चाडपर्व
विभिन्न नगर, सहर र गाउँहरूमा प्रचलित चाडपर्व
मेलापात, जात्रा तथा परम्पराहरूको लेखाजोखा गर्न अति नै कठिन छ । काठमाडौँ उपत्यका र वरपरका नगर तथा गाउँहरूमा वर्ष दिनभरि नै कतै न कतै कुनै न कुनै चाडपर्व, जात्रा मेला आदि भई नै रहेका हुन्छन् । काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न नगर तथा गाउँहरूमा मनाइने जात्राहरूमा सतुङ्गल, बलम्बु, थानकोट, किसिपिडी, कीर्तिपुर, पाँगा र मच्छेगाउँमा मनाउने सातगाउँको जात्रा, लुभुको महालक्ष्मी र महाभैरवको जात्रा, ठिमीको बालकुमारीको जात्रा, बोडेको जिब्रो छेड्ने जात्रा, फर्पिङको हरिशङ्करको जात्रा, बनेपाको टुकुम्प गणेश जात्रा र नमोबुद्धको जात्रा, साँखुको बज्रयोगिनीको जात्रा, टोखा सपनतीर्थ मेला, मातातीर्थको मेला, खोकना रुद्रायणीको जात्रा, चापागाउँको बज्रवाराही जात्रा, लेले सरस्वती कुण्ड मेला, पशुपति देउपाटनको त्रिशूल जात्रा, काठमाडौँको म्हेपीको जात्रा, पचली भैरवको जात्रा, गुहेश्वरीको जात्रा, भद्रकालीको जात्रा, भक्तपुरको दुईमाजु देवी जात्रा, आदि हुन् । नुवाकोटको भैरवीको जात्रा र देवीघाटको मेला, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको नाला भगवतीको रथयात्रा र भीमसेनको जात्रा, सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको कपिलेश्वर महादेव मेला, मकवानपुर जिल्लाको भीमफेदीको भीमसेन जात्रा, टिस्टुङको बज्रवाराहीको जात्रा, पालुङको तीनतीन वर्षमा हुने इन्द्रायणीमाईको जात्रा, धादिङको त्रिपुरासुन्दरीमाई मेला र गङ्गाजमुना मेल, दोलखा जिल्लाको कुमारी जात्रा, देउलिङ्गेश्वर महादेव जात्रा, खडक जात्रा, मच्छिद्रनाथ जात्रा, नवलपरासीको दाउन्ने देवीको मेला, पर्वतको फलेवास नारायण मेला, महोत्तरीको सोनामाई मेला र रतवारा मेला, सिराहको सारस्वरनाथ मेला, रूपन्देहीको शिवरात्रि मेला, सिलौटियाको मेला र नैरनापुरको धाम मेला, दैलेख जिल्लाको मठदुङ्गेश्वर मेला, विलासपुर डाँडाभैरवको मेला, डाँडीमाडी बजार मेला र गढढुङ्गेश्वरको मेला, जाजरकोटको जगतीपुर दरबार मेला, पैक -मष्टो)को मेला, धारापानी मेला, चिनाकुण्ड मेला, बस्नेत गाउँ मेला, आदि । सुर्खेत जिल्लाको सिद्धपाइला मेला, वयलकाँडा र मालिका मेला, शुभामेला र जोते अमराइ मेला आदि, बर्दिया जिल्लाको ठाकुरद्वार मेला, डडेल्धुरा जिल्लाको सस्त्रलिङ्ग मेला, अछामको मष्टमान्डो जात्रा, केदार जात्रा, अनन्ते मेला, माउलाखडीको जात्रा, चैतोला पर्व, बाजुराको त्रिवेणी मेला, देवल जात्रा, नाट्येश्वरी मेला, अनन्ते मेला, म्याग्दी जिल्लाको गलेश्वरको मेला, ढोलथानको मेला, जगन्नाथ मेला, मनाङ जिल्लाको चामे मेला, तारु हान्ने पर्व, वतेन पर्व, ङयुङने पर्व, छोँकर पर्व, योरतोङ्ग पर्व, बझाङको वान्ने मष्टो जात्रा, खप्तडको मेला, कोट भैरव जात्रा, रोल्पा जिल्लाको केला वराह मेला र दुईदुई वर्षमा मनाइने नौला देवी पाटेश्वर मेला, जलजलाधुरीको मेला, चतुर्भुज मेला, भोजपुरको वहरेश्वर महादेव मेला, साल्पा पोखरी मेला, नागछाङ्गा मेला, भीमसेन जात्रा, गाईजात्रा, मच्छिन्द्र जात्रा र लाखे जात्रा, सोलुखुम्बु जिल्लाको नुङ्ने पर्व, टुक्पा छेसी पर्व, जुम्ला जिल्लाको गाईजात्रा, रोपाइँ जात्रा, सिपाइ जात्रा, वैरागी जात्रा, पाँचथर जिल्लाको लिम्बूहरूको यासोक सिद्धथान मेला, तीनतीन वर्षमा मनाइने याङनाम मेला, रसुवा जिल्लाको चिलिमेको तातोपानी मेला, डुक्पा छेसी पर्व, पार्वती कुण्ड पर्व, नुङने पर्व, छोच्चा पर्व, ताप्लेजुङ जिल्लाको फुटुक जात्रा, संखुवासभा जिल्लाको देवीतार मेला, सभापोखरी मेला, भीमसेन जात्रा, चैनपुर सिद्धकालीको मेला, धनकुटा जिल्लाको मधुगङ्गा मेला, दिक्तेलको भगवती जात्रा, रामेछाप जिल्लाको हायुजातिको देवीजात्रा, सिन्धुली जिल्लाको कमलामाई मेला, सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी मेला, इलामको आइतबारेमा लाग्ने 'झ्याम्टे' मेला, तेह्रथुमको औँसी डाँडामा लाग्ने रामनवमी मेला, राँके मेला, मदन मेला, म्यालुङ बजारमा लाग्ने भाद्रेमेला, चण्डी मेला, थुइया मेला, महेन्द्र मेला, चतुरे मेला, खोटाङ जिल्लाको साप्सुधाप मेला, रभुवा मेला, ओखलढुङ्गाको ककनीमा लाग्ने चम्पादेवी मेला, नर्मदेश्वर महादेव मेला, उदपुरको त्रिवेणी मेला, रौताह मेला, सप्तरीको बडादसैँमा लाग्ने सखडा भगवतीको मेला, कास्की जिल्लाको ढुङ्गेसाँगुको सीतापाइलाको मेला, स्याङ्जाको राम्दी मेला, डोल्पा जिल्लाको जगदुल्ला ताल मेला, गुल्मी जिल्लाको रेसुङ्गाको मेला, रुद्रवेणीको मेला, बडादसैँमा हुने चोरा घाटकोट मेला, अर्घाखाँची जिल्लाको अर्घाकोटको मेला, चुत्राबेँसीको त्रिवेणी मेला, रुकुम जिल्लाको मुसिकोटको डिग्रेमेला, प्यूठानको भिग्रीकोटको मेला, पुण्य खोला, डल्ले सराय, कवाडी सराय -चिटी खोला) र दाखाकुवाडी हिकमतेश्वर बगैँचामा लाग्ने मेलाहरू, सल्यानको चारदाइ खलङ्गा बजारको कृष्णाष्टमी मेला र कृष्णको रथ यात्रा, शिवरात्रिको छायाँ-छत्र मेला, खैरावाङ भगवतीको मेला, कुभिन्डे दहमेला, दाङ देउखुरीको चौघेरा मेला, हुम्ला जिल्लाको रेलिङ गुम्बामा लाग्ने जेष्ठ पूणिर्माको मेला, खार्पुनाथ मेला, मुगु जिल्लाको रारादह मेला, तिविरकोटको गणेश गुफाको मेला, गरुड नाहिनीको मेला, जुम्लाको दानसाँगुको मेला, बाँके जिल्ला नेपालगन्जको बागेश्वरीमा लाग्ने चैत्रको मेला, बर्दिया खसपद नाहाको भैरवको मेला, डोटीको शैलेश्वरी मेला, दार्चुलाको गोकुलेश्वर र तपोवनको शिवरात्रिको मेला, मलिकार्जुनको मेला, बैतडीको जगन्नाथको मेला, ईश्वरी गङ्गाको मेला, देहीमाण्डौ भगवतीको मेला, धुराकेदारको मेला, नङ्थारा र दोगडेको मेला, डडेल्धुराको देवमाण्डौको मेला, लमजुङ दरबारस्थित कालिका मन्दिरमा चैते दसैँ र बडादसैँमा लाग्ने मेलाहरू आदि हुन् । यी चाडपर्व, मेला, जात्राहरू कुनै प्रत्येक वर्ष हुन्छ भने कुनै दुईदुई वर्षमा, कुनै तीनतीन वर्षमा, कुनै पाँचपाँच वर्ष र कुनै बाह्रबाह्र वर्षमा पनि हुने गर्दछन् । जस्तै, पाटनको मच्छिन्द्रनाथको रथ यात्रा प्रत्येक वर्ष गर्ने भए पनि प्रत्येक बाह्र बाह्र वर्षमा बुङ्मतीदेखि नै रथयात्रा गर्ने चलन छ । पनौतीको त्रिवेणीमा पनि प्रत्येक वर्ष मकर सङ्क्रान्तिका दिन मेला लागे पनि प्रत्येक बाह्रबाह्र वर्षमा त्यहाँ भारतको कुम्भ मेलाझैँ एक महिनासम्म ठूलो मेला लाग्दछ। मुस्ताङका थकालीहरूको पनि प्रत्येक बाह्रबाह्र वर्षमा आफ्नै किसिमको कुम्भ मेला मनाउने गरिन्छ । काठमाडौँको गोदावरी कुण्डमा प्रत्येक बाहबाह्र वर्षमा ठूलो मेला लाग्दछ । मकवानपुरको इन्द्रायणी जात्रा प्रत्येक तीनतीन वर्षमा मनाइन्छ । रोल्पाको नौला देवीको पाटेश्वर मेला प्रत्येक दुईदुई वर्षमा हुने गर्दछ । सहर, नगर-गाउँहरूका परम्पराहरूको लेखाजोखा गर्न सकिँदैन । यस्ता परम्पराहरू ठाउँ, जातजाति, धर्म, समुदाय र परिवारहरूमा समेत फरकफरक र विविध प्रकार हुन्छन् । जस्तै, काठमाडौँका नेवारहरूमा गाईजात्राको समयमा नौ प्रकारका गेडागुडीहरू मिसाई तयार गरिएको 'क्वाटी' खाने चलन छ। धान्य पूणिर्माको दिन नयाँ चामलको 'योमरी' रोटी बनाएर खाने चलन छ। कुमार षष्टि सिठी नखको दिन चामलको पिठोको चक्के रोटी चटामरी र मासको बारा खाने चलन छ। बिस्केट जात्रामा भक्तपुर, ठिमी, बोडे आदि सहरहरूमा बलि दिएर भोज खाने चलन छ। मच्छिन्द्रनाथको भोटो जात्रामा पाटनमा भोज खाने चलन छ। त्यस्तै विभिन्न जिल्लामा नगर तथा सहरमा र गाउँमा मनाइने आ-आˆना मुख्यमुख्य चाडपर्व र जात्राहरूमा आ-आˆनै किसिमबाट मीठो परिकारहरू बनाइ भोज खाने चलन छ । नेपाल अधिराज्यभर क्षेत्री बाहुनहरूले साउन सङ्क्रान्ति र माघे सङ्क्रान्तिमा मीठो परिकारहरू खाने गर्दछन् । नेपाल अधिराज्यभर माघे सङ्क्रन्तिमा घिउ, चाकु र तरुल खाने चलन छ । बडादसैँको पर्वमा बलि दिएर भोज खाने चलन पनि अधिराज्यभर नै प्रचलित छ । तराईमा खास गरी पूर्वी तराईको मैथिली समुदायमा मेष सङ्क्रान्तिको ठूलो महत्त्व छ । उक्त दिन तरुवा, वरी, दही, आँपको टिकोलाको चटनी र सातु खाने चलन छ । अक्षय तृतियाको दिन सर्वत र सातु खाने र बाँड्ने चलनलाई पनि हामीले राष्ट्रिय परम्परा नै भने पनि हुन्छ। त्यस्तै, देशभरमा बौद्धमार्गीहरूले खास गरी महायानी बौद्धमार्गीहरूले मनाउने पञ्चदान परम्परालाई पनि राष्ट्रियस्तरको परम्परा भन्न सकिन्छ। सूर्यग्रहण र चन्द्रग्रहणको दिनहरूमा स्नान गरी दानदक्षिणा दिने चलनलाई पनि राष्ट्रिय परम्परा नै भन्न सकिन्छ। यी परम्पराहरूले मानव जीवनमा जन्मेदेखि मृत्युपर्यन्त पनि र जन्मनुअघि आमाको गर्भ रहँदा पनि हामीहरूलाई प्रभावित गरिरहेका हुन्छन्। तसर्थ नेपालमा प्रचलित चाडपर्व, मेलापात जात्रा र परम्पराहरू विशाल तथा बहुआयामिक विषयहरू हुन् । यी विषयहरूमा पूर्ण विराम कहिले पनि लगाउन सकिँदैन । यिनीहरू साँच्चै नै हाम्रो समाज र संस्कृतिको ढुकढुकीहरू हुन् प्राण वायुहरू हुन् । यिनीहरूलाई कसैले पनि राजनीतिक विचारधार र दृष्ट्रिकोणले हेर्न र नाप्न हुँदैन । राजनीति र संस्कृति दुई यस्ता विषयहरू हुन् जसलाई साथै लिएर जान सक्यो भने त्यस देशको विकास र उन्नति चाँडो र द्रूतगतिमा हुन्छ र त्यो दिगो पनि रहन्छ ।