मयमनसिङ्ह_जिल्ला
इतिहास
मयमनसिङ्ह क्षेत्रमा ब्रिटिस शासन काल देखिनै विभिन्न उतारचढाव तथा युद्धहरू भएको थियो। बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ मार्च २५ मा शुरू भएको थियो भने यस युद्ध भरि बङ्गलादेशका लागि लडिरहेका लडाकु र पाकिस्तानी सेना बीच थुप्रै प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भएको थिए। २५ मार्च १९७१ का दिन बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लड्न थुप्रै मानिसलाई फुलबारी उपजिल्ला अन्तर्गत पर्ने भवानीपुर सङ्घमा तालिम दिइएको थियो। २७ मार्चका दिन पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच मयमनसिङ्ह सदर उपजिल्लामा झडप भएको थियो। १७ अप्रिलका दिन पाकिस्तानी सेनाले दुई सैनिक हवाइजहाजबाट अन्धाधुन्ध गोली प्रहार गरेका थिए जसका कारण १७ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो भने १०० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। २१ अप्रिलका दिन पाकिस्तानी सेनाले नाडाइल उपजिल्ला अन्तर्गत राजगाती गाउँमा १८ मानिसहरूको सामूहिक हत्या गरेका थिए भने थुप्रै घरटहराहरूमा आगजनी समेत गरेका थिए। पाकिस्तानी सेनाले २३ अप्रिका दिन मयमनसिङ्ह सहरमा कब्जा जमाएका थिए भने सोही दिन बङ्गलादेशी लडाकुले पाकिस्तानी सेनालाई मुक्तिगच्छि भन्ने ठाउँमा प्रतिरोध गरेका थिए। बङ्गलादेश मुक्ति अभियानका बेलाउ राफाजुदिनको निर्देशनमा रहेको बङ्गलादेशी लडाकुहरूको एक समूहले मुक्तिगच्छा प्रहरी चौकी र बत टेलीमा पाकिस्तानी सेनालाई आक्रमण गरेका थिए। ७ जुनका दिन पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेकाका लडाकु बीच त्रिशाल उपजिल्लाको कातखाली बजारमा युद्ध भएको थियो जहाँ ५० जना पाकिस्तानी सेना मारिएका थिए। १९ जुलाई १९७१ का दिन धोबउरा उपजिल्ला अन्तर्गत एक गाउँमा बङ्गलादेशी लडाकुको पाकिस्तानी सेना बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थियो जहाँ ११ सर्वसाधारण सहित २ लडाकुको ज्यान गएको थियो। ६ अगष्ट १९७१ का दिन हलुवाघाट उपजिल्ला अन्तर्गत एक गाउँमा बङ्गलादेशी लडाकुको पाकिस्तानी सेना बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थियो जहाँ अब्दुल अजिज र पिरिमलको ज्यान गएको थियो। सन् १९७१को अगष्ट महिनामा त्रीशाल उपजिल्ला अन्तर्गत माथबाडी सङ्घमा बङ्गलादेशी लडाकुको पाकिस्तानी सेना बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थियो जहाँ २ लडाकुहरू मारिएका थिए। पाकिस्तानी सेनासँगको एक प्रत्यक्ष गोली हानाहानमा अब्दुल रहमनको मृत्यु भएको थियो। ३ अक्टोबर १९७१ को मध्ये रातमा पाकिस्तानी सेनाले अचानक आक्रमण गर्दा ४ लडाकुहरूको ज्यान गएको थियो। त्यसको अघिल्लो दिन पाकिस्तानी सेनाले तराईकाण्डी फेरि घाटमा १२० मानिसको हत्या गरेका थिए। १६ अक्टोबरका दिन ६ स्वतन्त्राका लागि लडिरहेका लडाकुहरू ईश्वरगञ्ज उपजिल्लामा मृत्यु भएको थियो। ३ नोभेम्बरका दिन बङ्गलादेशी लडाकुले एक शक्तिशाली पाकिस्तानी सेनाको समूहलाई लगातार आक्रमण गरेक‍ थियो जसका कारण १२१ पाकिस्तानी सेना र २६ बङ्गलादेशी लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो। १७ नोभेम्बरका दिन नाडाइल उपजिल्लामा पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच युद्ध भएको थियो जसका कारण केही बङ्गलादेशी लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो भने त्यहि दिनदेखि उक्त दिनलाई नाडाइल सहिद दिवसको रूपमा मनाइँदै आइएको छ। क्षेत्र नम्बर ११ का उप प्रबन्धक अस्फर उडिन अहमदले एक स्थानमा सैनिक शिक्षण केन्द्रमा केही युवाहरूलाई तालिम दिएका थिए जसले पछि पाकिस्तानी सेनालाई चुनौती दिएका थिए। फुलबारी उपजिल्ला अन्तर्गत पर्ने लक्ष्मीपुरमा पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच युद्ध भएको थियो जहाँ दुवै पक्षका ७० लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो। धपदारकन्दाका मानिसहरूले एक मध्य रातमा पाकिस्तानी सेनाले आक्रमण गर्नै लाग्दा केही धारिलो हतियार द्वरा प्रतिरोध गरेका थिए भने उक्त रात पाकिस्तानी सेनाको एक प्रमुखको मृत्यु भएको थियो। उक्त रातको घटनाको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेनाले उक्त गाउँमा अन्धाधुन्ध गोली प्रहारी गरी थुप्रै मानिसहरूलाई मारिदिएका थिए। पाकिस्तानी पछि ९ जना मानिसहरूको अपहरण गरेका थिए जसमा शत्यन्द्रनाथ दत्त, पएर उच्च माध्यमिक विद्यालयका प्रवक्ता र अन्य मानिसहरूको सामूहिक हत्या गरेका थिए भने शत्यन्द्रनाथ भने पानीमा फाल हानी बाच्न सफल भएका थिए। पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीचको मयमनसिङ्ह उपजिल्लामा एक युद्धमा ३३ लडाकुहरू मारिएका थिए। त्रिशाल उपजिल्लामा पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीचको युद्धमा ११ बङ्गलादेशी लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो भने पाकिस्तानी सेनाले यस जिल्लाको विभिन्न स्थानहरूमा सैनिक किल्ला खडा गर्ने, सामूहिक हत्या गर्ने, घरटहराहरूमा आगजनी गर्ने र बलात्कार जस्ता क्रियाकलापहरू गरेका थिए।