cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
बारीको काममा व्यस्त आमाको कानमा छोराको रुवाइको मधुर स्वर सुनियो। आमाको मन झन झस्कियो। यसो हेर्दा, छोरा त उड्दै रूखको डालीडालीमा पुगिरहेको छ ! हतासमा आमाले पनि शरीरमा पखेटा हालेर छोरालाई पछ्याउन पुगिन्। तर, छोरा भेट्टाउन सकिनन्। समयमै आमाले दूध चुसाउन नआएको पीरमा जन्मिदादेखि आमाले चुसाएको दस धारा दूध फिर्ता गर्ने निँहुमा छोरा पुगेको थियो। दुधिलोको हाँगामा बसेर छोराले एकधारा दूध खन्यायो। भुरुरु उडेर खिर्राको रूखमा अर्को धारा दूध खनायो। यसैगरि छोराले तिमला, बिरौला लगायतका रूखका हाँगामा गएर दस धारा दूध खनायो। छोराको त्यो तरिका देखेर आमाको मन भक्कानियो। आमाले छोरालाई ‘पर्ख पर्ख’ भन्दै गए पनि अन्ततः छोराले आमालाई सराप्न पुग्यो।
हर्सा
बाह्य
थ्रोमबोस्ड होइन भने, बाह्य हर्साले केही समस्या उत्पन्न गर्न सक्छ। यद्यपि, जब थ्रोमबबोस्ड हुन्छ, हर्सा धेरै दु:खदायी हुन सक्छ। तर पनि यस दुखाइ सामान्यतया 2 – 3 दिनमा समाधान हुन्छ। यद्यपि सुन्निएको हराउन केही हप्ता लाग्न सक्छ। उपचार गराइसकेपछि पनि स्किन ट्याग रहन सक्छ। यदि हर्साहरु छन् र स्वच्छतामा समस्याको उत्पन्न गराएका छन् भने, तिनीहरूले वरिपरिको छालामा जलन गराउन सक्छन् तथा यस प्रकार मलद्वार वरिपरि चिलाउन सक्छ।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
रुँदै भोकले अलापविलाप गर्दा पनि दूध नचुसाउएको झोंकमा छोराले दूध मात्र फिर्ता गरेन्, गर्भदेखि नै आफ्नो शरीरमा आएको आमाको रगत खन्ने रूखको हांगामा गएर खनायो। त्यसपछि छोराले आमालाई सराप दियोे, ‘आमा अब तपाई र मेरो जिन्दगीमा देखादेख होस्। तर, भेट कहिल्यै नहोस् !’
हर्सा
आन्तरिक
आन्तरिक हर्सा सामान्यतया आन्द्राभुँडी दिसा गर्दा वा त्यसपछि पिडारहित तरिकाले, उज्यालो रातो, मलद्वार रक्रस्राव को साथमा देखा पर्छ। हुन्छ। आम रूपमा दिसालाई रगतले ढाक्छ, जुन अवस्थालाई हेमाटोचेजिया भनिन्छ, र रगत ट्वाइलेट पेपरमा हुन्छ, वा ट्वाइलेट बोलमा तहिरिन्छ। दिसाको रङ चाहिँ सामान्यतया सामान्य हुन्छ। हुन्छ। श्लेष्म निस्कने, यदि तिनीहरू मलद्वारको माध्यमबाट भ्रंश हुन्छ भने मलद्वार वरिपरि मासु जम्मा हुने, चिलाउने, र फिकल इन्कन्टिनेन्स अन्य लक्षणहरू हुन्। आन्तरिक हर्सा सामान्यतया यदि रगत जमेमा वा नेक्रोटिक भएमा मात्र दुख्छ।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
यसरी आमा छोरा न्याउली चरा बन्न पुगे। त्यसैले अहिले पनि छोरा न्याउली चराले दूध खुवाउन आउनलाई आग्रह गर्दै, ‘न्या हुँ, न्या हुँ ! शब्द धुन निकाल्ने गरेको जनविश्वास छ। त्यस्तै अर्को रूखको हाँगामा बसेर आमा न्याउली चरीले ‘पर्ख पर्ख’ भनिरहेको बूढापाका बताउँछन्। यहीँ वियोगान्त लोककथाले न्याउली चरा विरही बिम्ब बन्न पुगेको मान्न सकिन्छ।
हर्सा
कारणहरु
लक्षणात्मक हर्साको सही कारण अज्ञात छ। केही तत्त्वहरूले यसमा भूमिका खेल्छन् भन्ने मानिन्छ जसमा: दिसा गर्ने अनियमित बानी (कब्जियत वा पखाला), व्यायामको कमी, पौष्टिक तत्त्वहरू (न्यून-फाइबर आहारहरू), अन्तर-पेट चापमा वृद्धि (लामो समयसम्म तनाव रहनु, एस्सिटिस्, अन्तर-पेट पिण्ड, वा गर्भावस्था), वंशानुगत, हेमोरोइडल नसाहरूको अनुपस्थिति, र उमेरको वृद्धि पर्दछ। जोखिम बढाउँछ भनेर मानिने अन्य तत्त्वहरूमा मोटोपन, लामो समयसम्म बस्नु, दीर्घकालीन खोकी र पेल्भिक फ्लोर डिस्फङ्सन पर्दछ। यद्यपि, यी सम्बन्धहरूको प्रमाण कमजोर छ।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
जुनजुन रूखमा पखेटा हालेर उडेको छोराले दूध खनायो तिनै रूखको चोप दूध जस्तै हुने जनविश्वास छ। रगत खन्याएकाले खन्ने रूखको चोप रगतजस्तै रातो भएको विश्वास गरिन्छ। त्यहीँ सरापले न्याउली चरी र चरा कहिल्यै भेट हुँदैनन् भनिन्छ। एउटै रूखमा उनीहरू देखिन्नन् पनि। वल्लो र पल्लो पखेराको रूखमा धुन (स्वर) निकालेको पाइन्छ। सरापकै कारण आमा न्याउली चरी र छोरा न्याउली चराको कहिल्यै भेट नहुने जनविश्वास रहिआएको छ।
हर्सा
कारणहरु
गर्भावस्था को अवधिमा, भ्रूणबाट पेटमा हुने दबाब र होर्मोन सम्बन्धी परिवर्तनहरूको कारणले गर्दा हेमेरोइडल नसाहरू ठूला हुन्छन्। डेलिभरीको कारणले गर्दा पनि अन्तर-पेट चापमा वृद्धि हुन्छ। गर्भवती महिलाहरूलाई कहिलेकहीँ मात्र शल्य चिकित्सा उपचारको आवश्यकता पर्छ, किनभने सामान्यतया डेलिभरी पछि लक्षणहरू हराउँछन्।
न्याउली
न्याउलीको "विरह"
नेपालमा पाइने न्याउली चरासँग सायद कोही अनविज्ञ छैनन् होला। अंगे्रजीमा गे्रट बार्बेट भनिने चरासँगको वियोगान्त लोककथाले पक्कै एउटा युग र मानिसको विश्वास बोकेको छ। उल्लिखित लोककथा सुनेरै होला न्याउली चराको धुन एकहोरो ‘न्या हुँ, न्या हुँ’ र न्याउली आमा चरीको धुन ‘पख, पख’ सुनिन्छ।
हर्सा
प्याथोफिजियोलोजी
हर्सा कुशनहरू सामान्य मानव शरीर रचनाको एउटा भाग हो र यिनीहरूमा असाधारण परिवर्तनहरू आएमा मात्र यिनीहरू प्याथोलोजिकल रोग बन्छन्। सामान्य मलद्वार नली मा तिनवटा मुख्य कुशनहरू हुन्छन्। यिनीहरू वर्गीकृत रूपमा बायाँपट्टीको छेउमा, अगाडिको दायाँ भागमा, र पछाडिको दायाँ भागमा स्थित हुन्छन्। धमनीहरू वा नसाहरू ले नभएर सिनुसोइड नामक नसाहरू, संयोजक तन्तु र कोमल मांसपेशी ले बनेका हुन्छन्। सिनुसोइडहरूमा, नसाहरूमा जस्तै मांसपेशी तन्तु हुँदैन। नसाहरूको यस सेटलाई हेमोरोइडल स्नायुजाल भनिन्छ।
न्याउली
न्याउली चरीको फैलावट
अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको अनुसार न्याउली बङ्गलादेश, भुटान, चीन, भारत, लाओस, म्यानमार, पाकिस्तान, भियतनाम र नेपालमा पाइन्छ । यसैगरि न्याउली अहिले सम्म ३००० मिटरको उचाइसम्म पाइएको छ। धेरै मुलुकहरुमा न्याउलीको वासस्थान भएतापनि वनक्षेत्रको फडानीका कारण जनसंख्या घट्दै गएको छ।
हर्सा
प्याथोफिजियोलोजी
हर्सा कुशनहरू कन्टिनेन्स को लागि महत्त्वपूर्ण छन्। तिनीहरूले मलद्वार स्थिर अवस्थामा रहँदा बन्द हुने चापको 15-20% को योगदान दिन्छ र दिसाको निकासको दौरान मलद्वार संकुचन मांसपेशीहरूको रक्षा गर्छ। व्यक्तिले दबाब लगाउँदा, अन्तर-पेट चाप बढ्छ, र मलद्वारलाई बन्द रहन मद्दत गर्न, हर्सा कुशनहरूको आकारमा वृद्धि आउँछ। यी भ्यासकुलर संरचनाहरू तल तिर खस्किँदा वा नसाको चापमा अधिक वृद्धि हुँदा, परिणाम स्वरूप हर्सा लक्षणहरू देखिन्छन् भनेर विश्वास गरिन्छ। वृद्धि भएको मलद्वार संकुचन को चाप पनि हर्साको लक्षणहरूमा संलग्न हुन सक्छ। हर्सा दुई प्रकारको हुन्छ: सुपेरियर हेमोरोइडल स्नायुजालबाट आन्तरिकहरू र इन्फेरियर हेमोरोइडल स्नायुजालबाट बाह्यहरू। डेन्टेट लाईन ले दुईवटा क्षेत्रहरूलाई विभाजित गर्छ।
निदान
हर्साहरु सामान्यतया शारिरीक जाँचहरूबाट निदान गरिन्छन्। मलद्वार र वरिपरिको क्षेत्रको दृष्टिगत जाँच बाह्य वा भंशित हर्साको निदान हुन सक्छ। सम्भावित मलद्वार ट्युमरहरु, पोलिप्स, वृद्धि भएको प्रोस्टेट, वा एब्सेसहरु पहिचान गर्न मलद्वार जाँच गर्न सकिन्छ। पीडा हुने कारणले गर्दा यो जाँच उपयुक्त बेहोस बनाउने क्रिया बिना सम्भव छैन, तापनि अधिकांश आन्तरिक हर्साहरु पीडासँग जोडिएका छैनन्। आन्तरिक हर्साको दृष्टिगत निश्चितताको लागि एनेस्कोपि एक छेउमा प्रकाश जोडिएको एउटा खोक्रो ट्युबको आवश्यकता पर्न सक्छ। हर्साहरु दुई प्रकारका छन्: बाह्य र आन्तरिक। तिनीहरूलाई डेन्टेट लाईनको आधारमा तिनीहरूको स्थिति अनुसार छुट्याइएको छ। केही व्यक्तिहरूमा एक साथ दुबैको लाक्षणात्मक रुप हुनसक्छ। यदि पीडा छ भने उक्त अवस्था आन्तरिक हर्साको सट्टामा मलद्वार फिसर वा बाह्य हर्सा हुने बढी सम्भावना हुन्छ।
बाह्य
बाह्य हर्साहरु ती हुन् जो डेन्टेट वा पेक्टिनेट लाईन भन्दा तल हुन्छन्। तिनीहरु नजिकबाट एनोडर्म द्वारा र टाढाबाट छालाले ढाकिएका हुन्छन्, जुन दुबै दुखाइ र तापक्रम प्रति सम्वेदनशील छन्।
भिन्नता
फिसर, फिस्टुलाहरु, एब्सेसहरु, कोलोरेक्टल क्यान्सर, रेक्टल भेरिसेस र चिलाउने सहित थुप्रै एनेरेक्टल समस्याहरुका समान लक्षणहरु छन् र गल्तीले हर्साको रूपमा सिफारिस गरिन सक्छन्। जलनशील आन्द्राभुँडी सम्बन्धी रोग, डाइभर्टिकुलर रोग, रएन्जिओडिस्प्लासिया सहित कोलोरेक्टल क्यान्सर कोलिटिस ले गर्दा, मलद्वारबाट रगत बग्न पनि सक्छ। यदि रक्तअल्पता छ भने, अन्य सम्भावित कारणहरूलाई पनि ध्यानमा राख्नुपर्छ।
मलद्वार पिण्ड उत्पादन गर्ने अन्य अवस्थाहरूमा निम्न पर्दछ: स्किन ट्यागहरू, मलद्वार गाँठागुठीहरू, मलद्वार भ्रंश, पोलिपहरू र मलद्वारमा ठूलो पापिल। मलद्वार पिण्ड उत्पादन गर्ने अन्य अवस्थाहरूमा निम्न पर्दछ: स्किन ट्यागहरू, मलद्वार गाँठागुठीहरू, मलद्वार भ्रंश, पोलिपहरू र मलद्वारमा ठूलो पापिले। पोर्टल हाइपरटेन्सन (पोर्टल भेनस सिस्टम मा रक्तचाप) मा वृद्धि भएको कारणले गर्दा हुने एनोरेक्टल भेराइसेस र हर्सा एउटै देखिन सक्छ तर भिन्न अवस्था हुन्।
संरक्षणात्मक
संरक्षणात्मक उपचारमा सामान्यतया आहारीय फाइबर धेरै भएको पौष्टिक तत्त्व, जलसंयोजन कायम राख्नको लागि मुखद्वारा तरल पदार्थ पिउने, गैर-स्टेरोइडल जलनरोधक औषधीहरू (NSAID)हरू, सिट्ज बाथहरू, र आराम गर्ने कार्य संलग्न हुन्छ। फाइबर सेवन वृद्धि गर्नाले परिणामहरूमा सुधार ल्याएको देखाउँछ, र आहारीय परिवर्तनद्वारा वा फाइबर पूरकहरूको उपभोगद्वारा यसलाई हासिल गर्न सकिन्छ। यद्यपि, उपचार दौरान कुनैपनि समयमा सिट्ज बाथहरूबाट हुने फाइदाहरूको प्रमाणको कमी छ। यदि तिनीहरूलाई प्रयोग गरिन्छ भने एक पटकमा तिनीहरूलाई १५ मिनेटमा सीमित गर्नुपर्छ।
हर्साको उपचारको लागि धेरै प्रासङ्गिक एजेन्टहरू र सपोजिटरीहरू उपलब्ध भएता पनि, तिनीहरूको प्रयोगलाई समर्थन गर्न कम प्रमाण छ। एजेन्टहरू भएको स्टेरोइड 14 दिन भन्दा बढीको लागि प्रयोग गर्नु हुँदैन किनभने तिनीहरूले गर्दा छाला पातलो हुन सक्छ। धेरैजसो एजेन्टहरूमा सक्रिय तत्त्वहरूको सम्मिश्रण हुन्छ। यिनीहरूमा पेट्रोलियम जेलि वा जिन्क अक्साइड जस्ता ब्यारियर क्रिम, एनाल्जेसिक एजेन्ट जस्तै लिडोकेन, र भासोकन्सट्रिक्टर जस्तै इपिनेफ्रिन हुन सक्छ। फ्लाभोनोइडहरू को फाइदा आपत्तिजनक छन् र यसका सम्भावित दुष्प्रभावहरू छन्। सामान्यतया लक्षणहरू गर्भावस्था पछि हराउँछन; जसको कारणले गर्दा डेलिभरी पछिसम्म सक्रिय उपचारमा ढिलाई हुन्छ।
पद्धतीहरु
कार्यालय आधारित प्रक्रियाहरु सम्पादन गरिन सक्छन्। सामान्यतया सुरक्षित भएको बेलामा, दुर्लभ साइड इफेक्टहरु जस्तै पेरिएनल सेप्सिस हुन सक्छन्।
शल्यक्रिया
यदि संरक्षणात्मक व्यवस्थापन र साधारण पद्धतिहरू असफल भएमा केही शल्य चिकित्सा विधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ। सबै शल्य चिकित्सा उपचारहरू केही मात्रामा रक्तस्राव, संक्रमण, मलद्वार संकुचनहरू र मूत्राशयलाई आपूर्ति गर्ने स्नायुहरूको नजिकमा मलद्वार रहेको कारणले गर्दा मूत्र सम्बन्धी अवरोधन लगायतका जटिलताहरूसँग सम्बन्धित हुन्छ। फिकल इन्कन्टिनेन्सफिकल इन्कन्टिनेन्स, विशेष रूपमा तरल पदार्थको, को सानो जोखिम पनि हुन सक्छ, जसको दरहरू ०% र २८% को बीचमा छ। म्युकोसल इक्त्रोपिअन अर्को अवस्था हो जुन हेमोरोडेक्टोमी पछि हुन सक्छ (प्राय: मलद्वार संकुचनको साथमा)। यो त्यस अवस्था हो जहाँ मलद्वार म्युकोसा मलद्वारबाट बाहिरतिर निस्कन्छ, जुन मलद्वार भ्रंश को एउटा हल्का खालको प्रकार जस्तै हुन्छ।
इतिहास
यस रोगको प्रथम ज्ञात चर्चा 1700 BC को इजिप्सियन पपाइरसबाट भएको हो, जसले यस्तो सुझाव दिन्छ: “… तिमीलाई एउटा औषधी विधि प्रदान गरिनेछ, सर्वोत्तम सुरक्षाको मलम; बबूलको पातहरूलाई पिसेर, धुलो बनाएर र एक साथ पकाएर। त्यहाँ राम्रो कपडाको एउटा टुक्रा चोप्नुहोस् र मलद्वारमा राख्नुहोस्, ता कि उसलाई तुरुन्त ठीक होस्।" ४६० BC मा, हिपोक्रषट कर्पस मा आधुनिक रबर ब्यान्ड लिगेसन जस्तै उपचारको बारेमा छलफल गरिएको थियो: “"र लेप लगाउनको लागि हर्सालाई सियोले घोपेर र तिनीहरूलाई धेरै बाक्लो उनको धागोले बानेर, तपाईँले यस तरिकाले उपचार गर्न सक्नुहुन्छ, र तिनीहरू नझर्दासम्म उत्तेजित नहुनुहोस्, र सँधै एउटा पछाडी छोड्नुहोस्; र बिरामीलाई निको भएपछि, उसलाई एक पटक हेलिबोर लगाउन दिनुहोस्।" " हर्सालाई बाइबलमा वर्णन गरिएको हुन सक्छ।
सेल्सस (२५ BC – AD १४) ले बाँध्ने र हटाउने पद्धतीहरूको ब्याख्या गरेको छ, र सम्भावित जटिलताहरूको चर्चा गरेको छ। ग्यालेन ले यसले पीडा र मासु सड्ने फैलाव दुबैलाई कम गर्छ भन्ने कुरा दावी गर्दै, धमनीहरु र नसाहरूको सम्बन्ध विच्छेदनको वकालत गरेको छ। सुसरुता स्महिता, (४th – ५th century AD), हिप्पोक्रेटसका शब्दहरु सँग समान छन्, तर घाउको सरसफाइमा जोड दिन्छिन्। 13औँ शताब्दीमा, युरोपियन सर्जनहरु जस्तै लनफ्रयाङ्क अफ मिलान, गाइ दे चाउलिआक, हेन्री दे मोन्डेभिल्ले र जोन अफ आर्डेनेले शल्यक्रिया विधिहरूको महत्त्वपूर्ण सुधार र विकास गरेका थिए।
अङ्ग्रेजीमा सुरुमा "hemorrhoid" भन्ने शब्द 1398 मा, ल्याटिन "hæmorrhoida -ae" बाट, पुरानो फ्रान्सेली भाषा "emorroides",बाट व्युत्पन्न भएको हो जुन ग्रिक भाषाको "αἷμα" (haima), "रगत"बाट "αἱμορροΐς" (haimorrhois), "रक्तस्राव गराउनमा जिम्मेवार", + "ῥόος" (rhoos), "धारा, प्रवाह, बहाव", "ῥέω" (rheo), "प्रवाह गराउने, धारा बगाउने"बाट स्वयम् रुपान्तरित भएको हो।
स्मरणीय घटनाहरू
हल-अफ-फेमको बेसबल खेलाडी, जोर्ज ब्रेटलाई हर्साको दुखाइको कारणले गर्दा सन् 1980 को वर्ल्ड सिरिज को एउटा खेलबाट हटाइएको थियो। सामान्य शल्यक्रिया गरेपछि, ब्रेट अर्को खेलमा फर्केका थिए, र ठट्टा गर्दै भने "...मेरा सबै समस्याहरू मेरो पछाडि छन्।" त्यसपछिको वसन्तमा ब्रेटले हर्साको अझ एउटा शल्यक्रिया गरे। कन्जर्भेटिभ राजनीतिक समालोचक ग्लेन बेक] ले हर्साको लागि शल्यक्रिया गरेका थिए, र त्यसपछि आफ्नो नराम्रो अनुभवलाई २००८ मा व्यापक रूपमा हेरिएको [[YouTube भिडियोमा वर्णन गरेका थिए।
माला
माला फूलहरू, मोती, माणिक्यहरू वा अन्य बहुमूल्य पत्थरलाई धागामा वा कुनै डोरामा उनेर घाँटीको वरिपरि लगाइने वस्तुलाई हो। माला कसैलाई सम्मान वा आतिथ्य प्रदान गर्न प्रयोग गरिन्छ। माला कहिले महिलाहरू आफ्नो सौभाग्यको रूपमा धारण गर्ने गर्दछन।
बाज
बाज एक किसिमको शिकारी चरो हो। यसले सानासाना जनावरहरू तथा पंक्षीहरूको शिकार गर्ने गर्दछ।
माग
अर्थशास्त्रमा कुनै पनि व्यतिको पूरा हुनसक्ने इन्छा वा प्रभावपूर्ण इच्छालाई मात्र माग भनिन्छ। प्रभावपूर्ण इच्छा वा माग हुनका लागि उपभोता सगँ
धकादाइ
धकादाइ नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको रूपन्देही जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ९०४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धकादाइको जनसङ्ख्या ५९२५ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
कृष्ण जन्माष्टमी
कृष्ण जन्माष्टमीलाई सातम आठम, गोकुलष्टमी, अष्टमी रोहिनी, श्रीकृष्ण जयन्ती, श्री जयन्ती वा कहिलेकाही साधारण भाषामा जन्माष्टमी भन्ने गरिन्छ । भगवान विष्णुको आठौँ अवतारको रूपमा श्री कृष्णको जन्मदिनको अवसरमा हिन्दूहरूले मनाइने वार्षिक पर्व हो। कृष्णा जन्माष्टमीमा हिन्दूहरूले भगवान श्री कृष्णको पूजा-आराधना गरी श्रद्धा-भक्तिपूर्वक मनाउँछन् । ज्ञानयोग, कर्मयोग र भक्तियोगका प्रणेता भगवान श्रीकृष्णको जन्म द्वापरयुगमा हिन्दू पञ्चाङ्ग अनुसार भाद्रकृष्ण अष्टमीको मध्यरातमा भएकाले उक्त दिनलाई श्रीकृष्ण जन्माष्टमी र रातलाई मोहरात्री भनिन्छ। जन्माष्टमीका दिन अधिराज्यका कृष्ण मन्दिरहरूमा भगवान् श्रीकृष्णको पूजा-आराधना, प्रवचन, भजन-कीर्तन गर्नुका साथै विशेषगरी महिलाहरू व्रत बसी रातभर जाग्राम बस्ने चलन छ। अन्याय, अत्याचार र राक्षसी प्रवृत्तिबाट मानवमात्रको संरक्षण गर्न भगवान् विष्णुको आठौँ अवतारको रूपमा जन्मेका श्रीकृष्णले आजीवन सत्यको पक्षमा रही सत्कर्मका लागि मानव समुदायलाई प्रेरित गरेका थिए। कुरुक्षेत्रमा कौरवहरूसँगको लडाइँमा संलग्न पाण्डवहरूमध्येका अर्जुनलाई उपदेश दिने क्रममा स्वयं उनका मुखारविन्दबाट व्यक्त श्रीमद्‍भागवत गीता हिन्दूहरूको पवित्र ग्रन्थ मानिन्छ। बाल्यकालदेखि नै आफ्ना विचित्र लीला देखाएका श्रीकृष्णले पुतना, कंस, जरासन्ध, शिशुपालजस्ता दानवी प्रवृत्तिको संहार गरेका थिए। जन्माष्टमीमा पाटनको मंगलबजारस्थित प्रसिद्ध कृष्ण मन्दिरमा ठूलो मेला लाग्छ। यसै उपलक्ष्यमा काठमाडौंलगायत मुलुकका विभिन्न नगरका विभिन्न धार्मिक सङ्घ/संस्थाहरूद्वारा श्रीकृष्णको झाँकीसहित शोभायात्रा निकालिने चलन छ। भारतमा समेत विभिन्न समुदायका हिन्दू धर्मावलम्बीहरू कृष्णाष्टमी हर्षोल्लासका साथ मनाउने गर्छन्।
किंवदन्ती
देवकी तथा वसुदेवका आठौँ सन्तानको रूपमा कृष्णको जन्म भएको थियो। प्राचीन अभिलेखहरूको आधारमा तथा खगोलीय गणनाको आधारमा कृष्णको जन्म जन्माष्टमी, १८ जुलाई ३२२८ इसापूर्वमा भएको थियो र उनी १८ फेब्रुअरी ३१०२ इसापूर्वसम्म धर्तीमा रहेका थिए । कृष्ण मथुराका यादवको भृष्नी कुलका थिए।
मथुरा (वर्तमान समयमा मथुरा जिल्ला, उत्तर प्रदेश) यादवहरूको राजधानी रहेको थियो। देवकीको भाइ राजा कंशले आफ्ना बुवा उग्रसेनलाई जेलमा राखी आफूले राज्यसत्ता कब्जा गरेका थिए। एउटा भविष्यवाणीबाट डराएर उनले दुवै देवकी र उनको पतिलाई जेलभित्र कैद गरेर राखेका थिए। भविष्यवाणी अनुसार उसको मृत्यु देवकीको आठौँ सन्तानको हातबाट हुने भन्ने थियो। कंशले सुरूका छ सन्तानलाई मारेपछि देवकीले सातौँ सन्तानलाई गायब पारेकी थिइन्। (यथार्थमा देवकीले गोप्यरूपले सो बच्चा रोहिणीलाई दिएकी थिइन् जो बलराम थिए।) आठौँ सन्तानको रूपमा कृष्णको जन्म भयो।
जन्मिने बित्तिकै विष्णुले वासुदेवलाई कृष्णलाई नन्द र यसोदा बसोबास गर्ने स्थान गोकुल पुर्‍याउन लगाए, जहाँ कृष्ण आनन्दले आफ्नो काका कंशबाट टाढा रही बाँच्न सक्थे। वासुदेवले कृष्णलाई लिएर यमुना नदी तारी सकुशल गोकुल पुर्‍याए। त्यहाँ सबैजना सुतिरहेकोले वासुदेवले कसैलाई पत्तो नदिइकनै कृष्णलाई त्यहीँ छाडी यसोधाको छोरी लिएर कारावास फर्केर आए। कंशले त्यस अबोध बच्चालाई देवकीको आठौँ सन्तान ठानी ढुङ्गामा फालेका थिए। तर उनी हावामा उडी योगमाया (विष्णुको सहायक)को रूपमा स्थानान्तरित भइन् र कंशलाई उसको मृत्युको बारेमा चेतावनी दिएर गायब भइन्। कृष्ण गोकुलमै आफ्ना दाइ बलरामसँग हुर्केका थिए। पछि उनी मथुरा फर्के र बलरामको सहायताले कंशको संहार गरे।
बगही (स्पष्टता)
बगही शब्दले निम्न कुराहरू जनाउँदछ।
माया अली
मरियम तनवीर, उनको मञ्च नाम माया अली द्वारा परिचित, एक पाकिस्तानी अभिनेत्री, मोडल र भिजे हुन्। उनी प्रायः पाकिस्तानी टेलिभिजन सिरियल र चलचित्र उद्योगमा उनको भूमिकाका लागि परिचित छिन्।
अत्तर
अत्तर, कुनै बोटको पात वा पुष्पादी प्रयोग गरेर बनाइएको एक सुगन्धित पदार्थ हो, जसले मानिसको शरीरमा स्वभाविक दुर्गन्ध हटाउन सक्छ। कुनैकुनै सम्प्रदायमा अत्तरलाई मंगलताको प्रतिकको रूपमा पनि लिइन्छ।
म्युनिख
म्युनिख (München ; Minga ) बायर्नको राजधानी र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो। १५ लाख जनसङ्ख्या रहेको यो सहर जर्मनीको राजधानी बर्लिन र हामबुर्ग सहरपछिको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या हुने जर्मनेली सहर हो। यो युरोपेली सङ्घको सदस्य राष्ट्रहरू मध्येको सबैभन्दा ठूलो सहरको क्रममा ११औँ क्रमाङ्कमा रहेको छ। यो सहरको महानगरीय क्षेत्रभित्र लगभग ६० लाख मानिसहरूको बसाइ रहेको छ।
पाली भाषा
पाली भाषा भारतीय उपमहाद्विपमा मध्य युगमा प्रचलित प्राकृत (हिन्द-आर्यन) भाषा हो। सम्राट अशोकले लुम्बिनीमा स्थापना गरेको अशोक स्तम्भमा पनि यही भाषाको प्रयोग गरी 'हिद बुधे जाते नेपाल' अर्थात 'यहा बुद्ध जन्मिए' लेखेका थिए।
माग फलन
मागलाई प्रभाव पार्ने तत्वहरू धेरै हुन्छन्। कुनै वस्तुको माग र त्यसलाई प्रभाव पार्ने तत्वहरू विचको सम्बन्ध देखाउने समीकरणलाई माग फलन भनिन्छ। अर्थात् माग फलन भन्नाले मागको परिमाण र यसलाई निर्धारण गर्ने तत्वहरू बीचको सम्बन्धलाई व्यत गर्दछ। बस्तुको मूल्य र बस्तुको मागको बिच नकरात्मक सम्बन्ध रहेको हुन्छ । स्कुल अफ इकोनोमिक्स
जगदिश समाल
जगदिश समाल नेपाली आधुनिक तथा गजल गायक हुन्। इलाम जिल्लाको साविक लक्ष्मीपुर गाविस वार्ड नं ५ हाल : माई नगरपालिका वडा नं. ५ सानोबर्दुमा जन्मिएका हुन्। उनी संगीतकार बलराम समालको भाइ पर्दछन् भने हाल उनी अमेरिकामा बसोबास गर्दछन् । उनले धेरै चर्चित आधुनिक तथा गजल गीतहरु गाएका छन्।
उनका केहि चर्चित गीतहरु
https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=2rD7jn3oHnQ https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=_BRjbRusLPU#menu https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=BdYmlncL8hc#menu https://m.youtube.com/watch?v=JgNXGGK0MMA https://m.youtube.com/watch?v=OARqRTkFciA https://m.youtube.com/watch?v=3Ab1vYeLltE
भ्यागुता पूजा
हिन्दुहरूको ठूलो चाडका रूपमा रहेको साउन शुक्ल पूर्णिमाका दिन सिदि्दपुरका किसान भ्यागुताको पूजा गर्छन् । किसानहरूले भ्यागुतालाई पूजा गर्ने दिन भएकाले उक्त दिनलाई नेपाल भाषामा 'ब्याँ जा नकेगु पुन्ही' अर्थात भ्याकुतालाई भोज खुवाउने पूर्णे भन्ने गरिन्छ । असारको समयमा किसानहरूले आ-आफ्ना खेतमा कोदालीले माटो पन्छाउँदा कोदालीबाट मरेका कीरा, फट्यांग्रा र भ्यागुताहरूलाई मारेको दोष निवारण र पापमोचन गर्न भ्यागुता पूजा गरी भोज खुवाउने प्रचलन छ । रूद्रयामल तन्त्रमा घण्टाकर्णजस्ता राक्षसलाई सानो भ्यागुतोले मारेर बहादुरी देखाएकाले भ्यागुतालाई पूजा गरी भोज ख्वाउने गरिएको हो । घरकी जेठी महिलाले नुहाई-धुवाई गरी चोखो भई भ्यागुताका लागि आवश्यक भोजनका सामग्री तयार गरी पहिला कुमार, गणेश र नजीकको पीठ देवतालाई पूजाआजा गरी आ-आफ्नो खेतमा गएर भ्यागुतालाई पूजा गरी भोज खुवाउने प्रचलन छ । त्यसपछि मात्र आठ गेडागुडी मिसिएर बनाइएको 'क्वाटी' खाने चलन छ।
आयोवा
मध्य २० औँ शताब्दीमा आयोवाको कृषि आधारित आर्थव्यवस्थामा परिवर्तन आयो र यो उत्पाद निर्माण, प्रसंस्करण, वित्तीय सेवाहरू, जैव प्रविधि, हरीयो ऊर्जा आधारित आर्थव्यवस्थामा सुधार भयो। आयोवा बस्ने हिसाबबाट पुरै देशमा सबभन्दा सुरक्षित राज्य मानिन्छ। देस मोइनेस राज्यको सबभन्दा ठुलो सहर पनि हो र यसको राजधानी पनि।
बगही, रौतहट
बगही, रौतहट रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
देशय् मरू झ्या:
देशय् मरू झ्या:(देशेमरु झ्या:) अर्थात देशमा अन्त कतै नभएको झ्याल, काठमाडौंको यट्खा टोलमा रहेको कलात्मक झ्याल हो ।
इन्डियाना
इण्डियाना संयुक्त राज्य अमेरिकाको एक राज्य हो ।
धकारी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धकारीको जनसङ्ख्या ३२७२ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
ओलेभ वेडेन पावेल
ओलेभ सेन्ट क्लेयर वेडेन पावेल(ओलेभ वेडेन पावेल)को जन्म स.न्. १८८९को २२ फेब्रेवरीमा बेलायतको चेस्टरफिल्ड भन्ने ठाउँमा भएको थियो। उनी अन्तराष्ट्रिय स्काउटिङ सँगठनको संस्थापक रोर्बट बेडेन–पावेलको पत्नी तथा अन्तराष्ट्रिय गर्ल गाईड सँगठनको संस्थापक समेत हुन्।
उनी सन् १९१८मा वेलायतको प्रमुख गर्ल गाईडको रूपमा चुनिएकि थिईन्। त्यस पश्चात सन् १९३०मा उनी विश्वकै प्रमुख गर्ल गाईडको रूपमा निर्वाचीत समेत भएकी थिईन्। उनले विश्व स्काउटिङ क्रियाकलाप लगाएत गर्ल गाईडिङको क्षेत्रमा अनन्त योगदान् गरेकी थिईन्। उनले आफ्नो जिवनकालमा १११ वटा देशको भ्रमण गरी विश्वमा स्काउटिङ क्रियाकलाप लगाएत गर्ल गाईडिङको ज्ञान प्रदान गरेकी थिईन्।
नाजिया हसन
जीवनी
हसनको जन्म कराचीमा भएको हो र उनको प्रारम्भिक जीवन कराची र लण्डनमा बितेको छ ।
बल्हागोठ
बल्हागोठ नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, धनुषा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति थियो। वि.सं .२०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गाविस विघटन गरिएको थियो।
ढाल
कण्डम ( or ) परिवार नियोजनको साधन तथा यौन रोगहरू सर्नबाट बचाउने साधन हो। कण्डम यौन सम्पर्कको समयमा पुरुषले प्रयोग गर्ने बस्तु भए ता पनि आजभोलि भने बजारमा महिलाले प्रयोग गर्ने महिला कण्डम पनि उपलब्ध भैसकेका छन्।
कन्डम पुरुषको उत्तेजित लिङ्गमा लगाउने परिवार नियोजनको साधन हो । कन्डम मात्र एउटा यस्तो साधन हो जसले गर्भवती हुन र यौनजन्य सङ्क्रमण जस्तै; एच.आई.भी. र धेरै यौनरोगहरू सर्नबाट रोक्दछ । साधारणतया यो सजिलै पाउन सकिन्छ र यो एक पल्ट लगाएपछि फेरि दोहोर्याएर प्रयोग गर्न मिल्दैन ।
पुरुष कन्डम बजारमा सजिलै प्राप्त गर्न सकिन्छ । यो हरेक औषधी पसल लगायत खुद्रा दोकानहरूमा थोरै पैसामा पनि किन्न सकिन्छ भने सरकारी स्वास्थ्य चौकीहरूमा निःशुल्क प्राप्त गर्न सकिन्छ । त्यसै गरी महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाहरूबाट पनि कन्डम प्राप्त गर्न सकिन्छ । दम्पतीले बच्चा जन्माउन चाहेमा यसको प्रयोग गर्न छाड्ने बित्तिकै बच्चा उत्पादन गर्न सकिन्छ । कन्डममा कुनै हर्मोन नहुने हुदा यसले शरीरमा कुनै असर पार्दैन ।
इलिनोइ
इलिनाय संयुक्त राज्य अमेरिकाको एक राज्य हो। यो एक मध्य पश्चिमी राज्य हो। यो राज्यको राजधानी स्प्रिंगफिल्ड हो भने राज्यको सबैभन्दा ठूलो नगर शिकागो हो।
इन्द्रेश्वर मन्दिर
इन्द्रेश्वर मन्दिर काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पनौती नगरपालिकामा रहेको मन्दिर हो । पनौतीको बाह्र वर्षे मेला यही मन्दिर र आसपासको क्षेत्रमा लाग्ने गर्दछ । यो मन्दिरको निर्माण राजकुमारी विरुमा देवीबाट वि.स. १३५१ मा निर्मित भएको हो ।
रामघाट
रामघाट सुर्खेत जिल्लामा अवस्थित एउटा गाउँ विकास समिति हो।
सुर्खेत जिल्लाका गाविसहरू
आँप
आँप म्याङ्गिफेरा वर्गमा पर्ने तथा उष्ण हावापानी भएको स्थानमा हुर्कने एक प्रकारको गुलियो तथा अमिलो फल हो। यसको रूख अत्यन्त उपयोगी, दीर्घजीवी, सघन तथा विशाल हुन्छ। फलको राजा भनेर चिनिने आँप नेपालमा पूर्वदेखि पश्चिम तथा दक्षिणको तराई देखि पहाड (३,००० फिटको उचाइसम्म) हुन्छ। अनुकूल जलवायु पाउँदा यसको रूख करिब ५०-६० फिटसम्म अग्लो हुन्छ। वैज्ञानिक वर्गीकरण वनस्पति जगतको ऐनाकार्डियेसी वर्गमा पर्ने आँपका केही रूखहरू धेरै नै अग्ला हुन्छन्।
आँपको रूख एक फूलफुल्ने जातको, ठूलो स्थलीय वनस्पति हो। यसको फलमा दुई दलीय बिऊ हुन्छ। यसको फूल स-साना एवं समूहमा हुन्छन्। आँपको पात सरल, लामो तथा टुप्पोमा चुच्चो परेको हुन्छ। यसको जरा लामो र बलियो हुन्छ। यसको फल एक बीज भएको सरस र गुदीयुक्त हुन्छ। आँपको फल विश्वप्रसिद्ध, स्वादिष्ट र अत्यन्तै पौष्टिक फल हो त्यसैले यसलाई फलहरूको राजा पनि मानिन्छ। यसको स्वाद काचोमा अमिलो र पाकेपछि गुलियो हुन्छ।
हिन्दू शास्त्रमा यसलाई अमृत फल भनिएको छ। आँपमा औषधीय गुण हुन्छ। आयुर्वेदका अनुसार, आँपका पाँचै अङ्ग अर्थात् बोक्रा, जरा, पात, फल, फूल सबै काममा आउँछन्। पाकेको आँप गुलियो, वीर्यवर्धक, पौष्टिक, वायुनाशक, कान्तिदायक, शीतल, पित्तनाशक हुन्छ। आँपको सेवनले भोक पनि बढ्ने गर्छ। यसले मुटुलाई बलियो बनाउनुको साथै पित्तलाई नियन्त्रणमा ल्याउने काम गर्छ।
पाकेको आँपमा प्रोटिन, बोसो, खनिज पदार्थ, कार्बोहाइड्रेट, क्याल्सियम, फोस्फोरस, फलाम, भिटामिन 'ए', 'सी' र 'बी' लगायत पाइन्छ। आँपको मुख्य घटक सर्करा हो, जुन विभिन्न फलमा ११ देखि २० प्रतिशतसम्म हुन्छ। आँपमा पाइने मुख्यतः चिनी त्यसको खानयोग्य खण्डको ६.७८ देखि १६.९९ प्रतिशतसम्म हुन्छ। ग्लुकोज र अन्य सर्करा भने १.५३ देखि ६.१४ प्रतिशतसम्म पाइन्छ। आँपमा टार्टरिक र मेलिक अम्लसमेत पाइन्छ। साइट्रिक अम्ल भने थोरै मात्रामा हुन्छ। यो अम्ललाई मानव शरीरले उपयोग गर्ने गर्छ। यो अम्ल शरीरमा क्षारीय सञ्चय कायम राख्न सहयोगी हुन्छ।
आँपमा प्रोटिन ९.६ प्रतिशत, बोसो ०.१, खनिज पदार्थ ०.३, रेसा १.१, फोस्फोरस ०.०२ र फलाम ०.३ प्रतिशत पाइन्छ। एक सय ग्राम आँपमा करिब ९० क्यालोरी ऊर्जा हुन्छ।
जगदिश्वर नरसिंह के.सी.
जगदीश्वर नरसिंह के.सी
नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने जगदीश्बर नरसिंह के.सी. राजनीतिशास्त्रका स्नातक हुनुहुन्छ। राउतबेसी, नुवाकोटका के.सी.ले आफ्नो राजनीतिक यात्रा २०३२ सालमा शान्ति विद्यागृहको विद्यर्थी छँदा एकाई सभापतिका रूपमा शुरु गर्नुभएको हो। त्यसपछि निरन्तर प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा क्रियाशील उहाँले जनमतसंग्रह, सत्याग्रह र २०४६ र २०६२-६३ का अन्दोलनहरूमा सक्रियतासाथ भाग लिंदै आउनुभएको छ। यस क्रममा २०४२,२०४६ र २०६२-६३मा गरी उहाँले झण्डै ६ महिना जेलजीवन बिताउनुभएको छ। यसै बीच उहाँ तीन महिना भूमिगत पनि रहनुभयो। नेपाली कांग्रेसका महासमिति सदस्य जगदीश्वर नरसिंह के.सी.ले दुई कार्यकालसम्म नुवाकोट जिल्ला नेपाली कांग्रेसको सभापति पद सम्हालिसक्नुभएको छ। उहाँका दुई छोरी र एक छोरा छन्। अध्ययन र समाजसेवा उहाँको रुचिको क्षेत्र हो। लोकतान्त्रिक संविधान निर्माणको लागि पहल गर्नु संविधानसभामा आफ्नो केन्द्रीय मुद्दा रहेको उहाँ बताउनुहुन्छ।
नवजात अवस्था
मानवजीवन जन्मपछिको अवस्था (अङ्‍गेजीमा: पोस्टनाटल इस्टेज)बाट सुरु हुन्छ । यो मानवजीवनमा जन्मदेखि र जन्मेपछि २ हप्तासम्मको जीवनावधि हो । यो नयाँ वातावरणमा समायोजन हुने अवस्था हो । यो अवस्थालाई हुरलक्कका अनुसार २ भागमा बाड्न मिल्छ।
दाशढुङ्गा (चलचित्र)
दाशढुङगा(चलचित्र) नेकपा एमालेका तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारी र सङ्गठन विभाग प्रमुख जीवराज आश्रतिको रहस्यमय हत्याको अनुसन्धनाको बारेमा मनोज पण्डितद्धारा निर्देशित नेपाली कथानक चलचित्र हो।यो चलचित्र मुलधारका नेपाली चलचित्र भन्दा नित्तान्त फरक बिषयबस्तुमा निर्माण गरिएको हो। यस चलचित्रमा दयाहाङ राईको उल्लेखिय अभिनय रहेको छ।
मादी गाउँपालिका
मादी गाउँपालिका कास्की जिल्लामा अवस्थित छ । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा कास्की जिल्लामा साविकका नामार्जुङ, थुमाकोडाँडा, कालीकाको (६-९) वडाहरू, सिल्दुजूरे, मिजुरेडाँडा, भाचोक, सैमराङ, माझठानाको (२,३) वडाहरू, हंसपुरको (५,८) वडाहरू र पार्चे गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर मादी गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो । मादी गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या १८,१५३ रहेको छ ।
भौगोलिक अवस्थिति
मादी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ५६३ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो गाउँपालिका १२ वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । यसको सीमाना पूर्वमा लमजुङ जिल्ला, पश्चिममा पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका र माछापुच्छ्रे गाउँपालिका, उत्तरमा मनाङ जिल्ला र दक्षिणमा पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका र रूपा गाउँपालिकासम्म छ ।
किरण मानन्धर
किरण मानन्धर (जन्म १९५७) एक नेपाली चित्रकार हुन्, जसले सन् २०१० देखि २०१४ सम्म नेपाल ललित कला प्रज्ञा प्रतिष्ठानको संस्थापक कुलपतिको रूपमा सेवा गरेका थिए। उहाँलाई अग्रगामी नेपाली अमूर्त अभिव्यक्तिवादी चित्रकार मानिन्छ।
बाल्यकाल
मानन्धरको जन्म सन् १९५७ (२०१३) मा काठमाडौं, नेपाल मा बुबा पूर्णमान मानन्धर र आमा विष्णु देवीको घरमा भएको थियो। उनका बुबा शाही दरबारमा मेकानिक थिए। मानन्धरलाई सानैदेखि कलामा रुचि थियो। उनले जुधोदय पब्लिक हाई स्कूलबाट माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका थिए।
चित्रकला करियर
एक पटक विष्णुमती नदीको किनारमा बालुवाको मूर्ति बनाउँदै गर्दा कलाकार चन्द्रमानसिंह मास्केले उनको कला देखेर प्रशंसा गरेका थिए। मास्केले मानन्धरलाई आफ्नो कार्ड दिए र उनलाई आफ्नो ठाउँमा आउन आग्रह गरेका थिए। मानन्धरले नेपालका अर्का प्रख्यात कलाकार रामानन्द जोशीलाई हस्तान्तरण गर्नु अघि दुई वर्षसम्म परिदृश्य, चित्र र स्थिर जीवनसँग सम्बन्धित चित्रकला सिकेका थिए। उनले तीन वर्ष जोशीसँग तैल चित्रकला अध्य्य्न गरेका थिए ।
उनी आफ्नो उच्च शिक्षाको लागि वि.सं. २०२९ मा भारत गए र भारतको बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयबाट ललित कलामा स्नातक र स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त गरेका थिए। बनारसमा मानन्धरले नेपाली कांग्रेसका नेता बीपी कोइरालालाई भेटे, जसले उनलाई कला पढ्न फ्रान्स जान सुझाव दिएका थिए। उनी वि.सं. २०३७ सालमा भारतबाट स्नातकोत्तर गरेर नेपाल फर्केका थिए। तीन वर्ष नेपालमा बसेपछि मानन्धर कला पढ्न फ्रान्स गएका थिए। उनले फ्रान्समा धेरै पुरस्कार जितेका थिए। उनले फ्रान्सेलीहरूलाई फ्रान्समा उनीहरूको इतिहासको बारेमा सिकाउने गर्थे।
उनले वि.सं. २०३७ मा काठमाडौंको जमालमा पल्पसा आर्ट ग्यालरी स्थापना गरेका थिए। उनले दश वर्षसम्म आर्ट ग्यालरी चलाएका थिए। सन् १९९० र २००६ को नेपाली विद्रोहमा उनले आफ्नो कलाको प्रयोग गरेका थिए।
उनी नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान स्थापना गर्ने प्रमुख व्यक्ति थिए। एकेडेमी सन् २०१० अप्रिल १३ मा स्थापना भएको थियो जहाँ उनले सन् २०१० देखि सन् २०१४ सम्म कुलपतिको रूपमा सेवा गरेका थिए।
व्यक्तिगत जीवन
उनको विवाह सरिता मानन्धरसँग भएको हो। उनीहरुका दुई सन्तान (एक छोरा र छोरी) छन्। उनका छोरा सागर मानन्धर पनि कलाकार हुन्।
चीनमा दूरसञ्चार उद्योग
चीनमा दूरसञ्चार उद्योग  तीन राज्यद्वारा सञ्चालित व्यवसायहरू जस्तै चीन दूरसञ्चार, चीन युनिकम र चीन मोबाइलको नियन्त्रणमा रहेको छ। यी तीन कम्पनीहरू मे २००८ मा पुनर्गठन हुँदै सुरुवात गरिएको थियो। यो सूचना उद्योग मन्त्रालय, राष्ट्रिय विकास तथा सुधार आयोग र वित्तीय मन्त्रीद्वारा निर्देशित थियो। त्यसबेलादेखि तीनै कम्पनीले तेस्रो पुस्ता सञ्जाल सञ्चालन गर्नका लागि अनुमति पत्र प्राप्त गरेका थिए र चीनमा निश्चित लाइन र मोबाइल व्यवसायमा व्यस्त रहेका थिए।
फलस्वरूप चीन सन् २००१ मा विश्व व्यापार सङ्ठनमा प्रवेश गरेको थियो। त्यसपछि यसले एक नयाँ नियामक व्यवस्था स्थापना गरेको थियो र विदेशी सञ्चालनकहरूलाई बजारमा पहुँच गर्न अनुमति दिएको थियो।
चीनको मोबाइल सञ्चार उपकरण बजारको दोस्रो पुस्ता, युरोपेली र उत्तर अमेरिकी कम्पनीहरूको नियन्त्रणमा छ। मोबाइल सञ्चारको विशिष्ट विशेषताका कारण, अधिकांश चीनको मोबाइल सञ्चार उपकरणको मागहरू आयात मार्फत गरिएको थियो। हुवावे र जेडटिईको नेतृत्वमा रहेका तिव्र रूपमा बढ्दो चिनियाँ उत्पादकहरूले दक्षिण अमेरिका, दक्षिण पूर्व एसिया र अफ्रिकी देशहरूतर्फ आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेका थिए जसले गर्दा व्यापार अवसर र बढ्दो चीनमा आफ्नो बजार शेयर बढेको छ।
सन् २००९ सम्म, हुवावे प्रविधिले नोकिया साइमेन्स सञ्जाल र अल्काटेल लुसेण्टलाई पछि पार्दै दूरसञ्चार उपकरणको दोस्रो ठूलो निर्माता बनेका थिए। मार्च २०१२ मा, चीनमा २८४.३ मिलियन निश्चित-लाइन दूरभाष ग्राहक तथा १.०१ बिलियन मोबाइल दूरभाष ग्राहकहरू रहेका छन्।
परिचय
चिनियाँ दूरसञ्चार क्षेत्रको वृद्धि दर सन् १९९७ देखि सन् २००२ सम्म २०% रहेको थियो। चीन निश्चित लाइन र मोबाइल सञ्चालकहरूले गत वर्ष सञ्जाल पूर्वाधारमा औसत २ अरब अमेरिकी डलर लगानी गरेका छन्, जुन सबै पश्चिमी युरोपेली सञ्जाल सञ्चालकको संयुक्त भन्दा बढि हो। फलस्वरूप, चीनसँग हाल १.३ अरब भन्दा बढी मोबाइल ग्राहक रहेका छन् जसले गर्दा चीन सञ्जाल क्षमता र ग्राहकको आधारमा सबैभन्दा ठूलो सञ्जाल सञ्चालक बनेको छ।
चीन विश्व व्यापार सङ्गठनमा डिसेम्बर ११, २००१ मा प्रवेश गरेसँगै विदेशी कम्पनीहरूमा दूरसञ्चार सेवा बजार क्रमिक रूपमा खोलिएको थियो।
ऐतिहासिक अवलोकन
सन् १९९४ भन्दा पहिला हुलाक तथा दूरसञ्चार मन्त्रालयले यसको सञ्चालन शाखा चीन दूरसञ्चार मार्फत दूरसञ्चार सेवाहरू प्रदान गर्दथ्यो।
अन्य मन्त्रालयहरू तथा असन्तुष्ट ग्राहकहरूको दबाबमा चिनियाँ सरकारले सन् १९९४ मा आधिकारिक रूपमा एक नयाँ प्रतिस्पर्धी: जुङ्गो एन्थुङको सञ्चालनमा ल्याई दूरसञ्चार उद्योगमा सुधार गरेको थियो। त्यस पश्चात्, जुङ्गो एन्थुङले विशाल जुङ्गो डियानसिन वा चीन दूरसञ्चारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सकेको थिएन।
सन् १९९८ मा मन्त्री पुनर्गठनका कारण डाक तथा दूरसञ्चार मन्त्रालयलाई नयाँ सूचना उद्योग मन्त्रालयले हटाएको थियो। सूचना उद्योग मन्त्रालयले असक्षम राज्य एकाधिकारलाई लक्षित गरी दुई ठूलो मात्रामा फेरबदल कार्यहरू गरेको थियो।
सन् १९९९ मा पहिलो पुनर्संरचनाले चीन दूरसञ्चारको व्यवसायलाई तीन भागमा विभाजित गरेको थियो (निश्चित-लाइन, मोबाइल र उपग्रह)। चीन मोबाइल र चीन स्याटकमले क्रमशः मोबाइल र उपग्रह क्षेत्रहरूमा चल्नको लागि सृजना गरिएको थियो तर चीन दूरसञ्चारले निश्चित लाइन सेवाहरूको एकाधिकारको जमाएको थियो।
सन् २००२ मा दोस्रो पुनर्संरचनाले भौगोलिक रूपमा जुङ्गो डियानसिनलाई (अनुवादित- चीन दूरसञ्चार) उत्तर र दक्षिणमा विभाजित गर्‍यो जसमा जुङ्गो डियानसिन (अनुवादित - चीन दूरसञ्चार)- उत्तरले सञ्जालको ३०% संसाधन राख्यो जसले गर्दा चीन नेटकमको गठन भयो र ७०% संसाधन जुङ्गो डियानसिनले कायम गर्‍यो वा दक्षिण वा केवल नयाँ चीन दूरसञ्चारद्वारा राख्यो। यस दोहोरो विखण्डनको समानान्तर, रेल मन्त्रालयको दूरसञ्चार विभागले सन् २००० मा नयाँ खेलाडी चीन मोबाइल थिएथोङ स्थापना गरेको थियो।
यी संसाधनहरूमा २,२००,००० किलोमिटर लामो राष्ट्रव्यापी अप्टिकल सञ्जालका साथ विशेष गरी अमेरिका, जापान, जर्मनी र रूसले प्रयोग गर्ने गरेका एसिन्क्रोनस ट्रान्सफर मोड, सिङ्क्रोनस डिजिटल हाइरार्ची र डेन्स वेभलेन्थ डिभिजन बहु मल्टिप्लेक्सिङ प्रविधिहरू र धेरै पनडुब्बी केबलहरूमा आधारित थियो।
सारांशमा भन्नुपर्दा, चिनियाँ दूरसञ्चार उद्योग राज्य सञ्चालित एकाधिकारवादी संरचनाबाट राज्य-सञ्चालित अल्पाधिकार संरचनामा परिवर्तन भएको छ।
द्रुत विकास तथा गम्भीर प्रतिस्पर्धाको साथ, चिनियाँ दूरसञ्चार सञ्चालकले ल्याण्डलाइनलाई खुम्च्याउनका लागि प्रयोगकर्ताहरूमा चुनौतीहरूको सामना गरेको थियो जसले गर्दा मोबाइल व्यवसायमा द्रुत बृद्धि, कम लाभ सहितका सेवाहरू र वाहकहरूको बीचमा ठूलो अन्तर खडा गरेको थियो।
तेस्रो क्रान्तिले ६ वटा मुख्य दूरसञ्चार सञ्चालकहरूलाई तीनवटामा मिलाएको थियो जसको उद्देश तेस्रो पुस्ता व्यापार तथा पूरा दूरसञ्चार सेवा विकास गर्ने तथा एकाधिकार र अधिक प्रतिस्पर्धालाई वेवास्ता गर्नु हो।
नियामक वातावरण
सूचना उद्योग मन्त्रालय नियमनको विस्तृतकरण, संसाधनको आवन्टन, अनुमतिपत्रको विनियोजन, प्रतिस्पर्धाको पर्यवेक्षण, अनुसन्धान तथा विकास र सेवाको गुणस्तर बढाउनुका साथै ट्यारिफ दरहरू बृद्धि गर्नको लागि जिम्मेवार छ।
सूचना उद्योग मन्त्रालयले प्रदेश स्तरीय दूरसञ्चार प्रशासनबाटट बनेको राष्ट्रव्यापी नियामक प्रणाली निर्माण गरेको छ जुन उनीहरूको सम्बन्धित प्रदेश भित्र नियामक कार्य सञ्चालन गर्दछ। राज्यको विकास र सुधार आयोग जस्ता अन्य महत्त्वपूर्ण संस्थाहरूले पनि उद्योगलाई प्रभाव पार्छन्।
यसको विश्व व्यापार सङ्गठन प्रवेश पछि, चीनले पश्चिमी शैलीको दूरसञ्चार कानून अपनाउने र दूरसञ्चार सञ्चालकहरूसँग सम्झौता गर्न स्वतन्त्र नियामक र मध्यस्थता संस्था लगायत योजनाहरू बनाउन थालेको थियो।
सन् २०१४ देखि, चीनको साइबरस्पेस प्रशासन, नीति र इण्टरनेट पोर्टलमा, अनलाइन सामाजिक गतिविधिहरू उत्पन्न गर्ने प्रयोगकर्ताहरूको सामग्रीको लागि नियामक रूपरेखा स्थापना गर्नका लागि जिम्मेदार छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता
विश्व व्यापार सङ्गठनमा प्रवेश हुनु अघि, चीनको नीतिले राष्ट्रव्यापी रूपमा वृद्धि हुने दूरसञ्चार उद्योगलाई संरक्षण गरेको थियो जुन यसको एक राष्ट्रिय प्राथमिकता क्षेत्र भित्र पर्दछ। त्यसपछि केवल विदेशी उपकरण विक्रेताहरूलाई चीनमा लगानी गर्न अनुमति दिइयो। लगानीको लागि प्राधिकरणले प्रविधि आदनप्रदानको सर्त जारी गरेको थियो। पछि अन्तर्राष्ट्रिय दूरसञ्चार वाहकहरूलाई बजारमा पहुँच गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको थियो। विश्व व्यापार सङ्गठनको प्रतिबद्धताहरूको एक भागको रूपमा, चिनियाँ सरकार बिस्तारै वाहक बजार विदेशी लगानीकर्ताहरूको लागि खोलेको छ।
सन् २००५ मा विदेशी लगानीकर्ताहरूले संयुक्त रूपमा लगानी गर्नका लागि आधिकारिक रूपमा स्वीकृति प्राप्त गरेका थिए जसले गर्दा सम्पूर्ण देशको इण्टरनेट सेवामा ५०%, ४९% सम्म मोबाइल क्षेत्रमा र देशका प्रमुख १७ सहरहरूमा २५% निश्चित लाइन आधारभूत सञ्चालनको अनुमति प्राप्त गरेका थिए जसमा राजधानी बेइजिङ, साङ्घाई र ग्वाङ्झौ पनि समावेश छन्।
संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा, स्विडेन, फिनल्यान्ड, जर्मनी, फ्रान्स, जापान र दक्षिण कोरियाबाट महत्त्वपूर्ण विदेशी लगानीहरू आउँदछन्। यी देशहरूका प्रमुख कम्पनीहरूसँग पहिले नै एक वा बढी संयुक्त उद्यमहरू छन् तथापि ती सबै अन्ततः सफल छैनन्।
मार्च २०१२ सम्ममा चीनसँग २८४.३ मिलियन निश्चित-लाइन ग्राहकहरू र १.०१ अरब मोबाइल ग्राहक रहेका छन्। चिनियाँ दूरसञ्चार प्रदायकहरूले आफ्नो प्रयासलाई आवाजमा केन्द्रित गर्छन्। डाटाबाट मात्र ५% आय खातामा जम्मा हुन्छ। नयाँ प्रविधिहरू विभिन्न सेवाहरू प्रदान गर्न खटाइएको छ। यी प्रविधिहरूमा एडिएसएल, ताररहित ल्यान प्रविधि, आईपी (इण्टरनेट प्रोटोकल) दूरभाष सेवा र मोबाइल सञचारसँग सम्बन्धित सेवाहरू जस्तै संक्षिप्त सन्देश सेवा, मल्टिमिडिया सन्देश सेवा, रिङटोन डाउनलोड आदि समावेश छन्।
विश्व बजारमा यस्तो चिनियाँ भुक्तान संक्षिप्त सन्देश सेवा जडान प्रदान गर्ने र यसमा सम्बन्धी नियम र आवश्यकताहरूबारे सल्लाह दिने पहिलो कम्पनी एमबीआइएलएल हो। चिनियाँ सञ्चालकहरू प्राय: अत्याधुनिक प्रविधिहरू खरीद गर्न सतर्क हुन्छन्।
मोबाइल सञ्चार, विशेष गरी विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली सबैभन्दा नाफाजनक उपक्षेत्र हो र सबै कुल राजस्वको ४६% हो।
दूरसञ्चार प्रदायकहरू
सन् २००९ सम्ममा चीनमा दूरसञ्चार सञ्चालकहरू केवल चिनियाँ प्रदायक थिए: राष्ट्रव्यापी अनुमतिपत्र सहित दुई निश्चित-लाइन सञ्चालकहरू - चीन दूरसञ्चार र चीन युनिकम - तीन मोबाइल सञ्जाल प्रदायक - चीन दूरसञ्चार (सिडिएमए र सिडिएमए२०००), )चीन मोबाइल (विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली र विश्वव्यापी मोबाइल दूरसञ्चार प्रणाली) र चीन युनिकम (विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली र डब्ल्यूसिडिएमए)। राज्यले ती सबैको बहुमतको स्वामित्व राख्दछ। तिनीहरूलाई अधिकांश वित्त हङकङमा हुन्छ।
१) जुङ्गो डियानसिन थोङ्सिन युसिण्टा (अनुवादित - चीन दूरसञ्चार) चीनको सरकारी स्वामित्वमा रहेको सबैभन्दा ठूलो मध्येको एक दूरसञ्चार कम्पनी हो जसमा मुख्यभूमि चीनमा ३१ अर्ध-स्वायत्त प्रदेशीय उद्यम समावेश छ। यसले ल्याण्डलाइन र मोबाइल दूरभाष सञ्जालहरूको सञ्चालन गर्दछ र यसले व्यक्तिगत सुलभ दूरभाष प्रणालीको आधारमा रहि दूरसञ्चार सञ्जालमा आधारित आवाज, डाटा, मल्टिमिडिया र सूचना सेवाहरू प्रदान गर्दछ। सन् २००८ मा, कम्पनीले चीन यूनिकमबाट सीडीएमए सञ्जालको अधिग्रहण गरेको थियो। जनवरी २००९ मा, जुङ्गो डियानसिन तेस्रो पुस्ता र सिडिएमए२००० को अनुमतिपत्र प्राप्त गर्ने तीनवटा कम्पनीहरू मध्ये एक हो।
२) जुङ्गो हिदो थोङ्सिन जिथ्वान गोङ्स, (अनुवादित चीन मोबाइल) आधारभूत विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणालीका सेवाहरू र मूल्य अभिवृद्धि सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ जसमा सामान्य प्याकेट रेडियो सेवा (जिपीआरएस) डाटा आदनप्रदान, विश्वव्यापी मोबाइल दूरसञ्चार प्रणाली, तेस्रो पुस्ता सञ्जाल, इण्टरनेट दूरभाष र मल्टिमिडिया आदि समावेश छन्। सञ्जालको मात्रा र ग्राहकहरूको आधारमा यो विश्वमा पहिलो स्थानमा रहेको छ।
३) जुङ्गो यन्थुङ (अनुवादित - चीन युनिकम) अक्टोबर २००८ मा चीन नेटकमसँग समायोजन भई विश्वव्यापी मोबाइल दूरसञ्चार प्रणाली जनवरी २००९ मा प्राप्त गरेको थियो। कम्पनीले मोबाइल फोन सेवाहरू प्रदान गर्दछ जसमा घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय ल्याण्डलाइन सञ्जाल र विस्तृत पट्टि मल्टिमिडिया सेवाहरूका साथै आईपी दूरभाष र मूल्य अभिवृद्धि सेवाहरू समावेश छन्। चीन नेटकमलाई अक्टोबर २००८ मा, जुङ्गो यन्थुङले अधिग्रहण गरेको थियो।
४) चीन मोबाइल थिएथोङ, पूर्व राष्ट्र रेल सञ्जालसँग आवद्ध रहेको एक सानो मोबाइल सञ्जाल सञ्चालक हो जुन मे २००८ मा जुङ्गो हिदो थोङ्सिन जिथ्वान गोङ्ससँग समायोजन भएको थियो।
५) जुङ्गो स्यम्गिन ज्युबान गोङ्स,श्रव्य दृश्य सङ्कलन, डाटा प्रसारण, इण्टरनेट स्तर दूरभाष र उपग्रह आधारित उच्च-गतिको इण्टरनेट पहुँचमा अनुमतिपत्र दिएको छ।
चीनमा सञ्जाल उपकरण आपूर्तिकर्ताहरू
सञ्जाल उपकरणहरूको अग्रणी अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिकर्ताहरू - अल्काटेल-लुसेण्ट, सिस्को, एरिक्सन, हुवावे, नोर्टेल र सीमेन्स हुन्। साथमा लिएर हिड्न मिल्ने दूरसभाषको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिकर्ताहरू एरिक्सन, मोटोरोला, नोकिया, सामसुङ, र सिमेन्स हो। ठूलो सङ्ख्यामा चिनियाँ कम्पनीहरूले हाल चिनियाँ बजारमा मात्र नभई अन्य देशहरूमा पनि विदेशी निगमसँग प्रतिस्पर्धा गर्दछन्। डाटाङ्ग मुख्य विश्वव्यापी मोबाइल दूरसञ्चार प्रणालीको निर्माता हो र युटिष्टारकम, मुख्य व्यक्तिगत पहुँच प्रणालीको निर्माता हो। हुवावेले संक्षिप्त सन्देश सेवाको बजारको नेतृत्व गर्दछ र चीनको विशाल पर्खाल विस्तृत पट्टि क्षेत्रमा अवस्थित छ। अन्य मान्यता प्राप्त चिनियाँ उपकरण आपूर्तिकर्ता शाङ्घाई बेल र झोङ्सिन दूरसञ्चार उपकरण (जेटटिई) हो। यसबाहेक, अमोई, कोन्का, निङ्बो बर्ड र केजन सबैभन्दा प्रतिनिधि चिनियाँ मोबाइल दूरभाष निर्माणकर्ता हुन्।
अनलाइन तथा मोबाइल खेल
चिनियाँ निश्चित लाइन दूरसञ्चार सञ्चालकहरूले उनीहरूका व्यवसाय साझेदारहरू, अनलाइन खेल सञ्चालकहरू र इण्टरनेट सेवा प्रदायक / अनलाइन सामग्री प्रदायकहरू मिलेर सन् २००५ मा अनलाइन खेल र मोबाइल खेलहरू उपलब्ध गराउँनेछन्। यो अरबौं अमेरिकी डलरको बजार हुन पनि सक्छ। अनलाइन खेल / मोबाइल खेल विकासकर्ताहरूले दूरसञ्चार सञ्चालकहरूसँग मिलेर काम गर्दछन्। खेल सञ्चालकहरूले, इण्टरनेट सेवा प्रदायक / अनलाइन सामग्री प्रदायकहरूसँग मिलेर चीनमा उनीहरूको खेलहरूको बजारमा गर्न काम गर्दछन्।
ताररहित स्थानीय क्षेत्रीय सञ्जाल
चिनियाँ निश्चित लाइन दूरसञ्चार सञ्चालकहरू जस्तै चाइना दूरसञ्चार, चीन नेटकम र चीन थिएथङ (आधिकारिक रूपमा चाइना रेलकम) ले उनीहरूको ग्राहकलाई इण्टरनेटमा छरितो र सजिलो ताररहित पहुँच प्रदान गर्न ताररहित स्थानीय क्षेत्रीय सञ्जालहरू निर्माणमा तल्लीन छन्। निश्चित लाइन दूरसञ्चार सञ्चालकहरूले चीनमा एडीएसएल र अन्य विस्तृत पट्टि पहुँच प्रविधि प्रवर्द्धनमा जोड दिएका छन्।
सार्वजनिक सुरक्षा प्रणाली
गम्भीर परिस्थितिहरूको सामना गर्न सरकारको क्षमताको महत्त्वबारे बढ्दो चेतनाका साथ चीनमा आपतकालिन प्रतिक्रिया प्रणालीको बढ्दो माग छ, संयुक्त राज्य अमेरिकामा राष्ट्रिय आपतकालीन सङ्ख्या सङ्घ (नेना) जस्ता संस्था बिना चीनले आफ्नो आपतकालीन प्रतिक्रिया प्रणालीको लागि राष्ट्रिय प्राविधिक स्तरको विकास गर्न सकेको छैन।
दासढुङ्गा
दाशढुङगा चितवन जील्लामा पर्ने एक ठाउँ हो।दाशढुङगाको नेपाली जनमानसमा एउटा तीतो घाउको रूपमा रहेको ठाउँ हो।जहाँ नेपालीहरूमा प्रिय जननेता नेकपा एमालेका तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारी र सङ्गठन विभाग प्रमुख जीवराज आश्रतिको रहस्यमय जीप दुर्घटनामा मृत्यु भएको थियो भने चालक अमर लामा भने बाच्न सफल भएका थिए।
लगाम
लगाम सुर्खेत जिल्लामा अवस्थित एउटा गाउँ विकास समिति हो।
फतुवा महेशपुर
फतुवा महेशपुर रौतहट जिल्लाको एक गाउँ विकास समिति हो।
बर्लिन
बर्लिन(Berlin, ; ) जर्मनीको राजधानी सहर तथा जर्मनीका १६ राज्यहरू मध्य एक हो । बर्लिन जर्मनीको सबैभन्दा ठुलो सहर हो ।
धनेश्वर मन्दिर
धनेश्वर मन्दिर काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा रहेको महादेव मन्दिर हो ।
प्रकाशशरण महत
डा.प्रकाशशरण महत नेपाली कांग्रेसका राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हाल २०७९ चैत्र १७ देखि अर्थमन्त्री छन्। उनी डा. रामशरण महतका भाइ हुन्।
राजनीति
डा. महतले ने.वि.संघको महामन्त्री, सात पार्टीको वार्ता कमिटी सदस्य र परराष्ट्र राज्यमन्त्रीको जिम्मेदारी सम्हालिसकेका छन्। महतको राजनीतिका यात्रा २०३६ सालमा शुरु भएको हो, जुनवेला उनी विद्यार्थी थिए। यसक्रममा उनी पटक पटक पक्राउ परेका थिए।
परराष्ट्र,राज्यमन्त्री
२०६१ जेठमा शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारमा परराष्ट्र मन्त्रालयमा राज्यमन्त्री थिए। राज्यमन्त्री हुँदाको समयमा भुटानी शरणार्थी मामिलाको दुईपक्षीय वार्ता, दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठनमा निर्देशक नियुक्ति र कर्मचारी पोष्टिङमा पनि महत विवादमा परेका थिए। परराष्ट्र सचिव मधुरमण आचार्यसँग पनि त्यस समय उनको सम्बन्ध राम्रो भएन। २०६१ माघको राजनैतिक घटना पछि उनी पदमुक्त भए।
उर्जामन्त्री, २०६६
बि.सं. २०६६ सालमा मा बनेको माधवकुमार नेपाल नेतृत्वको कांग्रेस-एमाले गठबन्धन सरकारमा प्रकाश शरण महत उर्जा मन्त्री भएका थिए। करिब एक बर्ष उर्जा मन्त्री रहेका महत विभिन्न विवादमा परेका थिए। ऊर्जामन्त्री हुँदा सामान खरिदको विवादमात्रै नभएर मन्त्रालयका सचिवसँग हातपातमै उत्रिएको आरोपसमेत उनलाई लागेको थियो।
ऊर्जामन्त्री हुँदा तत्कालीन सहसचिव अर्जुनकुमार कार्कीलाई माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको नियुक्तिको विषयमा उनले कार्यकालभर विवाद गरेका थिए। कार्कीलाई पहिले आफैले जिम्मेवारी दिने निर्णय गरेर पत्रसमेत बनाउन लगाएका महत केही दिनमै एकाएक पछाडि फर्किएका थिए। त्यसको केही समयमै ऊर्जासचिव शंकर कोइराला गए। कोइरालाले ऊर्जामन्त्रीकै पहिलेको निर्णयअनुसार अर्जुनकुमार कार्कीलाई तामाकोशीमा नियुक्त गरेर पत्र थमाए। त्यसपछि ऊर्जामन्त्री रहेका महत र सचिव कोइरालबीच कार्यकक्षमै हात हालाहालको स्थिति बनेको थियो।
कर्मचारीसँगको खराब सम्बन्धले मात्र होइन उनी त्यसबेला 'थर्मल प्लान्ट' खरिद प्रक्रियामा पनि विवादमा परेका थिए। धान्नै नसक्ने थर्मल प्लान्ट ल्याएर विद्युत प्राधिकरण डुबाउने खेलमा लागेको भन्दै प्राधिकरणकै कर्मचारीले समेत विरोध गरेका थिए।
करोडौँ रूपैयाँ पर्ने थर्मल प्लान्ट ल्याउने विषयमा त्यसबेला ठूलो विवाद भएको थियो। मन्त्री महतले थर्मल प्लान्ट ल्याउने निर्णय गराउनका लागि तत्कालीन सचिव कोइरालालाई दबाब दिएका थिए। युरोपबाट डिजेल थर्मल प्लान्ट ल्याउने विषयमा लामो समय विवाद भएको थियो। लोडसेडिङ मुक्त गर्ने भन्दै थर्मल प्लान्ट ल्याउने योजना सार्वजनिक गरेता पनि ल्याउन भने सकेनन्।
ऊर्जा मन्त्रालयमा सँगै काम गरेका एक कर्मचारीले मन्त्री महत कीर्तिपुर क्याम्पसको विद्यार्थी राजनीतिभन्दा माथि उठ्न नसक्ने स्वभावको भएको आरोपसमेत लगाए। ती कर्मचारीका अनुसार ‘मन्त्री महत सानो सानो विषयमा पनि आफै नै लाग्ने स्वभावका छन्, पहिले पनि पिउनदेखि हाकिमको सरुवामा उनको चासो हुने गरेको थियो।
तत्कालीन समयमा मन्त्री महत विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक नियुक्तिमा समेत चर्को विवादमा परेका थिए। उनले जीवेन्द्र झालाई विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक बनाएका थिए। जुन निर्णयलाई राजनीतिक वृत्तमै पनि धेरैले राम्रो रुपमा लिएनन् ।
उर्जा मन्त्री छँदा नै महत लोडेसेडिङ अन्त्य गर्ने बाटोमा नलागी इन्भर्टर आयात गर्ने विवादास्पद व्यापारीलाई पोस्नतिर लागेको आरोपसमेत लागेको थियो। ऊर्जा क्षेत्रमा काम गरिरहेकाहरू विद्युत उत्पादन अनुमति दिने, नविकरण गर्ने लगायतका विषयमा पनि मन्त्री महतको शैली त्यसबेला ठीक नदेखिएको सम्झन्छन्।
परराष्ट्र मन्त्री,२०७३
२०७३ मा पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड नेतृत्वको कांग्रेस माओवादी गठबन्धन सरकारको बेला पराराष्ट्रमन्त्री भए। परराष्ट्र मन्त्री हुँदा पनि अनावश्यक वैदेशिक भ्रमण, राजदूत नियुक्तिका विवादित निर्णय र रुखो स्वभावका लागि मात्र उनी बढी चिनिए। स्पेनमा दूतावास स्थापना गर्ने, लस एन्जलमा वाणिज्य दूतावास स्थापना गर्ने अध्ययनबिनाको भाषणले पनि उनी विवादमा तानिएका थिए।
उनका प्रसंसकहरु भने उनको कार्यकाल सफल भएको मान्छन् । पूर्ववर्ती ओली नेतृत्व सरकारको पालामा सम्बन्ध सुधार हुन नसकेकोले भारतसंगको सम्बन्ध सौहार्द बनाएर नेपाली जनजीवन सहज बनाउनु पर्ने आवश्यकतालाई मनन गर्दै डा. महतले तीन पटक भारतको भ्रमण गरे । सम्बन्ध सामान्यीकरण भयो । बिग्रिएको सम्बन्ध सुधारियो । नाकाबन्दी खुलेर आपूर्ति व्यवस्था सुचारु भयो । भारतका विदेशमन्त्री सुषमा स्वराजले नेपालको भ्रमण गरिन् । नेपालमा भारतीय सहयोगमा सञ्चालित परियोजनाहरु सुचारु भए ।
यही समयमा नेपालले गण्डक संझौता अन्तरगत पाउनुपर्ने सुविधा नपाएको बिषय उठाएर त्यो दिन भारतलाई प्रतिबद्ध बनाउने काम भयो । भारतसंगको दक्षिणी सीमामा हुने बाढी र डुबानको संयुक्त निरीक्षण गरी समाधान खोज्ने सहमति भयो । महाकाली सिंचाईको डीपीआर टुंग्याउने काम भयो । हरेक दुई बर्षमा संयुक्त संयन्त्रको बैठक बस्ने सहमति कायम भयो ।
यही कार्यकालमा चीनसंगको सम्बन्धलाई पनि सन्तुलित राख्ने काम भयो । चीन सरकारले प्रस्ताव गरेको बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभ (बीआरआई)लाई नेपालको हित अनुकूल हुनेगरी कार्यान्वयनमा ल्याउने संझौतामा हस्ताक्षर सम्पन्न भयो ।
परराष्ट्रमन्त्री हुँदा पनि उनी पाँच पटकको दिल्ली यात्रा र राष्ट्र संघको महासभामा सहभागी हुन अमेरिका गएर लामो समय उतै बिताएर विवादमा नै परे। त्यस समय अमेरिकाबाटै युरोप जान लागेका उनी 'धेरै नै विरोध भयो' भन्दै नेपाल फर्किएका थिए।
त्यस समय परराष्ट्रमन्त्री के गर्दैछन् भन्ने प्रश्नमा कर्मचारी र उनी निकटस्थको जवाफ हुन्थ्यो, 'हाल भ्रमणमा छन्, त्यसपछि अन्य भ्रमणको तयारी गर्नुहुन्छ।'
त्यतिका भ्रमणपछि पनि उनले छिमेकी एवं अन्य देशहरूसँगको सम्बन्ध सन्तुलित र सुदृढ बनाउन भने सकेका थिएनन्। त्यस समय राजदूत नियुक्तिका विषयमा होस् या अन्य विषयमा नै किन नहोस् परराष्ट्र सचिव शंकरदास वैरागीदेखि अन्य सहसचिवहरू मन्त्री महतको विपक्षमा थिए।
'आफूले गल्ती नै गरे पनि त्यसलाई सच्याउन पट्टी नलागेर त्यो ठीक हो भन्ने शैली महतमा देखिन्छ' उनीसँग काम गरेका एक पूर्वकर्मचारीले भने।
व्यक्तिगत जीवन
नुवाकोट, कविलासका '''डा. प्रकाशशरण महत''' संविधानसभामा समानुपातिकतर्फ नेपाली कांग्रेसका सभासद् भएका थिए। दुई सन्तानका पिता डा. महतले अमेरिकाबाट अर्थशास्त्रमा पी-एच्. डी. गर्नुभएको छ। समाजसेवामा उहाँको विशेष रुचि छ। विभिन्न पत्रपत्रिकामा उहाँका आर्थिक विश्लेषण र परराष्ट्र सम्बन्ध सम्बन्धी लेख प्रकाशित हुँदै आएका छन्। लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संस्थागत विकास, मानव अधिकार, प्रेस स्वतन्त्रता र युवा रोजगारीका मुद्दालाई आफूले संविधानसभामा विशेष जोड दिएर उठाउने वताउनुहुन्छ।
नेपाली भान्सामा प्रयोग हुने भाँडा तथा साधनहरूको सूची
नेपाली खाना बनाउनको लागि प्रयोग हुने भाँडाहरू हातले समात्न सकिने सामान्यतया एक उपकरण हो। यो खाना तथा तत् सम्बन्धी कार्यहरूको लागि डिजाइन गरिएको हो। यी भाँडाहरू खाना तयारी गर्ने प्रयोजनको लागि डिजाइन गरिएको हुन्छ। नेपाली खाना पकाउनको लागि प्रयोग गरिने भाँडाकुँडाहरू निम्नलिखित रहेका छन्:
पोत्सदाम
जर्मनीको एउटा राज्य ब्रैंडेनबर्गको राजधानी हो
गणेशबहादुर प्रसाईँ
राजनीतिक यात्रा
गणेशबहादुर प्रसाई राजनीतिमा पनि उत्तिकै सशक्त थिए । राजनीति गरेबापत उनी २००५ मा पक्राउ परेका थिए । त्यस बेला खुट्टामा नेल ठोकिएकाले उनका कुर्कुच्चामाथि बाँचुन्जेल ठूलठूला गाँठा देखिन्थे । २००७ मा शस्त्रविहीन राजबन्दीलाई रिहा गर्ने घोषणा भएपछि जेलमुक्त भएका उनी त्यसै बेला नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमा प्रवेश भए । त्यसपछि उनी झापा जिल्ला कम्युनिस्ट पार्टीका सचिव र अखिल नेपाल किसान सङ्गठनका अध्यक्ष भएका थिए । २०१५ को आमचुनावमा गणेशबहादुर तेह्रथुमको आठराईको २६ नम्बर क्षेत्रबाट लडेका थिए । कम्युनिस्टहरूबाट समर्थित स्वतन्त्र उम्मेदवार उनी खरो भाषण गर्थे । त्यति बेला उनलाई चकित परेर सुन्नेहरूमा थिए, प्रा. अभि सुवेदी पनि । चुनाव त काङ्ग्रेस उम्मेदवार तेजमान आङदेम्बेले नै जिते, तर प्रसाईंले राजावादी गोर्खा परिषद्का उम्मेदवार रणधीर सुब्बालाई भने राजनीतिक साख नै नरहने गरी हराएको सुवेदी सम्झन्छन् । प्रसाईले २०२८ मा बीपी कोइरालासँग कामसमेत गरेका थिए । 'चार वर्षसम्म घनिष्ठ भएर यिनीहरू २०३२ सालमा फुटेका थिए,'
साहित्यिक प्रभाव
उनले समालोचक रामकृष्ण शर्माको प्रभाव र शैली अनुकरण गरी निबन्ध र समालोचना लेखेका छन् । उनी ब्रह्मले देखेका कुरा लेख्ने समालोचक हुन् ।
साहित्यिक यात्रा
प्रसाईं कुनै बेला 'सञ्चय' डाइजेस्टका सम्पादक पनि रहे र तेस्रो आयाम साहित्यिक आन्दोलनमाथि समालोचना लेखे । उनले २०११ तिर एउटा कविता सङ्ग्रह पनि निकालेका थिए । तर प्रसाईंले कवितामा उति बल गरेनन् । 'सम्पादन, समालोचना, निबन्ध लेखन उनको प्रिय विधा थियो । अध्ययनको व्यापकताले गर्दा उनी अरू समालोचकभन्दा भिन्न थिए । उनी नेपाली साहित्यका प्रतिभाशाली समालोचक हुन् ।
प्रसाईंका जीवनी लेखक नरेन्द्रराज प्रसाईंले भने । दार्जिलिङबाट बीए पास गरेका उनी तेर्‍हथुमको त्रिमोहन हाई स्कुलका प्रधानाध्यापक भए । संखुवासभाको मादी हाई स्कुल, तेर्‍हथुमको पोखरी हाई स्कुल, इलाम हाई स्कुल र झापाको शनिश्चरे हाई स्कुलमा उनले पनि पढाए ।
सम्मान
मुक्ति पुरस्कार, साझा पुरस्कार, महानन्द पुरस्कार, देवकोटा शताब्दी सम्मान र भानुभक्त पुरस्कारबाट सम्मानित
निधन
८५ वर्षीय प्रसाईंको निधन २०७१ असार १९ गते झापाको वितामोडको विर्ता सिटी अस्पतालमा भयो । उनका पत्नी र दुई छोरा छन् ।
विश्लेषण
प्रा.सुवेदीले भने -'प्रसाईं औँलामा गन्न सकिने नेपाली समालोचक हुनुहुन्छ । उहाँ मेरा स्कुलबाहिरका गुरु हुनुहुन्छ । भारततिर चलेको शिक्षाको लहर, जवाहरलाल नेहरुपन्थी रमरम रोमान्टिकवाद उहाँका लेखाइमा व्याप्त छ । उहाँ प्राज्ञ हुन धेरै योग्य व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो, तर प्राज्ञहरूका काम गरेर बस्नुभयो ।'
कृति
प्रसाईँका निम्नलिखित कृतिहरू प्रकाशित छन् :