cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)
कृति
उनको काविक यात्राको पहिलो कृति नव मञ्जरी वि.सं. १९९४ सालमा प्रकाशित भएपछिको यात्रा निरन्तर छ। गौरी राष्ट्रकवि माधव घिमिरेद्वारा लेखिएको शोककाव्य हो। साझा प्रकाशनले वि.सं. २०१५ सालमा प्रकाशित गरेको यस काव्यमा १२ उपशीर्षकमा लेखिएका कविताहरू सङ्ग्रहित छन्।
सम्मान तथा पुरस्कार
राष्ट्रकवि माधव प्रसाद घिमिरेलाई वि. सं. २०६७ सालमा पद्यश्री साधना सम्मान पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। उहाँलाई वि.स.२०७५ मा महा उज्ज्वल पदकबाट सम्मानित गरिएको छ।
पाश्चात्य साहित्यका प्रमुख वाद
पाश्चात्य साहित्यका प्रमुख वाद कुमारबहादुर जोशीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
पीतकृष्ण महाँठुँड
पीतकृष्ण महाँठुँड नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्ल्याक एन्ड येल्लो ग्रसबिक (Black-and-yellow Grosbeak) भनिन्छ ।
अमेरिकी सामोआ
अमेरिकी सामोआ (Amerika Sāmoa'',) एक उत्तर अमेरिकी स्वशासित राष्ट्र हो ।
कुर्घा
कुर्घा गुल्मी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बाह्य कडीहरू
श्रेणी : विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
धनगढी प्रिमियर लिग २०१७ को फाइनल
२०१७ धनगढी क्रिकेट प्रिमियर लिग(धनगढी प्रिमियर लिग २०७३)को फाइनल खेल २०७४ वैशाख ९ गते शनिबार दिउँसो १ बजे धनगढी क्रिकेट रंगशालामा भएको थियो। फाइनल खेलमा टिम चौराहा धनगढी र विराटनगर किङ्सले प्रतिस्पर्धा गरेको थियो।
विकेट पटन
१-४ (राजु रिजाल, १.६ ओभर),२-४ (अनिल मण्डल ३.२ ओभर),३-३७ (पृथु बास्कोटा, ९.२ ओभर),४-८१ (पारस खड्का, १४.५ ओभर),५-१४४ १-४ (आरिफ शेख, १८.५ ओभर)
बेलारुस
बेलारुस (Белару́сь ; Беларусь, Белоруссия, Belarus', Belorussiya), आधिकारिक नाम गणतन्त्र बेलारुस,पूर्वी युरोपमा अवस्थित भूपेरिवेष्ठित राष्ट्र हो । यो उत्तरपूर्वमा रसिया, दक्षिणमा युक्रेन, पश्चिममा पोल्यान्ड र उत्तरपूर्वमा लिथुआनिया र लात्भियाले घेरिएको छ । यहाँको जनसङ्ख्या करिव १ करोड १० लाख छ । यस देशको राजधानी मिन्स्क हो। यो देश शन् १९९१ सम्म सोभियत सङ्घको भाग थियो । आधिकारिक भाषाहरू बेलारूसी र रूसी हुन । यसका राष्ट्राध्यक्ष एलेकज्याण्डर लुकासेन्को हुन ।
दावनगेरे विश्वविद्यालय
दावनगेरे विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको दावनगेरेमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
संरचनापरक समालोचना प्रणाली
भाषा र साहित्यलाई संरचना मानी व्याख्या विश्लेषण गर्ने भाषाविज्ञान र भाषाशास्त्रबाट विकसित पद्धतिलाई संरचनापरक समालोचना प्रणाली भनिन्छ ।
परिचय
कुनै पनि वस्तु, कृति वा विषयको संरचनामाथि केन्द्रित भई त्यसको वस्तुगत र वैज्ञानिक ढङ्गले विश्लेषण गर्ने पद्धति संरचनापरक समालोचना पद्धति हो । भाषा विज्ञानमा संरचनावादी धारणा प्रवेश गराउने सर्वप्रथम व्यक्ति सस्युर हुन् । सस्युरपछि मात्र साहित्य क्षेत्रमा यस दृष्टिकोणको प्रवेश भएको पाइन्छ ।
विकासक्रम
यो वाद दोस्रो विश्वयुद्धपछि फ्रान्समा जन्मेको मानवतावाद र जाँ पाल सार्त्रको अस्तित्ववादको प्रतिक्रियाका रूपमा फ्रान्समा देखापरेको पाइन्छ । प्रसिद्ध भाषा शास्त्री सस्युरको Course in Genera/ Linguistics नामक पुस्तकमा प्रस्तुत गरिएको भाषिक चिन्तनले संरचना प्रणालीको आधारभूमि तयार पारेको देखिन्छ । सस्युरबाट प्रभावित फ्रान्सेली विद्वान् क्लड लेभाइस्ट्राउसको Structural Anthropology (१९५९) प्रकाशित भएपछि १९६० को दशकमा आफ्नो वैचारिक स्वरूप ग्रहण गरी यो प्रणाली संसारभर फैलिएको ।
प्रमुख मान्यता
वस्तुगत विश्लेषणलाई मौलिक सिद्धान्त मान्छ, भाषालाई सर्वोपरि मानी पाठका बुनोटको विश्लेषण गर्छ, कृति वा पाठलाई वैज्ञानिक संरचनायुक्त वस्तु मान्छ, कृतिविश्लेषणमा आगमनात्मक खोज पद्धतिको निर्माण गर्छ, कृतिलाई पूर्ण, जीवन्त, र स्वनिष्ठ तुल्याउने नियमको खोज गरी मूल्याङ्कन तथा विश्लेषण गर्छ ।
मिरुल
मिरुल रोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बहुजन शक्ति पार्टी
''' नेपालको एक राजनीतिक दल हो। दलको अध्यक्ष विश्वेन्द्र पासवान हुन्।
इतिहास
संविधान सभा निर्वाचन, २०६४मा दलले समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली मार्फत एक सिट जितेको थियो।
काङ्ग्रेस–एमालेको गठबन्धनको सरकारमा पार्टी एक घटक थियो। २०७० मा, भने यो संविधान सभामा यसको स्वतन्त्र रूपमा रहेको थियो। संविधान सभा निर्वाचन, २०७०मा दलले एक सिट जितेको थियो।
कोन्सो
कोन्सो इथियोपिया को विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २०११ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
पूर्वीय एवं पाश्चात्य साहित्य-समालोचना प्रमुख मान्यता - वाद र प्रणाली
पूर्वीय एवं पाश्चात्य साहित्य-समालोचना प्रमुख मान्यता - वाद र प्रणाली ईश्वरकुमार श्रेष्ठद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
पूर्वीय समालोचना-सिद्धान्त
पूर्वीय समालोचना-सिद्धान्त हेमाङ्गराज अधिकारीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
गुलबर्गा विश्वविद्यालय
गुलबर्गा विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको गुलबर्गामा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
बुद्धनगर
बुद्धनगर नेपालको कोशी अञ्चलको मोरङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा २०९३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बुद्धनगरको जनसङ्ख्या १२,०७० छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
फिलिप शाइडमान
फिलिप शाइडमान (सन् १८६५-१९३९) - जर्मन सामाजवादको उग्र दक्षिणपन्थी अवसरवादी धारा एक जना नेता । सन् १९०३ देखि राइख्स्टागमा सामाजिक-जनवादी गुटमा समावेश भए । सन् १९०३ देखि जर्मन सामाजिक-जनवादी पार्टीको नेतृत्वका एक जना सदस्य । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी । जर्मनीमा सन् १९१८को नोभेम्वर क्रान्तिका बेला प्रतिक्रान्तिकारी जनदूत परिषद्‌मा सामेल भएका थिए । सन् १९१९ का फरवरी-जून महिनातिर भाइमार गणतन्त्रको संयुक्त सरकारको नेतृत्व गरे । सन् १९१८-१९२१ तिर जर्मन मजदुर आन्दोलनलाई रक्तपातमय तरिकाले दमन गर्ने कार्यका एक जना आयोजक रहेका थिए । पछि गएर सक्रिय जाजनैतिका क्रियाकलापबाट अलग भए ।
रातोटाउके टिउँटिउँ
रातोटाउके टिउँटिउँ नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा Red-headed Bullfinch भनिन्छ।
तिप्लिङ
तिप्लिङ नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
जडीबुटी
जडीबुटी एक प्रकारको बोट हो जसको डाठ अति नै कम्जोर हुन्छ। यो केहि महिनाको लागि मात्र उम्रने गर्दछ अर्थात् यो केहि मौसममा सिमित हुन्छ । यसका धेरै उद्धाहरणहरु छन् । जस्तै- तोरी, अदुवा, आलु, आदि हुन् ।
मार्सेल साम्बा
मार्सेल साम्बा (सन् १८६२-१९२२) - फ्रान्सेली समाजवादी पार्टीका एक जना सुधारवादी नेता । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८)मा सामाजिक-अन्धराष्ट्रवादी । उनी फ्रान्सको पुँजीजीवी सरकारमा सामेल भएका थिए ।
खड्गकोट
खड्गकोट गुल्मी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बाह्य कडीहरू
श्रेणी : विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
हरार जुगोल, दृढ एतिहासिक सहर
हरार जुगोल, दृढ एतिहासिक सहर  इथियोपिया को विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २००६ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
कन्नड विश्वविद्यालय
कन्नड विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको हम्पीमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
खस भाषा
खस भाषा नेपालका प्रचिन भाषा मध्ये एक हो । प्राकृत,पाली,संस्कृत अादी भाषा नेपालमा प्रयोग हुँने बिभिन्न प्राचीन भाषाका उदाहरण हुँन । नेपाली जाती माझ साझा भाषाको रूपमा बिकसित नेपाली मा नेपालमा बोलिने अन्य भाषाहरू जस्तै मगर,गुरुङ,नेवारी,मैथिली,राइ,लिम्बु अादीका तुलनामा खस भाषाका शब्द धेरै छन । यस अर्थमा अाधुनिक नेपाली भाषा यसैको बिकसित रुप मान्न सकिन्छ । । तर २२से २४से राज्य ताका सबै राज्यका अाँफ्नै शब्द र बोली भएतापिन एकीकरणसँगै अन्य उल्लेखीत भाषा जस्तै ति सबै एकै ठाउँमा मीसीन गए । यस अवस्थामा कुन पाल्पाली,भीरकोटे,मकवापुरे,गल्कोटे अादी शब्द हुँन छुट्टाउँन सकिदैन, त्यसैले त्यस्ता सबै अली बढी समानता भएकोले खस भाषका शब्दकै रुपमा रहन गए । त्यसरी छुट्टाएर हेर्ने हो भने अाधुनिक नेपाली भाषामा धेरै पाल्पाली शब्द वा मकवानपुरे शब्द जस्तै अन्य थुप्रै फरक पृष्ठभुमिका शब्द पनि भेटिन्छ जुन सबै खस भाषाकै शब्द होइनन । तर त्यसरी त्यतीबेलका सबै बोलीका संग्रह वा कोश नभएकाले साेलो डोलोमा सबैलाइ खस शब्द मानियो । यसैको पुष्टि गर्छ नेपाली भाषा बोल्न जान्नेले खस भाषा बुझ्न र बोल्न नसक्नुले पनि । त्यस्तै नेपाली नसीकेका खस भाषीलाइ पनि नेपाली बुझ्र र बोल्न उस्तै हुँन्छ । नेपालीको वीस्तारसँगै खस भाषा विस्थापीत हुँदै गएकोछ । अहिले यो भाषा अाधुनिकताको प्रभाव नपरेका कुना काप्चाका गाउँहरू विशेषगरी कर्णाली प्रदेश  र सुदुर पश्चिम का भित्रि क्षेत्रहरूमा मात्र पाउँन सकिन्छ । यद्यपि त्यसको सुद्धता दिनप्रतिदिनको अन्य भाषा प्रभावले घट्दो छ ।
आलापोट
धरातलीय, भौगोलीक एवं राजनीतिक अवस्थिति
आलापोट गाविस राजधानी काठमाण्डौवाट करिब ९ व. कि. मि उत्तर तर्फको दुरीमा अवस्थित छ ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११को जनगणना अनुसार आलापोटमा ६७१ घरहरू र जनसङ्ख्या ३१५९ छ ।
विद्युत
विद्युत कसरी उत्पन्न हुन्छ र यो कहाँ बाट आउँछ एक ट्यूटोरियल।
बिजुली के हो? विद्युत ऊर्जा को एक रूप हो। विद्युत विद्युत्हरूको प्रवाह हो। सबै कुरा को परमाणुहरू बनाइन्छ, र एक परमाणुमा केन्द्र छ, जसलाई एक न्युलस भनिन्छ। न्यूक्लियसले सकारात्मक रूपमा चार्ज गरिएका कणहरू समावेश गर्दछ जुन प्रोटोन र अनचार्ज गरिएका कणहरू भनिन्छ जुन न्यूट्रन भनिन्थ्यो। एक परमाणु को न्यूक्लस नकारात्मक रूप से चार्ज कणों द्वारा इलेक्ट्रॉनों के नाम से घिरा हुआ है। एक इलेक्ट्रॉन को नकारात्मक चार्ज एक प्रोटोन को सकारात्मक चार्ज को बराबर छ, र एक परमाणु मा इलेक्ट्रनिक्स को संख्या सामान्यतः प्रोटोन को बराबर हुन्छ।जब प्रोटोन र इलेक्ट्रोन बीचको सन्तुलन बल बाह्य बलबाट घृणा गरिन्छ, एक परमाणुले लाभ उठाउन वा इलेक्ट्रोन गुमाउँछ। जब इलेक्ट्रोनहरू एक परमाणुबाट "गुमाएका" छन्, यी विद्युत्हरूको नि: शुल्क आन्दोलनले विद्युतीय अवस्थित बनाउँछ।
बिजुली प्रकृति को एक मूल भाग हो र यो हाम्रो सबै भन्दा व्यापक उपयोग को रूप मा ऊर्जा को रूप मा छ। हामी बिजुली पाउँछौँ, ऊर्जा माध्यमको अन्य स्रोत, जस्तै कोइला, प्राकृतिक ग्याँस, तेल, परमाणु ऊर्जा र अन्य प्राकृतिक स्रोतहरू, जुन प्राथमिक स्रोत भनिन्छ भनिन्छ एक माध्यमिक ऊर्जा स्रोत हो। धेरै शहरहरू र शहरहरू जलस्पतिहरू (यांत्रिक ऊर्जाको एक प्राथमिक स्रोत) सँगै बनाइयो जसले पानीको पाङ्ग्राहरू काम गर्न थाले। 100 वर्ष भन्दा अघि बिजुलीको उत्पादन कम गर्न अघि, घर किरेसन लैंपमा जम्मा भएको थियो, खाना आइसबक्समा ठुलो भएको थियो, र कोठाहरू काठको जलाउने वा कोइला जलने चलनले भरिएको थियो। फिलाडेल्फिया मा एक पतंग एक तूफान रात संग बेंजामिन फ्रैंकलिन को प्रयोग संग शुरुवात, बिजुली को सिद्धान्तहरु धीरे-धीरे समझा भयो। 1800-के मध्यमा, सबैको जीवन बिजुली लाइट बल्बको आविष्कारमा परिवर्तन भयो। 1879 अघि, बाह्य प्रकाशका लागि चक्र रोशनीमा बिजुली प्रयोग गरिएको थियो। लाइटबबको आविष्कारले घरको प्रकाशलाई हाम्रो घरहरूमा ल्याउन बिजुलीको प्रयोग गर्यो।
ट्रांसफर्मर कसरी प्रयोग गरिन्छ? लामो दूरीमा बिजुली पठाउँदा समस्या समाधान गर्न जर्ज वेस्टिंगहाउसले ट्रांसफर्मर भनिन्।
ट्रांसफर्मरले विद्युतीय रूपमा लामो दूरीमा प्रसारण गर्न अनुमति दिएको छ। यसले बिजुली उत्पादन संयंत्रबाट टाढा घरहरू र व्यवसायहरूलाई बिजुली आपूर्ति गर्न सम्भव बनायो।
हाम्रो दैनिक जीवनमा यसको महत्त्वको बावजूद, हामीमध्ये धेरैजसो शायद सोच्नै पर्दैन कि जीवन बिना बिजुली जस्तो हुनेछ। यद्यपि हावा र पानी जस्तै, हामी बिजुली लिन को लागी लाग्दछौं। हरेक दिन, हामी हाम्रो लागि धेरै प्रकार्यहरू गर्न बिजुलीको प्रयोग गर्दछ - प्रकाश र ताप / हाम्रो घरलाई ठुलो पार्ने, टेलिभिजन र कम्प्यूटरको पावर स्रोत हुन। बिजुली तापक्रम, उर्जा, लाइट र बिजुलीको प्रयोगमा प्रयोग गरिएको एक प्रबलनीय र सुविधाजनक रूप हो।
आज, संयुक्त राज्य अमेरिका (यूएस) विद्युत् बिजुली उद्योगलाई सुनिश्चित गरिएको छ कि कुनै पनि तत्काल मा सबै माग आवश्यकताहरु लाई पूरा गर्न को लागी पर्याप्त आपूर्ति को आपूर्ति उपलब्ध छ।
विद्युत कसरी उत्पन्न हुन्छ? एक विद्युत जनरेटर यांत्रिक उपकरण को विद्युत ऊर्जा मा रूपान्तरण को लागि एक उपकरण हो। प्रक्रिया चुम्बकत्व र बिजुलीबीच सम्बन्धमा आधारित छ। जब एक चुम्बकीय क्षेत्रमा तार वा कुनै अन्य इलेक्ट्रोनिक प्रवाहकीय सामग्री चल्दछ, बिजुलीमा एक विद्युत प्रवाह हुन्छ। बिजुली उपयोगिता उद्योग द्वारा प्रयोग गरिएका जेनरेटरहरू एक स्थिर कंडक्टर छन्।
प्राचीन गद्याख्यान
प्राचीन गद्याख्यान शरद्चन्द्र भट्टर्राईद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
कर्नाटक विश्वविद्यालय
कर्नाटक विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको धारवाडमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
उत्तम कुँवर
उत्तम कुँवर (वि.सं. १९९५– वि.सं. २०३९) मदन पुरस्कार प्राप्त गर्ने साहित्यकार हुन्। उनले वि.सं. २०२३ सालमा उक्त पुरस्कार पाएका हुन्।
कोलकाता नाइट राइडर्स
कोलकाता नाइट राइडर्स २०१६ इन्डियन प्रिमियर लिग मा सहभागी टिम हो।
उत्तम कुँवर
जीवनी
उत्तमको जन्म बाबु जङ्गबहादुर कुँवर र आमा भगवतीका सुपुत्रका रूपमा वि. सं. १९९५ साल जेठ १२ गते क्षेत्रपाटी, काठमाडौंंमा भएको थियो। उनको खास नाम हरिबहादुर कुँवर हो। लामो समय पत्रकारिता गरेका उत्तमले भेटनरीतर्फ आई. एस्सी. गरेका थिए। उनले स्रष्टा र साहित्य (२०२३) शीर्षकको ग्रन्थको लागि मदन पुरस्कार २०२३ प्राप्त गरेका थिए। उनले प्रवल गो. द. बा. पनि पाएका थिए।
कृति
निबन्धलेखनमा दख्खल राख्ने कुँवरका प्रकाशित मौलिक कृतिहरूः
निधन
उनको निधन २०३९ साल साउन १५ गते काठमाडौंंमा भयो।
जीवजन्तु
जनावर
हाम्रो घरको वरिपरि हामी थप्रै जीवजन्तुहरू देख्छौँ। कुनै साना हुन्छन् त कुनै ठूला। कुनैलाई घरपालुवा भनिन्छ त कुनैलाई जंगली जनावर भनिन्छ। गाई,व्हेल,जेब्रा,हात्ती आदि ठूला जनावर हुन। माछा,कुकुर,कुखुरा,बिरालो आदि साना जनावर हुन।
जंगली जनावर
कुनै जनावरहरू जंगलमा बस्छन्। यिनीहरूलाई जंगली जनावर भनिन्छ।  हात्ती,जिराफ,बाघ,भालु आदि जंगली जनावर हुन्।  यिनीहरू हामी चिडियाखानामा पनि देख्न सक्छौँ।
घरपालुवा जनावर
कुनै-कुनै जनावरहरूलाई घरमै पालिन्छ। यिनीहरूलाई घरपालुवा जनावर पनि भनिन्छ। जस्तैःगाई,बाख्रा,भेडा,घोडा,भैँसी आदि। कुनै-कुनै जनावरहरूलाई घरमा रमाइलोको लागि पनि राखिन्छ। जस्तैःबिरालो,कुकुर र सुगा।
किरा
हाम्रो वरिपरि हामी थुप्रै किरा फट्याङ्ग्राहरू देख्न सक्छौँ। यिनीहरू साना र थुप्रै किसिमका हुन्छन्। यिनीहरूको थुप्रै खुट्टाहरू र पखेटाहरू पनि हुन्छ। कुनै-कुनै किराहरू उपयोगी पनि हुन्छन्। जस्तैः मौरी,जसले मह दिन्छ मौरी पाल्ने कामलाई मौरीपालन भनिन्छ।
चरा
चराहरू थुप्रै किसिमका हुन्छन्।जसले आफ्नो पखेटा चलाएर उड्न सक्छिन्। उनीहरूको जिउ प्वाँखले छोपिएको हुन्छन्। जस्तैः उल्लु,मुजुर आदि।
कोट
संस्कृत शब्द 'कोट' का धेरै अर्थ बुझिन्छन्। तीमध्ये चुचुरोलाई बुझाउने 'कूट' शब्दबाट प्राकृत हुँदै 'कोट' शब्द आएको कुरा प्रा. बालकृष्ण पोखरेलबाट बताइएको छ। 'कोट' मूलतः राज्यको सीमा-सुरक्षानिमित्त बनाइएको किला वा दुर्ग हो। यसबाहेक उच्च चुचुरोमा रहेको स्थलविशेष पनि हो। जस्तो कि नेपालीमा कोटकी कालिका, कोटकी देवी-द्यौराली इत्यादि भन्ने चलन छदँैछ। त्यस्तै, राष्ट्रको सुरक्षाका लागि निर्मित किल्ला वा कोट अत्यावश्यक उपकरण हो। जसलाई 'दुर्ग' पनि भनिन्छ। 'दुर्ग' का किसिम वा प्रकार धेरै बताइएका छन्। विविध दुर्गहरूको चर्चा कौटलीय अर्थशास्त्र तथा मनुस्मृति आदिमा पाइन्छ। यहाँ वनदुर्ग, गिरिदुर्ग, मट्टीदुर्ग आदि मजबुत बनाइ राष्ट्रको सुरक्षा गर्नु, सहर बसाउनु इत्यादि भनिएको छ। साथै यिनमा गिरिदुर्ग, वनदुर्गको विशेष महत्त्व मानिएको पनि बुझिन्छ। राष्ट्रको सवलता र व्यवस्थित सुरक्षाको निम्ति लिच्छविकालमा कोट्ट -कोट)को रूपमा विभिन्न दुर्गस्थलहरू बनाइएको बुझिन्छन्। जसको व्यवस्थापन एवं संरक्षणनिम्ति 'कोट्टनायक' पद निर्धारण गरिएको पनि बुझिन्छ। लिच्छविकालिक अभिलेख प्राप्त कोट्ट -कोट)को अध्ययनबाट थाहा हुन्छ-त्यतिखेरका कतिपय कोटहरूको सीमा ठूलो बुझिन्थ्यो र त्यसको परिपालन, नीतिनियम निश्चित थियो। विस्तृत एरिया -क्षेत्र) लिएका ती कोटभित्र निर्धारित बस्ती बसाइएको पाइनुका साथै त्यहाँ खेतीपातीसमेत गरिन्थ्यो। अनि स्थिति बन्देजको मर्यादा कायम गर्न, व्यवस्थित नियम अपनाउन र नियम-व्यवहारमा ल्याउन 'कोट्टमर्यादा' कायम गरिएको बुझिन्थ्यो भन्ने कुरा धनबज्र बज्राचार्यले 'लिच्छविकालका अभिलेख' पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन्।
यसरी नेपाली जनजीवनमा 'कोट' -कोट्ट)को ऐतिहासिकता पुरानो देखा परे पनि यहाँ 'कोट'को विशेष चलन वा व्यवहारिक विकास बाइसे-चौबीसे राज्यकाल (१५ औँ शताब्दीतिर)बाट हुन पुगेको देखिन्छ। यस समयमा तत्कालीन भुरे टाकुरे राजाहरू बैरीबाट संरक्षित हुन आफ्नो मूलथलो -राजधानी) का पहाडको समुचित टाकुरो छानी त्यहीं ठाउँ 'कोट'मा राजदरबार-गढी बनाउने परम्परा निकै चलेको, लोकपि्रय बनेको बुझिन्छ। फेरि कतैकतै मौसम अनुकूल वर्षे र हिउँदे अर्थात् गर्मी र जाडो समय मिलाई कोट र बेँसीमा राजदरबार पनि बन्न पुगे। यसप्रकार 'कोट' शब्दार्थको व्यवहारिकता विस्तारित हुँदै गयो र 'कोट' डाँडो वा पर्वतको चुचुरो भन्ने अर्थमा मात्र सीमित नभई नेपालका महत्त्वपूर्ण बस्तीहरूमा समेत जोडिन पुग्यो। -जस्तै : गल्कोट, चरिकोट, भीरकोट इत्यादि)। यसरी हेर्दा 'कोट' शब्द नेपाली लोकजीवनमा निकै जनपि्रय बनी प्रचलित हुनपुगेको यथार्थ अनुभूत हुन्छ।
खैरो टिउँटिउँ
' खैरो टिउँटिउँ नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा Brown Bullfinch भनिन्छ।
प्राचीन नेपाली गद्य
प्राचीन नेपाली गद्य घटराज भट्टराई र शरद्चन्द्र भट्टराईद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
इचंगुनारायण
इचंगुनारायण नेपालको बागमती अञ्चल अन्तर्गत काठमाडौँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार इचंगुनारायणमा ६२८८ घरहरू र जनसङ्ख्या २४,४२५ छ ।
लुनिभा तुलाधर
लूनिभा तुलाधर एक नेपाली टेलिभिजन कार्यक्रम प्रोस्तोता तथा कलाकार हुन्। उनलाई नेपाली टेलिभिजन दुनियाँमा पवनकलीको नामले चिन्ने गर्दछ।
स्रोत
श्रेणी :जीवनी
अवश नदी
अवश नदी इथियोपिया को विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८० मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
बेनीघाट, धादिङ
बेनीघाट नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
राँक
राँक रोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
रेसुङ्गा
रेसुङ्गाबाट उत्तरतिर हेर्दा एकैदिनमा पुगिएला जत्तिकै नजीकमा अन्नपूर्ण प्रथम, दोस्रो र तेस्रोका साथै धवलागिरी, माछापुच्छ्रेलगायत १५ भन्दा बढी हिमाल देखिन्छन्। सूर्यास्तको बेला धवलागिरीको छायाँ त रेसुङ्गामै पर्दछ। चिसो हावापानी, घना वन र जैविक विविधताले त्यत्तिकै आकर्षित गर्छ। यो क्षेत्रको भ्रमणका लागि मङ्सिरदेखि वैशाखसम्मको समय उपुक्त मानिन्छ।
पुग्ने कसरी?
बुटवल वा पोखराबाट बस चढेर पाल्पा, तानसेन पुग्न सकिन्छ। पाल्पाको पश्चिम-उत्तरतिर ७९ किलोमिटर पक्की सडकमा साढे दुई-तीन घण्टाको बस यात्राबाट पुगिन्छ गुल्मीको सदरमुकाम तम्घास। तानसेनको काखैमा ढल्किएको छ, रेसुङ्गा पर्वत। तम्घासबाट एकघण्टाको हिँडाइमा सजिलै रेसुङ्गा पुगिन्छ। अथवा यो हिँडाइ पनि बढी लाग्छ भने, अझ्ै माथिसम्म पनि गाडी जानसक्छ, जम्मा २० मिनेट हिँडेर रेसुङ्गा पर्वतको शिखरमा पुग्न सकिन्छ।
प्राकृतिक सौन्दर्यका अलावा गुल्मी व्यावसायिक कफी खेतीका लागि पनि प्रसिद्ध छ। रेसुङ्गा पुगिसकेपछि एक घण्टाको हिँडाइमा जुभुङ्ग गाविस पुगी कफीका बोटबिरुवा र उत्पादन प्रक्रिया पनि हेर्न सकिन्छ। यहाँको कफी जापानलगायतका मुलुकमा निर्यात हुन्छ।
एकैदिनमा रेसुङ्गा घुमेर बास बस्न साँझ् तम्घास फर्किन सकिन्छ। अथवा रेसुङ्गामै पाल टाँगेर पनि रात बिताउन सकिन्छ। यहाँ हालै मात्र होटल पौवा प्रालीले रिसोर्ट सुरु गरेको छ । मनोरम स्थानमा रिसोर्ट बनेपछि रेसुङ्गाको भ्रमण गर्नेहरुका लागि झन सहज बनेको छ । रेसुङ्गामा अब आध्यात्मिक पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सघाउ पुग्ने देखिन्छ ।
भोलिपल्ट फर्केर तानसेनतिर आउँदा डेढघण्टा जतिमा कालीगण्डकी र रिडी खोलाको सङ्गम रिडी आइपुगिन्छ। धार्मिक दृष्टिले नेपालका बराहक्षेत्र र मुक्तिक्षेत्रको समकक्षमा आउने रूरूक्षेत्रको रिडीमा ऋषिकेशव, रूरू कन्या, भृगुतुङ्गेश्वर लगायत ४० भन्दा बढी मन्दिर घुम्न करिब दुई घण्टा लाग्छ। माघे सङ्क्रान्ति, कात्तिक-एकादशीलगायत ग्रहण आदिमा रिडी, कालीगण्डकीमा स्नान गर्दा पुण्य प्राप्तिका साथै आत्मसन्तुष्टि मिल्छ भन्ने विश्वास छ। रिडीबाट फर्किने क्रममा बाटोमै पर्ने पाल्पाको रणउद्देश्वरी मन्दिर ,भैरवस्थान मन्दिरको दर्शन गर्न सकिन्छ, जसको प्रमुख विशेषता ठूलो त्रिशूल हो। थप दुई दिनको समय छ भने, रेसुङ्गाबाट फर्केर पाल्पाको प्राकृतिक सुन्दरता र मगर संस्कृतिको नजीकबाट अवलोकन गर्न सकिन्छ। तानसेनबाट चारघण्टाको पैदल बाटोमा पुगिने नेपालको ताजमहल रानीमहल गएर फर्किन सकिन्छ। वि.सं. १९५०-५४मा पाल्पाका बडाहाकिम खड्ग सम्शेरले आफ्नी प्रेमिकाको नाममा निर्माण गराएका यो महल तानसेनबाट उत्तरतर्फ कालीगण्डकीको किनारमा ढुङ्गाको पहरामाथि बनाइएको छ।
पाल्पापछि सिद्धार्थ राजमार्गबाट पोखरा निस्किन पनि सकिन्छ। अथवा ३९ किलोमिटर तल बुटबल जाने हो भने जितगढी, मणिमुकुन्द सेनको दरबार र पार्कहरू हेर्न सकिन्छ। बुटवलबाट केही पूर्व गौतम बुद्धको मामाघर रहेको ठाउँ देवदह, भैरहवादेखि २२ किमि पश्चिम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी र अझ्ै पश्चिम कपिलबस्तुस्थित तिलौराकोट दरबारको भ्रमण गर्न सकिन्छ। यहाँबाट भैरहवा वा बुटवल फर्केपछि देशका जुनसुकै ठाउँमा पुग्ने यातायातको सुविधा उपलब्ध हुनेछ।
कैंचीठुँडे
कैंचीठुँडे नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा Red Crossbill भनिन्छ।
धुर्सिल
धुर्सिल, धुर्सुल अथवा धुस्रे एक प्रकारको वासनादार फूल फुल्ने वनस्पति हो । यसको फूल स्वस्थानीको ब्रतको समयमा पातीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ ।
कृषि विज्ञान विश्वविद्यालय, धारवाड़
कृषि विज्ञान विश्वविद्यालय, धारवाड भारतको राज्य कर्नाटकको धारवाडमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
खर्ज्याङ
खर्ज्याङ गुल्मी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बाह्य कडीहरू
श्रेणी : विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
तमगली
तमगली एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
बिहारीकृष्ण श्रेष्ठ
बिहारीकृष्ण श्रेष्ठ मदन पुरस्कार पाउने विद्वान हुन्। उनले वि.सं. २०२८ सालमा उक्त पुरस्कार पाएका हुन्।
जीवनी
श्रेष्ठ वि.सं. १९९३ साल श्रावण १० गतेका दिन प्याफल टोल, काठमाडौंमा जन्मेका हुन्। उनको बाबुको नाम रामकृष्ण श्रेष्ठ हो। उनले कर्णाली लोक संस्कृति नामक ग्रन्थका लागि संयुक्तरूपमा दर्शन विज्ञानतर्फको मदन पुरस्कार २०२८ प्राप्त गरेका हुन्। उनका साथ स्थिरजंगबहादुर सिंहलाई उक्त पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो।
भानुभक्त एक समीक्षा
भानुभक्त एक समीक्षा हृदयचन्द्रसिंह प्रधानद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
बुढाथुम
बुढाथुम नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ८४४ वटा घरहरू छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बुढाथुमको जनसङ्ख्या ४५७५ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
सांकोष
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
कर्नाटक राज्य खुल्ला विश्वविद्यालय
कर्नाटक राज्य खुल्ला विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको मैसूरमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
म्याग्नेसियम
म्याग्नेशियम (मराठी: मॅग्नेशियम) एक रसायनिक तत्त्व हो, जसको चिह्न Mg हो, यसको परमाणु संख्या १२ हो र सामान्य ऑक्सीडेशन संख्या +२ हो। यो कॅल्शियम र बेरियम जस्तै एक एल्कालाईन अर्थ धातु हो।पृथ्वीमा आठौँ धेरै उपलब्ध यस तत्त्व,तौलको अनुपातमा २% छ, अझ पूरै ब्रह्माण्डमा यो नवौँ सबै भन्दा बढी पाइने तत्त्व हो। यसको बाहुल्यको सम्बन्ध यस तथ्यसंग छ, कि सुपरनोभा तारहरूमा तीन हेलियमका नाभिकहरू कार्बनमा शृंखलागत तरिकाले जोडिए पछि मॅग्नेशियमको निर्माण हुन्छ। मॅग्नेशियम आयनको पानीमा उच्च घुलनशीलताले यसलाई समुद्री जलमा तेश्रो धेरै घुलनशील तत्त्वको रूपमा स्थापना गरिदिएको छ। मॅग्नेशियम सबै जीव जन्तुहरूलगायत मनुष्यको लागि पनि उपयोगी तत्त्व हो। यो मानव शरीरमा पाइने पांच प्रमुख रसायनिक तत्वहरू मध्येको एक हो। मानव शरीरमा यसको ५०% उपस्थिति अस्थिहरू र हड्डिहरूमा हुन्छ जब कि बांकी ५०% भाग शरीरमा हुने जैविक कियाहरूमा सहभागी रहन्छ।
रसायनिक गुणहरू
मॅग्नेशियमले पाणीसंग रासायनिक प्रतिक्रिया गरी मॅग्नेशियम हायड्रॉक्साइड र हायड्रोजन गॅसको निर्माण हुन्छ : Mg+२H२O → Mg(OH)२+H२
मॅग्नेशियम कार्बन डायऑक्साइडसँग प्रतिक्रिया गरी मॅग्नेशियम ऑक्साइड कार्बनको निर्माण गर्दछ : २Mg (S) + CO२ → २MgO (S) + C (S)
इन्द्रायणी, काठमाडौं
इन्द्रायणी, काठमाडौँ बागमती अञ्चलको एक गाँउ विकास समिति हो।
मात्भेइ स्कोबेलेभ
मात्भेइ इभानोभिच स्कोबेलेभ (सन् १८८५-१९३८) - एक रुसी क्रान्तिकारी थियो । पेशाअनुसार इंजिनियर, सन् १९०३ देखि मेन्सेविकहरूको साथमा मिलेर सामाजिक-जनवादी आन्दोलनमा भाग लिएका थिए, अनि सन् १९०६मा विदेशिएर मेन्सेविकहरूमा पत्र-पत्रिकाहरूमा काम गरेका थिए र ट्रोत्स्कीद्वारा सम्पादित अखबार 'प्राभ्दा'को सम्पादक-मण्डलमा पनि समावेश गरिएका थिए र ककेशियामा रुसी रैथानेहरूको तर्फबाट उनी चतुर्थ राजकीय दूमामा प्रतिनिधि रोजिएका थिए । प्रथम विश्वयुद्ध (सन् १९१४-१९१८) का वर्षहरूमा केन्द्रवादी रहे । सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्तिपश्चात् पेत्रोग्राद सोभियतका उपाध्यक्ष, केन्द्रीय कार्यकरिणी समितिको प्रथम समायोजनका उपाध्यक्ष, सन् १९१७को मई महिनादेखि अगस्ट महिनासम्म पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका श्रममन्त्री । अक्टोवर समाजवादी समाजवादी क्रान्तिपश्चात् मेन्सेविकहरूबाट अलग्गिएर सहकारिता प्रणालीमा काम गर्न लागे । सन् १९२२ देखि सोभियत सङ्घ कम्युनिष्ट पार्टीका सदस्य रहेर उनले उत्तरदायित्वपूर्ण कार्यभारहरू वहन गरे । सन् १९३६-१९३७ तिर उनले अखिल सङ्घ रेडियो समितिका काम गरेका थिए ।
भानुभक्तदेखि तेस्रो आयामसम्म
भानुभक्तदेखि तेस्रो आयामसम्म ताना शर्माद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
लिथियम
लिथियमयक तत्त्वको हो र यसको रसायनिक सङ्केत Li हो र यसको आण्विक संख्या (ऍटॉमिक नंबर) ३ हो। यसलाई लिथियम आयन युक्त चार्ज गरेर पुन: प्रयोग गर्न सकिने बॅटरीहरू उत्पादनमा उपयोगमा ल्याइन्छ।
काने झार
काने झार पोथ्रा वर्गमा पर्ने जडीबुटी हो । यो झार नेपालको पूर्वी पहाडी भूभागमा ओसिलो घाँसेमैदानमा पाइन्छ ।
कर्नाटक भेटेरिनरी, पशु तथा मत्स्य विज्ञान विश्वविद्यालय
कर्नाटक भेटेरिनरी, पशु तथा मत्स्य विज्ञान विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको बीदरमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
खलिफा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गशाला
खलिफा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गशाला (ملعب خليفة الدولي) कतारको दोहा स्थित फुटबलको एक बहुउद्देश्यीय अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गशाला हो। दोहामा स्थित यस रङ्गशालालाई कतारको राष्ट्रिय रङ्गशाला पनि भनिन्छ जसमा स्पोर्ट्स सिटी कम्प्लेक्स, एस्पायर एकेडेमी, हमद नेवल केन्द्र र एस्पायर टावर समावेश छन्। यो रङ्गशाला सन् १९७६ मा औपचारिक रूपमा स्थापना भएको थियो भने यसलाई सन् २००५ मा सन् २००६ एसियाली खेलकुदको आयोजना हुन भन्दा अगाडि पुनर्निर्माण गरिएको थियोे जसकारण २०,००० दर्शक क्षमता रहेको यस रङ्गशालामा पछि ४०,००० दर्शकको अटाउनु भएको थियो। सन् २००६ एसियाली खेलकुदको उद्घाटन समारोहको भन्दा अघि यस रङ्गशालाको पूर्व पट्टि ठूलो चाप सहित छत निर्माण गरिएको थियो। यस रङ्गशालाको नवीकरण गर्नु भन्दा अगाडि यसलाई विभिन्न फुटबल खेलका लागि प्रयोग गरिएको थियोे भने हाल यो रङ्गशाला कतार राष्ट्रिय फुटबल टोलीको घरेलु रङ्गशाला हो। यस रङ्गशालाको नाम कतारका सरकारी अधिकारी खलिफा बिन हामेद अल थानीको नामबाट राखिएको थियो। सन् २०११ एएफसी एसिया कप यसै रङ्गशालामा आयोजना गरिएको थियो। यस रङ्गशालामा सन् २०१० मा फिफाले गरेको निर्णय अनुसार सन् २०२२ फिफा विश्वकप यस रङ्गशालामा आयोजना गरिने निर्णय भएको थियो।
इतिहास
खलिफा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गशाला सन् १९७६ मा औपचारिक रूपमा स्थापना भएको थियो भने यसलाई सन् २००५ मा सन् २००६ एसियाली खेलकुदको आयोजना हुन भन्दा अगाडि पुनर्निर्माण गरिएको थियोे जसकारण २०,००० दर्शक क्षमता रहेको यस रङ्गशालामा पछि ४०,००० दर्शकको अटाउनु भएको थियो। सन् २००६ एसियाली खेलकुदको उद्घाटन समारोहको भन्दा अघि यस रङ्गशालाको पूर्व पट्टि ठूलो चाप सहित छत निर्माण गरिएको थियो। यो रङ्गशालाको स्थनपना देखिनै फुटबल खेल तथा अन्य विभिन्न खेलका लागि प्रयोग गरिएको थियो। यस रङ्गशालामा सन् २०१९ मा १७औँ विश्व एथलेटिक्स च्याम्पियनसिप आयोजना भएको थियो। यस रङ्गशालामा सन् २००९ नोभेम्बर १४ का दिन इङ्ल्याण्ड विरुद्ध ब्राजिल र सन् २०१० नोभेम्बर १७ का दिन ब्राजिल विरुद्ध अर्जेन्टिना गरी दुई अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरू आयोजना गरिएको थियो। सन् २०११ मा यस रङ्गशालामा अरब खेल आयोजना गरिएको थियो। यस रङ्गशालालाई पुनर्निर्माण गरी मे २०१७ मा खोलिएको थियो।
राङ्कोट
राङ्कोट रोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सरयार्का – उत्तरी कजाख्स्तानको मैदान र तालहरू
सरयार्का – उत्तरी कजाख्स्तानको मैदान र तालहरू एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
सिम्रिक राजतितु
सिम्रिक राजतितु नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा क्रिम्सन-ब्रोड फिन्च (Crimson-browed Finch) भनिन्छ ।
बुध
बुधग्रह
भीमनिधि व्यक्ति र कृति
भीमनिधि व्यक्ति र कृति घटराज भट्टर्राईद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
कर्नाटक महिला विश्वविद्यालय
कर्नाटक महिला विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको बीजापुरमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
ग्वाघा
ग्वाघा गुल्मी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बाह्य कडीहरू
श्रेणी : विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
भीमनिधि तिवारी र उनको कवित्वको विवेचना
भीमनिधि तिवारी र उनको कवित्वको विवेचना गोपालप्रसाद शर्मा अधिकारीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
वासुदेव त्रिपाठी
'''डा. वासुदेव त्रिपाठी''' (वि.सं. १९९९ - ) नेपाली साहित्यकार हुन्। उनले वि.सं. २०३४ सालको मदन पुरस्कार पाएका हुन्।
जीवनी
वासुदेव त्रिपाठीको जन्म बाबु प्रेमदत्त त्रिपाठी र आमा गोमादेवीका सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १९९९ साल चैत्र १३ गते भानुनगर, तनहुँ जिल्लामा भएको हो। उनले नेपाली विषयमा नै त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पहिलो विद्यावारिधि उपाधि प्राप्त गरेका छन्। वासुदेव त्रिपाठी को नेपाली मा जीवनी
पुरस्कार
लेखनाथ पौड्यालको कवित्वको विश्लेषण तथा मूल्याङ्कन ग्रन्थका लागि मदन पुरस्कार २०३४ प्राप्त गरेका हुन्। उनले लेखनाथ साहित्य पुरस्कार पनि पाएका छन्
कृति
उनले निम्नमाध्यमिक नेपाली व्याकरण र रचना लेखेका छन्।
दक्षिण अमेरिका
दक्षिण अमेरिका उत्तर अमेरिका महादेशको दक्षिणमा स्थित छ। पनामा नहरले यि दुबै महादेशलाई छुट्याउँछ । यसको पश्चिममा प्रशान्त महासागर (Pacific Ocean ) छ र पूर्वमा आन्ध्र महासागर (Atlantic Ocean) पर्दछ । दक्षिण अमेरिकाको केही महत्त्वपूर्ण भौगोलिकहरू:
भौगोलिक अवस्था
दक्षिण अमेरिका महादेश १२० उत्तरी अक्षांशदेखि ५५० दक्षिणी अक्षांशसम्म फैलिएको छ । यो उत्तर अमेरिका महादेशको दक्षिणी खण्ड पनामासँग जोडिई दक्षिणतर्फ निरन्तर फैलिएको छ । यस महादेशको उत्तरी भूभागमा भूमध्य रेखा पर्छ । दक्षिणको भूमि दक्षिण ध्रुवको नजिकैसम्म फैलिएको छ । दक्षिण अमेरिका महादेशको पश्चिमपट्टि उत्तरदेखि दक्षिणसम्म विशाल पर्वत माला रहेको छ । एन्डिज नामले प्रसिद्ध यो मोडदार पर्वतमाला विश्वकै सबैभन्दा लामो पर्वत शृङ्खला (७,००० कि.मि.) पनि हो । एन्डिज पर्वत मालाको सबैभन्दा अग्लो टाकुरा ६,९६० मि. अग्लो माउन्ट अकान्नकागुवा हो । ६,००० मि. भन्दा अग्ला धेरै चुचुराहरू रहेको यो पर्वत मालामा उच्च समस्थलीहरूसमेत छन् । यो क्षेत्र प्रशान्त अग्निको घेराभित्र पर्ने हुँदा निरन्तर भूकम्प र ज्वालामुखी गइरहन्छन् ।
यस महादेशको सर्वाधिक उचाइमा रहेको टिटिकाका ताल पनि एन्डिज पर्वत मालामा नै रहेको छ । दक्षिण अमेरिका महादेशको पूर्वी भागमा पुरानो कडा चट्टान युक्त उच्चभूमि छ । पूर्वोत्तर क्षेत्रमा गायनाको उच्चभूमि पर्छ । महादेशको पश्चिमको एन्डिज र पूर्वी उच्चभूमिको बिचमा संसारकै सबैभन्दा ठुलो नदी अमेजन र अर्को ओरिनको नदीले बनाएको विशाल मैदानी क्षेत्र छ । मध्य र दक्षिण पूर्वी क्षेत्रमा पाराना र पाराग्वे नदी एवम् तिनले बनाएको पम्पास भनिने घाँसे मैदानी क्षेत्र रहेको छ । यो महादेशको सुदूर दक्षिण पूर्वी क्षेत्रमा चिसो पाटागोनिया मरुभूमि पर्छ । त्यस्तै चिलीको उत्तर पश्चिमी भागमा अटकामा मरुभूमि पर्छ ।
हावापानी
अमेजन बेँसी क्षेत्रमा बर्सैभरि गर्मी हुन्छ । यहाँ ओसिलो हावापानी पाइन्छ । भूमध्य रेखीय क्षेत्र हुनाले दैनिक घनघोर वर्षा हुन्छ र बाढी आइरहन्छ । त्यस्तै महादेशका किनारी क्षेत्रमा पनि सामुद्रिक प्रभावले बर्सैभरि वर्षा भइरहन्छ । यस महादेशको मध्य क्षेत्रका कतिपय भूभागमा अनिश्चित वर्षा हुन्छ । यस क्षेत्रमा लामो खडेरी भइरहन्छ । यस महादेशको पूर्वोत्तर क्षेत्रमा असामयिक वर्षा र बढी गर्मी हुन्छ । यहाँ निरन्तर हावाहुरीको प्रकोप भइरहन्छ । यसरी यो महादेशमा हावापानीको विविधता रहेको छ ।
वनस्पति
अमेजन बेँसीमा घना उष्ण सदावहार जङ्गल फैलिएको छ । ‘सेल्भास’ नामले चिनिने यो संसारकै सबैभन्दा विस्तृत क्षेत्रमा फैलिएको जङ्गल पनि हो । यो क्षेत्रको जङ्गलमा कडा काठका अग्ला वनस्पतिहरू पाइन्छन् । पूर्वोत्तर क्षेत्रको उच्च भूमिमा घाँस पाइन्छ । मध्य र दक्षिण पूर्वीक्षेत्रमा पम्पास भनिने घाँसे मैदानी क्षेत्र छ । सबैजसो मरुस्थलीय क्षेत्रहरू वनस्पति विहीन छन् ।
दक्षिण अमेरिकामा निम्न देशहरू शामेल छन
१. अर्जेण्टाईना २. बोलिविया ३. ब्राजिल ४. चाईल ५. कोलम्बिया ६. इक्युवेडर ७. गुयाना ८. पनामा ९. परागुवे १० पेरु ११. सुरिनामा १२.उरुगुवे १३. भेनेजुएला निम्न क्षेत्रहरूमा अहिले पनि युरोपियन देशहरूले आफ्नो अधिकार जनाउदछन:
संस्कार
संस्कार शब्दको ब्युत्पत्ति संस्कृतको 'सम' एवं कृञ धातुमा र्धञ प्रत्यय लगाएर भएको छ। ऋग्वेदमा संस्कारको ठाउँमा संस्कृत शब्दको प्रयोग पाइन्छ, जसको अर्थ शुद्ध गरिएको भन्ने हुन्छ। जैमिनी सूत्रमा संस्कार शब्दलाई यज्ञलाई पवित्र र निर्मल बनाउने कार्यको अर्थमा प्रयोग गरेको छ(१)।
परिचय
बर्बर र सभ्य संसारबाट टाढा रहेका जातिहरूको मानसिक क्षमता अविकसित नै रहन जान्छ किनभने उनीहरूमा संस्कारको अभाव हुन्छ । धेरै अघि लखनऊ नजीकको जंगलमा जंगली कुकुरको बथानमा शिकारीहरूलाई दुई केटीहरु भेटिएका थिए । उनीहरू चार खुटटाले दगुर्ने र कुकुर झैं गुर्कने गर्थे । किनभने उनीहरूलाई शैशवावस्थामा कुकुरहरूले लिएर पालेका रहेछन् । मानवीय संस्कार नपाए पछि उनीहरूको मानसिक विकास हुन सकेन । उनीहरू मानिस देखेर जंगली कुकुर झैं डराएर भाग्थे । यस घटनाले मानवीय संस्कारको महत्त्व स्पष्ट गर्छ ।
बोलीचाली, पहिरन, धर्म, संस्कृति, श्रम, उत्पादन, वैज्ञानिक आविष्कार, आर्थिक क्रियाकलाप, शिष्टाचार आदि मानवीय सभ्यताका परिचायक हुन् । यी कुराहरु मानिसहरूले आफ्ना नजीकका मानिसहरूसँगै सिक्छ । यसलाई धार्मिक संस्कारसंग सम्बन्धित गराउनासाथ त्यसमा पवित्रता, त्याग र दिगोपन आउंछ । पशु पक्षी पनि भाले पोथी बस्छन् सन्तान जन्माउंछन्, हुर्काउंछन् । यो क्रियाकलापमा उनीहरू पनि मानव समाजभन्दा कम छैनन् । एक जना पुरुष र एक जना महिला बिना कुनै संस्कार संगै बसोबास गर्न सक्छन् तर जब त्यसलाई विवाह संस्कारका साथ सम्बन्धित गरिन्छ अनि त्यसको धार्मिक, सामाजिक, आर्थिक, नैतिक, चारित्रिक सबै दृष्टिकोणले सार्थकता हुनजान्छ ।
जीवनका संस्कार
भविष्यद्रष्टा, गहन मनोविज्ञानवेत्ता ऋषिहरूलाई मानिस भित्रको यो मानसिक कमजोरी थाहा थियो । यसै मनोवैज्ञानिक अनुसन्धानको क्रममा अनेक प्रकारका संस्कारहरूको आविष्कार भएको छ । जसरी फलामको धाउलाई संस्कार र परिष्कार गरे पछि खिया नगाग्ने स्टील बन्छ । मणिलाई तलासिए पछि चमक आउंछ । मानिसमा पनि संस्कारले त्यस्तै गुण आउंछन् भन्ने विश्वास संस्कार दर्शनको छ ।
स्मृति र पुराणहरूमा सामान्यता १६ संस्कार मानिएका छन् । जसलाई जन्म, शैक्षिक, विवाह र मृत्युका संस्कारमा विभाजन गर्न सकिन्छ । जसमा चारवटा प्रमुख छन्– नामकरण, यज्ञोपवीत, विवाह र अन्त्येष्टि । यज्ञोपवीत वा उपनयन संस्कार शैक्षिक संस्कार हो ।
विश्वका प्रायः सबै सभ्य संस्कृतिहरूमा युवा अवस्था प्रवेशका संस्कारहरु पाइन्छन् । यी सबैको उद्देश्य युवालाई प्रतिभावान, अनुशासित र असल सामाजिक नागरिक बनाउनु हो । जो आफैं पनि सुखी रहन्छ र समाजमा पनि सुख शान्ति कायम राख्छ । मानिसहरूले यी संस्कारको मूलमा रहेको दर्शन बिर्संदै गए । पछि यी संस्कार केवल एक प्रचलन मात्र हुन पुगे । तर यस प्रचलनको मूलमा रहेको मनोवैज्ञानिक र सामाजिकताको वैज्ञानिक आधार आज पनि सान्दर्भिक छ । संस्कारको सूक्ष्म अध्ययन गर्ने जो कोहीले यस कुरालाई अनुभव गर्न सक्छ ।
मानिसको वरिपरिका वातावरणमा असलभन्दा खराब तŒवहरु बढी पाइन्छन् । खराब तŒवहरूमा आकर्षण पनि अलि बढ्ता हुन्छ । तिनीहरूको प्रभाव बालकको मनमा छिटो पर्छ र विस्तारै यो प्रभाव मनमा जमेर बस्न थाल्छ । ठूलो भएपछि मानिसले यस प्रभावलाई हटाउन चाहेर पनि हटाउन सक्दैन । प्राचीन ऋषिहरूले यस कठिनाईलाई बुझेर एक अत्यन्त सुन्दर र वैज्ञानिक उपाय निकालेका थिए । त्यो हो प्रत्येक बालकलाई आमाबाबुका अतिरिक्त एक अन्य यस्तो सुसंस्कारित व्यक्तिको जिम्मा लगाउने जसलाई मनोविज्ञानका सूक्ष्मताको जानकारी होस् । बालक भित्र भएका राम्रा नराम्रा संस्कार तत्काल पत्ता लगाई व्यक्तिको प्रवृत्ति अनुसार सुधार गर्न सक्ने होस् । यस्तो मानसिक नियन्त्रणकर्तालाई उनीहरूले आचार्य भनेका थिए ।
व्यक्तिलाई सभ्य बनाउनु, असल नागरिक बनाउनु, आफ्नो समाज, संस्कृति र आफ्ना देश प्रति जागरुक र गौरवान्वित बनाउनु निश्चय नै एक ठूलो घटना हो । त्यसैले आचार्य कहा“ पठाउनु अघि प्राचीनकालमा एक विशेष संस्कार सम्पन्न गर्ने परम्परा रहेको थियो । जसलाई उपनयन वा यज्ञोपवीत संस्कार भनिन्छ । उचित संस्कार पाएपछि प्रत्येक व्यक्तिको नयां जन्म हुन्छ । अर्को शब्दमा संस्कारद्वारा परिष्कृत भएपछि मानिसको मनोवैज्ञानिक रुपान्तरण हुन्छ । त्यसैले यसरी संस्कारित भइसकेको मानिसलाई द्विज भनिन्छ । द्विजको अर्थ हो दोस्रो पटक जन्मनु । पर्सियन धर्ममा पनि उपनयनसंग मिल्दो जुल्दो संस्कार गरिन्छ जसलाई उनीहरूले द्विजात भन्दछन् ।
हिन्दु विवाह संस्कारमा एक अर्का प्रति पूर्ण समर्पण अर्थात् गोत्र परिवर्तन, मातापिताद्वारा दानको रूपमा कन्या वरलाई प्रदान गर्नु, र पतिले सम्पूर्ण दायित्व वहन गर्ने कुराको प्रतिज्ञा गर्नु जस्ता कुराहरूको औपचारिकता पूरा गरिन्छ । पति पत्नी दुवैले केही संयुक्त प्रतिज्ञाहरु गर्नु पर्छ ।
प्रत्येक संस्कारले मानिसलाई नैतिक, आदर्श जीवन बिताउंदै जीवनको अझ उच्चता पुग्न प्रेरित गर्छ । सभ्यताको विकाससंगै केही नयां संस्कार पनि थपिएका छन् । मानिसहरूले जन्म दिवस र विवाह दिवसको संस्कार मनाउन थालेका छन् । त्यसलाई मनाउंदा हिन्दु परम्परा अनुसार नै त्यो सार्थक र दिगो हुन्छ भन्ने कुरा ध्यानमा राख्नु पर्छ । उदाहरणका लागि जन्म दिवसमा बत्ती निभाउने युरोपियन परम्परा नेपाली समाजमा अशुभ मानिन्छ । त्यसैले अष्ट चिरंजीवीको पूजा गर्दै रातभरि ठूलो बत्ती बालेर नै जन्म दिवस मनाउनु उचित हुन्छ । संस्कार गराउंदा आफू पनि शुद्ध रहनु पर्छ र पुरोहित पनि शुद्ध आचरणको व्यक्तिलाई लिनु पर्छ । अन्यथा संस्कारले दिनु पर्ने प्रतिफल प्राप्त हुने छैन ।
संस्कार संख्या
जन्मदेखि मृत्युसम्ममा पूरा गरिने हिन्दू संस्कारलाई समाजशास्त्रीहरूले विभिन्न वर्गमा विभाजन गरेका छन्।गौतम सुत्रानुसार संस्कार -४० वटा हुन्छ|मनु एवं याज्ञवल्क्यले १३ संस्कार(गर्भाधान, पुंसवन, सीमंतोन्नयन, जातकर्म, नामकरण, निष्क्रमण, अन्नप्राशन, चूडाकर्म, उपनयन, केशान्त, समावर्तन, विवाह र श्मशान)मा सीमित गरेका छन| गौतम सुत्रले ब्याख्या गरेको ४० संस्कार देहाय बमोजिम छन | १ गर्भाधान, २. पुंसवन, ३. सीमंतोन्नयन, ४. जातकर्म, ५. नामकरण, ६. अन्न प्राशन, ७ चौल, ८. उपनयन, ९-१२. वेदमा वर्णित चार व्रत, १३. स्नान, १४. विवाह, १५-१९ पञ्च दैनिक महायज्ञ, २०-२६सात पाकयज्ञ, २७-३३सात हविर्यज्ञ, ३४-४० सात सोमयज्ञ।
सामान्यतया सोह्र संस्कार मानिन्छ ।
सबै सोह्र संस्कारहरु यस प्रकार छन्
जसमध्ये चार प्रचलित छन् नामकरण,
यज्ञोपवीत,
विवाह,
मृत्यु
अचेल जन्म दिन र विवाहोत्सव संस्कारको रूपमा रुढ भइसकेको छ ।
सन्दर्भ सामग्री
वासु बराल, हिन्दू सामाजिक सङ्गठनको रूपरेखा, साझा प्रकाशन, २०४४, (पृष्ठ ३९)
इपिल इपिल
इपिल इपिल काँडा नहुने बहुवर्षीय कोसे डालेघाँस प्रजातिको वनस्पति हो। यो बिरुवा छिटो बढ्ने वनस्पतिको रूपमा पनि परिचित छ। यस वनस्पतिलाई विश्वव्यापी रूपमा डाले घाँसको रूपमा मात्र प्रयोग नगरी काठ, दाउरा, हरियो मल, छहारी र भू-संरक्षणको लागि प्रयोग गरिनुकासाथै यस वनस्पतिबाट विभिन्न औषधिहरू पनि बनाउने गरिन्छ। यसको खेती नेपालको तराईदेखि मध्य पहाडी क्षेत्रसम्म गरिन्छ। यो धेरै छिटो बढ्ने र अत्यन्त पोषिलो घाँस भएकोले लहरे रोपणको रूपमा पनि लगाइएको पाइन्छ। यसको स्याउला प्रत्येक महिना जस्तो काट्न सकिन्छ। यस वनस्पतिको उत्पत्ति दक्षिण अमेरिका तथा मेक्सिकोबाट भएको हो। यस प्रजातिको वनस्पतिलाई मुख्यतया घरपालुवा जनावरहरूको आहाराको लागि लगाइने गरिन्छ। यस प्रजातिको वनस्पतिलाई कफी उत्पादन हुने क्षेत्रहरूमा छहारीको रूपमा पनि लगाइएको पाइन्छ।
यस प्रजातिको वनस्पतिको काँडा हुँदैन र यसले वर्षौँसम्म डाले घाँस उत्पादन गर्दछ। यस वनस्पतिको उचाइ ५ देखि २० मिटर सम्म हुन्छ भने यसको औसत मोटाइ (व्यास) १० देखि ५० सेन्टिमिटर हुन्छ। यसका पातहरू मसिना तथा फूल क्रीम रङको गोलो भुवा निस्केको हुन्छन् तथा झुप्पाका झुप्पा कोसा फल्ने गर्दछन्। यसको रूखमा फल्ने कोसाहरू १३ देखि १८ सेन्टिमिटर लामा हुन्छन् भने प्रत्येक कोसामा १५-३० वटासम्म दाना हुन्छन्। इपिल इपिलको १४ वटा उपप्रजातिहरू पाइएका छन्। इपिल इपिलको जात अनुसार रूख, फुलको रङ, पात र कोसाको आकार फरक हुन्छ। यसको घाँस कोसे परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यस प्रजातिको वनस्पतिलाई कम खेती वा उत्पादनमा कमी भएको कारण सन् २०१३ मा अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले आफ्नो रातो सूचीमा कम चासोका वनस्पतिको रूपमा वर्गीकरण गरेको छ।
वितरण
इपिल इपिलको उत्पत्ति दक्षिण अमेरिकी देश मेक्सिको र ग्वातेमालाबाट भएको हो। यसलाई १६औँ शताब्दीमा दक्षिण पूर्वी एसियाको देश फिलिपिन्समा भित्र्याएर त्यहाँबाट यसको वितरण पुरै एसियामा भएको थियो। त्यस्तै १९औँ शताब्दीमा यसलाई अस्ट्रेलियामा पनि भित्र्याई रोपण गर्न सुरु गरिएको थियो जसकारण यसलाई सबै महादेशहरूमा विभिन्न उपयोगका लगि लगाइने गरिन्छ। यस प्रजातिको वृक्ष ३० डिग्री उत्तर देखि ३० डिग्री दक्षिणसम्म फैलिएको छ भने वार्षिक ६५० देखि ३००० मिलिमिटर वर्षा हुने क्षेत्र र २५ देखि ३० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा यसको उत्पादन अधिक हुने गरेको छ।
उपयोगिता
इपिल इपिल बहुपयोगी डाले घाँस हो। इपिल इपिलको पात उग्राउने पशुको लागि अत्यन्तै पोसिलो आहार मानिन्छ। भिरालो जग्गामा माटो संरक्षण गर्न पनि यसलाई रोप्ने गरिन्छ। डाले घाँस पशुहरूलाई खुवाएपछि यसको हाँगा तथा काठ दाउराको लागि प्रयोग गरिन्छ। लहरे खेतीका लागि पनि इपिल इपिल उपयुक्त मानिन्छ। यो घाँस पशुहरूको कुल खुराकको २० देखि ३० प्रतिशत मिश्रण गरी खुवाउन सकिन्छ। नउग्राउने पशुहरूका लागि १० प्रतिशतभन्दा बढी मिसाउनु हुँदैन। इपिल इपिल विशेषगरी यसको बलियो काठको लागि लोकप्रिय छ भने यसको प्रयोगबाट गुणस्तरीय कोइला, काठका घरेलु सामग्री तथा कागज बनाउन सकिन्छ। यस वनस्पतिको मुना, पात र बीउलाई मानिसहरूले तरकारीको रूपमा प्रयोग गरेको पनि पाइन्छ। यसको बीउ कफीको विकल्पको रूपमा वा गहनाको निर्माणमा पनि काम लाग्ने गर्दछ। यस प्रजातिको वनस्तपतिको रूखलाई अग्लो हुने बित्तिकै काट्ने वा गाईवस्तु चराउने गरेतापनि यसले दशकौँसम्म उत्पादन दिइरहन्छ। यसले गर्मीयाममा भेडा, बाख्रा तथा गाईहरूका लागि पोसिलो आहारा प्रदान गर्दछ। इपिल इपिलको रूख वर्षैभरि फुल्ने र बढ्ने गर्दछ।
खेती विवरण तथा उत्पादन
इपिल इफिल गर्मी हावापानीमा हुने प्रजातिको घाँस हो। यसको रासायनिक बनावट लुर्सन घाँसको जस्तै हुन्छ। इपिल इपिलको घाँसमा सोडियम र आयोडिन जस्ता तत्व न्यून मात्रामा पाइन्छन् भने यसमा विटा क्यारोटिनको मात्रा बढी हुन्छ। इपिल इपिलमा अन्य खनिजको रूपमा क्रु प्रोटिन २६ प्रतिशत, क्याल्सियम २.३६ प्रतिशत, फस्फोरस ०.२३ प्रतिशत पाइन्छ। यस वनस्पतिको वृद्धिको लागि दिनको तापक्रम २५-३० डिग्री सेल्सियस हुनु आवश्यक छ। यस प्रजातिका रूखहरू समुद्री सतहबाट १५०० मिटरको उचाइसम्म देख्न सकिन्छ भने २,१०० मिटरभन्दा माथिको उचाइमा सामान्यतया पाइँदैन। धेरै उचाई भएको ठाउँमा इपिल इपिल राम्रोसँग बढ्दैन तथा तुषारो पर्ने स्थानमा यसको वृद्धि राम्रोसँग हुँदैन। तुषारोका कारण पातहरू सबै मरेर झर्दछ र बढी तुषारो पर्ने ठाउँमा जमिनमाथि पुरै बोटनै सुक्दछ। मध्य पहाडी क्षेत्रमा इपिल इपिल रूखको वृद्धि सामान्य हुने गर्दछ भने यस प्रजातिको रूख चिसो मौसममा ढिला बढ्ने गर्दछ तर गर्मीयाममा भने यसको उत्पादनमा अधिक वृद्धि हुन जान्छ। अरू रूखको छहारीमा यसको वृद्धि त्यति राम्रो हुँदैन। इपिल इपिल ६५०-३००० मिलिमिटर वार्षिक वर्षा हुने ठाउँसम्म राम्रोसँग हुर्केको पाइन्छ भने सुख्खा मौसममा यसको उत्पादन कमी आउँछ। इपिल इपिलको जरा जमिन मुनी ५ मिटर तलसम्म जाने हुँदा यसले खडेरी सहन गर्न सक्छ। निकासको प्रबन्ध नभएको ठाउँमा वनस्पतिहरू त्यति राम्रोसँग सप्रदैन। इपिल इपिल गहिरो माटो, राम्रो निकास भएको ठाउँमा सप्रिन्छ। यस डाले घाँसको खेती विविध प्रकारको माटोमा गर्न सकिन्छ। चिम्टाइलो माटोमा यसको खेती राम्रो हुन्छ। बढी उत्पादनको लागि यसलाई क्यालसियम र फस्फोरसको मात्रा बढी आवश्यक पर्दछ। इपिल इपिलको बोटलाई सानो बेर्नामैं सार्नु पर्दछ। बीउ रोपण वर्षातको सुरुवातसँगै वा केही समय अगाडिनै गर्नु पर्दछ। इपिल इपिल रोपण गरेको क्षेत्रमा झारको प्रकोप बढी हुने हुँदा गोडमेल गरी वनस्पतिलाई जोगाउनु पर्दछ। वनस्पतिको वृद्धिको लागि झार नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिनु पर्दछ।
बेल्जियम
बेल्जियम युरोप महादेशमा स्थित एक देश हो जसको राजधानी ब्रसेल्स हो। बेल्जियम इतिहासमा एक प्रमुख यूरोपीय युद्धक्षेत्र बनेको छ। तैपनि पछिल्लो शतकमा प्राप्त आर्थिक समृध्दिका कारणले यो पश्चिमी यूरोपको एक उदाहरणिय राजतन्त्रात्मक लोकतान्त्रिक राष्ट्र बनेको छ। ब्रसेल्स यूरोपीयन युनियन र उत्तर अटलान्टिक संधि सङ्गठन (नाटो)को मुख्यालय हो। जसले गर्दा बेल्जियमको राजधानी ब्रसेल्स अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिको प्रमुख चलखेल स्थान बनेको छ। परन्तु, प्रमुख रूपमा उत्तरी क्षेत्रका डच भाषी र दक्षिणी भागका फ्रेंच भाषीको आपसी तनावले बेल्जियमको राष्ट्रिय राजनीति विभाजित छ। बेल्जियमको आन्तवर्प सहर हीरा विश्वब्यापारको प्रमुख केन्द्र हो। मीठो चकलेट र स्वादिष्ट बियरहरूको लागि पनि बेल्जियम संसार प्रसिध्द छ।
इपिल इपिल
खेती विवरण तथा उत्पादन
वनस्पतिहरूको द्रुत वृद्धिको लागि रासायनिक मलको प्रयोग गरिएको पाइन्छ। रुखोमाटोमा इपिल इपिल रोप्दा मलको प्रयोग गर्नु जरुरी पर्दछ। इपिल इपिलमा फस्फोरस तथा क्याल्सियमको कमी भएमा राम्रो वृद्धि हुँदैन। क्याल्सियमको मात्रा कमी भएको अवस्थामा यस विरूवाको जरामा गिर्खाहरूको मात्रा घट्दछ जसका कारण माटोमा नाइट्रोजन स्थिरीकरणमा कमी आउँछ। माटोमा अन्य पोषक तत्वहरूको कमी भएमा सो अनुसार मल खादको प्रयोग गर्नु पर्दछ। अम्लीय माटो जहाँ माटोको पि.एच. ५ भन्दा कम हुन्छ त्यहाँ चुनको प्रयोग गर्न आवश्यक पर्दछ। सुरुको अवस्थामा वातावरणीय नाइट्रोजन सञ्चित नगरुञ्जेल वनस्पतिको लागि थोरै मात्रमा नाइट्रोजनयुक्त मलको प्रयोग गर्न सकिन्छ। इपिल इपिलको सुख्खा पदार्थ उत्पादन हुनुमा जमिनको उर्वरा शक्ति र वर्षामा भर पर्दछ। गहिरो मलिलो प्रकारको माटो र १५०० मि.मि. भन्दा बढी वार्षिक समान रूपको वर्षा हुने स्थानमा इपिल इपिलको अधिकतम उत्पादन हुन्छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा हिउँदमा तापक्रम कम हुने हुँदा उत्पादनमा कमी आउँछ।
बेल्जियम
बेल्जियममा करिब ८ हजारको संख्यामा नेपाली भाषीहरू बस्दछन् ।
इपिल इपिल
विषाक्तता तथा रोगहरू
इपिल इपिलको कलिलो पात र कोसामा विषाक्त एमिनो अम्ल मिमोसिन सुख्खा पदार्थको आधारमा १२ प्रतिशत पाइन्छ तर घाँस छिप्पिदै गएपछि यसको मात्रा घट्दै जान्छ। पछि यसको मात्रा ३-५ प्रतिशत सुख्खा पदार्थको आधारमा पाइन्छ। खास गरी सानो उमेरका बाच्छा, पाठापाठी र नउग्राउने जनावरहरूका लागि यो विषाक्त हुन्छ। उग्राउने पशुहरूको रुमेनमा भएको सुक्ष्म जीवले विषलाई नष्ट पार्दछ।
मिमोसिन नामक एक तत्व इपिल इपिलमा भएका कारण यस वृक्षमा कमै मात्रामा कीराहरू लाग्छन तथापि सन् १९८५ देखि १९८६ सम्म गरिएको एक अनुसन्धानले इपिल इपिललाई सिलिड नामक एक प्रजातिको जीवले आक्रमण गरी ठूलो मात्रामा क्षति पुर्‍याएको अनुसन्धानबाट खुल्न आएको थियो जसले नयाँ पातको मुनालाई नष्ट पार्ने गरेको देखिन्छ। यो कीराले दक्षिण पूर्व क्विन्सल्यान्डमा इपिल इपिललाई ६९ प्रतिशतसम्म नष्ट पारेको थियो। सिलिड नियन्त्रणका लागि कीरा नलाग्ने खालका विकासी जातका इपिल इपिल विकास गरिएको छ।
बेल्जियम
बाहिरी लिङ्कहरू
🇪🇺
तिलकरत्ने दिलशान
तिलकरत्ने दिलशान (सिन्हाला: තිලකරත්න මුදියන්සේලාගේ දිල්ෂාන්) श्रीलङ्काली क्रिकेट खेलाडी तथा श्रीलङ्काको राष्ट्रिय क्रिकेट टीम का पूर्व कप्तान हुन । वहाँ श्रीलङ्काका चाथौ ब्याट्सम्यान हुन् जसले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १०,००० रन बनाएका छन् ।
सेर्तुङ
नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको बागमती अञ्चल, धादिङ जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
बुढी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बुढीको जनसङ्ख्या ५२७८ छ। भने सन् २०११को जनगणना अनुसार यस गाविसको जनसङ्ख्या ५६९७ छ जसमध्ये पुरुष २७०३ र महिला २९९४ रहेको ५ । यस गाविसमा कूल घरधुरी संख्या ११०८ रहेको छ । कपिलवस्तु जिल्लाको सदरमुकाम देखि करीव १६ किलोमिटर उत्तरतर्फ रहेको छ र सदरमुकाम आवतजावत गर्ने सडक कालोपत्रे समेत रहेको छ । उत्तरमा दुविया गाविस पश्चिममा वरकलपुर र हरिहरपुर गाविस छन् भने दक्षिणमा राजपुर र पूर्वमा जयनगर गाविस रहेको छ । यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
कुवेम्पु विश्वविद्यालय
कुवेम्पु विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको शिमोगामा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
नेपालका सहरहरूको सूची
नेपालका सहर र नगरहरू नगरपालिका अन्तर्गत समाहित छन्। नेपालको नगरपालिका एउटा जिल्लाको उप-एकाइ हो। नेपाल सरकारले नगरपालिका बन्नको लागि न्यूनतम मापदण्ड तोकेको छ। यी मापदण्डहरू अन्तर्गत निश्चित जनसङ्ख्या, पूर्वाधार र राजस्व समावेश रहेको छ। हाल नेपालमा २९३ नगरपालिका छन् जसमध्ये ६ महानगरपालिका, ११ उपमहानगरपालिका र २७६ नगरपालिका छन्। यस बाहेक ४६० गाउँपालिका छन् जसलाई समग्रमा जोड्दा नेपालमा कुल ७५३ स्थानीय तह रहेका छन्।
बेथलेहम
"हाउस अफ ब्रेड" भनेर चिनिने बेथलेहम मध्य पश्चिम-बैङ्कमा जेरुसेलम भन्दा १० किमी दक्षिणमा रहेको एउटा प्यालेस्टाइनी शहर हो । जसको जनसङ्ख्या लगभग २५,२६६ रहेको छ ।  यो प्यालेस्टाइन राष्ट्रीय प्राधिकरणको बेथलेहम शासकीय-क्षेत्रको राजधानी तथा प्यालेस्टाइन संस्कृति र पर्यटनको मुख्य केन्द्र हो ।
नेपालका सहरहरूको सूची
नेपालको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो सहर काठमाडौँ हो। क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो महानगरपालिका पोखरा हो जसले ४६४.२८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने सबैभन्दा सानो महानगरपालिका ललितपुर हो जसले ३६.१२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ। यसै प्रकार क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका घोराही हो जसले ५२२.२१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ भने जनसङ्ख्याको आधारमा सबैभन्दा ठूलो उपमहानगरपालिका जनकपुर हो जसको जनसङ्ख्या १,५९,४६८ रहेको छ। यस्तै क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका सितगङ्गा हो जसले ६१०.४३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ।
मनोविश्लेषणात्मक समालोचना (उपन्यास खण्ड)
मनोविश्लेषणात्मक समालोचना (उपन्यास खण्ड) डा. मुरारीप्रसाद रेग्मीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
कपन
कपन बागमती अञ्चलको काठमाडौँ जिल्लामा पर्ने एक गाउँ विकास समिति थियो । हाल यो बूढानीलकण्ठ नगरपालिकाअन्तर्गत पर्दछ ।
जनसङ्ख्या
नेपालको वि. सं. २०६८ को जनगणना अनुसार कपनमा १२,३२४ घरहरू र जनसङ्ख्या २४,४२५ थियो ।
सिल्क सडकहरू: चाङ्गन-तियानशन गल्ली मार्ग सञ्जाल
सिल्क सडकहरू: चाङ्गन-तियानशन गल्ली मार्ग सञ्जाल एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
अर्चल
अर्चल एक प्रकारको अमिलो फल लाग्ने बुट्यान वर्गको वनस्पति हो।
नेपालको गाँउघरतिर बारीमा अर्चल प्रशस्त पाईन्छ । अर्चल बाख्राको प्रीय घाँस हो । त्यसैले किसानहरु कहिलेकाहीँ घाँसको रूपमा बाख्रालाइ अर्चलको घाँस खान दिन्छन् । यसको पात अमिलो हुने हुनाले केटाकेटीहरु बारीतिर खेल्दा यसको पात खाने गर्छन् ।
अर्चलको फल नपाक्दा अमिलो भएपनी पाकेपछि टररो स्वादको गुलियो हुने गर्छ ।
ग्रह
सूर्य अथवा कुनै अन्य ताराहरूको चारै तिर परिक्रमा गर्ने खगोल पिण्डहरूलाई ग्रह भन्छन्। अन्तरराष्ट्रिय खगोल सङ्घको परिभाषा अनुसार हाम्रो सौरमण्डलमा आठ ग्रहहरू छन - बुध, शुक्र, पृथ्वी, मङ्गल, बृहस्पति, शनि, अरुणग्रह र बरुणग्रह। यस बाहेक अतिरिक्त तीन शिशुग्रहहरू अझ छन - सीरिस, प्लूटो र एरीस। प्राचीन खगोलशास्त्रिहरूले तारा र ग्रहहरू बीचमा अन्तर यस प्रकार स्पष्ट गरे - राति आकाशमा चमकने धेरै पिण्डहरू सधै पूर्ब दिशाबाट उठछन, एक निश्चित गति प्राप्त गर्छन र पश्चिम दिशामा अस्त हुने गर्छन। यस पिण्डहरूको आपसमा एक अर्काको सापेक्ष कुनै पनि परिवर्तन हुंदैन। यस्ता पिण्डहरूलाई तारा भनिएको छ।
तर केही यस्तो पनि पिण्ड छन जुन बाकी पिण्डहरूको सापेक्षमा कहिले अगाडि र कहिले पछाडि हुन्थ्यो - यानी कि ति ग्रहहरू घुमक्कड थिये। Planet एक ल्याटिन शब्द हो जसको अर्थ यता-उता घूमने हुन्छ। यसलागि यस पिण्डहरूको नाम Planet र नेपालीमा ग्रह राखियो। शनिग्रहको टाढाको ग्रह दूरबीनको बिना हेर्न सकिन्न, यसैले प्राचीन वैज्ञानिकहरूलाई मात्र पाँच ग्रहहरूको ज्ञान थियो, पृथ्वीलाई त्यति बेला ग्रह नहीं मानिन्दैन थियो।
शरणार्थी
आान्तरीक युद्ध्, द्वन्द वा प्राकृतिक विपत्ति लागायतका कारण आफ्नो नागरीकता भएको देशमा बस्न नसकी अर्को देशमा शरण खोज्दै जाने मानिसहरु शरणार्थी हुन । त्यस्तो व्यक्तिले शरणार्थी राज्य वा शरणार्थीका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय उच्चायुक्त (UNHCR)ले औपचारिक रूपमा शरणको लागि दाबी गरेमा शरणार्थी स्थिति प्रदान नगरेसम्म शरणार्थी भनिन्छ।
मनोविश्लेषणात्मक समालोचना (कथा खण्ड)
मनोविश्लेषणात्मक समालोचना (कथा खण्ड) डा. मुरारीप्रसाद रेग्मीद्वारा लेखिएको कृति हो। यस कृतिलाई साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको हो। यो एक नेपाली भाषाको समालोचना हो।
सुजाता श्रीधर
सुजाता श्रीधर (Sujata Sridhar/சுஜாதா ஸ்ரீதர்) (जन्म;२५ डिसेम्बर १९६१) एक पूर्व भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडी हुन्। उनी १९८० को दशकमा भारतीय महिला क्रिकेट टिमको तर्फबाट टेस्ट र एक दिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेल्ने गर्थिन्। उनले आफ्नो क्रिकेट जीवन कालमा कुल तीन टेस्ट र छः वानडे म्याच खेलेकी थिइन्।
रक्तशीर्ष राजतितु
रक्तशीर्ष राजतितु नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा रेड-फ्रन्टेड रोजफिन्च (Red-fronted Rosefinch) भनिन्छ ।
मंगलौर विश्वविद्यालय
मङ्गलौर विश्वविद्यालय भारतको राज्य कर्नाटकको मङ्गलौरमा अवस्थित एउटा विश्वविद्यालय हो।
राङ्सी
राङ्सी रोल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
बायदु
सन् २०१० को चौथो त्रैमासिकको चीनमा करिब ४.०२ अर्ब खोज भएको थियो, जसमा बैदुको बजार हिस्सा ५६.६ प्रतिशत रहेको अनुमानित गरिएको थियो । सन् २०११ को दोश्रो त्रैमासिकको चीनको इन्टरनेर खोज राजस्व हिस्सामा बैदुको ७६% हिस्सा रहेको थियो ।   सन् २००७ डिसेम्बरमा बैदु नासड्याक-१०० इन्डेक्समा समावेश हुने पहिलो चिनियाँ कम्पनी बन्न पुग्यो ।
बैदु बायके विकिपिडिया जस्तै अनलाई विश्वकोश; तर विकिपिडिया भन्दा फरक चिनिया कानुनको कारण यसमा भएका लेखहरूलाई दर्ता भएको प्रयोगकर्ताहरूले मात्र सम्पादन गर्न सक्दछन् । सन् २००४ जुन देखि चीनमा विकिपिडियाका केही लेखहरू अबरूद्ध तथा फिल्टर गरिए पश्चात चिनिया सरकारले बैदुमा गर्न सक्ने काटछाट गर्ने सम्बन्धमा विवाद भएको थियो ।