cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
स्वागता छन्द
स्वागता छन्द परिचय
पूर्वीय साहित्यका सन्दर्भमा एक सुमधुर स्वर र भावमय लयात्मक व्यवस्था रहेकाे वर्णमात्रिक छन्दका रुपमा स्वागता छन्दलार्इ लिन सकिन्छ । यसमा क्रमशः रगण नगण भगण र अन्तिममा दुर्इ गुरु रहेका हुन्छन् । हरेक हरफकाे सात अक्षरमा छाेटाे विश्राम र अन्तिम अक्षरमा पूर्ण विश्राम हुन्छ । मुख्यतया याे छन्द वीर र करुण रसमा उपयुत्त देखिन्छ । हरेक छन्दमा अनुसार यसमा पनि ४ पाउकाे १ श्लाेक र १ पाउमा ११ अक्षर हुन्छन् । यसमा S को अभिप्राय दीर्घ अक्षर र । अभिप्राय को ह्रस्व अक्षर हुन्छ यहाँ S र । गरेर ११ वटा अक्षर छन जसमा ह्रस्व र दीर्घको क्रममा तल प्रस्टसँग बुझाउने प्रयास गरिएको छ। उदाहरणः
जाग जाग अब जाग न जाग
लाग उन्नतिबिषे अब लाग
घाेर नीद अब ता परित्याग
स्राेतः देवी नेपाल (छन्द पराग)
<references group="देवी नेपाल (छन्द पराग)" />
आन्ध्र प्रदेश
आन्ध्र प्रदेश (तेलेगु :ఆంధ్ర ప్రదేశ్) भारतको दक्षिण-पूर्वी समुद्र तटमा स्थित एउटा राज्य हो । क्षेत्रको अनुसार यो भारतको चौथौ सबैभन्दा ठुलो तथा जनसङ्ख्याको दृष्टिले पाँचौ सबैभन्दा ठुलो राज्य हो । हाल सम्म यसको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो शहर हैदराबाद रहेको छ । भारतको सबै राज्य मध्ये सबैभन्दा लामो समुन्द्र तट गुजरात को (१६०० कि॰मी॰) मा रहेको छ, दोश्रो स्थानमा यसै राज्यको समुन्द्र तट (९७२ कि॰मी॰) रहेको छ ।
आन्ध्र प्रदेश १२°४१' तथा २२°उ॰ अक्षांश और ७७° तथा ८४°४०'पू॰ देशान्तर रेखा को बिचमा अवस्थित रहेको छ, र यसको उत्तरमा महाराष्ट्र, छत्तीसगढ र उडीसा, पूर्वमा बंगालको खाडी, दक्षिणमा तमिलनाडु तथा पश्चिममा कर्नाटक ले घेरिएको छ । ऐतिहासिक रूपमा हेर्ने हो भने आन्ध्र प्रदेशलाई भारतको भारतको धानको का कचौरा भन्ने गरिन्छ । यहाँको प्रमुख खाधान्न मध्ये ७७% भन्दा बढी चामलले ओगटेको छ । यस राज्यमा दुई प्रमुख नदिहरु, गोदावरी र कृष्णा रहेको छ । पुदु्चेरी (पांडीचेरी) राज्यको यानम जिल्लाको छोटो अन्त:क्षेत्र (१२ वर्ग माइल (३० वर्ग कि॰मी॰)) यस राज्यको उत्तरी-पूर्व मा स्थित गोदावरी डेल्टा मा रहेको छ । ऐतिहासिक दृष्टिले यस राज्यमा सामेल क्षेत्र आंध्रपथ, आंध्रदेस, आंध्रवाणी र आंध्र विषय को रूपमा चिनिने गरिन्थ्यो । आन्ध्र राज्यबाट आन्ध्र प्रदेशको गठन १ नोभेम्बर १९५६ मा गरिएको हो ।
सन् २०१४ फेब्रुअरीमा भारतीय संसदले छुट्टै तेलङ्गाना राज्यको मन्जुरी प्रदान गरेको छ । तेलङ्गाना राज्यमा दश जिल्ला तथा बाँकी आन्ध्र प्रदेश (सीमांन्ध्र) मा १३ जिल्ला रहने भएको छ । दश वर्ष सम्म हैदराबाद दुइटै राज्यहरूको संयुक्त राजधानी हुनेछ । नयाँ राज्य सीमांन्ध्र सन् २०१४ जुन २ देखि अस्तित्वमा आइसकेको छ । सन् २०१४ फेब्रुअरी देखि नै आन्ध्र प्रदेशमा राष्ट्रपति शासन लागु भैसकेको छ ।
फाइन्डिङ डोरी
फाइन्डिङ डोरी (डोरीको खोजी) सन् २०१६ अमेरिकी थ्री डी कम्प्युटर एनिमिटेड हास्य प्रधान चलचित्र हो । चलचित्र पिक्सर एनिमेसन स्टुडियोजद्वारा बनाइएको, वाल्ट डिज्नी पिक्चर्सले रिलिज गरिएको थियो । यसका निर्माता एन्ड्रिउ स्टान्टन र सहनिर्माता एंगुस मेकलेन थिए । चलचित्र फाइन्डिङ निमो को दोस्रो श्रङ्खलाको रूपमा रहेको थियो । चलचित्र स्मरण शक्तिमा ह्रास आएका डोरी नामक माछाको यात्रामा आधारित रहेको छ ।
गुड नाइट (२०२३ फिल्म)
गुड नाइट २०२३ को भारतीय तमिल -भाषाको रोमान्टिक कमेडी विनायक चन्द्रसेकरनले निर्देशन गरेको र निर्देशन गरेको फिल्म हो। फिल्ममा मणिकन्दन र मीथा रघुनाथ मुख्य भूमिकामा छन् भने रमेश थिलक, राइचल रबेका, बालाजी शक्तिवेल र बागवती पेरुमलले सहायक भूमिका निर्वाह गरेका छन्। चलचित्र एक आईटी युवा मोहनको वरिपरि घुम्छ, घुर्ने समस्या र समस्याले उसको जीवनलाई असर गर्दा समस्याहरू। यो चलचित्र १२ मे २०२३ मा रिलिज भएको थियो र समीक्षकहरूबाट सकारात्मक समीक्षा प्राप्त भयो। चलचित्रले ५० दिनको थियेटर चलेको छ ।
प्लट
फिल्मले एक साधारण मध्यमवर्गीय घरबाट आएका मोहनलाई पछ्याउँछ। उसको एउटी जेठी र कान्छी बहिनी छ र रक्सीको कारणले उसको बुबा गुमायो। उनकी जेठी बहिनीले आफ्नो परिवारको इच्छा विरुद्ध पानी फिल्टर कम्पनीमा काम गर्ने आफ्नो चिनेजानेकासँग विवाह गरिन् । उनीहरूको विवाहको लागि उनको समर्थनको बाबजुद मोहनले आफ्नै जीवनमा कठिनाइहरू अनुभव गर्छन्। उनी एक आईटी कम्पनीमा काम गर्छन् र उनको कमजोर अंग्रेजी प्रवीणताको कारण उनको सुपरभाइजरसँग बारम्बार मतभेद हुन्छ। यसबाहेक, उसको घुर्ने समस्याले उसलाई आफ्ना सहकर्मीहरू बीच अलोकप्रिय बनाउँछ, उसलाई "मोटर।"
अनु, अर्कोतर्फ, एक अनाथ छिन् जो आफ्नो हजुरबुवा हजुरआमा जस्तै व्यवहार गर्ने वृद्ध जोडीको स्वामित्वमा रहेको घरमा माथिल्लो तलामा बस्छिन्। मोहन पानीको फिल्टर मर्मतका लागि आफ्नो जेठाजुसँग दम्पतीको घरमा जान्छ र अनुलाई भेट्छ। तिनीहरू एक अर्कामा रुचि राख्छन् र डेटिङ गर्न थाल्छन्। अनु आफूलाई अभागी ठान्छिन् किनभने उनका आमाबाबु सानैमा मरे, तर मोहनले उनलाई आश्वस्त पार्छन् र उनीहरू सँगै नयाँ जीवन सुरु गर्छन्। तर, मोहनको घुर्नु उसको लागि चिन्ताको स्रोत बन्छ, किनकि यसले उनीहरूको वैवाहिक जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भनेर उनी चिन्तित छन्। अनुले उनलाई कुनै समस्या नहुने आश्वासन दिन्छ।
मोहनले पछि थाहा पाए कि अनु दुई हप्तादेखि निद्राबाट वञ्चित छिन् र आफ्नो कार्यस्थलमा बेहोस पनि भइन्। यसको नतिजाको रूपमा, उसले फरक कोठामा सुत्ने निर्णय गर्छ, उनीहरूको सम्बन्धलाई तनाव दिन्छ। मोहनले घुर्ने रोक्नको लागि सबै प्रयास गर्दछ, तर केहि काम गर्दैन, तिनीहरूको सम्बन्ध थप तनावपूर्ण हुन्छ। यसैबीच, मोहनको बहिनी लामो समयको बाँझोपनपछि गर्भवती हुन्छिन्, तर दुर्भाग्यवश मोहनसँग फोन च्याटको क्रममा बच्चा गुमाउँछिन्। मोहन र अनु दुवै घटनाको लागि आफैंलाई दोष दिन्छन्, उनीहरूको जीवनमा तनाव थप्छन्।
सम्बन्ध बिग्रँदै गएपछि काममा मोहनलाई अनादरपूर्ण व्यवहार गरिएको छ । उनीहरुको बिग्रिएको सम्बन्धका कारण अनुले दुबईमा जागिरको प्रस्ताव पाउँछिन् र यसलाई स्वीकार गर्ने विचार गर्छिन्। तिनीहरू अन्ततः एक हास्यपूर्ण मुठभेड पछि मेलमिलाप गर्छन्, र चलचित्र अनु मोहनको घुर्ने बानी पर्दै र उहाँसँग आफ्नो जीवनलाई स्वीकार गर्दै समाप्त हुन्छ।
उत्पादन
फिल्मको पूरै छायांकन चेन्नईमा भएको थियो र नोभेम्बर २०२२ मा पूरा भएको थियो । रञ्जितहन्दले फिल्मको फर्स्ट लुक पोस्टर सार्वजनिक गरेको छ र विजय सेतुपति  द्वारा १० फेब्रुअरी २०२३ मा जारी गरिएको थियो। जयम रविले फिल्मको टिजर र ट्रेलर प्रकाशित गरे  र ट्रेलर रिलिज गरिएको छ । फिल्म मे १२, २०२३ मा रिलिज भएको थियो।  फिल्मको संगीत सिन रोल्डनले दिएका थिए।
रिसेप्शन
<i id="mwVA">द टाइम्स अफ इन्डियाका</i> लोगेश बालचन्द्रनले ५ मध्ये ३.५। यो पक्कै पनि हेर्न लायक छ।" <i id="mwWA">द हिन्दूका</i> भुवनेश चन्दरले "जीवनको सुन्दर टुक्रामा एक शानदार मणिकन्दन" लेखे। <i id="mwXA">हिन्दुस्तान टाइम्सकी</i> कल्याणी पाण्डियन एसले लेखे, "निर्देशक विनायक चन्द्रशेखरनलाई धन्यवाद, यति सुन्दर कथा मात्र लेख्नुभएन तर यसलाई स्क्रिनमा यस्तो हृदयस्पर्शी ढंगमा चित्रित गर्नुभएकोमा।" Moviecrow.com ले फिल्मलाई ५ मध्ये ३ रेटिङ दिएको छ । न्यूज १८ का सेन्थिलराजा आरले लेखेका छन्, ‘फिल्मको अन्तिम दृश्यले थिएटरलाई हाँसोले भरिदिन्छ। सबैमा, शुभ रात्रि एक मीठो सपना हो।" <i id="mwZw">इन्डिया टुडेका</i> जननी केले ५ मध्ये ३ तारा दिए र उल्लेख गरे कि । ठोस स्क्रिप्ट र उत्कृष्ट प्रदर्शनको साथ, यो बहुमूल्य फिल्म हो।" सिनेमा एक्सप्रेसको</i> चन्धिनी आरले ५ मध्ये ३.५ भरिनेछ र तपाईंको अनुहारमा फराकिलो मुस्कान ल्याउनेछ।"
चान चान
चान चान पेरुका विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८६ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
चिती
चिती नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ११७९ वटा घर छन।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार चितीको जनसङ्ख्या ५६३१ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
शालिग्राम
हिन्दूहरूको लागि अति पूजनीय कालो रङ्गको बाटुलो शिला (ढुङ्गा) नै शालिग्राम हो । संस्कृतमा यसलाई शालग्राम भनिन्छ । पश्चिम नेपालको कालीगण्डकी नदी यसको लागि प्रख्यात छ । वैष्णवहरू र सनातनीहरूले शालग्रामलाई साक्षात् विष्णुको अवतारका रूपमा लिन्छन् । वैज्ञानिकहरूका अनुसार शालिग्राम लाखौँ वर्ष पहिले अस्तित्वमा रहेको टेथिस सागरमा पाइने विभिन्न जीवहरूको जीवाश्म हो।
रकम चेम्जोङ
रकम चेम्जोङ नेपालका एक सकृय राजनितिज्ञ हुन् । उनी २०६६ जेठ ११ मा माधवकुमार नेपालको नेतृत्वमा गठन भएको मन्त्रिपरिषदमा शान्ति तथा पुनर्निर्माण मन्त्रीको रूपमा सहभागी थिए ।
श्रमिक दलको लागि प्रजातान्त्रिक आन्दोलन
प्रजातान्त्रिक सङ्घ - श्रम पार्टीकोलागि आन्दोलन (Ligue Démocratique-Mouvement pour le Parti du Travail) सेनेगल को समाजवादी राजनीतिक दल हो । यो दल १९७५मा स्थापना गरिएको थियो । अब्दोलये बातिलि दलको महासचिब हो ।प्रजातान्तरिक युवा आन्दोलन दलको युवा सङ्गठन हो ।
चाभिन दे हुआनतार
चाभिन  पेरुका विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८५ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
फुस्रे सर्षपी
फुस्रे सर्षपी नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ग्रे प्लोभर (Grey Plover) भनिन्छ।
सलिम अल-द्वाश्री
सलिम मोहम्मद अल-द्वाश्री (अरबी:سالم محمد الدوسري‎; १९ अगस्त १९९१) एक साउदी अरबका फुटबल खेलाडी हुन् जसले अल-हिलाल र साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि मध्यपंक्तिमबाट खेल्ने गर्दछन् ।
काँकडभिट्टा गोल्डकप
काँकडभिट्टा गोल्डकप नेपालको काँकडभिट्टा, झापा जिल्लामा आयोजना हुने फुटबल प्रतियोगिता हो। यस प्रतियोगिताको सुरूवाट वि.स. २०७२ सालदेखि भएको थियो। यो प्रतियोगिता काँकडभिट्टा फुटबल ट्रेनिङ सेन्टरको आयोजनमा सञ्चालन हुने गर्दछ।
इतिहास
यस फुटबल प्रतियोगिताको सुरूवाट वि.स. २०७२ सालबाट भएको थियो ।
सिउना
सिउना कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। १९९१को जनगणना अनुसार यो ठाउँको जनसङ्ख्या ३६६३ हो।
दाउन्ने देवी मन्दिर
महेन्द्र राजमार्गबाट ३० कि.मी. जति पूर्वी उकालो लागेपछि दाउन्ने गाविस वडा नं. ५ मा देवीको तीन तले मन्दिर छ । राजा मणीमकुन्द सेनका दुईवटा रानीमध्ये कान्छी रानी लामो समयसम्म बिरामी परिन् धेरै औषधि उपचारपछि पनि निको नहुँदा चिन्तित भएको बेला सपनामा देवीको स्थापना गरी पूजा आएको रेग्मी खान्दानले स्थापना कालदेखि नै पूजा गर्दै आएका थिए । सुरूबाट नै मन्दिरको पूजा आजा तथा रेखदेख जमिन्दार रहेका केसी र रेग्मी खान्दानले गर्दै आएको छ । उनैको पुस्तेउली सन्तान हुँ भन्ने यज्ञप्रसाद रेग्मीकाअनुसार पहिले वनदेवी भनी पूजा गरिन्थ्यो पछि गएर दाउन्ने देवीको नामले प्रख्यात भएको पाइन्छ । वृटिश सरकारले बाटो बनाउँदा दामन्ने डाँडा भन्दाभन्दै डाँडाको नाम दाउन्ने रहेको र पछि गएर दाउन्नेदेवीको नामले प्रख्यात् भएको भनिन्छ ।
नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध
नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध (वि.सं. १८ कात्तिक १८७१ – २४ फागुन १८७२) नेपाल अधिराज्यको गोर्खाली सेना र इस्ट इन्डिया कम्पनीका ब्रिटिस सेनाहरू बीच लडिएको थियो। दुवै पक्षले भारतीय उपमहाद्वीपको पहाडी उत्तरको लागि महत्वाकांक्षी विस्तार योजनाहरू थिएँ। वि.सं. १८७२ मा भएको सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षरसँगै युद्धको अन्त्य भयो, जसले नेपाली नियन्त्रित केही भूभाग इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई सुम्पनु परेको थियो।
दाउन्ने देवी मन्दिर
नैनित्य पूजामा शनिवार, पञ्चमी, सप्तमी, अष्टमी र पूणिर्माका दिन बली दिइन्छ । चैते दसैं र बडा दसैँमा मेला लाग्ने गर्दछ । चैते दसैंमा धुमधाम मेला लाग्दछ । पूजा गरेर परेवा उडाउने चलन व्यापक छ । भाकल गर्ने र भाकल पूरा भएपछि पूजा गर्ने चलन छ । देवीले मनोरथ पूरा गर्ने जनविश्वास छ । यसै सन्दर्भमा मन्दिरमा पूजा गर्न आएकी तम्सरिया २, बसन्तपुर बस्ने ७६ वषिर्या फट्टकिाकुमारी पन्तको अनुभव उल्लेख छ । यस्तैमा एक गाउँले ठकुर्नी दिदीले दाउन्ने देवीको सबैले सुन्ने गरी ठूलो स्वरमा मैले कान सुन्न सकुँ भनी पूजा गर्नुभएमा सुन्नुहुन्छ भनी आफ्नो पनि त्यस्तै अनुभव सुनाएपछि यहाँ आई पूजा गरेपछि कान सुन्न थालेको उहाँ भन्नुहुन्छ । राम्रो मनले कामका लागि चिताएको पुग्ने सोही ठाउँका लक्ष्मी पाठक र भवीसरा मगरले थपे ।
नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध
ब्रिटिस युद्ध प्रयासको नेतृत्व इस्ट इन्डिया कम्पनीले गरेको थियो र नेपाल अधिराज्यको बिरूद्ध देशी राज्यहरू (गढवाल राज्य, पटियाला राज्य र सिक्किम राज्य) को गठबन्धनले समर्थन गरेको थियो। नेपाल अधिराज्यको अधिकांश युद्ध प्रयास दुई थापा परिवार: थापा वंश र अमरसिंह थापाको परिवारले नेतृत्व गरेको थियो।
दाउन्ने देवी मन्दिर
विकास तथा रेखदेख
हराभर जङ्गलको बीचमा अवस्थित यस स्थानमा पुग्ने कुनै कठिनाई छैन । शनिबार दर्शनार्थी र वनभोज जानेको भीड लागेको हुन्छ । दाउन्नेको नजिक दुम्किबास बर्दघाटमा प्रशस्त होटेल लजहरू छन् । पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि पिकनिक स्थल, रिसोर्ट खोल्ने, पर्यटकका लागि स्थानिय स्तरमा त्यहाँका मुख्य आदिबासी थारू भएकोले उनीहरूको संस्कृति झल्किने भेषभूषा, रहनसहन परिपाटिको विकास गर्नुपर्ने आवश्यक महसुस गरिन्छ । स्थानीय प्रचलित खाना तथा पेय पदार्थको प्रयोग र त्यो ठाउँलाई चिनाउने वस्तुको उपहार दिन सकियो भने सुनमा सुगन्ध थपिन्छ । सुनौली नाकाबाट लुम्बिनी तिलौराकोट अवलोकन गरी काठमाडौँ आउने पर्यटकलाई बर्दघाटमा कम्तिमा एक रात बास बसाली त्रिवेणीधाम घुमाउनुको साथै दाउन्नेको रमणीय दृश्यावलोकन पश्चात चितवन लैजाने र काठमाडौँबाट चितवन हुँदै लुम्बिनी जाने पर्यटकलाई दुम्किवास वा दाउन्नेमा बास बसाली दाउन्ने र त्रिवेणीको पछि मात्र लुम्बिनीको यात्रा गराएमा पर्यटन विकासमा गतिलो टेवा पुग्ने प्रष्ट छ ।
नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध
पृष्ठभूमि
नेपालको शाह राजा पृथ्वीनारायण शाहले मल्ल सङ्घको राजधानी रहेको काठमाडौँ उपत्यकामा आक्रमण गरेपछि सुरु भएको थियो। महासङ्घले इस्ट इण्डिया कम्पनीसँग मद्दतको लागि अनुरोध गर्‍यो, र १७६७ मा क्याप्टेन किन्लकको नेतृत्वमा २,५०० नम्बरको एक असुरक्षित र असुरक्षित अभियानको नेतृत्व गरिएको थियो। यो अभियान एक विपत्ति थियो र गोर्खाली सेनाले सजिलै पराजित गर्यो। प्रभावहीन ब्रिटिस सेनाले गोर्खालीहरूलाई बन्दुकहरू प्रदान गर्यो र गोर्खाहरूलाई आत्मविश्वासले भरिदियो, जसले सम्भवतः उनीहरूलाई भविष्यका युद्धहरूमा आफ्ना विरोधीहरूलाई कम मूल्याङ्कन गर्न बाध्य तुल्यायो।
कीर्तिपुरको युद्धबाट सुरु भएको पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यकाको विजय र कब्जा गरेपछि उनको राज्यको राजधानी गोरखाबाट काठमाडौँ सारिएको थियो र त्यसपछि उनले र उनका सन्तानहरूले बनाएको नेपालको नामले चिनिन थाल्यो। साथै, धनी काठमाडौँ उपत्यकाको आक्रमणले गोरखा सेनालाई यस क्षेत्रमा आफ्नो मार्शल महत्वाकांक्षालाई अगाडि बढाउन आर्थिक सहयोग प्रदान गर्‍यो।
तिब्बत मामिलाले गढवाल राज्यमा नियोजित आक्रमण स्थगित गरेको थियो, तर सन् १८०३ सम्म, गढवालका राजा प्रद्युमन शाह पनि पराजित भएका थिएँ। सन् १८०४ को जनवरीमा उनी सङ्घर्षमा मारिए र उनको सम्पूर्ण जग्गा कब्जा गरियो। यसभन्दा अगाडि, सेनापति अमरसिंह थापाले पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा बलियो किल्ला कांगडा, हिमाचल प्रदेशसम्मको भूमि ओगटेर त्यसलाई घेरा हालेका थिएँ। यद्यपि, पन्जाबको सिख राज्यका शासक महाराजा रणजित सिंहले हस्तक्षेप गरेर सन् १८०९ सम्ममा नेपाली सेनालाई सतलज नदीको पूर्वतिर धकेलेका थिएँ।
कारण
युद्धको अघिल्लो वर्षहरूमा, ब्रिटिसहरूले आफ्नो प्रभावको क्षेत्र विस्तार गर्दै थिएँ। नेपालीहरूले पूर्वमा सिक्किम, पश्चिममा कुमाऊँ र गढवाल र दक्षिणमा अवधसम्म आफ्नो साम्राज्य विस्तार गरिरहँदा ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीले कलकत्ता, मद्रास र बम्बईको मुख्य आधारहरूबाट भारतमा आफ्नो स्थिति बलियो बनाएको थियो। यो ब्रिटिस विस्तारलाई भारतमा पहिले नै प्रतिरोध गरिएको थियो, तीन अङ्ग्रेज मराठा युद्धहरू साथै पन्जाबमा जहाँ रणजित सिंह र सिख साम्राज्यको आफ्नै आकांक्षाहरू थिएँ।
व्यापार
नेपालसँगको द्वन्द्वको प्रमुख कारण आर्थिक कारण हो। बेलायतीहरूले नेपाल हुँदै तिब्बतसम्म व्यापार गर्न नेपाल सरकारलाई मनाउन लगातार प्रयास गरेका थिएँ। प्रमुख भारतीय निर्यात कपासका सामानहरू थिएँ, र घरमा उत्पादित कपडाहरूले बेलायती बजार कब्जा गरेपछि यसको माग घट्दै गइरहेको थियो। त्यसैले कम्पनीले आफ्नो सम्पत्ति अर्को, थप जटिल र महँगो तरिकामा स्थानान्तरण गर्नुपरेको थियो। यसले आफ्नो भारतीय कपडाहरू क्यान्टनमा पठाउनु पर्ने थियो; तिनीहरूलाई चिनियाँ बजारमा बेच्ने; आय संग चिया किन्न; त्यसपछि बेलायतमा बिक्रीको लागि चिया पठाइयो (यस समयमा सबै चिया चीनबाट आएको हो। यो सन् १८४० सम्म भारतमा उब्जाइएको थिएँन)। अङ्ग्रेजहरूले चाँडै थाहा पाए कि कुमाऊँले तिब्बतसँग व्यापारको लागि राम्रो सुविधा प्रदान गरेको छ। तसर्थ, यी दुई क्षेत्रहरूको विलय तिनीहरूको रणनीतिक उद्देश्यको हिस्सा बन्यो।
राजनैतिक सुरक्षा
जबकि व्यापार वास्तवमा कम्पनीको एक प्रमुख उद्देश्य थियो, यसबाट "राजनीतिक सुरक्षा" को अवधारणा बढ्यो, जसको अर्थ निरुत्साहित गर्ने रणनीति र पेशाको ठुलो क्षेत्र हो। हेस्टिङ्सले व्यापारिक कारणले मात्र नेपालमाथि आक्रमण गरेको दाबीलाई प्रमाणले समर्थन गर्दैन। यो एक रणनीतिक निर्णय थियो। उनी हिन्दु पुनरुत्थान र क्षय हुँदै गएको मुगल साम्राज्यको बीचमा मराठा, सिख र गोर्खाहरूबीचको एकताप्रति सचेत थिएँ। उसले मध्य भारतमा मराठाहरू विरुद्ध विजय हासिल गर्ने पूर्व-एम्प्टिभ योजनाहरू ह्याच गरिरहेको थियो, र दुई मोर्चामा लड्नबाट बच्नको लागि उसले पहिले नेपाललाई अपाङ्ग गर्नु आवश्यक थियो।
सिमाना विवाद
ब्रिटिस ईस्ट इण्डिया कम्पनी द्वारा अवधको जग्गाको नवाबको अधिग्रहणले गोरखपुर क्षेत्रलाई पाल्पाका राजाको निकटतामा ल्यायो - नेपालको मुटु भित्रको अन्तिम बाँकी रहेको स्वतन्त्र सहर पाल्पा र बुटवल मूलतः दुई अलग राज्य थिएँ; तिनीहरू पछि एक स्वतन्त्र राजपूत राजकुमारको अधीनमा एकताबद्ध भए, जसले बुटवललाई जितेर पाल्पाको आफ्नो वंशानुगत सम्पत्तिमा थप्यो। बुटवलका जमिनहरू, जिते र कब्जा गरिए पनि, पहिले अवधलाई र त्यसपछि ब्रिटिसलाई हस्तान्तरण गरेर, जमिनमा राखिएको थियो वा वार्षिक रकम तिरेको थियो। सन् १८०६ देखि १८३७ सम्मका नेपालका प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाले आफ्नै बुबालाई पाल्पाको गभर्नर बनाएर दुई शक्तिबीच गम्भीर सीमा विवाद निम्त्यायो। सन् १८०४ देखि १८१२ सम्म ब्रिटिसको संरक्षणमा रहेका नेपालीहरूले बुटवलको तराई कब्जा गर्नु नै सन् १८१४ मा नेपाल अङ्ग्रेज युद्धको तत्कालिन कारण थियो।
नेपालको पहाडी देशलाई भारतबाट अलग गर्ने उर्वर भूमिको धेरै बहुमूल्य पट्टी, तराईको समतल भूमिमा नेपालीहरूले आक्रमण गरेको विश्वासले तनाव बढायो - अङ्ग्रेजहरूले यस क्षेत्रमा आफ्नो शक्ति र कलकत्ता र उत्तरपश्चिम बीचको सञ्चारको कमजोर लाइन महसुस गरे। धम्कीमा थिएँ। कुनै स्पष्ट सीमाना नभएकोले, दुई शक्तिहरू बीचको टकराव "आवश्यक र अपरिहार्य" थियो। वि.सं. १८ कात्तिक १८७१ मा बेलायतले नेपालविरुद्ध औपचारिक रूपमा युद्धको घोषणा गरेको थियो।
पहिलो अभियान
प्रारम्भिक ब्रिटिस अभियान सतलज देखि कोशी सम्म 1,500 km भन्दा बढी सीमामा दुई मोर्चाहरूमा आक्रमण थियो। पूर्वी मोर्चामा, मेजर-जनरल बेनेट मार्ली र मेजर-जनरल जोन सुलिभान वुडले तराई पारी काठमाडौँ उपत्यकाको मुटु तर्फ आ-आफ्नो स्तम्भहरूको नेतृत्व गरे। मेजर-जनरल रोलो गिलेस्पी र कर्नल डेभिड ओक्टरलोनीले पश्चिमी मोर्चामा स्तम्भहरू कमान्ड गरे। यी स्तम्भहरू अमरसिंह थापाको कमान्डमा नेपाली सेनासँग सामना गरिएको थियो।
मकवानपुर गढीको लडाइँ
भीमसेन थापाका भाइ कर्णेल रणवीरसिंह थापा मकवानपुर–हरिहरपुर एक्सिसको सेक्टर कमाण्डर हुने भएका छन्। उनलाई एक धेरै ठुलो किल्ला र पुरानो राइफल र केही तोपका टुक्राहरू सहित लगभग ४,००० सेना दिइएको थियो। तर अङ्ग्रेजहरू सिमानाबाट अगाडि बढ्न सकेनन्। कर्णेल रणवीरसिंह थापाले आफ्नो चुनिएको हत्या क्षेत्रमा शत्रुहरूलाई लोभ्याउने प्रयास गरिरहेका थिएँ। तर मेजर जनरल वुडले बारा गढीबाट अगाडि बढ्न सकेनन् र उनी अन्ततः बेतियामा फर्किए।
जितगढीको लडाइँ
एक अपदस्थ पाल्पाली राजाको सहयोगमा, मेजर जनरल वुडले बुटवल प्रतिरक्षालाई बाइपास गर्न, धुरीमा रहेको सानो विरोधलाई हटाउन र कम सुरक्षाको भागबाट पाल्पालाई आक्रमण गर्ने उद्देश्यले सिउराज, जित गढी र नुवाकोटमा मार्च गर्ने योजना बनाए। नेपाली कर्णेल उजिरसिंह थापाले आफ्ना १२ सय सेनालाई जित गढी, नुवाकोट गढी, काठे गढीलगायत धेरै रक्षात्मक स्थानमा तैनाथ गरेका थिएँ। कर्णेल उजिरको नेतृत्वमा सेनाहरू धेरै अनुशासित थिएँ र उनी आफैं एक समर्पित र सक्षम कमाण्डर थिएँ। उनी पुरुष, भौतिक, प्राकृतिक स्रोतसाधनमा फाइदा उठाउने र पहाडको रणनीतिमा निपुण थिएँ। नेपाली लुट्ने आक्रमणले जनरललाई गोरखपुर फर्किन बाध्य बनायो। नुवाकोट पाखेगढीमा करिब ७० नेपालीले ज्यान गुमाएका थिएँ यसैबीच, ३०० भन्दा बढी शत्रुहरू मारिए।
नालापानीको लडाइँ
नालापानीको लडाइँ नेपाल अङ्ग्रेज युद्धको पहिलो लडाइँ थियो। यो लडाइँ देहरादून नजिकैको नालापानी किल्लाको वरिपरि भएको थियो, जसलाई अक्टोबर ३१ र ३० नोभेम्बर १८१४ को बीचमा अङ्ग्रेजहरूले घेराबन्दीमा राखेको थियो। किल्लाको ग्यारिसनको कमान्ड क्याप्टेन बलभद्र कुँवरले गरेका थिएँ, जबकि मेजर-जनरल रोलो गिलेस्पी, जसले पहिले युद्ध गरेका थिएँ। जाभाको युद्ध, आक्रमणकारी ब्रिटिस सेनाको जिम्मा थियो। गिलेस्पीलाई घेराबन्दीको पहिलो दिन आफ्ना मानिसहरूलाई भेला गर्ने क्रममा मारिएको थियो र पर्याप्त बाधाहरूको बावजुद, सङ्ख्या र फायरपावर दुवैको हिसाबले, बलभद्र र उनको ६००-बलियो ग्यारिसन, जसमा बहादुर महिलाहरू पनि थिएँ जसले कथित रूपमा गोली र तोपको गोलालाई ढाल गरे। शवहरू, एक महिना भन्दा बढीको लागि ५,०००भन्दा बढी ब्रिटिस सेनाहरू विरुद्ध सफलतापूर्वक आयोजित।
जैथकको लडाइँ
मेजर जनरल मार्टिन्डेलले अब सेनामा सामेल भए र कमाण्ड लिए। उनले २७ डिसेम्बरमा नाहान सहर कब्जा गरे र जयथकको किल्लामा आक्रमण सुरु गरे। किल्लामा अमरसिंह थापाका छोरा रणजोरसिंह थापाको कमाण्डमा २००० सैनिकको ग्यारेसन थियो। पहिलो आक्रमण विपत्तिमा समाप्त भयो, नेपालीहरूले सफलतापूर्वक बेलायती आक्रमणबाट जोगाए।
दोस्रो अभियान
विस्तारित नेपाली सेना पश्चिमी मोर्चा अर्थात् गढवाल र कुमाउ क्षेत्रमा पराजित भयो। ओक्टरलोनीले अन्ततः बडाकाजी अमरसिंह थापालाई पराजय गरे। पहिलो नेपाल-कम्पनी अभियानमा उनी एकमात्र सफल ब्रिटिस कमाण्डर थिएँ। अचम्मको कुरा होइन, भगवान मोइराले उनलाई भरतपुर-मकवानपुर-हरिहरपुर मोर्चामा १७,००० बलियो आक्रमण बलको दोस्रो आक्रमणमा मुख्य अपरेशनल कमाण्डरको रूपमा नियुक्त गरे, तर फेरि, तिनीहरूमध्ये अधिकांश भारतीय सिपाहीहरू थिएँ।
बेलायतले २८ नोभेम्बरमा सन्धि अनुमोदन गर्न नेपाललाई १५ दिनको अल्टिमेटम दिएको थियो। तर सन्धिका बुँदाहरू नेपालीलाई छिट्टै अनुमोदन गर्न निकै गाह्रो थियो। ढिलाइले अङ्ग्रेजहरूलाई राज्य विरुद्ध दोस्रो सैन्य अभियान सुरु गर्न बहाना प्रदान गर्यो। भीमसेन थापाका अर्का भाइ कर्णेल भक्तवरसिंह थापालाई पहिलो अभियानमा विजयपुरदेखि सिन्धुली गढीसम्मको क्षेत्रमा रक्षात्मक लडाइँका लागि सेक्टर कमाण्डर नियुक्त गरिएको थियो। यस दोस्रो अभियानमा बडाकाजी अमरसिंह थापावासले सिन्धुली गढी र पूर्वी मोर्चाका लागि सेक्टर कमाण्डरको रूपमा विस्तृत जानकारी दिए। कर्णेल भक्तवरसिंह थापाले आफ्नो मुख्यालय मकवानपुर गढीमा राखेका थिएँ। उपरदाङगढी, सिन्च्याङ गढी, कान्द्राङ गढी, मकवानपुर गढी र हरिहरपुर गढी लगायतका मोर्चेमा आक्रमण गर्न १७,००० ब्रिटिस सेना लिएर नेपाल विरुद्धको समग्र कमाण्डर मेजर जनरल डेभिड ओक्टरलोनी थिएँ। यो युद्ध सुगौली सन्धिबाट समाप्त भयो, जसलाई असमान सन्धिका रूपमा लिइन्छ जसले नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। मेची नदी नेपालको नयाँ पूर्वी सिमाना र महाकाली नेपालको पश्चिमी सिमाना बनेको छ।
सुगौली सन्धि
सुगौली सन्धि २४ फागुन १८७२ मा अनुमोदन भएको थियो। सन्धि अनुसार नेपालले सबै सिक्किम (दार्जिलिङ सहित), कुमाऊँ र गढवाल र पश्चिमी तराईका क्षेत्रहरू गुमाए। मेची नदी राज्यको नयाँ पूर्वी सिमाना र महाकाली नदी राज्यको पश्चिम सिमाना बनेको छ। तराई क्षेत्रको आम्दानीको नोक्सानीको क्षतिपूर्ति गर्न ब्रिटिस ईस्ट इन्डिया कम्पनीले वार्षिक दुई लाख रुपैयाँ तिर्ने थियो। बेलायतीहरूले आवासीय दुत स्थापना गरे। काठमाडौँमा बेलायती बासिन्दा हुने डर अन्ततः निराधार साबित भयो, किनकि नेपालका शासकहरूले त्यहाँका बासिन्दालाई भर्चुअल नजरबन्दमा राख्ने हदसम्म अलग्याउन सफल भए।
तराई भूमिहरू, तथापि, अङ्ग्रेजहरूलाई शासन गर्न गाह्रो साबित भयो र तिनीहरूमध्ये केहीलाई पछि सन् १८१६ मा राज्यमा फिर्ता गरियो र तदनुसार वार्षिक भुक्तानीहरू खारेज गरियो। तर, नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध सकिएपछि पनि दुई राज्यबीचको सीमा विवाद समाधान हुन सकेको छैन। नेपाल र अवध बीचको सिमाना सन् १८३० सम्म समायोजन हुन सकेन र नेपाल र बेलायती भूभागबीचको विवाद धेरै वर्षसम्म दुई सरकारबीच छलफलको विषय बनेको थियो।
गोरखा भर्ती
डेभिड ओक्टरलोनी र राजनीतिक एजेन्ट विलियम फ्रेजरले बेलायती सेवामा रहेका नेपाली सैनिकहरूको क्षमतालाई तुरुन्तै बुझेका थिएँ। युद्धको समयमा अङ्ग्रेजहरू नेपाली सेनाबाट भाग्नेहरूलाई प्रयोग गर्न र अनियमित सेनाको रूपमा प्रयोग गर्न इच्छुक थिएँ। उनीहरूको वफादारीमा उनको विश्वास यस्तो थियो कि अप्रिल सन् १८१५ मा उनले तिनीहरूलाई लेफ्टिनेन्ट रसको नेतृत्वमा नासिरी रेजिमेन्ट भनिने बटालियनमा गठन गर्ने प्रस्ताव गरे।
भरत (रामायण)
रामायणका अनुसार भरत राजा दशरथका अर्का पुत्र थिए । तिनकी माता कैकेयी थिइन् । भरत रामका भाइ थिए ।  लक्ष्मण र शत्रुघ्न यिनका अन्य भाइ थिए। परम्पराका अनुसार राम राजा दशरथका सबैभन्दा जेठा छोरा थिए ।
लामठुँडे राजपुत्रिका
लामठुँडे राजपुत्रिका नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा लङ-बिल्ड प्लोभर (Long-billed Plover) भनिन्छ ।
कुस्को
कुज्को सहर  पेरुका विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन १९८३ मा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
जनमेजय
जनमेजय वैदिक साहित्यमा अनेक जनमेजयहरूको उल्लेख गरिएको छ । जसमा प्रमुख जनमेजय कुरुवंशको राजा थिए । महाभारतको युद्धमा अर्जुनपुत्र अभिमन्यु जब मारिए, त्यस समयमा उनकी पत्नी उत्तरा गर्भवती थिइन् उनको गर्भदेखि राजा परीक्षितको जन्म भयो जो महाभारतको युद्ध पछि हस्तिनापुरको गद्दीमा बसे उनकै पुत्र जनमेजय हुन्।
चित्लाङ
चित्लाङ नेपालको नारायणी अञ्चलको मकवानपुर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ११७० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार चित्लाङको जनसङ्ख्या ५८३० छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
अस्ट्रिया सामाजिक-जनवादी पार्टी
अस्ट्रिया सामाजिक-जनवादी पार्टी अस्ट्रियाको एउटा सामाजिक-जनवादी राजनीतिक दल हो।
कुवाकोट
कुवाकोट नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, बैतडी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
जुजु धौ
नेवारी भाषाको जुजु धौ भन्नाले दहीको राजा भन्ने जनाइन्छ । दहीहरूको राजा अर्थात् उत्कृष्ट दही भएकाले नेपालका मल्लराजाहरूले खाने हुनाले यसलाई जुजु धौ भनिएको हो । अत्याधुनिक प्रविधिहरूको प्रतिस्पर्धा बढिरहेको बेलामा पनि भक्तपुरका बासिन्दाहरूले परम्परागत शैलीबाट बनाउने परम्परालाई जोगाएर राखेको छ । अन्य दही भन्दा स्वादिलो र स्वस्थकर भएकाले पनि यस दहीको महत्त्व नेपाल भरि नै प्रख्यात रहेको छ । भक्तपुर घुम्न गएको जो कोही नेपाली होस् या विदेशी पर्यटक जो कोही पनि जुजु धौ खान भुल्दैनन् ।
इतिहास
मानिसले पशुपालन गरेदेखि नै दही खान जानेका हुन् । तर दही मानिसले जानेर वा बुझेर बनाएर खाएका भने होइनन् । दैनिक खाएर बचेको दूध भोलिपल्ट खान खोज्दा जमेको देखी अचम्म मानेर खाँदा झन् मीठो र फरक स्वादको पाएपछि मानिसले दही बनाउन थालेको बताईन्छ । इतिहासविदरूका अनुसार लिच्छविकालमै दही बनाउने व्यवसाय मर्यादित र सम्मानित भइसकेको थियो । तैपनि व्यवसायीबीच राम्रो दही बनाउने प्रतिस्पर्धा भने मल्लकालमा आएर सुरु भएको पाइन्छ । मल्लकालका राजा जयस्थिति मल्लले बजारमा पाइने दही राजदरबारमा पनि मगाएको पाइन्छ ।
जुजु धौ बनाउने तरीका
जुजु धौ परम्परागत शैलीबाट बनाउने गरिन्छ । सबै भन्दा पहिले भुस आवश्यकता अनुसार बिछ्याइन्छ । भुस माथि माटोबाट बनेको कटारो राखिन्छ । त्यसपछि उम्लेको दुध कटारोको आधा भाग सम्म राखिन्छ, केहीबेर पछि आधा दुध राखेर भरिन्छ र ढकनी लगाइन्छ । त्यसलाई माथिबाट बाक्लो सिरक या केही न्यानो हुने ओढ्नेले छोपेर राखिन्छ । करिब ४–५ घण्टा पछि जुजु धौ तयार हुन्छ ।
कैलपाल
कैलपाल नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अञ्चल, बैतडी जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
बसोवास
यो गाविसमा चन्द जातिको बसोवास बढी मात्रामा भएता पनि बाहुन तथा दमाइ जाति पनि बसोवास गर्दछन् । यस गाविसमा खेतियोग्य जमीन धेरै कम मात्रामा छ । यहाँ प्रायः जसो चन्द बोहरा, दमाई, ठगुन्ना, भण्डारी, भट्ट आदि जातको बाहुल्यता बढी रहेको पाइन्छ ।
कैलपाल गा.बि.स.वडाहरु
कैलपाल गा.बि.स.मा ९ओटा वडाहरु रहेका छन ती निम्न अनुसार छन ।
शिक्षा
कैलपाल द एउटा उच्च माध्यमिक विद्यालय तीन ओटा निम्नमाध्यमिक र तीन वटा प्राथमिक बिधालय रहेका छ। गा.बि.स. को केन्द्रबिन्दु किम्तोली मा श्री उदयदेव उच्च माध्यमिक विद्यालय रहेको छ भने गा.बि.स.को १न.वडा उपल्लाबाटुला, भगौती र डंसिलीमा एक एकवटा निम्न माध्यमिक विद्यालय रहेका छन् । गेरडा,दानखोला ,र रुपल्लीमा प्राथमिक विद्यालय रहेका छन्।
यातायात
यस गा.बि.स.मा यातायात को लागि बाटो पुगेका छैन यातायात को लागि दुई घण्टा पैदल अनार्खोली अथवा पाटन बजार पुग्नु पर्ने हुन्छ। दशरथचन्द राजमार्गमा पर्ने अनारखोलीबाट यसै गा.बि.स.भएर जोडिने सडकखण्ड निर्माणाधीन अवस्था मा छ । पाटन बजारबाट पनि यश गा.बि.स.लाई जोड्ने ग्रामीण सडक पनि निर्माणकार्य भै रहेको छ।
अस्ट्रिया जनता पार्टी
अस्ट्रिया जनता पार्टी (Österreichische Volkspartei) अस्ट्रियामा एउटा राजनीतिक दल हो | दल १९४५ मा स्थापना गरियो |
वोल्फ्गन्ग शिसेल दलको नेता हो |
Junge Volkspartei दलको युवा सङ्गठन हो |
२००२ संसदीय निर्वाचनमा दलले २ ०७६ ८३३ मतहरू (४२.३०%, ७९ क्षेत्रहरू) पायो |
२००४ को सभापतिको निर्वाचनमा दलको उमेदवार बेनिता फेरेरो वल्द्नेरले १ ९६९ ३२६ मतहरू (४७.६%) पायो |
युरोपेली संसदमा यो दलको ६ सदस्य छन्।
अस्ट्रिया कम्युनिष्ट पार्टी
अष्ट्रीया कम्युनिष्ट पार्टी अष्ट्रीयाका एउटा साम्यवादी राजनीतिक दल हो | दल १९१८मा स्थापना गरियो |
दलले Argument प्रकाशन गर्छ | Kommunistische Jugend Österreichs - Junge Linke दलको युवा सङ्गठन हो |
२००२ संसदीय निर्वाचनमा दलले २७ ५६८ मतहरू (०.५६%) पायो | तर दलले संसदमा कुनै क्षेत्र जित्न सकेन |
आजमगढ जिल्ला
आजमगढ जिल्ला भारतको उत्तर प्रदेश प्रान्तको ७१ वटा जिल्लाहरू मध्यको एक हो तथा यो आजमगढ मण्डलको ३ जिल्लाहरू मध्य एक हो। यो जिल्ला आजमगढ मण्डलको सदरमुकाम पनि हो।
भानुभक्तीय र तुलसीकृत रामायण
प्रस्तुत लेखको मूल उद्देश्य नेपाली भाषाका प्रख्यात कवि भानुभक्त आचार्य र हिन्दी भाषाका प्रख्यात कवि तुलसीदासको सामान्य परिचय दिनुका साथै केही विशेषताका आधारमा भानुभक्तीय रामायण र रामचरितमानसको तुलनात्मक अध्ययन प्रस्तुत गर्नु रहेको छ ।
भानुभक्त आचार्य (१८७१–१९२६ )
भनुभक्त आचार्यका कवितात्मक छिटाद्वारा सिञ्चित नेपाली भाषा र साहित्य आज फुल्न र फल्न थालिसकेको छ, त्यसैले आदि कवि नभएर पनि उनले आदि कविको सम्मान पाइरहेका छन् । खुकुरीका भरमा नेपाललाई नेपाल बनाई नेपाली एकताको स्थापना गर्ने पृथ्वीनारायण शाह र हातमा कलम लिएर नेपाली भाषा र साहित्यको एकीकरण गरी विश्वसाहित्यमै नेपाली भाषाको परिचय स्थापित गराउने भानुभक्त आचार्य दुबै हाम्रा प्रातःस्मरणीय एवं बन्दनीय हुन् । भानुभक्त त्यस्ता व्यक्तित्त्व हुन् जसले एउटा घाँसीको सत्प्रेरणाबाट अध्यात्मरामायणको अनुवाद गरी नेपाली भाषामा रामायण तयार गरेर नेपाली साहित्यको भन्डार भर्ने अति महत्त्वपूर्ण र महान् कार्य गरेका हुनाले उनी लोकप्रिय र धन्य बनेका छन् ।
प्रथम विश्वयुद्धमा शाही नेपाली सेना
पहिलो विस्व युद्ध
पहिलो विश्वयुद्धमा शाहीनेपाली सेना का फर्ष्ट राइफल, काली बक्स, सम्शेर दल, जवर जंग, पसुपती प्रसाद, भैरबनाथ, सेकेन्ड राइफल, भैरंग, तथा श्रीनाथ गण हरूले भाग लिए। १४००० नेपाली सेना भारतमा तैनाथ गरियो सैनिक हरू मार्टीन हेनरी तथा इनफिल्ड राइफलले सुसज्जित थिए। नेपाली सेना का मुख्य कमानडर हरू जनरल बबर सम्शेर, जनरल तेज सम्शेर तथा जनरल पदम सम्शेर रहेका थिए।नेपाली सेनाको साहस, कर्तब्यपरायणता तथा जुझारूपनको पहिलो विस्वयुद्धमा पुन एक चोटी मुक्त कंठाले प्रसंसा गरियो।
,,
भानुभक्तीय र तुलसीकृत रामायण
बनोट/संरचना
कृतिमा पाइने अङ्क, दृश्य, अध्याय, सर्ग, काण्ड आदि जस्ता दघु घटकहरूको कुल योगलाई बनोट वा संरचना भनिन्छ । शैलीविज्ञानले यिनै साना घटकहरूको वर्णन–विश्लेषण गरी कृतिको आमूर्त बनोटलाई मूर्त पार्ने काम गर्छ । बनोट भन्नु नै संरचना हो । प्रगीतात्मक, नाटकीय र आख्यानात्मक गरी तिन मिसिमका संरचना हुन्छन्, शैलीविज्ञानका अध्येताहरूको भनाइ यस्तो रहेको छ । यी तिनमध्ये कथाकथन भएको संरचना आख्यानात्मक संरचना हो । यसमा प्रयुक्त कथावस्तुको आदि, मध्य, अन्त सहजै पहिचान गर्न सकिन्छ । यसमा चरित्रचित्रणको पर्याप्तता पनि रहन्छ । विषयवस्तुगत विविधता र वर्णनगत विस्तारले गर्दा आख्यानात्मक संरचना भएको कविता लामो आकारको हुन्छ (शर्मा २०५५)। भानुभक्तीय रामायण, अध्यात्म रामायण, रामचरितमानस जस्ता कृतिहरू आख्यानात्मक संरचनामा आबद्ध रहेका पाइन्छन् । निम्नलिखित तालिकाबाट उपर्युक्त रामायणहरूको संरचना पहिल्याउन सकिन्छ :
बुनोट
बनोटका पर्याधार (फ्रेम) मा पाइने लघुघटकहरूको कार्य र एउटा घटकको अर्का घटकसँग हुने सम्बन्धलाई बुनोट भनिन्छ । यो लघु, सीमित वा खण्डात्मक साहित्यिक प्रभावको तह हो । बनोट अमूर्त हुन्छ भने बुनोट मूर्त हुन्छ । भानुभक्तीय रामायणमा तथा रामचरितमानसमा बुनोटका घटकहरूमध्ये छन्द, रस, अलङ्कारको प्रयोगबारे निम्नानुसार सामान्य विश्लेषण गर्नु यस लेखको प्रमुख उद्देश्य रहेको छ :
छन्दविधान
छन्द ग्रिक शब्द metronबाट व्युत्पन्न metre को नेपाली रूपान्तर हो । metron को अर्थ मापन भन्ने हुन्छ । संस्कृतमा छद्/छन्द् धातुमा घञ् प्रत्यय लागेर व्युत्पन्न छन्दको अर्थ बाँध्नु, आवृत्त गर्नु, रक्षित गर्नु प्रसन्न गर्नु भन्ने हुन्छ (लुइटेल २०६० : १३९)। यसबाहेक छन्द शब्दले आनन्द दिने वस्तुलाई पनि बुझाउँछ । छन्दकाव्य भनेको पद्यकाव्य हो, किनभने छन्द शब्द पद्यको पर्यायवाची मानिन्छ । जुन रचना स्वर र लयका आधारमा वर्ण र मात्राको निश्चत संख्या र विश्रामको नियमले नियमित हुन्छ, त्यसलाई छन्द भनिन्छ, अर्थात् नियमित आवर्ती रूपविधानलाई भाषिक ढाँचा भजिन्छ भने उस्ता ढाँचाका आवृत्तिको नियमसमूहलाई काव्यशास्त्रले छन्दको संज्ञा दिएको छ (शर्मा ...पूर्ववत्)। यस परिभाषाबाट छन्द काव्यको अनिवार्य वस्तु हो र यसले आनन्द प्रदान गर्दछ भन्ने कुराको पुष्टि गर्दछ ।
भानुभक्तीय रामायणमा छन्द
नेपाली साहित्यको काव्यधाराको अध्ययनबाट के देखिन्छ भने नेपाली साहित्यमा छन्दको बीज प्राथमिक कालमा अङ्कुरित भएर आधुनिक कालमा पल्लवित एवं पुष्पित हुँदै अद्यावधि अविच्छिन्न रूपमा काव्यको स्थायी सम्पदा बन्दै आएको छ । यसरी हेर्दा प्राथमिक कालीन कविहरूमा भानुभक्त आचार्य नै यस्ता कवि हुन् जसले रामायणमा वार्णिक छन्दको विस्तृत एवं व्यापक प्रयोग गरेर यसको गरिमा बढाएका छन् । रससिद्ध कविका लागि छन्दबन्धन रहँदैन तापनि छन्द गतिको मर्यादा र सजीवताको द्योतक भएको हुनाले कविले आफ्ना कृतिमा आत्मानुभूतिको जीवन्त गतिमय प्रवाहलाई छन्दको मर्यादाभित्र समावेश गराएर विभिन्न छन्दको प्रयोग गरेका छन् । भानुभक्त आचार्यले अध्यात्म रामायणमा अत्यधिक प्रयोग भएको अनुष्टुप् छन्दको प्रयोग नगरी उनका पूर्ववर्ती वसन्त जैसीले प्रयोग गरेको शार्दूलविक्रीडित छन्द र उनी स्वयंले बालक कालमा प्रयोग गरेको शिखरिणी छन्दलाई अधिकतम प्रयोगमा ल्याएका छन् । यी दुईमा पनि सबैभन्दा धेरै ठाउँमा र सबैभन्दा धेरै श्लोकहरूमा शार्दूलविक्रीडित छन्दको प्रयोग भएको छ । यो छन्द नेपालीहरूको जनजिब्रामा टाँसिएको अत्यन्त लोकप्रिय छन्दका रूपमा परिचित छ । रामायणलाई मुखाग्र गरेर मेला–पात, भात–भान्सा, ढिकी–जाँतो, बिहा–बटुलो, पूजा–आजाका अवसरमा यत्रतत्र सर्वत्र गाइएको र गाइने यस छन्दलाई छन्दको राजा मान्न सकिन्छ । गणका रूपमा म स ज स त त गुरु हुने उन्नाइस अक्षरे यस छन्दका प्रत्येक पाउको सातौँ र बाह्रौँ अक्षरमा विश्राम हुन्छ । रामायण महात्म्य, राम–वशिष्ठ सम्बाद, बालकाण्ड र अयोध्याकाण्डका विभिन्न प्रसङ्ग, तथा अरण्यकाण्ड, किष्किन्धाकाण्ड, सुन्दरकाण्ड, युद्धकाण्ड एवं उत्तरकाण्डका विविध प्रसङ्गमा समेत यस छन्दको प्रयोग भएको पाइन्छ । यसरी हेर्दा भानुभक्तीय रामायणमा शार्दूलविक्रीडित छन्दको प्रयोग अधिकतम रूपमा भएको देखिन्छ । यस रामायणमा प्रयोग भएको दोस्रो छन्द शिखरिणी हो । यो कुरा माथि पनि भनिएको छ । सत्र अक्षरको एक पाउ हुने, गणमा य म न स भ लघु–गुरु हुने र छैटौँ र एघारौँ अक्षरमा विश्राम हुने यो छन्द बालकाण्डको राम–कौशल्या संवादमा र अयोध्याकाण्ड, किष्किन्धाकाण्ड, युद्धकाण्ड जस्ता काण्डहरूमा आंशिक रूपमा प्रयोग भएको पाइन्छ । यस छन्दले काव्यलाई अति रुचिकर बनाउँनाका साथै सरसता पनि प्रदान गर्दछ । धेरैजसो करुणरसप्रधान घटनाहरूमा यसको प्रयोग भएको छ । यसको एउटा उदाहरण यसप्रकार छ—
भानुभक्तीय रामायणमा वसन्ततिलका छन्दको पनि प्रयोग भएको छ । योचौध अक्षरको एक पाउ हुने, गण समूहमा त भ ज ज गुरु गुरु हुने र आठ अक्षरमा विश्राम हुने छन्द हो । उदाहरणका लागि तलको श्लोकलाई लिन सकिन्छ— प्रस्तुत रामायणमा प्रयोग भएको अर्को छन्द स्रग्धरा हो । यसमा एक्काइस अक्षरको एक पाउ र चार पाउको एक श्लोक हुन्छ । गण समूहमा म र भ न य य य हुने र प्रत्येक सात हक्षरमा विश्राम हुने यो छन्द बालकाण्ड र अरण्यकाण्डमा प्रयोग भएको पाइन्छ । यसको एउटा उदाहरण— पन्द्र अक्षरको एक पाउ हुने र चार पाउको एक श्लोक हुने मालिनी छन्दको गण समूहमा न न म य य हुन्छ भने प्रत्येक पाउको सातौँ र आठौँ अक्षरमा विश्राम हुन्छ । यो छन्द विशेष गरी सुन्दरताको वर्णनमा प्रयोग भएको पाइन्छ र  भानुभक्तले पनि लङ्का शहरको सुन्दरताको वर्णनमा यस छन्दको प्रयोग गरेका छन्, जस्तै— एघार अक्षर हुने, गण समूहमा त त ज गु गु हुने र पाचौँ र छैटाँ अक्षरमा विश्राम हुने इन्द्रवज्रा छन्द भानुभक्तीय रामायणको बालकाण्ड, अयोध्याकाण्ड र युद्धकाण्डमा अंशतः प्रयोग भएको पाएन्छ । यसको एउटा उदाहरण— यसरी भानुभक्तीय रामायणमा छबटा छन्दहरूको सफल प्रयोग भएको पाइन्छ । यसबाट भानुभक्तका उत्तरवर्ती कविहरूमा पनि प्रभाव पर्ने कुरा अझै पनि यथावत् रहिरहेको छ ।
रामचरितमानसमा छन्द
तुलसीदासको रामचरितमानस आख्यानात्मक संरचना भएको महाकाव्य हो । यसमा शास्त्रीय छन्द र लोकछन्द दुबैको प्रयोग भएको छ । आख्यानात्मक संरचना भएको काव्यका निमित्त दोहा र चौपाईलाई उपयुक्त ठहर्याई मानसभित्रका यावत् आख्यानात्मक प्रसङ्गमा तुलसीले सेही अनुसार प्रयोग गरेका छन् । रससिद्ध कविका लागि छन्द-बन्धन स्वीकार्य हुदैन तापनि तर छन्द गतिको मर्यादा हो । गति सजीवताको द्योतक हो, त्यसैले तुलसीले आफ्नो काव्यमा छन्दको समुचित निर्वाह गरेका छन् । उनले बिचबिचमा प्रसङ्गानुसार अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरेका छन्, जसअनुसार मात्रिक छन्दमा चौपाई, तोमर, कवित्त, छप्पय, डिल्ला, त्रिभंगी, हरिगीतिका आदि र वार्णिक छन्दमा इन्द्रवज्रा, तोटक, भुजङ्गप्रयात, मालिनी, वसन्ततिलका, वंशस्थ, शार्दूलविक्रीडित, स्रग्धरा, अनुष्टुप् जस्ता छन्दहरू रहेका छन् । रामचरितमानसमा छन्दहरूको स्थितितर्फ सङ्केत गर्दै प्रारम्भमा तुलसीदास स्वयंले यस्तो उद्घाष गरेका छन्—
सोइ बहुरङ्ग कमलकुल सोहा (तिवारी...पूर्ववत्)। वास्तबमा कविको उद्गार सटीक, सार्थक र उपयुक्त देखिएको छ, किनभने छन्द, सोरठा, दोहाजस्ता सुन्दर कमलहरू काव्यरूपी सरोवरका शोभा हुन् ।
छन्दप्रयोगमा तुलसी अत्यन्त सचेत देखिएका छन्, किनभने उनले कथाप्रवाह, अनुभूतिगत आवेग, पात्रको गरिमा तथा नाद–सौन्दर्यका साथ छन्द–सामन्जस्यमा पूरा पूरा ध्यान दिएका छन् । छन्द परिवर्तन गर्ने कलामा पनि उनी निपुण देखिन्छन् । उनले जतासुकै छन्द परिवर्तन गरेको भेटिँदैन । छन्द परिवर्तन गर्दा उनले पूर्ववर्ती छन्दमा वर्णित उक्तिको अन्तिम अंशबाट परवर्ती छन्द–रचनाको आरम्भ गरेका छन् । यस किसिमको प्रयोबाट उनले कथालाई खण्डित हुनबाट सर्वथा बचाएका छन् । उदाहरणका लागि तलको उद्धरण हेरौं— यसरी हेर्दा तुलसीदास छन्दको प्रयोगमा पूर्ण सतर्क रहेको पाइन्छ ।। उनले सूक्ति–कथनका निमित्त दोहा र सोरठा; अद्भुत, भयानक, बीभत्स रसका निमित्त कवित्त, छप्पय र दण्डक; स्तुतिहरूका निमित्त इन्द्रवज्रा, तोटक, भुजङ्गप्रयात, मालिनी जस्ता वार्णिक छन्द तथा कथाको क्रमबद्ध प्रवाहका निमित्त चौपाईको समुचित प्रयोग गरेको पाइन्छ ।
छन्दप्रयोगका दृष्टिले देर्दा भानुभक्तीय रामायणमा वार्णिक छन्दको मात्र प्रयोग भएको देखिन्छ भने मानसमा वार्णिक मात्रिक दुबै प्रकारका छन्दको प्रयोग भएको पाइन्छ । भानुले सबै प्रसङ्गमा वार्णिक छन्दको प्रयोग गरेका छन् भने तुलसीले भगवत् स्तुतिहरूमा मात्र वार्णिक छन्दको प्रयोग गरेर अन्य सबै प्रसङ्गमा बहु प्रचलित एवं लोकप्रिय उपर्युक्त मात्रिक छन्दको प्रयोग गरेका छन् । तुलसीद्वारा संस्कृत भाषामा प्रयुक्त वार्णिक छन्दमा कहीँ कतै पनि छन्दभङ्ग भएको पाइदैन, तर भानुभक्तद्वारा नेपाली भाषामा प्रयुक्त वार्णिक छन्दमा कतैकतै छन्दभङ्ग भएको र अधिकांश ठाउँमा अपि माषं मषं कूर्यात् छन्दोभङ्ग नकारयेत् भन्ने सिद्धान्त लगाएर पनि छन्दभङ्ग हुन दिएको छैन । भानुभक्तको यो छन्द सम्बन्धी सचेतता प्रशंसनीय छ ।
रसविधान
....रसो वै सः । रसो ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । अर्थात् त्यो(ब्रह्म) नै रस हो । रसलाई पाएर नै त्यो आनन्दमग्न हुन्छ । सुप्रसिद्ध गौडीय वैष्णव आचार्य रूपगोस्वामीले भक्ति रसलाई रसतत्व प्रदान गरेको पाइन्छ । उनको कृति हरिभक्तिरसामृत सिन्धुमा भक्तिरसलाई शास्त्रीय रूप प्रदान गरिएको छ । उनले भक्ति रसलाई मूल रस र अन्य नव रसलाई भक्ति रसमा अन्तर्निहित रस मानेका छन् । त्यसैगरी मधुसूदन सरस्वती (१६०० इ) पनि भक्ति रसलाई शास्त्रीय रूप प्रदान गर्ने अर्का विद्वान् हुन् । केही आचार्यहरूले भक्तिरसलाई शान्तरसभित्रै अन्तर्भाव गरेका छन् । अभिनवगुप्तले शान्तरसभित्र भक्तिरसलाई राखेर धृति, मति, स्मृति तथा उत्साहभित्र यसको अन्तर्भाव गरेका छन् भने आचार्य जगन्नाथले भक्तिरसको स्थायिभाव अनुराग र शान्तरसको स्थायिभाव वैराग्य वा निर्वेद भएकाले शान्तरसभित्र भक्तिरस अन्तर्भूत हुन सक्तैन भन्ने तर्क राखेका छन् । त्यसैले भक्तिरस र शान्तरस भिन्नभिन्न स्थयीभावको परिपाकमय अवस्था हुन् भन्न सकिन्छ।
भानुभक्तीय रामायणमा रस
रामायण विभिन्न रसमा आप्लावित भगवद्गाथा किंवा महापुरुषको गाथा भएकाले यसमा विभिन्न किसिमका रसको बोध र व्यञ्जना हुन्छ नै । भानुभक्तीय रामायणमा जे जति रसानुभूति र रस योजना रहेको छ त्यो मूलबाटै स्थानान्तरित भएर आएको छ । यसमा वीरता प्रदर्शनका कार्यहरू नै बढी भएकाले वीर र रौद्र रसले स्थान पाउनु स्वाभाविक र आवश्यक देखिन्छ । यति हुँदाहुँदै पनि यहाँ भक्तिरस करुणरसको मर्मस्पर्शी पक्ष महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । विशेषतः सुन्दरकाण्डमा करुण रसको सुन्दर परिपाक भएको छ । रावणको भयले ग्रस्त सीताको करुणाजनक मूर्ति र वेदनापूर्ण अवस्थाको चित्रण भानुभक्तले यसरी गरेका छन्— भरतको विलाप र मिलाप, दशरथको मनोदशा; कौशल्या, तारा र मन्दोदरीको मनोभावको प्रसङ्गमा कविले करुण रसमा आफ्नो अभिव्इक्ति दिएका छन् । भयानक, वीभत्स,अद्भूत र वत्सल रस पनि काव्यमा यत्रतत्र पाउन सकिन्छ । कतैकतै हास्य रसको झलक पनि अनुभव गर्न पाइन्छ । समग्रमा भक्तिरस, करुणरस र वीररस मूल रसका रूपमा र अन्य रसहरू सहायक रसका रूपमा रहेका पाइन्छन् ।
रामचरितमानसमा रस
अशोक वाटिकामा हनुमान्ले भेटेकी सीताको करुण अवस्थाको वर्णन तुलसीदासले यस प्रकार गरेका छन्— (अर्थात् हनुमान्ले सीतालाई देखेर मनमनै प्रणाम गरे । उनी (सीता) जागै बसेर चार प्रहर रात बिताउँथिन् । शरीर दुब्लो भएको थियो । सिरमा जटा बाँधेकी थिइन् । उनी मनमनै रघुनाथजीका गुणहरूको स्मरण/कीर्तन गर्थिन् ) ।
अलङ्कारविधान
काव्यका सन्दर्भमा अलङ्कार शब्दको तात्पर्य काव्यको गहना वा आभूषण हो । काव्यमा गहना भनेको भाषागत काव्यसौन्दर्य हो । अर्थात् काव्यको शोभा गराउने धर्मलाई अलङ्कार भनिन्छ । यो काव्य वा साहित्यको अभिव्यक्ति पक्षसँग सम्बतन्धित शिल्प–सौन्दर्यको चमत्कृति प्रदान गर्ने तत्त्व हो तर कतिपय सन्दर्भमा साहित्यका रसध्वनि जस्ता आन्तरिक तत्त्वसँग पनि अभेद्य रूपमा संश्लिष्ट भएर देखा पर्न सक्ने प्रवृत्ति यसमा हुन्छ ।
भानुभक्तीय रामायणमा अलङ्कार
अलङ्कारलाई मूलतः शब्दालङ्कार र अर्थालङ्कारमा विभाजन गरी अध्ययन गर्ने गरेको पाइन्छ । भानुभक्तीय रामायणमा शब्दालङ्कारको अन्त्यानुप्रास अलङ्कार यत्रतत्र सर्वत्र प्रयोग भएको पाइन्छ । यस रामायणको प्रमुख आलङ्कारिक विशेषता भनेको नै अन्त्यानुप्रासको सुन्दर प्रयोग हो । यसबाहेक कतैकतै छेकानुप्रासको प्रयोग पनि भएको देखिन्छ, जस्तै— भानुभक्तीय रामायणमा अर्थालङ्कारका सुन्दर प्रयोगहरू प्रसस्तै पाइन्छन् । यसबाट काव्यमा प्राकृतिक सुन्दरता थनिपिएको पाइन्छ । अर्थालङ्कारका केही उदाहरण यसप्रकार छन्— उपर्युधृत कवितांशको पहिलो र दोस्रो हरफका श्यामाङ्कित पदहरूले अर्थालङ्कार अन्तर्गत उपमा अलङ्कार प्रकट गरेका छन् भने चौथो हरफका श्यामाङ्कित पदमा रूपक अलङ्कार मुखरित भएको छ । रूपक अलङ्कारको अर्को सुन्दर उदाहरण हेरौं—
रामचरितमानसमा अलङ्कार
तुलसीदास यस्ता व्यक्ति हुन्, जसले राम–नाम, राम–प्रताप, राम–महिमा, राम–कीर्ति, राम–चरित्र जस्ता कुराको वर्णन गर्नु नै आफ्नो काव्यलक्ष्य मानेका छन्; तर यसो हुँदाहुँदै पनि रामचरितमानसमा काव्य–कलाका सम्पूर्ण तत्त्वको सहज सन्निवेश रहेको देख्न सकिनछ । शब्दचयन, वाक्यसंघटन, उक्ति तथा मुहावराको सुन्दर प्रयोग, भावानुकूल भाषाको प्रयोग, संवाद–योजना, अलङ्कार–योजना आदि सवै दृष्टिबाट प्रस्तुत काव्य बेजोड देखिन्छ । अलङ्कार प्रयोगमा चाहे उपमा होस् या रूपक, उत्पे्रक्षा होस् या निदर्शना, सहोक्ति होस् या विनोक्ति, उदाहरण होस् या दृष्टान्त, मानस महाकाव्य सबैमा अनुपम रहेको थाहा पाइन्छ । मानसमा प्रयुक्त अलङ्कारमध्ये रूपक अलङ्कारको एउटा सुन्दर दृष्टान्त हेरौँ : (अर्थात् श्रीरामको कथा हातको सुन्दर ताली हो, जसले संदेहरूपी पक्षीलाई उडाइदिन्छ, त्यसरी नै श्रीरामको कथा एउटा यस्तो खुकुरी हो, जसले कलियुगरूपी वृक्षलाई छेदन गर्छ । (त्यसैले) हे पार्वती ? आदरपूर्वक रामकथा सुन) । कवि तुलसीदासले अलङ्कार प्रयोग गर्नुको उद्देश्य अलङ्कारको चमत्कार देखाउनु नभएर सीताको अलौकिक सौन्दर्यको व्यञ्जना प्रस्तुत गर्नु रहेको छ । वास्तबमा अलङ्कार प्रयोग गर्नु भनेको चमत्कार देखाउनु होइन, किनभने अलङ्कार साधन मात्र हो, साध्य चाहिँ अलङ्कार्य हो । सीताको सौन्दर्यको वर्णन गर्ने क्रममा तुलसीदासले प्रयोग गरेको एउटा अतुलनीय अलङ्कारको नमुना यसप्रकार रहेको छ : कवि सीताको उपमाका निमित्त उपयुक्त सुन्दरी नारीको खोजी गर्दछन् । उनी लक्ष्मीलाई पनि सीताको उपमानयोग्य पाउँदैनन् । उपर्युक्त कविताको नेपाली रूपान्तर— समुद्रबाट उत्पन्न लक्ष्मी कसरी सीताको उपमायोग्य हुन सक्छिन् ? उनका बाबु समुद्र नुनिला छन् । जुन समुद्रमन्थनका लागि भगवान्ले कठोर पिठ्युँ भएको कछुवाको रूप धारण गरेको थियो, विषधर वासुकी नागको डोरी बनाएको थियो, अतिशय कठोर मन्दराचल पर्वतलाई मधानीका रूपमा प्रयोग गरिएको थियो र सारा देवता र राक्षस मिलेर मन्थन गरेका थिए । जुन लक्ष्मीलाई अतिशय शोभाकी खानी एवं अनुपम सुन्दरीका रूपमा लिइन्छ, तर उनलाई प्रकट गर्न प्रयोग भएका उपकरणहरू असुन्दर र स्वभावैले कठोर छन् । यस्ता उपकरणबाट प्रकट भएकी लक्ष्मी सीता समान कसरी हुन्छिन् । यसप्रकारका संयोगबाट जब सुज्दरता तथा सुखकी मूल लक्ष्मी उत्पन्न भएकी छिन् तापनि कविहरू उनलाई सङ्कोचका साथ सीताको उपमानका रूपमा प्रयोग गर्छन् । महाकवि तुलसीदासको यसप्रकारको प्रयोगलाई टीकाकार हनुमानप्रसाद पोद्वारले अभूतोपमालङ्कारको संज्ञा दिएका छन् । यसरी हेर्दा तुलसीदासले (शुद्ध) अलङ्कारको मात्र प्रयोग नगरी अलङ्कार–ध्वनिको अधिकतम प्रयोग गरेका छन् । तुलसीदास यस्ता शृङ्गारिक कवि हुन् जसले गरेको सीताको शृङ्गार वर्णन एउटा मातृभक्त छोराले आफ्नी आमाको शृङ्गारिक वर्णन गरेजस्तै छ ।
उपसंहार
भानुभक्तीय रामायण र रामचरितमानस दुबै सगुण भक्तिधारा अन्तर्गत पर्ने भक्ति काव्य हुन् । भारतीय साहित्यमा भक्ति धाराका साहित्यको ठूलो भूमिका रहँदै आएको पाइन्छ भने नेपाली साहित्यमा पनि यसको कम महत्त्व छैन । अध्यात्म रामायणलाई नेपालीमा रूपान्तरण गर्ने भानुभक्त नेपाली भक्तिसाहित्यका केन्द्रीय कवि हुन् भने अध्यात्म रामायण र अन्य रामायण समेतलाई आधार मानी रामचरितमानसको रचना गर्ने तुलसीदास भारतीय भक्तिसाहित्यका केन्द्रीय एवं महत्त्वपूर्ण कवि हुन् । उनको रामचरितमानस नानापुराणनिगमागमको सारलाई एकत्रित गरी भक्ति, ज्ञान र कर्मको समन्वयात्मक त्रिवेणी प्रवाहित गर्न सफल भएको छ । भानुभक्तीय रामायण अत्यन्त सरल तथा सुबोध शैलीमा लेखिएको छ भने तुलसीकृत रामायणको भाषाशैली आलङ्कारिक एवं मिथकधर्मी रहेको छ । दुबै रामायणमा निर्गुणत्व र सगुणत्वको सुन्दर समन्वय रहेको पाइन्छ भने दुबैमा रामका आदर्शहरू सम्प्रेषण गर्ने उद्देश्य रहेको देखिन्छ । भानुभक्तमा तुलसीदासको प्रभाव परेको हुनाले दुबै रामायणमा समानताको मात्रा अधिकतम रूपमा रहनु स्वाभाविक मानिन्छ ।  यी दुबै रामायण तत्कालीन भक्ति साहित्यका बेजोड नमुनाका रूपमा रहेका छन् ।
मनोहरि सिंह
नेपाली मूलका भारतीय संगीतकार
ललितपुरको मटारबाट भारत सरेका भीमबहादुर सिंह र चुनमाया मिजारको कोखबाट कलकत्तामा सन् १९३१मा जन्मेका मनोहरि सिंहलाई 'टाइम' म्यागजिनले सन् असीको दशकमा 'एसियाका उत्कृष्ट सेक्सोफोनिस्ट' भनेर उल्लेख गरेको थियो| लामो समयदेखि मृगौला रोगबाट पीडित मनोहरिको (२०६७ अषाढ २९ मंगलबार) ८३ वर्षको उमेरमा मुम्बईमा मृत्यु भएको थियो| सांगीतिक परिवारमा हुर्केका उनलाई बलिउड संगीतकार एसडी बर्मनको 'सितारों से आगे' फिल्मका गीतमा सेक्सोफोन बजाउने पहिलो ब्रेक मिलेको थियो। त्यसपछि उनले एसडीका छोरा संगीतकार आरडी बर्मनका पहिलो फिल्मदेखि अन्तिमसम्म चिफ एरेन्जरका रूपमा काम गरेका थिए। उनले लक्ष्मीकान्त-प्यारेलाल, शंकर-जयकिशन, सी रामचन्द्र, मदनमोहन, रोशन -हृतिक रोशनका बाजे) जस्ता भारतीय संगीतकारसँग जीवनभर काम गरे।
यादव खरेल का अनुसार 'भारतमै पनि सबैले मान्ने व्यक्तित्व हनुहुन्थ्यो, नेपालीप्रति उहाँ विशेष सहानुभूति र प्रेम प्रकट गर्नुहुन्थ्यो।' मनोहरिले खरेलकै 'प्रेमपिण्ड' र 'चेलीबेटी' चलचित्रमा पनि म्युजिक एरेन्ज गरेका थिए। 'यी दुई फिल्म जसरी हिट भए,' खरेलले सम्झे, 'त्यसमा उहाँको पनि निकै ठूलो हात छ।'
नेपाली साहित्य सम्मेलन, दार्जिलिङ
नेपाली साहित्य सम्मेलन (वि.सं. १९९१) नेपाली भाषा-साहित्यको सेवा र विकास गर्न दार्जिलिङ, भारतमा स्थापना भएको संस्था हो ।
मनोहरि सिंह
मनोहरिसँग नजिकरहेर अनुभव बटुलेका संगीतकार शम्भुजित बास्कोटा का अनुसार 'फिल्म संगीतका लागि बम्बई संगीत उद्योगकै कमान्डिङ व्यक्तित्व गुम्यो।'
नेपाली साहित्य सम्मेलन, दार्जिलिङ
संस्था २५ मे १९२४ मा भारतको पश्चिम बंगाल राज्यको नेपाली भाषी सहर दार्जिलिङमा गठन भएको थियो । स्थापनाकालदेखि नै नेपाली भाषा र साहित्यको संरक्षण, प्रवर्ध्दन र श्रीवृद्धिका निमित्त अनवरत क्रियाशील रही असाधारण संस्थागत योगदान गरेबापत वि.सं. २०४९ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार प्रदान गरियो । संस्थाले नेपाली साहित्यको सर्वाङ्गीण संरक्षणका लागि विभिन्न सम्मेलन गर्ने, पुस्तक तथा जर्नल प्रकाशन गर्ने र काम गर्ने गर्दछ ।
गठन
२५ मे १९२४ मा प्रख्यात नेपाली विद्वान सूर्यविक्रम ज्ञवाली, धरणीधर कोइराला, पारसमणि प्रधान लगायत अन्य समकालीनहरूको जनसभापछि यो संस्थाको स्थापना भएको थियो । त्यसपछि 27 जुलाई 1924 मा संगठनको उद्देश्यहरू रेखांकित गर्दै एक सत्र भयो ।
मनोहरि सिंह
मनोहरि सहितलाई समेटेर 'बलिउड विदाउट बोर्डस' वृत्तचित्र बनाइरहेका र् मनोहरिले निजी समारोहमा सेक्सोफोन बजाएको सुन्ने र हेर्ने मौका उनले पाएका शेखर खरेल पनि मनोहरिलाई अद्भुत प्रतिभाका व्यक्तित्व ठान्छन| 'बलिउडमा सेक्सोफोन मनोहरिका लागि बनेको भन्थे।भनिन्थ्यो मनोहरिको हातमा बाजाले गाउँछ|उनको त्यो जादुमय बजाइमा त्यो भनाइ साँचो लाग्यो।' उनी भन्छन|
पछिल्लो पटक 'इन्डियन आइडल'मा केही साताअघि मात्र मनोहरि आरडी बर्मनको म्युजिक पिससहित प्रस्ुतत भएका थिए, जहाँ बर्मनपत्नी गायिका आशा भोसलेले उनको हात समाउँदै 'मनोहरि आरडीको दाहिने हात' भनेकी थिइन्। त्यही उनको अन्तिम सार्वजनिक प्रस्तुति थियो।
नेपाली साहित्य सम्मेलन, दार्जिलिङ
गतिविधिहरू
संस्थाले बेलाबेलामा विभिन्न गोष्ठी र साहित्यिक सम्मेलनहरु गर्दै आएको छ । संस्थाले भानुभक्त आचार्यको जन्मजयन्ती, भानु जयन्ती पनि हरेक वर्ष जुलाई १३ मा दार्जिलिङमा ठूलो धुमधामका साथ आयोजना गर्छ।
संस्थाले हरेक वर्ष विभिन्न साहित्यिक पुरस्कार समेत प्रदान गर्दै आएको छ ।
भारतीय सिपाही विद्रोहमा शाही नेपाली सेना
,,
सिपखाना
सिपखाना कालिकोट जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। २०१२को जनगणना अनुसार यो ठाउँको जनसङ्ख्या १०,०००हो।
अल्बी मोर्केल
अल्बि मोर्केल दक्षिण अफ्रिका का क्रिकेट खेलाडी हुन।
एरेक्विपाको एतिहासिक केन्द्र
एरेक्विपाको एतिहासिक केन्द्र  पेरुका विश्व सम्पदा क्षेत्र हो । यो क्षेत्रलाई युनेस्कोले सन २००० मा  विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा गरेको थियो ।
बलिया जिल्ला
बलिया जिल्ला भारतको उत्तर प्रदेश प्रान्तको ७१ वटा जिल्लाहरू मध्यको एक हो तथा यो आजमगढ मण्डलको ३ जिल्लाहरू मध्य एक हो।
कन्ट्याक्ट लेन्स
कन्ट्याक्ट लेन्स आँखाको अघिल्लो भाग माथि सिधै राखिने पारादर्शी र चाहिएको मात्रामा आँखाको देख्ने शक्ति सुधार्ने साधन हो। हेर्न मद्दत गर्नका साथै आँखाको नानीको रङ्ग इछानुसार अर्कै देखाउन पनि यसको प्रयोग गरिन्छ। एक पटक मात्र प्रयोग गर्न मिल्ने र जतन गरी राखेर फेरी प्रयोग गर्न मिल्ने गरी दुई प्रकारका कन्ट्याक्ट लेन्स बजारमा पाइन्छन। सामान्यता लेन्सहरू पारदर्शी प्लास्टिकजन्य पदार्थबाट बनेका हुन्छन । चश्मा लगाउँदा असहज अनुभव गर्ने खेलाडी, कलाकार लगायत जसकसैले पनि आँखाको गोलाइ अनुसार सिफारिस गरिएको यस्तो लेन्स प्रयोग गर्न सक्छन
कर्णाली नदी
कर्णाली नदी (भारतमा घाघरा नदी पनि भनिन्छ) तिब्बतको समुद्र सतहबाट ३९६२ मिटर उचाईँमा रहेको "माप्चोचोङ्गो" नामको हिमनदीबाट निस्केर मानसरोवर ताललाई रक्षा गर्न बनेको रक्षक तालसंगै रहेको मयुरको मुखबाट कर्णाली नदी उत्पत्ति भएको छ | त्यस पछि नेपालमा प्रवेश गरेपछी मुगु जिल्लामा यो "करन धखोला" अथवा मुगु कर्णालीसँग मिसिन्छ। त्यसै कारण खोलाको नामबाट नै यो नदीको नाम कर्णाली नदी रहन गएको अनुमान छ। यो नदी बाजुरा जिल्ला र हुम्ला जिल्लाको सिमाना हँदै कालीकोट जिल्लामा पुग्दासम्म यसका धेरै सहायक नदी नालाहरूले गर्दा यसले खोलाबाट नदिको रूप लिन्छ। मुगु जिल्लामा रहेको रारा तालको पानी यो नदीमा मिसिदैँ यसले विशाल रूप लिन्छ। त्यसै गरी हुम्ला र बाजुराको सिमानामा यो हुम्ला कर्णाली र बुढीगङ्गामा गएर मिसिन्छ। कालीकोटको लालीघाटमा आएर यो नदीमा जुम्ला जिल्लाबाट आएको तिला नदी मिसिन्छ। यसैगरी अन्य साना खोला नालाहरू साथमा लिएर यो नदी दैलेख जिल्ला र अछाम जिल्ला सुर्खेत जिल्ला र कैलाली को सिमाना हुदै अगाडि बढ्छ र भारतमा गएर मिसिन्छ।