीचको बाटो अवलम्बन गर्दै नयाँ खालको राजनीतिक प्रयोग गर्न खोजेको पाइन्छ। यस पद्धतिमा राष्ट्र प्रमुख र व्यवस्थापिकाको निर्वाचन स्वतन्त्र रूपमा अलग अलग हुन्छ। कार्यकारीणीको दुईवटा शक्तिमध्ये एउटा शक्ति अर्थात् राष्ट्र प्रमुखको चयन र पदमुक्तिमा सामान्यतया व्यवस्थापिकाको कुनै भूमिका रहँदैन भने अर्को शक्ति सरकार प्रमुखको चयन र पदमुक्तिमा व्यवस्थापिकाको समर्थनमा निर्भर गर्दछ। सरकार प्रमुखको चयनका सम्बन्धमा राष्ट्र प्रमुखको प्रमुख भूमिका रहने व्यवस्था पनि कतिपय मुलुकहरूमा पाइन्छ। यस्तो मिश्रति पद्धतिलाई पनि दुई प्रकारमा विभाजन गर्ने गरिएको पाइन्छ। प्रधानमन्त्री हटाउने सम्बन्धी स्वविवेकीय अधिकार राष्ट्रपतिलाई नभएको र व्यवस्थापिकाले अविश्वासको प्रस्तावको माध्यमद्वारा प्रधानमन्त्रीलाई हटाउन सक्ने एउटा व्यवस्था जसलाई प्रधानमन्त्री-राष्ट्रपतीय ९एचझष्भच-एचभकष्मभलतष्ब०ि व्यवस्था भन्ने गरिन्छ। यसको विपरीत प्रधानमन्त्रीलाई राष्ट्रपतिले स्वविवेकीय अधिकारका माध्यमद्वारा हटाउन सक्ने र व्यवस्थापिकाले अविश्वासको प्रस्तावको माध्यमद्वारा प्रधानमन्त्रीलाई हटाउन नसक्ने अर्को व्यवस्थालाई भने राष्ट्रपति-संसदीय ९एचभकष्मभलत-एबचष्बिmभलतबचथ० व्यवस्था भन्ने गरिन्छ।
प्रधानमन्त्री-राष्ट्रपतीय व्यवस्थामा हेर्दा व्यवस्थापिका र राष्ट्रप्रमुख दुवै जनताबाट प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित हुन्छन्। राष्ट्र प्रमुखले मन्त्रिमण्डलको नियुक्ति गर्दछ र दुवै अङ्गबीच कार्यगत र तहगत सम्बन्ध त रहेको हुन्छ तर उत्तरदायित्वको हिसाबले भने मन्त्रिपरिषद् राष्ट्र प्रमुखप्रति नभई व्यवस्थापिकाप्रति उत्तरदायी रहन्छ र व्यवस्थापिकाले उसलाई हटाउन सक्दछ। यस्तो प्रणाली अपनाउने मुलुकहरू संसदीय व्यवस्थातर्फ बढी नजिकदेखिन्छन् तर फरक के छ भने यी मुलुकहरूको राष्ट्रपति प्रतीकारात्मक स्वरूपको ९ँष्नगचभजभबम० मात्र नभई प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित र मुलुक अनुसार व्यवस्थापिका भङ्ग गर्न सक्ने, व्यवस्थापिकाले पारित गरेको विधेयकमाथि भिटो प्रयोग गर्न सक्ने, व्यवस्थापिकामा कसैको बहुमत हुन नसकेको अवस्थामा प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति गर्नसक्नेमध्ये एक वा बढी अधिकार प्रयोग गर्न सक्ने शक्ति भएको राष्ट्रपति हुन्छ।
पोर्चुगल राष्ट्रिय फुटबल टोली
पोर्चुगल राष्ट्रिय फुटबल टोली (Seleção Portuguesa de Futebol) अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा पोर्चुगलको प्रतिनिधित्व गर्ने पुरुष राष्ट्रिय टोली हो जसको सबै गतिविधि पोर्तुगल फुटबल महासङ्घको नियन्त्रणमा छ। पोर्तुगल फुटबलको सर्वोच्च परिचालक निकाय हो। यो टोली सन् १९२३ देखि फुटबलको सर्वोच्च निकाय फिफा र सन् १९५४ देखि यसको क्षेत्रीय सङ्गठन युएफाको सदस्य रहेको छ। सन् १९२१ डिसेम्बर १८ का दिन पोर्चुगलले पहिलोपटक अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेको थियो। स्पेनको राजधानी म्याड्रिडमा भएको सो खेलमा पोर्चुगल स्पेनसँग ३–१ ले पराजित भएको थियो। सन् २०१९ मा नेदरल्यान्डलाई १–० ले पराजित गर्दै पोर्चुगलले युएफा राष्ट्र लिगका उपाधि पहिलोपटक जित्न सफल भएको थियो।
विश्वका प्रमुख शासन प्रणाली
मिश्रति शासन प्रणाली
यसैगरी राष्ट्रपति-संसदीय व्यवस्थामा व्यवस्थापिका र राष्ट्र प्रमुख दुवै जनताबाट प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित हुन्छन्। मन्त्रिपरिषद् भने राष्ट्र प्रमुख र व्यवस्थापिका दुवैप्रति समान रूपमा उत्तरदायी रहेको हुन्छ।
पोर्चुगल राष्ट्रिय फुटबल टोली
एक प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय खेल अन्तर्गत पोर्चुगल राष्ट्रिय फुटबल टोलीले पहिलो सहभागिता सन् सन् १९६६ को फिफा विश्वकपमा जनाएको थियो। यस प्रतियोगितामा राष्ट्रिय टोलीका लागि बलोन डी'ओर विजेता युसेबियोले राष्ट्रियको प्रतिनिधित्व गरेका थिए भने यस अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा टोलीले तेस्रो स्थान हात पारेको थियो। त्यसपछि सन् सन् १९८६ सन् सन् २००२ को फिफा विश्वकपमा टोलीले राष्ट्रियको प्रतिनिधित्व गरेको थियो भने यी दुवै प्रतियोगितामा टोली समूह चरणबाट बाहिरिएको थियो। पोर्चुगलले सन्ए १९८४ को युएफा युरो प्रतियोगिता सेमिफाइनलमा स्थान बनाएको थियो। आयोजक र अन्ततः विजेता फ्रान्स विरुद्धको खेलमा अतिरिक्त समयपछि ३–२ गोल अन्तरले पराजित भएको थियो।
विश्वका प्रमुख शासन प्रणाली
मिश्रति शासन प्रणाली
द्वैध प्रकृतिको कार्यकारीणी हुने भएकाले राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुखका बीचमा कार्यकारी शक्तिको बाँडफाँड कसरी हुने भन्ने कुरामा विभिन्न देशहरूको आ-आˆनै प्रचलन रहेको पाइन्छ। राष्ट्र प्रमुखमा निर्वाचित व्यक्ति र व्यवस्थापिकाका बहुमत सदस्यहरू एउटै दलको भएको अवस्थामा यो व्यवस्थाको सञ्चालन सहज रूपमा हुन्छ। यसको विपरीत राष्ट्र प्रमुखको दलको भन्दा अर्को दलका सदस्यहरू बढी भएको व्यवस्थापिका भएको स्थितिमा भने राष्ट्र प्रमुख र सरकार प्रमुख अलग अलग दलको हुने भएकोले एक आपसमा सन्तुलन र नियन्त्रण ९ऋजभअप ७ द्यबबिलअभ० कायम हुन त सक्ला तर शक्ति सङ्घर्ष चर्कने र सहज रूपमा सरकार सञ्चालन हुन गाह्रो पर्दछ।
प्रधानमन्त्रीय शासन प्रणाली
प्रधानमन्त्रीय शासन पद्धति भन्नाले कस्तो प्रकारको शासन पद्धति हो भन्ने सम्बन्धमा कहीँ कतै स्पष्ट खालका धारणाहरू व्यक्त भएको नपाइए तापनि यसलाई राष्ट्रपतीय शासन प्रणालीको केही पक्षहरूलाई सुधार गर्न खोजिएको पद्धतिको रूपमा लिन सकिन्छ। यस प्रकारको शासन व्यवस्थामा प्रधानमन्त्रीको निर्वाचन प्रत्यक्ष रूपमा गरिन्छ। मुलुकको कार्यकारीणी अधिकार प्रधानमन्त्रीमा नै निहित रहेको हुन्छ। राष्ट्र प्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिको व्यवस्था हुने र ऊ प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित व्यक्ति नभई निर्वाचकमण्डलद्वारा अप्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित हुन्छ। उसको भूमिका संसदीय व्यवस्थाकै राष्ट्र प्रमुखको सरह सेरेमोनियल वा संवैधानिक रूपको मात्र हुन्छ। यद्यपि संविधानद्वारा नै केही अधिकारहरू राष्ट्र प्रमुखलाई प्रदान गर्न सकिन्छ। यस्तो प्रकारको शासन पद्धति अहिलेको समकालीन विश्वमा प्रचलनमा रहेको पाइन्न।