cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मार्टिन लुथर किङ, जुनियर
मार्टिन लुथर किङ भन्नू हुन्छ । सक्छौ उड सक्दैनौं दौड त्यो पनि सक्दैनौं हिड त्यति पनि सक्दैनौं घिस्र, जसरी हुन्छ अघि बढ ।
एयर चाइना
एयर चाइना लिमिटेड ( बोलचालमा 国航/國航 भनेर चिनिने) चीनको ध्वज वाहक र प्रमुख हवाई सेवा हो । यसको मुख्यालय जनगणतन्त्र चीनको सुनवी जिल्ला, बेइजिङमा रहेको छ ।
एयर चाइनाको उडान सञ्चालन बेइजिङ राजधानी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बाहिर आधारित छन्।
चीन-जापान युद्ध
चीन-जापान युद्ध १८९४-९५का बेला चीन र जापानका मध्य कोरियामा प्रशासनिक तथा सैन्य नियन्त्रणलाई लिएर लडाइेको थियो । जापानको मेइजी सेना यसमा विजयी भएको थियो र युद्धका परिणाम स्वरूप कोरिया, मंचूरिया तथा ताईवानको नियन्त्रण जापानका हातमा गयो । यस युद्धमा हारेको कारण चीनलाई जापानका आधुनिकीकरणको लाभ समझमा आयो र त्यस पछि क्विङ राजवंशको बिरोधमा १९११मा क्रान्ति भयो ।
यसहरु प्रथम चीन-जापान युद्धको नाम पनि दिइन्छ । १९३७-४५ को मध्य लडियो युद्धलाई द्वितीय चीन-जापान युद्ध भनिन्छ ।
क्षत्रिय धर्म
क्षत्रिय धर्म वा क्षात्र धर्म शास्त्र अनुसार सुचित क्षत्रियहरूको धर्म हो । वेदमा यस प्रकार व्याख्या गरिएको छ मनुले बताए अनुसार क्षत्रियहरूको कर्तव्य प्रजापालन, रक्षण, गरिबजनहरूलाई दान दिने तथा अध्ययन गर्ने मात्र हो । श्रीकृष्ण भन्छन्; अर्थ: युद्धमा शौर्य, तेज, धैर्यता तथा दक्षता (सीप, रणनीति) आदि क्षत्रियहरूले प्रयोग गर्छन् तर युद्धबाट भाग्नु क्षत्रिय नीतिको विपरीत हो । गरिबजनहरूलाई दान दिने, दयाभाव तथा न्यायवान् राज्यशासन चलाउनु क्षत्रियहरूको स्वाभाविक कर्म हो। अर्को श्लोकले बताउँछ: रक्षणं सर्वभूतानामिह क्षात्रं परं मतम् सबैको रक्षणको दायित्व क्षत्रियहरूमा छ । प्रजापालन क्षत्रिय धर्म भनी बताइएको छ ।
महाभारतमा क्षत्रियहरू महत्त्व यस प्रकार वर्णन गरिएको छ ;
अर्थ: यदि दुनियाँमा क्षत्रियहरू नभएका भए, यो संसार नष्ट भै धरासायी हुन्थ्यो, क्षत्रियहरूको रक्षणले यो संसार सदाबहार चलेको छ ।
पवेरा
पवेरा नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, कैलाली जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिती हो।
शिखा
नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र धवलागिरी अञ्चलको म्याग्दी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति
सांस्कृतिक क्रान्ति (सरलीकृत चिनियाँ: 无产阶级文化大革命; पारम्परिक चिनियाँ: 無產階級文化大革命, Long form: 'चीनको महान सर्वहारा सांस्कृतिक क्रान्ति' ) जनवादी गणतन्त्र चीनमा माओ त्से-तुङद्वारा चलाइएको एक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलन थियो सन् १९६६ बाट सुरु भएर सन् १९७६ सम्म चल्यो। माओ ती समय चीनको कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष थिए। १६ मे, १९६६ मा शुरू भएर यो क्रान्ति १० वर्षसम्म चल्यो र यसले चीनका सामाजिक संरचनामा धेरै ठूलो परिवर्तन गरे। यस क्रान्तिको सुरुवातको घोषणा गर्दै माओ-त्से-तुङले चेतावनी दिएका थिए कि बुर्जुआ वर्ग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो प्रभाव कायम गरेर एक किसिमको तानाशाही स्थापित गर्न चाहन्छ। वास्तवमा सांस्कृतिक क्रान्तिको अभियान माओले आफ्नो पार्टीलाई प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई तह लगाउनको लागि शुरू गरेका थिए। यो अवधिमा माओलाई उनकै कान्छी श्रीमती चियाङ चिङ, च्याङ चुङचियाओ, याओ वेङयुआन र वाङ होङवेनले साथ दिएका थिए । यसलाई चिनियाँ सांस्कृतिक क्रान्तिका ‘ग्याङ अफ फोर’ पनि भनिन्छ ।
क्रान्ति
सुरुवातमा माओ र तिनका समर्थकहरूले हजारौं रेड गार्डहरूलाई एकजुट गरेर तिनलाई चीनीया समाजका चार पुराना स्तम्भहरू लाई खत्म गर्नको लागि भनियो । यो चार स्तम्भ थिए - पुरानो रिवाज, तौर-तरिका, संस्कृति र पुरानो सोच।
"विद्यार्थीहरूले क्रान्तिमा ध्यान दिन सकुन् र क्रान्तिमा लाग्न सकुन्" भनेर कलेजहरूलाई बन्द गरियो र माओले देशभरका छात्रहरूलाई यस क्रान्तिमा अगाडि आउनको लागि आह्वान गरे। यस क्रान्तिले चीनका सामाजिक ढांचालाई निकै क्षति पुर्‍यायो। यस अभियानले लगभग ती सबै चीजहरुमा हमला गर्न शुरू भयो जुन कि साम्यवादका विरोधमा थिए। नतीजा स्वरुप यस सारा क्रान्तिका बेला कयौं मानिसहरू मारिए, हजारौ मानिसहरूलाई बर्बरता र यातनाहरु झेल्न पर्यो। यसले चीनका सांस्कृतिक संरचनालाई धेरै क्षति पुगेको थियो। यस क्रान्तिको दुई वर्ष पछि पनी १९६८ को अन्तसम्म चीन गृहयुद्धको स्थितिमा पुगेको थियो। यसपछि माओले हिंसा रोक्नको लागि रेड गार्डको विलयको घोषणा गरिदिएका थिए।
चाउ एन लाइको मृत्यु (१९७६ जनवरी)
१९७६ जनवरी ८, प्रधानमन्त्री चाउ एन लाईको ब्लाडर क्यान्सरको कारणले मृत्यु भयो। जनवरी १५ मा देङ शियाओ पिङले चाउको अन्त्येष्टिमा चाउको आधिकारिक प्रशंसा प्रस्तुत गरे। यस समारोहमा चीनको प्रायः सबै वरिष्ठ नेताहरूको उपस्थिति रहेको थियो तर माओको अनुपस्थिती उल्लेखनीय रह्यो। माओले आलोचना बढ्दै थियो।  चाउको मृत्यु पछि, माओले न त ग्याङ अफ फोको सदस्यलाई प्रधानमन्त्री छने न त देङलाई नै। यसको साटो अलि अपरिचित हुआ गोफेङलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरियो।
चाउ एन लाइको ठूलो स्तरको लोकप्रियता र समर्थन देखेर ग्याङ अफ फो समूह आत्तिन थाले। यसले उनीहरू माथि राजनैतिक आँधी आउन सक्थ्यो।
ओरिएन्ट थाइ एअरलाइन्स
त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।
चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति
माओको मृत्यु र ग्याङ अफ फोर समूहको गिरफ्तारी (१९७६ सेप्टेम्बर)
१९७६ सेप्टेम्बर ९ मा माओको मृत्यु भयो। माओको मृत्यु भन्दा केही अघि माओले हुआलाई "तिमीलाई कार्यभारीको रुपमा पाएर, मलाई अहिले सजिलो भएको छ " भन्ने सन्देश लेखेका थिए हुआले यसै सन्देशलाई आफूलाई माओको उत्तराधिकारी प्रमाणित गर्न प्रयोग गरे। हुआलाई राजनैतिक सीप र आकाङ्क्षा नभएको मानिस मानिन्थ्यो र ग्याङ अफ फो समूहले उत्तराधिकारीको दौडमा उनलाई खासै ठूलो खतराको रुपमा देखेनन्। अक्टोबर ६ मा, सेना र मार्सल ये जियानयिङको समर्थनमा बिन कुनै ठूलो रक्तपात ग्याङ अफ फो समूहको सबै सदस्यलाई गिरफ्तार गरियो।
समीक्षा
माओका यस कदमलाई धेरै जानकार एक ठूलो सामाजिक प्रयोगका गरिमा देख्दछन्। एक यस्तो प्रयोग जसले चीनका पुराना सामाजिक र सांस्कृतिक संरचनालाई उखालेर एक नयाँ चीनको स्थापना गरयो। हुन त धेरै आलोचक यसलाई माओको महात्वाकांक्षाहरूको उपज मान्दछन्। आलोचकहरुका अनुसार माओले यस सांस्कृतिक क्रान्तिको प्रयोग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो विरोधीहरूको सफाया गर्न र सत्तामा आफ्नो अधिकार बनाए राख्नको लागि गरेका थिए। आफ्नो यस प्रयासमा माओ सफल त रहे तर चीनलाई यसको एक ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्यो।
गाईघाट
गाईघाट नेपालको कोशी प्रदेशमा पर्ने उदयपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा त्रियुगा नगरपालिकाको प्रशासनिक केन्द्र हो। गाईघाटलाई दुई वटा वडामा विभाजित गरिएको छ जसलाई गाईघाट बजार र पुरानो गाईघाट भन्ने गरिन्छ। गाईघाट त्रियुगा नगरपालिकाको वडा नं. ११ र वडा नं. १२ मा पर्दछ। गाईघाट बजार वडा नं. ११ मा र पुरानो गाईघाट वडा नं. १२ मा पर्दछ। दुवै वडाको जम्मा क्षेत्रफल 16.11 km2 रहेको छ भने २,८३२ घरधुरीको बसोबास रहेको यस नगरको जनसङ्ख्या १४,२४३ रहेको छ।
पृष्ठभूमि
तत्कालिन श्री ५ को सरकारद्वारा नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गर्ने वि.सं. २०१९ मङ्सिर ५ गतेको निर्णय र वि.सं. २०१९ पौष २ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार उदयपुर जिल्ला गठन गरि उदयपुरगढीलाई सदरमुकाम तोकिएको थियो। वि.सं. २०२७ माघ २ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयद्वारा गरिएको निर्णय र वि.सं. २०२७ फाल्गुन १७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार सदरमुकाम गाईघाट बजार बोकसे क्षेत्र कायम गरिएको थियो। वि.सं. २०५३ चैत्र १३ गतेसम्म गाउँ विकास समितिको रूपमा रहेको गाईघाटलाई नेपाल सरकारको निर्णय बमोजिम वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यसलाई त्रियुगा नगरपालिकाको भाग बनाइएको थियो।
मीनाक्षी शेषाद्रि
मीनाक्षी शेषाद्रि एक भारतीय अभिनेत्री हुन्। श्रीमति शेषाद्रीको जन्म वर्तमान झारखण्ड प्रान्तको सिंदरी नामक शहरमा १३ नोभेम्बर १९५९मा भएको थियो। खासमा मीनाक्षी तमिलनाडुबाट हुन् तर उनको बुबा सिंदरीको कारखानामा कार्यरत भएपछि उनको परिवार यसै शहरमा बसाई सरेका थिए।
भगवानपुर, बारा
भगवानपुर बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
भ्रष्टाचार
सार्वजनिक जीवनमा स्वीकृत मूल्यहरूको विरुद्ध आचरणलाई भ्रष्ट आचरण अर्थात् भ्रष्टाचार मानिन्छ। साधारण जनजीवनमा यसलाई आर्थिक अपराधहरूसित जोडिन्छ।
परिभाषा
'भ्रष्ट' र 'आचार' दुई शब्दको सन्धिबाट 'भ्रष्टाचार' शब्द बनेको हो जुन शब्दले 'आचार नभएको' वा 'खस्किएको कारोवार' लाई जनाउँदछ।
नेपालमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले भ्रष्टाचार विरुद्ध संवैधानिक निकायको रूपमा काम गरिरहेको छ।
आर्थिक विकासमा बाधा हो भ्रष्टाचार
आर्थिक विकास संवन्धित क्षेत्रका विभिन्न पक्षहरूमा हुने गुणात्मक परिवर्तन हो। आर्थिक विकासलाई सामाजिक, राजनितिक, आर्थिक, प्राविधिक, पर्यावरणीय आदि विविध पक्षहरुमा हुने विभिन्न पुर्वाधारहरुको निर्माण एवं यिनिहरुमा निरन्तर सुधारको प्रयासको समग्रताको रुपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ । आर्थिक विकास निरन्तर चलिरहने प्रकृया हो । आर्थिक विकासको प्रक्रिया संचालन गर्दा सुरुमा कानुन, नियमावली, कार्ययोजना निर्माण कार्य सम्पन्न गर्नुपर्ने हुन्छ त्यसपछी सोही बमोजिम कार्य गर्नको लागि काम गर्ने कर्मचारी नियुक्त गरिन्छ। यदि देशमा भ्रष्टाचार व्याप्त छ भने एकातिर कानुन, नियमावली, कार्ययोजना निर्माण गर्दा नितिगत भ्रष्टाचार भएको हुन सक्छ जसले गर्दा यथार्थमा आधारित कानुन, नियमावली, कार्ययोजना बन्नुपर्नेमा कसैको निहित स्वार्थमा आधारित बनिदिन्छ भने अर्कोतिर काम गर्ने कर्मचारिहरुले आर्थिक अपचलन एवम् सामाजिक तथा नैतिक मूल्यमान्यता विरुद्ध हुने कार्य गरेका हुन सक्तछन फलस्वरूप त्यस देशमा आर्थिक बिकासका कार्यहरु प्रभावकारी एवम् पारदर्शी तवरले सम्पादन हुन सक्दैनन र त्यस्ता देशहरु भ्रष्टाचार नहुने अन्य देशभन्दा सधैं आर्थिक विकासको हिसाबले पिछडिएका देशमा गनिन बाध्या हुन्छन यसरी हामी भन्न सक्छौ भ्रष्टाचार आर्थिक विकासको महान शत्रु हो ।
देश कसरी बन्छ?
अर्थतन्त्रलाई देश बनाउने आधारसित जोडेर हेर्ने हो भने नेपालमा भ्रष्टाचारले देशको राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई नराम्ररी पछाडि धकालिरहेको पाइन्छ। देश बन्नको लागि राष्ट्र र राष्ट्रिय राजनीति सक्षम हुनुपर्छ। विश्वमा आर्थिक रूपले कम विकसित देशहरूलाई हेर्दा ती देशहरूमा भ्रष्टाचार एउटा जटिल समस्याको रूपमा देखिएको छ जसलाई त्यहाँको राष्ट्रिय राजनीतिले निवारण गर्न सकिरहेको पाईंदैन। नेपालको वर्तमान अवस्था पनि यस्तै छ त्यसैले देश बनाने सवालमा भ्रष्टाचारको समस्यालाई निवारण नगरेसम्म देशको आर्थिक उन्नति गर्ने आधारहरू बलियो बन्न सक्दैन।
गहुँ
गहुँ विश्वको एक प्रमुख अन्न बाली हो । यो विश्वका प्राय सबै देशमा खेती गरिन्छ । विश्वमा बालीको क्षेत्रमा गहुँ (ट्रिट्रिकम एसपीपी.)-ले पहिलो स्थान ओगटेको छ। विश्वमा गहुँ उत्पादन तथा खपत गर्ने देशहरूमध्ये भारत एक प्रमुख देश हो। भारतीय कृषिमा धानपछि लगत्तै दोस्रो स्थानमा गहुँको महत्त्व रहेको छ। गहुँ पीठोजनित उत्पाद हो। खासगरी पूर्वीय भारतसहित देशको अधिकांश भागमा गहुँको पीठोको रोटी बनाएर खाइन्छ, जो एक प्रमुख खाद्य हो। गहुँको नल वा छ्वाली पशुआहारमा पनि प्रयोग हुन्छ। १९६०को दशकको अन्ततिर गरिएको हरित क्रान्तिले गहुँको उत्पादन वृद्धिमा धेरै प्रभावकारी असर पारेको थियो। १९९१ यता गहुँबाट चामलको उत्पादन अनुपातमा १:३ देखि ४:५ –को वृद्धि भएको छ। देशमा यसको उत्पादन वृद्धि गर्नका लागि कृषि मन्त्रालयले व्यापक जोड दिइरहेको छ। वर्तमानमा उत्तर प्रदेश, पञ्जाब र हरियाणा प्रमुख तीन गहुँ उत्पादक राज्य हुन्। यी तीन राज्यले देशमा उत्पादन गरिने कुल गहुँको करिब ७० प्रतिशत स्थान ओगटेका छन्। अधिक उत्पादनमा उत्तर प्रदेश पहिलो भए तापनि उत्पादकता (उत्पादन गर्ने क्षमता) –मा यो पञ्जाब र हरियाणाभन्दा पछि परेको छ। राम्रो सिँचाइ व्यवस्थाका कारण यी राज्यहरूमा अत्यधिक गहुँ उत्पादन भएको हो। हरियाणामा गहुँ बालीअन्तर्गत रहेको ९८ प्रतिशत क्षेत्र सिँचित छ अनि पञ्जाबमा यसको अनुपात ९६ प्रतिशत छ। यद्यपि, उत्तर प्रदेशमा ८८ प्रतिशतमात्र गहुँबाली अन्तर्गतको क्षेत्र सिँचित रहेको छ। सिक्किमसहितका गैर-पारम्परिक राज्यहरूमा पनि गहुँको उत्पादन लोकप्रिय हुन थालेको छ। सिँचाइ सुविधा र यस क्षेत्रको लागि अनुकूल हुने बीजको विकास गरेर यी क्षेत्रहरूमा गहुँको लोकप्रियता बढाइँदैछ।
पिटोदार मलसाँप्रो
पिटोदार मलसाँप्रो नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
गहुँ
फसल मौसम
अक्टोबर-नोभेम्बर महिनामा यसको मौसम शुरु भएर मार्च-अप्रेल महिनामा समाप्त हुन्छ।
उत्पत्ति तथा इतिहास
प्राक्-ऐतिहासिक अथवा परापूर्वकालदैखि नै गहुँ उत्पादन गरिँदै आएको छ। २७०० ख्रीष्टपूर्वदेखि नै प्राचीन चीनमा गहुँको खेती गरिएको पदचिन्ह पाइएको छ अनि यसअघि नै इजिप्ट र स्वीट्जरल्याण्डवासीमा यसको जानकारी थियो। डी क्यान्डोलेका अनुसार, गहुँको उत्पत्ति युफारेट र ट्राइग्रीस उपत्यकामा भएको थियो अनि यहाँबाट चीन, इजिप्ट र विश्वका अन्य भागहरूमा फैलियो। केही अनुसन्धानकर्ताहरूका विश्वासमा, गहुँ सम्भवत: दक्षिण-पश्चिम एसिया, खासगरी सिरिया र प्यालेस्टाइनमा उत्पत्ति भएको थियो। एन. आई भाभिलोभका अनुसार, ड्युरम गहुँको उत्पत्ति सम्भवत: एबीसिनिया क्षेत्रमा भएको हुनसक्छ, तर रोटी बनाउने गहुँसहित सबै प्रकारको नरम गहुँको समूह सम्भवत: पाकिस्तान, दक्षिणी-पश्चिमी अफगानिस्तान र बोखारा पार्वतीय क्षेत्रको दक्षिणी भागमा उत्पत्ति भएको हुनसक्छ। विश्वभरि व्यापकमात्रामा गहुँको उत्पादन गरिन्छ। रसिया, चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका (युएसए) विश्वका प्रमुख गहुँ उत्पादन गर्ने देश हुन्। प्रति हेक्टर उत्पादन परिणामको क्षेत्रमा युके (इङ्ग्ल्याण्ड) पहिलो रहेको छ भने त्यसपछि जर्मनीको नाम आउँछ।
गोवर्द्धन विक्रम शाह
गोवर्द्धन विक्रम शाह (वि.सं. १९९० - ) नेपालका पहिलो व्यङ्ग्य-चित्रकार (छापामाध्यमको कार्टुन) हुन् ।
गहुँ
उत्पत्ति तथा इतिहास
भारतमा आर्यहरूले गहुँ ल्याएका थिए अनि सम्भवत: यो बाली यसको उत्पत्ति स्थानबाट युरोपीय मुलुकहरूमा फैलिएको थियो। १७औं शताब्दीदेखि नै अमेरिकामा गहुँको सुरुवात तथा खेती हुँदै आएको छ।
गोवर्द्धन विक्रम शाह
जीवनी
शाहको जन्म वि.सं. १९९० साल भदौमा काठमाडौंमा भएको हो । उनले राजनीतिशास्त्रमा एम. ए. गरेका छन् । उनले परराष्ट्र मन्त्रालय अन्तर्गत विभिन्न तह हुदैँ उपसचिवको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए ।
गहुँ
विकास
‘ट्रुथ एबाउट ट्रेड एण्ड टेक्नोलजी’ (व्यापार र तक्निकीबारेको सत्यता) शीर्षक लेखअनुसार, प्राचीन जननिक वा आनुवंशिक कलाले गहुँको आकृतिलाई जन्म दियो। नयाँ स्वरूप बनाउन एउटा जंगली गहुँ (ट्रिटिकम मोनोकोकम)-लाई गोट ग्रास(बोके घाँसजातीय) प्रजाति (एंगीलोप्स स्पलेटोइड्स)-सँग ठिमाहाकरण गराइयो, जसमा चार जोडा क्रोमोजोम (सन्तान पैदा हुने जीवाणु) रहेको थियो। त्यहाँ केवल दुई क्रोमोजोम मात्र रह्यो, नयाँ गहुँ खच्चर तथा फल पैदा गर्न नसक्ने प्रकारको हुनेभयो। यद्यपि, अर्को एम्मर गहुँ पैदा गर्नको निम्ति अतिरिक्त क्रोमोजोम दिइयो। एम्मर गहुँलाई अर्को बोके घाँसजातीय प्रजाति (एंगीलोप्स टाउसचिल)-सँग ठिमाहाकरण गरियो अनि नयाँ गहुँ जन्माइयो, जसलाई हामी ६ वटा क्रोमोजोम भएको गहुँ भनेर जान्दछौं।
गोवर्द्धन विक्रम शाह
नेपालको पहिलो कार्टुन-चित्र
२०१४ साल साउन महिनाको पहिलो हप्ता संयुक्त प्रयास पत्रिकामा शाहको कार्टुन प्रकाशित भएपछि मात्र नेपाली छापामाध्यममा अरु कलाकारको समेत कार्टुन प्रकाशनमा आउन थालेको इतिहास छ । बेलाबखत अरु कलाकारको पनि कार्टुन सो समयभन्दा अगाडिनै छापिएको थियो बन्ने हल्ला चलेको भएतापनि आधिकारिक रूपमा दस्तावेज नभेटिएको बताइन्छ ।
गहुँ
भारतीय गहुँको वर्गीकरण
एम्मर गहुँ (ट्रिटिकम डिस्कोकम स्कब एल.)
गोवर्द्धन विक्रम शाह
पुरस्कार/सम्मान
नेपालका कार्टुनिष्टहरूको साझा संस्था कार्टुनिष्ट क्लब अफ नेपालले पहिलोपल्ट नेपाली छापामाध्यममा कार्टुन छपाउने अग्रज श्रष्टा शाहलाई ‘बराथा स्मृति सम्मान २०७०’बाट वि.सं. २०७० साउनमा सम्मान ग-यो । कलाकार तथा कार्टुनिष्ट स्व. बलराम थापा (बराथा) को नाममा स्थापित ‘बराथा स्मृति सम्मान’बाट हरेक वर्ष एकजना काटुर्निष्टलाई सम्मान गरिन्छ ।
गहुँ
भारतीय गहुँको वर्गीकरण
यस प्रकारको गहुँ दक्षिणमा अर्थात् गुजरात, महाराष्ट्र, आन्ध्र प्रदेश, तामिलनाडु र कर्णाटकाको अति सीमित क्षेत्रमा उत्पादन गरिने बताइन्छ, जहाँ यसलाई क्रमैले पोपाथिया, खापील, राभ्भा, गाधुमालु र साम्बा-को नामबाट चिनिन्छ। यो ई.जी.उप्पुमभको सानूदाना बनाउन अधिक रुचाइन्छ। यस प्रकारको गहुँ जंगली स्वरूपको ट्रिटिकम डिकोइट्सबाट विकास भएको विश्वास गरिन्छ। यो स्पेन, इटाली, जर्मनी र रसियामा पनि उब्जाउ गरिन्छ।
माकारोनी गहुँ (ट्रिटिकम ड्युरम डेस्फ.)
यो गहुँको दोस्रो महत्त्वपूर्ण प्रजाति हो। यसले कुल गहुँ क्षेत्रको १४ प्रतिशत ओगटेको छ। भारतमा यस प्रकारको गहुँको उत्पादन निकै पुरानो रहेको ठानिन्छ अनि भारतको मध्य र दक्षिणी भागमा मात्र यसको उत्पादन गरिन्छ। अहिले यसलाई पूर्णरूपले रोटीगहुँको ठाउँमा राखिएको छ। यो सुक्खा परिवेशको लागि उत्तम गहुँ हो अथवा पञ्जाब, मध्य प्रदेश, कर्णाटका, तामिलनाडु, गुजरात, पश्चिम बङ्गाल र हिमाचल प्रदेशको सीमित सिँचित अवस्थामा यसको खेती उत्तम हुन्छ। यो सुजी बनाउन प्रयोग गरिन्छ। यो बालीको प्रमुख प्रजातिहरू हुन्- राज-९११, मालभरा, मालाभिका, एचडी-४५३०, जयराज, मेघदूत (एचआई-७४८३), एनपी-४०४, बान्सी आदि। यो इटाली, युएसए, क्यानाडा र रसियामा पनि उब्जाउ गरिन्छ। यो एम्मर गहुँको सन्तान भएको विश्वास गरिन्छ। यसले २८ वटा क्रोमोजोम बोकेको हुन्छ।
साधारण रोटीगहुँ (ट्रिटिकम भल्गरी होस्ट.)
यो पञ्जाब, उत्तर प्रदेश, बिहार र राजस्थानका केही भागको हिन्द-गंगोत्री समतल भूमिको पाँगो माटो (बाढीले बगाएर ल्याएको मलिलो माटो)-मा हुने विशेष गहुँ हो। यसर्थ, भारतको बालीको ठूलो भाग यसप्रकारको गहुँले ओगटेको छ। यसका विशेष प्रजातिहरू हुन्- के-६५, के-६८, सी-१३, पी-५९१, सी-३०६ आदि। यसले ४२ क्रोमोजोम बोकेको हुन्छ।
भारतीय बुकुनो गहुँ (ट्रिटिकम स्फेरोकोकोम मिहि.)
यो पश्चिमी देशहरूको मिस्रित गहुँबाट आएको हो। यो भारतको मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश र पाकिस्तानको सीमित क्षेत्रमा पाइन्छ। यो निकै सानो र गाँठिलो टुप्पो अनि छोटो अन्न भएको हुन्छ। यसले ४२ क्रोमोजोम बोकेको हुन्छ। यस जातको गहुँको उत्पादन अहिले व्यावहारिक रूपमै हराएको छ, उत्पादन गर्ने क्षमता कम र छिटो रोग लाग्ने भएकोले प्राय: यसको उत्पादन गरिँदैन।
मेक्सिकाली गहुँ (ट्रिटिकम एस्टिभम)
भारतको लगभग सबै गहुँ उत्पादन गर्ने क्षेत्रहरूमा वर्तमानमा उत्पादन गरिने गहुँ हो यो। हिमालयमा समुद्रतहदेखि ३६५८ मिटरको उँचाइसम्मका क्षेत्रहरूमा यसको खेती गरिन्छ। मेक्सिकोका डाक्टर एन.ई. बोरलागले भारतमा यो गहुँको परिचय गराएका थिए, यसैले यो गहुँलाई प्राय: मेक्सिकाली बुकुनो गहुँ भनिन्छ। भारतमा उत्पादन गरिने जातका गहुँमध्ये यो एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण जातको गहुँ हो, जसले कुल गहुँ क्षेत्रको लगभग ८५ प्रतिशत इलाका ओगटेको छ।
यो रोटीगहुँ हो जसमा ४२ क्रोमोजोम (अर्थात् वंश पत्तो लगाउने गुण बोक्ने) हुन्छ, जसमा उनीहरूका जनक (माता-पिता)-हरू ट्रिटिकम मोनोकोकम, एंगीलोप्स स्पेलटोइड्सर एंगीलोप्स स्क्वारोसाको गुण हुन्छ, अनि प्रत्येकमा १४ क्रोमोजोम हुन्छ। एक-एकवटा गरेर रोपेमा यी जननी गहुँमा धेरै कम कृषि बाली हुन्छ, तर एकलाई अर्कोसँग मिसाएर रोपन गर्दा यिनले हामीलाई उत्तम अन्न दिन्छन्।
बाली विकास कार्य
आदिम गहुँका प्रजातिहरू निकै अग्लो, सोतर भएर भुइँमा लड्ने र रोग लाग्नसक्ने, माटोमा मल तथा अन्य पोषणतत्त्वहरूप्रति थोरै प्रतिक्रिया देखाउने अनि धेरै कम उत्पादन क्षमता हुने भएकोले अधिक उत्पादन क्षमतासहित बुकुनो प्रजातिको गहुँ विकास गर्न आवश्यक ठानिएको थियो।
भारतमा प्रजनन वा ठिमाहाकरणबाट गहुँको प्रजाति विकासमाथि एउटा योजनाबद्ध र संगठित अनुसन्धान स्वर्गीय सर अल्बर्ट हावार्ड र श्रीमती हावार्डले बिहारको पुसास्थित इम्पेरियल एग्रीकल्चर रिसर्च इनसिट्युटमा १९०४मा शुरु गर्नुभएको थियो। १९०७मा प्रजनन तथा विकास कार्यमाथि पञ्जाबको लियालपुरमा अनुसन्धान शुरु गरिएको थियो, जसलाई भारत विभाजनपछि १९४७मा पञ्जाबको लुधियानामा सारिएको थियो।
अधिक उत्पादनको प्राप्ति, रोगसँग लड्नसक्ने क्षमता, बोट सोतर नहुने र अन्नको गुणस्तर विकासको उद्देश्यमा १९६० भन्दा अघि सञ्चालित सबै बाली विकास कार्य सबै प्रजातिमा सीमित थियो। उत्पादनका लागि निकालिएका प्रजातिहरूले प्रति हेक्टर ३००० केजी भन्दा बेसी परिणाम दिन सकेनन्। १९६०को अवधिमा भने गहुँ विकास कार्यले छलाङ हान्यो, जसमा बुकुनो मेक्सिकाली गहुँको परिचय गरियो। यहीबाट खास गहुँ-क्रान्ति शुरु भयो। प्रजनकहरू यस जातका गहुँको विकासले सन्तुष्ट भएनन्, किनभने यसले कृषकहरूका खेतमा उनीहरूले सोचेजति उत्पादन दिन सकेन। यसैले लक्ष्य गरिएको उत्पादन हासिल हुन सकेन। यो विभिन्न कारणहरूसँग सह-सम्बन्धित हुन सक्छ, जस्तै-अनुचित प्रजातिको चयन, अपर्याप्त मलहरूको प्रयोग, असमयमा रोपाइँ आदि। यसैले प्रजननमा मुख्य जोड केमा दिइएको थियो भने यस्तो बनोट वा स्वरूप भएको बोट उत्पादन गर्नुपर्छ जसले प्रकाशसंश्लेषणको विधिद्वारा अत्यधिक उत्पादन गर्नको निम्ति सूर्यबाट प्राप्त इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक लाईट इनर्जी (प्रकाशको विद्युत चुम्बकीय ऊर्जा)-लाई रासायनिक ऊर्जाको प्रयोजनीय उत्पादनमा बदल्ने क्षमता राख्न सकोस्। यसबाहेक सुक्खा, तुषारो, रोग र सोतर रोक्ने क्षमतासहित खेतमा लगाइएको मलप्रति अधिक प्रतिक्रिया जनाउने, ताप र प्रकाश सहन सक्ने आदि क्षमता भएको नयाँ विकसित प्रजाति पैदा गर्नु आवश्यक थियो। आईएआरआई र देशका विभिन्न अनुसन्धान संस्थान अनि कृषि विश्वविद्यालयका आनुवंशिक विभागहरूले यस्ता जातका गहुँको उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। १९६३मा डा. एनई बोरलागबाट अनेकौँ संख्यामा बुकुनो गहुँको प्रजाति तथा प्रजनन सामग्री प्राप्त गरियो अनि देशका धेरै ठाउँमा यसको प्रयोग गरियो। प्रयोगको आधारमा १९६५मा लर्मा रोजो-६४ए र सोनारा ६४ नामक दुई प्रजातिको गहुँ सिँचित क्षेत्रमा उत्पादनका लागि जारी गरियो। प्रजनन सामग्रीबाट चयन र प्रजनन गरेर छोटो लर्मा, सेतो लर्मा, पीभी-१८ आदि जस्ता अनेकौँ अत्यधिक उत्पादन क्षमता भएका प्रजातिहरू जारी गरियो। पहेंलो रंगको कडा अन्न भएको अधिक उत्पादनशील प्रजातिहरू कल्याण सोना र सोनालिका भारतमा विकास गरिएको थियो, जसले साठीको शुरुको दशकमा देशमा गहुँ उत्पादनमा क्रान्ति ल्यायो। यी प्रजातिका फलस्वरूप भारत खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर बन्यो।
उपयोग तथा महत्त्व
गहुँ विश्वको एक प्रमुख खाद्य बाली हो। भारतीय कृषिमा यसको महत्त्व चामलपछि दोस्रो रहेको छ। खानअघि गहुँलाई समान्यत: पीठोमा परिणत गरिन्छ। गहुँ पीठोजनित उत्पाद हो। यसबाट रोटी बनाइन्छ, जो खासगरी उत्तरी भारतसहित भारतका विभिन्न भागका मानिसहरूको प्रमुख खाद्य हो। गहुँको नल वा छ्वाली पनि पशुआहारका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई अति नै पोषणयुक्त खाद्य बालीको रूपमा लिइन्छ। गहुँको टुसा वा भ्रुणमा अत्यधिक प्रोटिन, चर्बी र भिटामिन-बीको मात्रा धेरै हुन्छ।
वनस्पतिशास्त्रीय विवरण
गहुँ एकवर्षे खाद्यान्न बाली हो, यो ग्रामिनी परिवारअन्तर्गत पर्दछ । यसको बोटमा निम्नलिखित अङ्गहरू हुन्छन् ।
जरा
गहुँको बोटले दुईजोडा जरा वहन गरेको हुन्छ। पहिलो हो- बीजीय जरा वा बिरुवा जरा। अङ्कुरण बिरुवाबाट निस्कने यो जरामा भ्रुण हुन्छ (यिनको संख्या पाँच हुन्छन्)। दोस्रो प्रकारको जराको गुच्छालाई भ्रूण जरा भनिन्छ। यो बोटको फेदको डाँठबाट निस्कन्छ अनि यसले गाँठिलो वनस्पतीय बाक्लो ‘टुप्पो’ बनाउँछ। सम्पूर्ण जरा नै बलियो हुन्छ। जराको दोस्रो गुच्छाले स्थायी जरा व्यवस्था कायम गर्छ भने बीजीय जरा बिरुवा उम्रेको ३० दिनमा सुक्छ।
काण्ड वा डाँठ
गहुँको डाक्ला ठाडो, तन्कने वा बढ्ने, बेलनाकार, गाँसिएको र चिल्लो हुन्छ। बलियो जोर्नीलाई गाँठ वा आँख्ला भनिन्छ। यसले बोटलाई शाखाहरूमा छुट्याउँछ, जसलाई अन्तरगाँठ भनिन्छ। बोट बढ्न थालेपछि यी गाँठ र अन्तरगाँठहरू छुट्टिँदै जान्छन्। पाँचदेखि सात गाँठ हुन्छन् एवं तल्लो पातको कोखबाट पार्श्व वा पछिल्लो शाखाहरू विकास हुन्छ। तल्लो अन्तरगाँठहरू डल्लो वा छोटो हुन्छन् भने माथिल्लो गाँठ तुलनात्मक रूपमा लामो हुन्छन्। बोट छिप्पिएको अवस्थामा यिनको संख्या ६ पुग्छ। मुख्य आँख्लोले भुइँको नजीकै फेदमा शाखाहरू बनाउँछ, जसलाई सहायक डाँठ (पहिलो) भनिन्छ, सहायक डाँठले दोस्रो अर्को डाँठ र तेस्रो डाँठ निकाल्छ, जसको आफ्नै जरा व्यवस्था हुन्छ।
पात
गहुँको पातमा दुई भाग हुन्छ- पातको दाप, जो काण्ड वा डाँठमा घुमेको हुन्छ अनि पातको मुना, जो डाँठबाट पलाउँछ। बीचको जोर्नी भएको डल्लो ठाउँलाई कठालो भनिन्छ अनि झिल्लीदार आँकुरोलाई लिगुल भनिन्छ। पातको फेद र दापसँग नजीकै टाँसिएर बसेको गाँठोजस्तो पञ्जाले बाह्यकर्ण वा कानजस्तो बाहिरी भाग (अरिकल) बनाउँछ। डाँठमा हाँगाविँगाको व्यवस्था विपरीततिर हुन्छ।
फूलको बनोट
यसलाई बाला वा फूलगुच्छा भनिन्छ, जो एकार्कामा गाँसिएको गुच्छा-गुच्छा परेको हुन्छ। फूलको कोखमा भित्री फूलगुच्छाको दुई विपरीत झुण्ड र एउटा झर्ने फूलको झुप्पा हुन्छ, तर ट्रिटिकम मोनोकोकम हो भने त्यसमा झर्ने झुप्पा हुँदैन। फूलको झुप्पा आँख्लामा जोडिएका हुन्छन् अनि तिनीहरूका फेदमा दुईवटा ग्लुम हुन्छन् र ती पालैपालो मिलेर रहेका हुन्छन्। प्रत्येक फूलको झुप्पा फूल फुल्ने डाँठसँग गाँसिएको हुन्छ, जसलाई पुष्पदल भनिन्छ। पुष्पदल तीनवटा पुंकेसर (गर्भाशय नभएको भाले फूल) र गर्भाशयसहितको एउटा गर्भकेशरले बनेको हुन्छ। फूल लेमा (पातको बाहिरी खोल) र शंकु (भित्री खोल)-ले बन्द भएको हुन्छ। लेमाको टुप्पो फूलको छानो बनाउनको निम्ति विस्तारित हुन्छ।
अन्न
गहुँको दाना एक क्यारिक्रोपसिस हो, जसमा दानाको बाहिरी भागमा पातलो बीजकोष झिल्ली वा जालो रहेको हुन्छ अनि कोया बीउको थैलोमा विलय हुन्छ। यो गोलाकार हुन्छ, जसमा चिल्लो र गोलो पीठँयू सतह र बीचमा कप्टिएको वा नलीजस्तो हावा छिर्ने सतह हुन्छ। यो कप्टिएको ठाउँ वा नलीलाई भाँज (चीरा) भनिन्छ। यसको रङ्ग रातो-सेतो वा पहेंलो हुन्छ। यसको दानाले अन्नको झिल्ली, केन्द्रक (न्युसेलर), बाहिरी त्वचा, बीजकोष र गर्भाशय बोकेको हुन्छ। बीजकोषमा अन्नको लगभग ८२-८६ प्रतिशत हुन्छ अनि यसमा स्राव (सेतो चोप) र गमजस्तो च्यापच्यापे तरल पदार्थ हुन्छ।
गहुँको बोट बढ्ने अवस्था
एउटा मौसममा आफ्नो जीवन-चक्र पूरा गर्नको निम्ति गहुँको बोटले तलका चार अवस्था भएर गुज्रनु पर्दछ:
टुसा पलाउने अघिको अवस्था
टुसा देखिने अवस्था: टुसा पलाउने बीजबाट माटोको सतहमा मुना देखिन्छ।
उद्भिद वा वनस्पति अवस्था
बिरुवा: यो अवस्थामा कलिलो बोटले ठूलो जरा व्यवस्था स्थापित गर्छ। यो अवस्थामा एकपात, दुईपात, तीनपात, चारपातको हुँदै यो थप छुट्टिँदै जान्छ।
भुइँडाँठ अवस्था: बोटले माटोको सतहमा फेदमा शीर्ष तथा शाखा डाँठहरू निकाल्छ।
जोर्नी अवस्था: यो अवस्थामा बोट बढ्न थाल्छ, जतिबेला शीर्ष डाँठमाथिको डाँठहरू बढ्न थाल्दछ।
प्रजनन अवस्था
हलहली बढ्ने अवस्था: यस अवस्थामा सबैभन्दा माथिको पात ध्वजाजस्तो भएर फर्फराउँछ, जुन डाँठमा फूलगुच्छा हुन्छ।
शीर्षस्थ अवस्था: यस अवस्थामा पातको दापबाट फूलगुच्छा निस्कन्छ।
फूल फुल्ने अवस्था: यस अवस्थामा पुष्पदल निस्कन्छ अनि गर्भाशयमा पराग हाल्छ।
पत्रदल निस्केपछिको अवस्था
दाना लाग्ने अवस्था: पराग हालेपछि गर्भाशयमा अन्न बढ्न थाल्छ वा पोथी बीजकोष दूधे, नरम र कडा दानाको अवस्थाबाट गुज्रन्छ।
सौर्य विद्युत्
परिचय
गल्लौडी
गल्लौडी नयाँ वर्ष आरम्भका बेला दैलेख जिल्लाको विभिन्न ठाउँहरूमा मनाईने एक जात्रा हो। दैलेखको तिलेपाटा र सिंगौडीमा बैसाख १ गतेका दिन रातभर ठुलो संख्यामा मान्छेहरू भेला भएर गल्लौडी मनाउने चलन छ । गल्लौडीमा देउडा गीतका साथै विभिन्न कार्यक्रमहरू गरी रमाइलो गरिन्छ ।
सौर्य विद्युत्
सूर्यबाट प्राप्त हुने विकिरणलाई भौतिक प्रक्रियाको आधारबाट कुनैवस्तु वा भागको सहयोग विना सिधै विद्युत शक्तिमा परिवर्तन गर्ने प्रविधिलाई सौर्य फोटो भोल्टेक सेल भनिन्छ।
रूमागा
नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र धवलागिरी अञ्चलको म्याग्दी जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
अष्टमङ्गल
श्री वत्स, पुण्डरिक, ध्वज, कलश, चमर, मत्स्ययुग्म, छत्र, शङ्खको संयुक्त रूपलाई (संस्कृत) अष्टमङ्गल ( Jíxiáng bā bǎo) भनिन्छ| हिन्दु, जैन तथा बुद्ध धर्ममा यसको बिषेश स्थान छ| विषेशत: अष्टमङ्गलयुक्त कलशलाई पूर्ण कलश भनिन्छ र यसलाई शुभ साईत र श्रीसम्वृद्धिको प्रतिक मानिएको छ | परम्परानुसार अष्टमङ्गलका चिन्हहरूमा केही भिन्नता पनि भेटिन्छ । जस्तै नेपालको परम्परामा रहेको चामरको स्थानमा  तिब्बती पराम्परामा धर्मचक्रको प्रयोग भएको छ । यस्तै हिन्दु र जैन परम्परामा केहि आठ चिन्ह मध्ये केहिं चिन्हहरू फरक छन् । यी आठ चिन्हहरूको आ-आफ्नै प्रतिकात्मक अर्थहरू छन् । यी चिन्हहरू ध्यान साधनामा र शिक्षणमा प्रयोग हुन्छ ।
बौद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल
महायान वज्रयान बौद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल चिन्हहरूको प्रचलन विहारहरू लगायत घरघरमा तथा सार्वजनिक स्थानहरूको कलाकृतिमा समेत देख्न सकिन्छ । भगवान बुद्धले बोधिबृक्ष मुनि बोधिज्ञान लाभ भएको दिन देवलोकवाट देवताहरू आर्इ यी आठ चिजहरू दान दिएको मानिन्छ । बौद्ध कलामा अति प्रचलित यी चिन्हहरू आध्यात्मिक तथा भौतिक संबृद्धिको समेत कारकको रूपमा मानिन्छ । तसर्थ विहार तथा निजी घरहरूको मूल द्वारहरूमा यी चिन्हहरू चित्रकलामा वा काष्ठकला वा धातुकलामा अंकित गरिएको पाइन्छ । विषेशतः नव विवाहिता दम्पतिको, जंको गरेका जेष्ठब्यक्तिको र अन्य गण्यमान्य ब्यक्तिको स्वागत गर्न यी चिन्हहरू अंकित गरी द्वार सजाउने प्रचलन बौद्धहरूमा प्रचलित छ । नयाँ घर निर्माण सम्पन्न पछि गरिने गृहारम्भ, गृहप्रतिष्ठा पूजा आदि अवसरहरूमा अष्टमङ्गल अंकित माला वनाई घरलाई घेर्ने परम्परा पनि अद्यापि चलिआएको छ । नेवार बौद्ध परम्परामा प्रत्येक शुभ अवसरहरूमा (विवाह, म्हःपूजा, घर छोडेर कतै बाहिर जाँदा आदि) सगुन दिंदा अष्टमङ्गल सम्वन्धी स्तोत्र मङ्गलाष्तव वाचन गर्ने गरिन्छ । नेपाल वाहेक तिब्बत, भूटान, चीन र मंगोलिया आदि देशहरूमा अष्टमङ्गलको बढी प्रयोग भएको पाइन्छ । तिब्बती परम्परामा यी आठ मङ्गल वस्तुहरू धारण गरेका देवी तासी ल्हामोग्याल अर्थात् अष्टमङ्गल देवीको नामले प्रसिद्ध छ । अष्टमङ्गलका आठ चिन्हहरू निम्नानुसार छन् । यी चिन्हहरूको अर्थ विभिन्न स्रोतहरूमा विभिन्न तरिकाले गरेको पाइन्छ । ती मध्ये वढी प्रचलित अर्थबोधहरू निम्नानुसार छन् ।
श्रीवत्स
श्रीवत्स (संस्कृत भाषा) (अंग्रजीः The endless knot, ) डोरीको गाँठो वा ग्रन्थीको स्वरूपमा हुन्छ । शाब्दिक अर्थमा यसको अर्थ 'श्री' ले प्रेम गरेको भन्ने हुन्छ । 'श्री' भनेको लक्ष्मी हो र विष्णुको छातीमा लक्ष्मीको यो चिन्ह हुनुले विष्ण्र र लक्ष्मीको अगाढ प्रेम चित्रित गर्दछ । लक्ष्मी श्रीसम्पति र असल भाग्यका देवी हुनुले यो चिन्ह मङ्गल चिन्हको सूचीमा पर्न गएको हो । यो चिन्ह कृष्णको छातीमा पनि रहेको मानिन्छ । यस प्रकारको गाँठो वा ग्रन्थीको चिन्ह सिन्धुघाटीको सभ्यतामा भेटिएका माटाका टकहरूमा पनि भेटिएका छन् जसले यस चिन्हको प्रयोगको प्राचीनता सिद्ध गर्दछ ।
फुलबारी, कैलाली
फुलबारी नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, कैलाली जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिती हो।
अष्टमङ्गल
श्रीवत्स
बौद्ध परम्परामा यस अनन्त गाँठोको चिन्हलाई भाग्यशाली चित्रका रूपमा लिइन्छ । स्वस्तिक झै अनन्त घुमिरहेको भाव यस चिन्हले समेत्ने भएकाले यसलाई श्रीवत्स-स्वस्तिकको रूपमा पनि मान्ने गरिन्छ । चीनमा यस चिन्हलाई दीर्घायु, निरन्तरता, प्रेम र सामञ्जस्यताको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । बौद्ध परम्परामा यसलाई बोधिचित्त, बुद्धको अनन्त प्रज्ञा र करूणाको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । अर्को अर्थमा यसलाई बुद्धको शिक्षा मध्येको प्रमुख प्रतित्यसमुत्पाद र अनन्त भवचक्रको रूपमा पनि लिइन्छ । बौद्ध दर्शनमा यसलाई प्रज्ञा र उपायको गाँठो, शुन्यता ज्ञान र प्रतित्यसमुत्पाद ज्ञानको अविभाज्यता, धर्म दर्शन र जीवनको अन्तरसम्वन्धको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यस वाहेक यस चिन्हले संसारका प्रत्येक तत्वहरूको एक आपसमा हुने अन्तरसम्वन्धको सत्य, कार्य र कारणको सम्वन्ध, आदि र अन्त रहित नहुनु, बुद्धको अनन्त प्रज्ञा, समयसम्वन्धी भ्रमपूर्ण धारणा आदि अवघारणाहरूको समेत प्रतिनिधित्व गर्दछ ।
पुण्डरिका
पुण्डरिका अर्थात् कमलको फूल (संस्कृतमा पद्म; ) काय वाक चित्तको पवित्रताको प्रतिकको रूपमा अष्टमङ्गलको दोस्रो चिन्ह कमलको फूल राखिएको हो । धमिलो हिलोबाट उत्पत्ति भएर पनि त्यस हिलोको एक थोपा त्यसको पातमा नलाग्ने अर्थमा कलमको फूलले तृष्णा र उपादानबाट मुक्त अवस्थाको प्रतिनिधित्व गर्दछ । यस वाहेक कमल महाभिनिष्क्रमण, कुशलकर्मको संवर्द्धन आदिका पनि प्रतिक हुन् । कुनै पनि देवी देवताहरू कमलको फूल माथि वसाइनुको अर्थ त्यस देवी देवताको पवित्रता, सम्पन्नता, सम्पूर्णता झल्काउनु हो । यसलाई अर्को अर्थमा सबै बुद्ध बोधिसत्वहरू भवलोकमा नै उत्पन्न हुन्छन् तर तिनीहरू भवलोकका क्लेशहरू, मनो दुर्बलता र मोह अविद्याबाट टाढा रहेको हुन्छ ।
ध्वज
ध्वज (संस्कृत), - ध्वज वा झण्डा युद्धमा प्रयोग गरिने चिन्ह हो तसर्थ यसले युद्ध र विजयको प्रतिकात्मक अर्थ दिन्छ । तिब्वती परम्परामा एघार प्रकारका ध्वजहरू लेख्ने चलन छ यसले एघार प्रकारका क्लेशहरूलाई जित्ने ज्ञानलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । अप्सराहरूले बुनेको, बहुमूल्य हिरा ज्वाहरातको डांठ भएको, मगमग सुगन्ध भएको विजय ध्वज अज्ञानमाथिको विजय स्वरूप सुमेरू पर्वतमाथि गाडिएको ध्यान गरिन्छ । भगवान बुद्धले चार प्रकारका मारहरू (स्कन्धमार, मृत्युमार, क्लेशमार र देवपुत्र मार) माथिको विजयलाई इंकित गर्न पनि यस ध्वजको प्रयोग गरिन्छ । अर्को अर्थमा, बुद्ध शिक्षा संसारभरि भएको प्रसारको प्रतिकको रूपमा पनि ध्वजलाई लिइन्छ ।
कलश
कलश स्वस्थ, दीर्धायु, संम्वृद्धि, ज्ञानको प्रतिक हो । जसरी कलशमा भरिपूर्ण अमृत सेवन गरी त्यो ब्यक्ति अमरत्व प्राप्त हुन्छ, त्यसरी नै बुद्ध शिक्षा अभ्यास गरी निर्वाणपद प्राप्त गरेको ब्यक्तिले अमृतपद प्राप्त गर्दछ । यो थेरवादी परम्परामा भिक्खु भिक्खुणीहरूले बोक्ने कुम्भको प्रतिक पनि हो । यस प्रकारको कलश वज्रयानी क्रियाहरूमा अभिषेक वा दिक्षा दिँदा प्रयोग गरिन्छ । सबैजसो संम्वृद्धिका देवताहरू जस्तै जम्वल, वैश्रवण, वसुन्धरा आदिको पादतलमा कलश राखिएको हुन्छ। वसुन्धरादेवीको प्रतिमालक्षणमा आधा ढल्किएको अनन्त रत्नहरूको धारा पोखिरहेको कलशमाथि उनको पाउ राखिएको हुन्छ । यस कलशमा हुने वैभव जति सुकै झिके पनि नरित्तिने, भरिपूर्ण रइरहने प्रकारको हुन्छ । यस कलशको मुख चिन्तामणि रत्न वा तीन रत्नहरू वा कल्प वृक्षले ढाकिएको हुन्छ। संम्वृद्धि सवैतिर प्रसारण होस् भन्ने उद्देश्यले र त्यस स्थानमा विद्यमान हुने सबैखालका मनुष्य अमनुष्य सत्वलाई सन्तुष्टि प्राप्त होस् भन्ने उद्देश्यले घर वा मन्दिरको जग मुनि, भञ्ज्याङ्गहरू, तीर्थस्थलहरू, पानीको मूल, नदी र समुद्र आदि महत्त्वपूर्ण स्थानहरूमा कलश गाडिने प्रचलन छ।
चमर
[[चित्र:Espantamoscas pelo mono blanco MNA.JPG|left|thumb|134x134px| चमर (याक)को पुच्छरलाई धातुको डांठमा जडान गरी राजाहरू वा देवीदेवताको पुजामा हम्कन प्रयोग गरिन्छ । यस प्रकारको चामर रोगग्रस्त मानिसको रोग निको पार्न वैद्यहरूले प्रयोग गरिन्छ । जसरी चमर हम्किंदा शितलता प्राप्त हुन्छ र थाकेका यात्रुहरूले केहि पाउँछ त्यसरी नै संसाररूपी अनन्त यात्रामा रहेका प्राणीहरूलाई बुद्ध शिक्षा अभ्यासले त्यस अनन्त यात्राबाट वाहिर निकालिदिन्छ । तिब्वती परम्परामा अष्टमङ्गल चिन्हहरूको समूहमा चमर प्रयोग नभर्इ धर्मचक्र प्रयोग गरिन्छ । धर्मचक्र (संस्कृत) गौतम बुद्धको सार धर्म र प्रथम पटक उपदेश देशना गरको महान घटनाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ ।
मत्स्ययुग्म
मत्स्ययुग्म (संस्कृत),  गंगा जमुनाको प्रतिकको स्वरूप प्रयोग गरिन्छ । यस वाहेक यस चिन्हले चीनी परम्परामा यिङ्ग याङ्गले जस्तै दुर्इ तत्वको सन्तुलित जोडबाट प्राप्त हुने पूर्णता जनाउँछ । उदाहरणका लागि चन्द्र र सूर्य नाडी, महिला र पुरूष, दिन र रात आदि जुन एकअर्काको परिपूरक हुन्छन् । माछा अति छिटो वढ्ने प्रजाति हुनाले यसलाई संवृद्धिको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । तसर्थ यस चिन्हले उत्पादनशीलता र उर्वरता जनाउँछ । बौद्धपरम्परामा समुद्रले प्रतिकात्मकरूपमा संसारलाई जनाउँछ । जसरी माछा पानीमा आनन्दपूर्वक, स्वतन्त्रपूर्वक, निर्भिकतापूर्वक तैरिन्छ वा खेल्छ, त्यसरी नै मुक्त ब्यक्तिहरू प्रशन्न र स्वच्छन्द भर्इ संसारमा बाँच्छ । यस प्रकारले यस जोडी माछाले मुक्त ब्यक्तिको महत्त्वपूर्ण गुणलाई जनाउँदछ ।
छत्र
छत्र (संस्कृत), अर्थात् छाता सुरक्षा र प्रतिष्ठाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग हुन्छ । जसरी छाताको प्रयोगले मौसम (घामको ताप, पानी) को प्रतिकूल प्रभाव रोक्छ त्यसरी नै सद्धर्म धारणले हानिकारक शक्तिहरू र रोगहरूबाट रक्षा गर्दछ । सद्धर्म ज्ञान उत्पन्न भए पछि यसले क्लेशको तापलाई रोकी शीतलता प्रदान गर्छ । सीतातपत्र देवी (सेतो छत्र) यो चिन्ह सँग सम्वन्धित देवी हुन जसलाई भयबाट रक्षा गर्ने देवीका रूपमा पूजिन्छ ।
छत्रको दोस्रो अर्थ सम्मान प्रतिष्ठा हो । उच्च ओहदाका ब्यक्तिहरूलाई ओहदानुसारको छत्र ओढाइन्छ । तसर्थ छत्रले त्यसको मुनि वस्ने ब्यक्तिको महत्त्व र ओहदा जनाउँछ ।
बौद्ध परम्परामा छत्रको डाँठ गाडिक्एरको विन्दुलाई ब्रह्माण्डको केन्द्र विन्दु मानिन्छ र छत्रको फिजिएको माथिल्लो भागले ब्यापकता जनाउँछ । बुद्ध शिक्षाले पाएको ब्यापकता, जनजनको मन जित्न सफल भएको बुद्धको शिक्षा भएकोले बुद्धलाई चक्रवर्ति पदबाट पनि पूजिन्छ । तसर्थ बुद्धको चक्रवर्ति पदको प्रतिक स्वरूप पनि छत्रलाई लिइन्छ । चैत्य/स्तुपको गुम्वजको माथि चतुकोणाकार हर्मिका हुन्छ र त्यस माथि राखिने त्रयोदश भुवन भनिने १३ चक्का वृतहरू यहि छत्र हुन् ।
जीवन काँडा कि फूल
जीवन काँडा कि फूल झमक घिमिरेद्वारा लिखित आत्मकथा हो । यो पुस्तकमा झमकले आफूले भोगेको पीडा र सङ्घर्षको गाथा ब्यक्त गरेकी छिन् । २०६८ सालमा उनले यो पुस्तकबाट मदन पुरस्कार पाएकी थिइन् । यो एक मदन पुरस्कार प्राप्त सफल र ज्यादै लोकप्रिय कृति हो।
अष्टमङ्गल
दक्षिणावर्त शंख
दाहिने धुमेको शंख (संस्कृत) ले सुमधुर, गहिराई सम्म पुग्न सक्ने धर्मको ध्वनीको प्रतिक जुन ध्वनीले गहिरो अज्ञानको अवस्थाबाट ब्युँझाई दिन्छ। वास्तवमा शंखनाद (शंख बजाउनु) पूर्वकालहरूमा महत्त्वपूर्ण सभाहरू बोलाउनका लागि र युद्धमा आफ्नो शक्ति र सत्ताको प्रदर्शन गर्न प्रयोग गरिन्थ्यो । यस बाहेक शंखनादले अमङ्गललाई हटाउने, खराव आत्माहरूको प्रभावलाई रोक्ने, प्राकृतिक प्रकोप हुन नदिने र हानिकारक प्राणिहरूलाई तर्साउँछ भन्ने मान्यता रहेको छ । बौद्ध परम्परामा शंखलाई धर्मको उद्धोषणाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । धर्म उद्धोषणा रूपी शंखनादको स्वर अपाय नरक लोक सम्म पुग्छ र नरकवासीहरूलाई समेत मुक्ति पदमा आउन उत्प्रेरित गर्ने भन्ने मान्यता छ । हिन्दुमान्यतानुसार शंख भगवान विष्णुको एक हातमा धारण गर्ने वस्तु हो ।
जीवन काँडा कि फूल
लेखकका बारे
झमकको जन्म वि. स. २०३७ असार १ गते धनकुटा जिल्लाको कचिंडे गाउँमा भएको हो । पिता । श्रीकृष्णबहादुर र माता आशादेवी घिमिरेको प्रथम सन्तानका रूपमा उनले जन्म लिएकी हुन् । जन्मदा उनी अन्य शिशु झै देखिन्थिन् तर उनलाई मस्तिष्कीय पक्षाघात जस्तो गम्भीर रोग लागेको रहेछ । यसकै असरले अरू शिशु सरह उनका हातगोडा सक्रिय हुन सकेनन् । उनको बोली पनि आएन र उनी बहु अपाङ्गताको अवस्थामा रहन पुगिन् । यस्तो अवस्थाकी शिशु झमकलाई उनकी हजुरआमाले बडो लेह र ममतासाथै हुर्काउँदै थिइन् । तिनै हजुरआमा एक दिन घर मा झमक मात्र भएको अवस्थामा अचानक परलोक भइन् । आफै हिँडडुल दिसा पिसाब गर्न र खान समेत नसक्ने झमकलाई सबै कुरामा अरूको सहयोग चाहिन्थ्यो । यी सबै काम गरेर हुर्काउने स्नेहमयी हजुरआमाको निधनपछि झमकको जीवन झन् कष्टकर बन्यो ।
स्रोत
श्रेणी :मदन पुरस्कार प्राप्त कृतिहरू
धर्के मलसाँप्रो
धर्के मलसाँप्रो नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो ।
भतौडा
भतौडा बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
भरतगंज सिङगोल
भरतगंज सिङगोल बारा जिल्लामा अवस्थित एक गाउँ विकास समिति हो।
पाण्डौन
पाण्डौन नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, कैलाली जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिती हो।
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ मा क्रिकेट
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा क्रिकेट प्रतियोगिता २०७३ पौष ८ गतेबाट सञ्चालन भएको छ । यो प्रतियोगितामा पाँच विकास क्षेत्र र तीन बिभागिय टिम गरी जम्मा ८ टिमले सहभागिता जनाएका छन । सातौँ राष्ट्रिय खेलको औपचारिक उद्घाटन पौष ८ गते देखि भएको छ ।
पुरुष क्रिकेट प्रतियोगिता
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ पुरुष क्रिकेट विधामा पाँच विकास क्षेत्र र तीन बिभागिय टिम गरी कुल ८ टिमले सहभागीता जनाएका छन ।
महिला क्रिकेट प्रतियोगिता
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ महिला क्रिकेट विधामा पाँच विकास क्षेत्र र एक बिभागिय टिम गरी कुल ६ टिमले सहभागीता जनाएका छन ।
भैले जात्रा
भैले जात्रालाई भाँड भैलो भन्दा पनि फरक छैन । दशैंको अन्त तिर तिहार शुरू नहुनु अगावै दैलेख जिल्ला लगायत पश्चिम नेपालको विभिन्न ठाउँमा भैले जात्रा मनाइन्छ । भैले जात्रामा केटा मान्छेहरू बाजा गाजाका साथ अन्ट सन्ट (छाडा) भाषाको प्रयोग गर्दै भैलो खेल्ने गर्दछन् । विशेष गरेर कोजाग्रत पूर्णिमाको रात्रिमा भैलो खेलिने भएकाले दैलेख तिर यस पूर्णिमालाई भैले पुन्ही पनि भनिन्छ । अश्लील शब्दहरूको प्रयोग गरिने र हुदङ्ग मचाउने यस जात्राको छुट्टै विशेषता रहेको छ ।
२०१३ आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन थ्री
आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन थ्री २०१३ सन् २०१३को अप्रिल २८ तारिखदेखि मे ५ सम्म आयोजना गरिएको क्रिकेट प्रतियोगिता हो । आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिगको एक भागको रूपमा आयोजना भएको उक्त प्रतियोगिता सन् २०१५ को वर्ल्डकप क्रिकेट प्रतियोगितामा सहभागी हुने टिम छनौट गर्नको लागि खेलाईएको हो ।
सहभागी टिमहरू
आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन टु २०११, आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन थ्री २०११ र आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन फोर २०१२को नतिजा अनुसार यस प्रतियोगितामा सहभागी टिमको छनौट गरिएको हो ।
यस प्रतियोगिताका लागि छनौट भएका टिमहरू:
नेपाल–अमेरिका
टस जितेर नेपालले ब्याटिङको निम्तो दिएपछि अमेरिका मैदानमा उत्रियो । पहिलो ओभर देखीनै नेपालका बलरहरूलाई चुटन थालेको अमेरिका अन्तिम समयसम्म पनि रोकिएन । अमेरिकाका स्टेभन टेलरको ब्याट नरोकिदा नेपालले ३ सय ६७ रनको विशाल लक्ष्य पायो । १ सय २ बलको सामना गरेका टेलरले १ सय ६२ रनको उनको जीवनकै उत्कृष्ट इनिङ खेले । उनको स्कोरमा १२ चौका र त्यतीनै छक्का सामेल थियो । टेलरले बनाएको यो स्कोर कुनैपनि खेलाडीले नेपालविरुद्ध बनाएको सर्बाधिक स्कोर हो । ३४ ओभर २ बलमा संजम रेग्मिको बलमा बसन्त रेग्मिको हातबाट क्याच आउट हुनु अघि टेलरले टिमको स्कोर कोर्डमा २ सय ३४ रन पुर्याइ सकेका थिए । नेपालका कुनै पनि बलरले किफायती बल फोलनन । ९ ओभर बल फालेका स्पिनर शक्ति गौचनले एक विकेट लिदै ८० रन खर्चिए भने कप्तान पारस खड्काले विना विकेट १० ओभरमा ७० रन दिए । अमेरिकाले नेपालको खराब फिल्डिङको पनि भरपुर फाइदा उठायो । त्यस्तै अर्लान्डो बाकरले बसन्त रेग्मिको बलमा बोल्ड हुनु अघि ३७ रन जोडे भने एलेन ६७ रनमा अन्तिम समय सम्म क्रिजमा रहे । २८ रनको व्यक्तिगत स्कोरमा सुशील नाडकर्नीलाई संजमले एलबिडब्लुको धरापमा पारे ।
नेपाल-युगान्डा
दोस्रो खेलको नजिता नेपालले नयाँ प्रतिद्वन्द्वी युगान्डालाई सुम्पियो । नेपाल ६ विकेटले पराजित भयो । अमेरिकासँगको खेलपछि प्रशिक्षक पुवुदु दासानायकेले टिममा दुई परिवर्तन गरेका थिए । तर त्यसले पनि कुनै प्रभाव देखिएन । अनील मण्डलको स्थानमा पृथु बास्कोटा र सञ्जम रेग्मीको ठाउँमा चन्द्र साउदलाई ल्याए । सातौँ ओभरदेखि नेपालको विकेट पतन सुरु भएको थियो । ओपनर सुवास खकुरेल पाँच रनमा आउट भए । त्यसपछि एक रन पनि बटुल्न नपाउँदै अर्को ओभरमा अनील मण्डलको स्थान लिएका प्रदीप ऐरी २४ रनमा क्याच आउट भए । त्यसपछि कप्तान पारस खड्का पनि दोहोरो अंक छुन नपाउँदै प|mान्क सुबुगाको बलमा बोल्ड भए । पारसले ६ रन जोडेका थिए । लगातार तीन विकेट गुमाएपछि दबाबमा आएको नेपालले ४७ रन हुँदा चौथो विकेट गुमायो । उपकप्तान ज्ञानेन्द्र मल्ल एकपटक जम्न सकेनन् । उनले १० रन जोडे । विनोद भण्डारीले १८ रन जोडे । अमेरिकाविरुद्ध ७२ रन जोडेका शरद भेषावकर शून्यमै आउट भए । वसन्त रेग्मीले ४, पृथु बास्कोटाले १८ र चन्द्र साउदले ३ रन बनाए । केही सम्हालिएर ब्याटिङ गरेका शक्ति गौचनले ८३ बलमा २१ रन बनाए । नेपाललाई कम रन समेट्ने क्रममा युगान्डाका डेभिस अरिनेटी र फ्रान्क सुबुगाले समान ३-३ विकेट लिए ।
एक सय १७ रनको लक्ष्य युगान्डाले २७ ओभरमा ४ विकेटको क्षतिमा पूरा गर्‍यो । उसले १ सय १७ रन बनायो । युगान्डाका रोजेर मुकासाले अविजित ४९ रन बनाए । ७५ बल खेल्ने क्रममा उनले पाँच चौका प्रहार गरेका थिए । सानो लक्ष्य रोक्ने क्रममा रहेको नेपाली बलरले कुनै कमाल देखाउन सकेनन् । ६ ओभर भित्र नेपालले युगान्डाको दुई विकेट लिएको थियो । चन्द्र साउदले युगाण्डाका ओपनर बरिनलाई व्यक्तिगत दुई रनमा आउट गरे । अर्का ओपनर अरथर क्योबलाई अमृत भट्टराईले आउट पारे । तर मुकासा र मुसोकेले अर्धशतकीय साझेदारी गर्दै युगान्डाको जितको आधार बन्यो । मुसोकेले २२ रन जोडे ।
नेपाल–ओमान
नेशनल स्टेडियममा १ सय ६१ रनको लक्ष्य पछ्याएको ओमान ४६ दशमलव ४ ओभरमा १ सय ३२ रनमा समेटिएपछि नेपालले २८ रनको जित हात पारेको हो । ओमानका लागि सर्बाधिक २७ रन बैभवले प्रहार गरेका थिए । नेपालका बलरहरूले किफायती बलिङ गरेपछि ओमानका ब्याट्सम्यान लामो समय क्रिजमा टिक्न सकेनन । नेपालका स्पिनरद्वय संजम र बसन्त रेग्मिले दुई–दुई तथा पारस खड्का, पृथु बास्कोटा र शक्ति गौचनले एक एक विकेट लिएका थिए । यसअघि टस हारेर ब्याटिङ गरेको नेपाले निर्धािरत ओभरमा ९ विकेट गुमाउदै १ सय ६० रनको योगफल तयार पारेको थियो । ओपनरद्वय सुबास खकुरेल र अनिल मण्डल ओमान बिरुद्व पनि फ्लप भएपछि नेपाल सुरुवातमै दबाबमा आएको थियो । सुबास १ र अनिल ७ रनमा क्रमश एलबि डब्लु र क्याच आउट हुदै पेभेलियन फर्किएका थिए । तर मध्यमक्रमका ब्याट्सम्यानले सम्हालिएको ब्याटिङ गर्दै नेपालको इनिङ धरासायी हुनबाट बचाए । नेपालका लागि म्यान अफ द म्याच ज्ञानेन्द्र मल्ले ३४, बिनोद भण्डारीले ३२, पारसले २८ र शरद भेष्वाकरले २७ रन जोडेका थिए । बलिङतर्फ ओमानका मुनिस अन्सारीले ३ तथा अजय लालचेताले २ विकेट लिए । पहिले व्याटिङ गरेको नेपालले ५० ओभरमा ९ विकेटको क्षतिमा १ सय ६० रन बनायो । १ रन जोड्दा ओपनर सुवास खकुरेललाई गुमाएको नेपालको पारी मध्यक्रमका व्याट्सम्यानले सम्हालेका थिए । उपकप्तान ज्ञानेन्द्र मल्लले ३४ रन जोड्दा विनोद भण्डारीले ३२, कप्तान पारस खड्काले २८ र सदर भसवाकरले २७ रनको योगदान दिए । जवाफमा मैदान उत्रिएको ओमान ४६ दशमलव ४ ओभरमा १ सय ३२ रनमा अल आउट भयो । उसलाई सस्तैमा समेट्ने क्रममा संजम रेग्मी र बसन्त रेग्मीले समान २/२ विकेट लिए भने शक्ति गौचन, पृथु बास्कोटा र पारस खड्काले १ विकेट लिए ।
अत्याधिक रन
तलको तालिकामा यस सिजनमा अत्याधिक रन (कुल रन) ल्याउने पाँच खेलाडीका नाम समाबेस छ :
अत्याधिक विकेट
तलको तालिकामा यस सिजनमा सर्वाधिक विकेट लिने पाँच खेलाडीका नाम समाबेस छ :
अन्तिम नतिजा
प्रतियोगिताको अन्तिम नतिजा आएपछिको टिमहरूको स्थान:
नेपालको प्रमाणिक समय
नेपाली समय, नेपाललाई जनाउने समय क्षेत्र हो। यो समय UTC+५:४५ ले अगाडि छ जुन विश्वमा भएका अरू समय क्षेत्रहरू भन्दा भिन्न छ। नेपाल र न्यूजिल्याण्डको च्याटहम् समय क्षेत्र, विश्वका दुई यस्ता ठाउँ हुन् जहाँ १ घण्टा वा १.५ घण्टाको समय भिन्नता छैन। च्याटहम् समय क्षेत्र UTC+१२:४५ले अगाडि छ। ग्रिनविच मिन समय(GMT) भन्दा नेपाल को प्रमाणिक समय ५ घण्टा ४५ मिनेट ले छिटो छ । यो समय लाई नेपाल को आधिकारीक समय को रूपमा वि.सं. २०४२ साल बैशाख १ गतेबाट गौरीशंकर हिमाल लाई आधार मानेर राखिएको हो, जुन ८६° १५' पुर्वि देशान्तर मा पर्दछ।
गणतन्त्र दिवस (भारत)
गणतन्त्र दिवस भारत को एक राष्ट्रीय पर्व हो । जो प्रतेक वर्ष २६ जनवरीमा मनाउने गरिन्छ ।
इतिहास
सन १९२९ को डिसेम्बरमा लाहोरमा भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको अधिवेशन पण्डित जवाहर लाल नेहरूको अध्यक्षतामा भयो, जसमा प्रस्ताव पारित गरेर यस कुराको घोषणा गरिएको थियो कि यदि अङ्ग्रेज सरकारले २६ जनवरी, १९३० सम्म भारतलाई उपनिवेशको पद (डोमीनियन स्टेटस) प्रदान गरेन भने भारतले स्वयंलाई पूर्ण स्वतन्त्र राष्ट्र घोषित गर्नेछ। २६ जेनवरी, १९३० सम्म जब अङ्ग्रेज सरकारले केही गरेन तब कांग्रेसले त्यस दिन भारतको पूर्ण स्वतन्त्रताको निश्चयको घोषणा गरियो र सक्रिय आन्दोलन आरम्भ गरियो। त्यस दिनदेखि १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त नभएसम्म २६ जेनवरीमा स्वतन्त्रता दिवसको मनाइयो। तदनंतर स्वतन्त्रता प्राप्तिपछि वास्तविक दिन १५ अगस्ट लाई स्वतन्त्रता दिवसको रूपमा स्वीकार गरियो। २६ जेनवरीको महत्त्व बनाई राख्न संविधान सभा (कास्टीट्यूएंट असेंबली)द्वारा स्वीकृत संविधानमा भारतको गणतन्त्र स्वरूपलाई मान्यता प्रदान गरियो।
कतार एयरवेज
कतार एयरवेज कम्पनी क्यु.सि.एस.सि. (القطرية, al-Qaṭariya) जुन संस्था कतार एयरवेज (Qatar Airways)को नामबाट प्रख्यात छ। कतार एयरवेज कतारको राष्ट्रियध्वजा बाहक विमान कम्पनी हो। यस संस्थाको केन्द्रीय कार्यालय कतारको दोहामा रहेको छ भने यसले अफ्रिका, मध्ये एसिया, युरोप, सुदुर पूर्व, दक्षिण एसिया, मध्य पूर्वी, उत्तरी अमेरिका, दक्षिण अमेरिका तथा ओशियाना लगायत १५० अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस विमानसेवा कम्पनीले २०० विमानहरू मार्फत सेवा पुर्‍याइरहेको छ । यस संस्थामा ४३,००० जना कर्मचारीहरू रहेको छन् ।
त्रिभुवन विमानस्थलबाट सेवा पुर्‍याउने एक विमान कम्पनी।
पाँचथर जिल्ला
पाँचथर जिल्ला नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत मेची अञ्चलको पूर्वी पहाडी जिल्ला हो। यो जिल्ला समूद्र सतहबाट ३८३ मिटर, जिल्लाको दक्षिण तमोर बगर देखि ४,५७५ मिटर फलैचा गाविसको उच्च भागसम्म अवस्थित छ। नेपाल अधिराज्यको पूर्वी सिमानामा रहेको मेची अञ्चल पर्ने यो जिल्ला उत्तर-दक्षिण फैलिई पल्लो किराँतको नामले पनि प्रसिद्ध छ। प्राचिन समयको लिम्बुवान क्षेत्रको केन्द्रबिन्दुको रूपमा रहेको यस जिल्लाको सदरमुकाम फिदिममा दश लिम्बुवान क्षेत्रका राजाहरू (फेदेन)ले संयुक्त रूपमा सभा गरी सामुहिक रूपले महत्त्वपूर्ण विषयहरू यहाँ स्थित आम्बे पोजोमा भन्ने तिर्थस्थलमा जम्मा भई सभा (चुम्लुङ्ग)द्वारा निर्णय गर्ने परम्परा भएको देखिन्छ।
जिल्लाको नामाकरण
यस जिल्लाको नामाकरण कसरी भयो भन्ने स्पष्ट कुनै तार्किक आधार नदेखिए पनि सोधकर्ताहरूका अनुसार पाँचथर लिम्बु भाषाकाे शब्द "पान्थरथुमु"बाट आएको हो र सो "पान्थरथुम" शब्द "पान्थरु" र "थुम" मिलेर बनेको शब्द हो। पान्थरुको अर्थ कुरा थामेको (Agreed), थुमको अर्थ इलाका वा किल्ला (District) हो। यसै शब्दार्थका आधारमा नेपाल एकीकरण पश्चात यहाँका चलिआएका धर्म, संस्कृति र रीतिरिवाजका बारेमा 'फेदेन'मा 'चुम्लुङ्ग'बसी सभाले तय गरेका निर्णय नेपाल सरकारमा पेश हुँदा तत्कालिन राजाले त्यसलाई स्वीकृती दिएपछि लिम्बुवान क्षेत्रको रितिरिवाज सम्बन्धि कुरामिलेको (पान्थरु) हुँदा यस क्षेत्रकै नाम पान्थरु रहेको हो भन्ने मत पाइएता पनि किराँत इतिहासका पुराना साहित्यहरूमा इस्वी सम्वत ५५० ताकाको बर्णन गर्ने क्रममा नै पान्थर शब्दको प्रयोग भएको पाइन्छ।
भौगोलिक अवस्था
पाँचथर जिल्लाको उत्तरी फलैँचा गाविस वडा नम्बर ९ले भारतको सिक्किम प्रान्तलाई छोई भारतसँग यस जिल्लाको उत्तरी स्पर्शबिन्दु कायम गर्दछ भने, भारतसँग स्पर्श गर्ने यस जिल्लाको दक्षिणी बिन्दु सिदिन गाविस वडा नम्बर १मा पर्दछ। यी दुई बिन्दुहरूको स्थलगत लम्वाई ४७ किमि रहेको छ। यस जिल्लामा राष्ट्रिय स्तरको २ लोक मार्गहरू (Highways) रहेका छन। मध्यपहाडी राजमार्गको सुदुर पूर्वी बिन्दु च्याङ्गथापु यसै जिल्लामा पर्दछ। हाल यस मार्गको नाम पुष्पलाल लोकमार्ग भनी रूपान्तरण गरिएको छ।
हावापानी
हावापानीको दृष्टिले विविधता बोकेको यस जिल्लामा गृष्म ऋतुमा अधिकांश भू-भागमा रमाईलो मौसम रहन्छ भने हिउँदको समयमा निकै चिसो मौसम रहन्छ। यस जिल्लाको बार्षिक वर्षा २,०७१ मीलि मीटर छ भन्ने तापक्रम अधिकतम २६.१ डिग्री सेल्सियस र न्यूनतम तापक्रम १२.३ डिग्री सेल्सियससम्म रहेको पाइन्छ। यस जिल्लाको जलवायुलाई तीन किसिममा विभाजन गर्न सकिन्छ।
समशितोष्ण हावापानी
लेकाली भेग २००० मीटर देखि ३६००० मीटर जिल्लाको उतरी भागमा रहेको सिंहलिला पर्वत श्रृखला तथा अन्य अग्ला भागहरू समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस्ता लेकाली भागहरूमा मंसिर महिनादेखि फाल्गुण महिना सम्म हिउँ परिरहने हुदाँ यसको आसपासको क्षेहरूमा निकै जाडो हुन्छ। यस क्षेत्रमा हिउँदे फलफुल, केराउ, फापर, मकै तथा आलुको खेती गरिन्छ।
अर्धोष्ण हावापानी
मध्य पहाडी भाग १,२०० मीटर देखि २,००० मीटर सम्मको भागमा अर्धोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस क्षेत्रमा जाडो र गर्मी बराबर हुन्छ। यस क्षेत्रमा सुन्तला जातका फलफुलहरू, तरकारी तथा खाद्यान्न लगाउने गरिन्छ।
उष्ण हावापानी
समुन्द्रि सतह देखि ६०० मीटर देखि १००० मीटरको उचाई सम्ममा पाइने यस प्रकारको हावापानी नदी किनाराका बेसीहरू, खोंच तथा टारहरूमा पाइन्छ। यहाँ गर्मीको समयमा निकै गर्मी हुन्छ। यस्ता हावापानी पाइने स्थानहरूमा धान, गहुँ, मकै, दलहन, तेलहन र आँप लिची केरा रुखकटहर भूँइकटहर आदि सदावहार फलफूलहरूको खेती गरिन्छ।
प्रमुख नदी तथा तालहरू
यस जिल्लामा अवस्थित प्रमुख नदीहरू ईन्द्रावती, कावेली, तमोर, हेवा, ईवा, केवा, फेमे, निवू, मगना, जिमजुवा ,धुवा, नावा, नाम्दु, आदि हुन।जोरपोखरी, सुके पोखरी आदि
प्रमुख धार्मिक स्थलहरू
काबेली, तिम्बुपोखरी, महादेव स्थान, जोरपोखरी, आगेजुङ्ग गुम्बा, पाथीभरा देवीस्थान (याङनाम), सिद्ध देवीस्थान, गढी मन्दिर, थाक्ले मन्दिर, किराँतहरूको प्रसिद्ध लुब्रेकुटी मन्दिर, महागुरु फाल्गुनन्द को मन्दिर ,यासोक को सिद्धदेबी, देउराली , राउतेको बेहुली ढुङ्गा आदि।
ऐतिहासिक स्थानहरू
जोरसाल गढी, आहाल गैह्री, छाला सुकुवा डाँडा, उत्तरे, फौदार पाटी (अमरपुर), च्याखलेपाटी, जोरपाटी (एकतिन), सिम्राहा पाटी (रानीगाउँ), तीनधारे पाटी (फिदिम), जोरसाल पाटी (फिदिम), हेवाखोला पाटी (नागिन) आदि।
मनरोस
मनरोस एक जर्मनेली पप युवती साङ्गीतिक समूह थियो जसको गठन नोभेम्बर २००६ मा भएको थियो। प्रोसिबेन नेटवर्कमा अन्तर्राष्ट्रिय टेलिभिजन प्रतिभा पपस्टार्सको जर्मनेली रूपान्तरणको पाँचौं संस्करणमा यस साङ्गीतिक समूहको गठन गरिएको थियो। यस युवती साङ्गीतिक समूहमा गायिका मेन्डी काप्रिस्तो, सिना गिमुअ र बाहार किजिल समावेश थिए। समूहले स्टारवाच म्यूजिकसँग हस्ताक्षर गरी उनीहरूको पहिलो गिती सङ्गालो टेम्प्टेसन डिसेम्बर २००६ मा जारी गरेका थिए। यसले मध्य युरोपभरि ठूलो सफलता हासिल गरेको थियो। यसका ६, ००,०००भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू संयुक्त रूपमा बिक्री भएको थियो र यसमा समावेश सेम र इभन हेभन क्राइज नामक गीतहरू जर्मनेली चार्टको शीर्ष स्थानमा आएका थिए।
समूहको चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल दोस्रो गीत "हट समर " को सार्वजनिक पछि यसले गोल्ड प्रमाण पत्र प्राप्त गरेको थियो र लगत्तै समूहले दोस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो, स्ट्रिक्ली फिजिकललाई सेप्टेम्बर २००७ मा सार्वजनिक गरेको थियो। मनरोसले तेस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो आई एमलाई अक्टोबर २००८ मा जारी गरेको थियो। समूहले आफ्नो चौथो गिती सङ्गालो लाइक अ लेडीलाई जून २०१० मा नाममा सार्वजनिक गरेको थियो जसले चार्टको १० अौँ स्थान हासिल गरेको थियो। यो गीत उनीहरूको चार्टको शीर्ष दशमा परेको अन्तिम गीत थियो। समूहले निरन्तर सफलता प्राप्त गर्न केहि जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन श्रृङ्खालहरूमा प्रदर्शनलाई जारी राखेको थियो। मनरोसका गिती सङ्गालोहरू ३० लाख भन्दा बिक्री भइसकेका छन्। २५ नोभेम्बर २०१० मा, मनरोसले आफुहरू छुट्टिई एकल गायिकाको रूपमा काम गर्न चाहेको घोषणा गरेका थिए।