cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नेपालको इतिहास
थप
ईशापूर्वको २५० सम्ममा, यो क्षेत्र उत्तर भारतको मौर्य साम्राज्यको प्रभावमा पर्‍यो र पछि चौँथो शताब्दिमा गुप्त साम्राज्यको अधीनस्थ राज्य हुनपुग्यो। यो क्षेत्रमा ५औं शताब्दिको उत्तरार्द्धमा आएर लिच्छवीहरूले राज्य गरे। ८औं शताब्दिको उत्तरार्धमा लिच्छवीवंश अस्त हुनथाल्यो र सन् ८७९ देखि नेवार युगको उदय भयो, तथापि उनीहरूको नियन्त्रणमा देशको कति विस्तार भएको थियो यकिन छैन। ११औं शताब्दिको उत्तरार्द्धमा दक्षिण भारतबाट आएका चालुक्य साम्राज्यको प्रभावमा नेपालको दक्षिणी भूभाग पर्‍यो। चालुक्यहरूको प्रभावमा त्यति बेला चलिआएको बुद्ध धर्मको साटो राजाहरूले हिन्दू धर्मको समर्थन गर्न थाले र नेपालमा हिन्दू धर्म तर्फको धार्मिक परिवर्तन हुनथाल्यो।
१३औं शताब्दिको पूर्वार्द्धमा संस्कृत शब्द मल्ल थर भएका नाइकेहरूको उदय हुनथाल्यो। सुरूमा उनीहरूको सत्ता उदयमान भयो, तर त्यसपछिका २०० वर्षहरूमा राजाहरूले उनीहरूको शक्ति एकमुष्ट पार्ने मात्र काम गरे। १४औं शताब्दिको उत्तरार्धमा देशका धेरैजसो भागहरू एकीकृत राज्यको अधीनमा आए। तर यो एकीकरण छोटो समयसम्म मात्र टिक्यो: १४८२मा यक्ष मल्लको समयमा आफ्ना छोराहरूलाई अंशबण्डामा काठमाडौँ उपत्यकाका तीन राज्य बाँडेर दिने निर्णय पछि यो राज्य तीन भागमा टुक्रियो - काठमाडौँ, पाटन, र भादगाउँ – जसको बीचमा शताब्दियौंसम्म खिचातानी र दुश्मनी रहिरहेको थियो।
१७६५ मा, गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले थोरैमात्र हतियार र सहयोग जुटाई छिमेकी राज्यहरू, (खासगरी लम्जुङ्ग, कास्की र तनहूँ)को तटस्थता आफ्नो पक्षमा उपयोग गर्न सफल भएपछि देश एकीकरणका निम्ति अघि बढे। धेरै रक्तरञ्जित लडाईंहरू पश्चात्, उनी ३ वर्षपछि काठमाडौँ उपत्यकालाई विशाल नेपाल भित्र एकीकरण गर्ने अभियानमा सफलता प्राप्त गरे।तथापि उनले तत्कालीन राजा जयप्रकाश मल्लले राज्य गरिरहेको काठमाडौँ राज्यलाई जित्दाखेरि कुनै युद्ध गर्नु परेन। वास्तवमा, त्यतिबेला इन्द्रजात्रा पर्वमा काठमाडौँ उपत्यकाका सबै जनताहरू जात्रा मनाइरहेका थिए जब पृथ्वी नारायण शाहले आफ्ना सेनाहरू लिएर खासै कुनै मेहनतबिना उपत्यकालाई कब्जा गरे आफै बसेर जात्रा चलाएर साँस्कृतिक सम्मानको अवधारणा प्रस्तुत गरे। त्यसैगरी नेपाल एकीकरणको सिलसिलामा सम्पूर्ण साना राज्यहरू जितेपछि पूर्वमा पल्लो किरात लिम्बूवान राज्य पुगे लिम्बूवान राज्यमा १७ पटक सम्म हमला गरी वि.स‌ं २२/०४/१८३१ मा लिम्बूवानको केन्द्रीय राजधानी विजयपुरमा लालमोहर सहित तम्रपत्रमा लेखी सन्धि भयो। यसले नयाँ नेपालको जन्मको आधारशिला तय गर्‍यो।
राज परिवार बीचको गुटबन्दीका कारण युद्धपछि अस्थायित्व कायम भयो। सन् १८४६मा शासन गरिरहेकी रानीको सेनानायक जङ्गबहादुर राणालाई पदच्युत गर्ने षड्यन्त्रको खुलासा हुनाले कोतपर्व घट्न पुग्यो। हतियारधारी सेना र रानीप्रति बफादार भाइ-भारदारहरूबीच मार-काट चल्नाले देशका सयौं राजखलक, भारदारहरू र रजौटाहरूको हत्या भयो। जङ्गबहादुरले जितेपछि राणा खानदान सुरू गरे र राणा शासन लागू गरे। राजालाई नाममात्रमा सीमित गरियो र प्रधानमन्त्री पदलाई शक्तिशाली र वंशाणुगत गरियो। राणाहरू पूर्णनिष्ठाले ब्रिटिसहरूका पक्षमा थिए र ब्रिटिसहरूलाई १८५७को सिपोई रिबेलियन (प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम), र पछि दुबै विश्व युद्धहरूमा सघाएका थिए। सन् १९२३मा संयुक्त अधिराज्य र नेपालबिच आधिकारिक रूपमा मित्रताको सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो, जसमा नेपालको स्वतन्त्रतालाई संयुक्त अधिराज्यले स्विकार्‍यो।
कनिकेफूल
कनिकेफूल अथवा जालीफूल बुट्यान वर्गमा पर्ने वनस्पति हो । १०-१५ फिटसम्म अग्लो हुने यो वनस्पतिको मसिना सेता कनिका जस्तै फूल लाग्ने भएकोले यसलाई कनिकेफूल भनिएको हो । कनिकेफूलको फूलको थुङ्गामा नै बीज लाग्ने गर्दछ । यसको फूल चिसो ज्वरो, घाँटी दुखेको तथा बाथरोगमा लाभदायक मानिन्छ । यसको बोक्राले मूर्च्छा पर्ने, छारेरोग तथा मिर्गीरोग निको पार्छ । यसको सबै भागको भष्म तथा खोटोले छालामा रोग निको पार्छ ।
मरिचमान सिंह श्रेष्ठ
मरिचमान सिंह श्रेष्ठ नेपालका राजनीतिज्ञ तथा पञ्चायती व्यवस्थामा प्रभावशाली व्यक्ति थिए। उनी पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्यतिर नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका थिए। पञ्चायती व्यवस्था भित्र गरम गुटको नेतृत्त्व गर्दै २०४३ साल जेठमा उनी प्रधानमन्त्री बनेका हुन्। त्यस अघि उनी तत्कालिन राष्ट्रिय पञ्चायतका अध्यक्ष थिए। नेवार समुदायबाट प्रधानमन्त्री वा मन्त्रीपरिषदको अध्यक्ष बनेका उनी गेहेन्द्र बहादुर राजभण्डारी पछि दोस्रो व्यक्ति हुन्। राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्ष रहुन्जेल मरिचमान सिंह मात्र लेख्दै आएका उनले प्रधानमन्त्री भएपछि पहिलो पटक मरिचमान सिंह श्रेष्ठ नाम लेखि आफूलाई नेवारको रूपमा परिचित गराएका थिए।
जीवनी
मरिचमान सिंह श्रेष्ठको जन्म सल्यान जिल्लाको खलङ्गा बजारमा १९९७ कार्तिक १७ मा भएको थियो। उनी २०१७ सालदेखि राजनीतिमा सक्रिय थिए। २०३० सालमा राष्ट्रिय पञ्चायतको सदस्य भएका सिंह पञ्चायत भित्रको अनुदारवादी खेमामा थिए। दरवारको विश्वासपात्र सिंह २०३८ सालमा पञ्चायती व्यवस्थाको सङ्गठन हेर्ने पञ्चायत नीति तथा जाँचबुझ समितिको अध्यक्ष तथा राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्ष बने । पञ्चायतको अन्त्यतिर २०४३ साल जेठदेखि २०४६ साल चैतसम्म यिनी नेपालको प्रधानमन्त्री थिए।
यिनी प्रधानमन्त्री भएकै बेला नेपाल भारत पारवाहन सन्धिको विषयलाई लिएर भारतले नेपाललाई नाकावन्दी लगायो। यिनले भारत सँग नझुक्ने अडान लिएर बसे। त्यसैबेला सुरू भएको शान्तिपुर्ण जनआन्दोलन २०४६ मा प्रजातन्त्र प्राप्त गर्न आन्दोलमा लागेका समूह माथि अत्याधिक शक्ति प्रयोग गरेर दमन गरेकाले यिनी सबैभन्दा बढी आलोचित पञ्चायती प्रधानमन्त्री बन्न पुगे। २०४३ साल जेठ ३१ गते राष्ट्रिय पञ्चायतबाट प्रधानमन्त्रीमा निर्विरोध निर्वाचित भएका सिंहले जनआन्दोलन उत्कर्षमा पुगेपछि २०४६ साल चैत २३ गते प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए।
राजनीतिक निस्कृयता
पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्यपछि यिनी राजनीतिक रूपमा पूर्ण निस्कृय बसे। २०५६ सालको निर्वाचनमा काठमाडौँबाट उम्मेदवारी दिएपनि त्यसपछि पुनः निस्कृय नै रहे। ०४६ परिवर्तनपछि उनी कुखुरापालन र गाईपालन गरेर राजनीतिबाट टाढा बसेका थिए।
राष्ट्रवाद
श्रेष्ठ राष्ट्रवादी छविका नेताका रूपमा चिनिएका थिए। ०४५ सालमा भारतले नुन तेल लगायतका अत्यावश्यक वस्तुको आयातमाथि प्रतिबन्ध लगाएको र पारवाहन सन्धी सम्बन्धी विवाद परेका बेला श्रेष्ठले लिएको अडानको प्रशंसा हुने गरेको छ।
अनुराधा कोइराला
अनुराधा कोइराला प्रसिद्ध समाजसेवी तथा माइती नेपालकी संस्थापक अध्यक्ष हुन्। उनले आफ्नो माइती नेपाल नामक गैरसरकारी संस्था मार्फत बेचिएका चेलीबेटीको उद्वार गरेकी छिन्। खासगरी भारतीय कोठीहरूमा बेचिएर नारकीय जीवन बिताउन वाध्य भएका नेपाली चेलीबेटीहरूको उद्धार तथा पुनर्स्थापनामा उनको संस्था कृयाशील छ। यिनले २०१० सिएनएन हिरो को उपाधि पनि पाएकी छिन्।
जन्म र अध्ययन
अनुराधाको जन्म १४ अप्रिल १९४९ मा ओखलढुङ्गा जिल्लाको रुम्जाटारमा गुरुङ परिवारमा भएको हो। उनका बाबु कर्णेल प्रताप शिंह गुरुङ र आमा लक्ष्मी गुरुङ हुन् ।
१० कक्षासम्म भारतको कालिम्पोङमा अध्ययन गरेकी उनले भारतकै कोलकाताबाट बीए पास गरेकी छिन्। चार जना दाजुभाइ र दुई दिदी बहिनीमध्येकी उनी काँइली हुन्। १९ वर्षे किशोर उमेरमा काठमाडौंका दिनेशप्रसाद कोइरालासँग वैवाहिक बन्धनमा बाँधिएकी अनुराधाका एक मात्र छोरा मनीष कोइराला पनि 'प्रयास नेपाल' नामको गैरसरकारी संस्था चलाउँदै आएका छन्।
मान तथा सम्मान
कोइरालाले क्यालिफोर्नियाको लसएन्जलसमा सिएनएन हिरो उपाधी जितेकी छिन् । उनलाई डेमी मुर र एस्टन कचरले मञ्चमा संयुक्तरूपमा चिनाएका थिए।
कोइरालाई माइती नेपालको आफ्नो कार्यक्रम जारी राख्न अमेरिकी डलर १००,००० को साथमा अमेरिकी डलर २५,०० कदर स्वरुप सिएनएन द्वारा प्रदान गरियो।
उनले २०१४ मा मदर टेरेसा सम्मान जितिन् । उनले पदमा श्री जस्तो उपाधि पनि पाएकी छिन् ।
प्रदेश प्रमुख
मिति २०७४ माघ ३ गते बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले प्रदेश ३ को प्रमुखमा अनुराधा कोइरालालाई नियुक्त गरेको थियो । २०७६ कात्तिक ७ गते राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले अनुराधा लगायत लगायत सातवटै प्रदेशका प्रदेश प्रमुखलाई मुक्त गरिन् ।
अनूपपुर जिल्ला
अनूपपुर जिल्ला भारतीय राज्य मध्य प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
बगहा
बगहा भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
अग्नि एयर दुर्घटना २०६९ जेठ १
अग्नि एयरको विमान २०६९ जेठ १ मुस्ताङको जोमसोम विमानस्थलनजिकै अवतरण गर्ने क्रममा दुर्घटना भएको छ । दुर्घटनामा १५ जनाको मृत्यु भएको छ भने ६ जनालाई चिन्ताजनक अवस्थामा उद्धार गरिएको छ । पोखराबाट जोमसोमका लागि उडेको अग्नि एयरको नाइन एन एआइजी नम्बरको विमान जोमसोम विमानस्थलनजिकैको पहाडमा ठक्कर खाएर दुर्घटना भएको हो । बिहान ९.५० बजे जोमसोम विमानस्थलमा अवतरण गर्ने क्रममा अग्नि एयरको ९एन एआईजी–डी२२८ (डोरनिएर) विमान दुर्घटना हुँदा क्याप्टेन प्रभूशरण पाठकसहित १५ जनाको मृत्यु भएको थियो । मृत्यु हुनेहरुमध्ये दुई नेपाली र १३ भारतीय नागरिक रहेका छन् । नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार घाइते हुनेहरूमा डेनिस नागरिकद्वय आर एन्ड्रीअस र टी इमिली, दुई भारतीय बालबालिका तिरुमाला किदाम्बी श्रीवद्र्धिनी र तिरुमाला किदाम्बी श्रीपाद तथा विमान परिचारीका रोसनी हाइजु रहेका छन् । मुस्ताङको जोमसोम विमानस्थलमा अवतरण गर्नेक्रममा मार्फा गाविस ५ को डाँडामा दाहिनेतिरको पङ्खाले छोएर अग्नि एयरको डोनियर विमान बिहान ९.५० बजे उक्त दुर्घटना भएको थियो ।
मृतकहरू:
दुर्घटनामा तरुनी सचदेव, भारतकी एक १४ वर्षीय कलाकार अनि उनकी आमा को ज्यान गयो।
पृथ्वीनगर
पृथ्वीनगर नेपालको मेची अञ्चलको झापा जिल्लाको एक गाँउ विकास समिति हो।
प्राइम कमर्सियल बैंक
'प्राइम कमर्सियल बैङ्क लिमिटेड (Prime Commercial Bank Limited) नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त वाणिज्य बैङ्क हो । यस बैङ्कको स्थापना वि.सं. २०६४ सालमा भएको हो । नेपाली बैँकहरूको सूची प्राइम कमर्सियल बैङ्कले सबै जनालाई आर्थिक सहयोग र ग्राहकहरूलाई सेवा प्रदान गर्छ। यो बैङ्क कमर्सियल क वर्गको बैङ्क हो।
आधिकारिक वेबसाइट
www.primebank.com.np
प्राची शाह
प्राची शाह भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन्। उनीले आकाश वाणी, स्टूडेंट अफ द इयर, हौंटेड, इसी लाइफ में, राजा नटवरलाल र एबीसीडी २ आदि चलचित्रहरूमा कार्य गरी सकेकी छिन् ।  उनी दुरदर्सनमा प्रसारण हुने रंगोली नामक टिभी कार्यक्रममा पनि अभिनय गर्ने गर्छिन् ।
मिस्टर एक्स (२०१५ चलचित्र)
मिस्टर एक्स भारतीय बलिउड चलचित्र हो, जसको निर्देशन विक्रम भट्टले गरेका हुन् । यो चलचित्रमा १७ अप्रिल २०१५ मा सिनेमाघरहरूमा प्रदर्शित भएको थियो ।
निर्माण
यस चलचित्रको बारेमा २०१३ मा बताइएको थियो । यस चलचित्रमा इमरान हाशमीलाई मिस्टर एक्सको भूमिकाको लागि लिइएको थियो ।
प्रचार
यस चलचित्रको प्रचारको लागि इमरान हाशमी १७ अप्रिल २०१५ मा सीआईडीमा मिस्टर एक्सको भूमिकामा नै गए र अपराधीलाई समातेर सीआईडीलाई सहायता गर्दै गरेको देखाइएको थियो ।
गीत
यस चलचित्रमा अंकित तिवारी द्वारा गाइएको गीतलाई मार्च २०१५ मा प्रदर्शित गरियो । यो महेश भट्टको पहिलो चलचित्र हो जसमा उनले गाना गाएका छन् ।
बयाना
बयाना भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
अलीराजपुर जिल्ला
अलीराजपुर जिल्ला भारतीय राज्य मध्य प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
अङ्गुर
अङ्गूर विटिस(Vitis) प्रजातिमा पर्ने एक प्रकारको फल हो। यसको बिरुवा बाह्रैमास बढ्ने तथा पतझड लहरे झ्याङ हुन्छ। अङ्गुरलाई काचैँ खान सकिन्छ वा जाम (jam), रस (juice), वाइन, किशमिश तथा अङ्गुरको बिउको तेल निकाल्नुका साथै अन्य खानामा मिसाई उपभोग गर्न सकिन्छ। सामान्यतया अङ्गुरको आकार गोलाकार भएपनि यसको आकार लाम्चो, गोलाकार हुन्छ।
इतिहास
अङ्गुरको खेती ६००० देकी ८००० वर्ष अगाडि मध्य पूर्वी क्षेत्रका छेउछाउमा भएको मानिन्छ। यिस्ट (सुक्ष्म जीव) अङ्गुरका बाह्य भागमा नै पाइने भएकाले वाइन बनाउने कार्य पनि अङ्गुर बाटै सुरु भएको थियो। सबै भन।दा पुरातत्विक अवेशषमा ८००० वर्ष अगाडिका जर्जिया देशमा "वाइन" जस्ता मादक पदार्थ पाइएका छन्।
सबै भन्दा पयराना वाइन बनाउने स्थल (वाइनरी) (४००० इसाइ पूर्वका) अर्मेनियामा पत्ता लागेका छन्। नवऔँ शताब्दी सम्ममा सिराज, मध्य पूर्वी क्षेत्रमा सर्वित्करष्ट वाइन बनाउने स्थलका रुपमा परिचित भयो। सिरा नामका रातो वाइन सिराज यसै कारण भएको अनुमान लगाइएको छ।
वानस्पतिक बयान
अङ्गुर १५ देखि ३०० का झुप्पामा कलेजी, काला, निला, पहेँ‍ला, सुन्तला र गुलाबी रङमा फल्ने गर्दछन्। अङ्गुरका आकार गोलाकार हुन्छन्।
पोषक तत्व
काँचा अङ्गुरमा ८१% पानी, १८% कार्बोहाइड्रेट, १% प्रोटिन, र न्युन मात्रामा फ्याट हुन्छन्। यसमा केही मात्रामा भिटामिन के पनि पाइन्छन्।
अङ्गुरका लहर
धेरै जसो अङ्हुरहरु भाइटिस भिनिफेरा ( युरोपामा पाइने, भूमध्य र मध्य एशिया उत्पति स्थल भएका) बाट विकसित भएका हुन्। अन्य जातहरुमा अमेरिका र एसियामा पनि पाइन्छन्।
पिप्रा प्र. पि.
'''पिप्रा प्र. पि.''' नेपालको पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र, सगरमाथा अञ्चलको सिराहा जिल्लामा अवस्थित गाउँ विकास समिति हो।
जनसङ्ख्या
नेपालको सन् २०११ को जनगणना अनुसार 'पिप्रा प्र. पिको १,१४२ घर धुरीमा कुल जनसङ्ख्या ५,९६८ रहेको छ।
अशोकनगर जिल्ला
अशोकनगर जिल्ला भारतीय राज्य मध्य प्रदेशको एउटा जिल्ला हो।
बरकाकाना
बरकाकाना भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
मृत्युदर
मृत्यु दर निश्चित जनसङ्ख्याको मृत्युको प्रवृत्ति मापन गर्ने दर हो। यो निश्चित क्षेत्रभित्रको जनसङ्ख्याको निश्चित अवधिमा हुने मृत्युको आधारमा मापन गरिन्छ। मृत्युदरलाई धेरै प्रकारले मापन गर्न सकिन्छ।
कोरा मृत्युदर (Crude Death Rate)
शिशु मृत्युदर ( Infant Mortality Rate)
बाल मृत्युदर ( Child Mortality Rate)
म्याकवेथ
म्याकबेथ महान् अङ्ग्रेजी नाटककार विलियम शेक्सपियरद्वारा लिखित विश्व-प्रसिद्ध नाटक हो ।
मृत्युदर
मातृ मृत्युदर ( Maternal Mortality Rate)
उमेर विशिष्ट मृत्युदर (Age specific Mortality Rate)
म र मुर्दाहरू
म र मुर्दाहरू नेपाली साहित्यकार महेशविक्रम शाहद्वारा लेखिएको कथा हो । विसं २०६३को मदन पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल छापामारको छोरो (कथासङ्ग्रह)मा सङ्ग्रहित यो कथा नेपालमा सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा रहेको सामाजिक परिवेशलाई चित्रण गर्दै लेखिएको छ ।
मङ्गोलियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
मङ्गोलियाका ३ सम्पदाहरूलाई संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को)द्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।
विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची
युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित गरिएको मङ्गोलियाका सांस्‍कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची :-
{{Legend|#FFE6BD|† खतरापूर्ण सम्पदा|outline=silver}}
ओसामा बिन लादेन
ओसामा बिन लादेन १० मार्च १९५७ मा साउदी अरबको एक धनी परिवारमा जन्मे। मोहम्मद बिन लादेनका ५२ सन्तानमध्ये १७ नम्बरका थिए उनी। मोहम्मद साउदी अरबका अरबपति ठेकेदार हुन्। उनको कम्पनीले देशको लगभग ८० प्रतिशत सडक निर्माण गरेको थियो। जब लादेनका बाबुको १९६८मा हेलिकोप्टर दुर्घटनाबाट मृत्यु भएपछि पिताको सम्पत्तिका हकदार उनी युवा अवस्थामै विनामिहिनेत करोडपति बन्न पुगे। साउदी अरब के साह अब्दुल्लाह अजिज विश्वविद्यालयमा उनी इन्जिनियरिङ पढ्दै गर्दा कट्टरपन्थी शिक्षक र विद्यार्थीसँग नजीकिए।
अनेकाँै बहस र अध्ययनपछि पश्चिमी देशमा बढेको सामाजिक र पारिवारिक मूल्यको पतनविरुद्धमा देखापरे। त्यसअघि आफ्नो परिवारसँग युरोप घुम्न जाँदा फेसेनेबेल कपडामा देखिएका थिए।
तर जब १९७९मा सोभियत सङ्घले अफगानिस्तानमाथि हमला गर्यो ओसामाले सुख-सुविधाको जीवन त्यागे र मुजाहिद्दिनसँग हात मिलाए। अफगानिस्तानमा अरबी मानिससँग मिलेर अभियान चलाउने समयमा उनले अलकायदाको मूल सँगठन स्थापना गरे। अफगानिस्तानबाट फर्केपछि उनले साउदी अरबका शासकको विरोध गर्नसमेत भ्याए। ओसामा भन्थे साउदी अरबको शासकले नै अमेरिकी सेनालाई साउदी अरबमा िभœयाएका हुन्। मध्यपूर्वमा अमेरिकी सेनाको उपस्थितिलाई लिएर असन्तुष्ट लादेनले १९९८ मा अमेरिकाको विरुद्धमा युद्धको घोषणा गरेका थिए। १९९४ मा अमेरिकी दबाबका कारण साउदी अरबले उनको नागरिकता खारेज गरेको थियो। त्यसपछि उनी सुडान हुँदै १९९६ पुनः अफगानिस्तान पुगे।
१९९८ मा केन्या र तान्ज ११मा अमेरिकी वल्र्ड ट्रेड सेन्टर ध्वस्त पारेपछि बिन लादेन ओसामाबिनलाद न
हत्या प्रयास
१९९४ फेब्रुअरीमा साउदीतर्फबाट केही लिबियनहरूले सुडानमा ओसामाका घरमै आक्रमण गरेका थिए। १९९८ अगस्ट २० का दिन 'अप्रेसन इनफिनिट रिच'का रूपमा युएस नेभीले अफ्गानिस्तानको खोस्तस्थित अल कायदाको तालीम केन्द्रमा ६६ वटा क्रुज मिसाइल हान्दा ३० जनाको मृत्यु भए पनि ओसामा बचेका थिए।
त्यस्तै सन् २००० मा अफ्गानिस्तानकै पहाडमा गाडीहरूको एक लस्करमा रकेट उर्जित गि्रनेडहरू हान्दा शंकास्पद एक गाडी ध्वस्त भयो, ओसामा चलाखीपूर्वक अर्कै गाडीमा चढेकाले बचे। ट्विन टावर ध्वस्त पारिएको अढाई महिनाभित्रै लादेनको मूल क्याम्प तोराबोरा पहाडमा भयानक आक्रमणसहित कब्जा गर्दा युएस फौज पुग्नु दुई घन्टाअघि नै उनी भाग्नुमा आईएसआईको हात रहेको आशंका गरिएको थियो।
ओसामा बिन लादेनको अन्त्य
मे २, २०११ मा ओसामा बिन लादेन अन्ततः डेभग्रु (नेभल स्पेसल वारफेयर डेभलपमेन्ट ग्रूप)को सिल (सि, एयर एन्ड ल्यान्ड) टिम नं ६ का हातबाट दुई गोली खाएर मारिए। २००१ सेप्टेम्बर ११ को हमलालगत्तै अमेरिकी कंग्रेसले आतंककारी देश, सङ्गठन तथा व्यक्तिविरुद्ध सैनिक शक्ति प्रयोग गर्ने अधिकार राष्ट्रपतिलाई दिएदेखि 'ओसामा हन्ट' सुरु भएको थियो।
सन्दर्भ सामग्री
आल्á é ,एर्द
तुल्सी गिरी
उनी नेपालमा "पन्चायत ब्यबस्थाको जननी" मनिन्छन्र । सबैभन्दा कम उमेरमा प्रधानमन्त्री हुने ब्यक्ति पनि हुन्।३४ वर्षको उमेरमा नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका गिरी नेपाली राजनीतिक इतिहासमा कान्छा प्रप्रधानमन्त्रीका रूपमा समेत चिनिनुहुन्छ । २०१७ सालमा तत्कालिन राजा महेन्द्रले निर्बाचित सरकार अपदस्थ गरेपछि बिपी कोइरालालाई हटाएर गिरीलाई पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरिएको थियो । त्यसको ४ वर्ष पछि २०२१ सालमा गिरी दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री बन्नुभएको थियो ।
राजा महेन्द्रलाई सहयोग गरेका उनले राजा विरेन्द्रको ३६ सालमा जनमत संग्रहमा असहमति जनाउँदै श्रीलंकातिर लागेका थिए । उनी लामो समय देखि बिदेशमा बस्दै आएका थिए, नेपालमा माघ १९ गतेको राजनीतिक घटना पछि नेपाल आएका हुन्। राजतन्त्र ढलेपछि भने उनी नेपालमै बसेका थिए ।
बरिष्ठ राजनीतिज्ञ गिरी आफ्नो जीवनकालभरि अविचलितरूपमा राजतन्त्रका पक्षधर रहे ।
केइटी पेरी
केइटी पेरी एक अमेरिकी गायिका, गीतकार, महिला व्यापारी तथा अभिनेत्री हुन् । उनको जन्म  स.न् १९८४ को अक्टोबर १८ मा अमेरिकाको, क्यालिफोर्निया स्थित स्यान्टा बारबरा भन्ने ठाँउमा भएको थियो ।
उनि संसारकै टुइटरमा सबै भन्दा बढि फलोवर भएकी महिला हुन। ११० मिलियन उनका फलोवर रहेका छन।
नेहा राज्यलक्ष्मी शाह
नेहा राज्य लक्ष्मी शाह नेपाली गायिका हुन् ।
बरौनी
बरौनी भारतका सहरहरू मध्येको एउटा सहर हो।
सनराइज बैंक
सनराइज बैङ्क लिमिटेड (Sunrise Bank Limited) नेपाल राष्ट्र बैङ्कबाट 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त वाणिज्य बैङ्क हो । यस बैङ्कको स्थापना २०६४ भएको हो ।
मिति २०७७ साल असोज सम्ममा यो बैंकको पुजी ८.९६८ अर्व रहेको छ, जसमा ५१.१% सस्थापक शेयर र ४८.९% पब्लिक शेयर रहेको छ | हाल यस बैंकका देशभर १३० शाखा, २९ शाखा रहित प्रतिनिधि, ४ वटा बिस्तारित काउन्टर र १२१ ए.टि.एम् रहेका छन् |
आधिकारिक वेबसाइट
www.sunrisebank.com.np
अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय
अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय संयुक्त राष्ट्रसंघको न्याय सम्बन्धी प्रमुख अङ्ग हो। यसको स्थापना संयुक्त राष्ट्रसंघको घोषणा पत्र अन्तर्गत भएको हो। यसको उद्घाटन अधिवेशन सन् १८ अप्रिल, १९४० मा भएको हो । यसको लागि एक विशेष संस्था- 'इन्टरनेशनल कोर्ट अफ जस्टिस’ - बनाइयो र यस न्यायालयको कार्य सञ्चालन यसै विधानका नियमहरु अनुसार हुनेगर्छ।
अमरनाथ मन्दिर
अमरनाथ गुफा हिन्दूहरूको एउटा प्रमुख तीर्थस्थल हो। यो गुफा भारतको जम्मू र कश्मीर राज्यमा अवस्थित श्रीनगर सहरबाट उत्तर-पूर्वमा १३५ किलोमिटरको दुरीमा रहेको छ। अमरनाथ समुन्द्र सतहदेखि १३,६०० फिटको उचाइमा रहेको छ। यस गुफाको लम्बाइ (भित्र देखि गहिराइ) १९ मिटर र चौडाइ १६ मिटर छ। गुफा ११ मिटर अग्लो छ। अमरनाथ गुफा भगवान शिवसँग सम्बन्धित प्रमुख धार्मिक स्थलहरू मध्ये एक हो। पौराणिक कथाहरूका अनुसार यस स्थानमा भगवान शिवले माता पार्वतीलाई अमरत्वको रहस्य बताएका थिए। यसैका आधारमा अमरनाथ गुफालाई तीर्थहरूको पनि तीर्थ भन्ने गरिन्छ।
यहाँको प्रमुख विशेषता पवित्र गुफामा हिउँबाट प्राकृतिक रूपमा शिवलिंगको निर्माण हुनु हो। प्राकृतिक हिउँबाट निर्मित हुने कारणले यसलाई स्वयम्भु हिमानी शिवलिङ्ग पनि भन्ने गरिन्छ। आषाढ शुक्ल पूर्णिमाबाट शुरू भएर जनैपूर्णिमासम्म पुरै साउन महिनाभर पवित्र हिमलिंग दर्शनको लागि यहाँ लाखौं श्रद्धालु आउने गर्दछन्। यस पवित्र गुफाको परिधि लगभग १५० फिट छ र यस गुफामा माथिबाट हिउँको पानीको स-सानो थोपा कुनै-कुनै स्थानमा झर्ने गर्दछ। यसै गुफामा एउटा यस्तो स्थान पनि छ, जहाँ हिउँको पानी झर्दा झर्दै त्यहाँ लगभग दश फिटको अग्लो शिवलिङ्ग बन्दछ। चन्द्रमाको आकार घटबढ अनुसार यस शिवलिङ्गको आकार पनि घट्ने-बढ्ने हुन्छ। श्रावण पूर्णिमामा यहाँ यो पवित्र शिवलिङ्ग आफ्नो पूर्ण आकारमा हुन्छ र औंसीसम्म यो छोटो हुँदै जान्छ। आश्चर्यको कुरा के छ भने यो शिवलिङ्ग ठोस हिउँबाट बनेको हुन्छ, जबकि गुफामा सामान्यत: काँचो हिउँ हुन्छ जुन हातमा राख्ने बितिकै हराउँछ। मूल अमरनाथ शिवलिङ्गदेखि केही फिटको दुरीमा गणेश, भैरव र पार्वतीको यस्तै बेग्ला बेग्लै हिमखण्डहरू छन्।
जनविश्वास
यहाँको जनआस्था अनुसार यसै गुफामा माता पार्वतीलाई भगवान शिवले अमरकथा सुनाएका थिए जसलाई सुनेर सद्योजात शुक-शिशु शुकदेव ऋषिको रूपमा अमर भएका थिए। गुफामा आज पनि परेवाको एक जोडी देखिन्छ भन्ने गरिन्छ जसलाई श्रद्धालुहररू अमर पक्षी भन्ने गर्दछन्। ती परेवाहरू पनि अमरकथा सुनेर अमर भएको विश्वास गरिन्छ। त्यहाँ यस्तो मान्यता छ कि जुन श्रद्धालुलाई ती परेवाको दर्शन हुन्छ, तीनलाई शिव पार्वतीले आफ्नो प्रत्यक्ष दर्शनबाट गौरवान्वित गरेर त्यस प्राणीलाई मुक्ति प्रदान गर्छन्। यो पनि विश्वास रहँदै आएको छ कि भगवान शिवले आफ्नो जीवनसाथी पार्वतीलाई यस गुफामा एउटा यस्तो कथा सुनाएका थिए, जसमा अमरनाथको यात्रा र त्यसको मार्गमा आउने विभिन्न तिर्थस्थलको बारेमा जानकारी रहेको थियो। यो कथा कालान्तरमा अमरकथाको नामले विख्यात भएको थियो।
केही विद्वानहरूको मत छ कि भगवान शंकर जब पार्वतीलाई अमर कथा सुनाउन गइरहेका थिए, त्यस समय उनले स-साना अनन्त नागहरूलाई अनन्तनाग भन्ने स्थानमा छोडे, निधारको चन्दनलाई चन्दनवाडीमा राखे, तथा घाँटीमा रहेको शेषनागलाई शेषनाग नामक स्थानमा राखेका थिए। यी सबै स्थलहरू आज पनि अमरनाथ यात्राको क्रममा भेटिन्छन्। अमरनाथ गुफालाई सबैभन्दा पहिले सोह्रौँ शताब्दीको पूर्वार्धमा एउटा मुसलमान समूहले खोजेका थिए। अमरावती नदीको बाटोमा अगाडि जाँदा समय समय अरू पनि साना-ठूला धेरै गुफाहरू देखिन्छन्। ती सबै हिउँले ढाकिएका हुन्छन्।
अमरनाथ यात्रा
अमरनाथ यात्रामा जाने मुख्य दुई वटा मार्गहरू छन्। एउटा पहलगाम हुँदै र अर्को सोनमार्ग बलटाल हुँदै जान सकिन्छ। तसर्थ पहलगाम र बलटालसम्म कुनै पनि साधन प्रयोग गरेर पुग्न सकिन्छ, त्यहाँबाट अगाडि जानका लागि आफ्नो खुट्टाको प्रयोग गर्नुपर्दछ। अशक्त वा बृद्धहरूका लागि सवारीको प्रबन्ध गर्न सकिन्छ। पहलगामदेखि जाने बाटोलाई सरल तथा सुविधाजनक मानिन्छ।
बलटालदेखि अमरनाथ गुफाको दुरी १४ किलोमिटर मात्रै छ तर यो एकदमै कठिन बाटो रहेको छ र सुरक्षाको दृष्टिले पनि संदिग्ध छ। त्यसकारण भारत सरकारले पनि यस मार्गलाई सुरक्षित मान्दैन र बढीभन्दा बढी यात्रीहरूलाई पहलगामको बाटो अमरनाथ जान प्रेरित गर्दछ। तर रोमान्च तथा जोखिम लिने खालका शौखिन यात्रीहरू यस मार्गबाट यात्रा गर्न बढी रुचाउँछन। यो मार्ग प्रयोग गरेर जाने यात्रीहरू आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर यात्रा गर्छन्। बाटोमा हुने कुनै प्रकारको क्षतिको जिम्मेवारी भारत सरकारले लिंदैन।
पहलगामदेखि अमरनाथ
पहलगाम जम्मुदेखि ३१५ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। यो एक प्रख्यात पर्यटनस्थल हो। यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य अत्यन्तै मनमोहक छ। पहलगामसम्म जानको लागि जम्मू-कश्मीर पर्यटन केन्द्रद्वारा संचालित सरकारी बस उपलब्ध रहेको छ। पहलगाममा गैरसरकारी संस्थाहरूको तर्फबाट लंगरको व्यवस्था गरिएको छ। तीर्थयात्रीहरूको हिडाई यहीँदेखि प्रारम्भ हुन्छ।
किम्बदन्ती अनुसार शेषनाग ताल मा शेषनागको वास छ र चौबीस घन्टामा एकपटक शेषनागले तालबाट बाहिर निस्केर दर्शन दिन्छन्, तर केही तीर्थालुहरूलाई मात्र शेषनागको दर्शन प्राप्त हुन्छ भन्ने भनाई रहेको छ। तीर्थयात्रीहरू यहाँ रात्रि विश्राम गर्छन् र यहींबाट तेश्रो दिनको लागि यात्रा सुरू गर्छन्।
अमरनाथको गुफा यहाँदेखि मात्र आठ किलोमिटर टाढा छ र बाटोमा हिउँ नै हिउँ जमेको हुन्छ। यस दिन गुफाको नजिक पुगेर राति बस्ने बन्दोबस्त गर्न सकिन्छ जसले अर्को दिन बिहानै पूजा अर्चना गरेर पन्चतरणी फिर्ता आउन सकिन्छ। केही यात्री बेलुकासम्म शेषनाग पनि फर्किन्छन्। यो बाटो ज्यादै कठिन रहेको छ, तर अमरनाथको पवित्र गुफामा पुग्नासाथ बाटोको थकान अभुतपुर्व तरिकाले सौम्य हुँदै जान्छ र अद्भुत आत्मिक आनन्दको अनुभूति हुन्छ।
बलटालदेखि अमरनाथ
बलटाल जम्मूदेखि ४०० किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। जम्मूदेखि उधमपुरसम्म रेल, बस आदी सवारी साधनहरू सुविधा रहेको छ। उधमपुरबाट बलटालको लागि जम्मू कश्मीर पर्यटक स्वागत केन्द्रको बस भेटिन्छ। बलटाल शिविरदेखि तीर्थयात्री एक दिनमा अमरनाथ गुफाको यात्रा गरेर फर्किन सक्छन्। तर यो मार्ग ज्यादै कठिन भएको हुनाले कोहि कोही तीर्थालु मात्र यस मार्गबाट जान्छन्।
सुवर्ण शमशेर राणा
सुवर्ण सम्शेर राणा नेपालका २०औं प्रधानमन्त्री [ मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष ] बरिष्ठ राजनीतिज्ञ हुन्। यिनी २०१५ सालमा १ वर्ष नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका थिए। राणा परिवारमा जन्मेका यिनी राणा शासन विरूद्धको आन्दोलनमा व्यापक रूपमा लागेका थिए। यिनी नेपाली कांग्रेसको कोषाध्यक्ष र पछि पञ्चायतकालमा बी. पी. कोइराला  नजरबन्दमा हुँदा कार्यवाहक सभापति बनेका थिए। यिनी नेपालका विद्वान राजनीतिज्ञ कहलाउँछन्।
२३ वर्षको उमेरमा स्नातकोत्तर गरेका सुवर्ण शमशेर राणा परिवारका प्रथम स्नातकोत्तर थिए । केही समय राजा महेन्द्रलाई राजदरबार भित्र गई पढाउने काम गरेका सुवर्णको स्वभाव अन्य राणाको भन्दा नितान्त फरक थियो ।
जन्म र प्रारम्भिक जीवन
सुवर्ण शमशेर श्री ३ भीम शमशेरका नाति तथा हिरण्य शमशेरका छोरा हुन्। उनको जन्म टंगाल दरबार (हालको अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग रहेको भवन) मा भएको थियो। चन्द्र शमशेरले बनाएको ए.बि.सि. रोलक्रमअनुसार उनी सी-क्लास मा पर्दथे।
सि क्लास राणापरिवारको निष्कासन
वि.सं. १९९० चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई चार भन्ज्यांगबाट कटाउने कटु निर्णय लिए । उनीहरूलाई रोलक्रमबाट पनि झिकियो । तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ रुद्र शमशेरलाई पाल्पाको तैनाथवाला, हिरण्यशमशेर वीरगञ्ज , प्रतापशमशेर इलाम, रामशमशेर जलेश्वर लघारिए। त्यसै गरी जनरल तेजशमशेर, रामशमशेर, महावीरशमशेर, सुवर्णशमशेर लगायतका राणाहरू सपरिवार उपत्यकाबाट चैत्र ५ गते लस्कर साथ टिस्टुङको बाटो बाहिरी पाटो लागे। ।
बैधानिक कानुन सुधार समिती
सन् १९४७ अप्रिल २८ मा पद्म शमशेरले गठन गरेको सुधार समितिमा सुवर्ण शमशेर सदस्य सचिव थियो। विक्रम संवत २००४ माघ १३ मा नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४ श्री ३ पद्म शमशेरले जारी गरे तर त्यो जारी पनि भएन, लागू पनि भएन ।
भारत स्वतन्त्र भएको हुनाले नेपालमा जनतालाई थाम्न नसक्ने ठानी पद्मशम्शेरले बैधानिक कानुन २००४ को घोषणा गराए। त्यो कार्यका निम्ति भारतबाट ३ जना सल्लाहकार झिकाएर नेपालको पहिलो संविधानको मस्यौदा तयार गरे। सो संविधान २००४ माघ ४ गते घोषणा गरी २००५ वैशाखसम्म लागू हुने टुङ्गो गरे। वैधानिक कानुनमा श्री ५ र श्री ३ को अस्तित्व, जनताका मौलिक हक, दुई सदनात्मक व्यवस्थापिका, मन्त्रिमण्डल, पञ्चायतीसभा, प्रधानन्यायलय, प्रधान परीक्षक, दरखास्त परिषद् को व्यवस्था गरिएको थियो। बालिगहरूलाई मतदानको अधिकार प्रदान गर्ने पद्मशमशेरलाई उनका अनुदार भारदारहरूले ज्यान लिने धम्की दिए। त्यसकारण वि.सं. २००४ फागुन १८ गते औषधि गर्ने बाहानामा भारततिर गए। त्यसपछि वैधानिक कानुन क्रियाशील हुन पाएन।
नेपाली कांग्रेस
२००४ चैत ३१ गते श्री ३ मोहन शमशेरले नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसलाई अवैध घोषणा गरेपछि नेपाल जस्तो मुलुकमा राणा शासन फाल्ने सशस्त्र संघर्ष मात्रै उपयुक्त औजार हो भन्ने तर्कमा २००६ सालसम्म बी. पी. कोइराला पनि सहमत भए । २००६ चैत २७ गतेदेखि कलकतामा दुवै दलको संयुक्त अधिवेशन बोलाइयो । दुवै पार्टीले 'राष्ट्रिय' र 'प्रजातन्त्र' शब्द झिक्ने सहमति पश्चात पार्टी एकीकरण भयो । र एकीकृत पार्टीको नाम नेपाली कांग्रेस बनेपछि सुवर्ण कोषाध्यक्ष बने ।
राजा महेन्द्रले २०१७ पुस १ गते प्रजातन्त्रको घाँटी निमोठेपछि बीपी सहित थुप्रै नेताहरूलाई सुन्दरीजलमा नयाँ जेल बनाएर थुनियो । उपप्रधानमन्त्री सुवर्णशमशेर भने अघिल्लो दिन कलकत्ता गएकाले जोगिएका थिए । महेन्द्रले उनलाई आफ्नो कदममा साथ दिन भन्दा प्रजातन्त्र विरुद्धका काममा सहयोग गर्न असमर्थता देखाएपछि उसो भए देश बाहिर जान सङ्केत गरेका थिए !
२००७ सालको क्रान्ति
एकीकरण पश्चात सुवर्णका भान्जा थिरबम मल्लको नेतृत्वमा पूर्णसिंह खवास, डीबी राई, दिलमान सिंह लगायतका सेनाको अनुभव बोकेका व्यक्तिहरूको लडाकु दस्ता गठन गरियो । उनीहरूलाई भारतका विभिन्न स्थानमा फौजी तालिम दिन थालियो र हतियार सङ्कलन द्रुतगतिमा सुरु भयो । सशस्त्र क्रान्तिको सम्पूर्ण जिम्मा सुवर्ण शमशेरलाई दिइयो । अनि कांग्रेस पूर्णरूपले सशस्त्र क्रान्तिको तयारीमा जुट्यो । सशस्त्र क्रान्तिलाई विधिवत रूपमा अनुमोदन गर्न २००७ असोज १० र ११ भारतको बैरगनियाँमा कांग्रेसले विशेष सम्मेलन बोलायो । सम्मेलन पश्चात एकदिन सशस्त्र क्रान्तिकै प्रसंगमा कुरा गर्न वीपी र गणेशमान भएको स्थानमा उनी पुगे । कुराकानीकै क्रममा सुवर्णले 'क्रान्तिका निम्ति हतियार किन्न कति रकम चाहिन्छ' भन्ने प्रश्न राख्दा वीपीले 'त्यही २५/३० लाख' भने । जवाफमा सुवर्णले 'त्यतिले कहाँ क्रान्ति हुन्छ, म १ करोड दिन्छु' भने ।
२००७ कात्तिक २५ र २६ को राति शून्य समयमा मुक्ति सेनाले वीरगन्ज आक्रमण गरेर सशस्त्र संघर्षको सुरुवात गर्‍यो र तेजबहादुर अमात्यलाई त्यहाँको प्रमुख बनायो । सशस्त्र संघर्षको पहिलो आक्रमणमा नै थिरबम मल्ल मारिए । छोटो समयमा आधाभन्दा बढी राज्य कांग्रेसको कब्जा र नियन्त्रणमा आयो ।
संयुक्त सरकार
२००७ फागुन ७ गते प्रजातन्त्रको घोषणासँगै गठन भएको संयुक्त सरकारमा क्रान्तिनायक सुवर्ण शमशेर अर्थमन्त्री बने । २००८ माघ १९ गते अर्थमन्त्रीको हैसियतले सुवर्ण शमशेरले नै पहिलो पटक बजेट प्रस्तुत गरे ।
बजेट
प्रजातन्त्रको स्थापनापछि पहिलो पटक मुलुकको आम्दानी के कति हुन्छ, केमा खर्च हुन्छ यसको सार्वजनिक गरिएको थियो । २००८ मा सरकारको सामान्य आम्दानी ३ करोड ५ लाख सोह्र हजार अनुमान गरिएको थियो । खर्च भने ५ करोड ६९ लाख १५ हजार हुने अनुमान गरिएको थियो । जनताको जीवनस्तर उठाउनु र जनताको सांस्कृतिक तथा सामाजिक जीवन उकास्नु बजेटको उद्देश्य थियो । सरकारले मिश्रित आर्थिक प्रणाली अपनाउने नीति लिएको थियो । निजी उद्योग र व्यापारलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति पनि सरकारले तय गरेको थियो ।
कांग्रेस सभापति
२०१२ माघमा वीरगन्जमा सम्पन्न् महाधिवेशनले गणेशमान सिंहलाई पराजित गर्दै सुवर्ण शमशेरलाई सभापतिमा निर्वाचित गर्‍यो । यो महाधिवेशनले कांग्रेसको इतिहासमै अति महत्त्व राख्ने समाजवादी सिद्धान्तलाई अनुमोदन गर्‍यो । त्यसपछि कांग्रेस समाजवादी पार्टी बन्यो । समाजवादी नीतिको प्रस्ताव सुवर्ण शमशेरले नै गरेका थिए ।
भद्र अवज्ञा आन्दोलन
संविधानसभा लगायतको माग गर्दै २०१४ मङ्सिर २२ गते देखि भद्र अवज्ञा आन्दोलन प्रारम्भ गर्‍यो । ठूलो दबाबपछि २०१५ जेठ २ गते सुवर्ण शमशेरको अध्यक्षतामा सर्वदलीय चुनावी मन्त्रिपरिषदको गठन भयो। २०१५ भदौ ३ गते मन्त्रिपरिषद अध्यक्ष एवं अर्थमन्त्री हुँदा उनले दोस्रो बजेट रेडियो नेपालमार्फत सार्वजनिक गरेका थिए ।
आम निर्वाचन
सुवर्णकै नेतृत्वमा २०१५ फागुन ७ देखि पहिलो आम निर्वाचन सुरु भयो। १०९ स्थानमध्ये कांग्रेसले ७४ स्थानमा विजय हासिल गर्‍यो भने उनी बाराको मध्यउत्तर क्षेत्र. नं. ५२, पर्साको पूर्व क्षेत्र नं. ५३ र गुल्मीको दक्षिण-पश्चिम क्षेत्र. नं. ९१ गरी तीन स्थानबाट चुनाव जिते। निर्वाचनपछि राजा महेन्द्र सुवर्णलाई प्रधानमन्त्री बनाउन चाहन्थे ।
२०१७ पुष १ गतेको शाही घोषणा
२०१७ पुस १ गते राजा महेन्द्रले जननिर्वाचित सरकार र प्रतिनिधिसभा भंग गरी सम्पूर्ण शासन हत्याउँदा सुवर्ण शमशेर भारतमा थिए। महेन्द्रको तानाशाही कदमबाट अत्यन्त क्रुद्ध हुँदै २०१७ साल माघमा भारतको पटनामा उनले पार्टीको सम्मेलन बोलाए। सम्मेलनले प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि पुनः सशस्त्र संघर्ष गर्ने निर्णय गर्‍यो। संघर्षको सम्पूर्ण जिम्मेवारी सुवर्णलाई सुम्पियो। सोही कारण निरंकुश पञ्चायती सरकारले उनको बालुवाटारको दरबार, ललिता निवास (हालको राष्ट्र बैक भवन) जफ्त गर्‍यो।
दलमाथि प्रतिबन्ध लागेपछि विदेशिन बाध्य पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताको विदेशी भूमिमा विचल्ली हुनथालेपछि सुवर्णको काँधमा फेरि तिनको भरणपोषणको थप जिम्मेवारी थपियो।
सशस्त्र संघर्ष
कार्यकर्ताको भरणपोषण र २०१८ को सशस्त्र संघर्षका लागि उनले कलकत्तामा रहेको आफ्नो निजी सम्पत्ति र घरसमेत बिक्री गरे। २००७ को सशस्त्र क्रान्तिले जस्तो उचाइ लिन नसकेपछि ८ वर्षको निर्वासन पश्चात २०२५ मा उनी स्वदेश फर्के र जेलमा रहेका आफ्ना नेता तथा कार्यकर्ता छुटाउन पहल गरे।
वीपीको नेतृत्वमा प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना निम्ति २०२९ मा पुनः दोस्रोपटक सशस्त्र क्रान्ति सुरु भयो। नाजुक स्वास्थ्यका कारण यो क्रान्तिमा सुवर्ण त्यति सक्रिय हुन सकेनन्।
व्यक्तिगत जीवन
उनको विवाह स्वेता राज्य लक्ष्मी सँग भएको थियो। उनका तीन छोरा-कनक शमशेर, कञ्चन शमशेर र रुक्म शमशेर राणा र एक छोरी रोमा राज्यश्री राज्य लक्ष्मी थिए।
मृत्यु
२०३४ कात्तिक २४ गते सुवर्ण शमशेरको कलकत्तामा निधन भयो।
यो पनि हेर्नुहोस्
नेपालको पहिलो प्रतिनिधिसभा (२०१५) का सदस्यहरू
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदको  सातौँ संस्करण हो ।जुन ३५  वर्ष पछि पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रले आयोजना गरेको थियो ।नेपाली खेल जगतको महाकुम्भ मेलाका रूपमा परिचित यस बृहत खेलकुदमा जम्मा ३५ खेलहरू समावेश गरिएको थियो । यस्तै यस राष्ट्रिय खेलकुदको मुख्य नारा ``पूर्वाञ्चलमा खेलकुद सातौँ, विविधतामा रमाएर बाचौं´´ थियो।
उद्घाटन समारोह
राष्ट्रपति विद्यादेवी भणडरीले विराटनगरको सहिद रंगशालामा भव्य समारोहबीच सातौ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता उद्घाटन गरेकी थिइन् ।उद्घाटन कार्यक्रममा राष्ट्रपति भण्डारीले राज्यको सीमित साधन स्रोतले मात्र खेलकुद क्षेत्रको समग्र विकास सम्भव नहुने भएकोले सार्वजनिक निजी साझेदारी लगाउनी बढाउनु पर्ने बताइन् । भण्डारीले भनिन्, ``राज्यको प्रयास खेलकुदमा आफ्नै लगानी अभिवृद्धि गर्ने भए पनि त्यसले मात्र समग्र खेल क्षेत्रको विकासमा अपुग हुने भएकोले साझेदारी बढाइनु पर्छ ।´´ खेलकुदका माध्यमबाट नेपाली खेलाडीको निष्ठा र समर्पणले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा इज्जत तथा प्रतिष्ठा बढेको बताउदै राष्ट्रपतिले गत वर्षको भूकम्पको नाकारात्मक प्रभावका बाबजुत पूर्वाञ्चलमा राष्ट्रिय खेलकुद हुनु सुखद पक्ष भएको बताइन् । भण्डारीले क्रिकेट र फुटबलमा नेपाली खेलाडीले गरेको प्रगति प्रशंसायोग्य भएको चर्चा गरिन् ।
उद्घाटन कार्यक्रममा युवा तथा खेलकुद मन्त्री दलजीत श्रीपालीले सातौँ खेलकुद खेलको विकासमा कोसेढुंगा सावित हुने बताए । खेलकुद सचिव महेशप्रसाद पौडेलले काठमाडौँ, विराटनगर र पोखरामा राष्ट्रियस्तरको रंगशाला निर्माण गर्ने लक्ष्यलाई यो प्रतियोगिताले थप बल मिल्ने बताए । उनले जाकर्तामा हुने एसियाली खेलकुद, नेपालमा सन् २०१९ मा हुने सागको तयारीका लागि पनि सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद सहयोगी हुने बताए ।
राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका सदस्य सचिव केशवकुमार विष्टले प्रतियोगिताले पूर्वाञ्चलमा खेलकुदको विकास उत्साहजनक रूपमा बढ्ने बताए । प्रतियोगितामा ओलम्पीयन बैकुण्ड मानन्धर, दिपक विष्ट, संगीना वैध, चन्द्रकला थापा, डम्बर कुवँर, अर्जुन पण्डित, टिकाराम श्रेष्ठ, मेनुका रावत, पुष्पराज ओझालगायतले विराटनगरको सहिद रंगशालामा सातौँ खेलकुदको ज्योति परिक्रमा गराएका थिए।
खेलाडी नगेन्द्र पोमुले सातौँको खेलकुद ज्योति प्रज्वलन गराए । यसअघि पाँच विकास क्षेत्रका पाँच टिम र तीनवटा विभागीय टिम नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरीको टिमले मैदानमा मार्चपास गरेका थिए । राष्ट्रिय तथा सांस्कृति पक्ष झल्कने नृत्यका साथै सातौँको मस्कट अर्नाको मास्क लगाएका खेलाडीले खेल मैदानको माहौल निकै रोमाञ्चक बनाएका थिए। कार्यक्रममा गायक सुमित खड्का र प्रश्ना शाक्यले खेलाडीकै लागि बनाइएको गीत गाए । तुलब्यानरका साथ बेहुली झैं सिँघारिएको सहिद मैदानको उद्घाटन कार्यक्रम हेर्ने सर्वसाधारणको बाक्लो उपस्थिति थियो । दुई घण्टा ३० मिनेटसम्म चलेको उद्घाटन कार्यक्रममा विद्यार्थीको सांगीतिक तथा सांस्कृतिक प्रस्तुति रमाइलो थियो। उद्घाटनमा जातीय पहिचान झल्कने झाँकीका साथै खेलाडीले मार्चपाससमेत गरेका थिए ।
सहभागी टिमहरू
[[Image:Nepal development regions.png|550px|thumb|right| सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागी नेपालका विकास क्षेत्रहरू: {{legend|orange|सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र}} {{legend|dodgerblue|मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र}} {{legend|violet|पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र}} {{legend|pink|मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र}} {{legend|yellow|पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र}}
]] सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा सहभागी टिमहरू :
प्रदर्शनी खेलहरू
यस राष्ट्रिय खेलकुदमा केहि खेलहरूलाई मात्र प्रदर्शनीका रूपमा राखिएको थियो ।यस्ता खेलहरूका पदक भने पदक तालिकामा समावेश गरिएको थिएन।
खेल स्थान
पूर्वाञ्चलमा २०७३ पुस महिनाको ०८ गतेदेखि सञ्चालन भएको सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिताका लागि खेलस्थल र खेल तोकिए अनुसारको विवरण तल प्रस्तुत गरिएको छ। पूर्वाञ्चलका तीनअञ्चलका दुई–दुई जिल्लालाई स्थल तोकेरप्रतियोगिता सञ्चालन भएको थियो। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद(राखेप) का तत्कालिन सदस्यसचिव केशवकुमार विष्टले खेलकुद पुर्वनै इटहरीमा एक पत्रकार सम्मेलन गर्दै सुनसरी, मोरङ, झापा, इलाम, सिरहा र सप्तरी जिल्लालाई खेलस्थल तोकेका थिए। राष्ट्रिय खेलकुद विराटनगरमा उद्घाटन भएको थियो भने  घरानमा समापन भएको  थियो । प्रतियोगिताको उद्घाटन राष्ट्रपतिद्वारा  र समापन उपराष्ट्रपतिद्वारा गरिएको थियो
साथै कुनै-कुनै खेलहरू पूर्वाञ्चलको कमजोर भौतिक संरचनाको कारण काठमाडौ र पोखरा लगाएतका अन्य पूर्वाञ्चल बाहिरका जिल्लाहरूमा समेत सञ्चालन भएको थियो । त्यस्ता खेलहरू मध्ये लन टेनिस पोखरामा तथा पौडी काठमाडौँमा सञ्चालन भएको थियो।
*नोट:-(माथि खेल विवरण खेलकुद पुर्व राखेपबाट सार्वजनिक भएको विवरण अनुसार रहेको छ।)
उपाधि/सम्मान
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिताका सबै खेलमा उच्च पदक प्राप्त गर्दै शीर्ष स्थानमा रहेको नेपाली सेना, दोस्रो भएको नेपाल प्रहरी र तेस्रो स्थान प्राप्त गर्न सफल सशस्त्र प्रहरी टोलीलाई पहिलो, दोस्रो र तेस्रो स्थानको उपाधि पनि दिइएको थियो।
पदक तालिका
यसैगरी सशस्त्र प्रहरीले ४७ स्वर्ण, ४३ रजत र ५६ कास्यसहित १४६ पदक प्राप्त गर्दै खेलको पदक तालिकामा दोस्रो तथा नेपाल प्रहरीले ४० स्वर्ण, ३७ रजत र ४० कास्य पदक सहित एक १७ पदक प्राप्त गर्दै खेल पदकमा तेस्रो स्थान प्राप्त गरेका थिए।
त्यसैगरी खेलको पदक तालिकामा मध्यमाञ्चल टोलीले ३१ स्वर्ण, ४९ रजत र ५७ कास्यसहित एक सय ३७ पदक जितेको थियो । मध्यपश्चिमाञ्चलले आठ स्वर्ण, ४२ रजत र १४ कास्यसहित ६४ पदक तथा पश्चिमाञ्चलले सात स्वर्ण, २१ रजत र ३४ कास्यसहित ६४ पदक हात पारेका थिए । पूर्वाञ्चलले छ स्वर्ण, १६ कास्य र ४७ रजतसहित ६९ पदक र सुदूरपश्चिमाञ्चलले चार स्वर्ण, ११ रजत र ५९ कास्यसहित ७४ पदक प्राप्त गरेका थिए ।जुन तलको पदक तालिकाले समेत प्रस्त पार्दछ।
आर्थिक विवरणहरू
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुदको निम्ति नेपाल सरकारले करिब आठ करोड बजेट छुट्टाएको थियो ।भने उद्घाटन समारोहका निम्ति ८० लाख लागत लाग्ने अनुमान समेत गरिएको थियो ।
मस्कट तथा लोगो
राष्ट्रिय खेलकुद परिषद(राखेप) ले पूर्वाञ्चलमा हुने सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद– २०७२ मा प्रयोग हुने लोगो र मस्कट सार्वजनिक गरेको थियो। सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद तयारी सचिवालयका प्रमुख कमल खनाल संयोजक तथा प्रोफेसर राधेश्याम मुल्मी र रमेश खनाल सदस्य रहेको तीन सदस्यीय छनोट समितिले छनोट गरेको लोगो र मस्कट सार्वजनिक गरिएको हो । छनोट भएको लोगो खिमराज श्रेष्ठ तथा मस्कट सन्तोष विष्टले तयार गरेका हुन् । पारिश्रमिक स्वरुप श्रेष्ठलाई ४५ हजार र विष्टलाई ३५ हजार नगद पुरस्कार प्रदान गरियो ।
तत्कालीन राखेप अध्यक्ष समेत रहेका युवा तथा खेलकुद मन्त्री पुरुषोत्तम पौडेलले त्रिपुरेश्वरस्थित राखेप हातामा रहेको सेमी कभर्डहलमा आयोजित एक कार्यक्रमबीच लोगो र मस्कट सार्वजनिक गरेको।राखेपले लोगो र मस्कटको नाम -२०७२ राखेपनि विभिन्न कारण बस प्रतियोगिता २०७२ सालमानै हुन सकेन र तीन पटकको प्रतियोगिता सञ्चालन मिति सारिए र हाल सम्मको अन्तिम मिति २०७३ मंसिरको चौथो हप्ता देखि तय गरेको छ।
लोगोमा राष्ट्र र राष्ट्रियता झल्किने गरी चन्द्र सूर्य अंकित झण्डाको रातो पृष्ठभूमिलाई अर्ध गोलाकार रूपमा नीलो रंगले घेरिएको, पूर्वाञ्चलको झलक दिने गरी सगरमाथाको चुचुरो राखिएको, खेल भावनालाई समेट्न शान्तिको प्रतीक परेवा अंकित मसाल बोकेको एकता र सद्भावको सन्देश दिने ७ खेलाडीहरु दौडिरहेको र सात रंगको संयोजन गरिएको तथा खेलको संस्करण र क्षेत्रको परिचय दिने गरी सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद– २०७२ लेखिएको छ ।
कानेउन्यु
कानेउन्यु, हंसपादी अथवा हंसराजबुटी रानीसिन्का जस्तै ओसिलो चट्टान तथा पर्खालहरूमा उम्रने वनस्पति हो । यसको पात हाँसको खुट्टा जस्तै दुईतिर फैलिएको १ देखि २ सेमि लामो अगाडिको किनारा घुमेको हुन्छ । यो फूल नफुल्ने वनस्पति हो जसको पुनरूत्पादन बीजाणु (स्पोर)को माध्यमबाट हुन्छ । यसको पातको किनारामा बीजाणु  कोषहरू हुन्छन् । यसको बोटलाई सुकाएर पिसेर बनाइएको धुलो वा पकाएको काँढापानीले ज्वरो, रुघाखोकी, पेटसम्बन्धी विभिन्न रोगहरूमा लाभ पुर्याउँछ । एक चम्चा धुलो मनतातो पानीसँग खाँदा कफ र छातीको रोगबाट मुक्ति पाउन सकिन्छ । महिलाहरूको मासिकधर्ममा गडबडी हुने तथा तल्लो पेट दुख्ने समस्यामा पनि यो वनस्पतिको प्रयोग गरिन्छ । यसको प्रयोग रक्त विकार, बिषविकार तथा घाँटीको समस्यामा पनि गरिन्छ । यसलाई गुर्जोको साथमा मिसाएर खाँदा लाभदायक हुन्छ ।
सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३
मस्कट तथा लोगो
नेपालको पूर्वी दक्षिण भेग, कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षण क्षेत्रमा पाइने अर्नालाई मस्कटको रुप दिइएको छ ।
स्रोत
श्रेणी :नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद
लखन थापा मगर
जन्म
नेपालको इतिहासमा प्रथम शहीदको गरिमामय स्थान प्राप्त गरेका लखन थापा मगरको जन्म वि.सं.१८९१ (ई.सं १८३४) मा हालको गोरखा जिल्ला, बुङकोट–४ को काहुले भङ्गार (भञ्ज्याङ) मा भएको थियो। डा. हर्षबहादुर बुडा मगरले 'राष्ट्रका गौरव तथा नेपालका प्रथम शहीद लखन थापा मगर (द्दितीय )' पुस्तकमा उल्लेख गर्नुभए अनुसार, 'अन्नेरेरी कप्तान हनुमंसिंह थापा, सरदार बहादुर ( १८९१ -१९०१ ई.) २/३ गोर्खा राइफलका प्रथम सुबेदार मेजर थिए। हनुमंसिंहका काका लक्ष्मणसिंह थापाको जन्म गोरखामा १८३४ ई. मा भएको हो (२०५४, पृष्ठ ७ )। ' यसबाट पनि लखन थापा मगरको जन्म गोर्खाको काहुले गाउँमा नै भएको हो भन्ने कुरा ऐतिहासिक रूपबाट नै सान्दर्भिक देखिन्छ। उनको जन्म जुम्ल्याहा दाजुभाई का रूपमा भएको थियो। राम र लक्ष्मण दुई दाजु भाइ मध्ये लक्ष्मण थापालाई नै पछि लखन थापा भनिएको हो।
बाल्यकाल तथा प्रारम्भिक शिक्षा
ठोस प्रमाणको अभावमा लखन थापा मगरको वाल्यकाल कहाँ र कसरी वित्यो भन्ने तथ्य उपलब्ध गराउन गाह्रो छ। तर उनको पुर्ख्यौली वाल्यकालका सम्बन्धमा अध्ययन गरे अनुसार सुगौली सन्धिपछि लखन थापा मगरका पुर्खाहरूमध्य आधा आफ्नै पुरानो गोरख गण सहित काठमाडौँ फर्केका थिए भने बाँकी रहेका आधा इस्ट इन्डिया कम्पनीको फौजमा सेवा गर्न बसेकाहरू तेश्रो गोर्खामा नोकरी गरी कालान्तरमा अल्मोडालाई आफ्नो भारतीय वतन बनाउन पुगेका थिए (डा. बडामगर,२०५४,९ )  नेपालको पहिलो शिक्षालयको रूपमा स्थापित काठमाडौँ दरबार स्कुलमा राणा र राजपरिवारका सदस्यहरू मात्र पढ्न पाउँदथे। त्येसैले लखन थापा मगरको समयमा नेपालमा सर्वसाधारण जनताहरूले शिक्षा हासिल गर्नको लागि कुनै औपचारिक व्यवस्था थिएन। विकट गाउँहरूको त कुरै छोडौं राजधानी शहर काठमाडौँमा समेत कुनै विद्यालय खुलेका थिएनन्। नेपालका आफ्ना नातेदारहरूले छोराहरूलाई पढाउन भारत पठाउने गर्दथे। तसर्थ लखन थापा मगरले पनि तेश्रो गोर्खा राइफल्स्मा रहेका आफ्नै सम्बन्धीको फमिली क्वाटरमा बसेर प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेको हुनुपर्दछ। सामान्यत: कुनै पनि व्यक्तिले वाल्यकाल बितेको स्थानमा नै प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गरेको हुन्छ। लखनको वाल्यकाल अल्मोडामा प्रारम्भिक जीवन बिताएको र शिक्षा हासिल गरेको भन्ने कुरा ऐतिहासिक रूपबाट सान्दर्भिक देखिन्छ।
सैनिक सेवा
नेपालको इतिहासमा मातृभूमिको रक्षार्थ नेपाली सेनाका वीर सपूतहरूले देखाएको बहादुरी, साहसी र बलिदान अद्दितीय छ। प्रारम्भिक शिक्षा समाप्त भएपछि लखन थापाले सैनिक सेवामा जाने इच्छा प्रकट गरे। त्यसबेला पुस्ता दरपुस्ताहरू एउटै पल्टनमा भर्ना हुने चलन थियो। उनको पुख्र्यौली परिवारलाई हेर्दा धेरैजसोको तेश्रो गोर्खा राइफल्समा भर्ना हुने परम्परा बनिसकेको थियो। त्यसैले फौजी जागिरका लागि आफन्तहरूले लखनलाई पनि सोही पल्टनमा भर्ना हुन उत्प्रेरित गर्न थाले तर सो कुरा मञ्जुर नगरेकाले उनले पारिवारिक दवाव पनि झेल्नु परेको थियो। बाल्यकालदेखि नै अत्यन्त स्वाभिमानी र राष्ट्रबादी स्वभावका लखन थापाले विदेशी सेनामा भर्ना भएर ईष्ट इन्डिया कम्पनीको चाकडी गर्न पट्टकै रुचाएनन्। नेपाली सेनाको तुलनामा अङ्ग्रेजी सेनामा त्यसबेला उपलब्ध हुने सुख, सुविधा, सहुलियत र मोजमज्जा आदिको ठूलो आकर्षण रहे तापनि उनले पुख्र्यौली परम्परालाई तोड्न गाह्रो मानेनन्। आफ्नो देशको राष्ट्रियता, स्वाभिमान, स्वतन्त्रतालाई जोगाउन र तिनको संरक्षण, सम्बद्र्धन गर्ने लखनको उत्कट इच्छा थियो। मातृभूमि प्रति बफादार भै राष्ट्रको लागि मरिमेट्ने अभिलाषा उहाँको हृदयमा थियो।
राष्ट्र प्रेमको पवित्र भावना बोकेर बीस वर्षको उमेर अर्थात् वि.सं.१९११ (सन् १८१४) मा आफ्ना पुर्खाले रुचाएको पुरानो गोरख गणमा उनी भर्ति भए। अत्यन्त योग्य, सक्षम र तीक्ष्ण बुद्धि भएकाले उनले रणकौशल, सैन्य सङ्गठन, सामरिक योजना, युद्धकला र रण प्रविधि आदिबारे दक्षता हासिल गरे। पराक्रम, दूरदर्शी र उपयुक्त समयमा उचित निर्णय लिन सक्ने क्षमतावान भएकाले गर्दा चौध वर्षको सैनिक जीवनमा वि.सं.१९२५ मा उनी कप्तानको दर्जामा पुगे। जङ्गबहादुरको शासन कालमा जति सुकै योग्य र क्षमतावान भए पनि साधारण परिवारका सैनिकहरूले जर्नेलसम्म हुन पाउँदैन थिए।
भारतीय विद्रोहको प्रभाव र स्वतन्त्र सेनानीहरू सँग सम्पर्क
अङ्ग्रेज सरकारलाई मद्दत गर्न गएका जङ्गबहादुरसंग भारतीय स्वतन्त्र सेनानीहरूले गोरखपुरमा सम्पर्क पनि गरेका थिए। त्यसैबेला भारतीय विद्रोहीहरूसँग लखन थापाको पनि सम्पर्क भएको थियो। सम्भवतः उनकै माध्यमबाट भारतीय विद्रोहीहरूले जंगबहादुर राणालाई भेटेका पनि होलान्। ती विद्रोेहीहरूसंग सम्पर्क भएपछि लखनले आफ्नो राजनीतिक सोंच र कार्यक्रम पनि सोही अनुसार बनाएको हुनुपर्छ भनेर फ्रांसिली विद्वान मेरी लेकोम्टी टिलोइनले आफ्नो कार्यपत्रमा यसरी उल्लेख गर्नु भएको छ — "लखन थापा जो विद्रोहिहरूसंग संपर्कमा थिए उनले पनि आफ्नै देशको राजनीतिक अवस्थाको राम्रो जानकारी लिन पाए ”(मेरी लेकोम्टी टिलोइनल, “विद्रोही राजा लखन थापा मागर का इतिहास” २०००, pp१५०–१६८ भारतीय सिपाही विद्रोहलाई दमन गरेर निर्मुल पार्न अङ्ग्रेज सरकारले विद्रोहीहरूमाथि गरेका अमानवीय व्यवहारलाई लखनले आफ्नै आँखाले देखेका थिए। उपनिवेशवादको कट्टर समर्थक बनेर अङ्ग्रेजहरूलाई खुशी पार्न जङ्गबहादुरले गरेका निर्मम हत्या, लुटपाट, दमन, अत्याचारबाट लखन अत्यन्त असन्तुष्ट, विचलित र मर्माहत थिए। विद्रोहीमाथि अत्याचार गरिएको सो इतिहास “लखनऊ लूट”को नामले चर्चित छ। सन् १८५७ को सिपाही विद्रोहपछि भारतीय जनताले शुरुवात गरेको स्वतन्त्रता र स्वाधिनताको आन्दोलनलाई लखनले नजिकबाट नियालेर हेरिरहेका थिए। भारतीय स्वतन्त्रताको निमिक्त त्यहाँको जनताले गरेको कठिन संघर्ष र सहादतले उनीहरूमा राष्ट्रभक्तिको भावना जागृत भयो र जंगबहादुरको अधिनायकबादी निरंग्कुश तन्त्र विरुद्द संघर्षमा उत्रने दृढता पैदा हुन पुग्यो। त्यसैले भारतबाट काठमाडौँ फर्कने वित्तिकै श्रीपत गुरुङले जंगबहादुरको विरुद्द सैनिक विद्रोह गर्ने आँट गरे। तर यस सम्बन्धमा रहस्य खुलेपछि वि.सं. १९१४ जेठ १२ गते सैनिक अधिकृतहरूलाई उक्साई जंगबहादुर विरुद्द सैनिक विद्रोह गर्न खोजेको भन्ने आरोपमा टुँडिखेलमा आयोजित विजय परेडको अवसरमा नै उनको हत्या गरियो। यस घटनापछि नेपालमा सैनिक विद्रोह्द्दारा जंगबहादुरको निरंकुश सत्ताच्युत गर्नसक्ने सम्भावना नभएको कुरा लखन थापाले शिक्षा पाए। जनएकताद्दारा विद्रोह गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि उनलाई महसुस भयो र जनजागरण गराई जनस्तरबाटै विद्रोहको ज्वाला विष्फोटन गराउने कार्यमा अग्रसर भई सक्रिय रूपमा लागे।
जङ्गबहादुर विरुद्ध लखन थापा मगरको विद्रोह
जङ्गबहादुरको जहानियाँ, तानाशाही र निरङ्कुश शासनबाट नेपाली जनता ज्यादै पीडित, शोषित र दुःखित थिए। तापनि प्रथम विश्वयुद्धभन्दा अघि जङ्गबहादुरको अत्याचारी शासन विरुद्ध कुनै सशक्त विरोध हुन पाएन। त्यस्तो हुनुमा नेपाली समाजको अज्ञानता, अशिक्षा र दयनीय आर्थिक अवस्था नै मुख्यरूपले जिम्मेवार थियो। साथै भारतीय भूमिबाट निरङ्कुश शासनको विरुद्ध कुनै कारवाही हुन नदिने अङ्ग्रेज सरकारको पनि नीति थियो। तर विश्वयुद्धपछि तत्कालीन आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्थामा क्रमशः परिवर्तन आयो। त्यसै समयमा लखन थापा मगर र उनका सहयोद्धा जयसिंह चुमी मगर तीन महिनाको घर विदामा गोरखातर्फ आए। उनीहरूले देशको तत्कालीन राजनीतिक, सामाजिक, धार्मिक परिस्थितिहरूको अध्ययन, मनन गरे। तत्पश्चात् फर्केर आफ्नो सेनामा नफर्कने निधो गरे। जयसिंह चुमी पनि त्यस विचारमा सहमत भए।
लखन थापाले जयसिंह चुमीमगर, शुकदेव गुरुङ, सुपति गुरुङ, ज्ञान दिलदास ब्राह्मण र कानु लम्साल लगायत अन्य व्यक्तिहरूको सहयोगबाट स्थानीय युवाहरूको विद्रोही फौज खडा गरे। ढुङ्गाले घेरी बलियो किल्ला निर्माण भयो। किल्ला परिसरभित्र मनकामना देवीको प्रतिमूर्ति स्थापना गरे। फौजलाई कवाज खेल्ने, तारो हान्ने, विभिन्न तालिम सञ्चालन गर्ने र खाने, बस्ने आदि बन्दोबस्त मिलाए। किल्लाभित्र ढुङ्गेधारा र पोखरीसमेत बनाइएको थियो। सेनालाई आवश्यक पर्ने ६० नाल बन्दुक, ठूलो संख्यामा तरवार, खुकुरी, भाला, डण्डी, धनुकाँड, खुँडा र कटारी जस्ता हातहतियारहरूको बन्दोवस्त गरे। विद्रोही सेनालाई आवश्यक रसदपानीको व्यवस्था मिलाई जनविद्रोह गर्न पूरा तयारी गरेका थिए। यो तयारी गर्न ६ महिनाभन्दा बढी समय लागेको थियो।
लखन थापाले बुङकोट गोर्खामा स्थानिय बिद्रोही सेनाहरू तथा तिन तले दरबार सहित प्यारेड गराउंदको स्थापना गरेका थिए। प्रारम्भमा राजनीतिक तथा रणनीतिक ढङ्गले जंगेको निरंकुश जहानिय शासनलाई हटाई आजाद देश हेर्न चाहन्थे। जङ्गबहादुरको तानाशाही शासनलाई ध्वस्त पार्नका लागि केवल सैनिक विद्रोह मात्र पर्याप्त थिएन। एक सशक्त राजनीतिक सङ्गठन पनि आवश्यक छ भन्ने कुरा दृष्टिगत गर्दै तत्कालीन समयमा प्रचलित जोसमनी धर्मको आडमा उनले नेपाली जनतामा राजनीतिक जागरुकता ल्याउने प्रयत्न गरे। उनी लगायत उनका सहयोगी, समर्थकहरू गोर्खाको गाउँघर र बस्तीबस्ती डुलेर अंग्रेजको दलाल बन्न पुगेका जंगबहादुर बिरुद्द उनकै काला कर्तुतहरूको भण्डाफोर गर्दै हिंडेको र लखन थापाले आम जनतालाई भेला गराई ठाउँठाउँमा भाषण, प्रबचन दिंदै एक प्रकारले प्रशिक्षण दिएको पाइन्छ। सत्य युगको जस्तो सुनौलो शासन (प्रजातान्त्रिक) व्यवस्था ल्याउन उनले पर्याप्त राजनीतिक चेतना समेत प्रवाह गरेको देखिन्छ। यसरी गोर्खामा बिद्रोहको जनलहर फैलिन पुगेको र बिद्रिहिहरूले भारी जनसमर्थन एबं जनसहभागिता पनि जुटाउँदै गएको पाइन्छ।
“...जङ्गबहादुरले नेपाल म्लेच्छलाई बेच्यो, दुनियाँलाई त्राहीत्राही पारिरहेछ। जातिपाति, छुवाछूत झन चर्काएको छ। जङ्गेलाई हटाई नेपाल आमालाई पापको बोझबाट हल्का पार्नु पर्छ। नेपालमा सत्य युग फिराऊँ भन्ने मनकामना माईले मलाई वरदान दिएकी छिन्। लौ भाइ हो तयार होऊँ ...” भन्ने उद्घोष गर्दै जनसमक्ष यस प्रकारका महत्त्वपूर्ण बुँदाहरूमा प्रकाश पार्न थाले—
स्थानीय जनताहरूमा यस्तो उद्घोष, आव्हानको व्यापक प्रभाव पर्न गयो र जनताको स्वतःस्फूर्त सहभागिता र संलग्नता बढ्दै गयो। यसरी जङ्गबहादुर विरुद्ध पहिलो पटक संगठितरूपमा लखन थापाको नेतृत्वमा जनआन्दोलन वा जनविद्रोहको प्रारम्भ भयो। वि.सं. १९२८ सालमा स्थानीय जनताले प्रभावशाली नेता लखन थापालाई आफ्नो राजा वा सो सरह पनि मान्न थाले।
प्रथम शहीदका वास्तविक हकदार लखन थापा (द्वितीय) किन र कसरी ? निरंकुश राणा शासनको सुत्रधार कर्ता जंगबहादुरको राज्य सत्ता विरुद्द बि. सं. १९३२ मा चेतनाको दियालो बालेर लखन थापाको नेतृत्त्वमा जनस्तरबाट उठेको बिद्रोह नै नेपालको पहिलो राजनीतिक आन्दोलन थियो। सबै किसिमका सङ्गठन्हरू खोल्न प्रतिबन्धित अवस्थामा गरिएको यो सांगठानिक बिरोधको परिणामस्वरूप लखन थापा, जयसिंह चुमी (राना), अच्छामी मगर र अन्य चारजना व्यक्तिहरू वि. सं. १९३३ फागुन २ गते जंगबहादुरको आदेशमा क्रुर्तापुर्बक झुन्ड्याइएका थिए। नेपालको राजनीतिक इतिहासमा पहिलो जनबिद्रोहको स्थान ओगट्न सफल यस बिद्रोहलाई दमन गर्ने सिलसिलामा झुन्ड्याइएका सात जना व्यक्तिहरू मध्य लखन थापा मगर सबैभन्दा पहिलो पटक डोरीमा झुन्ड्याइएकाले नै उनलाई पहिलो शहीद बन्ने सौभाग्य मिल्यो। उनको सहादतबारे राणा लेखक तथा अन्य इतिहासकारहरूले पनि उजागर गरेका छन्। लखन थापाले नेतृत्व गरेको जनयुद्ध वा जनविद्रोहको लक्ष्य र रणनीतिहरू केवल जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने कुरामा मात्र सीमित थिएन। राणाहरूको एकतन्त्रीय शासन ढालेर ठूलो राजनीतिक परिवर्तन ल्याउने अभिप्रायबाट जनविद्रोहको शुभारम्भ भएको थियो। जनयुद्धको तयारी अत्यन्त बृहत् र योजनावद्ध थियो। त्यसैले जनताले लखन थापालाई एक शक्तिशाली व्यक्ति, अत्यन्त पराक्रमी अर्थात् राजा वा सो सरह मानेका थिए। नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक तत्कालीन नेपालको सम्पूर्ण जनसङ्ख्याको तुलनामा दुई हजार युवाहरूको जनमिलिशिया तयार गर्नु सामान्य कुरा थिएन। तथापि उनको विद्रोही योजनाले पूर्ण सफलता प्राप्त गर्न नसके पनि उनलाई प्रथम शहीदको सम्मान दिन सकिने प्रशस्त आधारहरू छन्:
गुरुमुखी लिपि
गुरूमुखी लिपि एउटा लिपि छ जसमा पञ्जाबी भाषा लिखी जान्छ।
गुरूमुखीको अर्थ छ गुरूहरूका मुखदेखि निस्केर भएको हो। अवश्य नैं यो शब्द ‘वाणी’को द्योतक रहेको थियो होला, किनभनें मुखदेखि लिपिको कुनै सम्बन्ध छैन। परन्तु वाणीदेखि चलेर त्यस वाणीका अक्षरहरूका लागि यो नाम रूढ भयो। यस प्रकार गुरूहरूले आफ्नो प्रभावदेखि पञ्जाबमा एउटा भारतीय लिपिलाई प्रचलित गरे। नत्र सिंधको जस्तो पञ्जाबमा पनि फारसी लिपिको प्रचलन हो रहने थियो र त्यही रहन सकथ्यो।