रामानुजाचार्य
जीवनी
सन् १०१७ मा तथा ज्योतिषीय गणना अनुसार वि.सं. १०७४ जब सूर्य मेष राशिमा थिए अर्थात वैशाख महिनाको आद्रा नक्षत्र शुक्ल पञ्चमी बिहिबारको दिन भएको थियो । दक्षिण भारतको तमिलनाडु राज्यको पेरम्बदुरू भन्ने ठाउँको तिरुकुदुरु भन्ने गाँउमा उनको जन्म भएको थियो । एक राजपरिवारसँग सम्बन्धित उनका माता-पिताको नाम कान्तिमती र आसुरीकेशव थियो । उनको बाल्यकाल पेरम्बदुरूमा नै व्यतीत भयो । १६ वर्षको उमेरमा उनको विवाह रक्षकम्बलसँग भयो । पिताको मृत्यु पछि रामानुजाचार्य काञ्ची गए त्यहाँ उनले यादव प्रकाश नामक गुरुबाट वेदाध्ययन प्रारम्भ गरे । यादव प्रकाशको वेदान्त टिकाहरू शंकर-भाष्यबाट प्रेरित थियो र मायावादी विचारहरूको प्रतिपादन गर्दथ्यो । रामानुजाचार्यको बुद्धि तीक्ष्ण भएकोले उनी आफ्नो गुरुभन्दा विस्तृत व्याख्या गर्दिन्थे । गुरु यादव प्रकाशलाई आफ्नो शिष्य रामानुजाचार्यद्वारा प्रस्तुत तर्क आफूभन्दा राम्रो रहेको महसुस हुन थाल्यो । रामानुजको विद्वत्ताको ख्याति निरन्तर बढ्दै गयो। उनको शिष्य-समूह पनि बढ्न थाल्यो । अन्ततः रामानुजका गुरु यादव प्रकाश पनि उनको शिष्य बने । श्रीरामानुजाचार्य एक विद्वान, सदाचारी, धैर्यवान र उदार त थिए नै उनी चरित्रबल र भक्तिमा समेत अद्वितीय थिए । श्रीरामानुजाचार्य भारतको काञ्चीपुरममा निवास गर्थे । उनी त्यहाँ श्रीवरदराज भगवानको सेवा पूजा गर्थे। काञ्चीपुरमको दक्षिण-पश्चिममा ३०० किलोमिटर टाढा कावेरी नदीको तटमा पवित्र स्थल श्रीरङ्गम (तिरुचिरापल्ली) छ। श्रीरङ्गमको मठाधीश प्रसिद्ध आलवार सन्त श्रीयामुनाचार्यलाई उनले गुरु मानेका थिए । रामानुजले गुरु यमुनाचार्यको इच्छा अनुसार ब्रह्मसूत्र, विष्णुसहस्रनाम, र दिव्यप्रबन्धको टिपण्णी (व्याख्या) गरे । श्रीरामानुचार्य गृहस्थी थिए, तर उनलाई गृहस्थमा रहेर आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न कठिन लाग्यो, त्यसैले उनले गृहस्थ आश्रमलाई त्यागेर उनी श्रीरङ्गममा रहेका यतिराज नामक सन्यासीसँग सन्यास आश्रमको दिक्षा प्राप्त गरी सन्यास धर्मको दिक्षा लिए । पछि गएर उनले धेरै परिश्रम गरेर गोष्ठीपूर्णबाट दिक्षा र मूलमन्त्र लिए भनिन्छ दिक्षा प्राप्त गर्न रामानुजाचार्य १८ पटक धाएका थिए । रामानुजाचार्यलाई गुरुले अष्टाक्षर मन्त्र ॐ नम नारायणाय उपदेश दिएर समझाए - वत्स! यो परम पावन मन्त्र जसको कानमा पर्छ, त्यो समस्त पापबाट छूट्छ । मरेपछि त्यो भगवान नारायणको दिव्य वैकुण्ठधाममा जान्छ। यो अत्यन्त गुप्त मन्त्र हो, यसलाई कुनै अयोग्यलाई नसुनाउनु किनकी त्यो यसको आदर गर्दैन । गुरुद्वारा निर्देश थियो कि रामानुज उनले भनेको मन्त्र कुनै अन्य व्यक्तिलाई नभन्नु तर जब रामानुजलाई ज्ञात भयोकि मन्त्र सुने पछि मानिसलाई मुक्ति मिल्छ रामानुज मन्दिरको मन्दिरको छतमा चढेर सयौ नर-नारिको समक्ष कराई कराई त्यो मन्त्रको उच्चारण गर्न थाले । यो देखेर क्रुद्ध गुरुले उनलाई नरक जाने श्राप दिए तब विनम्रपूर्वक रामानुजले उत्तर दिए— यदि मन्त्र सुनेर हजारौ नर-नारिलाई मुक्ति मिल्छ भने म एउटा नरक जान पनि स्वीकार गर्छु । रामानुजको यो उत्तर सुनेर गुरु पनि प्रसन्न भए । श्रीरामानुजाचार्यले भक्तिमार्गको प्रचार गर्नको लागि सम्पूर्ण भारतवर्षको यात्राको क्रममा उनी नेपालको मुक्तिनाथ आईपुगे जसलाई भूवैकुण्ठको उपनाम दिएका थिए । उनले भक्तिमार्गको समर्थनमा गीता र ब्रह्मसूत्रमा भाष्य लेखे । वेदान्त सूत्रमा उनको भाष्य श्रीभाष्यको नामले प्रसिद्ध छ । उनीद्वारा चलाइएको सम्प्रदायको नाम पनि श्रीसम्प्रदाय हो। यो सम्प्रदायको आद्यप्रवर्तिका श्रीमहालक्ष्मी मनिन्छिन्। श्रीरामानुजाचार्यले देश भरी भ्रमण गरेर लाखौ मानिससँग भक्तिमार्गमा प्रवृत्त गरेर यात्राको समयमा अनेक स्थानमा आचार्य रामानुजले कयौ जीर्ण भएका पुराना मन्दिरहरूको पनि पुनर्निमाण गराए । ती मन्दिरमा प्रमुख रूपले श्रीरङ्गम, तिरुनारायणपुरम र तिरुपति बालाजी मन्दिर प्रसिद्ध हुन ।  सन् ११३७ मा १२० वर्षको आयु प्राप्त गरी उनी ब्रह्मलीन भए । उनले धेरै ग्रन्थको रचना गरेका थिए । भने ब्रह्मसूत्र माथि लेखिएका दुई मुख्य ग्रन्थ श्रीभाष्यम र वेदान्त सङ्ग्रह निकै लोक प्रिय छन् ।