cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
रूक्माङ्गद कटवाल
कटवाल प्रकरण
आफ्नो पद बचाउनका लागि प्रधान सेनापति राजनीतिक शक्तिहरूको समर्थन जुटाउन लागि परे । माओवादीको यो कदमलाई कू र सत्ता कब्जा भएको दाबी गर्दै आफ्नो पक्षमा समर्थन जुटाएका थिए ।  निर्वाचनमा  राजनीतिक चुनौती पेस गर्न नसकेका काङ्ग्रेस र एमालेलाई के लाग्यो भने माओवादीलाई ठेगान लगाउने एक मात्र संस्था सेना नै हो । उनीहरूले माओवादीले गरेको निर्णयको विरोध गरे । धेरैखाले आइरोनी सतहमा देखिए ।  जब प्रधानमन्त्री प्रचण्डले सेनापति कटवाललाई हटाएको घोषणा गरे, गठबन्धन सरकारमा सहभागी अन्य दलले आफ्नो समर्थन फिर्ता लिइसकेका थिए । त्यही रात राष्ट्रपति रामवरण यादवलेअनपेक्षित कदम चाल्दै सोझै सेनापतिलाई पत्र लेखेर आफ्नो पदमा अडिग रहन र प्रधानमन्त्रीको आदेश उल्लङ्घन गर्न आदेश दिए । संवैधानिक सीमा नाघ्दै निर्वाचित कार्यकारीलाई बाइपास गरेर नै राष्ट्रपतिले सो कदम उठाएका थिए ।
तर प्रधानमन्त्रीले पनि उस्तै गल्ती गरेका थिए । राष्ट्रपतिमार्फत सेनापतिलाई बर्खास्त गराउनु साटो उनले सोझै बर्खास्त गर्ने निर्णय गरेका थिए । अरु सबै पार्टीलाई गठबन्धन सरकारबाट आफ्नो  समर्थन फिर्ता गर्न लगाएर माओवादीलाई अल्पमतमा पार्न नेपथ्यबाट भारतले नै मुख्य भूमिका खेलेको थियो । यी घटना घटेकै हप्ताको सुरूआतमै भारतीय राजदूत सुदले राष्ट्रपति रामवरण यादवसँग बिहान ६ः३० बजे नै भेटघाट गरेका थिए । नेपाली सेनाको सुप्रिम कमान्डरसमेत रहेका यादवलाई उनले माओवादीको सेनापति हटाउने निर्णयविरूद्ध बलियो भएर उभिन आग्रह गरेका थिए । यो घटनाकै सेरोफेरोमा भारतीय राजदूतावासका कनिष्ठ कर्मचारीले राष्ट्रपतिका सल्लाहकारहरूसँग नजिकको सम्बन्ध बनाएका थिए ।
आत्मकथा
प्रधान सेनापतिबाट अवकाश पाएपछि उनले आत्मकथा लेखे। पूरै गणतन्त्र आफैले ल्याएको पाराको व्याख्या भएको किताब पनि चर्चामा रह्यो। सार्वजनिक भएको दुई हप्तामा पहिलो पटक छपाइएका सबै पच्चिस हजार प्रति बिकेको पूर्व सेनापती रूपमाङ्गत कटवालको आत्मकथा अहिले गाली गलौज, बहस देखी चिया गफ सबैको तात्तातो विषय बनेको छ । भलै अखबरी कफी गफ्फी नारायण वाग्ले उनको अमृकाने गफ मै मग्न छन ।
जीवनी
कटवाललाई राजा महेन्द्रले हुर्काएका, पढाएका र बढाएका हुन् ।
सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५
सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ (अन्य नाम: पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५) पाँच वर्ष पछि सञ्चालन भएको नेपाली राष्ट्रिय फुटबल लिग सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको ४२ औँ संस्करण हो। यस प्रतियोगिता २०७५ असोज १३ गतेदेखि पुस २४ सम्म सञ्चालन भएको थियो। जुन निर्णय २०७५ साउन ३२ गते बसेको एन्फाको बैठकले गरेको थियो। यस संस्करणमा ३ विभागीय टिम सहित ११ उपत्यकाका टिम गरी कुल १४ नेपालका फुटबल क्लबहरूको सहभागीता रहेको थियो। यो सन् २०७२ को राष्ट्रिय लिग पछि आयोजना गरिएको शीर्ष स्तरीय फुटबल प्रतियोगिता हो।
१६ सेप्टेम्बर २०१८ मा, रेलिगेसन प्रणाली हटाइने निर्णय भएको थियो तथापि दुई तल्ला वा कमजोर क्लबहरूले भने अर्को संस्करणको सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा क्रमश १ र २ अङ्क गुमाउनु पर्ने नियम कायम गरिएको थियो।
मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब पछिल्लो संस्करणको विजेता थियो। यो संस्करणमा पनि मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले दुई खेल अधिनै उपाधि हात पारेको थियो। यसका साथै क्लबले सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको उपाधि ८ पटक उचालेको छ। यो नै नेपाली फुटबल इतिहासमा कुनैपनि क्लबले सर्वाधिक धेरैपटक लिग जितेको किर्तिमानी हो।
सहभागी क्लबहरू
यस प्रतियोगितामा सबै १४ क्लबहरूले काठमाडौँ उपत्यका रहेका थिए। यी क्लबहरू बाहेक नेपालका अन्य भागमा रहेका झापा ११, मोरङ ११, लुम्बिनी फुटबल क्लब र सुदूर पश्चिम फुटबल क्लबले पनि सहभागीता जनाउने २०७४ मा घोषण गरिएता पनि भाग भने जनाएका थिएनन्। उक्त क्लबहरूले भने २०७२ नेपाल राष्ट्रिय लिगमा सहभागीता जनाएका थिए।
अर्को तर्फ, २०७२ नेपाल राष्ट्रिय लिगमा सहभागीता नजनाएका फ्रेन्ड्स क्लब, हिमालयन शेर्पा क्लब, जावलाखेल युथ क्लब, मछिन्द्र फुटबल क्लब,सङ्कटा क्लब र सरस्वती युथ क्लब लगायतका ६ वटा क्लबहरूले भने सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७०मा भाग जनाएपछि यस संस्करणमा पनि सहभागीता जनाएका थिए।
खेल
झन्डै पाँच वर्षपछि सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ असोज १३ गते शनिबारबाट सुरु भएको थियो। पहिलो दिनको खेल एनआरटी क्लब र नेपाल आर्मी क्लब बिच २–२ को बराबरीमा टुङ्गिएको थिय । यद्दपी पहिलो दिनको खेल विवादरहित भने हुन सकेन। खेलको अन्त्यतिर रेफ्री सुदिश पाण्डेको निर्णय विवादित बनेको थियो। २–१ ले न्यू रोड टिम अघि रहेको अवस्थामा टोलीका गोलकिपर अजित प्रजापतिले बढी समय बल होल्ड गरेको भन्दै रेफ्री पाण्डेले त्यसमा आर्मीलाई पेनाल्टी बक्सबाट इनडाइरेक्ट फ्रिकिकको अवसर दिए। त्यसमा आर्मीले गोल गरेपछि खेल बराबरीमा टुङ्गिएको थियो। त्यो विषयमा न्यू रोड टिमका पदाधिकारी नै विवादमा उत्रेका थिए। उनीहरूमध्ये केहीले म्यान अफ द म्याच घोषित गोलकिपर अजितलाई ट्रफी लिनबाट रोकेका थिए। तर, पनि उनले ट्रफी लिएका थिए। पाण्डेको निर्णय छानविनका लागि न्यू रोड टिमले अखिल नेपाल फुटबल सङ्घमा निवेदन दर्ता गरेको बताइएको थियो।
फेरि नेपाली राष्ट्रिय टोली बङ्गबन्धु गोल्ड कपका लागि २०७५ असोज १५ गते आइतबार बङ्गलादेश प्रस्थान गरेसँगै ए डिभिजन लिग केहि दिनका लागि अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको विशेष निर्णयमा स्थगित भएको थियो। भने खेल पुन असोज २४ गतेबाट पुन खेल सञ्चालन भएको थियो।
स्तूपा
स्तुपा
स्तुपा को जन्म कहिले भएको हो भने यकिन गर्न सकेको छैन । मंगोल समाज मध्ये, तामाङ समाजमा, तामाङ मृत्यु पछि तामा र पित्तल को भाडामा राखेर गाड्ने जलाउने चलन  सदीयौंदेखि आजसम्म चलिरहेको छ । मृत्यु भएपछि मृतकका आफन्त र परिवारले तामा र पित्तल को भाडामा मृतकको शरीर,  सुन, चाँदी, बहुमुल्य गरगहना र लुगाफाटो राखेर गाड्ने चलन थियो ।  यसरी गाडेर चिहान माथी डुङ्गा ले घेरेर    गोम्पो बनाउने र यसरी राखेपछि पुर्खा को स्तुपा रहिरहन्छ भने चलन तामाङ समाजमा आजसम्मविश्वास गर्छन् । यसरी गाडेर राखेको चिहान राती  चोरी  हुन्थे । बहुमुल्य गरगहना र भाडाकुडा चोरी गरेर लाने, मृतकको लास बाहिर छडी राख्ने र जंगली जनावर खाने गर्थे । त्यसपछि मृतक शरीरलाई जलाउने काम भयो । मृत्युपछि जलाउने क्रममा एक टुक्रा हड्डी निकालेर राखिन्छ र मृत शरीर जलाएर सकेपछि निकालेर राखेको हड्डी लाई एक टुक्रा सेतो कपडामा बेरेर पछि त्यसलाई स्तुपा भनिन्छ । स्तुपा लिएर बीच बाटोमा कसैले नदेखिने गरी  राखिन्छ । मृतक छोरा, छोरी, दाजुभाइ र आफन्तहरू एक आपसमा छलफल गर्छन् ।  मृतकको अन्तिम बाटो कहिले दिने भनेर छलफल गरिन्छ  र  यसलाई घेवा गर्ने पनि भनिन्छ ।  घेवा तीन प्रकारले गरिन्छ । एक दिनको घेवा, तीन दिनको घेवा र सातौँ दिनको घेवा गरिन्छ । घेवा सुरु भए दिन मध्यरातमा मृतकको आफन्त र लामाले बाजागाजा सहित स्तुपा घरमा लिएर परम्परा अनुसार  ॐ मणि पद्मे भनेर 108 बत्ती बाल्ने परिवारको बर्णन गरेर स्तुपा मा जब  गर्छन् ।  यसरी जब गरिसकेको स्तुपा लाई  गरिब ब्यक्ति भए लामाले त्यस स्तुपा लाई माटोमा मिलाई दिन्छ । केही धानी भए त्यस स्तुपा लाई तामा वा पित्तल को भाडामा राखेर गाडेर गोम्पो बनाउने गर्छन् । धेरै धामी छ भने त्यस स्तुपा लाई ठूलो ठूलो तामा र पित्तल को भाडा बनाएर त्यस भाडा भित्र स्तुपा, सुन, चाँदी र बहुमुल्य गरगहना राख्छन् र  गाडेर त्यस माथी धेरै डुङ्गा ले घेरेर बीचमा स्तुपा राखिन्छ । कसैले निकाल्न नसकिने गरी छोपेर बनाएको हुन्छ र त्यसलाई स्तुपा भनिन्छ । जस्तैः स्वायम्भु स्तुपा र बौद्ध स्तुपा मा मृतक मानवको हड्डी राखेको छ र यो धेरै बलियो गरी बनाएको भएर आजसम्म रहिआएको छ ।
ॐ मणि पद्मे हुँ
घेवा
तामाङ मृत्युपछि गरिने संस्कारलाई घेवा भनिन्छ ।
सर्च एन्ड डिस्ट्रोइ (उपन्यास)
सर्च एन्ड डिस्ट्रोइ अमेरिकन उपन्यासकार टोम क्ल्यान्सीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
विवाह मण्डप (जनकपुर)
विवाह मण्डप जनकपुरको जानकी मन्दिर नजीकै रहेको एक मण्डप हो जुन हिन्दू परम्परा अनुसार विवाह गर्नको लागि बनाईएको हो।
श्रुतसेन
श्रुतसेन द्रौपदी र अर्जुनबाट जन्मेका पुत्र थिए । उनी उपपाण्डव मध्य सबैभन्दा कान्छा थिए ।
सिक्किमको इतिहास
सिक्किम भारतको एक सम्पन्न र सुन्दर राज्य हो। यो सानो तर स्वतन्त्र राष्ट्र थियो। त्यहाँका रैथाने बासिन्दाहरू लेप्चा हुन्। यिनीहरूको मूलथलो कहाँ थियो भन्ने बारेमा यकिन र प्रामाणिक इतिहास भेट्न कठिन भए पनि उनीहरू तिब्बत वा आसामको सुदूर क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने भनाई रहेको छ। लेप्चाहरू सँगसँगै त्यहाँ लिम्बु र मगरहरू पनि सुरूदेखि नै सिक्किममा देखा परेका जनजातिहरू हुन्।
श्रुतसेन
मृत्यु
कुरुक्षेत्र युद्धको अठारौ दिनमा अश्वत्थामाद्वारा उनी सहित सबै उपपाण्डवहरूको हत्या भयो ।
सिक्किमको इतिहास
भोटेहरूको आगमन
सन् १६००को सुरुतिर तिब्बतका भोटेहरूले सिक्किममा आक्रमण गरेर आधिपत्य जमाएपछि भोटे र लेप्चाहरूबीच रक्त सन्धि भयो। सन्धिअनुसार भोटे आक्रमणकारीका फुछोँ नामग्याल सिक्किमको प्रथम राजा बने। राजालाई धार्मिक न्यायिक र प्रशासनिक जिम्मा दिइयो। तिब्बती भाषामा राजालाई चोग्याल अथवा ग्याल्पो र रानीलाई ग्याल्मो भनिन्छ।
नेपालीहरूको आगमन
सन् १७००को उत्तराद्र्धमा नेपालले सिक्किममा आक्रमण गरेपछि ठूलो संख्यामा नेपालीहरू त्यहाँ बसोबास गर्न थाले। सिक्किम अब समाप्त हुने भयो भनी सिक्किमका राजाले इष्ट इन्डिया कम्पनी बेलायती शासकसित सहायताको याचना गरे। त्यसपछि इष्ट इन्डिया कम्पनीका सेना गार्खाली सेनालाई हटाउन त सफल भए तर त्यहाँ बसोबास गरेका नेपालीहरू फर्केनन्।
सन्धि
१० फेब्रुअरी १८१७मा सिक्किम र इष्ट इन्डिया कम्पनीबीच सन्धि भयो। सन्धिअनुसार सिक्किमको परराष्ट्र मामिला बेलायती शासकलाई हस्तान्तरण गरियो। पछि सन् १८८९मा इष्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट क्लाउड ह्वाइट पोलिटिकल अफिसर भएर सिक्किम पुगे। त्यहाँको अवस्थाबारे अध्ययन गरेपछि क्लाउड ह्वाइटले भनेका थिए- "सिक्किम एउटा गरीब देश हो। मलाई लाग्छ यो सधैँ नै गरीब रहनेछ र यसको आवश्यक खर्च कसरी जुटाउने भन्ने समस्या सधैँ रहनेछ।" सिक्किमको भू-बनोट पनि त्यस्तै छ। अधिकांश भाग पहाड र कन्दराले भरिएको छ। त्यहाँका ९७ प्रतिशत जनता कृषिमा निर्भर छन्। माटोको उर्वराशक्ति कम भएपनि जिविकाका लागि भीरपाखामा हलो-कोदालो गर्दै आधा पेटका लागि भोटे लेप्चा र नेपालीभाषीहरू एक-आपसमा सुखदुःख बाँडेर बस्दै आए।
प्रजातन्त्रको माँग
तर समयको क्रमसँगै भोटे वंशको राजतन्त्रले आफू आफ्ना र आफ्नो समुदायको फलिफापमा मात्र ध्यान दिएपछि लेप्चा र नेपाली भाषीहरू शोषित र पीडित बन्न पुगे। उनीहरूलाई कुनै पनि अवसर दिइएन। सम्पन्न र विपन्न वर्ग बीचको दूरी बढ्दै जान थाल्यो। सन् १९४७मा सिक्किमको जनसङ्ख्यामा नेपाली भाषीहरू ७५ लेप्चाहरू १४ र भोटेहरू ११ प्रतिशत थिए। सन् १९४२मा भारतका महात्मा गान्धी, डा. राजेन्द्र प्रसाद,जवाहरलाल नेहरू, डा. मनोहरप्रसाद लोहिया लगायतका नेताहरूको अगुवाइमा "अङ्ग्रेज भारत छोडो" आन्दोलनले सिक्किममा राजनीतिक चेतना जागिसकेको थियो। सन् १९४७मा भारत स्वतन्त्र भएपछि सिक्किमका विपन्न वर्ग सिक्किम स्टेट काङ्ग्रेस गठन गरेर जमीन्दारी प्रथाको उन्मुलन र प्रजातान्त्रिक तरिका अपनाउने योजनासहित अगाडि बढ्यो। यो देखेर राजा समर्थकहरूले पनि नेशनल पार्टी नामको दल खडा गरे भने अर्को दल राज्य प्रजा सम्मेलन पनि गठन भयो। अब सिक्किममा राजनीतिक परिवर्तनको सङ्केत देखिन थाल्यो। ११ प्रतिशतका भोटे राजा र राजपरिवारलगायत भोटे समुदायको सम्पन्नता अनि जबर्जस्त बौद्धधर्म मान्नुपर्ने बाध्यता र अधिकांशले नबुझ्ने भोटे भाषालाई अनिवार्य बनाइनुलाई मूल मुद्दा बनाएर प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि मे दिवस १९४९ का दिन सिक्किम स्टेट काङ्ग्रेस आन्दोलनमा उत्रियो। आन्दोलन चरम बिन्दूमा पुग्यो। राजा र भारतबीच सम्झौता भएपछि भारतले "सिक्किम राज्यमा एउटा स्थायी सरकार बनाउने मात्र भारत सरकारको इच्छा छ र कुनै पनि हालतमा त्यहाँ भारतले अशान्ति र अव्यवस्थालाई सहन गर्ने छैन। स्थायी सरकार निर्माण गर्ने उद्देश्य प्राप्तिका लागि सिक्किमी जनतालाई त्यहाँको सरकारमा बढि सहभागिता गराउन भारत सरकार सहयोग गर्न चाहन्छ।" भन्दै प्रशासन सम्हाल्न भारतीय निजामती सेवाका जोन लाललाई ११ अगस्ट १९४९मा 'देवानु पदमा नियुक्त गर् यो। २० मार्च १९५०मा भारतको परराष्ट्र मन्त्रालयको एक विज्ञप्तीमा भनियो- "सिक्किम भारतको एउटा संरक्षित राज्य रहनेछ भन्ने सहमति भएको छ। यसमा परराष्ट्र प्रतिरक्षा र साचार भारत सरकारमा रहनेछ। यो भारतको रक्षाको हितमा हो र भौगोलिक तथ्यले पनि यही भन्छ। जहाँसम्म यसको आन्तरिक शासनको सम्बन्ध छ त्यस राज्यलाई स्वायत्तता रहनेछ तर त्यहाँ राम्रो शासन कानुन र व्यवस्था स्थापना गर्न अन्तिम दायित्व भारत सरकारमा हुनेछ।" विज्ञप्तीपछि पोलिटिकल अफिसर र देवान व्यस्त रहन थाले। राजा र राजवादीहरूले सार्वभौम स्वतन्त्र राज्य कायम राख्नका लागि विभिन्न युक्ति निकाल्न थाले। शिक्षित वर्ग राजनीति तिर आकर्षित नभएर प्रशासनिक सेवातर्फ आकर्षित थिए। एका-दुई बाहेक अशिक्षित कमजोर आचरण मामुली किसान र केही सामान्य क्लर्क सिपाही र हवल्दार पदबाट हटेका व्यक्तिहरू राजनीतिक नेताहरू थिए। नेताहरूमध्ये कम बोल्ने स्वभावका अनि हिन्दी र अङ्ग्रेजी फाट्टफुट्ट बोल्ने लेण्डुप दोर्जे खाङ्सार्पा एक थिए। यिनलाई "काजी" पद दिइएको थियो। यी आफै पनि भोटे भएकाले भोटे लेप्चा र नेपाली भाषी समुदाय समेतमा प्रभावशाली बन्न पुगेकाले राजतन्त्र विरुद्धमा जनमत बढाउन कम्मर कसेर लाग्न थाले। एलिसा मेरिया ल्यान्फोर्डरे नाम गरेकी महिला जन्मले बेल्जियन तर पछि बेलायती नागरिक बनेकीले लेण्डुपसित विवाह गरेपछि लेण्डुपलाई "पहाडको लाटो"को संज्ञा दिँदै लेण्डुपभन्दा सकि्रय बन्न जल्दोबल्दो नेपाली भाषी युवा नेता नरबहादुर खतिवडालाई छोरा सरह बनाई बहुसंख्यक नेपाली भाषीहरूलाई लिएर मैदानमा उत्रिन्। राजा विरुद्धको संघर्षलाई सफल पार्न भारतको सहयोग जुटाउने काममा लागिपरिन् र आफुलाई सिक्किमको प्रथम पहिला बन्ने सपना देख्न थालिन्। यस्तो गतिविधिको आरोपमा राजाले यिनलाई देश निकाला गरेपछि कालिम्पोङमा बसेर निरन्तर आफ्नो गतिविधिमा लगिन्।
सन् १९६२ देखि भारत र चीनबीच सीमा क्षेत्रमा विवाद सुरु भई सन् १९६५मा नाथुला भाज्याङमा मुठभेडहुँदा दुवैतर्फ निकै क्षति हुन गयो। सिक्किमको चीनसँग सीमा जोडिएको हुँदा भारतले गतिविधि बढाउन थाल्यो। सिक्किमका राजासँग होप कुक नाम गरेकी अमेरिकनले विवाह गरी रानी बन्न भ्याएकी थिइन्। उनी आकर्षक शिक्षित र चलाख थिइन् र यिनको अमेरिकाका विभिन्न सूत्रसँग सम्बन्ध थियो। भनिन्छ यिनको चिनियाँ नेताहरूसँग पनि राम्रो सम्बन्ध थियो। राजाको राजनीतिक क्षेत्रका मानिसहरूलाई आफुतिर तान्न व्यस्त रहन थालिन्। कतिपय विदेशी मित्रहरूको सहयोग लिएर भारतलाई दवाब दिई सिक्किमलाई स्वतन्त्र राज्य बनाउने प्रयासमा लागिन्। राजाले चीन र पाकिस्तानका कुटनीतिज्ञसँग गोप्य सम्पर्क गरिरहेको आशंका भारतले गरिरहेका बेला भारतको स्वतन्त्र दिवसका दिन १५ अगस्ट १९६८मा सिक्किममा भएको भारत विरोधी प्रदर्शनमा उनको सहभागिता थियो भन्ने थप आशंकाले भारतले खतराको संकेतमा लियो। पोलिटिकल अफिसर र देवानले राजालाई हकार्ने र जनतालाई उकास्ने काम बढाएर लैजान थाले। "गरीबी नै कमजोरी हो" भन्ने भनाइको अनुशरण गरी नेता र जनतालाई आर्थिक जालमा पार्ने काम बढ्दै गएपछि सन् १९६९मा राजाले एउटा महत्त्वपूर्ण अभिव्यक्ति दिए- 'जुन तरिकाले भारत सरकारले सिक्किमका चोग्याल राजालाई लोलोपोतो गरेर बरताव गरिरहेछ ढिलोचाँडो त्यसको गम्भीर प्रतिफल मिल्नेछ र त्यसबेला भारतलाई ठूलो समस्याको सामना गर्नुपर्नेछ।' भारतीय प्रधानमन्त्री श्रीमती इन्दिरा गान्धीले सन् १९७०मा भारतको विपक्षमा गतिविधि नबढाउन राजालाई हप्काउने काम गरिन् र सन् १९७२ सम्म नियालेर बसिन्।
राजाले सन् १९७३को फेब्रुअरीमा लोकतान्त्रिक निर्वाचनको नाममा उनको मुख्य शत्रु मानिएका लेण्डुप दोर्जे खाङ्सार्पा लगायतका नेताहरूलाई पाखा लगाए पछि कृष्णचन्द्र प्रधान, नकुल प्रधान, बी.बी. गुरूङ समेतका नेताहरू लेण्डुपसँग एक हुन पुगेपछि सम्पूर्ण शोषित जनताका नेता लेण्डुप बन्न पुगे। भारतको सम्पूर्ण सहयोग पाउने भएपछि ४ अप्रिल १९७३ का दिन राजाको ५० औँ जन्मोत्सव मनाइरहेका बेला लेण्डुपको नेतृत्वमा तनाव फैलियो। सिक्किमको चारवटा जिल्ला मागन, गान्तोक, नाम्ची र गेजिङबाट भेला भएका बीस-बाईस हजार आन्दोलनकारीहरू ध्वंसात्मक कार्यमा उत्रेपछि स्थिति द्रूतगतिले बिगि्रयो। सिक्किम स्थित प्रहरी आयुक्त एस. दत्त चौधरीले पहिलेदेखि नै आफ्नो मातहतका तीन सय ९५ जना अधिकृत र जवानहरूका लागि अपुग हातहतियार गोलीगट्ठा, ग्यासमास्क, ढाल, लठी र अश्रुग्यास सेल माग गरेका थिए तर उपलब्ध भएन। प्रहरीलाई राजदरबारले विश्वास नगरेको र राजनीतिक दलले पनि विश्वास नगरेको अवस्था थियो। यस विषयमा चौधरीले विशेष बैठकमा गुनासो पोख्न गर्दथे। आन्दोलनकारीहरूले पेट्रोल पम्प लगायत प्रहरी कार्यालयहरूमा आगो लगाई प्रहरीलाई कुटपीट गर्दै हातहतियार र वायरलेस सेट लुटे अनि चौधरी लगायत सम्पूर्ण प्रहरीलाई बर्दी बेगर बनाएर ब्यारेकमा बस्न लगाए। अन्य सरकारी कार्यालयहरूमा पनि आगो लगाउने काम गरे। सिक्किमको सम्पूर्ण सरकारी कामकाज ठप भयो। पौने तीनसयको संख्यामा रहेको राजदरबार सुरक्षाका सिक्किम गार्डस्का अर्ध सैनिकहरू किकर्तव्यविमूढ भए। राजदरबार घेराउमा पर्‍यो। सिक्किम गुप्चतरको रिपोर्ट कामयाब हुन छोड्यो। आन्दोलनकारीलाई सहयोग पुर्‍याउन भारतबाट आएका बि्रगेड डिभ र कोरका जनरलहरूको कमाण्डका सेना र सेन्ट्रल रिजर्भ फोस्रको एक बटालियन अधिकृत एवम् जवानहरूले सिक्किमलाई ब्यारेकमा परिणत गरिसकेको थिए। भारतले सहयोगको कुनै कसर बाँकी राखेन। सिक्किमको अनुरोध अनुसार प्रशासन सचालनका लागि भारतले देवानको सट्टा प्रमुख प्रशासक बनाएर बी.एस. दासलाई १० अप्रिल १९७३मा सिक्किम पठायो। दास उत्तर प्रदेशमा गुप्तचर निकायको डी.आइ.जी. पदमा रहेको बेला सन् १९६८ देखि १९७२ सम्म भुटानका लागि राजदूत बनाएर पठाइएको थियो। दास सिक्किम प्रस्थान गर्नुअघि भारतका परराष्ट्र सचिव केवल सिंहले यस्तो निर्देशन दिएका थिए- 'सिक्किमका राजा विरोधीहरूलाई सम्पूर्ण सहयोग पुर्‍याउने र सिक्किममा जन निर्वाचित सरकारको स्थापना गर्न भारत कटिबद्ध रहेको कुरा नेताहरूलाई विश्वस्त पार्ने। यदि राजाले अस्वीकार गरेको खण्डमा भारत सरकार खुला रूपमा निस्कनेछ।'
नेपालका राजा वीरेन्द्रको २४ फेब्रुअरी १९७५मा हुने राज्याभिषेकमा सहभागी हुनका लागि सिक्किमका राजालाई निम्तो पठाइए अनुसार काठमाडौंमा रहेको बेला सिक्किमका राजाले विभिन्न देशका राष्ट्राध्यक्षहरूसँग वार्तालापका क्रममा चीनका उप-प्रधानमन्त्री चेन सि लियनसँग भेट गरेपछि पत्रकार सम्मेलनमा "आफ्नो देशको अस्तित्व बचाउन कुनै कसर बाँकी राखिने छैन।" भन्दै भारत र सिक्किम कांग्रेसका नेताहरूको आलोचना गरेपछि भारत त रिसायो नै सिक्किमका मुख्यमन्त्री लेण्डुप रिसले चूर भए। 'जनताको आकांक्षा अनुरूप ल्याइएको प्रजातान्त्रिक प्रणालीमा राजाले कहिल्यै साथ नदिएको र ध्वंसात्मक कि्रयाकलापमा लागेको हुँदा उनलाई निष्काशन गर्नुपर्छ।' भन्ने कुरा उठ्यो। १० अप्रिल १९७५मा सिक्किम विधानसभाको बैठक बस्यो। बैठकमा राजालाई निष्काशन गरी सिक्किम भारतमा विलय गर्ने प्रस्ताव गरियो। प्रस्तावको राजा र नेशनल पार्टीका कालजाङ ग्याछोले मात्र विरोध जनाए। त्यसपछि १४ अपि्रल १९७५मा जनमत सङ्ग्रह गराइयो। जनमत संग्रहको बहुमतले राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै सिक्किम राज्यलाई भारतमा विलय गर्ने प्रस्तावलाई पारित गर् यो। यसरी सिक्किमलाई विलय गराउन भारतलाई २८ वर्ष लाग्यो।
सिक्किम भारतमा विलय भएपछि पोलिटिकल अफिसरको काम पनि सकियो। प्रमुख कार्य साचालक बी.बी. लाल सिक्किमको पहिलो गभर्नर भएर कार्यभार सम्हाले। सिक्किमका राजा पाल्देन थोण्डुप नामग्याल अब राजा रहेनन्। राजाको पद गुम्यो। राज्य गुम्यो। श्रीमती होप कुकले छोडेर गइन्। आफ्नो भन्ने सबै गुमाएका र सबैले माया मारेको नामग्यालले भनेका थिए- 'म सिक्किमे हुँ। यही ठाउँमा रहेर मर्न चाहन्छु।'
लेण्डुप दोर्जे खाङ्सार्पाको सोझोपनको फाइदा उठाएर भारतले सिक्किम विलयको "हिरो" बनाएको थियो। लेण्डुप शिक्षित थिएनन्। उनको बौद्धिकता र बोलीमा स्पष्टता थिएन। प्रशासनिक क्षमताको कमी र स्पष्ट निर्णय दिन नसक्ने स्वभाव उनको कमजोरी थियो। दिल्लीका काङ्ग्रेस नेताहरूको दवाबमा आफ्नो पार्टी सिक्किम कांग्रेसलाई भारतीय कांग्रेसमा समावेश गराएपछि उनको व्यक्तित्व र मर्यादामा आघात पर्न गयो। आफ्नै नेता र कार्यकर्ता तितरवितर भए। पार्टी शून्य अवस्थामा पुग्यो। लेण्डुपबाट भारतले थप फाइदा उठाउनु पर्ने अब केही थिएन। "चाहिँदाको भाँडो नचाहिँदाको ठाँडो" भने जस्तै बनाउन थाल्यो। भारतीय नेताहरूले उनको महत्त्व र कार्य योजनालाई न्यून पार्न थाले। उनको स्थिति प्रतिदिन कमजोर बन्दै गयो। उनको मुख्यमन्त्री पद नै गुम्ने स्थिति सिर्जना भयो।
सन् १९७९मा विधानसभाको निर्वाचनमा लेण्डुपको पार्टीले एक स्थान पनि हात पार्न सकेन। उनको पार्टीलाई जनमतले लत्याइदियो। अब यिनी पनि सबैबाट एक्लो भए। उनले आशाको त्यान्द्रो पनि देख्न छाडे। अन्तमा कालिम्पोङमा जीवनको अन्तिम घडी पर्खेर मचानरूपी घरमा एक्लो जीवन बिताउन थाले। आश्चर्यको कुरा त यो छ उनमा रतिभर पछुतो थिएन। सन् १९४७मा बेलायतले भारत छाडेपछि बनेको जवाहरलाल नेहरू नेतृत्वको मन्त्रिमण्डलको बैठकमा गृहमन्त्री सरदार बल्लभभाइ पटेलले रजौटाहरूलाई भारतमा सामेल गराउने क्रमसँगै हिमाली क्षेत्रका राज्यहरू नेपाल, सिक्किम र भुटानलाई पनि भारतमा सामेल गराउनुपर्ने प्रस्ताव पेश गरेका थिए।
त्रिवेणी सुस्ता
त्रिबेणीसुस्ता नवलपरासी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
सिक्किमको इतिहास
प्रजातन्त्रको माँग
बेलायतीले भारत छाडेपछि हिमाली राज्यसँगको मामिला परराष्ट्र मन्त्रालय अन्तर्गत र रजौटाहरूको मामिला गृह मन्त्रालय अन्तर्गत राखिएका कारण र नेहरू यी राज्यहरूबाट खतरा नभएको निष्कर्षमा पुगेपछि यी राज्यहरू यथास्थितिमा नै रहे। तर पटेलले भारतको सुरक्षामा चीनको डर भएकाले नेपाल, सिक्किम र भुटानको अवस्थिति भारतका लागि ठूलो विचारणीय विषय छ भन्ने तर्क दोहोर्‍याउन छाडेनन्। सिक्किमका राजनीतिक दलका नेताहरू राजतन्त्र विरुद्ध आन्दोलन सुरु गर्न गान्धी र नेहरूसित सहयोग माग्न गएपछि सन् १९४७ देखि नै भारतले हस्तक्षेपकारी नीति अपनायो। सुरुमा राजालाई सहयोग गरेको नाटक गरेर अन्त्यमा दुईलाख जनसङ्ख्या भएको स्वतन्त्र हिमाली अधिराज्य सिक्किमलाई भारतमा विलय नै गरायो। उता भुटानलाई अर्धमृत अवस्थामा पुर्‍याएको छ भने यता नेपालमा उसले निर्वाह गर्दै आएको भूमिकाबारे घाम जस्तै छर्लङ्ग भएकाले लेखिरहन पर्दैन।
फिल्ड पुरस्कार
गणित एवं सो सम्बन्धित क्षेत्रमा हरेक चार वर्ष प्रदान गरिने सर्व-विशिष्ट पुरस्कार | en:International Congress of the en:International Mathematical Union (IMU),को सिफारिसमा क्यानाडेली गणितज्ञ en:John Charles Fieldsको स्मृतिमा दिइने यो पुरस्कारको रकम केवल १५,००० अमेरिकि डलर भएता पनि यो गणितको क्षेत्रमा प्रदान गरिने सबै भन्दा उच्चतम पुरस्कार मानिन्छ|
त्रिवेणी सुस्ता
केहि सच्याइएको - लीला बहादुर बुढाथोकी मगर
email - budhathokilila1@gmail.com
<a href=http://zaza-giochi-gratis-online.softonic.it >giochi di bellezza</a>
मौरिटानियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
सन् २०१४ सम्ममा मौरिसिनियाका २ वटा सम्पदालाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको मौरिसिनियाका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची:
समाजवादी पार्टी नेपाल
समाजवादी पार्टी नेपाल नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यसले संविधान सभा निर्वाचन २०६४मा भाग लिएको थियो।
डेड अर अलाइभ (उपन्यास)
डेड अर अलाईभ अमेरिकन उपन्यासकार टोम क्ल्यान्सीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
त्रिभुवन शाह नेपालका आठौँ शाहवंशीय राजा थिएँ। नेपालको राणा शासन हटाउनका लागि यिनले भित्री रूपमा राणा विरोधी आन्दोलनलाई सहयोग गरेका थिएँ। त्यसै क्रममा राजगद्दी छाडेर भारतीय दुतावासमा शरणमा गएका थिएँ। यिनी २०११ सालसम्म नेपालको राजा रहे।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
महेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालका नवौँ शाहवंशीय राजा थिए। उनले वि.सं. २०११ चैत १ देखि वि.सं. २०२८ माघ १७ सम्म नेपालको राजाको रूपमा सेवा गरेका थिए। उनले १९९७ वैशाख २९ गते हरि शमशेर जबराकी छोरी इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाहसँग विवाह गरेका थिए जहाँ उनीसँग उनका तीन छोरा वीरेन्द्र, ज्ञानेन्द्र र धीरेन्द्र र तीन छोरी शान्ति, शारदा र शोभा रहेका थिए। राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१८ सालमा नवलपरासीको उनले ‘महेन्द्र राजमार्ग’ शिलान्यास गरेका थिए भने उनलेे वि.सं. २०२२ सालमा नवलपरासी जिल्लाको गैँडाकोटमा महेन्द्र राजमार्गको उद्घाटन गरेका थिए।
महेन्द्र उच्चकोटीको राजनीतिक र कुटनीतिक चातुर्यता भएका दूरदर्शी राजा थिए। आजको विन्दुबाट इतिहासलाई फर्केर हेर्दा उनले चालेका प्रत्येक कदम दूरदर्शी एवम् राष्ट्रिय भावनाबाट प्रेरित रहेको अनुभव गर्न सकिन्छ।
प्रारम्भिक जीवन
राजा महेन्द्रको जन्म विक्रम सम्वत् १९७७ मा नारायणहिटी दरबारमा भएको थियो। उनको विवाह जुद्ध शमशेरको नातिनी इन्द्र राज्य लक्ष्मीसँग भएको थियो। विक्रम सम्वत २००७ कात्तिक २१ मा राजा त्रिभुवनले भारतीय दुतावासमा शरण लिंदा युवराज महेन्द्र पनि सँगै गएका थिए।
राजा त्रिभुवनले २००७ को क्रान्तिपछि राणाहरूलाई बिदाइ गर्ने क्रममा २००७ को अन्तरिम शासन बिधानमा राजसंस्थाको अधिकार घटाएकोमा महेन्द्रको चित्त बुझेको थिएन ।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौता
देशभर क्रान्तिको दावानल दन्किन थाल्यो। राणाहरूको उपस्थिति काठमाडौँमा मात्र सीमित रहन पुग्यो। स्थिति भयावह र प्रतिकूल भएपछि मोहन शमशेरले भारतलाई मध्यस्थता गर्न अनुरोध गरे। वार्ताका लागि आफ्ना छोरा विजय शमशेरलाई दिल्ली पठाए। तात्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको मध्यस्थतामा राणा, नेपाली काङ्ग्रेस र राजा त्रिभुवनबिच १२ फेब्रुवरी १९५१ (१ फागुन २००७) मा त्रिपक्षीय दिल्ली सम्झौता भयो। त्यसबेला भारतबाट गोविन्द नारायण उनका सल्लाहकार तथा सचिव भएर आए।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
शासनकाल
महेन्द्र राजा त्रिभुवनको उत्तराधिकारीको रूपमा नेपालको राजा भएका थिए। राजा त्रिभुवनले उपचारको लागि युरोप प्रस्थान गर्दाको समयमा महेन्द्रले तात्कालिन राजा त्रिभुवनबाट शासनाधिकारको अख्तियार पाएका थिए। उनको राज्याभिषेक विक्रम सम्वत् २०१३ वैशाख २१ मा भएको थियो।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
(क) जनताद्वारा निर्वाचित विधान सभाले संविधान निर्माण गर्ने
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
टङ्कप्रसाद आचार्यको मन्त्रीमण्डल
२०१२ साल माघ १३ गते, राजा महेन्द्रले आचार्यलाई नेपालको प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेका थिए। उनको प्रधानमन्त्रीको क्रममा पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको सुरु भएको थियो। उनकै पालामा नेपाल राष्ट्र बैङ्क र सर्वोच्च अदालतको स्थापना भएको थियो। आचार्यको कार्यकाललाई विदेश सम्बन्धका लागि नेपालका लागि सुनौलो युगको रुपमा पनि हेरिएको छ। धेरै देशहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्नुका साथै सरकार चिनियाँ सरकारसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम गर्न सफल भएको थियो। २०१३ असोज २२ गते चीन सरकारले नेपाललाई ६ करोड प्रदान गरेको थियो। टङ्कप्रसाद आचार्यले २०१४ असारमा उनले प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा दिएका थिए।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
(ख) १० जना (५ नेपाली काङ्ग्रेस र ५ राणाहरू) सदस्य रहेका अन्तरिम मन्त्री मण्डल गठन गर्ने
रावादोलू
रावादोलू नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चल, ओखलढुङ्गा जिल्लामा अवस्थित गाँउ विकास समिति हो।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
(घ) फौजदारी अभियोग लागेका बाहेक अरू राजबन्दीलाई बिनासर्त रिहा गर्ने
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
कुँवर इन्द्रजित सिंहको मन्त्रीमण्डल
कुँवर इन्द्रजित सिंहलाई २०१४ सालमा राजा महेन्द्रले प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेका थिए।   उनको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा मन्त्री महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा रहेका थिए। अत्यन्तै उद्दण्ड स्वभावका देखिएकाले उनको सरकार ३ महिनासम्म पनि टिक्न सकेन। पछि उनलाई प्रतिस्थापन गर्दै सुवर्ण सम्शेर राणाको नेतृत्त्वमा सरकार गठन भएको थियो। जनरल नर शमशेरको अनुसार उनले राजा महेन्द्रलाई उनकै पुर्खाहरू मझे निष्क्रिय बनाएर के आइ सिंहले आफू सर्वेसर्वा हुने प्रयास गरेकाले राजा महेन्द्रले उनलाई बर्खास्त गरेका थिए।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
(ङ) आन्दोलनकारीहरूले सरकारलाई आफ्ना हतियारहरू बुझाउनुपर्ने र आन्दोलन रोक्नुपर्ने।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५
देशलाई संसदीय व्यवस्था तर्फ लैजानका लागि राजा महेन्द्रले २०१५ मा संविधान जारी गरेका थिए। यो संविधान विक्रम सम्वत् २०१५ फागुन १ गते घोषणा गरिएको थियो। २०१५ सालको निर्वाचन यसै संविधान अनुसार भएको थियो।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
दिल्ली सम्झौताका मुख्य सर्तहरू
तत्पश्चात् राजा त्रिभुवन फागुन ४ मा नेपाल फर्के र २००७ साल फागुन ७ गतेको शाही घोषणामा प्रजातन्त्र स्थापना भएको घोषणा गरे। यसरी १०४ वर्षे राणा शासनको अन्त्य भयो र प्रजातन्त्र प्राप्त भयो। यद्यपि केही महिना सम्म मोहन शमशेर नै प्रधानमन्त्री बने। वि.सं. २००८ कात्तिकमा महोनशमशेरले राजीनामा दिए।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
आम निर्वाचन २०१५
आम निर्वाचन २०१५, नेपालको संसद्को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाको लागि १०९ प्रतिनिधिहरूलाई निर्वाचित गर्नको लागि वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ देखि वि.सं. २०१५ साल चैत २१ सम्म ४५ दिन लगाएर गरिएको नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचन थियो। वि.सं. २०१५ फागुन १ गते लागू गरिएको नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५ बमोजिम यो निर्वाचन सम्पन्न गरिएको थियो।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्रीकाल
वि.सं. २००८ सालमा मोहनशमशेरको राजीनामासँगै भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको सल्लाहमा राजा त्रिभुवनले २००७ सालको क्रान्तिको सरगमबाट भर्खरै बाहिर आएको ठुलो दल कांग्रेसका तत्कालीन सभापति मातृकाप्रसाद कोइरालालाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरे। मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भएपछि नेपाली कांग्रेसमा घरझगडा सुरु भयो। नेपाली कांग्रेसभित्र प्रधानमन्त्री ठुलो कि पार्टी सभापति ठुलो भन्ने बहसले निकै व्यापकता पायो। कांग्रेसको कलह घरझगडा अन्तत: पार्टी फुटमा नै पुग्यो। २६ साउन २००९ मा मातृकाले प्रधानमन्त्रीबाट राजीनामा दिए। २ असार २०१० मा फेरि मातृकाप्रसादकै प्रधानमन्त्रीत्वमा ५ सदस्यीय मन्त्रिमण्डल गठन भयो। त्यो सरकार राष्ट्रिय प्रजा पार्टीको थियो। १९ फागुन २०११ मा युवराजाधिराजको हैसियतमा तत्कालीन प्रमुख राज-प्रतिनिधि महेन्द्रले मातृकाप्रसादको सरकार विघटन गरे।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
बिपी मन्त्रिपरिषद्
निर्वाचनमा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले पार्टी सभापति बिपी कोइरालालाई संसदीय दलको नेता छानेर उनलाई नेपालको प्रधानमन्त्री बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा नेपाली काङ्ग्रेसका विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
डा.के आइ सिंहको सिंहदरबार विद्रोह
=मृत्यु = राजा त्रिभुवनको मृत्यु वि सं २०११ मा भयो। उनको मृत्यु पछि युवराज महेन्द्र राजा बने।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
२०१७ साल पुष १ को कदम
महेन्द्रले विक्रम सम्वत् २०१७ सालमा जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेर राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिवन्ध लगाएर एकतन्त्रीय शासन चलाएका थिए। यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ। महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए। आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। विक्रम सम्वत २०१७ सालको ‘कु’मा यसबाहेकका कारणहरूसमेत छन्। मूल कारण भनेको नेपाललाई भारतीय हस्तक्षेप र प्रभावबाट जोगाउनु थियो।
जनकपुर बम काण्ड
२०१८ साल माघ ९ गते राजा महेन्द्र पूर्वी भ्रमण पुरा गरी जानकी मन्दिरको दर्शनमा गएका थिए। दर्शन गरी रङभूमितर्फ फर्किरहेको अवस्थामा दुर्गानन्द झाको नेतृत्त्वमा अरविन्दकुमार ठाकुर लगायत पञ्चायत विरोधी युवाहरूले उनी सवार गाडीमा बम प्रहार गरेका थिए। दुर्गानन्द झा, अरविन्दकुमार ठाकुर र दलसिंह थापालाई मृत्युदण्डको घोषणा गरिएको थियो। २०२० माघ २५ गते दुर्गानन्द झालाई फाँसी दिइएको थियो भने बाँकी दुई जनालाई जन्मकैदको घोषणा गरिएको थियो।
नेपालको संविधान २०१९
पञ्चायती व्यवस्थाको आधार समेत मानिएको नेपालको संविधान २०१९ वि.सं. २०१९ पुस १ मा राजा महेन्द्रले जारी गरेका थिए। २० भाग ९७ धारा र ६ अनुसुची रहेको उक्त विधानमा १ सदनात्मक व्यवस्था रहेको थियो। उक्त व्यवस्थापिकाको नाम राष्ट्रिय पञ्चायत थियो। सार्वभौम सत्ता तथा अवशिष्ट अधिकार धारा ९० को आधारमा राजामा रहेको थियो। यस संविधानमा राजाको शाही घोषणाद्वारा संविधान संसोधन हुन सक्ने प्रावधान रहेको थियो।
गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान, २०२४
गउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान पञ्चायती व्यवस्थाको एउटा राजनीतिक कार्यक्रम थियो। गाउँबाट अध्ययन र रोजगारीका लागि सहर गएका नेपालीहरूलाई गाउँ फर्काउनका लागि यो अभियान ल्याइएको थियो।
अर्थतन्त्रको सुधार
राजा महेन्द्रले योजनाबद्ध विकासको सुरुवात गरेका थिए। उनले वि.सं. २०१३ मा पञ्चवर्षीय योजनाको अवधारणाको विकास गरेका थिए। नेपाल राजनीतिक, आर्थिक, प्रशासनिक सबै ढङ्गबाट नेपाल भारतमा निर्भर रहेको थियो। वि.सं. २००७ सालदेखि वि.सं. २०११ सम्मको भारतसितको आर्थिक निर्भरता ९५ प्रतिशत रहेको थियो। महेन्द्रले त्यसलाई ६० प्रतिशतभन्दा तल ल्याउन सफल भएका थिए। राजा हुनासाथ महेन्द्रले आर्थिक तथा प्रशासनिक संरचनाहरूको निर्माणमा ध्यान केन्द्रित गरेका थिए। उनले नेपाल राष्ट्र बैङ्क र राष्ट्रिय योजना आयोगको स्थापना गरेर अर्थतन्त्रलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। विदेशी राष्ट्रहरूको सहयोगमा भौतिक पूर्वाधारहरू निर्माण गरेर अर्थतन्त्रको जग बसाल्ने काम पनि उनले गरेका थिए। बालाजु औद्योगिक क्षेत्र (वि.सं. २०१८), हेटौँडा औद्योगिक क्षेत्र, वीरगञ्ज चिनी कारखाना, नेसनल ट्रेडिङ लिमिटेड, नेपाल आयल निगम, कृषि औजार कारखाना, जनकपुर चुरोट कारखाना, बाँसवारी जुत्ता कारखाना, सिमेन्ट र कपडा उद्योगहरू, सबै उनकै पालामा स्थापना भएका थिए।.
शीतयुद्धको समयमा दुवै धुरी संग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट आर्थिक सहयोगको वातावरण मिलाएर अर्थतन्त्र उकास्ने प्रयास गरेका थिए।
राजमार्ग तथा सडक
राजा महेन्द्रको शासनकालमा महेन्द्र राजमार्ग, पृथ्वी राजमार्ग र अरनिको राजमार्ग जस्ता मुख्य सडकहरूको निर्माण भएका थिए। पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा राजा महेन्द्रको महत्त्वपूर्ण देन रहेको थियो। उक्त राजमार्ग नहुँदासम्म तराईमा एउटा जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जानुपर्दा भारतको बाटो प्रयोग गर्नुपर्दथ्यो। राजा महेन्द्रले विदेशी सहयोगमा राजमार्ग निर्माण गरेर यो अवस्था अन्त्य गरेका थिए। राजा महेन्द्रले सुरुमा यो राजमार्गका निर्माणका लागि भारतलाई अनुरोध गरेका थिए। तर, भारतले नमानेपछि सोभियत सङ्घको सहयोग लिएका थिए। ढल्केबरदेखि पथलैयासम्मको सडक रुसले बनाइदिएपछि भारत पनि आकर्षित भएको थियो। ढल्केबरदेखि मेची खण्ड भारतले बनाइदियो भने हेटौँडा नारायणगढ खण्ड एसियाली विकास बैङ्क, नारायणगढ-बुटबल खण्ड बेलायत र बुटबल कोहलपुर खण्ड भारतको सहयोगमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। चीनले कोदारी राजमार्ग निर्माण गर्ने भनेपछि भारत तीव्ररूपमा आक्रोशित बनेको थियो। राजमार्ग निर्माण २०१६ सालमा भएको थियो। यसरी राजा महेन्द्रले आफ्नो कुटनीतिक चातुर्यता प्रयोग गरी चौतर्फीरूपमा वैदेशिक सहयोग हासिल गर्न सफल भएका थिए। शीत युद्धको समयमा नेपालले दुवै गुटसँग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट सहायता प्राप्त गरेको थियो।
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
डा.के आइ सिंहको सिंहदरबार विद्रोह
राजा त्रिभुवनको नाममा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, दाङमा त्रिभुवननगर, पहिलो विश्वविद्यालय त्रिभुवन विश्वविद्यालय, त्रिभुवन च्यालेञ्ज शिल्ड, पहिलो कलेज त्रि-चन्द्र कलेज, पहिलो राजमार्ग त्रिभुवन राजमार्ग, त्रिभुवन पार्क, त्रिभुवन-चन्द्र सैनिक अस्पताल स्थापना भएको छ।
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
राष्ट्रियताको सम्वर्द्धन
राष्ट्रियताको संवर्द्धनमा राजा महेन्द्रको भूमिका अविस्मरणीय रहेको छ। जतिबेला हिन्दी भाषाको नेपालमा अत्यधिक दबदबा थियो, उनले नेपाली भाषालाई राष्ट्रभाषाका रूपमा स्थापित गरेर यसलाई देशव्यापी बनाएका थिए। नेपाल राष्ट्र बैेंकको स्थापना गरेर राजा महेन्द्रले नेपाली मुद्रालाई अधिराज्यभरि अनिवार्य गरिदिएका थिए। जबकि त्यतिबेला नेपालमा ९० प्रतिशत भारतीय मुद्राको चलनचल्ती रहेको थियो।
उनले लागू गरेको “एउटै भाषा एउटै भेष”” को नीतिलाई कतिपयले असन्तुष्टि पनि जनाएका छन्
सामाजिक सुधार
२०२० साल भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन घोषणा गरी उनले छुवाछुत, जातिभेद र लैङ्गगिक भेदभाव विरुद्धको नीति अख्तियार गरेका थिए। २०२१ सालमा भूमिसुधार ऐन घोषणा गर्दै उनले जमिन्दारी प्रथा र बिर्ता उन्मूलन गरी जग्गा जोत्ने मोहीहरूको अधिकार सुरक्षित गरेका थिए। उनले २०१३ सालमा राष्ट्रिय योजना आयोगको स्थापना गराएका थिए। २०१४ सालमा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान र शाही नेपाल वायुसेवा निगम स्थापना गरिएको थियो। उनले त्यस पश्चात् कर्मचारी वृत्ति विकास गर्न नेपाल निजामती ऐन ल्याएका थिए, फलस्वरूप र पँजनी प्रथाको अन्त्य भएको थियो। २०१२ मा, प्रहरी ऐन बनेसँगै सेनाको मनोबल उठाउने प्रयासहरू भएका थिए। २०१८ साल वैशाख १ गते १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गरी प्रसासनिक विकेन्द्रीकरण गरिएको थियो। २०२० सालमाा, जातिभेद उन्मूलन गर्न छुवाछूत विरोधी ऐन ल्याइएको थियो। २०२१ सालमा किसानहरूलाई मोहियानी मोहियानी हक दिलाइएको थियो। उनले त्रिभूवन विश्वविद्यालयको आधुनिकीकरण गर्दै उच्च शिक्षा नेपालमै हासिल गर्ने अवस्था सिर्जना गर्दै भने पाठ्यक्रमबाट भारतीय पुस्तकहरू विस्थापित गराएका थिए।
राज्य रजौटा ऐन, २०१७
राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए। यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो। वि.सं २०१७ मा, राज्य अदालत उन्मुलन ऐन लागू भएपछि राज्य अदालतको ठाउँमा इलाका अदालतको गठन गरिएको थियो।
नयाँ मुलुकी ऐन
श्री ५ महेन्द्रबाट वि.सं. २०२० भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन लागू गरिएको थियो।
भूमिसुधार कार्यक्रम
श्री ५ महेन्द्रबाट २०२१ साल मङ्सिर १ मा भूमिसुधार कार्यक्रम लागू गरिएको थियो। भूमिसुधार कार्यक्रमबाट जमिनदारी प्रथाको उन्मुलन, जग्गाको हदबन्दी, मोहियानी हकको व्यवस्था, मोहिले जग्गाधनीलाई तिर्नुपर्ने कुतको निश्चितता लगायत्का विविध व्यवस्थाहरू गरिएका थिए। यसमा भूमि सम्बन्धी कार्यक्रम लागू गरी देशका गरिब जनताको हितका लागि क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउने उद्देश्य राखिएको थियो। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन लागू भई भूमि प्रशासन कार्यालयहरू खोलिएका थिए। वि.सं. २०२७ सालमा मालपोत असूली र स्याहाको लागि “कोष तथा तहसिल” कार्यालय खोलिएका थिए। वि.सं. २०१८ साल देखि जग्गा प्रशासनको लागि ७५ जिल्लामा माल अड्डाहरू स्थापना गरिएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन जारी भएपछि सुरुमा काठमाडौँ उपत्यकाका तीन जिल्ला सहित ९ जिल्लामा जग्गा (नापजाँच) ऐन, २०१९ अनुसार तयार भएको नक्सा र स्रेस्ताबाट भूमिको प्रशासन हेर्ने गरी भूमिसुधार मन्त्रालय अन्तर्गत भूमि प्रशासन कार्यालय स्थापना भएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन कार्यालय खारेज गरी भूमिसुधार कार्यालय नामाकरण गरिएको थियो भने त्यस पश्चात् तत्कालीन कोष तथा तहसिल कार्यालयलाई मालपोत कार्यालयमा परिणत गरिएको थियो। भूमि प्रशासन कार्यालयले दिएको लगत अनुसार मालपोत असूल गर्न वि.सं. २०२६ सालमा मालपोत कार्यालयलाई तत्कालीन अर्थ मन्त्रालयको मालपोत विभाग अन्तर्गत रहने गरी स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०२८ सालमा सो मालपोत कार्यालयको नाम कोष तथा तहसिल कार्यालयमा परिणत भएको थियो।
भारतीय सेना फिर्ता
२०२८ सालमा नेपाल तिब्बत सिमामा राखिएका भारतीय सैनिकका १७ वटा चेकपोष्टहरू हटाउने कार्य महेन्द्रले भारतविरुद्ध चालेको सबैभन्दा साहसिक कदमका रूपमा लिइन्छ। २०२६ सालमा राजाले सुर्यबहादुर थापालाई अपदस्थ गरेर कीर्तिनिधि विष्टलाई प्रधानमन्त्री बनाएका थिए। भारतीय चेकपोस्ट हटाउने विषयमा उनी आफैँ संलग्न नभईकन कीर्तिनिधिलाई अघि सारेका थिए। कीर्तिनिधि विष्टले सुरुमा भारतलाई आफ्नो चेकपोस्ट फिर्ता लैजान अनुरोध गर्दै लिखित पत्र पठाएका थिए। नेपाल एउटा स्वाधीन राष्ट्र भएकाले विदेशी सैनिकको उपस्थिति हाम्रो र हाम्रा छिमेकीको हित अनुकलमा छैन भन्दै उनले पत्र लेखेका थिए। तर, भारतले यसमा कुनै सुनवाइ गरेको थिएन। त्यसपछि कीर्तिनिधिले विष्टले १९५० को मैत्री सन्धिको कुनै वैधानिकता छैन भनेर भाषण गरेका थिए। नेपालले आफैँ ती चेकपोस्टहरू हटाउने तयारी गरेपछि तत्कालीन भारतीय परराष्ट्रमन्त्री विनयसिंह नेपाल आएका थिए।सरकार आफ्नो अडानबाट पछि नहटेपछि यो विषय अन्तर्राष्ट्रियकरण हुने डरले भारतले ती चेकपोस्टहरू फिर्ता लगेको थियो। चेकपोस्ट हटाएको निहुँमा नै भारतले नेपालमाथि २०२८ सालमा नाकाबन्दी लगाइदिएको थियो।  भारतीय नाकाबन्दीले ठूलो असर सिर्जना गर्न नसकेपछि भारत पछि हट्न बाध्य बनेेेेको थियो। उनले नेपालमा भारतीय प्रभावलाई पहिलेको तुलनामा ४० प्रतिशतभन्दा तल झार्न सफल भएका थिए।
दोस्रो विवाह
पहिली पत्नी इन्द्र राज्यको २००६ मा निधनपछि तत्कालीन युवराज महेन्द्र साली रत्नसँग प्रेम सम्बन्धमा रहेका थिए, तर राजा त्रिभुवन भने कुनै हालतमा राणापुत्री रत्नसँग छोराको विवाह हुन नदिने योजनामा रहेका थिए। बाबुले खोजेकी केटीसँग विवाह गर्न दिएको दबाब तात्कालिक युवराज महेन्द्रलाई मन परेको थिएन। राजा त्रिभुवन भने राणा परिवार, अझ जुद्ध शमशेरको खलकसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने पक्षमा थिएनन्। राजा त्रिभुवन जुद्ध शमशेरले आफूलाई गरेको अपमानबाट आक्रोशित थिए भने सो विवाद लामो समय चलेको थियो। विवाहको टुङ्गो नलाग्दै २००८ कात्तिक २६ गते राणा–काङ्ग्रेसको गठबन्धन सरकार विघटन भई २००८ मङ्सिर १ गते मातृकाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा नेपाली कांग्रेसको एकल सरकार बनिसकेको थियो। २००९ माघ २५ गते उनले रत्न राज्यलक्ष्मीसँग विवाह गरेका थिए।
स्मृती / स्मारक
राजा महेन्द्रको स्मृतिमा धेरै संरचना, संस्था, सम्मान बनेका छन्। उनका नाममा बनेका स्मारकहरू बि.सं २०६३ मा संसद पुनर्स्थापना भएपछि र बि.सं २०६५ मा राजतन्त्र अन्त्य भएपछि नाम परिवर्तन गर्ने र गर्ने प्रयास गरियो। २०६३ को राजनैतिक परिवर्तन पछि राजाका नाममा बनेका राजमार्गलाई लोकमार्ग नामाकरण गर्ने प्रयास गरिए। उनकी रानीको नाममा बनेको रत्नपार्कलाई पनि शङ्खधर साख्व पार्क नाम परिवर्तन गरिएपनी सर्वसाधारणको बोलोचालीमा अझै पनि रत्नपार्क प्रचलित छ।
मृत्यु
राजा महेन्द्रको मृत्यु २०२८ माघ १७ बिहान ३:४५ मा चितवनको दियालो बङ्गला दरवारमा भएको थियो। उनको निधन पश्चात्, उनका जेठा पुत्र युवराज वीरेन्द्रले राजगद्दी सम्हालेका थिए।
एजोला
एजोला (अङ्ग्रेजी : Azolla) पानीमा पाइने फर्नको जिनिस हो । फर्न (fern) भए पनि यो सानो लेउ वा झ्याउ जस्तो देखिन्छ । साधारण रूपमा यो पानी जमेको ठाउँ, नहर-नदीनालामा पाइन्छन् ।
उग्रतारा जनागाल
उग्रतारा जनागाल नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
पाकेटमार
अरूको खल्तीबाट पैसा चोर्ने व्यक्तिलाई पाकेटमार भनिन्छ।
लक्ड अन (उपन्यास)
लक्ड अन अमेरिकन उपन्यासकार टोम क्ल्यान्सीद्वारा लिखित उपन्यास हो ।
चुम्बन
चुम्बन भन्नाले मानिसले आफ्नो ओठलाई अरुको ओठमा वा शरीरको अन्य अङ्गमा छुवाउनु अथवा चुम्नु भन्ने बुझिन्छ ।
उत्पीडन विरुद्धको दिवस
उत्पीडन विरुद्धको दिवस वार्षिक रूपमा मार्च महिनाको २१ तिरिखका दिन मनाइने गरिन्छ। सन् १९६० मार्च २१मा उत्तर अफ्रिकाको शार्पेभिल नामक स्थानमा भएको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा पुलिसले आगो जलाएर ६९ मानिसहरूलाई मारे। यही दिनलाई आधार भनाएर उत्पीडाको हरेक रूपबाट मुक्त हुन यस दिवसको घोषणा संयुक्त राष्ट्र महासभाले गरेका थिए।
उत्तर अफ्रिकाको मानव अधिकार दिवस
उत्तर अफ्रिकामा यस दिनलाई मानव अधिकार दिवसका रूपमा लिइन्छ।
नाल्बु
नाल्बु नेपालको मेची अञ्चलको ताप्लेजुङ जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २००१को जनगणना अनुसार
रूपा उन्नीकृष्णन
रूपा उन्नीकृष्णन राष्ट्रमण्डल खेलहरूमा निशानेबाजीमा स्वर्ण पदक जित्ने भारतकी पहली खिलाडी हुन्। उनले १९९८ राष्ट्रमण्डल खेल, कुआलालम्पुरमा शूटिङ्ग स्पर्धामा स्वर्ण पदक प्राप्त गरेकी थिइन्। यो भन्दा पहिला १९९४ राष्ट्रमण्डल खेल, विक्टोरियामा शूटिंग स्पर्धामा उनले रजत पदक जितेकी थिइन। १९९९मा उनलाई प्रतिष्ठित अर्जुन पुरस्कारले सम्मानित गरिएको थियो ।
अहिले उनी न्यूयर्क, अमेरिकामा बसोबास गर्छन्। उनका पति श्री श्रीनिवासन एक पत्रकार हुन् । उनी २०१३मा अमेरकी नागरिक बनेकी हुन् ।
विश्व नागरिक
इतिहास
डायोजिनिस अफ साइनोप नामक ग्रिक व्यक्तित्वले भनेका थिए "म यस विश्वकै नागरिक हुँ।" थोमस पाइनले पनि आफू यस विश्वकै नागरिक रहेको बताए। महान अल्बर्ट आइन्स्टाइले पनि राष्ट्र र राष्टियताको विरोध गर्थे।
World citizen
उग्रचण्डी नाला
उग्रचण्डी नाला नेपालको बागमती अञ्चलको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो। नाला, काठमाण्डौंको पूर्वतिरको रहेको प्राचीन ऐतिहासिक सहर हो । यो काठमाण्डौसंगै जोडिएर रहेको भक्तपुरबाट झण्डै दुई कोष टाढा पूर्वतिर अवस्थित छ। यो काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको सात प्राचीन नेवार बस्तीहरू मध्ये प्रमुख बस्ती भएको कुरा यहाँ रहेका ऐतिहासिक प्रमाणहरूले देखाउँछ। नाला समुद्र सतहबाट करीब १४०० मीटर उचाईमा अवस्थित छ। नालाको दायाँबायाँ नण्यमाता र पुण्यमाता खोलाहरू रहेका छन्। यहाँको हावापानी समशीतोष्ण रहेको छ। यस क्षेत्रलाई चारैतिर हरिया पहाडहरूले घेरिएको छ। यस स्थानमा नेपालका प्रमुख प्रख्यात चार भगवती मध्ये एक उग्रचण्डी भगवती तथा नेपालमा प्रमुख प्रख्यात चार करुणामय मध्ये श्रृष्टीकान्त लोकेश्वर करुणामय पनि यसै स्थानमा रहेका छन्। यहाँ २–३ दशक पहिले “दूध, दही र खुवा”को लागि साह्रै प्रसिद्ध थियो भने हाल आलुको लागि प्रसिद्ध छ। लिच्छवीकालमा हस्त निर्मित बाँसको ढक्की तथा कँलालीको लागि प्रसिद्ध रहेको कुरा इतिहास प्रमाण छन्। मञ्जुश्री उपत्यका प्रवेश गर्दा नालाको बाटोबाटै आएको कुरा इतिहासले देखाउँदछ। नालाको लागन टोल ढुङ्गे धाराको भित्तामा रहेको लिच्छवीकालको ऊँ सम्बत् ११८ (वि.सं.७१५)को शिलापत्रले यहाँको ऐतिहासिक गरिमालाई प्रकाश पार्न मद्दत पु¥याएको छ। नाला विभिन्न समयमा विभिन्न नामाकरण भएको देखिन्छ। लिच्छवीकाल पूर्व सत्ययुगको राजा दीर्घरथको समयमा “नगिरीपुर”, लिच्छवीकालीन राजा शिवदेव द्धितीयको समयमा “नालङ्गग्राम”, मल्लकालीन यक्ष मल्लको समयमा “नालादेश”, आधुनिककालीन समयमा “नाला शहर” नामाकरण भएको पाइन्छ। यहाँको उग्रचण्डीको भजन गीतमा “उत्ररापुर” नाम रहेको पाइन्छ। त्यसकारण यसको नामाकरण र अर्थबारे अझै थप अनुसन्धान गर्नुपर्ने देखिन्छ।
नालामा हालसम्म गढ, पर्खाल, ढुङ्गाको मूल ढोकाहरू, प्रशस्तमात्रामा ढुङ्गेधाराहरू, इनारहरू, मनोरञ्जनको लागि डबलीहरू, सडक चोकमा पाको इँटाले विछ्याएको बाटो, ढलको व्यवस्था भएको, लायकू (दरबार) रहेको अवशेषहरू पाइन्छ। यी प्रमाणहरूले के कुरा पुष्टि गर्दछ भने आधुनिककाल भन्दा पनि परापूर्वकालको (किराँती, लिच्छवी, मल्लकालीन) नाला एक ऐतिहासिक र सुन्दर नगरीको रूपमा विकसित भएको देखिन्छ। अझ यहाँ मनाउने चाडपर्व, अन्य साँस्कृतिक क्रियाकलापहरू अन्य ठाउँको भन्दा पृथक रहेको ती सम्पूर्ण क्रियाकलापहरू बैज्ञानिकतामा सामीप्य रहेको देखिन्छ। यस साँस्कृतिक क्रियाकलापहरूलाई यहाँ रहेको प्राकृतिक वातावरणले सुनमा सुगन्ध थपेको छ। हाल नाला शहरको सम्पूर्ण ऐतिहासिक, पुरातात्विक, धार्मिक, पौराणिक आदि विषयवस्तुहरूलाई फेरि एक पटक अध्ययन अनुसन्धान गर्ने हो भने यहाँबाट पक्कै पनि मानव सभ्यताभित्र लुकेको रहस्मय तथ्यहरू पत्ता लाग्न सक्न कुरामा दुई मत छैन। यहाँका जनश्रुतिहरू, लोक साहित्य, किम्बदन्तीहरू र पौराणिक, ऐतिहासिक, धार्मिक, पुरातात्विक एवं किम्बदन्तीयुक्त तथ्यहरूलाई यहाँका भावी पिँढीहरूले बचाई राख्नु नितान्त आवश्यक छ। यस सही कुरालाई मनन गरी हामी सबै लाग्नु पर्ने अति आवश्यक भएको कुरा हामीले भुल्नु हुँदैन। यस कुरालाई भुल्ने हो भने हामी फेरि एक पटकलाई पछि पर्नेछौं। त्यसैले यस भेगका सम्पूर्ण दाजुभाई दिदीबहिनीहरू आ–आफ्नो स्वार्थलाई छोडेर आ–आफ्नो मत भिन्नताहरूलाई थाँती राखेर नालाको पुनः विकास निर्माणमा लाग्नु अपरिहार्य भएको छ
उग्रचण्डी नालाका अमूल्य कलात्मक काष्ठकला
नेपाल काष्ठकलामा धनी छ। कलाशास्त्रीका भनाई अनुसार ६४ कला हुन्छन्। तिनीहरूमध्ये एक ललितकला विधामा समेटिएको कला काष्ठकला हो। नेपालमा काष्ठकला प्राचीनकालदेखि नै प्रयोग गरिदैं लिच्छवीकालमा निकै प्रचलित हुँदै मल्लकालमा यसको व्यापक विकास भएको देखिन्छ। पुराना पाटी, पौवा, सत्तल, मन्दिर, विहार, दरबार र घरहरूका झ्यालढोकाहरू, भित्ता तथा तिनमा कुँदिएका आकृतिक, थाम, टुँडाल, दलिन, निदाल, तोरण, मण्डल आदि पुराना काष्ठकलाका उत्कृष्ट नमूना हुन्। यस्ता अमर नमूनाहरू मल्लकालीन समयदेखि अहिलेसम्म पनि केही मात्रामा जीवित अवस्थामा रहेका छन्।
काभ्रे जिल्लाको उग्रचण्डी नाला शहरका मल्लकालीन उग्रचण्डी भगवती मन्दिर, करुणामय मन्दिर, यस क्षेत्रमा रहेका पाटीपौवा, केही मात्रामा पुराना घरहरूमा रहेका काष्ठ झ्यालहरू हालसम्म पनि देख्न सकिन्छ। नाला क्षेत्रमा रहेका राजकीय दरबार र शहरभित्र पस्ने विभिन्न साता ध्वाकाहरू भने लोप भइसकेका छन्। इतिहासमा उल्लेख भए अनुसार लिच्छवीहरू वैशालीबाट मकवानपुर हुँदै पनौतिबाट नाला हुँदै उपत्यका छिरेका हुन्। उनीहरू कला पारखी भएको हुनाले आपूm जहाँ जहाँ गए, त्यहाँ त्यहाँ आफ्ना कलाका छापहरू छोड्दै गए। लिच्छवीहरू केही समय पनौतिमा रहेर पनि नाला हुँदै भक्तपुर र पाटनमा पनि आफ्नो कलाको प्रदर्शन गरे। हालसम्म पनि नालामा “लिवि छेँ” भन्ने टोल रहे तापनि त्यहाँका लिच्छवीकालीन घर तथा मन्दिरहरूको अवशेषहरू माटोमा विलिन हुन पुगेका छन्। यो बारे आवश्यक खोजी तथा अनुसन्धान गर्नुपर्ने भएको छ। समयसमयमा आउने वातावरणीय परिवर्तन (भूकम्प) र काठको विशेषता आदि कारणहरूले गर्दा लिच्छवीकालीन काष्ठकलाका जीवन्त नमूना अहिले हामी सामु छैनन्।
लिच्छवीकाल तथा मल्लकालका काष्ठकलाहरू पूर्णतः धार्मिक भावनाबाट प्रेरित भएको देखिन्छ। त्यतिखेर विकसित हुन पुगेका विभिन्न काष्ठकलाका नमूनाहरू शास्त्रीय शैली र धार्मिक घटनासँग सम्बन्धित भएर प्रष्फुटित भएका छन्। नेपाली काष्ठकलामा विभिन्न शैलीको प्रयोग भएको पाइन्छ। विहार शैली, शिखर शैली, आधुनिक शैली आदि विभिन्न मिश्रण पाइन्छ। विहार शैलीमा करुणामय मन्दिर र शिखर शैलीमा उग्रचण्डी भगवती मन्दिरलाई र आधुनिक शैलीमा यहाँ रहेका कलात्मक झ्यालहरू भएका घर तथा पाटीपौवाहरूलाई लिन सकिन्छ।
मन्दिर तथा घरको छाना अड्याउने काठलाई टुँडाल भनिन्छ। ती टुँडालहरूमा मन्दिर अनुसार सुहाउने विभिन्न देवीदेवताहरूका मूर्तिहरू कुशल कालीगढहरूले आफ्नो दक्षता तथा कुशल काष्ठकला प्रयोग गरिएको पाइन्छ। यसको ज्वलन्त उदाहरण उग्रचण्डी नाला भगवतीको पहिलो तल्लाको अगाडिपट्टिको टुँडाललाई लिन सकिन्छ। उक्त टुँडालमा काठको मूर्ति भए तापनि झ्वाट्ट हेर्दा धातुजस्तो प्रतीत हुन्छ।
काष्ठकलाको अर्को महत्त्वपूर्ण नमूना मन्दिरमा रहेको तोरणलाई लिन सकिन्छ। प्रायः जसो तोरण मूल ढोकामाथि तथा कलात्मक झ्यालमाथि राखिने गरिएको पाइन्छ। खासगरी मठमन्दिरको प्रवेशद्वारमा राखिने ‘तोरण’मा सम्बन्धित देवी वा देवता अर्थात् गृहमा जुन देवी देवताको मूर्ति हुन्छ त्यसैको रूप तोरणको मध्यभागमा अभिव्यक्त गरिएको हुन्छ। जसको उदाहरण भगवती मन्दिरको तोरणलाई लिन सकिन्छ। मध्यभागको वरिपरि ज्वाला, बत्ति वा जालीदार बनाइएका हुन्छन्। पौराणिक जनावरहरूका आकृतिहरू पनि कुँदिएका हुन्छन्।
काष्ठकलाको उत्कृष्ट कारिगरी ढोकाको चौकोस, ठाम र खापाहरूमा पाइन्छ। त्यसैगरी काष्ठकलाको अर्को नमूनाको रूपमा झ्यालहरूलाई लिन सकिन्छ। मल्लकालमा गो झ्या, पासुका झ्या, सँ झ्या, टिकी झ्या, न्यापाः झ्या, कुँ झ्या, मयूर झ्या आदि झ्यालहरू मन्दिर बाहेक नै सर्वसाधारणका घरहरूमा पाइन्छ। यस्ता झ्याल भएका घरहरूले टोललाई नै शोभा तथा इज्जत बढाई दिन्छ। नाला क्षेत्रमा यस्ता झ्यालहरू टोलैपिच्छे अनगिन्तीरूपमा पाइन्छ। तर पछिल्लो समयमा विस्तारै घरहरूको पुनर्निमाणले यस्ता झ्यालहरू लोप हुँदै गएका उदाहरणहरू प्रशस्त छन्।
सन्दर्भ सूची
नाला समाज स्मारिका
फुस्रोछाती घाँसेफिस्टो
फुस्रोछाती घाँसेफिस्टो नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा ग्रे-ब्रेस्टेड प्रिनिया (Grey-breasted Prinia) भनिन्छ ।
जोन अफ आर्क
जोन अफ आर्क (Jone Of Arc) एक फ्रान्सेली नागरिकहरूको मुखमा झुन्डिए ऐतिहासिक नाम हो ।जोन फ्रान्सको भलाइका निम्ति बोल्ने एक बालविरङ्गना हुन् ।भने उनले आफ्नो ज्यान फ्रान्सको हितका निम्ति बलिदान गरेकि थिइन्।
बाल्यकाल
गरिब परिवारमा जन्मिएकि उनले पढ्ने लेख्ने अवसर भने प्राप्त गर्न सकिन्न ।तर सानैदेखि उनी सादा जीवन,उच्च विचार राख्ने गम्भीर प्रकृतिकि थिइन् ।
हत्या
फ्रान्सेली इतिहासला महत्त्वपूर्ण योगदान दिने आर्कलाई बेलायती सेनाले हत्या गरी मारेका थिए।जेल भित्र कयौं यातना दिएर सन् १४३१मा रूयन सहरको चौबाटोमा लगेर हत्या गरिएको थियो ।
स्रोत
श्रेणी :जीवनी श्रेणी :विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
मुनामदन
मुनामदन महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित एक खण्डकाव्य हो । मुना मदन झ्याउरे लयमा आधारित कविता हो जुन नेपाली साहित्यको सबैभन्दा प्रख्यात कृति हो। मुना मदनलाई लिएर सन् १८५९मा आफ्नो मृत्यु अघि उनले भनेका थिए म मरेपछि मेरा सबै कृति जलाईदिए पनि मुना मदन चाही नजलाउनु। मुना मदन अहिलेसम्मकै सबैभन्दा धेरै बिक्रि भएको पुस्तक हो।
कथा
मुना मदन एक कारुणिक खण्डकाव्य हो, जसले मुना र मदनको बिछोडको प्रेम कथाको बर्णन गर्दछ। मदन धन कमाउनको लागि ल्हासा जान्छन् र फर्कने क्रममा बाटोमा बिरामी हुन्छन्। बिरामी मदनलाई बीच बाटोमै छोडेर उसका साथिहरू आउछन र मदनको मृत्यु भएको कुरा भन्छन्। यो कुराले मुनालाई निकै पीडा हुन्छ। यहि पीडा सहन नसकी शोकमै मुनाको मृत्यु हुन्छ। उता मदनलाई बाटोमा अलपत्र रूपमा एक जना भोटेले फेला पार्छन। उनले मदनको खुबै स्याहार गर्छन (त्यस बेला मदनले भन्छन्" क्षत्रिको छोरो यो पाउ छुन्छ घिनले छुँदैन,मानिस ठूलो दिलले हुन्छ जातले हुदैन") र जब मदन निको भएर घर फर्कन्छ, त्यो बेला उसको परिवार मूना र आमाको मृत्यु भएको खबर सुनेर ऊ मर्माहत हुन्छ।अनि आफू पनि मर्छ ।
तिब्बतमा बेलायती अभियान
तिब्बतमा बेलायती अभियान, जसलाई योङ्गहसब्यान्ड अभियान पनि भनिन्छ, डिसेम्बर १९०३ मा सुरु भयो र सेप्टेम्बर १९०४ सम्म चल्यो। यो अभियान तिब्बत फ्रन्टियर आयोगको नेतृत्वमा बेलायती भारतीय सशस्त्र बलहरूले प्रभावकारी रूपमा एक अस्थायी आक्रमण थियो, जसको उद्देश्य कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने र तिब्बत र सिक्किम बीचको सीमा विवाद समाधान गर्ने उद्देश्य थियो। उन्नाइसौं शताब्दीमा, बेलायतीहरूले बर्मा र सिक्किम लाई जितेका थिए, तिब्बतको सम्पूर्ण दक्षिणी भाग बेलायती भारतीय साम्राज्य को नियन्त्रणमा आएको थियो। गान्डेन फोड्रङ सरकार अन्तर्गत दलाई लामा द्वारा शासित तिब्बत १९११  क्रान्तिसम्म चिनियाँ किंग राजवंशको अधीनमा रहेको हिमालयी राज्य थियो, जस पछि वास्तविक तिब्बत स्वतन्त्रता (१९१२-१९५१) को अवधि पछ्याइएको थियो।
यो आक्रमण पूर्वमा रुसी साम्राज्यको कथित महत्वाकांक्षाको सामना गर्ने उद्देश्यले गरिएको थियो र यो धेरै हदसम्म बेलायती भारतीय सरकारका प्रमुख लर्ड कर्जनले सुरु गरेका थिए। कर्जनले मध्य एशियामा रूसको प्रगतिमा लामो समयदेखि गहिरो चासो राखेका थिए र अब बेलायती भारतमा रूसी आक्रमणको डर थियो। [4] अप्रिल १९०३ मा, बेलायती सरकारले रुसबाट तिब्बतमा कुनै चासो नभएको स्पष्ट आश्वासन प्राप्त गर्यो। "तथापि, रुसी आश्वासनको बावजुद, लर्ड कर्जनले तिब्बतमा मिसन पठाउन दबाब जारी राखे", एक उच्च स्तरीय बेलायती राजनीतिक अधिकारीले उल्लेख गरे। [5]
अभियान सेनाले ग्यान्त्सेसम्मको बाटो लडेर अन्ततः सन् १९०४ अगस्टमा तिब्बतको राजधानी ल्हासा पुग्यो। दलाई लामा पहिले मंगोलिया र त्यसपछि चीनअसलीमा सुरक्षित रूपमा भागेका थिए। कमजोर प्रशिक्षित र सुसज्जित तिब्बतीहरू बेलायती भारतीय सेनाहरूको आधुनिक उपकरण र प्रशिक्षणको लागि कुनै मेल खाएनन्। ल्हासामा, आयोगले बाँकी तिब्बती अधिकारीहरूलाई ल्हासाको महासन्धिमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य गरायो, सिक्किममा फर्किनु अघि सेप्टेम्बरमा, चिनियाँ सरकार सहमतीमा तिब्बतको प्रशासनमा कुनै अन्य देशलाई हस्तक्षेप गर्न अनुमति दिने छैन भन्ने ।