cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
छत्र, बालुन र भजन नाँच
छत्रनाँचको जगेर्ना किन ?
हाम्रा नजरमा झल्झली छ छत्र नचाएको दृश्य, हाम्रा कानमा गुञ्जिरहेका छन् खैंजडी, मञ्जिरा र छत्रीय भाइका सुरम्य आवाज । लोप हुन नपाउँदै हाम्रा पुर्खा र हामीले अँगालेको संस्कृतिलाई जगेर्ना गर्नु भोलिका पिंढी वा दर सन्तानको लागि अध्ययन सामग्रीको रूपमा विकास गर्दै लैजानु हो । विभिन्न जातजातिको आफ्नो संस्कृतिको पहिचान र परिचय खोजिरहँदा हिन्दुहरूको छत्रनाँच, भजननाँच र बालुननाँच पनि संरक्षित र परिचित हुनुपर्दछ ।
छत्रनाँचको पाठ
हिराकी मन्दिर सुन गजुर ...२
प्रभूज्यू सैं औरै चली जाए,
आज बसे ललना
बंशीनाथ कृष्ण आए आज बसे ललना
राधासाथ कृष्ण आए आज बसे ललना
हरिसाथ खेलन आए आज बसे ललना
ललना सैं, खेलना सैं आए आज बसे ललना ..
पृथिवीमाथि आलेख
पृथिवीमाथि आलेख गोपाल पराजुलीद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
मानसिक अस्पताल पाटन
मानसिक रोगी हरूको उपचार गर्ने देशको एकमात्र मानसिक अस्पताल काठमाडौँ उपत्यकाको पाटन नगरको लगनखेलमा पाटन अस्पतालको ठिक विपरीत उत्तर दिशामा रहेको छ।
डालिया ग्रे
डालिया ग्रे (जन्म: १४ फेब्रुअरि १९७२) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन।
ताला
ताला सुरक्षाको लागि घरको ढोका वा कुनै बस्तु वा स्थानमा लगाईने यान्त्रिक साधन हो । यो कुनै चाबी वा कुनै संयोजनको माध्यमले खोल्न सकिन्छ ।
भक्तपुर अस्पताल
भक्तपुर अस्पतालकाठमाडौं उपत्यकाको भक्तपुर नगरपालिकामा रहेको मुलुकको केन्द्रिय अस्पताल हो। यसको स्थापना चन्द्र शमशेरको पालामा १९६१ असार १७ गते चन्द्रलोक डिस्पेन्सरीका नामबाट भएको हो।
बिन्ध्यवासिनी, दैलेख
बिन्ध्यबासिनी नेपालको भेरी अञ्चलको दैलेख जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५४५ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बिन्ध्यबासिनीको जनसङ्ख्या ३०२६ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
मनको बाँध (चलचित्र)
शाही नेपाल चलचित्र संस्थान बनेपछि प्रकाश थापाको निर्देशनमा बनेको पहिलो नेपाली चलचित्र 'मनको बाँध' हो।
इचेकुल राष्ट्रिय निकुञ्ज
डोग्गाट्युनिसियाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९९७ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल
नेपालको पश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्रको क्षेत्रीय अस्पताल पश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्रको सदरमुकाम पोखरा सहरमा रहेको छ। पहले रहेको गण्डकी अन्चल अस्पतालको सैया थपेर तथा स्तर वृद्धी गरेर यो अस्पताल स्थापना गरिएको थियो। यो अस्पताल नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रकै सबै भन्दा ठूलो सरकारी श्वास्थ संस्था तथा उपचार केन्द्र हो।
आर्टेमिसको मन्दिर
आर्टेमिसको मन्दिर प्राचीन विश्वका सात आश्चर्यहरू मध्येको एक हो। डाइनाको मन्दिर भनेर चिनिने यो एउटा प्राचीन युनानी मन्दिर थियो। यो आजको वर्तमान टर्कीमा रहेको थियो। यो मन्दिर देवी डायनालाई समर्पित युनानी मन्दिर थियो। यो मन्दिर इसा पूर्व ४०१ मा विनाश हुनुपूर्व तीन पटक पुनर्निर्माण गरिएको थियो। अहिले मन्दिर रहेको ठाउँमा जग तथा मूर्तिका टुक्राहरू रहेका छन्।
सितापुर(सप्तरी)
यो नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या छ।
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालय (नेपाल)
कूल कृषि भूमिको उल्लेख्य प्रतिशतलाई सिञ्चित गर्न सक्ने र प्रशस्त मात्रामा जलविद्युतको उत्पादनगर्न सक्ने सम्भाव्यताका कारण नेपालको मुख्य चुनौतिको रूपमा रहेको गरीबी निवारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने जलस्रोतको परिचालन र व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी यसमन्त्रालयमा रहेको छ।
उद्देश्य
देशमा औद्योगिक एवम् आर्थिक क्रियाकलाप बिस्तार गर्न आवश्यक उर्जाको उत्पादन रआपूर्ति सम्बन्धी व्यवस्था गर्नु, कृषि प्रणालीमा अपेक्षित सुधारको प्रयासमा सहयोग पुर्‍याउनु सिँचाई प्रविधि सम्बन्धी नीति तर्जुमा र कार्यान्वयन गर्नु यस मन्त्रालयको उद्देश्य रहेको छ।
आधिकारीक वेबसाईट
www.mowr.gov.np
चोखोमाया (चलचित्र)
चोखोमाया (चलचित्र) एक नेपाली कथानक चलचित्र हो । नेपालमै छपाई भएको पहिलो नेपाली चलचित्र चोखोमाया यसका निर्देशक राजविक्रम शाह हुन् ।
ड्यानी एशी
ड्यानी एशी (जन्म: १६ जनवरी१९६८) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन।
काइरोउन
कायरोन प्रशाननिकट्युनिसियाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८८ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
पुतली (वाल कविता)
पुतली(वाल कविता) लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाका केही मुख्य कृतिहरू मध्ये एक हो ।
Butterfly
म रङ्गीचङ्गी छु वसन्त छोरी । म जन्मिएँ कोकिलले कर्राई ।। झुसिल्किराको सपना सिँगारी । दिए पखेटा प्रभुले मलाई ।।१।।
म हूँ पहीली बुझ पङ्खदार । वसन्तको फूल लिँदी सिँगार ।। कता कताको सुकुमार सार । फुलेर उठ्दो क्षणको विचार ।।२।।
आकाश जस्तो सुनसान चित्त । हुँदा फुरी भाव नयाँ विचित्र ।। इन्द्रनी जस्तो रंगरुप पाई । उचालिए झै म उडें रमाई ।।३।।
म बीउ झै ली सपना सुतेथें । झरी र छाया अनि घामभित्र ।। क्यै कुत्कुतीले बुझ पङ्खदार । बनी उडें क्या कलिली विचित्र ।।४।।
सिँगारिएका कति रङ्ग जाति । धुलो सुनौला दुइ पङ्खमाथि ।। हालै बनाएर परी मलाई । वसन्तको बाग दिए बनाई ।।५।।
ठिटी म सानी अनि रूपखानी । हूँ र्स्वर्गकी एक परी बयानी ।। बुन्छन् पखेटा प्रभुले मलाई । तरङ्गको तान लिई रँगाई ।।६।।
बनी हलूका सुख झैं सलक्क । म नाच्छु फुर्फुर्र घुमी फरक्क ।। जहाँ म जाने मन गर्छु फिर्छु फुका हँसीली रसिली विचर्छु।७।।
सुरुक्क पारी रस फूलबाट । चुसेर मीठो अति मस्तसाथ ।। छोपी अँगालोसित पङ्खद्धारा । म देख्छु सातौँ सब र्स्वर्ग प्यारा ।।९।।
पिलिक्क पारिकन चट्ट आँखा । काला उज्याला कतिका चनाखा ।। म हेर्छु छन् फूल कहाँ उज्याला । भनेर आफ्ना रसदार प्याला ।।१०।।
बसेर प्यूँदो रस थोर बेर । मजा अनौठोसँग मस्त हेर ।। मर् इशको जो रस बासवाला । चाखिरहेको छु चुमेर प्याला ।।११।।
अरू उडेको सुखमा हलुका । अरू रमेको रसभित्र नीका ।। देखेर आफै पुतली बनेर । नाचें दिलैमा सुख मिल्छ हेर ।।१२।।
सौर्न्दर्यको रूप भजेर रङ्गी । त्यहाँ हुने जो रस चुस्नु सङ्गी ।। त्यही सबै र्स्वर्ग भनेर जान । मिल्ला त्यहा इश्वर गन्ध पान ।।१३।।
छ शक्ति क्या हेर विचित्र नानी । चोली रँगीलो लिनकी म ध्यानी ।। झुसिल्किरा तुच्छ खराबबाट । जन्में म कस्तो रँग-रूपसाथ ।।१५।।
बसेर यौटै मनभित्र ध्यान । गरेर सारा मनलाई तान ।। बदलिन्छ चोला रँग मिल्छ राम्रो । देखिन्छ त्योर् इश्वर हेर हाम्रो ।।१६।।
पाइन्छ मीठा रस चट्ट प्यूँन । पुगिन्छ क्या र्स्वर्ग वसन्त ज्यूँन ।। जहाँ छ राम्रो उसतर्फउड्न । लिई पखेटा फुर्रुर्रुर हिँड्न ।।१७।।
पृथ्वीराज चौहान (महाकाव्य)
पृथ्वीराज चौहान (महाकाव्य) लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
कोल्टी
कोल्टी बाजुरा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
नेपालमा दूरसञ्चार सेवा
नेपालमा सर्वप्रथम वि सं १९७३ असार २० गते टेलिफोन सेवा सञ्चालनमा आएको र वि सं १९७४ जेठ एक गते देखि सर्वसाधारणलाई टेलिफोन सेवा उपलब्ध गराउन थालिएको प्रमाणहरु भेटिएका छन् । त्यसकै आधारमा जेठ एक गतेलाई आम नेपाली जनताले टेलिफोन सेवा उपभोग गर्न पाएको गौरवपूर्ण दिनका रूपमा लिने गरिएको छ ।
नेपालमा दूरसञ्चार सेवाको इतिहास
नेपालमा टेलिफोन, आकाशवाणीजस्ता सेवा सुरु भएपछि तीनको व्यवस्थापन र सञ्चालनका लागि सरकाले बनाएको निकायकै विकास भएर अहिलेको नेपाल टेलिकम बनेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। तसर्थ, नेपालमा दूरसञ्चार सेवा भित्र्याउने श्रेय ९० प्रतिशतभन्दा बढी सरकारको स्वामित्व रहेको हाल नेपाल टेलिकमका रूपमा चिनिएको कम्पनीलाई जान्छ। नेपाल टेलिकमको गठन हुनु भन्दा पहिले यस संस्थालाई नेपाल दूरसञ्चार संस्थान, दूरसञ्चार विकास बोर्ड, दूरसञ्चार  विभाग आदि भनिन्थ्यो।
नेपालमा दूरसञ्चार (टेलिफोन) सेवा कहिलेदेखि सुरु भएको थियो भन्नेबारे विवाद कायमै रहेको छ। धेरैजसो पुस्तकहरू तथा विभिन्न सन्दर्भ सामग्रीहरूमा नेपालमा वि. सं. १९७० बाटै टेलिफोन सेवा सुरु भएको लेखिएको पाइन्छ। सरकारले बनाएका योजनाहरू तथा नेपाल टेलिकमले प्रकाशित गरेका स्मारिका र क्यालेन्डरहरूमा वि. सं. १९७० देखि नेपालमा टेलिफोन सेवा सुरु भएको लेखिने गरेको थियो। यद्यपि, गोर्खापत्रमा प्रकाशित समाचारलाई आधार मानेर नेपालमा वि. सं. १९७३ सालमा वीरगञ्जबाट काठमाण्डौसम्म नाङ्गो तार टाँगेर टेलिफोन भित्र्याइएको मानिएको छ। काठमाण्डौबाट वीरगञ्जसम्म तार टाँग्नका लागि थानकोट, चिसापानीगढी, भीमफेदी भैँसे, हेटौँडा, अमलेखगञ्जको बाटो रोजिएको थियो। नाङ्गो तारमा सञ्चालन हुने उक्त पुरानो प्रविधिलाई 'ओपन वायर म्याग्नेटो' भन्ने गरिन्थ्यो। यस प्रविधिमा खम्बाखम्बामा नाङ्गो तार तानी ठाउँठाउँमा टेलिफोन जडान गरिएको थियो र घण्टीको सङ्ख्याका आधारमा टेलिफोन रिसिभर उठाउनु पर्दथ्यो।
वि. सं. १९७३ असार २० गते देखि काठमाण्डौमा टेलिफोन सेवा सुरु गरिएपछि पनि सुरुमा यो राजा र राणाहरूले मात्र प्रयोग गर्न पाउँथे। विसं १९७४ जेठ १ गतेदेखि भने सर्वसाधारणका लागि टेलिफोन सेवा प्रयोग गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको थियो। चन्द्रशमशेरका पालामा सुरु भएकाले टेलिफोन सेवालाई 'श्री चन्द्र टेलिफोन' भन्ने गरिन्थ्यो।
इतिहासकार डा श्रीरामप्रसाद उपाध्याय (नेपालको समीक्षात्मक इतिहास) का अनुसार वि. सं. १९६८ पुस ३ (सन् १९११, डिसेम्बर १८ ) मा नेपालका राजाको निमन्त्रणामा बेलायतका सम्राट जर्ज पञ्चमले चितवनको ठोरी जंगलमा शिकार खेल्न नेपालको भ्रमण गरेका थिए । जंगलभित्र मोटर हिँड्ने बाटो र टेलिफोनको व्यवस्था गरिएको समेत सो पुस्तकमा उल्लेख गरिएको छ । विभिन्न दस्तावेजहरूमा वि.सं. १९७० सालको सुरुबाट श्री ५ महाराजाधिराज, श्री ३ महाराज र प्रधान सेनापतिबीच कुराकानी गर्न जमलस्थित रानीपोखरीको उत्तरतर्फ हाल नेपाल इन्जिनियरिङ्ग एसोसिएसनको कार्यालय पछाडि भएको पुरानो घरमा म्याग्नेटो एक्स्चेन्ज खडा गरी नारायणहिटी दरबार, सिंहदरबार र प्रधान सेनापतिको निबासमा टेलिफोन लाइन विच्छ्याइएको उल्लेख छ । तर यसको विस्तृत विवरण एवं यसलाई पुष्टि गर्ने खालका प्रमाणिक दस्तावेज पाइएको भने छैन ।
नेपालमा दूरसञ्चार क्षेत्रको विकासमा उदारीकरणको नीति लिई निजी क्षेत्रलाई समेत सहभागिता गराई प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण सृजना गरी यस क्षेत्रको विकास तथा विस्तार गर्ने साथै दूरसञ्चार क्षेत्रलाई अझ ब्यवस्थित र नियमित गर्न दूरसञ्चार ऐन, २०५३ जारी भए पश्चात निजी क्षेत्रका विभिन्न संस्थाहरु पनि दूरसञ्चार सेवा उपलब्ध गराउने कार्यमा संलग्न छन्।
दूरसञ्चार सेवाको अनुमतिपत्र
दूरसञ्चार ऐन, २०५३ वमोजिम दूरसञ्चार सेवा सञ्चालन गर्न अनुमतिपत्र दिने कार्य नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले गर्दछ। प्राधिकरणले हालसम्म १२ किसिमका अनुमतिपत्रहरु जारी गरेको छ। समग्रमा १२ किसिमका अनुमतिपत्रहरु जारी गरिए पनि दूरसञ्चार सेवालाई संक्षेपमा टेलिफोन सेवा र इन्टरनेट सेवा गरी दुई प्रकारमा बिभाजन गर्न सकिन्छ। सबै टेलिफोन सेवा प्रदायकहरूले इन्टरनेट सेवा प्रदान गर्ने अनुमतिपत्र पनि लिएका छन्। तर, सबै टेलिफोन सेवा प्रदायकहरूको अनुमतिपत्रमा पनि एकरुपता छैन।
दक्षिण एसियाली विश्वविद्यालय
दक्षिण एसियाली विश्वविद्यालय एउटा अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालय हो । यो दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनका आठवटै सदस्य राष्ट्र अफगानिस्तान, नेपाल, पाकिस्तान, बङ्गलादेश, भारत, भुटान, माल्दिभ्स र श्रीलङ्काबाट मान्यता र अनुदानप्राप्त विश्वविद्यालय हो।
निर्णायक संरचना
यस विश्वविद्यालयको निर्णायक तहमा सञ्चालक समिति, कार्यकारी परिषद्, प्राज्ञिक परिषद् र आर्थिक परिषद् रहेका छन्। विश्वविद्यालयको प्रशासनसम्बन्धी अन्तिम निर्णय लिने अधिकार अध्यक्षलाई छ । तर, विश्वविद्यालयको निर्धारित बजेट सीमा नाघ्ने अवस्थामा भने गभर्निङ बोर्डबाट निर्णय गराउनुपर्ने हुन्छ। बोर्डमा प्रत्येक सार्क सदस्य राष्ट्रबाट दुई/दुई जना सदस्य रहने व्यवस्था छ।
प्राज्ञिक कार्यक्रम
यस विश्वविद्यालयमा पहिलो शैक्षिक सत्रमा दुई पोस्ट ग्र्याजुएट कार्यक्रम अर्थशास्त्र र कम्प्युटर विज्ञानमा भर्ना लिएर अध्यापन थालेको थियो। यस विश्वविद्यालयमा अर्थशास्त्र, कम्प्युटर विज्ञान, बायोटेक्नोलोजी, गणित, समाजशास्त्र, कानुन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विषयका पोस्ट ग्य्राजुएट र विद्यावारिधि तहका कार्यक्रम सञ्चालनमा छन् ।
विद्यार्थी भर्ना
यस विश्वविद्यालयमा सार्कका आठवटै सदस्य राष्ट्रसहित अन्य मुलुकका विद्यार्थी पनि अध्ययन गर्दछन्। यहाँ विद्यार्थी भर्नाका लागि स्थान छुट्याइएको छ।
बजेट
यसको स्थापनाको पहिलो चरणका लागि ३० करोड अमेरिकी डलर अनुमान गरिएको थियो । यसका लागि आवश्यक १०० एकड जमिन भारत सरकारले दक्षिण दिल्लीमा नि:शुल्क उपलब्ध गराएको थियो, जहाँ विश्विद्यालयको मुख्य क्याम्पस अवस्थित छ । सार्कका सबै मुलुकले पालैपालो सञ्चालन खर्च उपलब्ध गराउँछन् । सन् २०१७ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार यस विश्वविद्यालयको वार्षिक बजेट ६ करोड १६ लाख डलर थियो, जसमध्ये सञ्चालन खर्च ९७ लाख डलर र पुँजीगत बजेट ५ करोड १९ लाख डलर थियो।
सिकाइ
भारत-पाकिस्तान द्वन्द्वका कारण सेलाउँदै गएको र विशेष गरी भारतले अरु वैकल्पिक मञ्चलाई प्राथमिकता दिँदा ओझेल परेको क्षेत्रीय मञ्चका रूपमा रहे पनि सार्कले जन्माएको यो संस्था भने गतिशील रूपमा सञ्चालन भइरहेको छ। भारतीय भूमिमै स्थापना गरिएको र बढी दायित्व भारतले नै बेहोरेका कारण पनि सुरुवाती चरणमा यसको सञ्चालन उत्साहजनक भइरहेको हो । यसैको सिकाइस्वरुप अर्को नयाँ विशिष्टीकृत चिकित्सा विश्वविद्यालयको प्रस्ताव भइरहेको छ। दक्षिण एसियाली विश्वविद्यालय सफल हुँदै गएको उदाहरण दिँदै अर्को विश्वविद्यालयको अवधारणा अघि बढाएको र १९ औँ शिखर सम्मेलनले उक्त प्रस्ताव पारित गरेपछि स्थापना प्रक्रिया अघि बढ्नेछ। पाकिस्तानमा हुने भनिएको १९ औँ शिखर सम्मेलन भारतीय अरुचिका कारण ढिलाइ भइरहेको छ र नयाँ विश्वविद्यालयको अवधारणाले पनि मूर्तरुप पाउन सकेको छैन।
विवाद
छात्रवृत्तिमा विभेद, मेस सञ्चालन, अनुदान र आर्थिक स्रोतमा दुरुपयोग भएको भन्दै विद्यार्थीहरूले बेलाबेला विरोधमा प्रदर्शन गर्ने गरेका छन्। नेतृत्व र प्रशासनिक नेतृत्वमा पनि भारतले एकलौटी गरेकोमा पनि अन्य मुलुकको असन्तुष्टि छ।
नारायणपेट जिल्ला
नारायणपेट जिल्ला भारतको तेलङ्गाना राज्यको एउटा जिल्ला हो। नारायणपेट जिल्ला सदरमुकाम हो। जिल्लाले महबूबनगर, विकाराबाद, वनपर्ति र जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्लाहरू र कर्नाटक राज्यसँग सीमाहरू बाँडेको छ।
इतिहास
नारायणपेट जिल्ला क्षेत्रबाट प्रसिद्ध कोहिनूर हीरा सहित गोलकोन्डा हीराहरू पनि आउँछन्।
प्रशासनिक विभाजनहरू
जिल्लामा नारायणपेटको १ राजस्व प्रभाग छ र ११ मण्डलमा उपविभाजित छ।
जनसाङ्ख्यिकी
भारतको सन् २०११ को जनगणनाको समयमा, नारायणपेट जिल्लाको जनसङ्ख्या ५,६६,८७४ थियो, जसमा २८२२३१ पुरुष र २८४६४३ महिला थिएँ। यौन राशन १००९ थियो। ८९% जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। साक्षरता दर ४९.९३% रहेको थियो। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको १६.२% र ५.१% बनाउँछन्।
बिन्ध्यवासिनी, अछाम
बिन्ध्यवासिनी नेपालको सेती अञ्चलको अछाम जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५१९ वटा घर छन्।
सुशीला कार्की
सुशीला कार्की  सर्वोच्च अदालतको पूर्वप्रधानन्यायाधीश तथा प्रथम महिला प्रधान न्यायाधीश हुन् । प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओली को अध्यक्षताको संवैधानिक परिषद्ले नेपालको सर्वोच्च अदालतले प्रधानन्यायाधीश पदको लागि उनको नाम सिफारिस गरेको थियो । कार्की न्यायपालिकामा भ्रष्टाचारविरूद्ध शून्य सहिष्णुताको लागि परिचित छिन् ।
व्यक्तिगत जीवन
यिनी आफ्नो पिताको सात सन्तानमध्ये ज्येष्ठ हुन् । यिनको परिवार किसानी गर्दथे । उनीहरू विराटनगरस्थित बीपी कोइरालाको परिवारसँग नजिक थिए। सुशीलाका बुवाले उनलाई डाक्टर बनाउन चाहे पनि उनले भने अध्ययनका लागि कानुन रोजिन्। आफ्नो परिवारमा धेरै वकालतमै लागेका हुनाले सुशीलाले पनि त्यसमा आफ्नो पेशा सुरु गरेको बताउँछिन्। बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय वाराणसीमा अध्ययनरत रहँदा नेपाली कांग्रेसका प्रसिद्ध युवा नेता दुर्गाप्रसाद सुवेदीसँग भेट भई विवाह समेत भयो । उनका पुत्र प्रशान्त सुवेदी हुन् । प्रधानन्यायाधीश हुनुअघि उनी धापासीस्थित आफ्नो बहिनीको घरमा बस्ने गर्थिन्। उनी धेरै नेपालीको घरभन्दा आफ्नो घर फरक भएको मान्छिन्। उनको घरमा उनी आर्थिक जोहो गर्न घरबाहिर काम गर्ने र उनका पति घरगृहस्थी हेर्ने चलन छ।
शिक्षा
सन् १९७२ मा यिनले महेन्द्र मोरङ क्याम्पसबाट बीए गरेकी थिइन् । यिनले बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा एमए गरेकी छिन् । उनले वर्ष १९७८ मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट कानुन स्नातक उपाधि प्राप्त गरेकी हुन् ।
व्यवसाय
सुरुवातमा यिनले महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस धरानमा शिक्षण कार्य गरिन् । सन् १९७९ मा यिनले वकालत गर्न सुरु गरिन् । उनी विराटनगरस्थित पुनरावेदन अदालतको बार अध्यक्षसमेत थिइन्। २०३५ सालबाट वकालत सुरु गरेकी उनी सन् २००९ मा सर्वोच्च अदालतमा न्यायाधीशको रूपमा प्रवेश गरेकी थिइन्। सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीश नियुक्ति हुनुपूर्व कार्की सर्वोच्च अदालतकै वरिष्ठ न्यायाधीश थिइन् । २२ जनवरी २००९ मा सर्वोच्च अदालतको अस्थायी न्यायाधीशमा नियुक्त भएकी उनी १८ नोभेम्बर २०१० मा स्थायी न्यायधीश बनिन् । प्रधानन्यायाधीशको सपथ सन् २०१६ जुलाइ ११ मा लिएकी थिइन् । उनी न्याय परिषदकी अध्यक्ष पनि हुन्।
उनले न्यायाधीश हुँदा थुप्रै चर्चित मुद्दाहरूमा फैसला गरेकी छन्। बहालवाला सूचना तथा सञ्चारमन्त्री जयप्रकाश प्रसाद गुप्तालाई भ्रष्टाचार मुद्दामा दोषी ठहर गरेकी थिइन्। साधारण जीवनशैली रहेकी सुशीला कार्कीलाई भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता अपनाउने न्यायाधीशको रूपमा चिनिन्छ।
उनले महिलालाई सकारात्मक विभेद गर्छिन् भन्ने आलोचना पनि हुनेगर्छ। उनले हिंसामा परेका महिलाहरूको कानुनमा सहज पहुँच होस् भन्नका लागि पहल गरिरहेको बताएकी थिइन्।
सर्वोच्च अदालतबाट विदा
प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्की आफ्नो कार्यकाल सकिनु एक दिनअघि मंगलबार सर्वोच्च अदालतबाट बिदा हुनुभएको छ । उहाँको कार्यकाल बुधबार(जेठ २४ गते) सकिँदै थियो ।
सन्दर्भ
‍‍
पिकदूत
पिकदूत मोतीराम भट्टद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
सन्दर्भ सामग्री
पिकदूत  ( मेतीराम भट्ट )
रचनाकाल (१९४४)
टङ्कन - अभिषेक कोइराला ( कासी हिन्दू विश्वविद्यालय वाराणसी) ७६०७३९८२६९
(१)
ए पन्छी अब जा चटाक् हुनगई सम्चार यो भन्दिएस् ।
यो सम्चार भनीदिइस् पनि भने लाख् वर्षसम्मन् जिएस् ।।
यी मेरा सब हाल हेरि उडिजा मेरा जहाँ प्राण छन् ।
यस्मा कत्ति फरक् नपारि जति ह्याँ भन्छू भनेस् त्यो त सुन् ।।
(२)
क्यै काल् सम्म प्रचण्ड ग्रीष्मऋतुको गर्मी सह्यो अङ्गले ।
मन् आजित् हुनगो र दुःखि म भएँ त्यै गर्मिका रङ्गले ।।
छारो उँड्न गयो जसै दश दिशा साह्रै अँध्यारो भयो ।
एक्ली के गरुँ थर्र मन् हुनगयो गर्मी पनि गैगयो ।।
(३)
वर्षाका ऋतुमा बडा विरहमा एक्लै बसेँ झ्यालमा ।
बादल्-को दल आइ घेरिन गयो आकाश ख्याल् ख्यालमा ।।
त्यै बेला बिजुली चमक्क चमकी वाहाँ पछि गर्जँदा ।
मन् धुक्धुक् हुनगो यसोरि जबता ती पापिले बिर्सँदा ।।
(४)
निस्के हाँसहरू ऋतु शरदको बेला भएथ्यो जसै ।
प्यारो चन्द्र भनी चकोर चरिले चूँ-चूँ गरी ज्यू दियो ।
प्रीती चन्द्र चकोरको त्यसबखत् हेरी नसक्नू भयो ।।
(५)
चौथा नम्बरको ऋतू रस लिई हेमन्त आयो जसै ।
यो मन् ता उडि गैगयो र रसमा चुर्लुम्म डूब्यो तसै ।।
चीसो चल्छ बतास आश मनको मेरो पटक्कै गयो ।
भेट्-घाट्-को मनसूब हो तर यती धोका रही गगयो ।।
(६)
साह्रै कम्प भई थकित् हुनगएँ यस्तै हवान् गर्नुभो ।।
रूई दुइ कि फूइ येति तिनथोक् चाहिन्छ जाडामहाँ ।
दुःखी छू रुइ फूइ छन् त पनि ता दूई नहूँदा महाँ ।।
(७)
आयो हेर वसन्त पक्षि त तँ छस्  साक्षी यती भन्दिएस् ।
आफ्नै हुन् अहवाल् ऊनेर तइँले सुन्दा खुपै मन् दिएस् ।।
(८)
जान्न् हुन् सब धर्मशास्त्रकन ती विद्वान् विवेकी ति हुन् ।
पानी दूद् पिक काक चिन्न चतुरा आफैँ मनैमा बुझून् ।।
यै सोधेस् तिनका अगाडि हुन गै त्यो बुद्धि काहाण गयो ।
पाकेको फल छाडि जानु परदेश् कुन् धर्मको शास्त्र हो ।।
(९)
अत्तर्, चन्दन, केवरा घसि दुवै एकान्तमा पस्तथ्यौँ ।।
माया मारि चटक्क जानु परदेश् ताहाँ पछि बिर्सनू ।
चस्की चस्कि अनङ्ग पस्छ तनमा मेरो भने यै हुनू ।।
(१०)
भर् दिन् बित्छ यसै बसेर घरमा झोक्रीरहन्छू उसै ।
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार राज्य र देश अनुसार फरक छ । तेस्रोलिङ्गीको अवधारणा दक्षिण एसियामा नेपाल, भारत, पाकिस्तान र बङ्लादेशमा मात्र छ । तेस्रोलिङ्गीको अवधारणा विशेषतः हिन्दु धर्म र मुश्लिम धर्म सँग सम्बन्धित लैङ्गिक पहिचान हो । विश्वका विभिन्न संस्कृतिहरूमा महिला र पुरुष बाहेक परम्परागत रूपले विभिन्न लैङ्गिक पहिचानहरूको स्वीकार्यता रहेतापनि तेस्रोलिङ्गीकै अवधारणा भने यो क्षेत्र विशेष मात्र हो ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
यो मन् धीर रहोस् भनीकन रहेँ स्थिर् हुन्न पापी कसै ।।
ए पन्छी यति ता नबिर्सि तँ भनेस् तिन्का अगाडि  सरी ।
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
नेपाल
नेपालमा सन् २००७मा तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूले मान्यता पाएका थिए ।
पाकिस्तान
पाकिस्तानमा तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूलाई ख्वाजा सिराको रूपमा चिनिएको छ । पञ्जाबी भाषामा खुस्रा र सिन्धी भाषामा खदरा भनी तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूलाई चिनिन्छ ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
(११)
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
इतिहास
पाकिस्तानमा ख्वाजा सिराको इतिहास मुगल साम्राज्यको बेला देखि सुरु भएको मानिन्छ । पाकिस्तानी संस्कृतिमा ख्वाजा सिरालाई वरदानको रूपमा हेरिन्छ र तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरू प्रति सहोरदयता छ ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
कस्तो हेर वसन्त पक्षिहरूको प्यारो ऊएको छँदो ।
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
बङ्लादेश
बङ्गलादेशमा तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूलाई हिजडाको रूपमा चिनिएको छ ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
पालूवा रुखलाइ रस् फुलबिसे छर्की बराबर दिँदो ।।
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
मान्यता
सन् २०१३ नोभेम्बर ११ तारिखका दिन बाङ्लादेशको सरकारले तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूलाई मान्यता दिने निर्णय गरेको थियो । त्यस निर्णयमा हिजडाहरूलाई तेस्रोलिङ्गीका रूपमा पहिचान दिने र सबै कागजपत्रहरूमा महिला, पुरुष र हिजडा भनी विधाहरू दिने निर्णय गरिएको थियो ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
ऐले रुग्ण नभ मलाइ बहुतै वाधा दियो के गरूँ ।
तेस्रोलिङ्गी व्यक्तिहरूको अधिकार
समाज कल्याण मन्त्रालय
बङ्लादेशको समाज कल्याण मन्त्रालयले सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम मार्फत् ज्येष्ठ तेस्रोलिङ्गी नागरिकलाई भत्ता प्रदान गरेको छ । हिजडा समुदायका व्यक्तिहरूलाई शिक्षामा छात्रवृत्ति पनि प्रदान गरिएको छ ।
पिकदूत
सन्दर्भ सामग्री
(१२)
नाच्छन् प्वाँख फिंजारि रूख्मनि मयूर हेर्छन् चकोर् चन्द्रमा ।
झन् झन् शब्द गरीवरी रस झिकी झुल्छन् भ्रमर् फूलमा ।।
जूही, बेलि, चमेलि फूलहरूको सोख् हेरी मन्-मा म ता ।
साह्रै दिक्क भएँ हरे जुनि गयो यस्तै रहेछन् ति ता ।।
(१३)
पर्देश् का रसले अघाइ कहिले घर्-पट्टि फिर्नन् भनी ।
आशामा परि गैगएँ दुखि भएँ के सूख पाएँ अनी ।।
भोली-भोलि भनी भुल्यो अब भने भारी दगामा पऱ्यो ।।
(१४)
ती आफ्ना भनि भन्नु व्यर्थ हुनगो के हुन्छ आफ्नो भनी ।
मेरै प्रीति भएर हुन्न बरु क्यै चाहिन्छ ह्वाँको पनि ।।
फोस्रो गन्थन ह्याँ कती गरुँ म ता ए पन्छि तैँ साच्चि भन् ।
माया एक्-तिरको कि दूइतिरको अस्सल् भनी भन्दछन् ।।
(१५)
भन्छन् भन्न त धर्मशास्त्रहरूले पाप् पञ्च-पातक् भनी ।
यी पाँच् पातकदेखि बढ्ति अरु पाप् क्यै छैन भन्ने अनी ।।
(१६)
बाँच्नाको अब आश छैन मनमा ऐह्ले कि भोली भरे ।
कस्ता निर्दयि जातका अब म ता फेला परेँछू हरे ।।
पर्देश्-मा रहँदा  यसोरि अहिले पारे अरेको मरे ।
काहाँ सम्म भनूँ मलाइ तिनले गर्नू नगर्नू गरे ।।
(१७)
सुन् एक् थोक् पिक पक्षि भन्छु म यहाँ मेरा तरफ्-को सँदेश् ।
आफ्नू हाल हवाल ळेख्नु त कता लेखिन्न ढोक् भेट् पनि ।
(१८)
याहाँ छू बनि क्यै सँदेश् पनि न दी आफ्नू बिरानू हुने ।
मैले खोजिनँ की भनेर रिसले  जोर्छन् कि क्या बूझने ।।
ए पन्छि तिनिका अगाडि हुन गै सोधेस् तँ धीरा बनी ।
फुल्-ले खोज्छ भ्रमर् कि फुल्-कन भ्रमर् यसको जवाफ द्यौ भनी ।
(१९)
तेस्रो फेरि बिछोट पर्नु म उपर् भेट् हूनु आशा गयो ।
जो होचो उसका परेछ मुखमा घोचो भने झैँ भयो ।।
(२०)
तिर्खा जस्-कन लाग्छ पोखरि पनि त्यै खन्छ भन्ने उखान् ।
सुन्दामा नखनी भएन मनमा लाग्यो गरूँ के बयान् ।।
खुब् खन्-खान गरेर पोखरि परी खासा तयारी भयो ।
प्रेम्-को डोरि चुँड्यो गरूँ अब कसो घल्चा बिपत्ता भयो ।।
(२१)
पाप्-को भोग नभोगि हुन्न भनि मो खूब् धैर्य गर्छू अनी ।
मेरो कर्म दुखी रहेछ अरुको दोष् छैन कत्ती पनि ।।
पण्डित् हेरु त सूखदुःखकन ता घुस्छन् भनी भन्दछन् ।
मेरा ता सुख क्यै रहेनछ कि क्या दुःखै फगत् फिर्दछन् ।।
(२२)
यो मेरो नउनी सरी अति नरम् ज्यू बज्र जस्तो भयो ।
कस्तो रूप लिऊँ कपूर सरि भै फुस्-फुस् उडी गैगयो ।।
ढाँटेको रति छैन जान मनमा गर्नू कुरा के अनी ।
ए पन्छी यति दुर्दशा भनिदिनू भनिथिन् प्रियाले भनी ।।
(२३)
के गर्ला अब चन्द्र पापि थपडा पाई कलङ्की भयो ।
आँखामा दरिने सबै मृगहरू उन्-को बनीवास् भयो ।।
पैह्ले प्राण छँदा थिए कति कुरा ऐह्ले यि बैरी हुनन् ।
निर्धो देकि मलाइ यस् विपतमा हेरी खिसी गर्दिनन् ।।
(२४)
सारा यो दुनियाँ पराइ हुन गो  यस्तै च खेल् कर्मको ।
भन्नू कस्कन ती विना यि हवाल् जान्ने च कुन् मर्मको ।।
सध्धैँ साँझ भयो कि पूर्व दिशिमा यी निर्दयी चन्द्रमा ।
(२५)
जल् धारा भ्रमरा  चरा र छहरा सारा मलाई भने ।
पोल्नू बाहिक सूख छैन रतिभर् हा दैव के यो हुने ।।
भत्-भत् पोल्दछ ज्यू जसै घसिघसि चन्दन् लगायो जसै ।
छट्-पट् छट्पट ह्वै रहन्छ पसिना द्वीपट्टि बग्छन् तसै ।।
(२६)
एक्लै बस्न पऱ्यो भनेर मुनियाँ ल्याएर पाले पनि ।
बोल् बोल्ला मुनियाँ सुनेर भन क्यै शीतल् त होला भनी ।।
काहाँको मुनियाँ कहाँ विरहिणी आगो र पानी भयो ।
यो मेरो मनको लहर् पनि उसै खीस्रिक्क भै गैगयो ।।
(२७)
निस्के मत्त मयूर वसन्त ऋतुमा प्वाँख् खोलि नाचूँ भनी ।
नाच् हेर्नाकन कोइली तिमिहरू आयौ बगैँचा बनी ।।
वाम् ताल्-को सुर कण्ठमा छरि ढुकुर् डुग्-डुग् गरी बोल्दछन् ।
लोकेश्वरजात्रा
काभ्रेको नालामा हरेक वर्ष मनाइने प्रसिद्ध सृष्टिकान्त लोकेश्वरजात्रा
प्राचीनता र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि तथा धार्मिक महत्त्वको थलो मानिने नालामा करूणामय -सृष्टिकान्त लोकेश्वर र उग्र्रचण्डी भगवती यहाँका प्रसिद्ध मन्दिर हुन्। यिनलाई स्थानीयवासीले आराध्यदेवका रूपमा हार्दिक श्रद्धा प्रकट गर्नै गर्दछन्। यहाँ नाला करूणामय र महालक्ष्मीको भव्य उत्सवका साथ बर्सेनि जात्रा हुने परम्परा छ। करूणामयलाई अवलोकितेश्वर, आर्यावलोकितेश्वर आदि नामले पनि पुकारिने गरिन्छ। संसारका सबै प्राणीहरूको उद्धारमा गर्ने कार्यमा यी भगवानको नाम लिइन्छ। यो जात्रा प्रत्येक वर्ष फाल्गुण पूणिर्मा तिथिदेखि प्रारम्भ हुन्छ। खट्जात्रा अर्थात् मुख्य जात्रा तृतीयाका दिन हुन्छ। यस दिन विहानैदेखि करूणामयको मन्दिरक्षेत्र मच्छिन्द्रबहालमा पूजारी, गुठियार, भक्तजनहरूको भीड लाग्दछ। यस किसिमको सांस्कृतिक चहलपहलले नाला क्षेत्रमा प्राचीन जात्रा-संस्कृति पुर्नजीवन सुरू भएको महसुस गर्न सकिन्छ। सहरी यस अवसरमा नालावासीका साथै छिमेकी, आफन्त, नलनाताको समेत उत्साहपूर्वक उपस्थिति रहेको हुन्छ। त्यस्तै जात्रा हेर्न आउनेहरूको पनि उस्तै भीड लाग्दछ। त्यसैले यस जात्रालाई चेलीबटी, दाजुभाइ, माइती-मावली र सम्पूर्ण आफन्तजनको मिलन-पर्वका रूपमा पनि नालावासीले लिने गरेको पाइन्छ।
हिन्दु र बौद्ध दुवै धर्मका साझा देवता मानी यी लोकेश्वरलाई हिन्दू धर्मावलम्वीहरू नारायण र बौद्धधर्मका मानिस सृष्टिकान्त लोकेश्वरका रूपमा श्रद्धाभक्ति प्रकट गर्ने गर्दछन्। यसप्रकार दुवै धर्मका अनुयायीहरूले समान आस्था र आराधनाका साथ यी करूणामय भगवानप्रति सम्मान दर्शाइने गरिन्छ। जात्रा प्रारम्भ हुनु अगाडि अर्थात् होली पूणिर्माका दिन मन्दिरमा अवस्थित करूणामयको मूर्तिलाई जीवनन्यास साधना गरी आसनबाट बाहिर निकालिन्छ। मूर्ति रहेको स्थानमा कलश स्थापना गरी त्यहाँ जीवनन्यास राखिन्छ। त्यसैगरी प्रतिपदाका दिन करूणामय सृष्टिकान्तलाई महास्नान गराइने परम्परा छ। त्यसका लागि पूण्यमाता नदीबाट पवित्र जल ल्याइन्छ। मन्दिर सामुन्नेको शिलामण्डप जुन सानो पोखरीको बीचमा छ, त्यहाँ सृष्टिकान्त लोकेश्वरलाई पद्माशनमा विराजमान गराइ पञ्चामृतद्वारा महास्नान गरिन्छ। महास्थान कार्यका लागि पाँजुले घडामा जल ल्याउने परम्परा छ। यो महास्नान कार्यलाई दूग्धस्नान गरिने संस्कारका रूपमा पनि लिइने प्रचलन रहेको पाइन्छ। यी लोकेश्वरलाई पूजारीबाहेक अरू कसैले पनि छुनु हुँदैन र कसैले अञ्जानवश छोएको भए सो पाप पखाल्न पनि यो स्नान कार्य गरिएको हो भन्ने भनाई रहेको छ। यही विधि पूरा गर्न हरेक वर्ष पाटनस्थित बुङ्मतीका पाँजुहरू नालामा आउने परम्परा रहेको छ| तिनै पाँजु अर्थात् पुरेत वर्गले लोकेश्वरको सम्पूर्ण कर्मकाण्ड गर्ने चलन रहेको छ।
द्वितीयाका दिन लोकेश्वरलाई रङरोगन गराउने कार्य हुन्छ। त्यसका लागि पहिले पाटनका चित्रकार आएर विधिअनुसार रङरोगन गरिने परम्परा थियो तर हिजोआज स्थानीय पूजारीबाटै सो कार्य हुदै आएको पाइन्छ। त्यसपछि पाँजुहरूले दुशलकर्म क्रियाका निम्ति पूजाका सम्पूर्ण सामग्री मन्दिर प्रवेशको सामु प्रतिष्ठापनार्थ राख्दछन्.। रङरोगन कार्यपछि दुशलकर्म पूजा प्रारम्भ गरिन्छ। यसमा विधिअनुसार पकाएको भात खुवाउने गरिन्छ। तृतीयाका दिन करूणामय सृष्टिकान्त लोकेश्वरको जात्राको प्रमुख तिथि हो। यसदिन प्रतिष्ठा सम्बन्धी कार्य, दशकार्य विधि आदि सबै पूरा गरिन्छ। यसैदिन मन्दिरसँगैको भवनमा बेलविवाह गर्ने कन्याहरूलाई लस्करै राखी विधिपूर्वक बेलविहेको संस्कार नेवार ब्राहृमणबाट हुन्छ।
यी सबै कार्य सकिएपछि पाँजुले जात्राको पालो परेका गुठियारलाई जात्रा सञ्चालनको अनुमति स्वरूप भगवान बुद्धका विभिन्न मूर्तिहरू हस्तान्तरण गर्दछन्। यी सबै परम्परागत विधिको समाप्तिसँगै जात्रा प्रस्थान कार्य प्रारम्भ हुन्छ। सजाइएको खटमा सृष्टिकान्त लोकेश्वरलाई विराजमान गराइएपछि परम्परागत छत्र ओढाइ जात्रा सुरू गरिन्छ।जात्रापश्चात् 'लसकुश' गरी करूणामय भगवान्लाई मन्दिरमा प्रतिष्ठापन गराइन्छ। यसरी जात्रा एक वर्षका लागि समापन हुने परम्परा रहेको छ।
अजरबैजान
अजरबैजान (Azərbaycan), आधिकारिक रूपमा अजरबैजान गणतन्त्र (Azərbaycan Respublikası), पूर्वी यूरोप र पश्चिमी एसियाको सीमामा अवस्थित एक अन्तरमहाद्वीपीय देश हो। यो दक्षिण ककेसस क्षेत्रको एक भाग हो र पूर्वमा क्यास्पियन सागर, उत्तरमा रूस, उत्तरपश्चिममा जर्जिया, पश्चिममा आर्मेनिया र टर्की र दक्षिणमा इरानले घेरिएको छ। बाकु राजधानी र सबैभन्दा ठुलो शहर हो।
देशको जनसङ्ख्याको ठुलो बहुमत (९७%) नाममात्र मुस्लिम छ, तर संविधानले आधिकारिक धर्म घोषणा गर्दैन र देशका सबै प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरू धर्मनिरपेक्ष छन्। अजरबैजान एक विकासोन्मुख देश हो र मानव विकास सूचकांकमा ९१ औं स्थानमा छ। यसमा आर्थिक विकासको उच्च दर, साक्षरता, र बेरोजगारीको न्यून दर छ।
नामकरण
आधुनिक व्युत्पत्तिका अनुसार, अजरबैजान शब्द एट्रोपेट्सबाट आएको हो, अचेमेनिड साम्राज्य अन्तर्गत पर्शियन क्षत्रप, जसलाई पछि अलेक्ज्याण्डर द ग्रेटको अधीनमा मिडियाको क्षत्रपको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो। यस नामको मूल व्युत्पत्तिको जरा एक समयको प्रभावशाली पारसी धर्ममा रहेको मानिन्छ।
इतिहास
अजरबैजानको इलाकामा मानव बसोबासको प्रारम्भिक प्रमाण ढुङ्गा युगको अन्त्यतिरको हो र आजिख गुफाको गुरुछे संस्कृतिसँग सम्बन्धित छ। प्रारम्भिक बस्तीहरूमा ९औँ शताब्दी ईसा पूर्वमा सिथियनहरू समावेश थिए। सिथियनहरूलाई पछ्याउँदै, इरानी मेडीजहरू अरस नदीको दक्षिणी भागमा प्रभुत्व जमाउन आए। मेडीजहरूले ९०० र ७०० ईसा पूर्व को बीचमा एक विशाल साम्राज्य बनायो, जुन ५५० ईसा पूर्व को आसपास अचेमेनिड साम्राज्यमा एकीकृत भएको थियो। यो क्षेत्र पारसी धर्मको फैलावटको लागि अचेमेनिड्स द्वारा कब्जा गरिएको थियो।
७औँ शताब्दीको पहिलो आधामा, कोकेशियन अल्बानिया, ससानियनहरूको एक वासलको रूपमा, फारसमाथि मुस्लिम विजयको कारण नाममात्र मुस्लिम शासनमा आयो। उमय्याद खलीफाले दक्षिण काकेशसबाट ससानियन र बाइजान्टिन दुवैलाई भगायो र ६६७ मा राजा जाभानशिरको नेतृत्वमा क्रिश्चियन प्रतिरोधलाई दमन गरेपछि कोकेशियन अल्बानियालाई एक वासल राज्यमा परिणत गर्‍यो।
भूगोल
तीन भौतिक विशेषताहरू अजरबैजानमा हावी छन्: क्यास्पियन सागर, जसको किनारा पूर्वमा प्राकृतिक सीमा बनाउँछ; उत्तरमा ग्रेटर काकेशस पर्वत शृङ्खला; र देशको केन्द्रमा व्यापक समतल भूमिहरू। पानीका मुख्य स्रोतहरू सतही पानी हुन्। ८,३५० नदीहरू मध्ये २४ वटा मात्र 100 kmभन्दा ठुला छन्। सबै नदीहरू देशको पूर्वमा क्यास्पियन सागरमा बग्छन्। सन् २००१ देखि सरकारले सातवटा ठुला भण्डारहरू स्थापना गरेको छ र वातावरण संरक्षणका लागि छुट्याएको बजेटको क्षेत्रलाई झण्डै दोब्बर बनाएको छ।
अजरबैजानमा जलवायुको निर्माण विशेष गरी स्क्यान्डिनेभियन एन्टिसाइकलोनको चिसो आर्कटिक हावा, साइबेरियन एन्टिसाइकलोनको समशीतोष्ण वायु जनसमूह र मध्य एसियाली एन्टिसाइक्लोनबाट प्रभावित छ। अजरबैजानको विविध परिदृश्यले देशमा वायु जनसमूह प्रवेश गर्ने तरिकालाई असर गर्छ। एघार विद्यमान जलवायु क्षेत्रहरू मध्ये नौ अजरबैजानमा अवस्थित छन्। अजरबैजानमा १०६ प्रजातिका स्तनपायीहरू, ९७ प्रजातिका माछाहरू, ३६३ प्रजातिका चराहरू, १० प्रजातिका उभयचरहरू, र ५२ प्रजातिका सरीसृपहरू छन् जसलाई अजरबैजानमा रेकर्ड र वर्गीकृत गरिएको छ।
राज्यनीति
अजरबैजानको राजनीतिक प्रणालीको संरचनात्मक गठन १२ नोभेम्बर १९९५ मा नयाँ संविधान अपनाएर पूरा भएको थियो। संविधानको धारा २३ अनुसार, अजरबैजान गणतन्त्रको राज्य प्रतीकहरू झण्डा, हतियारको कोट र राष्ट्रिय गान हुन्। अजरबैजानमा राज्य शक्ति आन्तरिक मामिलाहरूको लागि मात्र कानूनद्वारा सीमित छ, तर अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाहरू पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौताका प्रावधानहरूद्वारा सीमित छन्।
प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट सात वर्षको अवधिका लागि निर्वाचित हुने राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको कार्यकारी अधिकार हुन्छ। राष्ट्रपतिलाई मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न अख्तियारी दिइएको छ, राष्ट्रपति र राष्ट्रिय सभा दुवैप्रति उत्तरदायी सामूहिक कार्यकारी निकाय हो।
अर्थतन्त्र
सन् १९९१ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि अजरबैजान अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व बैङ्क, पुनर्निर्माण र विकासका लागि युरोपेली बैङ्क, इस्लामिक विकास बैङ्क र एसियाली विकास बैङ्कको सदस्य बनेको थियो। खर्च र मागको बृद्धिले बढेको, २००७ Q1 मुद्रास्फीति दर १६.६% पुग्यो। नाममात्र आम्दानी र मासिक ज्याला यस आंकडाको तुलनामा क्रमशः २९% र २५% बढेको छ, तर गैर-तेल उद्योगमा मूल्य वृद्धिले मुद्रास्फीतिलाई प्रोत्साहित गरेको छ। अजरबैजानले तथाकथित "डच रोग" को केही सङ्केतहरू देखाउँछ किनभने यसको द्रुत-बढ्दो ऊर्जा क्षेत्र, जसले मुद्रास्फीति निम्त्याउँछ र गैर-ऊर्जा निर्यातहरू महँगो बनाउँछ।
जनसङ्ख्या
मार्च २०२२ सम्म, अजरबैजानको कुल १०,१६४,४६४ जनसङ्ख्याको ५२.९% सहरी छ, बाँकी ४७.१% ग्रामीण छ। जनवरी २०१९ मा कुल जनसङ्ख्याको ५०.१% महिला थिए। सोही वर्ष लिङ्ग अनुपात प्रति महिला ०.९९ पुरुष थियो। २०११को जनसङ्ख्या वृद्धि-दर ०.८५% थियो, जुन विश्वव्यापी १.०९% को तुलनामा थियो।
धर्म
अजरबैजान सबैभन्दा धर्मनिरपेक्ष मुस्लिम बहुल देश मानिन्छ। जनसङ्ख्याको लगभग ९७% मुस्लिम छन्। लगभग ५५-६५% मुस्लिमहरू शिया भएको अनुमान गरिएको छ, जबकि ३५-४५% मुस्लिमहरू सुन्नीहरू छन्। अन्य धर्महरू देशका विभिन्न जातीय समूहहरूले अभ्यास गर्छन्। यसको संविधानको धारा ४८ अन्तर्गत, अजरबैजान एक धर्मनिरपेक्ष राज्य हो र धार्मिक स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्दछ।
भाषा
आधिकारिक भाषा अजरबैजानी हो, जुन टर्किक भाषा हो। अजरबैजानी लगभग ९२% जनसङ्ख्या मातृभाषाको रूपमा बोलिन्छ। रूसी र आर्मेनियाली (केवल नागोर्नो-काराबाखमा) पनि बोलिन्छ, र प्रत्येक क्रमशः जनसङ्ख्याको लगभग १.५% को मातृभाषा हो।
मिला कुनिस
मिला कुनिस (अङ्ग्रेजी: Milena Markovna "Mila" Kunis; युक्रेनी: Мілена Марківна Куніс; रूसी: Милена Марковна Кунис; जन्म अगस्ट १४, १९८३) एक अमेरिकी अभिनेत्री हुन्। सन् १९९१ मा सात वर्षको उमेरमा परिवारसित उनी सोभियत सङ्घबाट लस एन्जलस गइन्। विद्यालय छुट्टी भएपछि हुने अभिनय कक्षाहरूमा भर्ना भइन् र उनलाई छिट्टै केही एजेन्टहरूद्वारा अभिनय गर्नको लागि बोलाइयो। विभिन्न टेलिचलचित्र र विज्ञापनहरूमा उनले भूमिका पाएकी थिइन् र १५ वर्ष नपुग्दै 'द्‌याट सेभेन्टिज सो' मा अभिनय गरेर उनले चर्चा बटुल्न सफल भएकी थिइन्। सन् १९९९ सेप्टेम्बरमा उनले 'फ्यामिली गाय' (एउटा एनिमेटेड टेलिभिजन चलचित्रमा) 'मेग ग्रिफिन' को रूपमा स्वर भूमिका निभाइन्।
सन् २००८ मा उनको ठूलो पर्दाको चलचित्र 'फरगेटिङ सारा मारसल'मा 'रेचल जेनसन'को भूमिका रह्यो जस पश्चात् उनले थुप्रै अन्य भूमिकाहरू निभाइन्। अन्य चलचित्रहरूमा 'म्याक्स प्यान'मा 'मोना स्याक्स', 'बुक्स अफ एली'मा 'सोलेरा', 'फ्रेन्डस विथ बेनिफिट्स'मा 'जेमी', 'टेड'मा 'लोरि' र 'ओज, द ग्रेट एन्ड पओरफुलमा'मा 'विइकेड विच अफ वेस्ट (थियोडोरा)' को रूपमा उनको भूमिका रह्यो।
'ब्लायक स्वान'मा 'लिल्ली'को भूमिकामा उनले विश्वभरिका चलचित्र पारखी, दर्शकबाट प्रशंसा बटुलिन् जसमा ६७औँ भेनिस अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा 'सर्वश्रेष्ठ नवनायिका पुरस्कार' जित्न सफल भइन्। यस्तै 'सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री'को गोल्डेन ग्लोब पुरस्कार र 'महिला अभिनेत्रीद्वारा उत्कृष्ट प्रदर्शन' को स्क्रिन एक्ट्रेस गिल्ड पुरस्कारको मनोनयनमा परेकी थिइन्।
बाल्यकाल र शिक्षा
कुनिसको जन्म चेर्नीब्त्सी, सोभियत सङ्घ (हाल: युक्रेन)मा भएको थियो। उनकी आमा एलभिरा, भौतिक विज्ञानकी शिक्षिका हुन् र बुवा मार्क कुनिस मेकानिकल इन्जिनियर हुन्, जो एक ट्याक्सी चलाउँछन्। कुनिसकी दाजुको नाम माइकल हो।
सन् २०११ मा उनले उनका मातापिताको राम्रो जागिर भएको, परिवार भाग्यमानी भएको मान्नुपर्ने र उनीहरू गरीब छैनन् भन्ने बताइन्। कुनिसका बाबुआमाले सोभियत सङ्घ छाड्ने कुरा सोचे किनभने उनीहरूले आफ्नो सन्तानहरूको भविष्य त्यहाँ देखेनन्।
कुनिसको परिवार यहुदी हुन् र उनकै अनुसार गैरयहुदी विरोधी धारको हावी हुनुको कारण पनि उनको परिवारले सोभियत सङ्घ छाड्नुको कारण बन्यो।  जस्तै सोभियतमा धर्म दबाइए पनि उनले बताएकी छिन् कि उनको परिवारले उनलाई सक्दो यहुदी वातावरणमा नै हुर्काउन खोजे। लस एनजेल्सको दोस्रो दिनमा उनलाई - रोजवुड इलिमेनटरी स्कुलमा हालियो जुन बेला उनलाई एउटा पनि अङ्ग्रेजी शब्द आउँदैनथ्यो। उनले भनिन् - "मलाई २ कक्षाको चाँसो नै भएन र मलाई त्यसको याद पनि छैन। सधैँ मैले आमा र हजुरआमासँग यो कुरा राखेँ किनभने म प्रत्येक दिन रोएँ। म भाषा बुझ्दिनथेँ। मलाई लेख्न लगाइएको निबन्धका शब्दहरू - 'कल्पना गरे म अन्धो र बहिरो छु, सात वर्षको उमेरमा' जस्ता हुन्थे र मैले त्यस्तै अनुभव गरेँ"।
लस एन्जलसमा उनी हबर्ट होवे ब्यान्क्रोफ्ट बिद्यालयमा पढिन्। पछि हाई स्कुलका वर्षहरूमा चलचित्र कार्य स्थलमा नै उनले ट्युसन पढिन् जति बेला उनी 'ड्याट्स सेभेंटीज शोज' मा अभिनय गर्दै थिइन्। पछि कार्य स्थलमा नहुँदा फेयरफ्ल्याक्स उच्च बिद्यालयबाट उनले २००१मा स्नातक तह भ्याइन्। केही समय उनले यूसीसीए र लोयोला मेरीमाउन्ट विश्व बिद्यालयमा पनि अध्ययन गरिन्।
१९९४-२००० : अभिनय यात्रा सुरु र टेलिभिजनमा कार्य
नौ वर्षको उमेरमा कुनिस आफ्ना बाबुद्वारा बेबरली हिल स्टुडियोको एक्टिङ कक्षाहरूमा हालिइन्, कक्षाहरू विद्यालय छुट्टी भए पछि हुन्थ्यो जहाँ उनले सुसान कुरटिसलाई भेटिन्। कुरटिस पछि कुनिसको म्यानजर भइन्। उनको पहिलो अडिसन 'बार्बी'को विज्ञापनका लागि थियो। पछि उनले 'लिजा फ्रयाङ्क' (उत्पादन कम्पनी) का लागि पनि विज्ञापन गरिन्।  उनको टेलिभिजनको पहिलो भूमिका भने १९९४मा 'डेज अफ आओर लाईबस'मा रह्यो।  केही महिना पछि उनको 'बे वाच'मा पहिलो दुई भूमिका रहे। केही साना भूमिका 'सेबेन्त हेबेन'मा रहे र केही सहयोगी भूमिका 'सान्टा विथ मसल्स, हनि वि स्रङ्क आओरसेल्बस,' र एन्जेलिना जोलीको फिल्म 'गिया'मा सानी गिया कारगी का रूपमा रहे।
२००१-०८: चलचित्रमा भूमिका
२००५मा कुनिसले 'जोन हेडर'सँग 'मुभिङ एमसिएलिस्टर'मा काम गरिन् जुन २००७ सम्म तयार भएन। फिल्म केही हप्ता मात्र चल्यो र खासै राम्रो प्रतिक्रिया पाउन सकेन। चलचित्र खेल्ने क्रमलाई पछ्याउँदै 'आफ्टर सेक्स'मा उनले 'जोइ सालडाना'सँग काम गरिन्। जोइसँग उनले 'गेट ओवर विथ इट'मा सँगै काम गरेका थिए। सन् अक्टोबर २००६ मा, उनले 'बुट क्याम्प' भन्ने चलचित्रमा काम गर्न थालीन् जसको नाम सुरुमा 'स्ट्रट एडज' राखिएको थियो।
सन् २००८मा कुनिसको 'फरगेटिङ सारा मारसल'मा 'रेचल जेनसन'को भूमिका रह्यो जसका सह निर्माता 'जड अपस्टन' थिए। उक्त भूमिका उनले 'नक्ड अप' को असफल अडिसन पछि पाएकी थिईन् जसले उनको अभिनय शैली निखारिएको बताउँछ। फिल्मले केही राम्रा प्रतिक्रिया पायो। आर्थिक रूपमा पनि राम्रो कारोबार गर्यो; $१०५ मिलियन कमाउँदै। कुनिसको कार्यले प्रशंसा पनि बटुल्यो। 'वाल स्टिर्ट जोर्नल' का 'जोइ मोरगनस्टाइन'ले उनको सुन्दरता र कार्य शक्तिको खुलेर प्रशंसा गरे। 'जेम्स बरडम्नविलि'ले लेखे कि उनी आफ्नो भूमिकामा गाँसिएकी हुन्छिन् र उनलाई कमिक टाइमिङ को पनि ज्ञान छ। पछि उनी टिन च्वाईस अवार्ड को छनोटमा परिन्। एक अन्तर्वार्तामा उनले 'अपाटो'लाई आफ्नो करिएरका लागि धन्यवाद पनि दिए।
'मार्क वेरलवर्ग' सँग सन् २००८मा कुनिसले 'म्याक्स प्यान' चलचित्रमा भूमिका निभाइन् जुन उहीँ नामको एक भिडियो गेममा आधारित थियो। कुनिसले यस भूमिकाका लागि मार्सल आर्ट, बक्सिङ, र हात हतियार चलाउन पनि सिकिन्। $८५ मिलियन कमाउँदै चलचित्रले राम्रो आम्दानी गर्यो। तर विष्लेशकहरूले त्यति राम्रो मानेनन् जसमा धेरैले कुनिसलाई त्यस भूमिकामा नराखिएको भए हुन्थ्यो भन्ने बताए। ट्रभिस एस्टफोल्डले लेखे कि उनलाई राखिनु गलत थियो जसमा उनको स्वर उपयुक्त थिएन। निर्माता जोन मुरेलले कुनिसको बचाउ गर्दै भने - " मिलाले हामीलाई चकित पारिन् ... उनी हाम्रो साधारण रोजाइ थिइनन् तर उनले भूमिकालाई राम्रो सँग बाधिँन्। हामीलाई भूमिकामा लेप लगाउनु थिएन। हामीलाई त्यस्तो कलाकार चाहिएको थियो जो तेस्तो बनोस् र आफ्नै शैली बताओस्। मलाई लाग्छ मिलाले सहि रूपमा त्यसलाई पूरा गरिन् "। यसै भूमिकाका लागि कुनिस फेरि टिन च्वाइस अवार्डको छनोटमा परिन्।
२००९-१२ : चलचित्रमा सफलता र थप अन्य भूमिका
सन् २००९मा, उनी 'एक्सट्रयाक्ट' भन्ने हास्य चलचित्रमा बेन एफ्लेक र जेसन वेटम्यानसँग देखिइन्। त्यस चलचित्रले राम्रै प्रतिक्रिया बटुल्यो र $१०.८ मिलयन कमायो। रोजर एग्बर्ट,जो एक क्रिटिकस थिए उनले पनि कुनिसलाई यस चलचित्रमा राम्रै प्रतिक्रिया दिए। निर्माता माइक जजले भने: "अती सुन्दर मिला फिल्मको दुनिँया र वास्तविक दुनियाँमा साटिन सक्छ"। 'फरगेटिइ सारा मारसल'मा कुनिसको अभिनय देखे पछि जजले कुनिसलाई 'एस्ट्रयाक'मा भूमिका दिएका थिए। जजले भने, "मैले सोचे - वा ! ,यो केटी उपयुक्त छे र उनले पनि यसका लागि सहमति जनाइन्"। कुनिसले पनि भनिन्, "म पनि माएक जजको ठूलो फ्यान हुँ। मैले भनेँ - हुन्छ। यसमा धेरै कुरा सोच्नु पर्ने कुरा छैन"।
व्लयाक स्वान चलचित्रबाट कुनिस थुप्रै अवार्डका छनोटमा परिन्। उनी उनको पहिलो गोल्डेन ग्लोव अवार्डको छनोटमा पनि परिन्। यस चलचित्रमा मुख्य भूमिकामा नटाली पोर्टम्यान रहेको थियो। व्लयाक स्वानले उनलाई धेरै राम्रा प्रतिक्रियाहरू दियो। चलचित्रले $१०६.९ मिलियन अमेरिकामा कमायो र क्यानाडामा $३२९ मिलियन कमायो। कुनिसले विभिन्न श्रेणिमा मारसेलो मास्ट्रोइयानी अवार्ड,गोल्डेन ग्लोब अवार्ड, स्क्रिन एक्टरस गिल्ड अवार्डस,र स्याटर्न अवार्डस जितिन्।
सन् २०१२मा कुनिस 'मारक वालवर्ग'सँग 'टेड'मा देखिइन्। 'टेड' नै $५४९ मिलियनन कमाउँदै कुनिसको हालसम्म बढी कमाउने चलचित्र बन्यो।
२०१३-वर्तमान : भविष्यका योजनाहरू
सन् २०१३मा कुनिसले 'ओज, द ग्रट एन्ड पाओरफुल' मा (तीन बोक्सी मध्यकी कान्छी) थियोडोरा भइ अभिनय गरिन्। फिल्म र कुनिसले मिश्रित प्रतिक्रिया पाए पनि चलचित्रले $४९३ मिलियन कमाउन सफल भयो।
२०१३को क्यानिज चलचित्र महोत्सवमा देखाइएको चलचित्र 'बल्ड टाइस'बाट कुनिसले राम्रो गर्न सकिनन्। 'द एङग्रिएस्ट म्यान अफ ब्रुकलिन' जसमा कुनिस रोविन विलियम्ससँग देखिए ; त्यसले पनि खासै राम्रो प्रतिक्रिया बटुलेन। टोरोन्टो चलचित्र महोत्सवमा देखाइएको 'थर्ड परसन'ले पनि खासै राम्रो गर्न नसके पनि कुनिसले भने केही प्रशंसा बटुलिन्।
कुनिस एक विज्ञान धारको चलचित्र 'जुप्पिटर एसेन्डिङ'मा 'च्यानिङ टाटुम'मा देखिने भएकी थिइन् जुन १८ २०१४मा रिलिज हुने भएपनि जुन ३ मा फेरबरी ६ ,२०१५मा रिलिज हुने भनियो ।
कुनिस नारी प्रधान टेलिचलचित्र 'मेरिडियन हिल्स'को 'एक्सिक्युटिब प्रड्युसर' बन्ने तय भएका छन्। सन् १९७०को नारी अधिकार आन्दोलनको बारे उक्त टेलिचलचित्र रहनेछ जसमा कुनिक भने देखिने छैनन्।  अक्टोबर २०१४मा कुनिस र उनका साथीहरूले 'अरचार्ड फार्म प्रड्कस्न' सुरु गरेका बताएका थिए।
कुनिस अभिनित चलचित्र ब्याड ममस् जुलाई २९, २०१६ मा रिलिज भएको थियो।
मेडिया क्षेत्रमा
सन् २००७ मा कुनिस 'फनि अर डाइ' भन्ने वेबसाइटको एक भिडियोमा जेम्स फ्रेन्को सँग देखा परिन्। उक्त भिडियो एम टि भिको कार्यक्रम 'द हिल्स'को नक्कल गर्न खोजिएको थियो। त्यस भिडियो १० लाख स्रोताले हेरे जुन वेबसाइटको लागि पनि सफल सावित भयो। 'सन लेबी' ,डेट नाइट को निर्माताले कुनिस र जेम्स फ्रेन्को लाई छान्नुको कारण उक्त भिडियोमा दुई बीचको केमिस्ट्री रहेको बताएका थिए। डिसेम्बर २००८ मा, कुनिस 'साइन योर ओन स्टार', क्रिस्मस क्याम्पेनमा देखिइन्।
सन् २०१० मा उनी 'एसक्वाइर' म्यागजिनको वोमन वि लब भागको एक भिडियोमा पनि उनी सामेल भइन्। कुनिस अन्य महिला कलाकार कर्मीहरूमा पर्छिन् जसको फोटो ब्रायन एडम्स (क्यनाडियन गायक, गितकार)ले खिचेको थियो जुन फोटोहरू 'क्यालभिन क्लेन कलेकसन' को अमेरिकन वोमन २०१० अन्तर्गत पर्थे ; पछि 'ऐन.वाइ.सी. एडस. फाउन्डेसन' लाई दिइएको थियो। सन् २०१०को गर्मी समय तिर कुनिसले, र्यान्डी ज्याकसनलाई नौँ वार्षिक 'क्रिस्यालिस फाउन्डेसन बेनिफिट'मा 'मास्टर अफ सेरोमोनि' भई सहयोग गरिन्। 'क्रिस्यालिस फाउन्डेसन' लस एन्जलसमा रहेको नाफा रहित संस्था हो जसको उद्देश्य कमजोर आर्थिक अवस्था भएकाहरूलाई र घरबार बिहिनहरूलाई रोजगार प्रधान गराई आत्मनिर्भर बनाउनु रहेको छ।
'जि.क्यु' म्यागजिनले उनलाई २०११ को 'नक आउट अफ यअर'मा राखेको थियो। मेनस हेल्थ ले उनलाई सय कामुक महिलाको सुचिमा पनि राखेको थियो। 'एफ एग एम म्याग्जिन' ले २०१२ मा उनलाई 'हट हन्ड्रेड'मा नौँ स्थानमा राख्यो। पछि उनी २०१३को विश्वको सय कामुक महिलाहरूको सूचिमा अंक १ मा नै परिन् जसले चार वर्ष देखि बेलायती महिलाहरू मात्र परेको थियो; कुनिसले त्यसको अन्त गरिन्।
सन् २०१२ मा 'क्रिस्चियन डोर'; एक फ्रान्सेली कम्पनिले स्परिङ फेसन क्यामपेन को एक अनुहार बन्न निम्त्याएको थियो। फेरबरी २०१३ मा उनी जेम फिल्डस कम्पनीको 'ग्लोवल ब्रान्ड एमब्यासडर' पनि भइन् र विज्ञापनको एक अनुहार भइन्। जेमफिल्डस एक आन्नदायी सामान उत्पादन गर्ने कम्पनी जसले बहुमुल्य रत्नहरू निर्यात गर्छ, उनले जेमफोल्डसको खानी पनि घुमिन् जुन ज्यामबियामा छ।
सन् २०१३मा 'फोर्ब्स' म्यागजिन्मा उनी 'सय शक्तिशाली सेलिब्रेटी'को ८९औँ शङ्ख्यामा परिन् जुन पाँच श्रणी अनुसार छुट्याइएको थियो - धन, टि.भि./रेडियो, प्रेस, सामाजिक रूपमा, मार्केटिङ शैली, जसमा कुनिस मार्केटिङ शैलीमा १४नम्बरमा थिई जुन अरु पाँच श्रेणीमा भन्दा बढी थियो। जुन २०१३को अन्तिम सम्म उनले $१,करोट १०लाख कमाई सकेकी थिईन्।
२०१४ मा उनी 'बिम',एक हुस्की उत्पादन कम्पनीको विज्ञापनहरूमा देखिइन्।
व्यक्तिगत जीवन
सेप्टेम्बर १४, २०११ मा एफबिआइले कुनिसको र अन्य सेलिब्रटीको फोन, इमेल खाता ह्याक भएको नभएको खोजिनीति गरिरहेको जनाएको थियो।  पछि फ्लोरिडाको 'क्रस्टोफर'ले आफू नौ वटा ह्याकिङ घटनामा दोषि भएका स्विकारे।
सन् नोबम्बर २०११मा अमेरिकी सामुन्द्रिक सैनिक समुहको स्थापनको २३६औँ वार्षिक उत्सवमा पनि कुनिस सहभागी भइन्। सारजेन्ट स्कट मुरेको अफगानिस्तानको हेलमन्युड प्रान्तबाट यु ट्युबको निम्तो भिडियो हेरपछि कुनिस उक्त कार्यक्रममा सहभागी भइन्।
राजनितिक विचार
कुनिस डेमोक्रेटिक पार्टी र बाराक ओबामाका पक्षधर हुन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा उनले रिपबक्लिक पार्टीको खण्डन गर्दै भनिन् - 'रिपबक्लिकनहरूले आइमाईको बारेमा बोलेको कुरा मलाई असरदायी लाग्छ। उनीहरूले धर्मको बारे बोलेका कुरा असर पार्ने खालका छन्। म यहुदी पछ्याइरहेको त छैन। जिससको बारे मात्र कति बोल्नु पर्यो?
स्वास्थ्य
जनवरी २०११ मा उनले आँखामा क्रोनिक इरिटिस् नामक अवस्था रहेको बताएकी थिई जसले उनको एउटा आँखामा अन्धोपन ल्याएको थियो। उक्त भनाइको २ महिना पहिले अघि मात्र उनले आँखाको अवस्था सुधार्न शल्यक्रिया गराएकी थिइन्। कुनिसको Heterochromia iridumभन्ने आँखाको अवस्था छ जसमा आँखाको आइरिस नामको भाग दुइटा भिन्नै रङका हुन्छन् जसमा उनको बायाँ आँखाको खैरो र दायाँ आँखाको हरियो रङको रहेको छ।
वैवाहिक नाता
सन् २००२ मा उनले नायक मकाउले कुल्किनसँग डेटिङ सुरु गरेकी थिई। यस क्रममा कुनिसको नायक 'मकाउले कुल्किन' सँग विवाह हुने हल्ला चलेको थियो तर कुनिसले यो कुरा गलत भएको बताइन्। 'व्लायकबुक म्यागजिन' को अन्तर्वार्तामा उनले भनिन्, "विवाह मेरो लागि त्यो विषय होइन जुन चाँसोको विषय होस्" र आफ्नो र मकाउले कुल्किनको गोपनियता बचाउने प्रयासमा भनिन्, "हामी यो कुरा प्रेससँग बोल्दैनौँ। यो मैले चाहेको भन्दा पनि बढी फिँजियो"। प्रेस र आफुले चलाउने ट्याबलोइडमा कुनबाट उम्कन मुस्किल छ भन्ने प्रश्नमा कुनिसको जवाफ थियो - "मलाई आफ्नो व्यक्तिगत जीवन व्यक्तिगत नै राख्नु छ जसरी भए पनि"। के त्यसो गाह्रो हुन्न भन्ने प्रश्नमा- "मलाई मतलब भएन। म आफ्नो चिहानसम्म प्रयास गरेर जानेछु। यो गाह्रो छ तर म एउटा सानो भित्ताको सानो दुलो सम्मलाई बार मान्दै जानेछु। म आफुलाई पहिलै घटित हुने ठाउँमा लैजाने छैन"। कुनिसले खुल्ला रूपमा जनवरी ३, २०११ मा आफ्नो र कल्किनको सम्बन्धको अन्त भएको बताएकी थिइन्। यो राम्रोको लागि नै भएको र उनीहरू अझै नजिकका साथी भएका उनले बताएकी थिइन्।
अप्रिल २०१२ मा 'ड्याट्स सेबेनटिज शो' को एस्टन कचरसँग डेटिङ गइन्। फेब्रुअरी २०१४ मा वैवाहिक नातामा जोडिए। सेप्टेम्बर २०१४ मा उनीहरूले एक छोरी जन्माए जसको नाम व्याट इसाबेला राखे।  जुन २०१६ मा उनीहरूको प्रतिनिधिले उनीहरूले दोस्रो सन्तानको अपेक्षा राखेको बताए।
अभिनित चलचित्रहरू
कुनिसद्वारा अभिनित चलचित्रहरू तल अङ्ग्रजीमा दिइएका छन्।
• 2
रक्षा (चलचित्र)
नेपालमै प्रशोधन भएको पहिलो नेपाली चलचित्र 'रक्षा' हो। यसका निर्माता-निर्देशक प्रेम बानियाँ हुन्।
बारुइपुर उपविभाग
बारुइपुर उपविभाग भारतीय राज्य पश्चिम बङ्गालको दक्षिण २४ परगना जिल्ला अन्तर्गतको उपविभाग हो।
मध्यपश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल
नेपालको मध्य पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेत उपत्यका स्थित मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सदरमुकाम वीरेन्द्रनगर सहरको टारीगाँउमा रहेको छ। भर्खरमात्र स्थापना गरिएको यो अस्पतालको निर्माण कार्य पनि चलि नै रहेको छ। हाल यो अस्पताल १०० सैयामा संचालित छ निकट भविष्यमा नै भवन निर्माण सकिए पछि अस्पताल पूर्णत क्षेत्रीय अस्पतालको स्तरमा संचालित हुने छ। यो अस्पताललाई नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कै सबै भन्दा ठूलो सरकारी श्वास्थ संस्था तथा उपचार केन्द्र बनाइने लक्ष्य राखीएको छ।
सोस्सेको मदिना
सोस्सेको मदिनाट्युनिसियाको विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८८ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
पोखरीभित्रको शताब्दी
पोखरीभित्रको शताब्दी कृष्ण जोशीद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
डी (अश्लील चलचित्र अभिनेत्री)
डी (जन्म: ७ डिसेम्बर १९७१) एक पोर्टो रिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री, निर्देशक, नग्न मोडेल हुन।
कल्पबृक्ष
कल्पबृक्ष नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको सिन्धुली जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। कल्पवृक्ष गाउँ विकास समितिको तत्कालीन अध्यक्ष मान बहादुर स्याङतान हुनुहुन्थ्यो । हाल सँघीय सँरचना अनुसार कल्पवृक्ष गाउँ विकास समिति मरीण गाँउपालिका अन्तर्गत ३ र ४ नम्बर गरी दुईवटा वडाको रूपमा विभाजन भएको छ । हाल वडा नं ३ को वडा अध्यक्ष श्री विमर्श मुक्तान र वडा नं ४ को वडा अध्यक्ष श्री धन बहादुर स्याङतान हुनुहुन्छ भने सँयुक्त वडा कार्यालयको बडा सचिवको रूपमा श्री कुलध्वज बम्जन कार्यरत हुनुहुन्छ ।
प्राकृत पोखरा
प्राकृत पोखरा मुकुन्दशरण उपाध्यायद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको काव्य हो।
चाँगदेओकगुङ
चाँगदेओकगुङ एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।