cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बाग दरबार
राणाकालीन वि.सं १९०३
बागदरबार अहिलेको सुन्धारादेखि त्रिपुरेश्वरसम्म  फैलिएको थियो। त्यहीँको जमिनमा पछि हाडनाता करणीमा परेका भद्र शमशेरलाई राख्न बनाइएको जेल अहिले भद्रगोल जेलका नामले चिनिन्छ ।
नामाङ्करण
यस दरबारको नामाङ्करण माथवरसिंह थापाद्वारा दरबारको अघिल्तिर राखिएको बाघको खोरबाट हो भन्ने एक भनाइ मानिएको छ । बाग शब्दको अर्थ बगैंचा हो र यसको नामाङ्करण पनि बगैंचाको दरबार भन्ने अर्थमा भएको पनि हुनसक्छ ।
मुँब्रा
मुँब्रा कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। १९९१को जनगणना अनुसार यो ठाउँको जनसङ्ख्या १९७८ हो।
डोमिनिकन गणतन्त्र
डोमिनिकन गणतन्त्र (República Dominicana, République Dominicaine ) क्यारिबियन क्षेत्रमा अवस्थित राष्ट्र हो ।
=Nepalese= जनसङ्ख्या ==
रोहित चन्द
रोहित चन्द (जन्म १ मार्च १९९२) नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीका खेलाडी हुन् । उनी मुख्य गरी आक्रमक मध्यपङ्क्तिबाट मैदानमा उत्रने गर्दछन् । यिनी हाल इन्डोनेसियन क्लब पर्सिजा जाकर्ताबाट व्यवसायिक रूपमा फुटबल खेल्ने गर्छन्, भने नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीका नियमित खेलाडी हुन ।
चिन्नेबास
चिन्नेबास नेपालको गण्डकी अञ्चलको स्याङ्जा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो । यो ठाउँमा १०५१ वटा घर छन् ।
रोहित चन्द
प्रारम्भिक जीवन
चन्द सुर्खेतमा भारतीय लाहुरे बाबुका छोराको रूपमा जन्मेका थिए। उनले आठ् वर्षको उमेरदेखि आफ्ना दाजु रविन्द्र ठकुरी (ब्यबसायिक फुटबल खेलाडी) सँग खेल्न थाले। १२ वर्षको उमेरमा एन्फा अक्याडमीमा छनिएर तालीमरत रहे।
मछिन्द्र क्लब
चन्दको पहिलो ब्यबसायिक सहभगिता मच्छिन्द्र फुटबल क्लबसित रह्यो । त्यहाँ उनको प्रदर्शन् निकै राम्रो रह्यो र ए-डिभिजनमा उनको निकै प्रशंसा हुन थाल्यो। सन् २०१०-११ लिग सिजनमै उनी उत्कृष्ट रक्षात्मक खेलाडी घोषित भए। मच्छिन्द्र फुटबल क्लब त्यो सिजनमा ब्रिटिश गोर्खा कपको सेमिफाइनल सम्म पनि पुगेको थियो।
पुनः एनएमबी बैङ्क मछिन्द्रमा मासिक १ लाख ५० हजार रुपैयाँमा आबद्ध रोहित चन्द सर्वाधिक पारिश्रमिक पाउने नेपाली फुटबलर का रूपमा स्थापित भएका थिए। चार महिनाको मछिन्द्र बसाइ पछि उनी विदेशी क्लब टिर लागेका थिए।
एफसी भेस्ट्स्जेल्याण्ड
यस क्लबमा रोहित आधा वर्ष बसेका थिए । २५ डिसेम्बर २०१३ मा उनले यो क्लब छाडेका थिए ।
टि-टिम एफसी
रोहित चन्दले मलेसियन क्लब टि-टिम एफसी सँग २०१६ जनवरीमा सम्झौता गरेका थिए । तर घाइते भएका कारण उनी पुरै सिजन उक्त क्लबमा रहन पाएनन् ।
पुनःपेर्सिजा जाकार्ता
नेपाली घरेलु टोली मनाङ मर्स्याङ्दीबाट पुन उनी इन्दोनेसियाली क्लब पेर्सिजा जाकार्तामा फर्किएका थिए । उनी पर्सिजा जाकार्तामा मासिक ३ हजार ५ सय अमेरिकी डलरमा अनुबन्धित भएका थिए । त्यससँगै सबैभन्दा धेरै कमाउने नेपाली फुटबल खेलाडी हुन सफल भएका थिए । जाकार्तामा २०१७ सालमा लिग १ क१ १२,१४ र १५ हप्ताको उत्कृष्ट ११ खेलाडीहरूको सुचिमा समेत रोहित पर्न सफल भएका थिए । उनले २०१८ मा जार्कार्ताबाट पहिलोपटक उपाधि जित्न सफल भएका थिए । उनले क्लब जिबनको महत्त्वपूर्ण उपलब्धि २०१८ सालमा जार्कार्ताबाट प्राप्त गरेका थिए ।
पहिले इन्डोनेसिया लिगको सुपर कप जितेको जार्काताले २०१८ को इन्डोनेसिया लिग १ जित्दा रोहित चन्दको भुमिका कदर योग्य उत्कृष्ट रहेको थियो । त्यसै कारण उनले २०१८ लिग-१ को सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको उपाधि समेत जितेका थिए । उक्त उपाधि जित्दा उनले ब्राजिलीयन खेलडीहरू समेतलाई पछाडि पारेका थिए । सन् २०१९/२० सिजनमा २ गोल गरेका उनी अनुबन्ध सकीयपछी पुन सन् २०२० जनवरीमा २ वर्षको लागि पर्सिजामै अनुबन्धित भएका हुन्
इपिएल अनुबन्धित हल्ला
जुलाई २०११ ताका इङ्लिस प्रिमियर लिगका दुई महारथी आर्सेनल र टोटेनह्यामले रोहित भित्र्याउने इच्छा देखाएपछि केही युरोपेली सञ्चारमाध्यमले बहुचर्चित सरुवा बजारमा उनीलाई पनि स्थान दिएको थियो । क्लबका प्रतिनिधि जोर्डनमा रोहितबाट प्रभावित भए थिए । यदि रोहित इपिएल टिममा अनुबन्ध भएकोमा भए नेपाली फुटबल इङ्लिस प्रिमियर लिगलाई व्यावसायिक खेलाडी दिने दक्षिण एसियामै पहिलो टोली हुने थियो ।
राष्ट्रिय टिम
चन्द कलिलो उमेरमै राष्ट्रिय टिमका निम्ति पुरै समय खेल्ने नेपाली दुर्लभ खेलाडी मध्ये एक हुन् । उनले २३ मार्च २००९ मा प्यालेस्टाइन विरूद्व खेल्दै अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन सुरूवाट गरेका थिए । त्यतिबेला उनी मात्र १६ वर्ष १२ दिनका मात्र थिए।साथै उनले नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टिमका सम्पुर्ण उमेर समुहका टिमहरूमा सहभागी जनाएका थिए ।
नेपाली राष्ट्रिय टिमबाट उनलाई २०१३ साफ च्याम्पियनसिप एक तितो क्षण हुन पुगेको थियो । नेपाली घरेलु मैदननमा भएको उक्त प्रतियोगितामा नेपालले फाइनल पुग्ने अवसर गुमाउदा सबैभन्दा ठूलो दोषी रोहित साबित भएका थिए । किनभने अफ्गानिस्तान विरूद्वको सेमिफाइनल खेलमा नेपाल ०-१ ले पछाडि परेको अवस्थामा खेलको अन्तिम समयमा नेपालले पेनाल्टीको अवसर पाएको थियो । तर उक्त पेनाल्टी चन्दले गोल प्रहार गर्न सकेका थिएनन् । अनि लगत्तै प्राप्त गरेको पेनाल्टी पनि रोहितले गोल गर्न सकेनन् । यसरी लगातार दुई पेनाल्टी पाउँदा पनि गोल गर्न नसक्दा नेपाल प्रतियोगिताको सेमिफाइनलबाटनै बाहिरीन पुग्दा नेपाली फुटबल समर्थक माझ उनी दोषी साबित भएका थिए । पछि उक्त घटनालाई लिएर उनले सम्पुर्ण नेपाली तथा नेपाली फुटबल समर्थकहरूसँग सामाजिक सञ्जाल तथा विभिन्न अन्तरवार्ता मार्फत माफि मागेका थिए ।
२०१५ साफ च्याम्पियनसिपमा रोहितले नेपाली राष्ट्रिय फुटबलको उप-कप्तान समेत सम्हालेका थिए । नेपाल उक्त साफ च्याम्पियनसिपको समूह चरणबाटै बाहिरीएता पजि उनको प्रदर्शनी भनृ अब्बल रहेको थियो । माल्दिभ्स विरूद्वको पहिलो खेलमा उनले निकै उत्कृष्ट खेल प्रदर्शनी गर्दै पुन एक पटक नेपाली फुटबल समर्थकहरूको मन जित्न सफल भएका थिए । चन्द लगाए सम्पूर्ण नेपाली टिमको उत्कृष्ट प्रदर्शनी हुदाहुदै पनि नेपाल उक्त खेलमा माल्दिभससँग अन्तिम मिनेटमा ०-१ ले पराजित हुन पुगोको थियो ।
रोहित चन्द २०१८ एसियाली खेलकुदका लागि नेपाली टिमका उपकप्तानको भएका थिए । इन्डोनेसियामा भएको उक्त प्रतियोगितामा उनले घरेलु दर्शकहरूको समेत खुब समर्थन पाएका थिए ।
व्यक्ति जीवन
चन्द वीरेन्द्र नगर,सुर्खेतका बासिन्दा हुन् । हाल चन्दको स्थायी घर वा निवास सुर्खेत जिल्लामा नै रहेको छ । फुटबल बाहेक रोहित उपन्यास पढ्न निकै रूचाउने गर्दछन् ।
चापाकोट नगरपालिका
पश्चिमी नेपालको स्याङ्जा जिल्लामा रहेको चापाकोट नगरपालिका द्रुततर गतिमा बढीरहेको नगर हो । स्थानीय विकास मन्त्रालयले २०७१ बैशाख २५ गते देशमा विभिन्न २ सय ८३ गाविसलाई गाभेर ७२ वटा नयाँ नगरपालिका घोषणा गर्दा स्याङ्जामा साविक चापाकोट, कुवाकोट र रत्नपुर गाउँ विकास समितिहरू समावेस गरी चापाकोटलाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामा साँखर, पकवादीको वडा नं. ८, मल्याङकोटको वडा नं. (१-३,५-९) र सेखाम गाउँ विकास समितिहरूलाई चापाकोट नगरपालिकामा गाभिएको छ । चापाकोटको वडा नम्बर ९, सुन्तलीटारलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको छ ।
परिचय
जिल्लाको दक्षिण पूर्वी क्षेत्रमा पर्ने चापाकोट नेपालको अति नै रमणीय, सुन्दर, शान्त ठाउँहरु मध्यको एक हो। चारै तर्फबाट डाँडाले घेरिएको चापाकोटलाई नेपालको एक नमुना उपत्यकाको रूपमा लिन सकिन्छ। विशेष गरी दक्षिण भागमा बगने कालीगण्डकी नदी जसलाई शालिग्राम शिलाको खानीको रूपमा चिनिन्छ, त्यसले अझ चापाकोटको सुन्दरतालाई बयान गर्दछ । ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, सुनार, ठकुरी, सार्की, कुमाल, विश्वकर्मा, यहाँका प्रमुख बासिन्दा भए पनि बाहुल्यतामा भने केहि भिन्नता पाईन्छ । प्राय गरी चापाकोट गाविसको उत्तरी भाग जुन केवारे भञ्ज्याङसँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा सार्की तथा ठकुरी जातिको बाहुल्यता छ भने पूर्वी भाग जुन सेखाम गाविससँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा प्राय नेवार तथा विश्वकर्मा लगायतका जातिहरूको बाहुल्यता पाईन्छ । त्यस्तै गरी दक्षिण भाग जुन कालीगण्डकी लाई सिमाना बनाउदै पाल्पासँग छुट्टिएको छ। अनि पश्चिमी भाग जुन पकवादी गाविससँग सिमाना जोडिएको छ त्यो क्षेत्रमा भने प्राय बाहुन जातका मानिसहरु बसोबास गर्ने गर्दछन् । जुनसुकै जातजातिका मानिसहरु भएतापनि यो क्षेत्रको प्रमुख धर्म भने हिन्दुनै हो । प्राय यहाँका मानिसहरु दसैं, तिहार, तीज लगायतका चाडहरु धुमधामका साथ मनाउने गर्दछन् ।
जनसङ्ख्या
विसं २०७१ वैशाख २५ मा चापाकोट,कुवाकोट र रत्नपुर गाविसहरूलाई मिलाएर चापाकोट नगरपालिका बनाइएको थियो । त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८का अनुसार यी ठाउँहरूको जनसङ्ख्याको योगफल १२,७४२ रहेको थियो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गोरखा प्रदेश स्थित स्याङ्जा जिल्लामा साँखर, पकवादीको वडा नं. ८, मल्याङकोटको वडा नं. (१-३,५-९) र सेखाम गाविसहरूलाई मिलाएर चापाकोट नगरपालिका लागू भए संगै यसको कुल जनसङ्ख्या २६,०४२ रहेको छ ।
पूर्ण साक्षर
चापाकोट नगरपालिकाको आयोजना तथा जिल्ला शिक्षा कार्यालय स्याङ्जाको सहयोग र चापाकोट सामुदायिक अध्ययन केन्द्रको व्यवस्थापनमा चापाकोट नगरपालिकालाई पूर्ण साक्षर घोषणा गरिएको छ ।
ट्रोङ्सा जिल्ला
ट्रोङ्सा जिल्ला भुटानको एक जिल्ला हो। यो भुटानको सबैभन्दा केन्द्रीय जिल्ला हो र भुटानको भौगोलिक केन्द्र यसको भित्र ट्रोङ्सा जोङमा अवस्थित छ।
प्रशासनिक विभाजनहरू
ट्रोङ्सा जिल्लालाई पाँच गाउँ ब्लकहरूमा विभाजन गरिएको छ:
भूगोल
ट्रोङ्साको कुल क्षेत्रफल १८०७ वर्ग किलोमिटर छ। यो पश्चिममा वाङ्डु फोड्रङ जिल्ला र पूर्वमा बुमथाङ जिल्लाको सिमाना छ। दक्षिणमा यो सिराङ, सरपाङ, र झेमगाङ जिल्लाहरू सिमाना छ।
एड्रिना सेज
एड्रिना सेज (जन्म १६ अप्रिल १९८०) मेक्सिकन-अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
लामाऔंले
लामाऔंले (वैज्ञानिक नाम: Metopidius indicus)  नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्रोन्ज-विङ्ड जक्याना (Bronze-winged Jacana) भनिन्छ ।
जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा
जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा (१९३२ बैशाख ०७ - २००९ मंसिर ०८) नेपालका राणा शासनका सातौँ प्रधानमन्त्री थिए। उनी जंगबहादुरको भाइ धीर शमशेरका छोरा थिए। आफ्ना दाजू भिम शमशेरको निधन पछि वि.सं. १९८९ भाद्र १७ मा नेपालको श्री ३ महाराज बनेका जुद्ध शमशेर वि.सं. २००२ मंसिर ०४ सम्म नेपालको प्रधानमन्त्री रहे। उनले आफू जीवित छँदै आफ्ना भतिज पद्म शमशेरलाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। यिनको निधन ०८ मंसिर २००९ (सन् १९५२)मा भारतको देहरादुनमा भयो।
श्री ३ जुद्धशमशेर विषयलम्पट, अस्थिर मनस्थिति, हीनता मन, सिकारी, अर्थलम्पट, विवेकहीन, कमजोर तथा नालायक प्रशाशक भएर पनि उनका विविध सुधार, भूकम्प उद्धार, शिक्षा, स्वास्थ्य, समाजसुधार तथा उद्योगहरूको स्थापना गराई श्री ५ महाराजधिराजको गरिमालाई उच्च गराई राखेको हुनाले उनको नाउँ नेपालको इतिहासमा उल्लेखनीय रहेको कुरा निर्विवाद छ।
जन्म/प्रारम्भिक जीवन
जुद्ध शमशेर कमान्डर इन्चीफ धीर शमशेरका १७ भाइ छोरामा १५ औँ थिए। उनको जन्म वि सं १९३२ वैशाखमा जुहारकुमारीको कोखबाट भएको थियो। सानैबाट साँवलो, कमजोर र आत्मबलरहित हुँदा बचाउन कठिन परेका जुद्धशमशेरको भाग्य त्यत्तिकै प्रबल थियो। वि.सं. १९४१ मा प्रधानसेनापति धीरशमशेरको मृत्यु हुँदा जुद्ध १० वर्ष पुगेका तर जियारी भने ७ वर्षको बालकको जस्तो हुनाले मर्ने बेलामा निजका आमाले गुन तिर्न आफू समर्थ नहुँदा निजका छोराको ख्याल गर्ने निर्देशन वीर शमशेरलाई दिएकाले जुद्ध रोलवाला भएका थिए। वि.सं. १९४२ मा श्री ३ रणोद्दीपसिंहको हत्या भएपछि श्री ३ पदमा वीरशमशेर आए। त्यही बेला जुद्ध जनरल भए। उनी दसौँ रोलक्रममा थिए। वीर शमशेरले जुद्ध शमशेरलाई थापाथली दरबार दिएका थिए तर कम्पाउण्ड नभएको दरबारमा नबस्ने भनेकाले वीरले उनलाई जावलाखेल दरबार दिए।
जुद्धशमशेर जन्मदै कर्णेल भए पनि लुरे हुनाले १९ वर्षको हुँदा आउँ रगतमासीले झण्डै खुस्केका थिए।
आर्थिक नीति
जुद्धशमशेरले औद्योगिकरणको नीति लिए। उनले आफूले पनि उद्योगमा लगानी गरे र अरु मानिसलाई पनि उद्योगमा रकम लगानी गर्न प्रेरित गरे। उनले वि.सं १९९२ मा उद्योग परिषद् को स्थापना गरे। उद्योगको संरक्षणको लागि औद्योगिक कानुनको व्यवस्था गरे। वि.सं १९९३ मा कम्पनी कानुन, वि.सं १९९४ मा नेपाल बैङ्क लिमिटेड, १९९३ मा विराटनगर जुट मिल, १९९५ मा द जुद्धम्याच फ्याक्टरी, १९९९ मा कटन मिल्स, २००० मा नेपाल प्लाइउड एण्ड बबिन फ्याक्ट्री, मोरङ विद्युत, नेपाल माइका कम्पनी, नेपाल चामल र मैदा कारखाना, १९९२ मा नेपाल केमिकल इन्डस् ट्रिजहरूको स्थापना गरे। त्यस्तै ससाना उद्योगहरूमा सेरामिक्स फ्याक्टरी, कागज कारखाना, साबुन कारखाना, खानी उद्योग, नर्सिङखोला नुन उद्योग, फर्निचर उद्योग, भाँडा उद्योग, जस्ता उद्योगहरू खुले।
नेपालमा कुटिर उद्योगका निम्ति जुद्ध शमशेरले "घरेलु इलम प्रचार अड्डा" मार्फत कतुवा, चर्खा, तान, धागो र प्रविधि सम्बन्धी तालिम दिने व्यवस्था मिलाए। वि.सं १९९४ जेठमा नेपालमा १२ दिन उद्योग प्रदर्शनी आयोजना गरियो। १९९६ मा र २००१ मा पनि त्यस्ता प्रदर्शनी भएका थिए। त्यस्ता प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट हुनेलाई पुरस्कृत गरिएको थियो।
कृषि सुधार
वि.सं २००० सालमा सर्लाही जिल्लामा जुद्ध नहरको निर्माण भयो ।
प्रशासनिक सुधार
श्री ३ जुद्धको शासनकालमा सेनामा जागिर खाने मानिसलाई नगद तलब दिने, निवृतभरण, सैनिक द्रव्यकोष (हालको कर्मचारी सञ्चयकोष), अवकाशको व्यवस्था पनि भयो। निजामती कर्मचारी र प्रहरी सेवामा पनि केही सुधारहरू भए।
राणाहरूले आपसमा जति अन्याय गरे पनि रैतीलाई स्वच्छ न्याय प्रदान गर्दथे। त्यस काममा श्री ३ जुद्ध शमशेर एक पाइला अगाडि बढेर ८ जिल्लामा पुनरावेदन अदालत खोली केन्द्रमा प्रधान न्यायालयको स्थापना गरे। वि.सं. १९९७ साल श्रावण १ गते प्रधानमन्त्री श्री ३ जुद्द शमशेरको पालामा नै एक सनद जारी भई नेपालमा प्रधान न्यायालयको स्थापना भएको थियो । सो सनद बमोजिम न्यायाधीश जनरलको निर्वाचन भई बहादुर शमशेर ज.व.रा. न्यायाधीश जनरल पदमा निर्वाचित भएको पाईन्छ। सो भन्दा पहिले प्रधानमन्त्रीले नै न्याय निसाफ समेतको कार्य गर्ने व्यवस्था रहेको थियो ।
शैक्षिक सुधार
जुद्ध शमशेरले शिक्षामा समेत राम्रो योगदान पुर्याएका थिए। वीरगञ्ज, गौर, काठमाडौंं जस्ता ठाउँहरूमा उनले पब्लिक स्कुलहरूको स्थापना गराए। विद्यार्थीहरूलाई पढाईमा अभिमुख गराउन पुरस्कार, निशुल्क र तत्कालै जागिर दिने बन्दोबस्त मिलाए। वि सं १९९१ देखि नेपालमा म्याट्रिक जाँचको केन्द्र स्थापना गरी शिक्षा मन्त्रालयले त्यसको जिम्मा लियो। त्यो कामबाट नेपाली विद्यार्थीले जाँच दिन बाहिर जानू परेन। शारदा र उद्योग जस्ता साहित्यिक पत्रिका चलाउने श्री ३ जुद्धले गोरखापत्र साप्ताहिकलाई हप्तामा दुई अङ्क प्रकाशनको आरम्भ भयो। प्रयोगशाला, हुलाकटिकट, छापाखानाको विकास पनि राम्ररी गरियो।
१९९० को महाभुकम्प
वि.सं. १९९० साल माघ २ गतेका दिन दिनको २ बजेको महाभूकम्पमा प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले भूकम्प पिडितोद्वार संस्था र कोषको स्थापना गराइ स्वयंसेवी सेवा, निर्व्याजी ॠण सुबिधा दिई तत्कालीन राष्ट्रिय विप्लवबाट पार पाउने प्रयास गरेका थिए ।
सि क्लास राणापरिवारको निष्कासन
वि.सं. १९९० चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई चार भन्ज्यांगबाट कटाउने कटु निर्णय लिए । उनीहरूलाई रोलक्रमबाट पनि झिकियो । तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ रुद्र शमशेरलाई पाल्पाको तैनाथवाला, हिरण्यशमशेर वीरगञ्ज , प्रतापशमशेर इलाम, रामशमशेर जलेश्वर लघारिए। त्यसै गरी जनरल तेजशमशेर, रामशमशेर, महावीरशमशेर, सुवर्णशमशेर लगायतका राणाहरू सपरिवार उपत्यकाबाट चैत्र ५ गते लस्कर साथ टिस्टुङको बाटो बाहिरी पाटो लागे। ।
दोश्रो विश्वयुद्ध
द्वितीय विश्वयुद्धमा नेपाल प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अप्रत्यक्ष रूपमा आफ्ना सेनाहरू पठाई बेलायतको पक्षबाट युद्धमा सामेल थियो। प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले बहादुर शमशेर लगायतको नेतृत्त्वमा जम्मा २ लाख ५० हजार नेपाली फौज पठाएका थिए। नेपालीहरूले बहादुर गोर्खालीका रूपमा गौरव तथा सम्मान प्राप्त गरे। गोर्खाली भन्नाले "दुई पैसाको लागि कसैको ज्यान लिन सक्ने जाति" भनेर चिनियो। नेपाली फौजले बेलायतका तर्फबाट जर्मनी तथा जापान विरुद्ध लडेको थियो। साइप्रस, ग्रीस, सिरिया, लेबनान्, प्यालेस्टाइन, इराक, सिङ्गापुर, मलाया तथा बर्मामा गई नेपाली फौज लडेको थियो। यद्धमा जम्मा सहभागी मध्ये ७,५४४ नेपाली युवाहरू मारिए र २३,६५५ जना घाइते भए। यसरी यस युद्धमा नेपाल राष्ट्रले पनि ठुलो युवा शक्ति गुमाउन पुग्यो। नेपाल सरकारको सहयोगबाट अत्यन्तै खुसी भई बेलायती सरकारले जुद्ध शमशेरलाई बेलायती सेनाको पूर्ण अनररी जर्नेल पदको उपाधि दिएको थियो।
साथै ३ करोड ३३ लाख एकमुष्ट आर्थिक सहयोग दियो। प्रथम विश्वयुद्ध पश्चात् दिने गरेको वार्षिक १० लाख रुपियाँ पनि निरन्तर दिने प्रतिबद्धता जाहेर गर्यो। यसका अलवा धेरै नेपाली वीरहरूले बेलायतको सर्वोच्च पदक भिक्टोरिया क्रस र मिलिटरी क्रस प्राप्त गरे।
विदेशमा भएको विकास र प्रगति देखेर नेपाली सैनिकहरूले स्वदेशमा आई जनजागरण र प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि सहयोग गरेका थिए।
जनजागरणको आरम्भ
वि.सं. १९९३ मा नेपाल प्रजा परिषद्को स्थापना भयो। वि.सं. १९९७ सालमा राणा शासन विरुद्ध पर्चा छरेपछि २ सयजना जति पक्राउ परे। वि.सं. २००७ सालको क्रान्तिको आधारभूमि तयार पार्ने ५ जना युवाहरू- टंकप्रसाद आचार्य, दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेमा, रामहरि शर्मा र जीवराज शर्मा थिए। १९९७ माघमा शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त, दशरथ चन्द र गङ्गालाल श्रेष्ठलाई मृत्युदण्ड दिइयो।
पदत्याग
वि सं २००२ मार्ग ४ गते बृहद् भारदारी सभामा आफ्नै हातले श्रीपेच झिकी पद्मशमशेरलाई लगाइदिए। नेपालको इतिहासमा स्वेच्छाले पदत्याग गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री समेत हुन्। उनी भन्दा अधिका प्रधानमन्त्रीहरूको पदमै रहँदा हत्या, मृत्यु वा दबाबमा राजिनामा आएको थियो। आफ्ना भतिज पद्म शमशेरलाई श्री ३ बनाई आफू सन्यासी बनेर पाल्पाको रिडीमा बसे। स्वच्छिक श्री ३ त्यागेर रिडी हिंडेका उनलाई अहिले पनि ‘राजर्षि श्री ३ महाराज’ भनेर सम्झिन्छ ।
जुद्ध शमशेरले उनै भिमका छोरा पद्मशमशेरलाई २००२ मंसिर १४ गते तीन चाँद लगाइदिएर रिडीतर्फ प्रस्थान गरे । उनले तीन चाँदसँग गेरू रंगको फेटा साटे । मंसिर १४ गते जुद्धले सिंहदरबारस्थित फुटबल मैदानमा भाइ भारदारको विशेष कार्यक्रम भन्दै बोलाए । कार्यक्रममा कर्मचारी, साहुमहाजन, साधुसन्त समेत सहभागी भए । त्यही विशेष समारोहमा तीन चाँद भतिज पद्यम शमशेरलाई लगाइदिए । भतिज पद्यमले काका जुद्धको पूजाआजा गरे । त्यसपछि लामो भाषण गरे । लामो भाषणको केही आफैले पढे, धेरै माहिला गुरुज्यू हेमराज पाण्डेलाई सुनाउन जिम्मा दिए । भाषणमा जुद्धले पद्यम शमशेरलाई रामराज्य गरे भने । त्यसैगरी मोहन शमशेरलाई भरतले रामलाई मानेझैं पद्मशमशेरलाई मान्नु भने ।
त्यो लामो भाषणमा श्री ३ त्याग्नुको कारण खोल्दै भने–‘मेरा छोरा भतिजहरू राजकाज गर्न समर्थ भएकोले र अघि–अघि रघुकुलका क्षेत्री राजाहरूले पनि उमेर पुगेपछि राजपाठ छाडी जंगलमा तपस्या गर्न गएकाले मैले पनि राजधर्म लिन लागेको छु ।’ भाषण सकिएपछि उपस्थित सबैलाई अनेक खाले उपहार दिए ।
सरदार भीमबहादुर पाँडेका अनुसार, बग्गीमा चढेर सिंहदबारबाट बिदाई भए । टुँडिखेलमा पल्टन र बाटाभरी जनताको अभिनन्दन ग्रहण गर्दै कालीमाटीस्थित छोरा रविशमशेरको दरबार रविभवनमा पुगेर रात बिताए। भोलीपल्ट भीमफेदी पुगेका उनी त्यहाँ दुई दिन बसेका थिए । भीमफेदीबाट अमलेखगञ्ज पुगेर चार दिन बसे । त्यसपछि दुई दिन वीरगञ्जको मुरली दरबारमा बसेर रक्सौलबाट विशेष रेलगाडीमा नौतनवा पुगे । नौतनवाबाट भैरहवा, बुटवल, तानसेन हुँदै रिडी पुगेका थिए ।
पद्मशमशेर श्री ३ महाराज भएको केही दिनमै, जुद्ध शमशेर रिडीतर्फ जान लाग्दा बाटोमै हुँदा काठमाडौंमा पद्मशमशेरले जनताको सामु ‘म राष्ट्र जनताको नोकर हुँ’ भने। पद्ममशेरले जनतासामु बोलेको यो शब्द निरङ्कुश शासकहरूको निमित्त ठूलो प्रहार थियो। जुद्धशमशेरले पनि पद्मशमशेरले बोलेको उद्गारलाई मन पराएनन्। तब रिडीतर्फ जान भनी जुद्धशमशेर बुटबल खस्यौली आइपुगे, त्यहाँ रुद्रशमशेरसँग उनको भेट भयो। रुद्रशमशेरलाई देख्नासाथै जुद्धशमशेरले,"काइँला (रुद्र)! कस्तो नालायकलाई मैले महाराज गराई आएँछु’ भने। जवाफमा रुद्रशमशेरले हात हल्लाइहल्लाई ‘महराजबाटै छानी–छानी बक्सेको हो’ भने। बुटवल खस्यौलीमा जम्मा एक रात मुकाम गरी उनी रिडी अर्गेलीतर्फ लागे।
Uttarraardha Jeevan r mrityu
उनी अर्घेलीबाट देहराधुन भारत पसे, देहरादुनमा जुद्धलाई बंगला बनाउन भारत सरकारले त्यहाँको भारतीय गोरखा सेना रहेको क्षेत्रको जग्गा ९० वर्षको लिजमा उपलब्ध गराएको थियो । जीवनको उत्तराद्र्धमा नेपालीभाषी समुदायको बसोबास रहेको देहरादुन बस्न रोजेका जुद्धले त्यहाँ निकै सम्मान पाएका थिए । जहाँ विसं २००९ मार्ग ८ गते उनको जीवनलीला सकियो। गोर्खाली पल्टनले नेपालका पूर्व श्री ३ महाराजको हरिद्वारसम्मको शवयात्रामा ब्याण्डबाजा बजाई सम्मान गरेको थियो ।
सन्तान
उनको सन्तानलाई जुद्ध खलक भनेर चिनिन्छ। उनका बीस छोरा र बीस छोरी थिए।
रङ्गमंच / प्रहसन
कलाकार हरिवंश आचार्यले सालिक प्रहसनमा जुद्ध शमशेरको शालिकको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। सो प्रहसनमा आचार्यले प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात मौलाएको दलगत बिकृतिको व्यंग्य गरेका छन् ।
बाह्य कडीहरू
श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु ‎
चिप्रिड
चिप्रिड नेपालको सगरमाथा अञ्चलको खोटाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा २७५ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार चिप्रिडको जनसङ्ख्या १३९१ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
संयुक्त अरब इमिरेट्सको झण्डा
संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रिय झण्डा ( علم دولة الإمارات العربية المتحدة मा  प्यान-अरब रङ रातो, हरियो, सेतो र कालो छ। यसको डिजाइन १९७१ मा अब्दुल्ला मोहम्मद अल मैनाहले गरेका थिए, जो त्यतिबेला १९ वर्षाका थिए र २ डिसेम्बर १९१७ मा यसलाई स्वीकार गरियो ।  झण्डाको चार रङको मुख्य विषय अरब राष्ट्रहरूको एकता हो। २००८ मा, प्रतीक मा एक सानो परिवर्तन थियो।
सबै सात इमिरेट्सले संघीय झण्डालाई अमिरातको झण्डाको रूपमा प्रयोग गर्छन् ।
सरस्वती क्याम्पस
सरस्वती क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको ढकाहामा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
मारिन बहुमुखी क्याम्पस
मारिन बहुमुखी क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको महादेवस्थान -८मा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
जर्ज विल्हेम फ्रेडरिक् हिगल
जर्ज विल्हेम फ्रेडरिक् हिगल (, ;   अगस्त २७, १७७० - नोभेम्बर १४, १८३१) एक जर्मन दार्शनिक थिए।
यो पनि हेर्नुहोस्
द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद
फत्तेजङ्ग शाह
जनरल श्री चौत्तरिया फत्तेजङ्ग शाह नेपालका छैठौं प्रधानमन्त्री हुन्। यिनको पिता रणबहादुर शाहको जीवनकालमा गठित मन्त्रीमण्डलमा चौतारा थिए। रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि भीमसेन थापा मुलुकको सर्वेसर्वा भए। प्राण शाहको मृत्यु भएपछि फत्यजङ्ग शाहलाई नयाँ चौताराका रुपमा मन्त्रीमन्डलमा समिलित गराइएको थियो।
पृष्ठभूमी
यिनको जन्म वि.सं. १८६२ मा बुवा श्री चौत्तरिया प्रण शाह र आमा चौत्तर्यानी मोह कुमारी देवीको जेठो छोराको रूपमा भयो। यिनी गोरखाका राजा पृथ्वीपत्ति शाहका वंशज हुन्। यिनी प्रधानमन्त्री पुष्कर शाहका भतिजा हुन्। यिनका ४ भाइहरू र १ बहिनी थिइन। यिनको मृत्यु पश्चात बहिनी हिरण्यागर्भा देवी, प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणाकी तेस्री पत्नी भईन्।
नियुक्ति
यिनले वि.सं. १८९७ देखि १८९९ सम्म नेपालको मुख्तियारको रूपमा कार्यहरू गरे। चौतारा पुष्कर शाहको मुख्तियारीमा भएको सैनिक विद्रोहलाई शान्त पार्न राजा राजेन्द्रले टुँडिखेलमा गएर कम्पु पल्टनका सैनिकलाई सान्त्वना दिँदा राजा राजेन्द्रले अधिराज्यको आम्दानीको स्रोत घटेको मात्र चर्चा गरेका थिए। तर ब्रिटिश कम्पनी सरकारका राजदुत बिएच हडसनले "राजा राजेन्द्र द्वारा टुँडिखेलमा रहेको परेडको मैदानमा कम्पनी सरकारका पदाधिकारी विरोधी वक्तव्य दिइएको थियो" भन्ने झुटो सन्देश पठाई कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल अक्ल्यान्डका तर्फबाट राजाको नाममा एउटा हप्कीको कडिकडाउ पत्र लेखाइदिए।
यस पत्रमा " नेपाल अधिराज्यमा हाल कार्यरत मन्त्रीहरूलाई हटाई यिनीहरूको बदलामा नयाँ मन्त्रीहरू नियुक्त गरिनु पर्छ" भन्ने सल्लाह समेत दिइएको थियो। राजा राजेन्द्र यस्तो पत्र आएपछि सुरुसुरुमा त अडिएर बसिरहेका थिए। तर यसको निम्ति दोश्रो ताकिता पत्र आएपछि राजाले धर नै पाएनन् र कम्पनी सरकारका पदाधिकारीहरूकै सल्लाह अनुसार वि सं १८९७ कार्तिक १८ मा पुष्कर शाहालाई हटाई फत्यजङ्ग शाहलाई मुख्तियार नियुक्त गरियो।
बहिर्गमन
बि सं १९९० पौष ५ गते "मिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ" भन्ने पदवीका साथ माथवरसिंह थापाले नेपाल अधिराज्यको मुख्तियारको अभिभारा सम्हाले। यस व्यवस्थाबाट फत्यजङ्ग शाह साविक भन्दा एक तह तल झरेर सामान्य मन्त्रीका रुपमा कायम भए।
माथवरसिंह थापाको मुख्तियारी
अब उप्रान्त नेपाल अधिराज्यका चौतारा तथा काजी लगायत सबै भाइ भारदारले कमान्डर इनचिफ माथवरसिंह थापाकै राय निर्देशन अनुसार काम गर्नु पर्ने भयो। चौतारा फत्यजङ शाहले आफ्नो यस अपमानलाई सहन गर्न सकेनन् र तीर्थ श्राद्ध गर्न गया जान्छु भनी भारत पलायन भै बिरामी भएको बाहाना गरि गोरखपुरको आसपासमै रोकिएर रहे। यसको प्रतिक्रिया स्वरुप यिनलाई १२ लाख रुपैयाँको बाँकी लाग्यो र यसैबापत बि सं १९०१ बैशाखको आरम्भमा यिनको सर्वस्व समेत हरण भयो।
वि.सं. १९०० देखि १९०२ सम्म भारतको गयामा निर्वासित रहे।
दोश्रो कार्यकाल
वि.सं. १९०२ मा नेपाल फिर्ती आउदा जनरल पदवीबाट सम्मानित भए र सोही वर्ष पुनः मुख्तियार  नियुक्त भए। उनको मन्त्रीमण्डलमा गगनसिंह खवास, अभिमानसिंह राना, जंगबहादुर कुँवर र दलभञ्जन पाँडे थिए।
गगनसिंहको हत्या
फत्तेजङ प्रधानमन्त्री र गगनसिंह प्रधानसेनापति भएपनी फत्तेजंग सँग चार पल्टन र गगनसिंह सँग सात पल्टनको तैनाथी थियो। त्यहीँ भएर प्रधानसेनापती प्रधानमन्त्री फत्तेजङको आदेशलाई अटेर गरिदिन्थे। फत्तेजङ यसैमा गुनासो थियो।
यता गगनसिंह चुरीफुरी पनि निकै बढेको थियो। उनी सामान्य भारदारहरू भुसुना जति पनि गन्दैनथे। रानीका दुई जना छोरालाई पढाउन्र बाहानामा रानीसँग उनको सम्पर्क निकै बढेको थियो। त्यही भएर राजालाई कुरा लगाउने काम पनि भारदारहरूले गरे।
कोत पर्व
कार्यकालमै रहँदा कोत पर्वमा उनको हत्या भयो।
सन्तान
यिनका ३ छोराहरू थिए; खड्ग विक्रम शाह (खड्ग बाबुसाहेब), गुरू प्रसाद शाह र गुण बहादुर शाह।
मृत्यु
यिनको हत्या वि.सं. १९०३ भदौ ३२ (- आश्विन २ ) गते हनुमान ढोका दरबारको कोतमा मच्चिएको विभत्सकारी कोत पर्वमा भएको हो। सो बेला उनी कोतमा गएका थिएनन् तर राजा राजेन्द्र स्वयं ले आदेश दिएका हुनाले मन नलागी नलागी कोतमा गएका थिए । उनले रानीलाई शान्त रहन आग्रह गरेका थिए ।
त्यसपछि जंगबहादुरको आदेशमा राम मेहर अधिकारीले गोलि प्रहार गरी हत्या गरेका थिए ।
चलचित्र
वसन्ती (चलचित्र)
मुग्राहाँ
मुग्राहाँ कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। १९९१को जनगणना अनुसार यो ठाउँको जनसङ्ख्या १८५४ हो।
महारानी सुवर्णप्रभा देवी
सुवर्णप्रभा देवी (१७७९–?) नेपालको राजमाता एवम् नायब हुन् । उनी गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको नायब तथा राजा रणबहादुर शाहको दोस्रो महारानी हुन् । उनी रणोद्यत विक्रम शाह, समरशेर शाह र एक राजकुमारीकी माता हुन् । उनी सुबुद्धि खड्का बस्न्यातकी छोरी हुन् ।
नायबी
राजा रणबहादुर शाहले सत्ता परित्याग गरेर भीमसेन थापा सँगै वि.सं. १८५७ जेठ ८ गते र महारानी राज राजेश्वरी त्यसको तीन दिन पछि बनारस गएपछि उनी राजमाता भएकी थिइन् ।
राजराजेश्वरी पनि रातारात भागेपछी सुवर्णप्रभाले श्री ५ को नायबी चलाउन थालिन् । सुवर्णप्रभा हनुमानढोकामा प्रवेश गर्दा भारदारहरूबीच अवीरजात्रा चलेको थियो। अन्यायमा परेका व्यक्तिहरूलाई कारामुक्त गरी सजाय माफ गरेर सुवर्णप्रभाले राम्रो पक्ष प्रदर्शन गरी प्रभाव दिन थालिन्।
पछि महारानी राज राजेश्वरीको फिर्ती सवारी हुँदा उनका भरपर्दा भारदार मूलकाजी कीर्तिमान् सिँह बस्न्यातको सन् १८०१, २८ सेप्टेम्बरमा हत्या भएको थियो । कप्तान नक्सको भारत प्रस्थानले उनी तथा उनका भारदारहरूलाई बन्दी बनाइयो । पछि राजा रणबहादुर शाहको नेपाल फिर्तीसवारी हुँदा उनी तथा उनका भारदारहरूलाई जेलमुक्त गराइयो । उनका पतिको हत्या भएपश्चात ललित त्रिपुरा सुन्दरी र उनी बाहेक सम्पूर्ण रानीहरू एवम् नाजयज श्रीमतीहरू र तिनका सुसारेहरूलाई समेत सती पठाइयो ।
सुन गोहोरो
सुन गोहोरो सरीसृप वर्गमा पर्ने दुर्लभ जनावर हो । यो मुख्यतया नेपाल, भारत, पाकिस्तान र बङ्गलादेश लगायतका दक्षिण एसियाका भूभागहरूमा पाइन्छ ।
तीन पाटन शिक्षा क्याम्पस
तीन पाटन शिक्षा क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको भिमस्थान-४मा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
बगरबट्टाई
बगरबट्टाई नेपालमा पाइने बट्टाईको एक प्रजाति हो। यो प्रजाति नेपाल लगायत भारत, पाकिस्तान तथा श्रीलङ्काको समथर भूभागहरूमा पाइन्छ।
विबरण
बगरबट्टाईको औसत लम्बाई ४१ सेन्टिमिटर हुन्छ। यसको शरीर खैरो छिर्केमिर्के, आँखा ठुला र पहेँला रङ्गका तथा छोटो घाँटी भएको हुन्छ। यसको खुट्टा लामा तथा पहेँला रङ्गका तथा घुँडा मोटा हुन्छन।
अरुण नदी
नेपालमा कोशी कञ्चनजङ्घाको दक्षिणमा छ र यसका सात प्रमुख सहायक नदीहरू: सुनकोसी, तामा कोसी, दुध कोसी, इन्द्रावती, लिखू, अरुण र तमोर हुन। यो प्रति सेकन्ड २५६४ क्यूबिक मीटरको औसत बहावमा बहन्छ। यो नदीमा रर्यफ्टिंग पनि गरिन्छ । यस नदीबाट विद्युत उत्पादन गर्नको लागि जलविद्युत परियोजनाहरूको निर्माण पनि गरिएको छ भने केही निर्मनाधीन छन्
चाँगुनारायण मन्दिर
चाँगुनारायण मन्दिरको निर्माण लिच्छविकालीन राजा हरिदत्त बर्माले ईसापूर्व ३२३ मा बनाएको भन्ने भनाई पाइन्छ । नेपालको प्रसिद्ध तीर्थ स्थल मध्येको एक र प्राचिन पुरातात्विक शिलास्तभ समेत रहेको चाँगुनारायण मन्दिर भक्तपुर जिल्लाको चाँगुनारायण नगरपालिकामा अवस्थित छ । भक्तपुर नगरबाट ६ कि.मी. उत्तरमा रहेको चाँगुनारायण मन्दिर ऐतिहासिक, कलात्मक र धार्मिक दृष्टिकोणले मात्र नभई प्रमुख पर्यटकीय क्षेत्रको रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण रहेको पाइन्छ । काठमाडौँ उपत्यकामा रहेको सात विश्व सम्पदा सूची मध्ये चाँगुनारायण पनि एक हो । उपत्यकामा रहेको प्राचिन मन्दिरमा सवभन्दा पुरानो मानिने यस मन्दिरलाई सन् १९७९ मा युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचिकृत गरिएको हो । तेलकोट भन्ज्याङ्ग-तेलकोट डाँडा-चाँगु आउने रुट उपत्यकाकै सबभन्दा राम्रो ट्रेकिङ्ग रुट मानिन्छ । साथै यो क्षेत्र नगरकोटको ट्रेकिङ गर्न तथा काठमाडौँ उपत्यकाको दृष्यावलोकका लागि पनि प्रसिद्ध छ ।
नामाकरण
चाँगुनारायणलाई चम्पकनारायण, चँगुनारायण, गरुडनारायण आदि नामले पनि चिनिन्छ । परापूर्व कालमा यो मन्दिरको नाम के रह्यो भन्ने कुनै आधार छैन । लिच्छवि कालमा यस मन्दिरको नाम डोलाशिखर स्वामी थियो । चाँगुनारायण मन्दिर अवस्थित डाँडोको नाम डोलागिरी र यसको शिखरको स्वामीको रूपमा यिनलाई डोलाशिखर स्वामी भनिएको हो । मल्लकालमा यिनको नाम नेपाल भाषामा कथिन पुग्यो । नेपाल भाषामा 'चाँप'लाई 'च' र 'वन'लाई 'गुँ' भनिन्छ । त्यही चंगुनारायण अपभ्रंस भएर पछि चाँगुनारायण हुन गएको हो । सस्कृतमा यिनलाई चम्पकनारायण भनिन्छ ।
इतिहास
चाँगुनारायण मन्दिरको निर्माण लिच्छविकालमा राजा हरिदत्त बर्माले गरेका भएपनि लिच्छविकाल मै अर्का राजा मानदेवको बि.सं ५२१ मा चाँगुनारायण मन्दिरमा गरुडको मूर्ति स्थापना गराइ अभिलेख राख्न लगाएका थिए । सोहि समयमा राजा मानदेवले चाँगुनारायण मन्दिरको गुठीको लागि जमीन चढाएको कुरा उक्त अभिलेखमा अङ्कित छ । राजा मानदेवले चाँगुनारायण मन्दिरमा आफ्नो र आफ्नो श्रीमतीको मूर्ति समेत प्रतिस्थापन गर्न लगाएका थिए ।
वास्तुकला
यो मन्दिर नेपालको मौलिक प्यागोडा शैलीको एक प्रतिनिधि बस्तुकलाको नमुना हो । यो लिच्छविकालीन वास्तुकलाको नमुना हो । समय समयमा यसको जीर्णोद्धार हुँदै आएको छ । मध्यकालमा राजा शिव सिंहकी रानी गङ्गारानी र १८ औँ शताब्दीको सुरुमा कान्तिपुरका शासक भास्कर मल्लको शासनकालमा भएको थियो । पछिल्लो समयमा केहि दशक अगाडि पनि यसको जीर्णोद्धार भएको थियो ।
यो मन्दिर चातुष्कोण आकारको छ । यसको पेटी एक तल्लाको मात्र छ । मन्दिर दुई तल्लाको रहेको छ । मन्दिरको तल्लो तलाको छानो टायलको र माथिल्लो छानो पित्तलको पातावाट बनेका छन् । दुवै तलामा मझौला आकारका झ्यालहरू रहेका छन् । दुवै तल्लामा चालिस टॅुडालहरू रहेका छन् । प्रत्येक टॅुडालमा तीन तहका मूर्तिहरू कुँदिएका छन् । माथिल्लो तहमा रुख-लहरा, बिचमा मुख्य देवता (मुख्यतः विष्णु र शिवका अनेक स्वरूपहरू), र तल्लो तहमा मानिस, पशुपंक्षीका मूर्तिहरू कुँदिएका छन् ।
तल्लो तलामा गरुडबाहन विष्णुको प्रस्तर मूर्ति रहेको छ । यो तल्लामा चार दिशामा चार मुख्य ढोकाहरू रहेका छन् । प्रत्येक मूल ढोकाको दायाँ-बायाँ नखुल्ने ढोकाहरू बनाइएका छन् । पश्चिम पट्टीको ढोका प्राय खुला राखिन्छ । बेला बेलामा अन्य ढोकाहरू पनि खुला गरिन्छ । ढोकाका दायाँ-बायाँ गंगा, यमुना, तथा अन्य देवीदेवताका मूर्तिहरू राखिएका छन् । ढोकाहरूको माथि धातुवाट बनेका तोरणहरूमा विभिन्न कलाकृतिहरू कुँदिएका छन् ।
सिराङ जिल्ला
सिराङ जिल्ला भुटानको २० जिल्लाहरू मध्ये एक हो। जिल्लाको प्रशासनिक केन्द्र डम्फु हो। यो ल्होत्साम्पा बसोबास गर्ने प्रमुख जिल्ला हो। सिराङमा प्रमुख भाषा नेपाली हो, तर यो नेपालमा बोलिने भाषाहरू भन्दा आंशिक रूपमा फरक हुन सक्छ।
प्रशासनिक विभाजनहरू
सिराङ जिल्लालाई बाह्र गाउँ खण्डमा विभाजन गरिएको छ:
भूगोल
सिराङको कुल क्षेत्रफल ६३९ वर्ग किलोमिटर छ। सिराङ जिल्लाको उत्तरी भागहरू (फुटेन्चु र सर्गीथाङका गेवगहरू) भुटानको संरक्षित क्षेत्रहरू मध्ये एक, जिग्मे सिङ्गे वाङ्चुक राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र पर्छ।
रेणु चन्द
रेणु चन्द भट्ट (जन्म: वि.सं. २०३७ भाद्र २८) नेपालको संविधान सभाको सदस्य हुन् ।
पारिवारिक पृष्ठभूमि
उहाँका बुबाको नाम गोपाल चन्द र आमाको नाम राधा चन्द हो । गोपाल चन्द नेकपा (एकताकेन्द्र) का पुराना नेता हुनुहुन्छ । पछि उहाँले बैतडीमा एकीकृत नेकपा (माओवादी)को जिल्ला ईन्चार्ज भएर पनि काम गर्नुभयो । राजनीतिक पारिवारिक पृष्ठभूमिमा हुर्केकाले रेणुलाई राजनीतिक रूपमा अघि बढ्न सहयोग गरेको छ ।
शिक्षा
उनले स्नातकसम्म अध्ययन गरेकी छिन् ।
राजनीतिक जीवन
वि.सं.२०५२ सालमा तत्कालिन नेकपा (माओवादी) मा प्रवेश गरेकी चन्द वि.सं. २०५७ सालदेखि सशस्त्र बिद्रोहमा सकृय हुनुहुन्थ्यो । वि.सं. २०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा बैतडी क्षेत्र नम्वर २ मा एकीकृत नेकपा (माओवादी)का तर्फबाट चुनाव लडेकी रेणु चन्द २० हजार २१ मत ल्याई निर्वाचित हुनुभएको थियो । उहाँका निकटतम प्रतिद्वन्दी नेपाली काँग्रेसका विनयध्वज चन्दले ६ हजार ३ सय ६६ र तेश्रो स्थानमा रहेका नेकपा (एमाले)का माया भट्टले ५ हजार ६ सय ४६ प्राप्त गर्नु भएको थियो ।
संविधानसभा निर्वाचन, २०६४ मा महाकाली अञ्चलबाट प्रत्यक्ष तर्फ निर्वाचन लड्ने उहाँ एकीकृत नेकपा (माओवादी)को एक मात्र महिला उम्मेदवार हुनुहुन्थ्यो ।
चिपुर
चिपुर नेपालको सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, महाकाली अञ्चलको डडेलधुरा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार चिपुरको जनसङ्ख्या २६६९ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन।
त्रिपुरेश्वर शिक्षा क्याम्पस
त्रिपुरेश्वर शिक्षा क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको बाहुन तिल्पुङ्ग-३मा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
फुन्छोलिङ
फुन्छोलिङ्ग (जोंगखा: ཕུན་ཚོགས་གླིང་, ) दक्षिणी भुटानको एक सीमावर्ती शहर हो। यो भारतिय सहर जयगाउँको छेवैमा छ। यो छुखा जोखाङ्गमा पर्छ। भुटानको सीमापार व्यापारको यो प्रमुख नाकाले स्थानीय अर्थव्यवस्था र सम्पन्नतामा प्रभाव पारेको छ। यो सहरले केन्द्रीय बैङ्कको प्रधान कार्यालयको रूपमा सेवा गर्दछ। २००५को जनगणना यो सहरको जनसङ्ख्या अनुसार २०,५३७ छ।
पहुँच
पुग्न सकिने नै सडक मार्गबाट मात्र, सहर प्रमुख भारतीय रेल नेटवर्क न्यू जलपाईगुडीको भागसँग जोडिएको छ। पश्चिम बङ्गालको उत्तरी सहरहरूबाट, फुन्छोलिङ्ग जान जोसुकैले कुनै स्थानीय बस टर्मिनलहरूबाट बस लिनु पर्ने छ। भारतीय र भुटानी दुवै सरकारद्वारा चलाइएकाछन्। यात्राको समय लगभग ६-८ घन्टा छ। [१]
विशेषता
सीमानाको बारपारमा संस्क्रितीमा प्रष्टरूपमा भिन्नता छ, जुन एउटा तिब्बती शैलीको द्वार भएको लामो पर्खालले छुट्याएको छ। कहिले काँही स्थानीय मानिसहरू कागजात बिना पार गर्न पनि सक्छन, तर भारतीय पासपोर्टको बिनाको घुमुवाले पंजीकृत टूर गाइडद्वारा प्रस्तुत भिषा आबश्य ठान्दछ। द्वार भुटानी सेना गार्डद्वारा ब्यबस्थित गरिएको छ। द्वार पछि भुबनौट घटदो छ।
सीमाले स्पष्ट रूपले एकदमै भिन्न दुई संस्कृति र मानिसलाई अलग गर्छ। जयगाउँ हलचल र कोलाहलपूर्ण छ,पश्चिम बङ्गाल अरु ब्यबसायीक केन्द्रहरूको समान, भिन्न धेरै स्पष्ट देखिने भुटानी पसलेसंग। फुन्छोलिङ्ग अन्य भुटानी सहरहरू भन्दा नौलो रूपमा शहरी छ, छिमेकी संस्कृति अवशोषित गरेको, तर स्पष्ट रूपमा धेरै शान्त र आफ्नो छिमेकी भन्दा व्यवस्थित। सामान्य रूपमा उपग्रह तस्वीर हेर्दा, जयगाउँ साना घरहरूले भरिएको छ, जबकि फुन्छोलिङ्ग पंक्तियहरूमा राखिएको ठूला भबनको अधिपत्यमा परेको छ। फुन्छोलिङ्ग नेपाली शरणार्थी लागि बनेको भुटानको आवास परियोजनाको संचालक पनि हो।
मोहम्मद अल-सलावी
मोहम्मद इब्राहिम मोहम्मद अल-सालावी (अरबी:;जन्म १० जनवरी १९८७ ) एक साउदी अरबका फुटबल खेलाडी हुन जे अल-नासार र साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि  अग्रपंक्ति रूपमा खेल्छन् । अल-सलावीले सिजन २०१३-१४ र २०१४-१५ मा दुई पटक लीगको सबैभन्दा उत्कृष्ट खेलाडीको उपाधि जितेका थिय ।
फुन्छोलिङ
थिम्पूको लागि सडक
सहरको लगभग जहासुकै ठाउबाट पनि, पहाडी भागमा सर्प जस्तो जेलिएको रूपमा थिम्पु जाने बाटो जोसुकैले देख्न सक्छ, र रातीको समयमा राजधानी तिर बढिरहेको टाढाकोको अगाडिको बत्ती सजिलै देख्न सकिन्छ। ठूलो मैदान पीएसएको पछाडी सडक छ जसले भुटानको बाँकी सहरहरूलाई जोडदछ।
गोपाल हमाल
गोपाल हमाल एक नेपाली राजनीतिज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता, र धनगढीका वर्तमान मेयर हुन् । उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा आफ्नो उम्मेदवारी घोषणा गरे र २०२२ को चुनावमा ५१ प्रतिशत भन्दा बढी मत प्राप्त गरे। उनी सन् २०२२ को मे महिना देखि मेयर पदमा छन् यसअघि उनले २०१७ को धनगढी नगरपालिकाको निर्वाचनमा पनि उम्मेदवारी दिएका थिए तर करिब २ हजार ७ सय मतले पराजित भएका थिए ।
स्टिभ स्मिथ
स्टेभन पिटर डेवेरूक्स स्मिथ (जन्म सन् १९८९ जून २) अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका पुर्व कप्तान हुन । स्मिथ सन् २०१५ मा वर्षका उत्कृष्ट क्रिकेट खेलाडी (सर गर्फिल्ड सोवर्स ट्रोफी) तथा सन् २०१५ र २०१७ मा वर्षको उत्कृष्ट टेष्ट क्रिकेट खेलाडी घोषित भएका थिए ।  स्मिथ विश्वकै एक उत्कृष्ट ब्याट्सम्यान मानिन्छन् । उनी २०१५ को अन्त्यदेखी २०१८ को मध्यसम्म टेष्ट ब्याट्सम्यानको सुचिमा पहिलो नम्बरमा रहेका थिए ।
सुरुमा लेग स्पिनरको भुमिकामा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेल्न थालेको भएता पनि स्मिथ अहिले ब्याट्सम्यानको भुमिकामा खेल्छन ।
जर्ज वासिङ्टन
जर्ज वासिङ्टन (२२ फेब्रुअरी, १७३२ - १४ डिसेम्बर १७९९) अमेरिकाका पहिलो राष्ट्रपति हुन् । उनी १७८९ अप्रिल ३० देखि १७९७ मार्च ४ सम्म अमेरिकाका राष्ट्रपति रहे । उनले अमेरिकी सेनाको नेतृत्व गरेर ब्रिटेनलाई अमेरिकी क्रान्ति (१७७५-१७८३) मा विजय हासिल गरे। उनी स्वतन्त्र थिए, कुनै दलका समर्थक थिएनन् ।
ठूलो बगरबट्टाई
ठूलो बगरबट्टाई नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ग्रेट स्टोन-कर्लिउ (Great Stone-curlew) भनिन्छ ।
भिमज्योति क्याम्पस
भिमज्योति क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको भिमेश्वर -२ खुर्कोटमा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
ताजिन आहमेद
ताजिन आहमेद ( जन्म: ३० जुलाई १९७५ –२२ मे २०१८) एक बङ्गलादेशी पत्रकार, अभिनेत्री, नाटककार तथा निर्देशक थिइन्। सन् २००३ मा आहमेदले उत्कृष्ट अभिनेत्रीको विधामा बाचसास पुरस्कार जित्न सफल भएकी थिइन्।
बाल्यकाल
आहमेदको जन्म ३० जुलाई १९७५ का दिन बङ्गलादेशको नोयाखाली जिल्लामा भएको थियो। उनको आमाको नाम दिलारा जली थियो। आहमेदले सन् १९९२ मा उच्च माध्यमिक विद्यालयको प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेकी थिइन्। उनले ढाका विश्वविद्यालयको जन सञ्चार र पत्रकारिता विभागबाट स्नातक गरेकी थिइन्।
अभिनय
सन् १९९६ मा आहमेदले शेष देखा शेष नय नामक एक टेलिभिजन श्रृङ्खलामा मार्फत सानो पर्दामा पर्दापण गरेकी थिइन् जुन नाटकलाई शेख नियमत आलीले निर्देशन गरेका थिए। सँगसँगै उनी नाचघर समूह नाट्योजनको साथ आवद्ध भएकी थिइन्। सन् २००० मा उनी पछि अर्को नाट्यसमूहसँग आवद्ध भएकी थिइन्। उनले करिब १२ वटा नाटकहरूको पटकथा र तीमध्ये केही निर्देशित गरेकी थिइन्। उनले सन् १९९१ मा बङ्गलादेश टेलिभिजनका लागि चेतना नामक एक कार्यक्रमबाट आफ्नो टेलिभिजन प्रस्तुतिको सुरुवात गरेकी थिइन्। सन् १९९७ मा उनले नाटक घरमा आधारित थुप्रै नाटकहरूमा अभिनय गरेकी थिइन्। उनले २००३ मा बङ्गलादेशको एक टेलिभिजन च्यानल एनटिभीमा उनले एक कार्यक्रमको कार्यकारीको रूपमा काम गर्न सुरु गरेकी थिइन्। सन् २०१६ देखि उनले एकात्तर च्यानलमा ७१ एर शोकल नामक एक कार्यक्रमको सञ्चालिका रूपमा काम गरेकी थिइन्।
व्यक्तिगत जीवन तथा मृत्यु
आहमेदको पहिलो विवाह टेलिभिजन निर्देशक एजाज मुन्नासँग भएको थियो। उनले पछि सङ्गीतकार रुमि रहमानसँग विवाह गरेकी थिइन्। उनी अभिनेत्री दिलारा जामानकी भतीजी हुन्।
आहमेद दम रोगबाट पीडित थिइन्। आहमेदको २२ मे २०१८ का दिन उत्तरा, ढाकाको रेजेन्ट अस्पतालमा हृदयाघातका कारण मृत्यु भएको थियो। उनको लाश काशिमपुर महिला केन्द्रीय कारागारमा लगिएको थियो जहाँ उनको आमा दिल्लारा जलीलाई सजाय सुनाइएको थियो र पछि उनलाई बुबाको चिहानमा बनानी चिहानमा गाडिएको थियो।
सतिभा रोज
सतिभा रोज (जन्म २१ जनवरी १९८४) मेक्सिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडल हुन ।
बाह्य कडीहरू
xxx
मेहलमुडी
मेहलमुडी कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो । बाइसे राज्य अन्तर्गत पर्ने सान्नी राज्यको राजधानी यसै गाविसको वडा नंवर १ मा पर्दछ । त्यो बेलामा सान्नी राज्यको राजधानी रहनुको साथै पछाडी सान्नी दराको केन्द्र बनाइएकोले यस गाविसलाई अहिले पनि सान्नी भनेको सुनिन्छ । १९९१को जनगणना अनुसार यो ठाउँको जनसङ्ख्या ३१६२ हो।
प्लेटो
प्लेटो (ग्रीक:, Plátōn, "broad"; ४२४/४२३ ईपू – ३४८/३४७ ईपू) ग्रीकका प्रशिद्ध दार्शनिक हुन्। उनी अर्का विश्वप्रशिद्ध दार्शनिक सुकरातका शिष्य तथा अरस्तूका गुरु हुन।
उदयदेव, बैतडी जिल्ला
उदयदेव नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल बैतडी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
कमला साइन्स क्याम्पस
कमला साइन्स क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको सिन्धुलीमा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
तेजविर बुढा
लेस-नायक तेजविर बुढा नेपाली गोर्खा आर्मी तथा पर्वतारोही हुन् । उनले १९२२ को बेलायती सगरमाथा आरोहण अभियानका सदस्यको रूपमा १९२४ शीतकालिन ओलम्पिकमा स्वर्ण पदक हासिल गरेका थिए ।
सतासीधाम
सतासीधाम झापा जिल्लाको शिवसताक्षी नगरपालिकामा पर्ने एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल हो। झिलझिले बजारबाट करिब ४ कि. मी. उत्तर चुरेपहाडको फेदीमा इलामको सिमानासँग जोडिएको यस स्थानमा रहेका प्राकृतिक मूर्तिका स्वरुपहरु, भित्तामा रहेका गाईका थुन आकारका प्रतीकहरु, सतासी खोलाको एक स्थानको बीच भागमा करिब २० मिटरभित्र मात्र निस्कने गन्धक – पानी, फेदीमा रहेका अन्य मूर्तिहरूले पनि यो स्थान धार्मिक र प्राकृतिक दृष्टिले रोमाञ्चकारी रहेको छ । यहाँ जाने भक्तजनहरु आफ्नो मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासले पूजा आराधना गर्दछन् । सतासीधाममा प्रत्येक वर्ष बालाचतुर्दशीको दिन शतबीज छर्नको निम्ति दर्शनार्थीहरूको घुँइचों लाग्ने गर्दछ । यसलाई पवित्र धार्मिकस्थल मानिन्छ।
स्थिति
झिलझिले बजारबाट करिब ७ कि. मी. उत्तर चुरेपहाडको फेदीमा इलाम जिल्लाको सिमानासँग जोडिएको यस स्थानमा रहेका प्राकृतिक मूर्तिका स्वरूपहरू, भित्तामा रहेका गाईका थुन आकारका शिलाहरू, सतासी खोलाको एक स्थानको बीच भागमा करिब २० मिटरभित्रबाट निस्कने गन्धक–पानी, फेदीमा रहेका अन्य मूर्तिहरूले पनि यो स्थान धार्मिक र प्राकृतिक दृष्टिले रोमाञ्चकारी रहेको छ। यहा जाने भक्तजनहरू आफ्नो मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासले पूजा आराधना गर्दछन्। सतासीधाममा प्रत्येक वर्ष बालाचतुर्दशीको दिन सतविउ छर्नको निम्ति दर्शनार्थीहरूको घुइचों लाग्ने गर्दछ। यसलाई पवित्र धार्मिकस्थलको रूपमा लिइन्छ। उक्त धार्मिक पर्यटकियस्थलको महत्त्वलाई ध्यानमाराखेर जिविस झापाले ७ कि.मी. ग्राभेल सडक निर्माणको थालनी गरेको छ।
चिर्तुङधारा
चिर्तुङधारा नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत लुम्बिनी अञ्चलमा पर्ने पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
सिपी चरा
सिपी चरा नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा युरासियन ओइस्टरक्याचर (Eurasian Oystercatcher) भनिन्छ ।
चिर्तुङधारा
जनसङ्ख्या
चिर्तुङधारा गाविस को जनसङ्ख्या बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार ४,२६६ रहेको छ । यो गाविसमा १,००० वटा घर छन ।
विद्या चापागाईं
विद्या चापागाईं नेपाली पत्रकार हुन्। उनी 'हेर्ने कथा'मा काम गर्छिन् । यसअघि उनी साझा सवाल नामक टिभी कार्यक्रम चलाउँथिन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट पत्रकारितामा स्नातकोत्तर गरेकी चापागाईं विगतमा 'नागरिक' दैनिक पत्रिकामा समाचार शाखामा काम गर्थिन् । त्यस अगाडि उनले विभिन्न रेडियोमा कार्यक्रम सञ्चालन गरेकी थिइन्।
वाङ्डु फोड्रङ जिल्ला
प्रशासनिक विभाजनहरू
वाङ्दुउ फोड्रङ जिल्लालाई १५ वटा गाउँमा विभाजन गरिएको छ:
भूगोल
वाङ्डु फोड्रङ क्षेत्रफलको आधारमा भुटानको सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो र दक्षिणमा डगाना र सिराङ जिल्लाहरू, पूर्वमा ट्रोङ्सा जिल्ला, पश्चिममा थिम्पु र पुनाखा जिल्ला र गासा जिल्ला र उत्तरमा तिब्बतको सानो भागसँग सिमाना जोडिएको छ।
विद्या चापागाईं
पुरस्कार
‘मरिसकेको मान्छे’ - 'उत्कृष्ट डकुमेन्ट्री पुरस्कार' इन्टरनेसनल माउन्टेन फिल्म फेस्टिभल (किम्फ सन् २०१८) निर्देशक विधामा - विद्या चापागाईं र कमल कुमार
गौमती बहुमुखी क्याम्पस
गौमती बहुमुखी क्याम्पस सिन्धुली जिल्लाको कमलामाईमा अवस्थित एक कलेज हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
कर्पस हेमोर्‍याजिकम
कर्पस हेमोर्‍याजिकम स्त्री प्रजनन प्रणालीमा डिम्बाशयबाट डिम्ब उत्सर्जन हुनेबित्तिकै तर कर्पस ल्यूटम बनिसक्नु अघिको अवस्थामा देखिन्छ। फोलिकलको फोलिकुलर एन्ट्रमबाट डिम्ब र फोलिकुलर फ्लुड निस्कने क्रममा केही रक्तश्राब हुने भएकोले त्यो सरचनालाई कर्पस हेमोर्‍याजिकम भनिएको हो, जुन त्यसपछि क्रमश कर्पस ल्यूटममा विकसित हुन थाल्छ।
लिङ्ग पुराण
परिचय
हिन्दूधर्मसम्बन्धी धार्मिक ग्रन्थहरूमध्येको एक ग्रन्थलाई पुराण भनिन्छ । कुल ३६ पुराण र ३६ उपपुराण छन् । लिङ्गपुराण यिनै १८ पुराणमध्येको एक पुराण हो । सबै पुराणका लेखक वेदव्यास हुन् भनिएको छ । पूर्व र उत्तर गरी यस पुराणमा दुई भाग छन् ।  पूर्वभागमा १०८ र उत्तर भागमा ५५ अध्याय गरी  जम्मा १६३ अध्याय छन् । पुराणको दोश्रो अध्यायमा यस पुराणमा ११ हजार श्लोक छन् भनिएको छ ।
(क) पूर्वविभाग
पहिलो अध्यायमा नारद र सूत मुनि नैमिषारण्य क्षेत्रमा पुगेपछि त्यहाँ उपस्थित अन्य ऋषिहरूको अनुरोधमा सूतमुनिबाट लिङ्गपुराण बताउन प्रारम्भ गरिएको प्रसङ्ग तथा दोश्रो अध्यायमा लिङ्गपुराणको इतिहास र यसमा वर्णन भएका विषयवस्तुको चर्चा गरिएको छ । तेश्रो अध्यायमा ब्रह्माण्ड र समय गणनाका बारेमा (यो पनि पढ्नु होस् : https://archive.org/details/20220321_20220321_1322 ); चौथो अध्यायमा ब्रह्माण्डको सृष्टि, पालना र संहारका बारेमा; पाँचौँ अध्यायमा ब्रह्माबाट भएको ऋषि, देवता आदिको सृष्टिका बारेमा; छैटौँ अध्यायमा अग्नि, पितृ र रुद्रको सृष्टिका बारेमा तथा सातौँ अध्यायमा मनु, व्यास, योगेश्वर र तिनका शिष्यका बारेमा वर्णन गरिएको छ ।
यसैगरी आठौँ अध्यायमा अष्टांग योग अन्तर्गत भगवान् शिवको आराधना गर्ने विधिका बारेमा; नवौँ अध्यायमा योगमा आउने बाधा, अष्टसिद्धि आदिका बारेमा; दशौँ अध्यायमा भक्ति र श्रद्धाको महत्वका बारेमा; एघारौँ अध्यायमा सद्योजात र उनका शिष्यहरूका सम्बन्धमा; बाह्रौँ अध्यायमा वामदेव र उनका शिष्यहरूका बारेमा; तेह्रौँ अध्यायमा तत्पुरुष गायत्रीका सम्बन्धमा; चौधौँ अध्यायमा अघोरेशको उत्पत्ति प्रसङ्गका बारेमा; पन्ध्रौँ  अध्यायमा अघोरेशको मन्त्र; सोह्रौँ अध्यायमा ईशानको उत्पत्ति, पञ्चब्रह्मात्मक स्तोत्र, गायत्री महिमा आदिका बारेमा; सत्रौँ अध्यायमा लिङ्गको उत्पत्ति कथा; अठारौँ अध्यायमा  विष्णुद्वारा गरिएको शिवको आराधना (स्तोत्र); उन्नाइसौँ अध्यायमा शिवका कृपाले ब्रह्मा र विष्णुलाई वरदान प्राप्त भई मोहबाट छुटकारा पाएको कथा तथा बीसौँ अध्यायमा विष्णुको नाइटोबाट पलाएको कमलबाट ब्रह्माको उत्पत्ति भएको कथा उल्लेख भएको पाइन्छ ।
अध्याय एक्काईसमा ब्रह्मा र विष्णुले गरेको शिवको आराधना; अध्याय बाईसमा शिवबाट ब्रह्मा र विष्णुलाई वरदान प्राप्त, रुद्रको उत्पत्ति, ब्रह्माले गरेको तपस्या र सर्पको उत्पत्तिको प्रसङ्ग; अध्याय तेईसमा अनेक थरी सृष्टि र गायत्रीको महिमा; अध्याय चौबीसमा शिवका अवतारहरू; अध्याय पच्चीसमा शिवलिङ्गलाई स्नान गराउने विधि; अध्याय छब्बीसमा नित्यकर्म र पञ्चयज्ञ; अध्याय सत्ताईसमा शिवलिङ्गलाई पूजा गर्ने विधि; अध्याय अठ्ठाईसमा  शिवपूजा, महिमा आदि; अध्याय उनन्तीसमा  शिव र दारुवनको प्रसङ्ग तथा अध्याय तीसमा श्वेतमुनिको कथा प्रसङ्ग वर्णन भएको पाइन्छ ।
एकतीसौँ अध्यायमा ब्रह्माले बताएको विधि अनुसार मुनिजनले गरेको शिवको आराधना र त्यो आराधनाबाट प्रसन्न भई शिवले दिएको दर्शनको; बत्तीसौँ अध्यायमा दारुवनका मुनिजनले गरेको शिवस्तुति; तेत्तीसौँ अध्यायमा शिवस्तोत्रको माहात्म्य; चौतीसौँ अध्यायमा भस्मस्नानका प्रकार र योगीको प्रशंसा; पैँतीसौँ अध्यायमा ब्राह्मण र क्षत्रियको महत्वलाई लिएर भएको विवाद एवं क्षुप–दधीचको कथा; छत्तीसौँ अध्यायमा क्षुपले गरेको विष्णुको आराधना, देवगण र दधीचिको युद्ध आदि; सैँतीसौँ अध्यायमा ब्रह्मा र विष्णुका बीचको विवाद; अठतीसौँ अध्यायमा विष्णुलाई बताइएको शिव–माहात्म्य; उनन्चालीसौँ अध्यायमा सत्य आदि चार युगका धर्म र मानिसले गर्ने पेसा आदि तथा चालीसौँ अध्यायमा कलियुग, कल्कि अवतार, सत्ययुगको प्रारम्भ आदि विषय वर्णन भएको पाइन्छ ।
एकचालीसौँ अध्यायमा शिवको योगमायाले ब्रह्मा, विष्णु र रुद्रको उत्पत्ति आदिको; बयालीसौँ अध्यायमा शिलादको तपस्या, महेश्वरबाट प्राप्त वरदान र नन्दिकेश्वरको उत्पत्तिको; त्रिचालीसौँ अध्यायमा शिलादका पुत्र नन्दिकेश्वरले गरेको शिव आराधना र पाएको वरदानको; चौवालीसौँ अध्यायमा नन्दिलाई गणपति पद दिइएको; पैँतालीसौँ अध्यायमा शिवको विराटरूप र पाताललोकको; छयालीसौँ अध्यायमा द्वीप र सागर आदिको; सतचालीसौँ अध्यायमा भारतवर्षको; अठचालीसौँ अध्यायमा पृथ्वीको बीचमा रहेको मेरुपर्वतको; उनन्चालीसौँ अध्यायमा जम्बु द्वीपको तथा पचासौँ अध्यायमा पृथ्वीका पर्वतहरूको बारेमा वर्णन भएको पाइन्छ ।
एक्काउन्नौ अध्यायमा कैलासमा रहेका शिवका आवास भवनहरूको; बाउन्नौ अध्यायमा गंगाको उत्पत्ति आदिको; त्रिपन्नौ अध्यायमा विभिन्न लोकको; चौउन्नौ अध्यायमा सुर्यको गति, ध्रुव आदिको; पचपन्नौ अध्यायमा सूर्यको रथको; छपन्नौ अध्यायमा चन्द्रमाको; सन्ताउन्नौ अध्यायमा अन्य ग्रहहरूको; अन्ठाउन्नौ अध्यायमा सूर्य–अभिषेक आदिको; उनन्साठीयौँ अध्यायमा सूर्यकिरणको तथा साठीयौँ अध्यायमा ग्रहका स्वभाव आदिको बारेमा चर्चा भएको पाइन्छ ।
यसैगरी पूर्वभागको एकहत्तरौँ अध्यायमा त्रिपुरासुरको कथा; अध्याय बहत्तरमा त्रिपुर विनाशको कथा; अध्याय त्रिहत्तरमा ब्रह्माले बताएको लिङ्गपूजाको विधि; अध्याय चौहत्तरमा अनेक किसिमका शिवलिङ्ग; अध्याय पचहत्तरमा शिवको अद्वैतता सम्बन्धी प्रसङ्ग; अध्याय छयहत्तरमा शिवमूर्ति स्थापनाका फल; अध्याय सतहत्तरमा शिवको दरवार वा मन्दिर निर्माणका कुरा; अध्याय अठडहत्तरमा मन्दिर लेपन, अहिंसा आदिको फल; अध्याय उनन्असीमा  शिवको पूजा विधि तथा अध्याय असीमा पाशुपत व्रतका बारेमा वर्णन भएको पाइन्छ ।
अध्याय एकासीमा पशुपाशबाट मुक्ति र लिङ्गपूजा; अध्याय बयासीमा शिवस्तुति विशेष (व्यपोहनस्तव); अध्याय त्रियासीमा शिवव्रत; अध्याय चौरासीमा उमा–महेश्वर व्रत; अध्याय पचासीमा शिव पञ्चाक्षर मन्त्रको महत्व; अध्याय छयासीमा शिव ज्ञानको महत्व; अध्याय सतासीमा मुनिहरुको मोह नाशको प्रसङ्ग; अध्याय अठासीमा अष्टसिद्धि आदिका कुरा; अध्याय उनान्नब्बेमा सदाचार र शौचका कुरा तथा अध्याय नब्बेमा यति (सन्यासी)ले गर्ने प्रायश्चितका कुरा वर्णन भएका छन् ।
यसैगरी एकान्नब्बेऔं अध्यायमा आसन्न मृत्युका लक्षण आदि; बयान्नब्बेऔँ अध्यायमा वनारस र श्रीशैलको माहात्म्य; त्रियान्नब्बेऔँ अध्यायमा अन्धक राक्षसको कथा; चौरान्नब्बेऔँ अध्यायमा वराह रूपको कथा; पञ्चान्नब्बेऔँ अध्यायमा शिवबाट शरभ रूप लिई नृसिंह दमन गरिएको कथा; छयान्नब्बेऔँ अध्यायमा नृसिंहले गरेको शरभस्तुति; सन्तान्नब्बेऔँ अध्यायमा जालन्धर वधका कुरा; अन्ठान्नब्बेऔँ अध्यायमा शिवका हजार नाम र यी नाप जपको महत्व; उनान्सयौँ अध्यायमा दक्ष यज्ञ र देवी उत्पत्तिको प्रसंग तथा सयौँ अध्यायमा दक्षको यज्ञ विनाशसम्बन्धी प्रसङ्ग उल्लेख भएका छन् ।
अध्याय एक सय एकमा कामदेव भष्मको कथा; अध्याय एक सय दुईमा उमाको स्वयम्वर प्रसङ्ग; अध्याय एक सय तीनमा पार्वतीको विवाहका कुरा; अध्याय एक सय चारमा गणेशको उत्पत्ति र शिवस्तवराज; अध्याय एक सय पाँचमा विनायकको कथा अध्याय एक सय छमा सशवको ताण्डव नाचको प्रसङ्ग; अध्याय एक सय सातमा उपमन्युको चरित्र तथा अध्याय एक सय आठमा पाशुव्रतको महत्व सम्बन्धी कुराको वर्णन भएको पाइन्छ ।
(ख) उत्तरविभाग
उत्तरविभागको पहिलो अध्यायमा कौशिकको कथा; दोश्रो अध्यायमा विष्णुको माहात्म्य; तेश्रो अध्यायमा वैष्णव गीत; चौथो अध्यायमा विष्णुभक्तका कुरा; पाँचौँ अध्यायमा भगवान् विष्णुले राम अवतार लिनुपर्ने कारणको कथा; छैटौँ अध्यायमा अलक्ष्मीका कथा; सातौँ अध्यायमा विष्णुका विभिन्न मन्त्रको महत्व; आठौँ अध्यायमा शिवमन्त्रको महिमा; नवौँ अध्यायमा पशुपतिको प्रसङ्ग तथा दशौँ अध्यायमा शिवको माहात्म्यको बारेमा वर्णन भएको छ ।
अध्याय एघारमा शिवका विभूति अध्याय बाह्रमा शिवका आठ मूर्ति; अध्याय तेह्रमा शिवको आठ मूर्तिको महत्व; अध्याय चौधमा पञ्चब्रह्मका कुरा; अध्याय पन्ध्रमा शिवको महत्व; अध्याय सोह्रमा शिवका रूप; अध्याय सत्रमा पनि शिवको महत्व; अध्याय अठारमा पाशुपत्र व्रत; अध्याय उन्नाइसमा शिवलाई पूजा गर्ने विधि तथा अध्याय बीसमा शिवपूजाका साधनका बारेमा वर्णन भएको छ ।
अध्याय एक्काइसमा शिव–दीक्षा विधि; अध्याय बाइसमा सूर्य अर्चना विधि; अध्याय तेईस र चौबीसमा शिवपूजाको विधि; अध्याय पच्चीसमा शिवसम्बन्धी अग्निहोत्र; अध्याय छब्बीसमा अघोर पूजा विधि; अध्याय सत्ताईसमा जया अभिषेक; अध्याय अठ्ठाईसमा तुलापुरुषदान विधि; अध्याय उनन्तीसमा हिरण्यगर्भ दानको विधि तथा अध्याय तीसमा तील पर्वतको दान विधि उल्लेख भएको पाइन्छ ।
यसैगरी एकतीसौँ अध्यायमा सूक्ष्मपर्वत दानविधि; बत्तीसौँ अध्यायमा सुवर्णमेदिनीको दानविधि; तेत्तीसौँ अध्यायमा कल्पपादप दानविधि; चौतीसौँ अध्यायमा गणेशेश दानविधि; पैँतीसौँ अध्यायमा सुवर्णधुनु दानविधि; छत्तीसौँ अध्यायमा लक्ष्मीदान विधि; सैँतीसौँ अध्यायमा तिलधेनु दानविधि; अठतीसौँ अध्यायमा सहस्रधेनु दानविधि; उनन्चालीसौँ अध्यायमा स्वर्णअश्व दानविधि तथा अध्याय चालीसमा कन्यादान विधि बताइएको छ ।
अध्याय एकचालीसमा स्वर्णवृषभ दानविधि; बयालीसमा गज दानविधि; त्रिचालीसमा आठ लोकपाल दानविधि; चौवालीसमा विष्णु दानविधि; पैँतालीसमा जीवत्श्राद्ध विधि; छयालीस र सतचालीसमा लिङ्ग स्थापना विधि; अठचालीसमा गायत्रीका प्रकार; उनन्चासमा अघोरेश स्थापना विधि तथा पचासमा अघोर मन्त्रको महत्व बताइएको छ ।