cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
वायु पुराण
वायु पुराणको संक्षिप्त जानकारी
यस पुराणमा वायुदेवले श्वेतकल्पका प्रसंगहरूमा धर्महरूका उपदेश गरिएको छ। यस कारण इबाट वायु पुरण भन्छन्। यो पूर्व र उत्तर दुइ भागहरूबाट युक्त छ। जसमा सर्ग आदिको लक्षण विस्तारपूर्वक बतलाईएको छ,जहाँ भिन्न भिन्न मन्वन्तरहरूमा राजाहरूका वंशको वर्णन छ र जहाँ गयासुरका वधको कथा विस्तार सहित भनिएको छ,जसमा सबै मासहरूका माहात्मय बताएर माघ मासको अधिक फल भनिएको छ जहाँ दान दर्म तथा राजधर्म अधिक विस्तारबाट भनिएका छ,जसमा पृथ्वी पाताल दिशा र आकाशमा विचरले वाला जीवहरूका र व्रत आदिका सम्बन्धमा निर्णय गरिएको छ,त्यो वायुपुराणको पूर्वभाग भनिएको छ। मुनीश्वर ! उनको उत्तरभागमा नर्मदाका तीर्थहरूका वर्णन छ, र विस्तार सहित शिवसंहिता भनिएको छ जुन भगवान सम्पूर्ण देवताहरूको लागि दुर्जेय र सनातन छ,वे जसका तटपर सदा सर्वतोभावेन निवास गर्छन्,वही यो नर्मदाको जल ब्रह्मा छ,यही विष्णु छ, र यही सर्वोत्कृष्ट साक्षात शिव छ। यो नर्मदा जल नैं निराकार ब्रह्म तथा कैवल्य मोक्ष छ,निश्चय नैं भगवान शिवले समस्त लोकहरू केही त गर्लेको लागि आफ्ना शरीरबाट यस नर्मदा नदीका रूपमा कुनै दिव्य शक्तिलाई नैं धरती प्रर उतारिएको छ। जुन नर्मदाका उत्तर तटमा निवास गर्छन्,वे भगवान रुद्रका अनुचर हुन्छन्, र जसको दक्षिण तटमा निवास छ,वे भगवान विष्णुका लोकहरूमा जान्छन्,ऊँकारेश्वरबाट लिएर पश्चिम समुद्र तटसम्म नर्मदा नदीमा दोस्रो नदीहरूका पैतीस पापनाशक संगम छ,तिनमाबाट ग्यारह त उत्तर तटपर छ, र तेईस दक्षिण तटमा। पैंतीसौं त स्वयं नर्मदा र समुद्रको संगम भनिएको छ,नर्मदाका दोनहरूकिनारहरूमा यी संगमहरूसहित चार सय प्रसिद्ध तीर्थ छ। मुनीश्वर ! यिनको सिवाय अन्य साधारण तीर्थ त नर्मदाका पग पगमा विद्यमान छ,जसको संख्या साठ करोड साठ हजार छ। यो परमात्मा शिवको संहिता परम पुण्यमयी छ,जसमा वायुदेवताले नर्मदाका चरित्रको वर्णन गरिएको छ,जो यस पुराणलाई सुन्दछ वा पढ्दछ,त्यो शिवलोकको भागी हुँदछ।
उत्तरी सागर
उत्तरी सागर एटलान्टिक महासागरको मार्जिनल सागर हो । यो संयुक्त राज्य, जर्मनी, नेदरल्यान्ड तथा बेल्जियमको बीचमा अवस्थित छ । =सन्दर्भ सामग्री=
बेलपाटा
बेलपाटा दैलेख जिल्लाको एक गाविस हो। दैलेख जिल्लाको पर्यटकिय क्षेत्र चुप्रा बजार यसै गा. वि. स. मा पर्दछ।
प्रवेशिका परीक्षा
प्रवेशिका परीक्षा School Leaving Certificate Examination (SLC) नेपालको विद्यालयस्तरको अन्तिम परीक्षा हो । दशम कक्षा उतीर्ण गर्ने विद्यार्थीहरूले प्रवेशिका परीक्षा दिन पाउँछन् । यो परीक्षाको सञ्चालन तथा परीक्षाफल सम्बन्धि सम्पूर्ण प्रकृया नेपाल सरकारको शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय, शिक्षा विभाग अन्तर्गत रहेको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले सञ्चालन गर्दछ । बि.स. १९९० देखी सुरु भएको प्रवेशिका परीक्षा (एस.एल.सी.) तात्कालिन समयमा नेपालको शैक्षिक क्षेत्रको महत्त्वपुर्ण सफलता थियो ।
पोर्टो प्रिन्सिस भूमिगत नदी राष्ट्रिय निकुञ्ज
पोर्टो प्रिन्सिस भूमिगत नदी राष्ट्रिय निकुञ्ज वा पोर्टो प्रिन्सिस भूमिगत नदी फिलिपिन्सको पोर्टो प्रिन्सेस नजिक पलवानमा अवस्थित संरक्षित क्षेत्र हो। यो युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ।
राम राज पन्त
प्रो. राम राज पन्त (वा रामराज पन्त, अङ्ग्रेजी: Ram Raj Pant) (वि.सं. १९७६ फागुन - २०४९ पौष १७, ई. १९२० फेब्रुवरी - १९९३ जनवरी १) नेपाली भाषाका अग्रणी भाषाविद, साहित्यिक लेखक र नेपालमा कानुनी शिक्षाका प्रबर्धक थिए। उनले नेपाली साहित्य र भाषा विज्ञानका क्षेत्रमा आफ्नो प्रखर कलम चलाएका थिए। नेपाल ल कलेजको स्थापना उनको नेतृत्वमा भएको थियो र उनी त्यसका संस्थापक प्रिन्सिपल हुन्। नेपाल ल कलेज पछि गएर त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत नेपाल ल क्याम्पसमा नामाकरण गरिएको थियो। साथै राम राज पन्त बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा नेपाली भाषाको अध्ययन, अध्यापन कार्यक्रमका संस्थापक अध्यक्ष तथा पहिला प्राध्यापक पनि हुन्। उनको नेपाली लिपी विज्ञान पुस्तक उक्त कर्यक्रमको एम-ए (MA) तहको पठन पाठनमा क्रमश: प्रयोग हुँदै आएको छ।
प्रवेशिका परीक्षा
इतिहास
ऐतिहासिक दरबार हाइस्कूलले वि.सं. १९३६ देखि कलकत्ता विश्वविद्यालय र १९८० देखि पटना विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन प्राप्त गरेको थियो भने १९९० कार्तिक १६ गते नेपालमा पहिलोपटक एस.एल.सी. परीक्षा बोर्डको गठन भयो। त्यसपूर्व परीक्षा दिन छात्रछात्राहरू कलकत्ता र पटना विश्वविद्यालयमा जानु पर्दथ्यो नेपालमै परीक्षा बोर्ड गठन भई परीक्षा दिन पाउने प्रबन्ध भए पनि परीक्षासम्बन्धी सबै प्रक्रिया नेपाल सरकारका लागि पटना विश्वविद्यालयले नै गर्दथ्यो। उक्त परीक्षाको सञ्चालनसमेत पटना विश्वविद्यालयबाट खटिआएका सुपरिटेण्डेण्टहरूले गर्थे भने प्रश्नपत्रहरूसमेत लिएर काठमाडौँ आउँथे। सुपरिटेण्डेण्टलाई नेपाल सरकारको पाहुना मानेर परीक्षा कायम रहुञ्जेल त्रिपुरेश्वरमा राखिन्थ्यो। परीक्षा सकिएपछि सबै उत्तरपुस्तिका पोको पारेर उनीहरू पटना जान्थे। यसरी पटना विश्वविद्यालयको मातहतमा सञ्चालन हुँदै आएको एस.एस.सी. परीक्षाको अन्त्य २००३ सालमा नेपाल सरकारद्वारा सञ्चालन गर्ने व्यवस्था भएपछि भयो। तसर्थ, नेपालमा एस.एल.सी. परीक्षा गठन भएपछि पहिलोपटक १९९० साल पुस अन्तिम सातादेखि परीक्षा भएको थियो। तत्काल परीक्षा केन्द्र दरबार हाइस्कूलदेखि दक्षिणपट्टीको भवनमा थियो। परीक्षा आधाआधी हुँदा संवत् १९९० साल माघ २ गतेका दिन विनाशकारी महा भूकम्प गयो, जसका कारण केही दिन परीक्षा स्थगित गर्नुपर्‍यो।
राम राज पन्त
सुरुवाती जीवन
राम राज पन्तको जन्म वि.सं. १९७६ फागुन महिनामा उनका पिता भैरव राज पन्त र माता डम्बर कुमारीका कोखमा काठमाडौँको ज्ञानेश्वरमा भएको थियो। उनको न्वारनको नाम ह्रदय नाथ पन्त थियो। उनी ८ वर्षको छँदा उनका माताको मृत्यु पश्चात उनका दुई भाइ -चन्द्र राज र सुर्य राजको रेखदेख पनि उनकै काँधमा आयो। आठ वर्षकै उमेरमा उनको उपनयन पनि सम्पन्न भएको थियो। उनका हजुरवुवा गजेन्द्र ध्वजको हेरचाहमा राम राजको प्रारम्भिक शिक्षा दरबार हाई स्कुलमा भएको थियो। त्यस पछि उनी शिक्षाका लागि भारतको पटना विश्वविद्यालयमा भर्ना भए, जहाँबाट उनले म्याट्रिक पास गरे। त्यस पश्चात काठमाडौँ फर्किएर उनले आफ्नो अध्ययन त्रिचन्द्र कलेजमा अघि बढाए र त्यहींको विधार्थीको हैसियतले पटना विश्वविद्यालयबाट परीक्षा दिई आई-ए (IA) उत्तीर्ण गरेका थिए। फेरि पटना विश्वविद्यालयमै फर्केर उनले आफ्नो अध्ययन जारी राखी बि. सं. १९९५मा त्यहींबाट स्नातक तह (बि-ए, BA) पास गरे। बि-ए पास गरिसकेपछि कानुन पढ्न उनी बनारस पुगे र त्यहाँको प्रख्यात बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा भर्ना भए। बि. सं. १९९७मा त्यहींबाट उनले कानुनमा स्नातक (बि-एल, BL) पनि प्राप्त गरे। आफ्ना हजुरबुवा गजेन्द्र ध्वजको दर्शन र साहित्यमा भएको लगावबाट प्रभावित भएर राम राजले बनारसमा हुँदा त्यहाँ हुने साहित्यिक कार्यक्रमहरूमा भाग लिनुका साथै आफ्नो लेखनको शुरुवात पनि गरे। बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा नै भाषा विज्ञानको विधार्थी भएर बि. सं. १९९९मा उनले एम-ए (MA) तह उत्तीर्ण गरे। एम-ए उत्तीर्ण गरिसके पछि पनि अध्ययन कार्यलाई अगाडि बढाएका पन्तले नेपाली भाषा विज्ञानको विकासको सम्बन्धमा गहन अध्ययन र अनुसन्धान गरेका थिए। साथै बनारसमा रँहदा र नेपाल फर्के पछि पनि उनले साहित्यिक लेखनलाई अघि बढाउँदै लगे। बाँँकी जीवन काठमाडौँमा बिताउँदा पनि उनी आफ्नो अध्ययन र बैचारिक संलग्नतालाई अगाडि बढाइ राख्न प्रत्येक वर्ष बनारस भ्रमण गर्दथे।
प्रवेशिका परीक्षा
इतिहास
भूकम्पका कारण दुई वर्ष दरबार हाइस्कूलको पढाइ त्रि-चन्द्र कलेजमा चल्यो। पहिलोपटक कुल ३४ परीक्षार्थी सहभागी रहेको उक्त परीक्षामा कोही पनि प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण भएनन्। यीमध्ये १० जना द्वितीय श्रेणी र नौजना तृतीय श्रेणीमा उत्तीर्ण भए भने १४ जना असफल र एकजना अनुपस्थित भएको देखिन्छ। द्वितीय श्रेणीमा उत्तीर्ण भएका १० जनामध्ये सर्वाधिक अङ्क भक्तपुरका पुष्पभक्त मल्लले प्राप्त गरेका थिए। परीक्षार्थीमध्ये एकजना छात्रा सुवर्णकुमारी देवीले परीक्षा फर्म भरे पनि उनी परीक्षामा अनुपस्थित रहिन्। कुल आठसय पूर्णाङ्क रहेको उक्त परीक्षामा उत्तीर्ण हुन प्रत्येक विषयमा ३६ नम्बर ल्याउनुपरथ्यो। अधिराज्यमै सर्वप्रथम संस्थापित हुनु दरबार हाइस्कूलको विशेषता मात्र होइन परन्तु देशको शैक्षिक, बौद्धिक र प्राज्ञिक इतिहासमा समेत अग्रणी स्थान छ। देशकै शैक्षिकस्तर र उपलब्धिको प्रसङ्ग उठाउने हो भने दरबार हाइस्कूलले आफ्नो समयको योगदान सङ्ख्यात्मक र गुणात्मक क्षमतामा श्रेयपूर्ण स्थान ओगटेको छ। नेपालमा एस.एल.सी. परीक्षा प्रारम्भ भएको समयताको देशमा दरबार हाइस्कूलहरू पाटन हाइस्कूल स्थापना भइसकेका भए पनि १९९० देखि २००४ सालसम्म बोर्डफस्ट हुने सौभाग्य दरबार हाइस्कूलका छात्रले कायम राखेका थिए भने २०३१ देखि २०३९ सम्म तेस्रोदेखि दशौँ स्थानसम्म बोर्डमा ६ पटक प्रतिनिधित्व गरेका थिए। बोर्डमा सर्वप्रथम हुने विद्यार्थीहरूको नाम घोषणा गर्ने परम्परा १९९० सालदेखि चल्दै आएको हो।
राम राज पन्त
वैवाहिक जीवन
राम राज पन्तको विवाह १८ वर्षको उमेरमा बिष्ट परिवारकी पुष्प कुमारीसँग भएको थियो। उनी दुईको कोखबाट पाँच छोरा- शिव राज, आनन्द राज, दुर्गा राज, राजेन्द्र राज र विनायक राज पन्त, तथा दुई छोरी- प्रभा पाण्डे र प्रतिभा तिवारीको जन्म भएको थियो।
प्रवेशिका परीक्षा
परीक्षा केन्द्र
नेपाललाई राजनीतिक हिसाबले ५ विकास क्षेत्र र ७५ जिल्लामा विभाजित गरिएको छ र सम्पूर्ण क्षेत्रमा बिधार्थीको चाप अनुसार परीक्षा केन्द्र राख्ने गरिएको छ । परीक्षा सबै क्षेत्रमा समयमै संचालित हुने गर्दछ ।
राम राज पन्त
कर्म क्षेत्र
राम राज पन्तले अध्यापन र लेखनलाई आफ्नो प्रमुख कर्म क्षेत्र बनाए। बि. सं. २०००मा बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा नेपाली विषयको अध्ययन, अध्यापनको शुरुवात गर्नुका साथै उनी त्यस कार्यक्रमका पहिला अतिथि प्रध्यापक थिए। उक्त कार्यक्रमको पठन, पाठनमा राम राज द्वारा लिखित अनुसन्धानात्मक पुस्तक नेपाली लिपी विज्ञान क्रमश: प्रयोग हुँदै आएको छ। अतिथि प्राध्यापकको पदावधी समाप्त भए पछि आफ्नै देशमा शिक्षाको विकास गर्ने अठोट लिई उनी नेपाल फर्किए। बि. सं. २००२ सालमा उनलाई नेपाल सरकारले उच्च शिक्षालयको निरिक्षकमा नियुक्त गरेको थियो। उक्त पदमा रहेर विद्यालयहरूको स्थापना र निरिक्षणका लागि उनले नेपालका धेरै जिल्लाहरूको भ्रमण गरे। बि. सं. २००४मा उनलाई त्रिचन्द्र कलेजको नेपाली विभागको प्रोफेसर तथा विभागीय प्रमुखका रूपमा नियुक्ती गरियो, जहाँ पछि उनले बि-ए अनर्स पाठ्यक्रमको शुरुवात गराउन सफल भएका थिए।
प्रवेशिका परीक्षा
नतिजा
प्रवेशिका परीक्षा दिएको मिती देखि तीन महिना भित्र परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले यस परीक्षाको परीक्षाफल प्रकाशित गरें गर्दछ । बिधार्थीको अंकको आधारमा तीनलाई निम्न श्रेणीमा छुट्याउने गरिन्छ :-
राम राज पन्त
कर्म क्षेत्र
राम राज पन्तले आफ्नै पहल र सक्रियतामा नेपालमा पहिलो कानुनी शिक्षाको थलो स्थापना गरे। उनको नेतृत्वमा बि. सं. २०११मा नेपाल ल कलेजको स्थापना भएको थियो र उनी त्यसका संस्थापक अध्यक्ष प्रिन्सिपल भए। दरबार हाई स्कुलकै घरमा बेलुका पढाउने गरी नेपाल ल कलेजको स्थापना गर्ने राम राजले लगनशील, प्रतिबद्ध र उत्साही विद्वानहरूको समुहलाई एकत्रित गरी एक बलियो संस्था खडा गरे। उनकै प्रयत्नमा कलेजले काठमाडौँको प्रदर्शनी मार्गमा आफ्नै विद्यालय हाता पनि निर्माण गर्न शुरु गर्‍यो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयको कानुन संकाय अन्तर्गत आए पछि नेपाल ल क्याम्पस नामाकरण गरिएको उक्त संस्थालाई बलियो बनाउन त्यही पदमा रही उनले अर्को दुई दशक अथक कार्य गरे। राम राजको मन:सृष्टिबाट खडा भएर देशकै पहिलो र सबैभन्दा ठूलो कानुनी शिक्षालयको रूपमा रहेको नेपाल ल क्याम्पसका कैयौँ सफल स्नातकहरू छन्, जो नेपाल भित्र र बाहिरका धेरै संस्थाका अगुवा भएका छन्।
प्रवेशिका परीक्षा
नतिजा
परीक्षा उतिर्ण गर्न निम्न मापदण्ड भएता पनि ग्रामिण भेगमा बसोबास गर्ने तथा सरकारी बिद्यालयमा पठन पाठन गर्ने बिधार्थीहरू अझै पनि उतिर्ण गर्न कठिनाइ हुने गरेको पाइएको छ । परीक्षा प्रणाली अनुसारको पठन पाठन भएतापनि हालका दिनमा उतिर्णांक प्रतिशत घट्दै गरेको पाइएको छ ।
राम राज पन्त
कर्म क्षेत्र
बि. सं. २०१६मा नेपाली भाषा व्याकरणमा सजिलोबाद अभियानको थालनीको श्रेय राम राज पन्तलाई दिइन्छ। बि. सं.२०१८ सालमा उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको एम-ए (MA) तहको पाठ्यक्रम स्थापना गरे र ५ वर्ष नेपाली अध्ययन समितीको अध्यक्ष भई काम गरेका थिए। त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट बि. सं. २०३२मा सेवा निवृत भए पछि पनि राम राजले नेपाली भाषा र नेपालमा कानुनी शिक्षाको अध्ययन र अनुसन्धानमा आफ्नो कलम चलाई रहे। नेपालमा कानुन र न्यायिक पद्दतीको विकासका लागि विभिन्न सङ्घ, संस्थाका सल्लाहकारका रूपमा उनले सेवा प्रदान गरिरहे।
प्रवेशिका परीक्षा
प्रवेशिका नतिजा
बि.स.१९९० देखि बि.स.२०४४ सम्म
खानिगाउँ
खानिगाउँ पाल्पा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
यो गाविस को जनसङ्ख्या बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार १,८८१ रहेको छ ।
एलेक्ट्रा ब्लु
एलेक्ट्रा ब्लु (जन्म: ९ जुन १९८३) एक अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन् । एलेक्ट्राको जन्म फोनिक्स, एरिजोनामा भएको थियो तर उनी टेक्सासको डल्लासमा हुर्किईन । उनले सन् २००५ देखि यस पेसा अँगालेकी थिइन् । उनले कलाकार तथा निर्देशक प्याट मेनेसँग विवाह गरिन् ।
घडी
घडी भन्ने बित्तिकै आजकल समय देखाउने यन्त्रलाई बुझिन्छ। हुनत त्यो पनि घडी नै हो तर पौराणिक कालमा घडी भनेको समय मापन एकाइलाई बुझाउथ्यो अँझै पनि हिन्दू पञ्चाङ्गमा घडी र पलाको प्रयोग भएको पाइन्छ। तत्कालिन समय मापन एकाई बमोजिम ६० पलाको एक घडी र ६० घडीको एक दिन मानिन्छ। आधुनिक समय मापन प्रणाली अनुसार एक घडिले २४ मिनट भोग गर्छ। २.५ (अढाई) घडीको पुरा १ घण्टा हुन्छ। घडी शब्दको उच्चारण अनुसार यो घडाको स्त्री लिँग शब्द हो। घडा भन्नाले गाग्रो अथवा गाग्री भन्ने बुझिन्छ। पौराणिक कालमा समय मापन यन्त्र एक लोटा अथबा प्याला आकारको ताम्र निर्मित भाँडो हुन्थ्यो। यो भाँडो कुनै अनुभवी मानिसले बनाउथे र यसमा सरकार द्वारा मान्यता प्राप्तको छाप लगाउनु पर्थ्यो। यसै भाँडोलाई घडी भनिन्थ्यो। घडिको पिँधमा एक सानो प्वाँल पारिएको हुन्छ। समयको ज्ञात गर्नकोलागी घडीलाई एक भाँडामा पानी भरेर त्यसै माथी राखिन्छ। घडीको पिँधमा भएको प्वाँलबाट अलि अलि गर्दै पानी घडीमा भरिदै जान्छ र एक घडी समय पुरा भए पछि घडी पानीमा डुब्छ। फेरी त्यसलाई खाली गरेर दोहराईन्छ। यो थियो पुरानो जमानामा समय देख्ने एकाइ र यन्त्र "घडी" तर आधुक जमानामा घडी भनेको हुनत समय देखाउने यन्त्र नै हो। तर एकाइ हैन।
इतिहास
इतिहासकार र आर्कियोलजिस्ट यस्तो मान्दछन कि घडीको अविष्कार मिस्र अथवा मेसोपोटामियामा भयेको थियो। विश्वको सबैभन्दा पुरानो घडी बी सीको हो। यो घडी मिस्रमा छ। मा इटलीमा पनि घडी बन्यो। त्यतिबेलाको घडी टाईमपीस हुने गर्थ्यो जसलाई मान्छेहरूले चेनमा झुंडाएर गोजीमा राख्ने गर्थे। ति घडीहरू एकदम ठिक समय देखाउदैन थियो। घडीको विकास क्रम सन्  भन्दा पहिला देखि  सम्म।
पुम्दीभुम्दी
पुम्दीभुम्दी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यस गाविसमा विश्व शान्ति स्तूप, राम्चेदेवी मन्दिर, पुम्दीकोट, भुम्दीकोट आदि ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन भने पोखरा भ्यू पोइन्ट, माछापुच्छ्रे भ्यू पोइन्ट, तेश्रो लेक आदि यहाँका प्राकृतिक पर्यटकीय स्थलहरू हुन।
महादेबस्थान
महादेबस्थान नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, जनकपुर अञ्चलको सिन्धुली जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
त्रोदोस क्षेत्रका रङ्गीन चर्चहरू
त्रोदोस क्षेत्रका रङ्गीन चर्चहरू एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
सानोदुम्मा
सानोदुम्मा एक गाविस हो । जुन वि‍स २०७३ सालमा नेपालको राज्य पुनस‌ंरचना हुनु भन्दा अघिसम्म अस्तित्वमा थियो । हाल यो पौवादुङमा गाउँपालिकाको वडा नं‍ ५ अन्तर्गत पर्दछ। सानादुम्मा को नाम सानोदुङमाबाट अपभ्रंश भएर भएको हो । दुङमो अर्थ स्थानीय किरात राई दुङमाली भाषामा "पिउनु" भन्ने हुन्छ ।
सानोदुम्माको मुख्य केन्द्र जिमीगउँ थर्पु हो । यसको साथै सुप्ला खोक्ला चौनबारी चौकीबारी बाहुनटोल क्षेत्रीटोल सिमपानी लुभुवा पोखरीटार माझटार बेतेनी बाह्रटार प्याक्ला आदि गाउँवस्तीहरूमा मानिसहरुको बसोबास रहेको पाइन्छ ।
मुख्यगरी राइ तामाङ क्षेत्री बाहुन मगर कामी दर्जी भूजेल जातिको मिश्रित बसोबास रहेको छ ।
इभा ब्राउन
इभा आना पउला हिटलर (जन्म: ६ फेब्रुअरी १९१२ - ३० अप्रिल १९४५) आडोल्फ हिटलरको लामो समय देखिको साथी र ४० घण्टा भन्दा पनि कम समयसम्म उनकी श्रीमती थिइन्। ब्राउनले १७ वर्षको उमेरमा जर्मनीको सहर मुन्छेनमा हिटलरलाई भेटेकी थिइन्। उनीहरूको प्रारम्भिक सम्बन्धमा उनले दुई पटक आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेकी थिइन्। सन् १९३६ देखि उनी ब्यागतिसगादन नजिकैको ब्यागओफ उनको घरको एक सदस्य बनेकी थिइन् थिइन् भने दोस्रो विश्वयुद्ध भरि त्यहाँ उनले भित्री जीवन बिताएकी थिइन्। ब्राउन एक तस्वीर चित्रणकर्ता थिइन्, र उनले हिटलरका धेरै तस्वीर र श्रव्य दृश्यहरू कैद गरेकी थिइन्। उनी हिटलरको आन्तरिक सामाजिक घेरामा महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्व थिइन्। उनीहरूको विवाह २९ अप्रिल १९४५ मा भएको थियो भने उनीहरू दुबैले आफ्नो आत्महत्याको १ दिन अगाडि विवाह गरेका थिए।
उनले हिटलरसँग एक छोटो नागरिक समारोहमा विवाह गरेकी थिइन्। विवाह गर्दा उनी ३३ वर्षकी थिइन् र हिटलर ५६ वर्षका थिए। ४० घण्टा भन्दा कम समय पछि उनीहरूले इन्धन राखिने कोठामा गई सँगै आत्महत्या गरेका थिए। उनले साइनाइडको गोली निलेर आत्महत्या गरेकी थिइन् भने उनका श्रीमान हिटलरले आफ्नै टाउकोमा गोलीले हानी आत्महत्या गरेका थिए। जर्मनेली जनताहरू उनको मृत्यु हुनु भन्दा अगाडि हिटलरसँग सम्बन्ध रहेको बारेमा अज्ञात थिए।
प्रारम्भिक जीवन
इभा ब्राउनको जन्म मुन्छेनमा भएको थियो र उनी स्कुलका शिक्षक फ्रेडरिक "फ्रिट्ज" ब्राउन (सन् १८७९–१९६४) र फ्रान्सिस्का "फनी" कोनब्याग (१८८५–१९७६) को माहिली छोरी थिइन्। उनकी आमाले बिहे गर्नु अघि कपडा सिलाउने काम गर्दथिन्। उनकी दिदी इल्से (सन् १९०९– १९७९) र बहिनी मार्गारेट ( ग्रेटल ) (१९१५–१९८७) हुन्। ब्राउनका बाबु आमाको अप्रिल १९२१ मा सम्बन्ध विच्छेद भएको थियो, तर नोभेम्बर १९२२ मा संभवत आर्थिक कारणले गर्दा उनीहरू बीच पुनर्विवाह भएको थियो। ब्राउनले मुन्छेनको क्याथोलिक माध्यमिक विद्यालयमा पठनपाठन गरेकी थिइन्, र त्यसपछि उनी एक वर्षको लागि सिम्बाच एम् इनमा रहेको एक विद्यालयमा व्यापार सङ्काय तर्फ अध्ययन गर्नका लागि गएकी थिइन्, जहाँबाट उनको मध्यम अङ्क प्राप्त गरेकी थिइन् र उनको खेलकुद प्रतिभाको पनि विकास भएको थियो।
हिटलरसँगको सम्बन्ध
त्यसपछिका वर्षहरूमा इभा ब्राउन र हिटलरबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको थियो जुन दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यसम्म जनताबाट गोप्य राखिएको थियो। हिटलर उनीसँग कहिल्यै सार्वजनिक रूपमा देखा परेका थिएनन् र उनलाई ब्यागओफकी अर्थशास्त्री भनेर पनि घोषणा गरिएको थियो जहाँ जहाँ ब्राउन र हिटलर सन् १९३६ देखि सँगै बसेका थिए, यद्यपि यस सम्बन्ध सम्बन्धवादीहरूको नजिकको घेराको रूपमा परिचित थियो। हिटलर प्राय: उसँग बिवाहाका लागि समय नभएको दावी गर्दथे। वास्तवमा, ३० जनवरी १९३३ भन्दा अघि उनले महिला मतदाताहरूको सहमतिलाई आफूले पालना गर्न सक्ने एकल पुरुष भएको तथ्यलाई स्वीकारेका थिए भने यसका साथै आफ्नो रोगवैज्ञानिक संरचनाको कारण, हिटलरको जीवनलाई सामान्य रूपमा वर्णन गर्दा उनको कुनैपनि महिलासँग एकल सम्बन्ध नरहेको मानिन्थ्यो।
१० वा ११ अगस्ट १९३२ मा, इभा ब्राउनले आफ्नो बुबाको पेस्तोलले छातीमा गोली ताक्दै आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेकी थिइन्। इतिहासकारहरू यसलाई आत्मघाती अभिप्रायहरूलाई पछ्याउँदै हिटलरको नजिक जाने प्रयासको रूपमा हेर्दछन्। उक्त उनको आत्मघाती परीक्षणको घटना पछि उनीहरूको सम्बन्धलाई थप सुदृढ गरेको थियो। यो उनको पहिलो आत्महत्याको प्रयासले हिटलर उनको सम्बन्धित विषयहरूमा कर्तव्यपरायण भएको प्रमाणित गरेको इतिहासकारहरूको भनाई रहेको छ। ६ नोभेम्बर १९३२ को जर्मनेली सङ्घीय निर्वाचनको भ्रमणमा उनी व्यस्त रहेका थिए। उनलाई हिटलरले बेवास्ता गरेको महसुस गरी उनले, १ नोभेम्बर १९३२ मा, उनले आफ्नो घाँटीमा पिस्तोलले गोली प्रहार गरेकी थिइन्।
सन् १९३२ को अन्तमा, उनीहरूले प्रेम प्रसङ्ग निकै गोप्य रूपमा सुरु गरेका थिए। हिटलर म्युनिखमा रहेको आफ्नो कोठामा रहेको समयमा, इभा प्रायः हिटलरसँग रात बिताउने विश्वास लिइएको छ। हिटलरको आधिकारिक रूपमा कुनै प्रेम सम्बन्ध थिएन र इभा ब्राउनलाई उनको पक्षमा महिलाको रूपमा आफूलाई सार्वजनिक रूपमा देखाउन निषेध गरिएको थियो। ब्यागअफमा उनीहरूको छुट्टाछुट्टै कोठा रहेको थियो तर ति कोठाहरू एक आपसमा जोडिएका थिए। संभवत हिटलरलाई उनको प्रेमको आश्वासन दिनका लागि उनले मे १९३५ को अन्तमा फेरि गोली सेवन गरी साथ आत्महत्या गर्न प्रयास गरेकी थिइन्। यो आत्महत्याको प्रयासलाई मुख्यतया पुनरावेदन आत्महत्याको रूपमा पनि लिइन्छ, जसले मृत्युतिर भन्दा बढी ध्यान दिनु पर्ने तिर भाव केन्द्रित गर्छ। आत्महत्याको प्रयास पछि, हिटलरले उनलाई एउटा भवन दिएका थिए, जसको मूल्य ३०,००० राइचमार्क रहेको थियो। उनी हिटलरको व्यक्तिगत तस्वीर चित्रणकर्तम हेनरिक होफम्यानसँग काम गर्न पनि गएकी थिइनन्, तर प्रति महिना ४५० राइचमार्कका साथ युद्धको अन्त्य नभएसम्म उनी आफ्नो भवन मै रहेकी थिए।
जीवनीकार हेइक गर्तमाकेरले राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनीमा महिलाको खासै ठूलो भूमिका नरहेको जनाएका थिए। हिटलरमा ब्राउनको राजनीतिक प्रभाव कम रहेको थियो; व्यापार वा राजनितिक वार्तालाप भएको बेलामा उनीलाई कोठामा बस्न अनुमति दिइएको थिएन र मन्त्री वा अन्य प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू उपस्थित हुँदा उनलाई कोठाबाट बाहिर पठाइने गरिएको थियो। उनी राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनेली श्रमिक दलको सदस्यको रूपमा पनि रहेकी थिइनन्। युद्धपश्चातका उनका संस्मरणहरूमा होफम्यानले ब्राउनको दृष्टिकोणलाई चिनाएका थिए। उनको मुख्य रुचि खेलकुद, कपडा, र चलचित्रमा रहेको थियो।
दृश्य चित्रणमा उनको संलग्नता
इभा ब्राउनले बनाएको तस्वीर र श्रव्य दृश्य छायाङ्कनको निश्चित ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ साथै उनले ठूलो मात्रामा रङ्गीन श्रव्य दृश्यहरू पनि कैद गरेकी थिइन्। उनले निर्माण गरेको श्रव्य दृश्य मार्फत हिटलरको बाहिरी विशेषताहरूको वर्णन गरिएको पाइन्छ। उनले १६ मिलिमिटर एग्फा मोभेक्स क्यामराको प्रयोग गरी दृश्य चित्रण गरेकी थिइन्। उनले आफुले गरेका कैदहरूलाई दि बुन्ता फिल्मसाओको नाम दिएकी छिन्।
विवाह र मृत्यु
इभा ब्राउन ७ मार्च, १९४४ मा म्युनिखबाट बर्लिन आएकी थिइन् र अप्रिलको मध्य तिर सुहाबुङ्खामा रहेको कोठामा सरेकी थिइन्। उनी हिटलरको इच्छाविरूद्ध बर्लिन आएकी थिइनन् भन्ने कुरा स्पष्ट छैन। उनको परिवारले बर्लिन छोड्ने अनुरोधको बाबजुद पनि, उनी अन्तसम्म त्यही बसेकी थिइन्। २९ अप्रिल १९४५ को रात इभा ब्राउन र आडोल्फ हिटलरले विवाह गरेका थिए। यो विवाह सहर परिषद् र जिल्ला अदालतका प्रमुख वाल्टर वागनरद्वारा गरिएको थियो जसमा उनका साक्षीहरू जोसेफ गोबेल्स र मार्टिन बोरम्यान समावेश थिए। विवाह पश्चात् उनको आधिकारिक नाम इभा हिटलर रहन गएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धबाट पराजित भएको अनुभूति गर्दै उनीहरूले विवाहको एक दिन पछि ३० अप्रिल १९४५ मा एकसाथ आत्महत्या गरेका थिए। उनको मृत्युको आधिकारिक समय हिटलरको भन्दा दुई मिनेट अगाडि मानिएको छ।
युद्ध पश्चत् उनको मूल्याङ्कन
तानाशाही हिटलर र उनको मृत्यु पछि देशमा राष्ट्रिय समाजवादको अन्त भएको थियो। इभा हिटलरले सङ्घीय समाजवादी जर्मनेली युगको समयमा सङ्घीय समाजवादी जर्मनीको अपील कक्षलाई बोझको रूपमा वर्गीकृत गरेकी थिइन्। हिटलरको चन्दाबाट आएको पत्ता लागेपछि उनको सम्पत्तिलाई पूर्ण रूपमा जफत गरिएको थियो। मरणोत्तर प्रकाशित पुस्तकमा जालसाजी हुन गएको थियो र उक्त पुस्तकको सन् १९३५ का केही पृष्ठहरूलाई मात्र सुरक्षित गरिएको छ जुन सन् १९६८ मा लेखक तथा पत्रकार नेरिन ई गनले पहिलो पटक प्रकाशित गरेका थिए। इतिहासकारहरू, ब्राउनले एउटा भ्रमात्मक संसारको निर्माण गरीरहेकी जहाँ उनले तानाशाह र उनको शासनका सबै नकारात्मक पक्षहरूलाई ओगटेको कुरामा जोड दिन्छन्। जनसङ्ख्या र विश्वयुद्धको आवश्यकताको समयमा हिटलरको कारणले उनी एक भवन भित्र सुरक्षित विलासी परिस्थितिमा स्थायी बिदामा रहेकी थिइन्। हवाइ जहाजबाट हिटलर बिदाको समयमा इटाली गएका बेला उनले यो कुरा आफ्ना आमाबुबालाई बताएकी थिइन्।
मन्वन्तर
मन्वन्तर, मनु, हिन्दू धर्म अनुसार, मानवताको प्रजनकको आयु हुन्छ। यो समय मापनको खगोलीय अवधि हो। मन्वन्तर एक संस्कृत शब्द हो, जसको संधि-विच्छेद गर्दा मनु+अन्तर = मन्वन्तर मिलेर बन्दछ। यसको अर्थ मनुको आयु हुन्छ।
मन्वन्तर अवधि र संरचना
हरेक मन्वन्तर ३०,६७,२०,००० साल (८,५२,००० दिव्य वर्ष; १ दिव्य वर्ष = ३६० सौर्य वर्ष) हुन्छ र यहि युग चक्र ७१ पटक चली रहन्छ। एक कल्प (ब्रह्मको एक दिन), जुन ४ अरब ३२ करोड वर्ष (१ करोड २० लाख दिव्य वर्ष वा १,००० युग चक्र) रहन्छ, यसमा १४ मन्वन्तर (१४ x ७१ = ९९४ युग चक्र) हुन्छन जसको अन्तिममा सधै मन्वन्तर सन्ध्या (१५ सन्ध्याहरू) हुन्छन जसको अवधि १,७२,८००० वर्ष (४,८०० दिव्य वर्ष; सत्य युगको अवधि) हुन्छ। हरेक मन्वन्तर सन्ध्याको बेला पृथ्वी (भू लोक पानिको सतहमा दुब्धछ।
हरेक कल्पमा १४ मन्वन्तरहरू र १५ मन्वन्तर सन्ध्याहरू निम्न दियिएको तालिकामा हुन्छन:
मनुस्मृति, पाठ १
मनुहरू
वर्तमानको कल्प(ब्रह्मको एक दिन): श्वेतवाराह कल्पमा यी १४ मनुहरूको नाम यस प्रकारको छन्: • # स्वायम्भु मनु
• # स्वरोचिष मनु
• # औत्तमी मनु
• # तामस मनु
• # रैवत मनु
• # चाक्षुष मनु
• # वैवस्वत मनु वा श्राद्धदेव मनु
• # सावर्णि मनु
• # दक्ष सावर्णि मनु
• # ब्रह्म सावर्णि मनु
• # धर्म सावर्णि मनु
• # रुद्र सावर्णि मनु
• # देव सावर्णि मनु वा रौच्य मनु
• # इन्द्र सावर्णि मनु वा भौत मनु
सौगात ओझा
सौगात ओझा (जन्म: २०४३ माघ १०) देउडा र लोग गायक हुन् । उनको जन्म डोटी जिल्लाको सरस्वतीनगर गाविसमा भएको थियो । उनी सामान्य परिवारमा हुर्केका थिए । उनको बुवाको नाम भोजराज ओझा र आमाको नाम भागरथी देवि ओझा हो ।
सुरुवाती जीवन
गायक ओझा फिल्मी क्षेत्रमा उदयमान हुन ठुलठुला आशा बोकेर काठमाडौँ छिरेका थिए । पहिलो पटक काठमाडौँ पसेका ओझाको कोहि आफन्त पनि नभएका र काठमाडौँ जस्तो शहरमा प्रयाप्त अनुभव पनि थिएन । कहाँ खाना खाने,बस्ने भन्ने अलमलमा पर्दा दुई दिन रत्नपार्कमा भोकै सुतेका थिए । त्यसपछी चितवन का एकजना  नृत्य प्रशिक्षक छिरिङ लामा ले आफ्नो अफिसमा काम गर्न लगाएका थिए । त्यहा काम गर्दागर्दै ओझा अकस्मात बिरामी परेपछी अस्पताल लागि जाँच गराउदा मुटुको रोग देखाइएको थियो । नृत्य,मोडल र अभिनेता गर्छु भनेर राजधानी छिरेका ओझाको सपना चकनाचुर भयो । गहभरी आशु र मनभरी पीडा बोकेर उहीँ आफ्नै जन्मथलो फर्किएका थिए ।
पछिल्लो विवरण
डोटीको जोरायलमा भएको भयानक सडक दुर्घटनामा परी बाँच्न सफल भएका गायक सौगात ओझाले आफ्नो गायन पेसालाई पुनः निरन्तरता दिन थालेका छन् । उक्त बस दुर्घटनामा ३१ जनाले ज्यान गुमाउँदा ओझाले पनि आफ्नी आमा र छोरी गुमाउनु पर्यो । यति मात्रै नभएर उनी स्वयंम उक्त दुर्घटनामा परि २१ दिन अस्पतालको सैय्यामा उपचार गराउनु पर्‍यो । उनले सो घटनाको विश्लेषण गरिएको घटना गीत पनि गाएका छन् सो गीत सुनेर धेरैले गायकको पीडामा साथ दिएर आँशु झारे । अब भने सो पीडालाई भुलाउन उनले नयाँ गीत लिएर बजारमा आएका छन् । अहिलेकी चर्चित गायिका तथा मोडल ज्योती मगरको साथमा ओझाले '''इशारा के गरी गरी... मलाई त यहि काली मोरी मन परी''' बोलको निक्कै रमाइलो गीत सार्वजनिक गरेका हुन् । सो गीतमा सौगात ओझा र ज्योती मगरको स्वर रहेको छ भने शब्द रचना र लय सङ्कलन पनि गायक ओझाले नै गरेका हुन् । दोहोरी प्याट्रनको यो गीतको भिडियो पनि निर्माण भइसकेको गायक ओझाले जानकारी दिए । भिडियोमा बिनोद बोहरा (बोक्टानी किङ) र ज्योती मगरको मोडलिङ्ग रहने जनाइएको छ । बि स्टार फिल्म प्रा.लि.को प्रस्तुती रहेको यो भिडियोको निर्देशन भने विक्रम चौहानले गरेका छन् । निक्कै रमाइलो गीत भएकोले भिडियोलाई पनि त्यस्तै रमाइलो बनाउने प्रयास गरिएको निर्देशक चौहानले बताए । यो गीतको म्युजिक भिडियो चाँडै नै युट्युव मार्फत सार्वजनिक गर्ने तयारी भएको छ भने अडियो गीतलाई देशभरका एफएम रेडियोमा पठाइ सकिएकोले हाललाई रेडियोबाट सुन्न सकिने बताइएको छ । नेपालमा पछिल्लो समय सवारी दुर्घटनामा परी हजारौले अकालमै ज्यान गुमाईरहेका छन् जसले गर्दा आफ्ना आफन्त, साथीभाई र शुभचिन्तकहरु गुमाउन बाध्य कयौं नेपाली मनहरूलाई शान्त्वना दिदै आफ्नै पिडा व्यक्त गर्दै छन् लोक गायक सौगात ओझाले ।
छैरोतन जाति
आदिवासी छैरोतन जातिको ढ्वाङग्रे ढोल, टुङना र मुरली यसजातिले प्रयोग गर्ने बाजाहरू हुन्।
मीरा चौधरी
मीरा चौधरी एक नेपाली महिला फुटबल खेलाडी हुन्।उनी पहिलो नेपाली फुटबल जगतकि एक चर्चित खेलाडी हुन्।उनी नेपाल प्रहरीमा कार्यरत समेत थिइन्।
सुरेल जाति
सुरेल जाति नेपालको दोलखा जिल्लामा रहेको तामाकोसी नदीको किनारमा बसोवास गर्ने एक लोपोन्मुख जाति हो । दोलखाको सुरी गाविसमा बासोबास गर्ने भएकोले नै यिनीहरूलाई सुरेल भनिएको हो ।
सुरेल जातिको उत्पति
स्थानीय बुढापाकाहरूको अनुसार ५०० वर्ष पहिले रामेछाप जिल्ला सिमागढी पुर्ख्यौली भएका बासे र बिरबल नाम गरेक दुईजना ससुरा र ज्वाईं शिकार खेल्दै सुरी खोलको किनारमा आइपुगेको र बास बस्ने क्रममा उनीहरू सुरी पुगेका थिए र पछि त्यही नै बसोबास गर्न थाले र यसरी उनीहरू सुरीमा नै बसेकोले सुरेल भनिन थालेको हो । अर्को किम्बदन्ती अनुसार जब जिरेल जाति को उत्पत्ती भयो, जिरीमा बस्नथाले तर पछि केही जिरेलहरू छुट्टिएर सुरीमा बस्न पुगे । त्यही बेलादेखी जिरीमा बस्नेलाई जिरेल भनियो र सुरीमा बस्नेलाई सुरेल भनियो भन्ने गरिएको पनि पाइन्छ ।
मृत्यु संस्कार
सुरेल जातिमा कुनै मानिसको मृत्यु हुँदा लासलाई पिँढीको दायापट्टि राखिन्छ । लासलाई जलाउने गरिन्छ । जलाउनुभन्दा पहिले लासलाई नुहाइदिन्छन् र नया वस्त्र पहिर्‍याएर चितामा राख्छन्। चिता बनाउँदा पनि मृतकको उमेरको गणनाका आधारमा दाउराको सङ्ख्या राखिन्छ।
ढोल, मादल, मुरली, झ्याली सुरेल जातिका मुख्य लोकबाजाहरू हुन्।
पुरन्चौर
पुरन्चौर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
कुर्ती माथि
कुर्ती शीर्ष भारतीय उपमहाद्वीपमा प्रयोग हुने माथिल्लो कपडा हो जसमा कम्मरकोट, ज्याकेट र ब्लाउजहरू समावेश छन्।
कुर्ती
आधुनिक प्रयोगमा, छोटो कुर्तालाई कुर्ती भनिन्छ, जुन महिलाहरूको पहिरन हो। यद्यपि, परम्परागत रूपमा, कुर्ती शब्दले कम्मर कोटलाई बुझाउँछ, ज्याकेट र ब्लाउजहरू जसमा साइड स्लिटहरू छैनन् र कम्मरको माथि बस्छन् यो को अंगरखाबाट उत्पन्न भएको मानिन्छ।, र शुंगा अवधि (2 शताब्दी ईसापूर्व) को ट्युनिकबाट आएको मानिन्छ। कुर्तीलाई चोलीबाट छुट्याइएको छ र पछिल्लोले मिड्रिफलाई खुला राख्छ।
यो एक क्लासिक भारतीय कपडा शैली हो, विशेष गरी उत्तरमा।
यद्यपि आधुनिकीकरण भए पनि, देशका अन्य क्षेत्रहरूले अझै पनि यो फेसन प्रवृत्तिलाई पछ्याउँछन् जसको जरा उत्तरी भारतमा छ। कुर्तीहरू मुख्यतया उत्तरमा महिलाहरू द्वारा लगाइन्छ, जबकि साडीहरू दक्षिणमा रुचाइन्छ।
त्यहाँ कुर्तीका धेरै शैलीहरू छन् जसमा निम्न समावेश छन्:
पञ्जाबी कुर्ती
पञ्जाब क्षेत्रमा, कुर्ती एउटा छोटो कपासको कम्मरकोट हो जुन अगाडिको भागबाट कम्मरसम्म बाँधिएको हुन्छ। महिलाहरूले आफ्नो बटनको छेउमा सुन वा चाँदीले बनेको जंजिरी भनिने चेन बेर्ने गर्थे। पञ्जाबमा, पुरुषहरूले कुर्ताको माथि जंजिरी लगाउँछन्।
पंजाबी कुर्तीको अर्को शैली अंगा (रोब) को छोटो संस्करण हो। कुर्ती आधा वा पूरा बाहुला, हिप लम्बाइ र अगाडि वा पछाडि नखुलेको पनि हुन सक्छ। पञ्जाबीमा पुरुषको कुर्तीलाई फटुई वा वास्तकोट भनिन्छ।
उपभोक्ताको इच्छाको आधारमा कुर्तीको लम्बाइ निर्धारण गर्न सकिन्छ।
गुजरात
गुजरात र काठियावाड़मा कुर्तीको प्रकार कम्मरभन्दा तल पर्छ।
आम्रपाली दुबे
आम्रपाली दुबे एक भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्री हुन् ।
सल्लेरी
सल्लेरी दैलेख जिल्लाको एक गाविस हो।
किरण राणा
किरण राणा एक नेपाली महिला फुटबल खेलाडी हुन्।उनी पहिलो नेपाली फुटबल जगतकि एक चर्चित खेलाडी हुन्।उनी नेपाल प्रहरीमा कार्यरत समेत थिइन्।
दुर्गा
दुर्गा हिन्दूहरूकी पूज्य नौ देवीहरू मध्य एक देवीको रूप हो । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले "शेरावाली माँ" "माँ दुर्गा" आदी नामले दुर्गालाई पुकार्छन । दुर्गा - जो अष्टाङ्ग योग, कर्म एवं उपासना रूप दुःसाध्य साधनद्वारा प्राप्त हुन्छिन्, उनै जगदम्बिका 'दुर्गा' कहलाउँछिन । दुर्गासप्तशती(देवीमहात्म्य/चण्डी पाठ)मा दुर्गा लाई देहाय का ११ नामले बन्दना गरिएको छ ।
टेबल हिमाल
टेबल हिमाल दक्षिण अफ्रिकाको केप टाउनमा अवस्थित चुचुरो समथर भएको हिमाल हो । महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय आकर्षणको रूपमा रहेको यो हिमाल घुम्न आउने पर्यटकहरू यहाँ रहेको केबुलकार उपयोग गर्छन् भने कतिपय पर्यटकहरू टाकुरामा पुग्न पदयात्रा गर्छन् । यो हिमाल टेबल माउन्टेन राष्ट्रिय निकुञ्जको एक भाग हो ।
मार्च
जुली र ग्रेगोरी पात्रोमा वर्षको तेस्रो महिना हो र लम्बाई ३१ दिन हुने सात महिनाहरूमध्ये दोस्रो महिना हो। उत्तरी गोलार्धमा, वसन्त ऋतुको मौसमी सुरुवात मार्चको पहिलो दिनमा हुन्छ। २० वा २१ मा मार्च विषुव उत्तरी गोलार्धमा वसन्तको खगोलीय सुरुवात र दक्षिणी गोलार्धमा शरद ऋतुको सुरुवातको प्रतीक हो, जहाँ सेप्टेम्बर उत्तरी गोलार्धको मार्चको मौसमी समकक्ष हो।
भाचोक
भाचोक नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो। यस गाविसमा चेबाङ, छेबाङ गुम्बा आदि ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन भने लम्तरी लेक यहाँको प्राकृतिक पर्यटकीय स्थल हो।
गाण्डीव
गाण्डीव महाभारत कालमा धेरै नैं प्रसिद्ध धनु थियो,इसे ब्रह्माले बनाएर इन्द्रलाई दिए र फेरि पछि वरुण देवदेखि यो अर्जुनका नजिकपुगा,अर्जुनले यस धनुषका साथ असंख्य युद्ध जीते,यो धनु धेरै नैं मजबुत र सुदृढ थियो।
पप सङ्गीत
popular शब्दबाट छोटकरिमा पप हुन गएको शब्द ।
प्राय जवानहरूलाई ध्यानमा राखेर ब्यापारिक सफलताको लागि छोटो, साधारण, आधुनिक तकनिकहरूको प्रयोग गरिएर रेकर्ड गरिएको संगित ।
References:
जिवाश्म होमिनिड क्षेत्रहरूको स्टर्कफोन्टेइन, स्वार्टक्रन्स, क्रोमद्राइ, र इन्भिरोन्स
जिवाश्म होमिनिड क्षेत्रहरूको स्टर्कफोन्टेइन, स्वार्टक्रन्स, क्रोमद्राइ, र इन्भिरोन्स एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा जोडिएको छ।
ताङबे जाति
ताङबे जातिले धुम्च्याङ, धन्याम्, घोम्प्याङ आदि बाजा गर्दछन्। ताङ्बे जाती मुस्ताङ मा बस्दछन । यो जाती हिमालि क्षेत्र को सुबिधा बन्चित आदिबासी जनजाती हो । यो जाती को मुख्य धर्म बौद्ध धर्म हो ।
बोल्दे फेदिचे
बोल्दे फेदिचे नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो । यो ठाउँमा ४६१ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार बोल्दे फेदिचेको जनसङ्ख्या २५७४ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
गाङ्नी उपजिल्ला
गाङ्नी बङ्गलादेशको मेहरपुर जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला खुलना विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
गाङ्नी उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २३°४४' देखि २३°५२' उत्तर अक्षांश र ८८°३४' देखि ८८°४७' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। गाङ्नी उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ३४१.९८ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई दौतलपुर उपजिल्लाले उत्तर, आलमडाङ्गा र मेहेरपुर सदर उपजिल्लाले दक्षिण, दौतलपुर, आलमडाङ्गा र मिरपुर उपजिल्लाले पूर्व, मेहेरपुर सदर र भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले पश्चिमबाट घेरेको छ। भैरव, इछामति, काजला, इलाङ्जी बिल, नुनेर बिल, इलालगाडि दामाश बिल आदि यस उपजिल्लाका नदी तथा नहरहरू हुन्।
जनशाङ्खिकि
जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २६९०८५ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १३७९२१ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या १३११६४ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २६४९७६ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २२३९, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १६७७ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या १९३ रहेको छ। यस उपजिल्लामा २४५ मस्जिद, ६ मन्दिर र ६ गिर्जाघरहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका ९२.७२% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.१६% ले पोखरी, १% ले टुटी र ६.१२% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ३७.३१% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन। यस उपजिल्लामा १ उपजिल्ला स्वस्थ्य संस्था, ६ परिवार नियोजन केन्द्र, १ अस्पताल र ५ सामुदायिक स्वस्थ्य संस्थाहरू रहेका छन्।
अर्थतन्त्र
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, जुट, खैनी, गहुँ, पानको पात, तोरी लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, रूख कटहर, भुइँ कटहर, अम्बा, केरा, कागती, खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया आँप, लिची, रुख कटहर लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको केसरी, अलहर पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा २१ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा थुप्रै माछा पालन केन्द्र, कुखुरा पालन केन्द्र र दुग्ध सङ्कलन केन्द्रहरू रहेको छ।
यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ७०% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा २.८३%, वाणिज्यमा १३.३८%, सञ्चार र यातायातमा १.९०%, उद्योगमा ०.९६% निर्माण क्षेत्रमा १.०३%, सुविधामा ३.१३%, धार्मिक सेवामा ०.१३%, वैदेशिक रोजगार तथा भाडामा ०.५९% र अन्यमा ६.०५% रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय गाङ्नी थानाको स्थापना सन् १९२३ मा भएको थियो भने सन् १९८४ फेब्रुअरी २४ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। हाल यस उपजिल्लामा १ पौरसभा, ९ सङ्घ परिषद्, १०३ मौजा/महल्ला र १३६ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्हरू प्रकार छन्; कुठाली सङ्घ परिषद्, टिटुल बाडिया सङ्घ परिषद्, काजीपुर सङ्घ परिषद्, बमुण्डा सङ्घ परिषद्, मोतमुरा सङ्घ परिषद्, सोलोतका सङ्घ परिषद्, शाहारबाती सङ्घ परिषद्, धानखोला सङ्घ परिषद् र राईपुर सङ्घ परिषद्।
शिक्षा
यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३६.५% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ३८.७% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३४.१%रहेको छ। यस उपजिल्लामा ९ क्याम्पस, ६८ माध्यमिक विद्यालय, १६४ प्राथमिक विद्यालय, १४ बाल उद्धान केन्द्र, ४ सामुदायिक विद्यालय र ९ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; गाङ्नी महिला क्याम्पस (सन् १९९५), होगलाबाडिया मोहाम्मादपुर हाजी भरसउद्दिन माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४५), गाङ्नी माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४५) आदि।
सर्वजीत राना मगर
सर्वजीत राना मगर नेपालका मूलकाजी हुन् । उनी रानी राजेन्द्रलक्ष्मीको पालामा मूलकाजीको पदमा सन् १७७७ मा नियुक्त भएका थिए । रानी राजेन्द्र लक्ष्मीसंग अनुचित सम्बन्ध कायम गरेको आरोपमा बहादुर शाहले सर्वजित राना मगरको हत्या गराए।
दरबारी राजनीति
बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पछी प्रतापसिंह शाह राजा भए। २ वर्ष शासन चलाएपछी उनको निधन भयो। त्यसपछि उनका साढे २ वर्षीय पुत्र रणबहादुर शाह भए र उनकी रानी राजेन्द्रलक्ष्मीले नायवी चालाइन्। राजेन्द्रलक्ष्मीले पतिको पालादेखिकै विश्वसनीय भारदार सर्वजीत रानालाई उनले मूलकाजी बनाइन् । वंशराज पाँडे दोस्रा काजी बनेर गोरखामा रहन लागे।
यसैबीच राजेन्द्रलक्ष्मी र सर्वजीतबारे अनुचित सम्बन्ध बारे हल्ला चल्यो। बहादुर शाहले चौतारिया दलजित शाहले श्रीहर्ष पन्थको सहयोग लिएर आठपहरियाहरूद्वारा दरबार घेर्न लगाई राजेन्द्रलक्ष्मीलाई चाँदीको नेल ठोकी दरबारभित्रै थुनेर मूलकाजी सर्वजीत राना र उनको अनुयायीलाई पक्री कुमारी घरको छिँडीको कोठामा लगेर रातको समय कटाइदिए।
छोटो समय मूलकाजी चलाएका सर्वजीत रानाको हैसियत देख्दा उनी त्यतिखेरका प्रधानमन्त्री तहमा रहेको देखिन्छ।
माचू पिचू
माचू पिचू १५औं सताब्दीमा कोलम्बियन पूर्वको युगको इन्का साम्राज्यको एक महत्त्वपूर्ण स्थान थियो । माचू पिचूको शाब्दिक अर्थ पुरानो पहाड भन्ने हुन्छ । यो स्थान समुद्र सतहबाट करिब २४३० मीटर (७९७० फीट) उचाइमा अवस्थित छ । माचू पिचू पेरूको उरुबाम्बा उपत्यका माथि कस्कोबाट करिब ८० किलोमीटर (५० मील) उत्तरपश्चिममा रहेको एक पर्वत श्रृङ्खलामा अवस्थित छ र यहि स्थान हुँदै उरुबाम्बा नदी बहन्छ । धेरैजसो पुरातत्वविदहरू माचू पिचू इन्का सम्राट Pachacuti (१४३८-१४७२)को लागि निर्माण गरिएको हो भन्ने कुरामा सहमत छन । अक्सर मानिसहरूले यसलाई "इन्का साम्राज्यको हराएको शहर"को रूपमा पनि परिचित गराउँछन, सम्भवत यो स्थान इन्का साम्राज्यको विश्वप्रशिद्ध प्रतीक हो ।
इन्का समुदायले सन् १४००को आसपासमा यसको निर्माण शुरू गरे, तर एक सताब्दी नबित्दै स्पेनिश साम्राज्य विस्तारको समयमा तत्कालिन शासकहरूको लागि आधिकारिक क्षेत्रको रूपमा छोडी दिए । हुनत स्थानीय स्तरमा यो क्षेत्र निकै प्रशिद्ध छ, तर सन् १९११मा अमेरिकी इतिहासकार हीराम बिंह्याम द्वारा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराउनुपूर्व बाहिरी सन्सारको लागि माचू पिचू अज्ञात थियो । त्यही समय देखि, माचू पिचू एक महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य बन्यो, स्पेनिशहरूले इन्का साम्राज्यमाथि विजय प्राप्त गरी लुटपाट मच्चाएको यो स्थान एक सांस्कृतिक स्थलको रूपमा समेत महत्त्वपूर्ण छ ।
साम्राज्यवादीहरूको लुटपाटको साक्षी बनेको माचू पिचू सन् १९८१मा पेरूको ऐतिहासिक संरक्षित क्षेत्र र सन् १९८३मा यूनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचिकृत स्थल घोषित भएको थियो । त्यस्तै सन् २००७ मा, माचू पिचू विश्वभर गरिएको इन्टरनेट सर्वेक्षणमा आधुनिक विश्वका सात आश्चर्यहरू मध्ये एकको रूपमा चुनिएको थियो ।
इतिहास
माचू पिचू सन् १४५०को आसपासमा बनाइएको थियो । त्यतिबेला इन्का साम्राज्य चरम उत्कर्षमा थियो । तर एक सताब्दी नबित्दै स्पेनिश साम्राज्यवादीहरूको विजय सँगै यो स्थान मानव रहित अवस्थामा पुगेको थियो । केही इतिहासकार तथा पुरातत्वविदहरू स्पेनिश हस्तक्षेप पूर्व नै Smallpox रोगका कारण यहाँका वस्तिहरू उजाड भइसकेका थिए भन्ने मत राख्छन । हुन त तत्कालिन अवस्थामा कुनै स्पेनिशले यस स्थानको यात्रा गरेको कुनै प्रमाण छैन तर कुनै पिचु भन्ने ठाउँ छ भन्नेकुरा चाही उनीहरूलाई थाह थियो । त्यो समयमा स्पेनिशहरूले अन्य पवित्र स्थानहरूमा रहेका चट्टानहरू ध्वस्त पारिदिएका थिए तर माचू पिचूमा रहेका चट्टानहरूमा कुनै विध्वंस गरिएको थिएन ।
इतिहासकार हीराम बिंह्यामले यस स्थानलाई इन्का समुदायले एक सुरक्षित वासस्थानको रूपमा प्रयोग गरेको तथ्य प्रस्तुत गरेका छन । उनका अनुसार माचू पिचू इन्का समुदायका 'Virgins of suns'को जन्मस्थल हो । पुरातत्वविदहरू जोन रोव र रिचर्ड बर्गरले गरेको एक अनुसन्धानले माचू पिचू इन्का सम्राट Pachacuti (१४३८-१४७२)को लागि निर्माण गरिएको हो भन्ने कुरामा विश्वका पुरातत्वविदहरूलाई विश्वस्त गरेको छ । अर्का अनुसन्धानकर्ता जोहन रेइनहार्डले उक्त स्थानको भौगोलिक अवस्थिति र त्यस क्षेत्रमा रहेका पहाडहरूका कारण नै माचू पिचूलाई इन्का समुदायले पवित्र स्थानको रूपमा चुनेको हुनसक्ने तथ्यहरू पेशगरेका छन । माचू पिचूबाट अन्तरीक्षमा हुने विभिन्न घटनाहरूको अवलोकन गर्न सहजहुने भएकोले पनि यो स्थान इन्का समुदायको लागि महत्त्वपूर्ण थियो ।
अर्का पुरातत्वविद जोहन रेइनहार्ड माचू पिचू इन्का समुदायको एक पवित्र धार्मिक स्थल थियो भन्ने विस्वास गर्छन । उनको सिद्धान्तले मुख्य रूपमा माचू पिचूको भौगोलिक अवस्थितिलाई जोड दिएको छ । उच्च पहाडी भूभागमा निर्माण गरिएको यो स्थान इन्का समुदायका लागि धार्मिक महत्त्व बोकेको पवित्र स्थल थियो त्यसैले उनिहरूले माचू पिचूलाई आफ्नो बासस्थान बनाए । रेइनहार्ड यसलाई "पवित्र भूगोल"को उपमा दिएकाछन । जुन पहाडको नामबाट माचू पिचूको नामाकारण गरियो त्यो पहाडमा निर्माण गरिएका संरचनाहरूमा इन्का समुदायका मानिसहरूले धार्मिक कार्यमा चढाएका सामग्रीहरू गाडिएको अवस्थामा पाइएका छन । यस्ता संरचनाहरू अन्य प्रमाणित इन्का समुदायका धार्मिक स्थलहरूमा पनि पाइने तथ्य रेइनहार्डले अघिसारेका छन । यस क्षेत्रमा कुदिएका ढुंगाहरूमा पाइएका कलाकृतिहरू तथा गुप्त लिपिहरूको बारेमा तत्कालिन स्पेनिस घुसपैठीयाहरूले -यस्ता किसिमका भवनहरू धार्मिक महत्त्वका हुन भनी लेखेका पाइएको छ । रेइनहार्डले प्रसतुत गरेको यो तथ्य सबैभन्दा ठोस सबूत मान्न सकिन्छ किनकि वास्तव मै यस्ता कलाकृतिहरू अन्य धार्मिक स्थलहरूमा पनि पाइन्छन् र यो स्वभाविक पनि हो कि धार्मिक महत्त्वका वस्तुहरू पवित्र स्थान मै राखिन्छन् ।
एउटा अर्को सिद्धान्त अनुसार माचू पिचू इन्का समुदायको llaqta थियो, जुन तत्कालिन अवस्थामा विजय प्राप्त क्षेत्रहरूको अर्थव्यवस्थामा नियन्त्रण गर्न निर्माण गरिएको वस्ति थियो । त्यस्तै केही इतिहासकारहरू अझैसम्म पनि यो स्थान इन्का समुदायको बिरुद्ध जघन्य अपराध गर्ने अपराधिहरूको लागि एक जेलको रूपमा निर्मित गरिएको हुनसक्ने दावी गर्छन । एक वैकल्पिक सिद्धान्तले माचू पिचू एक कृषि परीक्षणस्थल थियो भन्ने तथ्यहरू समेत प्रस्तुत गरेको छ । उक्त स्थानमा सानो भूगोल भित्रनै गहरा निर्माण गरी विभिन्न अलग-अलग हावापानीमा हुर्कने बालीको परीक्षण सम्भव भएकोले इन्का समुदायले उक्तस्थानमा वस्ती निर्माण गरेका थिए । यो सिद्धान्तले माचू पिचूमा रहेका खेतियोग्य गहराहरू ठूलोमात्रामा अन्न उत्पादनको लागि नभएर कस्तो हावापानीमा कुन बाली लगाउन सकिन्छ भन्ने परीक्षणगर्नको लागि मात्र पर्याप्त भएको तथ्य प्रस्तुत गरेको छ । यो सहर देवताहरूको वासस्थानको रूपमा वा राजाहरूको राज्याभिषेकको लागि बनाइएको थियो भन्नेहरूको पनि कमि छैन ।
सन् १९११को जुलाई २४ तारिखमा अमेरिकी इतिहासकार हीराम बिंह्यामले माचू पिचू तर्फ अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनकर्ताहरूको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । येल विश्वविद्यालयमा प्राध्यापक रहेका बिंह्याम स्पेनिशहरूबाट लखेटिएका इन्का समुदायहरूले अन्तिम पटक शरण लिएर वासस्थानको रूपमा प्रयोग गरेको Vilcabamba सहरको खोजिको क्रममा उक्त स्थानमा पुगेका थिए । त्यस भन्दा पहिला पनि उनले उक्त क्षेत्रको वरपरका भूभागहरूको पटक-पटक यात्रागरी अनुसन्धान तथा खोजीकार्य गरेका थिए । पाब्लितो अल्वरेज नाम गरेको स्थानीय ११ वर्षको केच्वा (Quechua) जातिको बालकले बिंह्यामलाई उक्त स्थानको जानकारी दिएका थिए । त्यो समयमा केही केच्वा जातिका मानिसहरू इन्काहरूले निर्माण गरी छोडेका भवनहरूलाई नै बासस्थानको रूपमा प्रयोग गर्दै माचू पिचूमा बसोबास गर्दथे । हिराम बिंह्यामले माचू पिचू र आसपासको क्षेत्रमा विभिन्न पुरातात्विक वस्तुहरूको अध्ययन गरे । उनले त्यो क्षेत्रको पूर्ण अवलोकन तथा सर्वेक्षण गरेपश्चात माचू पिचूलाई इन्का समुदायको हराएको सहर भनी नामाकरण गरे, यो बिंह्यामको पहिलो पुस्तकको शीर्षक पनि थियो । सन् १९१५ तिर बिंह्यामले धेरै पटक उक्त स्थानको भ्रमण गरे र त्यहाँ विभिन्न स्थलहरूमा उत्खनन गरी धेरै कलाकृतिहरू सङ्कलन गरे । उनले आफ्नो जीवन अवधि भर माचू पिचूको आविस्कारको बारेमा धेरै पुस्तक तथा लेखहरू लेखे ।
सन् १९१३ अप्रिल महिना भर नेशनल जिओग्राफिक सोसाइटीले आफ्नो प्रकाशनमा माचू पिचूलाई स्थान दिएपछि दुनियाको नजरबाट हराएको यो सहर विस्तारै बाहिरी सन्सारमा परिचित हुन पुग्यो ।
सन् १९८१मा पेरूको सरकारले माचू पिचू र यस आसपासको ३२५.९२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई 'ऐतिहासिक संरक्षित क्षेत्र' घोषणा गर्‍यो । यो संरक्षित क्षेत्रमा पुरातात्विक महत्त्वको भग्नावशेषका अलावा वानस्पतिक तथा जैविक विविधता युक्त घना जङ्गलहरू समेत रहेकाछन । आर्द्र तथा घना जङ्गलले ढाकेको यो क्षेत्र पर्यावरणीय दृष्टिकोणले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ ।
सनन् १९८३मा युनेस्कोले माचू पिचूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रको रूपमा घोषणा गर्‍यो । युनेस्कोले यस क्षेत्रलाई प्राचिन इन्का सभ्यताको वास्तुकलाको अनुपम र अतुलनीय नमुनाको रूपमा वर्णन गरेको छ ।
पवित्रा आचार्य
पवित्रा आचार्य नेपाली चलचित्रकी वर्त्तमान नायिका हुन् । उनले चलचित्र विजयपथबाट चलचित्र क्षेत्रमा प्रेवेस गरेकी थिइन् । उनले चलचित्र राजनीति र आवेगमा पनि आफ्नो अभिनय देखाई सकेकी छीन् । उनी कुशल नित्याङ्गना पनि हुन् । नृत्यलाई मुख्य रूपमा लिने उनले नृत्यलाई नै आफ्नो मुख्य पेसा बनाएकी छिन् । भारतको इलाहाबाद स्थितएक विश्वविद्यालयबाट शास्त्रीय नृत्यमा स्नातक पवित्रा आचार्य मनोरञ्जनका विभिन्न विधामा सक्रिय छिन्।
माचू पिचू
इतिहास
विश्व भरका स्मारक क्षेत्रहरूको संरक्षणमा योगदान पुर्याइरहेको विश्व स्मारक क्षेत्र संरक्षण कोष (World Monuments Fund)ले सन् २००८मा माचू पिचूलाई वातावरणीय ह्रासका कारण खतरामा परेका १०० स्थानहरूमा सुचिकृत गरेको छ । अनियन्त्रित पर्यटन, नजीकै रहेको सहर Aguas Calientesमा भइरहेका विकास निर्माणका कार्यले गर्दा यो क्षेत्रको वातावरण दिनप्रतिदिन खस्कदो अवस्थामा छ । अदालतको आदेश तथा सरकारी हस्तक्षेपको समेत बेवास्ता गर्दै Vilcanota नदीमा निर्माण भएको पुलले यस क्षेत्रमा मानिसको आवतजावत ह्वात्तै बढेको छ ।
प्रारम्भिक अध्ययन
हुनत माचू पिचूलाई इतिहासकार हिराम बिंह्यामले नै बाहिरी विश्वसँग परिचित गराएका थिए तर उनी भन्दा पहिला नै अरू धेरै मानिसहरूले यसको अस्तित्वको बारेमा थाह पाइसकेका थिए । कस्को क्षेत्रमा लामो समय अनुसन्धान गरिसकेका सिमोन वाइसबर्डले सन् १९०१को जुलाई १४मा Enrique Palma, Gabino Sánchez र Agustín Lizárraga नामगरेका तीन व्यक्तिहरूले माचू पिचूमा भएका चट्टानहरूमा आफ्नो नाम खोपेका थिए भनेर दावी गरेका थिए । त्यस्तै सन् १९०४मा एकजना फ्र्याङ्कलिन नाम गरेका इन्जिनियरले टाढाको पहाडबाट माचू पिचूमा रहेको भग्नावषेस देखेका थिए भनिन्छ । उनले यस स्थानको बारेमा तत्कालिन बेलायती क्रिश्चियन मिसीनरी Thomas Payneलाई भनेका थिए भनेर Payneको परिवारले दावी गरेका थिए । उनीहरूका अनुसार सन् १९०६मा Payne र Stuart E. McNairn (१८६७-१९५६)ले माचू पिचूको भग्नावषेस सम्म पुगेर त्यसको अवलोकन पनि गरेका थिए ।
प्राप्त तथ्यहरू अनुसार जर्मनीका अगस्टो बर्न्स नाम गरेका एक व्यापारीले सन् १८६७मा माचू पिचू पत्ता लगाएर त्यहा भएका महत्त्वपूर्ण सामग्रीहरू उठाऐर लगेका थिए । त्यस्तै जेएम भन ह्यासल नाम गरेका जर्मन इन्जिनियरले पनि उक्त स्थानको यात्रा गरेका प्रमाणहरू पाइएका छन । इतिहासकारहरूले फेलापारेका केही नक्साहरूले माचू पिचू सन् १८७४ भन्दा अगाडि नै पत्ता लागिसकेको तथ्य प्रस्तुत गरेका छन ।
भौगोलिक अवस्था
माचू पिचू पृथ्वीको उत्तरी गोलार्द्धमा, भूमध्यरेखा देखि करिब १३ डिग्री दक्षिणमा अवस्थित छ । पेरुको प्राचिन सहर कस्कोबाट करिब ८० किलोमीटर उत्तरपश्चिममा रहेको माचू पिचू पहाडको काखमा रहेको यो स्थान समुन्द्री सतह देखि २,४५० मिटर अर्थात ८,०४० फिट उचाइमा रहेको छ । समुन्द्री सतह देखि ३,६०० मिटर अर्थात ११,८०० फिट उचाइमा रहेको इन्का समुदायको राजधानी सहर कस्को भन्दा होचो स्थानमा रहेको हुनाले माचू पिचूको हावापानी केही न्यानो छ । माचू पिचू दक्षिण अमेरिका भरिकै सबैभन्दा धेरै पुरातात्विक महत्त्वको स्थान हो भने पेरू तथा ल्याटिन अमेरिकाभरिकै सबैभन्दा धेरै मानिसले भ्रमण गर्ने पर्यटकीय गन्तव्य पनि हो ।
मञ्जु श्रेष्ठ
मञ्जु श्रेष्ठ एक नेपाली महिला फुटबल खेलाडी हुन्। उनी नेपाली फुटबल जगतकी एक चर्चित खेलाडी हुन्। उनी नेपाल प्रहरीमा कार्यरत समेत थिइन्।
ढुकुटी (कारोबार)
ढुकुटी गैरकानुनी मानिएको एउटा जोखिमपूर्ण आर्थिक कारोबार हो। सबै ढुकुटीका लागि न्यूनतम १० देखि अधिकतम ५० जनासम्म खेलाडी हुन्छन्। खेलाडीहरूका अनुसार सबैभन्दा राम्रो २० जनाको समूह हो। दामाशाहीले निश्चित रकम एकैठाउँमा नियमित जम्मा गरेर निश्चित अन्तरालमा तोकिएको पूर्वनिर्धारीत प्रक्रियाबाट छानिएको खेलाडीलाई निश्चित रकम ब्याजमा चलाउन दिने र निश्चित ब्याज लिएर ढुकुटीको मूल धन बढ्ने ब्यबस्था गरिएको हुन्छ।
सञ्चालन
समूहअनुसार ढुकुटी खेल्ने आ-आफ्नै नियम हुन्छन्। कसैले गोलाप्रथा गर्छन्, केही पैसा छोड्छन्, कुनैमा नम्बर सिस्टम पनि चलेको पाइन्छ। गोलाप्रथा ढुकुटीको प्रचलित नियम हो, जसमा नाफा पनि सामान्य हुन्छ र जोखिम पनि कम। यसमा जसलाई 'बधाई' लेखिएको गोला पर्छ, त्यो पटकको ढुकुटी उसैले खान्छ। अर्को नियमको ढुकुटीमा जसले बढी पैसा छोड्छ, उसैले ढुकुटी खान्छ। यो नियममा जति छोडेर पनि खान पाउने तथा किस्ताअनुसार न्यूनतम वा अधिकतम यति छोड्नैपर्ने भनेर पूर्वसहमति गरिएको हुन्छ। तेस्रो सबैको नम्बर सिस्टम गरी जसको पालो आउँछ, उसैले ढुकुटी खान्छ।
ढुकुटी सञ्चालन गर्ने व्यक्तिलाई 'घोप्पा' भनिन्छ। उसले ढुकुटीका सहभागी सबैको रकम सुरक्षाको जिम्मा लिएको हुन्छ। जोखिम बहन गर्ने मुख्य व्यक्ति ऊ नै हुन्छ। सञ्चालकले ढुकुटीको पहिलो किस्ता आफैँ राख्छ। जोखिम बहन गरेबापत सञ्चालकले कमिसन पाउनुका साथै खाजा खर्चको रकम बचत गर्न सक्छ। प्रायः जति रूपैयाँको ढुकुटी खेलिएको हुन्छ, त्यसको एक प्रतिशत खाजा खर्च तोकिएको हुन्छ। ढुकुटीमा सङ्कलन हुने रकमअनुसार ढुकुटी खेल्ने स्थान तय गरिएको हुन्छ। महँगा होटलदेखि चल्तीका रेस्टुरेन्टमा हुने खेलमा मदिरा खाएर मोजमस्ती गरेपछि शुरु हुन्छ, खल्ती रित्याउने र ढुकुटी भर्ने काम।
जोखिम
पहिलो नियमअनुसार ढुकुटी खानेले तोकिएको निश्चित ब्याज तिर्नुपर्ने हुन्छ, जुन ब्याज रकम थप्दै लगानी गरिरहेका सदस्यहरूमा दामासाहीले बाँडिन्छ। अन्तिममा ढुकुटी खानेलाई फाइदा हुने भए पनि अन्तिमसम्म ढुकुटीमा पैसा बुझाउँदा बीचमै कसैले गडबड गरेमा रकम डुब्ने जोखिम पनि उत्तिकै हुन्छ।
प्रतिशत छोडेर खाने ढुकुटीमा भने अगाडिकै किस्तामा खानेहरूले प्रतिस्पर्धामा धेरै रकम छोडेर ढुकुटी खान्छन्, जुन रकमलाई उच्चतम आम्दानी हुने क्षेत्रमा लगानी गर्न नसके घाटा हुन्छ। छोडेर खाने ढुकुटीमा भने छोडेर जति रकम खाएको छ, प्रत्येक सदस्यमा त्यो रकम भाग लगाएर एकमुस्ट सङ्कलन गरिन्छ। ठूलो रकमको ढुकुटीमा चेक वा बढीमा सात दिनभित्र नगद दिनुपर्ने नियम लगाइएको हुन्छ।
कति रकमको ढुकुटी खेल्ने भन्ने कुरा खेलाडीको रकम निकाल्न सक्ने क्षमतामा निर्भर गर्छ। ठूलो ढुकुटीको नियमित किस्ताको रकम तिर्न नसक्नेहरूले बीचमा पैसा खाएर भाग्दा ढुकुटी डुब्छ। आपसी विश्वासका भरमा प्रत्येक सदस्यले आफ्नो रकम नियमित किस्ताका रूपमा बुझाउँछन्। ढुकुटी सञ्चालकको नियत खराब भए पनि रकम डुब्छ। कानुनी आधार कुनै लिखत नहुने भएकाले विश्वासमा अलिकता संकट आउनेबित्तिकै ढुकुटी डुब्छ।
इतिहास
ढुकुटीको शुरुवात थकाली समुदायबाट भएको मानिन्छ। आफ्नो समुदायको गरीब सदस्यलाई आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउन नजीकका दाजुभाइ तथा इष्टमित्रले रकम सङ्कलन गरी दिने प्रचलन थकाली समुदायमा अहिले पनि छ। यसरी प्राप्त रकमबाट व्यापार-व्यवसाय गरी पछि बिस्तारै तिर्दै जाने गरिन्छ। काठमाडौंका माडवारी समुदायमा ढुकुटी खेल्ने गरिएको पाइन्छ। थकाली समुदायमा खेलिने ढुकुटीमा पालैपालो पैसा खाने नियम छैन। व्यवसाय वा अन्य कुनै क्षेत्रमा लगानी गर्न पैसाको आवश्यकता परिरहेको व्यक्तिलाई आफन्तजन मिलेर दामासाही रकम सङ्कलन गरी पैसा दिने गरिन्छ। सहकारी वा अन्य वित्तिय संस्था नहुँदा यो समुदायले आर्थिक समृद्धिका लागि सहकारीका रूपमा ढुकुटीलाई प्रयोग गर्ने गरेको थियो।
चन्द्रशमशेरले तेजारथ अड्डा शुरु गरेपछि नेपालमा आर्थिक कारोबारको औपचारिक शुरुवात भएको मानिन्छ। खासमा ढुकुटी अवैध भनिए पनि यही चरित्रका कारोबार नेपाली आर्थिक इतिहासमा निकै पुरानो हो। समूह र सहकारी पनि यस्तै अनौपचारिक कारोबारका रूप हुन्। दोस्रो विश्वयुद्धमा हजारौँ युवा रगत बगाउने खेल खेल्न राजी भएर ब्रिटिश सेनामा भर्ती हुन थालेपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले विचार गरे, 'उनीहरूले देशमा केही विकल्प नपाएरै युद्ध रोजेका हुन्।' त्यसपछि चन्द्रशमशेरले ग्रामीण जनता र उद्यमीलाई सस्तो र सुलभ ऋण दिन 'तेजारथ अड्डा' शुरु गरेका थिए। उनका भाइ जुद्धशमशेरले एक कदम अगाडि बढेर नेपाल बैङ्क लिमिटेड खोले। पञ्चायतको अन्त्यअघि सन् १९८०को मध्यतिर बैङ्कहरूको उदारीकरण प्रक्रिया शुरु गरियो। सुरुमा ब्याजदर नियन्त्रण गरियो। सन् १९८५मा वित्तीय संस्थासम्बन्धी नियम ल्याइयो र विदेशी लगानीका बैङ्कहरू खोल्न दिइयो।
गोपाल पाण्डे
राणा शासनको अन्धकारमा पनि एउटा बलियो प्रतिभाका रूपमा गेहेन्द्र शमशेरभन्दा बीसौं वर्षअगाडि जन्मेका पण्डित गोपाल पाण्डेले मूलरूपमा गणितको क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिएका थिए। साधारणतया वर्गमूल गर्ने विधि भएको अंकगणितमा उनले घनमूल ल्याउने सरल र उपयुक्त विधि निकालेका थिए। भारतका प्रख्यात गणितज्ञ वायूदेव शास्त्रीबाट गणितको शिक्षा पाएका गोपाल पाण्डेले वर्गमूल र घनमूल निकाल्ने सरल र बढी उपयुक्त विधि निकालेर १९४० सालमा 'व्यक्तचर्न्द्रीका' नामक गणितसम्बन्धी पुस्तक प्रकाशित गरेका थिए।