cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भीमसेनथापा गाउँपालिका
भौगोलिक अवस्थिति
भीमसेन गाउँपालिकाको क्षेत्रफल १०१.२५ वर्गकिलोमिटर रहेको छ । यो गाउँपालिका ८ वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ । यस गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या २२,०३३ रहेको छ । यसको सीमाना पूर्वमा धादिङ जिल्ला, पश्चिममा गोरखा नगरपालिका र सिराचनोक गाउँपालिका, उत्तरमा सुलीकोट र आरूघाट गाउँपालिका र दक्षिणमा सहिद लखन गाउँपालिका र धादिङ जिल्लासँग जोडिएको छ ।
पाण्डुरङ्ग वामन काणे
डाक्टर पांडुरंग वामन काणे (१८८०-१९७२ ई.) संस्कृतका अन्तरर्राष्ट्रिय ख्यातिप्राप्त उद्भट विद्वान्‌ एवं उच्च कोटिका प्राच्यविद्याविशारद थिए। तिनको जन्म महाराष्ट्रका रत्नागिरि जिल्लाहरूका दापोली नामक गाँवमा ७ मे, १८८० ई.लाई तपाईँको जन्म भयो। यसै जिल्लाहरूमा लोकमान्य तिलक, गोपालकृष्ण गोखले, न्यायमूर्ति रानाडे, आचार्य विनोबा भावे, साने गुरूजी, महर्षि डॉ। धोंडो केशव गर्वे, अल्ताफ राजा तथा दाउद इब्राहिम जस्तै महापुरुष पैदा हो चुके छन्। उन्हे वर्ष १९६३मा भारत रत्नदेखि सम्मनित गरिएको छ।
डा। काणे आफ्नो लामा जीवनकालमा समय-समयमा उच्च न्यायालय, बंबईमा अभिवक्ता, सर्वोच्च न्यायालय, दिल्लीमा वरिष्ठ अधिवक्ता, एलफिंस्टन कालेज, बंबईमा संस्कृत विभागका प्राचार्य, बंबई विश्वविद्यालयका उपकुलपति, रायल एसियाटिक सोसाइटी (बंबई शाखा)का फेलो तथा उपाध्यक्ष, लण्डन स्कूल अव तर्फयिंटल ऐंड अफ्ऱीकन स्टडीजका फेलो, रार्ष्टीय शोध प्राध्यापक तथा सन्‌ १९५३ देखि १९४९सम्म राज्यसभाका मनोनीत सदस्य रहे। पेरिस, यस ्तंबूल तथा कैंब्रिजमा आयोजित प्राच्यविज्ञ सम्मेलनहरूमा तपाईँले भारतको प्रतिनिधित्व गरे। भंडारकर तर्फयंटल रिसर्च इंस्टीट्यूट, पूनादेखि पनि तपाईँ पर्याप्त समयसम्म सम्बद्ध रहे।
साहित्य अकादमीले सन्‌ १९५६ ई.मा 'धर्मशास्त्रको इतिहास'मा पाँच हजार रूपएको पुरस्कार प्रदान गर्न तपाईँका सम्मानित गरे र १९६३ ई.मा भारत सरकारले तपाईँलाई 'भारतरत्न' उपाधिदेखि अलंकृत गरे। १८ अप्रैल, १९७२मा ९२ वर्षको आयुमा डा। काणेको देहान्त भयो।
पर्सौनी बिर्ता
परसौनी बिर्ता नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
वरुण बहुमुखी क्याम्पस
वरुण बहुमुखी क्याम्पस संखुवासभा जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ ।
सौफर्साटिकर
सौफर्साटिकर नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
माझकोट तनहुँ
माझकोट नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अञ्चलमा पर्ने तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार माझकोट गाविस को जनसङ्ख्या ६,७९९ रहेको छ । यो गाविसमा १,५२२ वटा घर छन ।
होलेसुङ
होलेसुङ आजभन्दा लगभग ४५० वर्ष पहेले हलेसी क्षेत्रको किरातीहरुका साझा पुर्खा प्रथम कविला शासक थिए। जस लाई चाम्लिङ राई हरूको पहिलो पुर्खाभनिन्छ।
इतिहास
मझुवागढीबाट हलेसी क्षेत्र आएका "होमैखुङ" का छोरा होलेसुङ थिय। होलेसुङले सेनवंशी शासनअन्तरगत हलेसी थुममा स्वायत्त शासन गरेका थिए । उनले सेनहरूबाट 'लाहाछाप' प्राप्त गरी स्थानीय शासन सञ्चालन गरेका थिए।  सेन र मकवानका बीचमा चलेको युद्धमा सेनको तर्फबाट होलेसुङ पनि लडाई लडेका थिय। उनको दरबार हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका वडा नम्बर ५ साविकको दुर्छिम गाविस को वडा नम्बर ३ मा पर्ने हात्तीढुङ्गे गाउँको 'खिम्ले'मा थियो। यहाँ अझै उनले बनाएका दरबारको भग्नावशेष पाइन्छ। हाल निर्माण भएको सडक दुर्छिम छापडाँडा ‘दलश्वर राई’ चोक बरभञ्ज्याङबाट साल्तेम्मा, चुमाखु, चुमाखभन्ज्याङ, हात्तिढुंगा, पिपले, गणेशटार, वानाम्ला गाउँ हुँदै सुनकोशी किनारको बतासेघाट जोडिएको १२.१ किलोमिटर सडक होलेसुङ-जनकराज राई मार्ग यिनै किराती पुर्खा होलेसुङ कोनाममा जोडिएको छ।
माली, दोलखा
माली, दोलखा दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
माडी क्याम्पस
माडी क्याम्पस संखुवासभा जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
गङ्गा नदी
गङ्गा नदी वा गङ्गे एसियाका ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा भारत र बङ्गलादेश भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ किलोमिटर (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको उत्तराखण्ड राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर बंगालको खाडीमा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी भारतको एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।
गङ्गा नदीले भारतको उत्तराखण्डमा हिमालयबाट लिएर बङ्गालको खाडीको सुन्दरवन सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ किलोमिटर सम्म भारत तथा बङ्गलादेशमा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ।
यस नदीमा माछा तथा सर्पहरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ डल्फिन पनि पाइन्छन्। यो कृषि, पर्यटन, साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो तटमा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको तटमा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको बिजुली, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक विषाणु हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको प्रदूषण रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा नोभेम्बर, २००८ मा भारत सरकारद्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ।
उद्गम
गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ। गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। गङ्गोत्री तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ। यस हिमतालमा नन्दा देवी, कामत पर्वत तथा त्रिशुल पर्वतको हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। अलकनन्दाको सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा मन्दाकिनी हो। धौली गङ्गाको अलकनन्दासँग विष्णु प्रयागमा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो नन्द प्रयागमा अलकनन्दाको नन्दाकिनी नदीसँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि कर्ण प्रयागमा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी ऋषिकेशबाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्र प्रयागमा अलकनन्दा मन्दाकिनी नदीसँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित देव प्रयागमा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई पञ्च प्रयागभनिन्छ। यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी ऋषिकेश हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई हरिद्वारमा स्पर्श गर्दछ।
गङ्गाको मैदान
हरिद्वारबाट लगभग ८०० किलोमिटर मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, फर्रुखाबाद, कन्नौज, बिठूर, कानपुर हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम यमुना नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी काशी (वाराणसी)मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट मीरजापुर, पटना, भागलपुर हुँदै पाकुर पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, गण्डक, घाघरा, कोशी आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा राजमहलको पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै बङ्गलादेशमा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ।
गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ।
सुन्दरवन डेल्टा
हुगली नदी कोलकाता, हावडा हुँदै सुन्दरवनको भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा ब्रह्मपुत्रबाट निस्किने शाखा नदी जमुना नदी तथा मेबाक्लो नदी मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० किलोमिटर चौडाई भएको सुन्दरवन डेल्टामा गएर बङ्गालको खाडीमा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ। विश्वको सबैभन्दा ठूलो डेल्टा (सुन्दरवन) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको निवास स्थान हो। यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ किलोमिटर) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ। सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र कालिन्दी नदी छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्।
सहायक नदीहरू
गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ। हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। यमुना इलाहाबादमा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग नैनीताल नजिकै निस्केर बिजनौर जिल्लाबाट बग्दै कन्नौज नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर अयोध्या, फैजाबाद हुँदै बलिया जिल्लाको सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा घाघरा भनिन्छ। गण्डक हिमालयबाट निस्किएर नेपालमा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कोशी नदीको मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। ब्रह्मपुत्र नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि सगरमाथाको कञ्चनजङ्घा शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० किलोमिटर बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो शिवालिक पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी पटना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर चम्बल नदी इटावाबाट ३८ किलोमिटरको दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा भोपालबाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ।
जीव-जन्तु
ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली हात्ती, भैँसी, गैंडा, सिंह, बाघहरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा लङ्गुर, रातो बाँदर, भालु, चितुवा, हिउँ चितुवा, हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्। बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, गिद्ध, स्यालका अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। डल्फिनको दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई गङ्गा डालफिन र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो।
आर्थिक महत्त्व
गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा भारत र बङ्गलादेशको कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः धान, गहु, दाल, तिलहन एवं आलू छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा मत्स्य उद्योग पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा उत्तर प्रदेश तथा बिहारमा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन। फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर हरिद्वार, इलाहाबाद एवं वाराणसी जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।
बाँध एवं नदी परियोजनाहरू
गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको पश्चिम बङ्गाल प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण कोलकाता बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता हुगली नदीमा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन उत्तराखंड प्रान्तको टिहरी जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी भागीरथीमा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध हरिद्वारमा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।
प्रदूषण तथा पर्यावरण
गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक विषाणु हुन्छन्, जुन जीवाणुहरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूको जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु (औक्सीजन)को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण हैजा र पेचिश जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ। तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्धोगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिलनबाट हुने गङ्गाको प्रदूषण पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्धोगिक फोहर साथ-साथ प्लास्टिक फोहरको बहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलाजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लीटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गङ्गाको पराभवको अर्थ हुनेछ, हाम्रो समूचा सभ्यताको अन्त। गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ। सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गाको राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा प्रश्नचिह्न पनि लगाईदै छ। जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ। यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।संयुक्त राष्ट्र २००७को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मानसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहन्छ। -->
धार्मिक महत्त्व
भारतको अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई देवीको रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा वाराणसी र हरिद्वार सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न मोक्ष प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा अन्तिम संस्कारको इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे पूजा अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि माघे सङ्क्रान्ति, कुम्भ र गङ्गा दसहराको समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्। गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम् र आरती सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। उत्तराखण्डको पञ्च प्रयाग तथा प्रयागराज जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्।
पौराणिक प्रसँग
गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार ब्रह्माले विष्णुको खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। त्रिमूर्तिको दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे। एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक यज्ञ गरे। यज्ञको लागि घोडा आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु इंद्रले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक ऋषिको नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। तपस्यामा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो। सगरको पुत्रहरूको आत्माहरू भूत बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको अन्तिम संस्कार भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो पत्नीको पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई पृथ्वीमा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू स्वर्गमा जान सकोस। भगीरथले ब्रह्माको घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई पृथ्वीमा ल्याउन सकियोस। ब्रह्मा प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठानको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान शिवलाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा पृथ्वीमा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई मन्दाकिनी र पातालमा भागीरथी भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ।
जेसी रन्धावा
जेसी रन्धावा (जन्म ११ अगस्ट १९७५) एक भारतीय अभिनेत्री र मोडल हुन् ।
जीवन
जसमीत कौर रन्धावा जसलाई जेसी रन्धावाको रूपमा पनि प्रसिद्ध छिन् । उनको जन्म ११ अगस्ट १९७५ मा भएको हो । उनको बुवा नरेन्द्र सिंह रन्धावा र आमा मेहर हुन् । उनी मूल रूपले जयपुरबाट छिन् । उनकी बहिनी साधिका रन्धावा पनि एक बलिउड अभिनेत्री हुन् ।
करियर
जेसी रन्धावा एक सफल मोडल हुन र निकै डिजाइनरहरूसँग कार्य गरिसकेकी छन् ।
न्यू मून
न्यू मून स्टेफनी मेयर द्वारा लिखित उपन्यास हो।
मान पकडी
मान पकडी नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
अमडुबा
अमडुबा सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार अमडुबाको १,४३१ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ७,१५५ रहेको छ।
सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)
सिराहा ३ नेपालको सिराहा जिल्लाको चार मध्येको एक निर्वाचन क्षेत्र हो। वि.सं. २०७४ भदौ १५ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले नेपाल सरकारलाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।
सम्मिलित क्षेत्रहरू
सिरहा ३ निर्वाचन क्षेत्रमामा सिरहा नगरपालिका, नरहा गाउँपालिकाको वडा नं. १ र २, विष्णुपुर गाउँपालिकाको वडा नं. १ र ५, अर्नमा गाउँपालिकाको वडा नं. १–३ र गोलबजार नगरपालिकाको वडा नं. १–१२ समेटिएको छ ।
प्रदेश सभा खण्डहरू
मधेश प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ:
मारिफा
मारिफा (अनुवाद - ज्ञान) एक ग‌ैर नाफा मूलक अनलाइन विश्वकोश परियोजना हो जसले विकी प्रणालीको प्रयोग गर्दछ। यसले विकिपिडियाको समान अरबी विश्वकोश प्रदान गर्दछ। यसलाई १६ फेब्रुअरी २००७ मा नायल साफेईद्वारा स्थापित गरिएको थियो।  भातृ परियोजनाहरूमा पाण्डुलिपि दस्तावेज, स्रोत, सहयोगी पुस्तक, मञ्च, इडाँक खाता (असीमित भण्डारणको साथ), श्रव्य / श्रव्य दृश्य पुस्तकालय समावेश छन्।
सेप्टेम्बर, २००७ मा, मारिफाले भारत सरकारबाट २५,००० पाण्डुलिपि तथा पुराना पुस्तकहरू अरबी लिपिमा प्राप्त गरेको थियो। यी पुस्तकहरू स्क्यान गरिएका चित्रहरू हुन् जुन भारतको उस्मानिया विश्वविद्यालय, हैदराबादमा भण्डारण गरिएको थियो। यी पुस्तकहरू अरबी, फारसी र अटोमन टुर्कीमा उपलब्ध थिए। मारिफाले उनीहरूको इलेक्ट्रोनिक प्रकाशन तुरून्त सुरू गर्दै तिनीहरूलाई निःशुल्क उपलब्ध गराएको थियो। अरबी सम्पदाको उल्लेखनीय विश्वव्यापी सांस्कृतिक केन्द्रहरू जस्तै सुलेमानी पुस्तकालय , इस्तानबुल र अजहर विश्वविद्यालय, काइरो सहित नर्थ क्यारोलिना विश्वविद्यालयले मारिफालाई अरबी पाण्डुलिपिहरूको लागि शीर्ष आठ स्रोतहरूमध्ये एकको रूपमा राखेका थिए। मध्य पूर्व पुस्तकालय सङ्घले मारिफालाई आफ्ना सदस्यहरूलाई सिफारिस गर्दै भारत सरकारबाट अरबी र फारसी पुस्तक तथा हस्तलिपिहरू प्राप्त गर्नका लागि उद्धृत गरेको थियो।
बहु सञ्चार माध्यम
लेख र मूल पाण्डुलिपिहरूको अतिरिक्त, मारिफाले यसको आगन्तुकहरूको लागि विविध प्रकारका सञ्चार माध्यमका परियोजनाहरू प्रदान गर्दछ। गृह पृष्ठमा, दर्शकहरूले संसारभरका विकास समाचारहरू भेट्टाउन सक्छन् जुन दैनिक रूपमा अद्यावधिक गरिन्छ। मारिफाले हालसालै एक श्रव्य दृश्य पुस्तकालय जोडेको छ जहाँ आगन्तुक, प्रशासक र अन्य आगन्तुकद्वारा उर्ध्वभरण गरिएका श्रव्य दृश्यहरू हेर्न सकिन्छ।
सन् २००९ को वसन्तमा, मारिफाले आगन्तुकहरूको लागि साप्ताहिक प्रत्यक्ष सम्मेलन व्याख्यानहरू प्रदान गर्न सुरु गरेको थियो मारिफाका सदस्यहरू र विश्वभरका आगन्तुकहरू उक्त अनलाइन सम्मेलनमा, विश्वव्यापी मुद्दाका बारेमा छलफल गर्न सक्दछन्। आगन्तुकहरू उनीहरूको कम्प्युटरमा वेब क्यामेरा र माइक्रोफोन राखेर र वास्तविक समयमा एक अर्कासँग कुराकानी पनि गर्न सक्दछन्। साप्ताहिक सम्मेलन एक अतिथि व्याख्याताले आफ्नो विशेषज्ञताको क्षेत्रको बारेमा बोल्दछन्। विगतका सम्मेलनहरूले यमनी सम्बन्ध विच्छेद आन्दोलन, सन् २००९ को इरानी राष्ट्रिय चुनाव र सोमालियाको वर्तमान सङ्कटको ऐतिहासिकताको आधारमा वार्ता समावेश गरेका छन्।
मारिफाले त्यस्ता सेवाका लागि खाता खोल्न सदस्यहरूलाई इडाँक खाताहरूको प्रस्ताव गर्दछ।
अरबी विकिपिडियासँग सम्बन्ध
मारिफाका संस्थापक, नायल साफेई सन् २००५ देखि सन् २००६ सम्ममा, विभिन्न लेखहरूको सङ्ख्यामा अरबी विकिपिडियामा योगदानकर्ताहरू मध्ये एक थिए। पछि उनीले अरबी विकिपिडियाको अधिग्रहणको रूपमा वर्णन गरेका थिए जसले गर्दा उनी प्रतिबन्धमा पुगेका थिए र उनले यसमा योगदान दिन छाडि मारिफाको गठन गरेका थिए।
मारिफा, विकिपिडिया सहित धेरै अनुमति स्रोतहरूबाट सामग्रीहरूका साथ सुरु भएको थियो। मारिफाले यसको साइटको लागि विकी ढाँचाको प्रयोग गर्दछ तर यसले व्यक्ति, मुद्दा, र लेखहरूको प्रदान गर्दछ जुन अरबी विकिपिडियामा प्राय: फेला नपर्न सक्दछ। मारिफा प्राय: आधारभूत सामग्रीका लागि अङ्ग्रेजी र अरबी साइटहरूका सामग्रीहरूको प्रयोग गर्दछ तर मारिफाले थप विवरण, स्रोत, तस्वीर, र लेखहरूका लागि टिप्पणी प्रदान गर्दछ जुन अरबी विकिपिडिया नहुन सक्दछ। मारिफाका लेखहरू अरबीमा रहेका छन् तर बहुभाषी सूत्रबद्ध प्रणाली पनि समावेश छ।
कालो चुलेसी
कालो चुलेसी अथवा काली अंगेरी प्याजी रंगको फूल फुल्ने र कलेजी रंगको गुलियो फल लाग्ने एक जंगली वनस्पति हो । यो राम्रोसंंग नपाकेको अबस्थामा खादा यसको स्वाद टर्‍रो र अमिलो साथै धेरै मात्रमा सेवन गरे टाउको दुख्ने हुन्छ । यो वनस्पतिको फलबाट घरेलु लेख्ने मसि र कालो तथा निलो झोल रङ बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ ।
हनैया
हनैया नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो ।
गेटा आँखा अस्पताल
गेटा आँखा अस्पताल कैलालीको धनगढीमा सन् १९८१मा स्थापित भएको हो। कम खर्चमा उत्कृट सेवा पाउने यो अस्पतालमा यस भेगका बासिन्दा मात्रै नभई भारतीयहरू समेत आउने गरेका छन्। तीस वर्षअघि स्थापना भएको गेटा आँखा अस्पतालले यो अवधिमा आठ लाख ८३ हजार आँखाका रोगीको जाँच र उपचार गरिसकेको बताइएको छ।
सेवाहरू
कैलालीको गेटा आँखा अस्पतालले आँखाको नानी प्रत्यारोपण सेवा शुरु गरेको छ। नानी प्रत्यारोपण शुरु गर्ने गेटा आँखा अस्पताल काठमाडौँको तिलगंगापछिको दोस्रो अस्पताल हो। सेवा शुरु भएयता हालसम्म ७ जनाको सफलतापूर्वक नानी प्रत्यारोपण भईसकेको छ। गेटा आँखा अस्पतालका निर्देशक डा. विद्या प्रसाद पन्तले तिलगंगा अस्पताल र अमेरिकाको मोरन आँखा अस्पतालमा तीन महिना नानी प्रत्यारोपण सम्बन्धि तालीम लिएर फर्केपछि नानी प्रत्यारोपण सेवा शुरु गर्नुभएको हो। स्थापनाको २९ वर्षमा गेटा आँखा अस्पतालले करीव २१ लाख आँखाका रोगीलार्ई सेवा दिईसकेको छ। यो अवधिमा मोती बिन्दु र अन्य आँखाको समस्याको शल्यक्रिया हुनेको संख्या दुई लाख ४५ हजार नाघेको छ।
सम्बन्धित लेखहरू
नेपालका अस्पतालहरू
संखुवासभा बहुमुखी क्याम्पस
संखुवासभा बहुमुखी क्याम्पस संखुवासभा जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
मार्वु
मार्वु दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
पहाडिया मुसलमान
नेपालमा पहाडिया मुसलमानहरूको प्रवेश
नेपालमा पहाडिया मुसलमानहरूको प्रवेश कहिलेदेखि भयो भन्ने जान्नु अघी नेपालमा सबै थरीका मुसलमानहरू कसरी र कहिले कुन समयमा भयो भन्ने कुराको चर्चा गर्नु सान्दर्भिक हुनेछ।
विमतिका स्वरहरू
आफूलाई होच्याएर सम्वोधन गरिने शब्द 'चुरेटा'बाट पहाडिया मुसलमानहरूको विमति रही आएको छ। श्री ३ जंगबहादुर राणाले विक्रम् सम्वत् १९१० सालमा लागु गरेको ऐन सवालको भाग ८मा पहाडिया मुसलमान 'चुरेटा' र विदेशी मुसलमानबीच विभेद गरिएको थियो। पानी नचल्ने, छोए छिटो हाल्नु नपर्ने जातमा विदेशी मुसलमानको दाँजोमा पहाडिया मुसलमानलाई तल पारिएको थियो। सो ऐन सवालको निरन्तरतासँगै विक्रम् सम्वत् १९९२ सालको ऐन सवाल भाग पाँचको नं. २१मा 'हाम्रा मुलकका बासिन्दा चुडाल मुसलमान (चुरा बेच्ने मुसलमान) जाति ... ' भन्ने उल्लेख भएको छ। बाहिरबाट आएका मुसलमान र पहाडिया मुसलमान 'चुरेटा' बीच दण्ड प्रणालीमा पनि भिन्न बनाइएको थियो। यिनीहरू मुसलमान हुँदाहुँदै पनि व्यवसायको आधारमा जाति निर्माण गरी 'चुरेटा' बनाइएका थिए। ऐन सवालमा मात्र होइन आधिकारिक शब्दकोशहरू यहाँसम्म कि च्ब्ीएज् ीक्ष्ीभ्थ् त्ग्च्ल्भ्च्को 'ब् ऋइःएब्च्ब्त्क्ष्ख्भ् ब्ल्म् भ्त्थ्ःइीइन्क्ष्ब्ी म्क्ष्ऋत्क्ष्इल्ब्च्थ्', विद्यामहावारिधि डा. पारसमणिप्रधानको 'ठूलो नेपाली अङ्ग्रेजी कोश' नेपाली शब्दको माऊ संस्कृत मान्नुहने भाषशास्त्री महानन्द सापकोटाको 'नेपाली शब्द परिचय' आदिमा चुरा व्यापारीलाई 'चुरेटा', 'चुरौटे' भनेर उल्लेख गरिएको छ। यि अपमानित शब्दको प्रयोगबाट यिनी पहाडिया मुसलमानहरू नाखुस छ र विमति राख्दै आएका छन्। ई.सं. १९९५ देखि अल नेपाल इत्तिहाद संघको व्यानर मुनि मुस्लमीहरूको बसोबास भएका जिल्लाहरूबाट प्रतिनिधित्व गरिएको अल नेपाल मुस्लीम कन्फरेन्सले नेपाली मुस्लीम समुदायको पक्षमा संकल्प प्रस्ताव पास गरेको छ। यसको साथसाथै यो कन्फरेन्सको उपयोग गरी आफूहरूले सदियौँदेखि गर्दै आएको चुरा बेच्ने पेशाको आधारमा जुन होच्याइएको 'चुरौटे' शब्दको विरुद्ध पहाडिया मुसलमाहरूले जोडदार विरोध गर्दै आएका छन्।
पाल्पामा मुसलमानहरू
बाइसे र चौबीसे राज्यमध्ये पाल्पा राज्य सबैभन्दा शक्तिशाली, सङ्गठित र समृद्ध राज्यको रूपमा रहेको थियो। सबैजसो बाइसे र चौबीसे राज्यहरू नेपाल अधिराज्यमा विलय हुँदाको बखतमा पनि पाल्पाले आफ्नो उपस्थितिलाई ज्यूँकात्यूँ राखि आएको थियो। गोर्खालीसँग राम्रो सम्वन्धकायम थियो भने दक्षिणको सिमाना पारि अवधको नवावको दरबारमा पनि त्यत्ति नै राम्रो सम्वन्ध रहेको थियो। सेन राजाहरूले आफ्नो राज्यलाई सिंगार्न बाहिरबाट सीप, कला कौशलहरू आयात गरेका उदाहरणहरू पाइन्छन्। व्यापार प्रवर्द्धनको लागि राजा मुकुन्द सेनले कश्मीरका कशौधनहरू बुटवलमा ल्याएका थिए, जो हालसम्म बुटवलका बासिन्दा रहेका छन्। यसरी नै नेवारी कलाकौशल भित्र्याउन नेपाल खालडोबाट नेवारहरू ल्याइएको कुरा इतिहासमा पाइन्छ। सत्रौँ शाब्दीको अन्त्यतिर सेन राजाहरूले आफ्नो सैन्य शक्ति सुदृढ पार्न भारतबाट हातहतियार, गोला, बारूद, तोप आदिको निर्माण लगायत भाँडाकुँडा, गरगहना साथै सौन्दर्य प्रशाधनका सामग्री बनाउनका लागि मुसलमानहरूलाई भित्र्याएका थिए। अहिले तिनै मुसलमानहरूका सन्तनहरू पहाडिया मुसलमानको रूपमा पाल्पा बस्दै आएका छन्। पाल्पा जिल्लाको चौधवटा गाउँ विकास समिति तथा तानसेन नगरपालिकामा गरी ई.सं. २००१को जनगणना अनुसार ८८९ जना यी पहाडिया मुसलमानहरू रहेका छन्। यिनिहरू जिल्लाको जनसङ्ख्या (२६८५५८)मा ०.३३ प्रतिशत रहेको छ। जिल्लामा सबैभन्दा धेरै यी पहाडिया मुसलमानहरू तानसेन नगरपालिका क्षेत्रभित्र रहेका छन्। हाल तानसेन नगरपालिका वडा नं. १२ र १३मा बसाई रहेका यी मुसलमानहरू त्यसबखतको जोगीपानी पाला अन्तर्गत चालिस कुरीयषले चिनिन्थ्यो भने यिनीहरू बसोबास गर्ने गाउँलाई 'चुरेटा गाउँ' भनेर भन्ने गरिन्थ्यो। भट्टारी, तल्लो गाउँ, ठूलो गाउँ भञ्याङ्ग, रातामाटा, गणेशधारा गरी पाँच टोलामा बाडिएको यो गाउँ व्यवसायको सिलसिलामा यहाँका बासिन्दाहरू यसगाउँबाट अन्यत्र विस्थापित भएर गएपछि यो गाउँ सुनसान छ। बारी बाँझो छ, घरहरू भत्किएका छन्, उराठलाग्दो छ तर एउटै कुरा मान्नु पर्छ बाँकी थोरै सङ्ख्यामा बसोबास गर्नेहरूले पनि सदियौ देखि चलिआएको धर्म, संस्कृति, संस्कार रीतिरिवाजलाई अहिलेसम्म ज्यूँकात्यूँ थामिआएका छन्। मस्जिदबाट गुञ्जिने अजानका स्वर, मिम्बरबाट झंकृत हुने स्वर, ईदको रौनक अनि समीरसँगै बगी आउने ईद-उल-फितरमा पकाइने सेवईको हलुवाको र ईद-उल-जुहा (बकरीद)मा पकाइने परिकारको बास्ना अझ पनि जीवित नै छ।
चाडपर्व, रीतिरिवाज, संस्कृति अनि स्थानीयकरण
अल्पसङ्ख्यकका रूपमा रहेका पहाडिया मुसलमानहरूले आफ्नो धार्मिक मान्यता अनुसार रोजा, इद-उल-फितर, ईद-उल-जुहा (बकरीद), मुहर्रम (हाइदोश), शबबरात, ईद मिलादुनवि जस्ता चाडपर्वहरू मानि आएका छन्। विवाहा निकाह पद्धति कडाईसँग पालना भएको पाइन्छ। हलाल र हराममा ठूलो आस्थाका साथ पालन गरिन्छ। नमाज पढ्ने र शुक्रबारको जुमामा निरन्तरता रहेको छ। यस उपमहाद्वीपका विभिन्न ठाउँमा पढ्न जाने अथवा पश्चिम एसियामा काम गर्न जाने नेपाली मुसलमानहरू इस्लामको विशुद्ध मानिएको स्वरूपसित परिचित हुँदैछन् र आफ्नो आस्थालाई जोडदार रूपमा प्रस्तुत हुन थालेका छन्। यसले गर्दा यि पहाडिया मुसलमानहरू पहिलेभन्दा इस्लामिक नीति नियममा कट्टर हुँदै जानेक्रम जारी छ। मदरसाको स्थापना, मस्जिदहरूको व्यवस्था, सङ्गठन विस्तार जस्ता कामहरूमा सक्रियता देखिएको छ भने आफ्नो धरातलको पहिचान र स्पेसको खोजी गरिआएका छन्। केही नेपाली, केही अरबी, केही फारसी, केही हिन्दी आदि शब्दहरूको समायोजन भएको असाधारण -भ्हतचबयचमष्लबचथ) भाषा जसको पुच्छारमा 'तोरे', 'तन्', 'होई' जस्ता अक्षरहरू जथाभावी जोडेर एकआपसमा बोल्ने गर्दछन्, त्यो 'चुरौटी' भाषालाई जीवन्त राखेका छन्। त्यही कारणले जनगणनामा यो भाषालाई यिनीहरूको मातृभाषाको रूपमा सूचिकृत गरिएको छ।
यी पहाडिया मुसलमानहरू नेपाल भित्रिएको पनि सदियौँ भइसकेको छ। स्थानीय परिवेशले प्रभाव पार्नु स्वभाविक नै हो। यिनीहरूको रीतिरिवाज, रहनसहनमा स्थानीयकरण हुनु पनि स्वभाविकै हो।, केहीकेहीले दाह्री पाल्छन् भने धेरैजसोले काट्ने गर्दछन्। महिलाहरू पछ्यौराले आफ्नो शीर ढाक्न त्यत्ति वाध्य छैनन्। घरदैलोमा बैङ्कहरूको स्थापना, ढिकुडीको चलनले व्याज लिनेदिनेमा अलि खुकुलो हुँदै गएको छ भने तासजुवामा त्यति कडाई जस्तो देखिदैन। लवाईमा स्थानीय भेषभूषा नै अवलम्वन गरेको पाइन्छ। विवाहमा कलश राख्ने (विना पूजाको), शाहीपाटा, जन्ती पर्सने जस्ता कुराहरू थपिएका छन्। इमामबाडाको निर्माण तले शैली (नेपाली शैली)मा भएको एकआध ठाउँ हेर्न पाइन्छ। चाडपर्वहरू हिन्दूहरूले मानेका बखत जस्तै तिहारमा अरू टीका नलगाए पनि घरैमा रोटी हालेर रमाइलो गर्ने चलन छ। अझ उल्लेख्य कुरा गाई तिहारका दिन गाईलाई पूजा नगरे पनि गाईको शरीरमा हिन्दूहरूको चलन झैँ चामलको पीठो, वेसार, अवीरमुछि वेओराको छाप बनाई गाईको शरीरमा सेतो पहेलो र रातो छाप लगाउने जसरी गरिन्छ, त्यसरी नै त्यो दिन शरीरमा छाप लगाउने, फूलको माला लगाइदिने, फर्सी मिसाएर कुडो पकाइ गाई गोरूलाई खुवाउने गर्दछन्। त्यसदिन गोरूलाई जोताउने पनि गर्दैनन्। कसले कल्पना गर्न सक्दछ कि हिन्दूहरूले साधारणतया प्रयोगमा ल्याउने शब्द 'पूजा' जो ऋग्वेदमा अज्ञात थियो, द्रविड शब्द 'पू' अर्थात 'फूल'बाट जन्मिएको थियो। सर्वाङ्ग रूपमा यो शब्द यस्तो उत्सवको लागि प्रयोग हुन्थ्यो जहाँ मुख्य रूपले फूल, पात, फल, पानी आदि अर्पित गरिन्थ्यो। यो उत्सव 'भगवद्गीता'मा प्रस्तावित 'पत्रं पुष्प. फलं तोयम्' समर्पित गरिने 'पुण्यकर्म'को कति नजिकरहेको छ। अनि यी पहाडिया मुसलमानहरूले गर्ने गाईप्रतिको व्यवहार के 'पूजा' भन्दा टाढा रहेको देखिन्छ र ? केही व्यक्तिहरूको नाम स्थानीय परिवेशले प्रभाव पारेको देखिन्छ, जीतमान मियाँ, सेतु मियाँ जस्ता नामका व्यक्तिहरू थिए भने पद्म पव्लिक उच्च माध्यमिक विद्यालय तानसेनमा कक्षा नौमा अध्ययनरत छात्रको नाम 'अनिल मियाँ' रहेको छ साथै पाल्पाको सदरमुकाम तानसेन बजारमा 'जहिरा कस्मेटिक' पसल चलाई आउनु भएकी लक्षिमा मियाँनी हुनुहुन्छ। लक्ष्मी पूजाका दिन जन्मनु भएकाले लक्षिमा नाम राखिएको बताउनुहुन्छ। धेरे कुरामा यी पहाडिया मुसलमानहरूको रीतिरिवाज र रहनसहनमा स्थानीयकरण भए तापनि आफ्नो धर्म, संस्कृति र संस्कारमा रेख लगाउने त्यति ठाउँ छैन।
पर्सौनी भाठा
परसौनी भाठा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको पर्सा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
उबुद जिल्ला
उबुद जिल्ला (इन्डोनेसियाली: Kecamatan Ubud ) इन्डोनेसियाको बालीको गियान्यार रिजेन्सीमा रहेको एक जिल्ला हो। यसको क्षेत्रफल ४२.३८ वर्ग किमी  छ । २०१० को जनगणना अनुसार स्थायी जनसंख्या ६९,३६१ छ, तर जुनै पनि समयमा अस्थायी बासिन्दा र पर्यटकहरूको ठूलो संख्या ठूलो मात्रामा उपस्थिती हुने गर्छ।
यसका छिमेकी जिल्लाहरू: उत्तरमा तेगाल्लालाङ र पायानगन, ताम्पाकसिरिङ दक्षिण पूर्वमा र दक्षिणमा सुकावती जिल्ला पर्दछन् जुन गियान्यार रिजेन्सीका चार जिल्लाहरू हुन्, र पश्चिममा बाडुङ रिजेन्सीको अबियान्सेमाल जिल्ला  पर्दछ।
गोमन
गोमन ज्यादै विषालु सर्प हो। यो सर्प नेपालमा तराईको होचो भू-भागदेखि १,६०० मिटर उचाईसम्मको भौगोलिक क्षेत्रमा पाइन्छ। गोमन सर्पको विष, काँचुली, छाला र बोसो परम्परागत औषधी बनाउन प्रयोग हुने गरेको छ। त्यसो त सपेराहरूले यसलाई सर्पको खेल देखाउने जस्ता मनोरन्जनात्मक क्रियाकलापमा पनि प्रयोग गर्छन्। साथै वैज्ञानिकहरूले पनि अनुसन्धानका लागि गोमन सर्प प्रयोग गर्ने गर्छन्। यो सर्प अति नै विषालु हुने भएको हुँदा गाउँघरमा यसलाई देख्ने बित्तिकै मार्ने गरिन्छ। मानिसले यसलाई शत्रु ठान्दा र विभिन्न प्रयोगको लागि उपयोग गर्दा गोमन सर्पको सङ्ख्या घट्दै गएर लोप हुने सम्भावना बढ्दै गएको छ। त्यसैले वातावरण, प्राणी र वनस्पतिको संरक्षणका लागि काम गर्ने विश्व संरक्षण सङ्घले यसलाई लोप हुन लागेको घस्रने जनावरको सूचीमा राखेको छ।
अन्तर्राष्टि्य बजारमा समेत गोमनको विष, छाला, काँचुली र बोसोको लुकीछिपी व्यापार हुने गरेको छ। अवैध व्यापार नियन्त्रण गर्न बनेको विश्वव्यापी कानुन (साइटिस)को सूची नं. २मा गोमन सर्पलाई राखिएको छ। त्यस्तै गोमन सर्पको संख्या र अवस्थाबारे धेरै अध्ययन हुन नसकेका कारण विश्व संरक्षण सङ्घको खतराको सूचीभित्र पनि पर्याप्त तथ्यांक नभएका प्रजातिको समूहमा गोमन सर्पलाई राखिएको छ।
गोमन सर्प जति विषालु भए पनि वातावरण सन्तुलन राख्नमा यसको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ।
गोपाल सिंह बोहोरा
गोपाल सिंह बोहोरा
प्रवीण खालिङ
चित्र:[[thumbnail
जुन २०११}}
शीर्षक अक्षर
प्रवीण खालिङ (Prabin Khaling) भारतको २२औं राज्य सिक्किमको अप्पर सियारी कोपीबारी गाउँ निवासी हुन्‌।पिता स्वर्गीय प्रदीप खालिङ अनि माता श्रीमती गङ्गा खालिङको कोखमा ६ डिसेम्बर, १९८२-मा जन्मिएका प्रवीण खालिङ (Prabin Khaling)भारतीय नेपाली साहित्यमा उदीयमान कविका रूपमा चिनिन्छन्। पेशागत रूपमा पत्रकार रहेका खालिङले आफ्नो पत्रकारिताको करिअर साहित्य संग्राम हिन्दी दैनिक-बाट २००१-मा विद्यार्थी छँदै दार्जीलिङ संवाददाताको रूपमा शुरु गरेका हुन्। नेपाली र राजनीति शास्त्रमा एमएसम्मको शिक्षा आर्जन गरी सकेका खालिङले त्यसपछि त्रिवेणी साप्ताहिक -को सम्पादकको रूपमा (२००२-०५) कार्य गरे भने गान्तोकबाट प्रकाशित  आजको सिक्किम -मा पनि संलग्न हुँदै सिलगढीबाट प्रकाशित दैनिक समाचार पत्र हाम्रो पहाड  र  समय दैनिक- केही समय संलग्न रहे। हाल गान्तोकबाट प्रकाशित ( अनुगामीनी  पहिलो हिन्दी दैनिक ) लगायत भारतको चर्चित अङ्ग्रेजी दैनिक द टेलिग्राफका सिक्किम प्रतिनिधि हुन। प्रवीण खालिङ एक प्रयोगवादी कविका रूपमा चिनिन्छन्। उनी प्रसिद्ध हिन्दी दैनिक प्रभात खबर र प्रभात वार्ता (सिलगढीबाट प्रकाशित हिन्दी दैनिक) का सिक्किम प्रतिनिधि पनि रहिसकेका छन्।  कवि/पत्रकार प्रवीण खालिङको सम्पादनमा भारतीय गोर्खाहरूको राष्ट्रिय साप्ताहिक पूर्वाञ्चल भारती समाचार (http://www.purvanchalbharati.blogspot.in/)  २०१२ सालदेखि गान्तोकबाट लागातार प्रकाशमा आइरहेको छ। उक्त पत्रिका देशको १५ वटा राज्य अनि पूर्वी नेपाल र दक्षिण भोटाङमा समेत फैलिएको छ।  फोटोग्राफी र कला भनेपछि हुरुक्कै हुने प्रवीण खालिङ गोर्खा जातिको उत्थान र देशमा गोर्खाहरूको हित हक रक्षा अनि अधिकार सुनिश्चित गराउने महान अभियानका योद्धा हुन्‌। भारतका गोर्खा समुदायका  राष्ट्रिय छाता सङ्गठन भारतीय गोर्खा परिसंघका राष्ट्रिय महासचिव (सङ्गठन)को रूपमा सेवा पुऱ्याएका छन्। भारतीय नेपाली साहित्य लेखनमा 2015मा घोषणा गरिएको "समावेशी लेखन" का एक अभियन्ताको रूपमा साहित्य सिर्जना गरिरहेका छन्। कविको रूपमा उनको पहिलो कविता सङ्ग्रह "झरी" प्रेम कविताहरूको सङ्ग्रह 2015 मा प्रकाशित छ। समावेशी लेखनको प्रयोगको रूपमा उक्त कविता संग्रहलाई लिइएको छ। समावेशी लेखनकै परियोजनागत हिसाबले उक्त सङ्कलन प्रकाशित  गरिएको हो।
मिर्लुङ
मिर्लुङ नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अञ्चलमा पर्ने तनहुँ जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो ।
जनसङ्ख्या
बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार मिर्लुङ गाविस को जनसङ्ख्या ५,२७२ रहेको छ । यो गाविसमा १,४२३ वटा घर छन ।
उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली
उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टिम अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगितामा उरुग्वेको प्रतिनिधित्व गर्दछ र उरुग्वे फुटबल सङ्घरा नियन्त्रित गर्ने गरिन्छ । टिम सामान्यतः लोस खर्रुअस् या ला सेलेस्ते को रूपमा पनि चिनिन्छ । उरुग्वेले कोपा अमेरिका प्रतियोगिता रिकार्ड १५ पटक जितिसकेको छ । यस टिमले २ पटक फिफा विश्वकप जितेको छ जसमा उद्घाटन फिफा विश्वकप १९३० र १९५० सामेल रहेको छ । यो टिमले २ पटक ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलको फुटबल विधामा स्वर्ण पदक जितेको छ जसमा १९२४ और १९२८ रहेको छ । उरुग्वे एउटा सानो राष्ट्र जसको जनसङ्ख्या (३२.५ लाख सन् २०११ मा) भएता पनि यिनिहरूको सफलता यस तथ्यले प्रतिबिम्बित भइरहेको छ । सन् १९३० मा आफ्नो पहिलो विश्वकप जित्दा समय उरुग्वेको जनसङ्ख्या मात्रै १२.५ लाख रहेको थियो ।
नेपालको जनआन्दोलन २०४६
वि.सं. २०४६ साल फागुन ७ देखि चैत २६ सम्म चलेको यस आन्दोलनको अन्त्य वि.सं. २०४६ चैत २६ गते नेपालका तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले नेपाली काङ्ग्रेसका नेताहरूलाई सहमतिका लागि बोलाएका थिए र सोहि दिन भएको सम्झौता अनुसार निर्दलिय पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य र प्रजातन्त्रको पुनर्बाहली भएको थियो।
पञ्चायत विरोधी आन्दोलन र त्यसको असर
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला वि.सं. २०३३ साल पुष १६ गते काठमाडौँ विमानस्थल आइपुगेका थिए। जहाजबाट विमानस्थलमा उत्रना साथ कोइरालालाई पुनः पक्राउ गरि बन्दीगृह सुन्दरीजल पुर्‍याइएको थियो। पञ्चायतले उनी माथि राजद्रोह एवम् देशद्रोहको विभिन आरोपहरू लगाएको थियो। पञ्चायत विरोधी गतिविधि गरिरहेकै परिप्रेक्ष्यमा देशमा वि.सं. २०३६ को विद्यार्थी आन्दोलन भड्किएको थियो। यसको फलस्वरूप तत्कालीन राजाले पञ्चायती व्यवस्थामाथि जनमत सङ्ग्रह गर्न तयार भएका थिए तथापि, दुर्भाग्यवश उक्त जनमत सङ्ग्रहमा बहुदलीय पक्ष पराजित हुन पुगेको थियो र पञ्चायती व्यवस्थालाई जनअनुमोदन प्राप्त भएको थियो। गणेशमान सिंह लगायतका वरिष्ठ नेताहरूले यस जनमत सङ्ग्रहमा व्यापक धाँधली भएको आरोप लगाएका थिए।
सुरुवाती चरण
सुरुवाती चरणहरूमा समेत पञ्चायत शासन विरूद्धमा विभिन्न राजनीतिक दलहरू र जनताद्वारा पटक पटक आन्दोलन गरिएको थियो। १८ सालको क्रान्ति, ३३ सालको बीपीको राष्ट्रिय मेलमिलाप नीति, २०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलन आदिको दवावका कारण वि.सं. २०३६ मा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाहले नेपालमा जनमत सङ्ग्रह गराएका थिए। बहुदल वा सुधारिएको पञ्चायत कुन रोज्ने भनी गराइएको जनमत सङ्ग्रहमा राज्य शक्तिको दुरूपयोग गरि पञ्चायत पक्षलाई जिताइएको थियो। त्यसपछि पनि देशमा बहुदलीय व्यवस्था स्थापना हुन नसकेपछि वि.सं. २०४२ सालमा नेपाली काङ्ग्रेसले सत्याग्रह सुरू गरेको थियो भने नेपालका साम्यवादी दलहरूले पनि आफ्नै किसिमले सङ्घर्ष गरिरहेका थिए।
सुरुवाती चरणमा, भारतीय राजनीतिज्ञहरूको समर्थन प्राप्त गरेको नेपाली काङ्ग्रेसले एक्लै पञ्चायती शासनको विरुद्ध आन्दोलनको घोषणा गर्ने तयारी गरेको थियो भने अर्को तर्फ माले, मशाल, चौथो महाधिवेशन गरि विभिन्न १२ वटा वामपन्थी दलहरूले यसको विरुद्धमा बृहत् आन्दोलन गर्ने सम्झौता गरेका थिए। वि.सं. २०४६ माघ २ मा सहाना प्रधान नेतृत्वमा वाम मोर्चा गठन भएको थियो भने पछि बाबुराम भट्टराई पनि यस अभियानमा जोडिएका थिए। वि.सं. २०४६ माघ २ को दिन नै संयुक्त वाम मोर्चा गठन भएको घोषणा गरिएको थियो। वि.सं. २०४६ माघ ७ मा, नेपाली काङ्ग्रेसले वि.सं. २०४६ फागुन ७ देखि जनआन्दोलनमा ओर्लिने निर्णय गरेको थियो।
वि.सं. २०४५ सालमा सन् १९५० को व्यापार तथा पारवाहन सन्धि नवीकरण नभएको भन्दै भारतले नेपालका २ वटा बाहेक सबै नाका बन्द गरिदिएको थियो।     नाकाबन्दी पश्चात्, देशभर खाद्यान्न र पेट्रोलियम लगायत दैनिक उपभोग्य सामग्रीको व्यापक अभाव भएको थियो। यसै बीच वि.सं. २०४६ माघ ५ देखि ७ गते सम्म नेपाली काङ्ग्रेसले आफ्नो अधिवेशन सञ्चालन गरेको थियो जसमा भारतीय पूर्व प्रधानमन्त्री चन्द्रशेखर पनि उपस्थित भै नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा नैतिक समर्थन व्यक्त गरेका थिए।
मरिचमानको सरकारमा परिवर्तन
प्रहरीले आन्दोलनकारीहरू माथिको दमन बढाएपनि जनताको दृढता बिचलित नभएको देखेर चैत २४ गते राती राजा वीरेन्द्रले एक घोषणा मार्फत मरिचमान सिंहको मन्त्रीमण्डल बिघटन गरी लोकेन्द्र बहादुर चन्दको प्रधानमन्त्रीत्त्वमा ३ सदस्यीय मन्त्रीमण्डल बनाएका थिए जसका कारण आन्दोलन झनै चर्किँदै उग्ररूप लिएको थियो। त्यसको भोली र पर्सि अर्थात् २५ र २६ गते आन्दोलनले देशव्यापी रूपमा अगाडि बढेको थियो। तात्कालिक राजा वीरेन्द्र माथि राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढेको थियो र आन्दोलनले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन समेत प्राप्त गरेको थियो।
आन्दोलन पश्चात्
३० वर्षपश्चात् पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य गर्दै प्रजातान्त्रिक व्यवस्था पुनर्स्थापित गर्न तत्कालीन राजा वीरेन्द्र बाध्य भएका थिए। वि.सं. २०१७ साल पुस १ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रले सैनिक शक्तिका मद्दतबाट वि.सं. २००७ सालको क्रान्तिका माध्यमबाट प्राप्त प्रजातन्त्रको अपहरण गरेका थिए भने वि.सं. २०४६ सालको आन्दोलन पश्चात् प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको पुनर्जन्म भएको थियो। वीरेन्द्रले राज्यभार लोकेन्द्रबहादुर चन्दको हातबाट वि.सं. २०४७ वैशाख ६ गते नेपाली काङ्ग्रेसका नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईको अध्यक्षतामा गठित ११ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद्लाई सुम्पिएको थियो। यो मन्त्रिपरिषद्लाई दैनिक प्रशासनका अतिरिक्त संविधान निर्माण तथा आमनिर्वाचन सम्पन्न गर्ने जिम्मा दिइएको थियो। कृष्णप्रसाद भट्टराई सरकारको गठनपश्चात् वि.सं. २०४७ वैशाख १४ गते तात्कालिक राजा वीरेन्द्रको सरकारले पञ्चायतका सबै तह जिल्ला, पञ्चायत, जिल्ला सभा, नगरपञ्चायत, नगरसभा, गाउँ पञ्चायत, गाउँ सभाहरू भङ्ग गरेका थिए। परिवर्तन परिप्रेक्ष्यमा सो अनुरूपको संविधान निर्माण गर्न प्रधानमन्त्रीको सिफारिशमा तीन महिनाभित्र मस्यौदासहित आफ्नो सुझाव पेश गर्न तत्कालीन सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश विश्वनाथ उपाध्यायको अध्यक्षतामा २०४७ जेठ १६ गते नौ सदस्यीय संविधान सुझाव आयोगको गठन भएको थियो। यस आयोगले २०४७ कात्तिक २३ गते शाही घोषणा मार्फत नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ जनसमक्ष ल्याएको थियो। यसरी २०४६ सालको आन्दोलनबाट प्राप्त संसदीय बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनालाई यस संविधानले वैधानिक मान्यता दिएको थियो।
संविधान र आम निर्वाचन २०४८
२०४६ को जनआन्दोलनको प्रभावमा २०४७ साल कात्तिकमा संविधानको मसौदा तयार गरिएको थियो। नयाँ सरकारले संविधान निर्माण गर्नका लागि तत्कालिन प्रधान न्यायाधीश विश्वनाथ उपाध्यायको अध्यक्षतामा संविधान सुझाव आयोग गठन गरेको थियो। यस आयोगले भदौ २५ गते संविधानको मस्यौदा तयार गरि पेश गरेकोमा आवश्यक प्रक्रियाहरू पुरा गरि २०४७ कात्तिक २३ गते राजदरबारमा आयोजित एक समारोह बीच राजा वीरेन्द्रबाट "नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७" को घोषणा भएको थियो अर्थात् आयोगले तयार गरेको नयाँ संविधान २०४७ कात्तिक २३ गते नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७को रूपमा जारी भएको थियो। यसमा मौलिक हक, मताधिकार, संसदीय प्रजातन्त्र र संवैधानिक राजतन्त्र, स्वतन्त्र न्यायपालिका आदिको सुनिस्चितता प्रदान गरिएको थियो। यसले नेपालमा २ सदनात्मक संसद प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभाको व्यवस्था गरेको थियो। आम निर्वाचन २०४८ नेपालमा जनआन्दोलन २०४६ बाट प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना भएपश्चात् भएको पहिलो निर्वाचन समेत हो। यसले २०५ प्रतिनिधि सभा सदस्यहरू निर्वाचित गरेको थियो।  नयाँ संविधान अनुसार २०४८ वैशाख २९ गते संसदको निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो जसमा नेपाली काङ्ग्रेस बहुमतका साथ सत्तामा पुगेको थियो भने उल्लेख्य सीट सहित नेकपा एमाले प्रमुख प्रतिपक्ष दल बन्न पुगेको थियो। निर्वाचन पश्चात् गिरिजाप्रसाद कोइराला नेपालका प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएका थिए।
अमाहिबेला
अमाहिबेला सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार अमाहिबेलाको १,७१९ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ७,९३८ रहेको छ।
मागापौवा
मागापौवा दोलखा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
रामेश्वर खनाल
रामेश्वर खनाल नेपाल सरकारका पूर्व अर्थ सचिव हुन्। उनी एक इमान्दार र कुशल कर्मचारीका रूपमा चिनिन्थे। यिनले रहस्यमय तरिकाले आफ्नो पदबाट राजिनामा गरेका थिए। तत्कालिन अर्थ मन्त्री भरतमोहन अधिकारीले अनुचित दबाब दिएकोले उनले राजिनामा गरेको ठानिएको छ। उनको राजिनामालाई बिपक्षिहरूले संसदमा समेत उठाएका थिए। पछि उनलाई प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले आफ्नो आर्थिक सल्लाहकार नियुक्त गरेका थिए।
समाचारमा रामेश्वर खनाल
सरकारी सेवाबाट उनको राजिनामा पछि मिडियामा उनी निकै छाएका थिए। उनका बिषयमा प्रकाशित समाचारहरूको लिङ्कहरू तल दिइएका छन्।
अर्थसचिव रामेश्वर खनालको राजीनामा प्रकरण
फर्कने मूडमा छैनन् रामेश्वर
मेरो राजिनामालाई लिएर संसद अवरुद्ध नगर्नुहोसः रामेश्वर
किरा परोस् भन्ने टिसर्टभित्र किरैकिरा
गोवर्धन जनता क्याम्पस
गोवर्धन जनता क्याम्पस सप्तरी जिल्लामा रहेको एक क्याम्पस हो । यसले त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धन लिएको छ।
रजनी तिलक
रजनी तिलक (२७ मे १९५८ - ३० मार्च २०१८) एक प्रसिद्ध भारतीय दलित कार्यकर्ता, नारीवादी र लेखिका थिइन् । उनी आफ्नो जीवनकालमा सेन्टर फर दलित अल्टरनेटिभ मिडियाको कार्यकारी निर्देशक, नेसनल असोसिएसन अफ दलित अर्गनाइजेसन्सको सहसंस्थापक र दलित लेखक सङ्घको अध्यक्षको पदमा नियुक्त भएकी थिइन् ।
कार्य जीवन
दिल्लीमा औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थानमा काम गरिरहँदा उनले भोग्नुपरेको लैङ्गिक विभेदको विरोध गर्नका लागि उनले एउटा महिला सङ्घको स्थापना गरिन् । उनको नेतृत्वमा उक्त सङ्घलाई प्रगतिशील छात्र सङ्घमा गाभियो । यद्यपि, वैचारिक र राजनीतिक भिन्नताका कारणले उक्त सङ्घबाट तिलकद्वारा स्थापित महिला सङ्घलाई छुट्टयाइयो । उनले आँगनवाडी श्रमिकलाई ज्याला दिने क्रममा नियमितता ल्याउनुपर्ने भनी ४००० जना श्रमिकलाई गठन गरी एउटा सङ्घको स्थापना गरेकी थिइन् । तिलकले दलित समुदायलाई हक अधिकार प्रदान गर्नुमा कार्यरत हुनका साथै जाति व्यवस्था भित्र हुने पितृसत्तात्म र लैङ्गिक विभेदको विरोधमा पनि आवाज उठाएकी थिइन् । सन् १९७२ मा उनले मथुरा बलात्कार काण्डको विरोध गर्ने क्रममा सहेली नामक स्वायत्त महिला समूहसँग सम्बन्ध गाँसेकी थिइन् । त्यसपछि देखि उनी स्वास्थ्य, सरसफाइ, परिवार नियोजन, बलात्कार, यौन हिंसा आदि विषयमा पनि बोल्न थालिन् ।
सन् १९८० को दशकमा तिलकले दिल्लीमा भारतीय दलित प्यान्थर्स नामक सङ्घको स्थापना गरिन् । उक्त सङ्घले युवा अध्ययन चक्रको निर्माण गरी विद्यार्थीमा चेतना फैलाउनुका साथै आह्वान नामक नाट्यशालाको स्थापना गरेका थिए ।