cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
हिन्दुत्व
विचारधारा
हिन्दु धर्मका विद्वान अरबिन्द शर्माका अनुसार हिन्दुत्व "स्थिर र एकल अवधारणा" होइन, बरु यसको अर्थ र "सन्दर्भ, पाठ र सबटेक्स्ट समयसँगै परिवर्तन भएको छ"। औपनिवेशिक युगको सङ्घर्ष र २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा नव-हिन्दुवादको गठनले हिन्दुत्वको मौलिक "हिन्दुत्व" अर्थमा "जातीयता" को भावना थप्यो। यसको प्रारम्भिक ढाँचाले २०औँ शताब्दीको पहिलो भागमा युरोपमा प्रचलित नस्लवाद र राष्ट्रवाद अवधारणाहरू समावेश गर्‍यो, र "साझा रगत र जाति" को परिणामको रूपमा संस्कृति आंशिक रूपमा तर्कसंगत थियो। सावरकर र उनका हिन्दुत्व सहकर्मीहरूले 1930 को दशकमा प्रचलित सामाजिक डार्विनवाद सिद्धान्तहरू अपनाए। शर्मा भन्छन्, स्वतन्त्रता पछिको अवधिमा अवधारणा अस्पष्टताबाट ग्रस्त छ र यसको समझ "दुई फरक अक्ष" मा पङ्क्तिबद्ध छ - एक धर्म बनाम संस्कृति, अर्को राष्ट्र बनाम राज्य। सामान्यतया, धेरै भारतीयहरूमा हिन्दुत्व विचारले "संस्कृति र राष्ट्रसँग आफूलाई पङ्क्तिबद्ध गर्ने प्रयास गरेको छ"।
इतिहासकार र ओरिएन्टल स्टडीजका विद्वान प्रभु बापुका अनुसार हिन्दुत्वको शब्द र सान्दर्भिक अर्थ औपनिवेशिक युगमा भारतीय अनुभवबाट उत्पन्न भएको थियो, मुगल साम्राज्यको पतन हुँदा यसको धार्मिक युद्धका सम्झनाहरू, मुस्लिम र ईसाई धर्म परिवर्तनको युग, आफ्नो परम्परा र संस्कृतिको अपमान भइरहेको महसुस गर्दै हिन्दु बुद्धिजीवीहरूले राष्ट्रिय पुनरुत्थान र "विदेशी आक्रमणकारीहरू" विरुद्ध एकताबद्ध भारतीय राष्ट्रको प्रस्तावनाको रूपमा हिन्दुत्वलाई "हिन्दु पहिचान" को रूपमा प्रस्तुत गरे। "धार्मिक राष्ट्रवाद" को विकास र २०औँ शताब्दीको पहिलो भागमा ब्रिटिस भारतको मुस्लिम र गैर-मुस्लिम राष्ट्रहरूमा विभाजनको लागि भारतीय उपमहाद्वीपमा मुस्लिम नेताहरूले गरेको मागले यसको भौगोलिक र सांस्कृतिक राष्ट्रवादको कथालाई पुष्टि गर्‍यो। भारतीय संस्कृति र धर्म।
चेतन भट्टका अनुसार हिन्दु राष्ट्रवादको हालैको "सांस्कृतिक राष्ट्रवादी" रूप सहित हिन्दुत्वका विभिन्न रूपहरू १९औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा जरा गाडेका छन्। यी आदिमवादका "विचारधाराहरूको घना समूह" हुन्, र तिनीहरू भारतीय जनताको औपनिवेशिक अनुभवहरूबाट युरोपेली विचारकहरूबाट लिएका विचारहरूको संयोजनमा उभिएका थिएँ तर त्यसपछि बहस, अनुकूलन र वार्ता भयो। यी विचारहरूमा राष्ट्र, राष्ट्रवाद, जाति, आर्यवाद, प्राच्यवाद, रोमान्टिकवाद र अन्य समावेश थिएँ।  उनले हिन्दुत्वमा आफ्नो ग्रन्थ लेख्नुभन्दा दशकौं अघि, सावरकर औपनिवेशिक भारतमा १८५७ "विद्रोह" इतिहासको आफ्नो संस्करणको लागि प्रसिद्ध थिएँ। उनले 1906 र 1910 बीच लन्डनमा अध्ययन गरे। त्यहाँ उनले "हिन्दु पहिचानको गठन" को बारेमा आफ्ना विचारहरू छलफल र विकसित गरे, भारतीय विद्यार्थी समूहहरूका साथै सिन फेन जस्ता गैर-भारतीय समूहहरूसँग मित्रता बनाए।  ब्रिटिस विरोधी गतिविधिको लागि गिरफ्तार हुनु अघि उनी भूमिगत गृह शासन र भारतीयहरूको मुक्ति आन्दोलनको एक हिस्सा थिएँ। भट्टका अनुसार उनको राजनीतिक गतिविधि र युरोपेली प्रकाशनहरू मार्फत बौद्धिक यात्राले उहाँलाई, उहाँका भावी लेखनहरू र २०औँ शताब्दीको हिन्दुत्व विचारधारालाई प्रभाव पारेको थियो जुन उहाँका लेखहरूबाट उत्पन्न भयो।
ग्रहण
सावरकरको हिन्दुत्व विचारधारा १९२५ मा नागपुर (महाराष्ट्र) मा केशव बलिराम हेडगेवार सम्म पुग्यो र उनले सावरकरको हिन्दुत्वलाई प्रेरणादायी पाए। उनले केही समयपछि रत्नागिरीमा सावरकरलाई भेटे र उनीसँग 'हिन्दु राष्ट्र' संगठित गर्ने तरिकाहरूबारे छलफल गरे।  सावरकर र हेडगेवारको छलफलले त्यस वर्ष सेप्टेम्बरमा हेडगेवारलाई राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ (आरएसएस, lit. "राष्ट्रिय स्वयंसेवक समाज") यस मिशनको साथ। यो सङ्गठन द्रुत गतिमा सबैभन्दा ठुलो हिन्दु राष्ट्रवादी आन्दोलन बन्यो। यद्यपि, नयाँ सङ्गठनको विचारधारालाई वर्णन गर्न हिन्दुत्व शब्द प्रयोग गरिएको थिएँन; यो हिन्दु राष्ट्र (हिन्दु राष्ट्र) थियो, एउटा आरएसएस प्रकाशनको साथ, "यो स्पष्ट भयो कि भारतमा हिन्दुहरू राष्ट्र थिएँ र हिन्दुत्व नै राष्ट्रियता [राष्ट्रवाद] हो।"
हेडगेवारको आरएसएसले हिन्दुत्व विचारधाराको मात्र प्रचार गरेन, यसले हिन्दु समाजलाई सुधार गर्न तल्लो तहको सङ्गठनात्मक संरचना ( शाखा ) विकास गर्‍यो। बिहान र साँझ शारीरिक तालिम सत्र, मार्सल तालिम र हिन्दुत्व विचारधारा पाठका लागि गाउँ स्तरका समूहहरू भेला भएका थिएँ। हेडगेवारले आरएसएसलाई वैचारिक रूपमा सक्रिय तर "अराजनैतिक" सङ्गठन राखे। राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिबाट टाढा रहने यो अभ्यासलाई उनका उत्तराधिकारी एमएस गोलवलकरले १९४० को दशकसम्म कायम राखेका थिएँ। दार्शनिक जेसन स्टेनली भन्छन् "आरएसएस स्पष्ट रूपमा युरोपेली फासिस्ट आन्दोलनहरूबाट प्रभावित थियो, यसका प्रमुख राजनीतिज्ञहरूले १९३० र १९४० को दशकमा हिटलर र मुसोलिनीको नियमित रूपमा प्रशंसा गरे।" १९३१ मा, बीएस मुन्जेले मुसोलिनीसँग भेट गरे र भारतमा फासिस्ट युवा आन्दोलनलाई दोहोर्याउने इच्छा व्यक्त गरे। साली अगस्टिनका अनुसार हिन्दुत्वको मूल संस्था आरएसएस रहेको छ। आरएसएसले हिन्दुत्व हिन्दु धर्मभन्दा फरक भएको भन्दै यसलाई धर्मसँग जोडेको छ। त्यसैले "सांस्कृतिक राष्ट्रवाद" एक प्रेयोक्ति हो, अगस्टिन भन्छन्, र यसको अर्थ "हिन्दु धार्मिक पहिचान" भएको राज्यको निर्माणलाई मुखौटे बनाउनु हो।  जाफ्रेलोटका अनुसार आरएसएसका क्षेत्रीय प्रमुखहरूले हिन्दुहरूका साथै अन्य भारतीय धर्महरू जस्तै जैन धर्मका भारतीयहरूलाई पनि समावेश गरेका छन्।
आरएसएसको समानान्तरमा, सावरकर औपनिवेशिक कारागारबाट रिहा भएपछि १९३७ मा अखिल भारतीय हिन्दु महासभाको अध्यक्ष बने। ग्राहमका अनुसार त्यहाँ उनले हिन्दुत्व र हिन्दु राष्ट्रलाई उदारतापूर्वक प्रयोग गरे। श्यामा प्रसाद मुखर्जी, जो १९४४ मा यसको राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरे र स्वतन्त्रता पछि जवाहरलाल नेहरू मन्त्रिपरिषद्मा सामेल भए, एक हिन्दु परम्परावादी राजनीतिज्ञ थिएँ जसले हिन्दु मूल्यहरूलाई समर्थन गर्न चाहन्थे तर अन्य समुदायहरूलाई बहिष्कार गर्न आवश्यक छैन। उनले हिन्दु महासभाको सदस्यता सबै समुदायका लागि खुला गर्न आग्रह गरे। यो स्वीकार नभएपछि उनले पार्टीबाट राजीनामा दिए र आरएसएससँग मिलेर नयाँ राजनीतिक पार्टी स्थापना गरे। उनले हिन्दु धर्मलाई समुदायको सट्टा राष्ट्रियताको रूपमा बुझे तर यो हिन्दु शब्दको सामान्य बुझाइ होइन भन्ने महसुस गर्दै उनले नयाँ पार्टीको नाम "हिन्दु" को सट्टा "भारतीय" छनोट गरे, जसलाई भारतीय जनसङ्घ भनियो।।
वृद्धि
आरएसएसका पूर्व स्वयंसेवक नाथुराम विनायक गोडसेले महात्मा गान्धीको हत्या गरेपछि भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको मन्त्रिपरिषद्ले हिन्दुत्व विचारधारामा आधारित आरएसएसलाई प्रतिबन्ध लगाएको थियो र दुई लाखभन्दा बढी आरएसएस स्वयंसेवकहरूलाई गिरफ्तार गरेको थियो। नेहरूले हत्या र सम्बन्धित परिस्थितिहरूको छानबिन गर्न सरकारी आयोगहरू पनि नियुक्त गरे। यी सरकारी आयोगहरूको अनुसन्धानको शृङ्खला, राजनीतिशास्त्रका विद्वान नन्दिनी देव भन्छिन्, पछि आरएसएस नेतृत्व र "हत्यामा आरएसएसको भूमिका निर्दोष छ"। सामूहिक गिरफ्तार गरिएका आरएसएस स्वयंसेवकहरूलाई भारतीय अदालतहरूले रिहा गरे, र आरएसएसले यसलाई "झूटो आरोप र निन्दा" को प्रमाणको रूपमा प्रयोग गरेको छ।
दक्षिण एसियाली अध्ययनमा विशेषज्ञ इतिहासकार रोबर्ट फ्रिकेनबर्गका अनुसार स्वतन्त्र भारतमा आरएसएसको सदस्यता निकै विस्तार भएको थियो। यस अवधिमा, जब आरएसएस "राजनीतिबाट अलग" रह्यो, जनसङ्घ, अर्को हिन्दुत्व-विचारमा आधारित सङ्गठन राजनीतिक मैदानमा प्रवेश गर्‍यो। जनसङ्घले सन् १९५२ र १९७१ को बीचमा भारतीय आम चुनावमा सीमित सफलता हासिल गरेको थियो। यो, आंशिक रूपमा, जनसङ्घको कमजोर सङ्गठन र नेतृत्वको कारणले गर्दा, हिन्दुत्व भावनामा केन्द्रित भएकोले मतदाताहरूलाई आकर्षित गर्न सकेन, र यसको अभियानमा पर्याप्त सामाजिक र आर्थिक विषयवस्तुहरूको अभाव थियो। यो पनि आंशिक रूपमा थियो, किनभने कांग्रेस पार्टीका नेताहरू जस्तै इन्दिरा गान्धीले केही प्रमुख हिन्दुत्व विचारधाराका विषयवस्तुहरूलाई सह-अपनाएका थिएँ र यसलाई समाजवादी नीतिहरू र उनका बुबा जवाहरलाल नेहरू सोभियत शैलीको केन्द्रीय नियन्त्रित आर्थिक मोडेलसँग मिलाइदिएका थिएँ। हिन्दुत्व-प्रेरित आरएसएसले १९४७ र १९७० को दशकको शुरुवातको बीचमा आफ्नो तल्लो तहमा कार्यहरू जारी राख्यो, र यसका स्वयंसेवकहरूले ब्रिटिस भारतको विभाजनबाट हिन्दु र सिख शरणार्थीहरूलाई मानवीय सहायता प्रदान गरे, युद्ध र हिंसाको शिकार, र मद्दत गरे। विपद् पीडितहरूलाई आर्थिक रूपमा पुनर्स्थापित गर्न।
१९७५ र १९७७ को बीचमा, इन्दिरा गान्धीले प्रेस सेन्सरशिप, विपक्षी नेताहरूको गिरफ्तारी, र भारतीय नागरिकहरूको धेरै आधारभूत मानव अधिकारको निलम्बनको साथ आपतकाल घोषणा र लागु गरिन्। आपतकालको दुरूपयोगले जन प्रतिरोध र हिन्दुत्व विचारधारालाई स्वयम्सेवक र राजनैतिक समर्थनको द्रुत बृद्धि भयो। १९७७ मा इन्दिरा गान्धी र उनको पार्टीलाई सत्ताबाट बाहिर निकालियो। अटल बिहारी वाजपेयी, ब्रिजलाल वर्मा र लालकृष्ण आडवाणी जस्ता हिन्दुत्व विचारधारामा आधारित जनसङ्घका सदस्यहरूले राष्ट्रिय महत्त्व प्राप्त गरे, र हिन्दुत्व विचारधाराका सहानुभूतिवादी मोरारजी देसाई गठबन्धन गैर-काङ्ग्रेस सरकारको प्रधानमन्त्री बने।  यो गठबन्धन १९८०  पछि टिक्न सकेन, र गठबन्धन दलहरूको विघटनबाट अप्रिल १९८० मा भारतीय जनता पार्टीको स्थापना भयो। यो नयाँ राष्ट्रिय राजनीतिक पार्टी हिन्दुत्व विचारधारामा आधारित ग्रामीण र शहरी तल्लो तहका सङ्गठनहरूमा भर पर्यो जुन सन् १९७० को दशकको मध्यदेखि भारतभर तीव्र गतिमा बढेको थियो।
मोदी अन्तर्गत हिन्दुत्व (२०१४–वर्तमान)
२०१४ को भारतीय आम चुनाव मा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को जितसँगै नरेन्द्र मोदीको प्रधानमन्त्रीत्व र भाजपाको राज भएक राज्यहरूको सरकारले हिन्दुत्व एजेण्डालाई अगाडि बढाउँदै गएका छन्।
जम्मू कश्मीर को विशेष दर्जा को खारेज
५ अगस्त २०१९ मा, मोदी प्रशासनले जम्मू कश्मीरलाई भारतीय संविधानको धारा ३७० अन्तर्गत दिइएको विशेष दर्जा, वा सीमित स्वायत्तता खारेज गर्‍यो।
अयोध्या विवाद
९ नोभेम्बर २०१९ मा, भारतको सर्वोच्च अदालतले अयोध्याको विवादित भूमिमा राम मन्दिर निर्माण गर्ने प्रस्ताव पारित गर्‍यो।   फैसलामा भूमिको अर्को भागमा मस्जिद निर्माण गर्न 5 acre उपलब्ध गराउने पनि उल्लेख छ। जग्गा सुन्नी वक्फ बोर्डलाई दिइएको थियो। ५ अगस्ट २०१९ मा नरेन्द्र मोदीले अयोध्यामा भूमिपूजन गरेका थिएँ। उनी रामजन्मभूमि र हनुमानगढीको भ्रमण गर्ने पहिलो प्रधानमन्त्री बने।
जबरजस्ती धर्म परिवर्तन प्रतिबन्ध
उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, हरियाणा र कर्नाटक जस्ता धेरै भाजपा शासित राज्यहरूले विवाहको माध्यमबाट हिन्दु धर्मबाट इस्लाममा जबरजस्ती धर्म परिवर्तन हुनबाट रोक्नको लागि डिजाइन गरिएको कानूनलाई विचार गरेका छन्। हिन्दुत्व अधिवक्ताहरूले यसलाई " लभ जिहाद " भनिन्छ, र यसलाई व्यापक रूपमा इस्लामोफोबिक (इस्लाम द्वेषी) षडयन्त्र सिद्धान्त मानिन्छ। सेप्टेम्बर २०२० मा, उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले आफ्नो सरकारलाई "प्रेमको नाममा धर्म परिवर्तन" रोक्नको लागि रणनीति बनाउन आग्रह गरे।  ३१ अक्टोबरमा, उनले घोषणा गरे कि "लभ जिहाद"  लाई रोक्नको लागि एउटा कानून उनको सरकारले पारित गर्नेछ। उत्तर प्रदेशको कानून, जसमा "गैरकानूनी धर्म परिवर्तन" विरुद्धको प्रावधान पनि समावेश छ, यदि "केटीको धर्म परिवर्तन" गर्ने एकमात्र उद्देश्य हो भने विवाहलाई रद्द र अमान्य घोषित गर्दछ र यो र मध्य प्रदेशमा दुबैलाई १० सम्मको सजाय तोकिएको छ।  कानून तोड्नेलाई वर्षौं जेल।  यो अध्यादेश २८ नोभेम्बर २०२०  गैरकानूनी धर्म परिवर्तन अध्यादेशको रूपमा लागु भयो। डिसेम्बर २०२० मा, मध्य प्रदेशले उत्तर प्रदेश जस्तै धर्म परिवर्तन विरोधी कानूनलाई अनुमोदन गर्‍यो।      २५ नोभेम्बर २०२० सम्म, हरियाणा र कर्नाटक अझै पनि समान अध्यादेशहरूमा छलफलमा थिएँ।  अप्रिल २०२१ मा, गुजरात विधानसभाले "लभ जिहाद" लाई लक्षित गर्ने उद्देश्यले विवाह वा प्रलोभन मार्फत जबरजस्ती धर्म परिवर्तन विरुद्ध कडा प्रावधान ल्याउँदै, धर्म स्वतन्त्रता ऐन, २००३ मा संशोधन गर्‍यो।  कर्नाटक राज्य मन्त्रिपरिषद्ले पनि धर्मान्तरण विरोधी विधेयकलाई अनुमोदन गर्‍यो, यसलाई डिसेम्बर २०२१ मा कानून बनाइयो।
गौहत्या
सन् २०१४ मा भारतको संसदमा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)ले बहुमत पाएको निर्वाचनपछि गौ संरक्षणका घटनामा वृद्धि भएको छ। गोरक्षक हिंसाको आवृत्ति र गम्भीरतालाई "अभूतपूर्व" भनेर वर्णन गरिएको छ। ह्युमन राइट्स वाचले २०१५ देखि गाईको संरक्षणमा हुने हिंसामा वृद्धि भएको जनाएको छ। पछिल्लो समय भारतमा हिन्दु राष्ट्रवादको उदयका कारण यो वृद्धि भएको हो। धेरै सतर्क समूहहरूले २०१४ को चुनावमा हिन्दु राष्ट्रवादी भाजपाको जितले "सशक्त" महसुस गरेको बताएका छन्।
रोयटर्सको रिपोर्टका अनुसार भारतमा सन् २०१० देखि २०१७ को मध्यसम्ममा कुल ६३ वटा गौ संरक्षक हमला भएका छन्, जसमध्ये सबैभन्दा धेरै २०१४ मा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी सत्तामा आएपछि। २०१० र जुन २०१७ को बीचमा यी आक्रमणहरूमा, "२८ भारतीयहरू - जसमा २४ मुस्लिम - मारिए र १२४ घाइते भए", रोयटरको रिपोर्ट बताउँछ।
साथै धेरै भाजपा राज्यहरूले गाईवध विरुद्ध कानून पारित गरेका छन् जस्तै (२०१७), गुजरात,   ६ जुन २०१७, उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले राज्य पुलिसलाई गाई हत्या विरुद्ध कारबाही गर्न निर्देशन दिए। र राष्ट्रिय सुरक्षा ऐन र गैंगस्टर ऐन अन्तर्गत गाईवस्तु तस्करी, र (२०२१) असम विधानसभाले कुनै पनि मन्दिरको ५ किलोमिटरको दायरा भित्र गाईको मासुको हत्या वा बिक्री गर्न निषेध गर्ने विधेयक पारित गर्‍यो। उक्त कानूनले हिन्दु, जैन, सिख र अन्य गैर-मासु खाने समुदायको बाहुल्यता भएका क्षेत्र वा मन्दिर, सत्रा र अन्य कुनै संस्थाको ५ किलोमिटरको दायराभित्र पर्ने ठाउँहरूलाई वध गर्न अनुमति नदिने कुरा सुनिश्चित गर्न खोजेको छ। अधिकारीहरूले तोके अनुसार। तथापि, केही धार्मिक अवसरहरूको लागि छूट प्रदान गर्न सकिन्छ।
विश्व हिन्दु परिषद र भारतीय जनता पार्टी
आरएसएस ले आफ्नो विचारधारालाई समाजका विभिन्न भागहरूमा पुर्‍याउन भारतीय स्वतन्त्रता पछि धेरै सम्बद्ध सङ्गठनहरू स्थापना गर्‍यो। ती मध्ये प्रमुख विश्व हिन्दु परिषद हो, जुन हिन्दु धर्मको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले १९६४ मा स्थापना भएको थियो। यसले हिन्दुत्व विचारधाराको सदस्यता लियो, जसको अर्थ राजनीतिक हिन्दुवाद र हिन्दु आतंकवादको हातमा आयो।
१९८० को दशकमा धेरै राजनीतिक घटनाक्रमहरूले भारतमा हिन्दुहरूमा जोखिमको भावना पैदा गर्‍यो। यो हिन्दुत्व विचारधारा सङ्गठनहरू द्वारा धेरै चर्चा र लाभ उठाइयो। यी घटनाक्रमहरूमा उग्रवादी खालिस्तान आन्दोलनद्वारा हिन्दुहरूको सामूहिक हत्या, असममा दस्तावेजविहीन बङ्गलादेशी आप्रवासीको आगमन र बङ्गलादेशबाट हिन्दुहरूलाई निष्कासन, शाह बानो मामिलामा कांग्रेस नेतृत्वको सरकारको मुस्लिम पक्षपाती पक्षपात समावेश छ। रुस्दी सम्बन्ध। VHP र भाजपाले रामजन्मभूमि आन्दोलनको लागि उग्रवादी हिन्दुत्व राष्ट्रवादी एजेन्डालाई अगाडि बढाउन यी घटनाक्रमहरू प्रयोग गरे। भाजपाले आधिकारिक रूपमा आफ्नो १९८९ पालमपुर प्रस्तावमा हिन्दुत्वलाई आफ्नो विचारधाराको रूपमा स्वीकार गर्‍यो।
भाजपाले हिन्दुत्व "सांस्कृतिक राष्ट्रवाद" र यसको "भारतीय राष्ट्रवाद" को अवधारणालाई प्रतिनिधित्व गर्ने दाबी गर्छ, तर धार्मिक वा ईश्वरतान्त्रिक अवधारणा होइन। आरएसएस प्रमुख मोहन भागवतका अनुसार यो "भारतको पहिचान" हो।
मानवशास्त्री तथा दक्षिण एसियाली राजनीतिशास्त्रका विद्वान थोमस ह्यान्सनका अनुसार स्वतन्त्रतापछिको युगमा हिन्दुत्व राजनीतिक विचारधारा र हिन्दु राष्ट्रवादको लोकप्रिय रूपको रूपमा देखा परेको छ। भारतीय राष्ट्रवादीहरूका लागि, यसले "धार्मिक भावना र सार्वजनिक अनुष्ठानहरूलाई राष्ट्रिय संस्कृति (भारतीय संस्कृति) र हिन्दु राष्ट्र, हिन्दु राष्ट्रको ठुलो प्रवचनमा समाहित गरेको छ," ह्यान्सेन भन्छन्। यो धारणाले जनतालाई आंशिक रूपमा अपील गरेको छ किनभने यसले आधुनिक भारतीय जीवनमा "सुरक्षाको दैनिक चिन्ता, अव्यवस्थाको भावनासँग अर्थपूर्ण रूपमा जडान गर्दछ"। भारतीय जनता पार्टीले १९९१ को शुरुवातदेखि नै आफ्नो चुनावी अभियानमा हिन्दुत्व विषयलाई प्रयोग गर्दै आएको छ, साथसाथै हिन्दुत्व विचारधारालाई समर्थन गर्ने सङ्गठनहरूसँग सम्बद्ध उम्मेदवारहरूलाई मनोनयन गरेको छ। १९८० को दशकमा कांग्रेस पार्टीका नेता राजीव गान्धीको प्रचारको भाषा हिन्दुत्व समर्थकहरूको प्रतिबिम्ब थियो। भारतीय मुस्लिम नेताहरूको राजनीतिक भाषण र प्रकाशनहरूले उनीहरूको "इस्लामिक धार्मिक पहिचान" कुनै पनि "राजनीतिक विचारधारा वा राष्ट्रिय पहिचान" भन्दा ठुलो भएको घोषणा गरेको छ। यी घटनाक्रमले हिन्दु राष्ट्रवादीहरूलाई समकालीन हिन्दुत्व विचारधाराका आधारमा आवश्यक संरचनाहरू फैलाउन मद्दत गरेको ह्यान्सनले बताए।
अवधारणा र मुद्दाहरू
हिन्दुत्व विचारधाराले निम्न मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ:
समान नागरिक संहिता
हिन्दुत्व नेताहरूले भारतका सबै नागरिकहरूको लागि एक समान नागरिक संहिता खोजेका छन्, जहाँ व्यक्तिको धर्मलाई ध्यान नदिई सबै नागरिकहरूमा समान कानून लागु हुन्छ। धर्ममा आधारित विभेदकारी कानूनले भारतीय संविधानको उल्लङ्घन गरेको र यी विभेदकारी कानूनले विभिन्न धार्मिक समुदायहरूबीच विभाजनको बीउ रोपेको उनीहरूको भनाइ छ। जोन हचिन्सन र एन्थोनी स्मिथले १९५५-५६ मा लागु गरिएका वर्तमान कानूनहरू अन्तर्गत, एक समान नागरिक संहिताको संवैधानिक निर्देशक सिद्धान्तले गैर-मुस्लिमहरूलाई मात्र समेट्छ। समान नागरिक संहिताको मुस्लिम नेताहरूले विरोध गरेका छन् एक समान नागरिक संहिता जुन भारतमा मुस्लिमहरूलाई समान रूपमा लागु हुन्छ भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस र कम्युनिस्ट पार्टी जस्ता राजनीतिक दलहरूले पनि विरोध गरेका छन्।
हिन्दु हितको संरक्षण
हिन्दुत्वका अनुयायीहरू कश्मीरी मुस्लिम पृथकतावादीहरूद्वारा कश्मीरी हिन्दुहरूको जातीय सफाया र १९९८ वान्धामा नरसंहारको सन्दर्भमा भारत सरकारको आलोचनाको लागि धेरै निष्क्रिय रूपमा चिनिन्छन्, र हिन्दुत्वका वकिलहरूले जम्मू र कश्मीरमा कडा अडान लिन चाहन्छन्।
हिन्दुत्वका समर्थकहरूले मूल हिन्दु संस्कृति र परम्पराहरू विशेष गरी हिन्दु संस्कृतिको प्रतीकका रूपमा संरक्षण गर्न खोजे। भारतीय संस्कृति हिन्दु संस्कृतिसँग मिल्दोजुल्दो छ भन्ने उनीहरूको विश्वास छ। यसमा जनावर, भाषा, पवित्र संरचना नदी र औषधि समावेश छ।
संस्थाहरू
हिन्दुत्व हिन्दु राष्ट्रवादी राष्ट्रिय स्वयम् सेवक सङ्घ (आरएसएस) र यससँग सम्बद्ध सङ्गठनहरू, सङ्घ परिवारको मार्गदर्शक विचारधारा हो। सामान्यतया, हिन्दुत्ववादीहरू (हिन्दुत्वका अनुयायीहरू) विश्वास गर्छन् कि उनीहरूले हिन्दु धर्म, सिख धर्म, बौद्ध धर्म, जैन धर्म र भारतमा रहेका अन्य सबै धर्महरूको कल्याणको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
अधिकांश राष्ट्रवादीहरू हिन्दुत्वको अवधारणालाई राजनीतिक औजारको रूपमा प्रयोग गरेर राजनीतिक, सांस्कृतिक र सामाजिक सङ्गठनहरूमा संगठित छन्। सन् १९२५ मा स्थापना भएको पहिलो हिन्दुत्व सङ्गठन आरएसएस थियो। एक प्रमुख भारतीय राजनीतिक पार्टी, भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), हिन्दुत्वको वकालत गर्ने सङ्गठनहरूको समूहसँग नजिकको सम्बन्ध छ। तिनीहरूले सामूहिक रूपमा आफूलाई "सङ्घ परिवार" वा सङ्घ परिवारको रूपमा बुझाउँछन्, र यसमा आरएसएस, बजरङ दल र विश्व हिन्दु परिषद समावेश छन्। अन्य संस्थाहरू समावेश छन्:
नरनारायणबाबा
मानवजातिमा वैदिक कालदेखि रहदैँ आएको अध्यात्मलाई पुनः जागृत अथवा उत्थान गर्दै आध्यात्मिक चिन्तनका माध्यमबाट धार्मिक जागरण ल्याई धर्म-संस्कृतिको हित, संरक्षण एवं सम्बर्धनको साथै राष्ट्रको बृहत्तर हितका लागि सदैव समर्पित परम् पूजनीय गुरुदेव श्री नरनारायण बाबाको जन्म २०२९ सालमा नेपालको अर्घाखाँची जिल्लाको बाँघी गाविस-२ डाँडाखर्कमा भएको थियो।  भने निधन २०६७ मंसिर २५ गते आईतबार काठमाडौँ थापाथली स्थित नर्भिक अस्पतालमा भएको थियो। चित्रबहादुर केसीका सुपुत्रका रूपमा जन्मभई सोही स्थानको जनज्योति माध्यमिक विद्यालयमा प्रारम्भिक र भगवती मावि सङ्खेटारीबाट प्रवेशिका परीक्षा लिनुभएका बाबा नरनारायणको बाल्यकालको नाम नरेन्द्र के.सी. थियो। बाबाको आर्शिवाद लिन प्रभावशाली राजनीतिक व्यक्तिहरू समेत बाबाको आश्रममा जाने गर्दथे। मानवता र मोक्षका बारेमा प्रवचन दिनहुने बाबा नरनारायण भक्तको अनुहार हेरेरै भविष्य बताउने र बाधा व्यवधान पार गर्ने उपायका बारेमा जानकारी दिनु हुन्थ्यो।
नरनारायण बाबाले काठमाण्डौं लगायत पोखरा, अर्घाखाँची, नेपालगञ्ज लगायतका स्थानमा आश्रम खोली सामाजिक सेवाका कार्यहरू सञ्चालन गर्नुभएको थियो। उहाँले पोखरा-१० रामघाट स्थित शान्तिवनमा लक्ष्मीनारायण मन्दिर, आश्रम र धर्मशाला निर्माण गरिदिनु भएको छ। यसैगरी वर्षेनी जेहेन्दार छात्रवृत्ति प्रदान, वृद्धवृद्धालाई कपडा तथा खाद्यान्य वितरण तथा महायज्ञको आयोजना हुँदै आएको छ। लक्ष्मीनारायण मन्दिर पश्चिम नेपालकै नमूना मन्दिरको रूपमा मानिन्छको संरक्षकत्वमा लाखौँ भक्तजनहरूको सहयोगमा वि.सं. २०५८ अषाढ ५ गते परम् पूजनीय गुरु श्री नरनारायण बाबा आश्रम सेवा संस्थाको निर्माणकार्य पूर्ण भई विधिवत रूपमा उद्घाटन काठमाण्डौ जिल्लाको पश्चिमी भू:भागमा रहेको मातातीर्थ गा.वि.स.को वडा नं. १मा भएको थियो।
नेपालगंजबाट शुरू भएको संस्थाको हाल नेपाल अधिराज्यभरि पोखरा, विराटनगर, भैरहवा, अर्घाखाँची, कपिलवस्तु र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा दिल्ली र सिंगापुरमा पनि संस्थाको शाखाहरू विस्तारित र सक्रिय छन् भने यस संस्था प्रति सद्भाव राख्ने हजारौँ सदस्यहरू जताततै भेटिन्छन्। संस्थाले गरेका र गर्दै आएका विभिन्न सामाजिक कार्यहरू अन्तर्गत विभिन्न मन्दिरहरूको निर्माण(नेपालगंजमा शिवपार्वती मन्दिर तथा आश्रम, सिद्धेश्वर महादेवको मन्दिर, लुम्बिनी अंचलको अकल्पेश्वरी देवी मन्दिर र नर्मदेश्वर महादेवको मन्दिर, पोखराको श्री लक्ष्मीनारायणको मन्दिर) तथा जीर्णोद्वार(अर्घाखाँचीको सुपादेउराली मन्दिर), प्रत्येक वर्ष जेहेन्दार, मिहेनती र अनुशासित विद्यार्थीहरूलाई संस्थाको नाममा दिइने छात्रवृत्ति, वृद्ध-वृद्धाहरूलाई दिँदै आएको सहयोग लगायत समाजलाई प्रत्यक्ष रूपमा सहयोग पुग्ने विभिन्न सामाजिक कार्यहरू आदि पर्दछन्। संस्थाले हाल दिँदै आएको सेवा यसको प्रारम्भिक रूप हो भने संस्थाको योजना बृहत् र व्यापक छ। समय समयमा गरिने बृहत् स्वास्थ्य शिविर, रक्तदान बाहेक पनि प्रत्येक शनिबार नियमित रूपमा संस्थाले सर्वसाधारणहरूलाई स्वास्थ्य परीक्षण सेवा पनि दिँदै आएको छ। संस्थाद्वारा निर्मित आश्रम परिसरमा रहेको श्री स्वस्थानी र श्री त्रिरूपेश्वर महादेव मन्दिरले यस क्षेत्रको गरिमालाई झनै बढाएको छ जुन सम्पूर्ण श्रद्धालु भक्तजनहरूको लागि बिहान नित्य पूजा आरती भएपछि साँझसम्म खुल्ला रहने गर्छ। यसर्थ पनि यस संस्थालाई आश्रम अथवा संस्था अथवा शैक्षिक संस्थाको रूपमा मात्र परिभाषित गर्नु संकुचित हुन्छ। यस मन्दिरमा विशेषतः शिवरात्रीको दिन र पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म भक्तजनहरूको विशेष भीड लाग्ने गर्छ। श्री स्वस्थानी माताको मन्दिर स्थापना भएपछिको वर्षहरूमा स्वस्थानी महिमा अवधिमा भक्तजनहरूको घुँइचो वर्षेनी बढ्दो छ।
हलेसी
हलेसी नेपालको खोटाङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो जहाँ बौद्ध र हिन्दु दुवैले मनिन्ने प्रख्यात तीर्थस्थल मरातिक गुफा रहेको छन्।
एली कोल
एली कोल (जन्म १२ डिसेम्बर १९९१) अष्ट्रेलियन प्यारालम्पिक पौडिवाज हुन ।
भेक्टर (उपन्यास)
भेक्टर अमेरिकन उपन्यासकार रबिन कुकद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
पाकिस्तानको संविधान सभा
पाकिस्तानको संविधानसभा, पाकिस्तानको संविधान लेख्न र त्यहाँको पहिलो संसदको रूपमा कार्य सञ्चालनका लागि बनाइएको थियो।
जोरपोखरी, पाँचथर
जोरपोखरी नेपालको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक पर्यटकीय क्षेत्र हो।
टेस्ट ट्युब बेबी
कृत्रिम गर्भाधान इन व्रिटो फर्टिलाईजेशन (आईवीएफ) महिलाहरू मा कृत्रिम गर्भाधान गराउने स्वास्थ्य विज्ञानको एक प्रविधि हो। यसलाई बाँझोपन कम गर्ने प्रभावकारी प्रविधि मानिन्छ। यस प्रक्रिया मा कुनै महिला को अण्डाशयबाट अण्डलाई अलग गरेर त्यसलाई टेष्ट ट्युबमा शुक्राणु सँग निशेचित गराइन्छ। यसपछि निषेचित अन्डा महिलाको गर्भाशय मा राखिन्छ। विश्व मा पहिलो पल्ट यस प्रक्रिया को प्रयोग बेलायत मा पैट्रिक स्टेपो र रबर्ट एडवर्डस ले गरेका थिए। उनीहरूको यस प्रक्रिया ले जन्मेको बच्चाको नाम लुईस ब्राउन थियो जसको जन्म २५ जुलाई, १९७८ मा मेनचेस्टर मा भएको थियो। भारत मा पहिलो पल्ट डाक्टर सुभाष मुखोपाध्याय ले यस प्रक्रिया को प्रयोग गरेका थिए। आज यो प्रविधि नि-सन्तान दम्पत्तीहरूको लागि एक नयाँ आशा को किरण भएको छ। भारतमा यो प्रविधिबाट जन्मेको शिशुको नाम दुर्गा थियो। दुर्गा विश्व को दोश्रो टेष्ट ट्युब बेबी थिइन्। नेपालमा टेष्ट ट्युब बेबीको प्रविधि भित्र्याउने डाक्टर भोला रिजाल हुन्। उनले ओम अस्पतालमा यो प्रविधि भित्र्याएका छन्। नेपालको पहिलो टेष्ट ट्युब बेबी चाहीँ ओममणी हो। (जन्म २०६१/११/२०)
विधि
आरंभिक दौर मा आईवीएफ को प्रयोग महिलाहरू मा फैलोपिन ट्यूब को समस्या को समाधान को तरिका मा गरिन्छ, तर त्यस पछि यसको यस्तो प्रविधि पनि विकसित को गई, जुन पुरुषहरु को नपुंसकता को पनि उपचार हो। वर्तमानमा आईवीएफ मा धेरै प्रविधि प्रचलन मा छ जसमा आईसीएसआई, जेडआईएफटी, जीआईएफटी र पीजीडी छ।
आईसीएसई को प्रयोग स्थिति मा गरिन्छ जब अंडों को संख्या कम हुन्छ या फेरि शुक्राणु, अंडाणु देखि क्रिया गर्न लायक राम्रो अवस्थामा हुदैनन्। यसमा माइक्रोमेनीपुलेशन प्रविधिद्वारा शुक्राणुहरूको सीधा अंडाणुहरूमा इंजेक्ट गराउइन्छ। जेडआईएफटी मा महिलाको अंडाणुहरूको निकालएर उनलाई निषेचित गरेर महिलाको गर्भाशयमा स्थापित गर्नको बजाए उनको फेलोपिन टच्यूब मा स्थापित गरिन्छ। आईवीएफ को प्रक्रिया सुपरओव्यूलेशन, अन्डा को पुन:प्राप्ति, निषेचन, र भ्रूण स्थानांतरण को रूप मा पूर्ण हुन्छ। यसको प्रयोग उनी महिलाहरू पनि गर्न सक्छं जसमा रजोनिवृत्ति भइ सकेको छ, र फैलोपियन ट्यूब बंद हो चेके छन्। यस प्रकार यो सुविधा एक वरदान सिद्ध हुन्छ
सन्दर्भ
नेपालको पहिलो आइभिएफ केन्द्र ॐ अस्पताल एण्ड रिसर्च सेन्टर चावहिलमा खोलिएको थियो । यसले हालसम्म पाँचहजार भन्दा बढी निःसन्तान दम्पत्तिले वात्शल्य सुख प्राप्त गरिसकेका छन् । यस अस्पतालको आईभिएफ केन्द्रमा तयार गरिएको पहिलो बालकको नाम समेत ॐ मणी तामाङ हो । उनी हाल जाउलाखेलको सेन्ट मेरिज स्कुलमा कक्षा १० मा अध्ययनरत छन् । #नेपालकोपहिलोआईभिएफ #ॐअस्पतालतथारिसर्चसेन्टर
द्रौपदी अवशेष
द्रौपदी अवशेष नीलम कार्की निहारिकाद्वारा लिखित नेपाली उपन्यास हो। यो सन् २०२१ जुलाई १६ मा सांग्रिला बुक्स द्वारा प्रकाशित भएको थियो। यो लेखकको बाह्रौं पुस्तक हो। पुस्तक दुर्गम उत्तर-पश्चिम नेपालको बहुपति परम्परामा आधारित छ।
कार्कीले यसअघि उनको उपन्यास - योगमायाका लागि सन् २०१८ को मदन पुरस्कार पाएकी थिइन्। पुस्तकको विमोचन हुम्ला जिल्लाको नाम्खा गाउँपालिका वडा नं. ६ का अध्यक्ष पाल्जोर तामाङ लगायत स्थानीयको उपस्थितिमा भएको थियो।
सारांश
यो पुस्तक नेपालको कर्णाली क्षेत्रको हुम्ला जिल्लाको एउटा सानो समुदायले चलाउने बहुपति प्रथामा आधारित छ। पुस्तकले आधुनिक समाजमा कसरी लोप हुँदै गएको छ भन्ने चित्रण गरेको छ। पुस्तकको शिर्षक महाभारतकी द्रौपदीका लागि एउटा ओड हो जसले पाँच पाण्डव दाजुभाइसँग विवाह गरेको थियो। हुम्ला जिल्लाको हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्नेहरूमध्ये ग्याल्जेन एक हुन्। बहुपत्नी प्रथाका कारण उसले आफुभन्दा जेठो भाउजुसँग बिहे गर्ने गरेको छ। उनी सम्भावनालाई लिएर विवादमा छन्। उपन्यासले नेपालको दुर्गम पहाडी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको कठिनाइलाई पनि उजागर गरेको छ।
समिक्षा
कोमल फुयाँलले सेतोपाटीको समीक्षामा कार्कीलाई ‘असल कलाकार’ भनेका छन्। साहित्य पोष्टका निर्दोष जीवनले यस पुस्तकलाई "उनको उत्कृष्ट कृति मध्ये एक" भने।
भूषाफेदा
भूषाफेदा दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
आगेजुङ्ग गुम्बा
आगेजुङ्ग गुम्बा नेपालको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लामा अवस्थित एक पर्यटकीय क्षेत्र हो।
जानकिटोला
जानकिटोला नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
हिकिला
हिकिला दार्चुला जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति हो।
भेडपु
भेडपु दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
टर्मिनल (उपन्यास)
टर्मिनल अमेरिकन उपन्यासकार रबिन कुकद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
विभोर बराल
विभोर बराल साहित्यमा विशेषत: गजलविधामा कलम चलाउँछन। तन्नेरी डटकम मासिक पत्रिकाका संस्थापक प्रधानसम्पादक तथा प्रकाशक विभोरले थुप्रै पुस्तक तथा पत्रपत्रिकाहरू लेखन तथा सम्पादनको अनुभव सँगालेका छन्। पेसाले सूचनाप्रविधि उद्योगसँग निकट रहेका उनी नेपालमा सूचनाप्रविधिको क्षेत्रमा विभिन्न तालीम प्रदानगर्नुका साथै क्यापसहरूमा प्राध्यापन पनि गर्छन।
देउराली गाविस, तनहुँ
देउराली नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अञ्चलमा पर्ने तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार देउराली गाविस को जनसङ्ख्या २,४९९ रहेको छ । यो गाविसमा ५२१ वटा घर छन ।
सुनील गावस्कर
सुनील गावस्कर भारत का पूर्व क्रिकेट खिलाडी  हुन् । सुनील गावस्कर वर्तमान युग मा क्रिकेट का एक महान बल्लेबाजहरूमा गनिन्छन् ।  यिनले बल्लेबाजीसँग सम्बन्धित कहि कीर्तिमानहरु पनि स्थापित गरेका छन। सुनीलको  जन्म १० जुलाई, १९४९ को बंबई (महाराष्ट्र) मा भएको थियो । उनकी पत्नी को नाम मार्शनील हो। उनको पुत्र रोहन गावस्कर पनि भारतीय क्रिकेट टीम मा खेलि सकेका छन् ।
पाथीभरा देवीस्थान(याङनाम)
पाथीभरा देवीस्थान नेपालको मेची अञ्चल, पाँचथर जिल्लाको याङनाम गाविसमा अवस्थित एक पर्यटकीय क्षेत्र हो।
युविका चौधरी
युविका चौधरी एक भारतीय चलचित्र र टेलिभिजन अभिनेत्री हुन्। उनको जन्म २ अगस्ट १९८३ मा बरौत, उत्तर प्रदेशमा भएको थियो। उनको पिता राम नरेश व्यवसायमा एक शिक्षक हुन्। उनको एक सानु भाइ छन्। उनको नाम आकाश हो। उनी ओम शांति ओम, समर २००७ र तो बात पक्की आदि चलचित्रहरूमा अभिनय गरी सकेकी छिन्। यो बाहेक उनी कन्नड चलचित्र मलेयाली जोथेयली २००९मा गणेशको साथ मुख्य किरदारमा काम गरी सकेकी छिन्। उनी हिन्दी धारावाहिक दफा ४२० आदिमा काम गर्ने गर्छिन्।
अभिनय
उनको अभिनयमा सफरको सुरुवात २००४मा जी टीवीको जी सिने स्टार्स की खोज नामक एक वास्तविक कार्यक्रमबाट शुरू भयो।
जैमङ्गलापुर
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
स्फिन्कस (उपन्यास)
टर्मिनल अमेरिकन उपन्यासकार रबिन कुकद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
जनकपुर विमानस्थल
जनकपुर विमानस्थल धनुषा जिल्लाको जनकपुरमा अवस्थित आन्तरिक विमानस्थल हो ।
तेलगु लिपि
तेलुगु लिपि, एक abugida भाषा देखि ब्राम्ही लिपिहरूको परिवार , तेलुगु भाषा, दक्षिण - केन्द्रीय भारतीय राज्यमा लेखनको लागि प्रयोग गरिने लिपि।यस भाषा आंध्र प्रदेशको आधिकारिक भाषाको रूपमा राम्रो तरिकाले धेरै अन्य छिमेकी राज्यहरूमा पनि प्रयोगमा रहेको छ. तेलुगु स्क्रिप्ट भात्तिप्रोलू स्क्रिप्ट देखि व्युत्पन्न छ।यसले Vengi Chalukyan युगको समयमा प्रमुखता प्राप्त ग-यो।
ब्रह्मी लिपि देखिको उत्पत्ती
ब्रह्मी लिपी मौर्यहरूले प्रयोग गर्ने यस लिपि कालखण्ड सगै कृष्ण नदीको डेल्टामा पुग्यो. बौद्ध धर्ममा फैलपूर्व एसियाको नजीकै बंदरगाहों देखि Ghantasala र Masulipatnam (प्राचीन Maisolos टोलेमी र MasaliaPeriplus ). भात्तिप्रोलू ब्राह्मी लिपि ५ औँ शताब्दी CE द्वारा तेलुगु स्क्रिप्टमा विकसित
मुस्लिम इतिहासकार र विद्वान अल बिरुनीद्रारा तेलुगु भाषा र लिपिलाई Andhri भनिएको।
धरमपानी
धरमपानी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
तेलगु लिपि
स्वर
तेलुगु चौदह स्वर छ, जस मध्ये प्रत्येक दुवै एक विलक्षण फारम अझ एक विशेषक व्यंजनसँग प्रयोग गरेजाता फारम अक्षर बनाउन उपयोग गर्दछ एस यो नोट गर्न महत्त्वपूर्ण छ कि यस भाषा सानो अझ लामो स्वरोंको बीच एक अन्तर पडता छ छ।
घोडाघोडी ताल
नामाकरण
किम्बदन्ती अनुसार प्राचिनकालमा यो स्थानमा एउटा सुन्दर गाँउ थियो । तर पछि एक रातभर परेको पानीले उक्त स्थानलाई तालमा परिणत गरायो । त्यसपछि त्यहाँका राजाले पहिला भाले र केही समय पछि पोथी घोडालाई त्यस क्षेत्रको अनुगमन गर्न पठाएछन् । तर दुबै घोडाहरू गन्तव्यमा नपुगि मरेछन । त्यसपछी ती राजाले उक्त स्थानमा कुनै दैवीशक्ति भएको विचार गरी त्यस स्थानमा मन्दिर निर्माण गर्न लगाए । तिनै मृत घोडाघोडी सम्झनामा त्यो मन्दिर र ताललाई घोडाघोडी भन्न थालियो ।
तेलगु लिपि
स्वर
एकवचन फारम जब स्वर एक शब्द या अक्षरको शुरुवातमा हुन्छ प्रयोग गरिन्छ, या आफैमा एक पूरा अक्षर (उदाहरण: एक, यू, ओ) छ। विशेषक फारम व्यंजन (डटेड सर्कल द्वारा प्रतिनिधित्व)को जोडइन्छ शब्दांश व्यंजन - स्वर (उदाहरणको लागि: का, Kru, मो)को रूप मा. అ एक विशेषकको फारमको छैन, किन भनें यस स्वरको पहिले देखि नै व्यंजनको सबैमा निहित छ। अन्य विशेषक स्वर व्यंजनको जोड रहे हो स्वरको छ कि उनको उच्चारण बदलन.
घोडाघोडी ताल
भौगोलिक अवस्था
पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा पर्ने धनगढी बजारबाट करिब ५३ किलोमिटर पूर्वमा पर्ने यो ताल कैलाली जिल्लाका दरख, रामशिखरझाला र साँडेपानी गाविसहरूको सिमानामा अवस्थित छ । २८°४१'०३ उत्तरी अक्षांस र ८०°५६'४५ पूर्वी देसान्तरमा पर्ने यो ताल समुन्द्री सतह देखि २०५ मिटर उचाइमा रहेको छ । करिब ४ मिटर औसत गहिराइ भएको घोडाघोडी तालको क्षेत्रफल करिब १३८ हेक्टर छ । यो ताल १९ वटा औंला भएको हत्केला आकारको छ । यस आसपासमा रहेक अन्य १३ वटा ससाना तालहरू समेत गरेर उक्त सिमसार क्षेत्रमा तालैतालले ओगटेको क्षेत्रफल मात्र दुइसय ४८ हेक्टर रहेको छ । यसको कुल क्षेत्रफल दुई हजार ५६३ हेक्टर रहेको छ ।
तेलगु लिपि
स्वर
उदाहरण:
घोडाघोडी ताल
भौगोलिक अवस्था
हवाई दृश्यबाट अवलोकन गर्दा एउटा तालको सीमा टुङ्गिन नपाउँदै अर्को ताल सुरु हुने तालै तालको माला झैं लाग्छ, घोडाघोडी क्षेत्र । पूर्व पश्चिम राजमार्गको छेऊमै रहेको यो ताल क्षेत्र दुर्लभ चराचुरिङ्गीले विचरण गर्ने शान्त भूमि अनि सुरक्षित बासस्थान हो । विश्व जलचर इतिहासमा सङ्कटपूर्ण अवस्थामा पुगेका दर्जनौ जातका रैथाने माछाका प्रजाति, पुतली तथा अन्य दुर्लभ मानिने चराचुरुङ्गीहरूलाई अझसम्म पनि यो तालले संरक्षण दिइरहेका पाइएपछि सन् २००३ अगस्त १३ गते विश्व रामसार सूचीमा सूचिकृत भएको छ । यूरोप, अमेरिका तथा दक्षिण एसियाली मुलुकका कतिपय प्रकृति संरक्षणविद्, अनुसन्धानकर्ताका लागि यो क्षेत्र ज्यादै महत्त्वपूर्ण भएपनि नजीकको तीर्थ हेला भनेझैं घोडाघोडी ताल वरिपरिका बासिन्दाको क्रियाकलापबाट दिनदिनै क्षतविक्षत हुँदै गएको छ ।
तेलगु लिपि
अन्य डायाक्रिटिक्स
वहाँ पनि धेरै अन्य डायाक्रिटिक्स तेलुगु स्क्रिप्टमा प्रयोग गरिन्छ. mutes एक व्यंजनको स्वर छ, यसैले छ कि केवल व्यंजन स्पष्ट छ। र स्वर या syllables जुन उनी जुडी भए हो नकनकाना. स्वर पछि एक बेजबान सांस भन्छन् या शब्दांश यो छ संलग्न गर्नको लागि.
घोडाघोडी ताल
भौगोलिक अवस्था
नेपालको सन्दर्भमा भन्नुपर्दा तराई क्षेत्रमा पाइने प्राकृतिक तालहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफल ओगटेको ताल क्षेत्र यो नै हो । विश्वभरका एक हजार ३१४ वटा रामसार क्षेत्र मध्य केही विशेष स्थानीय प्रजातिका माछा र पुतली यो ताल क्षेत्रमा मात्र पाइन्छन् । त्यसैले पनि विश्वका सङ्कटापन्न जलचर, स्थलचर तथा जैविक विविधताको दृष्टिले यो ताल क्षेत्रको संरक्षण गर्नु जरुरी भएको हो । हालसम्मको अध्ययन अनुसार यहाँ ४५० प्रजातिका वनस्पति मात्र पाइने गरेका छन । सालका प्रजातिमा निकै बहुमूल्य मानिने र औषधिका रूपमा पनि प्रयोगमा आउने सतिसाल, साज, खयरको घना जङ्गल यहाँको विशेषता हुन । ताल क्षेत्रमा पाइने जङ्गली धानको संरक्षणका लागि अध्ययन, अनुसन्धान र वीऊ जोगाऊ कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ ।
तेलगु लिपि
अन्य डायाक्रिटिक्स
उदाहरणः
घोडाघोडी ताल
भौगोलिक अवस्था
घोडाघोडी तालको छेउमा भगवान शिवको मन्दिरका कारणले यो क्षेत्र धार्मिक दृष्टिले समेत आस्थाको केन्द्रका रूपमा रहेको छ । माघे सङ्क्रान्ति, शिवरात्री, मङ्सिर पञ्चमीका दिनमा यो क्षेत्रमा ठूला धार्मिक मेला समेत यहाँ धार्मिक पर्यटनको महत्त्व बढ्नु स्वभाविक हो । धार्मिक अनुष्ठानमा प्रयोगमा आउने रातो कलमको बासस्थानको संरक्षणका लागि स्थानीय बासिन्दासँग मिलेर ताल सरसफाई कार्यक्रम नियमित रूपमा हुँदै गरेको छ ।
तेलगु लिपि
अंकहरू
नोट:, र गर्दै छन्को लागि पनि प्रयोग गरे, , आदि र , र पनिको लागि प्रयोग गरे, , आदि,
यूनिकोड
तेलुगु लिपि संस्करण १.०को रिलीजसँग अक्टूबर, १९९१मा यूनिकोड स्टैंडर्डको जोडाइएको छ।
तेलुगुको लागि यूनिकोड ब्लक यू C०० ० यू ० C७F छ। ग्रे क्षेत्रहरू गैर आवंटित कोड अंकले सङ्केत मिलता छ:
शब्दांश काटाकना, जहां एक यूनिकोड [[कोड बिंदुको [[प्रतिनिधित्व गर्दछ glyph एक शब्दांशको लागि यस तरिकाको रूपमा स्क्रिप्टको विपरीत ]]]], तेलुगु एकाधिक जोडती कोड बिंदु एस एक शब्दांशको लागि ग्लिफ उत्पन्न जटिल फन्ट प्रतिपादन नियमहरूको उपयोग कर.
मौलभीबाजार सदर उपजिल्ला
मौलभीबाजार सदर बङ्गलादेशको मौलभीबाजार जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला सिलेट विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
मौलभीबाजार सदर उपजिल्ला बङ्गलादेशको पूर्वी मध्ये भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°२४' देखि २४°३८' उत्तर अक्षांश र ९१°३६' देखि ९१°५१' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। मौलभीबाजार सदर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ३४४.३४ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई बालागञ्ज र राजनगर उपजिल्लाले उत्तर, श्रीमङ्गल उपजिल्लाले दक्षिण, कमलगञ्ज र राजनगर उपजिल्लाले पूर्व, नबिगञ्ज र श्रीमङ्गल उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। मनु र बराक र माथाखाली यस उपजिल्लाका प्रमुख नदी तथा नहरहरू हुन्।
इतिहास
सन् १९१२ मा यस उपजिल्लाको जगतिसी गाउँबाट बेलायती शासन विरुद्ध आन्दोलन शुरू भएको थियो। यही आन्दोलनका बेला ब्रिटिस विरुद्ध खलिफत नामक एक सम्मेलन सन् १९२१ मा आयोजना गरिएको थियो जहाँ रञ्जन दास, मौलाना हुसइन अहमद मदानीर सरोजिनी नमयडुले भाग जनाएका थिए।
बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ मा शुरू भएको थियो भने २७ मार्च १९७१ का दिन मौलभीबाजार सदर उपजिल्लामा पाकिस्तानी सेनाको प्रवेशमा अवरोध पुर्‍याउन शुरू गरिएको थियो। पाकिस्तानी सेनाले जुलुस भएको स्थानमा अचनम आक्रमण गर्दा दुई सर्वसाधारणहरूको मृत्यु भएको थियो। यस युद्धका बेला पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशक‍ मुक्तिका लागि लडिरहेका लडाकु बी मौलभीबाजार सदर उपजिल्लाका कामालपुर र शेरपुर जस्ता स्थानहरूमा प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भएको थियो। २० डिसेम्बर १९७१ का दिन मौलभीबाजार सरकारी उच्च विद्यालय परिसरमा बम विस्फोट हुँदा थुप्रै सर्वसाधारणहरूको मृत्यु तथा थुप्रै घाइते भएका थिए।
जनशाङ्खिकि
जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २८१५९३ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १४५१५१ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या १३६४४२ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २३५६०४  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४५५०० छ। त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १५३, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ३१९ रहेको छ। यस उपजिल्लाका ६८.६% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ६.८९% ले पोखरी, १८.३६% ले टुटी र ६.१५% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाका २८१६ धाराका पानीहरूमा आर्सनिकको कमी रहेको पाइएको थियो। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ९.९९% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन। यस उपजिल्लामा १ अस्पताल, १ उपजिल्ला स्वास्थ जाँच केन्द्र, १ सङ्घ परिषद् तथा ग्रामिण क्षेत्र अस्पताल, १ परिवार नियोजन केन्द्र, १ बाल रोग स्वास्थ्य केन्द्र, १ मधुमेह अस्पताल, १ क्षयरोग अस्पताल, १ आँखा अस्पताल र १४ साना स्वास्थ्य केन्द्रहरू रहेका छन्।
अर्थतन्त्र
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, आलु, प्याज, चिया, पानको पात तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, खरबुजा, कागती, भूइँकटहर, लिची, अम्बा, कटहर, नरिवल आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, पाउरोटी उद्योग, बिँडी उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया खुर्सानी, सुकाको माछा, चिया लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको आलसको तेल र जुट पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ४५ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा थुप्रै माछापालन केन्द्र, दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय मौलभीबाजार थानको स्थापना सन् १८८२ मा भएको थियो भने सन् १९८४ मा यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। मौलभीबाजार नगरपालिकाको स्थापना सन् १९३० मा भएको थियो। यस उपजिल्लामा १२ सङ्घ परिषद्, १९२ मौजा र ४३४ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद् यस प्रकार छन्; खलिलपुर सङ्घ परिषद्, मनुमुख सङ्घ परिषद्, कामालपुर सङ्घ परिषद्, आपार कागाबला सङ्घ परिषद्, आखाइलकुडा सङ्घ परिषद्, एकाटुना सङ्घ परिषद्, चाँदनीघाट सङ्घ परिषद्, कनकपुर सङ्घ परिषद्, आमतै‌ल सङ्घ परिषद्, नाजिराबाद सङ्घ परिषद्, गियासनगर सङ्घ परिषद् र मोस्तफापुर सङ्घ परिषद्।
शिक्षा
यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४८.६% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५१.०% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४६.१%रहेको छ। यस उपजिल्लामा ५ क्याम्पस, १ व्यवसायीक शिक्षण संस्था तथा क्याम्पस, १ प्राथमिक शिक्षक शिक्षण संस्था, १ नर्सिङ शिक्षण संस्था, १ युवा शिक्षण संस्था, १ नेत्रहीन उन्नति शिक्षण संस्था, १७ प्राथमिक विद्यालय, ७ सामुदायिक शिक्षण संस्था, १७ बाल उद्धान केन्द्र र ४२ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; मौलभीबाजार सरकारी क्याम्पस (सन् १९५६), मौलभीबाजार सरकारी महिला क्याम्पस (सन् १९८५), जगदीशी गोपालकृष्ण एम सैफउर रहमान विद्यालय तथा क्याम्पस (सन् १९१५), मौलभीबाजार सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८९१), काशीनाथ अलुदिन उच्च विद्यालय (सन् १९१७), आली अमजाद सरकारी कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९३२), दारुल उलम मदरसा आदि।
धर्मपुर गाविस, रौतहट जिल्ला
धर्मपुर ३ नेपालको नारायणी अञ्चलको रौतहट जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १३४८ वटा घर छन्।
पोल्यान्डको संविधान सभा
पोल्यान्डमा निरंकुश औपनिवेशिक सरकारको विरुद्धमा संविधानसभाको निर्वाचनको घोषणा भयो। सन् १९८९मा गोलमेच बैठक भयो। सो बैठकले आंशिक प्रजातान्त्रिक निर्वाचनको व्यवस्था गर्‍यो। संसद्को पुनस्र्थापना भई विभिन्न ऐन, कानुन निर्माण भए। निर्वाचनसम्बन्धी कानुनको निर्माण भयो। सन् १९९१मा राष्ट्रपतिले अर्को प्रजातान्त्रिक निर्वाचनको घोषणा गरे। १९९२मा निर्वाचित संसद्ले काम गर्‍यो। राष्ट्रपतिद्वारा संसद्को विघटन भयो। सन् १९९२मा अन्तरिम संविधानको निर्माण भयो। राष्ट्रपति र कार्यकारिणीका व्यापक अधिकार कटौती भए। १९९३मा पोल्यान्डको संसद् सेनेट र सेजिमको निर्वाचन भएपछि अपि्रल २, १९९७मा संविधान पारित भयो। उक्त संविधानलाई जनमतसंग्रहमा समेत लगी अनुमोदन गर्ने काम भयो।
अर्चिन
अर्चिन (Urchin) वेभ तथ्यांक विश्लेषण गर्ने प्रोगाम थियो । यसको विकास अर्चिन सफ्टवेयर कर्पोरेसनले गरेको थियो ।
धर्मपुर गाविस, रौतहट जिल्ला
भूगोल
यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो । समुद्र सतह भन्दा यो ठाउँ १३२३ मिटर (४३४० फुट) माथि पर्दछ।
अर्चिन
अर्चिन सफ्टवेयर कर्पोरेसनलाई गूगलले सन् २००५ अप्रिलमा खरिद गरे पश्चात गूगल एनलाईटिक‎को शुरूवात गरेको थियो । सन् २००८ अप्रिलमा गूगलले अर्चिन ६ सार्वजनिक गरेको भने सन् २००९ फेब्रुअरिमा गुगल एडवर्ड्स एकिकृत गरी अर्चिन ६.५ सार्वजनिक गरेको थियो ।  अर्चिन ७ सन् २०१० सेप्टेम्बर मा सार्वजनिक गरिएको थियो ।
धर्मपुर गाविस, रौतहट जिल्ला
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धर्मपुर ३को जनसङ्ख्या ८०९२ छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
दलित सङ्गीत
दलित सङ्गीत वा बहुजन सङ्गीत भन्नाले दलित, बहुजन र शूद्र जस्ता पिछडिएका जातिहरूद्वारा रचित, निर्मित वा प्रेरित साङ्गीतिक शैलीलाई बुझाउँछ । यस शैली अन्तर्गत दलित रक, दलित पप, भीम र्यापका साथै रविदासी धर्म अन्तर्गत पर्ने चमार पप, भीम पालना, भीम गीत र पञ्जाबी आम्बेडकरवादी सङ्गीत पनि पर्छन् ।
पृष्ठभूमि
नेपालमा दलित सङ्गीतकारलाई नौमती बाजा सङ्गीतकार पनि भनिन्छ । सन् १९७८ मा स्थापित बामसेफको प्रवर्धनका लागि कांशीरामले पञ्जाबमा चमार पप आन्दोलनको सुरुवात गरेका थिए । तमिलनाडुमा सङ्गीतको माध्यमले दलित समुदायका मानिसले आफैँलाई व्यक्त गर्न परईको प्रयोग गर्छन् ।
इन्डियन प्रिमियर लिग
इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपीएल/IPL) एक महिनाभन्दा लामो अवधिसम्म हुने ट्वान्टी-ट्वान्टी क्रिकेटको यो संरचनामा विश्वका चर्चित क्रिकेट खेल प्रतियोगितामा गनिन्छ। यो प्रतियोगिता भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड द्वारा सञ्चालन गरिएको हो।
पृष्ठभूमि
सन् २००८ देखि सञ्चालन भएको यस प्रतियोगिताको पाँचौँ संस्करण यो वर्ष (२०१२)मा अप्रिल ४ देखि भारतमा जारी छ। प्रत्येक वर्ष आयोजना हुने आईपीएलको दोस्रो संस्करण (२००९) भारतमा आमनिर्वाचन तथा सुरक्षाका कारण दक्षिण अफ्रिकामा सारिएको बाहेक अन्य सबै प्रतियोगिता भारतमै सञ्चालन हुँदै आएका छन्।
हरिहरण
हरिहरण (जन्म ३ अप्रिल १९५५) त्रिवेन्द्रमका एक भारतीय पार्श्वगायक, भजन र गजल गाउने गायक हुन्, जसका गीत मुख्य रूपले तमिल र हिन्दीमा चित्रित गरिएका छन्। यस बाहेक वहाँले तेलुगु, मलयालम, कन्नड, मराठी र भोजपुरी चलचित्रहरुमा उल्लेखनीय गीतहरु गाएका छन्। वहाँ एक स्थापित गजल गायक र भारतीय फ्युजन सङ्गीतका अग्रदूतहरुमध्ये एक हुन्। सन् २००४ मा, वहाँलाई भारत सरकारद्वारा पद्मश्रीबाट सम्मानित गरिएको थियो र दुई पटक राष्ट्रिय पुरस्कार विजेता पनि भएँ। वहाँलाई अहिले सम्मका सबभन्दा महान भारतीय गायकहरुमध्ये एक मानिन्छ। हरिहरण, लेस्ले लुईसका साथ मिलेर, दुई सदस्यीय ब्याण्ड, कोलोनियल कजिन्सको गठन गरे। वहाँले अनेकौं निजी सङ्गीत एल्बमहरुमा आफ्नो छाप छोडे नै अनि तमिल सिनेमा र बलिउड सिनेमाका केहि फिचर चलचित्रहरुका लागि पनि सङ्गीत दिएका हुन्। २८ मई, २०२० तिर, हरिहरण र स्वर्गीय गुलशन कुमारका हनुमान चालीसालाई टी-सीरीजको लेबल अन्तरगत रेकर्ड बनाए, जसले युट्युबमा १-बिलियन हेराइका आङ्कडा पार गरे - यस्तो रेकर्ड बनाउने यो संसारकै पहिलो भक्ति गीत हो।
इन्डियन प्रिमियर लिग
पृष्ठभूमि
भारतीय क्रिकेटको सर्वोच्च संस्था बोर्ड अफ कन्ट्रोल फर क्रिकेट इन इन्डिया (बीसीसीआई)को सक्रियतामा स्थापित आईपीएलको मुख्यालय भारतको मुम्बईमा छ। हाल (२०१२)मा बीसीसीआई उपाध्यक्ष राजीव शुक्ला यस लिगका अध्यक्ष तथा म्याच कमिस्नर हुन्। जारी पाँचौँ संस्करणमा नौ भारतीय टिमको सहभागिता छ। रोचक कुरो यस प्रतियोगितामा पाकिस्तानबाहेक संसारभरिका क्रिकेट खेल्ने खेलाडीको सहभागिता छ। भारतीय सरकारले भारतीय खेलकुद कार्यक्रममा पाकिस्तानी खेलाडीलाई सहभागी हुन प्रतिबन्ध लगाएपछि पाकिस्तानी खेलाडी सहभागिता नभएको हो तर बेलायतबाट भिसा लिएका पूर्वपाकिस्तानी खेलाडी अजहर महमुदले भने यसपटक सहभागिता जनाएका छन्। उनी किङ्ग्स इलेभेन पन्जावका तर्फबाट खेलिरहेका छन्।
हरिहरण
शिक्षा
हरिहरणले आफ्नो विद्यालय स्तरको शिक्षा डन बोस्को हाई स्कूल, माटुङ्गाबाट गरे अनि मुम्बईको एसआइइएस कलेज अफ आर्ट्स, साइन्स एण्ड कमर्सबाट स्नातकको उपाधि हासिल गरे। त्यसपछि वहाँले सेन्ट जेभियर्स कलेज, मुम्बईमा आफ्नो पढाई गरे।
चलचित्रमा करियर
आफ्नो करियरको शुरुवातमा, हरिहरणले कन्सर्ट सर्किट गरे अनि टिभीमा पनि प्रदर्शन गरे। वहाँले अनेकौं टिभी धारावाहिकहरु (जस्तै कि जूनून) का लागि गीत गाए। सन् १९७७ मा, वहाँले "अल इण्डिया सुर सिङ्गर प्रतियोगिता" मा शीर्ष पुरस्कार जीते अनि स्वर्गीय सङ्गीत निर्देशक जयदेवद्वारा वहाँको नयाँ हिन्दी चलचित्र गमन (सन् १९७८) का लागि गीतका तुरुन्त नै हस्ताक्षर गरे। त्यो चलचित्रमा वहाँको पहिलो गीत "अजीब सा नेहा मुझ पर गुजर गया यारों" यति न हिट भयो कि यसले गर्दा वहाँ उत्तर प्रदेश राज्य चलचित्र पुरस्कारका साथै राष्ट्रिय पुरस्कार नामाङ्कनहरुमा पनि जीते। हरिहरणले सन् १९९२ मा ए.आर. रहमानका तमिल चलचित्रमा देशभक्ति गीत "थमिजा थामिजा" का साथ तमिलका चलचित्रको संसारमा प्रवेश गरे, जो नवोदित सङ्गीत निर्देशक ए.आर. मणिरत्नमका चलचित्र थियो "रोजा"। सन् १९९५ को तमिलनाडु राज्य सरकारका चलचित्र पुरस्कारहरुमध्ये वहाँलाई "उइरे उइरे" गीतका लागि मणिरत्नमको बोम्बेमा सङ्गीत दिएका निर्देशक ए. आर. रहमानका साथ गीत गाए जसका लागि वहाँलाई सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्व गायकको पुरस्कार दिइएको थियो। हरिहरण रहमानका सबभन्दा विश्वासिलो गायकहरुमध्ये एक रहेका छन् र वहाँले मुथु, मिन्सरा कनवु, जीन्स, भारतीय, मुधलवन, ताल, रङ्गीला, इन्दिरा, इरुवर, अन्बे आरुइरे, कङ्गालाल कैथू सेई जस्ता चलचित्रहरुको लामो सूचीमा वहाँका लागि अनेकौं गीत गाएका छन्। सन् १९९८ मा दशावतारम्, शिवाजी, अलायपायुथे, कन्नथिल मुथमित्तल, गुरु, उत्साही आदिमा, हरिहरणले अनू द्वारा रचित हिन्दी चलचित्र बोर्डरको गीत "मेरे दुश्मन मेरे भाई" जसलाई अन्नु मलिकले सङ्गीत दिएका थिए त्यसलाई भावपूर्ण गायनका लागि सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायकको राष्ट्रिय पुरस्कार जीते। वर्ष २००९ मा अजय अतुलले धुन दिएको जोगवाको चलचित्रको मराठी गीत "जीव रङ्गला" का लागि एउटा हरिहरणलाई अझै राष्ट्रिय पुरस्कार मिले। वहाँले ५०० भन्दा अधिक तमिल गीत र लगभग २०० हिन्दी गीत गाएका छन्। वहाँले मलयालम, तेलुगु, कन्नड, मराठी, बङ्गाली र ओडिया भाषाहरुमा सयकडाका दरले नै गीतहरु गाएका छन्। हरिहरणले कुशबो, पावर अफ वीमेन (सन् २००५) का साथ एउटा तमिल चलचित्रमा काम गरे अनि तमिल चलचित्र बोयज र मलयालम चलचित्र मिलेनियम स्टार्समा क्यामियो भूमिका निर्वाह गरेका छन्।
इन्डियन प्रिमियर लिग
पृष्ठभूमि
सन् २०१०मा इन्डिया टाइम्सको सहभागितामा युट्युबमा प्रत्यक्ष प्रसारण हुने आईपीएल अहिलेसम्मकै पहिलो खेलकुद कार्यक्रम पनि बनेको छ। चौथो संस्करणसम्म आईपीएलको ब्रान्ड भ्यालु ३ दशमलव ६७ अर्ब अमेरिकी डलर भएको अनुमान गरिएको छ। स्पोर्टिङ इन्टिलिजेन्स डटकमका अनुसार खेलाडीले पाउने पारिश्रमिकका आधारमा अमेरिकी बास्केटबल लिग नेसनल बास्केटबल एसोसिएसन (एनबीए)को दाँजोमा मात्र यो दोस्रो छ। प्रो राटाका आधारमा आईपीएलका प्रत्येक खेलाडीको औसत वाषिर्क आय निकै राम्रो छ।
तेस्रो संस्करणसम्म आठ टिमको सहभागिता रहेको आईपीएलमा चौथो संस्करणदेखि दुई टिम पुणे वारियर्स तथा कोचीलाई थप्ने निर्णय गरियो। कोचीको टिम सहभागिताक्रममा निकै विवादास्पद तथ्य देखापरेपछि तत्कालीन भारतीय केन्द्र सरकारका राज्यमन्त्री शशी थरुरले राजीनामा नै दिनुपर्‍यो। यसैक्रममा भारत सरकारका विभिन्न निकायले सम्भावित अनियमितताको श्ाङ्कामा आईपीएल तथा सहभागी सबै टिमको आर्थिक मामिलामा समेत अनुसन्धान गर्‍यो। त्यसलगत्तै बीसीसीआईले सन् २०१० डिसेम्बरमा ललित मोदीलाई आईपीएल अध्यक्षबाट हटायो। कोचीले भने चौथो संस्करणमा सहभागिता जनाउन पायो।
कोची टिमको सहभागिता नरहेको यस संस्करणमा आईपीएलले प्रत्येक टिममा खेलाडी सङ्ख्या ३० लाई बढाएर ३३ पुर्‍यायो। यस संस्करणमा नौ टिमबीच ७६ म्याच खेलाईनेछ, जसको उद्घाटन खेल मुम्बईमा भयो भने समापन मे २७मा चेन्नईमा हुनेछ। एघार विभिन्न स्थानमा हुने यी म्याच डबल राउन्ड लिगका आधारमा होम एन्ड अवेको तरिकाबाट खेलाईँदै छ। हालसम्मको प्रतियोगिताको सफल टिम चेन्नई सुपर किङ्ग्सलाई मानिन्छ, यसले तेस्रो र चौथो संस्करणको उपाधि हात पारेको छ। यसैगरी, राजस्थान रोयल्स पहिलो संस्करण र डेकन चार्जर्स दोस्रो संस्करण विजेता रहेका छन्।
ट्रफी र पुरस्कार
सन् २००८-२०१० सम्मको आईपीएलको ट्रफी हीराजडित रहेको छ। यसमा सुनमा कुँदिएको एउटा खेलाडीको आकृतिले भारतको नक्सानजिकब्याट समातेर ब्याटिङ गर्दै गरेको छ। नक्सामा आईपीएलका सबै टिमको नाम मणिद्वारा अङ्कित छ। प्रत्येक वर्षका विजेतालाई ट्रफीको प्रतिआकृति र नगद पुरस्कार प्रदान गरिन्छ। विजयी टिमले २० लाख डलरको नगद पुरस्कार प्राप्त गर्नेछ। आईपीएलको चौथो संस्करणमा दुई नयाँ टिमको प्रवेशसँगै भारतको नक्सा सट्टा एउटा ठूलो कप राखिएको छ।
टिम संरचनाका नियम
-टिममा न्यूनतम १६ खेलाडी, एक चिकित्सक र एकजना कोच हुनुपर्छ ।
-प्रत्येक टिममा कम्तीमा १४ भारतीय खेलाडी हुनैपर्छ ।
- प्रत्येक टिममा बीसीसीआईको अन्डर-२२ टिमबाट ६ खेलाडी हुनैपर्छ।
यस्तै खेलाडी खरीदमा खर्च गर्न पाउने सीमा पनि तोकिएको छ, यो सीमा ५० लाख डलरको छ । अन्डर-२२ का खेलाडीको न्यूनतम वाषिर्क पारिश्रमिक २० हजार डलर तोकिएको छ । अन्य खेलाडीका लागि ५० हजार डलर छ । आईपीएलको इतिहासमा हालसम्मकै सर्वाधिक महँगा खेलाडी गौतम गम्भीर हुन्, जसलाई कोलकाता नाइट राइडर्सले चौथो संस्करणका लागि २४ लाख डलरमा खरीद गरेको थियो । यसपछि पाँचौँ संस्करणका सर्वाधिक महँगा खेलाडी रवीन्द्र जडेजा भए । उनलाई खरीद गर्न चेन्नई सुपर किङ्ग्स तथा डेक्कन चार्जस्बीच हानाथाप नै भएको थियो । अन्ततः रवीन्द्रलाई २० लाख डलरमा खरीद गरेर चेन्नईले आपनो पोल्टामा पार्न सफल भयो ।
टेलिभिजन प्रसारण अधिकार र प्रायोजन
टेलिभिजन प्रसारण अधिकारबाट आईपीएलले आपनो आयको मुख्य अंश प्राप्त गर्छ। सन् २००८ मा सोनी टेलिभिजन र सिङ्गापुरस्थित वल्र्ड स्पोटर्स ग्रूप (डब्लुएसजी) सँग आईपीएलले सम्झौता गरेर टेलिभिजन प्रसारण अधिकारबाट पाँचदेखि दस वर्षको अवधिमा १ दशमलव ६ अर्ब अमेरिकी डलर आम्दानी गर्नेछ । यो धनराशिमध्ये ४० प्रतिशत आईपीएललाई, ५४ प्रतिशत टिमलाई तथा ६ प्रतिशत पुरस्कार राशिका रूपमा वितरण गरिनेछ । सन् २०१७ सम्म यस ढाँचाबाट धनराशि वितरण गरिनेछ भने यसपछि आईपीएलले ५० प्रतिशत, टिमले ४५ प्रतिशत र पुरस्कार राशिमा ५ प्रतिशत खर्च गरिनेछ। यस्तै आईपीएलले किङ फिसर एयरलाईन्सलाई अफिसियल अम्पायर पार्टनरका रूपमा सम्झौता गरेको छ। जसबापत आईपीएललाई भारतीय रूपियाँ १०६ करोड -दुई करोड ११ लाख डलर) थप आय हुनेछ । यसबापत खेलमा अम्पायरको पोसाकका साथै थर्ड अम्पायर निर्णयक्रममा खेल मैदानको ठूलो स्त्रिmनमा किङफिसर एयरलाईन्सको ब्रान्डहरू देखिन्छन् । सोनी र डब्लुएसजीले टेलिभिजन आईपीएलको विभिन्न मुलुकका टेलिभिजनलाई प्रसारण अधिकार पुनर्बिक्री गरेका छन् । बेलायतदेखि अमेरिका, क्यानडा लगायत विश्वभरिका एक सयभन्दा बढी मुलुकमा यस प्रतियोगिताको टेलिभिजन प्रसारण हुन्छ ।
प्र्रायोजन तथा आर्थिक कारोबार
भारतको सबैभन्दा ठूलो प्रोपर्टी डेभलपर्सले आईपीएलको टाइटल प्रायोजन गर्न पाँच करोड डलर तिरेको छ। यस्तै मोटरसाइकल कम्पनी हिरो होन्डासँग दुई करोड २५ लाख डलर, पेप्सीसँग एक करोड २५ लाख डलर तथा वियर निर्माता तथा एयरलाईन्स कम्पनी किङफिसरसँग दुई करोड ६० लाख डलरभन्दा बढीको प्रायोजन सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको छ । बेलायतस्थित ब्रान्ड फाइनान्स नामक कम्पनीले सन् २०१०मा आईपीएलको मूल्य ४ दशमलव १३ अर्ब, सन् २००९मा २ दशमलव ०१ अर्ब डलर भएको बताएको थियो । तर, सन् २०११मा आईपीएलको ब्रान्ड भ्यालु घटेर ३ दशमलव ६७ अर्ब डलर भएको कम्पनीले सार्वजनिक गरेको छ । आईपीएलको झन्डै आठ दर्जनभन्दा बढी आधिकारिक प्रायोजनको सहमति भएको छ भने स्वीस घडी कम्पनी ब्यान्डेलियरले आईपीएलका लागि आधिकारिक घडी निर्माण गर्ने पनि भएको छ । पछिल्ला त्थ्याङ्कहरूमा आईपीएलका टिमहरूको नाफा सम्बन्धमा केही विरोधाभास देखिएका छन् । यसमध्ये केहीले आईपीएलका चार टिममात्र नाफा कमाउन सक्षम भएको बताएका छन् भने द टाइम्सले प्रायः सबै टिमले नाफा कमाइरहेको जानकारी दिएको छ । एक अनुमान अनुसार सहभागी टिमहरूमध्ये पनि सबैभन्दा कमको ब्रान्ड भ्यालु नै झन्डै चार करोड डलर भएको बताइन्छ ।
क्रिकेट, राजनीति र बलिउड
क्रिकेट भारतमा सबैभन्दा लोकपि्रय खेल भएकै कारणले हुन सक्छ यसको प्रभाव सबै क्षेत्रमा देखिन्छ। नाम र दाम कमाउने सजिलो उपायका रूपमा क्रिकेटलाई उपयोग गर्छन् भारतीय राजनीतिज्ञ । भारतीय क्रिकेट संस्थामा नेताहरूको जमघट भएकै हुन्छ । यस्तै आईपीएलका वर्तमान अध्यक्ष राजीव शुक्ला सांसद हुन् । यस्तै, आईपीएलमा कोची टिमको भ्रष्टाचार विवादमा राष्ट्रसङ्घमा समेत काम गरिसकेको भारतका केन्द्रीय राज्यमन्त्री शशी थरुरले पदबाटै हात धुनुपर्‍यो । यस्तै विभिन्न पटक केन्द्रीय मन्त्री भइसकेका शरद पवारको क्रिकेट पावर पनि राम्रै छ ।
बरिशाल जिल्ला
बरिशाल जिल्ला ( बङ्गलादेशको मध्य दक्षिण भागमा पर्ने एक जिल्ला हो। बरिशाल जिल्ला ढाका विभाग अन्तर्गत पर्दछ। बरिशाल जिल्लाको स्थापना सन् १९९७ मा बाकेरगञ्ज जिल्लाको नामले भएको थियो भने पछि यसलाई बरिशाल जिल्लामा परिणत गरिएको थियोे। यस जिल्लाको सदरमुकाम बरिशाल सहर हो जुन बरिशाल विभागको पनि सदरमुकाम हो।