cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अलाबामा
अलबामालाई "येल्लो हम्मर" राज्य भनेर पनि चिनिन्छ। जो राज्य चरा का नाम पनि हो। अलबामा "देगचाको हार्ट'को रूपमा पनि जानिन्छ। राज्य वृक्ष बडी पट्टी पाइन हो र राज्य फूल कमीलया हो। अलबामाको राजधानी मोंटगोमरी हो, र जनसङ्ख्याको हिसाबबाट सबभन्दा ठुलो सहर बर्मिंघम हो। कुल भूमि क्षेत्रबाट सबभन्दा ठुलो सहर हुन्त्विल्ली हो। सबभन्दा पुरानो सहर मोबाइल हो।
गुदा मैथुन
यौन सन्तुष्टि प्राप्त गर्नको लागि लिङ्गलाई अर्को व्यक्तीको मलद्वारमा प्रवेश गराउनुलाई गुदा मैथुन भनिन्छ ।  यौन सन्तुष्टि मलद्वारमा औलाले चलाउनु, पेगिङ्ग तथा गुदा मुख मैथुनका साथै मलद्वारमा यौन खेलौना पसाउनुलाई पनि गुदा मैथुन भनिन्छ ।
२०११-१२ ला लिगा
२०११-१२ ला लिगा रियल म्याड्रिडले जितेको थियो । उसका लागि यो ३२ औँ ला लिगा उपाधि थियो ।
वाणी जयराम
वाणी जयराम (जन्म ३० नोभेम्बर १९४५ तमिलनाडु) भारतीय चलचित्र क्षेत्रकी एक पार्श्व गायिका हुन् । उनी मुख्यतया दक्षिण भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा गायन गर्ने गर्छिन । वाणीको सांगीतिक करियरको सुरुवात सन् १९७१ मा भएको हो र उनले यस क्षेत्रमा आफ्नो ४० वर्षको समय दिइसकेकी छिन । उनले विभिन्न भारतीय चलचित्रहरूको लागि पार्श्व गायन गरिसकेकी छिन । उनले हिन्दी, तमिल र अन्य भाषाहरूमा गायन गररिसकेकी छिन् ।
उनले एक पटक राष्ट्रिय चलचित्र उत्कृष्ट महिला गायक पुरस्कार र फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला गायक पुरस्कार प्राप्त गरिसकेकी छिन ।
रतु
रतु सुर्खेत जिल्लामा अवस्थित एउटा गाउँ विकास समिति हो।
अररी काँडा
अररी काँडा बुट्यान वर्गमा पर्ने काँडा युक्त वनस्पति हो ।
पूर्वी चम्पारण जिल्ला
पूर्वी चम्पारण ( पूर्वी चंपारण जिला, Mašriqī Čaṃpāraṇ जिल्ला) बिहार राज्य माभारतमा एक प्रशासनिक जिल्ला हो। जिल्लाको सदरमुकाम मोतिहारीमा स्थित छ।
पूर्वी चम्पारण  बिहारको तिरहुत प्रमण्डलको एक जिल्ला हो। चम्पारणलाई विभाजित गरी सन १९७१ मा बनाएको पूर्वी चम्पारणको सदरमुकाम मोतिहारी हो। चम्पारणको नाम चम्पा+ अरण्यबाट बनेको छ जसको अर्थ हुन्छ- चम्‍पाको वृक्षहरूबाट आच्‍छादित जंगल। पूर्वी चम्‍पारणको उत्तरमा एक तर्फ जहाँ नेपाल तथा दक्षिणमा मुजफ्फरपुर स्थित छ, त्यहीँ दोस्रो तर्फ यसको पूर्वमा शिवहर र सीतामढी तथा पश्चिममा पश्चिम चंपारण जिल्ला जिलाहरू छन्।
जिल्लामा ३९६९ मी २को एक क्षेत्रमा रह रहेको छ र ३,९३३,६३६ (को आबादि छ। )। पूर्वी चम्पारण तिरहुत डिभीजनको एक भाग हो। यो वर्तमानमा रेड करिडोर को एक भाग हो।
२०११ को अनुसार यो पटना पछि बिहारको दोश्रो सबै भन्दा जन घनत्व आबादी भएको जिल्ला (३९ को) हो।
भूगोल
पूर्वी चम्पारण जिल्लाले 3968 km2 को क्षेत्र ओगटेको छ, अपेक्षाकृत 'वानुअतु एस्पिरिटू सैंटोको बराबर छ। गण्डक, बुढी गण्डक र बागमती यस क्षेत्रमा बग्ने महत्त्वपूर्ण नदिहरू हुन।
जनसङ्ख्या तथ्याङ्क
२०११ को जनगणना अनुसार पूर्वी चम्पारण जिल्लाको जनसङ्ख्या ५,०८२,८६८ छ, लगभग संयुक्त अरव इमिरेट्स या कोलोराडो, संयुक्त राज्य अमेरिका। को बराबर। यो भारतमा २१ को बारीयता क्रम मा (६४०को कुलको बाहिर) छ। जिल्लाको जनसंख्या घनत्व १,२८१ बासिन्दा प्रति वर्ग किलोमिटर (३,३२०/sq mi) छ। २००१-२०११ दशकले अधिक जनसङ्ख्या वृद्धि दर २९.०१% थियो। पूर्बी चम्पारण प्रत्येक १००० पुरुषहरूको लागि ९०१ महिलाहरूको लिंग अनुपात छ, र ५८.२६ को साक्षरता दर छ।
पर्यटन
Mehsi पूर्वी चंपारणको एक प्रवेश बिंदु यदि तपाईंँ पटना, मुजफ्फरपुर देखि रक्सौलको लागि यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने, रेलवे र सडकको दुवै द्वारा जोडिएको छ। यस सानो समुदायमा धेरै महत्त्वपुर्ण ठाउ छ रेलवे स्टेशनको पूर्वी भागमा। गाँईघाट गाँउ धेरै राम्रो कृषि क्षेत्रको लागि प्रसिद्ध छ र यहाँ पनि जोडने वाला सडक हरिसिद्दी छ र बेतियाको बाईपास छ। गाँईघाट जिल्ला सदरमुकाम (मोतिहारी) देखि १५ किमी पश्चिममा स्थित छ। तपाईंँ यस गाँउमा श्री अरविंद कुमार घर (पञ्जाबी डेरा) पाउन सक्नु हुन्छ। यो मिर्जा हलीम शाह मस्जिद, दरगाह, एक धेरै पुराना पुस्तकालय 'नागरिक पुस्तकालय', अङ्ग्रेजी कालको पुरानो हाई स्कूल (तिरहुत विद्यालय), लिचि र आँपको बगैचा र अरु महत्त्वपुर्ण ठाउ शामिल छन। यहाँ धेरै बटन कारखाना छन, एक लघु उद्योग, यध्यपी धेरै मानिसहरू कृषि र वाणिज्यमा निर्भर छन। Mehsi लेखक र बौद्धिक, राजकमल चौधरीको जन्मस्थान थियो। राजकमल चौधरीको जन्मस्थानको बारेमा अन्तिम वाक्य पूर्वी चम्पारण जिल्लाको Mehsi मा हैन, तर यो बिहारको सहरसा जिल्लामा छ।
हजरत मौलाना मोहम्मद अब्दुल अजीजको मजार Kodaria गाँउमा छ, पोस्ट Kodaria Phenhara भएर। उनी Awaisiya सिलसिलाको एक धेरै शक्तिशाली संत हुन। उनको पुण्य तिथी प्रतेक वर्ष ११ औँ र १२ औँ Fasli बैशाख (हिंदू क्यालण्डर अनुसार)मा मनाइन्छ।
११ Fasli बैशाखको शाम को, वहाँ Magrib nimaz पछि एक Miladun नबी, त सलत - ओ - सलाम र दुआ छ। १०:३० बजे १२ औँ Fasli बैशाख chaders आफ्नो कोठा मा, जहां त्यो मर्यो देखि लिया जान्छ, उनको मजार शरीफ. त फेरि वहाँ Chader Poshi र Milad - ए - नबी छ। Milad पछि वहाँ सलत - ओ - सलाम र दुआ हुन्छ। दुआ पछि सबै भक्तहरूको लागि दिउसोको भोजन।
Phenhara यस जिल्लामा एक सानो सहर हो। यो एक धेरै पुरानो मिडिल स्कूल हो, जो १९३० भन्दा पहिले स्थापित भएको थियो। महात्मा गान्धी ने एक पल्ट यस ठाँउको भ्रमण गरे। Phenhara हिंदू र मुस्लिम एकताको एक उदाहरण प्रदान गर्दछ। Phenhara एक सहर राम्रो तरिकाले शिक्षित र राजनीतिक रूप बारेमा ठेगाना हो। यो सहरको मध्य विद्यालय, HF हाई स्कूल र मदरसा इस्लामियाको एक संगम छ। अबेर से, राजनीतिमा सीटोंको आरक्षणको माध्यम से, Phenharaको महिलाहरू लाई अगाडि आ गए ब्लकको विकासमा हात मिलानको लागि। यस चिंता मा, '''ड. अनीता शाह,''' जिल्ला पार्षदको Phenhara, सक्रिय रूपले गरिएको छ विभिन्न विकासात्मक गतिविधिहरू बढी सबै वर्गहरूको प्रगतिमा शामिल छ। त्यो एक Phenhara ब्लकमा सबै भन्दा लोकप्रिय नेताको छ र महान बहुमतसँग चुनाव जीतयो। Kesariya जिल्लाको दक्षिण पूर्वी भागमा छ। यो Kesariya स्तूपको स्थान, स्थानीय Deura, एक पुरानो स्तूपको रूपमा जानिन्छ। ढाका जिल्लामा सहरहरू मध्ये एक हो। महात्मा गान्धी प्रसिद्ध पूर्वी चम्पारण देखि सत्याग्रह आन्दोलन शुरू गरे। Barharwa Lakhansen ढाका ब्लकमा एक सानो गाँउ हो। त्यो आफ्नो पत्नीसँग कस्तूरबा गान्धी वहाँ एक स्कूल १९१७ मा शुरू गरेको छ, जो यस क्षेत्रमा सबै भन्दा पुरानो स्कूल हो। पूर्वी चम्पारणको एक गाँउ Siraunais. कस्तूरबा गान्धी एक पल्ट यहाँको दौरा गर्नको लागि मान्छेको महात्मा गान्धीको बुनियादी शिक्षा अवधारणाहरू सिखाने।
रक्सौल पूर्वी चम्पारण जिल्लामा एक प्रमुख सहर हो। यो नेपालसंग भारतको सीमावर्ती सहर हो। यस सहर नेपाल जाने प्रबेशद्वार रूपमा जानिन्छ। यो NH२८Aबाट र Chhapawa (NH२८A मा) देखि ३२ किमी टाढा जोडिएको छ, मोतिहारी (जिल्ला टाउन) देखि ५२ किमी र बेतिया (पश्चिमी चंपारणको जिल्ला सहर) देखि ६० किमीको दूरीमा जोडिएको छ। अहिले यो सहरलाई पूर्व चम्पारणको जिल्ला अन्तरगत छ उप प्रभागीय सहर बनाईएको छ। Manjur आलम मद्रास उच्च न्यायालयको प्रसिद्ध वकील, जसले ईटन कलेज इङ्गल्याण्डमा अध्ययन गरे, रक्सौल सहरका हुन। बीरगंज - नेपालको दोश्रो ठूलो सहर यस सहरबाट मात्र ३ किमी टाढा छ।
आदापुर एउटै नामको पुलिस स्टेशन, ब्लक, प्रखण्ड र रेलवे स्टेशनसँग एक प्रसिद्ध सहर हो। यो नेपालको सीमाको पूर्वी चम्पारण जिल्लाको उत्तरी सिरेमा स्थित छ र रक्सौल देखि रेल द्वारा १३ किलोमीटरको दूरीमा स्थित छ।
Lauria Nandangarh एक प्रसिद्द् ऐतिहासिक ठाँउ, एक महान सम्राट अशोक स्तंभको साइट हो। यो विश्वको पहिलो लोकतंत्रको ठाँउको रूपमा एक प्रतिष्ठा छ, छ जो हामी Luchhawi गणराज्यको रूपमा जान्दछन्।
Jihuli उत्तर बिहारमा सबै भन्दा प्रसिद्ध भूमिहार समुदाय गाँउ हो। katnautia गाँउ ब्लक chauradano प्राचीन समय देखि शिव मन्दिरको लागि प्रसिद्ध छ।
उल्लेखनीय व्यक्तित्व
केसरियाको विश्वमा सबै भन्दा अग्लो र ठुलो बौद्ध स्तूपको दावा छ। १९९८ मा भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (एएसआई) द्वारा एक उत्खननको समयमा स्तूपको खोज गरेको थियो। स्तूप २०० ई. र ७५० ई.को बीचको भएको र चौथो सताब्दीका शासक राजा चक्रवर्तीसँग जुडिएको हुन सक्छ। [२] ऊंचाई
१०४ फुटको ऊंचाई मा, केसरिया स्तूप जाभाको Borobodur स्तूप भन्दा एक फुट आग्लो छ। यो पनि नालंदा जिल्लाको Ghorakatora मा भएको दोश्रो सबै भन्दा ठुलो स्तूप भन्दा अग्लो छ [३]। पूर्वी चम्पारणको राष्ट्रिय सूचना विज्ञान केन्द्र (मोतिहारी)ले उल्लेख गरेको छ की बिहारमा १९३४ मा आए भूकम्प आएको भूकम्प भन्दा अगाडि १२३ फुट अग्लो थियो। एएसआईको एक प्रतिबेदन अनुसार, केसरिया स्तूप मूलरूपमा ऊंचाईमा १५० फीट थियो। सांची स्तूप- एक विश्व पुरातात्विक स्थलको ऊंचाई ७७.५० फीट छ। [प्रशस्ति पत्रको जरूरत]
अरु पनि हेर्नुहोस
निरंजन
आबुल कासेम फजलुल हक
आबुल कासेम फजलुल हक ( जन्म: ३० सेप्टेम्बर १९४४) एक प्रख्यात बङ्गाली पत्रकार, लेखक, शोधकर्ता, इतिहासकार, अनुवादक, समाजशास्त्री, साहित्यकार आलोचक र राजनीतिक चिन्तक हुन्। उनी राष्ट्रिय भाषा बङ्गालीको रक्षा समितिका संयोजक हुन्। उनी विशेष गरी निष्पक्ष राजनीतिक सोच र सिद्धान्तका लागि परिचित छन्। अन्वेषक आबुल कासेम फजलुल हकको कार्यले पाठकहरूलाई आशा प्रदान गर्दछ। राज्य, समाज, व्यक्ति, राजनीति, अर्थशास्त्र, दर्शन, मनोविज्ञान, नैतिकता, अनुभूति, इतिहास आदिमा उनका यथोचित अनुसन्धान कार्यहरूले हाम्रो चेतना र सोचलाई सुदृढ र समृद्ध तुल्याउँछ। हकले सन् १९८१ मा बाङ्ला एकेडेमी साहित्य पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।
जन्म र पारिवारिक परिचय
आबुल कासेम फजलुल हकक‍ जन्म ३० सेप्टेम्बर १९४४ का दिन बङ्गलादेशको किशोरगञ्जमा भएको थियो। उनको बुवाको नाम मुहाम्मद आबलुल हाकिम, आमाको नाम जाहानारा खातुन र श्रीमतीको नाम फरिदा प्रदान हो। हकको एक मात्र छोरा फयसल आबेफिन दीपन हुन् जसलाई सन् २०१५ मा डाँकुहरूले हत्या गरेका थिए जो बङ्गलादेशका धर्म निरपेक्षतावादी व्यक्तित्व थिए।
आबुल कासेम फजलुल हकले १९५९ मा मयमनसिङ्ह जिल्ला विद्यालयबाट प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण गरेका थिए। सन् १९६१ मा उनले विज्ञान विषयमा उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र आनन्दमोहन कलेजबाट उतिर्ण गरेका थिए। उनले १९६५ मा ढाका विश्वविद्यालयबाट स्नातक गरे र १९६६ मा उही विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर उतिर्ण गरेका थिए। ढाका विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्ने क्रममा उनी मुनिर चौधरी, अहमद शरीफ, हुमायुन आजाद, नीलिमा इब्राहिमको सम्पर्कमा आए र प्रगतिशील विचारहरूसँग परिचित हुने मौका पाएका थिए।
कार्यकाल
हक चार दशकसम्म विश्वविद्यालय ढाकामा बङ्गाली विभाग को एक सङ्काय सदस्य थिए। उनले सन् १९८२ देखि लोकायातम नामक एक साहित्यिक पत्रिकामा सम्पादकको रूपमा काम गरिरहेका छन्।
विचारधार
आबुल कासिम फजलुल हक एक नैतिक राजनीतिक दार्शनिक हुन्। उनका सबै लेखहरूले राम्रो भविष्य सिर्जना गर्ने विचार र आशा व्यक्त गर्दछ। उसको कार्य उन्मुख सोच अभ्यास संग जोडिएको छ।
पुरस्कार तथा सम्मान
बङ्गलादेश लेखक शिविर पुरस्कार (বাংলাদেশ লেখক শিবির পুরস্কার (सन् १९७४); बाङ्ला एकेडेमी पुरस्कार (বাংলা একাডেমী পুরস্কার (सन् १९८१); आलाओल साहित्य पुरस्कार (আলাওল সাহিত্য পুরস্কার (सन् १९९७); अलक्त साहित्य पुरस्कार (অলক্ত সাহিত্য পুরস্কার (सन् २००६)।
तित्रा
तित्रा फासिएनिडा परिवारमा पर्ने चराको एक प्रजाति हो । छिरबिरे रातो रङको यो चरा सानो हुन्छ। तित्राको मुखै वैरी भन्ने उखान प्रसिद्ध छ। यसको बोली 'तीनतारा चित्रिक' जस्तो सुनिन्छ। यसले १ पटक मा २४ वटासम्म फुल पार्छ । यसले खरमा मात्र गुँड बनाउँछ ।
धैरिड
धैरिड नेपालको धवलागिरि अञ्चलको पर्वत जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८०० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धैरिडको जनसङ्ख्या ३७९२ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
अमीर खुसरो
अमीर खुसरो हिन्दी भाषाका पहिलो लोकप्रिय कवि मानिन्छन्। उनी आफ्ना पहेलीहरू र मुकरीहरूका लागि प्रख्यात छन्। सबैभन्दा पहिला उनैले हिन्दी भाषा (हिन्दवी)को उल्लेख गरेका थिए। उनी फारसी भाषाका कवि पनि थिए।
डम्बर बहादुर बुढापीर्थी
११ फेब्रुअरी १९४१ मा दार्जीलिङमा जन्मेका ब्याङ्सले आफ्ना बाबु जर्ज ब्याङ्क्स (पुष्कल बहादुर बुडापीर्थी)बाट संगीतको प्रारम्भिक शिक्षा लिएका थिए। भारतीय सेनाका ब्याग-पाइपर बाबुको साथमा यिनी कोलकाता पुगेका थिए जहाँ यिनले संगीतको उच्च शिक्षा हासिल गरे। बाबु जर्जले विश्वप्रसिद्ध ज्याज पियानोवादक लुई आर्मस्ट्रङको नामबाट यिनको नाम लुईस ब्याङ्क्स राखिदिएका थिए।
यिनका बाजे बखतबीर बुडापीर्थी नेपाली सेनाका ब्याण्ड मास्टर थिए जसले नेपालको पुरानो राष्ट्रगान श्रीमान् गम्भीर नेपाली मा संगीत भरेका थिए।
लैंगिक समता
लै।गिक समता व्यक्तिलाई अवसर प्रदान गर्नका लागि तयार गरिएको कार्यढाँचा हो। हाम्रोदेशमा गरिएको आरक्षणको व्यबस्था यसको उदाहरण हो।
चमेली
चमेली (वर्गीकरण नाम Jasminum  ) ओलिभ परिवार (ओलेसिया)मा पर्ने एक वास्नादार फूल हो । यसको उपयोग माला बनाउन र अत्तर उत्पादनमा विशेष प्रयोगमा ल्याइन्छ ।
लक्ष्मीनिवास
लक्ष्मीनिवास नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, धनुषा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। वि.सं .२०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गाविस विघटन गरिएको थियो।
पाली गाविस
पाली नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र लुम्बिनी अञ्चलको अर्घाखाँची जिल्ला जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १४३९ वटा घर छन्।
अलास्का
अलास्का संयुक्त राज्य अमेरिकाको राज्यहरू मध्ये एक हो। यो दुई राज्यहरू मध्ये एक हो  जसलो अरु राज्यलाई स्पर्श गर्दैन। अर्को हवाई हो। यो  रूसी सम्राज्यसँग १८६७मा ७२ लाख डलरमा किनिएको थियो।
राजधानी शहर जुनो (Juneau) हो, तर सबै भन्दा ठूलो शहर एङ्कोरेज (Anchorage) हो। अलास्का संयुक्त राज्य अमेरिकामा सबै भन्दा ठूलो राज्य हो, तर यो लगभग सबैभन्दा कम मानिसहरू छन् । अलास्कामा अमेरिकाले लिएको सबै देशको लगभग २०% भुमी छ, तर केवल ०.२% मात्र मान्छे छन् । यो अमेरिकी जमीनबाट कुनै पनि अन्य राज्यहरूसँग जोडिएको छैन, तर यो क्यानाडासँग जोडिएको छ।
अलास्का धेरै हिमनदी, जस मध्ये केही क्रूज जहाज गहिरहदा देख्न सकिन्छ। केही तटीय र अरु महासागर छेउ छैन्नन। यो एक लोकप्रिय पर्यटन स्थल हो, यहाको सुन्दर दृश्यसँग एक धेरै नै समृद्ध संस्कृति छ। यहा अलास्कामा धेरै जङ्गली जनावर छन् । तिनिहरूमध्ये केही खैरो भालू, moose, र ब्वासो हुन् ।
वहाँ अलास्कामा केही महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू छन जस्तै, खनिज तेल, माछा पकड्ने, खानी, र जङ्गली पैदावार। अलास्कामा खनिज तेल सबै भन्दा ठूलो उद्योग हो। अधिकांश धेरै टाढा उत्तरको अलास्का आर्कटिकमा खनिज तेल छ। एक धेरै लामो पाइपलाइन अलास्काको उत्तरी तटमा शुरू हुन्छ अझ दक्षिणी तट लाग्दछ। यो १३०० कि.मी. लामो छ। वहाँ अलास्कामा धेरै सुन प्रशोधनको केन्द्र छ।
कुलमण्डन खाँ
'
किम्बदन्ति र दाबी
किम्बदन्ति गोरखा राजवंशावली, गोरखा चम्पु विलास, आदिका अनुसार कुलमण्डन खाँ उदयपुरका राजघरानासँग जोडिन पुग्दछन् । शाहवंशीहरू भट्टारक ऋषिराज राणाजीका वंशज भएको दाबी गर्छन् । विभिन्न प्रमुख इतिहासकारहरू जस्तै डोरबहादुर विष्ट, फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टन, आदि उक्त दाबी पूर्णतय असत्य भएको टिप्पणीहरू थुप्रै पुस्तकहरूमा गरेका छन् । फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनका अनुसार कुलमण्डन खाँ मगर रजौटा खाँचा खाँ र मिचा खाँका वंशज हुन् र ठकुरी उपाधि कालान्तरमा जाति बनेको थियो ।
बन्जरहा
बन्जरहा रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
महिमा चौधरी
महिमा चौधरी हिन्दी चलचित्रकी नायिका हुन्। मोडलिङबाट अभिनयमा प्रवेश गरेकी महिमाले सन् १९९७ मा हिन्दी चलचित्र परदेशबाट फिल्मी जीवन सुरू गरेकी थिइन्।
सन् १९७३ दार्जीलिङमा जन्मेकी महिमाकी आमा नेपाली मूलकी हुन्।
बजार अर्थव्यवस्था
राज्यको नियन्त्रण निर्देशन तथा दबाबविना स्वतन्त्ररूपमा सञ्चालित वा माग र प्रतिको अन्तरक्रीयाबाट मूल्य निर्धारण हुने अर्थतन्त्रलाई बजार अर्थव्यवरस्था भनिन्छ। पूँजीवादी अर्थतन्त्रलाई Market Economy पनि भन्ने गरिन्छ।
बडहहर्वा
बडहहर्वा रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन
कर्मचारीलाई सुम्पेको काम सम्पन्न गर्नु नै कार्यसम्पादन हो । सो काम दक्षता र प्रभावकारितापूर्वक गर्नुपर्छ ।
कार्य सम्पादन भनेको क्षमता र उत्प्रेरणाको परिणाम हो ।
वेंगाडावर
वेंगाडावर नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, धनुषा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन
सबै सङ्गठनहरूले कर्मचारीको मूल्यांकन गर्छन । यसमा दुई कुराहरु गरिन्छ ।
चील
चिल  एक किसिमको मांसाहारी चरा हो। यसले सानासाना जनावरहरूको शिकार गर्ने गर्दछ।
पुतली (खेलौना)
पुतली बच्चाले खेल्ने मानव आकृतीका खेलौना हो ।
रस (काव्य शास्त्र)
विषय प्रवेश
एउटा प्रसिद्ध वैदिक सूक्ति छ - रसौ वै स:। अर्थात् ती परमात्मा नै रसरूपी आनन्द हुन्। रस संस्कृत भाषाको 'रस्' धातुमा 'अ'प्रत्यय गाँसिएर व्युत्पन्न शब्द हो। यसको व्युत्पत्तिगत अर्थ स्वाद ग्रहण गर मिल्ने पदार्थ तत्त्व हो। रसक प्रायोगिक क्षेत्र विविध छन्, दार्शनिक सन्दर्भमा विभिन्न किसिमले रस प्रयुक्त हुन्छ, त्यहाँ यसलाई पदार्थको गुणका रूपमा प्रयोग गरिएको पाइन्छ, आयुर्वेदमा रसलाई अमिलो, पिरो, तीतो, टर्रो, गुलियो नुनिलो आदि छ किसिमका स्वादका रूपमा चर्चा गरिन्छ, व्यावहारिक परिप्रेक्ष्यमा रुचि र सन्तुष्टिका सन्दर्भमा यसको प्रयोग हुन्छ भने खाद्यपदार्थका प्रसङ्गमा झोलिलो तरल पदार्थको द्योतन रसले गर्दछ। यी विभिन्न प्रायोगिक सन्दर्भमा रसको प्रयोग भए पनि यो विशेषतः साहित्यिक सन्दर्भमा बढी प्रयुक्त छ।
रस, छन्द, अलङ्कार, ध्वनि अदि पूर्वीय काव्यशास्त्रका अनिवार्य र निर्विकल्प अवयव हुन् । काव्य चिन्तनको पूर्वीय परम्परामा रस सिद्धान्त सर्वाधिक चर्चित र पुरानो सिद्धान्त मानिन्छ। वेदमा ब्रह्मको चर्चाका क्रममा रस सब्दको उल्लेख गरिए तापनि, राजशेखर, कृतिधर आदि केही आचार्यले नन्दीकेशरबाट रसको आविश्कार भएको भने तापनि रसका आधिकारिक र प्रामाणिक अधिष्ठाता भरतमुनि हुन्। उनले नाट्यशास्त्रको विवेचनाका क्रममा व्यक्त गरेको रससूत्र नै रस सिद्धान्तको आधारतत्त्व हो। श्रव्यकाव्य पढ्दा वा सुन्दा एवं दृश्यकाव्य हेर्दा वा सुन्दा जुन अलौकिक आनन्द प्राप्त हुन्छ, त्यसैलाई काव्यमा रस भन्ने गरिन्छ। रसद्वारा जुन भावको अनुभूति हुनपुग्छ त्यसलाई रसको स्थायीभाव भन्ने गरिन्छ। रसको अर्थ हो - निचोड, सारतत्त्व वा मुख्यभाव। काव्यमा जुन आनन्द प्राप्ति हुन्छ, बास्तवमा त्यही नै काव्यको रस हो। काव्य रसास्वादनबाट प्राप्त आनन्द अर्थात् रस लौकिक नभएर अलौकिक वा आत्मिक हुन्छ। रस पूर्वानुभूति होइन, यो त तात्कालिक अनुभव हो। यद्यपि काव्य, नाटक वा सिनेमामा प्रस्तुत हुने विषयवस्तुको जानकारी पहिले नै हुनसक्छ, ज्ञात वा देखेसुनेको हुनसक्छ, तैपनि काव्य, नाटक वा सिनेमा हेर्दा केही नौलोपनको आभास र अनुभूति हुन्छ, नयाँ आस्वादनले पुराना अनुभूति हराउँदै जान्छ, तात्कालिक अनुभूतिमात्र चरममा पुगे झैं लाग्दछ। रसको यही अपूर्व रूप अप्रमेय र अनिर्वचनीय मानिन्छ। रस काव्यको आत्मा हो र रसिलो वाक्य नै काव्य हो । रमणीय र आलङ्कारिक कव्यत्वको अनुभूति जसले मानव हृदयमा कुनै न कुनै भावलाई वा संवेदनालाई जागृत गराउन सक्छ त्यो नै रस हो। अथवा, भनौं साहित्यबाट प्राप्त हुने मानसिक सन्तुष्टिको नाम नै रस हो। रस अन्त:करणको त्यो शक्ति हो, जसका बलले इन्द्रियहरू क्रियाशील हुन्छन्, मनले कल्पना गर्दछ, स्वप्नका अनुभूति स्मृतिका रूपमा जीवन्त रहन्छन्। रस आनन्दको प्रतीक हो र यही आनन्द नै विशालताको र विराटपनको अनुभव पनि हो। यो आनन्द नै अन्य समस्त अनुभवको अतिक्रमण पनि हो। व्यक्तिविशेष इन्द्रिय-संयम हुनसक्छ र ऊ विषयविमुख पनि बन्न सक्छ, तर उसले ती विषयप्रतिका भाव पन्साउन सक्दैन। रसका रूपमा जुन वस्तुको निष्पत्ति हुन्छ, त्यही बास्तवमा भाव हो। रसानुभूति भएपछि भाव रहंदैन, केवल रसमात्र शेष रहन्छ, भावना रूपान्तरित हुन्छ।
साहित्यमा शास्त्रीय रूपमा रसको विवेचना गर्ने प्रथम आचार्य भरतमुनि(ईशाको दोस्रो शताब्दी )लाई मानिन्छ। उनले काव्यको आवश्यक तत्वक रूपमा रसको प्रतिष्ठा गर्दै श्रृङ्गार, हास्य, रौद्र, करुण, वीर, अद्भुत, बीभत्स र भयानक आदि आठवटा भेदलाई स्पष्टतः उल्लेख गरेका छन् तथा विद्वानहरू उनैले शान्त नामक नवौँ रसलाई पनि स्वीकृति दिएको बताउँदछन्। यिनै हुन्- नवरस। उनले आफ्नो नाट्यशास्त्रमा रसोत्पत्ति विषयको चर्चालाई यसरी सूत्रबद्ध गरेको पाइन्छ-विभाव, अनुभाव र सञ्चारीभावको संयोगले यी विभिन्न रसको निष्पत्ति हुन्छ। हृदयको स्थायीभावले विभाव, अनुभाव र सञ्चारीभावको संयोग प्राप्त गर्दा रस रूप निष्पन्न हुन्छ। । त्यसैले रसका चारवटा अङ्ग मानिन्छन्- स्थायीभाव, विभाव, अनुभाव र सञ्चारीभाव। प्रत्येक रसको स्थायी भाव बेग्लाबेग्लै छ। त्यसैको विभावादि संयोगले परिपूर्ण हुने निर्विघ्न-प्रतीति-ग्राह्य अवस्थालाई नै रस भनिन्छ। श्रृङ्गारको स्थायीभाव रति, हास्यको स्थायीभाव हास, रौद्रको स्थायीभाव क्रोध, करुणको स्थायीभाव शोक, वीरको स्थायीभाव उत्साह, अद्भुतको स्थायीभाव विस्मय, बीभत्सको स्थायीभाव जुगुप्सा, भयानकको स्थायीभाव भय तथा शान्तको स्थायीभाव शम वा निर्वेद मानिन्छ। भरतले आठवटा रसका देवता क्रमश: विष्णु, प्रमथ, रुद्र, यमराज, इन्द्र, ब्रह्मा, महाकाल तथा कालदेवलाई मानेका छन् र शान्त रसका देवता नारायण बताइन्छ। यस सूत्रको व्याख्या बुझ्न स्थायीभाव, विभाव, अनुभाव र व्यभिच्री भावको जानकारी हुनु आवश्यक छ।
स्थायीभाव
भावनाको भण्डार मनमा अनगिन्ती संवेगात्मक भावहरू अनुभव, वासना एवं संस्कारका रूपमा सँगालिएका हुन्छन्। यी भावहरू धेरैजसो सुसुप्त अवस्थामा रहेका हुन्छन्। जुन भावहरू स्थायी रूपमा मनलाई आबद्ध गरेर रहेका हुन्छन्, ती स्थायी हुन्। अर्को शब्दमा सहृदयको अन्त:करणमा जुन मनोविकार वासना वा संस्कारका रूपमा सधैं रहिरहन्छ, जुन कहिल्यै दमित हुँदैन, त्यसैलाई स्थायीभाव भन्दछन्। स्थायीभाव मानवमनमा बीजका रूपमा चिरकालसम्म स्थिर र अविचलित भएर बसेको हुन्छ। यसलाई संस्कार अथवा भावनाको द्योतक मानिन्छ। स्थयीभाव यति समर्थ र बलियो हुन्छ, यसले अन्य भावलाई आफूमा विलीन गर्दछ। विशेषतः काव्य पढ्दा अथवा नाटक वा चलचित्र हेर्दा पाठक र दर्शकमा एक किसिमको आनन्दको अनुभव पनि हुन्छ। यही भाव रसरूपमा परिणत भएको हुन्छ। त्यही स्थायी भाव नै रस हो। भरतमुनिले स्थायीभावलाई आठवटा मानेका छन् भने उत्तरवर्ती धेरैजसो विद्वानहरूले यसलाई नौ वटा हुन्छ भनेका छन्। कालन्तरमा भक्ति र वात्सल्यलाई पनि छुट्टै रसका रूपमा मान्नेहरूले स्थायीभावलाई ११ वटासम्म पुर्‍याएको देखिन्छ। ती एघारवटा स्थायी भाव हुन्- रति, हास, शोक, उत्साह, क्रोध, भय, जुगुप्सा, विस्मय, निर्वेद, वात्सल्य और ईश्वर विषयक प्रेम।
विभाव
भावहरूलाई उत्पन्न गर्ने अथवा बिउँझाउने सामग्रीलाई विभाव भनिन्छ। विभावको अर्थ हो, कारण। यसले स्थायीभावलाई आस्वाद्य तुल्याउँदछ। विभावलाई रसको उत्पत्तिमा आधारभूत तत्त्वका रूपमा लिइन्छ। विभाव दुई किसिमका हुन्छन्- आलम्बन विभाव र उद्दीपन विभाव। आलम्बन विभाव - जुन मुख्य भाव वा वस्तुका कारणले भावको उद्गम हुन्छ त्यसलाई आलम्बन भनिन्छ, वा जुन वस्तु देखेर त्यससम्बन्धी भावहरू उत्पन्न हुन्छन्, त्यस वस्तुलाई आलम्बन विभाव भन्दछन्। यस अन्तर्गत विषय र आश्रय पर्दछन्। चरित्र वा पात्रप्रति कुनै पात्रको भाव जागृत हुनुलाई विषय र जुन पात्रमा भाव जागृत हुन्छ त्यसलाई आश्रय भनिन्छ। उद्दीपन विभाव - स्थायी भावलाई जागरुकता प्रदान गर्ने सहायक कारणलाई उद्दीपन विभाव भनिन्छ। उदाहरणका रूपमा वीर रसको स्थायीभाव उत्साहका निम्ति सामुन्ने उभिएको शत्रु आलम्बन विभाव हो भने शत्रुसंगै रहने सेना व मतियार,युद्धका सरसामग्री, बाजगाजा, शत्रुका क्रियाकलाप दर्पोक्ति, गर्जना, तर्जना, शस्त्र सञ्चालन आदि उद्दीपन विभाव हुन्। जुन कुरा देखेर व सुनेर भावहरू झन् उत्तेजित हुन पुग्छन्, त्यो उद्दीपन विभाव हो। त्यस्तै रामायणको कथामा रामका लागि सीता आलम्बन हुन् भने सीतसँग वनविहार अथवा खेलवाड गरेका ठाउँहरू र उनलाई सम्झाउने अन्य साधनहरू पनि शोक स्थायीभावका उद्दीपन हुन्। उद्दीपन विभाव पनि आलम्बनगत (विषयगत) र बाह्य (बर्हिगत) गरी दुई किसिमका हुन्छन्।
अनुभाव
आलम्बन र उद्दीपन सामग्रीले भावको अनुभव भएपछि देखापर्ने चेष्टादि कार्यहरू अनुभाव हुन्, अथवा रति, हास, शोक आदि स्थायीभावलाई प्रकाशित वा व्यक्त गर्न लगाउने आश्रयको चेष्टा नै अनुभाव हो। यो चेष्टा भावजागृतिपछि आश्रयमा उत्पन्न हुने गर्दछ, त्यसैले यसलाई अनुभाव भनिएको हो। जुन वस्तुले भावको अनुगमन गर्दछ त्यसैको नाम हो, अनुभाव । आलम्बन एवं उद्दीपनका माध्यमबाट आ-आफ्ना कारणले उत्पन्न, भावलाई बाह्य रूपमा प्रकाशित गराउने जेजस्ता चेष्टाहरू हुन्छन्, तिनैलाई काव्य, नाटक आदिमा निबद्ध अनुभाव भन्ने गरिन्छ। जस्तै - विरहबाट व्याकुल नायकद्वारा सुँकसुँक्क गर्नु, मिलनका अवसरमा आँसु, पसिना, रोमाञ्चकता, अनुराग आदि उपस्थित हुनु, रिसाउँदा (क्रोध जागृत हुँदा) हातहतियार चलाउनु, कठोर वचन बोल्नु, आँखा राताराता पार्नु आदिलाई अनुभाव भन्दछन्। इच्छित र अनिच्छित गरी अनुभाव दुई किसिमको हुन्छ। इच्छित अनुभावलाई साधारण अनुभाव वा बाह्य अनुभाव र अनिच्छित अनुभावलाई सात्विक अनुभाव वा आन्तरिक अनुभाव पनि भनिन्छ। इच्छित अनुभाव चारकिसिमका(आङ्गिक, वाचिक, आहार्य र सात्विक) र अनिच्छित अनुभाव आठ किसिमका (स्तंभ, स्वेद, रोमांच, स्वरभंग, वेपथु (कम्प), वैवर्ण्य, अश्रु र प्रलय) हुन्छन्।
सञ्चारी भाव
सञ्चारी शब्दको अर्थ हुन्छ - सँगसँगै हिंड्नु व सञ्चरणशील हुनु। सञ्चारी भाव स्थायीभावका साथमा सञ्चरित हुन्छ। सञ्चारी भावलाई व्यभिचारी भाव पनि भन्ने गरिन्छ। अनगिन्ती मनका संवेगहरू जुन क्षणक्षणमा देखिने र लोप हुने प्रवृत्तिका हुन्छन्, तिनीहरूलाई व्यभिचारी अथवा सञ्चारी भाव मानिन्छ, अथवा स्थायीभावलाई परिपुष्ट तुल्याउन थोरै समय उपस्थित भएर तुरुन्त विलुप्त हुने भावलाई व्यभिचारी भाव वा सञ्चारी भाव भन्दछन्। यिनीहरू पानीकातरङ झैं अस्थिर हुने हुनाले यिनले स्थायी भावलाई आस्वादन अवस्थामा पुर्याउन सहयोगमात्र गर्नसक्छन्। यस भावमा प्रत्येक स्थायीभावका साथमा त्यस अनुकूल भई हिंड्ने सामर्थ्य हुन्छ, त्यसैले यसलाई व्यभिचारी भाव समेत भनिएको हो। सञ्चारी अर्थात् व्यभिचारी भाव ३३ किसिमको हुन्छ - निर्वेद, ग्लानि, शङ्का, असूया, मद, श्रम, आलस्य, दीनता, चिण्ता, मोह, स्मृति, धृति, व्रीडा, चापल्य, हर्ष, आवेग, जडता, गर्व, विषाद, औत्सुक्य, निद्रा, अपस्मार (छारेरोग), स्वप्न, प्रबोध, अमर्ष (असहनशीलता), अवहित्था (भावलाई दमन गर्नु), उग्रता, मति, व्याधि, उन्माद, मरण, त्रास र वितर्क। यसरी सामान्य रूपमा विभाव, अनुभाव र सञ्चारीभावलाई रसरूपी स्थायीभावका क्रमशः कारण, कार्य र सहकारी वा सहायक भाव मानिन्छ।
रसका प्रकार
रसशास्त्रीहरूले मुख्यतः ९ किसिमका रसका प्रकार बताएका छन्। ती हुन्- श्रृङ्गार, वीर, करुण, हास्य, रौद्र, भयानक, बीभत्स, अद्भुत र शान्त।
श्रृङ्गार रस
श्रृङ्गार रसले सबैलाई संवेदित तुल्याउन सक्दछ। त्यसैले यसलाई रसराज(रसको राजा) पनि भनिन्छ। यो स्त्रीपुरुषको पवित्र प्रेमबाट व्यक्त हुन्छ। यसलाई मुख्य रूपमा दुई किसिमको मानिएको छ - सम्भोग श्रृङ्गार र विप्रलम्भ श्रृङ्गार। यस रसको स्थायीभाव रति(परस्पर प्रेम) हो। नायकनायिका एकअर्काको रतिका निम्ति आलम्बन विभाव बन्दछन्। सम्भोग श्रृङ्गारमा एकान्त ठाउँ, कोइलीको स्वर, भोगविलासका सामग्रीहरू उद्दीपन विभाव बन्दछन् भने विप्रलम्भमा पहिले सम्भोगावस्थामा उपभोग गरिएका साधनहरू देख्नु र सम्झनु उद्दीपन विभाव बन्दछन्। सम्भोगमा प्रेमपूर्ण दृष्टि, कटाक्ष, पसिना आउनु आदि अनुभाव मानिन्छन् भने विप्रलम्भमा सम्भोगका लागि छट्पटाउनु, पिरोलिनु आदि नै अनुभाव बनेका हुन्छन्। लज्जादि सम्भोगका र उत्सुकता, चिन्ता आदि विप्रलम्भका सञ्चारी भाव हुन्। उदाहरण -
मन मिसिसकी गाला प्रीतिले टम्म जोडी
क्रमनियम दुबैले बोलीको चाल छोडी
बलपनि भलिभाँती बाहुलीले लिएछ
नसकी मनकथा त्यो रात सुत्तै गएछ॥ - (सम्भोग श्रृङ्गार)
आऊ प्रिये नगर बेर भनी मलाई
राखेर काखबीच हात दुबै समाई
ती लाल ओठ मुखनेर पुर्याउनु भो
जेविका कार्की
जेविका कार्की नेपाली चलचित्र क्षेत्रको नायिका तथा मोडल हुन्। उनले नेपाली चलचित्र जन्मभूमीबाट चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी हुन।
रस (काव्य शास्त्र)
श्रृङ्गार रस
कहाँ श्री भगवान कृष्ण अधिराज् कहाँ सुदाम सखा
जेविका कार्की
जिवनी
जेविकाको जन्म २०५२ पौष १९ गते काठमाडौँको पेप्सिकोलामा बाबु राजेन्द्र कार्की र आमा बाला अधिकारीको छोरीको रूपमा भएको थियो।
रस (काव्य शास्त्र)
श्रृङ्गार रस
भक्तिले कनिका दिंदा उठिलिया कस्तो मजाको भन्या
राकम
राकम सुर्खेत जिल्लामा अवस्थित एउटा गाउँ विकास समिति हो।राकम गाऊँ विकास समिति सिम्ता क्षेत्रको महत्त्वपुर्ण ब्यपारीक केन्द्र हो। सिम्ता जामुनेबजार अवस्थित छ। त्यहाँबाट दक्षिण सल्लीबजार हुदै सुर्खेत छिन्चु बजार जाने सडक र उत्तर जाजरकोट जाने सडक छ। यस गा.वि.स सिम्ता क्षेत्रको आठ गा.वि.स मध्ये एक गा.वि.स हो।
रस (काव्य शास्त्र)
श्रृङ्गार रस
तस्तै प्रीति सदा छ प्यारी मनमा तिम्रा उपर्मा पनि
राकम
सन्दर्भसनमाग्रीहरु
==बाहिरी कडीहर
रस (काव्य शास्त्र)
श्रृङ्गार रस
ल्यौ ल्यौ औंठी म दिन्छु राख तिमीले मेरो निशान भनी॥ - (सम्भोग श्रृङ्गार)
लागे फर्कन स्वामि हेर सबका सम्झेर कान्ताकन
मेरैमात्र नफर्कने अझ पनि कस्तो कडा त्यो मन
बाटो हेर्दछु तैपनि म त सदा आए कि प्यारा भनी
पत्तै छैन कतै पनि निठुरको हा! गो त्यसै जोवनी॥ - (विप्रलम्भ श्रृङ्गार)
बाटो हेर्लिन् बिरह दिनका नित्य औंला गनेर
सुस्केरामैं मिरमिर हुनन् रात कोल्टो फिरेर
तिम्रै जस्तो म पनि दिनहुँ देख्छु संसारलाई
भन्ने मेरो खबर् लगिद्यौ कल्पँदी बैंसलाई ॥ - (विप्रलम्भ श्रृङ्गार)
पर्खें, शब्द सुनें, बसें शयनमा लेटें, उठें, झोक्रिएँ
हेरें, मार्ग घुमें, चटक्क चुडिएँ, फर्केँ, सुकें, आत्तिएँ,
टोल्हाएँ, मनले, झलक्क समझेँ, झस्कें, कुनामा गएँ
निस्केँ, दृष्टि दिएँ, फिरें, धुरुधुरु रोएँ, म हा! के भएँ ॥ - (विप्रलम्भ श्रृङ्गार)
वीर रस
शत्रु वा प्रतिद्वन्द्वीको पराक्रम, उदारता, दानशीलताको प्रशंसा सुनेर आफूले पनि त्यस्तै कार्य गरेर यशस्वी हुने जुन उत्साह मनमा जाग्छ, त्यसबाट वीर रसको उत्पत्ति हुन्छ। यस रसको आलम्बन शत्रु वा प्रतिद्वन्द्वी हुन्छ भने युद्धदर्शन, वीरता प्रदर्शन आदि यसका उद्दीपन हुन्छन्। विपक्षीको तिरस्कार, अस्त्रप्रहार, कठोर वचन आदि यस रसका अनुभाव हुन् भने गर्व,धैर्य, रोमाञ्च आदि व्यभिचारी हुन्। उत्साह यस रसको स्थायीभाव हुन्छ। उदाहरण -
नेपाली हुँ कठिन गिरिमा चढ्नलाई सिपालु
वैरी नै होस् तर पनि म छु दिनमाथि दयालु
तातोतातो रगत रिपुको प्युन हर्दम तयार
बिटकोइन
परिभाषा
"बिटकोइन" (Bitcoin) भनेको विकेन्द्रित पियर टु पियर नेटवर्कमा कुनै पनि मध्यस्त निकाय, केन्द्रिय निकाय वा क्लियरिङ्ग हाउस विना सञ्चालित पहिलो साईवर वा इलेक्ट्रॉनिक मुद्रा हो । बिटकोइन भनेको इलेक्ट्रॉनिक नगद हो जसलाई प्रयोगकर्ताले इन्टरनेटमा वस्तु वा सेवाहरू खरिद विक्रिमा सामान्य मुद्रा जस्तै प्रयोग गर्न सक्दछन् । बिटकोइनको सञ्चालन प्रक्रिया तथा सॉफ्टवेअर ओपर सोरस मा छ जसले यसको सोरस कोड तथा आर्किटेकचर जो कोहीले पनि हेर्न तथा बुझ्न सक्दछ ।
रस (काव्य शास्त्र)
वीर रस
मेरो यै नै प्रिय छ खुकुरी हेर भै होसियार ॥
नेपालीका दिलदिल नयाँ ज्योति सल्काइदिन्छु
बिटकोइन
इतिहास
सन् २००९ मा सातोसि नाकामोटो नाम गरेको व्यक्तिले आविष्कार गरेको थियो । यसको सञ्चालन सन् २००९ मा पहिलो ओपन सोरस वालेट सार्वजनिक गरे पछि भएको पाइन्छ भने यसको प्रयोग २०११ मे देखि अत्यधिक रूपमा बढेको देखिन्छ ।
रस (काव्य शास्त्र)
वीर रस
नौलो आशा नवरस नयाँ चाख पल्काइदिन्छु
हरो झन्डा अनि हिमचुलीमाथि झल्काइदिन्छु ॥
करुण रस
आफ्नो प्यारो वस्तुको विनाश र अप्रिय वस्तुको प्राप्तिबाट करुण रसको उत्पत्ति हुन्छ। मनमा उर्लिएर आउनेशोक भाव नै करुण रसको स्थायी भाव हो। विनष्ट वस्तु आलम्बन र विनष्ट वस्तुको गुण र स्मरण वा स्मरण वा स्मरण गराउने चिजबिज उद्दीपन विभाव हुन्। रुनु, कराउनु आदि अनुभाव र मूर्च्छा, उन्माद, ग्लानि, चिन्ता आदि व्यभिचारी भाव भन्छन्। उदाहरण -
हाम्रा हर्ष र शोक मान, ममता, सन्तोष एकै थिए
एकै प्राण थियो र ज्यान दुईका सन्तान एकै थिए
बाँचु भिन्न भएर आज कसरी आधा मर्यो जीवनी
हाम्रो भेट हुँदैन हो कि सँगिनी धिक्कार कैल्यै पनि॥
टोपी सिर्फ छ नाममात्र शिरमा जम्मै टुप्पी निस्कने
भोटो जीर्ण धुजाधुजा छ उसको छाती पिठ्युँ देखिने
धोती केवल चार अङ्गुल धरो, नङ्गा छ सर्वाङ्गमा
काम्यो लुगलुग त्यो गरीब बिचरा त्य्स्म दया गर्छ को?
हास्य रस
अनौठा र विकृत आकार भएका चिजहरूले र अनौठा वर्णनहरूले हाम्रा मनमा एक किसिमको हांसोको भाव उत्पन्न हुन्छ, यही भाव साहित्यमा हास्य रसमा परिणत भएको हुन्छ। यस रसको स्थायीभाव हाँसो हो। अनौठा र विकृत आकार भएका चिज आलम्बन र विकृत एवं अनौठा किसिमका चेष्टाहरू उद्दीपन विभाव हुन्। हाँसो आउनु, आँखा केही चिम्लनु, मुख खुकुलिनु या विकृत हुनु आदि व्यभिचारी भाव हुन्। उदाहरण -
झुप्पा पुच्छरको पछिल्तिर ठूलो हल्लन्छ चारैतिर
खुट्टा चारवटा अनी खुर पनि लामू छ घाँटी फिर ।
खाई घाँस ऊ हग्छ आँपसरिका डल्लाहरू बर्बर
कटि, कूच कसी हिंडन्या युवती
चलन्या पथमा नलजाई रति ।
सँगमा छ युवादल ओरिपरी
अमरावति कान्तिपुरी नगरी ॥
ध्यायेत् सेतीं पहेलीं अलिअलि धमिलीं गेरु जस्तो च रातीं
नीलीं आकास जस्तीं मरकतमणिको झोल जस्तीं हरियीं
घ्याम्पा, गाग्रा र ठेकीं टिन, फटिअक, सिसीं आदिमा वास गर्दीं
गन्धाढ्यां फुर्तिमूर्तीं नवरसजननीं सम्झँदा रालभर्दीं ॥
रौद्र रस
शत्रुहरूको आफूप्रति अपमानजनक एवं अपराधपूर्ण क्रियाकलाप हाम्रा मनमा एक किसिमको बदलाको भाव उत्पन्न हुन्छ। त्यसलाई हामी क्रोध भन्दछौं। यही भाव रौद्र रसमा स्थायी भाव हुन्छ। यसमा शत्रु आलम्बन, उसका क्रियाकलाप उद्दीपन, राताराता आँखा बनाउनु, ओठ टोक्नु, दाह्रा किट्नु, हतियार उठाउनु आदि अनुभाव र गर्व, आवेग आदि व्यभिचारी भाव हुन्। उदाहरण-
खरानी हुन्छ भर्भराउँदो, हुरी चल्न थाल्दछ
कायर पनि वीर हुन्छन्, वेग चल्छ जोसको
हाहाकार मच्छ यहाँ, पाप खुल्न थाल्दछ
एक जुगमा एक दिन एक चोटि आउँछ ॥
भयानक रस
भयप्रद जन्तु, घटना वा दृश्य देखेर मनमा जुन डरलाग्दो चित्तवृत्ति उत्पन्न हुन्छ, त्यसबाट भयानक रसको अभिव्यक्ति हुन्छ। भयानक जन्तु वा विषय यसको आलम्बन र भयङ्कर जन्तुका भयप्रद चेष्टा यसका उद्दीपन हुन्। गदगद स्वरले बोल्नु, पसिना काड्नु आदि यसका अनुभाव हुन् भने शङ्का, मूर्च्छा, मृत्यु आदि व्यभिचारी भाव हुन्। भय यस रसको स्थायीभाव हुन्छ। उदाहरण -
कालाग्निसरिको भयङ्कर स्वरूप् राम्को भयाथ्यो जसै
कामिन् पृथ्वि पनि भयङ्कर स्वरूप् देखिन् र राम्को तसै
रावण्का पनि चित्तमा भय पर्यो उल्का बहुतै भयो
क्या गर्छन् प्रभुले यहाँ भनी त्यहाँ सब् लोक् डराइ रह्यो ॥
रागेपाटे अतिशय ठूलो लौन नि बाघ आयो
झम्ट्यो गाई थरथर भएँ होस मेरो हरायो
कामे गोडा ढुकढुक मुटु ठाउँ नै छोड्न लाग्यो
भागौं हामी घरतिर छिटै साहिंलो फुत्त आयो ॥
अद्भुत रस
अलौकिक अथवा विचित्र वस्तु, दृश्य वा घटनालाई देख्दा वा सुन्दा उत्पन्न हुने विष्मयात्मक चित्तवृत्ति अद्भुत रस हो। अलौकिक वा अनौठो विषय व वस्तु यसको आलम्बन हुन्छ र त्यस अलौकिक विषय वा वस्तुको महिमा अथवा चमत्कार यसको उद्दीपन हुन्छ। पसिना, रोमाञ्च, आँखा फैलाउनु आदि यसका अनुभाव हुन् भने त्रास, जडता आदि यसका व्यभिचारी भाव हुन्। विस्मय वा आश्चर्य यस रसको स्थायीभाव हो। उदाहरण -
केही दूर् हनुमान् पुग्यापछि तहाँ एक् सिंहिका राक्षसी
छाया पक्री ऊ जन्तु खैंची बलले खान्थी जलैमा बसी
छाया पक्री ऊ तान्न लागि हनुमान् ज्युको गति बन्द भो
कस्ले बन्द गर्यो गति भनी दिशा दस्मा तसै दृष्टि गो ॥
मुख खोलिदिँदा सब विश्व खुली
न त मट्टी मिली झलमल्ल बली
सब दिव्य चराचर छक्क परी
जननी स्तुति गर्दी भइन् विचरी ॥
बीभत्स रस
घृणित वस्तु वा व्यक्तिलाई देखेर उत्पन्न हुने चित्तवृत्ति बीभत्स रस हो। यसको आलम्बन दुर्गन्धित र घृणित वस्तु हुन्छ र उद्दीपन घृणालाई सम्बर्द्धित गर्ने तत्त्व हुन्छन्। थुक्नु, आँखा चिम्लनु, नाक थुन्नु आदि यसका अनुभव हुन् र आवेग, मूर्च्छा, व्याधि आदि यसका सञ्चारी भाव हुन्। घृणा यस रसको स्थायी भाव हो। उदाहरण -
खैरे कुक्कुर एक घाउ छ हरे! रोगी लुत्याहाकन
पालेको मलमा लुते पुछरको डोलाउ त्यो सज्जन
साह्रै भक्त भई, शिलाहरू खप्यो ढुङ्गामुढा बेस्सरी
फोरी खप्पर क्याक्ल्याङ् गरी पियो यो रक्त आफ्नै हरि!!
हाय! क्षतविक्षत धरा छ, रगत चुसने, हृदय लुछने
शान्त रस
शान्त रस संसार एक सपना हो, यहाँ भएका सबै प्राणी र चिजबिजहरू क्षणभङ्गुण र असार छन् भन्ने ज्ञानले हामीमा संसारप्रति एक किसिमको वितृष्णाको भाव उत्पन्न हुन्छ, यसि भावलाई निर्वेद अर्थात् वैराग्य भन्दछन्। यही वैराग्यको स्थिति नै शान्त रसमा स्थायीभाव बनेको हुन्छ। यसमा निस्सार संसार अथवा परमात्मा आलम्बन र पुण्यस्थान, तीर्थ, देवमन्दिर, साधुसज्जनको सङ्गत आदि उद्दीपन विभाव हुन्छन्। यस्ता विभावहरूबाट उत्पन्न भएको सात्विक रोमाञ्च, आँसु आदि अनुभाव र हर्ष, स्मृति, विरक्ति, पश्चात्ताप आदि सञ्चारी भाव हुन्। उदाहरण -
लायौ दृष्टि जता उतैतिर कठै! यो शृष्टि अस्पष्ट छ
पाऊ पक्ष कुनै विपक्षमय छन् चल्दा बडो कष्ट छ
खाली तर्कवितर्कका भुमरिमा घुम्दो छ यो जीवनी
मानूँ अर्जुन-भेद्ययन्त्रबिचको दुर्दर्श माछो बनी ॥
अति सुन्दर मानव जीवन यो
गरि काव्यसुधारस पान अरे
गर मानव जीवन सार्थक रे ॥
कृषि प्रसार
कृषि प्रसार भन्नाले नयाँ जानकारी वा वैज्ञानिक अनुसन्धान बाट प्राप्त भएका नतिजा कृषि कार्यमा अपनाउन किसान लाई दिइने अनौपचारिक शिक्षा हो। ‘प्रसार’ शब्दले आफैँ विभिन्न क्षेत्रमा अर्थ राख्दछ भने सन्सार भरि नै सरकारी मातहतका निकायमा प्रसारकहरुको भुमिका भएको पाइन्छ। विकसोन्मुख देशहरुले अन्तराष्ट्रिय दातृ निकायहरयबाट कृषि प्रसार संस्थाहरुलाई आर्थिक सहयोग प्राप्त भइरहेको हुन्छ।
शब्द
आधुनिक प्रसार डुब्लिन, आइर्ल्यान्ड बाट सुरु भएको हो जसमा लर्ड क्लेरेन्डनका घुमन्ते प्रशिक्षकहरुको भुमिका थियो। सन् १९५० सम्ममा प्रसार जर्मनीमा पनि व्यान्चेरलेरर जस्ता कृषि प्रशिक्षक बाट विस्तार भयो। पछि, सन् १९१४ मा स्मिथ लिभिर ऐक्टले प्रसार प्रणालीको सुरुवात भयो। Extension (प्रसार) शब्दलाई अमेरिकामा प्रयोगमा आयो; बेलायत मा भने बिसौँ शताब्दीमा “advisory service” शब्द प्रयोगमा आयो। विभिन्न मुलुकमा विविध शब्दले प्रसारका लागि प्रयोग भएका छन्।
अमेरिकामा प्रसारक (extension agent) भन्नाले विश्वविद्यालायमा कार्यरत कर्मचारी लाई बुझाउँछ, जसको भुमिका आर्तिक र सामाजिक विकासमा, नेतृत्व विकास, पारिवारिक समस्याम कृषि र वातावरण जस्ता विषयमा अन्य मानिसहरुलाई सहयोग गर्दछ। प्रसार एजेन्टहरुको भुमिकामा युवा विकासमा पनि हुने गर्दछन्। अमेरिकामा धेरै प्रसारकहरु ल्यान्ड-ग्र्यान्ट विश्व विद्यालयमा पनि कार्य गर्दछन्। उनीहरुलाई काउन्टी एजेन्ट, प्रसार शिक्षिकहरुको उपनाम पनि दिइन्छन्। प्रसार प्रणालीमा वैज्ञानिकहरुको पनि भुमिका हुन्छन्, र उनीहरु सम्बन्धित विषयमा प्रसार विज्ञका रुपमा भुमिका निर्वाह गर्दछन्।
नेपालमा कृषि प्रसार
हाल, नेपालमा कृषि प्रसारका लागि कृषि ज्ञान केन्द्र रहेकस छन्। स्थानिय सरकार सञ्चालन एेन २०७४ ले कृषि प्रसार लाई स्थानिय सरकारको अधिकार भित्र समावेश गरेको छ।
सोनपुर पशु मेला
इतिहास
सुरुमा मेलाको स्थल हाजीपुर थियो र सोनपुरको हरिहरनाथ मन्दिरमा मात्र पूजा हुन्थ्यो तर, मुगल सम्राट औरङ्गजेबको शासनकालमा मेलाको स्थान सोनपुरमा सारिएको थियो। हरिहर नाथको मन्दिर मूलतः श्री रामले राजा जनकको दरबारमा माता सीताको हात जित्न जाँदा निर्माण गरेको मानिन्छ। राजा मान सिंहले पछि मन्दिर मर्मत गराएको पनि बताइएको छ। वर्तमान अवस्थामा रहेको हरिहरनाथ मन्दिरको निर्माण मुगल कालको अन्त्यमा एक प्रभावशाली व्यक्ति राजा राम नारायणले गराएका थिए।
सोनपुर पवित्र नदी गङ्गा र गण्डकको सङ्गममा अवस्थित भएकाले हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले यसलाई पवित्र स्थलका रूपमा लिने गर्छन्। मेला बाहेक सोनपुर मेलामा आउने मानिसहरुको एउटा उद्देश्य हरिहरनाथ मन्दिरको अभिसरणमा नुहाउने र दर्शन गर्नु पनि रहेको छ।
स्वच्छ व्यापार
सोनपुर मेलामा सबै जातका कुकुर, भैँसी, गधा, अरबी घोडा, खरायो, बाख्रा र कहिलेकाहीँ ऊँटका धेरै पशुहरू किन्न सकिन्छ। यस मेलामा विभिन्न प्रकारका चरा र कुखुराहरू समेत उपलब्ध छन्। तर, सबैलाई आकर्षित गर्ने क्षेत्र हात्ती बजार हो, जहाँ हात्तीहरू बिक्रीका लागि पङ्क्तिमा रहेका हुन्छन्। यति ठूलो सङ्ख्यामा हात्तीको व्यापार हुने एक मात्र स्थान सोनपुर मेला हो, यद्यपि तिनीहरू कानूनी रूपमा बेच्न सकिदैन। सोनपुर पशु मेलाको मैदानमा अन्य धेरै प्रकारका पसलहरू राखिएका हुन्छन्। भारतको वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, १९७२ लाई कडाइका साथ लागू गर्ने र हात्ती मालिकलाई स्वामित्व प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गर्न अस्वीकार गरेको कारण सन् २००४ देखि सोनपुर मेलामा हात्तीको व्यापारमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यी साना पसलहरूमा कपडा, फर्निचर, खेलौना, भाँडाकुँडा र कृषि उपकरण, गहना र हस्तशिल्पसम्मका विभिन्न प्रकारका सामानहरू पाइन्छन्। मेलाको प्रमुख आकर्षण भने बिक्रीको उद्देश्यका लागि सुन्दर ढङ्गले सजाइएको असङ्ख्य हात्तीहरूको दृश्य नै हुने गर्दछ। सन् २००१ देखि सन् २००४ को अवधिमा सोनपुर मेलामा ९२ हजार ३५४ हात्ती बेचबिखनको लागि ल्याइएको थियो, सन् २०१६ मा १३ वटा हात्तीलाई बिक्रीको लागि नभएर प्रदर्शनको लागि मात्र ल्याइएको थियो। सन् २०१७ को मेलामा ३ हाथीहरू प्रदर्शनको लागि राखिएका थिए। सन् २०१७ मा, केन्द्रीय सरकारले सोनपुर पशु मेलामा पशु नियमहरूको क्रूरता रोकथाम गर्ने अभिप्रायले गाईवस्तुको बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
भारतीय रेलवेद्वारा यस स्थानमा एउटा 'रेलग्राम' स्थापना गरिएको छ, जहाँ बच्चाहरूको लागि खेलौना ट्रेन समेत रहेको छ। ग्रामीण बस्तीका विभिन्न वस्तु तथा परिवेशहरू खिच्ने उद्देश्यले विदेशी पर्यटकहरूलाई समेत सोनपुर मेलाले आकर्षित गर्ने गरेको छ। फोटो खिच्ने बाहेक, हात्तीले धेरैजसो विदेशी पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्छ। बिहार राज्य पर्यटन विकास निगमद्वारा सोनपुर मेलामा स्विस कटेजहरू स्थापना गरिएको छ, इन्टरनेट सुविधा, गण्डक नदीमा मोटर डुङ्गाको सवारी, पर्यटक गाउँमा खाना र पटना विमानस्थलदेखि सोनपुरसम्म प्रि-पेड ट्याक्सीहरू उपलब्ध रहेको छ।  सोनपुर मेलाको अवधिमा त्यहाँ डिज्निल्यान्ड पार्क बनाइने गरिन्छ।
जानकारी
अवधि : एक महिना (लगभग नोभेम्बर महिनामा — डिसेम्बर)
चक्र : वार्षिक
सन् २०१३ मा यो मेला नोभेम्बर १६ मा सुरु भएर १५ डिसेम्बरसम्म आयोजन भएको थियो। सन् २०१८ सोनपुर हरिहर क्षेत्र मेला नोभेम्बर २१ बाट सुरु भए २२ डिसेम्बरमा समाप्त भएको थियो।  मेलामा डुङ्गा दौड, कुस्ती, नौका विहार जस्ता कार्यक्रम हुने गर्दछ।
यातायात
सोनपुर सडक र रेलवेद्वारा सहज र पहुँच योग्य छ। यसबाहेक, यो बिहारको राजधानी पटनाबाट मात्र २५ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। पटना देशका अन्य भागहरूसँग हवाई, रेलवे र सडक मार्गद्वारा राम्रोसँग जोडिएको छ। मेलाको समयमा, बिहार राज्य पर्यटन विकास प्राधिकरणले पटना देखि सोनपुरसम्म फेरीहरू पनि व्यवस्थित गर्दछ। यहाँसम्म पहुँचको लागि विभिन्न ट्याक्सी र कार भाडा सेवाहरू छन् जसले विदेशी, पर्यटकहरूलाई निजी यातायातको सेवा प्रदान गर्ने गर्दछ।
२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग
२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग (अन्य नाम:- २०१६ रेडबुल राष्ट्रिय लिग, नेपाल राष्ट्रिय लिग २०७१-७१) नेपाल राष्ट्रिय लिग को दोस्रो संस्करण हो । यो प्रतियोगिताको विजेता टिम थ्री स्टार क्लबले नेपाली रूपैयाँ एक करोड प्राप्त गरेको थियो ।
यस प्रतियोगिताको प्रमुख प्रायोजकका रूपमा रेडबुल इनर्जी ड्रिङेक रहेको थियो । साथै सनमीगुल बियर यस राष्ट्रिय लिग फुटबल प्रतियोगिताको दोस्रो प्रमुख प्रायोजक रहेको थियो ।
यस प्रतियोगितामा राजधानीका तथा मोफसलका उत्कृष्ट ०९ टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो ।
यस प्रतियोगिताला २०७२ सालको महाभुकम्पले प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको थियो । वैशाख देखि प्रतियोगिता भदौ असोजमा मात्र पुन सुरू भएको थियो ।
सहभागी टिमहरू
यस नेपाल राष्ट्रिय लिगको दोस्रो संस्करणमा नेपालका जम्मा ९ वटा विभिन्न टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो । यस प्रतियोगितामा ए-डिभिजनका पाँच क्लबहरूमा थ्री स्टार क्लब, मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब सहित तीन विभागीय टिमहरू नेपाल आर्मी क्लब, नेपाल पुलिस क्लब तथा एपीएफ क्लब को सहभागी रहेको थियो । यस्तै अन्य मोफसलका उत्कृष्ट क्लबहरू अन्तर्गत मोरङ ११, झापा ११, लुम्बिनी फुटबल क्लब र सुदूरपश्चिमाञ्चल ११ गरी जम्मा ९ वटा क्लबहरूको सहभागीता रहेको थियो । मच्छिन्द्र क्लब, हिमालयन शेर्पा क्लब, फ्रेन्ड्स क्लब तथा सरस्वती युथ क्लबले अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको प्रतिबन्धका कारण प्रतियोगितामा सहभागीता जनाएको थिएन ।
आमा (१९६४ चलचित्र)
आमा हिरासिंह खत्रीद्वारा निर्देशित नेपाली कथानक चलचित्र हो। दुर्गा श्रेष्ठ र चैत्य देवीद्वारा लेखिएको यस चलचित्रलाई महेन्द्र वीर विक्रम शाहले तत्कालीन रोयल नेपाल फिल्म कर्पोरेशनको उत्पादनको रूपमा सार्वजनिक गरेका थिएँ। यस चलचित्रमा शिवशङ्कर मानन्धर तथा भुवन चन्दलाई प्रमुख भूमिकामा र वसुन्धरा भुसाल, हिरासिंह खत्री तथा हरिप्रसाद रिमाललाई सहायक भूमिकामा राखिएको छ। यो चलचित्रमा नेपाली सेनामा काम गरेपछि घर फर्केका युवाको कथा दर्शाइएको छ। राजा महेन्द्रको आग्रहमा हिरासिंह खत्रीले निर्देशन गरेको यस चलचित्रको अधिकतम भागको छायाङ्कन तथा उत्पादन पछिका कार्यहरू भारतको कोलकातामा गरिएको थियो। वि.सं. २०२१ साल असोज २२ गते सार्वजनिक गरिएको यस चलचित्रलाई नेपालमा नै निर्माण गरिएको प्रथम चलचित्रको रूपमा दर्ता गरिएको छ।
कथा सारांश
हर्कबहादुर एक जडैँया हुन् जो आफ्नी श्रीमतीसँग शारीरिक दुर्व्यवहार गर्छन्। कथा सुरु भएको समयको एक दिन पछि ऋण तिर्न नसकेको हुनाले हर्कबहादुरको बन्धकको रूपमा राखिएको घरलाई लिइने कुरा निस्कदा उनले आफ्नी श्रीमतीलाई मादक पदार्थ सेवन गर्न छोड्ने वाचा गर्छन्। त्यही दिन, पछि तिर उनी मादक पदार्थको सेवन गरी घर फर्कन्छन् र आफ्नी श्रीमतीलाई कुट्न थाल्छन् तर चट्टानले लागेर उनको मृत्यु हुन्छ। उनको मृत्यु पछि उनका छोरा मानबहादुर (शिवशङ्कर) घर छोडी सेनामा भर्ती हुन्छन्।
दुई वर्ष पछि विदेशी सेनामा काम गरेर मान घर फर्कन्छन् तर आफ्नी आमालाई देख्दैनन्। उनकी आमाको मृत्यु भएको ज्ञात भएपछि उनले नेपाल छोड्ने निर्णय गर्छन् तर उनका छिमेकीहरूले "जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी" भन्दै उनलाई आफ्नो समाजको सेवा गर्ने सल्लाह दिन्छन्। अन्ततः मानले छिमेकीहरूको सुझाव मानी देशको बढ्दो अर्थतन्त्रमा सक्दो योगदान दिने निर्णय लिन्छन्।
निर्माण
महेन्द्र वीर विक्रम शाहको आग्रहमा भारतीय चलचित्रको क्षेत्रमा काम गरिरहेका प्रख्यात नेपाली चलचित्र निर्देशक हिरासिंह खत्रीले पञ्चायती व्यवस्थाको प्रवर्धन गर्नका लागि आमा चलचित्रको निर्माण गरेका थिएँ। नेपाली चलचित्रको प्रारम्भिक कालमा देशमा नै चलचित्र निर्माण, छायाङ्कन, वितरण र प्रस्तुतीकरण गर्ने उपयुक्त पूर्वाधारको निर्माण भएको थिएँन। त्यसबेला कुनै व्यवसायिक अभिनेता नभएका हुनाले निर्देशक खत्रीले गायक शिवशङ्कर र नाट्यशाला प्रदर्शनकर्ता भुवन चन्दलाई छानेका थिएँ। घरको यादमा डुबेका व्यक्तिको भूमिका निर्वाह गर्नका लागि खत्रीले शिवशङ्करलाई छानेका थिएँ। प्रमुख भूमिकामा रहेकी अभिनेत्री भुवन चन्दले यस चलचित्रमा अभिनय गर्न पाउनु नै उनको जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र अविस्मरणीय घटना भएको बताएकी थिइन्। चौध वर्षको उमेरमा हरिप्रसाद रिमालले पनि आमामा सानो भूमिका निर्वाह गरी आफ्नो अभिनय जीवनको सुरुवात गरेका थिएँ।
यस चलचित्रको छायाङ्कन ३ देखि ४ महिनाको समयावधिमा पूरा गरिएको थियो र निर्माण पछिका कार्यहरू भारतको कोलकातामा ६ महिनाको अवधिमा पूरा भएको थियो। चलचित्रका धेरैजसो दृश्यहरू एकै चोटी छायाङ्कन गरिएको थियो। भुवन चन्दलाई यस चलचित्रमा भूमिका निर्वाह गर्नका लागि रु. ५,००० ज्यालाको रूपमा दिइएको थियो। चन्दले काठमाडौँ क्रेजलाई भनेकी थिइन्, "चलचित्रका निर्देशकले छायाङ्कन गर्ने व्यक्तिलाई सोधेका थिएँ मलाई भाग दिने कि नदिने भनेर र उनले चाहिँ मेरो पक्षमा बोले। तसर्थ, मैले चलचित्रमा भूमिका निर्वाह गर्न पाउनुको श्रेय छायाङ्कनमा संलग्न देव र निर्देशक खत्रीलाई नै जान्छ।"
सार्वजनिकीकरण
यस चलचित्रलाई वि.सं. २०२१ साल असोज २२ गते काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक गरिएको थियो। फिल्म्स अफ नेपालकी सुनिताले लेखे अनुसार यो चलचित्र सार्वजनिक गरेपछि नै रातारात लोकप्रिय बन्यो। यो चलचित्रको सफलता पछि निर्देशक हिरासिंह खत्रीले नेपाली राष्ट्रवाद र देशभक्ति झल्काउने हिजो आज भोलि (वि.सं. २०२४) र परिवर्तन (वि.सं. २०२८) निर्माण गरे। नेपालमा नै निर्माण भएको प्रथम चलचित्रको रूपमा दर्ता गरिएको आमा नेपाली चलचित्रको इतिहासमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण चलचित्र मानिन्छ। चलचित्रको सार्वजनिकीकरण पछि त्यसमा संलग्न कलाकारहरू पनि प्रख्यात भए। काठमाडौँ फिल्म्समा प्रकाशित भए अनुसार "यो [आमा] नेपाली चलचित्रका लागि अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण घटना हो।"
आलोचनात्मक प्रतिक्रिया
बस नेपालमा छापिएको थियो, "यो चलचित्रको शीर्षक पनि सुहाउँदो खाले नै छ...आमाले हामीलाई के आशा राख्ने भनेर स्वतः बताउँछ र त्यो आशा पूरा गर्छ। यसको शीर्षक र चलचित्रको विषयवस्तुले एक अर्काको पूरकको रूपमा काम गर्छन्।" समालोचकले आमा एक चोटी हेर्नैपर्छ पनि भने। मिग्युलका फिलिप क्रायन मार्शलले भनेका थिएँ, "आमा स्पष्ट रूपमा नै राष्ट्र निर्माण गर्ने साधन थियो। दौरा सुरुवाल र ढाका टोपी लगाएका पुरुष र सारी र चोलो लगाएकी महिलाका साथै विश्वव्यापी रूपमा राष्ट्रिय एकता झल्काउने प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिने आमाको पवित्र छविद्वारा राष्ट्रियवाद र देशभक्तिका विषयवस्तुलाई दर्शाउन खोजिएको थियो, जसमा यो सफल पनि भयो।"
न्याउली
न्याउली अथवा न्याउली चरी (वैज्ञानिक नाम: Megalaima virens हाल: Psilopogon virens)  नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ग्रेट बार्बेट (Great Barbet) भनिन्छ । यो फागुन चैत्र महिनामा उजाड मौसम भएको बेला निरन्तर रूपमा कराउने हुँदा यसले मानिसलाई बिरह लगाउँछ भन्ने जनविश्वास छ ।
न्याउलीको "विरह"
न्याउली चरीको स्वर फागुन, चैत र बैसाख महिनामा मुख्यतया सुन्न सकिन्छ। तर माघ र कहिलेकाही पुसको अन्त्यमा पनि न्याउलीलाई सुन्न सकिन्छ। विरही बिम्बको रूपमा न्याउली चरा नेपाली समाजमा परिचित छ। न्याउलीको विरहपूर्ण स्वरको प्रसङ्ग विभिन्न लोकगीत, कविता र समकालीन गीतहरुमा पाइन्छ। फागनु, चैत र वैशाख महिनाको उजाड मौसममा न्याउली चराको विरही धुन सुनिन्छ। रोल्पा, रुकुमजस्तै पहाडी जिल्लामा फागुन, चैत महिनामा गहुँ, जौ बाली भित्र्याउने चटारो हुन्छ। उजाड र टन्टलापुर घाममा बारीको गहुँ, जौ स्याहार्दै गर्दा वल्लो पखेरा र पल्लो पखेराका अग्ला रूखमा न्याउली चराको धुन सुनिन्छ।जो निकै विरही खालको हुन्छ।
हर्सा
हर्षा (अर्स) पाइल्स अथवा हिन्दीमा बबासिर (Hemorrhoids (AmE), haemorrhoids (BrE), emerods, or piles) मलद्वार सम्बन्धि रोग हो जसमा मलद्वारमा रहेका मांसपेशी सुन्निन्छ। haemorrhoids, मलद्वार नली मा भएका संवाहिनी ढाँचाहरु हुन् जसले दिसा नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छन्। तिनीहरु प्याथोलोजीकल वा पायल्स बन्छन् जब सुन्निन्छन् वा जल्छन्। तिनीहरूको शारीरिक स्थितिमा, तिनीहरूले आर्टेरिओ-भेनस च्यानलहरु र संयोजक तन्तु ले बनेको कुसनको रूपमा काम गर्छन्।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
रोल्पाका ज्यष्ठहरुमा न्याउली चरीको स्वरमा लुकेको विरह र दुखको लोककथामा पाइन्छ । कथा अनुसार सत्य युगमा एक परिवारमा सासू बुहारी थिए। सासूआमा कडा स्वभावकी थिइन्। बुहारीको एक छोरा पनि थियो।
हर्सा
प्याथोलोजिकल हर्साका लक्षणहरू त्यसको प्रकार अनुसार फरक हुन्छन्। आन्तरिक हर्सामा सामान्यतया पीडा रहित तरिकाले मलद्वारमा रगत आउने हुन्छ, जब कि बाह्य हर्साले केही लक्षणहरू देखाउन सक्छ अथवा यदि थ्रोमबोस्ड छ भने मलद्वारको क्षेत्रमा उल्लेख्य रूपमा दुख्छ र सुन्निन्छ। धेरै व्यक्तिहरूले मलद्वार वरिपरिको क्षेत्रमा देखिएको कुनैपनि लक्षणलाई "हर्सा" को रूपमा उल्लेख गर्छन्। हर्साको सही कारण अझै अज्ञात छ तापनि, अन्तर-पेट चाप बढाउने केही तत्त्वहरू, विशेष रूपमा कब्जियत, ले यसको विकासमा भूमिका खेल्छ भनेर मानिन्छ।
रोगको प्रारम्भिक उपचारमा फाइबरको सेवनमा वृद्धि, जलसंयोजन कायम राख्नको लागि मुखबाट तरल पदार्थ लिने, दुखाइलाई कम गर्न NSAIDहरू, र आराम आदि पर्छन्। यदि लक्षणहरू गम्भीर छन् वा संरक्षणात्मक व्यवस्थापन गर्दा पनि सुधार भएन भने केही साना उपचार पद्धतिहरू गर्न सकिन्छ। शल्यक्रिया भने यी सबै उपायहरूलाई अपनाएपछि पनि सुधार नहुनेहरूको लागि प्रयोग गर्न उचित हुन्छ। आधाजसो मानिसहरूले तिनीहरूको जीवनको कुनै समयमा हर्साबाट समस्याको अनुभव गर्न सक्छन्। परिणाम सामान्यतया राम्रो हुन्छ।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
फागुन, चैत महिनाको उराठलाग्दो मौसममा बुहारीलाई ती सासूआमाले बारीको काममा पठाइन्। बारीको सबै काम सकाएर मात्र फर्किनू भन्ने सासूआमाले उर्दी लगाइन्। दूधे छोरालाई घरकै झोलुङ्गोमा सुताएर बुहारी बारीको काममा निस्किन्। यता बारीको काम सकाउन बुहारीलाई हम्मेहम्मे परेको थियो, उता बोली नफुकेको दूधेछोरा भोकले रुन रुन थाल्यो । बारीमा व्यस्त आमाले पर्ख, पर्ख भन्दै कामकै मेलोमा तल्लीन रहिन्। भोकले लखतरान परेको छोराको अन्ततः शरीरमा चराको पखेटा उम्रिन थाल्यो। सुताएको झोलुङ्गोबाट उडेर ‘न्या हुँ, न्या हुँ’ भन्दै उडेर टाढा गयो।
हर्सा
सङ्केत तथा लक्षणहरु
आन्तरिक र बाह्य हर्सा फरक-फरक रुपका हुन सक्छनन्; यद्यपि, थुप्रै मानिसहरूमा यसको सम्मिश्रण हुन सक्छ। रक्तअल्पता हुने गरी पर्याप्त मात्रामा रक्तस्राव हुने विरलै हुन्छ, र जीवनलाई खतरा पुर्यााउने रक्तस्राव अझ धेरै विरलै हुन्छ।। यस समस्यालाई झेल्दा धेरै मानिसहरू लाज मान्छन् प्राय: अवस्था अझ धेरै बिग्रेपछि मात्र चिकित्सक कहाँ उपचार खोज्छन्।