cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ऊर्जा
उष्मा ऊर्जा
सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा  उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा  कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा  यसै भावनाको  उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको  थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा  डाक्टर थियो, यस  कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ।  हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा  ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा  ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा  जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस  प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको  जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको  यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा  लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा  यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा  पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस  डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस  मथनीका सिरेमा  लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस  कमीको  केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा  परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा  व्यय हुन्थ्यो। यस  प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा  कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा  जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको  यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे।
सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा  उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको  प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे
द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता
सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको  द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ।
इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस  सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा  पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा  एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको  फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको  नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको  योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा  परिवर्तित हुन जान्छ। परमाणु बम एवं हाइड्रोजन बममा  पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको  उपयोग हुन्छ।
ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy)
वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको  अध्ययन गर्दै प्लांक यस  निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको  आदान प्रदान अनियमित मात्रामा  हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस  नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको  मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्।
नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा  इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा  घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा  जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको  अन्तर प्रकाशका रूपमा  बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस  क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ।
उर्जाका स्रोत
आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्तका अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको  स्वरूप बदला जा सगर्छ।  हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा  प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा  गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा, विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा  विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा  बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा  रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा  बदल दिन्छ। कार वा बसको  ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा  बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ -
उर्जा एवं औद्योगिक क्रान्ति
उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा  हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा  व्यक्त गर्नमा  धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ।
उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि औद्योगिक क्रान्तिका आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको  सूत्रपात भयो।
आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो।
उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र
m द्रव्यमान एवं v वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा:
पटियाला जिल्ला
पटियाला जिल्ला भारतीय राज्य पन्जाबको एउटा जिल्ला हो। यो पन्जाब राज्यमा पर्छ। पटियाला जिल्ला उत्तर-पश्चिम भारतको पन्जाब राज्यको तेईस जिल्लाहरू मध्ये एक हो।
पन्जाबको जिल्लाहरू संगै आफ्नो सदरमुकाम पटियाला जिल्ला ३८ ४७ ' र ३९ ४१' उत्तरी अक्षांश, ११५ ५८ 'र ११६ ५४' पूर्वी देशान्तर, राज्य को दक्षिण पूर्वी भागको बीचमा छ। यो उत्तरमा फतेहगढ़ साहिब, रूपनगर र मोहाली, पश्चिम मा फतेहगढ साहिब र संगरूर जिल्लाहरू, उत्तरमा अंबाला, पंचकुला, हरियाणा र पूर्वमा हरियाणा राज्यको कुरुक्षेत्र जिल्लाहरू र दक्षिण पश्चिममा हरियाणाको कैथल जिल्लाबाट घेरिएको छ।।
बाबा आला सिंह (१६९१–१७६५), पन्जाबको बठिंडा जिल्लाको रामपुरा फुल गाउँको एक सिख सरदार, युवा बहादुरहरूको सेना संग बर्नाला बसाई सरे जहाँ १७६३ मा बाबा आला सिंहले आफ्नो नयाँ राज्य स्थापना गर्नुभयो। पछि बाबा आला सिंह लेहल को एक सानो गाँउ मा बसाई सकियो जहाँ उनले गाउँमा एक नयाँ शहरको निर्माण गरे, यसलाई पटियालाको नाम दिए। उनले एक स्थिर र स्थिर राज्यको जग राखेका थिए जसलाई सिरहिन्दको दक्षिणमा फुलकियन राजवंश भनिन्छ। पटियाला जिल्ला र वरपर उनले आफ्नो क्षेत्र भित्र धेरै गाउँहरू को स्थापना गरे, र सिख धर्म संग सम्बन्धित धेरै ऐतिहासिक गुरुद्वारा को पुनर्निर्माण गरे।
यो बाबा आला सिंहको समय पछि हो कि पटियाला जिल्ला अस्तित्वमा आउनु भन्दा पहिले क्षेत्र सरहिन्द सरकार को अधीनमा थियो। बाबा आला सिंहले सिरहिन्द, टोहाना, मनसा, बठिंडा, संगरूर र बर्नाला, फतेहाबाद जिल्ला पटियाला राज्यको भाग बनाएका थिए।
सन् १८०९ मा, पटियाला राज्य फुलकिआन राजवंशका महाराजा साहिब सिंह (१७७३–१८१३) को शासनकालमा ब्रिटिश सुरक्षामा आउनुभयो, किनकि उनी डराउँथे कि लाहोरका महाराजा रणजित सिंहले सतलज नदी पार गरी जिल्ला र राज्य लिनेछन्, त्यसैले पटियाला शासकहरू १८०९-१९४७ बाट पटियाला बेलायतको संरक्षणमा रह्यो। १९४८ मा पटियाला रियासत भारत सरकारद्वारा समाप्त भयो।
पटियाला जिल्ला १३ अप्रिल १९९२ वैशाखी मा फतेहगढ़ साहिब जिल्ला मा विभाजित भयो।
पटियाला जिल्लाको जनसङ्ख्या एक कम सङ्ख्या हिन्दुहरूको र सानो सङ्ख्याको ईसाई र मुस्लिम को एकसंग साथ मुख्य रूप मा सिख धर्म पछ्याउँछ।
१,८९५,६८६ को जनसङ्ख्या भएको पटियाला सन् २०११ को जनगणना अनुसार लुधियाना, अमृतसर र जालन्धर पछि पन्जाबको चौथो सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको जिल्ला हो।
भूगोल
यो जिल्लामा धेरै साना पहाडी पर्वतमालाहरू छन् कि शिवालिक हिल्सको हिस्सा हो।
विभाजनहरू
यो जिला तीन उप-विभाजनहरूमा विभाजित छ: पटियाला, राजपुरा र नाभा, जो पनी पटियाला, राजपुरा, नाभा, सामना, पतरानमा छ तहसीलहरूमा विभाजित छन्। दुडानसाधा यो पनि आठ ब्लक, पटियाला, राजपुरा, नाभा र सामना शामिल छ।
पतियाला शहरी, पटियाला ग्रामीण, राजपुरा, नाभा, सामाना, घनौर, शुत्राना, सनौर, र पात्रन: त्यहाँ नौ पन्जाब विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र यस जिल्ला मा स्थित छन्। यी सबै पटियाला लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र को हिस्सा हो।
उद्योग
पटियाला छिटो राज्य को औद्योगिक नक्शा मा एक महत्वपूर्ण औद्योगिक विकास केन्द्र को रूप मा उभरिरहेको छ। परम्परागत सामानहरू बाहेक, उच्च गुणस्तरीय र परिष्कृत वस्तुहरू अब साना काट्ने उपकरणहरू, बिजुलीको तार, वनस्पती घी, साइकल, र कृषि औजार हर्वेस्टर कम्बाइन र थ्रेसर, दुध उत्पादन, र कीटनाशक सहित उत्पादन गरीन्छ। औद्योगिक इकाईहरू मुख्य रूप बाट राजपुरा, पटियाला, सामना, र नाभा मा जिला भरि छरिएका छन्। त्यहाँ राजपुरा मा वनस्पती घी, बिजुली केबल, साइकल, र साइकल कम्पोनेन्ट उत्पादन गर्ने र डेरा बस्सी मा काता यार्न र रक्सी उत्पादन गर्ने ठूला र मध्यम औद्योगिक इकाईहरू छन्। जिल्ला मा साना उद्योगहरू मध्ये कृषि औजार, चावल शेलर, काट्ने उपकरण, बिजुली का सामान, र बेकरी उत्पादन गर्नेहरू हुन्। त्यहाँ पटियाला, राजपुरा, नाभा, र डेरा बस्सी मा औद्योगिक केन्द्र बिन्दुहरू र राजपुरा, पटियाला मा दुई औद्योगिक सम्पदा छन्।
बारूद
बारूद एउटा बिस्फोटक मिश्रण हो। यसलाई गन पाउडर वा कालो बारूद (black powder) पनि भन्दछन्। (गन पाउडर) गन्धक, कोइला एवं शोडा (पोटैसिअम नाइट्रेट वा  साल्टपीटर)को  एउटा मिश्रण हो। यसको  रंग कालो हुन्छ यस कारण यसलाई ब्ल्याक पाउदर पनि भनिन्छ।  बारूदको  प्रयोग पटेकाहरु एवं  आग्नेयास्त्रहरु (firearms)मा  गरिन्छ। बारूद आगोको झिल्का पाएर तेजीदेखि बल्दछ जसदेखि भारी मात्रामा  ग्यास एवं गरम ठोस पैदा हुन्छ।
वर्तमान समयमा बारूदलाई कमजोर विस्फोटक (low explosive)का रूपमा  जानिन्छ किनभनें विस्फोट भएमा यो अपश्रव्य तरङ्गहरु (subsonic) पैदा गर्दछ न कि पराश्रव्य तरङ्गहरु  (supersonic)। यस कारण बारूदका बल्नाले उत्पन्न ग्यासे यति नैं दाब  पैदा गर्न पाउँछन् जो गोलीलाई अघि फ्याँक्नमा  सहायक हुन्छ किन्तु बन्दूकको नलीलाई क्षति पुर्याउँदैन। कुनै चट्टानका विध्वंस वा कुनै किल्लालाई तोडनका लागि बारूदको  प्रयोग उपयुक्त हुँदैन तर यिनको लागि टी एन टी आदि राम्रा रहन्छन्।
वर्तमान समयमा बारूदका मानक  मिश्रणमा  ७५% शोडा, १५% कोमल दाउराको  कोइला  तथा १०% गन्धक हुन्छ।
इतिहास
यसको आविष्कार कहिले भयो, यसको ठीक ठीक पत्ता लागेको छैन,मा यस्तो थाह हुन्छ कि ईसाका पूर्व कालमा  चीनिहरूलाई बारूदको जानकारी थियो। रौजर बेकन (१२१४-१२९४)का लेखहरूमा  बारूदको  उल्लेख मिल्दछ,मा प्रतीत हुन्छ कि बारूदका प्रणोदक गुणहरूको  उनको ठेगाना छैन था१ बेकनका समयसम्म बारूदको  एउटा आवश्यक अवयव शोडा शुद्ध रूपमा  प्राप्य छैन थियो। १३ौं शताब्दीका उत्तरार्धका शस्त्रहरूमा  प्रक्षेप्य फ्याँक्नमा  यसका प्रयोगको  ठेगाना लाग्दछ। बेकनले जस  बारूदको  उल्लेख गरेकोछ त्यसमा शोडा ४१.२ र कोइला तथा गन्धक प्रत्येक २९.४ प्रतिशत मात्रामा  रहन्थे। यस्ता बारूदको प्रबलता निकृष्ट कोटिको हुन्थ्यो। पछि बारूदका अवयवहरूमा  शोडा, कोइला र गन्धकको  अनुपात क्रमश: ७४.६४,  १३.५१ र ११.८५ प्रतिशत गर्न दिइएको हो।
बारूदमा यी तीनहरु अवयवहरूको  चूर्ण रहन्छ। यो चूर्ण प्रारम्भमा  हाथमा  पीसकर बनाइन्थ्यो,मा पछि दलने मशीनको  प्रयोग शुरू भयो। यी मशीनहरु घो्ने वा पानीदेखि चलती थिए। यिनको स्थानमा पछि स्टैंपिग मशीनको  उपयोग शुरू भयो,मा यो निरापद छैन थियो। पहिला जो चूर्ण बनन्थे ती तीनहरु अवयवहरुका चूर्णहरूलाई मिलाएर बनन्थे। यस्ता धूलोलाई तोपहरूमा  भली भाँति न त धेरै कसा जा सकन्थ्योतर्फ न ढीला नैं छोडा जा सकन्थ्यो। यस  कठिनतालाई टाडा गर्नका लागि १५ौं शताब्दीमा  धूलोलाई दानादार रूपमा  प्राप्त गर्ने  प्रयत्न भयो। धूलोमा  ऐलकोहल, वा मूत्र, मिलाएर त्यसलाई दानादार बनाइन्थ्यो। मद्यसलाईवीको  मूत्र यसका लागि सर्वश्रेष्ठ सम्झिन्थ्यो। यसदेखि बनेका दानाहरु अधिक शक्तिशाली हुन्थे। दानाहरु विभिन्न आकारका हुन्थे र चालेर तिनलाई अलग अलग गरिन्थ्यो। ठूला दानाहरु तोपहरूमा  र साना दानाहरु बंदूकहरूमा  प्रयोग हुन्थे।
पछि अवयवहरूलाई शुद्ध रूपमा प्राप्त गर्न उनीसित बारूद बनाउनमा  र तिनलाई दानादार बनाउनमा  विशेष सुधार भयो। राम्रो कोइला पनि अब बन्न लागेको थियो। त्यसलाई ध्वांसे वा कोको कोइला भन्थे र यो राई (rye) नामक अनाजका पुआलदेखि बनाइन्थ्यो।मा एतदर्थ पुआललाई पूरा पूरा तपाँदै छैन थिए। सामान्य बारूदमा  अवयवहरूको  अनुपात निम्नलिखित रखन्थे। शोडा ७५ प्रतिशत, कोइला १५ प्रतिशत र गन्धक १० प्रतिशत। नयाँ मिश्रणमा  इनकी आपेक्षिक मात्रा क्रमश: ८०, १६, ३ रहती थियो तथा एउटा भाग जलको  पनि रहन्थ्यो। यस्तो बारूद धेरै सफल सिद्ध भयो।
स्टैंपिंग मशीनका उपयोगमा, जस्तो माथि भनिएको छ, खतरेको भय थियो। यसका स्थानमा  चक्र वा ह्वील मिल (Wheel Mill)को  प्रयोग शरू भयो। अचेल पनि चक्र वा ह्वील मिलको  उन्नत रूप नैं प्रयुक्त हुन्छ। यसमा  एउटा क्षैतिज ईषा (shaft) रहन्छ, जो ऊर्ध्वाधर स्पिण्डल (spindle)का घूमनाले घूमती  हो। स्पिण्डलमा  फलामका दुइ भारी चक्र जोडिएका रहन्छन्, जसको भार १० देखि १२ टनसम्म र व्यास छ फुट हुन्छ। एक पल्टमा  लगभग ३०० पौण्ड द्रव्य पिंधिन्छ। पानी हालेर त्यसलाई गिलो राख्दछन्। पिसाई चारदेखि लिएर पाँच घण्टामा  सम्पन्न हुन्छ। फेरि त्यो दबाइन्छ। प्रति वर्ग इंचमा ३,००० देखि ४,००० पौण्ड दबाव रहन्छ। यस्ता उत्पादको  घनत्व १.७४ देखि १.८०सम्म हुन्छ। यसलाई फेरि तो्डेर विभिन्न विस्तारका दानाहरु प्राप्त गर्दछन्। यस  विधिमा  समय केही अधिक लाग्थ्यो। अत: अब यसमा  केही र सुधार गरिएको हो। दुइ फलामका कक्ष, ड्रमका आकारका रहन्छन्। एकमा  शोडा गन्धक र अर्कामा  कोइला गन्धक काँसाको गोलीहरुका द्वारा पिंधिन्छ। चार घण्टामा  विभिन्न अवयव पूर्ण रूपले चूर्ण हुन्छन्। दुइटै कक्षहरुदेखि चूर्णलाई निकालेर, तेस्रो ताँबाका ड्रममा  राखेर, काष्ठको गोलीहरुदेखि दुइ घण्टासम्म पिंध्छन्, जसमा  एकसम चूर्ण बन्न जान्छ। यस  विधिलाई बेलननाल (rolling barrel) विधि भन्दछन्।
नेपालको जनसाङ्ख्यिकी
नेपालको जनसाङ्ख्यिकीले नेपालको जनसङ्ख्या, जातियताको तथ्याङ्क, साक्षरता, स्वास्थ्य स्तर तथ्याङ्क तथा महत्त्वपूर्ण तथ्याङ्कीय विवरण दिन्छ ।
भाषिक विवरण
२०११ नेपाल जनगणना अनुसार नेपालमा १२३ भाषाहरू छन् । नेपालको बहुसङ्ख्यक भाषा नेपाली भाषा ४४.६३% सहित पहिलो स्थानमा छ । त्यस्तै मैथिली भाषा ११.६७% सहित दोस्रो स्थानमा र भोजपुरी भाषा ५.९२% सहित तेस्रो स्थानमा छ । अन्य भाषाहरू निम्न सूचीमा छः
धर्म विवरण
नेपाल हिन्दु धर्म बाहुल्यता भएको देश हो । नेपालको पुराना जनगणना अनुसार हिन्दु जनसङ्ख्या नै पहिलो स्थानमा आएको छ । २०११ नेपाल जनगणना अनुसार नेपालको बहुसङ्ख्यक धर्म हिन्दु ८१.३% सहित अग्रज स्थानमा छ । त्यस्तै बौद्ध धर्म दोस्रो स्थानमा ९.०%, इस्लाम धर्म तेस्रो स्थानमा ४.४%, किराँत धर्म चौथो स्थानमा ३.०% रहेको छ।
च्याखुरा
च्याखुरा, चाखुरो, चकोर वा चुकर नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा पनि चुकर पार्ट्रिज (Chukar Partridge) भनिन्छ ।
सुमन लामा
सुमन लामा नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्।
दलगाउँ
दलगाउँ नेपालको कोशी अञ्चलको भोजपुर जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो । यो गाविसमा ५८२ वटा घर छन् ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दलगाउँको जनसङ्ख्या २९५४ छ । यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन् ।
एरिना (अश्लील चलचित्र अभिनेत्री)
एरिना (जन्म: ३ नोभेम्बर १९५८) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडेल हुन ।
सुरुवात
अरिना ब्रुकलिन, न्यूयर्क मा इटाली र ग्रीक मूल को कैथोलिक परिवार मा जन्मिएकी थिइन।
इनर्वा, सिराहा
इनर्वा नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
ताको
ताको (taco) मकै वा गहुँको पातलो रोटीले अन्य परिकार (fillings) लाई बेरी वा दोबारी खाइने मेक्सिकोको साँस्कृतिक खाद्य परिकार हो । ताकोमा fillings गाई, कुखरा, बङ्गुरको मासु, समुद्री खाना, चिज, तरकारीहरूबाट बनाइएको हुन्छ ।
इनर्वा, सिराहा
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार इनर्वाको १,९५१ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ११,३२४ रहेको छ।
नेपाली राष्ट्रियता कानुन
नेपाली राष्ट्रियता कानुनले नेपालको राष्ट्रियताको परिभाषा दिन्छ। नेपालको पहिलो राष्ट्रियता सम्बन्धी कानुन वि.सं. २०२० (सन् १९६३)मा नेपाल नागरिकता ऐन, २०२० ल्याइएको थियो । त्यसपश्चात ल्याइएको नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ ले वर्तमान् नेपाली नागरिकता र राष्ट्रियताको परिभाषा दिन्छ। नेपालको संविधानले नेपाली नागरिकको हक अधिकारको सुनिश्चितता गर्दछ ।
कोहवरा
कोहवरा (Kohabara) नेपालको मेची अञ्चलको झापा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो झापा जिल्लाको दक्षिणी भेगमा पर्छ।
जनसङ्ख्या
यस गाउँमा व्राह्मन र क्षेत्री प्रमुख रूपमा बसोबास गर्छन र नेपाली यस गाउँको मुख्य भाषा हो। सन् २०११को नेपाल जनगणना अनुसार, यस गाउँमा १०,३२६ जना बसोबास गर्दथे।.
राजेन्द्र रावल
राजेन्द्र रावल नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्।
नरकटियागञ्ज
नरकटियागञ्ज भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
त्रिशूल जात्रा
त्रिशूल जात्रा काठमाडौंको जयबागेश्वरी,पशुपतिनाथ र हाँडीगाउँमा मनाइने एक जात्रा हो। यो जात्रा अषाढ महिनाको शुक्ल पक्षको दिनमा मनाउने गरिन्छ। त्रिशूल जात्रा युगौयुगदेखि चलिआएको चलन हो । यो जात्रामा खसी, भेडा आदिका बली चढाइने गरिन्छ । यो जात्रामा तेिन जना बालबालिकाहरु हुन्छन् । एक बालक र दुई बालिकाहरू हुन्छन्।
फिलिपिन्सका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा फिलिपिन्सका ६ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको फिलिपिन्सका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
{{Legend|#FFE6BD|† खतरापूर्ण सम्पदा|outline=silver}}
बाल दिवस
बाल दिवस बालबालिकाहरूको सम्मानमा प्रत्येक वर्ष मनाइन्छ जसको पालनको मिति देश अनुसार फरक रहेको छ। अर्को शब्दमा भन्नु पर्दा बाल बालिकाहरूको नाममा मनाइने दिवसलाई 'बाल दिवस' भनिन्छ। यो दिवस अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा १ जुन तथा नेपालमा भदौ महिनाको २९ गते मनाइन्छ। वि.स.२०६३ साल भन्दा अघि बाल दिवस भाद्र ४ गते मनाइने गरिन्थ्यो भने हाल भदौ २९ मा यस दिवस मनाइन्छ। नेपालको संविधानमा पनि बालबालिकाको हक अधिकारको व्यवस्था गरिएको छ। नेपालको संविधान २०७२ भाग ३ र धारा ३९ अन्तर्गत पर्ने मौलिक हकहरूमा बालबालिकाको हक अधिकारकाे व्यवस्था गरिएको छ।
सामन्ती
बुर्जुवा(फ्रान्सेली भाषा: | अङ्ग्रेजी: ) फ्रान्सेली भाषाको शब्द हो । समाजशास्त्र र राजनीतिकशास्त्रमा बुर्जुवा शब्दले पूँजीपति वर्गको उपल्लो सामाजिक स्तर भएको वर्गलाई चिनिन्छ । पश्चिमा समाजमा १८औं शताब्दीको अन्त्यतिरदेखि प्रयोगमा आएको यो शब्दले कुनै मानिससँग भएको पूँजी र त्यससँग सम्बन्धित संस्कृतिको कारण गरिएको वर्गीकरण बयान गर्दछ । समकालीन शैक्षिक तथा राजनीतिक सिद्धान्त अनुसार बुर्जुवा भन्नाले पूँजीपति समाजको शासक वर्गलाई चिनिन्छ । मार्क्सवादी सिद्धान्तमा उत्पादनका साधनहरूमा यो वर्गको चिरस्थायी रूपमा स्वामित्व रहेको मान्यता राखिन्छ ।
बाल दिवस
सुरुवात
सन् १८५७ मा म्यासेचुसेट्सको चेल्सीस्थित युनिभर्सलिस्ट चर्च अफ द रिडीमरका पादरी रेभरेन्ड डा चार्ल्स लियोनार्दले बाल दिवसको सुरुवात गरेका थिए। लियोनार्दले यस दिनको नाम गुलाफ दिवस राखेका थिए र त्यसपछि यसलाई बाल दिवसमा परिणत गरिएको थियो।
सन् १९२० मा टर्कीले बाल दिवसलाई आधिकारिक रूपमा राष्ट्रिय बिदाको रूपमा घोषणा गरेको थियो। सन् १९२० देखि नै सरकार र तत्कालीन पत्रपत्रिकाले यसलाई बालबालिकाका लागि दिवस घोषणा गरेसँगै राष्ट्रियस्तरमा बाल दिवस मनाउन थालिएको हो। यद्यपि, यस उत्सवलाई स्पष्ट पार्न र यसको औचित्य सावित गर्न आधिकारिक पुष्टिकरण आवश्यक रहेको बताएको थियो। यसको आधिकारिक घोषणा सन् १९२९ मा गणतन्त्र टर्कीका संस्थापक तथा राष्ट्रपति मुस्तफा कमाल अतातुर्कद्वारा राष्ट्रिय रूपमा गरिएको थियो।
विश्वव्यापी अभिग्रहण
सन् १९२५ मा जेनेभामा भएको बाल कल्याणसम्बन्धी विश्व सम्मेलनका क्रममा अन्तर्राष्ट्रिय बाल दिवसको घोषणा गरिएको थियो। सन् १९४९ नोभेम्बर ४ का दिन मस्कोमा महिला अन्तर्राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक महासङ्घले जुन १ लाई अन्तर्राष्ट्रिय बाल संरक्षण दिवसका रूपमा मनाउने घोषणा गरेको थियो। सन् १९५० देखि जुन १ लाई धेरै कम्युनिस्ट र साम्यवादी पछिका देशहरूमा बाल दिवसको रूपमा मनाइन्छ।
१४ डिसेम्बर १९५४ मा, भारत र उरुग्वेद्वारा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभामा एक संयुक्त प्रस्ताव पारित गरिएको थियो जसमा सबै देशहरूलाई विश्वव्यापी बाल दिवस स्थापना गर्न प्रोत्साहित गरिएको थियो, पहिलो बालबालिकाहरूका बीच पारस्परिक आदानप्रदान र समझदारीलाई बढावा दिन र दोस्रो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको बडापत्रका आदर्शहरू र विश्वका बालबालिकाको कल्याणलाई बढावा दिन कार्य सुरु गर्ने सङ्कल्प गरिएको थियो। २० नोभेम्बर १९५९ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले बाल अधिकारको घोषणा गरेको सम्झनामा नोभेम्बर २० मा विश्व बाल दिवस मनाइन्छ।
राष्ट्रिय बाल दिवसको प्रारम्भ
विसं २०२१ सालको भाद्र ४ गतेदेखि मनाउन सुरु गरिएको राष्ट्रिय बालदिवस २०६३ सालमा आएर भदौ २९ गते मनाउन सुरु गरिएको थियो। इतिहासलाई फर्केर हेर्दा नेपालमा बालदिवसमा रत्नराज्य लक्ष्मीदेवी शाहले भारत भ्रमण गर्ने क्रममा भारतमा महात्मा गान्धीको जन्मदिनमा बालदिवस मनाउने गरेको र भारतका प्रभावशाली राजनेताद्वारा समाजसेवामा सक्रियताका साथ लागेको देखेकी थिइन्। भारतबाट फर्केपछि रानी रत्नद्वारा आफ्नो जन्म दिनपारी विसं २०२१ भाद्र ४ मा नेपाल बाल सङ्गठन स्थापना गरि आफ्नै जन्म दिनमा बालमन्दिर मार्फत टुहुरा अनाथ बालबालिकाको संरक्षणको थालनी गरेको दिनलाई नै राष्ट्रिय बालदिवसको घोषणा गरि सो समयदेखि नियमित रूपमा बालदिवस मनाउन थालिएको पाइन्छ। वि.सं २०६३ सालमा लोकतन्त्रको स्थापना पश्चात् यसको पूरानो संरचनामा केही फेरबदल भएको थियो जसको परिणाम स्वरुप देशमा स्थापना भएको लोकतन्त्रले बालदिवसको मितिलाई पनि परिवर्तन गरेको थियो।
मिति परिवर्तनको कारण
वास्तवमा वि.सं २०४६ सालको प्रजातन्त्रको पुनस्थापना पछि गठित आन्तरिम सरकारले संयुक्त राष्ट्र बालअधिकार सम्बन्धी महासन्धि-१९८९ लाई २०४७ भदौ २९ मा अनुमोदन गरेको दिन नै बालदिवसको रूपमा मनाउने घोषणा नेपाल सरकारले गरेको थियो। आजसम्म जुन ढङ्गबाट बालदिवस मनाइएको थियो, त्यसमा आधारभूत परिवर्तन खोजिएको अवस्थामा नयाँ ढङ्गबाट अधिकारमुखी समानुपातिक ढङ्गबाट सबै बालबालिकाले आफ्नो अधिकार पाउने र आफ्नो दिवसको रूपमा मनाउन सकुन् भन्ने अवधारणाका साथ राष्ट्रिय बालदिवसको मिति परिवर्तन गरिएको पाइन्छ। २०६३ साल अघि सम्मको बालदिवसको सार्थकता नरहेको तमाम सचेत जनताले महसुस गरि बालदिवसलाई बालबालिकाको आफ्नो दिवसको रूपमा मनाउन अवधारणाको साथ संयुक्त राष्ट्र बालअधिकार सम्बन्धी महासन्धि-१९८९ लाई २९ भदौ मा नेपालले अनुमोदन गरेको दिनलाई बालबालिकाको विशेष दिनको रूपमा आत्मसाथ गरि सोही दिनलाई राष्ट्रिय बालदिवसको रूपमा मनाउने निर्णय गरिएको हो। २९ भाद्रलाई २०६३ देखि राष्ट्रिय बालदिवसको रूपमा मनाउने कार्यको थालनी भएको छ।
नेपाली (थर)
नेपाली थर नेपालमा पाइने एक थर हो। उल्लेखनीय नेपाली थर भएको व्यक्तिहरू:
नरसापुर
नरसापुर भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
आसामी जो
आसामी जो (城 麻美) एक जापानी अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडेल हुन ।
सिलसिले
सिलसिले (वैज्ञानिक नाम: Dendrocygna javanica) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा लेसर ह्विस्ट्लिङ डक (Lesser Whistling Duck) भनिन्छ ।
दुम्माना
दुम्माना भोजपुर जिल्लामा अवस्थित नगरपालिका हो। यो ठाउँमा ८१८ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दुम्म्नाको जनसङ्ख्या ४७१५ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
गुठी संस्थान
वि.सं.२००७ साल अघिसम्म राजगुठी अन्तरगतका अमानतमा संचालित गुठीको बन्दोवस्त गुठी बन्दोवस्त अड्डावाट हुने र छुट गुठीहरूको बन्दोवस्त तथा सञ्चालन लिखत परम्परा बमोजिम छुट गुठीका गुठीयारहरुवाट हुँदै आएको पाईन्छ । २००७ सालमा प्रजातन्त्रको स्थापना पछि गुठीको बन्दोवस्त अर्थ मन्त्रालयवाट हुने व्यवस्था भएको थियो । केन्द्रीयस्तरको कार्य गुठी बन्दोवस्त अड्डावाट भई रहेकोमा वि.सं.२०१८ सालमा गुठी बन्दोवस्त अड्डाको पुनर्गठन भयो । गुठीको रकम असूल गर्न र खर्च गर्न गुठी तहसिल र गुठी खर्च अड्डा भन्ने नामले ज्ञ मालपोत विभाग अन्तरगत रहेको पाइन्छ । नेपालकोे संविधान,२०१९ ले गुठी रकम (देवस्व) लाई राज्यकोषवाट अलग गरेकाले राजगुठीको वन्दोवस्त र सञ्चालन गर्न गुठी संस्थान स्थापना भयो । गुठी संस्थान ऐन लागू हुनु पूर्व सम्पूर्ण गुठीका कर्मचारीहरु नेपाल सरकार कै कर्मचारी भएका र तिनीहरुवाटै गुठीको वन्दोवस्त हुने हुनाले गुठीका कर्मचारी प्रशासनको सम्पूर्ण खर्च पनि तत्कालिन सरकारले नै व्यहोरेको थियो ।
राजगुठीको सञ्चालन र बन्दोबस्तका लागि गुठी संस्थान ऐन २०२१ ले गुठी संस्थानको स्थापना गरेको हो। धार्मिक, परोपकारी र सांस्कृतिक कार्य सञ्चालनका लागि आवश्यक पर्ने आयस्ताको लागि आफ्नो हकको सम्पत्तिमा हक त्याग गरी व्यक्तिले राज्यलाई सम्पत्ति सुम्पेपछि राजगुठीको स्थापना हुने गर्छ।
राजगुठीको सञ्चालन अमानत र छुट गरी दुई प्रकारवाट हुन्छ । नेपाल राज्यको साविकको ६८ र हालको ६९ जिल्लामा राजगुठी छन् । राजगुठीका जग्गा चार प्रकारका छन्- गुठी तैनाथी, गुठी अधिनस्थ, गुठी रैतान नम्वरी र गुठी नम्वरी । गुठी संस्थानको अभिलेख अनुसार यी सबै प्रकारका गुठी जग्गा जम्मा उपत्यका र पहाड तर्फ ५६१९९० रोपनी तथा तराई मधेश तर्फ ६६३३० विगाहा छ । साविक लगत वमोजिमका केही जग्गा गुठीमा दर्ता हुन बाँकी छन् । केही जग्गा नेपाल सरकारले र केही जग्गा व्यक्ति तथा विभिन्न संघसंस्थाहरूवाट जवरजस्ति उपयोग भएका छन् ।
हाल नेपालको संविधान अनुसार सङ्घीय गुठी ऐन निर्माण हुँदैछ । सो पछि गुठी अझै परिष्कृत रूपमा सञ्चालन र व्यवस्थापन हुनेछ ।
गुठी स‌ंस्थान भूमि सुधार तथा व्यवस्था मन्त्रालयअन्तर्गत पर्छ।
नीलम कार्की
नीलम कार्की "निहारिका" नेपाली भाषाकी साहित्यकार हुन्। उनले उपन्यास, कविता, र कथा जस्ता विधामा कलम चलाएकी छिन्। कार्कीले योगमाया उपन्यासका लागि विसं २०७४ को मदन पुरस्कार पाएकी थिइन्। मदन पुरस्कार पाउने कार्की चौथी महिला साहित्यकार हुन्।
उमा महेश्वर मन्दिर, किर्तिपुर
उमा महेश्वर मन्दिर कीर्तिपुरमा अवस्थित छ। यस मन्दिर प्यागोडा शैलीमा बनेको छ। यस मन्दिरको काठमा विभिन्न देवीदेवताको चित्र कुदिएको छ।
खजुरगाछी
खजुरगाछी नेपालको मेची अञ्चलको झापा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
अरुन्धति घोष
अरुन्धति घोष (जन्म: १९४०) एक पूर्व भारतीय राजनयिक हुन्। उनले आस्ट्रिया, मिस्र, दक्षिण कोरिया र धेरै अन्य देशहरूमा राजदूतको रूपमा काम गरेकी छिन्। उनी संयुक्त राष्ट्रमा भारतकी राजदूत पनि रहेकी थिइन्।
प्रारंभिक जीवन
अरुन्धति घोष एक प्रमुख बङ्गाली परिवारमा पर्ने गर्छिन्। उनी सर्वोच्च न्यायालयको पूर्व न्यायाधीश रूमा पाल र प्रसार भारतीको पूर्व अध्यक्ष भास्कर घोषको बहिनी हुन्। उनकी छोरी सागरीका घोष र ज्वाइँ राजदीप सरदेसाई वर्तमानमा सीएनएन आईबीएन समाचार चेनलको भारतीय इकाई चलाने प्रमुख पत्रकारहरु हुन्। उनी एक सामाजिक कार्यकर्ता सञ्जय घोषको काकी पनि हुन्, जसलाई १९९७ मा असममा उल्फा द्वारा अपहरण गरिएको र मारिएको थियो।
कच्नारी
कच्नारी नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार कच्नारीको १,०१६ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ६,४८० रहेको छ।
आत्मनिर्भरता
अरुको भरमा नपरी आफ्नै भरोसामा टिक्ने काम गर्नुलाई आत्मनिर्भरता भनिन्छ | "स्वावलम्बन" आत्मनिर्भरताको पर्यायवाचि शब्द हो |
नेपालको स्थिति
आफ्नो देशका जनतालाई आवश्यक पर्ने सामग्री आफनै देशमा बनाउन सके देश आत्मनिर्भर बन्न सक्छ |
गणेश
हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले सबैभन्दा पहिले पूजा गर्ने देवताको नाम गणेश हो । हात्तीको शिर तथा मान्छेको जस्तो शरीर भएका ठूलो भूँडीवाल भगवान गणेशलाई विघ्न हर्ता तथा सिद्धि दिने सिद्धि विनायक भनेर पूजा गरिन्छ। ऋद्धि र सिद्धि यीनका श्रीमती हुन्। नेपाल तथा भारतमा धेरै मानिसहरूको नाम गणेश राखिएको हुन्छ। शिवमहापुराणमा गणेशको नामबाट परिचित भगवान गणेशको जांतहुने,पुजागर्ने तिथि ,मिति ,बिधि ,बिधानमा एकरुपता छ । तर नेपालको सूदुरपश्चिम डोटी क्षेत्रमा गणेश भगवानलाई फरक नामले पनि चिन्ने गरिन्छ । जस्तै:- गणेश शब्दको उत्पत्ति गण+ईश मिलेर भएको हो । जसको अर्थ हुन्छ गण हरूका देवता । शिवगणका प्रमुख गण नन्दी मानिएका छन् । नन्दी सहित सवै गणहरूका देवता चाहीँ गणेश मानिन्छन् ।
शिर
भगवान श्री गणेशको शिर हात्तीको छ। हात्तिलाई संसारको सबै भन्दा ठूलो थल चर प्राणिको रूपमा लिइन्छ। कुनै मान्छेले कुनै काम गर्दा समाजमा आफ्नो शिर ठाडो रहोस् आफुले समाजमा शिर झुकाउनु न परोस् भन्ने सोच सबैको हुन्छ। भगवान श्री गणेशको शिरले कसैले पनि जो सुकै कामको थालनी गर तर समाजमा शिर झुक्ने काम न होस् भन्ने बुझाउछ। यसैले हामीहरूले कुनै पनि कामको थालनीमा भगवान श्री गणेशको हात्तिको शिरको स्मरण गरी समाजमा शिर ठाडो रहोस् समाजको अगाडि शिर न झुकोस् भन्ने शिक्षा पाउनु पर्छ। जिव विज्ञानका अनुसार हात्ती ठूलो प्रणी भए पनि यसले अरु सबै चिजहरू आफू भन्दा ठूलो देख्द छ। यसैले गणेश भगवानको हात्तीको शिरले के पनि बुझाउँछ भने संसारमा कुनै पनि जिव छ त्यसलाई आफू भन्दा ठूलो मान भन्ने भावना राख्नु पर्द छ।
कान
भगवान श्री गणेशका कानहरू ठुला छन्। मानिसले कुनै पनि कामको थालनी गर्दा सबैको कुरा सुन्नु पर्ने र बुझ्नु पर्ने हुन्छ। सबैको कुराहरू ध्यान दिएर सुन्यो भने त्यो मान्छेलाई कुनै पनि कामको सुरु देखि अन्त सम्म कुनै बिध्न बाधाहरू पर्दैन। कामको पनि फतेह हुन्छ। अरुसँग न सोधेर अरुको कुरालाई न गनेर आफ्नो मन मर्जी गर्ने मान्छे कहिल्यै पनि सफल हुन सक्दैन। कसैले आफ्नो बारेमा नराम्रो भन्यो पनि त्यो सुन्नको लागि ठूलो कानको आवश्यक पर्दछ। यसैले हामीले कुनै पनि कामको थालनिमा भगवान श्री गणेशका ठुला कानहरूलाई स्मरण गरी हामी जो काम गर्न गैरहेका छौँ त्यसमा अरुको राम्रो कुरालाई सुनेर व्यवहारमा ल्याउने। नराम्रो कुराहरू कानले पचाउनु पर्छ भन्ने शिक्षा पाउनु पर्ने हुन्छ।
नाक
भगवान श्री गणेशको नाक लामो छ। हाम्रो समाजमा कसैले केही नराम्रो काम गरेमा त्यसलाई सबैले "यो मानिसले त नाक कटायो" भन्छन् । मान्छेले कुनै पनि काम आफ्नो लाज (इज्जत) बचाएर गर्नु पर्ने हुन्छ । यदि समाजमा इज्जत बचाउने काम गरेन आफ्नु इज्जत फाल्यो भने सबैले नाक कटुवा भन्ने गर्छन् ।। यसैले हामीले कुनै पनि कामको थालनीमा भगवान श्री गणेशको लामो नाकको स्मरण गरेर हामी जुन काम गर्न गैरहेका छौँ त्यसमा हाम्र नाक नकाटियोस्। हाम्रो इज्जत बचोस् भन्ने शिक्षा पाउनु पर्ने हुन्छ।
पेट
भगवान श्री गणेशको पेट ठूलो छ। मान्छेले कुनै पनि कामको थालनी गर्दा अरुले रिश पनि गर्न सक्छन्, भए नभएका कुराहरू भन्न सक्छन्, राम्रा नराम्रा कुरा सुन्नु पर्ने हुन्छ। यि सबै कुराहरूलाई पचाउनु पर्ने हुन्छ। राम्रा कुराहरूलाई मन भित्र केन्द्रित गर्नु पर्छ र न राम्रा कुराहरूलाई पचाउनु पर्ने हुन्छ। पचाउनको लागि ठूलो पेट बनाउनु पर्ने हुन्छ।यदि कसैले केही भन्यो भन्यो भन्दैमा झगडा गर्न लाग्यो भने आफ्नो काममा बाधा उत्पन्न हुन्छ।यस कारण हामीले कुनै पनि कामको थालनी गर्दा भगवान गणेशजीको ठूलो पेटलाई स्मरण गरेर हामीमा कुनै पनि विवादलाई पचाउन सक्नु पर्छ भन्ने शिक्षा पाउनु पर्ने हुन्छ।
हातहरू
भगवान श्री गणेशका चार वटा हातहरू छन्। ति हातहरूमा क्रमशः बन्चरो, लड्डु, बर मुद्रा र फूल रहेका छन्। जो दया, दण्ड, कोमलता र मिठासको प्रतिकहरू मानिन्छन्। मान्छेले कुनै पनि कामको थालनी गर्दा उक्त कार्यमा ध्यान दिनु आवश्यक छ।
वाहन
भगवान श्री गणेशको बाहन छुचुन्द्रो मुसा हो। छुचुन्द्रो सानो भए पनि चलाख प्राणीको रूपमा तुलना गरिन्छ । भनिन्छ मुसाले नै अन्नहरूको बिउ समुन्द्र पारीवाट ल्याएको हो। हामीहरूले कुनै पनि कामको थालनी गर्दा भगवान श्री गणेशको रूप र वाहन मुसाबाट चलाख या बुद्धिमान छ भने आफू भन्दा सानो प्राणिको पनि सहायता लिएर आफ्नो काम पुरा गर्नु पर्छ भन्ने धारणा राख्नु पर्द छ।
भगवान श्री गणेशको जन्म
भगवान श्री गणेशका बाबु शंकर र आमा पार्वतीलाई भनिएको छ। पौराणिक कालमा पार्वतीले शिवजीको शरीरको मयल (जो खरानी घसेर जम्मा भएको थियो) एकत्र गरिन्। भगवान शिव जी बाहिर गएको बेला माता पार्वतीले त्यही मयलको बालक बनाएर ढोकाम राखि आफू भित्र बसिन्। यो काम उनले भगवान शिव जीलाई छकाउनको लागि गरेकी हुन्। तर माता आद्य शक्तिको हातबाट बनेकाले ति बालक जिवित भएर द्वार पालेको काम गर्न लागे बाहिरबाट कोही पनि आएमा भित्र प्रवेस गर्न न दिने भए। यो थाहा पाएर नन्दिश्वरादी शिवका गणहरू आएर ति बालकसँग लडे तर कसैले पनि लड्न सकेन अन्तमा भगवान शिव स्वयम गएर लडे शिवले पनि बडा मुस्किलले आफ्नो त्रिशूलले बालको टाउको काटेर अलग गरी भित्र प्रवेस गरे। भित्र गएर माता पार्वती सँग भने "आज तिमीले ढोकामा कसलाई राखेकी थियौ त्यसले मलाई भित्र आउन नै दिएन बडो मुस्किलले मारेर आएँ ।" यसो सुनेर माता पार्वति त्यो त मेरो पुत्र हो तपाईँले त्यसलाई मारी दिनु भयो भनि रुन लागिन्। यो देखेर भगवान शिवलाई पनि दु:ख लाग्यो उनले भगवान बिष्णुलाई भने "मैले बालकको टाउँको फुटाली दिएँ अब त्यो टाउको काम लाग्दैन तपाईँ गएर कुनै पनि प्राणीको टाउको ल्याएर आउँनुहोस् बालकलाई जिवित गर्नु पर्छ" यो सुनेर भगवान विष्णु बाहिर गई हात्तिको टाउको ल्याएर आए। त्यो टाउको काटिएको हात्तीलाई पनि गँगटोको रूपमा अर्को प्राणी बनाए। त्यही हात्तीको टाउको लगाएर बालकलाई जिवित गरियो पछि गएर उनको नाम गणेश राखियो ।
प्रथम पूजा
एक पटक देवताहरूमा कसको पूजा पहिले गरिनु पर्छ भन्ने विषयमा छलफल चल्यो । देवताहरूका परम पिताम्मह ब्रह्माजीले जो पुरा ब्रह्माण्डको परिक्रमा गरेर पहिले स्वर्गमा पुग्छ त्यसको पूजा पहिले हुनेछ भन्ने निर्णय सुनाए । ब्रह्माजीको निर्णय सुनेर इन्द्र, वरुण, कुबेर आदी देवताहरू आफ्नो आफ्नो बाहनहरूमा बसेर ब्रह्माण्ड परिक्रमाको लागि निस्किए । भारी जिउ र त्यसमाथी मुसा बाहन भएका गणेश नत दौडेर देवताहरूलाई जित्न सक्थे नत मुसाले नै बोकेर गणेशलाई परिक्रमाको वाजी जिताउन सक्थ्यो । गणेश निकै चलाख र ज्ञानी देवता मानिन्छन् । त्यो वाजी जित्ने गणेशले एक दृढ विचार बनाए । उनी ब्रह्माण्ड परिक्रमामा नगएर कैलाश पर्वत आफ्नी माता पार्वती भएको ठाउँमा गए । माता पार्वतीलाई बाबु शिव भएको ठाउँमा गएर बस्न आग्रह गर्न थाले । गणेशको कुरा सुनेर पार्वतीजी शिवको छेउमा गएर बसिन् । यसरी आमा बाबु दुवैलाई एकै ठाउँमा राखेर सात पटक परिक्रमा गरेर ब्रह्माजी भएको ठाउँमा गए । ब्रह्माजीले गणेशले के गर्छन् भन्ने कुरा सबै हेरेका थिए । आमा बाबु भन्दा ठुलो यो ब्रमाण्ड छैन । ब्रह्माणड भन्दा पनि ठुला आमा बाबु हुन् भन्ने कुरा सिद्ध गरेर देखाएकाले ब्रह्माजी गणेशबाट निकै खुसी भएर उनलाई देवताहरूमा सबै भन्दा पहिले पूजिने देवता भनेर छनौट गरे ।
गणेश शब्दसँग सम्बन्धित बिषयहरू
गणेश शव्दले धेरैवटा अर्थ बोकेको हुन्छन्:
चित्र ग्यालरी
Gallery of free to use images
यो पनि हेर्नुहोस
हिन्दू धर्म
सङ्गरूर जिल्ला
संगरूर जिल्ला पन्जाब को उत्तरी भारत मा राज्य मा छ। यो पन्जाब को भारतीय राज्य पटियाला डिभिजन मा पाँच जिल्लाहरू मध्ये एक हो।. छिमेकी जिल्लाहरू मालेरकोटला (उत्तर), बरनाला (पश्चिम), पटियाला (पूर्व), मनसा (दक्षिणपश्चिम) र फतेहाबाद (हरियाणा) र जिन्द (हरियाणा) (दक्षिण) हुन्।
संगरूर धुरी, लेह्रगग, सङ्रुर, र सुनम को शहरहरू मिलेर बनेको छ। अन्य शहरहरू भवानीगढ़, दिर्बा, खनौरी, लोंगोवाल, चीमा र मुनक हुन्। त्यहाँ ७ उप-डिभिजनहरू छन्, संगरूर, धुरी, सुनाम, लेहरागागा, मूनक, भवानीगढ र दिर्बा। २०० सम्म, बर्नाला पनि संगरूर जिल्ला को एक हिस्सा थियो, तर अब यो एक छुट्टै जिल्ला हो। २०२१ मा, एक नयाँ जिल्ला मलेरकोटला जिल्ला, मालेरकोटला र अहमदगढ़ उपमण्डल और अमरगढ़ उप तहसील मिलेर, संगरूर जिले से बाहर बनाईएको थियो।
क्लियोपेट्रा सातौँ
क्लियोपेट्रा वा क्लियोपेट्रा सातौँ फिलोपाटर (ग्रिक, Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ अनुवाद: क्लेओपात्रा सातौँ; इपू ६९ अन्त्य – इपू १० वा १२, अगस्ट ३०) प्राचिन इजिप्टको टोलेमिक राज्यकी अन्तिम शासक थिइन। उनले इसापूर्व ५१ देखि इसापूर्व ३० सम्म मिश्र (हाल इजिप्ट)मा स्थित टोलेमिक राज्यमा शासन गरेकी थिइन्। इतिहासकारहरूका अनुसार उनी जति सुन्दर र कामुक थिइन्, त्यो भन्दा धेरै गुणा चतुर, षडयन्त्रकारी र क्रुर थिइन्। क्लियोपेट्रा आफ्नो सौन्दर्यताको लागि गधाको दूधमा मह र जैतुनको तेल लगाएर नुहाउँथिन्।
प्रारम्भिक जीवन
क्लियोपेट्राको जन्म इसापूर्व ६९ मा टोलेमिक वंशमा भएको थियो। उनी १७ वर्षकी हुँदा उनको पिताको मृत्यु भएको थियो। त्यस पछि मिश्रको प्रथा अनुसार क्लियोपेट्रा आफ्नै भाई टोलेमी तेह्रौँसँग विवाह गरेर दुबै मिलेर मिश्रमा शासन गरे। तर पछि उनीहरू बीच राज्याधिकारको लागि भएको संर्घषको परिणाम स्वरुप क्लियोपेट्रा भागेर सिरिया गइन्।
जुलियस सिजरसँगको सम्बन्ध
जुलियस सिजर आफ्नो दुश्मन पोम्पेको पिछा गर्दै मिश्र आए । सिजरले क्लियोपेट्रालाई देखेपछि उनको सुन्दरता र मादक आँखामा लठ्ठिए । क्लियोपेट्राको जालमा फसेपछि क्लियोपेट्राको पक्षबाट युद्ध गरेर उनलाई मिश्रको रानी बनाउन सिजर तयार भए ।
जुलियस सिजरसँगको युद्धमा तोलेमी मारिए र क्लियोपेट्रा मिश्रको राजसिंहासनमा बसिन् । मिश्रको प्राचिन परम्पराअनुसार उनी आफ्नो अर्को सानो भाइको श्रीमती बनेर राज्य गर्न थालिन् तर केहि समयपछि नै उनले आफ्नो भाइलाई विष पिलाएर हत्या गराइन । त्यसपछि उनले अरसिनोइको पनि हत्या गर्न लगाइन् ।
एन्थोनीबाट उनीहरुको तीन बच्चा भयो । दस्तावेजहरुका अनुसार पछि यी दुईले विवाह गरेका थिए । एन्थोनीसँग मिलेर क्लियोपेट्राले संयुक्त रुपमा सिक्का पनि चलाएकी थिइन् । ४४ ईशापूर्वमा जूलियस सिजरको हत्या पछि एन्थोनीले उनको उत्तराधिकारी गाएस अक्टेभियनको विरोध गरे त्यतिखेर उनको साथमा क्लियोपेट्रा समेत थिइन ।
दुवै मिलेर रोमन साम्राज्यसँग टक्कर लिने योजना बनाए तर दुवै अक्टेभियनको फौजसँग पराजित भए । क्लियोपेट्रा आफ्नो ६० जहाजको साथमा युद्धस्थलबाट अलेक्जान्ड्रिया आइन । एन्थोनी पनि उनको पछिपछि आए तर, पछि अक्टेभियनले उक्साएपछि क्लियोपेट्राले एन्थोनीलाई धोका दिइन् । अक्टेभियनले एन्थोनीलाई क्लियोपेट्राले आत्महत्या गरिन् भन्ने सूचना दिए त्यो एन्थोनीले सुन्न सकेनन् र उनले आत्महत्या गरे ।
मार्क एन्टोनीसँगको सम्बन्ध
जुलियस सिजरको हत्या पछि रोमको सत्तामा हावी भएका मार्क एन्टोनीले इसापूर्व ४१ मा रानी क्लियोपेट्रालाई रोमको भ्रमणका लागि आमन्त्रण गरे। त्यही भ्रमणको समयबाट क्लियोपेट्रा र मार्क एन्टोनीको प्रेम सम्बन्ध सुरु भएको थियो। पछि एन्टोनी टार्ससबाट फर्कने क्रममा क्लियोपेट्राले उनलाई इजिप्ट आउने निमन्त्रणा दिइन। क्लियोपेट्राको निमन्त्रणालाई स्विकार गर्दै एन्टोनी इसापूर्व ४१ को नोभेम्बरमा एलेक्जेन्ड्रिया पुगे। इपू ४० को बसन्तमा सिरियामा पार्थियन साम्राज्यका पूर्व अधिकारी क्विन्टस लेबिनसले एन्टोनीका गभर्नर लुसियस डेसियस साक्सालाई मारेर उनका सैनिकलाई कब्जामा लिए पछि उनले इजिप्ट छाडे। इपू ४० को अन्त्य तिर क्लियोपेट्राले एन्टोनीबाट जुम्ल्याहा सन्तानलाई जन्म दिइन्। उनीहरूको नाम हेलियस (सुर्य) र सेलेने (चन्द्र) राखियो।
मृत्यु
क्लियोपेट्राले रोमन राजा अगस्टससँगको युद्धमा हार ब्यहोरे पछि उनलाई नै आफ्नो सुन्दरताको जालमा फसाएर फेरि सत्ता प्राप्त गर्ने योजना बनाइन। तर अगस्टसले क्लियोपेट्राको हत्या गर्न लागेको चाल पाएपछि आँफैले एउटा कोब्रालाई टोकाएर आत्महत्या गरिन् भन्ने जनविश्वास छ।
भारतीय उपमहाद्वीप
भारतीय उपमहाद्वीप दक्षिणी एसियाको एक भौतिक क्षेत्र हो, जो भारतीय प्रस्तरमा अवस्थित छ, हिमालयबाट हिन्द महासागरमा दक्षिणतिर प्रक्षेपण गर्दछ। भौगोलिक रूपमा, यसले बङ्गलादेश, भुटान, भारत, माल्दिभ्स, नेपाल, पाकिस्तान, र श्रीलंका देशहरू समावेश गर्दछ। "भारतीय उपमहाद्वीप" र "दक्षिण एसिया" शब्दहरू प्राय: क्षेत्रलाई जनाउनको लागि एकान्तरको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि दक्षिण एसियाको भूराजनीतिक शब्दले प्रायः अफगानिस्तान समावेश गर्दछ, जसलाई अन्यथा मध्य एसियाको रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। उपमहाद्वीप वरपरका छिमेकी भौगोलिक क्षेत्रहरूमा उत्तरमा तिब्बती पठार, पूर्वमा इन्डोचाइन्स प्रायद्वीप र पश्चिममा इरानी पठार र दक्षिणमा हिन्द महासागर पर्दछन्।
परिभाषा
स्वतन्त्र देशहरू भयेको जमिनको एक ठुलो भू-भाग जसले दक्षिण एसियाको ठुलो भाग ओग्टेको छ “भारतिय उपमहाद्वीप” हो। शब्दकोशमा दिए अनुसार शब्द “उपमहाद्वीप”को मतलब हो कुनै खास महाद्वीपमा “एउटा छुटै भौगोलिक अथवा राजनीतिक स्वतन्त्रता भयेको” अथवा भौगोलिक रूपमा मुख्य महाद्वीपको एउटा उपखण्ड। “भारतीय उपमहादेश” र दक्षिण एसिया एक अर्काका पुरक हुन। ई शब्द एक अर्काको ठाँउमा प्रयोगमा लिइन्छ। राजनीतिक गतिविधीले गर्दा “भारतीय उपमहाद्वीप” लाई कसै-कसैले “दक्षिण एसियाली उपमहादेश”, “भारत-पाक उपमहादेश” “उपमहादेश” अथवा मात्र “दक्षिण एसिया” भनेर सम्बोधन गर्छन। इतिहासविद् सुगाता बोस र आयेशा जलाल अनुसार “भारतीय उपमहाद्वीप” लाई “दक्षिण एसिया” हालमा भन्न थालियेको हो। इन्डलजिस्ट रनाल्ड बी. इन्डेनले तर्क गर्नुहुन्छ कि “दक्षिण एसिया” शब्द धेरै छिटो फैली रहेको छ र चल्तीमा छ र यसले साफ तवरमा पूर्व एशीयादेखी छुट्टै रहेको देखाउछ। केही संस्थानहरूको भनाई अनुसार युरोप र उत्तरी अमेरिकामा “उपमहाद्वीप” वा “भारतिय उपमहाद्वीप” भन्दा “दक्षिण एसिया” शब्दको प्रयोग धेरै छ।
भौतिक भूगोल
यस उपमहाद्वीपमा सामान्यतया भारत, पाकिस्तान, र बङ्गलादेश सम्मिलित गरिन्छन्; र नेपाल, भुटान, र श्रीलङ्कालाई पनि प्रायः सम्मिलित गरिन्छ, र कहिल्यै कभार अफगानिस्तान र मालदिभ्स पनि सम्मिलित गरिन्छन्। यस क्षेत्रमा अक्साई चिनको विवादित क्षेत्र पनि छ जुन ब्रिटिस राजका रियासती राज्य जम्मू र कश्मीरको भाग थियो,मा वर्तमानमा चीनका शिंग्जियांग स्वायत्तशासी प्रान्तको एक भाग छ। जब कहिल्यै भारतीय उपमहाद्वीपको उपयोग दक्षिण एसियाका सन्दर्भमा गरिन्छ त यसमा कहिले काँही श्रीलङ्का र मालदीवलाई सम्मिलित गरिँदैन, जबकि नेपाल र तिब्बतलाई प्रेरणानुसार यसमा सम्मिलित गरे या गरिँदैन।
मानव भूगोल
भौगोलिक रूपबाट, भारतीय उपमहाद्वीप एक प्रायद्वीपीय क्षेत्र छ जुन दक्षिण-मध्य एसियामा स्थित छ। यस क्षेत्रमा सम्मिलित सबै सातहरू देशहरूको कुल क्षेत्रफल ४४ ला ख वर्ग किमी छ, जुन एसियाई महाद्वीपको लगभग १०% या विश्वका भूमि क्षेत्रफलको २.४% छ। कुल मिलाएर यहाँ एसियाका ३४% (विश्वका १६.५%) मानिसहरू निवास गर्दछन् र यहाँ ठूलो सङ्ख्यामा विभिन्न जनसमूहहरूका मानिसहरू रह्दछन्।
एस्लिन गेरे
एस्लिन गेरे (जन्म: १४ सेप्टेम्बर १९६७) एक पूर्व अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
धोदलेखानी
धोदलेखानी भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
हेमन गुरुङ
यो पनि हेर्नुहोस्
हेमन गुरूङ नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्।
ससिया
ससिया नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ह्वाइट ब्रोड पिकुलेट (White-browed Piculet) भनिन्छ ।
मातृ मृत्युदर
मातृ मृत्युदर महिला गर्भवती हुँदा वा बच्चा जन्माउने क्रममा वा कारणले हुने मृत्युको दर भन्ने बुझिन्छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको अनुसार गर्भावस्था र सुत्केरी भएको ४२ दिन (६ हप्ता) सम्मको अवधिमा गर्भवती वा सुत्केरीका कारणबाट हुने मृत्यु नै मातृ मृत्यु हो। प्रतिवर्ष प्रति १००००० जीवित जन्ममा गर्भधान,बच्चा जन्माउदाको जटिलता अथवा सुत्केरी भएको ४२ दिन भित्र प्रसवजन्य व्यथाबाट हुने आमाहरूको मृत्युसंख्या भने मातृमृत्युदर हो।"
जापानी भाषा
जापानी भाषा (जापानी: 日本語) जापानको आधिकारिक भाषा हो। १२५ मिलियन स्पिकर छ। जापोनिक भाषा परिवारको सदस्य हो ।
कृतिका सेंगर
कृतिका सेंगर भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्री हुन् जो मुख्यत पुनर्विवाह नामको टेली शृङ्खला मा उनको दमदार आरतीको लागि जानिने गरिन्छिन । उनले झांसी की रानी टेली शृङ्खला मा रानी लक्ष्मीबाईको भूमिका निभाएकी थिइन् ।
कविलासी
कविलासी नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
चार्ली च्याप्लिन
चार्ली चाप्लिन एक बेलायती अभिनेता, चलचित्र-निर्माता, हास्य-अभिनेता, निर्माता, पटकथा-लेखक,सम्पादक र रचनाकार जस्ता बहुप्रतिभाशाली खुबी भएको विश्वचर्चित व्यक्तित्व हुन् । उनको जन्म स.न् १८८९ को अप्रिल १६मा बेलायतको राजधानी लण्डन सहरमा भएको थियो ।
विक्रम लामा
विक्रम लामा नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्।
भोपाल
भोपाल भारत देशको मध्य प्रदेश राज्यको राजधानी हो र भोपाल जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय पनि हो। भोपाललाई तालहरूको नगर पनि भनिन्छ किनभने यहाँ धेरै ठूला-साना तालहरू छन्। यो सहरको नाम प्रमुखताका साथ तबदेखि लिन थालियो जब १९८४ मा अमरीकी कम्पनी यूनियन कार्बाइडबाट मिथाएल् आइसो साइनेट ग्यास चुहियो र हजारौं मानिसहरू मारिए। भोपाल ग्यास काण्डको कुप्रभाव आजसम्म वायु प्रदूषण, भूमि प्रदूषण, जल प्रदूषणका अतिरिक्त जैविक अपाङ्गता आदिको प्रभाव आज पनि उत्तिकै छ। यसको कारणले भोपाल सहर आन्दोलनको केन्द्र बनेकोछ।
नवादा
नवादा भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
बाबुराम आचार्य
बाबुराम आचार्य (Baburam Acharya) नेपालका इतिहास शिरोमणि हुन् । उनको जन्म वि.सं. १९४४ फागुन २९ गते काठमाडौंको ठूलो गौरचन भन्ने ठाउँमा भएको थियो ।
जन्म
उनको जन्म काठमाडौंको ठूलो गौचर भन्ने ठाउँमा भएको थियो। मध्यमवर्गीय परिवारमा वि.सं. १९४४ फागुन २९ गते जन्मेका आचार्यका माताको नाम शिवकुमारी र पिताको नाम धर्मदत्त हो।
शिक्षा
प्रारम्भिक शिक्षा बाजे पशुपति आचार्यबाट प्राप्त गरेपछि उनले संस्कृतमा व्याकरण र ज्योतिष विषयको औपचारिक शिक्षा हासिल गरेका थिए । पछि बनारस गएर उनले उच्च शिक्षा हासिल गरेका थिए।
जीवन
उनी ३२ वर्षको उमेरदेखि इतिहासको अन्वेषण गर्ने कार्यतर्फ आकषिर्त भए र आफ्नो सम्पूर्ण जीवन यही कार्यमा खर्चे। त्यो बेला देशमा राणाशासन थियो। त्यसैले इतिहास विषयमा हात हाल्नु तत्कालीन अवस्थामा खतरा मोल्नु थियो। त्यस बेला देशको इतिहास लेख्न त के, थाहा पाएको विषयमा बोल्नसमेत नहुने जमाना थियो। त्यसो भए तापनि बाबुराम आचार्यले खतरा उठाए। सुब्बा वीरेन्द्रकेशरी अज्र्यालको उपदेशअनुसार छरिएर रहेका अभिलेख, शिलालेख, वंशावली, हस्तलिखित ग्रन्थ खोज्ने पढ्ने काम उनले सुरु गरे। लुकेर रहेको उनको इतिहास विषयको रुचि र प्रतिभालाई पण्डित भगवान्लाल इन्द्राजीको नेपालको इतिहास विषयक खोजकार्यले प्रेरणा मिल्यो। वि.सं. १९३७मा काटियावाड भारतका पण्डित इन्द्राजीले नेपालका २३ वटा अभिलेख छपाई प्रकाशित गरेका थिए। बाबुरामको जन्मपूर्व नै उनको नेपाल आगमन भएको थियो। इतिहास लेख्ने शुभारम्भ त्यसैले गरायो। बाबुराम आचार्यलाई इतिहास विषयमा प्रवृत्त तुल्याई इतिहास शिरोमणि तुल्याउने काम पनि त्यही भ्रमणको प्रतिफल मान्न सकिन्छ।शिलालेख, अभिलेखजस्ता ऐतिहासिक सामग्रीको अध्ययन-मनन गर्नु आवश्यक छ भन्ने जानकारी त्यस भ्रमणले दियो।
व्यापक जनसम्पर्क, मिलनसार प्रकृति, इतिहासप्रतिको उत्कृष्ट रुचिको कारण उनले धेरै कुरा जान्ने अवसर पाए। फलस्वरूप बाँचुन्जेल उनी एक किसिमले जीवित इतिहास बने भने मरेपछि अमर इतिहास। वि.सं. २००७ अघि उनको इतिहासप्रतिको प्रेम आत्मसन्तुष्टिकै लागि मात्र सीमित थियो भने त्यसपछि उनको कलमले अगाडि बढ्ने अवसर पायो। नेपाली भाषामा शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने बझाङ्गी राजा जयपृथ्वीबहादुर सिंहको सङ्गतबाट जागीरे जीवनमा प्रवेश गरेका बाबुराम राजगुरु हेमराजका सहायकसमेत बनेका थिए। नेपालमा आधुनिक ढङ्गको अन्वेषण परम्परालाई भित्र्याउने विद्वत्शिरोमणि हेमराजको मातहतमा रहेको पाठशाला बन्दोबस्त अड्डाका हाकिम बाबुरामले संस्कृत विद्याको उन्नतिमा समेत मद्दत पुर्‍याए।
बाबुराम आचार्य असाधारण प्रतिभासम्पन्न तीव्र स्मरणशक्ति र प्रखर कल्पनाशक्ति भएका प्रतिभा थिए। उनको अध्ययन क्षेत्र केवल इतिहास विषयमा मात्र सीमित नभई मूर्ति, मुद्रा, नापतौल, जीवनी, धार्मिक स्थल परिचय, शिलालेख तथा नेपालको भाषा, साहित्य आदि विषयमा उत्तिकै चलेको पाइन्छ। इतिहासको सम्बन्धमा उनी आधुनिक कालको इतिहास मात्र होइन लिच्छवि, मध्य, मल्ल तथा बाइसे-चौबीसे राज्यहरूका बारेमा पनि त्यत्तिकै ज्ञान राख्थे। कोही पनि उनीकहाँ पुग्दा निरुत्तरित हुनुपर्दैनथ्यो। जान्न चाहेको कुरा विनास्वार्थ, विनासङ्कोच सम्पूर्ण बताइदिन्थे। त्यति मात्र होइन, उनको सम्पर्क र सानिध्य पाएर कति व्यक्ति नेपालको इतिहासको खोज, अन्वेषणमा लागेको पाइन्छ।
सम्मान
वि.सं. २००८ मा श्री ५ त्रिभुवनद्वारा इतिहासशिरोमणि उपाधिले सम्मानित  भएका थिए ।
बाबुराम आचार्य वि.सं. २०२०मा नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठानका मानार्थ आजीवन सदस्य बनेका थिए।
कृतिहरू
उनका प्रकाशित कृतिहरू
खुदुनाबारी
खुदुनाबारी नेपालको मेची अञ्चलको झापा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। 'खुदु' को अर्थ कोदो भएकाले यो गाविसणको नामको अर्थ 'कोदो नफल्ने बारी' हो । वस्तुस्थिति
नागी दिल्पा
नागी दिल्पा भोजपुर जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
कविता कौशिक
कविता कौशिक (जन्म: १५ फेब्रुअरी, १९८८ ) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन्, जो सब टिभीको प्रसिद्ध टेली शृखला एफआई आरमा प्रमुख भूमिकामा अभिनय गरेकी हुन् । उनी आफ्नो आमाबुवाको एकमात्र सन्तान हुन् । उनले आफ्नो करियारको प्रारम्भ बालाजी टेलीफिल्म्सको कुटुम्ब नामक टेली शृखलाबाट गरिन् । मुम्बई आएपछि उनले विभिन्न कला समबन्धि कार्यक्रममा भाग लिइन । दुईवटा भारतीय टेली शृखला वाहेक कौशिकलाई कुमकुम र सिआडी जस्तो लोकप्रिय सिरियलहरूमा देखा परेकी छिन् ।
इम्फाल
इम्फाल भारतको मणिपुर राज्यको एक शहर हो । यो शहर मणिपुर राज्यको राजधानी हो । भारत र बर्माको सिमाना नजिक पर्ने यो शहर भारतको प्रख्यात पर्यटकिय तथा व्यापारिक शहर हो । यस शहरमा श्री गोविन्ददेव जी मन्दिर, शहीद मीनार, युद्ध स्मारक, मणिपुर जू, आदी पर्यटकिय क्षेत्रहरू छन् ।
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
ज्ञानेन्द्र शाह (जन्म: २३ असार २००४) नेपालको इतिहासमा दुई पटक राजा हुने पहिला व्यक्ति र नेपालका अन्तिम शाहवंशीय राजा पनि हुन्। उनी परिस्थितिले दुई पटक नेपालका राजा भए तर नियतिले दुवैपटक दिल्ली सम्झौताले बाहिरिनु परेको थियो। वि.सं २००७ मा उनका हजुरबुवा त्रिभुवन र बुवा महेन्द्रले देश छाडेर भारतमा शरण लिन गएपछि राणा शासकहरूले उनलाई राजा बनाएका थिए।  पछि राजा वीरेन्द्रको वंश विनाशपछि उनी पुनः नेपालका राजा भएका थिए। दरवार हत्याकाण्डमा राजा ज्ञानेन्द्रको परिवारका भने कसैलाई पनि केही नभएको, लगायतका कारणहरूले गर्दा दरबार हत्याकाण्डमा पनि उनैको हात रहेको केही मानिसहरूले आशंका व्यक्त गरेका छन् तर पनि स्वतन्त्र र वैज्ञानिक तथ्यबाट यसको पुष्टि हुन अझै सकेको छैन।
राजा महेन्द्रका माहिला छोरा ज्ञानेन्द्र राज परिवारको परम्परा अनुसार राजा हुने रोलक्रममा थिएनन्। वि.सं. २०५८ जेठ १९ गते नारायणहिटी दरवारभित्र भएको नरसंहारमा राजा वीरेन्द्रलगायत तत्कालीन राज परिवारका अधिकांश सदस्यको हत्या भएपछि राजा वीरेन्द्रका भाइ ज्ञानेन्द्र राजा भएका थिए।
भोटबर्मेली भाषा परिवार
भोट-बर्मेली भाषा परिवार वा तिब्बती-बर्मेली भाषा परिवार (Tibeto-Burman languages) चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवारमा पर्ने गैरचिनियाँ (तिब्बती-बर्मेली) भाषाहरूको अनाधिकारिक समुह मानिन्छ। ईथ्नोलोग (ethnologue)का अनुसार यस परिवारमा ४४१ भाषाहरू रहेको छ। यस भाषा परिवार आधिकारिक नभए पनि उल्लेखनीय मानिएको छ। यस भाषा परिवारको प्रमुख भाषाहरू बर्मेली भाषा (३.२ करोड) र तिब्बती भाषा (८० लाख) मुख्य भाषा हुन् ।
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
प्रारम्भिक जीवन र पहिलो शासन
ज्ञानेन्द्र शाह युवराज महेन्द्रको दोस्रो छोराको रूपमा काठमाडौँ, पुरानो नारायणहिटी राजदरबारमा जन्मिएका थिए। उनको जन्मपछि, उनका पितालाई राजज्योतिषहरूले नव शिशुलाई सँगै राख्दा नराम्रो हुन सक्छ भनेकाले उनी मामाघरमा हुर्किएका थिए।
२००७ को राजनीतिक घटनाको समयमा उनका पिता (महेन्द्र) र हजुरबुवा (त्रिभुवन) र अन्य राजपरिवार सदस्यहरू भारतमा शरण लिएको बेलामा बालक राजकुमार ज्ञानेन्द्र मात्र नेपालमा रहेका राजपरिवार सदस्य थिए। उनलाई प्रधानमन्त्री मोहन शमशेरले वि.सं. २००७ कार्तिकमा राजा घोषणा गरेका थिए। उनको राज्याभिषेक मात्र भएन, उनको नाममा मुद्राहरु समेत निष्काशन गरिए। राणा प्रधानमन्त्रीले राजाको लागि बार्षिक ३,००,००० रुपैयाँ बजेट समेत छुट्याएका थिए। वि.सं. २००७ को दिल्ली सम्झौतापछि नेपालमा राणा शासन अन्त्य भयो, राजा त्रिभुवन नेपाल फर्के र राजगद्दी पुनः सम्हालेका थिए।
ज्ञानेन्द्रको पढाई दाजु राजा वीरेन्द्रसँगै दार्जिलिङको सेन्ट जोसेफ स्कुलमा भएको थियो। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट सन् १९६९ मा स्नातक गरेका थिए।
उनले दाजु वीरेन्द्रको राज्यभिषेकको समयमा सल्लाहकार समितिको अध्यक्षको रूपमा काम गरेका थिए। उनले श्री ५ महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोषको अध्यक्ष भएर समेत वि.सं. २०५८ सम्म सेवा गरेका थिए।
राज्यारोहण
जेठ २२ मा दीपेन्द्रको अचेत अवस्थामा नै मृत्यु भएपछि राज्य सहायक ज्ञानेन्द्रलाई राजा घोषणा गरिएको थियो। एकातिर परिवारको बिग्रह र अर्को तिर देशमा जारी रहेको सशस्त्र यतिबेलाको उनको मुख्य चुनौती थियो।
प्रधानमन्त्री गिरिजाको राजीनामा माग
२०५८ असार २८ मा माओवादीको आक्रमणमा प्रहरीहरू परे। एक जना सइ (सब इन्सपेक्टर) भाग्न खोज्दा मारिए भने ६९ जना माओवादी कब्जामा परे। प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले साउन ४ मा प्रहरीको उद्धार गर्न सेना परिचालन गरे। माओवादी विरुद्ध लड्न पठाइएको सेना उसैसँग सम्झौता गरेर फर्कियो। वास्तवमा सिपाहीलाई बिनातयारी लडाइँमा पठाएको थियो। सेना फिल्डमा त गयो, तर मानसिक र भौतिक रूपमा तयार थिएन।
सेनालाई फर्कन कसले निर्देशन दियो? सरकार स्वयं बेखबर थियो। आक्रोशित प्रधानमन्त्रीले सेनापतिको राजीनामा मागे। तर राजाले प्रधानमन्त्री कै राजीनामा मागे। आफ्नो स्वीकृतिबेगर कोइरालाले सेना परिचालन गरेकोमा राजा असन्तुष्ट थिए।
संकटकाल
२०५८ मंसिर ८ माओवादीले सेनामाथि पहिलो हमला गरे। दाङको घोराही माओवादी छापामारले सेना, प्रहरी र निजामती अड्डाहरूमा एकसाथ आक्रमण गरे। त्यसक्रममा मेजर नरेश उप्रेती सहित १४ सैनिक, सात प्रहरी र सात माओवादी मारिए। झन्डै २२५ आधुनिक हातहतियार, पचासौं हजार गोली, ८० क्विन्टल जिलेटिन सहित १२ गाडी सामान लुटेर लैजान माओवादी सफल भए। त्यसैल रात माओवादीले स्याङ्जामा र तीन दिनपछि सोलुखुम्बुमा हमला भयो।
सेनामाथि हात हालेपछि विद्रोहीलाई सरकारले आतङ्ककारी घोषित गर्दै देशव्यापी सङ्कटकाल लगायो र फौजी कारबाही शुरु गर्यो।
प्रत्यक्ष शासन
उनले देशमा भइरहेको माओवादी अराजकतालाई अन्त गर्न राजा भए लगत्तै वि.सं. २०६१ माघ १७ गते प्रत्यक्ष शासन गर्ने उद्देश्यले कदम चाले। तर अन्य राजनीतिक दलले आफ्नै नेतृत्वमा सरकार निर्माण र सञ्चालनको अभ्यास गर्न प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्था माथि हमला गरेको आरोप लगाउँदै आन्दोलनमा उत्रे।