cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सौटी देवता
सउडी अथवा सौटी देवता डोटी जिल्लाको उपल्लो बोगटान क्षेत्रका वासिन्दाहरूले पूजा गर्ने एक देवताको नाम हो । डोटी बोगटान अन्तर्गतको उपल्लो बोगटान सिमचौर गाउँ विकास समिति वार्ड नं ८ पोखरीका सौडी/सउडी देवता र चमाराचौतारा गाउँ विकास समिति वार्ड नं ७ सुकाटीका सौटी देवताको जाँत फरक–फरक दिनमा हुँने गर्दछ । नाममा सौटी, सौडी वा सउडी जे भने पनि बोल्दा नाममा केही सामान्य फरक भएको मात्र हो । यी एकै हुन् भन्ने कुराको प्रतिवाद गर्ने स्थानियहरुका अनुसार त्यहाँका शक्तिशाली मानिने यी देवता त्यस क्षेत्रका बलवान देवता हुँन् । फरक–फरक देवता पनि हुँन् भन्ने छ ।  पोखरीमा कार्तिक शुक्लपक्ष सप्तमीमा दियो बाल्ने र अष्टमीमा सौटीको जाँत गर्ने गरिन्छ । त्यहाँ सौटीका धामी पहिले लफडा र खेतनाका धामी थरका क्षेत्रीहरू थिए । वर्तमानमा त्यहाँका बमहरू आफै देवताका धामी र भँराडी छन् । सिमचौर वार्डनं ९ लफडामा रहेका कँवरे भनिनेहरूको घरमा पहिलेका दिनमा सउडी देवताको भँराड थियो । तिनले देवताको भँराडी नहुने भनेपछि, त्यो भँराडीको काम पनि बमहरूले गर्नु परेको हो । देवताहरू त्यहाँका ठकुरीहरूलाई वडैके भन्दछन् । पोखरीबाट अमरघट्टी देवता सुकाटीमा लगेकाहुँन् । पहिले सौटी र अमरघट्टी देवता साथ–साथै पुजिन्थे । पछि अलग–अलग पूजिन थालिएका हुँन् । चमारा चौतारा गाउँ विकास समिति वार्डनं ७ सुकाटीमा सौडी देवताका धामीमा कुडमाल, पन्साल, गसिला छन्, । भने देवताका भँराडीमा सेटी थरका छन् । त्यहाँ कार्तिक शुक्लपक्ष नवमीको राती माडौंमा देवताको दियोवत्ती बाल्ने र त्यस रातभरी रतेडी, जाँत हुने अनि भेलिपल्ट वँयाल लगेर माँडौमा जाँने र देवता पुज्ने चलन छ । त्यहाँ देवताका पुजारी अत्रि गोत्रका उपाध्याय थरका ब्राह्मणहरूछन् । यी ब्राह्मणको आफ्नो देवता सिउनाने हो ।
खापरे मारेको सम्बन्धमा
चमाराचौताराको चनकुँडाबाट पूर्वतर्फको ठाउँलाई अछाममा मिलाउँछू भनेर खापरेले त्यहाँ सिमाना हाल्न घाट उब्जायो । अनि सौटी गएर त्यो घाट धर्तिमुनि छिराई सिमाना मेटी दिएछ । आजपनि त्यहाँ घाट छिराएको खाल्डा र रौन देख्न सकिन्छ । त्यस स्थानको नाम घाटफर्के गाउँ रहेको छ । एक पटक खापरेले सौटीको घोडो चोरेर लग्यो । सौटी र सौडी सहितका देवताको दल मिलेर खापरेसँग युद्ध गरेछन् । यस युद्धकै दौरानमा नारीदाँङ माथि सिलगडी जानेबाटोमा पर्ने वरवण्डाको उकालोमा खापरेलाई सौडीकोदलले काटे छ । त्यस ठाउँमा खापरेको रगतले माटो पनि रातो, ढुङ्गा पनि रातो अहिले पनि देख्न सकिन्छ ।
पुनर्जन्म (चलचित्र)
पुनर्जन्म (चलचित्र) नेपाली कथानक चलचित्र हो ।  आर्यन सिग्देल अभिनित चलचित्र हो ।
१९८९ (टेलर स्विफ्टको एल्बम)
"१९८९" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार टेलर स्विफ्टको पाँचौँ स्टुडियो एल्बम हो जुन बिग मेसिन रेकर्डस् द्वरा २७ अक्टोबर २०१४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बमको रेडको सार्वजनिक पछि यस एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गर्न सुरु गरेकी थिइन्। दुई वर्षको अवधिमा स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन, सेलब्याक र अन्य रेकर्ड निर्मातासँग सहकार्य गर्दै एल्बमका लागि गीत रेकर्ड गराउन सुरु गरेकी थिइन्। यस एल्बमको शीर्षक स्विफ्टको जन्म वर्षको आधारमा राखिएको थियो र यस एल्बममा समावेश गरिएका सङ्गीत १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरू द्वारा प्रेरित भएको थियो।
एल्बमले स्विफ्टको पछिल्लो एल्बममा समावेश गरिएका कन्ट्रि सङ्गीतबाट प्रस्थानको प्रतिनिधित्व गर्दछ र स्विफ्ट द्वारा उनको पहिलो दस्तावेज आधिकारिक पप एल्बम को रूपमा वर्णन गरिएको छ। १९८९ एल्बमका गीतहरूमा वाद्ययन्त्रका रूपमा विषेश गरी ड्रम प्रोग्रामिङ, सिन्थेसाइजर्स, पुलसटिङ बेस, गीतारहरूको प्रयोग गरिएको छ। १९८९ ले समकालीन सङ्गीत आलोचकहरूबाट सामान्यतया सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गर्‍यो र यसलाई बिलबोर्ड, टाइम, र रोलिङ स्टोन सहित विभिन्न प्रकाशनहरू द्वारा २०१४ को सर्वश्रेष्ठ एल्बमहरूको रूपमा वर्णन गरियो।
१९८९ ले संयुक्त राज्यमा १.२८७ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। एल्बम सन् २०१४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वाधिक बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने डिसेम्बर २०१७ सम्म एल्बमका कुल ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू विश्व व्यापी रूपमा बिक्री भएको थियो। एल्बमका १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री हुने क्रममा गीतका सात एकल सङ्गीतहरू सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा ब्ल्याङ्क स्पेस, सेक इट अफ र ब्याड ब्लड गरी तीन गीतहरू बिलबोर्ड हट १००को शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएका थिए र त्यस्तै गरी स्टाइल र वाइल्डेस्ट ड्रिम्स बिलबोर्डको शीर्ष दशमा र आउट अफ द उड्सले शीर्ष २० मा स्थान सुरक्षित गरेको थियो। एल्बममा पहिलो पाँच एकलले अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वरा विभिन्न प्रमाणपत्रहरू प्राप्त गरेको थियो। यस एल्बमले सन् २०१६ को वर्षको उत्कृष्ट एल्बमको रूपमा ग्र्यामी अवार्ड जित्न सफल भयो जसले गर्दा स्विफ्ट दुईपटक ग्र्यामी अवार्ड जित्ने पहिलो महिला कलाकार बनिन्।
पृष्ठभूमि
स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेड २२ अक्टोबर २०१२ मा सार्वजनिक गरेकी थिइन्। यस एल्बमले स्विफ्टको साङ्गीतिक शैली र लेखन शैलीमा परिवर्तन ल्याएको थियो। रेड एल्बमले व्यापारिक हिसाबमा निकै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भयो र पहिलो हप्तै एल्बमका १.२१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थियो जुन दशकको इतिहासम‌ै सबैभन्दा उच्च बिक्री थियो र त्यसले गर्दा स्विफ्ट दुईवटा एल्बमले सार्वजनिक भएकै अर्को हप्ता १ मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो जसले गर्दा स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बन्न सफल भइन्। एल्बमको बिक्री र प्रचारप्रसार गर्न स्विफ्टले विश्व भ्रमण गरेकी थिइन् जुन मार्च देखि सेप्टेम्बर २०१३ सम्म सञ्चालनमा रहेको थियो। विश्व भ्रमणका क्रममा स्विफ्टले उत्तर अमेरिका, न्युजिल्यान्ड, अस्ट्रेलिया, इङल्याण्ड, जर्मनी र एसियाका केही मुलुकहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रम आयोजना भएको थियो। रेडको विश्व भ्रमणमा स्विफ्टको रोमान्टिक जीवन मिडियाको सुश्म परीक्षणको विषय बनेको थियो। रेड एल्बमको विश्व भ्रमण सकिएपछि स्विफ्टले १९८९ एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गराउनु सुरु गरेकी थिइन्।
लेखन र रेकर्डिङ
स्विफ्टको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेडको सार्वजनिक पछि स्विफ्ट ६ महिना सम्म गीत लेखनका तल्लीन भएकी थिइन्। नोभेम्बर २०१३ मा स्विफ्टले बिलबोर्डलाई बताए अनुसार स्विफ्टले भनिन् ,"त्यहाँ सात वा आठ गीतहरू छन् जुन मलाई थाहा छ म रेकर्ड गर्न चाहन्छु"। एल्बमको प्रचारप्रसारका क्रममा स्विफ्टले भनिन् कि उनी दैनिक उठ्दा खेरि पहिला बनाएको सङ्गीत भन्दा नयाँ शैली बनाउन आवश्यक छ भन्ने कुरा गर्थिन। स्विफ्टले सन् २०१५ को एक अन्तरबार्तामा भनिन् कि उनले एक पप एल्बम बनाएकामा उनी निकै खुसी र गर्भ गर्छिन्। गीतको रेकर्डिङ लस एन्जलसको कोनवे स्टुडियो, न्यु योर्कको जङ्गल सिटी स्टुडियो, ब्रोक्लेनको लेम्बीज् हाउस स्टुडियो, स्टकहोमको एमएक्सएम स्टुडियो, न्यासभिलको आर्ट स्टुडियो, गोटबर्गको स्टुडियो इलिभेटर नोबडि र हाइटअवे स्टुडियोमा भएको थियो।
फेब्रुअरी २०१४ मा स्विफ्टले एकपटक पुन सेलब्याक र म्याक्स मार्टिनसँग सहकार्य गर्ने खुलाएकी थिइन् जोसँग पहिलानै स्विफ्टले रेड एल्बमका तीन गीतहरूको लेखनमा साझेदार गरेकी थिइन्। १९८९ एल्बमका गितहरूमा भने उनीहरूको टोलीले ५ भन्दा बढी गीतहरू रचना गरेको थियो। यस एल्बममा स्विफ्टका साथी ज्याक एन्टोनअफ र रायन टेडरले पनि स्विफ्टसँग सहकार्य गरेका थिए। एन्टोनअफले स्विफ्टलाई लेखन र गीत निर्माण गर्न सहयोग गरेका थिए भने उनीहरूले "आउट अफ द उड्स", "आइ व्इस यु वुड" र "यु आर इन लभ" गीतका सहयोग गरेका थिए।
सेप्टेम्बर २०१४ मा स्विफ्टले रोलिङ स्टोनलाई बताए अनुसार उनको १९८९ मा रहेको एक गीत उनको दैनिक विवरण र समाचारबाट बनाइएको हो तर तात्कालिक समय सम्म गीतको शीर्षक सार्वजनिक गरिएको थिएन्। स्विफ्टले एक अन्तरबार्ता बताएका अनुसार उक्त गीत "आउट अफ द उड्स रहेको थियो। एन्टोनअफका अनुसार आउट अफ द उड्स गीतको एक भाग पढ्दा एक डायरीको कथा जस्तो लाग्छ भने यसमा लगभग १००,००० मानिसहरूको आवाज सुनिन्छ। आउट अफ द उड्स गीत स्विफ्टले पहिलो पटक एन्टोनअफले पहिलानै बनाएको सङ्गीतमा गीत लेखेकी थिइन्।
सङ्गीत
स्विफ्टले १८ अगस्ट २०१४ मा एल्बमको घोषणा गरेकी थिइन् भने उनले उक्त एल्बम एक पप एल्बम हुने पनि जानकारी गराएकी थिइन्। यस एल्बममा समावेश गरिएका सबै गीतहरू १९८० दशकको पप सङ्गीतबाट प्रेरित भएका थिए। साङ्गीतिक हिसाबले १९८९ एल्बम एक सिन्थ पप र डान्स पप एल्बम हो। एल्बममा मार्टिन द्वरा जुटाएका ड्रम्स र सिन्सेसाइजरहरू समावेश गरिएको छ भने अन्य रेकर्ड निर्माताहरूले गीतार, किबोर्ड र पियानोको प्रयोग गरेका छन्।
किस एफएम (युके)सँगको एक अन्तरबार्तामा स्विफ्टले बताएकी छन् कि १९८९ एल्बमको नाम उनको जन्म वर्षबाट साभार गरिएको थियो। सेप्टेम्बरमा रोलिङ स्टोन म्यागेजिनसँग बताए अनुसार स्विफ्टलाई उक्त एल्बममा मार्टिन, न्यु योर्क सहर, फाइन योङ केनीबल्स र अनुसन्धनात्मक भावनाले उनको एल्बमलाई टेवा मिलि रहेको छ। अनुसन्धानको सम्बन्धमा स्विफ्टले १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरूको वर्णन गरेकी छन्।
साङ्गीतिक हिसाबले हेर्दा खेरि १९८९ एल्बम १९८९ को दशकमा सार्वजनिक भएका स्विफ्टलाई मनपर्ने केही एल्बमहरू र गीतहरू छन् जसमा एनी लेनोक्स, फिल कोलिन्सका गीत र म्याडोनाको लाइक अ प्रेअर-एरा पर्छन्। २०१४ अक्टोबरमा एक गीतकारले बताए अनुसार गीतको बोल र गीतमा समावेश गरिएका शब्दहरू १९८९ एल्बम सार्वजनिक हुनुभन्दा दुई वर्ष अधि देखिका केही घटना र खोजीबाट प्रेरित भएका थिए। स्विफ्टको गीतलेखन एक साङ्गीतिक समूह अस्वाडले पूर्वावलोकन गरेको थियो भने उनीहरूले उक्त लेखनको प्रशंसा गरेका थिए। स्विफ्टले रचेका केही गीतहरूमा उनको वास्तविक जीवनसँग सम्बन्धित प्रेम कथाहरू पनि समावेश गरिएको छ भने उक्त घटनालाई स्विफ्टले आफ्नै सैलिमा वर्णन गरिकी छिन्। स्विफ्टले बताइनकि एल्बमका गीतलेखनहरू जोन ह्युगसका चलचित्रहरूबाट प्रेरित भएका थिए।
रचना
एल्बमको सुरुवाती गीत "वेलकम टू न्यु योर्क" हो जुन स्विस्टले न्यु योर्क सहरलाई दिएको एक उपहार थियो। गीतले लिफ्टलाई एलजीबिटी समुदायको लागि समानतालाई समर्थन गर्दछ।
"ब्ल्याङ्क स्पेस" एक इलेक्ट्रो पप गीत हो भने यस गीतले स्विफ्ट र उनको प्रेमीको सम्बन्धको बर्णन गरेको छ।  धेरै आलोचकहरूले गीतको तुलना गरे जुन स्विफ्टले हालैको मीडियामा हालको प्रदर्शन गरेको छ।यस गीतलाई पप कलाकार लोर्डेको एक कार्यको तुलना गरी आलेचना गरिएको थियो। "स्टाइल" गीतलाई इलेक्ट्रो पप, पोस्ट डिस्को र फङ्क पप गीतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ।
"आउट अफ द उड्स" एक सिन्थ पप सङ्गीत हो।र।स्विफ्टले १९८९ एल्बमका लागि लेखेको पहिलो गीत थियो। यस गीतमा म्याक मनर्टिनको निर्माण छ भने स्विफ्टको स्वर रेकर्ड गरिएको छ। रेकर्ड निर्माता एन्टोनअफका अनुसार यस गीतमा १९८९ दशकको र हालको सङ्गीतहरूको समिश्रण रहेको छ। "अल यु ह्याड टु डु वाज स्टे" गीत उनको वास्तविक जीवन भन्दा पनि उनको सपनाबाट प्रेरित भएको थियो। "सेक इट अफ" एक पप सङ्गीत हो जसमा स्विफ्टले निकालेको अन्य गीतहरूको भन्दा भिन्न आवाजमा रेकर्ड गरिएको थियो। बिलबोर्डका जेसन लिपसट्जका अनुसार गीत म्याकलमोरे र रायन लुइजको "थिफ सफ (२०१२) भन्दा राम्रो लयमा रेकर्ड गरिएको छ। यस गीतको बोल र प्रयोग गीतमा गरिएका शब्दले स्विफ्टको निन्दा गर्ने व्यक्तिहरूलाई समर्पण गररिएको छ। स्विफ्टले उक्त गीत मार्फत वर्णन गर्दै भनिन्,"मैले यसबाट एकदम कठिन पाठ सिकेको छु कि मानिसहरूले कुनै पनि समयमा जुनसुकै कुरामा हाम्रो बारेमा सोध्न सक्छन्, र हामी त्यसलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौ। हामी नियन्त्रण गर्न सक्ने एक मात्र कुरा हो कि हामीले उनीहरूलाई दिने प्रतिक्रिया"।
"आइ विस यु उड" स्विफ्ट र एन्टोनअफले लेखेको यस एल्बमको अर्को गीत थियो भने उनीहरूले आउट अफ द उड्स पनि सँगै लेखेका थिए। यस एल्बममा अर्को गीत पनि समावेश गरिएको छ जुन "ब्याड ब्लड" हो भने यस गीतको सारले दुई घनिष्ठ मित्र बीचको धोकाको वर्णन गरेको छ। टेलर स्विफ्टले एक अज्ञात महिला सङ्गीतकारको बर्णन गर्दै यस गीत लेखेकी थिइन्। स्विफ्टले भनेकी छिन् "एक व्यक्तीले उनले आयोजना गरेको साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टका लागि काम गर्ने व्यक्तीहरूलाई डाक्दै कार्यक्रममा अवरोध पुर्‍याउने कोसिस गरेको थियो। यस एल्बममा समावेश गरिएको ९अौँ गीत "वाइल्डेस्ट ड्रिम्स" थियो भने यस गीतका आधारमा स्विफ्टले उनको प्रेमीलाई उनलाई सपनामा भएपनि सम्झन अनुरोध गरेकी छन्। एल्बममा "हाउ यु गेट द गल" नामक गीत पनि समावेश गरिएको छ। "दिस लभ" नामक एक कविता स्विफ्टे सन् २०१३ को अन्तिममा लेखेकी थिइन् भने उक्त कविता पनि पछि गीतको रूपमा विकासित हुँदै एल्बममा समावेश गरिएको थियो। १९८९ एल्बममा "आइ नू दिस प्लेस" नामक गीत पनि समावेश गराइएको थियो।
यस एल्बमको डिलक्स संस्करण एल्बम सार्वजनिक गरेको केही महिना पछि अमेरिकाको केही स्टोर र पछि आइट्युन्समा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा "वन्डरल्यान्ड", "यु आर इन लभ" र "न्यू रोमान्टिक" गरी तीन गीतहरू पनि सार्वजनिक गरिएको थियो भने "ब्ल्याङ्क स्पेस", "आइ व्इस यु उड" र "आइ नू प्लेस" गीतहरूको पनि अन्य संस्करण सार्वजनिक गरिएको थियो।
एकल सङ्गीतहरू
१८ अगस्ट २०१४ मा स्विफ्टले "सेक इट अफ" नामक गीत पहिलो पटक प्रथम श्रेणीमा सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने उक्त गीतलाई स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन र सेलब्याकसँग सहकार्य गर्दै लेखेकी थिइन्। यस गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियोलाई मार्क रोमेनीकले निर्देशन गरेका थिए जसलाई प्रत्यक्ष प्रसारणका बेलामा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको भिडियोमा विभिन्न किसिमका व्यवसायीक नर्तकहरूको प्रयोग गरिएको छ। यस गीतले बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ४ हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रहेको थियो।
२१ अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टको एक गीत दुरघटनात्मक रूपमा सार्वजनिक भएको थियो र उक्त गीत क्यानडेली आइट्युन्स चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो तर गीतलाई पछि त्यहाँबाट मेटाइएको थियो।
एल्बमको अर्को प्रमुख एकलको रूपमा "ब्ल्याङ्क स्पेस" नामक गीत सार्वजनिक गरिएको थियो जुन नोभेम्बर १० का दिन मेनस्ट्रिम टप ४०, रिदमिक टप ४० र हट एसी रेडियो चार्टमा देखा परेको थियो। गीत गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो एकै दिनमा याहु! द्वरा सार्वजनिक भएको थियो भने त्यस घटना पछि स्विफ्टले आफ्नो भिभो खातामा उक्त भिडियो सार्वजनिक गरेकी थिइन्। ब्ल्याङ्क स्पेसले बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ७ हप्ता सम्म चार्टको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भएको थियो।
एल्बमको तेस्रो एकल सङ्गीतको रूपमा स्टाइल गीत ९ फेब्रुअरी २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो १३ फेब्रुअरी २०१५ मा सार्वजनिक गरियो जसमा विभिन्न स्थानका दृश्यहरू समावेश गरिएको छ। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टको मा शीर्ष ६ मा आउन सफल भएको थियो।
एल्बमको चौँथो एकल ब्याड ब्लड र त्यसको आधिकारिक भिडियो एकै दिन १७ मे २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो भने उक्त भिडियोलाई पछि २०१५ बिलबोर्ड म्युजिक अवार्डको सुरुवाती कार्यक्रममा प्रसारण गरिएको थियो। यस सङ्गीत भिडियोमा स्विफ्टका धेरै साथीहरूको पनि अभिनय रहेको छ जसमा कार्लि क्लोस, लेन डुनहन, सेलिना गोमेज रहेका छन्। उक्त गीतको दोस्रो संस्करणमा र्‍यापर केन्ड्रिक लामारको पनि र्‍याप रहेको छ जो आधिकारिक भिडियोमा पनि देखा परेका छन्। यस सङ्गीत भिडियोमा लिलि एल्ड्रिड, जिन्डेया, हेली स्टिनफिल्ड, एली गोल्डिङ, हेइली, जेसिका आल्बा, मार्था हन्ट आदि रहेका छन् जसको भिडियोमा भन्न भिन्न नाम राखिएको थियो। ब्याड ब्लड बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष स्थानमा आएको थियो।
१९८९ एल्बमको पाँचौं एकल रूपमा यस गीत ३१ अगस्ट २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको भिडियो पहिलो पटक ३० अगस्ट २०१५ का दिन एमटिभी भिएमए भिडियो म्युजिक अवार्डमा प्रसारण गरिएको थियोे। यस गीतको आधिकारिक भिडियो जोसेफ केन द्वारा निर्देशित भएको थियो। वाइल्डेस्ट ड्रिम्स बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष ५ मा आएको थियो।
डिसेम्बर २०१५ मा बिलबोर्डले १९८९ एल्बमको छैटौँ गीतको रूपमा "आउट अफ द उड्स" गीत निस्कासन गर्ने जनाएको थियो। आउट अफ द उड्सको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो ३१ डिसेम्बर २०१५ मा सार्वजनिक गरियो भने गीतलाई ५ फेब्रुअरी २०१६ मा पहिलो पटक रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा १८अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो।
१९८९ एल्बमको सातौँ र अन्तिम गीतको रूपमा "न्यू रोमान्टिक" गीत ३ मार्च २०१५ मा आइट्युनस् स्टोरमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको आधिकारिक भिडियोलाई १३ अप्रिल २०१६ मा स्विफ्टको आधिकारिक भिभो र युट्युब खाता मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको भिडियोमा लगभग सबै दृश्यहरू स्विफ्टको १९८९ विश्व भ्रमणमा क्रममा खिचिएको थियो। न्यू रोमान्टिक गीत १९८९ एल्बमकै बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा प्रवेश गर्ने सबैभन्दा न्यून स्थानमा पर्ने गीत थियो। गीत चार्टको ४६ अौँ स्थानमा रहेको थियो।
सार्वजनिक
स्विफ्टले अगस्ट २०१४ मा एल्बमको सार्वजनिक मिती घोषणा गर्ने भन्दै आफ्नो केही भनाइहरू सामाजिक सञ्जाल मार्फल व्यक्त गरेकी थिइन्। ४ अगस्टमा स्विफ्टले आफ्नो आधिकारिक इन्स्टाग्राममा एक भिडियो राखेकी थिइन् जहाँ उनले नम्बर १८ लाई एक सिढीबाट धक्का दिएकी थिइन्। अगस्ट ६ का दिन स्विफ्टले आफ्नो ट्विटर खाता मार्फत ५:०० लेखिएको एक तस्वीर राखेकी थिइन्। त्यसपछि स्विफ्टले एल्बमको अगाडिको दृश्य रहेको एक कभरको तस्वीर सार्वजनिक गरिन भने उक्त कभरको फेदमा "T. S. 1989" लेखिएको थियो।
एकल सङ्गीतहरू
एल्बमबाट पहिलो एकल "सेक इट अफ" स्विफ्ट द्वारा आयोजना गरिएको एक विश्वव्यापी प्रत्यक्ष भिडियो प्रसारणको समयमा देखाइएको थियो जुन स्विफ्टले याहु!सँग साझेदार गर्द‌ै आयोजना गरिकी हुन्। उक्त कार्यक्रममा स्विफ्टले १९८९ एल्बमको बारेमा र दुई वर्षे गीत लेखन प्रक्रियाको पनि कुरा राखेकी थिइन्। उक्त भिडियो प्रत्यक्ष प्रसारणकै दिन स्विफ्टले अर्को कार्यक्रममा अनलाइन रेडियोमा मार्फत पनि प्रसारण गरेकी थिइन्। १९८९ को प्रचारप्रसार गर्ने क्रममा स्विफ्टले त्यस कार्यक्रमको अर्को महिना उनका अनुयायीहरूलाई न्युयोर्क स्थित उनको घरमा लगायत लण्डनको एक होटेलमा पनि केही कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेकी थिइन्।
एल्बमलाई उत्थान गर्ने क्रममा स्विफ्टले १४ अक्टोबर २०१४ मा "आउट अफ द उड्स" गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्। त्यसको अर्को हप्ता २० अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टले "वेलकम टू न्यु योर्क" गीत निस्कासन गरेकी थिइन्। अक्टोबर २८ का दिन स्टारबकले "दिस लभ" नामक गीतको सार्वजनिक मिती तोकेको थियो र आइट्युन्समा नि:सुल्क रूपमा डाउनलोड गर्न दिइएको थियो।
डिलक्स संस्करण
१७ फेब्रुअरी २०१५ मा स्विफ्टले १९८९ एल्बमका गीतहरूको डिलक्स संस्करण सार्वजनिक गर्ने निदो दिएकी थिइन् भने अक्टोबरमा एप्पल इङ्क र अन्य माध्यमहरूबाट गीतहरू सार्वजनिक भएको थियो। यस संस्करणमा "वन्डरल्यान्ड" गीत त्यहीँ दिनमा डिजिटल एकल डाउनलोड र एल्बमको प्रचारप्रसारका लागि आइट्युन्स मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। वन्डरल्यान्डको निस्कासन पछि "यु आर इन लभ" २४ फेब्रुअरी २०१५ र "न्यू रोमान्टिक" ४ मार्च २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।
१९८९ विश्व भ्रमण
एल्बमको उत्थान प्रचारप्रसारका लागि १९८९ विश्व भ्रमण मे ५ २०१५ मा जापानको टोकीयोबाट सुरु गरिएको थियो। उक्त विश्व भ्रमणले युरोप र उत्तर अमेरिकाको पनि पुगेको थियो भने डिसेम्बर २०१५ मा अस्ट्रेलियामा समापन भएको थियो।  भ्रमणका बेलमा अस्ट्रेलियाका एक कलाकारल भेन्स जोयले स्विफ्टलाई साथ युरोप र उत्तर अमेरिकामा सञ्चालन साङ्गीतिक कार्यक्रममा साथ दिएका थिए भने अमेरिकी गायक शन मिन्डेजले दक्षिण अमेरिकामा आयोजना गरिएका केही साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टलाई सहयोग गरेका थिए। विश्व भ्रमणका बेलामा बेलायती गायक तथा गीतकार जेम्स बेले जनवरी २०१५ को मध्यमा जर्मनीमा आयोजना गरिएको कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने निर्णय गरिएको थियो भने १ फेब्रुअरी २०१५ मा क्यालिफोर्नियाका एक साङ्गीतिक समूह एचएआइएमले संयुक्त राज्यमा हुने कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने गरी ढाँचा तयार पारिएको थियो। यस विश्व भ्रमणमा अन्य कलाकारहरू जस्तै एड सिरन, द विकएन्ड, एलेन डिजेनर्स, जुलिया रोबर्ड, फेटि वाप, जस्टिन टिम्बरलेक, विज खलिफा, सेलिना गोमेज र अन्य थुप्रै प्रख्यात कलाकारका कारण कार्यक्रमहरू राम्रोसँग सञ्चालन भएका थिए।
व्यापारिक प्रस्तुति
१९८९ एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै गीतले संयुक्त राज्यमा १,२८७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो भने एल्बम बिलबोर्ड २०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो। थप प्रतिलिपी अमेरिकी माइक्रोसफ्टको मार्फत $०.९९ मा बेचिएको थियो तर निस्कासनको पहिलो चार हप्ता भित्रको $३.९९ अन्तर्गत बिक्रीको लागि नेल्सल साउन्डस्क्यान नीतिका कारण कुल गीतहरू समावेश गरिएको थिएन। यस एल्बमले स्विफ्टको पहिलाको व्यक्तिगत कृतिमानलाई पनि पछि पार्दै सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तामै एक मिलियन भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्नेमा एक नयाँ कृतिमान राखेको थियो। उक्त बिक्री सङ्गीत इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्नेमा सातौँ स्थानमा परेको थियो। स्विफ्टका तीन एल्बमहरू सार्वजनिक भएर सबैले एल्बमहरूले सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै एक मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गराएपछि त्यसो गर्ने स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्।
एल्बम सार्वजनिक भएको दोस्रो र तेस्रो हप्ता पनि १९८९ एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको पहिलो स्थानमै रहेको थियो र तात्कालिक समयमा एल्बममा दुई मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।  निस्कासन भएको चौँथो हप्ता एल्बम एक स्थान तल खस्किएको थियो भने शीर्ष स्थानमा वान डिरेक्सनको "फोर" एल्बम उक्लिएको थियो। एल्बमका १० हप्ता पछि फेरि २००,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए। अन्ततः १९८९ एल्बमले सन् २०१४ सम्ममा ३,६६०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन २०१४ को सबैभन्दा बिक्री भएको एल्बम मध्ये एक थियो।
१९ जनवरी २०१५ का दिन एल्बमले कुल ४ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। १९८९ एल्बम सन् २०१४ को ४ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गराउन सफल पहिलो एल्बम बनेको थियो।. एल्बम सार्वजनिक भएको १५अौँ हप्ता सन् २०१५ फेब्रुअरीको पहिलो हप्ता एल्बम पुन बिलबोर्ड २०० को चार्टको शीर्षमा आएको थियो भने एल्बम ११ हप्ता सम्म शीर्ष स्थान ओगट्न सफल भएको थियो जसले गर्दा स्विफ्ट एल्बम चार्टमा धेरै समयसम्म एल्बम शीर्षमा पर्ने कलाकारको रूपमा दोस्रो कलाकार बनिन्। १९८९ एल्बमले बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको कुल २४ हप्ता सम्म शीर्ष ५ मा स्थान बनाएको थियो जसले गर्दा १९८९ सन् १९६३ पछिको २४ हप्ता सम्म एल्बम चार्टमा स्थान बनाउने दश एल्बम मध्ये पर्न सफल भएको थियोे। १३ मार्च २०१५ मा बिलबोर्डले घोषणा गरे अनुसार १९८९ एल्बमका साथसाथै स्विफ्टको अगाडिका अन्य दुई एल्बमहरूको पनि बिक्री भएको तथ्य खुलाएको थियो। २७ अक्टोबर २०१५ मा यस एल्बम सार्वजनिक भएको एक वर्ष पछि पनि चार्टमा स्थान बनाउने एल्बमको सूचीमा पनि परेको थियो। यस एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टमा सार्वजनिक भएको ५४अौँ हप्ता पनि शीर्ष दशमा स्थान बनाउन सफल भएको थियो। जनवरी २०१८ का अनुसार १९८९ एल्बमले विश्व व्यपी रूपमा ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।
क्यानडाको आधिकारिक एल्बम चार्ट कम्पनी क्याडेली एल्बम चार्टमा एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्तानै शीर्ष स्थानमा आएको थियो भने एल्बमले तात्कालिक समयमा क्याडामा १०७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। दोस्रो हप्ता पनि एल्बम शीर्ष स्थानमै रहँदै थप ३७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन दुई हप्तामा कुल १४४,००० भएको थियो। एल्बम क्यानडामा वर्षको उत्कृष्ट बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने एल्बमले ३१४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्ता संयुक अधिराज्यमा एसले ९०,००० प्रतिलिपी बिक्री गरेको थियो भने पहिलो हप्तामै एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा स्थान बनाएको थियो। यस एल्बम सन् २०१४ को सबै छिटो धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्ने एल्बमको रूपमा स्थापित भयो। एल्बमले संयुक्त अधिराज्यमा १.१२७ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गर्न सफल भएको थियो। अक्टोबर २०१७ का अनुसार एल्बमका विश्व व्यापी १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।
सन् २०१५ मा "१९८९" बिलबोर्ड २०० एल्बम वरियताको पहिलो नम्बरमा स्थान बनाएको थियो।
खैरो स्याल
खैरो स्याल (उरोसियोन सिनेरोजेन्टियस), वा ग्रे फक्स, उत्तर अमेरिका र मध्य अमेरिकाभर फैलिएको क्यानिडाए परिवारको सर्वपक्षीय स्तनपायी हो।
आलोक नेम्वाङ
कार्य जीवन
संयुक्त राज्यमा चलचित्र निर्देशनको शिक्षा प्राप्त गरी नेपाल फर्केका आलोकले ५०० भन्दा बढी नेपाली गीतका भिडियोका निर्देशन गरे । एउटा अन्तर्वार्तामा उनले भनेका थिए, "म दैनिक रूपमा विभिन्न कुराहरूबाट प्रेरित हुन्छु र तिनीहरूलाई मेरो कार्यमा दर्शाउने प्रयास गर्छु तर म कैले अरूहरूको प्रत्यक्ष नक्कल भने गर्दिनँ ।" सन् १९९८ मा नेपालमा इमेज च्यानल टेलिभिजनमा भिडियो जकीको भूमिकामा आफ्नो कार्य जीवनको सुरुवात गरेका आलोकले निर्देशन गरेको पहिलो गीति भिडियो नविन के भट्टराईको लाखौँ पटक थियो । सन् २००४ मा उनले लिम्बू भाषा चलचित्र नुमाफुङमा अभिनय गरेका थिए । चलचित्र निर्माणको उनको सपना सन् २००८ को लोकप्रिय चलचित्र सानो संसारको उत्पादनसँगै पूरा भएको थियो । सन् २०१० मा उनले निर्देशन गरेका दोस्रो चलचित्र कोही मेरोले उनलाई नेपाली चलचित्र जगतमा प्रसिद्ध बनायो । उनको तेस्रो चलचित्र अझै पनि फेब्रुअरी २०१५ मा उनको मृत्युपश्चात सार्वजनिक गरिएको थियो ।
मृत्यु
नोभेम्बर ६, २०१४ को दिन आलोक आफ्नो काठमाडौँको घरमा आत्महत्याको कारण मृत फेला परेका थिए ।
समैजी देवता
ग्वाँसी समैजी देवता
ग्वाँसी भनेको भगवतीको रुप हो । भने समैजी भनेको शम्भूजी शंकर मानवरूपमा हुन् । यी देवता कश्यप गोत्रका दियाकोटी वोहरा र कश्यप गोत्रकै वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणसँग कुमाऊँ गढवालको जोगेश्वर र वागेश्वरबाट आएकाहुन् । ग्वाँसी समैजी देवता वोहरा र भट्टको डोकोमा आएपछि वोहरा र भट्टको बास कुम्भीभ्mयाल (वड्डी मछेली)मा भएछ । यहाँ बासभएको राती सपनाहुँदा तिमिहरूको डोकोमा आएको ढुङ्गारुपी पत्तथर म शालीग्रामरुपी ग्वाँसी समैजी देवता हुँ । म अव यही कुम्भी भ्mयाल (वड्डी मछेली)मा बस्छु तिमिहरूले मलाई यही पूजा गर्नु भनेर राती सपनामा भनेको कारण वोहरा र भट्टका पूर्खाले पनि सल्लाह गरी अव हामी पनि यतै बसौ भनेर वोहराहरु मौरी (वुडेतोला देखि पश्चिम) र वगिस्ता भट्ट कुँणी(सहजपुरदेखि तल) बसेकाहुँन । ग्वाँसी समैजीको कार्तिक शुक्लपक्ष दशमीमा जाँत भएर ढृङ्गयानी,मस्से,जोरायलको दियाकोट, दोकोटमा पूजिन्छ । भाद्रशुक्ल पक्षको दशमीमा मौरीमा पूजिन्छ । मालिकाको घाँट भाद्रशुक्लपक्ष पुर्णिमा(जनैपुणर््िामा) को दिन समैजीले आप्mना टाउकोमा राख्छ । माघ शुक्लपक्ष दशमीमा कुम्भीभ्mयाल मछेलीमा ग्वाँसी समैजी पुजिन्छ । कुम्भीभ्mयालमा ग्वाँसी समैजी पुजिने समयमा वगिस्ता भट्टका पूर्वजले समैजीलाई भनेछन् त अवतार हुन्छस तर ग्वाँसी अवतार हुँदैन् ग्वाँसीको पनि अवतार हुनु पर्यो भनेपछि त्यसो हुँदैन् भनेर समैजीले भनेछन तर वगिस्ता भट्ट ब्राह्मणले मानेनन् जिद्दी गरे यसबाट दिग्दार भएका समैजीले हे वैना –वहिनी भनेर पुकार गर्दा त्यहाँ बाघ आयो र ठूलो ढुङ्गामा उभिएर खोस्र्यो पुजारीले बाघलाई टिका लगाउँन सकेनन् । त्यो बाघले पूजारीलाई आप्mनो पिठ्यूमा राखेर गायव भएछ । त्यसपछि पूजारीका अन्य सन्तानले हाम्रो पुजारी गायव गर्ने भनेर यी देवतालाई नपूज्ने निर्णय गरेपछि वुँडरका ओझा ब्राह्मण वगिस्ता भट्टका भान्जा खलक भएकाले तिनलाई पूज्न दिएकाहुन् । समैजी भित्र वेताल, पासो, भगवती सहितका देवता हुन्छन् । ढुङ्गयानीमा कश्यप गोत्रका साउँदहरु मस्सेमा क्षेत्री भण्डारी,दोमा छेडाल र अलडे सिह, वैतडी पुर्चडीका बम र क्षेत्री भण्डारीहरु,डोटी बोगटान को घाङल गाविस अन्तरगतको जमनचौकामा वोगटानी मल्ल पनि समैजी पूज्ने गर्दछन् । बझाङ्गमा मालको समैजी भनिन्छ । मौरीरुप धारण गरेर मुसलमानको राजा नवावलाई मार्न पनि समैजीले सघाएको वताईन्छ ।
==समैजीका पूजारी == डडेल्धुरा जिल्ला अमरगढी नगरपालीका थिलाडीका भारद्वाज गोत्रका विश्वराज भट्ट ब्राह्मण ग्वाँसी समैजीलाई कुलदेवता मान्दछन् । यी समैजीदेवताका पूजारी पनि हुन । वर्तमान ग्वाँसी समैजीका पुजारी विश्वराज भट्टका अनुसार साकाहरी भोजन गर्ने यी भट्टका पूर्खा, दक्षिण भारतबाट आएका र कुमाउ गडवालको पाली गाउँ भएर डडेल्धुराको पाली गाउँमा बसेका हुन् । कुमाऊको पाली गाउँको नामबाट डडेल्धुराको पालीगाउँको नाम राखिएको हो । यी भारद्वाज गोत्रिय भट्टहरु विषु भट्टको शन्तानका हुन भन्ने किवदन्ती पनि छ । यी भट्टहरु डडेल्धुरा जिल्लाको अमरगढी नगरपालीका थिलाडी, कैलाली जिल्लाको मालाखेती ,धनगडी र महेन्द्रनगरमा पनि बसोबास गर्दछन् । कुमाउबाट आएको समैजी हुन भने ग्वाँसी गयाँबाट ल्याएका कारण ग्वाँसी भनिए । यही ब्राह्मण खान्दानले चारधाम तीर्थगर्दा समैजी पाएको भन्ने छ । समैजी देवतालाई छोड्दै आउदा पनि समैजीको शिलाले छोडेन भन्ने छ । ग्वाँसी, समैजी, कैलपाल, महादेव र उग्रतारा देवीका पूजारी रहेका यी ब्राह्मणका जजमान शौनक गोत्रका रावल (मल्ल), भण्डारी, वोहारा, ऐर सहितका पाण्डेय, भट्ट पनि जजमान छन् । ओझासँग पनि ईष्टमित्र भएको नाताले सम्बन्ध छ । समैजी देवता भगेश्वरसँग छ । देवी दुर्गा उग्रतारासँग समैजी देवता छ । महादेव समैजी, बाह्रगढ समैजी । समैजी देवतासँग विष्ट, वोहरा, मलासी साउद, बम(पुर्चुडीको), भण्डारीहरु छन् । गोदावरीको चाँपमा रहेका वोहराहरु पनि समैजी देवतासँग सम्बन्धितछन् । मलासी साउद समैजीको भित्रको कारिन्दा हो । कोटकेनी रावल मल्लका पुरोहित यिनै भट्ट ब्राह्मणहरु छन ् ।
समैजी पुजिने समयहरु
जुम्लाको रैका मल्ल राजाका वंशजनागी मल्लले देवताको परीक्षण गर्ने देवताहरूको शक्ति जाँच गर्ने र शक्ति नभएका देवताको भँराणको सम्पति खोसेर लाने गर्दथे । यसैक्रममा समैजी देवताको शक्ति परीक्षण गर्न र सम्पति लान आउदैछन् भन्ने सूनेर समैजीको ७ किलो सून माटामुनि खाता हालेर लुकाएको र नागी मल्ल आउदा समैजीसँग विवाद भएर समैजी अजयमेहरकोट छोडेर तल गाढको क्षेत्रमा गएर बसे त्यहाँ नागी मल्लले तल गएर बसेका कारण रिसले समैजीका् थानमा आगो हालेर जलाएछन् । विषु सक्रान्तीका दिन नागी मल्लले समैजीको थानमारहेको दुध हाल्ने शिलामा विष हालेका हुन भन्ने किवदन्ती पनि छ ।
==अत्रि गोत्रका ओझा पूजारी ब्राह्मण  == समैजीका सम्बन्धमा समैजीका पूजारी खान्दानका जोरायल सरस्वतीनगर गाविस २ ओझगाउँ हाल अत्तरियामा बसोबास गर्ने वर्ष ७३ का श्रीधर ओझाका अनुसार ओझाहरुका कुलदेवता समैजी, गणपति, भूमे, कफलकट्टी (सिद्धवावा), हुन् । ओझाहरु दक्षिणभारत गुजरातको द्वारकामठबाट कुमाऊँहुँदै डडेल्धुराको जिलोडाबाट वुँडर र जोरायल आएकाहुन् । समैजीका पूजारी मानिने भारद्वाज गोत्रका भट्ट र अत्रि गोत्रका ओझा ब्राह्मण साडु भाइ थिए । यी दुवै साडुभाइ गयाँ तीर्थ गएका थिए । त्यहाँबाट फर्कदा ग्वाँसीसमैजी यी दुवै साडुभाइको झोलामा पालो पालो गर्दै कहिलो एकका झोलामा कहीले अर्काको झोलामा गरेर आएका हुन् । समैजीको मुल स्थान वड्डीमछेलीको पश्चिमको थान हो । त्यहाँ ग्वाँसी र समैजी साथ साथै बसेकाछन् । त्यस स्थानबाट ग्वाँसीसमैजीको शिला उठाउँन सकेनन् । यसपछि ग्वाँसी समैजीको पूजाआजा भट्ट र ओझाले मिलेर गर्ने गरेका हुँन् । मूल तिथि माघशुक्ल पंचमीमा ग्वाँसी र सोही पक्षको दशमीमा समैजी पुजिन्छन् । यी देवता भित्र मसानी, दूर्गा भगवती, सिद्धवावाको पनि धुपवत्ती पूजा हुँने गर्दछ । यी देवता बाह्माला (मालास) बाह्कोला (लेक) भित्र विभिन्न स्थानमा अहिलेपनि पुजिने गर्दछन् । समैजी भनेका शिव हुन् । ग्वाँसी भनेकी पार्वती तथा गौरी हुन् । जहाँ ग्वाँसी त्यहाँ समैजी जहाँ समैजी त्यहाँ ग्वाँसी भएर रहने गर्दछन् । समैजीका धामी, भराँडेहरु वोहरा थरका क्षेत्रीहरु छन् । ग्वाँसी सम्बन्धमा भन्ने गरिन्छ । ग्वारा (गौरी÷पार्वती) र शिवको एकीकृतरुप ग्वाँसी हो । यसलाई समैजी पनि भन्ने गरिन्छ । समैजी देवता र नागी मल्लका सम्बन्धमा रहेको किवदन्ती अनुसार के भनाई छ भने नागी मल्लले सबै देवताको परीक्षण लिने र शक्ति नभएका देवताको सम्पती लुट्न थाले समैजी देवताको पनि परीक्षण लिन काँसाका थालमा पोखल हालेर पिड्काका तल ओखडका दाना राखेर अमयमेहरूकोटको भीरमा नाँच्न लगाए पछि समैजी काँप्दै त्यो धामी नचाउँने स्थानमा बस्दा समैजीको शिक्तले ओखडका दाना पिचीए र तेल निक्ल्यो । बसेको पिड्का त्यही स्थानमा जोडियो अव क्षत्रे तोई के चाहीयो अव कोट मेरो हो । भनेपछि समैजी अजेमेहरूकोट नजिक बसे र नागी मल्ल त्यस स्थानबाट अन्यत्र भागेका हुन । चड्डी वड्ढी धाजा पताका समैजीको माटोमा बस्नेहरु समैजीलाई चढाउँने गर्दछन् । आज अजयमेहरूको समैजी त्यहाँका भारद्वाज गोत्रका विष्टहरु मान्ने गर्दछन् ।
ग्वाँसी समैजी देवता चार पटक पूज्ने गरिन्छ ।
मस्से, मौरी,चाप र ढूड्डयानी गरी चार स्थानको समैजीको भँराड आएर बड्डीमछेलीमा ग्वाँसी समैजी पूजिन्छन् । मस्सेमा समैजीका धामी भराँडे खत्रीहरुछन् । मौरी र चाँपमा वोहराहरु धामी र भराँडे छन् भने ढूड्डयानीमा साउनहरु धामी भराँडेछन् । यी स्थानका पूजारी ओझा थरका ब्राह्मण छन भने भलादमीको टिका मस्सेका शाहीलाई लगाईन्छ । समैजीका पूजारी मानिने ओझाहरूबाट डोटी रैका शाहीहरुका कुलदेवता तेडी निमाउने पूज्न समैजीले दिदैन् । त्यसकारण गड्सेराबाट तेडी निमाउने पूज्ने कश्यप गोत्रका जोशीहरु जान्छन् ।
समैजीको ठाउँ अनुसार धेरै नामहरूले समैजीलाई सम्बोधन गर्ने गरिन्छ ।
समैजीका धामी र भराँडे वोहरा जातिमा हुन्छन् । ग्वाँसी समैजीका धामी र भँराडे ढुङ्गेनीका साउदहरु पनि छन् । त्यस्तै छेडाल जातिका क्षेत्रीहरु पनि समैजीका धामी भँराडेछन् ।
सूर्य मल्ल
सूर्य मल्ल मल्ल वंशका राजा र कान्तिपुरका दोस्रो राजा थिए। उनले आफ्नो पिता रत्न मल्लको उत्तराधिकारी बने र १५२० देखि १५३० सम्म शासन गरे। उनको १५३० मा मृत्यु भयो र उनको छोरा अमर मल्ल उत्तराधिकारी बने।
शंकरमान राजवंशी
शंकरमान राजवंशी नेपाली इतिहासकार थिए। २०५६ साउनमा उनको निधन भयो।
योगमाया (उपन्यास)
योगमाया उपन्यासकार नीलम कार्की निहारिकाद्वारा लिखित एक ऐतिहासिक उपन्यास हो । यस उपन्यासको लोकार्पण वि.सं. २०७४ मा गरिएको थियो । उपन्यासको कथावस्तु राणा शासन कालमा समाज सुधारका लागि विद्रोह गरेकी योगमायाको जीवनीमा आधारित छ ।
मुल्याङ्कन
यस उपन्यासकी लेखिका नीलम कार्की निहारिका एक स्थापित लेखिका हुन्। यो उनको दशौँ लेखन कृति हो। लेखिका कार्कीले लामो समयको अध्ययन तथा अनुसन्धानपछि यस पुस्तकलाई बजारमा ल्याएकी हुन्। यस उपन्यासको मुख्य केन्द्र भोजपुर जिल्लामा जन्मिएकी योगमाया न्यौपाने रहेकी छिन्। उनले राणा शासन कालमा समाज सुधारका लागि गरेकी कार्यहरूको विवरण यस उपन्यासमा वर्णन गरिएको छ।
अनुकूलन
सन् २०१९ मा, पुस्तक टंक चौलागाईं द्वारा एक नाटक मा रूपान्तरण गरिएको थियो। लोकप्रिय नेपाली अभिनेत्री मिथिला शर्मा ले नाटक मा मुख्य भूमिका निभाईन्।
कर लेखापरीक्षण
करदाताहरूले स्वयम कर निर्धारण प्रणाली अनुसार निर्धारण गरेको करयोग्य आय तथा कर दायित्वको रकम आयकर ऐन,२०५८ तथा आयकर नियमावली, २०५९ अनुसार भए नभएको जाँच गर्ने लेखापरीक्षणलाई कर लेखापरीक्षण भनिन्छ । यो लेखापरीक्षण स्वतन्त्र व्यक्तिबाट गराईन्छ भने उक्त स्वतन्त्र व्यक्तिले निर्धारित करयोग आय तथा करको रकम ऐन तथा नियमावली अनुसार भएको नभएको जाँच गरी आफ्नो राय दिनु पर्दछ ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
www.ird.gov.np
ग्याब्रिएला मिस्ट्रल
ग्याब्रिएला मिस्ट्रल(७ अप्रिल १८८९ – १० जनवरी १९५७) चिलीका एक कवि-राजनयिक, शिक्षक र नारीवादी महिला थिईन।
आबेग (चलचित्र)
आबेग (चलचित्र) नेपाली कथानक चलचित्र हो । आर्यन सिग्देल अभिनित चलचित्र हो ।
यो पनि हेर्नुहोस्
नेपाली चलचित्र उद्योग
पूर्वी पाकिस्तान
पूर्व पाकिस्तान (, पूर्बो पाकिस्तान;, मशरिकी पाकिस्तान), एक इकाई व्यवस्था अन्तर्गत तत्कालीन पाकिस्तानको पूर्वी इकाई वा भाग थियो। यो हाल बङ्गलादेशको स्थानमा सन् १९५५ देखि सन् १९७१ सम्म विद्यमान रहेको थियो। यसको राजधनी ढाका र राष्ट्रियभाषा बङ्गाली थियो। पूर्व पाकिस्तानको कुल क्षेत्रफल १,४७,५७० वर्ग किलोमिटर रहेको थियो। यो क्षेत्रको पूर्व उत्तर र पश्चिममा भारत र दक्षिणमा बङ्गालको खाडीको रहेको थियो। यसको साथसाथै यसको पूर्वी भूभागको सीमाले छिमेकी देश बर्मालाई छोएको थियो। यो पाकिस्तानको सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रको रूपमा स्थापित भएको थियो भने अर्थव्यवस्था, राजनैतिक प्रतिनिधित्व र जनसङ्ख्याको आधारमा पूर्व पाकिस्तान तत्कालीन पाकिस्तानको सबै ठूलो राज्य बनेको थियो। सन् १९७१ डिसेम्बर १६ का दिन ९ महिनापछि समाप्त भएको स्वतन्त्रता युद्धमा विजय हासिल गरेपछि एक नयाँ सार्वभौम राष्ट्रको रूपमा बङ्गलादेशको उदय भऐको थियो।
बेलायती शासनको समयमा सुरु गरिएको जमिन्दार प्रणालीलाई भूमि सुधार नीति अन्तर्गत सन् १९५० मा समाप्त गरिएको थियो तर पूर्व पाकिस्तानको आर्थिक तथा जनसाङ्ख्यिकीय महत्वको बाबजुद पनि पाकिस्तान सरकार र सेना पश्चिम पाकिस्तानको पूर्ण नियन्त्रणमा रहेको थियो। सन् १९५२ को भाषा आन्दोलनले पाकिस्तानको दुई पाटाहरूको बीच सङ्घर्षको पहिलो सङ्केत दिएको थियो। त्यसको अघिल्लो दशकमा पूर्व पाकिस्तानका बासिन्दाहरूले केन्द्र सरकारको आर्थिक तथा साँस्कृतिक पहलहरूको विरुद्धमा विरोध गर्न सुरु गरेका थिए। पश्चिम पाकिस्तानको प्रभाव र सत्तावादी धारणको विरुद्ध पहिलो कदम मओलाना भासानीको नेतृत्वमा आवामी मुस्लिम लिगको स्थापनाको साथ भएको थियो जसको स्थापना सन् १९४९ मा भएको थियो। सन् १९५४ को संयुक्त मोर्चका चुनावहरूमा विजय र सन् १९६५ को राष्ट्रपतीय चुनावमा पाकिस्तानको सैन्य प्रशासक जनरल अयुब खानलाई पराजित गर्ने उद्देश्यका साथ गठबन्धन विपक्षी दलको गठन भएको थियो। पछि पाकिस्तानी सैन्य शासनमा पूर्व पाकिस्तानी राजनेताहरूको नेतृत्वमा भएको आन्दोलनमा एक उपलब्धि बनेको थियो। सन् १९५० को दशकमा मध्यबाट पूर्व पाकिस्तानको स्वतन्त्रताको प्रश्न उठ्न सुरु भएको थियो। बङ्गाली राष्ट्रवादको अवधारणाले सन् १९६० को दशकको मध्यमा आकार लिन सुरु गरेको थियो। सन् १९६९ मा घटेको आगरतला षड्यन्त्र मामिलालाई पूर्व पाकिस्तानलाई पश्चिम पाकिस्तानबाट छुट्टाउने अभियोगका साथ दायर गरिएको थियो। सन् १९६९ मा अयुब खानको पतन भएपछि पनि सैन्य शासन जारीनै रहेको थियो। सन् १९७० मा आम निर्वाचनको आयोजना गरिएको थियो। जसमा आवामी लिगले निर्वाचन लडेको थियो भने यस दलले पाकिस्तानमा एक बहुमत हासिल गर्न सफल भएको थियो। आम निर्वाचनमा बहुमत प्राप्त गर्दै निर्वाचनमा जित हासिल गरेतापनि पश्चिम पाकिस्तानी राजनेताहरूको षड्यन्त्रका कारण राष्ट्रपति याह्या खानले शेख मुजिबुर रहमानलाई सत्ता हस्तान्तरण गर्नबाट रोक लगाएका थिए।
पृष्ठभूमि
पाकिस्तानको स्थापना र पाकिस्तान आन्दोलनका मुख्य व्यक्ति रहनुमा मुहम्मद अली जिनाह थिए। सन् १९४७ मा भारतीय स्वतन्त्रता ऐन लाई पारित गरिँदै भारतलाई विभाजन गरिएपछि पाकिस्तानको स्थापना भएको थियो। यस विभाजनको अनुसार बेलायती भारतको पूर्वी र पश्चिम भूभागमा इस्लाम धर्मालम्बीहरूको बाहुल्यता भएका क्षेत्रहरूलाई पाकिस्तानमा सामेल गरिएको थियो। यसको साथसाथै विभाजनको अनुसार बेलायती-भारतको पञ्जाब र बङ्गाल प्रदेशहरूलाई पनि विभाजित गरिएको थियो भने पूर्वी बङ्गाल र पश्चिमी पञ्जाबलाई पाकिस्तानमा सम्मिलित गरिएको थियो। पाकिस्तानको भूक्षेत्रमा बेलायती शासित भारतको पाँच प्रदेशहरू ; पूर्वी बङ्गाल, पश्चिमी पञ्जाब, बलुचिस्तान, सिन्ध र उत्तर-पश्चिम सीमान्त प्रदेश रहेका थिए। यसबाहेक अन्य रियासतहरूलाई पनि पाकिस्तानी सङ्घमा सामेल गर्ने प्रस्तावलाई स्वीकृति प्रदान गरिएको थियो।
विभाजन पश्चात लाखौँ मानिसहरूले धर्मको नाममा बसाइँसराइ गरेका थिए। त्यस पछि नवीनतम पाकिस्तानमा कुनै पनि संविधान नभएको कारण सन् १९३५ को भारत सरकार ऐन अन्तर्गत पाकिस्तान भारतद्वारा शासित थियो। दुवै पक्षका राजनीतिक नेतृत्वले संविधानसँग सम्बन्धित धेरै महत्वपूर्ण विषयहरूमा समन्वयको स्थितिमा आउन नसक्नु संविधान निर्माण नबन्नुको एक महत्वपूर्ण कारण बनेको थियो। विभाजन र पाकिस्तानको स्थापना पश्चात्‌ व्यवस्थापिकालाई पाकिस्तानको दुई पृथक् भागहरूलाई (जो करीब हजार माइलको भारतीय भूमिबाट टाढा थिए) एकैठाउँबाट प्रशासित गर्नबाट उत्पन्न भएको असुविधाको सामना गर्नु परेको थियो। पाकिस्तानको पश्चिमी भाग कबाइली र अन्य विभिन्न रियासतहरू गरी ४ भागमा विभाजित थियो जबकी पूर्वी भागमा मात्र एक प्रान्त रहेको थियो। यसबाहेक पूर्वी भागमा पश्चिमी भागको तुलनामा व्यवस्था र सैन्य सुरक्षाको अति निष्पर्याप्ती रहेको थियो भने पश्चिमी भाग तुलनात्मक रूपबाट पूर्वी भन्दा अधिक विकसित थियो भने यस भागमा ठूलो सङ्ख्यामा सेना र पर्याप्त व्यवस्थापिका रहेको थियो। पाकिस्तानको पूर्वी भागमा पश्चिम पाकिस्तानको बराबर जनसङ्ख्या रहेतापनि यसका लागि विकास र सम्पन्नताको बाटो निकै कठिन रहेको थियो। यस स्थितिमा पूर्वी भागका मानिसहरूको मनमा भाषा र सांस्कृतिक मुद्दाहरू बाहेक शक्ति सुविधाको भागबन्डा र सैन्य तथा आर्थिक समानताको विषयलाई लिएर गम्भीर प्रश्नहरू खडा भएका थिए।
यस भौगोलिक स्थानबाट उत्पन्न भएको प्रशासनिक र असमानताको समस्यालाई सम्बोधन गर्नका लागि एउटा विशेष प्रान्तीय प्रणालीको मस्यौदा तयार पारिएको थियो जसलाई "एक इकाई प्रणाली"को नाम दिइएको थियो। यस प्रणाली अन्तर्गत दुवै क्षेत्रहरू मात्र एक प्रान्त हुने भनिएको थियो भने दुवैले समान राजनीतिक शक्ति प्राप्त गर्नेछ भनी उल्लेख्य गरिएको थियो। यसका साथै अन्य विकास नीतिहरू पनि यस योजनामा ​​समावेश थिए। प्रधानमन्त्री चौधरी मुहम्मद अलीले सन् १९५५ सेप्टेम्बर ३० का दिन पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभामा यस नीतिलाई पारित गरी पश्चिम पाकिस्तानका सबै प्रान्तहरूलाई एकताबद्ध गर्न र एक इकाई प्रणाली कार्यान्वयन गर्न ऐन लागू गरेका थिए। यसभन्दा पहिले प्रधानमन्त्री मोहम्मद अली बोगराले सन् १९५४ नोभेम्बर २२ का दिन यसको आधिकारिक घोषणा गरेका थिए। यी सबै कुराहरू बाहेक यस प्रणालीको अर्को पक्षमा धेरै राजनीतिज्ञहरूले पाकिस्तानको विभिन्न क्षेत्रीय परम्परा र संस्कृतिहरू हटाएर पाकिस्तानलाई राष्ट्रिय संस्कृतिमा सार्न खोजेका थिए जसकारण विभिन्न क्षेत्रीय प्रदेशहरूको अन्त्य देखि सम्पूर्ण देशलाई साँस्कृतिक एकाई बनाउन उपयुक्त हुन पुगेको थियो। यस नीतिलँई प्रान्तीय र क्षेत्रीय संस्कृतिहरू हटाएर राष्ट्रिय संस्कृतिको प्रवर्द्धनको लागि ल्याइएको थियो।
इतिहास
पाकिस्तानको स्थापना हुनु भन्दा अगाडि नै आलिगढ विश्वविद्यालयका डाक्टर जियाउद्दिनले उर्दु भाषालाई पाकिस्तानको राष्ट्रभाषा बनाउने प्रस्ताव गरेका थिए भने यसको विपक्षमा ढाका विश्वविद्यालयका डाक्टर मुहम्मद शहीदुल्लाहले बङ्गली भाषालाई राष्ट्रभाषा बनाउने प्रस्ताव गरेका थिए। सोही समय ढाका विश्वविद्यालयका अध्यापक आबुल कासेमको नेतृत्वमा तमद्दुन मजलिसले बङ्गाली भाषालाई पाकिस्तानको राष्ट्रभाषाको रूपमा दावि गर्दै प्रचार अभियान सुरु गरेका थिए। सन् १९४८ मार्च ११ का दिन ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूले पाकिस्तानको संविधानसभामा बङ्गाली भाषालाई राष्ट्रभाषाको रूपमा स्वीकार नगर्नेको विरोधमा प्रदर्शन र ठाउँठाउँमा आम हड्ताल गरेका थिए। सोही दिन परिचालित प्रहरीहरूको समूहले प्रदर्शनलाई रोक्दै थुप्रै विद्यार्थीहरूलाई पक्राउ गरेको थियो जसमध्ये शमशुल हक, शेख मुजिबुर रहमान, अली अाहाद, शओकत आली, काजी गोलाम माहबुब प्रमुख थिए। त्यसपछि ढाका विश्वविद्यालयमा केन्द्रित रहेर देशभर विद्यार्थी आन्दोलन सुरु भएको थियो जसको परिणामस्वरूप प्रधानमन्त्री ख्वाजा नाजिमुद्दिनले मार्च १५ का दिन विद्यार्थीहरूसँग एउटा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। त्यसको चार दिन पछि पाकिस्तानका संस्थापक मोहम्मद अली जिन्ना ढाका आएर मार्च २१ मा ढाका घोडदौड मैदानमा एक जनसभालाई सम्बोधन गर्दै उर्दु भाषालाई राष्ट्रभाषा बनाउने कुरालाई स्पष्टताका साथ घोषणा गरेका थिए। मार्च २४ का दिन ढाका विश्वविद्यालयको दीक्षान्त समारोहमा जिन्नाले आफ्नो भाषण दोहोराएका थिए।
सन् १९५२ जनवरी २६ का दिन पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री ख्वाजा नाजिमुद्दिनले ढाकामा अखिल पाकिस्तान मुस्लिम लिगको अधिवेशनमा आफ्नो भाषणमा उर्दु पाकिस्तानको राष्ट्रभाषा हुने घोषणा गरेका थिए। यसको विरोधमा जनवरी ३० का दिन ढाकामा एक विद्यार्थी हडताल गरिएको थियो जहाँ अताउर रहमान खानको अध्यक्षतामा आवामी मुस्लिम लिग, युवा लिग, छत्रा लिग, विश्वविद्यालय सङ्ग्राम परिषद् र खिलाफते रब्बानी पार्टीको प्रतिनिधित्व गर्दै एक सर्वदलीय कार्य परिषद्को गठन गरिएको थियो। ८ फेब्रुअरीका दिन विद्यार्थी हड्तालको अवलोकन गर्दै २१ फेब्रुअरीलाई राष्ट्रभाषा दिवसको रूपमन मनाउने निर्णय गरिएको थियो। २० फेब्रुअरीको साँझ नुरुल आमिन सरकारले ढाकामा १४४ धारा जारी गरेका थिए। आबुल हाशिमको अध्यक्षतामा नवाबपुरको आवामी लिगको कार्यालय कक्षमा १४४ धारालाई भङ्ग नगर्ने निर्णय गरिएको थियो यद्यपि विश्वविद्यालय सङ्घर्ष परिषद् धारा १४४ लाई भङ्ग गर्ने पक्षमा कटिबद्ध रहेको थियो। सङ्ग्राम परिषदको बैठकमा आब्दुल मतिन, अली आहाद र गोलाम मओलाले धारा १४४ को उल्लङ्घन गर्ने पक्षमा मतदान गरेका थिए। विद्यार्थीहरू १० व्यक्तिको असङ्ख्य समूहमा विभाजित भए र अनुशासनको साथ धारा १४४ लाई भङ्ग गर्ने निर्णय गरेका थिए। जब विद्यार्थीहरूले फेब्रुअरी २१ का दिन धारा १४४ लाई उल्लङ्घन गर्न सुरु गरे तब प्रहरी र विद्यार्थीहरू बीच झडप भएको थियो। व्यवस्थापिकाको बजेट सत्र दिउँसो सुरु हुने भनिएको थियो। विद्यार्थीहरू भाषाको माग गर्दै परिषद् भवनतिर जाँदै गर्दै परिचालित प्रहरीहरूको समूहले उनीहरूलाई अवरोध गर्दै गोली चलाउन सुरु गरेका थिए। पहिलो चरणमा रफिकउद्दिन र जब्बार मारिएका थिए। ढाका विश्वविद्यालयका विद्यार्थी आबुल बरकत पछि घाइते भए र राती उनको हत्या गरिएको थियो। २२ फेब्रुअरी का दिन ढाका मेडिकल क्याम्पस प्राङ्गणमा ठूलो शोक जुलुस निकालिएको थियो। प्रहरीहरूको समूहले विद्यार्थीहरूलाई उच्च अदालत र कर्जन हल बीचको सडकमा रोके र गोली हान्न सुरु गरेको थियो। यस समय शफीउर रहमान र रिक्सा चालक आउवाल मारिएको थियो। २३ फेब्रुअरीका दिन विद्यार्थीहरूले एक सहिद मीनारको निर्माण गरेका थिए। २४ फेब्रुअरी बिहान सहिद शफीउर रहमानका बुबाले अनधिकृत रूपमा सहिद मीनारको उद्घाटन गरेका थिए भने फेब्रुअरी २६ का दिन आबुल कालाम शामसुद्दिनले आधिकारिक रूपमा सहिद मीनारको उद्घाटन गरेका थिए। यसैबीच प्रहरीले सुरक्षा ऐन अन्तर्गत आबुल हाशिम, आब्दुल हामिद खान भासानी, प्राध्यापक मुनिर चौधुरी, प्राध्यापक अजीत कुमार गुह, पुलिन दे, अध्यापक पृथ्वीश चक्रवर्ती, ली आहाद र अन्यलाई पक्राउ गरेको थियो। नुरुल अमिन सरकारले भाषा आन्दोलन कर्मीहरूलाई भारतीय जासूस, हिन्दु र कम्युनिस्टहरूको सङ्ज्ञा दिएका थिए।
एक इकाई प्रणाली
सन् १९५५ मा प्रधानमन्त्री मोहाम्मद आली बगुडाले एक इकाई योजना लागू गरेका थिए जसले चार पश्चिमी प्रान्तहरूलाई पश्चिम पाकिस्तान र पूर्वी बङ्गाललाई नाम पूर्व पाकिस्तान नाम दिएको थियो। एक इकाई प्रणाली लागू गरिएपछि पाकिस्तानले आफ्नो प्रभुत्व स्थिति समाप्त गर्दै सन् १९५६ मा गणतन्त्रात्मक संविधानलाई अपनाउँदै इस्लामी गणतन्त्रको घोषणा गरेको थियो। यस पछि पूर्व पाकिस्तानका जनवादी नेता सोहरावार्दीलाई पाकिस्तानको प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरिएको थियो। प्रधानमन्त्री बन्ने बित्तिकै सोहरावार्दीले संयुक्त निर्वाचन प्रणालीलाई पुनर्जीवित गर्ने कानुनी कार्यको सुरुवात गरेका थिए भने यसै समय पश्चिम पाकिस्तानमा संयुक्त मतदाता प्रणालीको कडा विरोध रहेको थियो। यसपछि मुस्लिम लिगले जनताबाट यस मुद्दालनई ग्रहण गरी छुट्टै मतदाता प्रणाली लागू गर्नका लागि आह्वान गर्न थालेको थियो। पश्चिम पाकिस्तानको विपरित, संयुक्त मतदाता पूर्व पाकिस्तानमा अत्यधिक लोकप्रिय थियो। सन् १९५६ मा पश्चिम पाकिस्तानका चार प्रान्तहरूको एकीकरणको बाबजुद संवैधानिक रूपबाट बाध्य राष्ट्रिय आर्थिक आयोग कार्यक्रमलाई प्रधानमन्त्री सोहरावर्दीद्वारा तत्काल निलम्बित गरिएको थियो। सोहरावर्दीले राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थालाई केन्द्रीकरण गर्नका लागि युएसएसआर-आधारित पाँच-वर्षीय योजनाहरूको वकालत गरेका थिए। यस रूपबाट पूर्व पाकिस्तानको अर्थव्यवस्था निकै चाँडो केन्द्रीकरण भएको थियो भने सबै प्रमुख आर्थिक नियोजन पश्चिम पाकिस्तानमा स्थानान्तरण भएको थियो।
पश्चिम पाकिस्तानमा अर्थव्यवस्थाको केन्द्रीकरण गर्ने प्रयासहरूले ठूलो प्रतिरोधको सामना गर्ने परेको थियो भने सम्भ्रान्त एकाधिकारवादी र व्यापारी समुदाय नीति स्वीकार गर्नबाट अस्वीकार गरेका थिए। कराचीका व्यापारिक समुदायले पूर्व पाकिस्तानका विकासित क्षेत्रहरूमा १० मिलियन अमेरिकी डलर आइसिए सहायताको आर्थिक वितरणले कुनै पनि प्रयासलाई कमजोर गर्ने र एक राष्ट्रिय किनमेल निगमको स्थापना गर्नका लागि आफ्नो राजनैतिक सङ्घर्ष सुरु गरेको थियो। कराची, लाहोर, क्वेटा, र पेशावर जस्ता पश्चिम पाकिस्तानका आर्थिक सहरहरूमा कुलीन व्यापारिक समुदाय र निजी क्षेत्रद्वारा समर्थित सोहरावर्दीको आर्थिक नीतिका विरुद्ध ठूलो श्रम हडताल गरिएको थियो।
यसबाहेक विवादास्पद एक इकाई प्रणालीबाट ध्यान हटाउन प्रधानमन्त्री सोहरावर्दीले लगानीकर्ताहरूको सानो समूहलाई देशमा साना व्यवसाय स्थापना गर्न आह्वान गर्दै सङ्कट अन्त्य गर्न खोजेका थिए। धेरै पहलहरूको बाबजुद र एनएफसी पुरस्कार कार्यक्रमलाई रोके पनि सोहरावर्दीको राजनीतिक स्थिति र छवि पश्चिम पाकिस्तानका चार प्रान्तहरूमा खस्किन पुगेको थियो। धेरै राष्ट्रिय नेता र मुस्लिम लिगका कार्यकर्ताहरू संवैधानिक रूपले बाध्य भएको एनएफसी कार्यक्रम निलम्बनको कारण निराश बनेका थिए। उनका आलोच र मुस्लिम लिगका नेताहरूले एनएफसी पुरस्कार कार्यक्रमलाई निलम्बन गरिएपछि, सोहरावार्दीले पश्चिम पाकिस्तानको तुलनामा पूर्व पाकिस्तानलाई अधिक आर्थिक रकमको सहायता, अनुदान र अवसर दिने कोसिस गरेका थिए जसमा पश्चिम पाकिस्तानका ४ प्रान्तहरू पनि सामेल थिए। प्रधानमन्त्रीत्वको अन्तिम दिनहरूमा सोहरावार्दीले देशको पूर्व र पश्चिम खण्डका बीच आर्थिक असमानतालाई हटाउने कोसिस गरेतापनि यसबाट कुनै लाभ लिन सकिएको थिएन। सोहरावार्दीले मुलुकमा खाद्यान्न अभावलाई कम गर्न असफल प्रयास गरेका थिए।
केन्द्रीय सन्धि सङ्गठन र दक्षिणपूर्व एसिया सन्धि सङ्गठनमा पाकिस्तानी सदस्यतालाई सुदृढ गर्दै सोहरावर्दलेी संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको सम्बन्ध सुदृढ बनाएका थिए। सोहरावार्दीले जनवादी गणतन्त्र चीनसँगको सम्बन्धलाई पनि प्रबर्धन गरेका थिए। सन् १९५६ को पाकिस्तान संविधान निर्माणमा सोहरावार्दीको योगदान महत्वपूर्ण रहेको थियो भने सोहरावार्दीले उदारवादी लोकतन्त्रको संसदीय ढाँचा अनुरूप नागरिक स्वतन्त्रता र विश्वव्यापी स्वतन्त्रता सम्बन्धी प्राबधानलाई समेट्न उनले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
अयुब खानको शासनकाल
सन् १९५८ मा राष्ट्रपति इस्कान्दार मिर्जाले पाकिस्तानी सेनाका प्रमुख अयुब खानद्वारा गरिएको सैन्य आहातको एक भागको रूपमा देशमा सैन्य कानुन लागु गरेका थिए। त्यसको दुई हप्ता पश्चात् पाकिस्तानको सशस्त्र बलका साथ राष्ट्रपति मिर्जाको पाकिस्तान सशस्त्र सेनासँगको सम्बन्ध बिग्रिन पुगेको थियो भने सेनाका प्रमुख सेनापति अयुब खानले राष्ट्रपतिलाई उनको राष्ट्रपति पदबाट हटाउनुका साथै राष्ट्रपति मिर्जालाई जबरजस्ती अधिराज्य निर्वासनमा पठाएका थिए। अयूब खानले पछि राष्ट्रिय रेडियोमा यसको घोषणा गरेपछि आफ्नो कार्यहरूलाई उचित ठहराएका थिए। सन् १९६२ सम्म सैन्य शासन लागु नै रहेको थियो भने खानले सरकारबाट कयौँ राजनेताहरू तथा नागरिक सेवकहरूलाई पुरस्कृत गर्दै उनीहरूलाई सैन्य अधिकारिहरहरूको साथ फेरबदल गरिदिएका थिए। अयुब खानले आफ्नो शासनकाललाई कालाबाजारी र भ्रष्टाचारको साफाई गर्ने क्रान्तिको रूपमा व्याख्या गरेका थिए। खानले मिर्जालाई राष्ट्रपतिको रूपबाट प्रतिस्थापित गर्दै ११ वर्षसम्मका लागि देशको शक्तिशाली व्यक्ति बनेका थिए। सन् १९६२ सम्म जारी रहेको सैन्य शासनका शासक अयुब खानको सरकारले पाकिस्तानको मुख्य न्यायाधीश मुहाम्मद शहाबुद्दीनको अधीनमा संवैधानिक समितिको गठन गरेका थिए जसमा १० वरिष्ठ न्यायधीशहरू रहेका थिए भने यी मध्ये पूर्व र पश्चिम पाकिस्तानका पाँच पाँच न्यायाधीशहरू रहेका थिए। सन् १९६१ मे ६ का दिन आयोगले आफ्नो मस्यौदा राष्ट्रपति अयुब खान समक्ष पठाएका थिए। उनीहरूले आफ्नो मन्त्रिमण्डलको साथ परामर्श गर्दै मस्यौदालाई राम्रोसँग जाँच गरेका थिए।
सन् १९६२ मा ढाकालाई पाकिस्तानको दोस्रो राजधानीको रूपमा घोषित गरिएको थियो। यसलाई व्यवस्थापकीय राजधानीको रूपमा नामाङ्कीत गर्दै और लुई कानलाई एक राष्ट्रिय सभा परिसरको प्रारूप तैयार गर्ने काम सुम्पिएको थियो। सन् १९६० को दशक पछि ढाकाको जनसङ्ख्या वृद्धि हुँदै गएको थियो। यस प्रान्तमा सात प्राकृतिक ग्याँस क्षेत्रहरूको दोहन गरिएको थियो। पूर्व ग्याँस प्रशोधनको रूपमा विकसित पेट्रोलियम उद्योग बन्दरगाह सहर चट्टोग्राममा स्थापना गरिएको थियो।
छ बुँदे आन्दोलन
सन् १९६४ मा सोहरावार्दीको मृत्यु पश्चात् शेख मुजिबको निवासमा भएको एक बैठकले आवामी लिगलाई पुन: एकीकृत गर्ने निर्णय गरेको थियो। यस बैठकको प्रस्तावको आधारमा शेख मुजिब तत्कालीन पाकिस्तानको एक प्रमुख राजनैतिक दल आवामी लिगको महासचिव र मओलानम आबदुर रशीद तर्कबागीशलाई दलको सभापतिको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् १९६४ मार्च ११ का दिन सर्वदलीय सङ्घर्ष परिषद्को पनि गठन भएको थियो जसको माध्यमबाट शेख मुजिबले साम्प्रदायिक दङ्गा रोक्न विशेष उपायहरूको अवलम्बन गरेका थिए। सैन्य शासक अयूब खानको सैन्य शासन, राजनितीको नाममा मौलिक गणतन्त्र तथा पाकिस्तानको संरचनामा एक इकाई पद्धति विरोधी नेताहरू मध्ये शेख मुजिब अगुवा थिए। यस विधिका अनुसार शक्तिलाई केन्द्रित गर्ने योजना गरिएको थियो भने प्रदेशहरूलाई एकसाथ ल्याउन पनि पहल गरिएको थियो। अन्य राजनीतिक दलहरूसँग काम गर्दा शेख मुजिबले अयूब विरोधी सबै दलका उम्मेदवारहरूको साथसाथै फातिमा जिन्नाको पनि समर्थन गरेका थिए जसकारण उनलाई चुनाव आउनु भन्दा दुई हप्ता अघि पक्राउ गरिएको थियो भने देशद्रोह र आपत्तिजनक प्रस्ताव बनाएको आरोपमा उनलाई एक वर्ष कारागार सजाय सुनाइएको थियो। यद्यपि उनलाई उच्च अदालतको फैसलामा एक वर्ष नपुग्दै कारागारबाट रिहा गरिएको थियो। यस समयमा सेनाको नरसंहार र बङ्गालीहरूको माग पूरा गर्न सेनाका शासकहरूको उदासीनताले पूर्वी पाकिस्तानका जनतालाई आक्रोशित बनाएको थियो।
सन् १९६६ फेब्रुअरी ५ का दिन विपक्षी दलहरूको राष्ट्रिय सम्मेलन लाहोरमा सम्पन्न भएको थियो। यस सम्मेलनमा शेख मुजिबले आफ्नो ऐतिहासिक ६ बुँदे माग पेश गरेका थिए जुन पूर्वी पाकिस्तानको स्वायत्तताको एक रूपरेखा रहेको थियो। शेख मुजिबले 'हाम्रो जीवन रक्षाको लागि माग' भन्ने शीर्षक अन्तर्गत यो मागको प्रचार गरेका थिए। यस मागको मुख्य मुद्दा भनेको कमजोर केन्द्रीय सरकारको अधीनमा रहेको पाकिस्तानी सङ्घमा पूर्वी पाकिस्तानको पूर्ण स्वायत्तता थियो। उक्त मागलाई सम्मेलनका आयोजकहरूले अस्वीकार गर्दै शेख मुजिबलाई बिखण्डनवादी रूपमा पहिचान गरेका थिए जसकारण उनले सम्मेलन बहिष्कार गर्दै पूर्वी पाकिस्तान फर्केका थिए। सन् १९६६ मा शेख मुजिब आवामी लिगका सभापतिको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। यस निर्वाचन पछि उनले छ बुँदाहरूको समर्थन जुटाउन राष्ट्रव्यापी अभियान चलाउँदै लगभग सबै देशहरूको यात्रा गरेका थिए भने यात्राको क्रममा उनलाई प्रहरीले सिलेट, मयमनसिङ्ह र ढाकामा थुप्रै पटक पक्राउ गरेको थियो। उनी यस वर्षको पहिलो चतुर्थाम्शमा उनलाई ८ पटक पक्राउ गरिएको थिए। उनलाई सोही वर्ष ८ मे का दिन नारायणगञ्जमा स्थित जुट कारखानाका मजदुरहरूको जुलुसमा भाग लिएको कारण पुनः पक्राउ गरिएको थियो। उनको रिहाइको माग गर्न ७ जुनका दिन राष्ट्रव्यापी हड्ताल आह्वान गरिएको थियो। हड्तालको क्रममा प्रहरीले गोलीबारी गर्दा ढाका र नारायणगञ्जमा कम्तिमा तीन प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको थियो।