cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riessens
Andacht vuur et Riessens
In 1959 was Koarel van n Notoaris (Karel Schönfeld Wichers) n eersten den as een volledig wöardebook van et Riessens maken. Hieroet leut hee alle samen-esteelde wöarde vort, en wöarde woervan as hee meanen at dee warren oawer enömmen oet et Hollaands. He bedäch zinne egene (slim fonetiese) skriefwieze, dee as he ook gebreuk vuur aandere beuke dee as hee skreef. Nen aanderen den as Riessens laandelik bekeandheaid gavven, was Harm Agteresch, better bekeand oonder zinne artiestennaam Harm oet Riessen. Völle leu keant zinne nommers "Blote beene stoete met sjem", "Öllie ieleu oe wa in" en "Keunstgebit". Agteresch was joaren presentator vuur RTV Oost en treud ook völle op duur heel Nederlaand. Doarbie kuieren hee meestentieds Riessens.
Et Vene (plak)
Geschiedenis
Et Vene is ontstaon op de kruzing van de 'Hearresleat' en de Schoterlaanse Compagnosveert. Hier lag ok de Heereweg, de verbiendingsweg Zwolle-Liwwadden. Et graoven van disse twie kenaolen gebeurde op initiatief van drie heren: Van Dekema, Cuyck en Foeyts. Op 24 juli 1551 wodde een compagnie opricht mit as doel grote stukken laand te kopen om veen te winnen. Dat weren de 'heren' van et 'veen'; Heerenveen. Hiervan is ok de Stellingwarfse naeme ofleided.
Tot 1934 lag Et Vene in drie gemientes: Schoterlaand, Aenjewier en veur een klein diel in Haskerlaand. De greenzen van de drie oolde gemientes kwammen bi'j mekeer op de tegensworige Oolde Koemerk. Van 1965 tot 2003 heurde et dörp Ooldeschoot tot Et Vene. In disse periode wodde et 'Heerenveen-Zuid' nuumd.
Oldsassisk
Oldsassisk was een germaanske språke en de vrogst edokumenteerde form van et (neader)sassisk, dat vandage de dag espröäken wördt in et noordousten van Neaderland, Noorddüütskland, Süüddänemarken, in de Amerikas en deylen van Ousteuropa). Et is een westgermaanske språke, dat nauw verwand is an de anglo-freeske språken (bestånde üüt under andere et engelsk en et freesk). Et is vanaf de 8. eyw tot de 12. eyw edokumenteerd, wårnå et sik stådigan untwikkelde tot et middelsassisk. Et wördde espröäken döär de sassen, een germaanske stamme dee in et Sassenland leavde, in et teagenswoordige Noordwestdüütskland, vöärnamelik in de küstgebeden, en in Noordoustneaderland. Et hevt samen mid de anglo-freeske språken (oldfreesk, oldengelsk) deyls meadedån an enkele ingveoonske klankversküvingen wat et underskeidt van de neaderfrankiske en herminoonske språken, so as et oldneaderlandsk en et oldhoogdüütsk.
Saxnot
Saxnot wördden döär de sassiske volker up et noordwest-europääske vasteland en ouk in et döär de Sassen veröverden deyl van Engeland anbeaden. In et engelske graavskop Essex wördden Seaxneat eseen as de vöärvader van de Oust-Sassen.
Oldsassisk
Verwandskap mid et middelsassisk
Oldsassisk untwikkelde sik in de loup van de 11. en 12. eyw tot et middelsassisk, wår rund et jår 1150 een groute versküving plaatsvünd en oavergüng van et skryven in et latyn nå et et sassisk, wårdöär de untwikkeling van de språke in dee periode evolgd kan wörden.
Vrogge untwikkelingen
Et oldsassisk hevt neet deylenöämen an de tweyde germaanske klankversküving, en hevt düs de plosive meadeklinkers p, t, k behölden dee in et oldhougdüütsk versköyven binnen nå verskillende frikativen en affrikaten. De germaanske tweyklanken ai, au untwikkelde sik konsekwent tot de lange klinkers ē, ō, terwyl se in et oldhougdüütsk verskynen as ei, ou of ē, ō, afhangelike van de dårup volgende meadeklinker.
Syntaksis
De oldsassiske sinsbouw (syntaksis) verskilt up een antal punten van de hüdige sassiske dialekten. Een antal verskillen binnen te wyten an et vöälvüldige gebrüük van verbügingsformen by eigenskapswoorden (byvooglike naamwoorden) en warkwoorden – de woordvolgorde was byvöärbeald oaver et algemeyn wat vryer.
Ouk konden dubbele untkenningsformen sik in een sin upstapelen en mekare verstarken, in de moderne sassiske dialekten is dit minder gebrükelik, lykas in et moderne neaderlandsk en düütsk.
Vöärbealdtekste
Fragment üüt de Heliand, wårin up een episke wyse de beginvarsen üüt et tweyde kapittel van et Evangely nå Lukas nåverteld wördt:
Gennep
Geskiedenis
De stad hef vaak onder n ander bestuur estoan: Kleefs (1441), Pruusies (1609), Fraans (1794), Nederlaands (1815), Belgies (1830) en wier Nederlaands (1839).
Paul Schabbink
Perseunlik
Schabbink wont nog aait in Goor, is trouwd en hef twee zöns.
Fortnite
Inmiddels wordet der heyle esportwedstryden med Fortnite espöäled, wårin as höyvdpryse töt in de miljonen loupet.
Ni'jeferd
Ni'jeferd (Nederlaans/Fries: Nijefurd, ) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Rolpaol (Ooststellingwarf)
Rolpaol (Nederlaans: Rolpaal) is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Haulerwiek, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Ni'jeferd
Steden en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: Bron: CBS
Balder
Van Balder sint weinig verhalen bekend, behalve dat hee en syn moder Frigg beide deselvde vöärspellende dröyme hebbet wårin hee starvet en dårmed Ragnarök sal untkeatenen. Nå Ragnarök sal Balder weader upstån en de nye wearld bevolken. In de Gylfaginning, eyn book van den yslandsken geskeedkünnigen Snorri Sturluson in syne verhaaledda, wördt hee beskreaven as strålend wit van lecht en prachtig üm te seen.
Brunnen
Volgens de Gylfaginning is Nanna de vrouwe van Balder en Forseti öären söäne. Balder syn skip Hringhorni is et beste wat der ooit ebouwd is en der is ginne halle mööier as syn Breidablik.
Ronduute
Geschiedenis
Op 6 december 1944, in de Tweede Wereldoorlog, stortten in Ronduute een Amerikaanse bommenwarper, een Boeing B17G neer. Van de acht inzittenden kwam d'r iene omme en de aandere zeuven wodden kriegsgevangen eneumen.
Limerick (dichtvorm)
De gedichten beent vake komies of vernemstig en klook bedoold, mangs op t skunnige of. In Neerlaand was lange Ab Normaal, n skunnig roze knien (as haandpoppe) vuur tellevisie, den't skune bakken vertellen dee, en limericks zingen.
Eenn den't völle Limericks in t Neersassies skriewn deed, was Jan Zandbergen oet Riesn:
Riesn
Stadsrechten
Nöast havezate Den Oosterhof, den as nog aait besteet, har Riessen havezate de Beverfeurde (rechtevoort Bevervoorde eneumd). In 1323 heurden et de familie Van Beverfeurde. Et zol van vroger oet ne peardewisselplek vuur den bisskop ewest hebben, as den duur Twente mos. Van et kasteel is niks mear oawer. Der stoat non bejoardenwonningen, mear de stroate het nog aait De Bevervoorde.
Volksoard en geleuf
In 2009 köm Riessen landelik in et niejs duur de grote wearstand van de gerefformeerden tegen n metalfestival, umdet dr godslasterlike en satanistische teksn ezungn zoln wordn. De gemeenteroad kreeg mear as 3000 klachtn. Ze spölden et zo hoge det et in et lesten in n Haag behandeld mos wordn. et Festival gung wal duur.
Hekke
thumb|Hekke Een hekke wonnen meestentieds emaak van hout of metaal en wonnen vake gebruuk as arfofscheiding. Een hekke is stevig van constructie en bevat openingen waor je deurhinne kieken kunnen. De deure van een poorte wonnen oek vake een hekke eneumd.
Hoornsterzwaog
Hoornsterzwaog warkt tegere mit Jubbege. Beide dörpen kennen een verieniginge Plaatselijk Belang Jubbega - Hoornsterzwaag, die opricht is in 1900.
Veldhoek
Veldhoek kan meerdere betekenissen hebben:
1864
Geboarn
Hendrik Willem Heuvel, Achterhooksen skriever
Prehistorie
Symbolen, markerings en bielden kooj al hiel vrog in de mèenselijke geschiedenis tegen, mar de vrogst bekende schriftsystemen bint van veur zo'n viefduzend jaor, en 't duurde nog wat duzend jaor veurdet de schrieverije briede ingaank vund. In partie culturen wördden der niet eschreven töt de 19de ieuw, en in een antal schrieft ze nog altied niet. 't Ende van de prehistorie verschilt dus daonig per plekke, en de term wördt minder vake gebruukt waor ze 't hebt aover samenlevings veur wie de prehistorie nog niet zo lange aover is.
Albert Dening
Nao zien pensionering in 1934 begunden Dening Drèentstalige gedichten en vertellegies te schrieven. Zien gedichten stunden veural in 't maandblad Drent(h)e, de Nieuwe Drentsche Volksalmanak, in kraanten en op kalenders. Uut zien gedichten sprek winst naor vrogger en Drenthe. Hi'j schreef ok liedteksten, zoas Drente-lied, Drentse Jongs, Het Drentse Wicht en Een Drents volkslied.
Bargen op Zoom
Kaarte
525px
Rhode Island
Landsbeskryving
Den ståt hevt ne döärsneyde höygde van 60 meter. De küststreake hevt stranden en is groutendeyls laegland, med ginne echte bargen. Et höygste natuurlike pünt is Jerimoth Hill, wat 247 meter boaven de sey uutsteakt.
Koloniale tyd
In Rhode Island was vreyde tüsken de 'nykommers' en de inheymsken. Andere ståten hadden dår andere gedachten oaver. Vake deaden se niks uut up de neutraliteit van Rhode Island. Et Narragansettvolk wör afslachted, wat nit hülp üm de vreyde te bewåren. De Narragansetten söchteden wraak en stöäken Providence in den brand, al löäten se de inwoaners vöäraf noch wal kans üm vord te kommen.
Vandalisme
Vandalisme wörd oonderzocht duur juristen, sosjologen, psychologen en in de psychiatrie.
Saksiske goden
Oversichte goden
Der most sowat de stam oaf plaatse wal nye goden weasen. Ouk in de tyd bint der goden ekummen en weyr verdweanen. Of se kreygen andere namen oaf fünktys. De karke hevt sovöäle as mögelik disse 'heydense' goden en halvgoden probeyren te låten verdwynen. Wårdöär der noch minder bekend is, en wat der bekend is kan wal es neet süver weasen.
Korhoonder
Vuurkomn
Korhoonders tref iej in n groot deel van t noordn van Europa, ook in België en Neerlaand. t Korhoonder is in Europa nen kultuurvolger. Van oorspoonk kon t zik good redn in haalflösse boargbossen met morrelaandn en heede. Doo't de roewe groondn oontgunn wördn, kree'j in t oostn van Neerlaand hele heedevlaktes, woer't t korhoonder zik good redn kon. Doo't de heedeveeldn verdweenn, dr mear toeristn ofkömn op t de oawerbleewne stukn, en t gebeed verdreugn, is dr weainig van de korhoonders oawerbleewn. Dit geeldt vuur heel Europa.
Supernatural
Verhaolliende
Elke oflevering is een op zichzelf staond verhaol, mar draag oek bie an de langere verhaolliende van elk seizoen. Zo dreit 't eerste seizoen bieveurbeeld um 't dojen van de demoon mit de gele ogen. Sommige ofleveringen behaandelen bekende Amerikaanse stadslegendes zoas de vuufde oflevering Bloody Mary of de zeuvende oflevering Hookman.
Bliende slange
Verwarring mit de slange
Umdat de bliende slange op n slange lik, wörden ze vake doodemaakt deur luui die denken dat t um n gevaorlike slange geet (vandaor oek de naam bliende slange). Toch bin der n paor kenmarken die oek vanaof n veilige aofstand laoten zien dat t um n onschuldige everdesse geet;
Bescharming
De bliende slange is in grote delen van zien verspreidingsgebied niet zeldzaam mer geet in veule gebiejen in antal en verspreiding achteruut. De belangriekste oorzaken bin t verdwienen of veraanderen van t laandschap op zowel grote as kleine schaole. t Verdwienen van bieveurbeeld natuurlike houtstapels en komposthopen hef n negatieve invleud umdat dit de favoriete schuulplekken en wienterkwartieren bin. Oek vormp de anwezigheid van fazanten, kiepen, huusdieren en aandere dieren die deur de meens in-ebröcht bin n anzienlike bedreiging. Umdat de bliende slange aordig honkvast is en niet zo vlogge, verspreit de soort zich niet alderbarstends rap.
Pinguïn
Onderverdieling
Een antal geslaachten bin niet echt bekend, pattie geslaachten bin wel wat bekender zoas Aptenodytes mit daorin de keuningspinguïn en de keizerspinguïn.
Oldsassiske godsdeenst
De germanen, wår as de sassen ouk by höyrden, waren lüde dee gelöyvden in een beseelde en magiske wearld (animisme) en dat der verkeidene goden beståt (polyteisme).
De hougste macht: et lot
Wat so yts beteakend as:
Goden
De sassiske goden wörded up een apparte pagina beskreaven, ümdat et der een heyle bülte van bint.
Irminsûl
De Irminsûl was een heyl belangryk ding vöär de sassen. De irminsulen waren houge pålen, sulen of manks ouk wal eyns of-ebealed as een dikken boum. Et Had een groute symboliske waerde vöär de sassen. So stünden de irminsulen ouk vöär den wearldboum, by de noordske stammen enömed as Yggdrasil. Wat is de verbindingslyne tüsken de hougere- en laegere sfären en de aerde, tüsken et untsichtbaren en et sichtbaren. Dissen boum höld alles by mekare. Den hevt syn wörtels üütstekken in de underwearld en de takken höldet et dak van de wearld up de plaatse. De name Irminsûl, wat oldsassisk is, müt vertaald wörden as ´alsuul´ net-as et latynske universalis columna , ümdat he 'alles understöänen düt', mar der is ouk een verband elegged med de sassisken god Hirmin.
Ovverye
Med sommige gevallen wördden der ouk deer- en menskovvers ebrached. De ovveryen geböärden altyden by heilige- brunnen, revyren, böme en steyner. Hyr wördden dan belovten eswöyren en groute måltyden egetten.
Godsdeenstige symbolen
Ouk heb y et sandlouper motiv, nu noch terügge te vinden op stypels van olde buurderyen. Disse sol ouk terügge gån up een rünenteyken.
Feesten
De sassen hadden een antal jårliks terügge kummende feesten. De kalender en de feesten van de sassen waren an de natuurlike sünnewenden ofestelled. So bleyven et volk sich bewüst van de draeie van de dinge en dat se dår an underwörpen bint.
Van dit feest hevt et Midwinterhoorn blåsen, kabaal maken (vüürwark, karbid sketen) en midwintervüren de karstening oaverleaved.
verröäring
Least een uutebreide beskryving van disse bunden in dit artkiletyn: germaanske kearlsbunden.
Borkeld
In november 2009 wör op de Borkeld, kort bie Maarkel, n boerendoarp oontdekt van 6000 joar oold. Van t doarp zelf was niks mear oawer, mear in de groondloagen was nog wal de ofdruk van de gebroekte bouwmaterialen te zeen. t Warren ongevear 10 huuze.
Eibarge
Geskiedenis
Eibarge wöd in 1188 eneumd as de zelfstandige parochie Ecberghe. Ut heurden toen bi-j de heerlekheid Borklo. In de 15e eeuw kreeg de plaatse stadsrechten. Ne volledige stad is Eibarge nooit ewodden, umdat rechtspraok bi-j de heer van Borklo bleef.
Frankenstein (band)
De volgende müsikaanten hebt in de loop van de tyd deyl üütemöken van de groop: gitarist Berthus Westerhuis, sangers Ruud Stevens en Bernd Slomp, basgitaristen Rikky Leegsma, Roelof Kloeze, Harrie van Ingen en Henk Kamermans, en drümmers Rob Poelman, Rieks Vogelzang, Jos Koek, Rob Bredewoud en Alfred Kers.
Zudelike Oceaan
Diepte
Et Antarktisch kontinentaal plat liekt over et algemien smal en biester diep. De raand lig op een diepte van tot de 800 meter, vergeleken mit een wereldwied gemiddelde van 133 meter veur een kontinentaal plat.
Klimaot
Sinds end twintigste ieuw hef der in de Zudelike Oceaan duchtige klimaotveraandering plaetsevunden, wat tot veraanderings in et ecosysteem eleid hef.
Fries-Drèentse oorlog
Op 28 juli 1227 sneuvelden bisschop Otto II mit veule ridders tiedens de Slag bi'j Aone op de tegenwoordige grèenze van Drenthe en Oaveriessel. De opvolger van Otto II, Wilbrand van Oldenburg, reup de Friezen op hum te steunen tègen de opstaandige Drenthen.
Letsk
Upmarkelike elementen in et letske skrivt binnen de makrons (liggende streapjes) boaven de klinkers, dee längde of intonaty angeaven. Dårnåst hevt et letsk de cedille: de Ģ, Ķ, Ļ en Ņ wörden hyrdöär epalataliseerd en wörden üütespröäken mid een lichte j-klank derachteran, respektivelik as [ɟ], [c], [ʎ] en [ɲ]. De hake (of: hatsjek (háček)) verandert een alveoläre frikativ in een postalveolär, dit wil seagen dat de üütspråke van C, S en Z verandert van [ts], [s] en [z] sunder hake nå [tʃ], [ʃ] en [ʒ] mid hake. De letters Q, W, X en Y maken geen underdeyl üüt van de et letske alfabet.
Gijs Jolink
Samen Hendrik Jan Lovink was e oprichter van den "rock en lol" band Jovink en de Voederbietels in 1992, en hee skreef völle van de muziek in de vrogge joaren van den band. Zienen muzikalen loopbaan begon e as gitarist/zanger en later wodden e bassist en zanger. Andere leden van de band bunt Hans Bouman (Mongo) en Hendrik Jan Bökkers.
Letsk
Naamvallen
Suns klausa manam tēvam. De hund gehöyrsaamt myn vader. Mēs jums palīdzēsim. Wy süllen jülen helpen.
Midsummerfeest
Mytology van Midsummer
Med midsummer gåt der verhalen de runde in oaver de goden van de germanen. In et summer geet dan ouk et verhaal van Balder, de god van de sünne en warmte, de runde in. Volgens de germaanse mytologie löt syn tweanigbröyr, Hodur, Balder daalsketen döär een streake van Loki. Balder döt starvend up de grund dunderen; de sünne gevt et up. De dagen wördet weyr körter en weyr kolder. Tydens de Juultyd sal de sünne düs heylemåle starven (in et meyst noordelike Europa löt de sünne dree dagen niks meyr van sich seen).
Wymbritserediel
Ontstaon
Sund 1986 is de officiële naeme van de gemiente et Friestaelige Wymbritseradiel. De Nederlaanse naeme wodt sund die tied ok wel bruukt as onderscheid veur de oolde gemiente Wymbritserediel van veur 1984.
Skroetbalg
Skroetbalg is een Drèentse punkband mit teksten die in 't Drèents ezungen bint. De band is opericht in 2020 en bestiet uut Sander Broersma (Assen, 1984; zang en gitaar), Rutger Beuving (drums) en Boris Loman (bas en zang).
Stiel
Aover heur meziek zeg de band zölf: Volgens Broersma mak de band gien boerenrock; as gemiene dielers qua muzikale veurbielden nuumt Beuving Motörhead, de Misfits en de Ramones.
Begun
De bandleden kenden mekare al jaoren veur 't ontstaon van de band. Broersma en Beuving kwamen mekare weer tegen bij 't stappen in Stad, en kwamen naodien an 't appen aover waor ze muzikaal mit gaanks waren. Toen 't idee veur een band ontstund, wördden Loman derbij evreugen.
Anvang 2021 kwaamp Skroetbalg mit een eerste demo, "Spreek Drents of starf", en een antal digitaal uutebrachte singles. De demo wördden nog best ontvangen en kreeg airplay op 3FM, KinkFM, RTV Drenthe en nog een antal regionaole zenders. Det heur meziek op 3FM edreid wördden, zörgde SP-kamerlid en fan van roege meziek Peter Kwint veur.
Molukken
Eilaanden
De Molukken besloat mear as doezende eilannen, woarvan as mear as de helft gen inwonners hef. Op de eilannen woar as wá leu wont, leaft onmeundig verskillende volker bie mekaar. Disse hebt wier allemoal verskillende gewoontes en broeken.
Verleden
Tientallen joaren gung et der beheurlik of op de Molukken, mer heanig an kreggen de Hollaanders de oawerhaand. In 1662 trökken de Spanjolen teruw noar de Filipienen.
Tweantisme
Aandere sproakn
Vanzelf keump dit soart fouten, 'riffereantiefouten', neet allene in Tweante vuur. Sprekkers loatt vake öare eegne sproake duurskemmern in ne aandere sproake. Det doot bevuurbeeld Hollaanders ook in t Engels. De Engelsen neumt det dan Dutchisms (hollandismes).
Breevoort
Teggenwoordig steet Breevoort laandelek veural bekend as bookestad. De jaorleksen gondelvoarte in september trök altied völle kiekers.
Huus van Oranje
De vestenstad Breevoort had nen strategiesen ligging tussen zwoar begoanboare brookgebeeden. Tiedens den Tachtigjoarigen Oorlog wödden Breevoort meerdere moalen beleagerd en veroaverd. In 1597 veroaverden Maurits de stad.
Kruuttoornramp
In 1818 wödden de gemeente Breevoort opeheaven en vanof dee tied völt de stad Breevoort bi-j de gemeente Aalten.
Piraat (radio)
Piraatntaal
Völle oetgebreaider hoof t neet, want nen zeandpiraat probeert zovölle meugelik muziek te dreein, en zo weainig meugelik te kuiern. Mangs wordt de tooheurders oet eneugnd um dr ene te komn dreenkn, mear det hef met t zeandn zelf niks van doon. Wieters beent dr nog n antal bedriewe dee at op bekeandere piraatnzeanders zikzelf an loatt priezn, mear det keump hoaste neet vuur.
Simpelveld
t Maakt deel uut van t bestuurlike samenwarkingsverband Parkstad Limburg.
Topografie
510px|
Stientje (standbeeld)
thumb|250px|Stientje Stientje is een standbeeld op de retonde an de Zujerzeestraotweg in 't Gelderse darpjen Hierden. 't Standbeeld is emaakt en eplaotst deur een kunstgroep uut Hierden zelf. 't Standbeeld is emaakt um de retonde wat op te fleuren mar oek um dudelijk te maken dat der in Hierden niks an de retondes edaon wort, terwiel zo'n bietjen alle retondes in Harderwiek mooi emaakt worren.
Kreiheedfemilie
't Geet um een kleine femilie van houtige plaanten. Der beheuren mar ene, in Nederlaand veurkoemende, plaantensoorte tot disse femilie, namelijk:
UEFA Champions League
De finale van 2012 en 2013 was de meest bekekken UEFA Kampioenskopsfinale töt non too. Doarnöast was et met 360 miljoen tellevisiekiekers et meest bekekken joarlikse sportgeburen van de wearld in 2013.
Hendrik van Dijk
Anhaling
'Ien, ie, ie, ien!', klunk het iniens baoven alles uut.
Achterhook (Hof van Tweante)
Achterhook is n boerskop in t westn van de gemeente Hof van Tweante, in de Neerlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig n kilometer op t noordwestn van Maarkel, kort an de boerskop Pothook. t Is vuural bekeand duurdet dr ene van de grötste diskotheke van Oost-Neerlaand steet.
Selterfrais
Veurbeelden
2 Selterfrais: Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken.
Sallaands
Täälgebied
De dialekten van Kampen en umstreken en Gällemuden wörren soms niet bi'j t Sallaands erekend, umdat ze westeliker van karakter bin (zie ieronder). De täälkundige Harrie Scholtmeijer dielt ok de dialekten van rond Zwolle en de dialekten tegen de greins mit Twente niet bi'j t Sallaands in mär rekent ze tot twie ni'je groepen:
Kenmärken
Kenmärkend veur de Sallaandse dialekten bin de korte klinkers (kettel, götte) of erekte klinkers (kètel, göte) daor as t Nederlaands lange klinkers (ketel, goot) ef. De Iessel bi'jlanges overeerst (krek as in t Oost-Veluws) de erekte klinkers. Värder naor t oosten e'j de körte klinkers. In Kampen en umstreken bint er ook lange klinkers (ketel, geute).
Oljoar
Oljoars gebruken
Oljoar wörd traditioneel mit vuurwaark en champagne evaaierd en in Nederlaand voak ook mit euliebollen en appelflappen. t Ôfsteken van vuurwaark is ontstoan deurdat de Chinezen geleufden dat t ôfsteken van vuurwaark de kwoade gaisten zol verjoagen. En dat kwamp overiene met 't Oldgemaanse gebruuk van grote vuren anstekken en kabaal maken, umme de zunne weer teveurskien te kriegen.
Zwols
Skrieveri'je en spelling
Van Willem Kloeke, de va van taalkundige G.G. Kloeke, kwammen in 1931 de Zwolsche Sketsies uut (Thieme). Van Janna van der Waarde verskenen in 1991 Zwolse veraelties onder de titel 'Eb ie ze ook nog 'ekend? Van Karel Nijland verschenen de bundels mit erinneringen A'k achterumme kieke en A'k nogmaols kieke (1998).
Zwols woordeboek
In november 2009 kwam bi'j de Iesselakademie et (vermuuiende) Zwols woordeboek uut: Op zien Zwols: Woordenboek van de Zwolse taal. 't Is eskröven deur Minke Kraijer, Henk Mulder, Dick Visscher en Philomène Bloemhoff. Vanof 1986 ebben ze Zwolse woorden en uutdrukkingen op pepier ezet en in 1999 is 't wärk an 't boek begunnen.
Verdere aktiviteiten
Der wört ok in 't Zwols ezungen, vaeke aover bekende Zwollenaeren of bekende plasen in Zwolle. Een zangeresse die 't Zwols in cärnevalachtige sfeer gebruukt is Tante Kippe. Ok de jazzmuzikant Bert Vrieling zingt wè in 't Zwols.
De Jouwer
De Jouwer ontston uut et veurmaolige dörp Westermeer. Et plak is van ooldsher gien stad, mar ok weer te groot om een dörp nuumd te wodden. Naor Oold-Friese tredisie wodt zoe'n plak een vlekke nuumd. Op dit stuit het De Jouwer 12.902 inwoners.
Zuud-Afrika
Zuud-Afrika is t enigste laand ten zujen van de Sahara dat n vrie grote blanke gemeenschap hef. Zo'n 8,4% van de bevolking is blank, 8,8% is kleurling, 80,2% is zwart en 2,5% is van Indiese of Aziatiese aofkomst (volkstelling 2014). Allewel tachtetig persent van t laand zwart is, woenen de zwarte meensen en de kleurlingen veural in de krottewieken, dit is veural zo op t plattelaand en in kleindere darpen. In de grote stejen krie'j n wat gemengder beeld.
Zuudplas
Zuudplas (Nederlaands: Zuidplas) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 42.762 leu op ne vlakte van 64,05 km² (woervan 6,03 km² water). Et roadhoes steet in Niejerkaarke.
The Doors
thumb|250px|The Doors, 1966 The Doors was n muziekgroep uut de Amerikaanse stad Los Angeles. Ze waren actief van 1965 töt 1973, mit daornao nog wat oplevings. De bekendste zanger, Jim Morrison, kwaamp in 1971 in ondudelijke umstandigheden op 27-jaorige leeftied uut de tied. Bekende nummers van heur bint onder meer Light My Fire, Break on Through (To the Other Side), Touch Me en Riders on the Storm.
Lukas Koops
Lukas Koops (Grol, 1952) is een Drèentse schriever en bestuurder. Under zien publicaoties - in 't Drèents en Nederlaands - valt dichterij, columns, artikels, körte verhaolen, een roman, geschiedschrieving en interviews.
Transsylvanische Saksen
De benaming Saksen verwis neet noar den Duutsen deelstoat Saksen van noe, moar is ne ofgeleide van et Latiense Saxones, wat in de middeleeuwn stoond veur verschillende Duutse volken, wat waorschienlik n pars pro toto is, net zoas de Fransen de Duutsers Alemannen nuumt. De Transsylvanies Saksen vormden in de middeleeuwn samen mit de Szeklers en de Hongaarse edelleu de 3 naties van Transsylvanië. Net veur en noa den val van de mure bunt völle Transsylvaniese Saksen noar Duutslaand etrokken.
Lukas Koops
Loopbaon
Koops is bestuurslid van 't Huus van de Taol, anfieterinstituut veur de Drèentse taol.
H-deletie
Vanoet 't Frans sleug 't ok oawer noar de Germaanse talen, zowal noar 't zuudoostelik Engels as noar 't zuudewestelek (Middel-)Nederlaands. 't Vlaams was in 'n darteenden eeuw al h-loos, in 't Vrogniejnederlaands volgden 't Zeeuws en de meeste Brabantse dialecten. Ook 't Urkers en 't westelk Sallaands is de h verdwenen, mar dat hef 'nen aanderen groond. Ze deankt dat in 'n achtteenden eauw de veurname leu in Kampen en Zwolle met 'n Fraans acceant gungen kuiern: met 'n briejende r en zunder h. Dat sleug eerst oawer noar de rest van de stadsbevolking. De bezundere oetsproak van de r bleef binnen de stadsgreanzen, mar de h-oetval verspreidde zik tot in de wiede umgeawing, zölfs tot op Urk en Schoklaand.
Vrogger kwam h-deletie ok veur in 't Veenkeloniaals, mar doar schient 't binnen korten tied weer ummedreaid te wean.
Hertogdom Saksen
Geschiedenis
Al in de 8e eeuwe kaozen Saksiese stammen ten westen van den Elve euren hertog den euren laegeranvuurder wierd. Den hertog wier dus steeds ekaozen, der was dus gene spraoke van arfopvolging zo as n paar eeuwen later tradisie wierd. As t riek van Karel de Grote in t verdrag van Verdun in 843 op-esplitst wörd en ziene arfopvolgers zich neet völle meer van de lokale problemen (invallen van de Noormannen under aandere) antrokken, kraegen de Saksiese hertogen nen groteren macht en autonomie. - t is in dee tied dat under aandere ok den graaf van Vlaonderen zienen macht uutbreidden. -
Kaapverdie
De officiele språke van Kaapverdie is portugeesk. Dat is de språke van underwys en de regeyring. Ouk vöär de radio, televisy en in kranten wördt et gebruked. Kaapverdisk Kreool is ne andere officieel registreerde språke, wat de meyste lüde spreaket.
Nedersaksische volksleidjes
Wie gaot met?
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206035753/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-15.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''
Paosliedties uut Dwingel
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208022332/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/feest5.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''
Woar is hier de moane?
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206174718/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-17.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.] Schreven ien t Westerkertaaiers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''
Fidel, di, dom
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208114531/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-18.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Stadjers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''
Hen den den
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208142318/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-16.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''
Sneek (gemiente)
Stad en dörpen
* Woongebied: woongebied en bi'jbeheurende omliggende gebied buten de bebouwde koeme. De gegevens per woongebied bin niet beschikber; et butengebied van de gemiente Sneek is relatief klein.
Leeuwte
Leeuwte of De Leeuwte kan wezen:
Abcoude
Uutgaonde verwiezing
thumb|left|200px|Abcoude, anzicht
Dinsper
Geschiedenis
In 1260 wodden Dinsper veur t eerst enuumd. An te nemmen dat al eeuwen veur dèn tied boerderi-jen waren ebouwd op de hoge grond van t darp naor het noordoosten. In de 14e eeuw wodden Dinsper deel van de heerlekheid Breevoort. Umdat Dinsper beheurlik riek was wodden ut in 1260 meugelek ne parochiekarke te bouwen op de plaatse waor now de darpskarke steet. Nao den Tweede Wereldoorlog wodden disse karke helemaol restaureerd. Dinsper wodden in 1945 bi-jna helemaol verwoest, umdat t op de grenze van Nederland en Duutsland ligt.
Stadsfries
Woordeschat
Zoas hierboven al zegd is et Stadsfries veural een Hollaans dialekt; toch bin de Friese invloeden ok dudelik zichtber. Deur de verschillen mit et Hollaans en de overienkomsten mit et Fries te koppelen an de klaankwetten die hierboven beschreven bin (see-see-zee, skuutsje-skûtsje-schuitje) is te zien dat et Stadsfries een groot antal Friese woorden het, veural in de huzelike kring en mit betrekking tot et plattelaand is dit et geval. Vanwegen de Friese invloed op et Stellingwarfs toont et Stadsfries ok inkelde overienkomsten mit 't Stellingwarfs, zo zeggen ze in et Stadsfries bieveurbeeld ok mem en heit. Aandere veurbeelden die in et Stellingwarfs niet veurkommen bin jaar en jarre veur een gier.
Nedersaksisch in een notendop
Nedersaksisch in een notendop, undertitel: Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur, is een populäär-weatenskappelik handbook oaver de neadersassiske taal. Et verskaen in 2019 by Van Gorcum under redakty van de taalkündigen Henk Bloemhoff, Philomène Bloemhoff-de Bruijn, Jan Nijen Twilhaar, Henk Nijkeuter en Harrie Scholtmeijer.
Volleybal
Verleden
An et Engelse hof van de doomoalige keuniginne Elizabeth wör in et 16de joarhoonderd al iets espöld wat op volleybal leek. Det blik oet tekeninge oet dee tied. Offisjeel geeldt den Amerikaan William G. Morgan as oetdeanker van et spel. As sportleader bie de Young Men Christian Association (YMCA) in Massachusetts gavven hee oonder mear les an een koppel euldere zakenleu. In dee tied besteund basketbal al, mer det veund hee te hard vuur disse leu. Doarumme dachten hee in 1895 een aander spel oet.
Sneek (stad)
thumb|right|300px|Satellietfoto mit de steden Sneek en Ielst thumb|right|300px|Waeterpoort Sneek (Fries: Snits) is een stad in et zuudwesten van Liwwadden en et heufdplak van de gelieknaemige gemiente Sneek in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De stad het omdebi'j 33.000 inwoners.
Zaod
Zaod kan verwiezen naor:
Ostara
üüt geskrivten
In de vita Carola Magni van Einhardt (9. eywe na Christus), de geskydskryver van Karel den Grouten wördt et woord ‘Ostarmonath’ gebrüükt vöär april. Üüt disse sinsneade wörd ehaald dat Eostra ouk wal Ostara enömed wördden.
Eindhoown
Eindhoowns vervoor
Doarnöast hef Eindhoown twee treinstasjons; Stasjon Eindhoown en Stasjon Eindhoown Strijp S. Op n eerstn riedt ook sneltreinen, op n tweedn nit. Doarbie is dr nog n spesjaal stasjunneke bie t Philips Stadion, wat gebroekt wörd um anhangers van voetbalklubs rechtstreeks in t stadion te kriegn.
Gnostik
Valentinus
Valentinus (°Alexandrie, ümme en nåby 100 - 175) was een dichter, teoloog en grout gnostisk leyraar en upsetter van de sekte van de valentinianen. Hee wördden ümme en nåby et jår 100 in Beneaden-Egypte geboaren. Hee wördden christen en kreagen syn weatenskappelike upleiding in Alexandrie, wårnå hee når Rome güng, wår as hee van 135 töt 160 of 165 in warken was. Rund 140 was hee krap-an bisskop van Rome ewörden - de funkty dee later de name paus kreagen -, mar uutendelik wördden Pius de martelaar bisskop, in plaatse van hüm. Later is Valentinus noch når Cyprus hen-egåne. Syn leyre hadden hee medkreagen döär de Stoa en et platonisme van syn tyd. Volgens Tertullianus, dee et neet so med Valentinus eyns was, was hee en knyvtig kearltyn en kun hee moi pråten: et ingenio et eloquio poterat. Syn skole güng in tweyen en kreagen een oustelike kante, wår Theodotus by höyrden, en een westelike med under andere Herakleon en Ptolemaeus. Valentinus köäs de mytos boaven de ratio. Dat geböärden op grund van een sweaverig geböären. Hee had een visioon ehad van een pasgeboren kind. Hee vröäg dat kind: 'Wy bin y?'. Et kind antwoordden: 'Ik binne de Logos'. An Valentinus was hüm, so as Paulus to hee op Damaskus an güngen, de eywigen Christus vöärekummen. So as et beskreaven stet in syn Evangely van de Wårheyd.
Ragnarök
Voluspá
Ragnarök vangt an med ne vöärspelling döär ne völva, ne wårsegster, an Woden. De sünne sal in de summers swart strålen, et weader unstümig weasen. Drey hanen sölt kraien, nen rouden in et wold, eyne med ne guldene kamme in Valhalla en nen sotterouden in de underwearld by Hel. De Jötunn-herder Eggthér sal sitten up nen höävel en up synen harp spöälen. Den waakhund Garmr, den as vöär de grotte Gnipahellir an de keaten ligt, sal beginnen te julen en lösbreaken. De mensken sint verdeyld: bröders ståt mekander når et leaven, süsterskinder verbreaket öär verwantskap, et is hard up de wearld en der is horery. Lüde hebbet gin genade meyr vöär mekander.
Iesselstein
Eiteren
Et veurmoalige karkdarp en bedevoartsoord Eiteren, woar et heiligdom van Onze Leeve Vrouwe van Eiteren is, is al eeuwn elaeden deur Iesselstein in-enommen. Den plaatsname ku'j nog in ne stroatname en stadsdelen weerumme vinden.
Konvenant neadersassisk
Et konvenant wördden up 10 oktober 2018 in et pervinsyhüüs in Zwolle underteykend döär et Ministery van Binnenlandske Saken, de pervinsys Grönning, Freeskland, Drente, Oaveryssel en Gelderland, en de Fryske gemeyndes Ouststellingwarv en Weststellingwarv.
Huusmosse
De huusmosse eet veurnamelijk zaojen en insekken. De 't voegeltjen kan neet zingen mar wè tjilpen. De huusmosse beweeg zien eigen deur te vlegend of te springen. De mosse is een standvoegel: hij blief altied op dezelfde plekke woenen.
Fraankiese Riek
Overname van 't Romeinse Riek
In zien oorspronk waoren de Franken een verzaomeling van Germaonse stammen. Zie harren hun gebied in 't noorden en oossen van de Nederrijn.
De Merovings (447–751)
Naodet Clovis in 511 uut de tied kom, werd 't riek nao volging van de Salische Wet onder zien (vier) zeuns verdield. Dit war 'n proces wat de kommende eeuwen nog völle vaker zol veurkom, waordeur 't Frankische Riek mar tiedens körte periodes war verenigd onder iene heerser. Et gevolg van dizze verdieling brach nie allinnig met zich met det ze nie allinnig met hun vieaanden vöchten, mar ok met mekare. Mar men kenden ok periodes det 'r vrede war, um te numen de periode tussen 531-537, toen 't Frankische riek weer groten gebieden wös te veroveren.
St Francisbaai
Deur St Francisbaai streump de Krommerivier die deur n estuarium uutmondt in de Indiese Oseaan. Oek he'j de Zaandrivier, mer ondanks dat t de Zaandrivier hit t is t gien rivier, t waoter streump der onder de zaanddunen over n rotsachtige ondergrond en kömp as t veule regent naor boven toe, en vormp as de streum ophöldt dan poelen waor voegels en wild op aofkoemen.
De meest naobie elegen darpen bin: Kaap St Francis (9 km ten zujen), Humansdarp (18 km ten noorden), Oesterbaai (22,5 km ten westen) en Jeffreysbaai (28,5 km ten noordwesten). t Ligt zo'n 105 km bie de stad Port Elizabeth vandaon.
Kribbe
Een kribbe et net as 'n gewoon bedde 'n beddezak. 'n Kussem is d'r miestal niet, omdat kiengeren ier vaak in estikt binnen. Vaak liggen d'r knuffels in de kribbe. Volgens de Biebel is Jezus Christus geboren in 'n outen kribbe.
Angere betekenis
'n Kribbe kan ok de betekenis van 'n voerbak eawen.
Heliand
Vöärbealdtekste
Fragment uut de Heliand, up een heldendådige wyse is hyr de eyrste varsen uut et tweyde höävdstük van et Lukas Evangely nåvertelled:
Horst an de Maas
Horst an de Maas (Nederlaands: Horst aan de Maas, Limburgs: Haors aan de Maas) is ne gemeente in Nederlaands Limburg ontstoan bi-j ne gemeenteleke herindaeling van 1 januari 2001 uut de veurmoalige gemeenten Brookhuuzen, Horst en Grubbenvörst. De gemeente hef ne oppervlakte van 121,93 km² (woarvan 0,55 km² water).
Willem Jan Christiaan van Wijngaarden
Industriële revolusie
Oet zin woark blik det he zik drok maakn oawer wat komn geet. Oawer honderden joarn was dr neet völle veraanderd, mear duur de Industriële Revolusie zol dr nen hoop n kop goan, of zelfs verdwienn.
Woark
Hee skreef ook völle brulftegedichtn vuur t jonge volk. Dit is dr ene van:
Oldgrunnegs
Oet vonsten van olle braiven, blikt dat t Oldgrunnegs hail veul op t tegenswoordege Selterfrais leken mouten het. Ook zol t nog typisch Fraise kenmaarken had hebben.
sk
Aals wat in t Leegduuts sch wör, was in t Oldgrunnegs sk, bieveurbeeld wasch-wask (Deens "vask"), vriesch-vreesk (Frais: "Frysk"), visch-visk (Deens "fisk"), schaap-skeep (Frais: "skiep"), schael-skaele (Engels: "scale").
Gemeenteroad
De gemeenteroad besteet uut ekozen volksvertegenwoordigers binnen ne gemeente. De kleinste gemeenten in Nederland, gemeenten met minder as 3000 inwoners, hebt negen roadsleden. De grootste gemeenten, gemeenten met meer dan 200.000 inwoners, hebt d'r 45. Um de veer joar bunt d'r weer verkiezingen.
Veenkelonie
De meerste veenkeloniën wodden kenmarkt deur heur langrekte ligging langes een kenaol (lintbebouwing), dat in veul gevallen intussen dempt is. D'r bin liekewel ok veenkeloniën die niet ontstaon binnen langes een kenaol, mar langes een weg. Dat gelt mit naeme veur een antal veenkeloniën in Drenthe zoas bi'jveurbeeld Zuudlaordervene en Bunervene.
Fört (De Wolden)
Ontstaon
Op 't brinkien stiet een bieldtien uut 1997 deur Marijke Ravenswaay-Deege van een man en een jonggien mit elk een krulekaore, det de samenwarking uutbieldt die aj neudig waren um in 't veen te oaverlèven.
Natuurgodsdienst
Der bint meestal völle goden, met elk netuurverschiensel is ter wel n god bi-j, drumme wördt t ok n völgodendom enuumd. Woar uut t vandan kump wet geniene, t bestiet effen zolange as ter meansen bint. A'j uut de tied kommen zol iej as n geest verdan goan, zo da'j veur oewen noabestoanden der ait nog ween kunt. Netuurgodsdiensten komt aoaveral op de weerld veur. t Is allinnig op völle plekken dan wal uut gebruuk ewörden, zo as beveurbeeld in Europa en Ruslaand.
Teutobörger Woold
n Naam
In de alledeagse sproake is de nieje naam pas vanof t 18de joarhoonderd in gebroek kömn. Vuural umdet Ferdinand van Fürstenberg, den't vorst en bisskop van Paderborn en Meunster was, t gebreuk in ziene "Monumenta Paderborniensa" en t ook op zinne laandkaartn drukn leut.
Sint-Gregoriuskarke
De Sint-Gregoriuskarke kan verwiezen naor:
Utah
Spaanse verkenning
In 1824 ontdekten Jim Bridger as eersten blaanken et Grote Zooltmeer (et Great Salt Lake). Bridger meanden at he bie den oceaan was, um de hoge zooltwearde. Der wörden noa dee ontdekking hoonderden haandelspöste op ezat roond et mear. Et wör nen stopplek vuur leu dee van et oosten noar et westen treuken.
Utahstrekke (1850 – 1896)
Toen as den Amerikaansen Börgeroorlog oetbreuk in 1861 wörden de soldoaten doarhen esteurd, woerduur as de Mormonen wier vrie spel hadden. Et vertrek van et leager zorgen vuur ne impuls vuur de lokale ekonomie; et leager verkochten töt dee tied alle vuurroaden goodkoop, woerduur as der vuur lokale verkopers weanig te verdenen völ. Toch doerden et neet lange of der köm een vriewilligersleager van Patrick E. Connor oet Californië in 1862. Dee stichtten Fort Douglas op nog gin 5 km van Salt Lake City. Connor spoerden zin volk an um noar mineralen te zeuken, um zo volk an te trekken en tegenwicht tegen de Mormonen te beden. In de Groafskop Tooele wörden mineralen veunden, woerduur as der mienbouw op gaank köm en völle mienwaarkers kömmen.
Nijjoar
thumb|250px|Gelokkeg nijjoar Nijjoar wordt wereldwied vaaierd op 1 jannewoari om twolven uur bie naacht, krek noa oljoar op 31 dezember. Nijjoar wordt veural vaaierd deur vuurwaark of te steken champagne te drinken en euliebollen, appelflappen en nijjoarsrollechies te eten. Nijjoar luudt de eerste dag van t nije joar volgens de gregorioanse kalìnder in. t Is verboden om veur tien uur in de veurmiddag van oljoar, en noa twai uur bie naacht van nijjoar nog vuurwaark ôf te steken.
Gember
Gebroek
De skearpe smaak van gember keump veural deur de chemiese verbeendingn gingerol en shogaol. t Kan ok dreugd wordn en raspt. Dreuge gember is skearper as värse gember, umdat t mear shogaol hef wat skearper smaakt as gingerol. Gember wörd ok wal es inmaakt in konsentreerd sukerwater.
Vercovicium
Geskiedenisse
Rond et joar 124 treuken ze et fort op oet rotssteender, kört noa 'n bouw van de mure van Hadrianus. Vercovicium was oawer 'n oolden wal en poer 36B hen ebouwd. Et spul zakken regelmoatig in, woernoa as ze et wier opknappen en verbouwen mossen. Op et zuden ontstund ne hele wonwieke (Vicus) boeten de muren van Vercovicium. Wat van de funderingen doarvan ligt der nog. Zo as van et "Moordhoes". Dat neumt ze zo umdat der onder ne niejere vloere twee skeletten wörden eveunden.
Kasteel Wisch
Wisch was ene van de 4 heerlekheden dee velen under et Groafschap Zutfent. Kastele Wisch beheeld tot 1813 heur heerleke recht. De Heerlekheid Wisch besloog moar n klein groandgebeed: anvankelek Terborg en Heuven (bi-j Etten), vanof de 14de eeuwe ok Sillevolde en Varsseveld. Desundanks beheurden de heern van Wisch tot den zeer vermeugenden en anzeenleken adel in de straeke. Zi-j beheurden tot de bannerheern dee de hartogen van Gelre bi-jstoanden under eur eigen banier. thumb|Wapen Heerlekheid Wisch (opri-jloane noar et kasteel) Et woapen van Wisch besteet uut twee boaven mekaar eplaatste leeuwen en in keel (rood) op nen golden achtergroand.
Dichtkünst
thumb|200px|Fragment van t [[Oldsaksisch|Ooldsassiske gedicht de Heliand]] Dichtkünst, dichten of dichterye (ouk mangs as poesy andüded) is nen künstförm wårin as en gevööl of gedachte uutedrükked wördt med ritmyk, struktuur en klank van ne språke. En stükken dichtkünst wördt en gedicht enöömd, nen maker dervan nen dichter of dichteresse.
Wat lüde under dichtkünst verståt hangt af van de kultuur en de språke wårin as et emaked wördt. In traditionäle westerske dichtkünst volget gedichten vake en strak afemeaten rymskema un en regelmåtig metrum. Wat moderne dichters sint dår klår med en gåt dår jüüst teagenin. See keset vryere förme en richtet sik dan up dübbelsinnigheid. Med de kumst van et internet künnet lüde makkeliker internationaal uutwesselen. Der wördt nu vöäle meyr hen en weader eleynd tüsken kulturen. By vöärbeald de haiku uut Japan is de lätste jåren ouk in de westerske wearld populäär.
Ritme
De wysen üm ritme in en gedicht te krygen is in ydere språke en dichterlike tradity anders. Språken gebruket ritme vake up ne vaste wyse, döär aksenten, lettergreypen of moras. In et japansk wordt vöäle mora's bruked. Latyn, katalaansk, fransk, leoneesk, gallicisk en spaansk hebbet lettergreypen van allemål deselvde längde. Engelsk, düütsk en neadersassisk hebbet en vastliggend patroon vöär nådrük. Dårnöäst kan der med intonaty ouk ritme nåmaked worden. Wyders sint der noch tounspråken, so as chineesk en vietnameesk.
Förme
In vöäle kulturen sint verskillende dichterlike förme untwikkeld. In meyr döärdachte dichtförme sint et rymskema, metrum en andere elementen baseerd up vaste regels. Mangs sint disse regels fråi lös, so as by ne elegy (klaagsang) mär mangs ouk strak formaliseerd, so as by ne ghazal of villanelle. Hyrunder volget en paar dichtförme dee in vöäle språken vöärkommet.
Wiesneus
Wiesneus is een pakket an lesmateriålen vöör Nedersaksys underwys up de basisskole. 't Is ontwikkeld döör 't Huus van de Taol in de Drèentse plaatse Beilen.
Inhold
Ok is der een webstee mit verhalen en lydtys dey belüüsterd künt wörden. Dissend is ontwörpen in samenwarking mit de ofdeyling pabo van Stenden Hogeschool Emmen. De webstee hef een ofdeyling vöör kynder in de leeftyd van eyn töt sesse (dey nog neyt künt lesen) en eyne vöör kynder van ses töt twaalf.
Booschap
Een booschap kan verwiezen naor:
Waddenaailanden
Onbewoond
Vanôf verschillende Duutse waddenaailanden is t meugelk een boottocht te moaken noar t rotsaailaandke Helgolaand dat 70 kilometer oet de kust ligt in de Duutse Bocht. Dit is gain echt waddenaailaand, môr der binnen starke kulturele banden mit t waddengebied. Zo proaten ze der n dialekt van t Noordfrais.
Lente
Religiöse feesten en gedenkdagen in de lente
De roomsk-katolike traditys hebbet de vastenperiode, dee begünt up aswoonsdag en endigt mid Påsken. Vasten wörd vöärof-egåne döär de vastenåvend. Nöäst Påsken hebbet se in de kristelike tradity ouk de Gode Weake; dree dagen vöär et påskweakende, Witte Dunderdag, Gode Vrydag en Stille Såterdag.
Begün van de sterrekündige lente
Up et südelik halvrund begünnet up disse dåtums de harvst.
Kiepkoare
Kiepkoaren künt zelfriedend wean of etrokken deur nen lokomotief of trekker. Dizzen letsten wöd völle as Kiepper in den laandbouw gebruukt.
Slot Loevestein
In de kultuur
In La Tulipe noire (Den Zwarten Tulp), n book van den Fraansen skriever Alexandre Dumas père uut rundumme 1850, wöd den heufdrolspöller Cornelis van Baerle in 1672 gevängen gezet op Loevestein. Hi-j wet te ontsnappen.
Thomas Berge
thumb|200px|Thomas Berge (2007) Thomas Berge (echten naam Chiel Ottink, Eanske 25 jannuwoari 1990) is nen zänger oet Hoksebarge in Tweante, den in t Neerlaands zingen dut.
Maondag
In de joods-christelijke wereld wördt de maondag as de eerste of as de tweede dag van de weke ezeen. Veur beiden bestaon goeie argumenten. De staotus van de zundag as rusdag (de Dag des Heren) was oorspronkelijk op zaoterdag. A-j van de oorspronkelijke stand van zaken uutgiet, is zundag de eerste dag, en daormit de maondag de tweede. Agenda's vermelden de maondag altied as eerste dag, veural ok um 't weekeinde samen te kunnen vatten an 't einde. Ok volgens ISO 8601 is maondag de eerste dag van de weke.
Wörkem
Tot t gebied van Wörkem beheurt ook de buurtschop of dörp It Heidenskip (vrouger Heidenschap).
Weaweblad
Disse naamns beent letterlik umme zat van t Hollaands noar t Tweants, want zovölle oonderskeaid wörd r egee neet emaakt in t Tweants.
Twiede Germaanse klaankverskoeving
Fase 2
De twiede fase is in de achtste ieuw voltooid en kwam veural veur bi'j de Alemanniese en Beierse variëteiten, t laetere Opperduuts. In disse fase veraanderden de plofklaanken as gevolg van assibilasie in affrikaoten, waorbi'j de overige kenmarken beweerd bleven: In de volgende kombinaosies was der liekewel gien klaankverskoeving: sp, st, sk, ft, ht, tr.
Leny Hamminga
In 2012 verskeen van Hamminga 't kynderbook Een haand achter 't gerdien (Het Drentse Boek), det 't aandere jår enomineerd wördden vöör de Dagblad van het Noorden Streektaalpries. 't Book geyt åver een jonggyn det mit syn va even büten een Noord-Drèents dörp woont en det up süük geyt når syn mo.
België
Stejen
De heufstad is Brussel.