cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सिड्नी बन्दरगाह बाँध
सिड्नी बन्दरगाह बाँध सिड्नी बन्दरगाहमा निर्मित एउटा फलामे चापको आकारको बाँध हो जसमाथि रेल, सवारीसाधन, साइकल र बटुवा पैदल यातायातको व्यवस्था छ । यो बाँध सिड्नीको केन्द्रीय व्यावसायिक जिल्ला र उत्तरी तटको मध्यमा रहेको छ । बाँध, बन्दरगाह र छेउमा अवस्थित सिड्नी ओपेरा हाउसको नाटकीय दृश्य सिड्नी र अस्ट्रेलिया दुवैको मूर्त छवि हो । बाँधलाई स्थानीयले उसको चापीय आकारको डिजाइनको कारणले यसलाई मायाले “द कोट ह्याङ्गर” पनि भन्ने गरेका छन् ।
युगान्डा महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली
युगान्डा महिला राष्ट्रिय फुटबल टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा युगान्डाको प्रतिनिधित्व गर्ने महिला फुटबल टिम हो । यो युगान्डामा फुटबलको लागि शसकिय निकय युगान्डा फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ ।
बेदकोट नगरपालिका
बेदकोट नगरपालिका नेपालको सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत महाकाली अञ्चलमा पर्ने कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका हो। स्थानीय विकास मन्त्रालयले २०७२ आस्विन १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा कञ्चनपुरमा सुडा र दैजी यी २ गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर बेदकोट नगरपालिका घोषणा गरिएको हो। बेदकोट नगरपालिकाको केन्द्र सुडा गाउँ विकास समितिको शिशैया बजार क्षेत्रमा रहको छ। नगरपालिकाको घोषणा र क्षेत्रविस्तारसँगै मुलुकमा १ महानगरपालिका, १२ उपमहानगरपालिका र २ सय १७ नगरपालिका कायम भएका छन्।
जनसङ्ख्या
सुडा र दैजी यी २ गाउँ विकास समितिहरूलाई मिलाएर बेदकोट नगरपालिका बनाइएको हो। त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८को जनगणना अनुसार यी २ ठाउँहरूको जनसङ्ख्यालाई जोडेर बेदकोट नगरपालिकाको जनसङ्ख्या ४९,४७९ रहेको छ। यहाँको प्रसिद्ध धार्मिक स्थल मानिने बैजनाथ धाम यहि बेदकोट नगपालिका वडा न ३ मा पर्दछ ।
उत्तर आधुनिक समालोचना
ओरिएन्टल प्रकाशनद्वारा २०६६ सालमा प्रकाशित उत्तर आधुनिक समालोचना नामक पुस्तकका लेखक डा.लक्ष्मणप्रसाद गौतम हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य श्रेणी : समालोचना
रश्मिका मन्दाना
रश्मिका मन्दाना (जन्म ५ अप्रिल १९९६), एक भारतीय अभिनेत्री हुन् जो दक्षिण भारतीय चलचित्रहरूमा मुख्य रूपमा कन्नड र तेलुगुमा देखा पर्छिन् । उनले २०१६ को सबैभन्दा सफल व्यावसायिक चलचित्र किरिक पार्टीमा अभिनय गरिन् । उनलाई मिडिया र कन्नड चलचित्र उद्योगले 'कर्नाटक क्रश'को रूपमा लोकप्रिय बनाएको छ । बेङ्गलोर टाइम्सले '२०१७ को सबैभन्दा मनमोहक महिला'को सूचीमा उनलाई पहिलो स्थानमा राख्यो । उनी छोटो अवधिमा टलिउड ₹१०० करोड क्लबमा प्रवेश गर्ने थोरै अभिनेत्रीहरूमध्ये एक हुन् । साथै उनी टलिउड सिनेमा उद्योगमा सबैभन्दा धेरै पारिश्रमिक पाउने अभिनेत्री हुन् ।
रश्मिकाले २०१८ मा प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाट्य चलोबाट आफ्नो तेलुगु डेब्यू गरेकी थिइन्, यो चलचित्र बक्स अफिसमा सुपरहिट साबित भयो । त्यहि वर्ष, उनले प्रेमप्रसङ्गयुक्त हास्य चलचित्र गीता गोविन्दममा अभिनय गरिन्, जुन तेलुगु सिनेमाको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै नाफा कमाउने चलचित्रहरू मध्ये एक भएको छ, जसले उनलाई ठूलो पहिचान दियो । उनको तेस्रो तेलुगु उद्यम मल्टिस्टारर ठूलो बजेट चलचित्र थियो, जसको नाम देवदास थियो, जुन भारतीय बक्स अफिसमा औसत हिट हुन गयो, कन्नड चलचित्र उद्योगमा पहिलो ह्याट्रिक हिट हासिल गरेपछि यो तेलगु चलचित्र उद्योगमा उही वर्षमा लगातार तेस्रो हिट चलचित्र हो, जसले उनलाई तेलगु सिनेमाको अग्रणी अभिनेत्रीको रूपमा स्थापित गर्‍यो ।
उनले व्यावसायिक रूपमा सफल चलचित्रहरू जस्तै किरिक पार्टी (२०१६), अन्जनी पुत्र (२०१७), चमक (२०१७), चलो (२०१८), गीता गोविन्दम (२०१८) र याजामना (२०१९) मा अभिनय गरिन् । चलचित्रहरूको ब्याक टू ब्याक सफलताले उनलाई दक्षिण भारतीय चलचित्र उद्योगमा सबैभन्दा खोजिएको अभिनेत्रीमा एक बनाएको छ ।
प्रारम्भिक जीवन
रश्मिका मन्दानाको जन्म ५ अप्रिल १९९६ मा कर्नाटकको कोडागु जिल्लाको एउटा सहर विराजपेटमा सुमन र मदन मन्दनाको जेठी छोरीको रूपमा भएको थियो । मैसूर इन्स्टिच्युट अफ कमर्स एन्ड आर्ट्समा पूर्व विश्वविद्यालय कोर्स गर्नुभन्दा पहिले, उनले कुर्ग पब्लिक स्कूल (सिओपिएस), कोडागुमा आफ्नो स्कूली शिक्षा पूर्ण गरिन् । उनले रमैया कलेज अफ आर्ट्स, साइन्स एन्ड कमर्सबाट मनोविज्ञान, पत्रकारिता र अङ्ग्रेजी साहित्यमा स्नातक डिग्री प्राप्त गरिन् । आफ्नो अध्ययनको साथ उनी मोडलिङ्ग गरिरहेकी थिइन् र केही विज्ञापनमा देखा परिन् ।
व्यक्तिगत जीवन
रश्मिकाले अभिनेता रक्षित शेट्टीसँग सगाई गरिन् । उनीहरूले किरिक पार्टीको छायाङ्कनको क्रममा डेटिङ्ग गर्न थाले र ३ जुलाई २०१७ मा उनको गृहनगर कुन्डल्लूरको निजी समारोहमा सगाई गरे । जोडीले अनुकूलता मुद्दाहरू उल्लेख गर्दै आपसी सहमतिमा सेप्टेम्बर २०१८ मा उनीहरूको सगाई तोडे ।
छायाँनाथ रारा नगरपालिका
छायाँनाथ रारा नगरपालिका मुगु जिल्लाको १ नगरपालिका मध्येको एक नगरपालिका हो।
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार छायाँनाथ रारा नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २०,०७८ छ।
रोल्पा नगरपालिका
रोल्पा नगरपालिका रोल्पा जिल्लाको १ नगरपालिका मध्येको एक नगरपालिका हो।
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार रोल्पा नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३४,९९८ छ।
नरबहादुर लिम्बु
अपांग आधिकारक लागि लामो समयदेखि क्रियाशील ब्यक्तित्व हुन् नरबहादुर लिम्बु । उनको जन्म पूर्वी नेपालको तेह्रथुम जिल्लाको मोरयाङ गा.बि.स.मा भएको हो । उनी १५ वर्ष नेपाल नेत्रहीन संघका अध्यक्ष बने । अहिले संघको कार्यकरी सल्लाहकारमा छन् ।
जीवनी
नरबहादुर लिम्बुले बाल्यकाल भोजपुर जिल्लामै बिताए । उनका दुइ दिदी बहिनि जन्मी सकेका थिए तर उनको आमा बुवामा छोरानै चाहिन्छ भन्ने मान्यताले जरा गाडेको रहेछ । ताप्लेजुङको पाथीभरा देवीको दर्शन गरे सन्तान प्राप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता भएकाले दुइ दिन हिडेर उनकि आमा पाथीभरा दर्शन गर्न जानु भएछ । पाथीभरा दर्शन पछि नरबहादुर लिम्बुको जन्म भएछ ।उनि जन्मेको डेढ वर्षमै बुवा बित्नुभयो । उनी चार वर्षको हुदा उनलाई टाइफाइड भएछ । त्यती बेला गाउँमा अस्पताल हुने कुरैभएन । टाइफाइडको ज्वरोले तीन महिना थला परे । तीन महिनामा ज्वरो त सन्चो भयो तर टाइफाइडले आँखाको ज्योति गुम्यो । उनको घर देखि आधा घण्टा टाढा गौराखोरी मा.बि. स्कूल थियो । साथीहरूको पछि लागेर त्यहि स्कूल जान्थे र पढाएको सुन्थे । कोहि शिक्षकले कक्षामा बसे पनि वास्ता गर्दैन थिए भने कोहि शिक्षक बस्न नदिएर बाहिर निकाली दिन्थे । यसै गर्दा गर्दै उनले 'क' 'ख' सबै कण्ठ पारि सकेका थिए । बुवा गुमाउनु, दृष्टि गुमाउनु उनको समस्या छँदै थियो, त्यस पछि उनी ९ वर्षको छँदा आमा पनि गुमाउन पुगे । एउटा दिदीको बिहे भइसकेको थियो भने कान्छी दिदि उनी भन्दा ३ वर्ष मात्रै जेठी थिइन् । केहि दिन ठुलो बाको छोराको घरमा बसे | उहाँलहरूको आर्थिक अवस्था राम्रो नभएकाले त्यस पछि अरुको घरमा काम गर्न बसे | घरको सबै काम गरी दिन्थे । सानो बच्चा हेर्ने, घास काटने, बारी खन्ने स्सकेको सबै काम गरी दिन्थे । एक पटक नरबहादुर लिम्बुकि फूफुले उनको समस्या त्यस बेलाका म्याङ्लुङ गाउँ पंचायतका प्रधानपन्च देबिबहादुर तुम्बाहाम्फेलाई सुनाईदिनु भएछ |आरु धेरै जनाले उनको समस्या थाहा पाएका थिए | २०३१ सालमा मुमाबडामहारानी रत्नराज्य लक्ष्मी शाह म्याङ्लुङ आइन | उनी नेपाल बाल सङ्गठनको संरक्षक थिइन् | म्याङ्लुङमा बाल मन्दिर उदघाटन गर्न आएको बेला प्रधानपन्च  तुम्बाहाम्फेले उनको समस्या रत्नलाई सुनाईदिए | पुस महिनामा रत्न म्याङ्लुङ आएकि थिईन | त्यसको २० दिनपछि नै बोलावट भयो | बिराटनगरबाट अन्चालाधिसले हवाईजहाज चढाएर काठमाडौँ ल्याए | बाल मन्दिरमा दृटिबिहिनलाई पढाउने व्यवस्था थिएन | त्यसैले उनलाई अन्धा अपांग संघमा ल्याईयो | त्यहा नै उनले ब्रेल लिपिमा लेख्न सिके | लेख्न पाउदा धेरै खुसी लाग्यो | त्यतिबेला उनले 'सिकारी र चरी' शिर्षकमा एउटा कविता लेखे र साथीहरूलाई सुनाए | साथीहरूले मन पराए पछि उनी दंगदास भए | उनको गीत गाउने पनि सोख थियो | रेडियो नेपालमा गएर गीतपनि रेकर्ड गराए | पहिलो गीत रेकर्ड गराउडा उनी १२ वर्षका थिए | त्यस बखत उनले ५ वटा गीत रेकर्ड गराए | यहाँ उनले कक्षा ४ सम्मको पढाई पुरा गरे | राजा बिरेन्द्रकि दिदि शान्ति सिंहले उनको त्यस पछीको पढने व्यवस्था कीर्तिपुरको ल्याबोरोटरी स्कूलमा गरी दिइन् | उनी ठुलो भइसकेकाले ल्याबोरोटरी स्कूलले ४बाट एकैचोटी ८ मा भर्ना लियो | लेख्न ब्रेल लिपि थियो तर ब्रेल लिपिका सबै किताब पाईदैनथ्यो | आँखा देख्ने साथीहरूलाई पढन लगाउने र आफुले सुन्ने गरिन्थ्यो | त्यहि आधारमा परीक्षा दिइन्थ्यो |
संस्कृत साहित्यको रूपरेखा (पुस्तक)
अभिनव प्रकाशनद्वारा २०५३ सालमा प्रकाशित संस्कृत साहित्यको रूपरेखा नामक पुस्तकका लेखक गोपीकृष्ण शर्मा हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य
२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा सार्कका राष्ट्रहरू
प्रतिशतमा
सार्कका कुल ८ राष्ट्रहरूबाट २०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकगेममा १६३ जना खेलाडीहरूले सहभागी जनाएका थिए।जस मध्ये सर्वाधिक धेरै भारतबाट ७६% वा १२४ जना खेलाडीहरूले ले ओलम्पिकमा सहभागीता जनाएका थिए भने सर्वाधिक कम भुटानबाट १.२२% वा मात्र २ जनाले मात्र ओलम्पिकमा भाग लिएका थिए
सार्कका पदक विजेता खेलाडीहरू
श्रेणी :खेल
घले गाउँ
घले गाउँ लमजुङ जिल्लाको उत्तरपश्चिमा पर्ने साबिकको उत्तरकन्या गाउँ विकास समितिमा रहेको छ । घले गाउँ सार्क राष्ट्रको नमुना गाउँको रूपमा समेत परिचित रहेको छ । यो गाउँ समुन्द्री सतहदेखि २ हजार एक सय मिटर उचाइमा रहेको छ । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रमा पर्ने घलेगाउँ करिब छ सय वर्ष पुरानो मानव वस्ती हो । लमजुङको यस घलेगाउँ नमुना पर्यटन गन्तव्य बनिसकेको छ । यो गाउँ हाल क्होंलासोथर गाउापालिका–३ मा अवस्थित रहेको छ । यो गाउँ गुरुङ समूदायको अत्यधिक बसोबास भएको गाउँ हो ।
नामाकरण र इतिहास
चौबिसे राज्यकालमा घले राजाले यस ठाउँमा शासन गरेका थिए । तिनै राजाको नामबाट यस गाउँको नाम घले गाउँ राखिएको हो । साथै उनै राजाको सम्मान स्वरूप गाउँमा घले राजाको मूर्ति समेत बनाइएको छ ।
संस्कृति तथा परम्परा
परम्परागत गुरुङ सस्कृती, घांटु, सोरठी, सेर्गा नाच यस गाउँको प्रमुख विशेषता हो ।
पर्यटकीय दृष्टिकोण
नमुना चिया वगान, प्रांगारिक खेती, परम्परागत गुरुङ सङ्ग्रहालय, हिमाली दृष्यावलोकन, सुधारिएको होम स्टे आदिका लागि प्रख्यात यस गाउँ सार्क राष्ट्रको नमुना गाउँको रूपमा समेत परिचित छ । घले गाउँको प्रमुख आय श्रोत नै पर्यटन व्यवसाय हो । हिमालको काखमा रहेको सार्क भिलेज ग्रामिण पर्यटकीय गाउँ घलेगाउँबाट माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण, लमजुङ, हिमालचुली, मनासलु, गणेश लगायतका हिमश्रृङ्खलाहरू अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
सम्पदाहरू
गाउँमा उत्तरकन्या मन्दिर, क्होंबो, चियाबारी, भ्यू टावर आदि सम्पदा अवस्थित रहेका छन् ।
यातायात व्यवस्था
घलेगाउँ पुग्न लमजुङ जिल्लाको सदरमुकाम वेसीशहरबाट ३ घण्टाको कच्ची सडकमा मोटर यात्रा गर्नुपर्छ । राजधानी सहर काठमाडौंबाट बेशिसहर १७२ किमिको दूरीमा रहेको छ । यस्तै बेशिसहर देखि घले गाउँ २४ किमिको दूरीमा अवस्थित रहेको छ । बेशीसहरबाट जिप रिजर्भ गरेर गाउँ जान सकिन्छ । तर बेशिसहरबाट घले गाउँ हिडेर जाँदा लगभग ६ घन्टा लाग्छ ।
लोकगीत
लोकगीत अथवा लोक सङ्गीत लोक संस्कृतिकै प्रमुख अङ्ग हो । यसलाई नेपाली प्राकृतिक कविता पनि भन्ने गरिन्छ । यसले आफ्नो रूप र विधा आफैंले जन्माउँछ । यो सरल, सुबोध र लोकप्रिय हुन्छ । यसको कलेवरमा लोक जनजीवन छर्लङ्गिने एेना हुन्छ । त्यसैले लोकगीत भनेको समष्टिको मनबाट जन्मिने कुरा हो ।
(गाउनु बजाउनु र नाच्नुको संयोजन संगीत हो)। लोक सङ्गीत अथवा लोकगीत जनसमूदायको गीत हो । यो एकपछि अर्कोमा मौखिक रूपमा हस्तान्तरिक हुने गर्दछ । लोकगीतका रचनाकार पाइदैनन् । यो समाजको गीत हो । यो समाजले गाएको हुन्छ, समाजले बचाएको हुन्छ र समाजले नै एक पूस्ताबाट अर्को पूस्तामा हस्तान्तरण गर्दै जान्छ ।
नेपाली लोकगीत
नेपाल विश्वको मानचित्रमा १,४७,५१६ वर्ग कि.मि. क्षेत्रफल ओगटेको सानो मुलुक हो । नेपाल सानो भएर पनि विश्वमा एउटा सुन्दर मुलुकको रूपमा चिनिन्छ । नेपाललाई सुन्दरताको खानीको रूपमा स्थापित गर्न तीन तत्वको विशेष भूमिका रहेको छ । प्रथमतः भौगोलिक, दोस्रो प्राकृतिक र तेस्रो यहाँको सांस्कृतिको विविधता हो । भौगोलिक दृष्टिकोणबाट नेपाल अति नै सुन्दर मुलुकको रूपमा विश्वमा परिचित नाम हो । विश्वको अग्लो हिमाल सगरमाथा रहेको देशको रूपमा छुट्टै पहिचान बोकेको देश हो । यहाँको भौगोलिक बनावट आफैमा सौन्दर्ययुक्त छ । हिमाल, पहाड, तराईको भौगोलिक अवस्थाले नेपालका जनताले तीनै भुभागको परिवेशलाई महसुस गर्न सक्छन् । नेपाल प्राकृतिक रूपमा धनी मुलुकको रूपमा विश्वमा चिनिन्छ । नेपालको वन—जंगलहरूले, खोलानालाहरूले यहाँको सौन्दर्यतामा सुनमा सुगन्ध थपिदिएको छन । हिमाली भेगमा चिसो मौसम, पहाडमा न चिसो न तातो मौसम र तराईमा गर्मी मौसम यी तीनै वातावरण पाइने सुन्दर देश नेपाल । चारैतिर हरियाली वनजंगलले नेपाली वातावरणलाई मनमोहक बनाउँदछ । त्यसैले भनिन्छ हरियो वन नेपालको धन । नेपालको ६ हजार नदिनालाले नेपालभूमिलाई सिचाईं दिएर सिञ्चित गरेको छ । नेपाली भूमिको उर्वरा शक्तिलाई बढाइदिएको छ । जलस्रोतको धनी मुलुक नेपाल जलविद्युतको प्रचुर सम्भावना बोकेको छ । नेपालको सुन्दर पक्ष वा तत्व भनेको यहाँको प्राकृतिक स्रोत हो । नेपालको अर्को सुन्दर पक्ष भनेको सांस्कृतिक विविधता हो । नेपालको तथ्याङ्क विभागको सन् २०११ को रिपोर्ट अनुसार नेपालमा कुल १३० जाति रहेको उल्लेख छ । प्रत्येक जातिको आ-आफ्नै संस्कार, संस्कृति रहेको छ । विविध संस्कृतिले सजिएको सुन्दर नेपाल विश्वमा सांस्कृतिक पक्षमा धनी मुलुकको रूपमा पहिचान बनाएको छ । कुनै पनि राष्ट्रको संस्कृति भनेको त्यसदेशको सम्पत्ति हो । एकसय तीस जातिका विविध संस्कृति रहेको नेपाल, सांस्कृतिक रूपमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बोकेको राष्ट्रको रूपमा स्थापित छ । संस्कृतिको बलियो पक्ष संगीत हो । यहाँका प्रत्येक जातजातिका आआफ्नै संस्कार, सस्कृति रहेका छन् । उनीहरूको आफ्नै लोकसंगीत, लोकसंस्कार, लोकसंस्कृति रहेको छ । लोकसंगीत भनेको लोकगीत, लोकवाद्य र लोकनृत्य हो । लोकसंगीत भित्रको लोकगीतलाई यहाँ अध्ययनको विषय बनाइएको छ ।
लोक सङ्गीतको शाब्दिक अर्थ
लोक सङ्गीतको कुरा गर्दा लोक र सङ्गीतको फरक फरक अर्थ लाग्ने भएकाले यहाँ लोक र सङ्गीतको फरक फरक अर्थला प्रष्ट पार्न आवस्यक पर्छ । लोक र सङ्गीतको अर्थलाई नियालेर हेर्दा निम्नानुसारको भिन्नता पाइन्छ ।
लोकगीत
लोकगीत वस्तुतः त्यही हुन सक्छ जसमा रचयिताको निजी व्यक्तित्व हुँदैन । रचयिताले लोकमाससँग तादात्म्य राख्छ र समस्त लोकको व्यक्तित्व उत्रने र लोकले आफ्नै चीज भन्न थाल्ने व्यक्तित्वहीन रचना गर्छ । त्यही रचना लोकको आफ्नो गीत हुन्छ, जुन गीत परम्परामा गाँसिन्छ र परम्पराले समय—समयमा अनुकूल परिवर्तन गर्दै रहन्छ । जन समाजमा परम्परादेखि गाउँदै र चल्दै आएको गीत लोकगीत हो । लोकगीत भनेको  लोक  जीवनको रागात्मक स्वतःस्फूर्त लयात्मक अभिव्यक्ति हो । यसमा लोक जीवनको दुःखसुख, आँसु—हाँसो, आशा—निराशाका साथै लोकका चाल चलन, विधि व्याहार, आस्था र मान्यताहरूको चित्रण हुन्छ । लोकगीत सामान्य जनताका संवेदनशील भावुक हृदयका त्यस्ता उद्गार हुन् जुन सङ्गीतका सुदृढ धारामा छन्दोबद्ध भएर प्रवाहित हुन्छन् र तिनले लोकगीतको नाम धारण गर्छन् । लोकसमुदायले परम्परागत रूपमा गाउदै सुनाउदै आएको सर्वाधिक प्रिय गेयात्मक लोकसाहित्यिक विधा लोकगीत हो । लोकगीतमा लोक जीवनमा लहरिदै बड्ने र प्रसार हुने हुँदा लोकगीतमा स्वाभाविक रूपमा लोकसमुदायका आँसु—हाँसो, सुख—दुःख, मिलन—विछोड, जीवन यापनका अनेक उकाली ओराली, लोकपरिवेश, लोकमान्यता र लोकविश्वास आदिले स्थान पाएको हुन्छन् । आफ्नै विषय, आफ्नै परिवेश र आफ्नै लयमा आफैले परम्परादेखि प्रयोगमा ल्याइआएको हुँदा तथा त्यसको विशिष्ठ लयात्मकता, गेयात्मकता, समेतका कारणले लोकगीत लोकसमुदायमा सर्वाधिक रुचि र उपयोगको विधा रहिआएको छ । विभिन्न भूभागमा बस्ने मानवजातिहरूले आफ्नो जातिय र राष्ट्रिय भाषामा आआफ्नो परम्परागत जातीय संस्कृति र दुःखसुखका आन्तरिक भावहरू सरल र मौखिक रूपमा अभिव्यक्त गरेको पाइन्छ । त्यही नै पछि गएर लोकगीत हुन जान्छ । साधारण अर्थमा लोकगीत भन्नु नै लोकको गीत हो । लोकगीत लोकहृदयको स्वस्फूर्त सुकोमल लयात्मक अभिव्यक्ति हो । लोकजीवनको रागात्मक प्रवृत्तिका क्रममा समानसंभ्यता र संस्कृतिमा प्रकाश पार्दै मौखिक परम्परामा जीवन्त रहेर जातीय जीवनलाई चिनाउँदै लोकको साझा ढुकढुकी हुनु यसको गरिमा हो । धर्तीका काखमा सुखदुःख भाग्दै रमाएका असङख्य जनाका हृदयमा कलकलाउने र तिनका सुरिला कण्ठमा सलबलाउने अविच्छिन्न तथा सहज गीतिप्रवाह नै हो लोकगीत । लोकगीत भन्नाले साधारण शब्दमा लोकले गाउने अथवा लोकको गीत भन्ने बुझिन्छ । सजिलो प्रकारबाट गाउन सकिने  साथै जनसाधारणले बुझ्ने गीतलाई लोकगीत भनिन्छ । यसकारण जनसाधारणको गीत नै लोकगीत हो । लोकगीत जनसाधारणबाट जन्मेको हुन्छ, जनसाधारणले नै सुरक्षित गरीराखेको हुन्छ । लोकगीत जनसाधारणबाट नै प्रचार प्रसार तथा संरक्षण र सम्बर्धन भएको हुन्छ । लोकगीतमा सामाजिक, राजनीतिक, धार्मिक, आर्थिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक परिस्थितिहरूको चरित्र चित्रण पनि पाईन्छ । त्यसैले विद्वानहरूले लोकगीतलाई लोकजीवनको वास्तविक दर्पण पनि भनेको छन् । लोकगीत सरल हुन्छ, प्रचार प्रसार मौखिख रूपमा नै हुन्छ । लोकगीत कुनै पनि स्थानका जाति, समाजबाट जन्मेको हुन्छ । त्यस लोकगीतमा त्यसै स्थानको रहनसहन, चाडपर्व, उत्सव, रीतिरिवाज, संस्कृकितआदिको वर्णन पाईन्छ । लोकगीत कुनै पनि जाति, स्थान, समाजको साझा सम्पत्ति हो ।
लोकगीतका तत्वहरू
एउटा पूर्ण लोकगीत हुनका लागि आवश्यक पर्ने अङ्गहरूलाई(संरचनालाई) लोकगीतको तत्वको भनिन्छ । लोकगीतको तत्वको बारेमा विभिन्न विद्वानहरूले आआफ्नै धारणाहरू व्यक्त गरेका छन् । लोकगीतको लागि अत्यावश्यक तत्वहरूको बारेमा यहाँ चर्चा गरिएको छ । लोकगीतमा लयको अर्थ लोकगीतको समयको समान चाललाई बुझाउदछ । लोकगीतको लय  स्थान, विषयबस्तु, वातावरण अनुसार फरकफरक हुने गर्दछ । विरहका भाका वा लोकगीतहरू प्रायः केहि ढिलो हुने गर्दछन् भने मनोरञ्जनका लोकगीतहरू छिटो लयमा गाउने गरिन्छ । नेपालका अधिकांश लोकगीतमा बढि मध्य र केहि दु्रतलयमा पाउन सकिन्छ भने विलम्वित लयको लोकगीत भने अतिनै कम पाईन्छन् । कतिपय एउटै लोकगीतमा फरक फरक लय हुने गर्दछ । जस्तै, मध्य पश्चिमका चुड्काहरूमा पाइन्छ । पूर्व—पश्चिम जुनसुकै स्थानको लय भए पनि जति फरकफरक लय भएपनि  अन्तत्वगत्व दु्रत, मध्य र विलम्वित लयमा नै लोकगीतहरू बाँधिएको पाईन्छ । लोकगीतलाई लयले बाँधेको हुन्छ अर्थात लोकगीत लयमा नङ र मासुको सम्बन्ध रहेको हुन्छ । त्यसर्थ लयलाई लोकगीतको महत्त्वपूर्ण तत्वको रूपमा मानिन्छ ।
केही चर्चित नेपाली लोकगीतहरू:- • पानको पात • हे बरै आमाले सोध्लिन • हरियो डाँडा माथी • नरोउ मायालु • राम गए बनैमा • क्षितिज पारी उनको बस्तीमा • छ माछी जालैमा • तिम्रै लागि मर्न बाँकी छ • लेकाली चोयाको डोको • म पूजा गर्छु मायाको • आमा रुँदै गाउँ बेसी मेलैमा • समय • राम्दी पुल • नमुछे आमा दहीमा टीका • बाचा • यो मार्मिक सन्देश • चिन्ता बढ्यो झन • नजरबन्दमा • बनमा काँडा छ • थोपा थोपा आँसु •बल्लै भो भेट • तिम्रो दर्शन पाइन •भरिया दाइ • नयाँ जिन्दगी • कालीपारे दाइ • हाम्रो माया झन झन गाढ भो • काफल गेडी कुटुक्कै • आकर्षण • माझी दाइ • बाचा बन्धन • पानसमा बत्ती बालेको • जून ताराको गाउँमा • प्यारी बहिनी • चरी जेलैमा • दाइ त मेरो लाहुर जाने
पूर्ण नेपाली
पूर्ण नेपाली नेपालका एक बहुचर्चित कलाकार हुन् | पेसागत रूपमा संगीतकार तथा नृत्य प्रशिक्षकको उपनामले सर्जित उनी गायन कलामा पनि उतिकै अब्बल छन् | "आहा कलिलो तामालाई", "सोह्र बर्से उमेरैमा", "कास्की छोरि हौ" जस्ता बहुचर्चित लोकभाकामा स्वर तथा संगीत दिएका उनले देस तथा बिदेश गरी करिब ५०० भन्दा बडी ठाउमा आफ्नो प्रस्तुति प्रस्तुत गरिसकेका छन् | बि.स. २०११ साल पौष १६ गते कास्की जिल्लाको पोखरा स्थित बाटुलेटारमा उनको जन्म भएको थियो | १५ वर्षकै कालिको उमेरमा आफ्नो कलाले कास्कीको स्थानीय बजार ओगट्न सफल उनी वि. स. २०२६ सालमा काठमाण्डौ प्रबेस गरेका थिए |
शिक्षा
आफ्नो जन्मस्थान कास्की जिल्लामा नै प्राथमिक शिक्षा हासिल गरेका उनले भारतको मध्येप्रदेश स्थित संगीत बिश्वबिद्यालयबाट स्नातक शिक्षा हासिल गरेका हुन् | यसका साथै उनले भारतमै कथक नृत्यमा डिप्लोमा हासिल गरेका थिए |
पेसागत जीवन
एक सांगेतिक कार्यक्रममा सहभागी हुन काठमाडौँ प्रवेस गरेका उनले काठमाण्डौलाई नै आफ्नो कर्मस्थल बनाए| बहुचर्चित गायक तथा संगीतकार स्व. गोपाल योञ्जन समिपमा आफ्नो कला प्रस्तुत गर्ने मौका पाएका उनले बिस्तारै उनीसंगै आफ्ना सांगेतिक यात्रा सुरु गर्ने सुनौलो अवसर पनि पाए | संगीतकार तथा नृत्य प्रशिक्षकको रूपमा कार्य गर्ने क्रममै उनले पूर्व राज परिवारका सदस्यहरूलाई समेत अद्यापन गराएका थिए | यसक्रममा उनले पूर्व युवराज पारस बिर बिक्रम शाह, स्व. युवराज दिपेन्द्र बिर बिक्रम शाह, स्व.अधिराजकुमार निरञ्जन बिर बिक्रम शाह, स्व.अधिराजकुमारी स्व्रुती राज्य लक्ष्मी देवी शाह आदि लगायत अन्य राज परिवार सदस्यहरूलाई संगीत अद्यापन गराएका थिए |
फिल्मोग्राफी
गोपाल योञ्जन संगको सहकार्यमा उनले नेपाली चलचित्र छेत्रको विभिन्न चलचित्रमा काम गरेका थिए ।
पारुल यादव
पारुल यादव एक भारतीय अभिनेत्री र निर्माता हुन् जसले मुख्यतया केही मलयालम र तमिल चलचित्रहरुका साथ कन्नड चलचित्रहरुमा काम गर्छिन्। उनले धनुष र दिया अभिनीत तमिल फिल्म ड्रीम्सबाट आफ्नो अभिनयको सुरुवात गरेकी थिइन्।
प्रारम्भिक जीवन र करियर
उनले धनुष र दिया अभिनीत २००४ मा तमिल फिल्म ड्रीम्सबाट आफ्नो अभिनयको सुरुवात गरेकी थिइन्। उनले डेली सोप-ओपेरा भाग्यविधाताको साथ टेलिभिजनमा स्विच गरे, जुन २००९ देखि कलर्समा प्रसारित छ। यो चाँडै स्टार प्लसमा कमेडी रियालिटी शो कमेडी का महा मुकाबलाले पछ्याएको थियो, जहाँ उनी रविना के मोहरे टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै एक सहभागी थिए।
२०११ मा, उनले शिवराजकुमारको फिल्म बन्धु बालागाबाट उनको भाउजुको रुपमा कन्नड फिल्ममा डेब्यू गरे। पछि, उनले गोविन्दय नमहमा अभिनय गरिन्, जुन त्यस वर्षको सबैभन्दा धेरै कमाउने फिल्महरु मध्ये एक बन्यो। उनले गोविन्दाको प्रेममा परेकी मुस्लिम युवती मुमताजको भूमिकामा कोमल कुमारको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् । उनको चित्रणले उनलाई SIIMA बेस्ट डेब्युटेन्ट अवार्ड (२०१३) र बैंगलोर टाइम्स बेस्ट न्यूकमर अवार्ड (२०१३) र त्यो वर्षको लागि उत्कृष्ट अभिनेताको श्रेणीको लागि उदय फिल्म अवार्डमा मनोनयन जित्यो। यादवको अभिनय रहेको ‘ प्यार्गे आगबित्तै ’ गीतले उनको बढी ध्यान तान्यो । सन् २०१२ मा आएको फिल्म नन्देषामा पनि यही जोडीले बक्स अफिसमा सफलता कायम गर्न सकेन ।
यादवको अर्को प्रोजेक्ट शशांकद्वारा निर्देशित र सुदीप अभिनीत बहु-स्टार फिल्म बच्चनको लागि थियो। यादव त्यसपछि रामु फिल्म्सद्वारा निर्मित शिवाजीनगरमा अभिनय गरे। उनी विश्व विजयसँग जोडिएकी थिइन् । सिनेमा हलमा प्रदर्शन भएको १०० दिन पूरा गरेको फिल्म ब्लकबस्टर भएको थियो ।
२०१४ मा, यादवले दुई चलचित्रहरु साइन गरे जुन उनको करियरको ऐतिहासिक परियोजनाहरु बने, वास्तु प्रकार र उप्पी 2 । प्रसिद्ध फिल्म निर्माता योगराज भाटद्वारा निर्देशित वास्तु प्रकारामा उनले वकिलको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्। उप्पी २ मा उनी निर्देशक उपेन्द्रको अपोजिटमा क्यामियोमा देखिएकी छिन् । उनको पछिल्लो रिलिज चलचित्र केएम चैतन्यको अतागर हो, जसमा कलाकार र जेसीले अभिनय गरेका छन्। जेसीमा उनको प्रदर्शनले उनको व्यापक प्रशंसा जित्यो। यादवको आगामी फिल्ममा सिजर र विजयादित्य रहेका छन् ।
बेलडाँडी नगरपालिका
बेलडाँडी नगरपालिका नेपालको सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत महाकाली अञ्चलमा पर्ने कञ्चनपुर जिल्लामा अवस्थित एक नगरपालिका हो।  स्थानीय विकास मन्त्रालयले २०७२ आस्विन १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा कञ्चनपुरमा बेलडाडी र रौतेलिबिचवा यी २ गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर बेलडाँडी नगरपालिका घोषणा गरिएको हो। बेलडाँडी नगरपालिकाको केन्द्र साबिक बेलडाडी गाउँ विकास समितिको वडा नं ८ गाविस भवन रहेको स्थानमा रहको छ। नगरपालिकाको घोषणा र क्षेत्रविस्तारसँगै मुलुकमा १ महानगरपालिका, १२ उपमहानगरपालिका र २ सय १७ नगरपालिका कायम भएका छन्।
यो पनि हेर्नुहोस्
Beldandi
शैली विज्ञान (पुस्तक)
नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा २०४८ सालमा प्रकाशित शैली विज्ञान नामक पुस्तकका लेखक मोहनराज शर्मा हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य श्रेणी : समालोचना
बालेन शाह
प्रारम्भिक जीवन
बालेन शाहको जन्म वि.सं. २०४७ वैशाख १४ गते नरदेवी, काठमाडौँमा भएको थियो र उनको न्वारनको नाम बालेन्द्र शाह हो। उनी आयुर्वेदिक चिकित्सक डा. रामनारायण शाह र उनकी दोस्रो पत्नी ध्रुवदेवी शाहका कान्छा छोरा हुन्। बालेनको पुख्र्यौली घर महोत्तरी जिल्लाको एकडारा गाउँपालिकामा पर्दछ भने मामाघर धनुषा जिल्लाको जमुनिवास– ४ मा पर्दछ। शाहका हजुरबुवा मुनिलाल शाह एक जमिन्दार थिए। उनको परिवार अहिले त्रिभुवन विमानस्थल नजिकै रहेको तीनकुनेको गैरीगाउँमा बस्छन्।
उनले ह्वाइट हाउस इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक र भारतको कर्नाटकमा स्थित विश्वेश्वरय्या प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालयबाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनी आफ्नो पेशाको क्रममा देशका ६५ वटा जिल्ला भ्रमण गरेको एक कार्यक्रममा बताएका थिए। २०७२ सालको महाभूकम्पपछि उनले उद्धार र राहतको काममा सक्रिय भएर समाजसेवीको रूपमा नक्सा बनाउने कार्य गरेका थिए। उनले सबिना काफ्लेसँग विवाह गरेका छन्। शाहकी श्रीमती पेसाले जनस्वास्थ्यकर्मी छिन्।
साङ्गीतिक जीवन
सानैदेखि बालेनको रुचि सङ्गीत र कवितामा थियो। उनले आफ्नो पहिलो गीत "सडक बालक" वि.सं. २०६९ मा गाएका थिए र याे गीत उनले कक्षा ९ मा हुँदा लेखेका थिए।
काठमाडौँको नगर प्रमुख
र्‍याप र इन्जिनियरिङसँगै उनले नेपालको राजनीतिमा पनि रुचि राखेका थिए। विवेकशील र साझा पार्टी छुट्टिएको बेला उनी विवेकशील पार्टीसम्म पुगेर काठमाडौँको नगर प्रमुखको उम्मेदवारको रूपमा विवेकशीलबाट उठ्न चाहेका थिए। शाह सुरुमा विवेकशील पार्टीप्रति आकर्षित थिए। उनी त्यतिबेला गायकका रूपमा मात्र चिनिन्थे र विवेकशील पार्टीले उनलाई पार्टीमा आउन आग्रह गरेको थियो तर शाहले विवेकशीलको सदस्यता लिएनन्। उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने तयारीमा लागेका थिए।
शाहले स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४मा मतदान गरेनन् र उनले वि.सं. २०७४ वैशाख ३१ गते आफ्नो फेसबुकमा "मैले आज भोट गरिनँ। म उम्मेदवार थिइनँ। मैले सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेँ, म स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङको मास्टर्सको आधा बाटोमा छुँ। मलाई देश बनाउन आउँछ। म अर्को पटक भोट गर्छु, र आफैँलाई भोट दिन्छु। म मेरो देशको विकास गर्छु। मलाई अरू कसैको भर लाग्दैन्"। भनी लेखेका थिए उनले वि.सं. २०७९ वैशाखमा भएको स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९मा काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरको पदमा चुनाव लड्ने घोषणा गरेका थिए। शाहले आफू ९०,८३५ मत ल्याएर चुनाव जित्ने दावी गरेका थिए। काठमाडौँ महानगरपालिकाको नगरप्रमुख पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारीले उनलाई थप चर्चामा ल्याएको थियो। वैशाख ११ गते शाहले आधिकारिक रूपमा उम्मेदवारी दर्ता गरेका थिए र उनको विपक्षमा एमालेबाट केशव स्थापित र कांग्रेसबाट सिर्जना सिंहले उम्मेदवारी दिएका थिए। उनलाई वैशाख १७ मा निर्वाचन आयोगले लौरो चुनाव चिह्न दिएको थियो। वैशाख ३० गते सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको मत सर्वेक्षणको अनुसार बालेनलाई नगरप्रमुख पदमा ४२% जनताले मतदान दिएको बताएका थिए।
वि.सं. २०७९ जेठ ११ गते उनको जित निश्चित भएको थियो। वि.सं. २०७९ जेठ १२ गते बालेन काठमाडौँको नगरप्रमुखको कार्यालयमा निर्वाचित भए भने उपप्रमुखमा सुनिता डंगोल निर्वाचित भएकी थिइन्।
डोरेमन (एनिमे)
डोरेमन (जापानी: ドラえもん) फुजिको फुजिओद्वारा रचित माङ्गामा आधारित जापानी एनिमे दूरदर्शन श्रङ्खला हो। यस एनिमे श्रङ्खला सिन एल एनिमेन र आस्तसु डिकेद्वारा निर्माण गरिएको थियोे भने, १५ अप्रिल २००५ देखि यो प्रदर्शनीमा आएको थियो। एनिमेमा आवाज कलाकार वासाबी मिसुजाले आवाज भरेकी हुनाले यसलाई मिजुता एडिसनको नामले पनि जानिन्छ। डोरेमन एनिमेको प्रदर्शनीको अनुमति पत्र भिज एनिमेसनले प्राप्त गरेको छ। ब्रिङ जुम एनिमेसनले डिज्नी (अमेरिकी दूरदर्शन च्यानलमा) सन् २०१४ देखि अङ्ग्रेजी भाषामा प्रसारण गर्न थालेको थियो।
यन्त्रमानव बिरालो "डोरेमन" बाइसौँ शताब्दीबाट "नोबिता नोबी" बालकलाई सहयोग दिन आएका छन्। दैनिक जीवनमा आइपर्ने समस्यालाई विभिन्न अत्याधुनिक, अपत्यारिला उपकरणको प्रयोगद्वारा समाधान गर्ने जस्ता विषयमा कथा आधारित रहेको छ। यो भारतमा सबैभन्दा बढी रुचाइएको दूरदर्शन कार्यक्रमहरूमा पर्दछ।
निर्माण
वास्तविक माङ्गाको कथामा पुरै एनिमेमा नै आधारित भएपनि कथा वस्तुमा सुहाउँदा अन्तयका निम्ति केही परिवर्तनहरू गरिएका छन् ।
अङ्ग्रेजी संस्करण
भिज मिडिया द्वारा डिज्नी टेलिभिजनमा सन् २०१४ जुलाई ७ देखि प्रदर्शनी हुने गरेको छ । अङ्गरेजी संस्करणमा अलिक फरक हुने गरी परिवर्तन गरिएको छ ।
गौर हत्या
२०६३ साल चैत्र ७ गते (सन् २००७ मार्च २१) रौतहटको गौरस्थित राईसमिलमा मधेशी जनाधिकार फोरम र तात्कालीन नेकपा माओवादी एउटै स्थानमा छुट्टै मार्च बनाएर सभा गर्न लाग्दा दुई पक्ष बीच झडप हुदा २७ जना माओवादी कार्यकर्ताको घटनास्थलमै र एकजनाको उपचारका क्रममा मृत्यू भएको थियो । सोही झडपमा कैयौ घाईते भएका थिए । यसै घटनालाई ‘गौर हत्याकाण्ड’ भनिन्छ।
डोरेमन (एनिमे)
बेलायत
अगस्ट १५, २०१५ देखि बेलायतमा पनि बुमरेङ यसको प्रसारण भएको थियो ।
गौर हत्या
परिस्थिति
पर्सा, बारा र रौतहट मा रयाली गर्ने मधेशी जनाधिकार फोरमको योजना अनुरुप रौतहट जिल्ला स्तर समितिले २१ मार्चमा गौरको धान मिल क्षेत्र मा रयालीको सार्वजनिक घोषणा तथा व्यवस्थित गर्ने अग्रिम तयारी थालेको थियो। मधेशी जनाधिकार फोरम को यो निर्णयको एक हप्ता पछि नेकपा माओवादीले पनि सोहि ठाउमा कार्यक्रम आयोजना गर्ने निर्णय गर्यो। रयालीको दुई दिन अघि देखि नै तनावको सिर्जना हुने आशा गरिएको थियो।
डोरेमन (एनिमे)
मुख्य पात्र
डोरेमन, नोबिता नोबी, सिजुका मिनामोटो, ताकेसी गोडा, सुनेयो होनेकावा, डोरामी, मिनी डोरा
गौर हत्या
परिस्थिति
झन्डै १५०० देखि ४००० को संख्यामा फोरमका समर्थकहरू बिहान देखिनै खडा र भाटासंग जुलूस र रैलीको लागि गौर आइपुगे। फोरमका कार्यकर्ताहरु नेकपा-माओवादीका समर्थकहरूसँग भिड्ने तथा आक्रमण गर्ने तयारीका उपस्थित थिए। तत्कालिन नेकपा-माओवादीका केहि कार्यकर्ताले पनि बन्दूक र सकेट बम, साथै अन्य विस्फोटक उपकरणसंग उपस्थित थिए। यसरी झन्डै दिउसो १:४५ बजे, १५ जना हतियारधारीहरूले माओवादीको कार्यक्रम विथोल्ने तथा तनावपूर्ण स्थितिको सिर्जना गरे र परिणाम स्वरूप हत्याकाण्ड भयो।
डोरेमन (एनिमे)
मुख्य पात्र
नोबी परिवारका सदस्यहरू, मिनामोटो परिवारका सदस्यहरू, होनेकावा परिवारका सदस्यहरू, गोडा परिवारका सदस्यहरू
भागहरू
हालसम्म डोरेमन (एनिमेको) १४ सिजन प्रसारण भइसकेका छन् ।
पिटर क्राउच
पिटर क्राउच (जन्म: ३० जनवरी १९८१) एक अङ्ग्रेजी पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जसले फुटबल क्लब स्टोक सिटीका लागि अग्रपंक्तिको रूपमा खेल्छन् ।
नेपाली साहित्य कोश
नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा २०५५ सालमा प्रकाशित नेपाली साहित्य कोश नामक पुस्तकका सम्पादक डा.ईश्वर बराल र अन्य हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य
श्रेणी : कोश
ईशनाथ नगरपालिका
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार ईशनाथ नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५३, ४०२ छ।
२०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा भारत
पदक विजेता खेलाडीहरू
श्रेणी :खेल
साहित्य शास्त्र र नेपाली समालोचना पुस्तक
विद्यार्थी पुस्तक भण्डारद्वारा २०६६ सालमा प्रकाशित साहित्य शास्त्र र नेपाली समालोचना नामक पुस्तकका लेखक डा.पारसमणि भण्डारी र माधवप्रसाद पौडेल हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य श्रेणी : समालोचना
ऋतु वर्मा
ऋतु वर्मा (जन्म १० मार्च १९९०) तेलङ्गानाको एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन् । उनी हाल मुख्य रूपले तेलुगु सिनेमा मा काम गरिरहेकी छिन् ।
यु सी
यु सी (謝盛友) (जन्म अक्टोबर १, १९५८ मा चीनको हाइनानमा) चिनियाँ मूलका एक जर्मन राजनीतिज्ञ, सन् २०१९ को युरोपेली संसद चुनावको उम्मेद्वार, पत्रकार र लेखक हुन्।
योगी नरहरिनाथ स्मृतिग्रन्थ
कन्काई धाम धार्मिक विकास संस्था कोटिहोम, सुरुङ्गा, झापाद्वारा २०६८ सालमा प्रकाशित योगी नरहरिनाथ स्मृतिग्रन्थ नामक पुस्तकका प्रधान सम्पादक कोमलप्रसाद पोखरेल हुन् ।
नेपाली समालोचना परम्परा र प्रवृत्ति (पुस्तक)
भूमिका प्रकाशन वाराणसीद्वारा २०६१ सालमा प्रकाशित नेपालीसमालोचना परम्परा र प्रवृत्ति नामक पुस्तकका लेखक राजेन्द्र सुवेदी  हुन् ।
सन्दर्भ सूची
श्रेणी : नेपाली साहित्य श्रेणी : समालोचना
कटहरिया नगरपालिका
कटहरिया नगरपालिका रौतहट जिल्लाको १६ नगरपालिका मध्येको एक नगरपालिका हो।
नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार कटहरिया नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३८,४१३ छ।
गौतम ऋषि
गौतम ऋषि वैदिक कालका मूल सप्तर्षिमध्येका जेठा ऋषि हुन् । उनका पिताको नाम रहुगुणा थियो । यिनलाई गौतम गोत्रका प्रवर्तक भनेर चिनिन्छ । उच्चारणमा गौतम भनिए पनि उनको वास्तविक नाम गोतम हो भनिन्छ । गोतमको नामबाट गोतम गाण बनेको छ । प्रचलनमा गौतम भनिएकाले सबैतिर गौतम नै उल्लेख भएको पाइन्छ । संस्कृत ग्रन्थ मानभन्तरको सातौँ भागमा उल्लेख तथ्यलाई जर्मन मानवशास्त्री म्याक्स मुलरले आफ्नो खोजमा यसरी उल्लेख गरेका छन् :- वास्तवमा यस तथ्यले प्रमाणित गर्दछ कि महर्षि गौतम महान्, प्रतापी र ऋषिहरूका पनि महर्षि थिए । उनी हिन्दू धर्ममा प्रयोग हुने कतिपय मन्त्रहरूका मुख्य प्रतिपादक पनि थिए । उनले नै त्यस समयमा मन्त्रको प्रवर्तन गरेका थिए । त्यसैले उनलाई वैदिक कालमा मन्त्रका पिता भनेर चिनिन्थ्यो । मानवशास्त्री मुलरकै खोजअनुसार गौतम महर्षिका बारेमा ऋगवेदमा पनि उल्लेख छ । मुलरले आफ्नो खोजमा लेखेका छन् :- "ऋगवेदमा थुप्रै सूक्तिहरू छन्, जसले महर्षि गौतमको नाम र जीवनको केही पक्षका बारेमा उल्लेख गरेको छ ।" यस तथ्यबाट पनि प्रमाणित हुन्छ कि वास्तवमा महर्षि गौतम अत्यन्त प्रभावशाली र सिद्ध महर्षि थिए । ऋग्वेदका तमाम सूक्तिहरूले उनको महानता र जीवनीको व्याख्या गरेका छन् । देवी भागवतमा पनि महर्षि गौतमका बारेमा थुप्रै कुराहरू उल्लेख गरेको भेटिएको छ । आफ्नो खोजमा मुलरले लेखेका छन् :- यस तथ्यले बताएअनुसार गोदावरी नदी प्राचीन मिथिला नजिक पर्ने मिथिला उपवन हुँदै बग्दथ्यो । यो नदी र गंगा नदी प्राचीनकालमा करिब सँगसँगै भएर बग्दथे । त्यस समयको अत्यन्त पवित्र नदी मानिने गोदावरी नदीको नाम पनि महर्षि गौतमकै नामबाट राखिएको थियो । ऋग्वेदका अनुसार महर्षि गौतम राहुगाणाका छोरा थिए । राहुगाना अङ्गिराका सन्तति थिए । महर्षि गौतमका तीन छोरा थिए । यी छोराहरूमध्ये वामदेव र नोधास जेठी पत्नीपट्टिका थिए भने सतानन्द कान्छी पत्नी अहल्याबाट जन्मिएका छोरा थिए । तर महर्षि गौतमकी जेठी पत्नीको बारेमा भने खासै उल्लेख गरेको पाइँदैन । महर्षि गौतमका छोराहरूका बारेमा भारतीय इन्साइक्लोपिडियामा भनिएको छ ।:- "महर्षि गौतमका वामदेव, नोधास र सतानन्द नामका तीन छोरा थिए ।" यीनै छोराहरूबाट महर्षि गौतमको वंश अघि बढेको थियो । महर्षि गौतमका छोराहरू वामदेव, नोधास र सतानन्दको जन्म तथा भरण पोषणका बारेमा सामवेदको भाद्रा श्लोकमा पनि इतिवृतान्त रूपमा व्याख्या विश्लेषण गरिएको छ, जसलाई भारतीय इन्साइक्लोपीडियाले उल्लेख गरेको छ । यस हिसाबले त महर्षि गौतम वैद्धिक कालका एक महानतम महर्षि थिए भन्ने जनाउँदछ । किनकी उनको जीवन, पराक्रम र सिद्धिका बारेमा ऋगवेद, सामवेद, देवि भागवत, ब्रह्माण्ड पुराण, महाभारत आदी हिन्दू धर्मका महानतम ग्रन्थहरूमा प्रसस्त र प्रगाढ रूपमा व्याख्या विश्लेषण गरेको पाइन्छ । उनी आफ्नो समयमा सिद्धहस्त महापुरुष थिए । उनले सनातन धर्मलाई संस्थागत गर्न त्यस समयमा उल्लेख्य अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।
गौतमद्वारा सामवेदको रानायनी खण्डको रचना
महर्षि गौतम वैद्धिककालका महानतम महर्षि थिए । उनको जीवन, सिद्धी र पराक्रमको बारेमा सनातन धर्मका अधिकांश ग्रन्थहरूमा प्रसस्त रूपमा व्याख्या गरेको पाउन सकिन्छ । उनी आफैमा मन्त्रद्रष्टा थिए । मन्त्रद्वारा अलौकिक काम गर्न सक्ने यतीसम्मकी मन्त्रको माध्यमद्वारा मानिस उत्पन्न गर्न सक्ने खुबी महर्षि गौतममा थियो भनिन्छ । कतिपय विद्वानहरूले त महर्षि गौतमले आफ्ना दुई छोराहरू वामदेव र नोधासलाई मन्त्रद्वारा नै उत्पन्न गराएका हुन् भनि उल्लेख समेत गरेका छन् । यस्ता सिद्ध पुरुष महर्षि गौतमले तमाम ग्रन्थहरूको रचना गरेका थिए जो अहिले सनातन हिन्दू धर्म मान्नेहरूले आफ्ना धार्मिक ग्रन्थ मान्ने गरेका छन् । यही प्रसंगमा भारतीय इन्साइक्लोपीडियामा सामवेदको रानायनी उप-शाखाको रचना बारे यस्तो उल्लेख छ ।:- :- " सामवेदको एक मुख्य उप-खण्ड रानायनी उपखण्डको रचनामा मुख्य भूमिका गौतम महर्षिको थियो । यसबाट प्रस्ट हुन्छ कि सामवेदको रचनाकार मध्यका एक महर्षि गौतम पनि थिए । वास्तवमा महर्षि गौतम सामवेदका संस्थापक रचनाकार थिए । यस हिसाबले भन्नु पर्दा गौतम ऋषीले प्रवर्तन गरेको गौतम गोत्रका मान्छेहरू वेद सामवेद नै हो । हुनत सामवेदको उप खण्ड रानायनीमा महर्षि गौतमले आफू स्वयं र सृष्टिको शासत्व सत्यका बारेमा लेखेका छन् । त्यसमा सनातन धर्म पद्धति र प्रक्रियाका बारेमा पनि लेखिएको उल्लेख छ । विभिन्न गोत्रमा विभक्त हिन्दू समाजका मानिसहरूको धार्मिक विधि क्रममा अलग अलग वेदलाई आफ्नो मुल वैद्धिक नितीशास्त्रका रूपमा मान्ने र त्यसैको आधारमा पूजा पाठ गर्ने गरेका छन् । यस हिसाबमा गौतमगोत्री समुदायको मुल वेद सामवेद हो भन्ने कुरा कहिं कतै संका छैन । किनकी सामवेद स्वयं महर्षि गौतमको संस्थापकिय संलग्ता र लेखनमा तयार भएको छ ।
गौतमद्वारा गौतम धर्म सूत्रको रचना
महर्षि गौतम वैद्धिक कालका वास्तवमै महान, चिन्तक, विचारक र सनातन धर्मका सुधारक थिए । उनलाई न्यायशास्त्रका पिता भनेर चिनिन्छ । वैद्धिक कालमा उनलाई ऋषिमुनीहरूले न्यायशास्त्रका पिता उपाधीले बिभुषित गरेका थिए । आज पनि न्यायशास्त्रका पिता भनेर गौतम ऋषिलाई नै चिनिन्छ । उनले विभिन्न शास्त्र तथा धर्मग्रन्थहरूको लेखन गरेको देखिन्छ । यसैगरी उनले सनातन धर्म सुधार र समाजिक व्यवहारलाई सूत्रवद्ध र अनुशासित महान धर्मशुत्रको रचना गरेका छन् । त्यस धर्मशुत्रको नाम "गौतम धर्मशुत्र" राखिएको छ । यसका बारेमा भारतीय इन्साइक्लोपीडियामा यस्तो उल्लेख छ :- यस धर्म शुत्रमा खासगरी ४ आश्रमका नियमहरू र हिन्दू धर्ममा पालना गर्नुपर्ने थुप्रै विधि र प्रबन्धका कुरा सामेल गरिएको छ । भारतिय इन्साइक्लोपीडियाले गौतम धर्म शुत्रबारे थप भनेको छ :- यस गौतम धर्म शुत्रलाई विद्वानहरूले विश्वकै पहिलो कानून किताब मानेका छन् । यस सन्दर्भमा मानशास्त्री मुलरले यस्तो लेखेका छन् :- "गौतम धर्म शुत्र विश्वकै प्रथम कानूनी पुस्तक मान्न सकिन्छ ।" उनिहरूको यो भनाईलाई मान्ने हो भने त सृष्टिमा कानुनको सुरुवात पनि गौतम ऋषिले नै गरेका हुन्, उनलाई आधुनिक कानुनका जन्मदाता मान्न सकिन्छ किनकी वैद्धिककालमा लेखिएको गौतम धर्मशुत्र भन्दा पहिले कुनै लिखित कानून थिएन ।
गौतम धर्म शुत्र विश्वको पहिलो कानूनी किताब
वास्तवमा यो धर्म शुत्र कानुनको विकासमा पहिलो आरम्भिक पुस्तक हो । जसले आधुनिक कानुनको विकासमा योगदान गरेको देखिन्छ । यहीबाट समाजमा घट्ने सबै प्रकारका अपराधिक घटनाहरू माथी मुनासिब सजायको सुरुवात भएको प्रस्ट हुन्छ । माथी उल्लेख भएको प्रसंग जर्मन मानवशास्त्री म्याक्स मुलरको खोजमा उल्लेख भए अनुसार पनि महर्षि गौतमको पुस्तक गौतम धर्म शुत्र विश्वकै प्रथम कानूनी किताब हो । यस हिसाबले त महर्षि गौतम केवल वैद्धिक कालका मन्त्रद्रष्टा, सामवेदका रचयीता, गौतम गोत्रका आरम्भकर्तामात्र नभइ आधुनिक कानुनका जन्मदाता पनि रहेछन् भन्नु पर्छ । हिन्दु विधिशास्त्रमा कलम चलाउने चाणक्य, कौटिल्य, प्रेमचन्द, बालमिकी लगायतका पुस्ता दर पुस्ताका सबै विद्वानहरूले महर्षि गौतमकै गौतम धर्म सूत्रमा आधारित भई कलम चलाएका छन् । महर्षि गौतम भन्दा पहिले कुनै पनि धर्ममा कानुनको सुरुवात भएको थिएन भन्ने प्रस्ट हुन्छ । महर्षि गौतम पछि मात्र अन्य गोत्र प्रवर्तक ऋषिमुनीहरूले आफ्नो नामबाट धर्म शुत्रहरू तयार गरेका छन् । ति सबै भन्दा पहिले धर्म शुत्र लागु गर्ने ऋषि गौतम नै हुन् । यस हिसाबबाट पनि भन्न सकिन्छ कि महर्षि गौतम नै आधुनिक कानुनका जन्मदाता हुन् । किनकी हिन्दू दर्शन अनुसार वैद्धिक काल आजभन्दा करिब ५,००० वर्ष पहिले हो भनिन्छ । यस हिसाबमा भन्ने हो भने वैद्धिककालमा अहिले विश्वमा अस्तित्वमा रहेका कुनै पनि धर्मको जन्म भएको थिएन । यस हिसाबले भन्न सकिन्छ कि गौतम धर्म शुत्र विश्वकै पहिलो धार्मिक कानून हो र यही नै विश्वको पहिलो धार्मिक तथा समाजिक कानून पनि हो । वास्तवमा गौतम गोत्रका सुरुवातकर्ता गौतम ऋषि आधुनिक कानुनका जन्मदाता हुन् भन्न पाउनु अहिलेका गौतम गोत्रीहरूकालागि असिम गर्वको विषय हो ।
महर्षि गौतमको व्याक्तिगत जीवन
त्यस्तै उनको जिवनको अर्को रोचक प्रसंग पनि छ । नारद पुराणका अनुसार महर्षि गौतमको समयमा अहिले सम्मकै भयानक खडेरी परेको थियो । त्यस खडेरीका कारण खाद्यान्नको भयंकर अभाव भएको थियो । त्यस अनिकालमा मिथिला क्षेत्रको करिब आधाभन्दा बढी आवादी भोकका कारण मरेको थियो । त्यस्तो अनिकालको महाविपत्तिमा ठुला ठुला ऋषिहरू पनि मर्ने सम्भावना देखियो । यदी ति ऋषिहरू मरेमा तत्कालिन समाज र सभ्यतामा भयंकर संकट आइलाग्ने थियो । खडेरी र भोकमारी पनि लगातार १२ वर्षसम्म कायम रहेको थियो । त्यस्तो खडेरीमा तत्कालिन मिथिलाका सबै ऋषिहरू मर्ने सम्भावना पक्का भएपछि महर्षि गौतमले त्यस समयका सबै ऋषिमुनीहरूलाई आफ्नो आश्रमा राखी लगातार १२ वर्षसम्म खाना ख्वाएर भोकमारीबाट बचाएका थिए ।
त्यस्तै अर्को प्रसंग पनि रोचक छ । गौतम ऋषि भगवान शिवका निकै ठुला भक्त थिए । उनले कैयौँ वर्षसम्म शिवको आराधना गरेका थिए । उनको अनवरत आराधनाबाट प्रसन्न भइ भगवान शिवले आफ्नो तर्फबाट उपहार स्वरूप महर्षि गौतमका अघि ज्योतिर्लिङ्ग स्थापना गरिदिएर भने अब तिमी यसको पूजा गर तिम्रो मनोकांक्षा पूरा हुँदै जानेछ । यही घटनाबाट धर्तिमा ज्योतिर्लिङ्ग अस्तित्वमा आएको हो । शिव लिङ्गमध्य सबैभन्दा शक्तिशाली लिङ्गको रूपमा ज्योतिर्लिङ्गलाई नै मानिन्छ । यस धर्तिमा सबैभन्दा पहिले ज्योतिर्लिङ्गको पूजा र दर्शन गर्ने मानव महर्षि गौतम नै थिए ।
गौतम ऋषिको आश्रम
गौतम ऋषिको आश्रमका बारेमा रामायणमा भनिए अनुसार उनको आश्रम त्यस बखतको मिथिला राज्यको नजिकै रहेको मिथिला उपवनमा थियो र उनको आश्रमको नजिकैबाट गोदावरी नदी बग्दथ्यो । गोदावरी नदीको नाम गौतम ऋषिकै नामबाट राखिएको थियो । यो प्रसंगलाई ब्रह्माण्ड पुराणले पनि उल्लेख गरेको छ भनि भारतीय इन्साइक्लोपीडियाले लेखेको छ । त्यस्तै स्कन्द पुराणले गौतम ऋषिको आश्रम गोदावरीमा मात्र नभई नर्मदा नदीको किनारमा पनि थियो भनेको छ । त्यस्तै ब्रह्मवैवर्त पुराणले गोदावरी नदी किनारामा रहेको गौतम ऋषिको आश्रमको ठिक पारी पट्टी त्यस समयको चर्चित शहर पुष्कर अवस्थित थियो भनेको छ । यि सबै तथ्यहरू भारतीय इन्साइक्लोपीडिले उदृत गरेको छ, त्यही आश्रममा बसेर विवाह पछि गौतम र अहल्या आत्मअनुशासनको अभ्यास गर्दथे भनिएको छ । त्यस्तै रामायणका अनुसार विवाह गरेर गौतमले अहल्यालाई पहिलो पटक मिथिला वन भित्रको गोदावरी नदी किनारामा भएको आफ्नो आश्रममा ल्याएपछि एक काठको लामो वेन्च जसमा पछाडी अडेस लाग्ने र सिटतल काठकै बक्स जोडिएको थियो त्यही वेन्चमा बसालेका थिए । पछि अहल्याले त्यो वेन्चलाई विहानिपख नित्य कर्म गर्दा मन्त्रहरूलाई लय हालेर स्तुती वाचनको स्थान बनाएकी थिइन् भनिन्छ । यही मिथिला वन भित्र रहेको गोदावरी नदी किनारामा अवस्थित आश्रममा बसेर गौतम ऋषि र अहल्याको जीवन पूर्ण भएको थियो ।
ईन्द्र र अहिल्यालाई महर्षि गौतमको सजाय
ईन्द्र र अहिल्याबीचको सम्बन्धलाई विद्वान ऋषिमुनीहरू तथा अहिलेका अध्यता खोजकर्ता विश्लेषकहरूले जे जसरी व्याख्य गरेपनि सबैले स्विकारेको विषय चाहीं ईन्द्र र गौतम ऋषिकी पत्नी अहिल्याबीच अस्विकृत सम्बन्ध थियो भन्ने नै हो । उनीहरूबीचको सम्बन्धलाई महर्षि गौतमले आफ्नै आश्रममा यौनक्रिडाको अवस्थामा नै देखेका थिए । जब गौतम ऋषिले अहिल्या र ईन्द्रलाई नाजायज सम्बन्धको अवस्थामा नै समाते त्यही बेला महर्षि गौतम अत्यन्त क्रुद्ध हुँदै दुवैलाई श्राप दिए ।
अहिल्यालाई ढुङ्गामा परिणत
गौतम ऋषिले पत्नी अहिल्यालाई परपुरुष गमन गरेको भन्दै श्राप दिए । "पञ्चकन्या" नामक ग्रन्थका लेखक भारतीय विद्वान प्रदिप भट्टाचार्यले यस विषयमा लेखेका छन् । उनका अनुसार समाजिक अपमानबाट बच्न गौतमले आफ्नी पत्नीलाई श्राप दिनु परेको थियो । त्यस्तै ब्रह्मवैवर्त पुराणले पनि अहिल्यालाई श्राप दिएर कुरूप ढुङ्गामा परिणत गरेको कथा उल्लेख गरेको छ । महर्षि गौतमले सुन्दरता र जवानीको घमण्ड गर्ने र परपुरुष गमन गर्ने आफ्नी पत्नी अहिल्यालाई साठी हजार वर्षसम्मकालागि ढुङ्गा बनोस् भनि श्राप दिएका थिए । यद्यपी पछि अरूको अनुरोधमा गौतमले श्राप फिर्ता लिएर उनलाई मनुष्य बनाएका थिए । ढुङ्गामा परिणत भएकी सुन्दरी अहिल्याले महर्षि गौतमसँग पटक पटक आफू निर्दोष रहेको र ईन्द्रले छल गरेर आफूसँग शारीरिक सम्बन्ध राखेको भन्दै आफूलाई माफ गर्न आग्रह गरेकी थिइन् । ढुङ्गामा परिणत भएकी सुन्दरीको अवस्था देखेर त्यस समयमा देवता तथा ऋषिहरूले महर्षि गौतमसँग उनीमाथिको श्राप फिर्ता लिन आग्रह गरे । साथै महर्षि गौतम स्वयंले पनि अहिल्याको अवस्थादेखि दया मानेर उनको श्राप फिर्ता लिने निर्णय गरे । ढुङ्गामा परिणत अहिल्यालाई पुनः मानवीय चोलामा ल्याउन उनको ढुङ्गारूपी स्वरूपलाई अयोध्या राज्यका राजकुमार भगवान रामले आफ्नो पाउले छुनु पर्ने भयो । त्यसकालागि गौतम स्वयंले रामलाई भेटी आफ्नी पत्नीको ढुङ्गारूपलाई मानव रूपमा परिणत गरिदिन आग्रह गरे । उनको आग्रहलाई स्विकार्दै भगवान राम अहिल्याको ढुङ्गारूप भएको ठाउँमा आई आफ्नो पैतलाले छोएर फेरी मानव चोलामा परिणत गरेको भनी ब्रह्मवैवर्त पुराण, ब्रह्माण्ड पुराण, पद्म पुराण, स्कन्द पुराण, रामायण, प्रदिप भट्टाचार्यको पञ्चकन्या, भेनकाता कृष्णप्पा नायकको तेलगु भाषाको राम चरित्र नामक पुस्तक तथा ग्रन्थहरूमा स्पष्टरूपमा उल्लेख छ । यि सबै ग्रन्थमा उल्लेख यस प्रसंगलाई भारतीय इन्साइक्लोपीडियाले सटिक र सश्लिषित रूपमा उल्लेख गरेको छ ।
ईन्द्रलाई कारवाही
महर्षि गौतमकी पत्नी अहिल्यासँग नाजायज सम्बन्ध राख्ने देवराज ईन्द्रलाई पनि गौतमले भयानक सजाय दिएका थिए । वास्तवमा सबैभन्दा आधिकारीक धारणा अनुसार इन्द्र र अहिल्याबीचको नाजायज सम्बन्धको मुलदोषी ईन्द्र नै थिए । उनले महर्षि गौतम र अहिल्याको विवाह मण्डपमा नै भनेका थिए, एक दिन कुनै पनि हालतमा अहिल्याको चिरहरण गर्ने छु भनेर किनकी उनल अहिल्यालाई पाउन हर सम्भव कोशिस गरेका थिए । उनले अहिल्याको लागि तीन लोकको सबैभन्दा पहिले परिक्रमा गरेका थिए । तीनलोकको परिक्रमा गर्ने प्रतिस्पर्धामा प्रथम भए ता पनि ब्रह्माजीले अहिल्याको विवाह महर्षि गौतमसँग गरिदिंदा ईन्द्र अत्यन्त क्रुद्ध भएका थिए । त्यही रिस मेट्न वा आफ्नो अठोट अनुरूप यौन तृप्ती मेट्न भए पनि ईन्द्र अहिल्याको पछि लागेका थिए । उनले अनेक ट्रिक गरेर अहिल्यालाई आफ्नो चंगुलमा फसाएका थिए । यस विषयमा रामायणले सबैभन्दा राम्रो व्याख्य गरेको देखिन्छ । रामायणका अनुसार महर्षि गौतम प्रातः स्नान गर्न गंगा नदीमा गएको मौका छोपी ईन्द्र महर्षि गौतमको भेषमा आश्रमा आएर गौतमकी पत्नी अहिल्यालाई यौन सम्बन्धकालागि बाध्य पारेका थिए । अहिलेसम्म यही भनाईलाई आधिकारीक र मुख्य मानिएको छ । यस भनाईका अनुसार ईन्द्र अहिल्याबीचको नाजायज सम्बन्धका दोषी नै ईन्द्र थिए । उनले छल गरेर अहिल्याको चिरहरण गरेका थिए । अर्को तर्फ ईन्द्र देवताहरूका राजा थिए । उनी सुन्दरीहरूसँग योन क्रिडा गर्न तीनै लोकमा धाइरहन्थे । चतुर्मुखी ब्रह्माजीले सृष्टीकै सबैभन्दा सुन्दरी नारीका रूपमा अहिल्याको रचना गरेको सुन्नासाथ देवराज ईन्द्र अहिल्यासँग यौन क्रिडा गर्न लालायीत भइ सकेका थिए । आखिर उनले त्यो गरिछाडे । अर्थात ईन्द्र इस्त्रीको मामलामा निकै लोभी थिए । यो महर्षि गौतमलाई राम्ररी थाहा थियो र ईन्द्रको यो आचरण गौतमलाई मन पर्दैनथ्यो । त्यसैले आफ्नी पत्नीसँग ईन्द्रलाई यौनक्रिडा गर्दै गरेको देख्नासाथ गौतम रिसले क्रुद्ध भइ हे ईन्द्र तिमीलाई स्त्री मोह धेरै छ भने तिम्रो शरीरमा एक हजार स्त्री यौनाङ्ग हउन् भनेर श्राप दिए । गौतम ऋषिले यस्तो श्राप दिनासाथ ईन्द्रको शरीर भरी एक हजार स्त्री यौनाङ्ग उब्जिए र उनी कुरूप भए । शरीर भरी योनी नै योनी भए र उनको पुरुष यौनाङ्ग लुप्त भयो । यसरी योनी नै योनी भएको शरिर लिएर कसैको सामु जान ईन्द्रका लागि असम्भव भयो । उनी स्वर्गको आफ्नो दरबार भित्र लुकी बसे । यो देखेर तीनै लोकका ऋषि, महर्षि र देवताहरू अचम्भित भए । आफ्ना राजाको शरीरमा १००० योनीहरू भएको देखेर देवताहरू महर्षि गौतमाको आश्रममा आए र उनीसँग विन्ती गर्न थाले:- "हे महर्षि देव ! हाम्रा राजा ईन्द्रको यो हालत नगराइ दिनुहोस् । हामी बर्बाद हुन्छौं स्वर्गको व्यवस्था समाप्त हुन्छ । तपाइँ ईन्द्रलाई माफ गरिदिनुहोस् ।" साथै ईन्द्र स्वयंले पनि गौतम ऋषिका अघि पश्चाताप गर्दै आफूलाई त्यस हालतबाट मुक्त गरिदिन आग्रह गरे । सबैको विन्ती सुनेर तथा देवराज ईन्द्रको दयनिय हालत देखेर गौतमलाई पनि दयो जागेर आयो । महाभारतमा उल्लेख भए अनुसार गौतम ऋषि सबैको अनुरोधमा ईन्द्रलाई माफ गर्न तयार भए र उनले ईन्द्रलाई दिएको श्राप फिर्ता लिए । उनले श्राप फिर्ता लिनासाथ ईन्द्रको शरीरमा भएका एक हजार योनीहरू आँखामा परिणत भए । ब्रह्म पुराणले यस विषयमा यस्तो भनेको छ :- "गौतम ऋषिले श्राप दिएपछि ईन्द्रको शरीरमा एक हजार योनी भए र अन्तमा महर्षि गौतमले माफ गर्दै भने जाउ गौतमी नदी (गोदावरी नदी) मा स्नान गरेर आउ भने । ईन्द्रले गौतमी नदीमा नुहाएपछि उनको शरीरका एक हजार योनीहरू आँखामा परिणत भए र उनलाई माफी भयो ।
महर्षि गौतमका सन्तानहरू
महर्षि गौतमका सन्तानहरूका बारेमा सबैभन्दा बढी सामवेदको रानायनी उप-खण्डमा उल्लेख गरेको देखिन्छ । त्यस अनुसार महर्षि गौतमका तीन सन्तानहरू थिए र ति सबै छोरा थिए । ति यस प्रकार छन् :- त्यस्तै महर्षि गौतमका छोराहरूका बारेमा देवि भागवतमा पनि उल्लेख छ । देवी भागवतको कुरालाई भारतीय इन्साइक्लोपीडियाले यस्तो उल्लेख गरेको छ :- "महर्षि गौतमका तीन छोराहरू थिए । ती मध्य पहिला दुई वामदेव र नोधास हुन् भने तेस्रो सतानन्द अहिल्या पट्टीका छोरा थिए ।
धुलावारी
धुलावारी यो झापा जिल्लामा पर्ने एक प्रमुख बजार हो यो मेचीनगर नगरपालिका भित्र पर्छ । यसको पूर्व तर्फ काँकडभिट्टा र पश्चिम तर्फ झापाकै प्रमुख सहर बिर्तामोड रहेको छ ।
निवेथा थोमस
निवेथा थोमस एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन् । उनी प्राकृतिक अभिनय शैलीको लागि जानिन्छ । उनी विभिन्न तमिल, मलयालम, र तेलुगु चलचित्रहरूमा अभिनय गरेकी छिन् ।
मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)
मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक) नेपालको एक राजनीतिक दल थियो। यो संविधान सभाको समयमा एक महत्वपूर्ण राजनीतिक शक्तिको रूपमा अस्तित्वमा रहेको थियो। पछि यो पार्टी अन्य धेरै पार्टीहरूसँग एकीकरण भएर सबैभन्दा ठूलो मधेश/थरुहट आधारित पार्टी, नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम बन्न पुगेको थियो।
लिथियम आयन ब्याट्री
लिथियम-आयन ब्याट्री (Lithium Ion Battery) वा LIB एक रिचार्जेबल ब्याट्री हो। जब ब्याट्री अनचार्ज हुन्छ, लिथियम आयनहरू यसको नकारात्मक बाट सकारात्मक पक्षमा प्रवाहित हुन्छन् र जब ब्याट्री चार्ज गरिन्छ, यो एनोडबाट क्याथोड तर्फ बग्छ। यी ब्याट्रीहरू प्रायः आजको उपभोक्ता इलेक्ट्रोनिक सामानहरूमा प्रयोग गरिन्छ र पोर्टेबल इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा लोकप्रिय रिचार्जेबल ब्याट्रीहरू मध्ये एक हो।
इलेक्ट्रो- केमिस्ट्री
क्याथोडमा हुने आधा-प्रतिक्रिया-
धर्मदेव
धर्मदेव मानदेव का पिता हुन्। राज्यको सम्वृद्धिको लागि कार्यगत, धर्मप्रिय, दण्डनीतिका ज्ञाता, अनुशासनप्रिय भनी मानदेवको स्तम्भाभिलेखमा उल्लेख छ। आफ्ना छोरा मानदेवलाई शास्त्रास्त्र सिकाउने क्रममा मानदेवले त्रुटीवस हतियार प्रयोग गरी राजा धर्मदेवको हत्या भएको अनमान गरिएको छ। तर मानदेवले आमा राज्यवतीबाट नै आफ्ना राजा धर्मदेवको मृत्युको समाचार पाएको र त्यसबेला मानदेवको उमेर सानो भएकाले धर्मदेवको हत्या अरुबाट वा स्वाभिवक मृत्यु हुन् सक्छ भन्ने अडकल काट्न सकिन्छ।
लिथियम आयन ब्याट्री
इलेक्ट्रो- केमिस्ट्री
एनोडमा हुने प्रतिकृया:
प्रयोग
टेलिकम्युनिकेसन क्षेत्रमा ब्याक-अप पावरको लागि यसको प्रयोग हुन्छ। लिथियम आयन ब्याट्री ग्रिड उर्जा सञ्चितीको लागि पनि सम्भावित विकल्पको लागि पनि चर्चा हुने गर्छ। यद्यपि, लागत प्रतिस्पर्धाको लागि ठूलो स्तरमा हुन सकेको छैन।
आगलागी जोखिम
फिर्ता
वातावरणीय प्रभाव
लिथियम, निकल, र कोबाल्ट जस्ता तत्वको उत्खनन, घोलको उत्पादन, र खानी सम्बन्धी सहउत्पादनको असरदार वातावरणीय तथा स्वास्थ जोखिम छ। लिथियम उत्खननबाट हुने जल प्रदुषण जलीय पारितन्त्रलाई निकै घातक हुन्छ। यसले सतहको पानीको प्रदुषण, खानेपानी विषाक्त, स्वासप्रस्वास सम्बन्धी समस्या र भुदृष्य क्षय गराउँछ। यसले आसपास क्षेत्रमा पानी उपभोगमा पनि असन्तुल्न ल्याउँछ। (प्रती टन लिथियम १.९ मिलियन लिटर पानी) लिथियम उत्खननको सह-उत्पादनले म्याग्नेसियम र चुनको फोहोर जस्ता नसुल्झिने समस्याहरू निम्तिन्छ।
लिथियम उत्खनन उत्तर तथा दक्षिण अमेरिका, एसिया, दक्षिण अफ्रिका, अष्ट्रेलिया, र चीनमा गरिन्छ।
लिथियम आयन ब्याट्रीको लागी कोबाल्टको बृहत उत्खनन कङ्गोमा गरिन्छ।
एक केजी लिथियम आयन ब्याट्रीको निर्माणको लागि करिब ६७ मेगाजुल शक्तिको आवश्यकता पर्छ विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि (global warming) मा लिथियम आयन ब्याट्रीको अंश उत्खनन तथा प्रशोधनमा गरिने उर्जाको स्रोतको निर्भर हुन्छ, र अनुमान गर्न कठिन हुन्छ, तर २०१९ मा गरिएको एक अध्ययन अनुसार ७३ केजी कार्बन डाइअक्साइफ प्रति किलोवाट घन्टा अनुमान गरिएको छ। प्रभावकारी पुनर्चक्रले कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरण गर्छ।
मानवाधिकार प्रभाव
लिथियम आयन ब्याट्रीको कच्चापदार्थको उत्खननबाट स्थानीयवासी, विशेषतः आदिवासी जनतालाई खतरा पुग्न सक्छ।
प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो बाट आउने कोबाल्ट न्यूनतम सावधानी र सुरक्षा बिना मुख्यत कामदारहरूबाट हाते औजारको माध्ययमले उत्खनन गरिन्छ। नतिजास्वरूप दुर्घटना र मृत्युको घटना बारम्बार भैरहन्छ । यी खानीबाट हुने प्रदुषणले मानिसहरूलाई घातक रसायनको सम्पर्कमा पुर्याएको छ, जसबाट जन्म स्वासप्रस्वासमा समस्या हुने तथा अपांग शिशुको जन्म हुने गर्छ। यी खानीहरूमा बाल श्रम हुने गरेको कुरा मानवाधिकारवादीले आरोप लगाउने गरेका छन्, र खोजी पत्रकारिताले पुष्टि गरेको छ। ।
उल्का पिण्ड
आकाशमा एउटा दिशाबाट अर्को दिशामा तारा छिटो खसे जस्तो देखिने भएकाले यिनलाई अङ्ग्रेजीमा सुटिङ स्टार वा फलिङ स्टार पनि भनिन्छ ।
तारणीविक्रम शाह
तारणीविक्रम शाह ( - वि.सं. २०७१) नेपालका क्रिकेट खेलसेवी हुन् । टिबी शाहका नामले पनि चिनिने शाह वीरगञ्ज उपमहानगरपालिकाका हुनुहुन्छ । उहाँ छ दशक क्रिकेटमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो ।
जयम रवि
रवि मोहन (जन्म १० सितम्बर १९८०), आफ्नो मञ्चको नाम जयम रविद्वारा रूपबाट जानिन्छ, एक भारतीय (तमिल) चलचित्र अभिनेता हो जुन तमिल चलचित्र उद्योगमा काम गर्दे छन् । अनुभवी चलचित्र सम्पादक मोहनको पुत्र, रवि आफ्नो जेठो भाइ मोहन राजाद्वारा निर्देशित र उनको पिता द्वारा निर्मित प्रेमप्रसङ्गयुक्त नाट्य चलचित्र जयम (२००३) मे अभिनेताको रूपमा आफ्नो पदार्पण गरियोको थियो ।
तारणीविक्रम शाह
योगदान‍‍
शाहले परिचित शाह वि.सं. २०१० सालबाट खेलाडीका रूपमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो । आफ्नो जमानाका तीब्र गतिका बलर शाह खेलाडी जीवनबाट बिदा भएपछि पनि विभिन्न भूमिकामा क्यानमा संलग्न हुनुहुन्थ्यो । उहाँले क्यानका पूर्वअध्यक्ष जयकुमारनाथ शाहको नेतृत्वमा रहेको योङ म्यान क्रिकेट क्लब (वाइएमसिसी)बाट लामो समय खेल्नुभयो ।
जयकुमार नेपाल क्रिकेट सङ्घ (क्यान) का अध्यक्ष तथा विनयराज पाण्डे महासचिव हुँदा शाह निरन्तर विभिन्न भूमिकामा क्यानमा सक्रिय रहनुभयो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले वि.सं. २०३७ सालमा राष्ट्रिय प्रतियोगिता गर्न निर्देशन दिएपछि क्यानको पहिलो निर्वाचन भयो । त्यो चुनावबाट उहाँ उपाध्यक्ष हुनुभयो । अध्यक्ष र महासचिव आफ्नो काममा धेरै व्यस्त हुँदा उहाँले क्यानका सबै दैनिक काम गर्नुहुन्थ्यो । काठमाडौँ बाहिर हुने प्रतियोगिताको व्यवस्थापन तथा मैदान बनाउनेमा उहाँको सक्रियता अत्यन्तै रहन्थ्यो ।
शाह अध्यक्ष तथा पाण्डे महासचिव रहेको क्यान कार्यसमिति वि.सं. २०५८ सम्म निरन्तर रहँदा उहाँ उपाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो । वि.सं. २०६३ मा पाण्डे अध्यक्ष भएर क्यानमा फर्किनुभयो । तर वि.सं. २०६८ मा राखेपले क्यान पुनर्गठन गर्दै टंक आङबुहाङको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति बनायो । त्यो कार्यसमितिमा शाह वरिष्ठ उपाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो, जसले एक महिनामै चितवनमा निर्वाचन गरेर वैधानिकता हासिल गर्‍यो । निर्वाचनमा पनि शाह वरिष्ठ उपाध्यक्षमा निर्विरोध निर्वाचित हुनुभयो । वरिष्ठ उपाध्यक्षमा क्यानका अर्का पूर्वउपाध्यक्ष उपेन्द्र भट्टराईले उम्मेदवारी दिए पनि शाहको सम्मानमा फिर्ता लिनुभएको थियो ।