cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेत्र दोलन
अक्षिदोलन (Nystagmus /nɪˈstæɡməs/ ) त्यो लक्षण छ जसमा नेत्रहरुको ऐच्छिक वा अनैच्छिक गति हुन्छ। यो बालखपनमा वा पछि पनि हुन सक्छ। यसको कारण दृष्टि कम वा सीमित हुन सक्छ।
नेत्र दोलनका दुइ रूप हुन्छन् : विकृतिजन्य (पैथोलजिकल) र शरीरक्रियात्मक (फिजियोलजिकल)।
ध्रुव सापकोटा
ध्रुव सापकोटा (वि.सं. २००९ - ) साहित्यकार हुन् । उनको अकल्पनीय उपन्यासले वि. सं २०६६ सालमा पद्यश्री साहित्य सम्मान प्राप्त गर्न सफल भएको थियो ।
जीवनी
सापकोटाको जन्म वि.सं. २००९ साउनमा कुशादेवी, काभ्रेपलाञ्चोकमा भएको हो। उनले बी.कम्. (व्यवस्थापनमा स्नातक) पूरा गरेका छन्।
कृतिहरू
उनको पहिलो रचना वि.सं. २०२७मा रूपरेखा मासिकमा 'उज्यालो हुनुअघि' शीर्षकको कथा प्रकाशित भएको थियो। उनका कृतिहरूः
झारखण्ड
पूर्वी भारतको एक राज्य हो। पूर्वमा पश्चिम बङ्गाल, पश्चिममा छत्तीसगढ, उत्तरपश्चिममा उत्तर प्रदेश, उत्तरमा बिहार र दक्षिणमा उडिसा लगायतका राज्यहरूसँग यसको सिमाना जोडिएको छ। यसको क्षेत्रफल ७९,७१६ वर्ग किलोमिटर (३०,७७९ वर्ग माइल) रहेको छ। यो क्षेत्रफलको आधारमा भारतको १५औँ ठुलो राज्य हो र जनसङ्ख्याको आधारमा १४औँ ठुलो राज्य हो। हिन्दी राज्यको आधिकारिक भाषा हो। राँची सहर यसको राजधानी हो र दुम्का यसको उप-राजधानी हो। राज्य यसको झरना, पहाड र पवित्र स्थानहरूको लागि परिचित छ। वैद्यनाथ धाम, पारसनाथ, देउरी र राजरप्पा प्रमुख धार्मिक स्थलहरू हुन्। यस राज्यको गठन १५ नोभेम्बर २००० मा गरिएको थियो, जुन पहिले बिहारको दक्षिणी आधा भाग थियो।
दीप श्रेष्ठ
सदाबहार नेपाली गायक तथा सन्गीतकार
सईद अजमल
सईद अजमल पाकिस्तान का क्रिकेट खेलाडी हुन।
धवाङ
धवाङ नेपालको राप्ती अञ्चलको रोल्पा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७९१ वटा घर छन्।
दीप श्रेष्ठ
जन्म स्थान : धरान नगरपालिका(कोशी अञ्चल)
दमेक
दमेक नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र धवलागिरी अञ्चलको बागलुङ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १२९० वटा घर छन।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दमेकको जनसङ्ख्या ६३५० छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
झारखण्ड
शब्दोत्पत्ति
विभिन्न हिन्द-आर्य भाषाहरूमा "झार" शब्दको अर्थ वन र खण्डको अर्थ भूमि हो। यस प्रकार "झारखण्ड"को अर्थ वन भूमि हो।
धवाङ
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धवाङको जनसङ्ख्या ४६७८ छ। यस मध्य पुरुष ५०%, र महिला ५०% छन्।
झारखण्ड
शब्दोत्पत्ति
प्राचीन कालमा महाभारतमा यस क्षेत्रलाई कर्क रेखा अर्थात् कर्कट रेखाको नजिक रहेको कारण कर्कखण्ड भनिएको थियो। मध्यकालीन समयमा यस क्षेत्रलाई झारखण्डको नामले चिनिन्थ्यो। भविष्य पुराण (१२०० ईस्वी) का अनुसार झारखण्ड सात पुन्द्रा देसामध्ये एक थियो। पूर्वी गङ्गा वंशका नरसिंहदेव द्वितीयको शासनकालदेखि उडिसा क्षेत्रको केन्द्रपाडामा १३औँ शताब्दीको ताम्रपत्रमा यो नाम पहिलो पटक फेला परेको हो। बैधनाथ धामदेखि पुरीसम्मको वन क्षेत्र झारखण्ड भनेर चिनिन्थ्यो। अकबरनामामा पूर्वमा पञ्चेतदेखि पश्चिममा रतनपुर, उत्तरमा रोहतासगढ र दक्षिणमा उडिसाको सिमानालाई झारखण्ड भनिन्थ्यो।
प्राचीन काल
यो क्षेत्रमा मध्यपाषाण-ताम्रपाषाण कालदेखि बसोबास भएको पाइन्छ, जुन धेरै प्राचीन गुफा चित्रहरूले देखाउँदछ।   मध्यपाषाण र नवपाषाण कालको छोटा नागपुर पठार क्षेत्रबाट पत्थरका औजारहरू पत्ता लगाइएको छ। इस्को,  हजारीबाग जिल्लामा प्राचीन गुफा चित्रहरू छन् जुन मध्य-ताम्रा काल (९०-५००० ईसा पूर्व) का हुन्। ईसापूर्व दोस्रो सहस्राब्दीको दौडान छोटा नागपुर पठारमा तामाका औजारहरूको प्रयोग फैलिँदै गएको पाइन्छ र। पलामु जिल्लामा सोन र उत्तरी कोयल नदीहरूको सङ्गममा रहेको काबरा-काला ढिस्कोमा विभिन्न पुरातात्विक वस्तुहरू र कला वस्तुहरू फेला परेका छन् जुन नवपाषाणदेखि मध्ययुगीन कालसम्मका छन्। सिंहभूम जिल्लाबाट धेरै फलामका अवशेष, ढुङ्गा र गमलाहरू फेला परेका छन् जुन कार्बन काल निर्धारण विधि अनुसार १४०० ईसा पूर्वदेखिका छन्। यस क्षेत्रमा प्राचीन कालमा नन्द, मौर्य र गुप्त सहित धेरै साम्राज्य र राजवंशहरूले शासन गरेका थिएँ।
महाभारतमा यस क्षेत्रलाई कर्कट रेखाको नजिक रहेको हुनाले कर्कखण्ड भनिएको थियो। लगभग ५०० ईसा पूर्व महाजनपदको युगमा, झारखण्ड राज्य मगध र अङ्गको एक भाग थियो। मौर्य कालमा, यस क्षेत्रमा धेरै राज्यहरूद्वारा शासन गरिएको थियो, जुन सामूहिक रूपमा अटाविका (वन) राज्यहरूको रूपमा चिनिन्थ्यो। अशोकको शासनकालमा मौर्य साम्राज्यको आधिपत्य स्वीकार्न बाध्य भएका थिएँ। सारिडकेलको प्राचीन स्थलमा जलेका इँटाका घरहरू, रातो भाँडाकुँडाका, तामाका औजार, सिक्का र फलामका औजारहरू फेला परेका थिएँ जुन इस्वी संवत्को सुरुका शताब्दीका हुन्। ब्राह्मी शिलालेख खुन्टी जिल्लामा फेला परेको थियो जुन ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीको हो। समुद्रगुप्तले हालको छोटानागपुर क्षेत्र (उत्तर र दक्षिण) को माध्यमले शासन गर्ने क्रममा महानदी घाटीमा दक्षिण कोशलाको राज्यविरुद्ध पहिलो आक्रमणको निर्देशन दिएका थिएँ।
मध्यकालीन समय
सातौँ शताब्दीमा, चिनियाँ यात्री जुआनजाङ यस क्षेत्र हुँदै गएका थिएँ। उनले राज्यलाई कर्णसुवर्ण र शशांकलाई शासकको रूपमा वर्णन गरेका थिएँ। कर्ण-सुवर्णको उत्तरमा मगध, पूर्वमा चम्पा, पश्चिममा महेन्द्र र दक्षिणमा उडिसा थियो।
मध्ययुगीन कालमा यस क्षेत्रमा नागवंशी, पाला, खयरवल, रामगढ राज र चेरो शासकको शासन थियो। हजारीबागमा एक बौद्ध गुम्बा फेला परेको थियो जुन १०औँ शताब्दीमा पाल शासनको समयमा निर्माण गरिएको थियो। भीम कर्ण मध्ययुगीन कालमा नागवंशी राजा थिएँ।
आधुनिक काल
सन् १५७४ मा राजपुत राजा मानसिंहले विजय प्राप्त गरेपछि सम्राट अकबरको शासनकालमा मुगल प्रभाव पलामुमा पुगेको थियो। मुगल शासनको समयमा धेरै आक्रमणहरू भएका थिएँ। नागवंशी राजा मधु सिंहको शासनकालमा अकबरका सेनापतिले खुखरामाथि आक्रमण गरेका थिएँ। दुर्जन शाहको शासनकालमा पनि आक्रमण भएको थियो।
राजा राम शाहले सन् १६४० देखि १६६३ सम्म नवरत्नगढमा शासन गरेका थिएँ। उनले सन् १६४३ मा कपिलनाथ मन्दिरको निर्माण गरेका थिएँ। उनको उत्तराधिकारी उनका छोरा रघुनाथ शाह थिएँ। सन् १६९१ मा राँचीको जगन्नाथ मन्दिरलाई ठाकुर अनिनाथ शाहदेवले निर्माण गरेका थिएँ। राजा मेदिनी रेले सन् १६५८ देखि १६७४ सम्म पलामूमा शासन गरेका थिएँ। उनको शासन दक्षिण गया र हजारीबागका क्षेत्रहरूमा फैलिएको थियो। उनले नवरत्नगढमा आक्रमण गर्दै र छोटानागपुरका नागवंशी महाराजालाई पराजित गरेका थिएँ। पलामु क्षेत्रमा चेरो शासन १९औँ ईस्वीसम्म चलेको थियो, जबसम्म विभिन्न गुटहरू बीचको आन्तरिक द्वन्द्वले चेरोसलाई कमजोर बनायो र उनीहरू इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग पराजित भएनन्। पछि पलामूको सम्पत्तिलाई अङ्ग्रेजहरूले बेचेका थिएँ।
भूगोल
झारखण्ड भारतको पूर्वी भागमा अवस्थित छ र यसको पूर्वी भागमा पश्चिम बङ्गाल, पश्चिममा छत्तीसगढ र उत्तर प्रदेश, उत्तरी भागमा बिहार र दक्षिणी भागमा उडिसाले घेरिएको छ।
झारखण्डको भौगोलिक क्षेत्रफल ७९ लाख ७० हजार हेक्टर रहेको छ। झारखण्डको अधिकांश भाग छोटा नागपुर पठारमा अवस्थित छ। धेरै नदीहरू छोटा नागपुर पठारबाट गुज्रन्छन् जसमा दामोदर, उत्तरी कोयल, बाराकर, दक्षिण कोयल, शङ्ख र सुवर्णरेखा नदीहरू पर्दछन्। यी नदीहरूको उच्च जलाधार झारखण्ड राज्यभित्र फैलिएको छ। झारखण्ड राज्यको अधिकांश भाग अझै पनि जङ्गलले घेरिएको छ। जङ्गलले हात्ती र बाघको सङ्ख्यालाई धान्दछ।
जलवायु
झारखण्डको जलवायु उत्तरमा आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय देखि दक्षिण-पूर्वमा उष्णकटिबन्धीय ओसिलो र सुख्खा सम्म अवस्थित छ। मुख्य ऋतुहरूमा ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हिउँद र वसन्त पर्दछन्। गर्मी अप्रिलको मध्यदेखि मध्य जुनसम्म रहन्छ। मे महिनाको सबैभन्दा गर्मी महिना हो, जहाँ दैनिक उच्च तापक्रम ३७ डिग्री सेल्सियस (९९ डिग्री फारेनहाइट) र कम तापक्रम २५ डिग्री सेल्सियस (७७ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। जुनको मध्यदेखि अक्टोबरसम्म दक्षिण-पश्चिम मनसुनले राज्यको लगभग सबै वार्षिक वर्षा ल्याउँदछ, जुन राज्यको पश्चिम-मध्य भागमा लगभग १,००० मिमी (४० इन्च) देखि दक्षिण-पश्चिममा १,५०० मिमी (६० इन्च) भन्दा बढी हुन्छ। वार्षिक वर्षाको लगभग आधा भाग जुलाई र अगस्टमा पर्छ। जाडो याम नोभेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म रहन्छ। डिसेम्बरमा राँचीको तापक्रम सामान्यतया १०–२४ डिग्री सेल्सियस (५०–७५ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। वसन्त ऋतु फेब्रुअरीको मध्यदेखि मध्य अप्रिलसम्म रहन्छ।
वनस्पति र जीवजन्तु
झारखण्डमा विभिन्न प्रकारका वनस्पति र जीवजन्तुहरू पाइन्छन्। झारखण्ड राज्यका राष्ट्रिय निकुञ्ज र आरक्षणहरूले प्रजातिको विविध स्वरूप प्रस्तुत गर्दछ।
झारखण्ड राज्यमा पाइने वनस्पति र जीवजन्तुको विविधताको कारणको एक भागलाई प्रोजेक्ट टाइगर अन्तर्गत पलामू बाघ आरक्षको मान्यता दिन सकिन्छ। यो आरक्ष सयौँ प्रजातिका वनस्पति र जीवजन्तुहरूको बासस्थान हो। स्तनधारी (३९), सर्प (८), छेपारो (४), माछा (६), कीरा (२१), चरा (१७०), बीउ बोक्ने बोटबिरुवा र रूखहरू (९७), झाडी र जडीबुटी (४६), परजीवी र अर्ध-परजीवी (२५), र घाँस र बाँस (१७) समावेश छन्।
भाषाहरू
हिन्दी झारखण्डको आधिकारिक भाषा हो। यद्यपि विभिन्न क्षेत्रहरूको आफ्नै भाषाहरू छन्। यसमा नागपुरी, खोर्था, कुर्माली, मगही र भोजपुरी समावेश छन्। झारखण्डले अङ्गिका, बङ्गाली, भोजपुरी, भूमिज, हो, खरिया, कुरुख, खोर्था, कुर्माली, मगही, मैथिली, मुण्डारी, नागपुरी, ओडिया, सन्थाली र उर्दू भाषालाई अतिरिक्त आधिकारिक भाषाको दर्जा दिएको छ।
धर्म
सन् २०११ को जनगणना अनुसार राज्यमा हिन्दु धर्म ६७.८%, इस्लाम १४.५% र इसाई धर्म ४.३% रहेको छ। अन्य धर्महरू, मुख्यतया सारना, जनसङ्ख्याको १२.८% रहेको छ।
झारखण्डका २४ जिल्लामध्ये १९ जिल्लाहरूमा हिन्दुको बाहुल्यता रहेको छ। सिमडेगा जिल्लामा इसाई धर्मको बाहुल्यता (५१.०४%) रहेको छ। लोहरदगा (५१.०१%), पश्चिम सिंहभूम (६२.२९%) र गुमला (४४.६२%) र खुन्टी (४५.३७%) मा सारना धर्मको बहुमत रहेको छ। झारखण्डको पाकुड जिल्ला र साहेबगन्ज जिल्लामा मुसलमानहरूको सबैभन्दा बढी उपस्थिति रहेको छ जुन जनसङ्ख्याको ३५% र ३४% हुन आउँछ।
सरकार र प्रशासन
झारखण्ड सरकारको संवैधानिक प्रमुख राज्यपाल हो, जसलाई भारतका राष्ट्रपतिले नियुक्त गर्छन्। वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमन्त्री र मन्त्रिपरिषद्मा निहित हुन्छ। विधान सभामा बहुमत प्राप्त राजनीतिक दल वा राजनीतिक दलहरूको गठबन्धनले सरकार गठन गर्दछ।
राज्यको कर्मचारीतन्त्रको प्रमुख मुख्यसचिव हुन्छ। यस पद अन्तर्गत, भारतीय प्रशासनिक सेवा, भारतीय प्रहरी सेवा, भारतीय वन सेवा र राज्य नागरिक सेवाका विभिन्न शाखाहरूबाट तानिएका अधिकारीहरूको पदानुक्रम हो। न्यायपालिकाको नेतृत्व प्रधान न्यायाधीशले गर्छन्। झारखण्डमा एक उच्च अदालत छ जुन २००० देखि सेवारत छ। सरकारका सबै शाखाहरू राज्यको राजधानी राँचीमा अवस्थित छन्।
प्रशासनिक जिल्लाहरू
यो राज्य १८ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो जुन पहिले दक्षिण बिहारको भाग थियो। यी मध्ये केही जिल्लाहरूलाई पुनर्गठित गरी ६ वटा नयाँ जिल्लाहरू बनाइयो जसमा लातेहार, सराइकेला खरसावाँ, जामताडा, पाकुड, खुन्टी र रामगढ पर्दछन्। हाल यस प्रदेशमा ५ वटा विभाग र २४ वटा जिल्ला रहेका छन्। झारखण्डको एउटा चाखलाग्दो कुरा के छ भने लोहरदगा र खुँटी बाहेक यसका सबै जिल्लाहरूको सीमा छिमेकी राज्यसँग जोडिएको छ।
मुख्य सहरहरू
झारखण्डका मुख्य सहरहरू (सन् २०११ को भारतीय जनगणना)
अर्थतन्त्र
￼सन् २०२०–२१ मा झारखण्डको कुल ग्राहस्थ उत्पादन ३.८३ लाख करोड भारु (४८ अर्ब अमेरिकी डलर) हुने अनुमान गरिएको छ। सन् २०१८-१९ मा झारखण्डको प्रतिव्यक्ति कुल ग्राहस्थ उत्पादन ८२,४३० भारु (१,००० अमेरिकी डलर) रहेको थियो। झारखण्डमा धेरै सहरहरू र असङ्ख्य गाउँहरू छन् जहाँ नागरिक सुविधाहरू छन्। शहरीकरण अनुपात २४.१% रहेको छ। झारखण्डमा अथाह खनिज स्रोतहरू पनि रहेका छन् जसमा फलाम अयस्क, कोइला, तामा अयस्क, अभ्रक, बक्साइट, म्यागनिज, चुनढुङ्गा, चीन माटो, अग्नि माटो, ग्रेफाइट, काइनाइट, क्रोमाइट, एस्बेस्टस , थोरियम , सिलिमानाइट, युरेनियम (जडुगुडा खानी) र सुन जस्ता खनिजहरू पाउन सकिन्छ। जमशेदपुर, धनबाद, बोकारो र राँची जस्ता केन्द्रहरूमा कोइला र फलाम अयस्कको ठुलो भण्डारले उद्योगको एकाग्रतालाई समर्थन गर्दछ। टाटा स्टिल, जस्तो ठुलो कम्पनीले प्रधान कार्यालय र मुख्य संयन्त्र टाटानगर, झारखण्डमा अवस्थित छ। यसले सन् २००५ मा, ₹२०४९१० करोड कुल आम्दानी गरेको थियो। राष्ट्रिय तापविद्युत निगम लिमिटेडले सन् २०११–१२ मा राज्यको क्याप्टिभ खानीबाट कोइला उत्पादन सुरु गरेको थियो, जसका लागि कम्पनीले करिब १८ अर्ब भारू लगानी गरेको थियो।
कृषि झारखण्डको अर्थतन्त्रको अर्को क्षेत्र हो जसले अर्थव्यवस्थालाई वृद्धि गर्न मद्दत गर्दछ। झारखण्डका किसानहरूले धान, गहुँ, मकै, दलहन, आलु र गोलभेडा, गाजर, बन्दागोभी, भाण्टा, कोदो र मेवा जस्ता तरकारीहरू उत्पादन गर्छन्। अन्य उद्योगमा सूचना प्रविधि उद्योग पर्दछ।
संस्कृति
झारखण्ड राज्य देशको पूर्वी भागमा अवस्थित छ र यो ज्वलन्त संस्कृति, विशिष्ट चित्रकला, परम्परा र उत्सवहरूको लागि चिनिन्छ।
परिकार
झारखण्डको मुख्य खाद्य पदार्थ चामल, दाल, तरकारी र कन्दमूल हुन्। खानामा मसलाको कम प्रयोग गरिन्छ। छिलका रोटी, मालपुआ, पिठा, धुस्का, अर्सा रोटी, दुधौरी र पानीपुरी प्रसिद्ध परिकार हुन्। रुग्रा र पुटु एक प्रकारको खाद्य च्याउ हो जुन झारखण्डमा व्यापक रूपमा खेती गरिन्छ र वर्षाको महिनामा काटिन्छ।। बाँसका हाँगाहरू पनि तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सैजन र कोइरालोको रूखको पात सागको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
स्थानीय अल्कोहलयुक्त पेयपदार्थहरूमा चामलको बियर समावेश छ, जसलाई मूलरूपमा हाँडिया भनेर चिनिन्छ, यसलाई बनाउन प्रयोग गरिने माटोको भाँडाको नामबाट यसको नामाकरण गरिएको छ। हँडिया सांस्कृतिक रूपमा स्थानीय अर्थात् सदन र आदिवासीसँग जोडिएको छ, यो पेय पुरुष र महिला दुवैले विवाह र अन्य चाडहरूमा सामाजिक अवसरहरूमा सेवन गर्छन्।  अर्को सामान्य रक्सीलाई मौवा दारु भनिन्छ, जुन "मौवा" रूखको फूलबाट बनाइन्छ।
लोक सङ्गीत र नृत्य
झारखण्डमा झुमइर, मर्दानी झुमर, जननी झुमर, डमकच, विन्सरिया, झुम्टा, फागुआ, अङ्गनै, पाइकी, छउ, फिर्कल, मुण्डारी र सन्थाली नृत्य जस्ता धेरै लोक नृत्यहरू छन्।
चाडपर्व
झारखण्डका प्रमुख स्थानीय चाडहरू सरस्वती पूजा, सरहुल, तुसू पर्व, रथयात्रा, मकर सङ्क्रान्ति, दुर्गा पूजा, करम, नवखानी, जितिया, मनसा पूजा, दीपावली, सोहराई, फागु, दशहरा, रामनवमी, मागे पौरोब, र सेन्द्रा पर्व हुन्।
चलचित्र
झारखण्डले नागपुरी, खोर्था, सन्थाली, हो र कुरुख लगायत क्षेत्रीय र आदिवासी भाषाहरूमा धेरै चलचित्रहरू निर्माण गर्दछ। झारखण्ड राज्यको चलचित्र उद्योगलाई झलिउडको रूपमा चिनिन्छ।
पर्यटन
झारखण्ड झरना, पहाड र पवित्र स्थलका लागि प्रख्यात छ। पारसनाथ, वैद्यनाथ धाम, माँ देउडी मन्दिर र छिन्नमस्ता मन्दिर प्रमुख धार्मिक स्थलहरू हुन्।
तात्तापानी तातोपानीको मुहान लातेहारबाट ८ किलोमिटरको दुरीमा अवस्थित छ। सुकरी नदीको किनारमा विभिन्न स्थानबाट तातो पानीको मुहानको पानी निस्कन्छ। तातोपानीको झरना औषधीय गुण र छालाको लागि राम्रो मानिन्छ।
इटखोरी हिन्दु, बौद्ध र जैन धर्मावलम्बीका लागि पवित्र स्थल हो। गौतम बुद्धले बोधगयाको यात्रा सुरु गरेको स्थान यही हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। सन् २०१८ मा हिन्दु, जैन र बौद्ध कला शैलीका धेरै मूर्तिहरू फेला परेका थिएँ। जडुगोडाको राङ्किणी मन्दिर झारखण्डका साथै उडिसा, पश्चिम बङ्गाल र बिहारमा प्रसिद्ध छ।    राज्यमा जोन्हा झरना, हुन्द्रु झरना, दासम झरना, परवाघग झरना र पाँचघघ झरना सहित धेरै झरनाहरू छन्।  नेतरहाट राज्यको एक हावाखोरी हो।
झारखण्डमा बेतला राष्ट्रिय निकुञ्ज र दलमा वन्यजन्तु अभ्यारण्य सहित धेरै वन्यजीव अभयारण्यहरू छन् जुन पर्यटकहरूको लागि प्रमुख आकर्षण हुन्।
राँचीमा एक जनजातीय अनुसन्धान संस्थान र सङ्ग्रहालय छ जसको उद्देश्य मनोवैज्ञानिक कारकहरूको अध्ययन गर्नु हो जसले सहरी वातावरणमा किशोर ग्रामीण आदिवासी विद्यार्थीहरूको प्रकृतिको परिवर्तनमा योगदान पुर्‍याउँछ।
बाह्य कडीहरू
सरकार
पुस्तान्तर
पुस्तान्तर अर्थात् जेनेरेशन ग्याप (Generation Gap) अघिल्लो पुस्ता र पछिल्लो पुस्ता बीचको मनोवैज्ञानिक अन्तर हो।
सुन गिद्ध
सुन गिद्ध नेपाल लगायत दक्षिण एसियाको तथा दक्षिणपूर्वी एसियाको केहि भूभागमा पाइने गिद्धको प्रजाति हो। तीन दशकअघिसम्म प्रचुर मात्रामा पाइने सुन गिद्ध हाल लोप हुँदै गएर यसको संख्या एक हजारको हाराहारीमा रहेको अनुमान छ। यो प्रजाति अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघको रातो सूचीमा अति सङ्कटापन्न अवस्थामा सूचिकृत छ यसलाई अङ्ग्रेजीमा रेड-हेडेड भल्चर (Red-headed Vulture) भनिन्छ ।
विबरण
सुन गिद्ध तुलनात्मक रूपमा पातला र चुच्चा पखेटाहरू हुने सुन गिद्धका वयस्कको नांगो रातो टाउको, नासिका झिल्ली, घाँटीको फेद र तिघ्राको माथिल्लो भागमा सेता टाटा, राता राता खुट्टा र औँलाहरू हुन्छन्। वयस्कको नाङ्गो रातोरातो टाउको तथा नासिकाझिल्ली घाँटीको फेद र तध्राको माथिल्लो भागमा सेता टाटाहरू, राता खुट्टा र औँलारू हुन्छन्। उडानमा सहायक पखेटाको फेदमा फुस्रोफुस्रो सेतो चौडा पेटी हुन्छ। बच्चा सुन गिद्धको टाउको सेतो भुवादार प्वाँख, टाउको र औँलामा गुलाफी रङ था तिध्राको माथील्लो भागमा सेतो टाटो र सेतोसेतो पुच्छरढकनी आदि प्रमुख विशेषताहरू हुन्।
वितरण तथा वासस्थान
सुन गिद्ध दक्षिण एसियाका राष्ट्रहरू नेपाल, भारत लगायत दक्षिणपूर्वी एसियामा सिङ्गापुरसम्म पाइने गर्छ। यो प्रजाति ३००० मिटर उचाई सम्मका बस्ती नजिकका खुल्ला ठाँउ र रूखले ढाकिएका डाँडाहरूमा पाइन्छ। यसले अग्ला रूखहरूमा गुँड लगाउने गर्छ।
दम्हिमरायी
दम्हिमरायी नेपालको जनकपुर अञ्चलको महोत्तरी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १५१७ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दम्हिमरायीको जनसङ्ख्या ९४१० छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
भियतनाम राष्ट्रिय फुटबल टोली
भियतनाम राष्ट्रिय फुटबल टिम फुटबल प्रतिस्पर्धामा भियतनामको प्रतिनिधित्वको गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो भियतनाममा फुटबलको लगि शासकीय निकाय भियतनाम फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । यो एएफसीको सदस्य र फिफा द्वरा मान्यता पाएको राष्ट्रिय हो ।
धिकासिन्ताद
धिकासिन्ताद नेपालको महाकाली अञ्चलको बैतडी जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६७३ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धिकासिन्तादको जनसङ्ख्या ४३९० छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
जुलीकुमारी महतो
नेकपाकी प्रभावशाली, प्रखर र शालीन नेता जुलीकुमारी महतो नेपालको तल्लो सदन प्रतिनिधिसभाकी सदस्य हुन् । उनी तत्कालीन एकीकृत माक्र्सवादी लेनिनवादी (एमाले) का तर्फबाट प्रतिनिधिसभामा समानुपातिक क्लस्टरबाट निर्वाचित भएकी हुन् । गृहजिल्ला धनुषा भएकी उनी यसअघि नेपालको संविधानसभा १ मा समानुपातिकतर्फका सभासद् थिईन् ।
जनसाङ्ख्यिकीय लाभांश
जनसाङ्ख्यिकीय लाभांश (Demographic dividend) अर्थ व्यवस्थामा मानव संसाधनका सकारात्मक र सतत विकासलाई दर्शाउँदछ। यो जनसङ्ख्या ढाँचामा  बढदो युवा एवं कार्यशील जनसङ्ख्या (१५ वर्षदेखि ६४ वर्ष आयु वर्ग) तथा घट्तो आश्रितता अनुपातका परिणामस्वरूप उत्पादनमा  ठूलो मात्राका सृजनलाई प्रदर्शित गर्दछ। यस  स्थितिमा  जनसङ्ख्या पिरामिड उल्टा बन्नेछ अर्थात यसमा  कम जनसङ्ख्या आधार भन्दा माथि ठूलो जनसङ्ख्यातर्फ बढ्दछन्। अर्थतन्त्रका शुचक सुधार गर्न यसले सहयोग पुर्याउछ।
बाह्य कडीहरू
Dividend'''
Bulge: A Demographic Dividend or a Demographic Bomb in Developing Countries?'''
संरक्षित क्षेत्र
संरक्षित क्षेत्रहरू वा संरक्षण क्षेत्रहरू भन्नाले प्राकृतिक, पर्यावरणीय वा सांस्कृतिक महत्त्वहरूको कारण सुरक्षा वा संरक्षण गरिएका स्थानहरू हुन्। विश्वमा विभिन्न राष्ट्रको कानुन तथा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संगठनहरूसँग सम्बन्धित नियमहरूको आधारमा धेरै किसिमका संरक्षित क्षेत्रहरू रहेको पाइन्छ।
आईयूसीएनको संरक्षित क्षेत्रहरूको श्रेणीहरू
संरक्षित क्षेत्रको विश्वव्यापी अवधारणालाई एउटा साझा खाकाभित्र राख्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले विश्वका ४०,००० भन्दा बढी संरक्षित क्षेत्रहरूलाई निम्न ६ श्रेणीमा विभाजन गरेको छः
पिटर जे. कार्थक
'''पिटर जे. कार्थक''' (सन् १९४३ - ) पत्रकार तथा लेखक हुन्। अङ्ग्रेजी साहित्यमा कलम चलाउने नेपाली साहित्यकारमध्येका पिटरको कर्मथलो भारत हो।
जीवनी
पिटरको जन्म सन् १९४३ डिसेम्बर १२मा भारतको असम राज्य शिलोङमा भएको हो। एम्.ए. सम्म शिक्षा हासिल गरेका उनी निजी व्यवसायमा संलग्न रहे।
पिटरले पहिलोपटक सन् १९६२ तिर संगठित रूपमा हिलियन नामक ब्यान्ड निर्माण गरेका थिए। त्यसपछि दार्जीलिङमा पश्चिमी संगीतको नयाँ प्रभाव देखापरेको थियो। त्यसपछि खुलेका विभिन्न ब्यान्ड र सांगीतिक गतिविधि समेटेर केही उत्साही युवाले इन ट्युन विद दार्जिलिङ (वि.सं. २०६३) नामक डकुमेन्ट्री निर्माण गरेका छन्।
पिटरले केही समय 'द काठमाडौँ पोष्ट' (दैनिक) दैनिकमा पनि काम गरे।
कृतिहरू
उनको पहिलो रचना सन् १९७१ तिर रूपरेखामा 'एकोप्यालिप्सः राँके भुतहरू' शीर्षकको कविता प्रकाशित भएको थियो। उनका कृतिहरूः
अभिषेकप्रताप शाह
नेपाली कांग्रेसका प्रखर, प्रभावशाली र लोकप्रिय युवा नेता अभिषेकप्रताप शाह कपिलवस्तु जिल्लाबाट निर्वाचित प्रतिनिधिसभा सदस्य हुन् । यसअघि नेपालमा भएका दुईवटा संविधानसभा निर्वाचनमा पनि उनी निर्वाचित भएका थिए । संविधानसभा १ मा उनी सबैभन्दा कान्छो सभासद थिए ।
शैलेन्द्रप्रसाद साह
सङ्घीय समाजवादी फोरम नेपालका राजनीतिक समिति सदस्य शैलेन्द्रप्रसाद साह नेपालको प्रदेश २ सरकारमा भूमि व्यवस्थापन, कृषि तथा सहकारी मन्त्री हुन् । अत्यन्त सरल, सहज र मृदुभाषी स्वाभावका साह सप्तरी क्षेत्र नम्बर २ को ‘क’बाट प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचित भएका हुन् ।
डाम्री
डाम्री नेपालको राप्ती अञ्चलको प्युठान जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ७८४ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार डाम्रीको जनसङ्ख्या ४२७४ छ। यस मध्य पुरुष ४८%, र महिला ५२% छन्।
दमक नगरपालिका
दमक नगरपालिका पूर्वी नेपालको कोशी प्रदेशमा पर्ने झापा जिल्लाको एक नगरपालिका हो।
परिचय
दमक पूर्वि नेपालको विकसित सहरहरू मध्ये एक हो। १० वटा वार्डले भरिएको यो नगरपालिकामा विभिन्न जात जातिहरू छन जस्तै:- लिम्बु, राई, गुरुङ, मगर, तामाङ, धिमाल, क्षेत्री, बाहुन, राजवंशी, थारु, दमाई, कामि इत्यादि।
भौगोलिक अवस्थिति
दमकको पूर्वमा रतुवा खोला र पश्चिममा मावा खोला छ। दमकको रतुवा पुल पूर्वि नेपालको लामो पुलहरूमध्ये एक हो। यसको लम्बाई ५८५ मि. छ। २००१ को सर्वेक्षण अनुसार दमकमा ७१७८ घरधुरि थियो भने ४३,००० जनसङ्ख्या थियो। दमक सन १९८२ मा नगर पालिकामा परिणत भएको थियो। यहाको कुल जमीन ७५१३ हेक्टर छ जसमा १४०६.७ हेक्टरमा घरहरू छन र ५५८६.३० हेक्टरमा खेतिपाति हुने गर्दछ। बजार र दोकान हरूले ४०० हेक्टर ओगटेको छ। ०५६/०५७ को सर्वेक्षण अनुसार दमकमा आम्दा अस्पताल ,दमक अस्पताल ,लाईफ लाईन अस्पताल काेच बाल अस्पताल,निम्स अस्पताल,अेाममेचि अस्पताल रहेका छन् । २०४७/०४८ को सर्वेक्षणमा जनसङ्ख्याको बृदि दर वर्षको ५.१४ प्रतिशतले हुने देखाएको थियो। ०५६/०५७ को सर्वेक्षणमा यहा ८८ कल कारखाना, १०११ पसल, २४४ होटल र ९ आर्थिक कारोबारको कार्यलयहरू अर्थात बैङ्क। ५३२ सडक बत्ति, १,११४ टेलिफोन लाईन। नेपालको ख्याति प्राप्त चिया हिमायलय चिया स्टेट पनि दमक कै १९ नम्बर वार्ड वर-पर फैलिएको छ जसमा पुर्व राजपरीवारको लगानी रहेको छ । उत्तर देखि दक्षिण तर्फ फैलिएको यो सहर बसपार्क चोक भन्दा मास्तिरको बजार इलाका ठूलो छ। दमकको सबैभन्दा ठूलो सब्जि बजार, खाने पनि ट्याङ्की तथा कार्यलय, टेलिफोन टावर तथा कार्यलय, दमक नगरपालिकाको कार्यलयहरू सबै बजार इलाकामा पर्दछ। ०५६/०५७ सर्वेक्षणमा झापा जिल्लाभरि सबैभन्दा बढि बोर्डिङ तथा स्कूलहरू दमक थियो र जिल्ला कै सबै भन्दा अब्बल स्कूल दमकको सुर्‍योदय इङ्लीस स्कूल परेको थियो। दमकमा १ हुलाक छन भने स्कूलहरू सरकारी तथा निजि :- प्राथमीक तह का ३८, निम्न माध्यमीक तहका ७, माध्यमीक तहका ९, प्रमाण पत्र तह का ३, प्राबिधिक इन्स्टिचुसन CTEVT मातहतमा १, र क्याम्पस २, मनोरन्जनको कुरामा दमकमा ३ वटा सिनेमा हलहरू छन जस्तै :- (१) निलकन्ठ चित्र मन्दिर, (२) दमक चित्र मन्दिर (३) पाथिभरा चित्र मन्दिर जस मध्ये पाथिभारा र निलकण्ठमा अत्याधिक मात्रामा नेपाली चलचित्र लाग्ने गर्छ भने दमक चलचित्र मन्दिरमा प्राय नया हिन्दी भाषाका चलचित्र लाग्ने गर्छ।
दमकको टेलिफोन टावर सम्भवत नेपालको अग्लो टावरहरू मध्ये एक हो जुन २० / २५ कि.मि. टाढा सम्मबाट देख्न सकिन्छ। धरान पछि सर्वाधिक किरात तथा बेलायती लाहुरेहरूको बसोबास भएको सहरमा पर्दछ दमक।
नामकरण
दमक नामाकरण हुनु अघि उक्त क्षेत्रमा "दल्की" नामका झार उम्रने गरेको र उक्त झारलाई धिमाल वा कुमाल जातिले बस्ने पिराको रूपमा प्रयोग गर्ने हुँदा उक्त दल्की शब्द अप्रभंश भई दमक नामाकरण भएको अनुमान डम्बर बरालले गर्नु भएको छ भने दहल्की (भास) जमीन परेको र हिंड्दा पनि डमडम आवाज सुनिने भएको उक्त क्षेत्रको नाम "दमक" भएको बताइन्छ।
नगर
नगरपालिकामा बि.स. २०४९ को निर्वाचनमा प्रमुखमा नेकपा एमालेका इन्द्र बुढाथोकी र उपप्रमुखमा सोही दलका मोहन धिमाल, २०५४ सालको निर्वाचनमा पनि नेकपा (एमाले) कै रोमनाथ ओली र लोकबहादुर धिमाल क्रमशः नगर प्रमुख र उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए भने २०६० सालमा करिब १ वर्षका लागि सरकारले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका रामकुमार थापा र नारदमुनि घिमिरेलाई क्रमशः नगरप्रमुख र उपप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७९ सालमा सम्पन्न भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा दमक नगरपालिकाको प्रमुखमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी उम्मेदवार रामकुमार थापा र उपप्रमुखमा नेपाली कांग्रेसकी उम्मेदवार रेगिना भट्टराई प्रसाई निर्वाचित भएका थिए।
हङकङ राष्ट्रिय फुटबल टोली
हङकङ राष्ट्रिय फुटबल टिम हङकङको राष्ट्रिय फुटबल टिम हो । यो एएफसीको सदस्य राष्ट्र हो र फिफाद्वारा मान्यता प्राप्त राष्ट्र हो ।
रघुवीर महासेठ
रघुवीर महासेठ एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व उपप्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २०५१ देखि राजनीतिमा सक्रिय महासेठ दोस्रो ओली मन्त्रिपरिषदमा उपप्रधानमन्त्री र परराष्ट्र मन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए। उनले यसअघि सन् २०१८ मार्च १६ देखि सन् २०१९ नोभेम्बर २० सम्म भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रीको रूपमा काम गरेका थिए। उनले सन् २०११ मा झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषदमा सिँचाइ मन्त्रीको रूपमा पनि काम गरेका थिए। उनी दोस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्का सबैभन्दा धनी मन्त्री भएका कारण पटक–पटक विवादित हुँदै आएका थिए।
प्रतिनिधि सभा २०७९
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९मा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)का उम्मेदवार रघुवीर महासेठ धनुषा प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं ४ बाट ३२,२३६ मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन्। उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार महेन्द्र यादवले ३२,११२मत प्राप्त गरेका थिए।
मनिष सुमन
राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका महासचिव मनिष सुमन सप्तरी २ को ‘ख’बाट निर्वाचित नेपालको प्रदेश २ का सांसद हुन् ।
नीलगिरी लङ्गुर
नीलगिरी लङ्गुर पुर्वजगतको बाँदरको एक प्रजाति हो जुन दक्षिण भारत स्थित पश्चिमी घाटको नीलगिरी पहाडमा बसोबास गर्छन्। यस प्रजातिको लङ्गुरको बासिन्दा दायरामा कर्नाटकको कोडागु, तमिलनाडुको कोडार पहाड, केरला तथा तमिलनाडुका अन्य धेरै पहाडी क्षेत्रहरू समावेश छन्। यस प्रजातिको लङ्गुरको काल‍ तथा बाक्लो भुत्लाहरू हुन्छन् भने यसको टाउकोको भागमा सुनौलो खैरो रङ्गको भुत्ला हुन्छ। यस प्रजातिको लङ्गुर र खैरो लङ्गुरको शरीरको आकार तथा पुच्छरको लम्बाई लगभग बराबर हुन्छ। यस प्रजातिको लङ्गुरको पोथी जातिको साँप्राको भित्री भागको भुल्लाको रङ्ग हल्का सेतो रङ्गको हुन्छ। यस प्रजातिको लङ्गुर मुख्यतया समूहमा बस्ने गर्दछ भने एक समूहमा ९ देखि १० लङ्गुरहरू हुन्छ। यस प्रजातिको लङ्गुरले फलफूल, तथा रूखका पातहरू खाने गर्दछन्। यस प्रजातिको लङ्गुरलाई यसको भुत्ला तथा मासुका लागि मारिने भएकाले यी प्रजातिहरू यसको बासस्थान क्षेत्रमा पनि कम मात्रामा भेटिन्छन्। यस प्रजातिको लङ्गुरलाई सङ्कटापन्न बन्यजन्तुको सूचीमा सूचीकृत गरिएको छ। डिएनए र अन्य प्रमाणहरूले यो सुझाव दिन्छ कि नीलगिरि लङ्गुर र बैजनी रङ्गको लङ्गुर खैरो लङ्गुरसँग सम्बन्धित छ जसलाई एकै वर्णमा वर्गीकरण गरिएको छ।
शारीरिक विवरण
नीलगिरी लङ्गुर एक प्रजातिको कालो लङ्गुर हो जसको एक वयस्क भाले लङ्गुरको टाउको देखि पुच्छरको माथिल्लो भाग सम्मको लम्बाई ७८ देखि ८० सेमी हुन्छ भने पोथी वयस्क लङ्गुरको मात्र शरीरको लम्बाई ५८ देखि ६० सेमी हुन्छ। यस प्रजातिको लङ्गुरको टाउको देखि पुच्छरको कुल लम्बाई ६८.५ देखि ९७.५ सेमी हुन्छ। यस प्रजातिको एक वयस्क भालेको अौसत तौल ९.१ देखि १४.८ किलोग्राम तथा एक वयस्क पोथीको ओसत तौल १०.९ देखि १२ किलोमिटर सम्म हुन्छ। नीलगिरी लङ्गुर मुख्यतया रूखमानै बस्ने भएकाले यी प्राणीहरू विरलै जमिनमा ओर्लिन्छन्। यस प्रजातिको लङ्गुरको जीवनकाल २९ वर्षको हुन्छ।
संरक्षण स्थिति
नीलगिरी लङ्गुरको बासस्थान दायरामा मानव जातिको आवतजावत तथा यस लङ्गुरको भुत्ला तथा मासुका लागि गरिएको अवैध चोरी सिकारीका कारण यस प्रजातिको लङ्गुरको सङ्ख्यामा ह्रास आएको छ। यस प्रजातिको लङ्गुरलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा सङ्कटापन्न बन्यजन्तुको रूपमा सूचीकृत गरिएको छ भने यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमा पनि सूचीकृत गरिएको छ। यद्यपि यी लङ्गुरहरू निकट भविष्यमा लोप हुन सक्ने खतरामा रहेका छन्।
कोज प्रमेय
कोज प्रमेय (coase theorem) वा कोजको सिद्धान्त नोबेल पुरस्कार विजेता अर्थशास्त्री रोनाल्ड कोज द्वारा प्रतिपादित, बाह्यता (externalities) अनि पर्यावरणको समस्याका समाधानदेखि सम्बन्धित, सिद्धान्त छ जसको मान्यतानुसार बाजार यन्त्रका द्वारा बाह्यतालाई सुधारा जा सक्छ। यो सिद्धान्त अर्थव्यवस्थाका कानुनी पक्षहरूदेखि सम्बन्धित छ। सामान्यतया यो प्रतिपादित गरिन्छ कि बाह्यताको समस्या बाजार यन्त्रका क्रियाशीलनलाई असफल बनाउँछ, किनभनें बाह्यता उत्पादनका बेला सृजित त्यो लागत छ जसलाई वस्तुको मौद्रिक लागतको गणनामा छैन रखा जा सकता। यस्तो तब हुन सक्छ जबकि, सम्पत्ति अधिकार (property rights) परिभाषित छ भनेंथा लेन-देन व्यवहार सम्बन्धित कुनै लागत छैन, बाह्यता सृजित गर्ने मानिस तथा त्यो भन्दा पीडित मानिस आन्तरिक रूपले परस्पर व्यक्तिगत सम्झौता गर्नुहोस्। यस प्रकार संसाधनहरूको कुशल आवंटन हुनेछ, दुइटै पक्षहरूका बीच संपत्ति अधिकारको बँटवारा केवल आयका बँटवारेलाई प्रभावित गर्नेछ, समग्र आय वितरणलाई प्रभावित छैन गर्नेछ। यस्तो स्थितिमा कुशलतालाई माथि उठानका लागि न त सरकारी नियन्त्रणको आवश्यकता हुनेछ र न नैं करारोपण गरे ध्यातव्य छ कि कोज प्रमेय तब लागू हुनेछ जबकि आर्थिक व्यवहारको लागत शून्य छ। यो भीडका सम्बन्धमा लागू छैनगा जहाँ प्रदूषण गर्ने तथा त्यो भन्दा प्रभावित हुने धेरै अधिक सङ्ख्यामा होउन् तथा तिनको पहचान गर्ने लागत धेरै अधिक छ।
बाह्य कडीहरू
COASE THEOREM'''
of the Coase Theorem'''
H। Coase'''
ढिकपुर
ढिकपुर नेपालको राप्ती अञ्चलको दाङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा १८५९ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धिकपुरको जनसङ्ख्या १०,६५१ छ। यस मध्य पुरुष ४९%, र महिला ५१% छन्।
महाराष्ट्र
महाराष्ट्र भारतको पश्चिमी प्रायद्वीप क्षेत्रको एउटा राज्य हो जसले डेक्कन पठारको पर्याप्त भाग ओगटेको छ। यो पश्चिममा अरब सागर, दक्षिणमा भारतीय राज्य कर्नाटक र गोवा, दक्षिणपूर्वमा तेलङ्गाना र पूर्वमा छत्तीसगढ, उत्तरमा गुजरात र मध्य प्रदेश, र दादरा र नगर हवेली र दमन र दीवको भारतीय केन्द्र शासित क्षेत्रसँग जोडिएको छ। महाराष्ट्र भारतको दोस्रो-सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको राज्य हो र विश्वव्यापी रूपमा तेस्रो-सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देश उपविभाग हो।
राज्यलाई ६ मण्डल र ३६ जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको छ, राज्यको राजधानी मुम्बई, भारतको सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको सहरी क्षेत्र, र नागपुरले शीतकालीन राजधानीको रूपमा सेवा गरिरहेको छ। गोदावरी र कृष्णा नदी राज्यका दुई प्रमुख नदी हुन् र राज्यको भौगोलिक क्षेत्रफलको १६.४७ प्रतिशत वनले ओगटेको छ। महाराष्ट्र राज्यमा ६ युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको घर हो: अजन्ता गुफाहरू, अजन्ता गुफाहरू, अजन्ता गुफाहरू, छत्रपति शिवाजी टर्मिनस, भिक्टोरियन गोथिक र आर्ट डेको एन्सेम्बलहरू र पश्चिमी घाट। महाराष्ट्र भारतको सबैभन्दा औद्योगिक राज्यहरू मध्ये एक हो। राज्यको राजधानी, मुम्बई, भारतको वित्तीय र व्यावसायिक राजधानी हो। भारतको सबैभन्दा ठुलो स्टक एक्सचेन्ज बम्बई स्टक एक्सचेन्ज, एसियाको सबैभन्दा पुरानो, सहरमा अवस्थित छ, जस्तै नेसनल स्टक एक्सचेन्ज, जुन भारतको दोस्रो ठुलो स्टक एक्सचेन्ज र विश्वको सबैभन्दा ठुलो डेरिभेटिभ एक्सचेन्जहरू मध्ये एक हो।
नामकरण
आधुनिक मराठी भाषा महाराष्ट्री प्राकृतबाट विकसित भएको हो, र मरहट्टा (पछि मराठाहरूका लागि प्रयोग गरियो) शब्द जैन महाराष्ट्रिय साहित्यमा पाइन्छ। महाराष्ट्रिय, मराठी र मराठाको साथमा महाराष्ट्र शब्द एउटै मूलबाट आएको हुन सक्छ। यद्यपि, तिनीहरूको सही व्युत्पत्ति अनिश्चित छ।
भाषिक विद्वानहरूका बीचमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा स्वीकृत सिद्धान्त भनेको मराठा र महाराष्ट्र शब्दहरू अन्ततः महा र राष्ट्रियको संयोजनबाट व्युत्पन्न भएको हो, जुन डेक्कन क्षेत्रमा शासन गर्ने प्रमुखहरूको जनजाति वा राजवंशको नाम हो। वैकल्पिक सिद्धान्तले यो शब्द महा ("महान") र राष्ट्र ("राष्ट्र/आधिपत्य") शब्दबाट आएको हो भनी बताउँछ। यद्यपि, यो सिद्धान्त आधुनिक विद्वानहरूको बीचमा केही विवादास्पद छ जसले यसलाई पछिका लेखकहरूको संस्कृत व्याख्या हो भनेर विश्वास गर्छन्।
इतिहास
ईपूर्व चौथो र तेस्रो शताब्दीमा महाराष्ट्रमा मौर्य साम्राज्यले शासन गरेको थियो। लगभग २३० ईपूर्व, महाराष्ट्र सातवाहन वंशको शासन अन्तर्गत आयो जसले यसलाई अर्को ४०० वर्षसम्म शासन गरेको थियो। सातवाहन वंशको शासन पछि पश्चिमी क्षत्रप, गुप्त साम्राज्य, गुर्जर प्रतिहार, वाकाटक, कदम्ब, चालुक्य साम्राज्य, राष्ट्रकूट वंश, र पश्चिमी चालुक्य र यादव वंशको शासन थियो। हालको छत्रपती संभाजीनगरमा रहेको बौद्ध अजन्ता गुफाहरूले सातवाहन र वाकाटक शैलीको प्रभावहरू देखाउँछन्। गुफाहरू सम्भवतः यस अवधिमा उत्खनन गरिएको थियो।
१७औँ शताब्दीको प्रारम्भमा, शाहजी भोसले, एक महत्वाकांक्षी स्थानीय सेनापति जसले अहमदनगर सल्तनत, मुगलहरू र बिजापुरका आदिल शाहलाई आफ्नो क्यारियरको विभिन्न अवधिहरूमा सेवा गरेका थिए, आफ्नो स्वतन्त्र शासन स्थापना गर्ने प्रयास गरेका थिए। यो प्रयास असफल भयो, तर उनका छोरा शिवाजीले मराठा साम्राज्य स्थापना गर्न सफल भए। यसको चरम सीमामा, मराठा साम्राज्यले उपमहाद्वीपको धेरै भाग ओगटेको थियो, २.८ मिलियन किमी२ भन्दा बढी क्षेत्रलाई समेटेको थियो। भारतमा मुगल शासनको अन्त्यको लागि मराठाहरूलाई ठुलो हदसम्म श्रेय दिइन्छ।
भूगोल
३०७,७१३ किमी२ (११८,८०९ वर्ग माइल) को कुल क्षेत्रफल भएको महाराष्ट्र भूमि क्षेत्रको हिसाबले तेस्रो ठुलो राज्य हो र यसले भारतको कुल भौगोलिक क्षेत्रफलको ९.३६ प्रतिशत ओगटेको छ। यसले देशको पश्चिमी र मध्य भाग ओगटेको छ र अरब सागरको साथ ८४० किलोमिटर फैलिएको तटवर्ती छ। राज्यको प्रमुख भौतिक विशेषता यसको पठार चरित्र हो, जुन कोङ्कण तटवर्ती क्षेत्रबाट पश्चिमी घाटको पहाड शृङ्खलाले छुट्याइएको छ, जुन उत्तरदेखि दक्षिणसम्म तटसँग समानान्तर हुन्छ।
मोहम्मद नबी
मोहम्मद नबी अफगानिस्तान का क्रिकेट खेलाडी हुन।
दुर्गा बराल
वात्स्यायनको उपनामबाट बिख्यात दुर्गा बराल कार्टुनकलामा नेपाल् भित्र र्सवाधिक लोकप्रिय स्रष्टा हुन्। उनी नेपाली कार्टुनलाई नयाँ दिशा र गतिलो धार दिने शिल्पी मानिन्छन्। उनी २०७३ सालमा जगदम्बा श्री पुरस्कारबाट सम्मानित भएका थिए। पोखराको आर्वाबाट कला सिक्न काठमाडौँ आएका बरालले वि.सं. २०२१ देखि नयाँसन्देश मार्फत कार्टुन सिर्जनामा हात हाले।
प्राङ्गण, राष्ट्रपुकार, मातृभूमि, देशान्तर, सुरुचि, गोरखापत्र हुँदै २०५२ देखि कान्तिपुर पव्लिकेशन्समा नियमित कार्टुन लेखिरहेका वात्स्यायन पेन्टिङमा समेत उत्तिकै कहलिएका छन्। पोखराको पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा २७ वर्षकला पढाइसकेका अनुभवी अध्यापक पनि हुन् उनी।
कार्टुन सिर्जनामा राजनीति उनको प्रिय विधा हो र राजनीतिमा देखिने विसङ्गति प्रिय विषयवस्तु। नेपालका प्रायः सबै नयाँ कार्टुनिष्ट का प्रेरणास्रोत मानिने वात्स्यायनबारे प्रशंसकहरू भन्छन्, "उनको व्यङ्ग्यमा नेपालीपन हुन्छ। उच्छृङ्खलता हुँदैन। गहिरो घोचपेच हुन्छ। कार्टुन वरिपरिको वातावरणसहित चित्रकारिताको स्वाद लिन सकिन्छ। कार्टुन 'स्ट्रोक'मा देखिने परिपक्वता नै उनको सबैभन्दा ठूलो खुवी हो।"
चौथो राष्ट्रिय खेलकुद २०५५
चौथो राष्ट्रिय खेलकुद २०५५ (अङ्ग्रेजी: Fourth National Games 2055) नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदको तेस्रो संस्करण हो । नेपालको राष्ट्रिय खेलकुद प्रत्येक २-२ वर्षको अन्तरालमा गर्ने भनिएता पनि यो सम्भव हुन सकेन।
सहभागी टिमहरू
सुरूवाटका तीन राष्ट्रिय खेलकुदहरूमा नेपालका १४ अञ्चलहरूको सहभागीता रहेको थियो ।तर यस पटकको संस्करणबाट सहभागी टिमहरूको निर्धारण नेपालका विकास क्षेत्र अनुसार गरिएको थियो ।र नेपाली सेना तथा नेपाल प्रहरीले समे सहभागीता जनाउन पाउने व्यवस्था गरिएको थियो ।
सर्वोत्कृष्ट खेलाडी
यस राष्ट्रिय खेलकुदमा पौडीतर्फ ९ वटै स्पर्धामा ९ वटै स्वर्ण पदक जितेर नयाना शाक्यले नयाँ राष्ट्रिय किर्तिमानी राखेकी थिइन् ।यस्तै प्रहरीका रामकृष्ण चौधरीले १०० मीटर दुरी ११.१० सेकेन्डमा पूरा गरी आफूलाई तीव्र गतिका धावक भएको प्रमाणित गर्न सफल भएको थियो ।
यस्तै महिला तर्फ प्रहरीकै देवीमाया पनेररूले १०० र २०० मीटर क्रमश १२. ८२ सेकेन्ड तथा १२.८२ सेकेन्डमा पुरा गरी राष्ट्रिय रेकर्ड राखेकी थिइन्।
ओखर
सन्दर्भ सामग्रीहरू
Nuez আখরোট Nuco Iuglans Haʼałtsédii Orah அக்ரூட்
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र
पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र एक सातौ राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागी जनाएको एक विकास क्षेत्रको खेलकुद टिम हो ।भने पूर्वाञ्चल सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ को आयोजना गर्ने आयोजक समेत हो ।
बह्य लिङ्कहरू
श्रेणी :सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३
जस्टिन बीबर
जस्टिन द्रू बीबर (जन्म मार्च १, १९९४), एक क्यानेडाली गायक, गीतकार र अभिनेता हुन। बीबर २००८ मा स्कुटर ब्रन द्वारा पत्ता लगाईएका हुन, जसले युट्युबमा बीबरको भिडियो हेरेका थिए र पछि उनैको प्रबंधक बने। ब्रनले उनलाई अटलांटा, जर्जियामा अस्सर सँग भेट्ने व्यवस्था मिलाईदिए र बीबर रेमंड ब्रन मिडिया ग्रूप (आर बि एम जि), ब्रन र अस्सर को संयुक्त कम्पनि, सँग अनुबन्धित भए, र त्यस पछि एल. ए. रीड को प्रस्तावमा आइल्यान्ड रेकर्ड्स सँग रेकर्डिंग गर्ने मौका पनि पाए। बीबरको पहिलो एकल गीत, "वान टाईम (गीत)|वान टाईम", २००९मा निस्केको थियो र क्यानाडामा शीर्ष दसमा र धेरै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा शीर्ष तीसमा उक्लिन सफल भएको थियो। उनको पहिलो एल्बम, सात ट्र्याक भएको - "माई वर्ल्ड", नोभेम्बर २००९मा जारी गरियो, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्ल्याटिनम प्रमाणित भयो। उनी आफ्नो पहिलो एल्बमबाट सातवटा गीत बिलबोर्ड हट ‍‍१००मा हुने पहिलो कलाकार बन्न पुगे।
बीबरको पहिलो पुर्ण स्टुडियो एल्बम, "माई वर्ल्ड २.०", मार्च २०१०मा जारी भएको थियो। यो धेरै देशहरूमा नं. एक या शीर्ष दस भित्र पर्न सफल भएको थियो र संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्ल्याटिनम प्रमाणित भएको थियो। यो एल्बमभन्दा पहिले बीबरको निक्कै चर्चित र संसारभरको शीर्ष दसमा पर्ने गीत, "बेबी" निस्किएको थियो। "बेबी"को भिडियो युट्युबमा हालसम्मकै सबैभन्दा धेरै पटक हेरिएको र सबैभन्दा बढि चर्चा भएको भिडियोको रूपमा क्रमित छ। आफ्नो पहिलो एल्बम निकाले पछि बीबरले आफ्नो पहिलो टुर - "माई वर्ल्ड टुर" गरे, रिमिक्स एल्बमहरू "माई वर्ल्डस अकस्टिक" र "नेभर से नेभर - द रिमिक्सेस" निकाले, र ३ डी कन्सर्ट फिल्म पनि जारी गरे। बीबरले आफ्नो दोस्रो स्टुडियो एल्बम, "अन्डर द मिसलटो" नोभेम्बर २०११मा निकाले, जुनले "बिलबोर्ड २००"मा नम्बर एकमा डेब्यु गर्‍यो। बीबरले थुप्रै पुरस्कारहरू पनि पाएका छन जस्तै २०१०को "अमेरिकी संगीत पुरस्कार"मा वर्षको कलाकार र धेरै पुरस्कारको लागि नामांकित भएका छन। ५३औँ ग्र्यामी पुरस्कार मा सर्वश्रेष्ठ पप गायन एल्बम र सर्वश्रेष्ठ नयाँ कलाकार।
एल्बम
▪ माई वर्ल्ड 2.0 ▪ अन्डर द मिसलटो ▪ विलिभ ▪ पर्पस
विश्वविद्यालय
विश्वविद्यालय (युनिवर्सिटी) त्यो संस्था हो जसमा सबै प्रकारको विद्याहरूको उच्च कोटिको शिक्षा दिइन्छ, परीक्षा लिइन्छ तथा मानिसहरूलाई विद्या सम्बन्धी उपाधीहरु आदि प्रदान गरिन्छ। यसका अन्तर्गत विश्वविद्यालयका मैदान, भवन, प्रभाग, तथा विद्यार्थिहरूको  सङ्गठन आदि पनि सम्मिलित छन्।जीवनको कुनै न कुनै विन्दुमा शिक्षित हुने र आफ्नो शिक्षाको उचित डिग्री प्राप्त गर्न सबैको चाहना हुन्छ। युनिभर्सिटीमा प्रवेश गर्नु भनेको ज्ञानको लागि आफ्नो इच्छाहरू पूरा गर्ने अवसरहरूको संसारमा प्रवेश गर्ने दिशामा एक कदम हो। उच्च शिक्षाले हामीलाई प्रदान गर्न सक्ने अवसरहरू र विकल्पहरू विश्वविद्यालयमा उपस्थित हुन चाहने सबैको लागि मूल उद्देश्य हो।
इतिहास
प्राचीन कालमा यूरोपका देशहरूमा  मान्य अर्थमा  कुनै विश्वविद्यालय थिएन, यद्यपि अनेक महत्त्वपूर्ण विद्यालय थिए, जस्तै एथेंसका दार्शनिक विद्यालय, अथवा रोमका साहित्य र रीतिशास्त्रका विद्यालय जो उच्च शिक्षा संस्थाहरु थिए। मध्य युगमा  शिक्षामा धार्मिक संस्थाहरूको  नियन्त्रण रह्यो। धार्मिक संस्थाहरु द्वारा विद्यालहरूको व्यवस्था गरिन्थ्यो जसमा पादरिहरूलाई धार्मिक, साहित्यिक एवं वैज्ञानिक विषयहरूको शिक्षा दिइन्थ्यो। यस  युगमा  पेरिसको  धार्मिक विद्यालय धर्म शिक्षाको  एक केन्द्र बन्यो, तथा सन् ११९८ तथा १२१५ ई.का बीच पेरिस विश्वविद्यालयका रूपमा  परिवर्तित भयो, र त्यसमा धर्मविज्ञान, कला तथा चिकित्साका प्रभाग बनाइए। पछि विशेषज्ञ अध्यापकहरु र विद्यार्थिहरूले मिलेर विश्वविद्यालय चलाए। १२औं शताब्दीका मध्यका लगभग बोलोनामा  कानूनका विद्यार्थिहरुका प्रयासदेखि एक कानून विश्वविद्यालय स्थापित गरिएको छ। सन् १२५० ई.का लगभग विश्वविद्यालय शब्दको  प्रयोग नयाँ अर्थमा  हुने लागेको र यी पांडित्यपूर्ण विद्यार्थिहरुका बद्ला शासकहरु द्वारा आफ्नो राज्यहरूको राजनीतिक एवं सामाजिक आवश्यकताहरूको पूर्तिका लागि स्थापित गरिने लागोस्। मध्ययुगीन विश्वविद्यालय १३औं शताब्दीका मध्यका सर्वोत्कृष्ट समयमा  बौद्धिक स्वतन्त्रताको अद्वितीय अवस्थालाई प्रकट गर्दछन्। धनका कारण यिनको प्रगति बाधित होइन भएको र यी आफ्नो स्वतन्त्र अधिकारहरूलाई नष्ट गर्ने प्रयत्नहरूको  विरोध गर्नमा  सक्षम रहे। यी आफ्नो युगको संस्कृतिलाई निर्धारित गर्नमा  प्रभावशाली बनेका। मध्ययुगीन दर्शनको  जन्म केही महान् धार्मिक आन्दोलनहरुका समान महाविद्यालहरूमा  भयो जसले मध्य युगका यूरोपलाई हिला दिए र त्यसको एकतालाई विभाजित गरिदिए। यसै १३औं शताब्दीमा  यूरोपका प्रभावदेखि इंग्ल्याण्डमा  पनि अक्सफोर्ड र कैंब्रिज विश्वविद्यालय स्थापित हो चुके थिए।
यूरोपमा धर्म-सुधार-आन्दोलनका साथ विश्वविद्यालयका दृष्टिकोण र विस्तारमा  एक निश्चित परिवर्तन भयो। तिनको परम्परागत स्वव्यवस्था र स्वतन्त्रता लुप्त हो गई; प्राचार्य राज्यका सेवक भए; कठोर नियन्त्रण तथा जाँचको व्यवस्था गरिएको छ। विश्वविद्यालयलाई राज्य तथा तत्सम्बन्धित खर्चका लागि कार्यकर्ताहरूलाई दीक्षित गर्ने संस्था माने जाने लगा। यी विश्वविद्यालय धार्मिक संस्थाहरुदेखि सम्बन्धित हुँदै पनि १६औं शताब्दीका धार्मिक संघर्षहरुदेखि टाडा रहे। यस  शताब्दीमा  विश्वविद्यालय वैज्ञानिक खोजहरुका केन्द्र बने। पछि १६औं शताब्दीमा  शिक्षण नैं यिनको मुख्य कार्य भयो। १८ औँ शताब्दीमा  विश्वविद्यालय समाजको आवश्यकताहरुका अनुकूल हुँदै गए र ती विभिन्न विषयहरूको शिक्षा दिने  प्रयत्न गर्न लागोस् जो व्यवसायिक प्रशिक्षणका लागि आवश्यक थिए। फ्रांसको क्रान्तिका पछि विश्वविद्यालहरु द्वारा राष्ट्रीय शिक्षाको आईजना हुने लगी। १९औं शताब्दीमा  यो अनुभव गरिएको कि विश्वविद्यालय उच्च शिक्षा तथा शोधकार्यमा आफ्नोलाई केन्द्रित गर्नुहोस् र माध्यमिक शिक्षालाई आफ्नो कार्यवृत्तदेखि हटा दहरु। वैज्ञानिक विषयहरुका अध्ययनमा अधिक बल दिइएको छ। यस  कालका विश्वविद्यालय केवल विज्ञान नैं होइन तर राजनीतिका केन्द्र पनि बनेका, र विभिन्न देशहरूका राष्ट्रीय उत्थानमा  राष्ट्रीयताका स्थायी भावहरूलाई उत्पन्न गरेर उनले महत्त्वपूर्ण कार्य गरे। १९औं शताब्दीका अन्तसम्म विश्वविद्यालयको  सम्बन्ध जनताका साथ पर्याप्त घनिष्ठ भयो। २०औं शताब्दीमा  विश्वविद्यालहरुका दृष्टिकोणमा  विस्तृत परिवर्तन भए। बौद्धिक विकासको परम्परागत सीमाहरूको उपेक्षा गरेर उनमा सबै प्रकारका प्राविधिक विषय आरम्भ गरियो। उपयोगितावादका प्रभावमा  आकर कहिले कहिले त उनमा पूर्णतया उपयोगी पाठ्यक्रमको नैं प्रधानता हो गई। आधुनिक विश्वविद्यालय आफ्नो उत्पत्ति तथा सामाजिक सम्बन्धका विचारका तीनमध्ये कुनै एक प्रकारका हुन्छन् : वा त ती धार्मिक संस्थादेखि सम्बन्धित हो, वा राज्यको समस्याहरु छन्,  वा फेरि व्यक्तिगत समूह द्वारा संचालित छ। यस  प्रकार बिस्तारै विश्वविद्यालय प्रधानतया धार्मिक क्षेत्रदेखि हटकर जनसाधारणदेखि सम्बन्धित हुँदै गए।
भारतमा उच्च-शिक्षाको इतिहास
भारतमा वैदिक कालका गुरुकुलहरूलाई विश्वविद्यालयको  प्राचीन रूप भन्न सकिन्छ किनभनें उनैमा  उच्च शिक्षाको व्यवस्था थियो। पछि, उपनिषद् तथा ब्राह्मण कालमा,  हामी "परिषद"लाई विश्वविद्यालयका रूपमा  कार्य गर्दै पाउँछन्। यी परिषदहरु पांडित्यपूर्ण अध्यापकहरु तथा विद्यार्थिहरुका सम्मेलनका रूपमा  हुन्थ्यो र उपाधीहरु प्रदान गर्नका अधिकारिणी थिए। बौद्ध कालमा  शिक्षाका सुसंगाठित केन्द्रहरूको स्थापना भएको जसमा तक्षशिला र नालन्दा अत्यन्त प्रसिद्ध थिए। यिनमा शुल्क लिइन्थ्यो। पाठ्यक्रममा  वेद, वेदांग तथा विभिन्न कलाहरु, जस्तै चिकित्सा, शल्य, ज्योतिष, नक्षत्र गणना, कृषि, बहीखाता, धनुर्विद्या आदि, सम्मिलित थिए। बौद्ध तथा जैन दर्शन एवं तर्कशास्त्र पनि पढाए जान्थे। काठियावाडमा  वल्लभी तथा दक्षिणमा  कांची पनि तक्षशिला र नालंदाका समान शिक्षाका ठूला केन्द्र थिए।
मुसलमानहरुका आक्रमण तथा तिनको द्वारा राजस्थापनदेखि प्राचीन भारतीय विश्वविद्यालय नष्ट भए। मुसलमान शासकहरूले विभिन्न स्थानहरूमा उच्च शिक्षाका लागि "मदरसा" अथवा महाविद्यालय स्थापित गरे। यस कालमा  लाहौर, दिल्ली, रामपुर, लखनऊ, इलाहाबाद, जौनपुर, अजमेर, बीदर, आदि स्थानहरुका मदरसे प्रसिद्ध थिए, र उनमा अरबी फारसी साहित्य, इतिहास, दर्शन, रीतिशास्त्र, कानुन, ज्यामिति, ज्योतिषि, अध्यात्मशास्त्र, धर्मविज्ञान आदि विषय पढाए जान्थे। वस्तुत: यो मदरसे नैं विश्वविद्यालयीय शिक्षाको व्यवस्था गरिन्थ्यो।
स्वतन्त्रता प्राप्तिका पछि सन् १९४८ ई.मा डा। सर्वपल्ली राधाकृष्णनको अध्यक्षतामा  एक विश्वविद्यालय आईगको स्थापना भएको जसले भारतीय विश्वविद्यालहरूलाई राष्ट्रीय एवम् जनतन्त्रात्मक आधारमा पुन:संगठित गर्नका लागि विस्तृत सुझाव दिए। देशको दशा एवम् आवश्यकतालाई ध्यानमा  रख्दै नवीन पाठ्यविषयहरूलाई प्रारम्भ गर्नमा जोर दिइएको छ। यस  आईगको रिपोर्टका पछि विश्वविद्यालहरूको सङ्ख्या बढी। विश्वविद्यालहरूको आर्थिक दशाको जाँच गर्न र उच्च शिक्षाका प्रसार हेतु तिनलाई उचित अनुदान दिनका लागि केन्द्रीय सरकारले एक विश्वविद्यालय अनुदान समिति (University Grants Commission) बनाए। भारतीय विश्वविद्यालय शिक्षण तथा सम्बन्धित गर्ने (affliliating) दुइटै प्रकारका छन्। विश्वविद्यालय अनुदान समिति संस्थाहरुका शिक्षण रूप धारण गर्नमा अधिक बल दिन्छ।
केही भारतीय विश्वविद्यालय केन्द्रीय सरकारमा आधारित छन्, यथा बनारस, अलीगढ, अलीगढ, विश्वभारती आदि। अन्य प्रान्तीय विश्वविद्यालय शिक्षण गर्ने तथा सावास छन्। यिनमा विद्यार्थी छात्रावासमा रहते, तथा विद्याध्ययन गर्दछन्। अर्को प्रकारका विश्वविद्यालय ्दछन् जो केवल परीक्षा ले्दै तथा महाविद्यालहरूलाई सम्बन्धित गर्दछन्। यी विश्वविद्यालहरूमा  पनि अब थोरै धेरै शिक्षण कार्य हुने लागेको छ।
विभाग एवं उपाधीहरु
पाठ्यक्रमीय संघटनको दृष्टिले प्रत्येक विश्वविद्यालय अनेक प्रभाग (Faculties), यथा कला, विज्ञान, वाणिज्य, कानुन, चिकित्सा, इंजीनियरिंग, शिक्षा, कृषि, आदिमा बँटा भयो हुन्छ। प्रभागका प्रधान प्राध्यक्ष (Dean) हुन्छन्। प्रत्येक भागका अन्तर्गत विभिन्न विभाग हुन्छन् जसको अलगअलग अध्यक्ष हुन्छन्। अध्यक्ष प्राय: प्रोफेसर (प्राचार्य) कहलाउँछन्। तिनको सहायक अध्यापकगण रीडर, लेक्चरर अथवा असिस्टहरुट प्रोफेसर आदि हुन्छन्। विश्वविद्यालयमा  एक वा अनेक प्रभाग हुन्छन् जस्तै रुडकी इंजीनियरिंग विश्वविद्यालय। यी विश्वविद्यालहरु द्वारा दिए जाने उपाधीहरु पनि अनेक प्रकारका हुन्। शोध कार्यका निमित्त उच्च उपाधीहरु डी। लिट्., डी। एस-सी., एल.-एल। डी., पी-एच। डी., डी। फिल., आदि छन्। बी। ए., एम। ए., बी। एस-सी., बी। कम., एम। कम., एल-एल। डी., पी-एच। डी., डी। फिल., आदि छन्। बी.ए., एम.ए., बी.एस-सी., बी.कम., एम.कम., एल-एल.बी., एल-एल। एम., वी.टी., बी.एड्., एम.एड्। आदिको उपाधीहरु प्राय: लिखित परीक्षाका माथिान्त दिए जान्छन्। प्रत्येक विश्वविद्यालयको  प्रति वर्ष एक समावर्तन समारोह (Convocation) हुन्छ जसमा  परीक्षोत्तीर्ण विद्यार्थिहरूको  उपाधिदान गरिन्छ।
समस्याहरु एवं भविष्य
आजका विश्वविद्यालहरु एवं विश्वविद्यालयीय शिक्षाको अनेक समस्याहरु छन् जिनपर शासन तथा शिक्षाविदहरूको ध्यान केन्द्रित छ। माध्यमिक स्तरमा शिक्षाका प्रसारका कारण विश्वविद्यालहरूमा  विद्यार्थिहरूको सख्या बढ रही हो, र प्रश्न यो हो कि के विश्वविद्यालय ती सबै विद्यार्थिहरूलाई स्थान दिनुहोस्  जो अघि पढना चाहन्छन्, अथवा केवल उनैलाई चुनगर्नुहोस् जो उच्च शिक्षादेखि लाभ उठाउनमा  समर्थ हों? धनको कमी आज सबै विश्वविद्यालहरु शिक्षाको माध्यम के हो? यो पनि एक महत्त्वपूर्ण प्रश्न छ। शोध कार्यलाई प्रश्रय दिने समस्या पनि ध्यान अकर्षित गर्दछ। केही विश्वविद्यालहरूमा विद्यालहरूमा विद्यार्थिहरूको अनुशासछैननता पनि एक समस्या छ। योग्य अध्यापकहरूलाई विश्वविद्यालयमा  आकर्षित गर्नु तथा तिनलाई बनाई राख्नकम महत्त्वपूर्ण छैन। देशको वर्तमान दशालाई देख्दै तथा हमारा आज अनि कलको आवश्यकताहरूलाई ध्यानमा  रख्दै कुन  प्रकारका पाठ्यविषय प्रारम्भ गरे जाहरु र अघिका विश्वविद्यालहरूको  के रूप हो? यी प्रश्न राष्ट्रोत्थानको दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्।
विश्वका प्रमुख विश्वविद्यालय
परम्परागत प्राप्त मानवज्ञानको संरक्षण, नवीन ज्ञानको  संरक्षण, नवीन ज्ञानको  अनुसन्धान, संवर्धन एवं प्रसार आधुनिक विश्विद्यालहरुका प्रमुख कार्य छन्। यसै कारण ती साहित्य, कला, दर्शन, समाजविज्ञान, विज्ञान, प्रशासन, व्यवसाय, व्यापार उद्योग एव प्रविधि आदिका शिक्षण एवं अनुसन्धानको आफ्नो यहाँ व्यवस्था गर्दछन्, र शिक्षा-सेवा-विस्तार (एज्युकेशन एवस्टहरुशन)का द्वारा उनको पनि लाभान्वित गर्ने चेष्टा गर्दछन्, जो विश्वविद्यालयका छात्र भएर अध्ययन होइन गर्न सक्दै ज्ञानानुसंधान, एवं प्रसारका लागि यो आवश्यक हो कि विश्वविद्यालहरूमा  बौद्धिक स्वातन्त्र्य छ। विश्वविद्यालय अन्तरराष्ट्रीय क्षेत्रमा  सद्भावना स्थापित गर्नका पनि शक्तिशाली माध्यम छन्।
कालम्बिया, न्यूयार्क, ओहायो, कलीफोर्निया, फ्लोरिडा, शिकागो, हार्वर्ड, वाशिंगटन, इन्डियाना, मिशीगन, येल आदि अमेरीकाका प्रसिद्ध विश्वविद्यालय छन्।
रूसमा मास्को, लेनिनग्राड जस्तै विशाल केन्द्रीय विश्वविद्यालहरुका अतिरिक्त सोवियत सघका विशाल भूभागहरुका लागि सहरुट्रल एशियन लेनिन विश्वविद्यालय "फार ईस्ट विश्वविद्यालय" तथा सोवियत संघका के विभिन्न राज्यहरुका आफ्नो अलग अलग विश्वविद्यालय छन्। सोवियत संघको अकादमीले अनुसन्धान क्षेत्रमा  युगपरिवर्तनकारी कार्य गरे छन्।
चीनमा पीपल्स यूनिवर्सिटी अव चाइना, पेकिंग,का नमूनमा चीनका सबै प्रमुख प्रदेशहरूमा  विश्वविद्यालयको पुन:स्थापना गरिएको हो जसमा साम्यवादी दर्शन र प्रविधि शिक्षाको प्रधान्दछ। शंघाई, पूशन, चुंकिंग, नानकिंग आदि वहाँका प्रसिद्ध विश्वविद्यालय छन्।
एसिया एवं अस्ट्रेलियाका सबै देशहरूका प्रमुख नगरहरूमा विश्वविद्यालय छन्। कुनै कुनै नगरमा  धेरै विश्वविद्यालय छन्। फिलिपींसका मनीलो जैस नगरमा  नैं पाँच विश्वविद्यालय छन्। छात्रहरूको सङ्ख्याको दृष्टिले एसियामा  चीन, जापान र भारतमा  ठूला विश्वविद्यालय छन्। द्वितीय महायुद्धका माथिात जहाँ जापानले अन्य क्षेत्रहरूमा  पुनर्निर्माण गरेकोछ वहाँ विश्वविद्यालयका शिक्षा क्षेत्रमा  पनि। वहाँका टोकिहरु, हकाइतो, कियोटो, हिरोशाकी, तथा हिरोशिमा आदि विश्वविद्यालय ज्ञान एवं विज्ञानका क्षेत्रमा  उपयोगी कार्य गर्न रहेका हुन्। विश्वविद्यालय क्षेत्रको शिक्षामा  अफ्रिका पनि उन्नतिशील छ। दक्षिणी अफ्रिकाका प्रिटोरिया, नटाल, डरबन, केपटाउन, ट्रांसवाल आद उन्नतिशील विश्वविद्यालय छ।
भारतका विश्वविद्यालय
प्राचीन भारतका विश्वविद्यालहरूमा तक्षशिला, नालंदा, विक्रमशिला, वल्लभ, नदिए, उदयंतपुरी कांची आदि विश्वविद्यालहरूले विशेष ख्याति प्राप्तको थियो। यिनमा विदेशहरूदेखि पनि छात्र अध्ययनका लागि आन्थे। भारती शिक्षा परम्परामा  आत्मज्ञानका लागि शिक्षा गुरु र शिष्यको  पिता तुल्य सबंध, शिक्षाकालमा  ब्रह्मचर्यपालनको  तपस्यामय जीवन, नि:शुल्क शिक्षा तथा बौद्धिक स्वातन्त्र्य आदि भावहरूको प्रधानता थियो। मध्यकालका शिक्षाकेन्द्रहरूमा  लाहौर, दिल्ली, रामपुर, जौनपुर, बीदर र अजमेर आदि विशाल शिक्षाकेन्द्र थिए। अङ्ग्रेजी राज्यको स्थापनाका माथिात सन् १८५७मा  कलकत्ता, बम्बाइ तथा मद्रास विश्वविद्यालहरूको स्थापना तत्कालीन लण्डन विश्वविद्यालयका नमूनमा भएको थियो। ती केवल परीक्षा लिने विश्वविद्यालय थिए। कैंब्रिज र आक्सफोर्डका समान यिनमा सहजीवन न थियो। सन् १९१३ देखि सन् १९२१सम्म हो आवास एवं शिक्षणसमन्वित विश्वविद्यालहरूको स्थापना भएको छ। सन् १९२० मा  सर सैयद अहमद खाँले अलीगढ मुसलिम विश्वविद्यालयको स्थापना गरे सन् १९१८मा  निजाम छदराबादले त्यसमानिया विश्वविद्यालय स्थापित गरे। त्यसमा उच्च शिक्षाको  माध्यम उर्दू राखिएको थियो।
स्वाधीनताप्राप्तिका माथिान्त भारतका विश्वविद्यालहरूको सङ्ख्यामा धेरै वृद्धि भएको छ। भारतका विश्वविद्यालय विशिष्ट विषयहरु कृषि, इंजीनियरिंग, संस्कृत, संगीत आदिका अध्ययनलाई प्रधानता दिने दृष्टिले स्थापित गरिएका छन्। उदाहरणका लागि उत्तर प्रदेश कृषि विश्वविद्यालय, रुद्रपुर नैनीताल, पञ्जाब कृषि विश्वविद्यालय लुधियाना, कृषि एवं प्रविधि विश्वविद्यालय भुवनेश्वर (उडीसा), आन्ध्र प्रदेश कृषि विश्वविद्यालय छदराबाद, जवाहररातो नेहरू कृषि विश्वविद्यालय तथा खैरगढ (मध्यप्रदेश) इन्द्रा कला, र संगीत विश्वविद्यालय छन्। केवल महिलाहरुका लागि बम्बाइमा  थैकरसी विश्वविद्यालय छन्।
विश्वविद्यालयका प्रकार
भारतमा यस  समय मुख्यत: चार प्रकारका विश्वविद्यालय छन्-
सहरुट्रल यूनिवर्सिटी : संसदका ऐक्टका तहत बनाए गई देशमा कुल ३० सहरुट्रल यूनिवर्सिटी छन्। यी सबै मानव संसाधन विकास ( एचआरडी ) मंत्रालयका तहत आउँछन्। यस  यूनिवर्सिटीजलाई ज्यादा फंड आवंटित हुन्छ, यस कारण  यिनमा अर्को यूनिवर्सिटीजका मुकाबले सुविधाहरु पनि बेहतर हुन्छन्। २००९मा  १५ यूनिवर्सिटीजलाई सहरुट्रल यूनिवर्सिटीज कादर्जा दिइएको छ। केही प्रमुख सहरुट्रलयूनिवर्सिटी डीयू , जेएनयू , इलाहाबाद यूनिवर्सिटी र बीएचयू छन्।
स्टेट यूनिवर्सिटी : राज्यहरूको विधानसभा ऐक्ट पारित गर्न स्टेटयूनिवर्सिटी बनाउँछ। देशमा कुल २५१ स्टेट यूनिवर्सिटी छन्। यिनमा सेकेवल १२३ यूनिवर्सिटीलाई नैं यूजीसी द्वारा बजट मिल्दछ। यूनिवर्सिटीअफ कोलकता, यूनिवर्सिटी अफ मद्रास र यूनिवर्सिटी अफ बम्बाइदेशको सबैभन्दा पुरानो स्टेट यूनिवर्सिटीज छन्।
प्राइवट यूनिवर्सिटी : उच्च शिक्षाका यस्ता संस्थान, जसको स्थापनाराज्य वा केन्द्रका कानुनका तहत कुनै स्पोन्सरिंग बडी द्वाराको जातीछ , प्राइवेट यूनिवर्सिटी कहलाउँछन्। यस्तो यूनिवर्सिटीजका नजिक यूजीसीकी मान्यता पनि हुन्छ , जसदेखि यी द्वारा दिए जाँदै डिग्रिहरु कोमान्यता मिल्दछ। पिलानी स्थित बिडला इंस्टिट्यूट अफ टेक्नलजीएंड साइंसलाई यस कैटिगरीमा  रखा जा सक्छ।
नोट : देशमा कुल १२३ डीम्ड यूनिवर्सिटी छ। यीबाट ५४ मा पछिल्लापाँच सालमा  यो दर्जा हासिल भएको छ।   यीबाट धेरै यूनिवर्सिटीजलाई मान्यता दिनमा  पारदर्शी प्रक्रिया होइन अपनाई गई, यस कारण  यिनको मान्यतालाई लिएर हालमा  विवाद उठ खडा भएको छ।
राजेश केसी
राजेश केसी (सन् १९६७-) फोटोग्राफी र कार्टुन-कलामा समान रूचि राख्छन्।