बर्छेन
वर्छैन ७ रिसेडी गाउँ र यस गाउँका वोहरा क्षेत्री
रिसेडी गाउँमा बसोबास गर्ने वोहरा क्षेत्रीहरूलाई सित्तोला बोहरा भन्ने गरिन्छ । यी वोहराहरूका पहिलेका दिनमा ६० घर भएका कारण ६० मौ सित्तोला “बोरा” भन्ने गरिन्थ्यो । कुमाऊँको चम्फावतबाट आएको वताइने, यी काश्यप गोत्रीय वोहराहरूमा ३ पट्टि रहेकाछन् । जेठो पट्टिमा १३ घर छन् । माईलो पट्टिमा १० घर छन् । कान्छो पट्टिमा ६ घर रहेकाछन् । स्थानीयहरू जेठो पट्टिलाई मुख्यपट्टि माईलोपिट्टलाई ठूलाघरीपट्टि र कान्छोपट्टिलाई माझघरीपट्टि भनेर चिन्दछन् । यी वोहरामा एक थप परिवार रहेको छ । त्यो पनि यसै सित्तोला बोहरा अन्तरगतकै हो । त्यस परिवारलाई पनेरीपट्टि भनेर चिनाईन्छ । बोहरा रिसेडी गाउँको प्रमुखको रूपमा मुख्यपट्टिका जेठो शाखाका प्रेम बहादुर वोहरा हालका दिनमा यहाँ सबै कामकुरोहरू समाल्ने गर्दछन् । निकै ईमान्दार र आफ्नो पूर्खेउली धर्ममा अडिग रहेका यी वोहराहरूलाई यहाँका राजा जगतीपालका वंशज रिसड्याल/निङ्ल्याल रजवार ठकुरीहरूका पूर्वजले ४ राठका (अलडे ,पतले, कलले र वर्छैनी) मान्छेहरूलाई साँक्षी राखी यहाँको जमिन सौप गरेकाहुन् । साँक्षी राखेकाहरूलाई अलडे, पतले, कोलाल र वर्छैनी भनेर चिन्ने गरिन्छ । यस गाउँको सबै जमिन उपभोग गर्ने र यहाँ रहेका कालिका, कोटभैरव, केदार, मोहन्याल, वेताल, अलडो सहितका सम्पूर्ण पञ्चै देवी देवताहरूको पूजाआजा चलाउने आईपरे अन्य कार्यमा सहयोग पु¥याउने भनि यी सित्तोला वोहराहरूलाई यो गाउँ सौप गरेका थिए । यस गाउँका मुख्यका घर अगाडि मोहन्याल देवताको विडी रहेको छ । मुख्यका घर अगाडि तथा पूर्वतर्फ आँगनको किनारमा दुई काला रंगका चाक्ला ढुङ्गाहरूछन् । बीचमा एक सानो ढुङ्गाको चपेरो लगाईएको छ । ती ठूला ढुङ्गाहरूमा दक्षिणको चाक्लो ढुङ्गालाई मोहन्याल वेतालको गादी र उत्तरको चाक्लो ढुङ्गालाई कोटभैरवको गादी । अनि बीचमा सिमाना बनेर रहेको एक सानो ढुङ्गालाई अलडा देवताको साँध सिमाना रहेको गादी भनेर बताउँने गरिन्छ । यस ठाउँमा रहेको दशै, कोटभैरव, कालिका देवी, मोहन्याल, केदार सहित पञ्चै देवताको पूजाआजा चलाउँने मोहन्याल, केदार, वेताल,अलडो देवताको रेखदेख गर्ने शर्तमा बसेका यी वोहराहरू भएका कारण यस गाउँमा मुख्यली तथा तालुकदारी पनि यिनै वोहराहरूको छ । यहाँ कपुरे भुलको पानी खाने न्वालालाई कप न्वालो भनेर चिन्दछन् । यो न्वालोको नाम कपुरे भुलको नामबाट राखिएको हो । यस कपुरे भूलले ठाँटीमर्कालका हातहतियारहरू सफा गर्ने भनि मागी जगतीपालका वंशजलाई ती हतियार दिएर ठाँटीमर्काललाई यस स्थानबाट धपाउनमा सहयोग गरेका थिए भन्ने किवदन्ति छ । राजा जगतीपालको राज्य भन्दा पहिले एक पटक केही अवधि यहाँ राइका राजाले राज्य गरेको मान्यता छ । रिसेडीकोट वरपर केदार अन्तरगतका देवी देवता केदारको नामबाट केदार न्वाला (पानी पिने कुवा) मोहन्याल वेताल अलडो, भैरौ, कोटभैरव, देवी दूर्गा, कालीका भएका कारण रिसेडीकोट डोटी वोगटानका ठकुरीका पूर्वज मानिने पाल राजाको कोट भएको पुष्टि गर्दछ । यहाँकान्वाला, धारा, देवलहरू वोगटानका ठकुरी रजवारका पूर्वज पालराजाको राज्यकालमा निर्माण भएकाहुन । यो स्थानलाई रैकाले केही समय कज्याएको भएपनि पाल राजाहरूको भूमि र कोट भएको कुरा यहाँका हरेक विषयबाट प्रमाणित हुन्छ । यसैलेगर्दा रिेसेडी गाउँ निरयपालराजाका वंशजले छाड्न नहुने भएका कारण यसगाउँमा पालराजाका प्रमुख शाखाको एक परिवार मानिने जाडु (जड प्रंमुख शाखा) बस्छन् । उनको यस बोहरा रिसेडीको तल्लो र मल्लो गाउँमा धेरै जमिन छ । जाडुको घर नजिक कलार देवताको स्थापना रहेको छ । यसको संरक्षण नभएका कारण लोप हुने अवस्थामा छ । जाट कत्यूरबाट आएका कारण जाडपाल भनिएका हुन । जाटपाल राजाका वंशज जाडुका बाजेले मुख्यली समाल्न नमानेपछि उनकै सल्लाह अनुसार मुख्यली वोहराहरूलाई दिइएको थियो । यस गाउँमा बसोबास गर्ने वोहराहरूको कुण्डे देवता मष्टो, गगरी, कैलापाल हो । रिसेडी गाउँमा रहेको कोटभैरव दशै सहितका अन्य देवी–देवताहरूको पूजा नगरी नहुन् भएका कारण यो ठाउँ छोडेर सुर्खेत गएका यी वोहराहरूलाई पुनः यस स्थानमा ल्याईएको थियो । दैलेख /सुर्खेतबाट फर्केपछि यी वोहराहरू थालापानी नजिकको भकुण्डेमा अडिएररहे देवता बाहेक अन्य काममा लगाउने छैन, भनि कवोल गरेपछिमात्र यी वोहरा रिसेडी गाउँमा फर्केर आएका हुन् । थाला पानीमा चारराठ अलडे, पतले, कोलाल, वर्छेनीलाई साँक्षी राखी (शाखाबाँधी) काला ढुङ्गाकी कसम खाई यी बोहराको पूर्खालाई पुनः फर्काएर यस स्थानका ठकुरीहरूका पूर्खाले ल्याएका थिए । यी बोहरा खान्दानमा हालका दिनमा पढेलेखेका युवाहरूको संख्या तमामौ भई सकेको छ । यस गाउँका नारसिह बोहरा, करविर बोहरा, नरबहादुर बोहरा (दुगड), मान बहादुर बोहरा, डम्मर बहादुर बोहरा यस स्थानको विकासकोलागि सक्रिय रहेका वृद्ध व्यक्तित्व हुन्, भने युवाहरूमा हालका मुख्य प्रेम बहादुर बोहरा, गाउँ विकास समितिका पूर्व अध्यक्ष मोहन बोहरा, केशर सिह बोहरा ,रतन सिह बोहरा ठकुरी रिसेडीका धन बहादुर बम, दान बहादुर बम, भीम बहादुर बम लगायतका तमामौ युवाहरू सक्रिय छन् । यस रिसेडी गाउँको माथि धरमघरमा निर्माण गरिएको श्री लक्ष्मी प्रा.वि (हालको मा.वि.)को स्थापनाकालागि ठकुरी रिसेडीका स्व.चर्तुभुज बम रजवारले उल्लेख्य भूमिका निर्वाह गरेका थिए । श्री लक्ष्मी प्रा.वि.का संस्थापक अध्यक्ष पनि चर्तुभुज हुन् । यस क्षेत्रमा शिक्षा क्षेत्रको विकासकालागि काम गर्ने व्यक्तिको रूपमा उनी चिनिन्छन् ।