cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
फोरजी
4G (Fourth Generation or Long Term Evolution) चौथो पुस्ताको वायरलेस मोवाइल दुरसञ्चार प्रविधि हो, यो प्रविधि 3G पछिको पुस्ताको प्रविधि हो । 4G प्रणालीमा अन्तर्राष्ट्रिय दुरसञ्चार युनियनले उल्लेख गरे अनुसारको विशेषता हुनु पर्ने हुन्छ, उदाहरणको लागि सुधारिएको मोबाइल वेभको पहुँच, गेमिङ सेवा, उच्च गुणस्तरको मोबाइल टेलिभिजन, भिडियो कन्भरेन्सिङ तथा थ्रिडि टेलिभिजनहरू हुन् । 4G मा पूर्ण रूपमा आईपी आधारित सेवाहरू सञ्चालन हुनेछ । यसमा ध्वनि, इन्टरनेट र मल्टिमीडियालाई समान गतिमा पठाउन र प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
4G सेवाको पहिलो मापदण्डलाई व्यावसायिक रूपमा नर्वेको ओस्लो तथा स्विडेनको स्टकहोल्समा सन् २००९ मा कार्यान्वयन गरिएको थियो । नेपालमा 4G सेवा शुचारू गर्ने सेवा प्रदायक नेपाल टेलिकम हो, यस सन् २०१७ जनवरी १ मा यो सेवा शुचारू गरेको थियो । भने हाल अन्य दुरसञ्चार सेवाप्रदायकहरू एनसेल तथा स्मार्टसेलले समेत 4G सेवा सञ्चालनमा ल्याएको छ ।
4G सञ्चालन व्याण्डविथ
नेपाल दुरसञ्चार प्राधिकरणले हाल दुरसञ्चार सेवाको रेडियो फ्रिक्वेन्सी बाँडफाँड तथा मुल्य सम्बन्धी नीति (पहिलो संशोधन), २०७३ अनुसार फोरजी सेवा सञ्चालन प्रविधि तटस्थता अनुसार १८०० मेजाहर्ज व्याण्डविथमा सञ्चालनको अनुमति प्रदान गरेको छ । हाल नेपालमा फोरजी सेवा सञ्चालन दुरसञ्चार सेवा प्रदायक नेपाल टेलिकम, एनसेल तथा स्मार्टसेल हुन् ।
फिफा
फिफा (फ्रान्सिसी: Fédération Internationale de Football Association) अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल सम्मेलन महासङ्घको संक्षिप्त रूप हो, जुन एउटा अन्तराष्ट्रिय सङ्घ हो जसले अन्तराष्ट्रिय फुटबल खेलमाथि नियन्त्रण राख्दछ । (यसलाई फुटबल सङ्घ पनि भन्छन)। यसको मुख्य कार्यालय ज्युरिख, स्वीट्जरल्याण्डमा छ, र हाल यसको अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनो हुन । फिफाले अन्तराष्ट्रिय फुटबलको ठूला ठूला प्रतियोगिताको आयोजन गर्छ, र त्यस मध्ये प्रख्यात रहेको एउटा प्रतियोगिता हो फिफा विश्वकप, जुन सन् १९३० मा शुरु गरियो । फिफाको स्थापना मे २१,१९०४ मा पेरिसमा भएको थियो र यसमा २०८ अन्तराष्ट्रिय सङ्गठनहरू सदस्य छन् । यस संघको अधिकारिक भाषाहरू अङ्ग्रेजी, फ्रान्सिसी, जर्मन र स्प्यानिस रहेका छन् । फिफको धेरै शक्तिशाली अङ्ग हो फिफा कंग्रेस, जुन एउटा सभा हो, हरेक संघको एक प्रतिनिधीको सदस्यताबाट बनेको छ । यस संघको कंग्रेसले प्रति वर्ष एउटा सभाको आयोजन गर्छ, र १९९८ देखि यसले एउटा अर्को सभा प्रति वर्ष गर्दै आएको छ । कंग्रेसले मात्र फिफाको नियममा परिवर्तन गर्ने अधिकार राख्दछ ।
इतिहास
विश्व जुडान संगै २० औ शताब्दीको शुरुमा खेलहरूमाथि दृष्टि राख्ने एउटा निकायको खाँचो देखियो । फिफाको स्थापना २१ मे १९०४ मा पेरिसमा भएको थियो । यस संघलाई स्थापना गर्ने सदस्यहरू बेल्जियम, डेनमार्क, फ्रान्स, नेदरल्यान्ड, स्पेन, स्विडेन र स्वीट्जरल्याण्ड थिए र त्यही दिन जर्मन सङ्गठनले टेलीग्राम पठाएर सदस्यता बारे आफ्नो इच्छा जाहेर गर्‍यो । यसको सर्वप्रथम अध्यक्ष रबर्ट ग्युरिन बने।
ग्युरीन पछि सन् १९०६ मा इंगल्याण्डका डेनियल ब्युर्ली वुलफाल फिफाको अध्यक्षको रूपमा मनोनित भए । त्यसपछिको विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता सन् १९०८ मा लण्डनमा भएको थियो र धेरै सफलता हासिल गरेको थियो । व्यावसायिक खेलाडीहरूको उपस्थिति हुँदा पनि फिफाको सिद्धान्त खोज्न प्रतिकूल स्थिति थियो । यस संघमा दक्षिण अफ्रिका सन् १९०८ मा, अर्जेन्टिना र चिली सन् १९१२ मा र क्यानाडा अनि संयुक्त राज्य सन् १९१३ मा, आवेदन संगै फिफाको सदस्यता युरोपभन्दा बाहिरको देशहरूमा फैलिदै गयो । प्रथम विश्वयुद्धको बेला धेरै खेलाडीहरूलाई विश्वयुद्धमा पठाइयो र विश्वयुद्धले गर्दा धेरै ठाउँहरूमा यातायातको साधनहरू प्रभावित भए र विश्व जुडानमा बाधा उत्पन्न भयो । त्यस समयमा केही अन्तर्राष्ट्रिय आबद्दता र सङ्गठनहरूको अस्तित्वमा विभेद थियो तथा वुलफालको मृत्यु पछि सङ्गठनको सञ्चालन एक डचपुरुष कार्ल हर्समन्नले सम्भालनु भयो र यस संघलाई विलुप्त हुनबाट बाचाउनु भयो । युद्धपछि गृह राष्ट्रले आफ्नो सदस्यता फिर्ता लियो र बिपक्षी राष्ट्रहरूसँग खेल्न तैयार भएन तर पछि फेरी गृह राष्ट्रले पुन: सदस्यता पायो ।
झापा स्पोर्ट्स अवार्ड २०७४
झापा स्पोर्ट्स अवार्ड २०७४ झापा स्पोर्ट्स अवार्ड अन्तर्गतको दोस्रो पुरस्कार वितरण कार्यक्रम संस्करण हो। यस झापा स्पोर्ट्स अवार्डको वितरण २०७५ माघ २७ गते विर्तामोडमा भएको थियो। जस अन्तर्गत नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीका फरवार्ड नवयुग श्रेष्ठ र जुडोकी देविका खड्का झापा स्पोर्टस् अवार्ड २०७४ वर्षका उत्कृष्ट पुरुष तथा महिला खेलाडी घोषित भएका थिए।
उत्कृष्ट युवा, प्रशिक्षक र पिपुल्स च्वाइज प्लेयर सबैले विजेताले समान २५ हजार प्राप्त गरेका थिए। पुरस्कार राशी अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ (एन्फा) का उपाध्यक्ष पंकजविक्रम नेम्बाङले प्रदान गरेका थिए । उत्कृष्ट पुरुष र महिला खेलाडीलाई मोटरसाइकल र स्कुटी झापा ११ एफसीका अध्यक्ष जलकुमार गुरुङले प्रायोजन गरेका थिए।
गत वर्ष झापाका खेलाडीलाई मात्र केन्द्रित गरेर प्रदान गरिएको झापा स्पोर्ट्स अवार्ड यस वर्षबाट मेची अञ्चल भरिका खेलाडी तथा प्रशिक्षकलाई समेटेर खेलकुद पत्रकार मञ्च झापाले वितरण गरेको थियो।
उत्कृष्ट पुरूष खेलाडी
यस विधा अन्तर्गत उत्कृष्ट खेलाडी बनेका नवयुग श्रेष्ठले यामाह कम्पनीको मोटरसाइकल प्राप्त गरेका थिए।
उत्कृष्ट महिला खेलाडी
उत्कृष्ट महिला खेलाडी बनेकी देविका खड्काले यामाहा कम्पनीको इस्कुटी प्राप्त गरेकि थिइनन्।
कस्तुरी
कस्तुरी भाले कस्तुरी मृगको नाभीमा रहेको एक ग्रन्थिबाट उत्पादन हुने एक प्रकारको गन्धयुक्त पदार्थ हो । प्राचिनकाल देखी नै अत्तर, अगरबत्तीका सामग्री तथा औषधी आदी निर्माण गर्न कस्तुरीको प्रयोग गरिदै आइएकोछ । कस्तुरी जनावरबाट उत्पादित विश्वका बहुमुल्य बस्तु मध्य एक हो ।
सई परांजपे
सई परांजपे भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्।
जेबिल्स फाइनान्स लिमिटेड
जेबिल्स फाइनान्स लिमिटेड नेपाल राष्ट्र बैङ्कको वर्गिकरण अनुसार "ग वर्ग"मा पर्ने एक बैक हो।यो वित्त कम्पनी हो।
हांकु
हांकु जुम्ला जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
चार विनायक
चाबहिलको चन्द्रविनायक भक्तपुरको सूर्यविनायक चोभारको जलविनायक र ललितपुरको (कार्यविनायक) उपत्यकाका चार मुख्य विनायक (श्री गणेशहरू) हुन् ।
यसकाे साथै काठमाडौं मरू टाेलको अशोकविनायक र कमलादीस्थित (कमलादी विनायक) पनि प्रसिद्ध विनायकमा पर्दछ ।
अजगैबी
अजगैबी रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
मर्मपरिकाडा
मर्मपरिकाडा नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकासक्षेत्रको राप्ती अञ्चलको सल्यान जिल्लामा पर्ने एक गाँउ विकास समिति हो।
डेयर 2 डान्स
डेयर 2 डान्स एक भारतीय वास्तविक कार्यक्रम हो जुन ०६ सेप्टेम्बर २०१४ देखि २६ अक्टोबर २०१४ सम्म लाइफ ओकेमा प्रसारित भएको थियो । यस कार्यक्रमका प्रस्तुतकर्ता बलिउडका विख्यात अभिनेता अक्षय कुमार थिए ।
जाँठा
जाँठा वयस्क पुरुष तथा महिलाको यौनाङ्ग वरिपरी उम्रने रौं हो ।
फिफा विश्वकप
विश्वकप फुटबल एक फुटबल खेलको सबैभन्दा प्रमुख विश्वस्तरीय पुरूष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो प्रतियोगिता हरेक ४-४ वर्षको अन्तरालमा प्रत्येक संस्करणमा फरक फरक राष्ट्रहरूमम आयोजना हुने गर्दछ । सन् १९३०बाट सुरू भएको यस प्रतियोगिता हरेक चार चार वर्षमा आयोजना गर्ने गरी निर्णय गरिएता भनि द्वितीय विश्वयुद्धका कारण सन् १९४२ र १९४६ सालमा भने आयोजना हुन सकेको थिएन । यो प्रतियोगिता सबैभन्दा धेरै पटक ब्राजिलले जितेको छ । ब्राजिले सर्वाधिक पाँच पटक फिफा विश्वकप जिति फुटबल जगत् आफूलाई सर्वमान तुल्याउन सफल भएको छ । यस्तै अन्तिम पटक भएको विश्वकप भने फ्रान्सले जितेको थियो । यो फ्रान्सको दोस्रो फिफा विश्वकप उपाधि थियो । २०१८ फिफा विश्वकपको आयोजक रसिया रहेको थियो ।
यस प्रतियोगिताको वर्तमान संरचना अनुसार सुरूमा लगभग तीन वर्ष लगाएर प्रतियोगिताको फाइनल चरणका लागि विभिन्न छनोट चरणका खेल तथा प्रतियोगिताहरू आयोजना गर्ने गरिन्छ । बल्ल ३२ छनोट चरणहरू पार गर्ने राष्ट्रहरूका बिचमा विश्वकप प्रतियोगिता सञ्चालन हुने गर्दछ । फाइनल चरणमा पुग्ने एउटा टिम भने आयोजकका हैसियतले सिधै छनोट चरणका नखेली फाइनल चरणमा स्थान बनाउँदछ । अहिलेसम्म २१ वटा विश्वकपमा प्रतियोगिताहरू सञ्चालन भइसकेका छन् । जसमा जम्मा ८ राष्ट्रहरूले मात्र विश्वकप जित्न सफल भएको छ । सर्वाधिक धेरै ५ पटक फिफा विश्वकप राष्ट्र ब्राजिल मात्र विश्वकपमा एउटा यस्तो राष्ट्र हो जसले विश्वकपका सम्पुर्ण संस्करणहरू अथवा २१ वटै विश्वकपका संस्करणहरूमा सहभागीता जनाएको छ । अन्य विजेताहरूमा दुई विजेता इटाली र जर्मनीले विश्वकप चारचार पटक जितेका छन् । अनि अर्जेन्टिना, फ्रान्स  तथा उरूग्वेले दुईदुई पटक विश्वकप जितेका छन्, भने इंग्ल्याण्ड तथा स्पेनले पनि यो फिफा विश्वकप एक-एक पटक जितेको छ ।
फिफा विश्वकप प्रतियोगिता विश्वमा सधै भन्दा प्रसिद्ध फुटबल प्रतियोगिता हो । साथै ओलम्पिक खेल पछि सबैभन्दा धेरै दर्शकले प्रत्यक्ष तथा टिभीमा हेर्ने एवम् सबैभन्दा धेरै समर्थकहरूले पछ्याउने खेलकुद प्रतियोगिता हो । अझ २००६ फिफा विश्वकपको फाइनल खेल मात्र २६.२९ विलियन दर्शकले खेल प्रत्यक्ष रंगशालामा पुगेर तथा विश्वभर ७१५.१ मिलियन दर्शकले हेरेका थिए ।
हालसम्म जम्मा १७ फरकफरक राष्ट्रहरूले मात्र फिफा विश्वकपको आयोजना गरेको छ । जसअन्तर्गत ब्राजिल, फ्रान्स, इटाली, जर्मनी तथा मेक्सिकोले दुईदुई पटक तथा उरूग्वे, स्वीजदल्याण्ड, स्वीदेन, चिली, इङ्ल्यान्ड, अर्जेन्टिना, स्पेन, संयुक्त अमेरिका, जापान र दक्षिण कोरिया (संयुक्त), दक्षिण अफ्रिका र रसियाले एकएक पटक विश्वकप आयोजना गरेको थियो । यस्तै कतार भने आउदो विश्वकप २०२२ फिफा विश्वकपका आयोजकका रूपमा रहेको छ । भने त्यसपछि को विश्वकप २०२६ फिफा विश्वकपका लागि भने क्यानडा, संयुक्त राज्य अमेरिका तथा मेक्सिकोलाई संयुक्त रूपमा विश्वकपको आयोजनाका लागि अधिकार दिइएको छ । यो विश्वकपनै पहिलोपटक एकै पटक तीन राष्ट्रहरूले आयोजना गर्न लागेको फिफा विश्वकप हुनेछ ।
यस प्रतियोगिता थालनीको कथा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासङ्घ, फिफा सँग जोडिएको छ भने फिफाको कथा विभिन्न देशमा स्थापना भएका राष्ट्रिय फुटबल सङ्घहरूको विकास सँग जोडिएको छ । सन् १८६६ मा विश्वको पहिलो राष्ट्रिय फुटबल सङ्घको रूपमा 'इङ्ग्ल्याण्ड फुटबल एसोसिएशन'- एफए गठन भइसकेको थियो । केही वर्षपछि अरू देशहरूमा पनि धमाधम राष्ट्रिय फुटबल सङ्घहरू स्थापना हुन थाले । यसरी फुटबल खेल र त्यसका राष्ट्रिय सङ्घहरूको विस्तार हुँदै गएपछि एउटा अन्तराष्ट्रिय फुटबल सङ्घको आवश्यकता सर्वत्र महसुस हुन थाल्यो । यही खाँचोको निकास खोज्ने क्रममा फ्रान्स, बेल्जियम, नेदरल्याण्ड्स, डेनमार्क, स्पेन, स्विडेन र स्विट्जरल्यान्डसमेत सात देशका प्रतिनिधि फ्रान्सको राजधानी पेरिसमा भेला भए । यही भेलाले २९ मे १९०४ मा फुटबलको सर्वोच्च संस्था 'अन्तराष्ट्रिय फुटबल महासङ्घ' -फेडरेसन इन्टरनेशनल डे फुटबल एसोसिएशन, फिफाको औपचारकि गठन भयो । इङ्ग्ल्याण्ड दुई वर्षपछि फिफा सदस्य बन्यो । त्यसपछि अरू देशहरू पनि धमाधम यसको सदस्य हुने क्रम चल्यो, जुन अहिले पनि जारी रहेको छ । अहिले दुई सयभन्दा बढी देश फिफा सदस्य छन् । नेपाल सन् १९७० मा फिफाको पूर्ण सदस्य बनेको हो ।
विश्व कप फुटबल प्रतियोगिताको थालनीको श्रेय आधुनिक ओलम्पिक खेलकूद प्रतियोगिताको सफल सुरूवातलाई जान्छ । सन् १९०० मा भएको दोस्रो ओलम्पिक खेलकूदमा फुटबल पहिलोपटक समावेश गरिएको थियो । ओलम्पिक फुटबलको सफलताले उत्साहित भएका फिफा पदाधिकारीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता ओलम्पिकको घेराभित्र सीमित राख्न नहुने निष्कर्ष निकाले । छलफल चल्दै जाँदा अन्ततः २६ मे १९२८ मा बसेको फिफा एम्स्टर्डम कङ्ग्रेसले युगान्तकारी निर्णय गर्‍यो, हरेक चार-चार वर्षको अन्तरालमा फिफा सदस्य देशहरूबीच विश्व कप प्रतियोगिता आयोजना थाल्ने र पहिलो विश्व कप सन् १९३० मा गर्ने कुराको निचोड निकालियो । अनि अर्को वर्ष, सन् १९२९ को बार्सिलोना फिफा कङ्ग्रेसले यो ऐतिहासिक जिम्मेवारी पूरा गर्ने दायित्व उरूग्वेलाई प्रदान गर्‍यो । फलस्वरूप, राजधानी मोन्टेभिडियोमा एक लाख दर्शक अट्ने नवनिर्मित रंगशाला स्टेडियम देल सेन्टेनारयिोमा आईतबार १३ जुलाई १९३० मा फ्रान्स र मेक्सिकोबीच पहिलो विश्व कपको पहिलो म्याच विधिवत् उद्घाटन खेलको रूपमा सम्पन्न भयो ।
पहिलो विश्वकप आयोजना हुँदा फिफा सदस्य देशसंख्या जम्मा ४१ थियो । त्योबेला छनोट चरण प्रतियोगिता पनि भएको थिएन । तसर्थ, विविध कारणले गर्दा पहिलो विश्व कप प्रतियोगितामा मात्र १३ देश सहभागी भएका थिए । तर दोस्रो विश्वकपमा भने सदस्य देशको संख्या धेरै भएकोले उनीहरूबीच छनोट चरण प्रतियोगिता गराइएको थियो । र, फाइनल प्रतिस्पर्धाका लागि १६ देश छनोट भएका थिए । त्यसपछि लामो समयसम्म छनोट चरण र त्यही १६ देशबीच नै फाइनल स्पर्धा हुने प्रचलन रहँदै आयो । तर सदस्य संख्या र स्तर बढ्दै गएको तुलनामा त्यो संख्या कम महसुस हुन थाल्यो । फलतः सन् १९८२ को बाहौं विश्व कपदेखि यसलाई बढाएर २४ देश पुर्‍याइयो । पुनः १९९८ को १६ औँ संस्करणदेखि विश्व कप उपाधिको फाइनल चरणमा भिड्न पाउने देशको संख्या ३२ पुर्‍याइएको हो । हाललाई यही संख्या कायम राखिएको छ ।
पहिलो फुटबल प्रतियोगिता
विश्वको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय च्यालेन्ज फुटबल खेल ग्लासगो मा सन् १८७२ मा स्कटल्याण्ड र इङ्ल्यान्ड बिच भएको थियो, यो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल भने ०-० गोलको बराबरीमा टुङ्गीएको थियो । यस्तै पहिलोपटक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता भने ब्रिटिस होम च्याम्पियनसिप हो जुन १९९४ सालमा भएको थियो । यस्तै बिसौ शताब्दीमा आएपछि मात्र फुटबल खेलको लोकप्रियता बढ्न थालेको थियो ।२० औँ शताब्दीमा पहिलो र दोस्रो ग्रष्मकालीन ओलम्पिक अर्थात १९०० र १९०४ को ओलम्पिकमा फुटबल खेललाई प्रदर्शनीको खेलका रूपमा मात्र आयोजना गरिएको थियो, भने फुटबल खेलमा मेडलको व्यवस्था पनि गरिएको थिएन । पछि १९०८ को ओलम्पिक देखिमात्र फुटबल खेललाई पनि ओलम्पिकमा आधिकारिक मान्यता दिइएको थियो ।
सन् १९०४ मा फिफाको स्थापना भएपछि फुटबल खेललाई ओलम्पिक भन्दा बाहिर पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा गराउने उद्देश्य राखिएको थियोे । त्यसैले पनि १९०६ मा स्वीजडल्याण्डमा फिफाको कार्यलय स्थापना गरिएको थियो ।
सन् १९०८ को ओलम्पिक देखि फुटबल खेललाई आधिकारिक मान्यता दिई ओलम्पिक खेलमा सहभागीता गराउन थालिएको थियो । उक्त ओलम्पिकमा ग्रेट ब्रिटेन (इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टिम) ले स्वर्ण पदक जित्न सफल भएको थियो । १९०८ को सफता पछि १९१२ को ओलम्पिकमा पनि फुटबल खेललाई निकै उत्सुकताका साथ आयोजना गरिएको थियोे ।
ओलम्पिक प्रतियोगिता सँगसँगै फुटबल खेललाई निरन्तरता दिनका लागि १९०९ मा सर थोमस लिपटप ट्रफीको आयोजना भएको थियो । जुन प्रतियोगिता सर थोमस लिपटपले आयोजना गरेको थियो । यो प्रतियोगितामा कुनै राष्ट्रिय टिमको सहभागीता नभई मात्र क्लबको मात्र सहभागीता रहेको थियो । फरक फरक राष्ट्र का क्लबहरू बिच भएको प्रतियोगिताका कारण यस प्रतियोगितालाई पहिलो विश्वकपको उपमा दिइएको थियो ।
द्वितीय विश्वयुद्ध अघिका विश्वकपहरू
ओलम्पिक खेलमा फुटबल खेलको लोकप्रियता तथा सफलता पछि, फिफाका संस्थापक अध्यक्ष जुलिस रिमेटले ओलम्पिक खेल बाहि र पनि फिफाले आफ्नै आयोजनामा फुटबल प्रतियोगिता आयोजना गर्ने निर्णय गरेका थिए । सन् १९२८ मे २८ मा फिफा कंग्रेसले एम्स्टेर्दममा फुटबल च्याम्पियनसिपको धारणा बारे निर्णय गरेको थियो । त्यससँगै फिफाले १९३० फिफा विश्वकप वा पहिलो फिफा विश्वकपको आयोजना गर्ने जिम्मेवारी उरूग्वेलाई दिएको थियो । किनभने उरूग्वेले दुईपटक अनौपचारिक फुटबल प्रतियोगिता जितिसकेको थियो, र त्यसैको खुसियाली व्यक्तका निम्ति पनि यो विश्वकप आयोजना गर्ने जिम्मा दिइएको थियो ।
यस पहिलो विश्वकपमा सहभागी टिमहरूको छनोट फिफाको निर्णय तथा निमन्त्रणा अन्तर्गत गरिएको थियो । भने उरूगेलाई आयोजक घोषणा पनि निकै ठूलो राष्ट्रिय कष्टकरका बाबजुदका साथ गरिएको थियो ।यो विश्वकप आयोजना मिति तोकिएको भन्दा झन्डै दुई महिना पछि मात्र आयोजना गरिएको थियो । अन्ततः रिमेट आफैले बेल्जियम, फ्रान्स, रोमानिया, र युगोस्लाभीयाको यात्रा गरेर ती टिमहरूलाई प्रतियोगितामा डाकेका थिए ।
समयको अन्तरालमा फिफा विश्वकपमा केही अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दा, अन्तर्राष्ट्रिय यात्राहरूका कारण केही असहजता पैदा भएको थियो । १९३४ फिफा विश्वकपमा ब्राजिल र क्युबा बाहेक अन्य केही दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूले यात्रा वा यातायातको समस्या दर्शाउदै विश्वकपमा सहभागीता जनाएको थीएनन् । १९३८ फिफा विश्वकपमा पनि यस्तै समस्या देखिएको मा ब्राजिलले मात्र १९३४ तथा १९३८ विश्वकपमा सहभागीता जनाउने दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र भएको थियो । १९४२ र १९४६ को आयोजकको हैसियत क्रमशः जर्मनी तथा ब्राजिललाई दिइएको थियो, तर द्वितीय विश्वयुद्धका कारण ती दुई योजनारत विश्वकप रद्द भएको थियो ।
द्वितीय विश्वयुद्ध पछिका विश्वकपहरू
१९५० फिफा विश्वकप यस अर्थमा निकै स्मरणीय छ कि यो विश्वकपमा पहिलोपटक ब्रिटेनका सबै टिमहरूले सहभागीता जनाएका थिए भने सर्वाधिक विश्वकप विजेता ब्राजिलले यो चोटि पहिलोपटक विश्वकप जितेको थियो । भने यो विश्वकप द्वितीय विश्वयुद्ध पछिको पहिलो विश्वकप पनि थियो । यस प्रतियोगितामा १९३० च्याम्पियन उरूग्वे, जसले अघिल्ला दुई विश्वकप बहिष्कार गरेका थिए, र उरूग्वेले प्रतियोगिता ब्राजिललाई हराउदै जितेको थियो । उक्त म्याच वा खेललाई इतिहासमा मोराकानाको भन्ने गरिन्छ । (पोर्चुगीज: Maracanaço).
१९३८ बाहेक १९३४ देखि १९७८ सम्मका सम्पुर्ण विश्वकपमा १६ टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो । अस्ट्रेलिया तथा नाजीवादबाट शोषित जर्मनीले १९५० को विश्वकपमा पुन स्थान बनाउन सफल भएका थिए । भारत, स्कटल्याण्ड तथा टर्की सहित १३ टिमहरूले प्रतियोगिताबाट विभिन्न कारणबस आफ्नो सहभागीता फिर्ता लिएको थियो । सबैभन्दा धेरै सहभागीता युरोप र दक्षिण अमेरिकी टिमहरूको थियो भने तिनीहरूको तुलनामा उत्तर अमेरिकी, अफ्रिकी, एसियाली र ओसिनीयाका टिमहरू कम मात्रामा सहभागी थिए ।  यी टिमहरूमा पनि युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरूकै प्रतियोगिता दबदबा रहेको थियो । १९८२ सम्म युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिम बाहेक अन्य पनि टिम प्रतियोगिताको दोस्रो चरणमा तथा अन्य चरणमा खासै पुग्न सकेको थिएन । यस्तै अमेरिका १९३० को सेमिफाइनलमा, क्युबा १९३८ को क्वाटरफाइनलमा, उत्तर कोरिया १९६६ को क्वाटरफाइनलमा र मेक्सिको १९७० को क्वाटरफाइनलमा मात्र पुग्न सफल भएको थियो ।
३२ टिमहरूको विस्तार
१९८२ फिफा विश्वकप मा २४ टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो, र १९९८ फिफा विश्वकप देखि ३२ टिमहरूको सहभागीता गराइएको थियो । जसमा अफ्रिका, एसिया र उत्तर अमेरिकी टिमहरूको वृद्धि गरिएको थियो । यसपछि विश्वकपमा झन् थप उत्कृष्टता तथा मनोरञ्जनात्मकता थपिएको थियो । अनि युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरू बाहेबा टिमहरूले पनि विश्वकपमा थप उत्कृष्ट प्रदर्शनी गर्न सफल भएको थियो । मेक्सिको, १९८६ मा क्वाटरफाइनल सम्म, क्यामरून १९९० मा क्वाटरफाइनल सम्म, दक्षिण कोरिया २००२ मा अन्तिम चार टिम सम्ममा आफ्नो स्थान बनाउन सफल भएको थियो । यस्तै सेनेगल तथा संयुक्त राज्य अमेरिका पनि २००२ को क्वाटरफाइनलमा पुग्न सफल दक्षिण अमेरिकी तथा युरोपेली टिम बाहेकका राष्ट्रहरू हुन् ।  घाना, २०१०को क्वाटरफाइनलमा पुगेको थियो, साथै कोष्टारिका पनि २०१४ को क्वाटरफाइनल सम्म पुग्न सफल भएको थियो । तैपनि, युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरूले लगातार विश्वकपमा शासन गर्दै आइरहेको छ । १९९४, १९९८, २००६ र २०१८ को विश्वकपका क्वाटरफाइनल खेलहरूमा सम्पुर्ण युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूको मात्र सहभागीता रहेको थियो, भने फाइनल तथा विजेता त सबै विश्वकपमा यी दुई क्षेत्रका टिमहरू मात्र खेल्ने र हुन् गर्दछन् ।
दुई सय राष्ट्रिय टिमहरूले २००२ फिफा विश्वकपका लागि छनोट चरणका खेलहरू खेलेका थए, १९८ राष्ट्रले २००६ फिफा विश्वकपको छनोट चरण खेलेका थिए भने २०४ राष्ट्रहरूले २०१० फिफा विश्वकपका छनोट चरणका खेलहरू खेलेका थिए ।
४८ टिमको विस्तार
अक्टोबर २०१६ मा फिफाका अध्यक्षले २०२६ फिफा विश्वकपका लागि ४८ टिमहरूको अवधारणा अगाडि सारेका थिए । साथै १० जनवरी २०१७ मा फिफाले २०२६ फिफा विश्वकपका लागि फाइनल चरणमा ४८ टिमहरूको सहभागीता निश्चित गरेको थियो ।
सोहा अली खान
सोहा अली खान भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक प्रसिद्ध अभिनेत्री हुन्। उनी अभिनेत्री शर्मिला टेगोर र मनसूर अली खान पटौदीको सबैभन्दा सानो छोरी हुन् । उनले २५ जनवरी २०१५ मा मुम्बईको कुणाल खेमुसंग विवाह गरे।
श्याम बेनेगल
श्याम बेनेगल भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्।
कुर्था
कुर्था, (কুর্তা (পাঞ্জাবী), फारसी:كُرتہ, हिन्दि: कुरता,) नेपाल, भारत, पाकिस्तान, श्रीलङ्का, बङ्गलादेश तथा अफगानिस्तानमा लागाइने परम्परागत पहिरन हो ।
रिलायन्स फाइनान्स लिमिटेड
रिलायन्स फाइनान्स लिमिटेड नेपाल राष्ट्र बैङ्कको वर्गिकरण अनुसार "ग वर्ग"मा पर्ने एक बैक हो।यो वित्त कम्पनी हो।
पौवेगौडे
पौवेगौडे नेपालको गण्डकी अञ्चलको स्याङ्जा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो ।
विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प
विसं २०७२ वैशाख २९ गते दिउँसो १२:५० मिनेट जादा देश भर निकै ठुलो भूकम्पको झड्का महसूस गरिएको थियो । नेपालको कोदारी समीप दोलखाको सुनखानी केन्द्र विन्दु बनाएर गएको ७.३ रेक्टर स्केलको भूकम्प पूरा नेपाल तथा भारत बङ्गलादेश चीनमा समेत महसूस गरिएको थियो सो भूकम्प पछि दर्जनौ अन्य साना ठूला भुकम्पका पराकम्पनहरू महूसस गरिएका थिए ।
क्षती
यो दोस्रो भूकम्पमा धेरै मानिसको मृत्यु भएको र घाइते भएको खबर आएको छ। साथै भारतमा पनि नेपाल को विस्तृत ठाउँमा भाबन्हारू भत्किएको समाचार छ। चीनको तिब्बतमा विशाल चट्टान् टुक्रेर झर्नाले धेरै घरहरु पुरिये। राहत र बचाउ कार्य मा लागेको एक अमेरिकी सैन्य हेलिकॉप्टर पनि यात्री सहित भूकम्प पछि लापता भयो।
राहत वितरण र उदार कार्य
भारतीय वायु सेना र अन्य देश र संस्था को हेलिकाप्टर र उदार दल जून केहि दिन पहले आएको भूकम्प ले क्षति भएका नेपाल मा उदार र राहत वितरण कार्य मा लागेका थिए, एक पल्ट फेरी सक्रिय भए। भारत को एनडीआरएफ को दल जो फिर्ता भैसकेकाथे एक पल्ट फेरी नेपाल को लागि।
जगतप्रकाश मल्ल
जगतप्रकाश मल्ल नेपालको इतिहासमा मल्लकालका प्रसिद्ध राजा हुन्।
सिलिचोङ गाउँपालिका
सिलिचोङ गाउँपालिका सङ्खुवासभा जिल्लाको ५ गाउँपालिका मध्येको एक गाउँपालिका हो।
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार सिलिचोङ गाउँपालिकाको कुल जनसंख्या १०, ४३२ छ।
अल्बाट्रोस
अल्बाट्रोस एउटा ठूला प्रजातिका समुद्री चराको पारिवारिक नाम हो ।
हडताल
हडताल भारतीय उपमहाद्वीपमा बोलिने भाषाहरूमा प्रयोग हुने एक शब्द हो। नेपाली बृहत् शब्दकोश अनुसार हडताल भन्नाले हरितालेे कुनै कामकारबाही वा प्रचलन प्रति असन्तोष, दु:ख, विरोध आदी प्रकट गर्न तथा आफ्नो माग पूरा गराउनका निम्ति मजदुर, कर्मचारी, विद्यार्थी आदी र जनसाधारणद्वारा सामूहिक रूपमा पसल अड्डा, पढाइ काम आदी बन्द गर्ने काम वा त्यस्तो प्रक्रियाको राजनीतिक हतियार" भन्ने बुझिन्छ। यो २०औँ शताब्दीको प्रारम्भको भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन (जसलाई राष्ट्रवादी आन्दोलन पनि भनिन्छ) को बेलामा पहिलो पटक प्रयोग गरिएको थियो। सामान्य हडतालहुनुको अलावा यसमा स्वेच्छाले स्कूल र व्यापार गर्ने ठाउँहरू बन्द गर्नु पनि समावेश छ। यो अलोकप्रिय वा अस्वीकार्य निर्णयलाई उल्टाउन सरकारको सहानुभूतिलाई आकर्षित गर्ने एक तरिका हो। हडताल प्रायः राजनीतिक कारणले प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि विपक्षी दलले कुनै सरकारी नीति वा कारबाहीको विरोध गर्छन्।
गोविन्द निहलानी
गोविन्द निहलानी भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्।
कृष्ण धरावासी
कृष्ण धरावासी (जन्म वि.सं. २०१७ - ) नेपाली भाषाका साहित्यकार हुन् । यिनी कथा विधामा र उपन्यासमा कलम चलाउन रूचाउँछन्। उनले वि.सं. २०६२ सालमा राधा उपन्यासको निम्ति मदन पुरस्कार पाए।
जीवनी
धरावासीको जन्म वि.सं. २०१७ साउन २ मा पाँचथर जिल्लाको अमरपुर गाउँमा भएको हो। उनको खास नाम कृष्णप्रसाद भट्टराई हो। धरावासीका पिताको नाम टीकाराम र माताको नाम अम्बिका हो। उनका घरमा चार दिदी-बहिनी र दुई दाजुभाइ जन्मे। उनी जेठो छोरा हुन्। उनका बुबा ज्योतिष र अमरपुरको धुले-स्कुलको शिक्षक थिए। बुबा अपांग थिए। उनका कुर्कुच्चा टेकिन्नथे। उनी बुबासँग त्यही स्कुल जान्थे। अमरपुर गाउँमा तामाङको ठूलै बस्ती थियो। बेलुका बुबाले घरमा पढाउँथे। उनी उत्तिको पढ्न मन गर्दैनथे । उनका बुबाले हजुरबुबासँग अंश मागे। त्यसबेला सरकारले जग्गाका लागि कागज दिंदैनथ्यो। हजुरबुबाले पाखा गरेर कमाइ खानु भने। तर पाखामा धान हुँदैनथ्यो। कोदो, मकै, फापर हुन्थ्यो। धानको भात खान मुस्किल थियो। धान भनेको रहरको अन्न मानिन्थ्यो। कोदोलाई अपवित्र अन्न मानिन्थ्यो तर धानलाई पवित्र अन्न मानिन्थ्यो।
भट्टराई परिवार वि.सं. २०२४ सालमा मधेशतिर लाग्यो। हिड्नुअघि अरूको ऋण तिर्न घरमा भएका खड्कुला, गाग्रा, भाडा आदि अरुलाई दिए। दिदी ११ वर्ष, उनी ७ वर्ष, दुइटी बहिनी क्रमशः ५ र ३ वर्षका थिए। उनीहरूको सम्पत्तिका नाममा दुइटा भरियालाई हुने सामान मात्र भए। दिदी, उनी र ५ वर्षकी बहिनी हिड्न सक्थे। ३ वर्षकी बहिनीलाई आमाले बोकिन्। हिंडेको साँझ हिवाँखोलाको बगरमा पुगे। पुसको बेला थियो। स्याँठ चलेको थियो। त्यहीँ बास बसे। भोलिपल्ट खोला तरे। तर कुकुर खोलो तरेन। घर छाड्दा नरोएको भट्टराई परिवार कुकुरले खोला नतर्दा रोए। भट्टराई परिवार इलामको फिदिम पुगे। घर छाडेको पाँच दिनमा साङ्रुम्बा पुग्यो। त्यहाँ मामाघर थियो । मामाहरूको आर्थिक अवस्था खासै राम्रो थिएन। पछि बुबाले कृष्णलाई लिएर मधेश झरे। झापा गए। काम के गर्ने ? बालबच्चा कसरी पाल्ने भनेर खोजेर उनका बुबा थाक्नुभयो। खेती गर्न बाहेक केही काम भएन। बुबा अपांग भएकाले निराश भए। अब पहाड फर्कने भने र बाबु-छोरा फिरे। उताबाट आमाहरू भाइ-बहिनी लिएर आउँदै रहिछन्। उनीहरूको बाटामा भेट भयो। उनका बुबा र आमाबीच भनाभन भयो। उनकी आमाकै करले भट्टराई परिवार मधेश नै गयो।
उनी ९ वर्षको भएपछि शनिश्चरेको प्राथमिक स्कुल पढ्न थाले। उनी कक्षा ३ मा पढ्दा उनका नयाँ साथी आए। उनी राम्रा र गोरा थिए। उनी सञ्जीव उप्रेती थिए। राम्रो परिवारका थिए। राम्रा किताब पढ्थे। उनकै सँगतले कृष्ण पढ्न र लेख्न थाले। वि.सं. २०३३ सालमा उनका पिताजी बिते। त्यसपछि उनीहरूको झुप्रो जल्यो। परिवारका सबै बाँच्न सके। जेथा सखाप भयो। उनले सञ्जीवलाई चिठी लेखेर पठाए। सञ्जीवका पिता डा. शंकर उप्रेतीले पाँच सय रूपैयाँ दिए। भट्टराई परिवार सबैथोक किन्न भ्याए। कृष्णले वि.सं. २०३४ सालमा एस.एल.सी. दिए। दोस्रो श्रेणीमा पास गरे। उनले स्नातकसम्मको शिक्षा हासिल गरेका छन्।
पारिवारिक जीवन
उनकी पत्नी सिता पोख्रेलको वि.सं. २०६८ सालमा निधन भयो। उनले सुदूरपूर्वी तेह्रथुम जिल्लाको आठराईस्थित ह्वाकुकी मञ्जु विमलीसँग वि.सं. २०६९ सालमा दोस्रो विवाह गरे।
कृतिहरू
उनको पहिलो रचना वि.सं. २०३३ सालमा सूर्योदय साप्ताहिकमा कविता प्रकाशित भएको थियो। उनका पुस्तकहरूः १. बालक हराएको सूचना (निबन्धसँग्रह, वि.सं. २०४८) २. विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका उपन्यासहरू (समालोचना, वि.सं. २०४८) ३. उन्मुक्तिका आवाजहरू (कवितासँग्रह, वि.सं. २०५०) ४. लीला लेखन (समालोचना, वि.सं. २०५३) ५. नारीभित्र त्यस्ता के छ हजुर (निबन्धसँग्रह, वि.सं. २०५३) ६. उत्तमजंग सिजापतिको आलु (निबन्धसँग्रह, वि.सं. २०५५) ७. शरणार्थी (उपन्यास, वि.सं. २०५६) ८. आधा बाटो (उपन्यास, वि.सं. २०५९) ९. झोला (उपन्यास) सती प्रथामा आधारित (कथासँग्रह, वि.सं. २०६०) १०. पाठकको अदालतमा मुद्दा मिसिल नं.१ (समालोचना, वि.सं. २०६२) ११. आँधी नआउने घर १२. कान्छी राधा (कवितासँग्रह, वि.सं. २०६२) १३. राधा (उपन्यास) (उपन्यास, वि.सं. २०६२) १४. तेस्रो आयाम र बैरागी काइँला (समालोचना, वि.सं. २०६३) १५. तपाईँ (उपन्यास, वि.सं. २०६४) १६. मेरो साहित्यिक यात्रा र मदन पुरस्कार (संस्मरण, वि.सं. २०६४) १७. पाण्डुलिपी (उपन्यास) १८. टुँडाल (उपन्यास, वि.सं. २०६५) १९. आमा (कथा सँग्रह) २०. गेष्टापो (२०७०) २१. लिलाबोध (समालोचना, २०७३)
सेवा
पहिले उनी बैङ्क-कर्मचारी थिए कृषि विकास बैङ्कमा काम गर्दथे।
इनरवारी
इनरवारी रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
शनीगाऊँ
शनीगाऊँ जुम्ला जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान
कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान नेपालमा कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययनका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको केन्द्रीय अध्ययन संस्थान हो । यसका सहायक क्यामपसहरू लमजुङ जिल्लाको सुन्दरबजार र भैरहवाको पक्लीहवामा रहेका छन् । हाल हेटौडा र पोखरामा रहेका बन विज्ञान अध्यान संस्थानका क्याम्पसलाई समेत मिलाई नेपाल कृषि तथा वन विश्वविद्यालय बनेको छ; भरतपुर मुख्य सहरी क्षेत्रबाट पुग्न ८ कि. मी. दुरी पर्दछ।
यो पनि हेर्नुहोस्
नेपालमा कृषि
लोटस इन्भेष्टमेन्ट फाइनान्स लिमिटेड
लोटस इन्भेष्टमेन्ट फाइनान्स लिमिटेड नेपाल राष्ट्र बैङ्कको वर्गिकरण अनुसार "ग वर्ग"मा पर्ने एक बैक हो।यो वित्त कम्पनी हो।
महादेवी वर्मा
महादेवी वर्मा (२६ मार्च १९०७ – ११ सेप्टेम्बर १९८७ ) हिन्दी भाषाको अत्यधिक प्रतिभावान कवयित्रीहरूमा पर्छन्/पर्छिन्। उनी हिन्दी साहित्यको छायावादी युगका चार स्तम्भहरूमध्येका एक मानिन्छन्/मानिन्छिन्। आधुनिक हिन्दीको सबैभन्दा सशक्त कवयित्रीहरू मध्य एक भएकीले उनी आधुनिक मीरा नामले पनि चिनिन्छन्/चिनिन्छिन्। कवि निरालाले उनलाई ‘‘हिन्दीको विशाल मन्दिरको सरस्वती‘‘ पनि भनेका छन्/भनेकी छिन्। महादेवीले स्वतन्त्रता अगाडिको भारत पनि हेरेका छन्/हेरेकी छिन् र त्यस पछाडिको पनि। उनी यस्ता कविहरूमध्ये पर्छन्/पर्छिन् जसले व्यापक समाजमा काम गर्दै भारतभित्र विद्यमान हाहाकार, रोदनलाई हेरे/हेरिन्, जाँचे/जाँचिन् र करुणाले ओतप्रोत भएर अन्धकार हटाउने दृष्टि दिने कोसिस गरे/गरिन्। उनको काव्य मात्रै नभएर उनको समाज सुधारका कार्य र महिलाप्रतिको चेतना पनि यसै दृष्टिकोणले प्रभावित रहे। उनले मनको पीडालाई यस्तो स्नेह र सृङ्गारले सजाए/सजाइन् कि दीपशिखामा त्यो जनताको पीडाको रूपमा स्थापित भयो र त्यसले केवल पाठकलाई मात्र नभएर समालोचकहरूलाई पनि राम्ररी नै प्रभावित पार्‍यो।
उनले खडी बोली नामक हिन्दी कवितामा त्यस कोमल शब्दावलीको विकास गरे/गरिन् जुन त्यसबेलासम्म बृजभाषामा मात्रै सम्भव थियो। यसका लागि उनले समयअनुकूल संस्कृत र बङगाली का कोमल शब्दहरू छानेर तिनलाई हिन्दीमा ढाल्नुभयो। उनी सङ्गीतको जानिफकार भएकाले उनका गीतहरूमा, नाद-सौन्दर्य र तीखा उक्तिहरूको व्यञ्जना शैली अत्यन्त दुर्लभ छ। उनले कामको सुरुवात अध्यापनबाट गरे/गरिन् र अन्तिम समयसम्म उनी प्रयाग महिला विद्यापीठ की प्रधानाचार्या रही रहे/रहिन्। उनको बाल-विवाह भए पनि उनले अविवाहितले झैँ जीवन यापन गरे/गरिन्। प्रतिभावान कवियित्री र गद्य लेखिका महादेवी वर्मा साहित्य र सङ्गीतमा निपुण हुनका साथै कुशल चित्रकार र सृजनात्मक अनुवादक पनि थिए/थिइन्। उनले हिन्दी साहित्यका सबै महत्त्वपूर्ण पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन्/गरेकी छिन्। भारतीय साहित्य-आकाशमा महादेवी वर्माको नाम ध्रुव तारा सरह प्रकाशमान छ। गएको शताब्दी की सर्वाधिक लोकप्रिय महिला साहित्यकार का रूपमा उनी जीवनभरी पूजनीय बनिरहे/रहिन्। सन् २००७लाई उनको जन्म शताब्दीका रूपमा मनाईँदै छ।
सिरिन एबादी
सिरिन एबादी ( Širin Ebādi; जन्म २१ जुन १९४७) एक इरानी वकिल, पूर्व न्यायधिस र मानव अधिकार कार्यकर्ता र इरानमा रहेको मानव अधिकार केन्द्रको संरक्षककी स्थापनाकार हुन् । सन् २००३ अक्टोबर १० मा एबादीलाई मानव अधिकार, महिला अधिकार, बाल अधिकार र रिफ्युजी अधिकार सम्बन्धी अभूतपूर्व कार्यको लागि नोबेल शान्ति पुरस्कारले सम्मानित गरिएको थियो । उनी पहिलो इरानी थिइन् जसले नोबेल पुरस्कारको सम्मान प्राप्त गरिन ।
जीवन र प्रारम्भिक क्यारियर एक न्यायाधीश रूपमा
एबादीको जन्म हमादन, इरानमा भएको थियो । उनका बुबा, मोहम्मद अली एबादी, सहरका मुख्य नोटरी सार्वजनिक र व्यावसायिक व्यवस्थाको एक प्रोफेसर थिए । उनको परिवार सन् १९४८ मा तेहरानमा सरेको थियो ।
नोबेल शान्ति पुरस्कार
सन् २००३ अक्टोबर १० मा सिरिन एबादीलाइ नोबेल शान्ति पुरस्कार लोकतन्त्र र मानव अधिकारमा उनको प्रयास को लागि, विशेष गरी महिला र बालबालिकाको अधिकारको लागि सम्मानित गरियो ।
मुजफ्फर अली
मुजफ्फर अली भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्।
ह्यग्रिव भैरव
ह्यग्रिव भैरव बहालबाट ठीक विपरीत दिशाको गल्लीभित्र ह्यग्रिव भैरवकी अर्धाङ्गिनी मनकामनाको मन्दिर रहेको छ। मुननि चोकमा अवस्थित मनकामनाबारे अनेकन किम्बदन्ती छन्। बुङ्मतीका ह्यग्रिवभैरव गोर्खा मनकामना पुग्दा दुवैमा प्रेम सम्बन्ध बस्न पुगेछ र कुरा मिलाएर विवाह गरेछन्। त्यसपछि मनकामना त्यहीं बसेको र असली मनकामना यहीं भएको बताइन्छ। चारतल्ले मनकामना मन्दिरको माथि पेगोडाशैलीको एक स्तम्भ र चोकमा ने।सं। ८ सय २९मा स्थापित बुद्धचैत्य रहेको छ।
राघवध्वज पन्त
'''डा. राघवध्वज पन्त''' (सन् १९४४- सन् २०१०) नेपालका वरिष्ठ अर्थविद् थिए । उनी एक समय राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष पनि रहे। उनको जन्म काठमाडौंको डिल्लीबजारमा भएको थियो ।
शिक्षा
राघवले मौद्रीक अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेका थिए । नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट जागीरे जीवन सुरु गरेका पन्तले एसियाको मुद्रास्फ्रीति विषयमा सन् १९७९मा कार्लसन युनिभर्सिटी, क्यानडाबाट विद्यावारिधि गरेका थिए । उनी प्राध्यापन, अनुसन्धान र लेखनमा लागेका थिए । पहिले सदस्य हुँदै उनी २०५४ सालमा योजना आयोगका उपाध्यक्ष बनेका थिए । पन्त पछिल्लो समयमा आर्थिक गतिविधिको अनुसन्धान र अध्ययनमा व्यस्त थिए । त्यहि गतिविधिका लागि उनी इन्स्टीच्युट फर डेभेलपमेन्ट स्टडिजका कार्यकारी निर्देशक थिए ।
निधन र परिवार
उनको निधन २०६७ साउन ३मा आफ्नो निवास डिल्लीबजारमा भयो । उनी एक महिनादेखि कलेजो र मिर्गौलासम्बन्धी रोगबाट ग्रसित थिए । पन्तका श्रीमती, एक छोरा र एक छोरी छन् ।
कार्यविनायक
बुङ्मतीको कार्यविनायक उपत्यकाका चार विनायकहरू मध्य एक हुन्।
कार्यविनायक आकृतिविहीन सादा ढुंगामा पूज्ने परम्परा रहिआएको छ। भाकल गर्दा अन्य वैदिक सम्प्रदायले शिव र पार्वतीका सन्तानका रूपमा रहेका गणेशलाई लड्डु पेडालगायत सात्विक प्रसाद चढाउने परम्परा रहे तापनि तन्त्रपरम्परा उजागर भएको उपत्यकामा यहाँका गणेशलाई गणको प्रमुखका रूपमा लिइन्छ। सोही आधारले यहाँ भाकल पूरा गरेकाहरूले राँगा कुखुरा हाँस भेडा आदिको बलि दिने परम्परा छ।कठिन कार्य पूरा गराउनका लागि कार्यविनायकमा भाकल गर्ने चलन छ।
लिच्छवीकालभन्दा अगाडिदेखि यहाँ पूजा-आजा गर्ने चलन चलेको स्थानीय बूढापाका बताउँछन्। तर मन्दिरको औपचारिक स्वरूप भने ने.सं. ७८१मा बनेको मन्दिरअगाडि रहेको शिलालेखलाई आधार मान्दा प्रस्ट हुन्छ। कार्यविनायक मन्दिरको छाना पित्तल र तामा मिलाएर बनाइएको छ। छत्राकार शैलीमा निर्मित मन्दिरको प्रवेशद्वारमा चारतर्फ ढुंगे सिंह घण्टा छुचुन्द्रो मूर्ति प्रतिस्थापित देखिन्छ। मुसालाई गणेशको वाहनको प्रतीक मानिँदै आएको भए पनि यहाँ भने छुचुन्द्रोलाई प्रतीकका रूपमा प्रतिस्थापित गरिएको छ। भोजघरले घेरिएको यस मन्दिरमा भोज खाने भजन गर्ने तथा आराम गर्ने पाटी छ। बुङ्मतीको मूल थलोबाट केही पर खोकनातर्फ लाग्दा पिकनिक स्थलबीच कार्यविनायक मन्दिर अवस्थित छ। धार्मिक गतिविधिबाहेक शनिबार र अन्य सार्वजनिक बिदाका दिनमा यस क्षेत्रमा वनभोजका लागि आउनेको बाक्लो चहलपहल देखिन्छ।
शान्तिपुर,धनुषा
शान्तिपुर,धनुषा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, धनुषा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
पितृविसर्जन अमावस्या
पितृविसर्जन अमावस्या अश्विन महिनाको कृष्णपक्षको अमावस्या (औंसी) लाई भनिन्छ । यस दिन पितृलोकबाट पितृ पक्षमा पृथ्वीमा आएका पितृहरू भोजनादिबाट तृप्त भई आ-आफ्ना लोकमा फिर्ता जाने जनविश्वास रहेकि छ । यस दिन ब्राह्मणलाई भोजन तथा वस्त्राभूषणादि दान गर्नाले पितृ तृप्त भई आफ्ना पुत्रपौत्रलाई आर्शीवाद दिई पितृलोक फर्कन्छन् । यस दिन साँझमा दियो बाली रोटी, खीर, मिठाई आदि दैलाको छेउमा राख्ने प्रचलन पनि छ, यसको अर्थ हो- फर्कँदा पितृ भोकै नफर्कुन् र दियो देखाएर तिनीहरूको मार्ग आलोकित तुल्याइएको हो । यदि कुनै कारणले पितृपक्षमा गरिने कुनै तिथि विशेषको श्राद्ध सम्पन्न हुन सकेन भने पनि ती रोकिएका श्राद्ध यसै दिन गरिन्छ। यसै दिन श्राद्ध पक्षको समाप्ति हुन्छ। यस अमावस्या (औंसी)को भोलिपल्ट शारदीय नवरात्र (नौरथा) प्रारम्भ हुन्छ।
वैभव फाइनान्स लिमिटेड
वैभव फाइनान्स लिमिटेड नेपाल राष्ट्र बैङ्कको वर्गिकरण अनुसार "ग वर्ग"मा पर्ने एक बैक हो।यो वित्त कम्पनी हो।
गोवर्धन पूजा
गोवर्धन पूजा हिन्दुहरूको एउटा प्रमुख पर्व हो । हिन्दू पौराणिक कथन अणुसार गोवर्धन गोकुल नजीकै रहेको एक पर्वत हो । विश्वासानुसार कृष्ण भगवान गोकुलमा गोपालहरूसँग बस्दथे । गोपालहरू देवताका राजा इन्द्रको पूजा गर्ने गर्दथे तर इन्द्रवाट उनीहरूले केही पाउँदैन थिए । कृष्णले एकदिन गोकुलवासीहरूलाई केही नदिने इन्द्रको पूजा गर्नु भन्दा खनिज, घास, पानी, दाउरा इत्यादी दिने गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्नु राम्रो हुने कुरा राख्छन् र सवैजना त्यसै गर्न राजी हुन्छन् । गोवर्धन पर्वतको पूजा हुन्छ । आफ्नो सट्टा गोवर्धन पर्वतलाई पूजा गरेकोले रिसाएका इन्द्रले गोकुलमा असिना र पानीको वृष्ठी गराउछन् र भगवान कृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई हातले उचालेर सबै गोकुलवासीहरूलाई आश्रय दिन्छन् र अन्त्यमा आफ्नो हार मानि गल्तिको लागि कृष्ण समक्ष क्षमा माग्दछन् । भनिन्छ त्यसै समयदेखि गोवर्धन पूजाको आरम्भ भएको हो । संस्कृतमा गौ भनेको गाई हो । त्यसैले गोवर्धन, गोकुल, गोपाल यी शब्दहरूले त्यस बेलाको समाजमा गाईलाई दिइएको सम्मानलाई प्रष्ट्याउँछ । वास्तवमा गोवर्धन पूजको दिन तिहार (यम पञ्चक)को चौथो दिनमा पर्दछ र त्यसदिन घरघरमा गाईको गोवरले गोवर्धन पर्वतको प्रतिमा बनाई त्यसैको पूजा गरिन्छ । त्यसैदिन गोरूको पनि पूजा गरिन्छ । यो तिहारको तेस्रो/चौथो दिन यो चाड पर्दछ । यस पर्वलाई गोरु तिहार, हल तिहार वा गोवर्धन पूजा पनि भनिन्छ ।
हाम्रो पात्रो
हाम्रो पात्रो एक पात्रो अनुप्रयोग हो। यसलाई शङ्कर राज उप्रेतीले सन् २०१० मा सृजना गरेका थिए। इतिहासमै पहिलो पटक ५० लाख भन्दा बढी पटक अभिभारण भएको यो नेपालको सर्वाधिक लोकप्रिय अनुप्रयोग समेत हो।
हाम्रो पात्रोले ‘यसमा सबै छ’ भन्ने नारालाई अवलम्बन गरेको छ। अनुप्रयोगले सन् २०१८ फिफा विश्वकपको सम्पूर्ण खेलहरूको तालिकाको साथसाथै सम्पूर्ण खेलहरूको प्रत्यक्ष प्रसारण गरेको थियोे भने यसले २०७४ को स्थानीय चुनावमा विशेष प्रस्तुति सुरु गरेको थियोे। यसले सन् २०१९ क्रिकेट विश्वकपको सम्पूर्ण खेल अङ्कहरू प्रत्यक्ष रूपमा अद्यावधिक गरेको थियो। यसले विशेष प्रायोजनका लागि द भ्वाइस अफ नेपालसँग पनि सहकार्य गरेको थियो। तत्काल सन्देश सेवा भाइबरले हाम्रो पात्रोसँग साझेदारी गर्दै 'हाम्रो राशिफल' प्रारम्भ गरेको थियो।
न्यूज २४ दूरदर्शनसँगको सहकार्यमा यसले समसामयिक विषयको सान्दर्भिकता प्रस्ट्याउन र सरोकारवाला निकायको ध्यानाकर्षण गराउन ‘ताली वा गाली’ नामक जनमत कार्यक्रम सुरु गरेको थियो। यसले २०७७ बैशाखमा श्रव्य दृश्य मार्फत चिकित्सकहरूसँग परामर्श लिन एनसेल चिकित्सकलाई सम्पर्क गर्नुहोस् नामक सेवा सञ्चालन् गरेको थियो। नेपाल चिकित्सक सङ्घ र एनसेलसँग सहकार्यमा घरमै बसी कोरोना विषाणु सम्बन्धी स्वास्थ्य सल्लाह तथा सुझाव आदनप्रदान गर्न यो सेवा सुरु गरिएको थियो। अहिले हाम्रो पात्रो मार्फत नेपाल लगाएत विदेशबाट पनि चिकित्सहरुलाई फोन गर्न सकिन्छ ।
इतिहास
हाम्रो पात्रोलाई सन् २०१० मा, संस्थापक शङ्कर राज उप्रेती, एप्पल आइओएसका लागि एप्पल अनुप्रयोग भण्डारमा दर्ता गराएका थिए भने यो उक्त मञ्चमा दर्ता हुने पहिलो नेपाली अनुप्रयोग पनि थियो। सन् २०१२ मा एन्ड्रोइड संस्करणमा पनि हाम्रो पात्रो निमार्ण भएको थियो। यो टोलीले सन् २०१६ मा, 'हाम्रो नेपाली अङ्ग्रेजी शब्दकोश' जारी गरेको थियो। वि.सं. २०७६ साल सम्ममा यसका लगभग १२ लाख प्रयोगकर्ता रहेका थिए जसको कारण प्रयोगकर्ताको हिसाबले यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो र सफल अनुप्रयोग बनेको थियो।
बनोट
हाम्रो पात्रोको प्रारम्भिक संस्करणभन्दा हालको संस्करण निकै फरक रहेको छ। अमेरिकी कम्पनी गुगलले प्रतिपादन गरेको सामग्री बनोटलाई हाम्रो पात्रोले अनुसरण गरेको छ जसको मद्दतले यो सुस्त इन्टरनेटमा पनि राम्रोसँग कार्यहरू सञ्चालन गर्दछ। अनुप्रयोगको गृहपृष्ठको सबैभन्दा माथि आजको मिति, चाडपर्व, रेडियो तथा समाचार, राशिफल, विनियम दर आदि समावेश छन्।
चाडपर्व/दिवस
हाम्रो पात्रोमा कुन चार्ड वा दिवस कहिले पर्छ किन मनाइन्छ र कसरी मनाइन्छ भन्ने बारेमा विस्तृत जानकारी समावेश गरिएको छ। कुन चार्ड वा दिवस कतिदिन पछि पर्छ भन्ने बारेमा पनि यसले जानकारी प्रस्तुत गर्दछ। विभिन्न चाडपर्व, महत्त्वपूर्ण मितिहरूको बारेमा विस्तृत जानकारी हासिल गर्न मिल्ने सुविधा यसमा समावेश छ।
मौसम
हाम्रो पात्रोमा सात दिनको मौसम नेपाल र विदेशका गरी पन्ध्र हजारभन्दा धेरै सहरहरू समेटिएको छ भने स्थानको आधारमा सहरको मौसम यसमा प्रस्तुत हुन्छ।
नेपाली एफएम स्टेसन
यसले देशका थुप्रै आकाशवाणीहरूसँग सहकार्य गरेको छ जसको माध्यमले यसले सहकार्य गरिएका एफएमको अनलाइन प्रसारण गर्दछ।
विनियम दर
हाम्रो पात्रोले नेपाल राष्ट्र बैङ्कले द‌ैनिक रूपमा सार्वजनिक गर्ने विदेशी विनियम दरहरू अनुप्रयोग वा वेबसाइट मार्फत प्रदर्शन गर्दछ। यसले दैनिक रूपमा दरहरू अद्यावधिक पनि गर्दछ।
सुनचाँदीको भाउ
यसले तेजावी र छापावाल सुनका साथसाथै चाँदीको भाउ लगभग दैनिक रूपमा सार्वजनिक तथा अद्यावधिक गर्दछ। यस सेवा मार्फत हालको सुन तथा चाँदीको मूल्य थाह पाउन सकिन्छ। यसले नेपाल सुनचाँदी रत्न तथा आभुषण महासङ्घद्वारा सार्वजनिक गरिएका सुनचाँदीका मुल्यहरू अनुप्रयोग वा वेबसाइट मार्फत प्रदर्शन गर्दछ।
समाचार
सेवाले विभिन्न राष्ट्रिय समाचार पत्रिका तथा अनलाइन पत्र पत्रिकाहरूसँग सहकार्य गर्दै प्रयोगकर्ताहरूका माझ समाचार प्रस्तुत गर्दछ।
तरकारी बजार
यस अंशमा तरकारी तथा फलफूलहरूको आधिकारिक ताजा मूल्यहरू दैनिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको हुन्छ।
माओवादी लडाकू समायोजन
बाह्रबुँदे सहमति अनुरुप माओवादीहरू शान्तिप्रक्रिया मा आए पश्चात पुर्व लडाकूहरूलाई नेपाली सेनामा समायोजन प्रेक्रिया सुरु गरिएको थियो । उक्त प्रक्रिया सम्पन्न गर्ने क्रम मा अनमिनले प्रमाणीकरण गरेका १९ हजार ६०२ लडाकू मध्य १५ हजार ६३० जना लडाकू 'स्वेच्छिक अवकाश' रोजेर घर फर्किए भने १ हजार ४२१ जना नेपाली सेनामा समायोजन भए। शुरु देखि उक्त प्रक्रिया पुरा गर्न  ६ वर्ष लागेको र उक्त प्रक्रिया मा रु.१९ अर्ब ७१ करोड ५२ लाख ६८ हजार ३९३ खर्च भएको थियो।अनमिनले प्रमाणीकरण गरेका १९ हजार ६०२ लडाकूलाई अनमिन फर्केपछि 'माओवादी सेनाका लडाकूहरूको रेखदेख, पुनर्स्थापन तथा समायोजन विशेष समिति'ले पुनः वर्गीकरण गर्दा २ हजार ४५६ लडाकू अनुपस्थित भेटिएका थिए। क्यान्टोन्मेन्टमा नरहेका उनीहरूको नाममा गएको करीब रु.४ अर्ब रकम हिनामिना गरेको आरोप एमाओवादी र क्यान्टोन्मेन्टको लडाकू नेतृत्वलाई लाग्ने गरेको छ।
हाम्रो पात्रो
ज्योतिष सेवा
अनुप्रयोगको यस खण्डमा ज्योतिषीहरूको विवरण राखिएको हुन्छ जसमा प्रयोगकर्ताहरूले ‘ज्योतिष’ नामक पृष्ठमा गई आफ्नो क्षेत्रका ज्योतिषीको विवरण पाउन सक्छन्। यस सेवा मार्फत ज्योतिषहरूसँग प्रत्यक्ष कुराकानी गर्न सकिन्छ।
माओवादी लडाकू समायोजन
लडाकूदेखि सैनिकसम्मको यात्रा
माओवादी युद्द को प्रभाव
हाम्रो पात्रो
हाम्रो बजार वा खरिदबिक्री सेवा
यस सेवा मार्फत प्रयोगकर्ताहरूले नयाँ अथवा प्रयोग गरिएका सामान, सवारी साधन, मोबाइल, घर-जग्गा, घडी अथवा अन्य उपयोगी सामग्रीहरू खरिदबिक्री गर्न सक्दछन्। २०७६ मङ्सिर सम्ममा यसमा तीन हजार भन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरू दर्ता भएका थिए भने त्यतिबेलासम्म यो सुविधा काठमाडौँमा मात्र सिमित थियो। प्रत्यक्ष रूपमा कुनै पनि सामान अथवा सेवा सिधै खरिदकर्ताले बिक्रेतासँग र बिक्रेताले खरिदकर्तासँग सम्पर्क गरी कारोबार गर्न सकियोस् भन्ने अभिलाषाका साथ यसलाई सृजना गरिएको थियो। यसलाई 'हाम्रो मार्केट' (अनुवादित - हाम्रो बजार) नामकरण गरिएको थियो।
== हाम्रो पात्रोद्वारा विकसित अन्य अनुप्रयोगहरू ==
हाम्रो लुडो
यो अनुप्रयोग खेलसँग सम्बन्धित छ। हाम्रो पात्रोद्वारा विकसित यो एक शास्त्रीय तथा लोकप्रिय खेल अनुप्रयोग हो जहाँ सबै उमेर समूहका व्यक्तिहरूले यो खेल खेल्न सक्छन्। वास्तविक खेलको जस्तै नियम यसमा रहेको छ। यसमा एकपटक ४ जना सम्म खेल्न मिल्छ वा प्रणालीसँग पनि खेल्ने मिल्छ। यसले हालसम्म १.५ लाख भन्दा बढी पटक अभिभारण गरिएको छ।
हाम्रो नेपाली कुञ्जीपाटी
नेपाली भाषामा लेख्नका लागि मद्दत गर्ने यस अनुप्रयोग निकै लोकप्रिय छ। अनुप्रयोगमा युनिकोड, अङ्ग्रेजी नेपाली अनुवाद, परम्परागत नेपाली कुञ्जीपाटी र इमोजीहरू समावेश छन्। यो आइओएस र एन्ड्रोइड मञ्चहरूमा समर्थित छ। लेख्न खोजिएको शब्द स्वचालित रूपमा माथि प्रदर्शन गर्ने यसको सेवालाई सबैले मन पराएको पाइन्छ। हाल यसका ५० लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरू रहेका छन्।
हाम्रो नेपाली-अङ्ग्रेजी शब्दकोश
हाम्रो पात्रो टोलीले विकास गरेको यो अर्को लोकप्रिय अनुप्रयोग हो। यसको नयाँ संस्करणमा ३० हजार भन्दा बढी नेपाली शब्द तथा २२ हजार बढी अङ्ग्रेजी शब्दहरू उपलब्ध छ। यसलाई १० लाख भन्दा धेरै पटम अभिभारण गरिएको छ। अनुप्रयोगले नेपाली शब्दको अङ्ग्रेजी अर्थ र अङ्ग्रेजी शब्दको नेपाली शब्द थाहा पाउनका लागि सहयोग गर्दछ। यसलाई नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले जारी गरेको नेपाली अङ्ग्रेजी शब्दकोशसँग तुलना गरिएको छ। यो अनुप्रयोगले ५ मा ४.४ मूल्याङ्कन प्राप्त गरेको छ।
हाम्रो तास
हाम्रो पात्रोले चाडवाडलाई लक्षित गर्दै 'हाम्रो तास' नामक अनुप्रयोग जारी गरेको थियो। यसमा भासी र जुटपत्ति समावेश गरिएको छ। यसमा अनलाइन र अफलाइन दुबै मार्फत खेल्न सकिन्छ। यो बहु खेलाडी खेल पनि हो। यो लगभग ९ मेगाबाइटको छ।
भाषाहरू
यसमा हाल नेपालका ७ वटा भाषाहरू उपलब्ध छन् जसमा नेपाली, अङ्ग्रेजी, मैथिली, नेवारी, भोजपुरी, डोटेली र बज्जिका समावेश छ। नेपाली र अङ्ग्रेजी भाषामा सुरु भएको हाम्रो पात्रो यसअघि पाँच भाषामा मात्रै उपलब्ध रहेको थियो भने यसले वि.सं. २०७६ मा बज्जिका र डोटेली भाषालाई समेटेको थियो। डोटेली भाषाका अनुवादक मदन खडायत, बज्जिका भाषाका अनुवादक सञ्जय मित्र र त्रिपुरारी गुप्ता, मैथिलीका काशिन्द्र शर्मा, भोजपुरीका एसके देवकोटा र नेपालभाषाका अनिल स्थापित हुन्।
गोपालपुर
गोपालपुर नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, धनुषा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
शारदा राजन अयङ्गर
शारदा राजन अयङ्गर एक भारतीय गायिका हुन्।
औरैया
औरैया रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
द डोर्स
द डोर्स  एक बहुचर्चित अमेरिकी रक सांगितीक समूह हो ।
पञ्चमुल
पञ्चमूल नेपालको गण्डकी अञ्चलको स्याङ्जा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो ।
मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)
परम्पराको सुरुवात
अहिलेसम्म भेटिएको ऐतिहासिक प्रमाण अनुरूप वि. स. १६३८ (ने. स. ७०१) चैत्र कृष्ण पक्ष परेवाका दिनमा ओमवहालका भिक्षुहरूले चढाएको सुर्वण प्रभा र छत्र देखिन आए पनि दोलखाको मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा वि.सं. १५७५ देखि राजा नन्ददेवले सुरू गरेको मानिन्छ । रथ तान्ने जात्रा निरन्तर गर्न करिब वि.सं. १६५० ताका राजा वासुदेवले विभिन्न स्थानमा गुठी स्थापना गरी आयस्थाको बन्दोबस्त गरेका थिए । अहिले त्यो स्रोत गुम्दै गएपछि जात्रा चलाउन निकै कठिन परेको र बस्ती विस्तारले रथ तान्न कठिन पर्न थालेपछि २०३९ देखि ०५३ सालसम्म रथयात्रा रोकिएको थियो । त्यो बेला करिब १४ वर्षसम्म खट बनाएर भए पनि देवतालाई तोकिएका टोलहरूमा पुर्‍याएको थियो । पछि स्थानिय समुदायको सहयोगमा र स्थानय कालिन्चोक युवा क्लवको पहलमा पुन २०५५ साल देखि रथ बनाई रथ जात्रा गर्ने परम्परा कायम गरेको छ । जुन अहिले सम्म चलिरहेको छ ।
धार्मिक मान्यता
आफ्नै पनको गाथा बोकेको यस जात्रा दोलखाली हिन्दू धर्मावलम्बीहरू गोरखानाथको गुरु, लोकनाथ, करुणामय, आदीनाथ, लोकेश्वरको रूपमा मान्दै आएको भन्दछन् भने बौद्ध धर्मलाम्वीहरू वोधी सत्व, अवलोकितेश्वरको रूपमा मान्नेगरेको हो भन्दछन् । धार्मीक सहिष्णुता रहेको नेपाल परापुर्वकाल देखिनै सहिष्णुता रहेको यसले प्रमाणित गर्दछ । हिन्दु धर्म अनुसार पौराणीक काल सत्ययूगमा भगवान् महादेवले पार्वतीलाई योग सिकाउने विचारले कसरी पृथ्वीमा वस्ने मानिसहफरू चिरन्जीवी हुन सक्दछन् भन्ने वारे बुझाउन समुन्द्रको किनारमा योग सिकाई रहदा पार्वती पुग्छीन् र समुन्द्र भीत्र रहेको माछाको गर्व भित्र रहेका माछाको भुराले यो कुरा सुने पछि मैले सुने भन्ने आवाजबाट जोसँग भएका महादेवले पछि माछाका भुरालाई मानिस जस्तै हुन सकेस भन्ने बरदान दिई कैलाश जानु भएछ । यसरी मत्स्य गर्वबाट आफ्नो प्रतिष्ठा फैलाउन सक्ने मछिन्द्रनाथ योग विधाको निम्ती प्रमुख गुरु मानियो र उनैको सहयोगको खातिर महादेव आफू गोरखनाथको अवतार लिएर मच्छिन्द्र नाथलाई सहयोग पुर्‍याएको धार्मिक कथन छ । पछि लिच्छवी राज्य गुणकामनादेवको पालामा गुरु गोरखनाथ रिसाएर सम्पूर्ण नागको आशन वनाएर वस्नु भए पछि नेपालमा ठूलो हाहाकार मच्चियो । आकाशबाट एक थोपा पानी परेन ठूलो अनिकाल लाग्यो । तान्त्रीक विधीबाट हेर्दा गोरखनाथका गुरु मच्छिन्द्र नाथलाई नेपाल ल्याउन सकिएमा त्यो बाधा हट्छ भन्ने कुरा थाहा पाए पछि राजा तान्त्रीक एकजना किसान ज्यापु समेत गएर मच्छिन्द्र नाथलाई रिझाएर नेपाल ल्याए । आफ्नो गुरुको नेपाल आगमनको कुरा सुनेपछि गोरखानाथले दर्शन गर्न उठे पछि सम्पूर्ण नागहरू मुक्त भएर नेपालमा पानी पर्‍यो अब अनिकाल रहेन । तसर्थ त्यही सम्झना स्वरूप नेपाल भित्रिएको रूपमा रथमा राखेर बाजा गाजा सहित रथ तानिएको हो भन्ने प्रचलन प्रचलित छ । दोलखामा पनि सोही रूपमा अन्नदाताको रूपमा मान्ने प्रचलन प्रचलित छ ।
मनाउने तरिका
चैत्र पूर्णिमाको दिन रातो मच्छिन्द्रनाथलाई गुरुजुंले पानी र दुधले महास्नान गरी पुजा गरेर जात्रा आरम्भ गरिन्छ । त्यसको भोलीपल्ट रथलाई डोकलुंगाटोलबाट पिङल टोल सम्म रथ तानेर जात्रा गरिन्छ। त्यसपछि क्रमैसँग पिङल टोलवाट नकछेँ टोल नकछेँ टोलवाट कोर्छेटोलः कोर्छेटोलवाट टसिचाटोल टसिचाटोलवाट माथिल्लो बुद्धस्तुपा बुद्ध स्तुपाबाट दुंगलटोल हुंदै दुंगलटोलबाट पिङल टोलमा रथ पुर् याएर जात्रा सम्पन्न गरिन्छ। राजकुलेश्वरबाट स्वयम्भूमा रथ पुर्‍याउने निकै कठिन मानिन्छ । टासिचाको रास्नीको उकालोमा रथ तान्नुपर्ने भएकाले परदेश बसेका दोलखा बजारका व्यक्तिहरू र चेलीहरूसमेत त्यस दिन आइपुग्छन् । दोलखा बजारमा विशेष पर्व मानिने यो दिन उपत्यकाबाट नेवारी समुदायहरूको विशेष उपस्थिति हुन्छ । उक्त दिनलाई जात्राको विशेष दिन मानिन्छ । खचाखच भरिएका जात्रे र अन्य सहयोगीको बलमा रथलाई स्वयम्भू पुर्‍याएपछि कठिन कार्य सम्पन्न मानिने र स्वयम्भूबाट भोलिपल्ट रथलाई दुंगल टोल लगिन्छ । त्यसको भोलि पुनः पिंगलमा विश्राम राखेको रथबाट मच्छिन्द्रलाई झिकेर शुक्रबार जात्राको अन्तिम दिन रातो मच्छिन्द्रनाथलाई रथबाट निकाली विधिपूर्वक पुजा गरेर देवताको मूर्तिलाई बोकी दोलखा बजारको मूल बाटो परिक्रमा गराई डोकुलुङ्गामा देवलमा लगेर एक वर्षलाई थन्क्याउने चलन छ । ने.स. ८२२ ताका पाटनका शाक्य पुर्खाले दोलखाको मच्छिन्द्र नाथमा माला चढाएको ताम्रपत्रमा उल्लेख भएको पाइएकाले उक्त स्थानका शाक्यहरू प्रत्येक वर्ष जात्रामा दर्शनका लागि आउँछन् । यो जात्राका कारण पाटन र दोलखाको प्राचीन र सांस्कृतिक सम्बन्ध रहेको भनाइ स्थानीयको छ । करुणामयी, लोककल्याणकारी र सहकालको देवता ठानिने मच्छिन्द्रको रथलाई विभिन्न भागबाट आएकाहरूले तानेर धर्म कमाउने उद्देश्य राख्छन् । राजधानीमा समेत हुने यो रथ यात्रा यहाँ भने उकाली, ओराली र अप्ठ्यारा बाटाबाट तानिने भएका कारण दर्शनार्थीको घुइँचो लाग्छ। करुणा, लोककल्याणकारी र सहकालको देवता भएकाले स्थानीय महिला दिनभर निराहार बसी मच्छिन्द्रनाथको व्रत बस्छन् ।
लाम्रा
लाम्रा जुम्ला जिल्लामा पर्ने एउटा गाउँ विकास समिति हो।
मुकुन्द सेन
मुकुन्द सेन तत्कालिन पाल्पा राज्यका सिपाहि रत्न सेनका छोरा थिए। आफ्ना पिताको लडाकु जिवनको प्रभाव उनमा परेको र तत्कालिन राजाको सम्पूर्ण सुराक पिता रत्न सेनले मुकुन्द सेनलाई दिएपछि मुकुन्द सेनले पाल्पाली राजामाथि चढाई गरी सत्ता आफ्नो हातमा लिएका थिए। यिनले नै विशाल मकवानपुर राज्यको शुरुवात गरेका थिए। मुकुन्द सेनले आफैंले फौजको नेतृत्व गरेर हाल सिन्धुली जिल्ला अन्तर्गतको हरिहरपुर गढीमा धावा वोले र विसं १३८२मा हरिहरपुर गढी कब्जा गरे। पछि मुकुन्द सेनले आफ्नै नामबाट राजधानी मुकुन्दपुर बनाई शासन सञ्चालन गर्न थाले। मुकुन्दपुरको नामबाट हालको मकवानपुर राज्य रहन गएको हो।
नेपाल नेत्र-ज्योति सङ्घ
नेपाल नेत्र-ज्योति सङ्घ अन्धोपन निवारणका लागि कार्यरत संस्था हो ।
प्रताप मल्ल
प्रताप मल्ल मल्ल वंशको सबैभन्दा शक्तिशाली राजा हुन् । यिनको शासनकाल वि.स.१६९८ देखि १७३१ सम्म (३३ वर्ष) रह्यो । आफ्नो नामको अगाडि कविन्द्र लेख्ने राजा प्रताप मल्ल हुन् । कान्तिपुरका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लका माहिला छोरा प्रताप मल्ल ई. १६२३ मा जन्मेका हुन् । ई. १६३७ तिर चौध वर्षको हुँदा नहुँदा उनको राजनैतिक महत्व बढ्दै जान थालेको थियो । अनि १८-१९ वर्षको उमेरमा ई. १६४१ मा उनले शासन गर्न थालेका थिए । उनले ई १६७४ सम्म जम्मा ३३ वर्ष शासन चलाएका थिए । मध्य र मल्लकालीन नेपाली इतिहासमा यति लामो अवधिसम्म शासन गर्ने राजा भएका थिएनन् । प्रताप मल्लको शासन-कालको अर्को महत्वपूर्ण कुरा त्यस अवधिभरि काठमाडौं उपत्यकाभरि ( र अरू ठाउँमा पनि) राजनैतिक र सांस्कृतिक जगजगी बढिरहेको देखिन्छ।
सत्ता प्राप्ती
राजा प्रताप मल्ल ले आफ्ना बाबु लक्ष्मीनरसिंहलाई बन्दी बनाई आफू राजा भए। १६ वर्षपछि लक्ष्मीनरसिंहको बन्दीअवस्थामा मृत्यु भयो। प्रताप मल्लले काजी भीम मल्लको सहयोगबाट गद्दी हत्याएका भए पनि ती काजीलाई मार्न लगाएका थिए । प्रताप मल्लले नरदेव मयासिंह भन्ने व्यक्तिको चुक्ली सुनेर काजी भीम मल्ललाई काट्न लगाए । भीम मल्लकी पत्नी सती जाँदा श्राप दिएकी हुँदा "सतीको श्राप पाएको नेपाल" भन्ने लोककथन बनेको छ ।
कुटनीती
राजा प्रताप मल्लले पाटनमा गृहयुद्ध गराई त्यहाँका राजा श्रीनिवास मल्लको सहयोगमा भक्तपुर माथि आक्रमण गराए। त्यसबाट उपत्यका भित्रका राजाहरूले एकाआपसमा शङ्का गरी षड्यन्त्रपूर्ण कर्यहरूको आरम्भ गरे। १७२८ मा भक्तपुरको नाला भन्ने ठाउँ विजय गरे । भक्तपुरले पाटनको सहयोग लिई पुनः त्यहाँ कब्जा गर्यो। त्यसबाट उपत्यकाका राजाहरूमा एकता भएन।
उपत्यकाभित्रका राजासँग प्रताप मल्लको सम्बन्ध राम्रो नभए पनि अन्य छिमेकी राजाहरूसंग राम्रो थियो । उनको मकवानपुर, पाल्पा, गोरखाजस्ता राज्यसँग मित्रता थियो। उनको सम्बन्ध सात समुद्रपारबाट उपत्यका भित्र पसेका पादरी ग्रोबरसँग पनि राम्रो थियो। त्यसैले ती पादरीले प्रताप मल्ललाई एउटा दूरबिन उपहार दिएका थिए ।
विरासत
प्रताप मल्लको शासन-कालको अर्को महत्वपूर्ण कुरा त्यस अवधिभरि काठमाडौं उपत्यकाभरि ( र अरू ठाउँमा पनि) राजनैतिक र सांस्कृतिक जगजगी बढिरहेको देखिन्छ । यस कुराको अर्थ यस तथ्यबाट पनि प्रस्टिन्छ कि उनका आफ्नै र उनका पालाका गरी असीभन्दा बढी शिलालेख आजसम्म भनेक रूपमा थाहा पाइएका छन् र प्रकाशित भएका छन् ।
रानीपोखरी निर्माण
तान्त्रिक शक्तिद्धारा काल भैरवलाई हसाउने र मुद्रामा रानीको नाम उल्लेख गर्ने पहिलो मल्ल राजा प्रताप मल्ल हुन् ।
मृत्यु
वि.स. १७३१ मा हरिसिद्धिको नाच हेर्दा हेर्दै उनको मृत्यु भयो। उनको मृत्यु भएपछी कान्तिपुर राज्यमा अस्थिरता फैलियो। उनका चार जना छोरा थिए। र चारै जना पालैपालो राजा हुने, मारिने क्रम चल्यो।
ब्राह्मी लिपि
ब्राह्मी लिपि विश्वको प्राचीनतम् लिपिमध्ये एउटा हो। यो लिपिको उत्पत्ति भारतमा भएको भन्ने विषयमा दुईमत छैन। यद्यपि ब्राह्मी लिपिको उत्पत्ति यसैबेला भएको भन्नलाई आज पनि कुनै निश्चित आधार छैन। ब्राह यो लिपिको उत्पत्ति भएको भन्ने जनविश्वास छ। भारतमा ई.पू. ४०० वर्षअघि यस लिपिबाट लिखित कुनै ऐतिहासिक सामग्री भेटिएको छैन। जैनसूत्रमा उल्लेख भएका १८ लिपिमा सबैभन्दा अगि्रमपङ्क्तिको लिपि ब्राह्मी लिपि हो। बौद्धग्रन्थ 'ललित विस्तर'मा ६४ वटा लिपिको वर्णनमध्ये क्रमागतरूपले सबैभन्दा पहिलो लिपि ब्राह्मी लिपि हो। ब्राह्मी लिपिको उत्पत्ति राजा अशोक -ई.पू. २७३-२३२) भन्दा दुई शताब्दी अघि भएको विश्वास छ। राजा अशोकको शिलालेखमा यो लिपि धेरै प्रयोग भएको छ। यस लिपिको प्रचारप्रसारको मूल आधार यही शिलालेखहरूलाई लिइन्छ। यद्यपि भारतको गुप्त शासनकालमा आएर यो लिपिको आकृति र स्वरूपमा केही परिवर्तन भयो। त्यसरी परिवर्तित लिपिलाई गुप्त लिपि भन्न थालियो। फेरि समयको अन्तरालमा गुप्त लिपिको आकृतिमा पनि परिवर्तन हुन थाल्यो, त्यस्तो परिवर्तित लिपिलाई कुटिल लिपि वा कुटिलाक्षर भन्ने गरियो। यो कुटिल लिपि ईसाको छैठौँ शताब्दीतिर देखापरेको थियो।
नेपालमा प्रचलित देवनागरी लिपिको जननी ब्राह्मी लिपि हो। नेपालमा ई.पू. २०० वर्षअघिको लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ र कपिलवस्तुको निग्लिहवामा रहेको पुष्पीकरणको अशोकस्तम्भ अभिलेखमा उल्लेखित लिपि ब्राह्मी लिपि हो। नेपालको लागि यो सबैभन्दा प्राचीन, ऐतिहासिक सामग्री र लिपि भएको छ। यसरी नेपालको यो स्तम्भ र लिपिको ऐतिहासिक महत्त्व छ।