cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेपालका अस्पतालहरू
अन्य अस्पताल हरू
• सुस्मा कोइराला मोमोरीयल प्लास्टीक सर्जरी अस्पताल साँखु काठमाडौँ • छातीरोग अस्पताल कालीमाटी काठमाडौँ • मनमोहन स्मृती अस्पताल काठमाडौँ • अर्बुद रोग निवारण सँस्था काठमाडौँ • क्षेत्रपाटी निशुल्क अस्पताल काठमाडौँ • केन्द्रीय कारागार अस्पताल काठमाडौँ • त्रि.वि शिक्षण अस्पताल काठमाडौँ • नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल काठमाडौँ • फ्रेन्डसअफ शान्ताभवन अस्पताल काठमाडौँ • सिँह दरवार बैध खाना • लायन्स आँखा उपचार केन्द्र काठमाडौँ • राष्ट्रिय दन्त अस्पताल काठमाडौँ • क्षयरोग अस्पताल काठमाडौँ • अर्थोपेडीक अस्पताल काठमाडौँ • टोखा अस्पताल काठमाडौँ • तिलगंगा आँखा केन्द्र काठमाडौँ • वि.पी स्मृती अस्पताल काठमाडौँ
• इवामुरा अस्पताल भक्तपुर • भक्तपुर क्यान्सर अस्पताल भक्तपुर • ख्वाप मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल भक्तपुर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र भक्तपुर
• होमियोप्याथीक अस्पताल ललितपुर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र पाटन ललितपुर • आन्नदबन कुष्ठरोग निवारण अस्पताल ललितपुर
• धुलीखेल अस्पताल धुलीखेल • शिरमेमोरीयल अस्पताल बनेपा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र बनेपा • वाल अपाङग अस्पताल बनेपा
• रसुवा जिल्ला अस्पताल धुन्छे • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र धुन्छे
• त्रिसुली अस्पताल त्रिसुली नुवाकोट • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र ढीकुरे नुवाकोट
• धादिङ जिल्ला अस्पताल धादिङ बेँसी • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र धादीङ • राजमार्ग आपतकालीन अस्पताल मलेखु
नारायणी अञ्चल
• महेन्द्र आदर्श चिकीत्सालय (भरतपुर अस्पताल) भरतपुर • श्री ५ महेन्द्र स्मारक आँखा अस्पताल भरतपुर • भरतपुर कलेज अफ मेडिकलसाइन्स शिक्षण अस्पताल भरतपुर • चितवन मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल भरतपुर • नारायणी सामुदायीक अस्पताल भरतपुर • रत्ननगर सामुदायीक अस्पताल रत्ननगर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र रत्ननगर • राजमार्ग आकस्मिक उपचार केन्द्र मुगलीगं • मकवानपुर जिल्ला अस्पताल हेटौडा
• केडीया आँखा अस्पताल वीरगंज • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र वीरगंज
• रौतहट जिल्ला अस्पताल गौर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र चन्द्रनिगाहपुर
लुम्वीनी अञ्चल
• भिम अस्पताल भैरहवा • रण अम्वीका आँखा अस्पताल भैरहवा • सिदार्थ बाल अस्पताल बुटवल • युनीभर्सल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल भैरहवा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र बुटवल
• पृथ्वीचन्द्र अस्पताल परासी • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र अरूणखोला नवलपरासी
• पि चन्द्र अस्पताल तौलीहवा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र तौलीहवा
• अर्घाखाँची जिल्ला अस्पताल सन्धीखर्क • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र सन्धीखर्क
• गुल्मी जिल्ला अस्पताल तम्घाँस • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र तम्घाँस
गण्डकी अञ्चल
• लेखनाथ सामुदायीक अस्पताल लेखनाथ • हिमालय आँखा अस्पताल पोखरा • कुष्ठरोग निवारण अस्पताल पोखरा • मणीपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल पोखरा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र कास्की पोखरा
• तनँहु जिल्ला अस्पताल बन्दीपुर • सामुदायीक उपचार केन्द्र दमौली • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दमौली
• आँपपिपल मिसन अस्पताल गोरखा • गोरखा अस्पताल (पृथ्वीनारायण नगरपालिका ) गोरखा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र गोरखा गोरखा • गोरखा आँखा अस्पताल गोरखा
• लम्जुंग सामुदायीक अस्पताल बेँसी सहर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र बाँझाखेत लम्जुगं
• मनाङ अस्पताल चामे • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र चामे
• स्यांगजा जिल्ला अस्पताल पुतलीबजार • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र पुतली बजार
धवलागीरी अञ्चल
• आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र बाग्लुंग
• पर्वत जिल्ला अस्पताल कुस्मा बजार • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र फलेवास पर्वत
• मुस्ताङ अस्पताल जोमसोम बजार • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र जोमसोम
• महेन्द्र अस्पताल घोराही त्रिभुवननगर • आयुर्वेद अस्पताल बिजोरी त्रिभुवननगर • अर्थोपेडीक अस्पताल घोराही, त्रिभुवनगर (निर्माणधीन) • राप्ती आँखा अस्पताल त्रिभुवननगर
• प्युठान जिल्ला अस्पताल प्युठान • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र खलङ्गा
• रोल्पा जिल्ला अस्पताल रेउघा लिवाङ
• रूकुम अस्पताल मुसीकोट • चौरजाहारी अस्पताल चौरजाहारी बजार • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र चौरजाहारी बजार
• सल्यान जिल्ला अस्पताल सल्यान
भेरी अञ्चल
• सुर्खेत जिल्ला अस्पताल वीरेन्द्रनगर • सुर्खेत आँखा उपचार केन्द्र वीरेन्द्रनगर
•नेपालगञ्ज मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल कोहलपुर, नेपालगञ्ज • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र नेपालगञ्ज • फत्तेवाल आँखा अस्पताल नेपालगञ्ज
• जाजरकोट जिल्ला अस्पताल जाजरकोट (निर्माणधिन) • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र जाजरकोट
• दैलेख जिल्ला अस्पताल दैलेख • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दैलेख • आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दुल्लु
• बर्दीया जिल्ला अस्पताल गुलरीया • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र गुलरीया
कर्णाली अञ्चल
• जुम्ला जिल्ला अस्पताल जुम्ला
• मुगुजिल्ला अस्पताल (निर्माणधिन)
• डोल्पा जिल्ला अस्पताल दुनै
• कालीकोट जिल्ला अस्पताल मान्म
सेती अञ्चल
• सुदुरपस्चिमान्चल आँखा अस्पताल धनगढी • टीकापुर अस्पताल टीकापुर
• जिल्ला अस्पताल दिपायल • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दिपायल
• आछाम जिल्ला अस्पताल मंगलसेन • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र मंगलसेन
• बझाङ अस्पताल चैनपुर • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र चैनपुर
माहाकाली अञ्चल
• माहाकाली आँखा अस्पताल महेन्द्रनगर
• मिसन अस्पताल अमरगढी डडेलधुरा • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र अमरगढी • आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र जोगबुढा
• बैतडी जिल्ला अस्पताल दसरथचन्द बैतडी • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दसरथचन्द
• दार्चुला अस्पताल दार्चुला • जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र दार्चुला
सैनिक अस्पताल
• त्रिभुवन-चन्द्र मिलिटरी हस्पिटल (पायोनियर अस्पताल)
• वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल
• क्षेत्रीय अस्पताल इटहरी
• सर्पदंस उपचार केन्द्र झापा
• क्षेत्रीय अस्पताल पोखरा
• क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेत
• क्षेत्रीय अस्पताल दिपायल
• सेनाका विभिन्न बाहीनी,गण तथा गुल्ममा स्तर अनुसारका उपचार केन्द्र समेत रहेको
शसस्त्रप्रहरी
• सशस्त्र प्रहरी अस्पताल काठमाण्डौ
• शसस्त्रका गण हरूमा स्तरअनुसारका उपचार केन्द्र हरू समेत अन्य ठांउमा रहेका छन्।
नेपाल प्रहरी
• वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल काठामाण्डौ
प्रहरीका युनीट हरूमा स्तरअनुसारका उपचार केन्द्र हरू समेत अन्य ठांउमा रहेका छन्।
Skine== निजामती ==
श्रोत नेपाल सरकार श्वास्थ मन्त्रालय, आयुर्वेद विभाग, श्वास्थ जर्नल हरू र समाचार मिडिया हरू
संसार (बौद्ध)
संसारलाई बौद्ध धर्ममा चक्र वा पाङ्ग्राको रूपमा लिईएको छ ।
अबाउट एसए टलस्टय
अबाउट एसए टलस्टय लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
प्यार्जुङ
प्यार्जुङ नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
क्रिस जेरिको
क्रिस्टोफर केथ इरिभिन (९ नोभेम्बर,१९७०) क्रिस जेरिको नामले परिचित, एक अमेरिकी-क्यानडेली व्यावसायिक कुस्ती खेलाडी, सङ्गीतकार, लेखक तथा अभिनेता हुन् जो हाल अल एलिट रेस्लिङ तथा न्यु जापान प्रो रेस्लिङ नामक दुई कुस्ती संस्थाहरूमा कार्यरत छन्। जेरिको सन् १९९९ देखि सन् २०१८ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको एक बहुप्रसिद्ध कुस्ती संस्था डब्ल्युडब्ल्युईमा कार्यरत रहेका कारण सर्वाधिक परिचित बनेका छन्। उनी फोजी नामक एक साङ्गीतिक समूहका प्रमुख गायक हुन्।
सन् १९९० को दशकमा जेरिकोले अमेरिकी अर्गनाइजेसन एक्सट्रिपम च्याम्पियनसिपका कुस्ती खेल्ने गरेका थिए भने पछि उनले वर्ल्ड च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा पनि काम गरेका थिए। जेजेरिकोले त्यसको साथसाथै क्यानाडा, जापान र मेक्सिकोमा पनि कुस्ती खेलेका थिए। सन् २००१ मा उनी डब्ल्यूडब्ल्यूएफको पहिलो डब्ल्यूडब्ल्यूएफ अन्डिस्प्युटेड विजेता बनेका थिए र उनी डब्ल्यूसीडब्ल्यूको अन्तिम उपाधि विजेता पनि हुन्। उनले स्टोन कोल्ड सिटिभ अस्टिन र द रकलाई एकै रातमा हराउँदै दुईवटा उपाधिलाई एक बनाएका थिए। जेरिको हालसम्म डब्ल्यूडब्ल्यूएफ र डब्ल्युडब्ल्युईको विभिन्न कार्यक्रमको पोस्टर र शिर्षकमा देखा परेका जसमा रेसलमेरिया १८ र पहिलो टिएलसी र इलिमिनेसन चेम्बर सामेल छन्। जेरिकोलाई डब्ल्युडब्ल्युईको उत्कृष्ट भाषणकर्ताको रूपमा पनि लिने गरिन्छ। जेरिकोलाई रेस्लिङ अवजर्भर न्युलेटरले पनि मत हाल्दै उनलाई २००० को दशकको उत्कृष्ट अन्तरबार्ताको रूपमा छानेको थियो।
डब्ल्यूडब्ल्यूएफ/डब्ल्युडब्ल्युई भित्र अन्य सम्प्रदायको बीच जेरिकोले एक पटक डब्ल्यूडब्ल्यूएफ अनडिस्प्युटेड च्याम्पियनसिप, डब्ल्यूसीडब्ल्यू विश्व च्याम्पियनसिप र विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप तीन पटक जितेका छन्। उनले डब्ल्युडब्ल्युईमा ९ पटक अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिप जितेका छन् भने सन् २०१३ मा उनले चार अन्य दावेदारहरूलाई हराउँदै डब्ल्युडब्ल्युई प्रशंसकको इतिहासको सबैभन्दा महान विजेता निर्धारण गरेको छ जहाँ उनले ६३% मत प्राप्त गरेका थिए। जेरिको ९ अौँ ट्रिपल क्राउन विजेता हुन भने उनी चौँथो ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता पनि बनेका छन्। उनी सन् २००८ का उत्कृष्ट खेलाडीको उपाधि (बिग शोसँग- जोरि-शोमा छँदा) जितेका थिए भने सन् २००९ को वर्षको उत्कृष्ट ट्याग टिम अवार्ड पनि प्राप्त गरेका थिए।
बाल्यकाल
क्रिस्टोफर केथ इरिभिनको जन्म ९ नोभेम्बर १९७० मा अमेरिकाको न्युयोर्क राज्यको मेनहेसेटमा भएको थियो भने उनी विनिपिगमा हुर्किएका थिए। उनका बुवा टेड इरिभिन एक हक्की खेलाडी थिए भने इरिभिनको जन्म पछि पनि उनका बुवाले न्युयोर्क रेन्जर्सका लागि हक्की खेल्ने गरेका थिए। जव उनका बुवाले हक्कीबाट अवकाश लिए उक्त परिवार विनिपिगमा सरेको थियो। इरिभिन स्कटिस् वंशका हुन्।
इरिभिनले उनी सानै छँदा उनको रुचि व्यवसायीक रेस्लिङमा थियो भने उनले आफ्नो परिवारसँग स्थानीय अमेरिकी रेस्लिङ सङ्घको कुस्ती कार्यक्रममा खेल हेर्नका लागि जान सुरु गरेका थिए जुन उनको घरको नजिकै थियो। उनले ओवेन हर्टको एक भिडियो हेरे पछि प्रभावित हुँदै एक कुस्ती खेलाडी बन्ने चाहना व्यक्त गरेका थिए। उनले हर्टसँग प्रेरणा लेएपछि उनलाई रिकी स्टिमबोट र सन माइकल्सले एक व्यवसायीक कुस्ती खेलाडी बन्नमा सहयोग गरेका थिए।
एक पेशेवर कुस्ती पदोन्नतिको साथ उनको पहिलो अनुभव थियो जब उनले नयाँ खोलीएको कीस्टोन कुस्ती सङ्घमा एक भिडियो खिच्ने र स्वमसेवकको रूपमा काम गर्ने मौका पाएका थिए। उक्त खेलका साथसाथै उनले दुई प्रख्यात रेस्लर क्याटफिस चार्ली र केभमेन ब्रोडासँग कुस्तीका लागि महत्त्वपूर्ण कुराहरू सिक्ने मौका पाएका थिए। उनले विनिपिगमा रहेको रेड रिभर कलेजमा आफ्नो अध्यन जारी राखे भने उनले १९९० मा उच्च सम्मानसँग क्रिएटिभ कम्युनिकेसन्समा एक स्नातक डिग्री गरे।
सङ्गीत कार्यकाल
सङ्गीत क्षेत्रमा जेरिकोको एक साङ्गीतिक समूह फोजी रहेको छ जसको उनी प्रमुख गायक हुन्। उक्त साङ्गीतिक समूहले सन् २००० मा इपिनेमस, सन् २००२ मा ह्यमपेनस्टेन्स, सन् २०१० मा चेसिङ द ग्रेलफ सन् २०१२ मा सिन एण्ड बोन, सन् २०१४ मा डु यु वान स्टास्ट द वार र सन् २०१७ मा जुडास नामक एल्बमहरू सार्वजनिक गरेको छ।
सन् २००५ मा जेरिकोले  द इभिल दयाट म्यान डू नामक सङ्गीतको प्रस्तुति दिएका थिए। जेरिकोले सिन्थेटिक केयस नामक एक गीतमा पनि अतिथि भूमिकामा रहेका छन्। सन् १९९० को दशकमा जेरिकोले एक सङ्गीत लेखेका थिए जुन विषेश गरी ह्याभि मेटलका समूहका लागि थियो।
व्यक्तिगत जीवन
इरिभिनले ३० जुलाई २००० मा जेसिका लकहर्टसँग विवहा गरेका थिए भने जोडिको ३ सन्तान छन् जसमा उनीहरूको छोरा एश एडवर्ड इरिभिन (जन्म २००३) र दुई जुम्ल्याहा छोरी सिसि इरिभिन र चे इरिभिन (जन्म २००६) रहेका छन्। इरिभिनका तिनै छोराछोरी टक इज जेरिको नामक कार्यक्रममा देखा पर्ने गरेका छन्। इरिभिनको परिवार अमेरिकाको टाम्पा, फ्लोरिडामा बसोबास गर्दै आएका छन्।
इरिभिनले आफ्नी श्रीमती जेरिकाको नामको ट्याटु आफ्नो देब्रे हातको साहिली औंलामा खोपेका छन्। उनले एफ अक्षरको ट्याटु आफ्नो हातको पछाडि खोपेका छन् जुन उनले सन् २०११ मा बनाएका थिए। फोजी साङ्गीतिक समूहको प्रमुख सदस्य भएका कारण उनले फोजीको पाँचौँ एल्बम सिन एण्ड बोन्सको ट्याटु खोपेका छन् जुन १२ सेप्टेम्बर २०१२ मा बनाइएको थियो।
इरिभिन इसाई धर्मवालम्बी हुन्।
५ जुलाई २००४ मा उनले मोनितोवा द अडर अफ द बफ्यालो हन्ट नामक पुरस्कार पाएको थिए जुन उनले रेस्लिङ, कुस्ती सम्बन्धित क्षेत्र र बालबालिकाहरूका लागि गरेको योगदान रूपमा प्रदान गरिएको थियो।
कोचाबखारी
कोचाबखारी नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
भि लेलिन
भि लेलिन लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
भातखोला
भातखोला नेपालको गण्डकी अञ्चलको स्याङ्जा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४७१ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भातखोलाको जनसङ्ख्या २०८६ छ। यस मध्य पुरुष ४३%, र महिला ५७% छन्।
चुरिया सुरुङ
चुरिया सुरुङ 500 m-चुरे पहाड को भित्र हुँदै मकवानपुर र बारा जोड्ने सुरुङ मार्ग हो।
सुरुङमार्गको डिजाइन इन्जिनियर कर्णेल डिल्लीजङ्ग थापाले १९७५ सालमा गरेका हुन् । प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरको आदेशमा सुरुङमार्ग बनाउन नेपाली सेना खटिएको बताइन्छ । थापा पनि नेपाली सेनाका इन्जिनियर थिए । उक्त सुरुङमार्गको चौडाइ ९ फिट र उँचाइ १० फिट छ । लहरी (एकप्रकारको मालबाहक सवारी साधन) छिर्ने आकारमा यसको निर्माण भएको छ । काठमाडौँको लागि तराईबाट हुने आपूर्ति र यातायात सहज बनाउनु यसको उद्देश्य थियो । नेपालका पहिलो सिभिल इन्जिनियर बिग्रेडियर जनरल डिल्लीजङ्ग थापाले डिजाइन गरेको चुरिया सुरुङ सन् १९१७मै बनेको थियो । यसलाई टोनी हेगनले आफ्नो पुस्तक ‘नेपाल’मा एसियाकै पहिलो सुरुङ भएको उल्लेख गरेका छन् । जीर्ण अवस्थामा रहेको यो  सुरूङ हाल प्रयोगमा छैन ।
मानव निर्मित सुरुङको इतिहास पुरानो छ । इसापुर्व ३६ मै इटालीको नेपल्स र पोजोली जोड्ने ४ हजार ८ सय फिट चौडाइ र ३० फिट उचाइको सुरुङ बनेको थियो । युरोपमा सुरुङलाई सुरुसुरुमा मूलत: खानी उत्खनन र सामरिक उपयोगमा बढी प्रयोग गरिएको पाइन्छ ।
१९ औँ शताब्दीको सुरुआतदेखि त्यहाँ सुरुङ निर्माण र उपयोग व्यापक रूपमा गर्न थालिएको छ । अहिले विश्वभरि अत्याधुनिक उपकरणहरू प्रयोग गरेर सुरुङ निर्माण गरिन्छ ।
नेपालमा विद्युत् उत्पादन प्रयोजनका लागि विदेशीहरूले सुरुङ खनेका छन् । मेलम्चीका पानी काठमाडौँ ल्याउन पनि सुरुङ खनिएको छ । तर सवारी साधन आवत–जावत गर्नका निम्ति दक्षिण एसियामै पहिलो मानव निर्मित चुरिया सुरुङ निर्माण गरिएको थियो । एक दशकभन्दा बढी यो सुरुङ हुँदै साना हलुका सवारी साधनहरू आवत–जावत गरे । मकवानपुर र बाराको सिमाना पर्ने चुरियामाई मन्दिरछेउको सुरुङ दक्षिण एसियाकै पहिलो मानव निर्मित सुरुङ भएको भूगर्भविद् टोनी हागनले आफ्नो ‘नेपाल’ मा उल्लेख गरेका छन् ।
पथलैया–हेटौँडा सडक निर्माण भएपछि यो सुरुङ सञ्चालनमा आउन छाडेको हो । हेटौँडा उपमहानगरपालिका १७ मा अवस्थित उक्त सुरुङ संरक्षणको अभावमा पुरिने अवस्थामा पुगेको छ । सडक छेउको सुरुङ मुखमाथिबाट माटो झरेर पुरिसकेको छ । वीरगन्जतर्फवाट आउँदाको सुरुङको प्रवेशद्वारको अवस्था भने राम्रै देखिन्छ । करिब ७ सय मिटर लामो सुरुङ करिब सय वर्षअघि निर्माण गरिएको थियो । नेपालका प्रथम ग्राजुएट सिभिल इन्जिनियर बिग्रेडियर जनरल डिल्लीजंग थापाको डिजाइनमा सुरुङ निर्माण गरिएको हेटौँडा उपमहानगरपालिकाका सहरी विकास, अनुसन्धान तथा वातावरण महाशाखा प्रमुख बीके महर्जनले बताए । सुरुङको निर्माण सन् १९१७ मा गरिएको थियो । इन्जिनियर थापाले अमलेखगन्जदेखि भीमफेदीसम्म सडकको पनि डिजाइन गरेका थिए । अमलेखगन्ज र भीमफेदी सडकबीचमा पर्ने चुरिया सुरुङ खन्नुपर्ने वा बक्स कटिङ गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । बक्स कटिङ गर्न उपकरणहरू नभएकाले मानिसद्वारा सुरुङ खनिएको थियो । चुरियामाई मन्दिर पनि इन्जिनियर थापाले नै बनाएका हुन् । सपनामा उनले त्यसै स्थानमा देवी देखेको र पूजाआजा गरेर मात्र सुरुङ खन्नू भनेकाले विधिपूर्वक पूजा गरेर सुरुङ खन्ने काम गर्नुको साथै मन्दिर पनि बनाएको हो ।
उक्त सुरुङको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले हेटौँडा उपमहानगरपालिकाले सुरुङको इतिहास, चुरियामाई मन्दिर स्थापनाको कथा र संरक्षणको डिजाइन तयार पारिरहेको छ ।
सुरुङ निर्माणका बेला ‘यस क्षेत्रका बासिन्दाहरूले गीतै बनाएका थिए, ‘हाम्रा राजा क्या अक्कलदारी, ल्याए मोटर चुरेमा भ्वाङ पारी ।’ भीमफेदीबाट काठमाडौँ आवत—जावत गर्न निर्मित उक्त सुरुङले त्यति बेला नेपालीहरूको जनजीवनलाई निकै सहज बनाएको थियो । ‘त्यति बेला यो सुरुङ नभएको भए भीमफेदीसम्म साना र हलुका सवारी साधनहरू आवत–जावत नै गर्न सक्ने थिएनन्,’ महाशाख प्रमुख महर्जनले भने, ‘यही सुरुङ भएर विश्वविख्यात भूगर्भविद् डा. टोनी हेगेन आफ्नो साना गाडी छिराएर भीमफेदीसम्म आइपुगेका थिए । भीमफेदीबाट उनको गाडी पनि बोकेर काठमाडौँ लगिएको थियो ।’
डा. टोनी हेगनले ‘नेपाल’ मा २४ अक्टोबर १९५० का दिन मानव निर्मित सुरुङ देखेर आफू आठौँ आश्चर्यमा परेको लेखेका छन् । उक्त पुस्तकमा उनले लेखेका छन्, ‘नेपालभन्दा ठूलो भारतले पनि सुरुङ प्रविधि भित्र्याउन नसकेको अवस्थामा नेपाल सफल भएको छ ।’
तत्कालीन सडक विभागका चिफ इन्जिनियर दीप्तिजंग थापाद्वारा लिखित पुस्तकका अनुसार चिफ इन्जिनियर डिल्लीजङ्ग थापाले आफ्नो कार्यकालमा मुलुकमा १२ वटा महत्त्वपूर्ण भौतिक संरचनाको डिजाइनका साथै निर्माण गराएका थिए । चुरिया सुरुङ, हेटौँडा—काठमाडौँ रोपवे, विसं १९९० सालको भूकम्पपछि भत्किएको धरहरा र घण्टाघरको पुनर्निर्माण, काठमाडौँमा रहेका राणाजीहरूका दरबार, नेपालको प्रथम कार्यालय डिल्लीबजार चारखाल अड्डा, नेपालको प्रथम रेलवे जनकपुर–जयनगर रेलवे निर्माण गर्नुका साथै १९९० को भूकम्पबाट भत्केको शीतल निवासको पुनर्निर्माण गरेका थिए ।
अतिरिक्त (उपन्यास)
अतिरिक्त नयनराज पाण्डेद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
विषयवस्तु
नेपाली साहित्यमा नपुंसक पात्रलाई प्रमुख चरित्रको रूपमा उभ्याइएकोले यो कृतिको महत्त्व अझ बढेको छ। बेजोड मनोविश्लेषण यसको अर्को विशेषता हो । यसै उपन्यासमार्फत पहिलोपल्ट तेस्रो लिंगीका समस्यालाई नेपाली साहित्यमा प्रवेश गराइएको छ । त्यसैले पनि नेपाली वाङमयमा यस उपन्यासको निकै महत्त्व रहेको छ ।
डेज विद लेलिन
डेज विद लेलिन लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
मतिना मानन्धर
मतिना मानन्धर एक उत्तम भरतनाट्यम नर्तकी हुन्। उनले भरतनाट्यममा मास्टर डिग्री धारण गरेकी छिन्। उनी 'अल नेपाल भारतनाथीम प्रतियोगिताको विजयता पनि हुन्।
शिक्षा
सन् २०१०मा मानन्धरले पद्म कन्या मल्टिपल क्याम्पसबाट नृत्यमा बि.ए. पास गरे। त्यसपछि, उनले मद्रासको विश्वविद्यालयबाट एम.ए. पास गरे। उनले 'अन्थरा सेन्टर अफ पर्फर्मिंग आर्ट्स' र 'भारतीय संस्कृति केन्द्र'मा पनि प्रशिक्षण लिए।
पदनाहा
पदनाहा नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, भेरी अञ्चलको बर्दिया जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
चन्द्रनगर
चन्द्रनगर सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
विमा कुमारी दुरा
विमा कुमारी दुरा एक नेपाली लोक गायिका हुन्। उनी हाल नेपालको चर्चित तथा उत्कृष्ट लोक गायिकाहरू मध्ये एक हुन्।
स्रोत
श्रेणी :जीवनी श्रेणी :नेपाली लोक गायिकाहरू श्रेणी :विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
क्यामेरून
क्यामेरून आधिकारिक गणतन्त्र क्यामेरून (République du Cameroun) पश्चिम मध्य अफ्रिकाको एक राष्ट्र हो।
सुगारिका केसी
सुगारिका केसी मिस नेपाल २००५की विजेता हुन्।
आरामशाह
आरामशाह दिल्ली सल्तनतमा गुलाम वंशको  शासक थियो र त्यो कुतुबुद्दीन ऐबकका पछि सत्तासीन भएको थियो । कुतुबुद्दीनको मृत्युका पछि लाहौरका अमीरहरूले ढिलाई नगरी  त्यसलाई दिल्लीको  शासक बनाई दिएकोमा त्यो अयोग्य निस्क्यो । यसका पछि इल्तुतमिश शासक बनाइयो।
अतृप्त (उपन्यास)
अतृप्त(उपन्यास) लीलबहादुर क्षत्रीद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो।
सर्जेइ येसेनिन (किताब)
सर्जेइ येसेनिन लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
बलराम चैनराई
बलराम चैनराई हङकङ निवासी बेलायती व्यापारी हुन् । उनी इन्ग्लिस लिगको पोर्ट्समाउथ क्लबका मालिक थिए । उनको पुर्ख्यौली नेपालको ओखलढुङ्गा जिल्ला हो ।
एनएफ एनेन्स्की
एनएफ एनेन्स्की लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
नीलटाउके माटीकोरे
नीलटाउके माटीकोरे (वैज्ञानिक नाम: Alcedo meninting) नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ब्लुइअर्ड किङ्फिसर (Blue-eared Kingfisher) भनिन्छ ।
निया सलामिस फम्गुस्ता एफसी
निया सलामिस फम्गुस्ता एफसी वा निया सलामिना फम्गुस्ता एफसी (ग्रीक भाषा:Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου) एउटा व्यावसायिक फुटबल क्लब हो । यो क्लब साइप्रस देशमा रहेको छ ।
डोरमणि पौडेल
डोरमणी पौडेल नेपालको प्रदेश नं. ३का प्रथम मुख्यमन्त्री हुन् । उनी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका तर्फबाट विजय भएका थिए । मायानाथ र कुलकुमारी दम्पत्तिका सुपत्र पौडेलले मानविकी संकायमा स्नातकसम्मको औपचारिक अध्ययन गरेका छन् । २०३६ सालदेखि पूर्णकालिन राजनीतिमा सक्रिय रहेका उनले २०३२ सालदेखि १० वर्ष शिक्षण गरेका थिए ।
पञ्चायती कालमा लामो समय अर्धभूमिगत जीवन बिताएका पौडेलले २०४६ सालको जनआन्दोलन ताका तत्कालिन सरकारले टाउकोको मूल्य तोकेपछि ५६ दिन भारतमा बिताएका थिए ।
बन्सार
बन्सार नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
डोरमणि पौडेल
२०३० देखि विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय पौडेल चार पटक जेल र १८ पटक हिरासतमा बसेका थिए । उनी मानविकी संकायमा स्नातक हुन् । मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसको अध्यक्ष रहेका उनी मुलुककै पर्यटकीयस्थल बनेको हेटौँडास्थित सहिद स्मारकका अध्यक्ष पनि थिए ।
मुख्यमन्त्री नियुक्त भएपछि प्रतिक्रिया दिँदै पौडेलले प्रदेशलाई मुलुककै समृद्ध र नमुना प्रदेश बनाउने घोषणा गरे ।
द ओल्ड म्यान एण्ड द सी
सारंश
उपन्यासमा एकजना बूढो पात्र (सान्टीयागो) छन् जसको जीवीका माछा मार्ने काममा अडेको हुन्छ । माछा पकड्ने सिलसिलामा एकपल्ट ऊ किनाराबाट धेरै टाढा पुग्छ । उसले तीनदिन लगाएर ठूलो माछा बल्छीमा पार्छ । माछाको धुनमा उसलाई भोक तिर्खा पनि लाग्दैन। किनारा (बस्ती)मा मानिसहरू बुढा मान्छेको लागि चिन्तित हुन्छन । ऊ माछा लिएर किनारतिर फर्किदै गरेको हुन्छ। जालीमा रहेको माछालाई अरु माछा(सार्क)ले लुछ्दै खान्छन्। जब किनारामा आइपुग्छ माछाको मासुजति सकिन्छ। माछाको नाममा केवल अस्थिपिञ्जर बाँकी रहन्छ। त्यस पछि अरु माझि(सहयोगी) हरू सधै संगै माछा मार्न जाने प्रण गर्दछन् ।सान्टीयागो भने जवानीमा सेता सिंहहरूको छेउ अफ्रिकि समुन्द्री तटमा भएको कल्पनामा डुब्छ ।
किरा
कीरा शब्द ससाना प्राणीहरूलाई जनाउने समुहवाचक संज्ञा हो। कीरालाई निम्न श्रेणीमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।
अरिङ्गाल अरिमोठे कमलकोटी कमिलो कान्छी नानी कीर्नो खुम्ले कीरा गँड्यौला गोब्रेकीरा चिप्लेकीरा छिचिमिरा जुका जुनकिरी जुम्रा झींगा झ्याउँकिरी डाँस पानी पिटुवा पुन्यू सर्प फट्याङ्ग्रा बछ्यूँ बिच्छी भँवरा भुसुनो माकुरा लामखुट्टे शंखेकीरा साङला आदि
उड्ने कीरा
अरिङ्गाल
कमलकोटी
जुनकिरी
झींगा
झ्याउँकिरी
डाँस
पानी पिटुवा
बछ्यूँ
भँवरा
भुसुनो
लामखुट्टे
भट्टेडांडा
भट्टेडांडा नेपालको बागमती अञ्चलको यल जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४०८ वटा घर छन्।
किरा
उड्ने कीरा
साङला
भट्टेडांडा
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भट्टेडांडाको जनसङ्ख्या २३३९ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
फक्स ब्रोडकास्टिङ कम्पनी
फक्स ब्रोडकास्टिङ कम्पनी (Fox Broadcasting Company) वा फक्स (FOX) फक्स कर्पोरेशन द्वारा स्वामित्व र संचालित एक अमेरिकी व्यावसायिक टेलिभिजन नेटवर्क हो। यो ९ अक्टोबर, १९८६ मा बिग थ्री टेलिभिजन नेटवर्कहरू (एबिसी, सीबिएस, र एनबिसी) को प्रतिस्पर्धीको रूपमा स्थापित भएको थियो।
कुसाहा
कुसाहा नेपालको सगरमाथा अञ्चलको सप्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार कुसाहाको १,२५३ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ६,६९५ रहेको छ।
अबाउट कक्रोचेज
अबाउट कक्रोचेज लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
छटौल
छटौल सर्लाही जिल्लामा अवस्थित एक गाविस हो।
सैन्य विज्ञान
'सैन्य विज्ञान सैन्य प्रक्रियाहरू, संस्थानहरू, र व्यवहारको साथ साथै युद्ध नीति र संगठित समन्वय बलको सिद्धान्त र उपयोगको अध्ययन हो।  यो मुख्यतः राष्ट्रिय रक्षा नीतिमा आधारित भएर सैन्य सिद्धान्त, विधि, र सैन्य क्षमता उत्पादन गर्ने अभ्यासमा केन्द्रित छ। सैन्य विज्ञानले सैन्य बलको सापेक्ष फायदा बनाए राख्न आवश्यक सामरिक, राजनीतिक, आर्थिक, मनोवैज्ञानिक, सामाजिक, परिचालन, प्राविधिक र सामरिक तत्वहरूको पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ; र शान्तिमा वा युद्धको समयमा विजयको सम्भावना र अनुकूल परिणाम बढाउन सहयोग पुर्याउँछ। सैन्य वैज्ञानिकहरूमा शोधकर्ताहरू, अनुसन्धानकर्ताहरू, प्रयोगात्मक वैज्ञानिकहरू, व्यवहारिक वैज्ञानिकहरू, डिजाइनरहरू, इन्जिनियरहरू, परीक्षण प्राविधिकहरु र अन्य सैन्य कर्मचारी पर्दछन्।
सैन्य इतिहासमा, औद्योगिक क्रान्तिको अवधिमा सैन्य विज्ञान भनेको शान्ती वा युद्धको समयमा फौज पल्टनको तैनाथी तथा पारिचालनको साथ साथ सैन्य सिद्धान्त र प्राविधिक उपयोगको अध्ययन जनाउने शब्दावली थियो ।
इतिहास
udhok ko itihasik preshthavumi
बदालपुर
बदालपुर नेपालको मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, भेरी अञ्चलको बर्दिया जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
मनुस्मृति
मनुस्मृति वा मानव-धर्म-शास्त्र वा मनुसंहिता लाई प्राचीनतम स्मृति एवं प्रमाणभूत शास्त्र रूपमा मान्यता प्राप्त छ। धर्मशास्त्रीय ग्रन्थकारहरूका अतिरिक्त शंकराचार्य शबरस्वामी जस्ता दार्शनिक पनि प्रमाणरूपले यस ग्रन्थलाई उद्धृत गर्दछन्। परम्परानुसार यो स्मृति स्वायंभुव मनुद्वारा रचना गरिएको बताइन्छ, वैवस्वत मनु अथवा प्राचनेस मनुद्वारा रचिएको होइन। मनुस्मृतिबाट यो पनि थाह लाग्छ कि स्वायंभुव मनुका मूलशास्त्रको आश्रय गरेर भृगुले स्मृतिलाई नयाँ रूप दिए, जो प्रचलित मनुस्मृतिको नामले प्रसिद्ध छ। यो भार्गवीया मनुस्मृति जस्तै नारदीया मनुस्मृति पनि प्रचलित छ। मनुस्मृतिमा कल्याणकारी राज्य संचालनका नीतिहरू उल्लेख छन् । यसमा राजकीय समृद्धिको आधारका रूपमा कोषको सञ्चालन, सुरक्षा, किफायतपूर्ण उपयोग र सार्वजनिक कल्याणका कामहरूको विवरण प्रस्तुत गरिएको छ । काङ्लेका अनुसार कौटिलीय अर्थशास्त्रमा मानवाः भनी उल्लेख गरेको र महाभारतमा प्रचेतस मनु भनिएको व्यक्ति एउटै हो तर स्वायम्भू मनु जसलाई मनुस्मृतिको रचनाकार पनि मानिन्छ त्यो अर्कै व्यक्ति हो । प्रचेतस मनुको रचना लोप भइसकेको अनुमान पनि उनको छ । रङ्गराजनले काङ्लेका यस विचारको अनुमोदन गरेका छन् । धम्मपद्, कौटिलीय अर्थशास्त्र र वाल्मीकि रामायणमा मनुस्मृतिका श्लोकहरू उदधृत गरिएका छन् ।
मनुस्मृति त्यो धर्मशास्त्र हो जसको मान्यता जगविख्यात छ। हिन्दूहरू धर्मशास्त्रको रूपमा मनुस्मृतिलाई विश्वको अमूल्य निधि मान्दछन्। भारतमा वेदहरूका उपरान्त सर्वाधिक मान्यता र प्रचलन ‘मनुस्मृति’को नैं हुन्छ। यसमा चारै वर्ण, चारै आश्रम, सोह्र संस्कार तथा सृष्टि उत्पत्तिका अतिरिक्त राज्यको व्यवस्था, राजाको कर्तव्य, धेरै प्रकारका वाद-विवादहरू, सेनाको प्रबन्ध आदि सबै विषयहरूमा परामर्श दिएकोछ जो कि मानव मात्रको जीवनमा घटित हुन सम्भव छ यो सबै धर्म-व्यवस्था वेदमा आधारित छ। मनु महाराजको जीवन र उनको रचनाकालका विषयमा इतिहास-पुराणहरू स्पष्ट छैनन्। तथापि सबै एक स्वरले स्वीकार गर्दछन् कि मनु आदिपुरुष थिए र उनको यो शास्त्र आदिःशास्त्र हो। मनुका समस्त मान्यताहरू सत्य हुनुका साथ-साथ देश, काल तथा जाति बन्धनले रहित भएको कुरा हिन्दू धर्मका पण्डितहरू बताउँदछन्।
भूमिका
‘मनुस्मृति’ हिन्दु धर्म संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हो। यसको गणना विश्वका यस्ता ग्रन्थहरूमा गरिन्छ, जसबाट मानवले वैयक्तिक आचरण र समाज रचनाको लागि प्रेरणा प्राप्त गरेकोछ। यसमा प्रश्न केवल धार्मिक आस्था वा विश्वासको छैन। मानव जीवनको आवश्यकताहरूको पूर्ति, सबै प्रकारका आपसी सहयोग र सुरुचिपूर्ण ढङ्गले हुनसकोस्, यो अपेक्षा र आकांक्षा प्रत्येक सामाजिक व्यक्तिमा हुन्छ। विदेशमा यस विषयमा पर्याप्त खोज भयो, तुलनात्मक अध्ययन भयो, र समालोचनाहरू पनि भए। हिन्दू समाजमा यसको स्थान वेदत्रयीको उपरांत छ। मनुस्मृतिका धेरैवटा संस्करण उपलब्ध छन्। कालान्तरमा धेरै प्रक्षेप(परिवर्तन) हुनु स्वाभाविक हो। पछाडि जोडिएका अंशहरू छुट्याउन साधारण व्यक्तिले सक्तैनन्। ठूला विद्वानहरूले मात्र तुलनात्मक अध्ययन गरेपछि यस्तो गर्न सक्लान्।
मनुस्मृतिको आलोचना र प्रशंसा
बी आर अम्बेडकरले मनुस्मृतिको आलोचना गरेका छन् भने एनी बेसेंट, फ्रेडरिक नीत्से र सर्वपल्ली राधाकृष्णन्ले मनुस्मृतिको प्रशंसा गरेका छन् । कौटिलीय अर्थशास्त्रमा विषय प्रवेशको क्रममा मनुको नाम उल्लेख भएको छ । यसले कौटिल्यले मनुस्मृतिलाई दिएको महत्त्व स्पष्ट हुन्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्र मनुस्मृतिको सामान्य पुनरुक्ति हो यस भनाईले मनुस्मृतिको प्राचीनता र महत्त्व स्पष्ट हुन्छ । नारदस्मृतिको नाम नै मानव न्याय शास्त्र म्रचलित छ । यस्ता अनेक उदाहरण छन् ।
यस प्रकारक अनेक तथ्यहरू बूहलर (Buhler, G.) (सैक्रेड बुक्स अफ ईस्ट सीरीज, संख्या २५), मदृ मदृ काणे (हिस्ट्री अफ धर्मणात्रमा मनुप्रकरण) आदि विद्वानहरूले पर्याप्त विवेचना गरेकाछन्। यो अनुमान तर्कसंगत प्रतीत हुन्छ कि मनुको नामले धर्मशास्त्रीय विषय परक वाक्य समाजमा प्रचलित थिए, जसको निर्देश महाभारतादिमा छ तथा जुन वचनको आश्रय लिएर वर्तमान मनुसंहिता बनाइयो, साथै प्रसिद्धिको लागि भृगु नामक प्राचीन ऋषिको नाम यसको साथ जोडियो। मनुभन्दा अघि पनि धर्मशास्त्रकार थिए, यो मनुको "एके" आदि शब्दहरूबाट नैं ज्ञात भएको हो। कौटिल्यले "मानवा: (मनुमतानुयायीहरू)को उल्लेख गरेकाछन्।
मनुस्मृतिको संरचना एवं विषयवस्तु
मनुस्मृति आचार-संहिताको विश्वकोश हो, मनुस्मृतिमा बारह अध्याय तथा दुई हजार पाँच सय श्लोकहरू छन्, जसमा सृष्टिको उत्पत्ति, संस्कार, नित्य र नैमित्तिक कर्म, आश्रमधर्म, वर्णधर्म, राजधर्म तथा प्रायश्चित आदि विषयहरूको उल्लेख छ। ब्रिटिश शासकहरूले पनि मनुस्मृतिलाई नैं आधार बनाएर 'इण्डियन पेनल कोड' बनाए तथा भारतको संविधानसभाले पनि संविधान बनाउँदा यसै स्मृतिलाई प्रमुख आधार मानेकाथिए। (१) जगतको उत्पत्ति;
(२) संस्कारविधि; व्रतचर्या, उपचार;
(३) स्नान, विवाहलक्षण, महायज्ञ, श्राद्धकल्प;
(४) वृत्तिलक्षण, स्नातक व्रत;
(५) भक्ष्याभक्ष्य, शौच, अशुद्धि, स्त्रीधर्म;
(६) वानप्रस्थ, मोक्ष, संन्यास;
(७) राजधर्म;
(८) कार्यविनिर्णय, साक्षिप्रश्नविधान;
(९) स्त्रीपुंसधर्म, विभाग धर्म, धूत, कंटकशोधन, वैश्यशूद्रोपचार;
(१०) संकीर्णजाति, आपद्धर्म;
(११) प्रायश्चित्त;
(१२) संसारगति, कर्म, कर्मगुणदोष, देशजाति, कुलधर्म, निश्रेयस।
टीकाहरू
मनुमाथिकई व्याख्याहरू प्रचलित छन्--(१) पेधातिथिकृत भाष्य; (२) कुल्लूककृत मन्वर्थ मुक्ताव ली टीका; (३) नारायणकृत मन्वर्थ विवृत्ति टीका; (४) राघवानन्द कृत मन्वर्थ चंद्रिका टीका; (५) नंदनकृत नन्दिनी टीका; (६) गोविंदराज कृत मन्वाशयानसारिणी टीका आदि। मनुका अनेक टीकाकारहरूको नाम ज्ञात छन्, जसका टीकाहरू लुप्त भए, जस्तै--असहाय, भर्तृयज्ञ, यज्वा, उपाध्याय ऋजु, विष्णुस्वामी, उदयकर, भारुचि या भागुरि, भोजदेव धरणीधर आदि।
महत्त्व
हिन्दु धर्ममा वेदहरूको उपरान्त सर्वाधिक मान्यता र प्रचलन ‘मनुस्मृति’को नैं छ। यसमा चारै वर्ण, चारै आश्रम, सोह्र संस्कार तथा सृष्टि उत्पत्तिका अतिरिक्त राज्यको व्यवस्था, राजाको कर्तव्य, धेरै प्रकारका वाद-विवादहरू, सेनाको प्रबन्ध आदि सबै विषयहरूमा परामर्श दिएकोछ जो कि मानव मात्रको जीवनमा घटित हुन सम्भव छ यो सबै धर्म-व्यवस्था वेदमा आधारित छ। मनु महाराजको जीवन र उनको रचनाकालका विषयमा इतिहास-पुराणहरू स्पष्ट छैनन्। तथापि सबै एक स्वरले स्वीकार गर्दछन् कि मनु आदिपुरुष थिए र उनको यो शास्त्र आदिःशास्त्र हो। मनुका समस्त मान्यताहरू सत्य हुनुका साथ-साथ देश, काल तथा जाति बन्धनले रहित भएको कुरा हिन्दू धर्मका पण्डितहरू बताउँदछन्
मनुस्मृतिका केही छानिएका श्लोक
धृति क्षमा दमोस्तेयं, शौचं इन्द्रियनिग्रहः धीर्विद्या सत्यं अक्रोधो, दशकं धर्म लक्षणम ॥
अर्थ - धर्मका दस लक्षण छन् : धैर्य, क्षमा , संयम , चोरी नगर्नु, स्वच्छता , इन्द्रियहरूलाई वशमा राख्नु , बुद्धि , विद्या , सत्य र क्रोध नगर्नु ( अक्रोध )
'''नास्य छिद्रं परो विद्याच्छिद्रं विद्यात्परस्य तु। गूहेत्कूर्म इवांगानि रक्षेद्विवरमात्मन: ॥ वकवच्चिन्तयेदर्थान् सिंहवच्च पराक्रमेत्। वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् ॥
अर्थ - कुनै पनि शत्रुले आफ्नो छिद्र (निर्बलता)लाई नजानोस् र स्वयं शत्रुका छिद्रहरूलाई जान्नु, जसरी कछुआ आफ्नो अंगहरूलाई गुप्त राख्छ, त्यसै गरी शत्रु प्रवेश गर्ने छिद्रको गुप्त राख्नु। जसरी बकुल्लोले ध्यानमग्न भएर माछा पक्रिने गर्छ, त्यसरी अर्थसंग्रहको विचार गर्नु, शस्त्र र बलको वृद्धि गरेर शत्रुलाई जीतनको लागि सिंहको समान पराक्रम गर्नु। चितुवाको समान लुकेर शत्रुहरूलाई पक्रिनु र नजीकबाट आएका बलवान शत्रुहरूसित शश (खरायो)को समान भाग्नु र पछि उनीहरूलाई छल गरी पक्रिनु।
नोच्छिष्ठं कस्यचिद्दद्यान्नाद्याचैव तथान्तरा। न चैवात्यशनं कुर्यान्न चोच्छिष्ट: क्वचिद् व्रजेत् ॥
अर्थ - न कसैलाई आफ्नो जूठो पदार्थ दिनु र न कसैको भोजन खानु, न अधिक भोजन गर्नु र न भोजन गरे पश्चात हात-मुख नधोई यता उता जानु।
तैलक्षौमे चिताधूमे मिथुने क्षौरकर्मणि। तावद्भवति चांडाल: यावद् स्नानं न समाचरेत ॥
अर्थ - तेल-मालिश गरेपछि, चिताको धूंवामा बसेपछि, मैथुन (संभोग) गरेपछि र केश-मुंडन पश्चात - व्यक्ति तबसम्म चांडाल (अपवित्र) रहन्छ जब सम्म स्नान गर्दैन- अर्थात् यी कामहरूपछि नुहाउनु जरूरी छ।
अनिता (उपन्यास)
अनिता(उपन्यास) डायमनसम्शेर राणाद्वारा लेखिएको र साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको उपन्यास हो ।
बाग्लुङपानी
बाग्लुङपानी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र गण्डकी अञ्चलको लमजुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
अबाउट ग्यारीन-मिखाइलभस्की
अबाउट ग्यारीन-मिखाइलभस्की लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
लक्ष्मी पूजा
लक्ष्मी पूजा नेपालका प्रमुख पर्वहरूमध्ये एक हो । तिथि अनुसार कार्तिक कृष्ण अमावस्याका दिन यो पर्व मनाइन्छ । नेपालमा यो पर्व लक्ष्मी देवीको पूजा गरी घरभरि दियो बाली मनाइन्छ । नेपालमा यसलाई यमपञ्चकको एक भागको रूपमा मनाइन्छ। वर्षका चार महत्त्वपूर्ण रातहरू मध्ये लक्ष्मी पूजाको रातलाई सुखरात्रि भनिन्छ। यस दिन स्त्री जाति विशेष गरी कुमारी केटीहरूले घरघरै गई भैलो खेल्ने चलन छ। लक्ष्मी धनकी देवीलाई भनिन्छ ।
लक्ष्मी शब्दको अर्थ
लक्ष्मी शब्द का सर्वप्रथम उल्लेख "ऋग्वेद" को पुरूषसूक्तमा भेटिन्छ । "श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च ऊषाण ।" हे परमेश्वर, अनन्त शोभास्वरूप श्री र अनन्त शुभ लक्षण युक्त लक्ष्मी दुवै हजुरको पत्नी हुन् । तंत्रागम का अनुसार सर्वोत्तम अवस्थामा विष्णु और उनको शक्ति लक्ष्मी एकै परमात्मा हुन् । विष्णु र लक्ष्मी एक-आपसमा अभिन्न छन् । केवल सृष्टिको समयमा भिन्न देखिन्छन् । स्त्रीको चौसठ्ठि कला मानिएको छ । चौसठ्ठि कला युक्त महिला लाई लक्ष्मी पनि भनिन्छ । सौभाग्य, समृद्धि, सफलता, सम्पन्नता र सुन्दरताको अर्थमा पनि लक्ष्मी शब्द प्रयुक्त हुने गर्दछ । भगवती दुर्गाको हजार नाममा एक नाम लक्ष्मी पनि हो ।
चङ्गा
चङ्गाको इतिहास
चङ्गाको आविष्कार गौतम बुद्ध जन्मनुभन्दा चार/पाँच सय वर्ष पहिले नै चीनको हान वंशमा भएको पाइन्छ। चौथो शताब्दीमा एैरदाइनका इरपुल नामक ग्रीक वैज्ञानिकले सर्वप्रथम चङ्गाको आविष्कार गरेको उल्लेख किंवदन्तीमा पाइन्छ तर चौथो शताब्दीभन्दा अघि नै एसियामा चङ्गा उडाउने खेल पर्याप्त लोकपि्रय भइसकेको मानिएको छ। चीनलाई चङ्गाको आविष्कारक मानिन्छ। सन् ७१३मा लेखिएको एक पुस्तकमा चीनका गोङ्ग सु-वानले काठ र बाँसको चरा आकारको चङ्गा बनाएर तीन दिनसम्म आकाशमा उडाउनुभएको उल्लेख छ। उक्त पुस्तक अनुसार गोङ्ग सु-वानको वास्तविक नाम 'लु वान' थियो भने उहाँ डुण्नु आङ्गका बासिन्दा हुनुहुन्थ्यो। चु राज्य र सोङ राज्यबीच सन् ४४४मा भएको युद्धमा लुवानले जासुसी गर्नका लागि चङ्गाको निर्माण गर्नुभएको थियो। त्यही समयदेखि जासुसी काममा चङ्गाको प्रयोग प्रारम्भ भएको मानिन्छ। यो क्रम चीनमा ताङ्गवंश -६१८-९०७) सम्म कायम रहृयो।
दसौँ शताब्दीमा हानवंशका लि-यीले चङ्गामा बाँसको ढुङ्ग्रो राखेर उडाउन शुरु गरे। उक्त चङ्गा उड्दा हावाको दबाबका कारण एक प्रकारको अनौठो आवाज निस्कन्थ्यो। त्यसबेला चङ्गा निकै लोकपि्रय भयो र यसलाई 'हावाको बाँसुरी' नामकरण गरियो। यसपछि सन् १६४४ देखि १९११ सम्मको मञ्चुवंशको राज्यकालमा चङ्गामा निकै सुधार आयो। चङ्गाको आकार तीन मिटरसम्म पुग्यो भने पुच्छरसमेत राख्न थालियो। त्यसपछि विस्तारै यो प्रचलन विश्वका अनेक स्थानमा पुग्यो। युरोपमा पहिलो पटक सन् १८०४मा लर्ड जर्ज क्यालीले १५४ वर्ग इञ्चको चङ्गा बनाएर उडाए। सन् १९२५मा जर्ज पोककले आˆनी छोरीलाई लिएर उड्नसक्ने चङ्गा बनाएका थिए।
नेपाल र भारतमा चङ्गाको चलन जापानबाट आएको विश्वास गरिन्छ भने जापानमा यसको प्रचलन चीनबाट गएको मानिन्छ। नेपालमा चङ्गाको प्रचलन कहिलेदेखि सुरु भयो भन्नेबारे आधिकारिक प्रमाण फेला नपरे पनि इतिहास भने छोटो छैन। पुख्र्यौली पेसाका रूपमा २०२८ सालदेखि बाबुको बिँडो थाम्दै आउनुभएका काठमाडौंको नःघल टोलका चङ्गा बिक्रेता प्रतापमान श्रेष्ठ आˆना बाजेले पनि चङ्गा व्यवसाय गर्नुभएको कुरा बताउनुहुन्छ।
चङ्गा र धार्मिक रीतिरिवाज
विश्वमा धार्मिक, सामाजिक ,वैज्ञानिक उद्देश्यले तथा मनोरञ्जन लिन चङ्गा उडाउने चलन छ। चङ्गा उडाउनुलाई शुभकार्यका रूपमा पनि लिइन्छ। युद्धको समय, माछा मार्न जानुपूर्व तथा अन्य परम्परागत कार्यहरूमा यसको उपयोग गरिएको पाइन्छ। नेपालमा चङ्गा उडाउनुलाई धार्मिक कार्य मानिन्छ। लोककथा र किंवदन्ती अनुसार वषरायाममा धेरै पानी परिसकेको हुने र धान पाक्ने बेला भइसकेको हुने हुनाले पानीका राजा इन्द्रलाई पानी चाहिँदैन भन्ने सन्देश चङ्गा उडाएर पठाएको मानिन्छ। चङ्गा उडाएमा पानी पर्दैन भन्ने जनविश्वास पनि छ।
केही व्यक्तिहरू चङ्गालाई पृथ्वी र स्वर्गबीचको सम्पर्क कडीका रूपमा लिन्छन्। चीनमा चङ्गा उडाउनुलाई दुष्टात्मा धपाउने प्रयासका रूपमा लिइन्छ। जापानमा प्रत्येक नयाँ वर्षको शुभ दिनमा चङ्गा उडाउने चलन छ। त्यहाँका बाबुहरूले छोराका नाममा चङ्गा उडाएर छोराको लामो आयुका लागि प्रार्थना गर्दछन्। यसलाई जापानीहरू वंश परम्परालाई अगाडि बढाउने प्रतीकका रूपमा मान्दछन्। कोरियामा चङ्गाको उपयोग दुर्भाग्य तथा दुष्टात्मा भगाउनका लागि गरिन्छ। कोरियालीहरू चान्द्र पात्रो अनुसार नयाँ वर्षको पूणिर्माको राति दुर्भाग्य भगाउन तथा सौभाग्य ल्याउनका लागि ठूलो चङ्गामा 'अशुभ जाओस्' लेखेर आकाशमा उडाउँछन् र आकाशमा उडिरहेको चङ्गाको धागोलाई काटिदिन्छन्। उनीहरूको विश्वास छ - त्यो चङ्गासँगै उनीहरूको दुर्भाग्य पनि आकाशमा जान्छ र सौभाग्य नजिकआउँछ। श्रीलङ्का र थाइल्याण्डमा चङ्गाको माध्यमबाट स्वर्ग र पृथ्वीबीच सम्पर्क हुन्छ र मरेपछि स्वर्ग पुगिन्छ भन्ने विश्वासमा चङ्गा उडाइन्छ।
विज्ञानमा चङ्गाको उपयोग
सन् १८७४मा स्कटल्याण्डका दुई वैज्ञानिक थोमस मेलविन र अलेक्जेन्डर ल्सिनले चङ्गामा थर्मामिटर बाँधेर वायुमण्डलको तापक्रम लिनुभएको थियो। सन् १८९३मा अमेरिकाका वैज्ञानिक लरेन्स हाग्रेभले बनाउनुभएको बाकस आकारको चङ्गाले १२ वर्षसम्म अमेरिकाको मौसम विभागको लागि वायुको तापमान र दबाब नाप्ने काम गरेको थियो।
सन् १७५२मा बेञ्जामिन प|mाङ्कलिनले बादलमा पनि बिजुली हुन्छ भन्ने कुरा पत्ता लगाउनुभएको थियो। पानी परिरहेको समयमा तारको धागोमा फलामको साँचो राखेर चङ्गा उडाउँदा चट्याङ्गको प्रहारका कारण साँचो र तारमा बिजुली प्रवाहित भएको थियो। अर्का वैज्ञानिक सर जर्ज केलेले सन् १९०४मा चङ्गाकै आधारमा ग्लाईडरको आविष्कार गर्नुभयो। बेलायतका ओलिभर तथा विलबर राइट दाजुभाइले सन् १९०३मा हवाईजहाजलाई आकाशमा उडाउने अनुसन्धानका क्रममा चङ्गाको यथेष्ट प्रयोग गर्नुभएको थियो।
संसारमै सबैभन्दा पहिलो बनेको रेल गुड्ने झोलुङ्गे पुल पनि चङ्गाकै सहायताबाट बनाइएको थियो भन्दा आश्चर्य लाग्न सक्छ तर कुरा शत-प्रतिशत सत्य हो। न्यूयोर्कमा चङ्गा उडाउने एक व्यक्तिले अर्को चङ्गा उडाउने व्यक्तिसित जोरी खोजेर चङ्गा उडाउँदै जाँदा उनको चङ्गा २५० मिटर फराकिलो नाग्रा नदीपारि पुग्यो। त्यसपछि चङ्गालाई चुँडालेर धागोसँग त्यसभन्दा अलि मोटो धागो बाँधियो र वारिपट्ट ितानियो। एवं रीतले एकपछि अर्को झन् बलियो डोरी तान्दातान्दै फलामे डोरीहरू तानियो र आखिरमा अमेरिका र क्यानाडाबीच संसारकै सबैभन्दा पहिलो रेल गुड्ने झोलुङ्गे पुल बन्यो।
चङ्गा कति माथि उड्छ ?
अमेरिकी नागरिक हेनरी हेल्थले स्वीट्जरल्याण्डका ए.ई.सँगको सहकार्यमा सन् १८९८ फेब्रुअरी २८मा १२ हजार ४७१ फिट माथिसम्म चङ्गा उडाएर विश्व कीर्तिमान कायम गर्नुभएको थियो। चङ्गा कति माथिसम्म पुग्छ भन्ने कुरालाई दुई तीन कुराले असर पार्दछ। मुख्य कुरा भनेको चङ्गामा हुने माथि उठाउने बल र आफूतिर तान्ने बल नै हो। चङ्गा कतिसम्म माथि उड्नसकछ भन्ने कुरा यी दुई बलको समानुपातमा भर पर्दछ। चङ्गाको तौल जति कम भयो, चङ्गालाई माथि उड्न त्यति नै सजिलो पर्दछ। सामान्यतया हावाको गति बढ्यो भने पनि चङ्गमाथि उठ्छ तर हावाको चाप एकनास रहिरहँदैन। यसकारण चङ्गा उडाउनेले धागो तानेर अथवा छाडेर चङ्गालाई तल माथि गर्ने गर्दछ। उडिरहेको चङ्गालाई आफूतिर तान्दा त्यसमा हावाको प्रभाव बढी पर्दछ। त्यतिखेर चङ्गा झन्-झन् अकासिन्छ र हावाको प्रभाव कम भएपछि त्यो तल र्झन थाल्दछ। त्यसो त एउटा मात्र चङ्गा उडाउँदाभन्दा लहरै उडाउँदा माथि पुर्‍याउन सजिलो पर्दछ। एक पटक अमेरिकाको इण्डियाना भन्ने ठाउँमा १९ वटा चङ्गा लहरै उडाएर सगरमाथाको उचाइभन्दा पनि माथि झन्डै ११ किलोमिटरको उचाइसम्म पुर्‍याइएको थियो।
नेपाली चङ्गा
विभिन्न देशमा चङ्गा विभिन्न शैली र प्रकारका भए पनि नेपाली चङ्गा मौलिक भएको भनाइ चङ्गा उडानमा विशेष रुचि राख्ने र नेपालका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय चङ्गा उडान प्रतियोगितामा भाग लिनुहुने निर्मलमान तुलाधरको रहेको छ। भारतीय चङ्गासँग केही हदसम्म मिले पनि हाम्रा चङ्गाको बनोट प्रक्रिया अलि फरक छ। हामीकहाँ 'डाइमन्ड सेप' का चङ्गा नै बढी चलनचल्तीमा छन्। नेपाली चङ्गा उडान कला विश्वको नै उत्कृष्ट चङ्गा उडान कलाभित्र पर्दछ।
भाउदह
भाउदह नेपालको कोशी अञ्चलको मोरङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ११६८ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार भाउदहको जनसङ्ख्या ६१९८ छ। यस मध्य पुरुष ५१%, र महिला ४९% छन्।
सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
सिन्धुपाल्चोक जिल्ला नेपालको बाग्मती प्रदेश अन्तर्गत पर्ने एउटा जिल्ला हो। सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सदरमुकाम चौतारा हो। सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा ९ गाउँपालिका र तीन नगरपालिका रहेका छन। यो जिल्ला विकासको हिसाबले पछाडि परेको पहाडी जिल्ला हो। नेपालको कूल भूभागको १.७३ प्रतिशत भूभाग ओगटेको यो जिल्ला बागमती प्रदेशमा रहेका १३ वटा जिल्लाहरू मध्ये क्षेत्रफलको हिसाबले सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो। यस जिल्लाको सिमाना उत्तरमा चीनसँग, पश्चिममा रसुवा र नुवाकोटसँग, दक्षिणमा काठमाडौँ र काभ्रेपलाञ्चोकसँग अनि पूर्वमा दोलखा र रामेछापसँग जोडिएको छ ।
जिल्लाको नामाकरण
नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गर्नु अघि सिन्धुपाल्चोक जिल्ला "पूर्व १ नम्बर" प्रशासनिक क्षेत्र अन्तर्गत पर्दथ्यो। काभ्रे र सिन्धुपाल्चोक दुबै इलाकाहरू समाहित "पूर्व १ नम्बर"को मुख्य प्रशासनिक मुकाम चौतारा थियो भनॆ धुलिखेलमा चाहि छोटी मुकाम। जुन समयमा सिन्धुपाल्चोक "पूर्व १ नम्बर" अन्तर्गत थियो त्यसबखत प्रशासनिक सुविधाका लागि ४० वटा थुमहरू खडा गरिएका थिए। ती ४० थुमहरू भित्र "सिन्धु" र "पाल्चोक" नामका दुई वटा थुमहरू पनि थिए। तिनै दुई थुमहरूको संश्लेषणबाट सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको नामाकरण भएको बुझिन्छ।
पौराणिक-ऐतिहासिक सन्दर्भ
यसबाहेक इतिहासका विभिन्न नायक एवं पात्रहरूको नाम यस जिल्लाका देवस्थल, भूस्थल, युद्धस्थल र सीमास्थलसँग सन्दर्भित भएर आउँछन्। ती पात्रहरूमध्ये हेलम्बु निर्वासित भएकी राजराजेश्वरी (रणबहादुर शाहकी जेठी रानी) दुगुनागढी र बहादुर शाह, जनरल भीमसेन थापा र भोताङ, अभयानन्द स्वामीका नामले प्रख्यात जनरल रणवीरिसंह थापा, रणनैनेश्वर शिवालय र सिपा हवेली, तिब्बतसँग सन्धि गरेर फर्केका काजी भीम मल्ल; सुनकोशी एवं इन्द्रावती संगममा क्रूरतापूर्वक उनको हत्या र उनकी पत्नीको श्राप आदि शताब्दीयौंसम्म नर्बिसने महत्त्वपूर्ण घटनाहरू हुन्।
व्यापारिक केन्द्र
तातोपानी, बाह्रबिसे, स्याउले बजार,चौतारा, खाडीचौर, लामोसाँघु, जलबिरे, मेलम्ची, नवलपुर, चनौटे, तिपेनी, मुडे, बलेफी, सुकुटे, बाहुनेपाटी, सिक्रे, चेहेरे आदि।
प्रमुख नदीनालाहरू
इन्द्रावती, भोटेकोशी, सुनकोशी नदीहरूदेखि बलेफी (ब्रम्हायणी), मेलम्ची, सिन्धुखोला, गोहोरेखोला, झ्याँडीखोला, हाँडिखोला, मादेवखोला, तौथलीखोला, वाफलखोला जस्ता खोलाहरू यहाँका प्रमुख नदीनालाहरू हुन्।
मुख्य ताल पोखरी
पाँचपोखरी,सिपाखोला, भैरवकुण्ड, गुम्वा ताल, सूर्यकुण्ड, नौलिङ्ग कुण्ड, धुप कुण्ड, गुन्यु ताल आदी यहाँका प्रमुख ताल तथा पोखरीहरू हुन्।
प्रमुख तीर्थस्थलहरू
गौराती भीमेश्वर, सुनकोशी महादेव, पाल्चोक भगवती, तौथली माईस्थान, तातोपानी, पाँचपोखरी, फट्केश्वर महादेव, कोतदेबि, मेनज्युङ, आमा याङ्गरी, छे भुम्पा जस्ता प्रमुख तीर्थस्थलहरू रहेकाछन्।
धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू
हेलम्बु, पाँचपोखरी, तातोपानी, गौराती भीमेश्वर मन्दिर, भैरवकुण्ड, दुगुनागढी, जुगल हिमाल, गाङजाला भञ्ज्यामङ, भेमटाङ, पाल्चोक भगवती, पाताल गुफा, त्रिपुरासुन्दरी मन्दिर, सुनकोशी र इन्द्रवतीको तीर ताप्चे, रानीपोखरी, पात्लेपानी, फुस्रे, ओख्रेनी, ताप्चेको हरियाली पाटी भञ्ज्याङ,लिस्ति दभि। सिन्धुकोट देबि,गोल्माथान
तरुवा
तरुवा वा तरुआ भारत र नेपालको मैथिल समुदायको रैथाने र लोकप्रिय परिकार हो। यो मिथिला क्षेत्रको लोकप्रिय र विशेष परिकारहरू मध्ये एक हो र यसलाई अतिथि सत्कारदेखि लिएर विशेष अवसर र चाड पर्वहरूमा बनाएर खाने गरिन्छ।
बनाउने तरिका
हरियो सागसब्जी र सागसब्जीको पातलाई विभिन्न आकारमा काटेर तरुवा बनाइने गरिन्छ। बेसन वा चामलको पिठोको हल्का पातलो झोलमा खर्सानीको धुलो र नुन मिसाएर तेलमा राताम्मे भएसम्म तारेर तरुवा बनाइन्छ।
किसिम
तरुवा हरियो सागसब्जीबाट बनाइन्छ। तरुवाको सबैभन्दा लोकप्रिय किसिम 'तिलकोरको तरुवा' हो जुन तिलकोरको पातबाट बनाइन्छ। । यसै प्रकार आलुबाट आलुको तरुवा, रामतोरियाँबाट भिन्डी तरुवा, भान्टाबाट बैगन तरुवा, फर्सीबाट कदिमा तरुवा, काउलीबाट कद्दु तरुवा, तीते करेलाबाट करेला तरुवा, कर्कलोबाट औरबी तरुवा, कुभिण्डोबाट कुमहर तरुवा, लौकाबाट लौकी तरुवा, परबरबाट परवल तरुवा र तरुलबाट खमहरूवा तरुवा बनाइने गरिन्छ।
लोकगीतमा तरुवा
बृहत् मिथिला क्षेत्रमा पर्ने भारत र नेपालको भूभागभित्र बस्ने मैथिलहरूको लोकगीतमा समेत तरुवाको बारेमा बखान गरिएको छ। भिनभिनायत भिन्डीके तरुआ, आगु आ ने रे मुँह जरुआ हमरा बिनु उदास अछि थारी, करगर तरुआ रसगर तरकारी
मौसम अनुसारको लगभग सबै सागसब्जीबाट तरुवा बनाइने गरिन्छ। मिथिला क्षेत्रमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण र लोकप्रिय तरुवा तिलकोरको पातबाट बनाइन्छ। तिलकोर एक प्रकारको कन्दमुल जस्तै फलको पात हो जसमा औषधीय गुण रहेको हुन्छ। अतिथि सत्कारमा यसको प्रयोग व्यापक रहेको छ। नेपालको मधेश प्रदेश तथा भारतको बिहार, झारखण्ड र पश्चिमी उत्तर प्रदेशको क्षेत्रमा तिलकोरको लहरा सजिलै पाउन सकिन्छ। तिलकोर बाहेक खमहरुवा र कोबीको तरुवासमेत यस क्षेत्रमा लोकप्रिय रहेको छ।
नोट्स अफ अ लिडर
नोट्स अफ अ लिडर लेखक तथा उपन्यासकारम्याक्सिम गोर्कीद्वारा लिखित किताब हो ।
इल्तुतमिश
इल्तुतमिश  दिल्ली सल्तनतमा गुलाम वंशको  एक प्रमुख शासक थियो । वंशका संस्थापक ऐबकका पछि त्यो ती शासकुन्मा देखि थियो जसदेखि दिल्ली सल्तनतको आधार मजबूत भएको । त्यो ऐबकको  जुवाईं पनि थियो । त्यसले १२११ ईश्वीदेखि १२३६ ईश्वीसम्म शासन गरे । राज्याभिषेक समयदेखि नैं अनेक तुर्क अमीर त्यसका विरोध गर्दै थिए ।
प्रतिद्वन्द्वी
इल्तुतमिशका दुइ प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी थिए - ताजु्ददीन यल्दौज तथा नासिरुद्दीन कुबाचा । यी दुइटै गौरीका दास थिए । यल्दौज दिल्लीका राज्यलाई गजनीको अङ्ग भर मानिन्थ्यो र त्यसलाई गजनीमा  मिलाउने भरपूर कोशिश गर्दै रहन्थ्यो  जबकि ऐबक तथा त्यसको पछि इल्तुतमिश आफैंलाई स्वतन्त्र मान्थ्यो। यल्दौजका साथ तराइनका मैदानमा  युद्ध गरे जसमा  यल्दौज पराजित भयो । त्यसको हारका पछि गजनीका कुनै शासकले दिल्लीको सत्तामा आपना दावा पेश गरेनन् ।
कुबाचाले पञ्जाब तथा त्यसको आसनजिकका क्षेत्रहरूमा आफ्नो स्थिति मजबूत गरेको थियो । सन् १२१७ मा त्यसले कुबाचाका विरूद्ध कूच गरे । कुबाचा बिना युद्ध गरे भाग्यो । इल्तुतमिश त्यसका पीछा गर्दै मंसूरा नामक जग्गामा पुग्यो जहाँ त्यसले कुबाचालाई पराजित गरे र लाहौरमा त्यसका कब्जा भयो । तर सिंध, मुल्तान, उच्छ तथा सिन्ध सागर दोआबमा कुबाचाको  नियन्त्रण बनी रह्यो  ।
यसै समय मंगोलहरुका आक्रमणका कारण इल्तुतमिशको ध्यान कुबाचादेखि तत्काल हट्नुमा पछि कुबाचालाई एक युद्धमा  त्यसले परास्त गरेको थियो जसको फलस्वरूप कुबाचा सिंधु नदीमा  डुबेर मर्यो। त्यो एक कुशल शासक हुनको अतिरिक्त कला तथा विद्याको प्रेमी पनि थियो ।
कस्टर्ड
कस्टर्ड दूध, क्रिम, र काँचो अण्डाको पहेँलो भागको झोललाई पकाएर बनाइएको समिश्रण हो। दुध, क्रिम, र अण्डाको पहेँलो भागको मात्रा अनुसार यो बाक्लो वा पातलो लेदो हुन्छ।
एमतिवि
एमतिवि (MTV) प्यारामाउन्ट ग्लोबलको स्वामित्वमा रहेको अमेरिकी केबल टेलिभिजन च्यानल हो। यो १ अगस्त, १९८१ मा स्थापित भएको थियो।
नारायण वाग्ले
नारायण वाग्ले (वि.सं. २०२५) नेपालका पत्रकार तथा लेखक हुन्। हाल यिनी कान्तिपुर दैनिकको प्रधान सम्पादकको रूपमा कार्यरत छन्।
पत्रकारिता
जनमन्च साप्ताहिक मार्फत पत्रकारिता गर्दै उनी कान्तिपुर दैनिकमा समाचारदाता तथा समाचार सम्पादक हुँदै सम्पादक बने। २०६५ सालमा कान्तिपुर छोडेका वाग्ले केही समय नागरिक दैनिकको प्रधान सम्पादक बने। पछिल्लो समय सेतोपाटी अनलाइन सँग आबद्ध रहेका वाग्ले २०७५ असारमा पुनः कान्तिपुर दैनिकको प्रधान सम्पादकमा फर्केका छन्।
उपन्यासलेखन
पल्पसा क्याफे उपन्यासका लागि वाग्लेलाई मदन पुरस्कार २०६१ प्राप्त भयो। नेपालको आख्यान इतिहासमा सबैभन्दा बढी बिक्री भएको उपन्यासका रूपमा 'पल्पसा क्याफे' परिचित छ। उनको पछिल्लो उपन्यास मयूर टाइम्स वि.सं. २०६६ सालमा बजारमा आएको छ। यसले पनि दुई सातामै १० हजार प्रति बिक्री भएर अर्को रेकर्ड बनाइसकेको छ। उपन्यासकारको परिचय उनलाई पाठकहरूले कफीगफ लेखकका रूपमा चिन्थे, जुन एकताका कान्तिपुर कोसेलीको प्रसिद्ध स्तम्भ थियो।
वाग्ले फिरन्ताका रूपमा पनि चिनिएका व्यक्ति हुन्। उनले मुलुकका थुप्रै भाग हिँडेरै छिचोलेका छन्। यसरी घुमफिरमा लागेका बेला पुगेका ठाउँको स्वादलाई फर्केपछि सबैका माझमा पस्कन सक्नु उनको अर्को विशेषता हो। पत्रिका र पुस्तक बाहेक उनले त्यो स्वाद नेपाली संगीतका माध्यमबाट पनि बाँडेका छन्। उदाहरणका निम्ति चर्चित लोक पप समूह नेपथ्यले गाएको लोकप्रिय गीत भेँडाको उनजस्तो... उनकै संकलनको गीत हो।
वाग्ले पूर्वसभामुख दमननाथ ढुंगाना तथा साहित्यकार भुवन ढुंगानाका ज्वाईं हुन्। उनको परिवारमा आमा, श्रीमती निकिता र छोरी नसला छन्।
दोहा न्युज
दोहा न्यूज एक अनलाइन समाचार ब्लग हो जुन मार्च २००९ मा दुई अमेरिकी पत्रकार शबिना खत्री र उमर चत्रिवालाले सुरु गरेका थिए। यो कतारमा आधारित छ र यसले पाठकहरूलाई घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचारहरूको दैनिक रूपमा प्रदान गर्दछ। यसले कतारमा भिलागियो मलमा लागेको आगोका बारेमा समाचार प्रदान गर्ने पहिलो समाचार पत्र भएका कारण यसले मे २०१२ मा यसले व्यापक लोकप्रियता प्राप्त गरेको थियो।
विकास इतिहास
मार्च २००९ मा, शबिना खत्रीले टुइटरमा दोहा न्यूजको खाता सृजना गरेकी थिइन् त्यसपछि उनी र उनका श्रीमान् ओमर चत्रीवाला एक छुट्टै स्वतन्त्र वेबसाइट सुरू गरेका थिए। यो कतारमा स्थापित एक पहिलो अङ्कीय समाचार पत्रिका पनि हो। यसको उद्देश्य एक सञ्चार माध्यम मञ्चको सृजना गर्नु हो जसमा श्रोताहरूलाई सञ्चार माध्यमको परम्परागत रूप भन्दा फरक तरिकाले समाचार तथा पल पलको खबर प्रदान गर्नु हो।
दोहा न्यूजले विवादास्पद स्थानीय घटनाहरूको प्रसारण कारण चाँडै नै लोकप्रियता बढाएको थियो जुन सरकारले सञ्चालन गरेको कुनैपनि सञ्चार माध्यमहरूमा उल्लेख गरिएको थिएन। यसको उल्लेखनीय उदाहरण सन् २०१२ को भिलागियो मलमा लागेको आगलागीमा १९ व्यक्तिको मृत्यु भएको समाचारमा यसले आफ्नो संलग्नना व्यक्त गरेको थियो। यसले अग्नि पीडितको पहिचान जस्ता प्रमाणित तथ्याङ्क र तथ्यहरू प्राप्त गर्न र जारी गर्न सफल भएको थियो, जबकि अन्य अनलाइन सञ्चार माध्यम धेरै प्रकारहरूले अप्रमाणित सामग्रीहरूको समाचार बनाएका थिए। यसले घटनाको दौरान आगन्तुकहरूमा ठूलो वृद्धि हासिल गरेको थियो जसमन एक दिनमा १०,००० आगन्तुकबाट बढेर १०,००,००० पुगेका थिए। यसको विपरित, परम्परागत सञ्चार माध्यमहरूले यसको घटनाको ढिलो र कम प्रसारणका लागि आलोचना खेपेका थिए।
सामग्रीहरू
सामाजिक मुद्दाहरू जस्तै मदिरा सेवन र अन्य सांस्कृतिक समस्याहरू प्राय: आगन्तुक र टिप्पणीहरूको सर्तमा सर्वाधिक लोकप्रिय हुन्छन्।