cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
फ्रान्सेली गुयना
फ्रेन्च गुयना (Guyane française; ; आधिकारिक नाम Guyane) दक्षिण अमेरिकाको उत्तर एटलान्टिक तटमा अवस्थित राष्ट्र हो ।
गाई
गाई एउटा घरपालुवा तथा स्तनधारी जनावर हो । गाईलाई दुध, गुइठा र कम्पोस्ट मलका लागि पाल्ने गरिन्छ । यसका अलावा गाईको छाला समेत उपयोगि हुन्छ । यो जनावरको भाले पशुलाई साँढे वा गोरु भनिन्छ । गोरुलाई गाडाहरू तान्ने र खेत बारीमा जोत्ने काममा प्रयोग गरिन्छ । गाई हिन्दुहरूको पुज्य पशु हो । गाई नेपालको राष्ट्रिय जनावर हो । हिन्दुहरूले गाईलाई लक्ष्मीको रूपमा मान्नेगर्दछन् । नेपालमा गाई तिहारको दिन गाईको पूजा धुमधामले गरिन्छ । दुध हामीले दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्ने पौष्टिक पदार्थ हो । दुधले हाम्रो स्वास्थ्यमा निकै फाइदा पुर्याउनुका साथै मष्तिष्कलाई निकै फाइदा गर्छ । धेरैजस्तो राष्ट्रमा गाईपालन माशुका लागि पनि गरिन्छ ।
गाईको पिसाब
गाईको पिसाबलाई गौमुत्र अथवा गहुँत भनिन्छ । हिन्दू मान्यता अनुसार गोमुत्रले अपवित्रता नास गर्छ भन्ने रहेको छ । कुनै पनि धार्मीक कार्यक्रम गर्दा गोमुत्र छर्केर पवित्र गराउने प्रचलन रहेको छ ।गाईको गहुँत पवित्र मानिन्छ र हिन्दु धर्मका देव तथा पितृ कार्यहरूमा गौमूत्रको ठूलो महत्त्व छ।
चर्मविज्ञान
डर्माटोलोजी (युनानी शब्द डर्मा, "छाला"बाट साभारित) चिकित्साको एउटा क्षेत्र हो। यो क्षेत्र छाला र छालाको अङ्गहरू (रौं, नङ, पसिना ग्रन्थि आदि)सँग सम्बन्धित छ। डर्माटोलोजीमा विशिष्टता भएका चिकित्सकलाई डर्माटोलोजिस्ट भनिन्छ।
भिस्बी
भिस्बी एक विश्व सम्पदा क्षेत्र हो ।
पुष्कर माथेमा
जीवनी
उनको जन्म वि.सं. २०२१ भदौ १३ गते भएको हो। माथेमा काठमाडौँ १८, किलागलका स्थायी बासिन्दा हुन्।
पत्रकारिता
गोरखापत्र दैनिकको कार्यकारी सम्पादक (दशौँ तह)मा सेवारत माथेमा वि.सं. २०४५ साल जेठमा उपसम्पादक पदबाट प्रवेश गरेका हुन्।
उनले यसअघि गोरखापत्र दैनिकका सहप्रकाशन दी राइजिङ नेपालका प्रधान-सम्पादक र युवामञ्चका सम्पादकको जिम्मेवारी पनि सम्हाली सकेका छन्।
व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर माथेमाले इन्टरनेशनल इन्स्टिच्युट अफ जर्नालिज्म, बर्लिनबाट पत्रकारिता प्रशिक्षण प्राप्त गरेका छन्। उनी पत्रकारिता प्रशिक्षणमा सक्रिय छन्।
गोरखापत्र संस्थानले उनलाई वि.सं. २०७० वैशाख ३ गतेदेखि निमित्त प्रधानसम्पादक भई कामकाज गर्न नियुक्त गरेको हो।
कृतिहरू
माथेमाले तयार पारेका दुई कृतिहरूः
वर्षहरूको सूची
यस पृष्ठले व्यक्तिगत वर्ष पृष्ठहरूलाई अनुक्रमणिका गर्दछ।
इन्द्रावती (स्पष्टता)
इन्द्रावतीले निम्न दुई नदीलाई चिनाउँछ :-
बबी देओल
बबी देओल  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता हुन्।
ढोरे
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार ढोरेको जनसङ्ख्या ३९३३ छ। यस मध्य पुरुष ५२%, र महिला ४८% छन्।
धिताल
धितालहरूको उद्गम स्थल
धिताल शब्दको उत्पत्तिमा विचार गर्दा यो शब्द नेपालको जुम्ला जिल्लाको सिंजामा पर्ने धिंतामा बस्नेहरूलाइ धिताल भनिएको हो भनि अहिलेसम्मका प्रमाण तथा खोज र विश्लेषणबाट पुष्टि हुन्छ । खास गरी कालिकोट जिल्लाको सान्नी भन्ने ठाउँमा बस्ने गौतम गोत्री सञ्ज्यालहरूको पूर्खाहरू मध्य एक भाइ जुम्लाको धिता गई बसेको र उनिहरू बसेको ठाउँको आधारमा धिताल भनिएको भन्ने पुष्ट प्रमाण छ । त्यही धिताबाट विभिन्न राम्रा तथा नराम्रा कारणहरूले धिताल भनिने गौतम गोत्री सञ्ज्यालहरू नेपालका विभिन्न जिल्लाहरूमा गएको इतिहास देखिन्छ ।
धितालहरूको बस्ती
जुम्लाको धिताबाट गएका गौतम गोत्री सञ्ज्यालहरूलाई धिताबाट अन्यत्र गएका हुनाले धिताल <!-- नुवाकोट ज़िल्ला दूपचेस्वर गाउपालिका अन्तर्गत समुन्द्रटारमा कौशिक गोत्रिय ब्राह्मण धितालहरुको धितालटोल नै रहेको छ।काभ्रेको फूलबारीदाप्चा भन्ने ठाऊबाट महाराजि थापा र धिताल पुर्खा संगई आएका जानकार बताउछन भने हाल यहाका धितालहरु काठमाँड़ो, अमेरिका बेलायत,अस्ट्रेलिया लगायत विभिन्न भागहरुमा फैलीएका छन। dhitalsewasmaj@gmail.com
१र्मिति २०७१ कार्तिक १२ गते श्री सोमप्रसाद धितालको घर चण्डोलमा बसेको बन्धु भेलाले शारदाप्रसाद शर्मा धितालको अध्यक्षतामा ७ सदश्यीय विशेष साधाराणसभा तयारी समिति गठन गर्यो।
संपूर्ण धिताल बन्धुहरूलाइ एकत्रित गर्नको लागि "Dhital Sewa Samaj" नामको विद्युतीय सामाजिक संजाल (facebook) सुरु गरियो ।
मिति २०७१ मंसिर २७ गते हातीगौडा काठमाण्डौमा संपन्न भएको वनभोज सहितको विशेष साधारण सभाले भोलाहरि धितालको अध्यक्षतामा ७ सदश्यीय केन्द्रीय कार्य समिति गठन गर्यो। केन्दीय समितिको पहिलो पूर्ण बैठक (२०७१।०९।०१)ले मनोज(काठमाण्डौ), भोला(झापा), रामचन्द्र (ताप्लेजुङ) र देवकी (काठमाण्डौ)लाई सदश्यमा मनोनयन गर्यो
वास्तविक विकास भनेको मानव क्षमताको विकास हो, पुत्रात् ईच्छेत् पराजयंलाई व्यावहारिक बनाउनु यसको सार्थक प्रयोग हो, पुस्तापुस्ता झनझन सक्षम हुदै जावोस् यो विकास हो । महर्षि विश्वामित्र आफू अत्यन्त धुरन्धर भएर पनि अनि पुत्रहरू देवरात (अघमर्षण), शूनशेप अति विद्वान् हुँदाहुँदै तेश्रो पुस्ताका मधुच्छन्दा (कौशिक)को ‘अग्नि मीडे ‍--‘बाट शुरु गराउछन् ऋग्वेद, लगातार ९१ वटा उनैका मन्त्रहरू पछि छोरा शूनशेपलाई (२४औ सूक्तदेखि)का लगातार ९७ मन्त्रहरूका साथ अघि सार्छन् आफू तेश्रो मण्डलमा मात्र देखापर्छन् । यो संयोगमात्र होइन, यजुर्वेदमा र सामवेदमा पनि मधुच्छन्दाले नै उछिनेकाछन् विश्वामित्रलाई. तर सन्तानलाई संस्कार सिकाउने, आफूले जानेका व्यावसायिक ज्ञान दिने काम अभिभावकको हो, त्यसैले अथर्ववेदमा विश्वामित्रका खेति, हलो-फाली, पशुपालनसम्बन्धी सूक्त अरू कौशिकको भन्दा अगाडि आएकोछ । सन्दर्भ ग्रन्थहरु ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेदहरू स्वामी दयानन्द सरस्वती भाष्य दयानन्द संस्थान वेदमन्दिर देल्ली । ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेदहरू (नेपालीमा) अनुवादक तिलकप्रसाद लुइटेल विद्यार्थी प्रकाशन काठमाण्डौ । कल्याण उपनिषद विशेषाङ्क गीताप्रेस गोरखपुर । व्रिहदारण्यकोपनिषद र छान्दोग्योपनिषद शंकराचार्य भाष्य गीताप्रेस गोरखपुर ।
-->हो । धिताका धितालहरू विभिन्न समयमा विभिन्न कारणले नेपालको पूर्वी भू-भागतिर लागेका थिए । धिता छोडेर अन्यत्र गएका धितालहरू पूर्व काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक काठमाडौंसँग जोडिएका क्षेत्रहरूमा, काडमाडौंको उत्तर-पश्चिमी काठ क्षेत्रमा फैलिएको पाइन्छ । त्यस्तै भक्तपुरमा पनि गौतम गोत्री धितालहरू रैथाने भई बसेको पाइन्छ ।
फरक मत
जुम्ला धितालिहीका धितालहरू त प्रष्टरूपमा सान्नीका सञ्ज्याल नै भएको प्रमाणित छ, यसको प्रमाण रूपमा अहिले पनि सान्नीका गौतम गोत्री सञ्ज्यालहरू "एक भाइ धिताल, एक भाइ सञ्ज्याल" भनेर उखानै गर्दछन् । तर कतिपय धितालहरूले अर्कै गोत्र भन्ने गरेको पनि पाइएको छ । यदी जुम्लाको धितालिहीको धितालसँग पुर्खा जोडिन्छ भने त्यो नितान्त गौतम गोत्री धिताल हो । किनकी धिताका धितालहरू भनेका कालिकोटको सान्नीबाट गएका जुम्ला तर्फ गएका सञ्ज्याल नै हुन् । अहिलेसम्म कर्णाली अञ्चलमा धिताल र सञ्ज्याल भाई-भाई भइ बसेको इतिहास प्रष्ट छ । तसर्थ आफ्नो पुर्खा जुम्ला धिताली बताउने नेपालका जुनसुकै ठाउँका धिताल भए पनि ति निसन्देह गौतम गोत्री धितालहरू हुन् ।
दर्लामडांडा
दर्लमडांडा नेपालको लुम्बिनी अञ्चलको पाल्पा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ५४८ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दर्लमडांडाको जनसङ्ख्या २५९४ छ। यस मध्य पुरुष ४४%, र महिला ५६% छन्।
आकस्मिक चिकित्सा
आकस्मिक चिकित्सा चिकित्साको एउटा हाँगा हो। यो हाँगा अस्पतालको इमर्जेन्सी विभाग, फिल्डमा (इमर्जेन्सी मेडिकल सर्भिसको रूपमा), र प्रारम्भिक चिकित्सा हुने अन्य स्थानमा प्रयोग गरिन्छ।
मिचेल्ले मेलेन
मिचेल्ले मेलेन (जन्म २१ जनवरी १९८७) पूर्व अभिनेत्री, वयस्क मोडल तथा अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
व्यक्तिगत जीवन
उनको अभिनेता मार्कस प्याट्रिक सम्बन्ध गाँसिएको थियो।
अरबी ब्वाँसो
अरबी ब्वाँसो अरिबी प्रायद्विपमा बसोबास गर्ने खैरो प्रजातिको ब्वाँसोको उप प्रजाति हो। यस प्रजातिका ब्वाँसोहरू मरुभूमि क्षेत्रमा पनि बाँच्न सक्छन् भने यी प्राणीहरू मांशाहारी हुन्छन्। यी ब्वाँसोहरू सानो समूहमा बसोबास गर्छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोले मध्य जनावर तथा सरिसृपको सिकार गर्ने गर्दछ। यी ब्वाँसोहरू हाल सानो समूहमा दक्षिणी इजरायल, दक्षिणी र पश्चिमी इराक, ओमान, जोर्डन साउदी अरब, ओमन, यमन र मिश्रका केही जङ्गल क्षेत्रमा पनि भेटिएका छन्।
शारीरिक विवरण
अरबी ब्वाँसो खैरो ब्वाँसो प्रजातिको एक सानो ब्वाँसको हो जसको अौसत लम्बाइ २५-२६ इञ्च (६४-६६ सेमी) हुन्छ भने यसको तौल अौसतमा ४५ पाउण्ड (२०.४१ किलोग्राम) हुन्छ। खैरो ब्वाँसो प्रजातिका अन्य ब्वाँसोको तुलनामा यसको कान सामान्यतया अलिक लामो हुन्छ। यो जीव प्रायः गर्मी क्षेत्रमा बस्ने भएकाले यसको शरीरमा बाक्लो भुत्लाहरू हुँदैनन्। यी ब्वाँसोहरू प्राय सानो समूहमा बसोबास गर्छन् भने सिकार गर्ने क्रममा ३ देखि चार ब्वाँसोहरू संलग्न हुन्छन्। भारतीय ब्वाँसोको जस्तै यी ब्वाँसोको पनि छोटो भुत्ला हुन्छ। अरबी ब्वाँसो अन्य ब्वाँसो प्रजातिको जस्तै भुक्ने तथा कराउने गर्दछ, यद्यपि यसले विरलै यस्तो आवाज निकाल्छ। यस प्रजातिका ब्वाँसोहरू मरुभूमि जस्तो सुख्खा क्षेत्रमा पनि बाँच्न सक्दछन्। भारतीय ब्वाँसो र अरबी ब्वाँसको हेर्दा खेरी एउटै देखिने गर्छन् तर यस ब्वाँसोक‍ शरीर रङ्ग द्वारा भारतीय ब्वाँसो र अरब ब्वाँसोलाई छुट्याउन सकिन्छ। यस प्रजातिको ब्वाँसोको ठूलो टाउको शक्तिशाली बङ्गारा, हड्डी-चपाउने दाँत, र लामो कुकुर दाँत हुन्छ। यस ब्वाँसोको कान छोटो तथा त्रिकोणीय आकारको हुन्छन् भने यसको घाँटीको भागमा बाक्लो भुत्लाहरू हुन्छन्। यस ब्वाँसोको केही उपप्रजाति चिसो मौसममा बस्ने भएकाले ती प्रजातिको बाक्लो भुत्ला हुन्छ। यी ब्वाँसोहरू एक क्षेत्रदेखि अर्कोमा बासस्थान क्षेत्रमा बस्नो ब्वाँसोको आकारमा ठूलो भिन्न पाइन्छ। यस प्रजातिको ब्वाँसोको प्राय भाले जाति पोथी भन्दा अलिक ठूलो देखिन्छ। अरबी ब्वाँसो यूरोपेली र उत्तर अमेरिकी ब्वाँसो भन्दा हल्का सानो हुन्छ यद्यपि आकारमा ठूलो भिन्नता भने रहेको हुँदैन। यी ब्वाँसोहरू भारतीय ब्वाँसो भन्दा हल्का ठूलो हुन्छन्।
आहारा
अरबी ब्वाँसाहरू मुख्यत: मांसाहारी हुन्छन् तर कहिलेकाँही यीनिहरू सर्वपक्षी पनि हुन सक्छन्। यी ब्वाँसोहरू सिकारको अभावका कारण मानव द्वारा गरिएको फोहर तथा अधिक उत्पादनमा निर्भर हुन्छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोले मुख्यतया साना जीव जस्तै खरायो, ठूलो मुसा, बिरालो, हरिनको पाठो लगाएको सिकार गर्ने गर्छन् भने कहिलेकाँही यीनिहरूले माछा, चिप्लेकीरा तथा सानो प्रजातिको बाँदरको पनि सिकार गर्ने गर्दछ। यी ब्वाँसोहरूले कहिलेकाँही मानव बस्तीमा प्रवेश गरी घरपालुवा जनावर जस्तै; बाख्रा, भेडाको पनि सिकार गर्छन् जसकारण मानिसहरूले यी ब्वाँसोहरूलाई गोली हान्ने, पासो थाप्ने तथा बिष पनि दिने गरेका छन् जसकारण यसको मृत्यु हुने गरेको छ।
संरक्षण स्थित तथा बासस्थान
यी ब्वाँसोहरू हाल सानो समूहमा दक्षिणी इजरायल, दक्षिणी र पश्चिमी इराक, ओमान, जोर्डन साउदी अरब, ओमन, यमन र मिश्रका केही जङ्गल क्षेत्रमा पनि भेटिएका छन्। यस प्रजातिको ब्वाँसोको बासस्थान दायरा भित्रै मानव बस्ती तथा मानवको आतङ्कका कारण यीनिहरूको बासस्थान दायरा सिमित बन्न पुगेको छ। ओमानमा यस प्रजातिको ब्वाँसोलाई सिकार गर्नबाट रोक लगाएपछि यसको सङ्ख्या ओमानमा वृद्धि भएको छ जसकारण यी ब्वाँसोहरू आफ्नो पूर्व बासस्थान दायरामा फैलिँदै गएका छन्। इजरायलको नेगभ र आरभामा यस प्रजातिको ब्वाँसोको सङ्ख्या १०० देखि १५० रहेको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स र इजिप्टमा यस प्रजातिको ब्वाँसोको सङ्ख्या वृद्धि गर्नका लागि विभिन्न स्थानहरूमा प्रजनन स्थलहरू खोलिएका छन् भने ओमान र इजरायलमा पनि यी ब्वाँसोहरूलाई सुरक्षा दिइएको छ। साउदी अरबमा पनि यी ब्वाँसोहरूलाई सुरक्षा दिइएको छ।
केदारमान सिंह
केदारमान सिंह नेपाली पत्रकार हुन्।
पत्रकारिता
सिंहले वि.सं. २०१७मा सगरमाथा संवाद समितिबाट पत्रकारिताको सुरुवात गरेका थिए। पञ्चायतको अन्त्य र बहुदलको स्थापनामा लागेका उनले फ्रान्सेली समाचार समिति एसोसिएट फ्रान्स प्रेस (एएफपी)मा ४२ वर्ष तथा बिबिसी रेडियोमा दुई दशक काम गरे। पञ्चायतकालमा मरिचमान सिंह प्रधानमन्त्री हुँदा बहुदलका पक्षमा कलम चलाउँदा बरु ज्यान आहूति गर्न तयार, तर समाचार लेख्न नछाड्ने अडान राखेका थिए।
लालदेउसा राई
लालदेउसा राई (वि.सं. १९९३ - ) नेपाली पत्रकार हुन्।
जीवनी
राईको जन्म वि.सं. १९९३ सालमा सिक्किममा भएको हो। राईको पुर्खौली घर खोटाङ हो।
३५ वर्षको उमेरमा उनले अन्तरजातीय विवाह गरेका हुन्।
पत्रकारिता
राईले सन् १९६५मा नेपाल डेली पेपरबाट पत्रकारिताको सुरुवात गरेका थिए। सन् १९६९ देखि दी राइजिङ नेपालमा काम सुरु गरेका राईले ४० वर्षभन्दा बढी पत्रकारितामा प्राध्यापन गरेका छन्। उनले रत्न राज्य क्याम्पस, प्रदर्शनी मार्ग, काठमाडौंमा पत्रकारिता अध्यापन गराएका थिए। अहिले अध्यापनबाट विश्राम लिएका छन्।
कृतिहरू
उनले पत्रकारितासम्बन्धी लेखेको पुस्तक अखबारी पत्रकारिता (साझा प्रकाशन, वि.सं. २०५०) प्रकाशित छ। उनले परशुराम खरेल र चिरञ्जीवी खनालसँग मिलेर नेपाली पत्रकारिता व्यवस्था र व्यवहार (त्रि.वि.पत्रकारिता विभाग, वि.सं. २०५५) लेखेका छन्।
पुरस्कार
उनले वि.सं. २०६८ सालको राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार पाए।
लिखू नदी
सप्तकोशी नदी नदीको एउटा सहायक नदी।
ढोरफिर्दी
ढोरफिर्दी नेपालको गण्डकी अञ्चलको तनहुँ जिल्लाको शुक्लागण्डकी नगरपालिका अन्तगर्त पर्ने साविक को ढोरफिर्दि गाउँ विकास समिति हो । यो ठाउँमा २५१७ वटा घर छन्।
लिखू नदी
रामेछाप, ओखलढुंगा र सोलुखुम्बु को हिमचुलीसीमाबाट बगेर आएको नदीलाई (लिखु) वा लिकु खोला भनिन्छ जुन किरात भाषा वा सुनुवार भाषा मा आधारित छ। लि भन्नाले माथि कु वा क्खु भन्नाले पानी तसर्थ लिकु वा लिखु भनिन्छ। जुनसुकै किरात क्षेत्र मा पानी वा खोला नदी लाई कु वा क्खु को प्रयोक गरिन्छ।
ढोरफिर्दी
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार ढोरफिर्दीको जनसङ्ख्या ११,७३६ छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
धार्मिकस्थल (ढोरबाराही मन्दिर)
ढोरफिर्दी गाविसभित्र पर्ने ढोरबाराही मन्दिर धार्मिक पर्यटनका हिसाबले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलको रूपमा रहिआएको छ। यस मन्दिरमा बर्सेनि लाखौँ भक्तजनहरूले दर्शन तथा पूजाअर्चना गर्दै आएका छन्। यो मन्दिर अत्यन्तै मनोरम जंगलको बिचमा रहेको छ, साथै यस मन्दिरको छेउमा रहेको पोखरीमा विभिन्न जातका माछाहरू पाइनुका साथै यस पोखरीमा बेला बेलामा जल लहरीहरू पनि चल्ने गर्दछन।
ढाब
ढाब अर्घाखाँची जिल्लाको पूर्वी भेगमा पर्ने खिदिम गाविसमा पर्ने वडा नम्बर 2 हो। यहाँ एक स्कुल छ । यहाका मानिसहरूको मुख्य पेसा कृषि हो ।
जातजातिहरू
यस वडामा बाहुन क्षत्री मगर  इत्यादी जातजातिहरूको बाहुल्यता रहेको छ।
नामाकरण
यस वडामा पानी प्रसस्त मात्रामा भइ प्राय ठाउमा ढबायार भएकोले गर्दा ढाब रहन गएको किम्बदन्ती पाइन्छ ।
धर्म
यहाका पुरै मानिसहरु हिन्दु धर्ममा आस्था राख्छ्न।
भ्यागुते रोग
भ्यागुते रोग कोरिनेब्याक्टेरियम डिप्थेरी नामको ब्याक्टेरियमको सङ्क्रमणका कारणले हुने रोग हो। यसका लक्षणहरू सामान्यदेखि गम्भीरसम्मका हुन्छन्। सामान्यतया यस रोगका कीटाणुहरूको सम्पर्कमा आएको दुईदेखि पाँचदिनमा लक्षणहरू देखिन थाल्छन्। घाँटी दुख्ने र ज्वरोबाट सुरु हुने यसका लक्षणहरू बिस्तारै बढ्दो क्रममा देखा पर्छन्। गम्भीर खालका अवस्थाहरूमा घाँटीमा सेता वा खरानी रङ्गका टाटा देखा पर्छन्।  यसले स्वास्प्रस्वासको बाटो छेकेर कुकुर भुकेको जस्तो आवाज आउने खोकी लाग्न सक्छ। लिम्फ नोडहरू बढ्ने हुनाले गर्धन केही सुन्निन सक्छ।  भ्यागुते रोग विभिन्न प्रकारको हुन्छ। कतैकतै छाला, आँखा वा जनेन्द्रीयहरूमा असर गर्ने खालको भ्यागुते रोग पनि भेटिएको छ।   भ्यागुते रोगका कारण हुन सक्ने जटिलताहरू मायोकार्डाइटिस (मुटुको मांसपेसी सुन्निने रोग), स्नायु सुन्निने समस्या, मिर्गौलाको समस्या तथा रगतमा प्लेटेलेसको कमीले हुने रक्तस्राव आदि हुन्। मायोकार्डाइटिसका कारणले मुटुको धड्कन असामान्य हुन्छ भने स्नायु सुन्निनाले पक्षघात निम्ताउन सक्छ।
साधारणतया भ्यागुते रोग प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट वा हावाको माध्यमबाट एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्ने गर्छ। यो रोग ब्याक्टेरियाको सम्पर्कमा आएका वस्तुहरूबाट पनि मानिसमा सर्न सक्छ। केही मानिसहरूले कुनै प्रकारको लक्षण नदेखाइकन पनि भ्यागुते रोगका कीटाणुहरू बोकेका हुन्छन्। यस्ता मानिसहरूबाट ती कीटाणुहरू अन्य मानिसहरूमा सरेर यो रोगले सक्रिय रूप लिन पनि सक्छ। भ्यागुते रोगको कीटाणु कोरिनेब्याक्टेरियम डिप्थेरीका मुख्य तीन उपप्रजातिहरू छन् जसले मानव शरीरमा विभिन्न किसिमका जटिलताहरू ल्याउने गर्दछन्। सामान्यतया ब्याक्टेरियाले उत्पादन गर्ने विषालु पदार्थका कारण यो रोगका लक्षणहरू देखिने गर्दछन्। भ्यागुते रोगको पहिचान रोगीको घाँटीको अवस्था हेरेर गरिन्छ भने प्रयोगशालामा परीक्षण (कल्चर) गरेर यसको उपस्थिति रहे/नरहेको पक्का गरिन्छ। यो रोग एकपटक लागेर निदान भएपछि पनि भविश्यको लागि प्रतिरोध क्षमता प्राप्त हुँदैन।
भ्यागुते रोगबाट बच्न डिप्थेरिया टक्सोइड नामको खोप प्रभावकारी हुन्छ। यो खोप विभिन्न प्रकारको मिश्रणमा उपलब्ध छ। बाल्यकालमा यो खोपलाई टिटानस टक्सोइड (धनुष्टङ्कारको खोप) तथा असेलुलर पर्ट्युसिस भ्याक्सिन (लहरेखोकीको खोप)सँग मिलाएर तीन वा चार पटक लगाउन सिफारिस गरिएको छ। त्यसपछि पनि प्रत्येक दस-दस वर्षमा यो खोप लगाउन सुझाव दिइन्छ। रगतमा एन्टिटक्सिनको मात्रा जाँचेर यो रोगप्रतिको प्रतिरक्षा मापन गर्न सकिन्छ। भ्यागुते रोगको उपचारमा इराइथ्रोमाइसिन वा पेनिसिलिन जी नामका एन्टिबायोटिक औषधिहरूको प्रयोग गरिन्छ। सङ्क्रमणको स्रोतको सम्पर्कमा पुगेका मानिहरूलाई रोग लाग्नबाट बचाउन पनि यी एन्टिबायोटिक औषधिहरूको प्रयोग गर्न सकिन्छ। भ्यागुते रोग लागेको बेलामा स्वासप्रस्वासको बाटो खुलाउन आवस्यक भएको अवस्थामा शल्यक्रिया गरेर समस्या समाधान गरिन्छ। यस्तो शल्यक्रियालाई अङ्ग्रेजीमा ट्राकियोस्टोमी भनिन्छ।
सन् २०१३ मा विश्वभर भ्यागुते रोगका ४ हजार सात सय रोगीहरू दर्ता गरिएका थिए। जुन सन् १९८० मा दर्ता भएको सङ्ख्या (१ लाख) भन्दा कम हो। सन् १९८० भन्दा अगाडि प्रत्येक वर्ष करीब दस लाख भ्यागुते रोगका बिरामी पाइने गरेको विस्वास गरिन्छ। हाल यो रोग सहारा मरुभूमिको दक्षिणमा रहेका अफ्रिकी देशहरू, भारत तथा इन्डोनेसियामा बढी मात्रामा भेटिने गर्छ। यी स्थानहरूमा पनि प्रायजसो बालबालिकाहरू बढी प्रभावित भएको पाइएको छ। सन् २०१३ मा भ्यागुते रोगका कारण करीब ३ हजार ३ सय मानिसको मृत्यु भयो जुन सन् १९९० को करीब ८ हजारभन्दा धेरै कम हो। विकसित देशहरूमा पर्याप्त मात्रामा खोपको व्यवस्था गरिएको हुनाले भ्यागुते रोग दुर्लभ जस्तै भइसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा सन् १९८० देखि २००४ सम्ममा जम्मा ५७ जनालाई यो रोग लागेको तथ्य दर्ता गरिएको थियो। भ्यागुते रोग लागेका मानिसहरू मध्ये ५% देखि १०% को मृत्यु हुने गरेको पाइन्छ। पाँचौँ शताब्दीमा सबैभन्दा पहिला हिप्पोक्रेट्सले यो रोगको बारेमा लेखेका थिए। त्यस्तै सन् १८८२ मा एड्विन क्लेभले यसको ब्याक्टेरियम पत्ता लगाएका हुन्।
लक्षण तथा चिह्नहरू
भ्यागुते रोगका लक्षणहरू साधारतया सङ्क्रमण भएको दुईदेखि सात दिनमा देखा पर्छन्। यो रोग लागेपछि ३८ डिग्री सेल्सियस (१००.४ डिग्री फरेन्हाइट) वा त्योभन्दा बढी ज्वरो आउने, जाडो लाग्ने, थकान महशुस हुने, छाला नीलो देखिने (सियानोसिस), घाँटी दुख्ने, गला बस्ने, खोकी लाग्ने, टाउको दुख्ने, निल्न अप्ठेरो हुने, निल्दा दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, छिटो-छिटो सास फेर्ने, गन्हाउने तथा रगत मिसिएको सिँगान आउने र लिम्फ नोडमा समस्या देखापर्ने जस्ता लक्षणहरू देखिन्छ। त्यस्तै मुटुको धड्कन एकनास नहुने समस्या (कार्डियाक अरिद्मियासिस), मुटुको मांसपेसी सुन्निने समस्या (मायोकार्डाइटिस) र क्रानियल तथा पेरिफेरल स्नायुको पक्षघात हुने जस्ता थप लक्षणहरू पनि देखिन सक्छ।
साधारण चिकित्सक
चिकित्सा क्षेत्रमा साधारण चिकित्सक भन्नाले सबै उमेर समूहका बिरामीहरूलाई तत्काल देखा परेका वा दीर्घकालीन रोगहरूको उपचार गर्ने, निवारण तथा स्वास्थ्य सल्लाह प्रदान गर्ने चिकित्सकलाई बुझाउँछ। साधारण चिकित्सकले आकस्मिक रूपमा सेवा प्रदान गर्नु पर्ने अवस्थामा प्रारम्भिक परिक्षण तथा उपचार प्रबन्ध गर्छन्।
हलसिङ्गल्याण्डको सजाइएको फार्महाउस
हलसिङ्गल्याण्डको सजाइएको फार्महाउसउत्तरी युरोपका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू मध्ये एक हो ।
दर्लिङ
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दर्लिङको जनसङ्ख्या ५२९५ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
स्नायुविज्ञान
स्नायुविज्ञान स्नायु प्रणालीाका विकारहरूसँग सम्बन्धित चिकित्सा विज्ञानको एक अंश हो।
मादी नदी
मादी नेपालको एक नदी हो । यो नदी गण्डकी नदीको सहायक नदी हो। मादी नदीको अन्नपुर्ण दोस्रो हिमालमा उद्गमग बिन्दु रहेको छ।
सन्दर्भ सामग्री
Madi River
भारत भूषण
भारत भूषण  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता तथा निर्माता थिए।
धोत्लेखानी
धोत्लेखानी नेपालको कोशी अञ्चलको भोजपुर जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ४५२ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धोत्लेखानीको जनसङ्ख्या २२९९ छ। यस मध्य पुरुष ४६%, र महिला ५४% छन्।
एङ्गेलबर्ग फलाम कारखाना
एङ्गेलबर्ग फलाम कारखाना स्विडेनको वेस्टम्यानल्यान्डको फागेर्स्ता नगरपालिका अन्तर्गतको एङ्गेलबर्ग गाउँमा अवस्थित एक फलामको कारखाना हो। यस कारखानालाई पेर लार्सन गुइलनहोइकले सन् १६८१ मा स्थापना गरेर यसलाई सत्रौँ र अठारौँ शताब्दीको बीचमा संसारको सबैभन्दा आधुनिक फलाम कारखानाको रूपमा निर्माण गर्‍यो। यस कारखानालाई सन् १९९३ देखि युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा राखिएको छ।
दर्लिङ २
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दर्लिङ २को जनसङ्ख्या २९१२ छ। यस मध्य पुरुष ४७%, र महिला ५३% छन्।
महिलारोग शास्त्र
महिलारोग शास्त्र (अङ्ग्रेजी: Gynaecology) मुख्यतः महिलाको प्रजनन स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित विषय हो ।
जनसङ्ख्या घनत्व
जनसङ्ख्या घनत्व  जनसङ्ख्या प्रति एकाइ क्षेत्रफल अथवा एकाइ आयतनको मापलाई भनिन्छ। यो शव्दको प्रयोग प्राणीहरूको निम्ति प्रयोग गरिन्छ, विशेष गरी भूगोल क्षेत्रमा मान्छेको निम्ति प्रयोग हुन्छ।
जेसिका ब्याङ्कक
जेसिका ब्याङ्कक (जन्म १९ डिसेम्बर १९८०) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री हुन ।
सन् २००४
सन् २००४ (MMIV) ग्रेगोरियन क्यालेन्डरको एक अधिवर्ष थियो।
धुधारुकोत
धुधारुकोत नेपालको सेती अञ्चलको अछाम जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ६६५ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुधारुकोतको जनसङ्ख्या ३२११ छ। यस मध्य पुरुष ४४%, र महिला ५६% छन्।
मोहम्मद सलाह
मोहम्मद सलाह घाली (अरबी: محمد صلاح غالي, अरबी उच्चारण: [मोहामदु सलाह]; ( जन्म १५ जुन १९९२) मिश्रका व्यवसायीक फुटबल खेलाडी हुन जसले अङ्ग्रेजी क्लब लिभरपुल र मिश्र राष्ट्रिय फुटबल टोलीको लागि अग्रपङ्क्तिबाट खेल्ने गर्छन्।
सलाहले उनको फुटबल कार्यकाल सन् २०१० मा मिश्र प्रिमियर लिग अन्तर्गतको कायरो स्थित एल मक्वमलोन फुटबल क्लबबाट सुरुवात गरेका थिए। त्यसपछिको केही महिना उक्त क्लबमा आफ्नो पदोन्नति गराएपछि उनी बाजेल फुटबल क्लबमा आवद्ध भएका थिए। स्विट्जरल्याण्डको एक क्लबमा पर्दापण गर्दै सलाहले उक्त टोलीलाई उपाधिको विजेता बनाउने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए भने उनले उक्त प्रतियोगितामा सुनौलो जुत्ता समेत हात पार्न सफल भएका थिए। सलाहको प्रस्तुतबाट प्रभावित हुँदै उनलाई प्रिमियर लिगको एक क्लब चेल्सीले सन् २०१४ मा ११ मिलियन पाउण्डमा उनलाई उक्त क्लबमा आवद्ध बनाएको थियो। चेल्सीसँग आवद्ध भएको केही महिना पछि उनी इटालीको माथिल्लो श्रेणीको फुटबल लिग सिरी एको क्लब रोमा र पछि फ्लोरेण्टिनामा केही महिनाका लागि ऋणमा आवद्ध भएका थिए। अन्ततः एएस रोमाले उनलाई सन् २०१६ मा सोही क्लबमा आवद्ध गराएको थियो।
एएस र‍ोमामा एक वर्ष आफ्नो फुटबल कार्यकाल अगाडि बढाइसके पछि उनलाई प्रिमियर लिगको क्लब लिभरपुलले सन् २०१७ मा ३६.९ मिलियन पाउण्डमा खरिद गरेको थियो। सलाहले लिभरपुलमा आवद्ध भ‌ैसकेपछि उनले प्रमियर लिगको ३६अौँ संस्करण सम्म कायम भएको कीर्तिमान तोडेका थिए जहाँ उनले ३६ लिग चरणका खेलहरूमा ३२ गोल गर्न सफल भएका थिए भने उनले त्यस लिगमा सुनौलो जुत्ता समेत हात पारेका थिए।
सलाहले प्रमियर लिगमा उत्कृष्ट खेल खेलका कारण उनले थुप्रै पुरस्कार पनि जितेका थिए जसमा पिएफए वर्षको उत्कृष्ट खेलाडी, एफपीए वर्षको उत्कृष्ट फुटबल खेलाडी आदि पुरस्कारहरू समावेश छन्। सन् २०१८ मा सलाह फिफा द्वरा पुरुष खेलाडी अवार्डको तेस्रो स्थानमा पर्न सफल भएका थिए। उनले सन् २०१८-१९ प्रमियर लिग अन्तर्गत सर्वाधिक गोल गर्न सफल खेलाडी पनि बने भने उनले लिभरपुललाई सन् १०१८-१९ च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम खेल जिताउन ठूलो भूमिका पनि निर्वाह गरेका थिए।
युवा कार्यकाल
सलाह सन् २०१२ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा मिश्र युवा राष्ट्रिय टोलीको खेलाडीको रूपमा मैदान उत्रिँदै समूह चरणका तीन खेल मध्य तीनै खेलमा गोल गर्न सफल भएका थिए। उक्त प्रतियोगिता अन्तर्गत सलाहले २६ जुलाई २०१२ का दिन ब्राजिल विरुद्ध दोस्रो गोल गरेका थिए तर उक्त खेल ब्राजिलले ३-२ अङ्कले जितेको थियो। २९ जुलाई २०१९ का दिन सलाहले न्युजिल्याण्ड विरुद्ध एक गोल गर्दै खेललाई बराबरी सम्म पुर्‍याउन सफल भएका थिए। १ अगष्ट २०१२ का दिन मिश्र युवा फुटबल टोलीको सामना बेलारुस विरुद्ध भएको थियो जुन समूह चरढको अन्तिम खेल थियो। बेलारुसको विरुद्धमा सलाहले मिश्रका लागि पहिलो गोल गर्न सफल भएको थियो भने उक्त खेल मिश्रले ३-१ गोल अन्तरले हात पार्न सफल भएको थियो। ४ अगष्ट २०१२ का दिन मिश्र राष्ट्रिय फुटबल टोली जापान विरुद्धको खेलमा पराजित हुँदै प्रतिस्पर्धाबाटै बाहिरिन पुगेको थियो।
रक्षा राणा
रक्षा राणा (जन्म २०२४ कार्तिक २१) नेपालकी प्रथम महिला विमान चालक हुन। उनले हफम्यान पाइलट सेन्टरबाट निजी विमान चालक अनुमतिको लागि प्रशिक्षण लिएकि थिइन।
प्रारम्भिक जिवन
रक्षा राणाको जन्म २०२४ कार्तिक २१ काठमाडौँमा नुर प्रताप राणा र स्व गंगा राणाको कोखबाट भएको थियो।
गोमायु महाचील
गोमायु महाचील नेपालमा पाइने चिलको एक प्रजाति हो । यो चरा युरोप तथा मध्य एसियाको रैथाने प्रजति हो। यसलाई अङ्ग्रेजीमा स्टेप इगल (Steppe Eagle) भनिन्छ।
विबरण
गोमायु महाचील लगभग ६२ देखि ८१ सेन्टिमिटर (२४-३२ इन्च) लामो तथा पंखेटा फिजाउँदा १.६५ देखि २.१५ मिटर (५.४-७.१ फिट) लामो तथा भालेको तौल २ देखि ३.५ किलोग्राम (४.४-७.७ पाउण्ड) र पोथीको तौल २.३ देखि ४.९ किलोग्राम (५.१- १०.८ पाउण्ड) हुन्छ। यो महाचील जीवहार र लघु महाचीलको भन्दा बढी चौडा र लाम पखेटाहरू जसको प्रष्ट र फैलिएको पङ्खाऔँलाहरू साथै बढी बाहिर निस्किएको टाउको र घाँटी हुन्छ। यो आकाशिदा पखेटाहरू बढी सीधा र हावामा तैरिँदा कुइनामा कम प्रष्ट रूपले कोण परेको हुन्छ। यसको विश्राम गर्दा, प्रष्ट रूपले बढी ठुलो र गठिलो साथै बढी मजबुद ठोँड तथा खुकुलो सुरुवाल हुन्छ। वयस्क लघु र जिवहार महाचीलबाट पखेटाको तल्लो भागको बुट्टा (गाढा  पृष्ट पङ्खधार, पखेटामा प्रष्ट तर्सा धर्साहरू, कुइनातिर अस्पष्ट, नगन्य फिक्का खुर्पाकार चिन्ह), फिक्का कैलो गर्दनटाटो र चिउँडो आदि ढाँचाहरूले यसको वयस्क फरक देखिन्छ। बच्चा गोमायु महाचीलको तल्लो पखेटा वारपार नै चौडा सेतो धर्सा, माथिल्लो भागमा दुईवटा सेता धर्सा, माथिल्लो पुच्छर ढकनी वारपार सेतो खुर्पाकार, पुराना अल्पवयस्कहरूमा माथिल्लो र तल्लो पखेटामा देखिने धर्साहरूको प्रस्टता धेरै घटेको, यस्ता चराहरू लघु महाचीलसँग धेरै मिल्दाजुल्दा हुन्छन्।
सांस्कृतिक महत्त्व
गोमायु महाचील इजिप्टको राष्ट्रिय पंछी हो र यसको झण्डामा पनि अङ्कित गरिएको पाइन्छ। साथै यो चरालाई कजाख्स्तानको झण्डामा पनि अङ्कित गरिएको पाइन्छ।
चाडपर्व
चाडपर्व भन्नाले कुनै खास दिन तथा तिथिमा विभिन्न जातजातिका तथा समुदायका मानिसहरूले विशेष पर्वको रूपमा मान्ने र विभिन्न देवदेवीहरूको पूजाआजा गरी भोज भतेर खाई नाचगान गरी रमाइलो गर्ने दिनलाई भनिन्छ । मेलापात भन्नाले धेरै मानिसहरू एकै ठाउँमा जम्मा भई मनाउने जात्रा, यात्रा तथा उत्सवहरू हुन् । जात्रा भन्नाले साधारणतया हामी देवदेवीको रथयात्रा, खटयात्रा आदिलाई भन्दछौं । त्यस्तै, परम्परा भन्नाले धेरै समयअघिदेखि चलिआएका विभिन्न किसिमका रीतिथिति, प्रचल तथा प्रथाहरू हुन् ।
चाडपर्वका प्रकार
सामान्यतया चाडपर्वलाई निम्न नौ भागमा बाँड्न सकिन्छ ।
हर्षोल्लाससम्बन्धी पर्व
दशमी, सुकराती, जूडशीतल, विवाहपञ्चमी, रामनवमी, जानकी नवमी, झूलन, कृष्णअष्टमी, कार्तिक पूर्णिमा, सरस्वती पूजा, फागु(होली), महाबीरी झण्डा आदि ।
कृषि तथा पशुसम्बन्धी पर्व
नाग पञ्चमी, गबलग्गी, कदपखार, लबान, श्रीपञ्चमी, गोधन, गबहा सकराँती, पखेब, जनार आदि पर्व एवं अनुष्ठान कृषिसँग सम्बन्धित पर्वका रूपमा मनाइन्छ ।
दाम्पत्य जीवनसम्बन्धी पर्व
तीज, सफल र सुदीर्घ दाम्पत्य जीवनका लागि मैथिल नारीले बरिसाइत, तुसारी, साँझ, मधुश्रावणी, हरिसो, कोजगरा, सोमवारी आदि पर्व मनाउँछन् ।
दाजुभाइ-दिदीबहिनीबीचको स्नेहसम्बन्धी पर्व
भाइ-बहिनीबीचको प्रेमपर्वका रूपमा भाइटीका मनाइन्छ । अर्को महत्त्वपूर्ण पर्व सामा-चकेवा हो । आजकल रक्षाबन्धन पनि विकसित हुँदै आएको छ ।
परिवार कल्याणसम्बन्धी पर्व
सन्तानको मङ्गल एवं दीर्घायुका लागि जितीया पर्व मनाइने मिथिलामा सम्पूर्ण परिवारका लागि मनाइने अन्य पर्वहरू छठि, घरी, चौरचन, तिला सकराँति आदि हुन् ।
मातापिताको कल्याण तथा मुक्तिसम्बन्धी पर्व
पितृपक्ष, मातृनवमी, कुशे औशी, शत वीज छर्ने, आदि ।
पर्यटन पर्व
मिथिला परिक्रमा, पुषी पूर्णिमा, बोलबम यात्रा, सलहेस मेला आदि ।
विभूति पर्व शहिद दिवस
विद्यापति स्मृति पर्व, सलहेस जयन्ती आदि ।
विशुद्ध धार्मिक पर्व
देवोत्थान, निर्जला र हरिशयनी एकादशी, नागपञ्चमी, शिवरात्रि, अनन्त पूजा, माघ सप्तमी, वकपञ्चक, जेठ दशहरा आदि मुख्यतया धार्मिक दृष्टिले मनाइने चाडपर्वहरू हुन्।
नेपाली चाडपर्व
नेपालमा प्रचलित चाडपर्व, मेलापात, जात्रा र परम्पराहरूलाई राष्ट्रिय स्तर, बहुजिल्ला तथा जिल्लास्तर, सहर, नगर तथा गाउँस्तर गरी निम्न स्तरमा राख्न सकिन्छ:-
नेपाल अधिराज्य भर मनाइने चाडपर्व
समष्टिमा भन्नुपर्दा नेपाल अधिराज्यभर नयाँ वर्ष विक्रम सम्बतको पहिलो दिन, राम नवमी, चैते दशैं, बुद्ध जयन्ती, साउन सङ्क्रान्ति, नागपञ्चमी, जनैपूणिर्मा, कुसेऔंशी, चौठचन्द्र, ऋषिपञ्चमी, बडादशैं, तिहार, नेपाल संवत् प्रारम्भको दिन (म्हपूजा), छठपर्व, हरिबोधनी र हरिशयनी एकादशीहरू, बालाचतुर्दशी, विवाह पञ्चमी, माघे सङ्क्रान्ति, स्वस्थानी पूणिर्मा, श्रीपञ्चमी, होली, महाशिवरात्रि, घोडेजात्रा, आदि नै हाम्रा प्रचलित चाडहरू हुन्। राष्ट्रियस्तरको मेलापातमा काठमाडौँको इन्द्रजात्रा -कुमारीको रथयात्रा) जनैपूणिर्मामा मनाइने गोसाइँकुण्ड मेला, बालाचतुर्दशीमा पशुपति श्लेषमान्तक वनमा सतबिज छर्ने मेला, माघे सङ्क्रान्तिमा मनाइने देवीघाट मेला, नवलपरासी जिल्लाको वाल्मीकि आश्रमको त्रिवेणी मेला, पनौती इन्द्रेश्वरको मेला, वराहक्षेत्रको मेला, बाराको गढीमाईको मेला, खोटाङ जिल्लाको हलेसी महादेव मेला, स्याङ्जा जिल्लाको छाङ्गछाङ्गदीको मेला आदि हुन् । राष्ट्रियस्तरको जात्रा भन्नाले काठमाडौँको कुमारीको रथ यात्रा र सेतो मच्छिन्द्रनाथको यात्रा, घोडेजात्रा, पाटनको रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रा, भोटोजात्रा आदि हुन् । राष्ट्रियस्तरको परम्परा भन्नाले हरिशयनी र हरिबोधिनी एकादशीहरूमा स्नान गरी व्रत बसी पूजाआजा गर्ने, फलाहार गर्ने, मातृऔंशी र गोर्कणऔंशीमा आमाबाबुको मुख हेर्ने र आमाबाबुहरूलाई मीठोमीठो खाने कुराहरू ख्वाउने र आमाबाबु नभएकाहरूले आमाबाबुको नाममा श्राद्ध गर्ने, दान दक्षिणा गर्ने, श्रावण सङ्क्रान्ति र माघे सङ्क्रान्तिमा नुहाइधुवाइ गरी दानदक्षिणा गरी मीठोमीठो व्यञ्जन खाने र ख्वाउने प्रचलन रहिआएको छ ।
अधिराज्यका विभिन्न जिल्लाहरूमा मनाइने चाडपर्वहरू
विभिन्न जनजातिका मानिसहरूको आ-आफ्नै विशेष प्रकारका चाडहरू पनि छन् । जस्तै:- मकवानपुर जिल्लाका चेपाङहरूले भदौ पूणिर्माको दिन 'चोनाम' पर्व मनाउँछन् । पूर्वका राईहरूले वैशाखे चाड, भदौरे चाड, कार्तिके चाड र चण्डी चाड मनाउँछन् । सतारहरूले सौहराई र वहा मनाउँछ । धिमालहरूले असारमा 'नौवंगी' र 'पार्व' मनाउँछन् । शेर्पाहरूले ल्होसार, दुम्जे र मनिरिम्दु पर्वहरू मनाउँछन् । गुरुङहरूले वैशाख चण्डी पूणिर्माको दिन ठूलो चाड मनाउँछन् । थारूहरूले माघे सङ्क्रान्तिका दिन 'माघी पर्व मनाउँछन् । पश्चिमका बाहुन क्षेत्रीहरूले गौरा पूजा पर्व मनाउँछन् । मुस्ताङ जिल्लाका लोवाहरू तिजि, यार्तुङ, नेचुङमेला, गिने, न्युने, गेन्सु र गेलुङ्ग पर्वहरू मनाउँछन् भने थकालीहरू फागुपुर्णिमा, ताराखेल, चाैरीकाे रगतखाने मेला, 'हल्लाफेवा' बाह्र बर्षे मेला,  र पुनेलहरू 'यार्तुङ्ग', 'हृयोकासी' र मनीरिम्दु चाड मनाउँछन् । लाेवा, कुटाक, ४ चन थकाली (शेरचन, गाैचन, भट्टचन र तुलाचन),   मार्फाली थकाली (लालचन, ज्वारचन, हिराचन र पन्नाचन) तिनगाँउले थकाली बिच चाडपर्व मनाउने तरिका भने फरक फरक हुन्छ । किराँत लिम्बूहरूको मूख्य चाड पर्वहरू चार ऋतुसँग सम्बन्धित छ । ती हुन् चासोक, यक्वा, कक्फेत्ला र सिसेक्ला । तिनीहरूमध्ये चासोक र यक्वा प्रमुख हुन् । चासोक बालीनाली भित्राइएपछि गरिन्छ र यक्वा बीउबिजन छर्ने याममा मनाइन्छ । पूर्वी नेपालको तराई क्षेत्रमा बसोबास गर्ने थारू समुदायले नयाँ वर्षको प्रारम्भको सँगसँगै बैशाख महिनाभर सिरुवामेला -पर्व) मनाउने गर्दछन् । तामाङहरूको मुख्य बसोबास क्षेत्र बागमती अञ्चल भए पनि यिनीहरू नारायणी अञ्चल, कोशी अञ्चल, मेची अञ्चल र सगरमाथा अञ्चलमा पनि ठूलो सङ्ख्यामा छन् । यिनीहरूको मुख्य जात्रा चैते पूणिर्माको अघिल्लो दिन र पूणिर्माको दिन स्वयम्भू र बौद्धमा लाग्ने तिमाल -पर्व) जात्रा हो । यो जात्रा मनाउन भारत, भुटान र वर्मादेखि तामाङहरू काठमाडौँ आउँछन् । तराईका मुसलमानहरूले मनाउने चाड रोजा, इद र मुर्हरम हुन् ।
जिल्ला तथा बहुजिल्लास्तरका मेलापातहरू
भक्तपुर जिल्लाको बिस्केट जात्रा (भैरवको रथ यात्रा) पाटनको मत्याजात्रा -दीप जात्रा), जनकपुरमा मनाइने जानकी विवाह पञ्चमी मेला, काठमाडौँका बौद्धमार्गीहरूले महिनाभर स्वयम्भूमा मनाउने गुँला मेला, बाइसधारा मेला -ल्हुतीपुनी), दोलखा जिल्ला, पाटन र भीमफेदीको भीमसेन जात्रा, बनेपाको चण्डेश्वरी जात्रा, ठिमीको सिन्दूरे जात्रा (बालकुमारी जात्रा) चाँगुनारायणको जात्रा, पलाञ्चोक भगवतीको जात्रा, काठमाडौँमा कार्तिक शुक्ल द्वादशीका दिन मनाउने बूढानीलकण्ठ नारायणस्थान मेला, कीर्तिपुरको इन्द्रायणीको जात्रा आदि हुन् भने पाल्पा जिल्लाको भगवती जात्रा र सत्यवतीमाईको मेला, तानसेनको नारायणको जात्रा, भीमसेन जात्रा र गणेश जात्रा, पोखरामा गाईजात्राको अवसरमा मनाइने बाघ जात्रा, सल्यान जिल्ला जिल्लाको छायाँछत्र पिठ मेला, गुल्मी जिल्लाको रिडीको कार्तिक मेला र ऋषिकेशव नारायणको रथ यात्रा, प्युठान जिल्लाको स्वर्गद्वारीको मेला, सल्यानको चपीघाट मेला, तिव्रीकोटको स्वामी कार्तिक ठाकुरज्यूको मेला, दैलेख जिल्लाको पञ्चकोसीको मेला, दाङ जिल्लाको गोरक्ष-रत्ननाथ पिठमेला, कैलाली जिल्लाको वाणेश्वर महादेव मेला र बडा बाबा मेला, डोटीको शैलेश्वरी मेला र दुर्गामाण्डौँ मेला, कञ्चनपुर जिल्लाको सिद्धनाथ बाबाको मेला, बाग्लुङ जिल्लाको कालिका भगवती स्थान मेला र वलेवा पैयाँपाता भैरवस्थान मेला, जलेश्वर महादेव मेला, ढोरपाटन उत्तर गङ्गा वराहस्थान मेला, जङ्गेश्वर महादेव मेला, हटिया बजार मेला र चैत्रदसैंको देवीस्थान मेला, जाजरकोट जिल्लाको मष्टोमेला, डडेल्धुरा जिल्लाको घटाल जात्रा, बैतडी जिल्लाको राणा शैनी भगवतीको मेला, मेलौली भगवती मेला, तेह्रथुम जिल्लाको गौखरी मेला, झापा जिल्लाको किचक कुण्ड मेला, सतासिधाम मेला, दार्चुला जिल्लाको जोलजीवीको मेला, अछाम जिल्लाको वरददेवीको मेला, बाजुरा जिल्लाको बडीमालिका मेला, धादिङ जिल्लाको गुप्तेश्वर महादेव मेला, पर्वत जिल्लाको सेतीवेणी मेला र मोदी वेणी मेला र गुप्तेश्वर मेला, नुवाकोट जिल्लाको दुप्चेश्वर मेला, खोटाङ जिल्लाको वराह पोखरी मेला, हलेसी महादेव मेला, ओखलढुङ्गा जिल्लाको तीनकन्या पञ्चवती मेला, इलाम जिल्लाको माईवेणी मेला र माई पोखरी मेला, बझाङ जिल्लाको सुर्मादेवीको जात्रा, सिन्धुली जिल्लाको कुशेश्वर महादेव मेला, रौतहट जिल्लाको राजदेवीको मेला, रुकुम जिल्लाको डिङ्ग्रे मेला, तनहुँ जिल्लाको व्यास गुफा मेला र खड्ग देवीको मेला, सिराहा जिल्लाको सहलेश फुलवारीको मेला, बारा जिल्लाको सिमरौनगढको कङ्काली माईको मेला, सप्तरी जिल्लाको हनुमानजीको मेला आदि हुन् ।
मनोज बाजपेयी
मनोज बाजपेयी  भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता हुन्।
दर्मा
दर्मा नेपालको कर्णाली अञ्चलको हुम्ला जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ३०७ वटा घर छन्।
भूगोल
यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो । समुद्र सतह भन्दा यो ठाउँ २३४८ मिटर (७७०३ फुट) माथि पर्दछ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार दर्माको जनसङ्ख्या १६११ छ। यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन्।
धुधिलाभटी
धुधिलाभटी नेपालको धवलागिरि अञ्चलको बाग्लुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो। यो ठाउँमा ९३९ वटा घर छन्।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार धुधिलाभटीको जनसङ्ख्या ४७६१ छ। यस मध्य पुरुष ४४%, र महिला ५६% छन्।
गामेलस्तद गिर्जाघर सहर
गामेलस्तद गिर्जाघर सहर (Gammelstads kyrkstad) स्विडेनको लुले नजिकैको गामेलस्तदेनमा रहेको युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र हो। यो बोथनिया खाडीको उत्तरी कुनामा अवस्थित छ। एक समयमा उत्तरी स्कान्दिनेभिया क्षेत्रभरि फैलिएको यसैप्रकारका सहरहरूमध्ये हालसम्म सुरक्षित रहेको सहरको एक उत्कृष्ट नमुना हो। सन् १९९६ मा यसलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रको सूचीमा  गामेलस्तदको गिर्जाघर सहर, लुलेको रूपमा समावेश गरिएको थियो।
सीओपीडी
क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ पुल्मोनरी डिजिज अर्थात् सीओपीडी, यो रोगलाई चिकित्सा विज्ञान -मेडिकल साइन्स)को भाषामा क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ पुल्मोनरी डिजिज अर्थात् छोटकरीमा सीओपीडी भनिन्छ। श्वास नली साँगुरिँदै गएर सास फेर्न गाह्रो बनाउने यो रोग खासगरी बूढापाकालाई लाग्दछ। समयक्रमसँग यो रोग बढ्छ मात्र, घट्दैन। रोग लागेपछि निमिट्यान्नै हुने गरी उपचार त गर्न सकिँदैन तर होसियारी अपनाउने हो भने यसबाट हुने जटिलतालाई घटाउन भने पक्कै सकिन्छ। सीओपीडी रोग लागिसकेपछि बढ्ने क्रमलाई विभिन्न उपाय अपनाएर घटाउनु पर्दछ। यसका लागि धूमपान नगर्ने वा चटक्कै छाडिदिने एउटै मात्र अचूक उपाय हो। यसको अतिरिक्त धूवाँ, धूलो तथा अन्य वातावरणीय प्रदूषणबाट बच्नुपर्दछ।यो रोग एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्दैन।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको दस्तावेज अनुसार, यो विश्वमा मानव मृत्युका लागि जिम्मेवार रोगमध्ये छैटौँमा पर्न आउँछ। यो रोगबाट एसियाली मुलुक बढी पीडित छन्। सीओपीडी रोग लाग्नुको प्रमुख कारण धूमपान भए पनि वायु प्रदू्रषण, रासायानिक पदार्थ मिसिएको धूवाँको मुस्लोजस्ता कारणले यो रोग लाग्दछ। त्यसैले लामो समयसम्म धूमपान गर्ने व्यक्ति, धूवाँ तथा वायु प्रदूषणमा रहने व्यक्ति -ट्राफिक, इँटाभट्टा, सिमेन्ट कारखानामा काम गर्ने आदि) बढी जोखिममा हुन्छन्।
श्वास प्रश्वाससम्बन्धी समस्याअन्तर्गत दम, ब्रोङ्काइटिस र निमोनिया पर्दछन्। अन्य मौसममा पनि भइरहने दमको समस्या चिसोपना तथा धूवाँको कारण श्वासनली अझ बढी खुम्चिन गई बढ्दछ। त्यसैगरी श्वासनली सुन्निन गई कम्तीमा तीन महिनासम्म खोकी लाग्ने ब्रोङ्काइटिसको समस्या पनि जाडो महिनामै बढ्ता हुन्छ। रुघाखोकी तथा अन्य भाइरल सङ्क्रमण बिग्रेर वा दम, ब्रोङ्काइटिसका कारण खकार जमेर छाती पाक्ने अवस्थालाई निमोनिया भनिन्छ। यी सबै श्वास प्रश्वाससम्बन्धी समस्याका कारण उमेर पुगेका व्यक्तिलाई शिथिल तुल्याउँछ एवम् अकालमा मृत्यु पनि गराउँछ।
चिसोपनाले हुने एलर्जी, न्यानो पार्न आगो ताप्ने क्रममा आउने धूवाँ र चुरोट तथा हुक्काको अत्यधिक प्रयोगले श्वास प्रश्वाससम्बन्धी समस्यालाई बल्झाउँछ। यी समस्याका लक्षणहरूमा सास फेर्न गाह्रो हुने, घ्यारघ्यार हुने, स्याँ स्याँ बढ्ने, नीलो हुने, र्‍यालजस्तो वा पाकेको खकार आउने, ज्वरो आउने, छाती कस्सिएको अनुभव हुने, घाँटी तथा करङको मांसपेशी खुम्चिने रहेका छन्। यसका लक्षण ४० वर्षको उमेर कटेपछि मात्र देखा पर्दछ।
शारीरिक जाँच पड्ताल, छातीको एक्सरे, श्वास प्रश्वाससम्बन्धी विषयगत जाँच, रगत तथा खकारको जाँचबाट कुन प्रकारको श्वास प्रश्वासको समस्या हो निक्र्योल गर्न सकिन्छ। श्वास प्रश्वास सम्बन्धी कुनै पनि प्रकारको समस्यामा प्रतिजैविक -एन्टिबायोटिक) औषधि, श्वास नली ठूलो पार्ने, सुजन -सुन्निएको) कम गर्ने औषधि, अक्सिजन आदि उपचारको जरुरत पर्दछ।
कतिपय श्वास प्रश्वाससम्बन्धी समस्या लामो समयसम्मको धूवाँ, धूलोका कारण श्वास नली तथा फोक्सोमै स्थायी रूपमा परिवर्तन आउने हुनाले यी रोगलाई पूर्ण रूपमा निको गर्न गाह्रो हुन्छ।
हरियो चिया
हरियो चिया चियाको पात प्रशोधनको क्रममा कम अक्सिडेसन गरिएको चियापत्ति हो । यसको शुरुवात चीनबाट भएको हो तर पछि यो एसियाका धेरै क्षेत्रहरूका संस्कृतिहरूसंग सम्बद्ध भयो ।
पहिलो बागमती प्रदेश सभा
बागमती प्रदेशको पहिलो प्रदेश सभा वि.सं. २०७४ माघ १८ मा गठन भएको थियो। वि.सं. २०७४ मङ्सिर १० र मङ्सिर २१ मा निर्वाचन सम्पन्न भएपछि यो सभाको गठन भएको थियो। बागमती प्रदेश सभामा ११० जना सदस्यहरू रहेका छन् जसध्ये ६६ जना पहिलो पटक मतदान मार्फत निर्वाचित भएका थिए भने ४४ जना समानुपातिक तर्फबाट निर्वाचित भएका थिए। यो सभाको अवधि वि.सं. २०७४ माघ १८ मा सुरु भएर वि.सं. २०७९ असोज ३ मा समाप्त भएको थियो। सभाको कार्यकालमा नेकपा (एमाले)बाट डोरमणि पौडेल र अष्टलक्ष्मी शाक्य मुख्यमन्त्री भएका थिए भने नेकपा (एकीकृत समाजवादी)बाट राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे मुख्यमन्त्री बनेका थिए।  सभामुखमा सानुकुमार श्रेष्ठ र उपसभामुखमा राधिका तामाङ थिए।
आँधिखोला
आँधिखोलानेपालको एक नदी हो । यो नदी स्याङ्जा जिल्लाको विच भागबाट वगेको छ। यो खोला स्याङ्गजा जिल्ला को मिर्मि भन्ने ठाउमा गएर कलि गण्डकी मा मिसिन्छ. जहाँ कलि गण्डकी जल बिधुत आयोजना को बाँध छ ,
फ्र्यांकलिन पार्स
फ्र्यांकलिन पार्स अमेरिकाका चौधौँ राष्ट्रपति हुन् । उनको जन्म सन् १८०४ नोभेम्बर २३ मा भएको थियो । उनी सन् १८५३ मार्च ४ देखि सन् १८५७ मार्च ४ सम्म अमेरिकाका राष्ट्रपति थिए । उनी न्यु ह्याम्सर राज्यबाट राष्ट्रपति हुने एक मात्र व्यक्ति हुन् । उनको निधन सन् १८६९ अक्टोबर ८ मा भयो ।
हाम्रो पुस्तकालय
पृष्ठभूमि
विं सं.२०६९ नौडाँडामा एउटा पुस्तकालय स्थापना गर्ने हाम्रो चाहाना हो। यस कार्यका लागि हामिले जाने बुझे जति क्रियाकलापहरु गर्दै गयौ। घरघरमा गएर सहयोग उठाउने देखि लिएर सदस्य बनाई मासिक रूपमा सदस्य सुल्क जम्मा गर्ने, स्कुलमा शिक्षकसंग अपिल गर्नेजस्ता कार्यहरू गरिए। हामिमा भएको अपरिपक्वता, नेतृत्व क्षमतामा कमजोरी, सहि व्यवस्थापनको कमि जस्ता हाम्रो आफ्नै कमजोरीले हामी अगाडि बढ्न सकेनौ। त्यसै गरी जिल्ल स्तरिय परीक्षा अनि भविस्यको एस. एल. सि लाई केन्दृत गरी थुप्रै अभिभावकको पनि दबाब पर्न थाल्यो। स्कुलमा शिक्षकहरूको नजरमा पनि हामी पढाईतिर भन्दा यश तर्फ हिड्दा नराम्रो पर्न गयो। यसरी पुस्तकालय स्थापन गर्ने महायज्ञको यात्रामा अल्पबिराम लाइयो। अहिले वि सं २०७३ साल सम्म आइपुग्दा सबै क्षेत्रबाट बुझ्दा पुस्तकालयको धेरै महत्त्व भएको बुझियो। पुस्तकालय स्थापना हुनुपर्छ भन्ने पनि धेरैको चहाना छ। सबै सदस्यमा पनि परिपक्वता छाएको पनि मैले देखेको छु।
राजेश्वर नेपाली
राजेश्वर नेपाली (वि.सं. २००२ - ) नेपाली पत्रकार तथा साहित्यकार हुन्। उनको खास नाम राजेश्वर साह हो। उनी धेरै वर्षदेखि जनकपुरमा रहेर पत्रकारिता गर्दै आएका छन्।
जीवनी
उनको जन्म वि.सं. २००२ साल भदौ १९ गते धनुषाको बिन्धी गाविस, बेलाग्राममा भएको हो। उनका पिताको नाम रामदुलार साह र माताको नाम इन्द्रमणिदेवी साह हो। उनहरू तीन दाजुभाइ र तीन दिदीबहिनी जन्मेका हुन्। राजेश्वर माहिलो छोरा हो।
उनले अक्षर त घरमै सिके। त्यसपछि जनकपुर वडा नं. ७मा रहेको रामजानकी मन्दिरमा पढ्न जान्थे। त्यहाँ एक वर्ष पढे। त्यसपछि बसहिया गाउँमा खुलेको गोगलप्रसाद मिडिल स्कुल गए। मिडिल स्कुल तीन किलोमिटर टाढा थियो। मिडिल स्कुलमा म 'बालवर्ग'मा भर्ना भए। त्यसबेला उनी ७/८ वर्षको पुगिसकेका थिए। त्यसपछि पहिलो कक्षा, दोस्रो कक्षा गर्दै उनले त्यही स्कुलमा कक्षा ७ सम्म पढे। मिडिल स्कुलपछि कक्षा ८ देखि उनले जनकपुरको सरस्वती स्कुल पढ्न पाए। एसएलसी त्यहीँबाट दिए। उनले वि.सं. २०२१ सालमा एस.एल.सी. परीक्षा दिएका हुन्। एस.एल.सी.मा म फेल भए। आंशिक परीक्षा दिनुपर्ने भयो। वि.सं. २०२२ सालमा आंशिक परीक्षा वीरगन्ज गएर दिए। सेकेन्ड डिभिजनमा पास भए।
मिडिल स्कुलसम्म उनी आफ्नो थर 'साह' लेख्थें। पुस्तकालयमा विनोबा भावेको 'जय जगत' शीर्षकको किताब थियो। त्यो उनले पढे। त्यसमा जातपात छुट्याउने कामको विरोध गरिएको छ। उनी त्यसबाट प्रभावित भए र थरमा 'नेपाली' लेख्न थालेका हुन्। उनको नागरिकता, जग्गाजमीनको कागजात, सबै तहका प्रमाणपत्रमा नाम 'राजेश्वर नेपाली' नै छ।
साहले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट एम्.ए. सम्म पढेका छन्। नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्ता नेपाली बहुदल र स्वतन्त्र पत्रकारिताका कै लागि ३६/३७ पटक जेल गएका छन्।
पत्रकारिता
एस.एल.सी. दिनुअघि वि.सं. २०१८ सालमै मैले पत्रकारिता गर्न थालेका हुन्। वि.सं. २०१८ सालबाट नेपाल सन्देश नामक पत्रिकाबाट पत्रकारिता सुरु गरेका थिए। पछि उनले राष्ट्रपुकार, विश्वद्वीप, नेपाल टाइम्स, नेपालवाणीलगायतका पत्रपत्रिकामा काम गरे। नेपाली टाइम्समा काम गर्दा जनकपुरबाट राजधानी समाचार पठाउँदा जग्गा नै बेचे।
पुरस्कार
उनले वि.सं. २०६८ सालको राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार पाए।
उनले पत्रकार महासंघका तर्फबाट प्रेस स्वतन्त्रता सेनानी सम्मानसहित आधा दर्जनभन्दा बढी पुरस्कार र सम्मान पाएका छन्।
आकाशभैरव
कान्तिपुरको मुख्य भित्री सहरी क्षेत्र वंधः अर्थात् इन्द्रचोकमा अवस्थित हाथु द्यः, आजु द्यः अर्थात् आकाश भैरव अर्थात् आजु द्य वा हाथु द्यःको मूर्तिमा टाउको मात्र रहेको छ । आकाश भैरवलाई किराँतकालीन देवताको रूपमा मानिन्छ । नेवार समुदायले मूलतः आजु द्यःको रूपमा पूजिने यी देवताको वारेमा विभिन्न किंवदन्ती छ । एउटा किंवदन्तीअनुसार यलम्बर भन्ने - किराँती राजाले इन्द्रचोक अर्थात् वंघःमा आफ्नो राजघर बनाएर बसेका थिए । यो कुरा प्राचीन इतिहासमा पनि उल्लेखित छ । आजु द्यःलाई यलम्बरकै प्रतीकका रूपमा नेवारले मान्ने गर्दछन् । अर्को किंवदन्ती अनुसार महाभारतको युद्धमा जाँदा कृष्ण भगवानले छल गरी काटिएको भगवान यलम्बरको शिर प्राचीन टेकुदोभान (हालको इन्द्रचोक)मा नदीछेउमा बसी काम गरिरहेको एकजना ज्यापूले देखेछ सो ज्यापूलाई सपनामा यलम्बर भगवानले भैरवको रूपमा दर्शन दिई मलाई यहीं नै एउटा छाप्रो बनाई राख र तिमीहरूले नै हेरविचार गर भनी भनेछन् ज्यापूले बिहान सबेरै सो शिर भएको ठाउँमा एउटा सानो छाप्रो बनाई यलम्बर भैरवलाई विराजमान गराई पूजाआजा गर्न थाले । त्यसैले हालसम्म पनि इन्द्रजात्राको दिन मन्दिरको तल चोक (सडक)मा एउटा छाप्रो बनाई श्री यलम्बर भैरवलाई बिराजमान गराउने चलन चलि नै रहेको डा. साफल्य अमात्यको 'श्री आकाश भैरवनाथ' पुस्तकमा उल्लेख छ । कतिपय विद्वानहरू काठमाडौँ आदिवासी ज्यापुहरूलाई किराँतीहरूकै वंशजको रूपमा मान्ने गर्दछन् । साथै लिच्छवी राजाले विजय गरेपछि काठमाडौँमा रहेका सबै किराँतीहरूलाई ज्यापु बनाइदिएका थिए भन्ने विद्वानहरूको भनाइ छ । नेपाल भाषामा आजुको अर्थ, बाजे, बराजु वा थकाली हो र द्यःको अर्थ देवता हो । अर्थात यो पुर्खौली देवता हो । काठमाडौँका नेवारहरूमा थकालीलाई मान्ने र पूजा गर्ने चलन अद्यापि छ ।
पूजाको प्रचलन
आकाश भैरवका पूजारी परम्परागत टोल वंघः (इन्द्रचोक) का ज्यापू हुन् । यसैले नित्य पूजा देखि वर्षेनी हुने इन्द्रजात्रामा समेत आकाश भैरवको पूजाआदि गरेर आकाश भैरवको मूर्तिलाई चाहिने विभिन्न फूलहरूको बन्दोबस्त गर्ने, फूलमाला गाँस्ने लगायत फूलमालाले सजाउने काम वंघः -इन्द्रचोक) टोलका ज्यापूहरूकै जिम्मामा रहेको छ । आकाश भैरवको मुख्य जात्रा, पूजाआजा इन्द्रजात्राको अवसरमा हुने गर्दछ । यसैले पनि विशेष गरी इन्द्रजात्रा पर्वमा आकाश भैरवलाई बाहिरको छाप्रोमा विराजमान गराएपछि नै आकाश भैरवको मूर्ति विशेष किसिमले सजिने गरेको छ । भाद्र शुक्ल एकादशीको दिनमा आकाश भैरवका गुठीयारहरू मिली भैरवको मन्दिरका तल एउटा खटनुमा छाप्रो बसाउँछन् । त्यही दिन आकाश भैरवका आठ जना गुठीयार मध्येका तर्फबाट आफ्ना नातागोता, छोरी, ज्वाइँ, भाञ्जाभाञ्जीहरूलाई 'आकाश भैरवलाई छायेकेगु (पूजा गर्ने) अवसरमा प्रसाद ग्रहण गर्न निमन्त्रणा गरिन्छ । अर्थात् त्यो दिन सबै आफन्त, नातागोताहरूलाई बोलाएर विशेष भोज खुवाइन्छ । यही दिन नातागोटा, छोरी ज्वाईं आदिले विभिन्न फूलहरू ल्याउँछन् । यिनीहरू सबै मिलेर फूलमाला गाँस्छन् । द्वादशीका राति पुँ अर्थात् चित्रकारहरूले भैरवनाथको मुहारमा रङ्गरोगन गर्छन् । त्यसपछि गुठीयारहरू मिलेर सो मूर्तिलाई बोकेर बाहिर ल्याई एकदिन अगाडि बनाएको छाप्रोमा विराजमान गराइन्छ । ताम्राकारहरूले सो मूर्तिमा गरगहना लगाई दिन्छन् । त्यसपछाडि गुठियारहरूले एकदिन अगाडि गाँसेको फूलमालाहरूले मूर्ति सजाउने काम गर्छन्। इन्द्रजात्राभरि आठ जना पालाहरूले पालैसँग विभिन्न प्रकारका फूल, फूलमाला आदिले मूर्तिले सिँगारी बाजागाजा बजाई आकाश भैरवको पूजा गर्ने काम हुन्छ। हजारौँको सङ्ख्यामा चाहिने यी फूलहरू गुठीयारका नातागोताले ल्याउने र फूलमाला गाँस्न सहयोग पनि प्राप्त हुने भएकोले आठै दिन आकाश भैरव ताजा फूलमालाले सजिएका हुन्छन् । उपत्यकामा भैरवका सयौँ मूर्तिहरू पाइन्छन् । कुनै सशरीर त कुनै टाउको मात्रै भएका । आकाश भैरवको दक्षिणतिर पनि दुईवटा बडेमानका भैरवका मूर्ति छन्। एउटा श्वेत भैरव, जसको अनुहार इन्द्रजात्रामा मात्र हेर्न पाइन्छ त्यस मूर्तिमा भैरवको टाउको मात्र रहेको छ । अर्को काल भैरव, जुन मूर्ति सशरीर उभिएको छ।
तामाकोशी नदी
तामाकोशी नदी मध्यपूर्व नेपालको एक प्रमुख नदी हो। तामाकोशी नदी सुनकोशीको सहायक नदी मात्र नभएर यो एक, शक्तिशाली प्रमुख नदी हो जुन भोटेकोशी भन्दा दुई गुणा ठुलो छ। तामा कोशी नदी थुप्रै हिमनदी र हिम शिखर पग्लेर तिब्बतबाट बग्न सुरु गर्दछ। बुस्तिको रोड भेटिनु पुर्व यो नदि ७५ कि.मि. फैलिएको छ। तामा कोशीको शाब्दिक अनुवाद तामाको नदी रहेको छ। यो नदीलाई दुखको नदीका नामले पनि चिनिन्छ। राजा रनबहादुर शाहको पालामा ठेउलाको महामारी फैलिएकोले ती बिरामीहरूलाई काठमाडौंबाट निकाली तामाकोशीको किनारमा पठाएको र सोही क्रममा ती लखेटिएका नेवार समुदायका बालबच्चा त्यस रोगले मरेको हुनाले उनीहरूले गरेको विलापला‌ई सितलामाजु नाम दिेइएको थियो जसले उनीहरूको कठिन यात्रा र दुःख वर्णन गर्दछ। गौरीशङ्कर हिमालको हिमनदीले छोरोल्पा ताल बनेको छ जसबाट यो नदी उत्पन्न भएको हो। यस नदीको पानीको गति असाध्यै उच्च छ। यस नदीको पानीको बहाबलाई ग्रेड ४-६ दिइएको छ। तामाकोशी नदी सप्तकोशीको सात मध्ये एक सहायक नदी हो। धेरै उच्च बहाब र रेपिडको कारण यो नदी व्यवसायिक प्रयोग को लागि कठिन छ। व्यवसायिक प्रयोग कठिन भएतापनि र्‍याफ्‍टिङ्ग र क्याकिङ्गको लागि यो नदी पनि प्रयोग हुँदै आएको छ। यो नदी दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली हुँदै बग्ने नदी हो एवं नेपालको बहुप्रतिष्ठित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ४५६ मेगा वाट बिजुली पनि यही नदीबाट निकालिने भैएको छ र यसको कार्य निर्माणाधीन छ।
छैटौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०६८
छैटौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०६८ नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिताको छैठौं संस्करण हो। सुदुरपश्चिमाञ्चलमा स्वास्थ्यका लागि खेलकुद, राष्ट्रका लागि खेलकुद भन्ने मुल नाराका साथ छैटौँ बृहत् राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता २०६८ फागुन १४ गते आइतवारबाट शुरू भएको थियो। सुदूरपश्चिमको व्यापारिक केन्द्र धनगढीको बजारमा अवस्थित नवनिर्मित रङ्गशालामा राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवले वृहत् खेलकुद महोत्सवको औपचारिक उद्घाटन गरेका थिए । प्रतियोगिता शुरू भएको घोषणा गर्दै राष्ट्रपति यादवले खेलकुदको माध्यमबाट समग्र मुलुकलाई एकताको सूत्रमा बांध्नुपर्ने समेत बताएका थिए ।
सोही समारोहमा छैटौँ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिताको लोगो अङ्कित झन्डाको झन्डोत्तोलन गर्दै तत्कालीन नेपालका प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले आफ्नो पार्टीले खेलकुदलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको बताउँदै प्रतियोगिताको सफल आयोजनाले सुदुरपश्चिममा समग्र विकासको ढोका खोल्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए ।
धनगढी रङ्गशालामा आयोजित विशेष समारोहमा ओलम्पियन दीपक विष्टले छैटौँ राष्ट्रिय खेलकुदको ज्योति प्रज्वलन गरेका थिए । गौतम बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीबाट ल्याइएको ज्योतिलाई पूर्व ओलम्पियनहरूको टोलीले धनगढी रङ्गशालासम्म पुर्‍याएका थिए । भने समारोहमा सुदूरपश्चिममा जन्मिएर भलिबलका राष्ट्रिय कप्तान बन्न सफल हुनुभएका खेलाडी भरत शाहले समग्र खेलाडीका तर्फबाट र खेल पदाधिकारी एवम् निर्णायकहरूका तर्फबाट भारत्तोलनका रेफ्री ठक्करबहादुर बलले शपथ लिएका थिए।
उद्घाटन समारोहमा सुदूरपश्चिमका नौ वटै जिल्लाका मौलिक संस्कृति तथा देशका विभिन्न जातजातिका नृत्य एवम् झाँकी प्रस्तुत गरिएको थियो । त्यस्तै, ३ हजार ६ सय १९ खेलाडी र १ हजार ९ सय ४० पदाधिकारी परेडमा सहभागी भएका थिए । धनगढीमा शुरू भएको प्रतियोगिता फागुन २१ गते कञ्चनपुरको महेन्द्रनगरमा सम्पन्न भएको थियो ।
प्रतियोगितामा पाँच विकास क्षेत्र, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, जनमुक्ति सेना, विश्वविद्यालय खेलकुद सङ्घ गरी नौ टिमका दुई हजार २३४ पुरुष, एक हजार ३८५ महिला खेलाडीका साथै २६७ व्यवस्थापक, ३९० प्रशिक्षक, एक हजार १७७ राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय निर्णायक, ९६ राष्ट्रिय सङ्घका पदाधिकारी, २० विभागीय टिमका प्रतिनिधि र १५ क्षेत्रीय खेलकुद विकास समितिका पदाधिकारीहरूको सहभागिता रहेको थियो। प्रतियोगितामा नेपाली सेनाको त्रिभुवन आर्मी क्लबका खेलाडीको भने सहभागिता रहेको थिएन । कुल ३१ खेल समावेश गरिएको यो प्रतियोगितामा ३०५ स्वर्ण, ३०५ रजत र ४५२ कास्यपदकका लागि एक हजार ६२ जना खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।
प्रतियोगिताको उद्घाटन समारोहमा सुदूरपश्चिमको लोकसंस्कृति झल्किने विभिन्न झाँकी एवम् नृत्य प्रस्तुत गरिएको थियो भने प्रतियोगितामा सहभागी सबैजना  खेलाडीले रङ्गशालामा उत्कृष्ट मार्चपास गरेका थिए । साँझ रङ्गशालामा प्रज्वलित विभिन्न रङ्गका बत्ती, पटाका, झिरझिरे र आतसबाजीले धनगढी बजार बेहुलीझैँ सिङ्गारिएको भान हुन्थ्यो । समारोहमा धनगढीको १७ विद्यालयका विद्यार्थीले सामूहिक नृत्य, शसस्त्र प्रहरी बलले कलात्मक नृत्य प्रतुत गरेका थिए ।
यस प्रतियोगिताको कलात्मक लोगो कलाकार जीवनराज उपाध्यायले बनाएका थिए । लोगोले राष्ट्रिय एकता, शान्ति र सुन्दर सुदूरपश्चिममा चर्चित डेउडा नाचको झल्को दिएको छ । प्रतियोगितको मस्कटमा भने यसै भेगमा पाइने बाह्रसिङे जरायोलाई अङ्कित गरिएको थियो ।
लोगो तथा मस्कट
राष्ट्रिय खेलकुद परिषदले सूदुरपश्चिमाञ्चलमा २०६८ फागुण १४ गतेदेखि २१ गतेसम्म भएको छैठौं राष्ट्रिय खेलकुदको प्रतिक चिन्ह लोगो सार्वजनिक गरेको थियो। चन्द्र सूर्य रातो र निलो रङगले राष्ट्रियता परेवाले शान्तिको प्रतिक पाँच ओलम्पिक रिङले पाँच विकास क्षेत्र रिङलाईनै आधार मानी मानिसहरूको चेनले सूदुरपश्चिमाञ्चलमाको लोकप्रिय नाच देउडा नाच र खेलाडीहरूको जमघटलाई लोगोले प्रतिनिधित्व गरेको छ ।
छनोट
तीन सदस्यिय छनौट समितिमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका बरिष्ठ अधिकृत कमल खनाल संयोजकत्व प्रेस सल्लाहकार दिवस गुरागाईं र काठमाण्डौ विश्वविद्यालयका कला विभाग प्रमुख सुजन चित्रकार सदस्य हुनुहुन्थ्यो । प्रतिक चिन्ह बनाउने कलाकार राजोपाध्यायलाई पुरस्कार स्वरुप ४० हजार रुपैयाँ नगद प्रदान गरेको थियो ।
स्रोत
श्रेणी :नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद
हृदयशास्त्र
हृदयशास्त्र दुई संस्कृत शब्द हृदय (मुटु) र शास्त्र मिलेर बनेको शब्द हो।
सरुवा रोग
चिकित्सा विज्ञानमा सरुवा रोग भन्नाले रोगी व्यक्तिबाट स्वास्थ व्यक्तिमा सर्ने रोगहरू भन्ने बुझाउँछ। दुषित हावा, पानी, दिशा-पिसाब, सर-सफाइको कमि र अन्य कारणहरूले सरुवा रोग सार्न मदत गर्छन्।
एन्नी क्रुज
एन्नी क्रुज (जन्म ६ नोभेम्बर १९८४) अमेरिकन अश्लील चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडल हुन ।
पास्कलाइन
सन् १६४२ मा ब्लेइज पास्कल नाम गरेका एक जना फ्रेन्च गणितज्ञले पहिलो मेकािनकल क्याल्कुलेटर बनाएका िथए जसको नाम पास्कलाइन रािखएको िथयो। यसलाइ अको शब्दमा पास्कलको क्याल्कुलेिटड र एडिग मे िसन पनि भनिन्छ ।
गुर्न्जी
गुर्न्जी, आधिकारिक नाम Bailiwick of Guernsey (Bailliage de Guernesey, ) एक इङ्गल्याण्डको स्वशासित भूभाग हो ।
आर. माधवन
''' आर. माधवन ''' भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक बहुप्रसिद्ध अभिनेता तथा चलचित्र निर्माता हुन्।
भुटानी राजपङ्खी लोखर्के
वितरण
यस प्रजातिको लोखर्केको बासस्थान दायरा हिमालयको केही भूभाग मात्र सिमित रहेको छ जहाँ यी प्रजातिहरू मुख्यतया पूर्वी नेपाल, भुटान, भारतको सिक्किम राज्य र पश्चिम बङ्गाल राज्यमा भेटिन्छन्। यी प्रजातिहरू भारतको अरुणाचल प्रदेशको मध्य भूभाग तथा पश्चिमी भूभागमा पनि पाइन्छन्।  यी प्रजातिहरू थोरै मात्रामा चीनको तिब्बतमा पनि पाइन्छन्।