cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अँडिरको तेल
कोटिङ
अँडिरको तेल पोलिथिन उद्योगमा जैविक पोलिओलको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। अँडिरको तेलको औसत कार्यक्षमता (हाइड्रोसिल समूहको संख्या प्रति ट्राइग्लिसिराइड अणु) २.७ हुने हुनाले यसलाई व्यापक रूपमा पोलिओल र कोटिङ रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
सुरक्षा
अँडिरको बीउमा राइसिन नामक एक विषाक्त प्रोटिन पाइन्छ। तेल निकाल्ने प्रक्रियाको दौरान तापको कारण यसमा रहेको प्रोटिनको प्राकृतिक अवस्था परिवर्तन तथा निस्कृय हुन पुग्छ। तर, अँडिरको बीउ सङ्कलन गर्ने कार्य जोखिम रहित नहुन सक्छ। अँडिरको बोटको सतह पाइने एलर्जेनिक तत्वले स्नायूलाई स्थायी रूपमा क्षति पुर्याई मानव स्वास्थ्य जोखिम बनाउने काम गर्छ। भारत, ब्राजिल, चीन प्रमुख बाली उत्पादकह राष्ट्रहरू हुन्, यहाँ यससँग सम्बन्धित भएर काम गर्नेका कामदारहरूलाई हानिकारक प्रभाव पार्न सक्छ।
अपरेसन डाउन फल
सन् १९४५ नोभेम्बरमा जापानको कुसु र कुजुकुरी किनार हुँदै टोकियोसम्म आक्रमण गर्ने अमेरिकी योजनाको साङ्केतिक नाम नै अपरेसन डाउन फल हो ।
अपरेसन ब्ल्यू स्टार
तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री स्वः श्रीमती इन्दिरा गान्धीले ५ जून, १९८४ मा पञ्जाव राज्यको अमृतसर स्थित स्वर्ण मन्दिरमा लुकेर बसेका आतङ्ककारीहरूलाई बाहिर निकाल्न सैनिक कारबाही गरेकी थिइन्। यस कारबाहीलाई अपरेसन ब्ल्यू स्टार नामले चिनिन्छ|
क्याल्सियम
क्याल्शियम  (मराठी: कॅल्शियम) एउटा भौतिक तत्त्व हो। यो जीवित प्राणीहरूका लागि अत्यावश्यक हुन्छ। भोजनमा यसको समुचित मात्र हुनुपर्छ। खाने योग्य कॅल्शियम दूध सहित धेरै मल्य पदार्थोमा मिल्दछ। खान-पानका साथ-साथ क्याल्शियमका धेरै औद्योगिक प्रयोग पनि छन् जहां यसको शुद्ध रूप र यसका धेरै यौगिकहरूको प्रयोग गरिन्छ। पेरियोडिक टेबलमा कॅल्शियमको अणु क्रमांक २० छ र यसलाई अङ्ग्रेजी शब्दहरू ‘सीए’देखि इंगित गरिएको हो। १८०८मा सर हम्फ्री डैवीले यसलाई खोजा थियो। उनले यसलाई कॅल्शियम क्लोराइडदेखि अलग गरेको थियो। कॅल्शियमको नाम लॅटिन भाषाका शब्द ‘कॅल्क्स’मा रखिएको छ जसको मतलब छ चूना पत्थर जसमा ठूलो मात्रमा कॅल्शियम पाइन्छ। बोटहरूमा पनि कॅल्शियम पाइन्छ।
बिजयपुर
बिजयपुर बर्तमान धरानको पूर्वमा रहेको डाडा र त्यसमा रहेको बस्ती हो | नेपाल एकिकरण पूर्व यो लिम्बुवान राज्यको राजधानी  थियो र यो लिम्बुवान  भूभागको सदर मुकाम पनि थियो|
क्याल्सियम
आफ्नो शुद्ध रूपमा कॅल्शियम चमकिला रंगको हुन्छ। यो आफ्नो अन्य साथी तत्वहरूका बजाय कम क्रियाशील हुन्छ। जलानमा यसबाट पहेंलो र रातो धुआं उठ्दछ। यसलाई आज पनि कॅल्शियम क्लोराइडदेखि त्यसै प्रक्रियादेखि अलग गरिन्छ जो सर हम्फ्री डैवीले १८०८मा प्रयोगको थियो। कॅल्शियमदेखि जोडिएका नैं एउटा अन्य यौगिक, कॅल्शियम कार्बोनेटलाई काँक्रीट, सिमेण्ट, चूना इत्यादि बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ। अन्य कॅल्शियम कम्पाउण्ड अयस्कहरू, कीटनाशक, डियोड्रहरूट, मल, कपडा उत्पादन, कॉस्मेटिक्स, लाईटिंग इत्यादिमा प्रयोग गरिन्छ। जीवित प्राणीहरूमा कॅल्शियम हड्डीहरू, दातहरू र शरीरका अन्य भागहरूमा पाइन्छ। यो रक्तमा पनि हुन्छ र शरीरको भित्री देखभालमा यसको विशेष भूमिका हुन्छ।
बिजयपुर
हालका यस विजयपुरका जम्मा चारवटा नामहरू रहेका कुरा पुराण र लोकोक्तिहरूबाट स्पष्ट हुन्छ। ती नामहरू रुद्राक्षारण्य वेदीपुर, विजयपुर र शीतशैल हुन्। रुद्राक्षारण्यमहात्म्यले विजयपुर क्षत्रलाई धेरै रुद्राक्ष पाइने वन भएको हुँदा "रुद्राक्षारण्यनाम" दिएर यसको धार्मिक महात्म्यको बढाई गरेको छ। त्यस्तै एउटा लोकआहानले मकवानपुरे सेनवंशी विजयसेन राजाद्वारा शासित भएको हुँदा यसलाई विजयपुर भनिएको हो भन्ने गरेको पाइन्छ। यसलाई शीतशैल चािहं शीतल हावा बहने ठाउँको रूपमा रुद्राक्षारण्यमहात्म्यमा वर्णन गरिएको पाइएको छ। यसलाई लोकआहानहरूले कतैपनि उल्लेख गरेको पाइएको छैन। अनि वेदीपुर किन भनियो भन्ने सम्बन्धमा यसको कथा महाभारतसँग जोडिएको प्राप्त लोककथाले जनाउँछ। तर यस कथाको उल्लेख महाभारतमा नै नपाइएको हुँदा यो कथाको आमुख कहाँ र कुन हो भन्ने कुरा यसतिर छानवीनमा लागेका विद्वानहरूले आजसम्म किटेर लेखेको पाइएको छैन। पुराण र लोकोक्तिहरूका आधारमा विजयपुरको इतिहासको विश्लेषण निम्नानुसार छ।
पुराणमा विजयपुर : रुद्राक्षारण्यको उल्लेख वैदिक कालदेखि नै हुँदै आएका प्रमाणहरू यथेष्ठ छन्। ऋषितर्पनी पूर्णिमामा गरिने स्नानको सन्दर्भमा जम्मा चौधवटा मुख्य वनहरूको उल्लेख भएको पाइन्छ यीनै चौधमध्ये रुद्राक्षारण्य एक छन्। यस बाहेक स्कन्दपुराणको हिमवतखण्ड अन्तर्गत "रुद्राक्षारण्यमहात्म्य" भन्ने एउटा िसँगै अध्याय यसैकोबारेमा छ।१
प्रश्न उठ्छ- के रुद्राक्षारण्य यसै ठाउँमा थियो त कुनै पनि वेद तन्त्र उपनिषद वा पुराणहरूले यसको ठीक ठीक स्थान बताएको पाइएको छैन। रुद्राक्षारण्य विजयपुरमा नै थियो भन्ने कुरा सर्वप्रथम योगी नरहरीनाथले प्रकाशनमा ल्याउनु भयो। उहाँले धनकुटा कुरुलेगाउँ बस्ने तारिणी प्रसाद बरालको घरमा रुद्राक्षारण्य माहात्म्य लगायत केही अन्य प्राचीन ग्रन्थहरू प्राप्त गर्नुभएको थियो र तिनै ग्रन्थहरूमा उल्लेख भएको आधारमा उक्त कुराको पुष्टी गर्नु भएको हो।२
त्यस ग्रन्थले कथा हाल्द छ कि महाशिव त्रिपुरासुरलाई मारी थकान मेटन कोशीदेखि दश योजन क्षेत्रमा फैलिएको क्षत्रमा आराम गर्न आए। त्याहाँ आराम गरेको क्षणमा महाशिव हर्षले रोमािाचत भए र उनका हर्षाश्रु टप्कन गयो। ती हर्षाश्रु भूईंमा खस्नेवित्तिकै रुद्राक्षमा परिणत भए। यीनै चार रुद्राक्षहरूबाट वीजाङ्कुरण भई रुद्राक्षका रुखहरू र कालान्तरमा रुद्राक्षका वननै वन्न गयो।
पदम गिरी
पदम गिरी एक नेपाली राजनीतिज्ञ र वर्तमान स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री हुन्।
बिजयपुर
रुद्राक्षारण्य माहात्म्य अध्याय १०मा यो पनि भनिएको छ कि महाशिवको पवीत्र चरणको स्पर्श पाउने यो स्थान तुरुन्तै सुनको बन्यो। यहाँ शीतल हावा बहने हुँदा यसले महाशिवको थकान मेटाएको थियो। यसै सन्दर्भमा यस माहात्म्यले विजयपुर पर्वतलाई शीतशैल भनी उपमा दिएको पाइन्छ। अर्को उल्लेख अनुसार विजयी महारुद्रको बास भएको कारणले यसलाई विजयपुर भनिएको हो भन्ने पनि पाइन्छ।
रुद्राक्षारण्यमहात्म्यमा अमृतको खातिर देव र दानवहरूद्वारा गरिएको समुद्रमन्थनको प्रशंग पनि आउँछ। अमृतभन्दा पहिले हलाहल विष निस्कदा जगत कल्याणकारी महाशिवले जगतको कल्याणार्थ त्यस विष खाए र विषको प्रभावलाई शान्त गर्न याहाँ नै लमतन्न सुतेर आराम गरेका थिए। यसै प्रशंगमा याहाँका प्रख्यात धाम पिण्डेश्वरको उत्पतिकथा पनि जोडिएको छ। भनिएको छ कि समुन्द्रमन्थनको सफलतापश्चात समुन्द्रमा थेगि्रएका जडिबुटीहरूको अवशेषहरूलाई देवताहरूले पिण्डाकार दिई शिविलंग बनाएर पुजे र त्यही िलंग अद्यापि याहाँ पूजित छ।
विजयपुरलाई शिवजीका कथासँग याहाँ स्थित दंतकाली मन्दिरको कथाले पनि जोड्दछ। स्कन्दपुराणले भन्दछ कि महादेवले मृत सतीदेवीको लाशलाई बोकेर भौंतारिएर िहण्ड्दै जाँदा मृत सतीदेवीको लाश सडी ठाउँ ठाउँमा अङ्गहरू पतन भए र दाँत चाहिँ विजयपुरमा खस्न गई शक्ति स्वरूपले रहन लागे। हीमवत खण्डले पनि यही कथा दोहोर् याउँदछ।
लोकआहानमा विजयपुर
यीनै पुराणमा वर्णित प्रशंगहरूलाई लोकआहानहरूमा आयात गरी थरीथरीका कथाहरू भनिने गरेका पनि पाइएका छन्। एउटा आहानले भन्छ कि शिवजी यहाँ एक युगसँग तनक्क तन्केर निदाएका थिए र उन्का शरीरले छोएजत्ति भाग सुनको भएको थियो। यसै सिलसिलामा अर्को कथा यसको उत्तरतिर पर्ने छाँगोकोबारेमा छ। भनिन्छ शिवजी यहाँ सुतेको वेलामा उनका जटा उत्तरतिर पहरामा अडिएका थिए। त्यसबखत जटाबाट प्रवाहित हुने गंगा यसै पहराबाट झर्ना भई झरेको थियो र आज त्यसलाई सेवतीखोला भनिन्छ। तीर्थको रूपमा रहेको यस खोलालाई शिवगंगाको नाम पनि दिइएको छ२। यस क्षेत्रलाई हाल पनि शिवजटा भनिन्छ। यहाँ टाढा टाढादेखि तीर्थयात्रीहरू गङ्गास्नान गर्न आउँछन्।
त्यस्तै अर्को लोकोक्तिले यहाँका रातो माटो र ढुंगाकोबारेमा भन्छ - वेदीकै आगोको कारण यहाँका माटो र ढुंगा पाकेर रातो भएका हुन्।
अपरेसन फेयर प्ले
पाकिस्तानका तत्कालीन सेनाध्यक्ष जनरल जियाउल हकले सन् १९७७ जूलाई ५मा सैनिक विद्रोह गरी सत्ता हातमा लिएका थिए। ९० दिनभित्र निष्पक्ष र स्वतन्त्र चुनाव गराई निर्वाचित सरकारलाई सत्ता सुम्पने उनको घोषणा थियो। यसैलाई अपरेसन फेयर प्ले भनिन्छ।
बिजयपुर
अर्को लोकआहानले थपेको छ कि यज्ञ गर्दा टाँगिएको त्यही चंदुवाको कारणले नै हालसम्म विजयपुरमा शीत पर्दैन।
त्यो युग धर्ममा आस्था राख्ने युग थियो। प्रत्येक विचित्र कुराहरूको टुंगो आफ्ना सधारण मस्तिष्कले लगाउन नसक्दा कारणको रूपमा अलौकिक शक्तिहरूलाई मान्ने विश्वासमा बाँचेको युग थियो त्यो। यस्तो अवस्थामा विजयपुरको त्यो माटो जो छेउँछाउँका ठाउँहरूबाट नितान्त भिन्न छ र त्यही स्वरूपको माटो संखुवासभामा देख्छन् भने अनि त्यो पहाडको स्वरूप पनि केही चिज पुरेको जस्तो गरी अलग्गै ढीस्कोको रूपमा चुसुक्क उठेको छ भने त्यस वेलाका धर्मभीरु आध्यात्मिक जनमानसमा त्यस्तो अर्थ लाग्न जानु अस्वाभाविक हुँदैन। भौगोलिक वैचित्र्यले उनीहरूलाई यस्तै सोच्न लगाइ रहेका थिए। तपाईँ स्वयं विजयपुमै गएर हेर्नुभयो भने तपाईले साँच्चै नै पाउनु हुनेछ कि त्यहाँ पाइने माटो यसको वरिपरि अरुतिर कतै पाइंदैन र विजयपुरको आकार पनि एउटा वेदी पुरेको ढीस्कोको रूपमा उठेको छ। यो सानो पर्वत चारैतिरबाट उठेको छ र यसको लमाई झण्डै एक कोशको छ। चौडाई नाम मात्रको छ।
माथि परेका पौराणिक महात्म्य आजका विजयपुरका नै हुन् भन्ने विशेष आधार रुद्राक्षारण्यमहात्म्य तथा यता पाइने किमवदन्तिहरू छन्। वेद उपनिषेद तथा अन्य पुराणहरूले वर्णन गरेका शिव कथा तथा समुन्द्रमन्थन आदिका प्रशंगसँग यसै स्थानसँग तादात्म्य गरी लोकआहानहरू प्रचलित भएको स्पष्ट हुन्छ। पाण्डवका हरेक कृतित्वलाई फूलबुट्टा भरेर माहात्म्य गान गर्ने महाभारतले कतैपनि सुनको पहाडको वर्णन भएको र भीमले कोसौं टाढादेखि त्यत्रो पहाड पुर्न माटो बोकी ल्याएको प्रशंग उल्लेख गरेको छैन। यसैबाट पनि यी आहानहरू यतैका स्थानीय उपज हुन् भन्ने ठाउँ रहेको छ। अझ उल्लेखनीय यो छ कि राजसुययज्ञको लागि पूर्वी देश सर गर्दै आउने भीमले सप्तनदी सप्तकोशी क्षेत्रका किराँतहरूलाई जितेको प्रशंग आउँदाआउँदै पनि यो सुनको पहाडकोबारेमा कतै उल्लेख गरेको पाइंदैन।
तराइसँगै जोडिएको यस विजयपुरमा शीत नपर्ने र औलो नलाग्ने तथ्यबारेमा पनि यसको भौगोलिक स्थितिलाई हेर्नेवित्तिकै स्पष्ट हुन्छ। विजयपुर तराइसँगै जोडिएको एउटा सानो पहाड हो। तराइ भन्दा यो स्थान उच्च छ र याहाँ हावा पनि लाग्दछ।
लोकआहानले जोडेको छ कि याहाँ शीत नपरेको कारणले औलो लाग्दैन। शीतको कारणले औलो लाग्छ भन्ने कुरालाई विज्ञानले मान्यता दिएको छैन। विज्ञानले पुष्टी गरेको छ कि औलो एनेफिलिज भन्ने भाले लामखुट्टेद्वारा अन्य विरामीको रगत सद्दे मान्छेमा सरेर लाग्दछ। लामखुट्टेद्वारा यो रोग सर्छ भन्ने ज्ञान नहुँदा यस्तो निष्कर्ष जनमानसले निकालेको हुनुपर्छ। मदेशीतिर बाहिर शीत लाग्ने ठाउँमा लामखुट्टेले टोकी औलो लागेकै भएपनि अज्ञानतावश शीतलाई अवजस दिएको हुनुपर्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
१. कवि श्री लक्ष्मी आचार्य- देशको माटो देशको ढुंगा
२. कवि श्री लक्ष्मी आचार्य - रुदाक्षारण्य
३. कवि श्रीमनबज्राचार्य -भेट र प्रकाशीत÷अप्रकाशीत कृतिहरू
४. पण्डित दिनानाथ - लोककथा उक्ति
५. पण्डित जगन्नाथ उपाध्याय- भेटवार्ता
६. बहिदार सुरथ बहादुर थापा- भेटवार्ता
दुहाबी
दुहाबी नेपालको जनकपुर अञ्चलको धनुषा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ११९० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दुहाबीको जनसङ्ख्या ७१४८ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण
रूसमाथि फ्रान्सेली आक्रमण (French invasion of Russia), जसलाई रूसी अभियान (Russian campaign), दोस्रो पोलिश युद्ध, बीस राष्ट्रको सेना, र १८१२ को देशभक्तिपूर्ण युद्ध पनि भनिन्छ, नेपोलियनद्वारा रूसी साम्राज्यलाई संयुक्त अधिराज्यको महाद्वीपीय नाकाबन्दीमा फिर्ता गर्न बाध्य पार्न सुरु गरिएको थियो। नेपोलियनको रुसको आक्रमण इतिहासमा सबैभन्दा राम्रो अध्ययन गरिएको सैन्य अभियानहरू मध्ये एक हो र विश्व इतिहासमा सबैभन्दा घातक सैन्य अपरेशनहरू मध्ये सूचीबद्ध छ। यो मानव जीवन मा ठूलो जनधनको क्षतिको कारणले विशेष छ: छ महिना भन्दा कम मा लगभग दस लाख सैनिक र नागरिकहरु मरे।
२४ जुन २०१२ मा नेपोलियनको सेना नोमेन नदी पार गरेर रुसको सिमानामा प्रवेश गर्यो। रूसी सेनाले बाली, अन्न, भण्डारलाई नष्ट गर्दै पछी हट्ने र छापामार आक्रमण गर्ने नीति अपनाए । धेरै कठिनाइहरूको सामना गर्दै, कुनै न कुनै तरिकाले नेपोलियन जब मस्को पुगे (त्यतिबेला, मस्को एक धेरै महत्त्वपूर्ण शहर थियो, तर रूसको राजधानी थिएन; १७३२ देखि १९१८ सम्म, सेन्ट पीटर्सबर्ग थियो), उनले सम्पूर्ण शहर सुनसान पाए। वास्तवमा, अहिलेसम्म फ्रान्सेली सेना आफ्नो खर्च पराजित क्षेत्रहरूबाट असुल्ने गर्थ्यो, तर यस युद्ध पद्दति र रणनीतिले सम्भव हुन सकेन। नेपोलियनले जार अलेक्जेन्डरले आत्मसमर्पण गर्ने आशा राखे, तर जार अलेक्जेन्डर आत्मसमर्पण गर्नुको सट्टा साइबेरिया गए। नेपोलियन शान्ति प्रस्तावको प्रस्ताव आउने आशामा मस्कोमा पाँच हप्ता बसे,  जुन कहिल्यै आएन। ।  उनको सेनाका लागि खाद्य संकट थियो र महामारी फैलियो। त्यसैले, नेपोलियन मस्कोबाट फर्कन बाध्य हुनुपर्यो। सेनालाई भोक, चिसो र रुसी छापामारहरूले सताएको थियो।  यसरी यो अभियान निरर्थक सावित भयो । यसको असफलताको कारण नेपोलियनको जिद्दी र रूसी सेनाहरू पछि हट्ने कूटनीति बुझ्न असफल भएको थियो।
यद्यपि अनुमानहरू फरक छन् किनभने सटीक रेकर्डहरू राखिएको थिएन,, संख्या बढाइचढाइ थियो र सहायक सेनाहरू सधैं गणना गरिएन, नेपोलियनको सेना ४,५०,००० भन्दा बढी मानिस, १,५०,००० भन्दा धेरै घोडा, लगभग २५,००० वागें गाडी र करिब १,४०० आर्टिलरी का साथ् रुस प्रवेश गरेका थिए । मात्र १,२०,००० मानिस बाँचे (भगौडा बाहेक ); अभियानमा ३,८०,००० को मृत्यु भयो । फलस्वरूप, नेपोलियनको अजेयताको प्रतिष्ठा चकनाचुर भयो।
पछि
१८१२ मा फ्रान्सेली सेना माथि रूसी विजय नेपोलियनको युरोपेली प्रभुत्व को महत्वाकांक्षा को एक महत्वपूर्ण झटका थियो। यो युद्धको कारण अन्य गठबन्धन सहयोगीहरूले नेपोलियनमाथि एक पटक र सबैको लागि विजय हासिल गरे।
उनको दुवै फ्रान्सेली सेना, रुसी अभियानमा लडिरहेका र अन्य मोर्चामा खटिएका, चकनाचुर भएको थियो र मनोबल कम थियो। नेपोलियन एक्लै आदेशको कुनै पनि झलक कायम राख्न सक्षम थिए; उनको हराएसंगै, मुरट र अन्य अधिकारीहरूले सबै अधिकार गुमाए।
The War of the Sixth Coalition started in 1813 as the Russian campaign was decisive for the Napoleonic Wars and led to Napoleon's defeat and exile on the island of Elba. For Russia, the term Patriotic War (an English rendition of the Russian Отечественная война) became a symbol for a strengthened national identity that had a great effect on Russian patriotism in the 19th century. A series of revolutions followed, starting with the Decembrist revolt of 1825 and ending with the February Revolution of 1917.
धनगढी प्रिमियर लिग
धनगढी प्रिमियर लिग एक व्यावसायिक क्रिकेट लिग हो जुन नेपालको कैलाली जिल्लाको धनगढी उपमहानगरपालिकामा आयोजना हुने गर्दछ यो क्रिकेट प्रतियोगिता धनगढी क्रिकेट लिगको परिमार्जित रूप पनि हो। यो विस २०७३ सालमा स्थापना भएको थियो। यसका संस्थापकहरू धनगढी क्रिकेट एकेडेमी र सुदूरपश्चिम क्रिकेट एकेडेमी हुन्।
पहिलोपटकको प्रतियोगितामा पारस खड्काको कप्तानी रहेको तथा प्रतियोगिताको आयोजक टोली टिम चौराहा धनगढीले उपाधि उचालेको थियो भने दोस्रो संकरणमा पनि टिम चौराहा धनगढीले दोस्रोपटक उपाधि जितेको थियो तर कप्तान भने सोमपाल कामी रहेका थिए। तेस्रो संस्करणको धनगढी प्रिमियर लिगको उपाधि भने दिपेन्द्रसिंह ऐरीको कप्तानीमा रहेको सिवाइसी अत्तरीयाले जितेको थियो। प्रतियोगिताको दोस्रो संस्करण देखि उत्कृष्ट स्वदेशी खेलाडीलाई गोल्ड स्टार जुत्ताको तर्फबाट सुनौलो जुत्ता पनि प्रदान गरिएको थियो जुन पुरस्कार पहिलोपटक ललित भण्डारी जितेका थिए।
तराई
नामकरण
नेपालीमा, यो क्षेत्रलाई 'तराई' भनिन्छ जसको अर्थ "तल्लो तराई, समतल भूमि" र विशेष गरी "हिमालयको फेदमा रहेको तराई भूमि" भन्ने गरिन्छ। यसलाई "तल्लो, दलदली भूमि" को रूपमा वर्णन गरिएको छ।
भूविज्ञान
तराईलाई यमुना, गङ्गा, महाकाली, कर्णाली, नारायणी र कोशीका ठूला बारहमासी हिमालय नदीहरूले पार गरेको छ जसले प्रत्येक पहाडबाट बाहिर निस्कने हजारौं वर्ग किलोमिटर तल ढाकेका जलोढ पंखाहरू छन्। राप्ती जस्ता मध्यम नदीहरू महाभारत शृङ्खलामा बग्छन्। यस क्षेत्रको भूवैज्ञानिक संरचनामा पुरानो र नयाँ जलोढ समावेश छ, जसमा मुख्यतया बालुवा, माटो, गारो, ग्राभेल र मोटे टुक्राहरूको जलोढ़ भण्डारहरू छन्। नयाँ एल्युभियम प्रत्येक वर्ष सक्रिय स्ट्रिमहरूद्वारा ल्याइएका ताजा निक्षेपहरूद्वारा नवीकरण गरिन्छ, जसले आफूलाई फ्लुभियल कार्यमा संलग्न गर्दछ। पुरानो एल्युभियम नदीको बाटोबाट टाढा पाइन्छ, विशेष गरी मैदानको माथिल्लो भागहरूमा जहाँ सिल्टिङ दुर्लभ घटना हो।
तराईबाट धेरै सङ्ख्यामा साना र सामान्यतया मौसमी नदीहरू बग्छन्, जसमध्ये धेरै जसो चुरे पहाडबाट उत्पत्ति हुन्छन्। तराईको माटो जलोढ र राम्रो देखि मध्यम बनावटको हुन्छ। तराई र पहाडी क्षेत्रको वन क्षेत्र सन् १९७८ देखि १९७९ सम्म वार्षिक १.३ प्रतिशत र सन् १९९० देखि १९९१ सम्म २.३ प्रतिशतले घटेको छ।
नेपाल भारत सिमाना
भारतमा तराई हरियाणा, उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश, बिहार र पश्चिम बङ्गाल राज्यहरूमा फैलिएको छ। यी प्रायः यी राज्यहरूका जिल्लाहरू हुन् जुन भारत-नेपाल सीमामा छन्:
भित्री तराई
नेपालको भित्री तराई उपत्यकामा तल्लो हिमालय शृङ्खला र चुरे पहाडको बीचमा रहेका पाँचवटा लम्बाइ भएका उपत्यकाहरू छन्। उत्तर-पश्चिम देखि दक्षिण-पूर्व यी उपत्यकाहरू हुन्:
जलवायु
तराईले सुख्खा जाडो र तातो गर्मीको साथ उष्णकटिबंधीय सवाना जलवायु प्रकारको अनुभव गर्दछ, औसत वार्षिक तापमान 20-28 C, पश्चिममा 1600-1800 mm र पूर्वमा 2500-3000 mm औसत वार्षिक वर्षा हुन्छ।
श्रिया सरन
श्रेया सरन भट्नाकार (जन्म: ११ सेप्टेम्बर १९८२) तेलेगु, तामिल र हिन्दी भाषामा अभिनय गर्ने भारतिय अभिनेत्री तथा मोडेल हुन्। सरन देहरादुनमा जन्मिएकी थिइन् र उनको बाल्यकाल हरिद्वारामा बित्यो। सन् २००१ मा उनकी नृत्य गुरु द्वारा "ठुक्रान्ती क्युँ हे" नामक गीतको साङ्गितिक भिडियोमा अवसर प्राप्त भए पश्चात् सरन भारतिय चलचित्र निर्माताहरुको ध्यानमा परिन्। नृत्यमै बढी रुचि रहे पनि सन् २००१ मा पहिलो तेलेगु चलचित्र इस्ताम बाट उनको चलचित्र यात्रा सुरु भयो। व्यवसायिक रुपमा सफलता पाएको उनको चलचित्र भने सन्तोषम् (२००२) हो।
तेलेगु चलचित्रामा नै बढी उनको अभिनय रगे पनि, अभिनयको दौरान केही हिन्दी तथा तामिल चलचित्रहरुमा पनि उनको अभिनय रहे। सन् २००७ मा, सरनको अभिनय सबै भन्दा बढी कमाउन सफल तामिल चलचित्र "शिवाजि" मा रह्यो। सन् २००७ को चलचित्र "आवारापन" बाट उनले केही प्रशंसा बटुलिन्। सन् २००८ मा उनले अङ्ग्रेजी चलचित्र '’द अदर इन्द अफ द लाइन’’ मा अभिनय गरिन्। कान्थास्वामी (२००९) तामिलमा, पोक्किरी राजा (२००९) मल्यालममा जस्ता चलचित्रमा अभिनय पछि उनलाई मुख्य अभिनेत्रीका रुपमा हेरिन थालियो। सन् २०१२ को ब्रिटिस-क्यान्डेयिन चलचित्र '’मिड नाइटस् चिल्ड्रेन'’ (सल्मान रुस्दिका पुस्तकमा आधारित चलचित्र) मा अभिनय पछि सरनले अन्तराष्ट्रिय प्रशङसा बटुलिन्। पवित्रा (२०१३), चन्द्रा (२०१३) जस्ता चलचित्र बाट उनले थप व्यवासायिक सफलता हात पारिन्। सन् २०१४ को तेलेगु चलचित्र "मानम" बाट पनि उनले प्रशंसा पाइन्।
सरन विभिन्न सौन्दर्य सामग्रीका ब्रान्ड एम्बेसेडर रहेकी छिन्। केही परोपकारी संस्था सँग हुनुका साथै, सन् २०११ मा उनले दृष्टिमा चुनौती रहेका व्यक्तिहरयका निम्ति स्पा खोलिन् ‍
सुरुवाती जीवन‍‍
श्रेया सरन भट्नाकरको जन्म ११ सेप्टेम्बर १९८२ मा हरिद्वारमा पुष्पेन्द्र सरन भट्नाकर र निराजा सरन भट्नाकरको छोरीका रुपमा भएको थियो। उनकी बाबु भरत हेभी इलेक्ट्रिकल लि. मा काम गर्थे भने आमा रसायनशास्त्रका शक्षिका थिइन्। सरनले आफ्नै आमा शिक्षिका रहेकी विद्यालय ‍बाट प्रारम्भिक शिक्षा सकाइन्। उनकी दाजु अभिरुप मुम्बइमा रहेका छन्।
सरन परिवार बिएचएल कोलोनी, हरिद्वारमा बस्थे। सरनले आर्टस् (साहित्य) मा स्नातक गरेकी छन्। सरन नृत्यमा आफ्नी आमा द्वारा सिकिन् र पछि शोभाना नारायणको कत्थकका प्रशिक्षार्थी भइन्।
डटपेन
डटपेन एक लेख्ने कामको सहजीकरणका निम्ति प्रयोग गरिने साधन हो ।
भगवती चौधरी
भगवती चौधरी एक नेपाली राजनीतिज्ञ र वर्तमान महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री हुन्।
अपरेसन कोरोनेट
सन् १९४६ मार्चतिर अमेरिकाले जापानमाथि आक्रमण गर्नका लागि तयार गरेको दोस्रो रणनैतिको साङ्केतिक नाम अपरेसन कोरोनेट रहेको थियो
गन्धक
सल्फर लाई नेपालीमा गन्धक भनिन्छ। यस रसायनिक तत्वको सङ्केत S हो भने, यसको आणविक संख्या १६ हो। यो प्रशस्त मात्रामा पाईने एक अधातु पदार्थ हो।
अपरेसन सोलोमान
सन् १९९१ मे २४ तारिखदेखि २७ सम्म इथियोपियामा अलपत्र परेका झन्डै १५ हजार जति यहुदीहरूलाई त्यहाँबाट उद्धार गरिएको कार्यक्रमलाई अपरेसन सोलोमान भनिन्छ। सो उद्धार गर्न १३ लाख अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो भने ३०० घण्टा लागेको थियो
ऊएतेर्सेन्
ऊएतेर्सेन डोएच Uetersen, जर्मनी
क्षेत्रफल - ११,४३ किमि²
जनसङ्ख्या - १७,८६५
सुन्दर दुलारी नगरपालिका
सुन्दर दुलारी नगरपालिका मोरङमा अवस्थित एउटा नगरपालिका हो । यो नगरपालिका विक्रम सम्वत २०७१ जेष्ठ ४ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो । यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकको दुलारी गाविस र सुन्दरपुर गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका हुन् ।
हरिप्रसाद उप्रेती
हरिप्रसाद उप्रेती एक नेपाली राजनीतिज्ञ र वर्तमान रक्षा मन्त्री हुन्।
ललिपप (साङ्गीतिक समूह)
ललिपप एक इटालेली युवती साङ्गीतिक समूह हो जुन सन् २००१ मा इटालीयाली संस्करणको पपस्टार्स नामक दूरदर्शन कार्यक्रम मार्फत गठन भएको थियो। यस साङ्गीतिक समूहका लागि पाँच युवतीहरू चयन गरिएको थियो जसमा मार्ता फाल्कोनी, दोमिनिक फिदान्जा, मार्चेल्ला ओभानी, भेरोनिका रुबिनो र रोबेर्ता रूयु समावेश छन्। समूहले आफ्नो गृह देशमा निकै ख्याति कमाउन सफल भएका थिए।
समूहको उक्त कार्यक्रम पछि प्राप्त गरेको प्रारम्भिक सफलता र आफ्ना दुई गिती सङ्गालोको सार्वजनिक पछि, यस समूह सन् २००५ मा विच्छेद भएको थियो। विच्छेद भएकै वर्षमा यस साङ्गीतिक समूहका सदस्यहरूले सङ्गीत र दूरदर्शन क्षेत्रमा एकल परियोजनाहरू सुरू गरेका थिए जसमा उनीहरू सफल भएका थिए।
सन् २०१३ मा, समूह दोमिनिक फिदन्जा बाहेक, नयाँ एकल गीत जारी गर्नाका लागि पुनर्मिलन भएको थियो। सन् २०१७ देखि समूहले रोबेर्ता रूयुको अनुपस्थितिमा पुन: गायन गतिविधिहरू सुरू गरेको थियो हाल यस समूहलाई तीन सदस्यहरू मार्ता फाल्कोनी, मार्चेल्ला ओभानी र भेरोनिका रुबिनोद्वारा गठन गरिएको छ।
पपस्टार्स र पहिलो गिती सङ्गालो
यो इटालीमा प्रसारण भएको पहिलो प्रतिभा कार्यक्रम, इटालेली संस्करणको पपस्टार्स नामक एक वास्तविक दूरदर्शन गायन प्रतियोगिता मार्फत गठन गरिएको पहिलो इटालेली युवती साङ्गीतिक समूह थियो। यस समूहको नाम प्रत्यक्ष रूपमा दर्शकहरूद्वारा छनोट गरिएको थियो। उक्त संस्करणको यस प्रतियोगितालाई रियाती बसोबास गर्ने एक युवतीले जितेकी थिइन् जसले यस समूहको नाम ललीपप राख्न सुझाव दिएकी थिइन्।
उनीहरूको डाउन डाउन डाउन नामक पहिलो एकल गीतलाई प्रसारणको अन्त्यमा प्रस्तुत गरिएको थियो। यस नामक गीतलाई पहिले नै गठन गरिएको थियो जुन गीतलाई वार्नर सङ्गीत इटालीकी एक उदयीमान लेखिका सब्रिना प्रिस्तोनले लेखेकी थिइन् र यो अङ्ग्रेजी भाषामा रहेको थियो। यस गीतलाई ३० मार्च २००१ मा जारी गरिएको थियो। गीतले आफ्नो पहिलो हप्तामै ४२,००० प्रतिलिपीहरू बिक्रि गर्न सफल भएको थियो र यो गीत इटालेली एकल चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुगेको थियो र गोल्ड प्रमाणित भएको थियो। केही समय लगत्तै यसका १,००,००० प्रतिलिपिहरू बिक्री भएका थिए भने गीत प्लेटिनम प्रमाणित भएको थियो। १ जून २००१ मा, समूहको पहिलो गिती सङ्गालो पपस्टार्स प्रसारणको लागि सम्मानको रूपमा जारी गरिएको थियो। यसमा जम्मा ११ गीतहरू समावेश थिए भने यो सबै अङ्ग्रेजी भाषामा गाइएको थियो। यस प्रस्तुति इटालेली गिती सङ्गालो चार्टको १४अौँ स्थानमा पुगेको थियो। यस गिती सङ्गालो समावेश दोस्रो एकल गीत, "डन्ट लिभ मि नाउ"को श्रव्य दृश्यलाई फ्रान्सको कुत दाझ्युरमा, घमाइलो वातावरणमा कैद गरिएको थियो। यस एकल गीत इटालेली एकल चार्टमा ९अौँ स्थान सम्म उक्लिएको थियो। सन् २००१ को गृष्म तिर, ललीपप इटालीको लघु भ्रमणमा साथ गएको थियो जहाँ उनीहरूले आफ्नो गिती सङ्गालो पपस्टार्सका केही गीतहरू प्रत्यक्ष रूपमा गाएका थिए। उनीहरूले उक्त भ्रमणमा अमेरिकी गायिक एनाएस्थेसियाको गीत "आएम आउट्टा लभ" को बिना सङ्गीत सहितको संस्करणको गीतलाई प्रस्ताव गरेका थिए। भ्रमणले उक्त गिती सङ्गालोको बिक्री बढाउन मद्दत गरेको थियो भने यसमा समावेश तेस्रो एकल "ह्वेन द रेन" पछि सार्वजनिक गरिएको थियो।
सनरेमो र बात्ते फोर्तेमा सहभागिता
ललिपपले सन् २००२ को सानरेमो साङ्गीतिक कार्यक्रममा विजेता वर्गको रूपमा भाग लिएका थिए र समूहले आफ्नो कार्यकालको पहिलो पटक इटालेली भाषामा बत्ते फोर्ते शीर्षकमा रहेको एउटा गीत गाएका थिए। यो गीत बिक्रीमा अन्तिम दोस्रो स्थानमा कायम रहँदै इटालेली चार्टमा ९अौँ स्थान सम्म पुगेको थियो।
गिती सङ्गालो पपस्टार्सको नयाँ संस्करणलाई एक छुट्टै आवरण र दोहोरो सीडी संस्करणको जारी गरिएको थियो। बात्ते फोर्ते सहित दोस्रो गिती सङ्गालोमा, मूल रूपमा उक्त गिती सङ्गालोमा समावेश गरिएका लगभग सबै गीतहरूलाई समायोजित गरी पुननिर्माण गरिएको थियो तर नयाँ एकलको सफलताका बावजुद पनि पुनः जारी गरिएको उक्त गिती सङ्गालोले व्यावसायिक सफलता हासिल गर्नबाट चुकेको थियो।
सन् २००२ को गृष्ममा ललीपप इटालीको भ्रमणमा फर्किएका थिए। यस पटक पपस्टार्स भ्रमण २००२ सँग साङ्गीतिक कार्यक्रमको एउटा शृङ्खला आश गरिएको भन्दा लामो भएको थियो जसका कारण, समूहले केही समयको लागि छुट्टिएको थियो।
पुनर्गठन र विच्छेदन
सन् २००३ को सुरूमा, क्रेडी अ मी नामक गीतलाई समूहद्वारा सार्वजनिक गरिएको थियो जुन डिज्नीको एक उत्कृष्ट चलचित्र द जङ्गल बुक टु को गीत हो। केही डिज्नी पात्रहरू भएको उक्त गीतको श्रव्य दृश्यको व्यवसायीक रूपमा असफल मानिएको थियो। उक्त एकल गीतको असफलताको अर्थ भनेको १६ मे २००३ को लागि तय गरिएको नयाँ गिती सङ्गालोलाई अर्को वर्ष सारिएको थियो। साथै घटनाहरूका प्रतिकूल आर्थिक स्थितिको कारण समूह र रेकर्ड कम्पनीबीच असहमति पनि पैदा भएको थियो जसले गर्दा यो असफल भएको थियो।
समूहको नयँ गिती सङ्गालो २३ जनवरी २००४ मा उक्त गिती सङ्गालोको पहिलो एकल "ड्रिमिङ अफ लभ"का साथ सार्वजनिक भएको थियो। यस गिती सङ्गालोका लागि कैद गरिएका गीतहरू अङ्ग भाषामा रहेका थिए र मात्रै एउटा गीत इटालीयाली भाषामा रहेको थियो। यसका लागि आधा गीतहरू समूहमा गाइएका थिए भने आधाका लागि प्रत्येक सदस्यले एकल गीत गाएका थिए र दुई सदस्यहरू (रोबेर्ता रूयु र दोमिनिक फिदान्जा)ले आफ्नै गीतहरू लेखेका छन्।
तथापि, उक्त गिती सङ्गालोलाई चुपचाप कुनै दूरदर्शन वा आकशवाणी प्रचार प्रसार बिनानै जारी गरिएको थियो जसले गर्दा यो न्युन मात्रामा बिक्री भएको थियो। वार्नर रेकर्ड कम्पनीको राय माथी समूहले पुरानो भएको भन्दै सम्झौता विपरित गएका करण वार्नर सङ्गीतले समूहसँग आफ्नो सम्झौताको नवीकरण गरेको थिएन जुन समूहका सदस्य बीच असहमतिसँग सामेल भएको थियो र सोही वर्षको मार्चमा समूहले विघटनको घोषणा गरेको थियो। दोस्रो एकल "यु"लाई मेमा सार्वजनिक गरिएको थियो, र गीत सन् २००५ को गृष्ममा प्रचारात्मक अङ्कीय एकल गीतको रूपमा मात्र जारी गरिएको थियो। सन् २०१० र २०११ बीचमा, दृश्यमा फर्कनु अघि, समूहले मेट्रिकोल मेटेयोर र इमिल्यरी यान्नी लगायतका दूरदर्शन कार्यक्रमहरूमा उनीहरूको डाउन डाउन डाउन नामक गीतलाई प्रस्ताव गर्दै पाहुनाहरूको रूपमा (दोमिनिक फिदान्जा बिना) भाग लिएको थियो।
सन् २०१३ मा पुनर्मिलन
८ मार्च २०१२ मा ललिपपले साङ्गीतिक दृश्यबाट नौ वर्ष अनुपस्थिति पछि नयाँ भ्रमणका लागि पुनर्मिलनको घोषणा गरेको थियो। दोमिनिक फिदान्जाको अनुपस्थितिमा चार सदस्यीय समूहको नयाँ गठनको लागि ललिपप शीर्षकको भ्रमण ३० मार्चबाट सुरु भएको थियो। ९ जुन मा समूहले मारियो फार्गेताद्वारा निर्मित नयाँ एकल गीत सियाओ प्रस्तुत गरेको थियो। यस गीतलाई अङ्कीय ढाँचामा जारी गरिएको थियो जून २० मा रेडियो स्टेशनहरूमा पठाइएको थियो। सार्वजनिक भएपछि यसले केही मध्यम सफलता प्राप्त गर्दै उक्त हप्ताको एफआइएमआई चार्टमा २१अौँ स्थानमा पुगेको थियो। भोलिपल्ट गीतको आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य पनि प्रकाशित भएको थियो। यो समूह उक्त वर्ष भरि भर विभिन्न कार्यक्रमहरूमा प्रदर्शन गर्न जारी राखेका थिए र जुलाई २९ मा समूहले नोर्द सुद ओभेस्त - तोरमेन्तोनी अन द रोद नामक कार्यक्रमको दोस्रो शृङ्खलामा अतिथिको रूपमा सहभागी भएका थिए। गृष्मको भ्रमण पछि, यसको सदस्यहरूको एकजुट निर्णयद्वारा, समूहले  पनु: आफ्ना गतिविधिहरू अवरुद्ध गर्दै, परियोजना जारी नगर्न निर्णय गरेका थिए। १८ मार्च २०१५ मा मार्च फाल्कोनी र रोबर्ता रूयु एक कार्यक्रमममा अतिथिको रूपमा देखा परेका थिए।
तीन सदस्यीय टोलीको रूपमा उपस्थिति सन् २०१७-२०१८
२९ जुन २०१७ मा, ललिपप दूरदर्शनमा फर्किएका थिए जसमा मार्चेल्ला ओभानी, भेरोनिका रुबिनो र मार्चा फाल्कोनी तीन सदस्यीय टोलीले रूपमा देखा परेका थिए। समूहले प्रतिभा देखाउने कार्यक्रम द विनर इज ... को दोस्रो संस्करणको तेस्रो शृङ्खलामा भाग लिएको थियो जिलाई गेरी स्कोतिद्वारा आयोजना गरिएको थियो।
१७ जनवरी २०१८ मा, समूहले ९० स्पेसलको पहिलो शृङ्खलाको आयोजना गरेको थियो जुन इटलीया १ को एक कार्यक्रम थियो। यसलाई निकोल सभिनोले आयोजना गरेका थिए। उनीहरूले आफ्नो बहुचर्चित गीत डाउन डाउन गाउँदै नयाँ एकलको विमोचनको साथ मञ्चमा आफूहरू फिर्ता भएको घोषण गरेका थिए। रित्मो तिबाले नामक उनीहरूको अर्को गीत २६ अप्रिल २०१८ मा जारी गरिएको थियो, र यसको आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्यलाई १ मे २०१८ मा जारी गरिएको थियो।
अर्जुनप्रसाद पराजुली
अर्जुनप्रसाद पराजुली (वि.सं. २०२० - ) हाँस्यव्यङ्ग्यकार हुन्।
जीवनी
अर्जुनको जन्म वि.सं. २०२० साल साउन ५ गते काभ्रेपलाञ्चोकको ज्याम्दीमा भएको हो। उनका पिता होमनाथ र माता यदुकुमारी हुन्।
बुद्ध
बुद्ध धर्ममा पूर्ण रूपमा जागृत वा निर्वाण प्राप्त गरेको व्यक्ति बुद्ध हो। यस्ता व्यक्ति लोभ (राग), द्वेष र अज्ञानता सधैंको लागि पार गरेर पूर्ण रूपमा दुःखबाट मुक्त हुन्छन। बुद्ध धर्म अनुसार यी सबै गुण भएका व्यक्तिले निर्वाण प्राप्त गरेको भनिन्छ। यी गुणहरु बुद्ध धर्म नभएको वा लोप भएको अवस्थामा कसैले आफैले प्राप्त गरेमा सो व्यक्तिलाई बुद्ध भनिन्छ। वर्तमानमा साधारण रूपले "बुद्ध" शब्दले सिद्दार्थ गौतम चिनिन्छन। ऐतिहासिक र पूरातात्त्विक रूपमा अस्तित्त्व पुष्टि भएका बुद्ध यिनी मात्रै छन। बुद्ध शब्द संस्कृत शब्द बुद्बाट आएको हो जसको अर्थ "जागृत भएको" हो।
बुद्धको शिक्षालाई धर्म (पालिभाषामा धम्म) भनिन्छ। बुद्धको धर्म अनुसार सबै दुःख, अनुराग वा सांसारिक बन्धनबाट आउंछन। निर्वाण यी बन्धनहरूबाट मुक्त भएपछि प्राप्ति हुन्छ।
बुद्ध परमेश्वर हुन भन्ने र बुद्ध धर्म बारे एउटा गलत धारणा व्यापक छ। तर, बुद्ध धर्म एउटा अनिश्वरवादी धर्म हो। यो धर्म सर्वशक्तिमान इश्वरको अस्तित्त्व र ईश्वरको कृपाद्वारा मुक्ति वा सुख पाउने जस्ता कुरामा मौन छ। बुद्ध धर्ममा बुद्धलाई एक मार्गप्रदर्शक वा गुरुको रूपमा चित्रित गरिएको छ। यो धर्म अनुसार मार्ग देखाउने बुद्धको धर्म हो, मार्गको विवेचना गरेर मार्गमा हिंड्ने काम धर्ममा ईच्छा राख्ने व्यक्तिको हो। बुद्ध धर्ममा भौतिक संसारको उत्पत्ति अविद्याद्वारा भएको हो र यसबाट पार लाग्न शील, समाधि र प्रज्ञा चाहिन्छ।
त्रिपिटक अनुसार बुद्ध भनेको धर्म नभएको समयमा गुरु बिना चतुरादि सत्य र आर्य अष्टांगीक मार्ग पत्ता लगाएर निर्वाण हुने व्यक्ति हुन्।
साधारण रूपमा सिदार्थ गौतमलाई मात्र बुद्धको रूपमा लिएतापनि त्रिपिटकको बुद्धवंशमा २८ बुद्धको उल्लेख गरिएको छ। साथै, सोही भागमा भविष्यमा धर्म पतन भइसकेपछि आउने मैत्रेय बुद्धको बारेमा पनि उल्लेख गरिएको छ।
बुद्ध धर्ममा सबै प्राणीले निर्वाण प्राप्त गर्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ। कुनै जात, वर्ग, लिंग आदिले निर्वाण प्राप्ति गर्नबाट कोही पनि वर्जित हुंदैनन्। थेरवाद शाखाको बुद्ध धर्म अनुसार निर्वाण प्राप्त गर्न बुद्ध नै हुनुपर्दैन। बुद्धको धर्म बुझेर, पालना गरेर निर्वाण प्राप्त गर्न सकिन्छ। यस प्रकारले निर्वाण प्राप्त गर्ने व्यक्तिहरूलाई अर्हत भनिन्छ। सद्धर्मपुण्डरीक सूत्र अनुसार सबै प्राणीले भविष्यमा कुनै समयमा बुद्धत्त्व प्राप्त गर्नेछन्।
बुद्धका प्रकार
त्रिपिटकमा दुई प्रकारका बुद्धको वर्णन गरिएको छ। सम्यकसम्बुद्ध र प्रत्येकबुद्ध। १. सम्यकसम्बुद्धहरूले आफूले बुद्धत्त्व प्राप्त गरेको कुरा अरुलाई भन्छन र बुद्धत्त्वको बारेमा अरुलाई सिकाउंछन। यस्ता बुद्धले अरुलाई धर्मोपदेशनाद्वारा जागृत गर्छन र लोप भएको धर्मलाई पुनर्जीवन दिन्छन। ऐतिहासिक बुद्ध, सिदार्थ गौतम, सम्यकसम्बुद्ध हुन।
२. प्रत्येकबुद्ध वा शान्त बुद्ध सम्यकसम्बुद्ध जस्तै निर्वाण प्राप्त गर्छन तर धर्मोपदेशना गर्दैनन। धर्मको आध्यात्मिक पक्षमा यी बुद्ध सम्यकसम्बुद्ध भन्दा दोस्रो रहन्छन। यस्ता बुद्धको जन्म बुद्ध शासन नभएको समयमा मात्र हुन्छ। यस्ता बुद्धले अभिसमाचारिकसिक्खाको बारेमा अरुलाई उपदेश दिन्छन। कुनै ग्रन्थहरूमा भने प्रत्येकबुद्धलाई आफ्नै प्रयासले धर्म बुझेका तर धर्मको सर्वज्ञता प्राप्त नगरेका वा धर्मको फल पूर्ण रूपले नपाएका भनेर वर्णन गरिएको छ।
सम्यकबुद्धका चेलाहरूलाई श्रावक वा अर्हत भनिन्छ। यी शब्दहरुका अर्थहरूमा केही मात्रामा भिन्नता छ। अनुबुद्ध भन्ने शब्द बिरलै प्रयोग हुन्छ। यो शब्द बुद्धले खुद्दकपाठमा प्रयोग गरेका छन। सो ग्रन्थमा बुद्धले निर्देशन पाएपछि बुद्ध भएकालाई अनुबुद्ध भनेका छन। जागृत भएका चेलाहरूले दुबै प्रकारका बुद्ध झैं निर्वाण र परिनिर्वाण प्राप्त गर्छन। यसरी निर्वाण र परिनिर्वाण प्राप्त गर्ने चेलाहरूलाई अर्हत भनिन्छ।
१२औं शताब्दीको एक थेरवादी टीका अनुसार सावकबुद्ध (श्रावकबुद्ध) भन्ने शब्द निर्वाण प्राप्त गरेको चेलालाई जनाउन प्रयोग गरिएको छ। यो ग्रन्थ अनुसार बुद्ध ३ प्रकारका हुन्छन। तर, यो परिभाषा प्रयोग गर्दा आफैले धर्म प्राप्ति गरेको बुद्धको परिभाषा नरहने हुन जान्छ। मूलप्रवाह थेरवाद र महायान ग्रन्थहरूले यस प्रकारका बुद्धलाई मानेका छैनन।
दश गुण
बुद्धका दश गुणलाई त्रिपिटक र महायानसूत्रमा लिपिबद्ध गरिएका छन-
आध्यात्मिक चिन्तन
सबै बुद्ध संघका अनुसार बुद्धत्त्व प्राप्त गर्ने व्यक्ति पूर्ण रूपमा राग, द्वेष, अविद्या रहित र सम्सार मुक्त हुन्छन। बुद्ध पूर्ण रूपमा जागृत र प्रज्ञायुक्त र दुख मुक्त हुन्छन।
त्रिपिटक: बुद्ध मानव हुन्
त्रिपिटक अनुसार बुद्ध मानव हुन र उनीसंग आलौकिक गुण थिए(केवत्त सुत्त)। साधारण व्यक्तिका जस्तै बुद्धको शरीर र mind परिवर्तन भइरहन्छ। तर बुद्धको धर्म सिद्धान्त यी परिवर्तन संगै परिवर्तन भएनन। यो धारणा थेरवाद र प्राचीन बौद्ध संघहरूमा व्याप्त छ।
महायानको सनातन बुद्ध
महायानवादी केही संघहरूमा बुद्धत्त्व प्राप्ति पछि प्राणी मानव भन्दा माथि उठेर सनातन भएको विश्वास गरिन्छ। धर्मकाय भनिने यो अवस्थामा अनगिन्ती गुणयुक्त हुन्छन। महापरिनिर्वाण सूत्र अनुसार बुद्धले "Nirvana is stated to be eternally abiding. The Tathagata [Buddha] is also thus, eternally abiding, without change." भनेको आधारमा यी चिन्तनहरूको विकास भएको हो। यो चिन्तनलाई सद्धर्मपुण्डरीकसूत्र र तथागतगर्भमा परिमार्जित गरिएको छ।
कलामा बुद्धको चित्रण
बुद्धलाई विभिन्न प्रकारका मूर्ति र चित्रमा चित्रित गरिएको पाइन्छ। साधारण रूपमा बुद्धलाई तीन आसनमा चित्रित गरिन्छ:
चिन्ह
बुद्धको मूर्तिमा बुद्ध जनाउने केही चिन्ह राखिएका हुन्छन, जस्तै:
त्रिपिटकमा बुद्धका ३२ भौतिक गुणको वर्णन गरिएको छ।
हस्तमुद्रा
बुद्धको आसन र मुद्राले विभिन्न अर्थ व्यक्त गर्दछ। यस्ता अर्थ क्षेत्रीय रूपमा भिन्न पनि हुने गर्दछ। जस्तै वज्र मुद्रा जापान र कोरियामा प्रसिद्ध छ भने भारतमा बिरलै पाइन्छ। बुद्धका उभिएका मूर्तिहरूमा वरदा (वरदान दिने) र अभया (भयरहित) मुद्रा प्रसिद्ध छन।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
Cited references General references
राजस्व बाँडफाँड
राजस्व बाँडफाँड भन्नाले हितधारकहरू बिच कुनै पनि कार्यबाट आर्जन भएको नाफा वा नोक्सान बाँडफाँड हुने व्यवस्था हो । यस्तो व्यवस्थामा हितधारकरहरू सामान्य साझेदार, कम्पनीको कर्मचारी वा कम्पनी बिचको व्यापारिक सम्बन्धन हुन सक्दछ ।
दुली
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दुलीको जनसङ्ख्या ४८३७ छ।
क्लोरिन
यो समुह VII'A' या ह्यालोजन समूहको एक सदस्य तत्व हो। यसको रसायनिक सङ्केत Cl हो, भने यसको आणविक संख्या १७ हो।
यो विषालु हुन्छ र यसलाई विषाणु र जीवाणु मार्न र निर्मलीकरणमा उपयोगमा ल्याइन्छ। नेपालमा पानीमा राखेर निर्मलीकरण गर्ने घोल "पियुस"को नामले पानी यसलाई चिनिन्छ।
सुदन किराँती
सुदन किराती एक नेपाली राजनीतिज्ञ र वर्तमान संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री हुन्।
रामानुजाचार्य
रामानुजाचार्य (, Ramanuja जन्म: १०१७ - मृत्यु: ११३७) विशिष्टाद्वैत वेदान्तका प्रवर्तक तथा हिन्दू धर्म अन्तर्गत श्रीसम्प्रदायका आचार्य थिए। उनको भक्तिमा परम्पराको धेरै प्रभाव रहेको छ । उनी वेदान्त दर्शनमा आधारित विशिष्टाद्वैतका प्रवर्तक हुन् । उपनिषद, भगवदगीता र ब्रह्मसूत्रको आदि शंकराचार्यको अद्वैतपरक व्याख्यालाई प्रतिपादको रूपमा रामानुजले विशिष्टाद्वैतको प्रतिपादन गरेका थिए । उनको समयमा जैन धर्म र बौद्ध धर्मको प्रचारको कारण वैष्णव सम्प्रदाय सङ्कटग्रस्त अवस्थामा रहेको थियो। रामानुजले त्यो सङ्कट सफलतापूर्वक प्रतिकार गरे । साथै उनले शंकराचार्यको अद्वैत मतलाई खण्डन गरेर आफ्नो मतको प्रवर्तनको लागि अनेक ग्रन्थहरूको रचना गरेका थिए । वैष्णव आचार्यहरूमा प्रमुख रामानुजाचार्यका कुरेश आदि प्रमुख पाँच शिष्य थिए । त्यस्तै अन्य प्रसिद्ध रामानन्द पनि रामनुजाचार्यको शिष्य परम्परामा थिए । यस्तै रामानन्दको शिष्य परम्परामा भने स्वामी नारायण भएका थिए । रामानुजले वेदान्त दर्शनमा आधारित आफ्नो नयाँ दर्शन विशिष्टा द्वैत वेदान्त लेखेका थिए। रामानुजाचार्यले वेदान्त वाहेक सातौँ - दशौँ शताब्दीका रहस्यवादी र भक्तिमार्गी आलवार सन्तसित भक्तिको दर्शनलाई तथा दक्षिणको पञ्चरात्र परम्परालाई आफ्ना विचारको आधार बनाएका थिए। रामानुजाचार्यले मोक्षको लागि जुन मन्त्र सार्वजनिक गर्न निषेध गरिने परम्परा थियो त्यसलाई उनले एक सभा बोलाएर जातपात धनी गरीब सबैको लागि उच्चारित गरिदिएका थिए । उनले भनेका थिए मन्त्रले कष्टनाश हुन्छ त्यो कुनै एकको लागि होइन यो सबैको अधिकार हो । रामानुजाचार्य धेरै परोपकारी सन्त थिए ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
रामानुजको समयमा अर्थात १००० वर्ष पूर्व जैन धर्म र बौद्ध धर्मको प्रचारको कारण श्रीवैष्णव धर्म संकटग्रस्त थियो। रामानुजले त्यो संकट सफलतापूर्वक प्रतिकार गरे । साथै उनले शंकराचार्यको अद्वैत मतलाई खण्डन गरेर आफ्नो मतको प्रवर्तनको लागि अनेक ग्रन्थहरूको रचना गरेका थिए । जब यामुनाचार्यको मृत्यु निकट थियो, तब उनले आफ्नो शिष्यद्वारा श्रीरामानुजाचार्यलाई आफ्नो समीप बोलाए , तर रामानुज पुग्नु पहिला नै श्रीयामुनाचार्यको मृत्यु भयो । अश्रुपूरित नेत्र र भावपूर्ण हृदयसंग त्यहाँ पुगे पछि रामानुजले देखेकि श्रीयामुनाचार्यको दाहिने हातको तीन औलाहरू बन्द थिए । त्यहाँ उपस्थित सबै शिष्यहरूले यो रहस्यलाई जान्न खोजे श्रीरामानुजाचार्यलाई पनि ज्ञात भयो श्रीयामुनाचार्य रामानुजको माध्यमद्वारा केहि भनाउन र गराउन चाहन्छन । उनले उच्च स्वरमा भने म अज्ञानमोहित मानिसहरूलाई नारायणको  चरणकमलको अमृतवर्षा र शरणागतिमा लगाए सर्वदा निर्विशेषवाददेखि रक्षा गर्छुयति भन्ना साथ एउटा औलो खुलेर सिधा भयो । रामानुजले पुनः भने , म मानिसको रक्षाकोलागी समस्त अर्थ सङ्ग्रह गरेर मंगलमय परम तत्वज्ञान प्रतिपादक श्रीभाष्यको रचना गर्छु । यति भन्ना साथ अर्को पनि औला खुलेर सिधा भयो । रामानुजले पुनः भने, जून पराशर मुनिले मानिसहरू प्रति दयावश जीव, ईश्वर, जगत, उनका स्वाभाव तथा उन्नतिको उपाय स्पष्ट रूपले समझाउदै विष्णु-पुराणको रचना गरे, त्यो ऋण शोधन गर्नकोलागी म कुनै दक्ष एवं महान भक्त शिष्यलाई उनको नाम दिनेछु। रामानुजले यति भन्नासाथ अन्तिम औलो पनि खुलेर सिधा भयो । यो देखेर सबै धेरै विस्मत भए र यो कुरामा कसैलाई संदेह भएन यो युवक यथासमय आलवन्दार (श्रीयामुनाचार्य)को  आसन ग्रहण गर्नेछ । हिन्दू चोल वंश (भारतको कुनै प्रान्तको राज परिवार)को शासनको समयमा एक स्थिर समाजमा रामानुज तमिल संस्कृतिमा हुर्किए । यो समय बहुलवादी विश्वासमा एक थियो, जब वैष्णव, शैव,परम्परा अनि बौद्ध धर्म र जैन धर्म एक साथ बढी रहेका थिए। त्यस समय हिन्दू मठवासी परम्परामा अद्वैत वेदान्त प्रमुख थियो र रामानुजका गुरु यदाव प्रकास यस वेदान्तका विद्वान् थिए । रामानुज भन्दा पहिला नै श्रीवैष्णव सम्प्रदाय यमुनाचार्यको अधीन एक स्थापित परम्परा थियो, बाह्र आलवारको कारण भक्तित्वको विचार पहिलेदेखि नै दक्षिण भारतसंस्कृतिको अङ्ग थियो । रामानुजको प्रसिद्धि यो कारण पनि व्याप्त भयो किन की उनलाई शंकराचार्यको सिद्धान्तमा विवादित सताब्दीहरूमा प्रथम विचारक मानिन्थ्यो र उनले उपनिषद ग्रन्थको वैकल्पिक व्याख्या प्रस्तुत गरेका थिए । भनिन्छ त्यस समय श्रीरंगम् मा चोल देशको राजा कुलोत्तुंग(कृमिकंठ)को अधिकार थियो । त्यो धेरै कट्टर शैव थियो । त्यस राजाले श्रीरंगम् मन्दिर(विष्णुको मन्दिर)मा आफ्ना सेनालाई ध्वजा टाँग्नलाएको थियो जसमा लेखेको थियो "शिवात्परं नास्ति" (शिव भन्दा ठुलो कोई छैन)। जसले यसको विरोध गर्थ्यो उसलाई मृत्यु दण्ड दिइन्थ्यो । कुलोत्तुंगले रामानुजको शिष्य कुरेशलाई र महापूर्णलाई पनि धेरै दुःख दिएको थियो । त्यस समय रामानुजाचार्य मैसूर राज्यको शालग्राम नामक स्थानमा आएर बाह्र वर्ष भक्तसेवा गरेर बसे पछि चोल राजाको मृत्यु पछि श्रीरङ्गम् फर्किए ।
शिक्षा
रामनुजाचार्यले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा आफ्नै पिताजीबाट घरमा नै प्राप्त गरे । उपनयनादि संस्कार र वेदाध्यन सकिए पछि वेदान्तको विशेष अध्ययन गर्न रामानुज त्यस समयका प्रकाण्ड विद्वान श्रीयदाव प्रकाससंग वेदान्तको अध्ययन गर्न थाले यादव प्रकाशको वेदान्त टिकाहरू शंकर-भाष्यबाट प्रेरित थियो र मायावादी विचारहरूको प्रतिपादन गर्थ्यो । रामानुजाचार्यको बुद्धि यति कुशाग्र थियो कि उनी आफ्नो गुरुको व्याख्याबाट पनि अधिक विस्तृत व्याख्या गर्दिन्थे । रामानुजको गुरुले धेरै मनोयोगदेखि शिष्यलाई शिक्षा दिए। वेदान्तको ज्ञान उनलाई थोरै समयमा नै यति बढो की गुरु यादव प्रकाशलाई उनको तर्कदेखि पार हुन कठिन हुन थाल्यो पछि रामानुजले गरेको ब्याख्या नै वास्तविक रहेको भनि यादव प्रकास रामानुजका शिष्य बने । रामानुजाचार्यले केहि समय पछि अन्य भिन्न-भिन्न पाँच आचार्य महापूर्ण, शैलपूर्ण, गोष्ठीपूर्ण, वररङ्गाचार्य, मालाधार,बाट शिक्षा लिएका थिए।रामानुजले परमगुरु यामुनाचार्यलाई मानेका थिए यद्यपि यमुनाचार्यसँग रामानुजको कहिले भेट हुन सकेन तर पनि यामुनाचार्यकै कृपा भएको उनले मान्द थिए ।
देहत्याग (मृत्यु)
श्री रामानुजाचार्य १२० वर्षको आयु सम्म श्रीरङ्गममा रहे। वृद्धावस्थामा उनले भगवान् श्रीरङ्गनाथसंग देहत्यागको अनुमति लिएर आफ्नो शिष्यहरू समक्ष आफ्नो देहावसानको इच्छा घोषणा गर्दिए । शिष्यहरूको बीचमा घोर संताप फैलियो र सबै उनको चरण कमल समाएर यो निर्णयलाई परित्याग गर्ने याचना गरे । यसको तीन दिन पछि श्रीरामानुजाचार्य शिष्यहरूलाई आफ्नो अन्तिम निर्देश दिएर यस भौतिक जगतदेखि वैकुण्ठको लागि प्रस्थान गरे ।
विशिष्टाद्वैत दर्शन
विशिष्टाद्वैतरामानुजाचार्यको दर्शनमा सत्ता अथवा परमसत् को सम्बन्धमा तीन स्तर मानिएको छ । ब्रह्म अर्थात् ईश्वर, चित् अर्थात् आत्म तत्व र अचित् अर्थात् प्रकृति तत्व। वस्तुतः यी चित् अर्थात् आत्म तत्त्व तथा अचित् अर्थात् प्रकृति तत्त्व ब्रह्म अथवा ईश्वरदेखि भिन्न होइन । वस्तुत यी विशिष्ट रूपले ब्रह्म (ईश्वर)को नै दुई स्वरूप हो यस्तै ब्रह्म अथवा ईश्वमा नै आधारित छ । वस्तुत : यो नै रामनुजाचार्यको विशिष्टाद्वैतको सिद्धान्त हो ।
भक्ति मार्ग र सिद्धान्त
रामानुजको अनुसार भक्तिको अर्थ पूजा-पाठ अथवा कीर्तन-भजन नभएर वस्तुत ध्यान गर्नु अथवा ईश्वरको प्रार्थना गर्नु हो । सामाजिक परिप्रेक्ष्यदेखि रामानुजाचार्यले भक्तिलाई जाति एवं वर्गदेखि अलग तथा सबैलाई सम्भव बानाएका छन् । उनको अनुसार भगवान विष्णु नै पुरुषोत्तम हुन । उनी नै प्रत्येक शरीरमा साक्षी रूपबाट विद्यमान छन् । भगवान नारायण नै सत हुन । उनको शक्ति महा लक्ष्मी चित हो । भगवान श्रीलक्ष्मीनारायण इस जगतका माता-पिता हुन र सबै जीव उनका सन्तान हुन।
श्रीसम्प्रदाय
वैष्णवहरूको चार प्रमुख सम्प्रदाय प्रसिद्ध छन् र यो मानिन्छ कि यी सम्प्रदायको प्रवर्तन भगवानको इच्छाबाट नै भएको थियो । जस्तै श्रीसम्प्रदाय,निम्बार्क सम्प्रदाय,ब्रह्म सम्प्रदाय र रूद्र सम्प्रदाय चार सम्प्रदाय मध्ये रामानुजाचार्यद्वारा संरक्षित श्री सम्प्रदाय हो ।'श्री' अर्थात यो लक्ष्मीदेवीद्वारा प्रवर्तित छ । यसका आद्य आचार्य नाथमुनिका पौत्र यामुनाचार्यले यसलाई बढाए र रामानुजाचार्यले यसलाई गौरवको शिखरमा पुर्याए । यसलाई आजकल रामानुज सम्प्रदायको नामदेखि पनि जानिन्छ । यो सम्प्रदायको अनुयायी श्रीवैष्णव कहिन्छन् । यसको दार्शनिक सिद्धान्त विशिष्टाद्वैत हो ।
रामानुज सहस्राब्दी महोत्सव वि.सं २०१७
रामानुज सहस्राब्दीरामानुजाचार्यको १००० औ जन्म जयन्ती हो । सन् १०१७ मा रामानुजाचार्यको जन्म भएको १००० औ जन्म जयन्तीको अवसरमा नेपाल भारत तथा विश्वका अनेकौ देशमा रहेका हिन्दू धर्म अन्तर्गत श्रीसम्प्रदायका मानिसहरूले मनाएका थिए । नेपालमा पनि रामानुज जन्म सहस्राब्दीको अवसरमा एक महिने मेचीदेखि महाकाली रथयात्रा आयोजना भएको थियो र पश्चात देवघाट दिव्यधाममा आयोजित रामानुज महोत्सवमा भगवद्रामानुजाचार्यको २७ फिट अग्लो मूर्तिको दर्शन गराइएको थियो । रामानुजाचार्यको भव्य मूर्तिको षठकोप जीयर, श्रीवैष्णव परिषद्का अध्यक्ष देवराजाचार्य तथा विशिष्ठ वैष्णव आचार्यहरूको उपस्थितिमा नेत्रोन्मिलन गराइएको थियो । देशभरबाट १० हजारभन्दा बढी भक्तजनको उपस्थिति रहेको थियो । चिन्न जीयर स्वामीले रामनुजाचार्यको १००० औ जन्‍म जयन्ति समारोहमा भारतको हैदराबादमा रामानुजाचार्यको २१६ फुट अग्लो धातुको प्रतिमा स्‍थापना गरेका थिए । त्यस्तै रामानुजाचार्यको जन्मसहस्राब्दीमा भारत सरकारले हुलाक टिक जारी गरेको थियो । रामानुज सहस्राब्दीको अवसरमा यूट्यूबमा अनेकौ नाट्य बाद्यका भिडियो अपलोड गरिएका थिए ।
कृतिहरू
श्रीवैष्णव परम्परामा ९ संस्कृत ग्रन्थलाई रामानुजद्वारा रचना गरिएको छ । वेदार्थ सङ्ग्रह (शाब्दिक रूपमा "वेदको सारांश" अर्थ हो), श्रीभाष्यम (ब्रह्मसूत्रको समीक्षा र टिप्पणी), भगवद्गीता (भगवद गीतामा समीक्षा र टिप्पणी),, र वेदान्तद्वीप, वेदान्तसार नामक लघुकार्य, गद्यत्रयं (जो तीन ग्रन्थहरूको सङ्कलन हो, जो शरणागति गद्य, श्रीरंग गद्य र श्रीवैकुण्ठ गद्य) र नित्यग्रन्थमा केहि आधुनिक विद्वानले प्रामाणिकतामा प्रश्न उठाका छन् । तर रामानुजलाई श्रेय दिने तीन मुख्य कृति- श्रीभाष्यम्, वेदार्थ सङ्ग्रह र भगवदगीता हुन् ।
घाँडो
घाँडो गाई, भैँसी, कुकुर आदिका गलामा झुन्ड्याइने घण्ट हो । बस्तुभाउका घाँटीमा झुन्ड्याइने काठको ठेउको वा मुङ्ग्रोलाई पनि घाँडो भनिन्छ । त्यस्तै झन्झटको काम वा वस्तुलाई पनि घाँडो भनिन्छ । कुनै प्रयोगमा नआउने, झन्झटिलो।
एकलव्य
एकलव्य हिन्दु काव्य ग्रन्थ महाभारतका एक पात्र हुन् । उनी प्राचीन भारतमा बसोबास रहेको निषध नामक आदिवासी जमातका राजकुमार थिए ।
एकलव्यलाई राजसूय यज्ञका प्रमुख राजाहरूमध्ये एक मानिन्छन् जहाँ उनले सम्मानस्वरूप युधिष्ठिरलाई आफ्ना पादुका सौपेका थिए । दाहिने हातको बुढी औँला नभएपनि उनलाई अत्यन्तै कुशल धनुर्धर र योद्धा मानिन्थ्यो । द्वारका र यादव वंशमा आक्रमण गरेको बेला उनलाई भगवान् श्री कृष्णले मरेका थिए ।
स्वशिक्षण
महाभारतमा भने अनुसार एकलव्य वनमा बसोबास गर्ने भील जमातका मुखिया हिरण्यधनुका छोरा थिए । उनी राजा जरासन्धको सेनामा जनरल पनि थिए । ब्राह्मण गुरुले शूद्र र आदिवासी जस्ता तल्लो जातका व्यक्तिलाई प्रशिक्षित गर्न नमिल्ने चलन चल्तीमा भएको हुनाले द्रोणाचार्यले उनलाई धनुर्विद्या सिकाउन नमानेपछि उनी आफैँ नै आफूलाई सिकाउनमा दृढ रहे । द्रोणाचार्यले कौरव र पाण्डव दाजुभाइलाई सिकाइरहेको बेला उनी लुकेर सबै सिकिरहन्थे । शिक्षण सकेपछि उनी आश्रममा गई द्रोणाचार्यले टेकेको माटो ल्याई द्रोणाचार्यको माटो जम्मा गर्थे । यसरी माटो लिनुको उद्देश्य द्रोणाचार्यको बाटोमा नै हिँड्ने इच्छा प्रकट गर्नु हो । यसरी सङ्कलन गरेको माटोबाट उनले एक वृक्षमुनि द्रोणाचार्यको मूर्ति बनाई सो मूर्तिलाई नै उनी आफ्नो गुरु मान्थे । सो मूर्तिलाई साक्षी बनाई उनी आफ्नो प्रशिक्षणमा कार्यरत रहन्थे ।
गुरु दक्षिणा
एक दिन द्रोणाचार्य र उनका शिष्यहरू वनमा भ्रमण गर्न जाँदा अर्जुनले एक भुक्न नसक्ने कुकुर फेला परे । उक्त कुकुरको मुख वरिपरि तीरको घेरा थियो । उक्त घेरा यस्तो प्रकारले बनाइएको थियो कि त्यो कुकुरलाई कुनै पनि प्रकारको हानि भएको थिएन तर त्यसले भुक्न भने सक्दैनथ्यो । द्रोणाचार्य अचम्मित त परेका थिए यस्तो धनुर्विद्या देखेर तरा अर्जुनलाई विश्वको सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनाउने वाचा अपूर्ण रहने उनमा चिन्ता जाग्यो । कुकरको मुख वरिपरि यस्तो बाणको घेरा बनाउने को रहेछन् भन्दै खोज गर्दा द्रोणाचार्य र उनका शिष्यहरूले एकलव्यलाई भेटे । द्रोणाचार्यलाई देखेपछि एकलव्य पनि उनीहरूसमक्ष आए र द्रोणाचार्यको अभिनन्दन गरे ।
द्रोणाचार्यले एकलव्यलाई कहाँबाट त्यस्तो कुशल धनुर्विद्या सिकेको भनेर प्रश्न गर्दा एकलव्यले द्रोणाचार्यको नै नाम लिँदै उनले माटोले बनाएका द्रोणाचार्यको मूर्ति देखाए । द्रोणाचार्यले एकलव्यलाई साँच्ची नै उनको शिष्य कहलाउनु छ भने उनलाई गुरु दक्षिणा दिनुपर्छ भनी सम्झाए । आज्ञाकारी एकलव्यले एक पटकमा नै दक्षिणामा जे मागेपनि दिने वाचा गरे । एकलव्य भविष्यमा गएर हस्तिनापुरको शत्रु महाजनपद मगधको सेनामा लागी पर्छन् भनेर द्रोणाचार्यलाई थाहा थियो । त्यसैले द्रोणाचार्यले गुरु दक्षिणाको रूपमा एकलव्यलाई उनको दाहिने हातको बुढी औँला मागे जुन एकलव्यले बिना कुनै हिचकिच द्रोणाचार्यलाई दिए ।
पछिल्लो जीवन
एकलव्यले आफ्नो देब्रे हात र खुट्टाले धनुर्विद्याको अभ्यास गर्थे । पछि महाभारतको युद्धमा उनले द्रोणाचार्यलाई आफ्नो सेवा प्रदान गरेका थिए । त्यसबेला उनी निषधका राजा भइसकेका थिए । द्वारकामा आक्रमण गर्दा उनलाई भगवान् श्री कृष्णले मारेका थिए । पछि कुरुक्षेत्र युद्धमा कौरवको पक्षमा युद्ध लडेका उनका उत्तराधिकारी, उनका पुत्र केतुमानलाई भीमसेनद्वारा मारेका थिए । एकलव्यका अर्का छोराको नेतृत्वमा रहेका निषधलाई युधिष्ठिरको अश्वमेध यज्ञ भइरहेको बेला अर्जुनमाथि आक्रमण गर्न पठाइएको थियो । यद्यपि, अर्जुनले उनीहरूलाई पराजित गरी उनीहरूबाट सलामी पाएका थिए ।
विरासत
एकलव्यको सम्मानमा भारतको हरियाणा प्रान्तमा अवस्थित गुरुग्रामको खाण्डसा गाउँमा एकलव्य मन्दिरको निर्माण गरिएको छ । एकलव्यलाई पूजा गरिने यो एक मात्र मन्दिर हो र लोककथा अनुसार वर्तमानमा यस मन्दिर रहेको ठाउँमा नै एकलव्यले द्रोणाचार्यलाई आफ्नो बुढी औँला काटेर दक्षीणा दिएका थिए ।
एकलव्यको सम्मानमा भारत सरकारले भारतीय अनुसूचित जमातका लागि एकलव्य मोडल रेजिडेन्सियल स्कुलको सञ्चालन गरेको छ । खेलकुदमा उत्कृष्ट प्रदर्शनका लागि कर्नाटक सरकारद्वारा एकलव्य पुरस्कार दिइन्छ ।
इन्डोनेसियाली किम्बदन्ती
प्रचलित इन्डोनेसियाली किम्बदन्ती अनुसार एकलव्य पूर्व जन्ममा द्रोणाचार्यद्वारा मारिएका राजा फाल्गुनदी थिए जसले आफ्नो मृत्युको प्रतिशोध लिन धृष्टद्युम्नको रूपमा पुनर्जन्म लिन्छन् ।
वर्तमान संस्कृतिमा एकलव्य
एकलव्यको नाममा सन् २००७ मा एकलव्य: द रोयल गार्ड नामक चलचित्र सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा अमिताभ बच्चन, सैफ अली खान, शर्मिला टेगोर, सञ्जय दत्त, विद्या बालन, राइमा सेन, ज्याकी श्रोफ, जिमी शेरगिल र बोमन इरानीले अभिनय गरेका थिए ।
मार्कर
मार्कर(Marker)'' एक लेख्नकालागि प्रयोग गरिने बस्तु हो । वास्तवमा मोटो र आकर्षक लेखहरू लेख्नका निम्ति यसको प्रयोग गरिन्छ । मार्कर प्रयाय विभिन्न रंगहरूमा पाउन सकिन्छ ।
परिणीति चोपडा
परिणीति चोपडा (जन्म	२२ अक्टोबर १९८८) एक भारतीय अभिनेत्री र गायिका हुन् जो हिन्दी चलचित्रहरूमा देखा पर्छिन्। चोपडा फिल्मफेयर र राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार सहित धेरै पुरस्कार प्राप्तकर्ता हुन्। चोपडाले सुरुमा लगानी बैङ्किङ्गमा करियर बनाउन खोजिन्, तर म्यानचेस्टर बिजनेस स्कूलबाट व्यापार, वित्त र अर्थशास्त्रमा ट्रिपल स्नातक डिग्री प्राप्त गरेपछि उनी २००९ आर्थिक मन्दीको क्रममा भारत फर्किन् र यश राज फिल्म्समा जनसम्पर्क परामर्शदाताको रूपमा प्रवेश गरिन्।
उनले २०११ को प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य 'लेडीज वर्सेस रिकी बहल' बाट अभिनयको सुरुवात गरिन्, जसको लागि सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार जितिन्। उनले बक्स अफिस हिट्स— 'इशकजादे' (२०१२), 'शुद्ध देसी रोमान्स' (२०१३) र 'हसी तो फसी' (२०१४) मा अभिनय गरेको भूमिकाका लागि प्रशंशा प्राप्त गरिन्। यी मध्ये पहिलोले उनलाई राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार – विशेष उल्लेख दिलायो जबकि यी मध्ये पहिलो दुईले उनलाई सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कारको लागि दुई नामाङ्कन दिलायो। पूर्ण-समय अभिनयबाट तीन बर्षको अन्तराल पछि, उनले हास्य 'गोलमाल अगेन' (२०१७) र युद्ध नाटक 'केसरी' (२०१९) मा अभिनय गरिन्। यस अवधिमा, उनले 'नमस्ते इङ्ल्यान्ड' (२०१८) सहित तीन असफल चलचित्रहरूमा पनि अभिनय गरिन्।
उनको अभिनय करियरको अतिरिक्त, उनी मानवीय छिन् र ब्रान्ड र उत्पादनहरूका लागि एक प्रसिद्ध सेलिब्रिटी समर्थनकर्ता हुन्।
अमनलाल मोदी
अमनलाल मोदी एक नेपाली राजनीतिज्ञ र वर्तमान सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री हुन्।
लालपुरिया
लालपुरिया नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायको एक थर हो।
नियोन
'नियोन' (मराठी: निऑन) एक रासायनिक तत्त्व हो जसको रसानिक सङ्केत Ne र आण्विक संख्या (यटोमिक नम्बर) १० हो । यो पिरियोडिक टेबलको समूह १८ मा रहेको छ । नियोन रंगहीन, गन्धहिन र निष्क्रिय सामान्य स्थितीमा एकाणु ग्यास हो , यसको घनत्वस सामान्य वायुको तुलनामा २/३ हुन्छ ।
राना थारू
राना थारुलाई २०७६ माघ २० गते वसेको मन्त्री परिषदले आदिवासी जनजातीको मान्यता दिने निर्णय गरेको र २०७७ जेठ ५ गते राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरि लागू गरिएको हो । यस सँगै जनजातीको स‌ख्या ६० पुगेको छ ।
राना थारू नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायको एक थर हो। राना थारूको बसोबास पश्चिम नेपाल कैलाली जिल्ला देखि भारतको विभिन्न नाका क्षेत्रमा छरिएर बसोबास गरिएको पाईन्छ। यस जातिको मुख्य बासस्थान चाहिँ कैलाली र कञ्चनपुरमा रहेको पाइन्छ ।
धर्मशास्त्र
धर्मशास्त्र धर्म सँग सम्बन्धित ग्रन्थहरूलाई भनिन्छ। जुन मुख्यत संस्कृत भाषामा उपलब्ध छ। यसमा वेद, उपवेद, उपनिषद, पुराण, गीता सबै स्मृतिहरू सम्मिलित छन्।
पादुका
पादुका नेपालको भेरी अञ्चल अन्तर्गत पर्ने दैलेख जिल्लाको दुल्लु नगरपालिकाको एक गाउँ हो। पश्चिम नेपालको प्रशिद्ध तिर्थस्थलको रूपमा चिनिने पञ्चकोशी क्षेत्रको पादुकास्थान मन्दिर यसै गाउँमा पर्छ। उक्त मन्दिरकै नामबाट नामकरण गरिएको यो गाउँलाई "पादुकास्थान" पनि भनिन्छ। विक्रम संवत २०७१ साल अघाडी यो गाउँको आसपासका गाउँहरूलाई जोडेर पादुका गा.वि.स. बनाइएको थियो भने २०७१ बैशाखदेखी यो गा.वि.स.लाई दुल्लु नगरपालिकीमा जोडिएको थियो।
कडरिया मोरङगीया
कडरिया मोरङगीया नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायको एक थर हो।
घोडामारा
घोडामारा नेपालको सुदुरपूर्वी जिल्ला झापाको साबिक चकचकी गा.वि.स वडा नम्वर ७ अहिले बाह्रदशी गाउँपालिका वडा नं. ५ को एउटा गाँउ हो । याँहाको जनसङ्ख्या लगभग ५०० जति रहेको छ भने याँहा विशेष गरी क्षेत्री, ब्राह्मण, मेचे र सन्थाल जातिको बसोवास रहेको छ । यो गाँउका स्थानिसको मुख्य पेसा खेती हो यँहाको स्थानिस विद्यालयको नाम श्री घोडामारा नि.मा.वि हो ।
सीसा
सीसा एक पेरियोडीक टेबलमा पर्ने रासायनिक तत्त्व हो।
राजहटीया
राजहटीया नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायको एक थर हो।
पिलाडी
पिलाडि नेपालको मध्य पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको भेरी अञ्चल अन्तर्गत पर्ने दैलेख जिल्लाको एक गा.वि.स. हो।
चितौनिया
चितौनिया नेपालमा बसोबास गर्ने थारू समुदायको एक थर हो।
द्वारकानाथ कोटनिस
द्वारकानाथ कोटनिस (मराठी भाषा: द्वारकानाथ शांताराम कोटणीस) एक भारतीय चिकित्सक थिए। सन् १९३८ को दोस्रो चीन-जापानी युद्धको समयमा चिकित्सा सहायता प्रदान गर्न चीन पठाइएका पाँच जना भारतीय चिकित्सकहरूमध्ये एक थिए। आफ्नो समर्पण र लगनशीलताका लागि परिचित, कोटनिसलाई चीन-भारत मित्रता र सहयोगको उदाहरणको रूपमा लिइन्छ।