cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zwolle
Geskiedenisse
De oldste skriftelike vermelding, uut 1040, ef t aover n an Sinte-Michaël ewi'jde parochiekerke. In 1230 kreeg Zwolle van de Biskop van Utrecht stadsrechten. In de late middeleeuwen trad t toe töt de Anze en is t samen met Daeventer en Kampen n belangriek andelssentrum ewörren. In de 15e eeuw leidde Geert Grote ier de 'Moderne toewi'jding', een religieuze ervörmingsbeweging.
Een feestelijk starfgeval
Een feestelijk starfgeval  is een Drèentstalige novelle uut 1991 deur Klaas Kleine, verschenen bij Het Drentse Boek.
1 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 1 september
Zuudwolde
Zuudwolde (Nederlaands: Zuidwolde) is 't grootste dörp en de veurnaamste kern in de gemiente De Wolden in de Nederlaandse pervincie Drenthe. Zuudwolde lig op zo'n vief kilometer ofstaand van 't Oogeveine in 't noorden en De Vaort (Oaveriessel) in 't zuden.
Krentenplassien
Een krentenplassien is een klein rond brotien dat vol mit krenten zit. In tegenstelling töt normale broties is 't deeg van een krentenplassien geel. Dit komp deur de kleurofgifte van de krenten en de rezienen.
Grolse Slinge
De Grolse Slinge was n meanderend riveerken dat in olde tieden Slinck of Slingen eneum wödden. Et hef neet altied dezelfden löp ehad. Zo streumden et vrogger deur de stadsgrachte van den veste Grolle. De Slinge hebt zi-j later verlegd lengs et noorden van Grolle, en in de 20e eeuwe is zee veur n groot deel gekanoaliseerd veur ne bettere waterofvuur.
Erebeie (geslaacht)
Geschiedenis
In Nederlaand en België kommen de diploïde boserebeie (Fragaria vesca) en de zeldzaeme hexaploïde grote boserebeie (Fragaria moschata) in et wild veur.
Urkers
't Urkers kan ok erekend worren tot 't Friso-Franko-Saksisch, een speciaole groep vor taolen die tussen 't Fries, Nederfrankisch in 't Nedersaksisch vallen, waor voral 't Urkers onger valt.
Dialectgebruk
Wannaar d'r vreemden bij binnen wort soms over-eskakeld nor 't Nederlands. As de vreemden bekint binnen mit 't Urkers blift 't dan gewoen de voertaol. Vereusde Urkers bleven 't dialect nog lange onger eenkanger gebrukken. Sinds de Twiede Warreldoorlog wort d'r vrij riegelmaotig in eskrieven. D'r binnen ongermaar Biebelfragminten in 't Urkers vertaold. Ongerangere 't boek van de Psalmen, Job, Jona in is d'r een gezangbundel mit psalmen in liederen in 't Urkers verskienen. De zangbundel wort gebrukt in de jaorlijkse vespdienst in 't Karkien an de Zie, waor 't Urkers in de dienst dan de ienige voertaol is in woord in gebed. In de reguliere kark wort soms een stukkien in 't Urkers eut de Biebel eliezen of een lied in 't Urkers vuur-eliezen. Mar varder wort 't Urkers in 't orthodoxe durp niet in de kark gebrukt. Inkelen zien 't as te 'gewoen' of 'te plat' om 't te gebrukken in de aredienst. Angeren venen 't te direct. Mar de vesperdienst in 't Urkers zit altoos stampvol.
Ongerzoek
Nao jaorenlang vergelikkend ongerzoek kwam in de jaoren twientig G.G. Kloeke tot zeen theorie van de Ollaandse expansie: de beïnvloeding van de oostelijke taol duur 't machtige Ollaand. Kloekes theorie wort nog altosen an-eneumen.
Domie
Nen laandelik bekeandn domie was Groen van Prinsterer. En nen belangrieken domie vuur t Neersassiese gebeed is domie Anne van der Meiden. Hee hef n biebel in t Tweants vertaald.
Otterlo
Otterlo is n esdaarp in de Nederlaandse gemeente Ee, in de provinsie Gelderlaand. In t daarp en derbuten woenen zo'n 2380 minsen (1 jannewaori 2006).
Internasjonoale vlaighoaven Tan Son Nhat
250px|thumb|right|internationalen lochhaavn Tan Son Nhat Internasjonoalen vlaighoaven Tan Son Nhat (IATA: SGN, ICAO: VVTS) (Vjetnamees: Sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất) is Vjetnam zien grootste internasjonoale vlaighoaven, wat t oppervlak aangaait, sikkom 800 bunder, ien vergelieken tou de sikkom 650 bunder van Hanoi zien Noi Bai International Airport en Da Nang zien Da Nang International Airport. t Het n kappaziteit van sikkom 15-17 miljoen passezjiers per joar. Ien de joaren 30 van de 20. aiw is t ontstoan as lutje vlaigvèld van de Franse kelonioalisten en gruide ien de joaren 50, tiedens de Vjetnam-oorlog oet tou de belaangriekste vlaighoaven van Zuud-Vjetnam. Tegenswoordeg is t oetgruid, nait allend as de grootste Vjetnamese vlaighoaven op oppervlak, mòr ook wat t aantel passezjiers aangaait (mit n aantel van over 12,5 miljoen ien 2009). Zien riekwiedte omvat baaident Ho Chi Minhstad as Dong Nam Bo ien t zuden van Vjetnam. De IATA-kode van Tan Son Nhat is SGN wat komt van de vrougere noam van Ho Chi Minhstad, Saigon.
Oaveriessel
Plaatsn met stadsrechtn bint: Almelo, Blokziel, Dealdn, Deaventer, Deepn, Eanske, Gällemuun, Goor, Graffest, Gramsbeargn, Hardnbearg, Asselt, Kaampn, Oldnzel, Omn, Oatmörsken, Riesn, Steenwiek, Volnhove, Wilsum en Zwolle.
Gemeantes
400px|thumb|Gemeantes van Oaveriessel Noa de gemeantelike herindeling van 1 januari 2001 is t getal an gemeantes ofnömn töt 26. Op 1 januari 2005 wördn Deavnter en Batem biej mekaar trökn töt Deavnter. Seend dee tied bint er 25 gemeantes.
Wus ie det...
In de Amerikaanse staot Michigan lig de gemiente Overisel Township, enuumd naor Oaveriessel deur emigraanten van de Nederlaanse pervincie.
Oosterhuzen
Oosterhuzen kan verwiezen naor:
2 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaots op 2 oktober
Ekology
Ekology bekikt under meyr de volgende saken:
Spinnen (ambacht)
Matriaal
Hoewel der verskillende soorten hoar veur spinnen in anmarking kumpt, gebeurden in Sallaand en de rest van t Nedersaksies gebied t spinnen veurnamelik mit schoapewolle. Soms mus de wolle ekaard wörden umme de krulle der uut te kriegen maar vake wörden de wolle ok wel zo van t vluus verwarkt.
Ancien régime
In Nederlaand en België wödt mit Ancien Régime deurgoans de institutionele organisasie bedoold dee deur den Fraansen wierd opehaeven in 1795. Dizze beheer- en rechterleke instellingen hadden eure wortels mangsmoal in et feodalisme van de middeleeuwn, howal al belangrieke hervormingen waarn deurevoerd in de 18de eeuwe (it et bi-jzunder tiedens de Oostenriekse tied in de Zudeleke Nederlaanden).
Vrömd veur et Ancien Régime was dat de openboare mandoaten en gerechteleke toaken, zoas et scholtambt, et meierschop en et drostambt, veur ne beparkte tied verpacht wödden. Dit kon in groandbeginsel zeer doelmaotig waen, moar deur korte termien beschouwing en winstbejag leidden et mangsmoal tot misbruuk, veurtrekkeri-je of ambteleken willekeur.
Geleuven (gedrag)
'n Tweeden betekkenisse van geleuven is 't hebben van vertrouwen of oavertuging in 'n verwachting in iets of ienene, wat beveurbeeld töt uuting kump in de uutsprake "zi-j geleuft in mi-j". In dizze betekkenisse giet 't dus umme 'n persoonliken overtuging dat iets zo is, giet gebeuren of vastestiet. Geleuven is dan vertrouwen en vervoolgs stellen dat iets zo is.
Groot-Brittannie
Geogroafie
De noam Groot-Brittannie wordt ook verkeerd bruukt as n pars pro toto veur t Verainegd Keunenkriek.
Kaonderen
Kaonderen is 't alsmar heneweer lopen van minsen en dieren. Minsen kaonderen vaak umdat ze zenuwachtig bin of umdat ze gewoon niks te doen hen. Minsen kaonderen licht as ze iezig nerveus bin, bieveurbeeld umdat ze een bepaold repport of moen hen veur 't waark of umdat ze iets vertellen moen waorbie ze bang bin veur de reactie van de are persoon of personen.
Tessel
Algemeen
Et eilaand ligt sinds olde tieden in Texla. De oppervlaakte is 585,96 km² woarvan et grootste deel (416,14 km²) binnen- en butenwater, 't landoppervlaak is moar rundnum de 170 km². Tessel is rundum 20 km lang en de gemiddelde breedte 8 km. De eerste inwonners van Tessel bunt doar meugelek vanof de Midden-Steentied (8000-4500 v. Chr); archeologen hebt doorveur anwiezingen evonden. In 1415 hef Tessel (et hele eilaand) stadsrechten kreggen en is doordeur (an oppervlakte) de grootste stad van Nederlaand.
Kraig
Aal internaasjonoale wetgeven tin spiet, worden doagelks nog veul konflikten mit woapens vermind, zunder dat aal diplomatieke middelen oetputtend bruukt binnen.
Idaho Panhandle
Skiednisse
thumb|150px|Botaniesen toen van n universeteait in Moscow. n Idaho Panhandle kömn in de tied a't Montanaterritoriöm oe't Idahoterritoriöm doan wörn in 1864.
Nei Drèents Geneutschap
Zo kreeg in 2008 de gemiente Ogeveine de Zoorholtpries wègens de campagne 'Hoogeveen, met een hoofdletter H', intied det in 't Drèents van 't Ogeveine de H niet uutespreuken wördt. De gemiente reageerden d'r op mit een variaant op de campagne onder de titel '’t Ogeveine, met een oofdletter A', en wördden 't jaor daorop enomineerd veur de Anfieterpries.
Buurse
ne Neerlaands-hervörmde koarke steet an de weg noar Oolstea, en de rooms-kattelieke parochiekoarke Maria Praesentatie steet in de nieje doarpskern.
Hiphop
thumb|right|250px|Eminem, ene van de bekeandste rappers van de wearld
Hiphopkultuur wörd kenmearkt deur vief ellemeantn: DJen, Rapn, Beatboksn, Graffiti en Breakdaans.
Chili
Geografie
In t noorden van Chili ligt de Atacama-woestijn, dit is de dreugste zoltvlakte ter wereld. In t zuden van t land bint der de grote iesvlaktes, die, op Antarktika nao, de grootste zuutwäterreserves ter wereld bint.
Frans Westenbrink
Op zien vieftiende begunden Westenbrink as lichtmetroos te warken. Wieder hef e nog veule, uutienlopende beroepen ehad. Van zien zesentwintigste töt zien pensioen was e vakbondsbestuurder. In zien vri'je tied was e vervangend scheuper van de kudde Drèentse Heideschaopen in Rune. Ok richtten e de Fokkersvereniging voor Drentse en Schoonebeeker Heideschapen op.
Sanne Nijhof
Duurbraak
2006 wun Nijhof de eerste riege van de tellevisieverkiezige Holland's Next Top Model, woerbie't de heuwdpries n kontrakt was bie t buro Max Models vuur 50.000 euro en ne foto op de vuurkaante van t blad Glamour. Ook hef he oet naam van Neerlaand met edoan an de internasjonale modelnwedstried Supermodel of the World van t modelnburo Ford, den't he op n 17den jannuwoari 2007 wun. De pries besteund oet n kontrakt met Ford Models vuur 250.000 dollar. Oonderwiel skeaidn he dr oet bie Max Models en begun bie Wilma Wakker Model Management, mer ook doar is he seend november 2010 nit mear bie. Woerumme at he stopn bie Max Models is nit dudelik.
Igbo (språke)
Igbo wördt espröäken in Nigeria döär ungeväär 18 miljoen meansken (de igbos), vöäral in et süüdousten, vrogger Biafra. Et is een toonspråke: de toonhöygde wårup een lettergreape üütespröäken wördt is van belang vöär de beteykenisse. Byvöärbeald: mma mid een houg-mid toonpatroon ([ḿmā]) beteykent good, mär mid een houg-laeg toonpatroon ([ḿmà]) messe. Toon wördt neet altyd emarkeerd in eskreaven Igbo.
Malta
Malta kan verwiezen naor:
Stroe (Gelderland)
Stroe is werschienlijk één van de oudste nederzettingen van Nederland.
Uutgeest
Fort
Fort an den Ham is éne van de 42 forten van de Stelling van Amsterdam, ne 19de eeuwse verdeadeigingsliene rundum Amsterdam. Et fort, eleagen tussen Uutgeest en Krommenie, is los veur bezeukers op den letsten zundag van de moand van april t/m oktober.
Runes
Runes kan verwiezen naor:
Geskydenisse van et kristendom
Klassike updealing
Een andere klassike updeyling, van de hand van de neaderlandske karkhistorikus Otto de Jong, wördt gebrüükd in syn handbook Geschiedenis der kerk:
Noordwiek
Badplaatse
In 1866 wodden Noordwiek ne badplaatse. Umdat et zeewater medicinale warking scheen te hebben kwamen doar leu mit n koetsjen n dagjen noar et straand. Ok wöd in dizze tied den eersten poal van Huus ter Duun eslagen. Teggenwoordig is Noordwiek den nummer dree badplaatse van Nederlaand.
Nathalie Baartman
Stiel
In zinne sjoos is Nathalie Baartman bezorgd oawer de wearld en geet hierop oawer an t filosofeern. De meeste karakters dee't he spölt leawt in vroger tiedn, wat blik oet bievuurbeeld zinne boekdaans-akt op kloompn en in kleardracht.
Sjarpe
Grootlient
Bie een ridderorde he-j 't over een grootlient. Dit is iets aanders; een grootlient wördt meesttieds wel as een sjarpe schuun over de schoeren edragen. Op de heupe is dan een strik of rozet an-ebröngen en daoran hangt 't kleinood of grootkruze. Een orde wördt onderverdeeld in klassen en kent versiersels.
Rune
Geschiedenis
Rune wör al 1144 enuumd in olde geschriften, maor is waorschienlijk al iets older. Rune was vrogger een heerlijkeid. Dat betiekent dat 't dörp onder leiding van een heer stönd, zoas ook Coevern. Dizze heren waren de heren van Ruynen, en in een later stadium de heren van Münster. Dizze familie van Ruynen leafden op de Oldenhof, een havezate. De havezate is al lange vot, maor d'r stiet op ongeveer dezölfde stee een boerderi-je, met dezölfde name. In de tied dat Rune veur 't eerst enuumd wör, stönd d'r een klooster. Ook de kloosters bint d'r niet meer: de kloosterlingen, Benediktiener monniken, bint naor Dickninge, bij De Wiek, verhuusd. An dizze monniken hef Rune hiel veul te danken. Zo is de buurtschop Giesselte (Nederlaands: Gijsselte) ontstaon deurdat de monniken daor gingen ontginnen. Ook dankt straotnaomen hun naom an dizze monniken, zoas de "Munnikenweg" (en de "Munnikenbrogge") en de "Kloosterstraote".
Bezienswaordigheden
Rune hef veul bezienswaordigheden. Zo is d'r een Nederlaands-Hervormde Karke, met binnenin nog een klein stok van een fresco. Ook is er de museumboerderi-je "'t Pasmans Huus". Rune telt binnen 't dörp 5 kroegen, waorvan drei rond de "Brink".
Frieslaand
In et vleden het Frieslaand vaeke konflikten mit Grunningen had. Dat levert tot op 'e dag van vandaege spanningen op tussen de twie groepen, bi'jgelieks in uutgaonsgelegenheden of mit voetbal.
Jeudendom in Drenthe
Jeudse mèensen hebt in Drenthe eleefd vanof de 17e eeuw. De eersten vestigden heur vanuut Westfaolen as haandels- en ambachtsvolk op 't Ogeveine, in Coevern en in Möppelt. Vervolgens kwammen d'r nog hiel wat - vake aarme - Jeuden, waordeur Möppelt en 't Ogeveine beparkings op heur vestiging invoerden. In 1782 bepaolden Drost en Gedippeteerden det in de dörpen niet meer as drei Jeudse femilies muchen wonen: een slager, een koopman en een vilder. Dizze beparkings bint op-eholden mit de börgerlijke geliekstelling end 18e eeuw.
Mongolië
1924-1952
Noa at Koetoektoe Jabzandamba oet de tied köm, wör de Volksrepubliek Mongolië oet ereupn. t heuwd van de staatspartieje was ook meteen staatsheuwd. Mongolië was dus kommunisties, mear eerst nog nit heel slim.
Etiopie
Bütte van de öldst bekende moderne menske sint vünden in Etiopie. Et wördt breyd beskouwd as et land wår as de moderne menske vöär et eyrst up den trad güng når et Middenousten en vöärdan. Volgens språkenkündigen koloniseerden de eyrste lüde med ne afro-asiatiske språke de Hoorn in de neolitiske tyd. Med ne geskedenisse töt 2000 jår vöär Christus was Etiopie de meyste tyd ne monarchy. Uut verhalen blikt dat de dynasty stichted wör döär de salomoniske geslachtslyne van de Köäniginne van Skeba, under de eyrste köäning Menelik I. Tydens de eyrste pår hunderd jår was et köäningryk Aksum ne eynheid binnen de streake  en dårnå et etiopiske keiserryk vanaf ungeväär 1137. Tydens de tweyde hälvde van de 19. eywe en de wedloup üm Afrika, bleyven Liberia en Etiopie lange unafhangelik en vry van kolonisaty. Do as nå de kolonisaty vöäle nye ståten unafhangelik wördden, nöämen se de klören van de etiopiske vlagge oaver. In 1936 wör et land besatted döär Italie en ümmedöyped töt Italiaansk Etiopie, töt at et wör bevryded tydens den Tweyden Wearldoorlog. Etiopie was den eyrsten afrikaansken lidståt van de Vereynigde Natys. In 1974 wör den etiopisken keiser Haile Selassie afsatted döär de Derg, ne kommunistiske militäre regering med hülpe van de Sovjetuny. In 1987 richteden de Derg de Demokratiske Volksrepublik Etiopie up, mär wör in 1991 afsatted döär et Etiopiske revolutionäär-demokratiske volksfront, wat vandage noch an de macht is.
Mexico
Mexico kan verwiezen naor:
Pest
Tussen 1663 en 1664 sturven 34.000 van de 200.000 inwoners van Amsterdam an disse ziekte, en in hiel Europa tientallen miljoenen. De belangriekste vormen van de zwatte dood bin bultepest en longpest.
Gorssel
In t sentrum van de plaatse steet de Nederlandse hervormde karke. Boeten den darpskern, an de Zutphenseweg, he'j de Algemene Begraafplaatse. Op t oldste gedeelte he'j n antal zeer good onderholden graven van families dee't de landgoderen in de omgaeving bewonden. Op t ni'je deel he'j onder meer t familiegraf Kluwer, van de oprichters van t gelieknamige oetgaeversbedrief (Kluwer).
Sint Joriskarke (Breevoort)
Restaurasie
In 2006 hebt zie de grofzerken en natuursteenvloeren in de karke verni-jd. De vloere was verzakt en in slechten toostand, doarbi-j hadden zie vröger wat grofzerken op den kop elegd, dee wollen zie wier aan de juuste kaante leggen. Zie hebt uut-ebreid histories underzeuk edoane noar dee zerken, en et blek dat 2 van dee zerken dee op den kop lagen van de Drosten Haersolte, veurmoalege bewonners van et kasteel Breevoort waren. Zie kwamen um et leaven samen mit bi-jnoa al eure kinder tiedens den kruuttoornramp in de 17de eeuwe. Tiedens de restaurasie ging de boavenste zandloage van rundumme 10 cm dikte vort en wödden zeefd. Hierin wödden vondsten edoane zoas: munten, menseleke resten, gebraandskilderd glas. Wieter hebt zie nen steen evonden van de Vereanegde Nederlanden.
De Hongerige Wolf
Bedrief
De harbarg "De Hongerige Wolf" lag an de grote Hessenweg tussen Hannover en Zwolle. Indertied was der een groot handelsverkeer van Duutslaand noar t westen van Nederlaand. Vrachtkarren en postkoetsn reden doageliks over de brede Hessenwegen. Bi'j de Hongerige Wolf kun overnacht wörden en de peerden verzörgd en estald of ewisseld wörden. thumb|left|Gevelsteen met Hessenwagen in Thomas à Kempisstraat Zwolle
Society for the Protection of Unborn Children
Society for the Protection of Unborn Children (Nedersaksisch: Gemienskop veur de bescharming van ongeboren kiender) is 'ne organisaotie in 't Verienigd Keuninkriek en enkele aandere lanen. Disse organisaotie is derop erich um 't lèven van ongeboren kiender te bescharmen, 't is dus tegen abortus. De organisaotie is estich in 1970.
Hemmelvoart
Hemmelvoart is nen kristeliken feestdag woarop as vierd wörd at Jezus Kristus noar den hemmel opsteeg. Dit zol 40 deag noa zienen dood en weeropstaand plaatsvunden hebben. Kristenen viert dit aait op nen doonderdag, 10 deag veur Peenksteren.
Annere leu vat den dag an um noar festivals te goan of um te dauwtrappen.
Uuthoorn
Ontstoan
Tiedens den Tweeden Wealdkriege wierd deur börgemeister C.M.A. Koot en den stedebouwkundegen prof. H. Wieger Bruin ne schetse veur n structuurplan veur den naoorlogsen greuj opgesteld, dat in de joaren '50 en '60 in grote lienen ok oet-evoerd is. Vanof 1948 wierd ten Noorden van den N201 de wiek Thamerdal ebouwd, vanof circa 1960 de wiek Ziedelweerd, vanof 1972 de wiek Legmeer. Vanof 1985 wierd ok ten zuden van den N201 ebouwd, in de wieken Meerwiek-West en Meerwiek-Oost. In 1991 wierd een ni-j winkelcentrum ebouwd an et Amstelplein, woarbi-j een groot deel van de eurspronkeleke bebouwing verloren ging. Doarvan is nog moar een tröpken huze an de Schans ovver.
Quebec (perveensie)
Quebec (Fraans: Québec, Engels: Quebec) is een perveensie van Kannede mit as heufdstad Quebec. De inwoners van Quebec, de Québécois, numen de perveensie in et Fraans "le Québec", en de heufdstad "Québec". In meert 2016 had de perveensie omdebi'j 8.294.656 inwoners.
Kannede
Kannede (Fraans en Engels: Canada) is een laand in et noordelike diel van Noord-Amerike. An de zuudkaante wodt et begreensd deur de Verienigde Staoten van Amerike, an de oostkaante deur de Atlantische Oceaan, an de westkaante deur et Amerikaanse Alaska en de Stille Oceaan en in et noorden deur de Arctische Oceaan. De naeme Kannede komt van et Indiaanse Kanata (= nederzetting). De heufdstad van Kannede is Ottawa. De grootste steden bin Toronto en Montreal. Et staotsheufd van Kannede is de Britse keuning Charles III, vertegenwoordigd in Kannede deur de Gouverneur-Generaol. Kannede is lid van et Gemienebest van Naosies. De heufdreligie van Kannede is et kristendom (77%).
Klimaot
Zoemers kunnen in grote dielen van Kannede, veural et zuden, opvalend waarm wezen en vaeke vochtig. De gemiddeld waarmste steden in Kannede bin Vancouver, Victoria en Windsor, de meerst zudelik legen stad. Een klein woestiengebied in de wienstreek Okanagan, in et zuden van Brits-Columbia. Et uterste zuden van Ontario is een uutloper van de zogenaemde Tornado alley vanuut de Verienigde Staoten, een gebied waor vaeke tornado’s veukommen.
Perveensies
De tien perveensies bin: Alberta - Brits-Kolumbia - Manitoba - Ni'j-Brunswiek - Ni'jvunnenlaand en Labrador - Ni'j-Schotlaand - Ontario - Prins Edwardeilaand - Quebec - Saskatchewan
Addervere
Addervere kan verwiezen naor:
Runes (skrift)
Soortn
thumb|left|t Euldere Futhark, de ooldste Germaanse skrieverieje
Feailik is t Runeskrift in 3 soortn te verdeeln. t Euldere Futhark (ongevear 150 tot 800 n.C.), Angel-Sassiese Runes (400 tot 1100 n.C.) en t Jongere Futhark (800 tot 1100). t Jongere Futhark is dan wier op te deeln in Langtakkige runes (ook wal Deens eneumd, mear ook in de rest van Noord-Europa ebroekt), korttakkige runes dee at ook wal rök wordt eneumd (ook Zweeds-Noors eneumd, mear doarboetn ook gebroekt) en de Hälsingerunes (stamloze runes). t Jongere futhark veraandern later in de Macromannise runes en doarnoa in de middeleewse runes (1100 n.C. tot 1500 n.C.) en de Elfdaalse runes (1500 to 1800 n.C.).
Woer of ze weg komt is neet dudelik. Völle runes liekt op letters van t Latiense alfabet.
Achtergroond
t Eerste moal det ze ook runes wordt eneumd is wellicht op n Einangsteen bie Fagernes in Noorweagn. Op den steet (Ek go)ðagastiz runo faihido, wat Ik, Goðagastiz, maakn disse rune inheuldt. n Naamn keump wellich van n stam run-, wat "geheim" of "fluuster" beteeknt. In t Fins is t woord "runo" eleend, en beteeknt doar "gedicht".
Blauwpaapjen (mees)
Levenswieze
t Blauwpaapjen breuit in loofbossen, gemengde bossen, hegen, parken en hofjes. Hie nestelt in boomholtes, gaoten in muren en nestkastjes. t Blauwpaapjen het n veurkeur veur n klein vlieggat van 26–28 mm deursnee, daordeur kunnen de wat grotere biejevreters oek niet binnenkommen. t Grappige is dat n nestkast mit n te groot gat soms zoemers deur blauwpaapjes gebruukt wort um te breujen en swienters deur biejevreters um te overnachten.
Laauwersmeer
t Schierste stee van Nederlaand
Op 27 novimber 2004, ien de finoale-oetzenden van t NCRV-pergram De mooiste plek van Nederland (t Schierste stee van Nederlaand), ìndegde t Laauwersmeer op de daarde plak. Nasjonoalpaark De Weerribben is oetindelk tot winnoar oetreupen worden. t Fraise Moddergat wer twijde.
Robert Gesink
De spesialitiet van Gesink is klimmen, hee kan onmeunig rap ne berge op fietsen.
Bellebloem
Kenmaarken
De 1 tot 25 cm lange blaojen van de Fuchsia bin tegenoverstaond of in kransen van 3 tot 5 blaojen. De langwaarpige blaojen bin meestentieds etand, hoewel bie enkele soorten de blaojen wel glad bin. Partie soorten bin bladverliezend, aren bin greunblievend.
Beleg van Grol (1595)
Mondragon
Twee joare loater, in 1597 kwam Maurits weer noar Grol um het dizze kere wal in te nemmen, noa et Beleg van Grol in 1597. Gelukkig veur Maurits was Mondragon in 1596 oet de tieg egoan.
Ems
Ems kan verwiezen naor:
Jo ter Linde-Duenk
In 1982 verscheen euren eersten dichtbundel Um d'n lindeboom bi'j Uitgeverij W. van Keulen in Zellem. Wark van eur worden eplaatst in verschillende verzamelbundels, zoas 't Witte Peerd (1984), De Pöste (1991), Den Tillefoon (1997) en Mo’j 's kieken wah'n schrievers (1999). Wieter nog in Op de pedalen van het woord (2002), in de Duutse Anthologie Deutsche Mundarten an der Wende (1995) en in Alles plat(t) (2002), verhalen en gedichten in dialect an weerskanten van de grenze.
Merengue
t Woord Merengue is feaitelik Spaans vuur "geklopt eiwit met suker" en doarumme te vergeliekn met t Engelse meringue. t Is neet helemoal dudelik woerumme of ze vuur dissen naamn ekeuzn hebt, mer wellicht hef t te maakn met de daansstiel, den wat weg hef van nen eierklutser. Merengue wör roond 1920 "oet eveundn" duur Ñico Lora, nen Dominikaan met Spaanse vuurooldn. Mer t wör pas echt populair toew at diktator Rafael Trujillo t oetreup töt nasjonale daans- en meziekstiel.
In de VS wör t populair duur Angel Viloria en zinne meziekgroep Conjunto Típico Cibaeño. Ene van de bekeandste hudige merengue-zängers wearldwied is Elvis Crespo, den't in 2003 met zinnen groten hit Suavemente köm.
Ranomi Kromowidjojo
thumb|Ranomi in 2010 Ranomi Kromowidjojo (Sauwerd, 20 augustus 1990) is ne Nederlaandse zwemster. Zee hef dree maol gold ewonnen op de Olympiese Spöllen (1x in 2008, en 2x in 2012) en worden zes maol weerldkampioene. Op t moment is zee olympies kampioene op de 50 en 100 meter vri'je slag. Daornoast hef ze op de Olympiese spöllen in 2012 zilver ewonnen op de 4x100 m wisselslag.
Dickninge
Geschiedenis
thumb|left|300px|Dickninge etiekend deur [[Cornelis Pronk in 1732, links het rentmeistershuus en rechts de oaverbliefsels van de karke]] In de middeleeuwen hef op dizze plek een an Maria ewi'jd Benedictiener klooster estaone mit de name Soetendale. 't Klooster was de opvolger van de Benedictiener Abdi'je van Rune, die ze in 1325 verplaatst hebt naor Dickninge. Töt de 15e eeuw was 't een 'dubbelklooster': de ofdielings veur nonnen en veur monniken waren escheiden. In de 16e eeuw was 't een jufferenstift, det töt 1598 dienst hef edaone. Noa de hervörming woonden d'r nog achterebleven nonnen in 't klooster töt 1652, mar al rap nao 1598 trad 't verval in. In 1645 hebt de de karke ontmaanteld. Op de tiekening van Cornelis Pronk (zie ofbielding) uut 1732 kuj de vervallen karke nog zien. Allent de toren en een rentmeistershuus mit bi'jgebouw bleven oaverend. 't Rentmeistershuus hebt verscheiden leden van twei dikke Drèentse femilies, Struuck en Lunsingh, in ewoond. In 1796 kocht Reint Hendrik de Vos van Steenwijk de gebouwen en leut ze ofbreken um op die plaatse 't tègenswoordige Huze Dickninge te laoten zetten, det in 1813 wördden voltooid.
Naodet de leste Lunsingh uut de tied kwaamp, wolden zien naozaoten, de breurs Tonckens, 't bongelklokkien uut 1555 hebben. Ze kregen gelieke en 't klokkien wördden verplaatst naor 't Huus te Westervelde bi'j Nörg. Daor wördden 't töt in de 20e eeuw gebruukt deur de börgemeister van Nörg, Eltje Jacob Tonckens, umme 't personeel te wiezen op de röst- en warktieden.
Lunze
n Lunze of luns is n van stoal môkte stukkie smidwaark dij bruukt worden om zoaken aanmekoar vast te môken.
Monaarchie
n Laand mit n monaarchie as regeernsvörm hait n vôrstendom. De maiste monaarchien binnen keunenkrieken. Der binnen ook oetzunderens:
Reetmölle
Reetmölle (Nederlaands: Rietmolen) is een darp in de gemeente Berkelland, op de grenze tussen den Achterhook en Twente, in de Nederlandse prevensie Gelderlaand.
Friese elf steden
Langes disse elf steden wodt, bi'j gunstig weer, et liefst jaorliks de Elfstedetocht hullen. Deurdat et weer de laeste jaoren niet mitspeulde, is de laeste elfstedetocht al bi'jkaans jaor leden (1997).
Spoek
Vaak worren spoeken in verband ebrocht mit vampieren die bloed neudig hen van jonge deres um te kunnen leven. De umgang mit spoeken haolt over 't algemeen levenskracht vort. Kwaoje spoeken zetten minsen an tot zelfmoord zodat ze disse levensenergie veur derzelf kunnen gebruken. De meeste minsen vienen de variant van de 'spoeken oender lakens' veural lachwekkend, umdat 't in de vergangen jaoren een soort cliché eworren is veur de griezelfilmindustrie.
Joekelille
Ukeleles in de Saksenmarken
In et Neadersassiske gebeed sint ukeleles nooit heyl seriöös döär edrüngen. Net as in de rest van (Noord) Europa wördt et instrument meysttyds nit vöär vul an eseen. Den bekendsten neadersassisken artist den as mangs wat med ne ukelele düt is Daniël Lohues. Yts minder bekend was Harm oet Riessen, den as der een heyl värsken an wydden.
Reurle
Reurle (Nederlaands: Ruurlo) is een darp in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Maarkel
Geskiedenisse
In de middeleewn was Maarkel t heuwd van t karspel Maarkel (koarkgemeante). In 1224 wör Deepn ne gemeante op zikzelf. Vuur n opkomst van t protestantisme, wat in Maarkel duur de adel an t volk wör op edrungn.
Tot t midln van t 17e joarhonderd wördn beevoartn noar Maarkel organiseert, terwiel at det verböadn was duur de regerige. In de parochiekoarke van Maarkel hadn ze n woonderreliek van t Healige Blood. Later stopn de regerige dit duur de kapeln dichte te messeln of of te brekn.
Kussing
In 't bed wort een kussing gebruukt as ondersteuning veur de kop. Een lange dun kussing dat ongder de kopkussing of ongder de voeten edaon wort, heet ok wel een peuling. 't Zitvlak en/of rugvlak van een baank of leunstoel bin vaok emaokt in de vorm van kussings.
Magdalena-eilaanden
Geogroafie
D'r bint acht heufdeilaandn: Havre-Aubert, Grande Entrée, Cap-aux-Meules, Grosse-Île, Havre-aux-Maisons, Pointe-Aux-Loups, Île d'Entrée en Brion. Alle eailaandn behalwe t loatste bint beweund.
Keuninginnedag
Aktiviteiten
De winkelstraoten en huzen wodden vaeke versierd mit oranje en rood-wit-blauwe vlaggeties en belonnen. Mit keuninginnedag gaot de keuninklike femilie d'r meerstal op uut, ze bezeuken dan een peer plakken in et laand.
16 september
== Gebeurtenissen
Indiana
Indiana hevt ne afwesselende ekonomy med in 2017 een bruto binnenlandsk produkt van $359,12 miljard (€325,73 miljard).
Weesp
Weesp is ne vestenstad en veurmaolige gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 21,88 km² (woarvan 1,21 km² water). Weesp hef nen steadenbaand mit Svitavy in Tsjechië.
Brion
Brion (Fraans: Île Brion, Engels: Brion Island) is n mömenteal önbeweund eailaand van de Magdalena-eilaanden in t mirre van n Saint Lawrence-boai en önnerdeal van de gemeante Grosse-Île, Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine in Quebec, Kannada. t Is t meast neurdeustlik lean eailaandn van n archipel.
Mariekolver
Voedsel
De eek is aofhankelik van de mariekolver veur t verspreien van ekels: de mariekolver vervoert ze in zien keel en tussen zien snavel naor plaotsen mit n zachte ondergrond, daornao duwt e de ekels in grond in. Zo leeg e n wienterveurraod an. Hij vergeet allinnig n paor plekjes, die die oek niet weer vient en wat uut kan greuien tot n nieje eek. Vandaor dat mariekolver oek wel 'de grootste bosbouwer' eneumd wörden.
Oorsprong van de naam
Mariekolver, markolf en variaanten daorvan bin gebrukelike vormen in t oosten van t laand, mer oek in Utrecht, t Rijnlaand en delen van Braobaant en Limburg. De naam kömp uut n ouwe Germaanse sage en betekent letterlik grenswolf (mark-wolf), t is waorschienlik geïnspireerd deur de oosterse aofgod Markolis, die in de Oriëntaals-Byzantiense verhaaltradisie optreet as duvelse tegenstaander van de wieze Salomon. In de Germaanse sagen wördden dat duvelse personazie n personazie die alderhaande gedaonten kan annemen en rond 1500 ontsteet der n nieje verhaaltradisie van kluchten, waorin Markolf aofezwakt is tot n boerse spotter die schune grappen maakt. De naam Markolf kömp oek veur in t volksboek Salomon ende Marculphus waorin de voegel de stemmen van aandere voegels naodung.
Geluud
Luud geschrouw, ku'j haost niet in t wiere haolen mit t geluud van aandere voegels.
Matijn Nijhuis
Loupbane
In datselvde jår vertröäk Nijhuis når de NOS, wåras hee betrökken rakeden by et 3FM Nieuws (den vöärlouper van NOS op 3). In 2001 güng hee voordan når et NOS Radionieuws, üm nysberichten te leasen up de andere publike radiokanalen. In 2006 küm Nijhuis weaderümme by RTV Oost, wåras hee et morgenprogramma Klaarwakker vöär de radio makeden en nysleaser was vöär de televisy. Twey en en halv jår later güng hee weader når de NOS. Hee was te höyren vöär verskillende publike radiokanalen. Underwyl warkeden hee med an et NOS Radio 1 Journaal en et programma Met het oog op morgen, vöärdat hee in 2016 vasten vöärleaser wör by NPO Radio 2.
1e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 2e eeuw v. Chr. - 1e eeuw v. Chr. - 1e eeuw'''
Laura Omloop
Laura Omloop (18 mei 1999) is ne Belgische zangeres dee ok kandidoate was veur t Junior Eurovisiesongfestival 2009 woaran hee mit edoon hef mit t versken Zo Verliefd, woarin ok zin jodeltalent te heurn was.
Röttemeroog
thumb|Röttemerploat, Röttemeroog
Voegel
Voegels hebben slim uutienlopende leefgebieden: van oceanen tot woestienen en van tropische regenwoolden tot an et poolgebied (zoas pinguïns). Ok in vorm en grootte bin voegels slim verschillend. De struusvoegel is groot en kan niet vliegen; de kolibrie is klein en is een slim behendige vlieger.
Frankriek
Overzeese departementen en gebieden
Der bin 4 overzeese departementen (Départements d'Outre-Mer, DOM) die oek elk ampart 't stetuut van een regio hen. De Départements d'Outre-Mer bin: Frans-Guyana, Guadeloupe, Martinique en Réunion (ze bin trouwes alle vier of-ebeeld op de achterkant van alle eurobankbiljetten, linksoenderan naost de Kenarische eilanden). Frankriek bezit oek nog are overzeese gebieden, mar disse gebieden maken gien deel uut van de Europese Unie, dit bin: Saint-Pierre en Miquelon, Wallis en Futuna, Mayotte, Niej-Caledonië, Frans-Polynesië, Clipperton, de Franse Zujelijke en Antarctische Gebieden en de Verspreide Eilanden in de Indische Oceaan.
Voegel
Veul voegels trekken vot en vliegen lange ofstaanden om optimaol gebruuk te maeken van heur leefgebied (bi'jgelieks de noordse stern), wiels aandere voegels de hiele tied rond zee hangen (zoas de grote albatros). Pattie voegels, zoas de gierzwelvers, blieven daegen lang in de locht, en slaepen zels in de locht.
Inlassing
Inlassing of epenthesis (Grieks επένθεσις, inlassing), wat ok wörd skrevn as epenthese is veural in de sprökne sproak en anhalings ne invogging van één of meerdere klankn binn n woord of saamnstelling. Dit wörd doan um de oetsproak lechter te maakn, mer mangs ok as stielfiguur um veur de luusterder n bepoald akseant of klaank te kriegn.
Warvershoof
Geskiednis
Et inwonnersaantal schommelden altied tussen de 250 en 400 leu. Et aantal greujden noadat et in 1817 ne zelfstaandege gemeente wierd. In 1868 waren doar bi-jnoa 800 inwonners. De gemeente zelf wierd toon uut-ebreid mit Hoge- en Laege-Zwoagdiek en had in dee tied zo'n 1600 inwoaners. Et darp blef een hötte geliek mit aantal inwonners. In et beginne van de 20ste eeuwe greujden de bevolking starker moar den echten greuj kwam pas noa den Tweeden Wealdkrieg. Et darp greujden in een tiedspanne van 40 joar van iets meer as 2000 noar 5000 inwonners. De aandere plaetse in de gemeente greujden neet zo hard as et darp Warvershoof.
Volendams
Veur Nederlaandssprekenden van buten 't dörp is 't knap lastig um 't zuvere Voldendams te begriepen. Ok sprekers van aandere Waterlaandse variaanten viendt 't nog niet zo makkelijk. De letter h wördt niet uutespreuken (waoras dit wal gebeurt, is det invloed van 't Standerdnederlaands). Aj in 't Volendams praot oaver iets wat ankomen donderdag giet gebeuren, zeg ie miestal: Et gait een donderdag gebeure (vergeliekt Drèents 't Giet 'n donderdag gebeuren). Ie kunt 't miestal goed heuren as een Volendammer Nederlaands praot, en aansumme kuj 't ok goed heuren as iene van buten (of jas, zoas de Volendammers mèensen nuumt die niet op 't dörp bint geboren) Volendams perbeert te praoten.
Eeknprosessieroepe
Eegnskopn
n Vleender het eeknprosessieroepnvleender. De larve is ne bladvretnde roepe dee't vuural völle in eeknbeume zit. De eikes komt in t vuurjoar oet, met at de eerste junge eeknblaadn an de beume komt. In Neerlaand en Vlaandern krie'j dr mangs zonnen hoop van det t ne ploage is. De roepe zit vuural an de zunnige zuudkaante van de eeknstämme. De eeknprosessieroepn zitt bie mekaar in nöste dee't bouwd zeent as n dicht spinsel van vervelde huudjes, braandhöare en mest.
Braandhöare
thumb|right|Rode jökkerieje van de braandhöare De braandhöare zeent n gevoar vuur de gezoondheaid van n meanske. Ze zeent 0,2 töt 0,3 millimeter laank. Elke roepe hef dr zo hoonderdoezenden töt wal nen miljoen van. t Zeent pielvörmige höare, dee't de roepe löslöt at he zik bedreigd veult. De höare komt makkelik op de hoed, in de oogne en in de lochtweagn. De ofwearstöffe dee't in de höare zitt, geewt dikke bultn met n breanderig geveul op de hoed, rode oogne en slimme jökkerieje. Meesttieds goat de klachten vanzelf wier, mer dr zeent pillekes en zälfkes vuur te kriegn bie n apotheek. Nit iederene is dr eawn geveulig vuur. In wat gevaln köant de höare ook spiejn, duuzeligheaid en koortsn metbrengn.
Netnummer
thumb|250px|Netnummers in Nederlaand Een netnummer of zonenummer (vrogger ok wel kengetal eneumd) maakt deel uut van een nationaol geografisch tillefoonnummer.
Eeknprosessieroepe
Leawnsloop
De roepn vervelt zes of zeuwn moal vuur at ze n onopvalnd nachtuulke wordt. In september doot de vröwkes van de nachtuulkes wier eikes legn in de beumtöppe.
Netnummer
De leste grote wieziging van de Nederlaanse netnummers vund plaotse in 1995, tiejens de zo-genaamde Operaotie Decibel.
Eeknprosessieroepe
Ploag en bestrieding
thumb|right|Jökkeroepn wordt op ezöagn In Vlaandern gung t met de eeknprosessieroepe seend t begin van de neegntiger joarn vuur gek en onwies. In 2007 hadn ze dr ne ploag, vuural in Belgies Limburg, duur t waarme vuurjoar. t Belgiese leager mos dr zelfs met helpn bestriedn.
Coregonus hoyi
thumb|250px|Coregonus hoyi De Coregonus hoyi is een vrie zeldzame zeutwaotervis en komt oorspronkelijk veur in de Grote Meren in Noord-Amerika en Kanneda. De Coregonus hoyi is zilver van kleur en het een roze en paorse iriserende laog, hie leeft op zo'n 30 tot 189 meter diepte en beheurt tot de femilie van de zalmachtigen. Disse vis kan gemiddeld zo'n 23cm lang worren en kan een leeftied van 9 tot 11 jaor bereiken.
Grunendaal
Grunendaal is t meest zujelike punt van de gemeente Apeldoorne en ligt in-eklemd tussen de A50 en natuurgebied de Loenermark. De woonkern hef één straote, mit de name Grunendaal, die administratief onder t 6 kilometer noordoosteliker elegen Loenen völt. Der staon zes huzen en n landgoed mar ok sleurhuttenpark. Hoewel t gehucht pal naost de snelweg ligt, ku'j t mit de auto alleen via n lange umweg bereiken. Wel liggen der an weerskanten van de A50 in- en uutritten veur liendebushalten veur Grunendaal, mar die alleen gebruukt kunnen worden as de spitsstroken esloten bint. Tiejens de spitsuren riejen der pendelbussen op de prelleweg.
Wilhelmine Siefkes
Leven
Heur anoniem inestuurde roman-manuscript Keerlke kreeg in 1940 de Fehrs-Pries. Nao de oorlog gunk Siefkes niet weer an 't wark as lerares, mar richtte ze heur op de schrieverije en op cultuurpolitieke warkzemheden. De periode 1949-1970 was heur productiefste; der verschenen onder meer romans, gedichten, vertellegies en heurspöllen. Siefkes interesseerde heur baovenal veur 't allentstaonde individu. Een weerummekerend thema in heur wark bint de existentiële perblemen van kiender en jongern.
Hachiko
Leven
Hachiko wörden geboren op 'n boerderi-je körtbi-j de stad Odate, arns in Japan. In 1924 köchten Hidesaburō Ueno, 'n professor an de Universiteit van Tokio, hum. Din nammen hum met op Tokio an.
Muntrecht
Et muntrecht, dat wol zeggen et recht um munten te sloan, is deur de geskiednis hen altied n fel begeerd recht ewest.
Lieste van steadn met muntrecht
Oaveriessel:
4e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 5e eeuw v. Chr. - 4e eeuw v. Chr. - 3e eeuw v. Chr.'''
Muntienhied
Wereldwied bin der op dit stuit meer as 160 officiële muntienhieden, mar allienig de twie gebrukelikste muntienhieden wereldwied, de Amerikaanse dollar en de euro, gellen as internationaole reservevaluta. Pattie meensken rekenen hier de Japanse Yen ok bi'j.
Johanna van Dorth tot Holthuysen
De Sage
Heur vader beheurden tot de edelleu, en hee had zich vermaakt met et deur uut de ramen van et huus Harreveld op veurbi-jgangers te scheten. De freule was al ens uut de gevangenisse van et Zutfense stadhoes ontsnapt en zie zeiden dat zi-j met hulpe van heur breur euren vader dood-eploagd had.
Dat den doodstraf allesbehalve menslevend is voltrokken steet wal vaste, neet alleneg uut de verkloaringen van ooggetugen moar veural uut de wieze woarop den rechter Paschen zich noaderhand hef probiert te verontschuldegen. Op ne plaatse noabi-j et teggenweurdige stationsplein van Wenterswiek is et vonnis voltrokken. Den kapitein, zegt de ooggetugen, was dermoate in zien gemood etroffen dat hi-j den hand veur de ogen heeld en et heufd umdre-jden. 6 Schoten knalden. 'De deurschotene, hier en doar gekwetst, doch in geene der kapitoale laevensdelen etroffen, streumden et blood wal uut de völle too-ebrachte wonden, moar zi-j blef laevend en worstelden, dus in et zand liggende, met den smarten des doods'. Zie laegden heur in de kiste, moar dood was zi-j nog neet, want zi-j 'strekten heuren enen hand nog ten hemel'. Nen soldoat schot nog ens in de kiste, bi-j wieze van genadeschot. Moar doarbi-j vlog den zieden jurke van de freule in brand. Soldoaten blusten dat brandjen in de liekkiste deur water in eure steken te halen. Et blood drop uut de kiste. De freule is in de hervormde karke van Lechtenvoorde begraven.
Hulk (skip)
In de 19de eeuwe wodden under nen hulk verstoan: n onttakeld skip, met enkel nen romp zunder masten en aandere veurzeningen dee neudig bunt um te voaren. Dit wodden ebruukt veur opslag van goderen of as gevangenisse.
Grauwe liester
De grauwe liester wordden veur 't eerst beschreven in 1831 deur de Duutse ornitholoog en pestoor Christian Ludwig Brehm.
Pinksterbloeme
thumb|250px|Pinksterbloeme De pinksterbloeme (Iris pseudacorus) is een 80 centimeter tot 1 meter hoge oeverplaante van zeut, stilstaond of langzaam streumend waoter. De plaante greuit in waoter dat tot zo'n 30 centimeter diep is.
Zwärte Meer
Natuurmonumenten
't Zwärte Meer wördt be-eerd deur de verienige Natuurmonumenten. Disse verienige ef ier voedselrieke oeverlanen waor vogels in de zomer kunnen verblieven. Disse voedselarme gröslanen wörren begreesd en emaaid deur eur um de zeldzame kieftsbloeme te be-ollen. In de rietlanen bruden ruurdomp, brune kiekendief, grote karekiet en purperreiger. 't Riet wördt iens per jaor deur Netuurmonementen emaaid, zodat 't stärk genog blift um der nesten te bouwen.
Ny Heidendom
Heiden/ pagan
In de vrogge middeleywen, toon as et christendom händig an, of med opdringen, in Europa an döäd, kwamen sy vöäral eyrst in de städen. En van of döär wörden der epreadiked up de plattelanders an. Disse lüde wörden döär de christelike städelingen heiden enömed; 'den dee up de heide woant'. Up et platteland bleyveden de olde religy noch vöäl langer trouwe. En so kwamt et dat et woord vöär plattelanders/ 'heidebewoaners' de bedüding wördden vöär lüde dee sich med de olde religy gangs bleyven holden. Et woord pagan, wat de engelsksprekkers gebrüket, kümt van de sülvde oorsprüng: et kümt van et latynsk paganus, wat 'dorpeling' of 'plattelander' betekkend. So kwam et later dat sy et hebrewske gojim (neet-jöäde) güngen vertalen as heiden (neet-christeliken/ ungelöyvigen).
Måne
Vöäral Wikka heksen doot de måne volgen en vereyren, want de måne is jå et beyld van de Godinne. In katolike karken see y Mary ouk med de måne of ebeylded wörden. Dit sol oaver enöämen weasen van de olde heidenske vereyring van de Modergodinne.
Zuid Eschmarke
Voetbalvereniging Zuud Eschmarke is een Nederlandse voetbalvereniging oet Eanske, opricht in 1940. t Eerste elftal van de club spölt in de veerde klasse zoaterdag (seizoen 2013/14).
Citroën 2CV
Bienamen
In Frankriek had de 2CV de bienaam "La Deuche", in België was 't "de Geit", "het wippertje" of "strijkijzer", in Nederland "Eend" (ent) of "Lelijke Eend" (lillijke ent), in Duutsland worde 't "Die häßliche Ente" en in Engeland "Tin Snail" (blikken slek) eneumd.
25 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 25 september
Letlaand
't Laand is geografisch en ok wat oppervlakte en inwonertal angiet 't middelste van de Baltische laanden, en 't verienigt elementen van beide buurlaanden in zich: 't dielt zien Baltische taol, 't Lets, met Litouwen, waor 't verwante Litouws praot wordt, en 't dielt zien overwegend lutherse geleuf met Estlaand. De geschiedenis van Letlaand het een overienkomsten met die van Estlaand, en veul minder met die van Litouwen. Letlaand herkreeg nao een langdurige sovjetbezetting in 1991 de onofhankelijkheid die 't laand veur 't eerst in 1918 verwörven had. Een arfenis van de sovjettied is 't grote antal Russischtaolige inwoners.
27 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 september
Willehad
thumb|200px|Sunte Willehad, uut de Passionael efte Dat levent der hyllighen to düde (Lübeck, 1507) Willehad (Northumbria, veur 745 - Blexen, 8 november 789) was een Angelsaksische missionaris die 't evangelie preekte onder de Friezen en Saksen. Hij mus derumme nogal ies vluchten, mar schupte 't töt eerste bisschop van Bremen en nao zien dood töt heilige.
Reize hen Rome en tied in Echternach
Deur de grote Saksenopstaand van 782 onder Widukind tegen Karel de Grote mus Willehad mit zien evangelisatiewark in die contreien uutscheiden en vluchtte-n-e naor Frieslaand. Hij reisde naor Rome en bracht an paus Adriaan I verslag uut aover zien wark. Bij zien teroggekomst streek e een tiedtien dale in 't klooster van Echternach in 't nowdaagse Luxembörg, waor e een neie missieploeg samenstelde.
Veluws
Friso-, Franko- en zuver Saksies
Onder de zuver Saksiese tongvallen van de Veluwe vallen de plaotsen die an de oever van de Iessel tussen Deventer en Hattem in liggen, dit bin dus de darpen Terwolde, Niebroek, Vaossen, Epe, Une, Veessen, Heerde en Wapenvelde en t stadjen Hattem.
Taalgrens: -en/-n/-e
De ol-/ou-grens löp veur n groot deel, mer niet helemaole, gelieke mit de grens die de dialekten mit n warkwoorduutgang in de eerste en darde persoon meervoud, tegenswoordige tied (wule loopt) scheit van de dialekten mit n -en-meervoud (wule lopen). t -en-gebied ligt in t westen van disse liende. Overigens is de e in lopen vake niet heurbaor, en klink t woord ongeveer as loobm. Allinnig in t westen van t lopen-gebied zegen ze echt lopen. Dat gebied is aordig smalle, went bie de munding van de Eem begint t grote, westelike gebied waor de -n juust vorteleuten wördt (lope). Nog wat westeliker, deur oostelik Gooilaand, löp de grens die muis (in t westen) scheit van muus, en ijs van ies. Dit is mitene de meest westelike grens van t Nedersaksiese taalgebied.
Emmerik
thumb|right|100px|Et woapen van Emmerik Emmerik (Duuts: Emmerich am Rhein) is ne stad in den Duutsen deelstoat Noordrien-Westfaolen, elaegen an den rechteroover (den noordeleken) van den Rijn, rundumme 10 kilometer noordelek van Kleef en rundumme vief kilometer ten zuden van de Nederlandse grenze bi-j 's-Heerenbarg. De gemeente Emmerik hef ne oppervlakte van rundumme 80 km².
Geskiednis
In et joar 828 wödt Emmerik veur et eerst eneumd in n skrift. Emmerik ontstoand vermeudelek rundumme et joar 700. Tot et midden van de 13de eeuwe untwekkelden Emmerik zich tot ne handelsplaatse.
Geleuf
In Emmerik staot karken, waorunder twee in et centrum. Veurbeelden hiervan bunt de Aldegundiskarke, de St. Martinikarke, de Heiligen Geistkarke in de wiek Speulbarg en de Evangeliese Karke.
Reikam
right|250px|Een kam Een reikam is een verzurgingsinstrement dat heufzakelijk bedoeld is um 't haor in de haorstiel te reien dee-j hem willen. Een reikam besteet uut verschillende tanen mit een kleine ruumte tussen de tanen. Meestentieds bin de tanen van plestik, vrogger wönnen 't veural van metaal emaak. Veur aandere toepassingen wonnen 't oek wel in metaal emaak, dit wonnen dan een borsel eneumd.
Stad (woonstee)
thumb|Aken n Stad is n stee woar mìnsken bie mekoar wonen. Offisjeel zain mag n ploats zoch allennig Stad nuimen as dizzent stadsrechten het. Dizze stadsrechten binnen baseerd op historische en tegenswoordege positie van de ploats. Zo het n stad mit n historisch zèntrum (bv. oale vesten of muren) meer kaans om stadsrechten te kriegen as n groot dörp. Tegenswoordeg worden steden veural kènmaarkt deur hoogbaauw.
In de 19e aiw begonnen mìnsken deur de industrie noar de boetenwieken te trekken. De omstandegheden in t zèntrum waren slècht en mìnsken wollen dicht bie de febrieken wonen. Dit nuimt man Urbanisoatsie. Hierdeur ontstonnen veursteden.
Deur t gruien van veursteden, gruiden zai aan de steden vast. Steden dij anmekoar vast gruid binnen, nuimt man agglomeroatsies.
Litouwen
Op 11 meert 1990 määkten Litouwen, as eerste Baltiese land zich definitief onofankelik. Op 1 mei 2004 is t land toe-etraeden töt de Europese Unie. n Geografiese biezundereid van Litouwen is dät t middelpunt van Europa binnen de Litouwse grenzen ligt.