cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
हेटौंडा गोल्डकप २०७३
हेटौडा गोल्डकप २०७३ फुटबल प्रतियोगिताको उपाधि नेपाल आर्मीले जितेको थियो। विसं २०७३ पुस २३ गते शनिबार हेटौँडामा भएको फाइनलमा मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबलाई २–० ले पराजित गर्दै आर्मीले उपाधि उचालेको हो।
खेलको १८औँ मिनेटमा कप्तान भरत खवासले गोल गर्दै आर्मीलाई सुरुवाती अग्रता दिलाएका थिए। भरतले दिपक गुरुङको उपलब्ध गराएको पासलाई सदुपयोग गर्दै गोल गरेका थिए। आर्मीका लागि खेलको ८४औँ मिनेटमा सन्तोष तामाङले गोल गर्दै आर्मीलाई २–० को जित दिलाएका थिए। खेलको १९औँ मिनेटमा ओलावाले दोहोरो पहेंलो कार्ड खाँदै मैदानबाट बाहिरिएपछि मनाङ १० खेलाडीमा सिमित भएको थियो ।
उपाधिसँगै विजेता आर्मीले नगद पाँच लाख रुपैयाँ हात पारेको थियो भने उपविजेता मनाङले तीन लाख रुपैयाँमा चित्त बुझाउन बाध्य भएको थियो।
हाटी फर्साटिकर
हाफर्साटिकर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
धोबिनी गाउँपालिका
धोबिनी गाउँपालिका पर्सा जिल्लाको १० गाउँपालिका मध्येको एक गाउँपालिका हो।
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार धोबिनी गाउँपालिकाको कुल जनसंख्या १९, ९११ छ।
मुसलमान
इस्लाम धर्ममा धार्मिक आस्था राख्ने व्यक्तिहरूलाई मुसलमान भनिन्छ। मुसलमानको धार्मिक सिधान्त इस्लाम धर्मको धार्मिक ग्रन्थ कुरआन मा आधारित छ ।
थारु जातिको संस्कृति
नेपालमा बसोबास गर्ने एक प्रमुख जाति थारू जातिको आफ्नै सांस्कृतिक पहिचान रहेको छ।
थारू जाति देशका विभिन्न ठाउँमा छरिएर रहेका छन्। त्यसैले ठाउँ अनुसार उनीहरूको संस्कृतिमा केही भिन्नता पाइन्छ।
पर्सा जिल्लाका थारू जातिको संस्कृति
थारुजाती लाई नेपालको आदिवासी  भनेर चिनिन्छ| जसअनुसार यस पर्सा जिल्लामा कुल जनसङ्ख्याको आधारमा विश्लेषण गर्दा करिब ४०% को हाराहारीमा  थारुहरूको बसोबास छ| पूर्वमा त्रिभुवन राजपथ र उत्तरमा सुर्य हिम्श्रीन्खला (चुरे पर्वत) र पश्चिममा ओरिया खोला भारतको पश्चिमी चम्पारण जिल्लासँग जोडिएको सिमानामा थारुको बसोबास छ|
भाषा
थारुहरूले बोल्ने मुख्य भाषालाई थारु भाषा भनिन्छ|
धार्मिक स्थल
यस जिल्लाको धार्मिक स्थलमा राम्भौरी भट्टाअन्तर्गत धुधेश्वोर महादेव मन्दिर छ भने सेढवा गाबिस अन्तर्गत जिरा भवानीको मन्दिर छ | सोमा थारुहरूको अधिकांस धार्मिक आस्था रहेको  देखिन्छ|
पहिरन
पहिरनको हिसाबले भन्नुपर्दा थारुहरूले लगाउने भेषभुषामा, लोग्ने मान्छेले लागाउनेमा मर्दानी (धोति) र कमिज, महिलाहरूले लगाउनेमा साडी र आहिलेको बदलिदो परिस्थिति आनुसार हालको समयमा केटाकेटिहरूले लगाउने पोसाकमा प्यान्ट, सर्ट र कुर्ता सुरुवाल हुन्|
गरगहना
गरगहनामा महिलाले लगाउने नाथिया, माँगटिका, हसुली, डरकस, पाउजु, चंद्रहार आदि हुन्|
चाडपर्व
माघमा मानिने माघे पर्व थारुहरूको महत्त्वपूर्ण पर्व हो| यसदिनलाई नयाँवर्षको रूपमा मनाइन्छ भने आन्या पर्वहरु मनाउनेमा चैत्र महिनामा मनाइने  पर्व घाटो (गौर पर्व) , झम्टा त्यस्तै झिझिया, फागु, छठ र तिहार पनि हुन्|
खाना
थारुहरूको शाही खानालाई घोङ्गइ भनिन्छ| त्यस्तै गंगटो, माछा र पिठा (ढिक्रि,फुलौरी,खँरिया) पनि प्रमुख खानाहरुका  रुपना मानिने गरिन्छ।
छठीयार(birth rituals)
संकृति आनुसार हेर्नुपर्दा यस समुदायमा जन्मिने बच्चाहरूको ६ दिनपछि मानिने पर्वलाई छठीयार भनिन्छ।
बैवाहिक सम्बन्धक
पुरानो रिती आनुसार स-सानामा बिवाह गर्ने चलन थियो तर हाल आएर नयाँ रिति आनुसार २० वर्ष उमेर पुगेपछि मात्र बिवाह गर्ने भान्ने थारु कल्याण कार्यालयले नियम बनाएको छ|
पेशा
थारु हरूको मुख्य पेशामा कृषिलाई बढी मानिने गरिन्छ| कृषिको साथै हाते बुनाई (जस्तै स्वेटर, टोपी, मोजा, ढकीया आदि ) लाई संस्कृतिक पेसाको रूपमा लिइन्छ भने माछा पालन परम्परागत पेशा हो । तर हालायेरा थारु जातीका मानिसहरु औध्योगिक पेशातिर आकर्षित भएको देखिन्छ| साथ साथै हस्तकलालाई जिबिकोपार्जनको रूपमा पनि विकसित हुने क्रम जारी छ।
थारु कल्याण कार्यालय
थारु सामाजलाई आगाडी बधाउन प्रोत्साहन गर्ने क्रममा थारु कल्याण कार्यालय नामक संस्थाको स्थापना पनि गरिएको छ|
तानसेन दरबार
तानसेन दरवार पाल्पा जिल्लामा अवस्थित ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको दरवार हो। पश्चिम कमाण्डर जनरल प्रतापशमशेरले प्रशासकीय कार्य सञ्चालन गर्न निजी प्रयोजनका लागि विसं १९६९ मा बेलायती शैलीमा बनाइएको यो दरवारमा ७-१४-२-१ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। अत्यन्त आधुनिक शैलीमा बनाइएको यस दरवारमा ४ तला ६३ कोठा २ बैठक कक्ष र २ बुर्जा समेत छन् । हालसम्म पनि यो दरवारमा अधिकांश कार्याल्यहरु सञ्चालन भई रहेका छन्। हाल यो पाल्पा दरबार संग्राहलय को रुपमा रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
, ,
लामाबगर
लामाबगर दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
काठमाडौँ मल
(Kathmandu Mall) काठमाडौँको सुन्धारामा अवस्थति सपिङ मल हो । यो कर्मचारी सञ्चय कोषको स्वामित्वमा रहेको छ भने यसमा विभिन्न प्रकारका पसलहरू रहेको छ ।
भावना
कुनै ब्यक्तिले जब आफू भित्र केही प्रतिक्रिया थापाँउछ, महसूस गर्छ र भाव ब्यक्त गर्छ त्यही भाव भावना हो। ब्यक्तिको भावहरू अनुहार माथि ब्यक्त हुन्छन्। भावना शरीर भित्रको रसायनिक प्रतिक्रिया हो। यो प्रतिक्रिया गर्न दिमागले सूचना पठाउँछ। रुन, हाँसनु, दु:खी हुनु, एक्लोपन, खुशी हुनु आदी भावनाका उदाहरण हुन।
सगरमाथा दिवस
सगरमाथा दिवस प्रत्येक वर्ष मे महिनाको २९ तारिखमा मनाइने राष्ट्रिय दिवस हो । सन् १९५३ को मे २९ तारिखमा एडमण्ड हिलारी र तेन्जिङ नोर्गे शेर्पाले सगरमाथा हिमालको सफल आरोहण गरेको सम्झना स्वरुप यो दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो ।
नीर शाह
नीर शाह नेपाली सिनेकलाकार हुन् । नीर शाहको आवाज दमदार रहेकाले पनि उनी नेपाली सिनेजगतमा अझ प्रसिद्ध छन।
कलाकारिता
शाहले वि.सं. २०२४ सालमा हीरासिंह खत्री निर्देशित परिवर्तनबाट चलचित्रको यात्रा सुरु गरेका हुन्। करिब ३ सय चलचित्रमा सफल अभिनय गरिसकेका छन्। सुरुमा ७ सय रूपैयाँबाट अभिनययात्रा सुरु गरेका शाह महँगा चरित्र अभिनेताका रूपमा समेत परिचित छन्।
धर्मपोखरा
धर्मपोखरा गुल्मी जिल्लाको बलेटक्सार गा‍विस वडा न‌ ७ मा पर्ने एक गाउँ हो । यो समुद्री सतहदेखि १४६५ मीटरको उचाइमा रहेको शीतल हावापनि भएको एक रमणीय गाउँ हो । २७ ५९ ५५ N ८३ २२ ७९E को अक्षांश र देशान्तर मा अवस्थित यो गाउँबाटै बलेटक्सार र दिगाम गाविस सिमाना छुट्टिन्छ । तानसेन देखि तम्घास जाने पक्की सडकमै तानसेनबाट करीव ४७ कि.मी.मा पर्ने यो गाउँ श्री श्रृङ्गेश्वर तपोभूमी लेखको काखमा अवस्थित छ । उक्त तपोभूमीमा त्रेता युगमा भगवान श्रीरामले यात्रा गर्नुभएको र दशरथ राजालाई पुत्रेष्टी यज्ञ गराउने श्रृङ्गी ऋषिले केही समय तपस्या समेत गरी रेसुङ्गा तर्फ लाग्नुभएको धार्मिक महिमा छ । त्यसैले यस पावन क्षेत्रमा बसोवास गर्ने समुदायका मानिसहरु अत्यन्तै भाग्यमानी छन् ।
इभान राकिटिच
इभान रेकिटिच (जन्म १० मार्च १९८८) क्रोएसियन पेशेवर फुटबलर हुन् जो स्पेनी क्लब बार्सिलोना र क्रोएसिया राष्ट्रिय टिमका लागि केन्द्रिय वा आक्रामक मिडफिल्डरको रूपमा खेल्ने गर्दछन् । बसेलबाट व्यवसायिक फुटबल जीवनवृत्ती सुरू गरेका रेकिटिचले साल्के ०४ सँग हस्ताक्षर गर्नुअघि दुई वर्ष बिताएका थिए । बुन्डेसलिगामा साढे तीन सिजन खेलपछी जनवरी २०११ मा सेभिया फुटबल क्लबमा उनको स्थानान्तरण भएको थियो । सेभियामा रहँदा उनी राम्रो लयमा थिए । दुई वर्षपछी उनलाई कप्तान पनि बनाइयो जसको राम्रो नतिजा आयो-सेभियाले यूइएफए यूरोपा लिग जित्यो । २०१४ को जुन महिनामा एफसी बार्सिलोनाका प्रबन्धक लुइस एनरिकेले रेकिटिचलाई बार्सिलोनामा ल्याए जहाँ पहिलो सिजन घरेलु लिगमा उनले ५ गोल गरे । स्विजरल्यान्ड युवा तहका उत्पादन रेकिटिचको जन्म स्विजरल्यान्डमा भएपनि उनी अन्तराष्ट्रिय स्तरमा क्रोएसिया फुटबल टिमको प्रतिनिधित्व गर्छन् । २००७ मा राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेका रेकिटिचले यूइएफए यूरो २००८, यूइएफए यूरो २०१२,युइएफए यूरो २०१६ अनि २०१४ र २०१८ को फिफा विश्वकप खेलिसकेका छन् ।
पारिजातका कविताहरू
पारिजातका कविताहरू पारिजातद्वारा रचना गरिएको र ईश्वर बरालद्वारा सम्पादित कविता सङ्ग्रह हो। यो पुस्तक साझा प्रकाशनद्वारा बिसं २०४४ सालमा प्रकाशित गरिएको थियो।
जनसङ्ख्या शिक्षा
जनसङ्ख्या शिक्षा मानव जनसङ्ख्याको विविध विषयमा गरिने अध्ययन हो। यसमा प्रजनन्, मृत्यु र बसाई सराइ मुख्य हुन।
जनसङ्ख्या व्यवस्थापन
कुनै पनि देशको आवश्यकता अनुसार त्यस देशको जनसङ्ख्याको बृद्धि,बितरण,क्षमता विकास र नियन्त्रणका कार्य गर्नुलाई जनसङ्ख्या व्यवस्थापन भनिन्छ । आवश्यकता भन्दा धेरै जनसङ्ख्या तथा थोरै जनसङ्ख्या दुवैले समाज तथा राष्ट्रलाई प्रतिकूल असर पारिरहेको हुन्छ । तसर्थ उपलब्ध प्राकृतिक स्रोत र साधनहरूको समुचित परिचालनको निमित्त पर्याप्त जनशक्ति उपलब्ध छैन भने त्यस अवस्थामा जनसङ्ख्या वृद्धि गर्नु नै जनसङ्ख्या व्यवस्थापन हो । जनसङ्ख्या व्यवस्थापनका उपायहरु निम्न प्रकार छन् ।
१. जनसङ्ख्या शिक्षा
२. परिवार नियोजन
३. यौन शिक्षा
४. महिला शिक्षा र रोजगारी विकास
५. आयमूलक सीपमा वृद्धि
सिभिल मल
(Civil Mall) काठमाडौँको सुन्धारामा अवस्थित सपिङ मल हो । यो सपिङ मल काठमाडौँको ठूलो मलहरू मध्ये एक हो । यसमा सिनेमा हल, रेष्टुरेन्ट, पसलहरू तथा खेल्ने स्थानहरू रहेको छ ।
काने घाँस
काने घाँस वर्षातको समयमा प्रायजसो मकैबारीमा उम्रिने पोथ्रा वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । यसमा नीलो वा प्याजी रंगको फूल फुल्ने गर्दछ । गाईवस्तुलाई घाँसको रूपमा प्रयोग गरिने यो वनस्पति जडीबुटी औषधिको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ ।
मधवलिया
मधवलिया नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
धर्मवती
धर्मवती नेपालको राप्ती अञ्चलको प्युठान जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ९५० वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धर्मवतीको जनसङ्ख्या ४९२५ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
भानु
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार भानु गाविस को जनसङ्ख्या १३,१७५ रहेको छ । यो गाविसमा ३,४४६ वटा घर छन ।
खपतरी
खपतरी/खबतरी विभिन्न क्षेत्री थरहरूको विभाजन हो । यो बस्नेत, खड्का, कार्की, बिष्ट, बुढाथोकी आदि जस्ता क्षेत्री थरहरूको विभाजन हो । यस समुहको उत्पति खप्तड पनि मानिन्छ । यस विभाजन भित्र एउटै गोत्र अर्थात कौशिक गोत्र रहने हुँदा विवाहवारी गर्न मिल्दैन ।
कमाण्डिङ कर्णेल पहलमान सिंह बस्नेत खब्तरी बस्नेत हुन् । उनलाई खप्तडी राजा र श्री १को उपाधि दिइएको थियो । त्यस्तै पूर्व गृहमन्त्री यज्ञबहादुर बस्न्यात, प्ररधानसेनापति सिँह बहादुर बस्न्यात, पूर्व राजदूत डा. सिँँह बहादुर बस्न्यात पनि खब्तरी बस्नेत हुन् ।
दलित इतिहास महिना
दलित इतिहास महिना दलित समुदाय तथा अनुसूचित जात र अनुसूचित जमातका इतिहासमा घटेका महत्त्वपूर्ण घटना तथा उक्त घटनामा संलग्न महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्वको सम्झनामा आयोजित वार्षिकोत्सव हो । बाबासाहेब आम्बेडकरका अनुयायीहरूले इस्वी सम्वत्को अप्रिल महिनालाई दलित इतिहास महिनाको रूपमा मनाउने गर्दछन् ।  ३० दिनको यस महिनामा विभिन्न प्रकारका वार्तालाप, कथा वाचन, ऐतिहासिक प्रतिवेदन, मिडियाका लागि विशेष प्रकाशन तथा कलात्मक रचनाहरू गरिन्छ ।
इतिहास
कालो इतिहास महिनाबाट प्रेरित भई केही दलित युवतीको समूहले सन् २०१३ मा दलित इतिहास महिनाको सुरुवात गरेका थिए । सङ्घपाली अरुणाले दलित, आदिवासी र बहुजन समुदायका इतिहास र संस्कृतिको दस्ताबेज बनाउने क्रममा दलित इतिहास महिनाको योजना बनाएकी थिइन् । शिकागोमा आयोजित कलर अफ भायलेन्समा सङ्घपाली अरुणाले तेनमोळी सौन्दरराजनको साथमा वार्तालाप गरिरहँदा दलित इतिहास महिनाको धारणाको कुरा उठेको थियो ।
महत्त्व
भारतीय उपमहाद्वीपका राष्ट्रहरूमा जातीय भेदभाव र छुवाछुतलाई अवैध बनाइएपनि दलित समुदायलाई जातको आधारमा हेप्ने र शोषण गर्ने कुप्रथा अझै पनि व्याप्त छ ।  भारतको इतिहाससँग सम्बन्धित मुख्यधारा मिडिया तथा साहित्यमा दलित समुदायको भूमिकाको प्रतिनिधित्वमा भएको कमीले गर्दा उत्पन्न अज्ञानतालाई यस उत्सवमा हटाउन खोजिन्छ । दलित समुदायले भोग्नुपर्ने शोषण तथा अपहेलनालाई यस महिनामा आम जनताको समक्ष प्रस्तुत गरी विभिन्न जातीय समस्याका समाधान निकाल्न खोजिन्छ यस महिनामा ।
बसन्तपुर, रुपन्देही
बसन्तपुर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
रूपाकोट डाँडा
पूर्वी पहाडी जिल्ला खोटाङ को सदरमुकाम  दिक्तेलको शिरमा पर्ने डाँडा रूपकोट हो ।करिब यो समुद्र सतहबाट २३०० मिटर उचाइमा रहेको छ। यो  डाँडा यस  जिल्लाका उचाइमा रहेका डाँडामध्ये रूपकोट डाँडा पनि एक हो। नुनथला दिक्तेल  पाथेका,  नेर्पा, जालपा ,खार्मी , हौंचुर, खार्पा  गाविसहरू बीचमा रहेको छ ।सदरमुकाम दिक्तेल देखि डेढ घण्टाको दूरीमा पैदल यात्रा गरेपछि रूपाकोट पुगिन्छ  प्रकृतिको सुन्दर पहिरन लगाएर उभिएको रूपाकोट मा गुराँस, सुनाखरी, चाँप, चिमाललगायतका फूलले रूपाकोट सिँगारिएको देखिन्छ । यहाँ विभिन्न प्रजातिका रूख र विभिन्न पशुपक्षीको चिरबिरले मनै लोभ्याउँ ने गर्छ । चारैतिर चउर र हरियाली जङ्गलबीचमा सिद्घबाबाको मन्दिर रहेकाले धर्मभीरु दर्शन गर्नसमेत पुग्ने गर्छन् । सिद्घबाबाको दर्शन गरे मनोकांक्षा पूरा हुने धर्मभीरुको विश्वास रहेको छ। यहाँ फागुपूर्णिमा,शिवरात्री, नेपाली नयाँ वर्ष, माघेसंक्रान्ति, साउनेसंक्रान्ति, तीज, किरात राईको महान् चाड वैशाखे पूर्णिमा चण्डी पूर्णिमा (उभौली) र मङ्सिरे पूर्णिमा (उधौली)  शिवरात्री, रामनवमी जस्ता चाडबाडमा भीडभाड लाग्ने गर्दछ ।
राम प्रित पासवान
राम प्रित पासवान
तत्कालिन राष्ट्रिय सभाका पूर्व उपाध्यक्ष रामपृत पासवान मधेसी दलित वर्गबाट संविधान सभाषदमा नेकपा एमालेको तर्फाट विजयी हुनुभएको हो। जाति, भाषा, धर्मका हिसाबले पछाडि पारिएका वर्गको उत्थानको लागि काम गरेको हुनाले नै जनताको माग अनुसार संविधान सभा सदस्यमा निर्वाचित भएको पासवानले बताउनुभयो। २०२८ सालमा नेपाली काग्रेसको विद्यार्थी राजनीतिबाट राजनीति थालनी गरेका पासवान त्यस्को एक वर्षपछि नै कम्युनिस्ट पार्टीले विद्यार्थी सङ्गठन प्रवेश गर्नुभएको थियो। २४ वर्षम्म शिक्षण पेशामा रहेका पासवानले उदयपुर जिल्लाका विभिन्न विद्यालयमा अध्यापन गर्नुभएको थियो।
बाबु शेवलाल पासवान आमा भगीया देवी पासवानका छोरा रामपृतका एक श्रीमती एक छोरा र एक छोरी छन्। राजीतिक दर्शन साहित्यका पुस्तकहरू पढ्ने, संगीत सुन्ने र गीत गाउने पासवानले प्राचिन राजा सलहेस र हारनको फुल नामक पुस्तक लेख्नुभएको छ। उहा"को मैथली र थारु दुबै भाषा मातृभाषाको रूपमा विकास गर्नुभएको हो।
२०५६ सालमा सप्तरीको ५मा एमाले तर्फाट प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा भाग लिए पनि पराजित भएका पासवान २०५८ सालमा राष्ट्रिय सभा सदस्य र तत्कालै उपाध्यक्ष निर्वाचित हुनुभएको थियो। संविधान सभा बैठकमा जनताको जीवनस्तर उठाउन, शिक्षा, स्वास्थ्य , रोजगार जस्ता विषयलाई संवैधानिक ग्यारेन्टीको रूपमा राख्न आफ्नो तर्फाट पहल गर्ने पासवानले बताउनुभयो।
वसन्तपुर दरबार क्षेत्र
वसन्तपुर दरबार क्षेत्र काठमाडौंमा अवस्थित मल्लकालिन दरबार क्षेत्र हो ।
गीता बाली
गीता बाली (१९३०-२१ जनवरी १९६५) भारतीय चर्चित अभिनेत्री हुन् ।
सुरुवाती जीवन
बालीको जन्म विभाजन हुनु अगावैको पन्जाबको अमृतसरमा हरकृतनको कौरको नाममा भएको थियो ।
व्यक्तिगत जीवन
१९५५ अगस्ट २३ मा उनले शामी कपूरसँग विवाह गरिन् । उनीहरूले कफि हाउस नामक चलचित्रमा सँगै काम गरेका थिए । उनीहरूका दुई सन्तान (एक छोरा र एक छोरी) छन् ।
उनको मृत्यु १९६५ जनवरी २१ मा स्मलपोक्स नामक रोगको कारणले भयो । त्यतिबेला उनी पन्जाबी चलचित्र रानोमा काम गरिरहेकी थिइन् । त्यस चलचित्रमा उनी निर्माता थिइन् ।
चलचित्रहरू
उनका चलचित्रहरूमा राज कपुरको बावरे नैन (१९५०), देव आनन्दको बाजी (१९५१), शैख मुख्तरको घायल (१९५१), भगवान दादाको अल्बिला (१९५१) र झमेला (१९५३), देव आनन्दको जाल (१९५२), गुरु दत्तको बाज (१९५३) र मिस्टर इन्डिया (१९६१) रहेका छन् । उनले वचन (१९५५) चलचित्रबाट फिल्मफेयरमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नोमिनेसन प्राप्त गरेकी थिइन् ।
रौँनक पैयाँ
'रौँनक पैयाँ' भनेको 'रावणको पैयाँ' अर्थात् रावणप्रति समर्पित गाथा हो। थारू जातिले राम र रावण दुवैप्रति बराबरी सम्मान गर्दछन्। 'रौँनक पैयाँ' रावणलाई नायकको भूमिकामा राखेर गाइने गाथा हो। यो दाङ उपत्यकाका थारू जातिमा डस्या -दसैँ)को अवसरमा थारू बठिन्याहरू -युवतीहरू) सामूहिकरूपमा नाच्दा स्वयं नर्तकीहरूद्वारा गाइन्छ। 'रौँनक पैयाँ'को सुरुवात रावणको प्रशस्ति गायनबाट भएको देखिन्छ। जस्तैः
राहावन राहावन सनठुँ हो भवजी
ए हो राहावन लिखी र डेखा
जौ टुहूँ ननडी राहावन लिखी र मँगठो
मही री खेडैबो बनीबास
जो मही भवजी डाडु अन्ट कहबुँ
मयरी कटही मरी जा।
गीतमा सीता र उनकी नन्दबीच रावणको विषयमा गोप्य संवाद छ। नन्दले सीताबाट रावणका विषयमा अनेक गुणगान सुनेकी छन्। त्यसैले भाउजूलाई रावणको तस्बिर बनाएर देखाउन अनुरोध गर्दछिन्। यता सीता, नन्दको इच्छापूर्ण गर्न रावणको तस्बिर बनाएको कुरा राम-लक्ष्मणलाई जानकारी भएमा घरबाटै निस्कनुपर्ने अवस्थाप्रति चिन्ता गर्दछिन्। गाथाअनुसार नन्दबाट यो कुरा कसैलाई जानकारी नदिने वचन दिएपछि सीताले कोठाको भित्ता गाईको गोबर र गङ्गाजल पानीले लिपिन्। जस्तैः
डाहिन हाँठ लेली भवजी गङ्गाजल पानी हो
ए हो ठारी भिटिए व डरली निपा
बाउँ हाँठ लेहली भवजी गैयाकही गोबरा
त्यसपछि गाजल र सिन्दूरको रङ्गद्वारा रावणको तस्बिर बनाउँछिन्, जस्तैः
ढरल सीटा भवजी कजलकै रेट हो
ढरल सीटा भवजी सेंडुरकै रेट हो
ए हो परिगैल रौनाके सरूप
ढरल सीटा भवजी सेंडुरकै रेट
यसरी रावणको तस्बिर बनाइरहेको बेला राम-लक्ष्मणको आगमन हुन थालेको देखिन्छ। यसबाट सीता ज्यादै हतास हुँदै लुकाउने प्रयासमा लाग्दछिन्, जस्तैः
ढकियाले छोपूँकि पटियाले छोपूँ
ए हो रौना छोपिनहीँ जाए
घनी रौना ढरल माछीकै भेख हो
ए हो घनी रौना ढरल जोगीयकै भेख
सेमरक डाँर चह्री हेरो न लछुमन भाइ
डेखी न डारो सीटाकै सरूप
डेखी न डरनु हो राम डाडा सीटाकै सरूप
एक सरन ढेलवा खेलटन् बाटी
डेखी न डरनु हो राम डाडा सीटा व भौजी
सीटा व भौजी बाटी लङ्कापटि राजक पास
प्रस्तुत अंशले सीता रावणको फूलबारीमा पिङ खेलिरहेको देखाउँछ। पिङ रमाइलोको अवसरमा मात्रै खेलिन्छ। यसले सीता रावणको दरबारमा सुखसुविधा र हार्दिक प्रसन्नताका साथ बसिरहेकी थिइन् भन्ने देखाउँछ।
वास्तवमा सीता धेरै अघिदेखि नै रावणको व्यक्तित्वबाट प्रभावित थिइन्। उनीभित्र सायद, रावणलाई कसरी प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने चिन्ता थियो। यहाँनेर रावण सुनको मृगका रूपमा फूलबारीमा प्रस्तुत भएको र सीताद्वारा सो मृग माग गर्नु पनि सुनियोजित विषय त होइन ? भन्ने शङ्का जन्माउँछ। सीताको हठको अगाडि राम-लक्ष्मणको केही लाग्दैन र अन्त्यमा राम सो मृगका पछि लाग्दछन्। एक्कासि 'मरेँ' भन्ने आवाज आएपछि सीताले लक्ष्मणलाई राम गएतिर रामको खोजीमा जान भन्छिन्। लक्ष्मणलाई यो सबै रावणको क्रियाकलाप हुनसक्ने शङ्का छ, त्यसैले उनी सीतालाई छाडेर नजाने विचार गर्दछन्। यसबेला सीताले लक्ष्मणलाई अनेक दुर्वाच्य बोलेकी छन्। उनले लक्ष्मणलाई आ�नो रूप लावण्य भोग गरुँला भन्ने कुत्सित विचारले रामको खोजीमा जान नचाहेको भन्ने किसिमको लाञ्छना लगाउँछिन्। यसले लक्ष्मणलाई ठूलो चोट पुर्‍याउँछ र उनी सीतालाई एक्लै छाडी रामको खोजीमा जान बाध्य बन्छन्। यसै अवसरलाई प्रयोग गरीरावणले सीताहरण गरेको छ। थारू लोकरामायणमा यस विषयले चर्चा पाएको छ। सीता रावणबाट सर्वप्रथम जनकपुरमा सम्पन्न धनुषयज्ञको अवसरदेखि नै प्रभावित रहेको देखिन्छ। थारू लोकरामायणका आधारमा सीता विवाहका सन्दर्भमा आयोजित धनुषयज्ञमा कैलाशबाट महादेव, गोकुलबाट कन्हैया तथा लङ्काबाट रावणको पनि आगमन भएको देखाइएको छ। रावणलाई देख्नासाथ सीता लजाएकी छन्। उनको यो लज्जा रावणको व्यक्तित्वबाट प्रभावित सहज प्रतिक्रिया हो, जस्तैः
ए कैलासपतिसे महादेव चलिआवे
माथे मामुत शिर जटाहु रखाए
ए गोकुल नगरीसे कन्हैया चलिआए
हाथे लिहेँ मुख मुरली बजावे
ए लङ्कापतिसे रावण चलिआवे
देखि सीता जानकी गैला लजाई
यस प्रभावले सीताभित्र रावणको मृदुचित्र कोरिन पुग्यो र यसले उनलाई सधैँ सताइरहृयो। थारू लोकरामायणमा उपलब्ध हुने यस आख्यानले रावणलाई सीताको प्रेमपात्रका रूपमा स्थापित गरेको छ। थारू लोकरामायणमा उपलब्ध यो मौलिकतालाई थारू जातिमा रहेको रावणप्रतिको विशेष सम्मानसँग जोडेर पनि हेनपर्दछ। धनुषयज्ञमा बाबु जनकको इच्छा र शर्तअनुसार धनु तोडेर रामसँग विवाह भए पनि धनुषयज्ञको अवसरदेखि रावणबाट प्रभावित भएकी सीताभित्रको रावणप्रेम क्रमशः बढ्दै र झाँगिदै गएको छ र त्यो 'रौँनक पैयाँ'मा मुखरित हुन पुग्यो। त्यसैले 'रौँनक पैयाँ' थारू लोकरामायणलाई मौलिकता प्रदान गर्ने ठोस साहित्यिक सामग्री बन्न पुगेको छ।
'रौँनक पैयाँ' सङ्गीतात्मकताका दृष्टिले पनि मह�वपूर्ण छ। यो कहरूवा तालको मध्यलयमा बद्ध छ। त्यसो त दाङ-देउखुरी उपत्यकाका थारू जातिका लोकगीतहरूमध्ये ७५ प्रतिशत जति गीतहरू कहरूवा तालमा रहेका छन्। यो विशेषताले भारतमा प्रचलित लोकगीतहरूसँग समानता राख्दछ। यसमा 'सा रे म प' शुद्ध स्वर तथा 'नि' कोमल र शुद्ध स्वरको प्रयोग भएको छ। गीतमा प्रयोग भएको कोमल निषाद् स्वरले बेग्लै मिठास दिएको अनुभूति हुन्छ। उक्त 'रौँनक पैयाँ' गीतमा आएको आरम्भिक चरणको स्वलिपि यसप्रकार छ।
गीतको बोलः
रहाउन रहाउन सुनठु हो भवजी
ए हो रौँना लिखी रे डेखा
रे प प प म प रे म रे रे सा रे नि नि नि प
प नि नि नि सा रे सा- सा---
जङ्गल
जंगल भनेको भू-भागको एउटा ठूलो हिस्सा जसमा विभिन्न जातका हरियो वृक्षहरू पाइन्छन्। जंगललाई वनको नामले पनि चिनिन्छ । कुनै पनि स्थलको प्राकृतिक भू–वनोटको आधारमा यसलाई विभिन्न प्रकारमा विभाजन गरिएको छ । नेपालको लगभग ४० प्रतिशत भू–भाग वनले ओगटेको छ । जंगललाई विभिन्न वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गीको वासस्थलको रूपमा पनि लिईन्छ । जंगलले वातावरणमा स्वच्छ हावा पानी समेत प्रदान गर्दछ ।
रौँनक पैयाँ
ए हो रौ ना लि खी र डे खा ऽ ऽ ऽ
प्रस्तुत 'रौँनक पैयाँ'को स्वरलिपि सङ्गीतकार अनिल लामाद्वारा गरिएको छ |
यस आलेखमा आएको 'रौँनक पैयाँ' २०६४ साल जेठ ९ गते हेकुली गाउँ विकास समिति वडा नं. ७ पोटली दाङको ५८ वषर्ीया फिर्‍या चौधरी र 'ढुम्रु' गीत २०६४ साल वैशाख २६ र २७ गते गरी रामपुर गाउँ विकास समिति वडा नं. ३ पलाँसे दाङका ४९ वषर्ीय सुरतबहादुर चौधरीबाट सङ्कलन गरिएको हो।
थारु लोकरामायणको मौलिक स्वरूप 'रौँनक पैयाँ' ,डा. गोविन्द आचार्य ,मधुपर्क,कार्तिक, २०६५
आचार्य भरतमुनि
पूर्वीय साहित्यशास्त्रका वर्तमान समयमा प्राप्त हुने वा उपलब्ध ग्रन्थका साक्ष्यका आधारमा साहित्यको यस परम्पराका प्रतिष्ठापक आदि आचार्य भरतमुनि नै हुन् भन्ने तथ्य निर्विवाद छ, यद्यपि उनको एउटामात्र ग्रन्थ ‘नाट्यशास्त्र’ उपलब्ध अवस्थामा छ। हुन त नाम सुन्दा यो ग्रन्थ नाट्य विषयक पो हो कि झैं लाग्दछ, तर यो विविध कलाको विश्वकोष नै हो भन्दा अत्युक्ति हुँदैन। आचार्य भरतमुनि स्वयं स्वीकार्दछन् -त्यस्तो ज्ञान, शिल्प, विद्या, कला, योग र कर्म छँदैछैन जुन यस नाट्यग्रन्थमा उल्लेख नभएको होस्।
भरतमुनिको समयका विषयमा विद्वान्माझ प्रशस्त मतमतान्तर छ। कतिपयले त यिनलाई काल्पनिक व्यक्तित्व समेतमानेको देखिन्छ। तर विविध प्रमाणलाई नियाल्दा यिनी एकजना ऐतिहासिक पुरुष नै हुन् भन्ने आधार छन्। उनको उल्लेख मत्स्यपुराणमा समेत भएको छ, भनिन्छ- स्वर्गलोकमा लक्ष्मीस्वयंवर नाटिकाको मंचन आचार्य भरतमुनिको निर्देशनमा भएको थियो, जसमा प्रसिद्ध अप्सरा उर्वशीले लक्ष्मीको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् र अभिनयका क्रममा पुरुरवालाई देखेर उर्वशी उनीप्रति मोहित हुन पुगेकी थिइन्। उनको यस त्रुटिका कारण भरतमुनिले कुपित भई दुबैलाई श्राप दिएका थिए। महाकवि कालिदासले ‘विक्रमोर्वशीयम्’ नाटकमा यस घटनाको सङ्केत गर्दै आचार्य भरतमुनिको समुल्लेख गरेका छन्।
यसबाहेक उद्भट, भट्टलोल्लट,श्रीशंकुक भट्टनायक, अभिनवगुप्त, कीर्तिधर, राहुल, भट्टयंत्र र हर्षवार्तिक जस्ता विशिष्ट आचार्यहरूले यिनको 'नाट्यशास्त्र' ग्रन्थको टीका पनि गरे। यी तथ्य देख्दादेख्दै ‘नाट्यशास्त्र’का प्रणेता भरतमुनि एकजना काल्पनिक व्यक्तित्व हुन् भन्नु विसङ्गतिपूर्ण हुन्छ। ऐतिहासिक दृष्टिगोचरका निमित्त आवश्यक तत्वहरू, जस्तै - व्यक्तिको जन्मसमय, पुर्ख्यौली पृष्ठभूमि, शिक्षादीक्षा आदिका विषयमा भने कुनै समाग्री उपलब्ध छैनन्। उपलब्ध फुटकर साक्ष्य र प्रमाणका आधारमा अनुमान गर्दै अधिकांश विद्वान भरतमुनिको जीवनकाल ईशापूर्व ५०० वर्षदेखि ईशाको प्रथम शताब्दीको बीचमा रहेको धारणामा सहमत छन्। यिनले रचना गरेको नाट्यशास्त्रमा ६००० श्लोक उपलब्ध छन्, यसै ग्रन्थलाई ‘षट्साहस्री संहिता’ पनि भनिन्छ। तर ‘द्वादशसाहस्त्री संहिता’ नामको उल्लेख पनि भरतमुनिकै 'नाट्यशास्त्र’का निमित्त हुने भएकाले यसमा प्रारम्भमा १२००० श्लोक भएको अनुमान गर्न सकिन्छ। आचार्य शारदातनयद्वारा रचित ‘भावप्रकाशन’ नामक ग्रन्थमा उल्लेख गरेका छन् ।
यहाँ ‘नाट्यशास्त्र’ग्रन्थलाई ‘नाट्यवेद’ भनिएको छ। आचार्य शारदातनयले ‘द्वादशसाहस्री संहिता’का रचयिता वृद्ध भरत(नन्दीकेशर) लाई र ‘षट्साहस्री संहिता’ क रचयिता आचार्य भरतलाईमानेका छन्। नाट्यशास्त्रको हाल उपलब्ध संस्करण अर्थात् ‘षट्साहस्री संहिता’मा ३६ अध्याय छन्।
अमरनारायण मन्दिर
अमरनारायण मन्दिर नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको पाल्पा जिल्लामा अवस्थित विष्णु मन्दिर हो । विसं १९६३ मा विष्णुका भक्त अमरसिंह थापाले सुन्दर बगैंचा र अटुट पानीको मुहान नजिकै निर्माण गरेका कलात्मक मन्दिर अमरनारायण मन्दिर हो । भाद्र कृष्ण अष्टमीका दिन जाग्राम बस्ने र नवमीका दिनमा रथ निकाली जात्रा गर्ने परम्परा अद्यापि छदैछ । मन्दिर सञ्चालन गर्नका लागि गुठीका व्यवस्था समेत गरिएको छ ।
नेपाल एकीकरणको सिलसिलामा सबैभन्दा पछि मात्र विलय भएको पाल्पा राज्यको प्रशासन चलाउन प्रथम बडाहाकिमको रूपमा जनरल अमरसिंह थापा आएका थिए । यिनैले वि.सं. १८६३ मा वार्षिक खर्च चलाउन माडी फाँटमा हजार मुरी माटो गुठीको व्यवस्था गरी यो अमर नारायणको मन्दिर निर्माण गराएका थिए । यो मन्दिर बनाउन काठमाण्डौका नेवार कालीगढहरु झिकाएका कारण पनि तानसेनमा काठमाण्डौमा जस्तै असन, टुँडिखेल, मखन आदि नामका ठाउँहरु छन् । यहाँ पनि किर्तीपुरको उमामहेश्वरको मन्दिरमा जस्तै पेगोडा शैलीको टुँडालको पुछारमा विभिन्न आसनमा कामक्रिडाका चित्रहरु कुँदिएका छन् । यसो गरे चिर्को वा बज्र पर्दैन भन्ने मान्यता छ ।
घोस्ट राइडर: स्पिरिट अफ भेन्जन्स
घोस्ट राइडर: स्पिरिट अफ भेन्जन्स (Ghost Rider: Spirit of Vengeance) २०१२ मा बनेको थ्रिडी अमरिकी चलचित्र हो, जुन २००८ मा बनेको घोस्ट राइडर को दोश्रो भाग हो ।
एकादशी व्रत
एकादशी व्रत
एकादशीको व्रत प्रत्येक महिनामा पर्ने दुबै पक्षको एकादशी तिथिका दिन सम्पादन गरिन्छ। यस व्रतलाई महाव्रत पनि भनिन्छ।
‘एकादशी’ तिथिको शास्त्रीय महत्त्व
सनातन हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले प्रयोग गर्ने चान्द्र गणना पद्धतिमा आधारित पञ्चाङ्गबमोजिम प्रत्येक महिनाको शुक्ल पक्ष एवं कृष्ण पक्षको एघारौँ तिथिलाई एकादशी भन्दछन्। यो तिथि भगवान् श्रीविष्णुको प्रिय तिथि हो। एकादशीको 'हरिदिवस' र 'हरिवासर' पनि भन्दछन्। अन्य व्रत र उत्सवका तुलनामा एकादशीको महत्त्व बढी हुनुमा विभिन्न कारण छन्, ती यस प्रकार छन्-
अ. वातावरणमा विष्णुतत्त्वको स्पन्दन बढी मात्रामा हुनु।
आ. समस्त प्राणिहरूमा अधिकतम सात्त्विकताको मात्रा विद्यमान रहनु।
इ. शरीरमा विद्यमान चैतन्यको गति 'ऊर्ध्व' अर्थात् माथिल्तिर प्रवाहित हुनु।
ई. व्रत सम्पादन गर्न सजिलो हुनु।
उ. व्रत सम्पादन गर्नाले अन्य व्रतको तुलनामा अत्यधिक प्रतिफल प्राप्त हुनु।
'एकादशी' व्रतको महत्त्व
एक महिनामा कम्तिमा दुई दिन त हामीले हाम्रो आफ्नो शरीर र चित्त दुबैलाई विश्राम दिन सक्छौ, दसै इंद्रिय र तिनका स्वामी मनलाई आहार, निद्रा, भय, मैथुनका पाशविक वृत्तिभन्दा मथि उठाएर स्वयं आफ्ना बारेमा विचार गर्न सक्छौ। एकादशी तिथिको जति महत्त्व छ, त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण एकादशीको व्रतको पनि छ। एउटा वर्षचक्रभरि पर्ने एकादशीको व्रत लिनाले अनेकानेक व्रतसम्पादन र तीर्थावलोकनको फलप्राप्ति हुन्छ। पद्मपुराणमा एकादशीको व्रतको महत्त्वलाई यसरी दर्शाइएको छ-
अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च ।
एकादश्युपवासस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।।
यसको अर्थ हो- हजारौं अश्वमेध यज्ञ र सयकडौं राजसूय यज्ञको महत्त्व एकादशी व्रतको सोह्रभागको एक भाग जति पनि हुँदैन। प्राचीन मापन पद्धति अनुसार सोह्र कला अर्थात् कुनै पूर्ण वस्तुको सोह्र भागको एक भाग। हिजोआज प्रचलनमा रहेको प्रतिशत मापन पद्धतिअनुसार लगभग ६ प्रतिशत । एकादशी व्रतको एउटा अर्को पनि महत्त्व छ, त्यो के हो भने अन्य समस्त व्रत सङ्कल्प गरेपछि प्रारम्भ हुन्छन् र सङ्कल्प गरेरमात्र समाप्त हुन्छन्। यहाँ सङ्कल्प भन्नाले एक किसिमको प्रतिज्ञा भन्ने अर्थमा लिइन्छ। मनैले उच्चारण गरी कुश र पानी समातेर वाचा गर्नुलाई धार्मिक सन्दर्भमा सङ्कल्प भनिन्छ। प्रत्येक व्रतको सुरुमा र अन्त्यमा सङ्कल्प गर्ने विधान छ, यसो नगरे सम्बद्ध व्रत निष्फल हुन्छ, तर एकादशी व्रत लिनका निमित्त सङ्कल्प गरिरहनु पर्दैन। यसबाट एकादशी एउटा यस्तो व्रतका रूपमा स्थपित भएको प्रमाणित हुन्छ जसले बिनासङ्कल्प मनुष्यलाई भुक्ति, मुक्ति आदि समस्त फल प्रदान गर्ने सामर्थ्य राख्दछ।
एकादशीका प्रकार
प्रत्येक महिनाको शुक्ल पक्ष र एवं कृष्ण पक्षमा एकएकवटा गरी एक महिनामा दुईवटा र वर्षभरिमा चौबीसवटा एकादशी पर्ने गर्दछन्, तर अधिक मास अर्थात् मलमासमा अझ दुईवटा एकादशी थपिन गई अधिक मास भएको वर्षमा छब्बीसवटा एकादशी हुन्छन्। जब एकादशी तिथि दुई दिन परेको अवस्थामा शैवमार्गीले पहिलो दिनको एकादशीको व्रत लिने गर्दछन् भने वैष्णवहरू पछिल्लो दिनको एकादशी व्रत लिने गर्छन्।
बरुथिनी एकादशी पूर्ण कथा
बैशाख कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशी लाई नै बरुथिनी एकादशी भनिन्छ हो । बरुथिनी एकादशी लाई सुख-शान्ति एवं सौभाग्यको प्रतीक मानिन्छ । कुनै श्रेष्ठ एवम् योग्य ब्राह्मणलाई दान दिनाले, करोडौ वर्षसम्म तपस्या गर्नाले, तथा कन्यादान गर्नाले जुन फल प्राप्त हुन्छ, त्यो भन्दा पनि बढि फल प्रदान गर्ने बरुथिनी एकादशी को व्रतलाई मानिन्छ ।
हरिपरिवर्तिनी एकादशी व्रतको व्रतकथा
यस एकादशीलाई जयंती एकादशी र वामन एकादशी पनि भनिन्छ। यसको निष्ठापूर्वक व्रत लिनाले वाजपेय यज्ञको फल प्राप्त हुन्छ। पापीहरूको पाप नाश गर्न यो भन्दा ठूलो कुनै उपाय छैन। जो मनुष्य यस एकादशीका दिन मेरो (वामन रूपको) पूजा गर्दछ, त्यसबाट तीनै लोकमा पूज्य हुन पुग्छ। अत: मोक्षको इच्छा राख्ने मनुष्यले यस व्रतलाई विधिपूर्वक लिनु पर्दछ।
झिँगा
झिँगा एक प्रकारको किरा हो। यो विश्वका सबै स्थानहरूमा पाईन्छ। यो किराले फुलबाट सन्तान उत्पादन गर्ने गर्छ । झिंगा फोहर ठाउँमा बस्ने हुनाले यसले विभिन्न प्रकारका रोगहरू एक व्याक्तिबाट अर्को व्याक्तिमा सार्ने गर्दछ ।
नगरदाहा
नगरदाहा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
मैना सुनार हत्याकाण्ड
मैना सुनार हत्याकाण्ड २०६० माघमा तत्कालिन माओवादी जनयुद्धको समयमा नेपाली सेना (तत्कालिन: शाही नेपाली सेना)को काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको पाँचखालमा स्थित श्री वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्द्रमा मैना सुनार नामकी एक १५ वर्षिय बालिकाको हत्याको घटना हो ।
घटनाको विबरण
मैना सुनारको यातनामा संलग्न अधिकृत र सैनिकहरूले यो मृत्युको ढाकछोप गर्न प्रयत्न गरे । उनको शवको पिठ्यूँमा गोली हानिएको र यसलाई तालिम केन्द्रभित्र गाडिएको थियो । त्यसपछि उक्त तालिम केन्द्रका तत्कालीन इन्चार्ज महासेनानीले नेपाली सेनाको हिरासतबाट भाग्न खोज्दा मैना सुनारलाई गोली हानिएको भन्दै बनावटी प्रतिवेदन तयार गरे ।
एबी कामार्गु
एबी मारिया मोन्तेइरो दे कामार्गु राभान्यानी ( (८ मार्च १९२९ – २९ सेप्टेम्बर २०१२) एक ब्राजिली टेलिभिजन प्रस्तोता, गायक तथा अभिनेत्री थिइन्। उनी राइन्या दा तिलिभिज्योँ ब्राजिलेइरो (अनुवाद: ब्राजिली टेलीभिजनकी रानी) मानिन्छिन्। उनको निधन २०१२ सेप्टेम्बर २९ मा आफ्नै निवासमा भएको थियो। उनको कुल सम्पत्ति ३६ करोड अमेरिकी डलर भन्दा बढी रहेको अनुमान गरिन्छ।
एउटा चित्रमय सुरुवात
एउटा चित्रमय सुरुवात पारिजातद्वारा रचना गरिएको संस्मरण हो। यो संस्मरण वि.सं. २०४५ सालमा फोनिक्स बुक्सद्वारा प्रकाशन गरिएको थियो।
सारांश
एउटा चित्रमय सुरुवात पारिजातको नेपाली संस्मरण हो जसमा उनले आफ्नो लेखन कलालाई पाठक समक्ष प्रस्तुत गरेकी हुन्। पारिजातले आफ्नो जीवनका विविध पक्षहरूलाई एक ठाउँमा गासेर त्यसलाई कलमवद्ध गरेर यो संस्मरण तयार पारेकी हुन्।
लाहान
लाहान नेपालको सिरहा जिल्लामा पर्ने एक सहर हो। यो सगरमाथा अञ्चलको सदरमुकाम पनि हो।
संगीता धामी
संगीता धामी एक नेपाली महिला कुस्ती खेलाडी हुन् । सन् २०१९ मा नेपालमै आयोजना भएको १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा संगीताले कुस्ती खेल तर्फ स्वर्णपदक जितेकी थिइन् ।
प्रारम्भिक जीवन
संगीता धामीको जन्म सुदूरपश्चिमको महेन्द्रनगरकमा भएको थियो ।
खेल जीवन
सन् २०१९ मा नेपालमै आयोजना भएको १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा संगीताले कुस्ती खेल तर्फ स्वर्णपदक जितेकी थिइन् । ३६ वर्षे साग इतिहासमा कुस्तीमा स्वर्ण जित्ने उनी पहिलो नेपाली हुन् ।
सेमलाल
सेमलार नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
मूल्यांकन
(Valuation) भन्नाले सम्पत्ति तथा दायित्वहरूको मूल्य निर्धारण गर्ने प्रक्रिया हो । यसबाट सम्पत्ति वा दायित्वको मूल्य निर्धारण गर्ने गरिन्छ । मूल्यांकनबाट आएको सम्पत्ति वा दायित्वको रकमलाई बासलातमा देखाउने गरिन्छ ।
रामचन्द्र झा
नेकपा-एमाले संविधानसभा दलका प्रमुख सचेतक रामचन्द्र झा धनुषा क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित सभासद हुनुहुन्छ। ५४ वर्षीय झा सो पार्टीका केन्द्रीय सदस्य समेत हुनुहुन्छ। २०४८, २०५१ र २०५६ सालका तीनवटै संसदीय निर्वाचनमा एमालेका उम्मेदवार रहेका झा २०५१ सालमा धनुषा क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित हुनुहुन्थ्यो। उहाँले २०३२ सालबाट राजनीतिक यात्रा शुरु गर्नुभएको हो र यसअघि पार्टीको जनकपुर इन्चार्ज रहिसक्नुभएको छ। पञ्चायतकालमा उहाँले लामो समयसम्म अर्धभूमिगत भएर राजनीति गर्नुभयो। यसक्रममा बेलाबखत पक्राउ परेर हिरासतमा रहे पनि काराबास चाँहि उहाँले भोग्नुपरेको छैन। भारतबाट समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर झा २ छोरीका पिता हुनुहुन्छ। समाजसेवामा उहाँको रुचि छ र व्यक्तिगत तवरमा तथा संघसंस्था मार्फत सामाजिक हितका कार्यमा सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ। राष्‍ट्रिय सार्वभौमिकताको रक्षाप्रति संवेदनशील सभासद झा यसअघि जनप्रतिनिधिका रूपमा पुर्‍याएको योगदान र पार्टी एजेण्डा समेतका कारण आफूलाई जनताले संविधानसभा सभासदमा जिताएको बताउनुहुन्छ। संविधानसभामा उहाँले उठाउन चाहेका दुई मुद्दा हुन्- राज्यको पुनः संरचना र गणतन्त्रको संस्थागत विकास।
बोनी
बोनी साहित्यकार पारिजातद्वारा रचना गरिएको उपन्यास हो यसको २०४८ सालमा प्रकाशन गरिएको थियो।
श्रेया धिताल
श्रेया धिताल नेपाली राष्ट्रिय पौडी खेलाडी हुन। उनले सन् २०१२को लण्डन ओलम्पिकमा नेपालको तर्फबाट भाग लिएकी थिइन। महिला तर्फको १०० मिटर फ्रि स्टाइलको प्रतिस्पर्धामा सहभागी ५० प्रतिस्पर्धीहरू मध्ये ४७सौं स्थानमा आए पनि उक्त दुरी १ मिनट १०.८० सेकेण्डमा पुरा गरेर उनले पौडीमा राष्ट्रिय किर्तिमान कायम गरेकि छिन।
समय दैनिक
समय दैनिक (Samay Dainik) भारतको सिक्किम राज्यको राजधानी गान्तोकबाट प्रकाशित हुने एक नेपाली दैनिक समाचार पत्र हो, जो २००४ देखि प्रकाशित हुँदै आएको छ। यसका संस्थापक सम्पादक पदम क्षेत्री थिए भने उनी पछि जेभियर सुब्बा यसका सम्पादक बने। मे २००७-मा पारसमणि शम यसका सम्पादक बन्न पुगे। शमले २०१४ को सेप्टेम्बर ७ तारिकसम्म यसको सफलतापूर्वक सम्पादन गरेपछि आफ्ना अनुज डिल्लीराम दुलाललाई यसको सम्पादकको जिम्मेवारी सुम्पिए। समय दैनिकका प्रकाशक एसके प्रधान हुन्।
जम्मा ८ पृष्ठमा रङ्गीन रूपमा दैनिक प्रकाशित हुने यो समाचार पत्र सिक्किमको सर्वाधिक बिक्री हुने लोकप्रिय समाचार पत्र हो। यसमा स्थानीय समाचार, क्षेत्रीय महत्त्वका समाचार, राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय समाचार निरन्तर प्रकाशित हुन्छन् भने कला, संस्कृति, साहित्य, खेलकूद, विज्ञान, सौन्दर्य, आदि विविध विषयका पठन योग्य सामग्री पाइन्छ। यति मात्र होइन यसमा सामाजिक गतिविधिलाई लिएर लेखिएका रचनाहरूको पनि उपस्थिति रहन्छ।
लादुक
लादुक दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
फर्पिङ
फर्पिङ काठमाडौँ जिल्लामा रहेको एक गाउँ हो । यो काठमाडौँबाट दक्षिणकाली जाने बाटोमा पर्दछ । यो ठाउँ नस्पातीको लागि प्रख्यात रहेको छ । यसै गाउँमा शेषनारायण मन्दिर पनि रहेको छ ।
फरिदपुर जिल्ला
फरिदपुर जिल्ला ( बाङ्लादेशको मध्य दक्षिण भागमा पर्ने एक जिल्ला हो। बरिशाल जिल्ला ढाका विभाग अन्तर्गत पर्दछ।
भूगोल
फरिदपुर जिल्ला बाङ्लादेशको मध्य दक्षिण भागमा पर्छ भने यो जिल्ला २३°१७' देखि २३°४०' उत्तर अक्षांश र ८९°२९' देखि ९०°११' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ।फरिदपुर जिल्लाले बाङ्लादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये २०७२.७२ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस जिल्लालाई राजबाडी र मानिकगञ्ज जिल्लाले उत्तर, गोपालगञ्ज जिल्लाले दक्षिण,  ढाका, मादारिपुर र मुन्सिगञ्ज  जिल्लाले पूर्व,  नडाइल र मागुरा जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। पद्मा, पुरातन कुमार, आडियाल खाँ, गडाई, चोल समुन्द्र, रामकेली, घोडादार तथा शकुनेर बिल यस जिल्लाका प्रमुख नदि तथा नहरहरू हुन्।
जनशाङ्खिकि
जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार ढाका जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १७५६४७० रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ८९३३५८ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ८६३११२ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १५७६७१३  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७८३५४ छ। त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १०७३, इसाई धर्मको ६८, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १०७३ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ३७० रहेको छ।
परिभाषित आँखाहरू
परिभाषित आँखाहरू साहित्यकार पारिजातद्वारा रचना गरिएको उपन्यास हो। यो उपन्यास स्यो-म्हेन्दो प्रकाशनले २०४६ सालमा प्रकाशन गरेको थियो।
फरिदपुर जिल्ला
अर्थतन्त्र
यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि हो जसमा जिल्लाकै ५८.६०% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै २.८८% मजदुरीमा, उद्योग तथा व्यापारमा १.०७% वाणिज्यमा १४.०९%, सञ्चार र यातायातमा ४.५८%, निर्माण क्षेत्रमा १.९१%, सेवामा ८.८७%, धार्मिक सेवामा ०.१९%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा १.५०% र अन्यमा ६.३१% रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय फरिदपुर जिल्लाको स्थापना सन् १८१५ मा भएको थियो भने सन् १८६९ मा फरिदपुर नगरपालिकाको स्थापना भएको थियो। हाल यस जिल्लामा ८ उपजिल्लाहरू रहेका छन् जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो उपजिल्ला फरिदपुर सदर (४०७.०२ वर्ग किलोमिटर) हो भने सबैभन्दा सानो उपजिल्ला आलफाडाङ्गा (१३६ वर्ग किलोमिटर) हो।
शिक्षा
यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४०.९% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४४.६% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३७% रहेको छ। यस जिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; फरिदपुर जेलन विद्यालय (सन् १८४०), सरकारी राजेन्द्र क्याम्पस (सन् १९१८), फरिदपुर मेडिकल क्याम्पस (सन् १९८५), सरकारी सनरदा सुन्दरी महिला पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १८८९), भाङ्गा पाइलट उच्च विद्यालय आदी।
मोतिपुर, रुपन्देही
चङ्खिपुर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित सैनामैना नगरपालिका वडा नम्बर १२ भित्र पर्ने एउटा सानो सुन्दर गाउँ हो ।
अजिमा
अजिमा हिन्दू एवं बौद्ध धर्मालम्बीहरू द्वारा समान रूपमा पुजिने मातृ देवी हुन् ।नेपाल भाषामा अजिमाको नामले पुजिने यस देवीको अर्थ नेपाली भाषामा (मातृका/बज्यै ) हुन्छ।
भिरकोट, तनहुँ
भिरकोट नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अञ्चलमा पर्ने तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार भिरकोट गाविस को जनसङ्ख्या ५,०१४ रहेको छ । यो गाविसमा १,१४६ वटा घर छन ।
जुबेदा
जुबेदा बेगम धनराजगीर (उर्दू: زبیدہ) (१९११-१९८८) एक हिन्दी चलचित्र अभिनेत्री थिइन्। उनले पहलो हिन्दी बोल्ने चलचित्र आलम आरामा अभिनय गरेकी थिइन्। उनी सूरतको छेउको सचिन राजघरानेबाट थिइन् र उनको आमा फातिमा बेगम थिइन् जो उनी भारतको प्रथम महिला चलचित्र निर्देशक थिइन् तथा पिता सचिनको नवाब थिए। उनको बहिनीहरु अभिनेत्रि शहजादी र सुल्ताना थिए। उनका जिवनसाथी महाराज नरसिंगीर धनराजगीर ज्ञान बहादुर थिए। उनले आफ्नु जीवनको अन्तिम पल धनराज महलमा बिताइन् र उनको मृत्यु १९८८मा भयो।
रिब्दीकोट
पाल्ला जिल्लाको पश्चिम क्षेत्र कुसुमखोला गाविस, ठिमुरे गाविस र पालुङ मैनादी गाविसका बीच भागमा पर्ने यस कोटको उचाई १८९३.५ मीटर छ। यस ठाउँबाट सबैभन्दा धेरै हिमश्रृंखला देख्न सकिन्छ। धौलागिरी, अन्नपूर्ण, माछापुच्छ्रे, लम्जुङ पीक, मनास्लु, गणेश हिमाल, लामटाङ, सिमीकोट, सेरशिखर लगायत अन्य सानातिना हिमश्रृखंलाहरू प्रष्ट देखिन्छ। साथै यस ठाउँबाट रूपन्देही, नवलपरासी कपिलवस्तु र भारतको उत्तर प्रदेशको धेरै जसो भूभागहरू हेर्न सकिन्छ।
पालुङमैनादी वतासेबाट १ घण्टा दक्षिण रिब्दीबाट लेकमा रहेको पुराना यो मन्दिर जीर्ण अवस्थामा रहेको छ। यसको माथिल्लो भागमा पानीका मूलहरू प्रशस्त रहेका छन्। यहाँबाट लगभग १५ हजार जनसङ्ख्यालाई खानेपानीको उपलब्ध भएको छ। यो ठाउँ बनभोज र विवाहको लागि समेत प्रसिद्ध रहेको छ। यस ठाउँमा जलेश्वर महादेव तथा बुद्धको मूर्ति रहेको छ साथै यो मूर्तिलाई पाल्पा जिल्लाको सबैभन्दा जेठा बुद्धको मूर्तिको रूपमा मान्यता दिइएको छ।
इस्को
फ्रान्सिस्को रोमन एलार्कन स्वारेज (जन्म २१ अप्रिल १९९२), उर्फ 'इस्को' स्पेनी पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जो रियल म्याड्रिड र स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि आक्रामक मिडफिल्डरको रूपमा खेल्ने गर्दछन् । उनले फुटबलको व्यवसायिक जीवन भ्यालेन्सिया सीएफबाट गरेका थिए जहाँ उनी पहिलो रोजाइका खेलाडी थिएनन् । उनी त्यसपछी २०११ मा मलागा सीएफमा जोडिए । २०१३ को जुन महिनामा उनी €३० मिलियनमा रियल म्याड्रिड प्रवेश गरेका हुन । इस्कोले विभिन्न तहमा राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गरेका छन् । २०१२ ओलम्पिकमा समेत टोलीमा परेका इस्कोले अन्तराष्ट्रिय टिमबाट २०१३ मा डेब्यु गरेका थिए ।
वगाह
वगाह नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
आधी आकाश
आधी आकाश पारिजातद्वारा रचना गरिएको महिला मुक्तिसम्बन्धी निबन्धसंग्रह हो। यो पुस्तक चितवन प्रकाशनले बिसं २०४८ सालमा प्रकाशन गरिएको थियो।
माण्डव्य मन्दिर
माण्डव्य ऋषिको तपोभूमिको रूपमा माडीफाँटको दक्षिण दमकडामा माण्डव्य ऋषिको मन्दिर रहेको छ। सन्त माण्डव्य ऋषिलाई चोरको आरोप लगाएर पाता फर्काइ कुटेर छाडिदिए पछि उनको माडी फाँटको पूर्व दक्षिणमा अवस्थित सरापकोट भन्ने ठाउँमा गई माडी फाँटको अन्न खाने मान्छेको बुद्धि पछिबाट मात्र आओस भनी श्राप दिएका हुँदा अहिले पनि अन्नप्राशन भातखुवाई गर्दा माडीफाँटको अन्न प्रयोग गरिदैन। यस सम्वन्धी विस्तृत विवरण पद्म पुराणमा छ।
नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे
नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे (Nepal Government Railway; NGR) नेपालको पहिलो रेलमार्ग थियो। अमलेखगञ्ज र रक्सौल जोड्ने ४७ किलोमिटर लामो पहिलो नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे तात्कालिन प्रधानमन्त्री श्री ३ चन्द्र शमशेरको शासनकालमा वि.सं. १९८४ (सन् १९२७) मा स्थापना भएको थियो र वि.सं. २०३१ मा बन्द भयो। चन्द्रशमशेरले रक्सौलसम्म आएको अङ्ग्रेजको रेल अमलेखगञ्जसम्म जोडेका थिए।
इतिहास
सन् १९२३ मा, भारतीय वन सेवाका जेभी कोलिएरले नेपालको वन पैदावर परिवहनको लागि सर्ट न्यारो गेज रेलवे निर्माण गरेका थिए। कोलिएरलाई राणा प्रधानमन्त्रीले नेपालको वन विभाग व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी दिएका थिए। सन् १९२३ को जाडोमा, कोलकाताको मार्टिन्स लाइट रेलवे (मार्टिन एन्ड को.) ले उत्तरको सिमाबाट अमलेखगञ्जसम्म रेलमार्ग निर्माण गर्न सर्वेक्षण गरेको थियो।
रामजीप्रसाद शर्मा
रामजीप्रसाद शर्मा
वागलुङ क्षेत्र नं. १बाट निर्वाचित ५० वर्षीय रामजीप्रसाद शर्मा नेकपा-एमालेका सभासद हुनुहुन्छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्रमा स्नातक शर्मा २०५६को निर्वाचनमा समेत सोही क्षेत्रबाट उम्मेदवार हुनुहुन्थ्यो। हाल एमाले केन्द्रीय सदस्य तथा धौलागिरी अञ्चल सह इन्चार्ज रहेका शर्माले यस अघि १० वर्ष जिल्लाको पार्टी सचिव तथा जिल्ला कमिटी सदस्यको जिम्मेदारी सम्हालिसक्नुभएको छ। उहाँ २०४९ सालमा गाविस अध्यक्ष निर्वाचित हुनुभएको थियो। २०३६ साल देखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका र धेरै अवधि भूमिगत रूपमा काम गरेका शर्माले २०३९ र २०४२ सालमा जेलजीवन बिताइसक्नुभएको छ। समाजसेवामा विशेष रुचि राख्‍ने सभासद शर्माले विभिन्न सामाजिक संस्थाहरू मार्फत र व्यक्तिगत तवरमा पनि सामाजिक कार्यहरू गर्दै आउनुभएको छ। पार्टी सङ्गठन र जनतासँगको निकट संबन्धले आफू संविधानसभामा विजयी हुन सकेको उहाँको आकलन छ। संविधानसभामा उहाँले प्रमुखतासाथ उठाउन चाहेका मुद्दा हुन्- शान्ति प्रक्रियालाई तर्किक निष्कर्षमा पुर्‍याउने, भयरहित वातावरण र सुशासन दिलाउने, पछि परेका जाति, वर्ग र क्षेत्रको उत्थानको लागि उपयुक्त नीति बनाउने।
सन्दर्भ
रामजी प्रसाद कुईकेल
रम्भापानी
पाल्पा जिल्लाको मध्य भाग ताँहु गा।वि।स।मा पर्ने यस पवित्र धार्मिक स्थल जहाँ प्राकृतिक मनोरम जंगलको विचमा रम्भादेवीको मन्दिर छ । यस क्षेत्रमा विशेष गरी कृष्णजन्माष्टमीमा मेला लाग्दछ । यहाँ हाँस कुखुरा परेवा बोकाको बली दिने चलछ । ताहुँ रम्भापानी विभिन्न जातका जडीबुटीजयन्य बनस्पति चराचुरुङ्गी र पशुपंक्षीका लागि प्रसिद्ध र आकर्षक रहेको छ ।
निचुटा
निचुटा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सुलोचना मानन्धर
सुलोचना मानन्धर धिताल नेपाली साहित्यकार तथा प्राज्ञ हुन्। उनीले वि.स.२०६६ देखि २०७० साल सम्म नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको मातृभाषा साहित्य विभागको नेतृत्त्व गरेकी थिइन्। १२ मार्च १९५५मा जन्मेकी मानन्धरले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट नेपाली भाषा साहित्यमा एम ए तथा पूर्वी चीन विश्वविद्यालय सङ्घाईबाट चिनियाँ भाषा र साहित्यमा डिप्लोमा अध्ययन गरेकी छन्। ‌‌
वाल्यकाल
सुलोचना सामान्य परिवारमा दुइ दिदी पछि कान्छी छोरीको रूपमा जन्मेकी हुन। उनी सात आठ महिनाकी हुदा नै बुबाको मृत्यु भएका कारण बुबालाई चिन्न पाइनन्। मानन्धरको परिवारलाई कमाएर खुवाउने व्यक्ति बुबाको मृत्यु भएकाकारण उनको वाल्यकाल दु:ख, अभाव र गरिबीमा बित्यो।
लाकुरीडाँडा
लाकुरीडाँडा दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
धार्चे गाउँपालिका
धार्चे गाउँपालिका गोरखा जिल्लामा अवस्थित छ । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गोरखा जिल्लामा साविकका केरौजा, उइया, लाप्राक, गुम्दा, काशीगाउँ र लपु गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर धार्चे गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो ।
भौगोलिक अवस्थिति
धार्चे गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ६५१.५२ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो गाउँपालिका ७ वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । यस गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या १३,२२९ रहेको छ । यसको सीमाना पूर्वमा धादिङ जिल्ला र चीन, पश्चिममा सुलीकोट गाउँपालिका, उत्तरमा चुमनुव्री गाउँपालिका र दक्षिणमा आरूघाट गाउँपालिका र धादिङ जिल्लासँग जोडिएको छ ।
कुलाउडा उपजिल्ला
कुलाउडा बङ्गलादेशको मौलभीबाजार जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला सिलेट विभाग अन्तर्गत पर्दछ। सिलेट विभागको सबैभन्दा ठूलो सिमसार क्षेत्र हाकालुकी यस उपजिल्लामा अवस्थित छ।
भूगोल
कुलाउडा उपजिल्ला बङ्गलादेशको पूर्वी मध्ये भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°१९' देखि २४°३९' उत्तर अक्षांश र ९१°५४' देखि ९२°०७' पूर्वी देशान्तरमा अवस्थित छ। कुलाउडा उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ४३१.६३ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई फेञ्चुगञ्ज र बडलेखा उपजिल्लाले उत्तर, भारतको त्रीपुरा राज्यले दक्षिण, जुडी उपजिल्लाले पूर्व, कमलगञ्ज र राजनगर उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। मनु नदी यस जिल्लाका प्रमुख नदी हो।
इतिहास
सन् १८५७ मा यस उपजिल्ला वरपरको क्षेत्रमा सिपाही विद्रोह शुरू भएको थियो भने ३०० सिपाहीले चट्टग्राम भण्डारबाट सामान चोरी गरी पृथिम पासाको जमिन्दार ग्वसाली खानका आश्रय लिएका थिए। सन् १९३९ मा बिटिष्ट शासन विरुद्ध आन्दोलन गरेका कारण नवीन चन्द्र विद्यालयका थुप्रै विद्यार्थीहरूलाई निष्कासन गरिएको थियो भने तात्कालिक समयमा बेलायती सैनिकहरूले कुलाउडामा सैनिक किल्ला खडा गरेका थिए।
बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ मा शुरू भएको थियो भने तात्कालिक समयमा पाकिस्तानी सेनाले कुलाउडा अस्पताल र नवीन चन्द्र उच्च विद्यालयमन सैनिक किल्ला खडा गरेका थिए। बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धमा पाकिस्तानी सेनाले कुलाउडा उपजिल्लाका सय भन्दा बढी स्थानीय मानिस र बङ्गलादेशी लडाकुको विभिन्न स्थानमा हत्या गरेका थिए।
जनशाङ्खिकि
जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ३०५९५४ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १५४५२० छ भने महिलाको जनसङ्ख्या १५१४३४ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २३७४५४  छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ६३२४४ छ। त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ५०१७ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या २३९ रहेको छ। यस उपजिल्लामा मणिपुरी र खासिया जनजातिहरू बसोबास गर्छन्। यस उपजिल्लाका ७१.६७% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने १.०८% ले पोखरी, ९.८५% ले टुटी र १७.४०% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्।यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये १३.६२% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन।
अर्थतन्त्र
यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, आलु, प्याज, चिया, बदाम, पानको पात, खुर्सानी तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, खरबुजा, कागती, भूइँकटहर, लिची, अम्बा, कटहर, अङ्गुर आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, पाउरोटी उद्योग, बिँडी उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया चिया, धान, पानक‍ पात लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको आलसको तेल, तिल र उखु पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ५१ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ८१ माछापालन केन्द्र, ७९ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा १ चल्ला उत्पादन केन्द्र रहेका छन्।
यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ४३.८३% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा १३.५६%, वाणिज्यमा ९.६२%, सञ्चार र यातायातमा १.९४%, निर्माण क्षेत्रमा १.०७%, सुविधामा ६.४१%, धार्मिक सेवामा ०.३९%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ४.८६% र अन्यमा १६.३२% रहेका छन्।
प्रशासन
प्रशासकीय कुलाउडा थानको स्थापना सन् १९२२ मा भएको थियो भने सन् १० जनवरी १९९२ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। कुलाउडा नगरपालिकाको स्थापना सन् १९९६ मा भएको थियो। यस उपजिल्लामा १३ सङ्घ परिषद्, १२२ मौजा र ३३९ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद् यस प्रकार छन्; बरसचाल सङ्घ परिषद्, भुकशिमहल सङ्घ परिषद्, जायफरनगर सङ्घ परिषद्, जयचान्दि सङ्घ परिषद्, ब्राह्मणबाजार सङ्घ परिषद्, भाटेबा सङ्घ परिषद्, कादिपुर सङ्घ परिषद्, कुलाउडा सङ्घ परिषद्, टिलागाँउ सङ्घ परिषद्, हाजिपुर सङ्घ परिषद्, शरीफपुर सङ्घ परिषद्, पृथिमपाडा सङ्घ परिषद्, कर्मधा सङ्घ परिषद्, फुलतला सङ्घ परिषद्, सागरनाल सङ्घ परिषद्, गोयालबाडि सङ्घ परिषद् र बाडङ्गाँउ सङ्घ परिषद्।
शिक्षा
यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ५१.०८% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५४% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४८.०६%रहेको छ। यस उपजिल्लामा ९ क्याम्पस, ३९ माध्यमिक विद्यालय, २१८ प्राथमिक विद्यालय, १६ सामुदायिक विद्यालय र ४३ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; कुलाउडा डिग्री क्याम्पस (सन् १९६९), याकुब तजुल महिला क्याम्पस (सन् १९९५), लाङ्ला आधुनिक क्याम्पस (सन् १९९८), योसुफ गोनी आदर्श क्याम्पस, नवीन चन्द्र उच्च विद्यालय (सन् १९०९), नयाँबाजार केसी उच्च विद्यालय (सन् १९०९), कुलाउडा कन्या उच्च विद्यालय आदि।
एरिक बेली
एरिक बेली आइभोरी कोस्टका राष्ट्रिय टिम तथा म्यानचेस्टर युनाइटेडका खेलाडी हुन् । उनी रक्षापङ्क्ति स्थानबाट खेल्छन् । सन् २०१६ देखि म्यान्चेष्टर युनाइटेडमा आवद्ध हुँदा उनी चर्चामा आएका हुन् ।
बधशाला आउँदा जाँदा
बधशाला आउँदा जाँदा पारिजातद्वारा रचना गरिएको कथाहरूको सङ्ग्रह हो। यो पुस्तक गौरीशंकर अपांगहरूको सङ्गठनद्वारा बिसं २०४९ सालमा प्रकासित गरिएको थियो।
रमित ढुङ्गाना
रमित ढुङ्गाना एक नेपाली अभिनेता हुन् जो नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा कार्यरत छन्। उनले सन् २००२ मा प्रदर्शनमा आएको चलचित्र "माया नमार"बाट राजेश हमालको साथ नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा पाइला राखेका थिए। उनले ‘मुग्लान’, ‘धड्कन’, ‘देवर बाबु’, ‘हिम्मत’ जस्ता थुप्रै सफल चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए। लामो समयदेखि अमेरिकामा बस्दै आएका उनको पछिलल्लो चलचित्र ‘बुद्ध बर्न इन नेपाल’ हो जुन चलचित्र ७ जेठ २०७३ मा प्रदर्शनमा आएको थियो।
साहित्य सिर्जना सहकारी समिति
साहित्य सिर्जना सहकारी समिति (Sahitya Sirjana Shakari Samiti), भारतको सिक्किम राज्यमा २००६-को नोवेम्बर ११-मा गठन भएको यो एक सहकारी साहित्यिक संस्था हो। साहित्यलाई सहकारी आन्दोलनसित जोड्नका लागि यसको स्थापना भएको हो। यसको स्थापनामा सिक्किमका युवा साहित्यकारहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको छ। विशेष गरी पारसमणि शम, प्रवीण राई जुमेली, अमर बानियाँ लोहोरो, टीपी भट्टाराई, कृष्णा कृति, टीबीचन्द्र सुब्बा, रुद्र पौड्याल आदिको विशेष भूमिका छ। यस सहकारी संस्थाको आफ्नो वेभ साइट वेभ पनि छ, जो भारतीय नेपाली साहित्यको पहिलो अनलाईन साहित्यिक पत्रिका हो। यो पत्रिका दुइ भाषामा सञ्चालित छ। यस संस्थाका संस्थापक अध्यक्ष पारसमणि शम, महासचिव प्रवीण राई जुमेली रहेका छन्। यो संस्था अहिले प्रारम्भिक अवस्थामा छ। (पीएम)
बाल्यावस्था
बाल्यावस्था भन्नाले मानव जिवनको सुरुवातको अवस्था भन्ने बुझिन्छ। मानिस जन्मे देखी बुढो हुन्जेल सम्म शैशावस्था, बाल्यावस्था, किशोरावस्था, यौवनानस्था र वृद्धावस्था गरेर विभिन्न पाँच अवस्थाहरू पार गर्नु पर्ने हुन्छ। बाल्यवास्थालाई पनि दुई भागमा विभाजान गरेको पाइन्छ ।
पूर्व बाल्यावस्था
यो २ देखि ६ वर्षसम्मको विकसात्मक अवस्था हो । ६ वर्षदेखि विद्यालय जानुपर्ने भएकोले त्यसका लागि पारिवारिक वातावरणबाट विद्यालय वातवरणमा समायोजन गर्ने अवस्था हो । यो अवस्था समस्या दुखपूर्ण र खेल्ने उमेर हो ।
उत्तर बाल्यावस्था
६ वर्षा देखि यौन परिपक्वता प्राप्त नगरेसम्मको अवधिको विकसात्मक अवस्था हो । सामान्यतया केटीहरु १३ वर्ष र केटाहरु १४ वर्षदेखि यौन परिपक्वता प्राप्त गर्न थाल्छन ।
एप्पल (कम्पनी)
ऍप्पल कम्पनी एउटा अमेरिकन बहुराष्ट्रिय कम्पनी हो । ऍप्पलले विभिन्न किसिमका विद्युतिय सामग्री बनाउने काम गर्छ । यस कम्पनीका उत्पादनहरु मध्ये मॅक लॅपटॉप, आइप्याड र आइफोन युवाहरु माझ निकै चर्चित छन । एप्पल हार्डवेयर मात्र नभएर सफ्टवेयर पनि बनाउदै आएको छ । यसका प्रमुख सफ्टवेयरहरूमा म्याक ओएस,आइ ट्युन्स,आइ-वोर्कस,एपर्चर आदि पर्छन । राजस्वको मामिलामा सामसुङ इलेक्ट्रोनिक्स पछि एप्पल संसारकै दोश्रो ठुलो सुचना उद्योगीक कम्पनि हो तथा सामसुङ र नोकिया पछि सबैभन्दा ठुलो मोबाइल निर्माता कम्पनि हो ।