cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaltbommel
Zaltbommel is ne vestenstad en gemeente in de Bommelerweerd in de Nederlandse previnsie Gelderlaand en hef ne oppervlakte van 89,74 km² (woarvan 2,34 km² water). De stad zelf hef 11.877 inwonners (per 1 januari 2008). Zaltbommel ligt net ten zuden van de Woal. Völle leu kent den name Zaltbommel van de filemeldingen: de Waolbrugge bi-j Zaltbommel vuurden altied den file-top-10 an, totdat in de joaren '90 ne ni-jen brugge los-edoane is, de Martinus Nijhoffbrugge.
Leem
Leem as bouwmateriaal
Met zuvere leem wödt ofwal löss of silt bedeuld. Leem um met te bouwen of stuccen kent völle verskillende laege in samenstelling en opbouw. Zogeneumde vette leem bevat völle klej, moar arme of schraole leem tot wal 60% zaand of silt. Leemstuc is geskikt veur et ofwarken en mooi maakn van binnenmuurn in won- en warkruumten. Et is neet brandboar en is wat starkte vergeliekboar met kalkmortelstuc. Bi-jzunder is de dampdeurlaotendheid. Et kan doardeur vocht en warmte raegelmoatig maakn. Leem blef kuul in den zommer en warm in den winter. Veur et maakn van lemen mure wöd den Vitselstek-techniek toogepast.
1391
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1391:
Vogelnoamen Nederlands-Grunnegs
Z
__GIENBEWARKSEKSIE__
Nedersaksische bijnamen
350px|thumb|Buizen-Beernd is de bijname van [[Bennie Jolink]] Nedersaksische bijnamen bint informele, vake beschrievende en vake ok grappig bedoelde namen die veur mèensen, gebouwen, streken, plaatsen of de bewoners daorvan, enzowieder gebruukt wördt en die evörmd bint op basis van de Nedersaksische taal. As de namen niet biester vleiend bint, wördt ok wal espreuken van scheldnamen of schimpnamen, al wördt dizze leste termen hier en daor ok in meer neutrale zin gebruukt.
Beschrievend begrip + (veur)name
In de schrieverije van Karl Naber uut de Graofschop Benthem vien ie de hasies Knieptangen Harmtien ut'n Pallert en Krüsstatts Fritz ut'n Stubbenbrook.
De Hoeve (Frieslaand)
De Hoeve is een klein dörp dat tussen Wolvege en Noordwoolde inleit, in de gemiente Weststellingwarf (Frieslaand).
Stropdas
Materiaal
Stropdèsse wordt van verskeaidene soortn materiaal emaakt. meestieds van katoen, polyester of ziede, mear ook wal van wol of lear. t Beste materiaal is ziede, umdèt dit neet makkelik knöttert en lange met geet.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Schrieveri'je
Zerbolt zien haandboeken veur 't religieuze lèven bint systematische uutienzettings van alderhaand theoretische en praktische aspecten van 't religieuze lèven. 't Doel is een giestelijke hervörming op basis van zölfonderzuuk, giestelijke oefeings en 't naovolgen van Christus.
Spanje
Spanje is een laand in Zuud-Europa, en is lid van de Europese Unie. De eufstad is Medrid. Spanje ef meer as 44 miljoen inwoners. Spanje is net as Nederlaand een constitusionele monarchie en is 506.013 km² groot (zwat 13 keer zo groot as Nederlaand). 't Laand beslaot grofweg 80% van 't Iberisch schiereilaand. Butendät euren ok de eilanengroep Balearen in de Middellaanse Zee, de Kenarische Eilanen in de Atlantische Oceaan en de Spaanse exclaves in Noord-Afrika bi'j 't laand.
In 't noordoosten grenst Spanje an Frankriek en Andorra, over d' iele lengte van de Pyreneeën, in 't westen an Portugal en in 't zuden an de Britse kelonie Gibraltar. De eufstad van Spanje is Medrid, een stad mit meer as 3 miljoen inwoners en lig in 't midden van 't laand.
Bestuurlijke indieling
Spanje is onderverdield in 17 autenome gemienskappen (Spaans: comunidades autónomas), 50 previnsies en twie autenome steden.
Varssel
thumb|250px|De mölle van Varssel Varssel is een buurtschap in de gemeente Bronckhorst in de Nederlandse previnsie Gelderland. Varssel steet veural bekend um de ONK wegraces veur motoren dèn elk joar in op de Varsselring (een stroatencircuit) deur de HAMOVE (Hengelse Auto en MOtor VEreniging) organiseerd wordt.
Haozenoeteboom
thumb|250px|Een haozenoeteboom thumb|250px|Een tak van de haozenoeteboom thumb|250px|Onriepe haozenoeten an de boom De haozenoeteboom (Corylus avellana) is boomsoort die van oorsprong in Europa en West-Azië veurkomt. De haozenoeteboom beheurt tot de birkefemilie (Betulaceae) en kan tussen de drie en acht meter hoog worren.
De wetenschappelijke naam avellana komt van Italiaanse stad Avella en is ekeuzen deur Carolus Linnaeus uut 't boek van Leonhart Fuchs De historia stirpium commentarii insignes (1542), hierin stung de boom beschreven as "Avellana nux sylvestris" (wilde noet van Avella).
Schatliester (Turdus iliacus)
Schatliester kommen in Nederlaand en België allienig om te overwinteren. Bruden doen ze in et hoge noorden.
Zèlng
Tegenswoordeg is Zèlng de heufdplak van de gemeinte Vlagtwedde, deur sin zentraole liggen.
16 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 16 december
Albanië
Ekonomie
58% van t woarkvolk dut boern. Zee leawert 21% van t BBP. Albanië leawert beheurlik wat groan, mais, tabak, viegn (13e-grötste van de wearld) en oliewn.
Portaol:Achterhook
Geografie
thumb|Geografie Olde Iessel • Iessel • Aa-strang • Baoven-Slinge • Berkel • Grolsen Slinge • Schaersbeake • Lochemsen barg • Montferlaand • Kollenbargerveen • Borkense Bane • De Leemputten
Taal in den Achterhook
thumb|Taal in den Achterhook Achterhooksen taalwiezer • Achterhooks • Gelders-Aoveriessels • Twents-Graofschaps • Nederlands • Achterhookse zegswiezen
Weensum
De Congregatie van Weensum
In de late Middelieuwen stund in Weensum een klooster. Van hieruut is de Congregatie van Weensum ontstaon, de kloostergemienschop van Augustiener koorheren. 't In 1387 in-ewijde klooster was toonangevend in de religieuze hervörmingsbeweging van de Mederne devotie, naor de ideeën van Geert Grote.
Knoal (dörp)
Diversn
t Knoal is, noast Emmen, t belaangriekste winkelzentrum veur veul van de minzen dai in Zuudoost-Grunnen of Oost-Drinthe wonen.
Steyntyd
Et kan good weasen dat se der in dee tyd ouk höltene warktüge by nöäst makeden of gerei van bütte. Ümdat holt makkelik vergeyt, is der uut dee tyd weinig van oaverebleaven. Ne uutsündering hyrup sint en paar höltene spears van ungeveyr 350.000 jår old, evünden in 1994 in et düütske Schöningen. Dårmed wör anetöynd dat de vöärloupers van de menske aktiv hen jagen güngen en neet blouts aas atten, wat de archeologen lange meynden.
Iran
Met ne oppervlakte van 1.648.195 km² is t t 18e laand van de weerld wat greutte betröf. In Iran wont zon 78 miljoen leu, en is doarmet t 17e laand van de weerld wat bevolking angeet. De naoberlaanden van Iran bunt Armenie, Azerbeidzian, Turkmenistan, Kazachstan en Ruslaand in t noorden. In t oosten van Iran ligt Afghanistan en Pakistan, in t zuden ligt de Perziese Golf en de Golf van Oman, in t westen Irak en in t noordwesten Turkeie. De heufdstad, en grootste stad is Teheran, dee ok t politieke, kulturele, kommersiële en industriële sentrum van t laand is. Iran hef völle öllie en eerdgas, den oetvoor doarvan is de belangriekste welle van inkömste veur t laand.
Jersey
Geskiedenisse
Oawer de Middeleewn is nog meender bekeand. Vuur n 11en eeuw wör dr feaitelik niks dale skreewn. Verskeaidene eeuwn laank hebt Engelaand en Fraankriek oorleuge had um Jersey en t bieheurige Normandië. An de kuste van Jersey zeent doarumme völle verdeadigingswoarke te zeen.
Waols
Waolstalige pars
Vanof de vrogge 20e eeuw bint d'r wekelijks verschienende Waolstalige kraanten. El tonnia d' Châlerwet behaalden een oplage van 35.000 exemplaren en Li Mârmite wördden töt in Londen verkoft.
Sociologische aspecten
left|thumb|220px|Fraanse en Waolse naambrödties veur 't Markplein van [[Fosses-la-Ville]] Töt begun 20e eeuw was 't Waols de oaverwègende taal van de Waolen, al had een beste köppel mèensen passieve kennis van 't Fraans. Deur verdringing van 't Waols deur 't Fraans prat now nog zo'n 30 töt 40% van de Waolse bevolking Waols. De percentages varieert van 70 töt 80% van de mèensen boaven de 60 töt zo'n 10% van de mèensen onder de 30. Veul meer mèensen hebt passieve kennis van 't Waols: onder jongeren zol det tussen de 36 en 58% wèden. De Fraanse Gemienschop erkent de taal sinds 1990 as 'endogene regionaole taal' die veur studie in anmarking kump en daoras 't gebruuk van mut wörden estimuleerd. De Waolse culturele beweging is mit ebundeld in de Union culturelle wallonne (UCW), de paraplu veur meer as 200 amateurtenielgroepen, schrieverskringen en comités veur Waols op schoelen. De Société de langue et de littérature wallonnes (op-ericht in 1856 as Société liégeoise de Littérature wallonne) fietert de Waolse literetuur en de studie van de Romaonse talen in Waolenlaand an.
De umroep van de Fraanse Gemienschop (Radio-Télévision belge de la Communauté française, RTBF) besteedt wat andacht veur 't Waols op de radio, mar is veurnamelk Fraanstalig.
1400
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1400:
Ni'je Hanze Interregio
De Ni'je Hanze Interregio (NHI) is een economisch, wetenskoppelijk, politiek en bestuurlijk bondgenootskop tussen de Duutse dielstaoten Bremen en Nedersaksen en de Nederlaanse pervincies Frieslaand, Grunnen, Drenthe en Oaveriessel. De name kump van de laat-middelieuwse/vrogmoderne Hanze, een biester succesvol Noord-Europees bondgenootskop van handelsgildes. De NHI hebt ze op 20 meert 1992 in Bremen op-ericht. 't Verbaand hef zien stee in Ollnborg en hef as motto Wi'j bouwt netwarken.
De Nieje Tied
Stiel
De Nieje Tied wol ni'jmòeds weden en beud gien stee veur 'folklore en kritiekloze ophemmeling van anneke-bestemoorstied'. Seins reup de redactie vrevel op deur hellige besprekings van skriefwark (en spelwark, zetwark en vörmgeving) van in heur ogen lege kwaliteit, daoras 't Twèents niet mit verdan kump; deur heur 'knooiboksnweark' enuumd.
Saksenspegel
Inleiding
Moar volgens Roethe is doar op zien minst n deel van et veurweurd deur Eike zelf emaakt. Et veurweurd kö'j in 2 delen leazen: de ‘veurrede in strofen’ en de ‘veurrede in riempoaren’. Roethe stelt dat dizze 2 delen in persoonlekheid en in de ebruukte techniek verschilt, en doarumme et wark bunt van 2 verskillende skrievers. Et tweede deel, de ‘veurrede in riempoaren’ kan volgens him alleneg deur Eike van Repgow skreaven wean. Ziene zeenswieze hef nooit tot den heersenden leer beheurd. Den oeruutvoering van den Saksenspegel, skreaven in et Latien, was der al umstreaks 1210 en later, tussen 1220 en 1235, wodden hi-j deur den skriever zelf in et middelnedersaksisch vertaald in opdracht van graaf Hoyer von Falkenstein.
Eike en den tweestried
As geesteleken zol Eike dit hebben motten wetten, moar hi-j beskref noe eenmoal et feitelek in ziene gebeden geldende recht. Den tweestried blek onuutrooiboar Saksies geweunterecht te wean, unbeveureurdeeld recht. Wal zol van nen geesteleken verzet doarteggen verwacht möggen wödden zoas Eikes verzet teggen et liefeigenschop as unbeveureurdeeld Saksies geweunterecht. Et völt op dat de veurbereidingen op den tweestried in den Saksenspegel wal heel uutvoereg beskreaven wodt (Laandrecht I, 63). Eike möt dee veurbereiding mit eigen euge hebben ezene, en woarschienlek meermoals. Hi-j lik ne zeakere veurleefde ehad te hebben veur de folklore mit betrekking tot den tweestried. Wat dat angeet möt hi-j, as hi-j op latere leaftied geesteleken is ewödden, bepoald ne bekering hebben undergoan. Moar wie wet had hi-j te maken mit n klooster dat nog altied kampvechters inhuurden um veur et klooster te vechten as den nood an de kearl kwam. (Dat geesteleken op meerdere wiezen dealnamen an den krieg is ok al zowat.) As Eike geesteleken wöd, dan möt hi-j zienen eigen Saksenspegel wieter elaoten hebben veur wat hi-j was. Dat passen eigenlek allenig bi-j iemand den zich teleurgesteld helemoal trögtrök uut de weald, zonder nog te preberen olde fouten recht te zetten. Wettensweerdeg is ok dat de verlögting, dee in et geval van O zeaker in n klooster is vervoardigd, nog steeds uutbuundeg de bewuste veurbereiding op den tweestried in beeld brech.
Den Saksiese Wealdkroniek (Sächsische Weltchronik, uut rundumme 1230-1275) wöd ok op name eplaatst van Eike van Repgow. Dit lievege book is ne verlögte samenvatting oaver de wealdgeskiednis en ne lieste van Romeinse keizers tot de tied woarin Eike zelf leafden.
Vierhouten
Geschiedenisse
In vuuftig jaor tied is t anzien van t darp dan ok flink veraanderd. t Is noen veural n forensendarp en "echte" boerenbedrieven bin der niet meer te vienen. n Prachtige bewaord ebleven boerderieje is t rieksmonument "De Jonge Stee" an de Plaggeweg 26. Disse boerderieje is nog volledig intakt en het nog veule van de ouwe details zo as n grote schouw, bedsteeën en n opkamer. Ok t arf is mooi bewaord ebleven mit n ouwe schaapskooi, wagenschure en heuibarg.
Vierhouterbos
De Vierhouterbos, n oud maolebos dat veule eeuwen in gemeenschappelik gebruuk was bie de Vierhouters. Je hen der ouwe ekenhakhoutbossen, beukenbossen, naoldbossen, n pinetum, ouwe grafheuvels en helemaole achterin de bos t natuurgebied "Noorderheide" mit de waoterwarken van Van Beuningen.
Bekende Vierhouters
In Vierhouten woenen, of hen n antal bekende en iets minder bekende Nederlaanders ewoend:
Waoterbotterbloeme
Variëteiten
Der bin tweje variëteiten bekend:
Ranunculus aquatilis var. aquatilis
De blaojen vallen uut mekaar in dreje soorten: de blaojen boven 't waoter bin stevig en rond- tot niervormig, de blaojen onder 't waoter bin langwarpig en dun, twee- of dreespletig en ze bin vertak in dunne gavelvormige slippen. De plaante kan oek overgangsblaojen hemmen dee deels in draodvormige slippen edeeld bin en ze bin deels bladachtig en lopen uut in vrie spitse tanen. 't Kan oek zo ween dat ze gien onderwaoterblaojen hemmen. De drievende blaojen bin vake in dreje tot zeuven delen in-esnejen. An de punte kunnen ze etaand ween. Disse blaojen hef de plaante oek as 't op sliek greuit, 't hef dan gien onderwaoterblaojen. De onderwaoterstengel kan tot tweje meter lange ween.
24 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 24 december
Hongaarnlaand
De officiële taal is Hongaars. t Grootste deel van de Hongaarn is rooms (67%).
Aarf
Are betekenis
't Woord aarf kan oek te maken hen mit 't waarkwoord aarven, dit is 't aarfdeel of de aarfenis, dat is 't spul of 't geld wa-j kriegen as der ene uut de tied ekommen is. A-w 't over 'aarfgoed' hen dan verwiest dat meestentieds naor 't culturele aarfgoed van een grotere groep minsen.
Lebuïnus
Leawen
Hee preaken oonder de inheemse stammen van t gebeed, en leut n kleain kapelleken bouwen bie Wilp (Wilpa, zeet Voorst) op de westkaante van n Iessel. Zin earboar vuurkommen, en zinne geleardheaid maken indruk. Zo wun he völle leu vuur et Kristendom, zelfs oonder n oadel, en al rap was der ne gröttere koarke neudig, den't he in Deawenter op de oostkaante leut bouwen.
Mear zin grote noavolging reup ook viejaandigheaid van de headens op. Al zinne kerstenings skrewen ze too an teuwelderieje. De plaatselike bevolking heuren bie et gröttere stammenverbond van de Sassen en dee warren deurgoans minder van de koarke. Ze verbraanden um zinne koarke en verdrewen de bekearlinge.
Intrekkersmoal
In sommige plaatsen gingen de anzeggers of ansprekkers de noaberschop rond, um te verkundigen, dat dr ni-je leu op de boerderi-je kwaamn.
Twentsch kuiernat
Twentsch kuiernat is nen stoarkn draank oet Hengel in Tweante. t Is nen lechtrodigen likeur met 30% alkohol wat noar vanille smaakt. t Wörd seend 1870 distilleerd duur Berghorst in Hengel.
Friese waeterlinie
Toekomst
thumb|200px|Lendevallei bi'j De Blesse In de fieftiger jaoren van de 20e ieuw is de Zwattendiekster schaans restaureerd. De kontoeren van de Bekhof schaans bin in 2007 weer zichtber maekt. Verschillende partijen willen de Friese waeterlinie weer zichtber maeken in et laandschop. Daorveur bin ok al ideeën prissenteerd (kiek bi'j de verwiezings).
Hermen Bomhof
Uut Bomhof zien gedicht Landverhuuzer:
Basiliek van Oonze-Lieve-Vrouwe-ten-Hemelopneming
Geschiedenis
Bij 't zeshonderdjaorig bestaon van de karke kreeg dizzend op 18 oktober 1999 van Paus Johannes Paulus II de eretitel van basiliek.
Friedrich Nietzsche
Wark & ideeën
In 1889 kreeg e 'n anval van waanzin; hi'j leefdn nog 11 jaor in 'n toestaand van verminderd besef; hi'j störf in 1900.
Heumen
Aandere darpen
Blankenbarg, De Schatkuil, Heide, Malden (gemeentehuus), Meulenhoek (gedeeltelik), Nederasselt, buurtschap Meulenhoek, Overasselt, Schoonenburg, Sleeburg, Valenbarg, Vogelzang, Vosseneind en Worsum.
Friedrich Nietzsche
Nietzsches filosofie
Umdat Nietzsche rigoureus de anval inzetten op de heersenden ideeën - inclusief die van umzölf - nuumden hi'j zich de filesoof met de haomer. Wat dan ok, in dit verbaand, beruumd is ewödden is de constatering dat God dood is (Die fröhliche Wissenschaft, §§ 108, 125 en 343). Meer in 't biezunder: 'n meanse hef God dood emaakt. De levens-ontkennende slaovenmentaliteit van de jeuds-kristlike traditie hef volns Nietzsche of-edoan. Nietzsche was van mening dat de slaovenmoraal was onstaon as verzet tegen de heersende orde. Derumme poneerden Nietzsche 't slaovenmoraal as 'n moraal den 'n externe oorzaak hef. Hier tegen-over stellen e de heersersmoraal, de moraal die zonder invloeden van butenof onstunnen. De slaovenmoraal is immers tegen de heersersmoraal ekeerd. De heersersmoraal is de moraal veur diegienen die zich as stark, mooi en veurnaam erkent. De sloavenmoraal stiet in de ogen van Nietzsche simbool veur alles wat zwak is. mar veural sluw.
Dweilorkest
Muziek
In Neerlaand wordt ook völle kapelnfestivals (dweildaage) eheuldn. De bekeandste hiervan beent in Grolle, Oldnzel en Bemmel.
Trivia
Oet n stel vroagn van ne plezeerkapelnwebstea is n antal resultoatn noar vuurtn ekömn:
27 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 december
Vrijmezzelderij
Rangorder
Binnen de vrijmezzelderij heerst ondanks de staarke rangorder bruierschap. De rangorder wordt kenmaarkt deur de groaden van vrijmezzelderij: Leerling, Gezel en Meester. Wel Meester-vrijmezzelder is, het tougang tot vervolpoaden, zoals de Schotse Ritus. Dij telt 33 groaden, môr der binnen lutje dij ook waarkelk de 33. groad berieken. En hou hoger joen groad, hou meer kennes van zoaken man krigt, want elke groad kint weer aander themetiek, zo as alchemie, christendom, kabbala, rozenkruusers, ridderschop en themetiek oet t olle testement.
Barreveld (daarp)
Tegeswoordig staot de plek bekend as 't centrum van de pluumveehouwerie, al han partie Noord-Limburgse gemeentes nog veurdat de Gelderse Vallei in 2003 deur de voegelpest etroffen wier, meer kiepen binnen der grenzen. Barreveld gaf zien naom an 't kieperas de Barnevelder. Der is ok een donderdagse eiermart.
Beulaeke
Overstroming en einde van de bewoning
Mar twee huzen en de karke overleefden disse storm. De prekestoele en de kroonlochters van de karke wodden verkocht an de Kleine Karke op Veno, daoraj ze nog altied kunnen zien. Een diel van et Beulaeker karkien is verwarkt in een kap van een boerderi'je in de omgeving.
Sueben
thumb|Kårte van het Romeinse Ryk in 125 ünder [[Hadrianus, met et leafgebed van de Suebi in et noorden en et züüden van wat noe Düütslaand is]] thumb|Üütbreiding van et ryk ünder Rechiar De Sueben (of Sweaben / Swaben, ouk Sueven en Suebi (Latyn)) waren een west-germaansk volk dat rund et jår eyne tüsken de Ryn en de Oustsey leavden. Döär ear militaire oaverwicht künden sy in een grout gebeed van Germania Magna andere stammen an sich binden as vazalstammen. Wårskynlik was der een stamverband med de Quaden, de Marcomannen, de Alamannen, de Hermunduren, de Longobarden en de Semnonen.
1406
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1406:
Guus Hiddink
Fenerbahçe
Noa zien periode bi'j PSV wodden Hiddink trainer van de Turkse club Fenerbahçe. Hi'j tekende een contract veur twee jaar met een optie om noa één jaar te vertrekken as een Spaanse of Italiaanse club zich zol melden. Toen Hiddink in het seizoen 1990/91 een contract tekende bi'j Valencia, hoefde hi'j zien warkzaamheden bij Fenerbahçe niet af te maken.
1407
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1407:
Norman Nicholson
Norman Cornthwaite Nicholson (Millom, Cumberland, 8 jannewaori 1914 - Millom, 30 mei 1987) was een Noord-Engelse dichter en schriever die veural oaver zien eing streek en de netuur daor epubleseerd hef.
De kleine dinggies
Nao dizze bundel hef-e achttien jaor lang gien dichtbundel uutegeben, en richtten hi'j hom op 't schrieben van proza, waorunder boeken oaver zien streek. I'j schreef twei romans, The Fire of the Lord (1946) en The Green Shore (1947). Mit zien vrouw Yvonne Gardner reisden hi'j naor andere dielen van Engelaand, naor Schotlaand en naor Noorwegen.
Skokkers
Ongerzoek
Omdat et Skokkers al in 1859 – et jaor waorin et eilaand ontreumd worde – niet maar as duidelijk of-ebaked dialect besting, is et dialect nooit diepgoond ongerzocht. Toch is vor bepaolde dialectstudies et Skokkers zieker van belang. De eutewieken Skokker families eawen namelijk invloed ad op de dialecten van eurluiers nije woenplekken. Dit geldt voral vor et Volendams. Dat is et ienige Hollaandse dialect dat bij verkleanwoorden umlaut kint, in dat is vrijwel zieker toe te skreven an de invloed van et Skokkers. Mar ok et Zwols en Kaampers (dink an deur (Urkers: daor) dat in et Zwols en Kaampers terechtekeumen is as döör), in et Genemuiigers, dat stet zegt (van et Skokker woord staet) in plaos van staot of steet.
Geluidsfragmint
De opname die mit de bovenstoonde link beleusterd kan worren, is teakenend vor de positie van et Skokkers. De sprekers op de baand moedigen eenkanger ammaar wier an om skokkers te praoten, wat eurlui inkelt lokt wannaar ze eurlui inspannen. De vrouwe die vertelt, zegt in de iene zin betuuver'n (betoveren), effen laoter betoever'n in vlakdaornao oren we degene mit wie ze prot beteuver'n zeggen. Vor een beutenstoonder is onmugelijk te bepaolen wat nou echt Skokkers is.
Lammert Voos
In 2013 verscheen onder de titel De terugkeer van het haringorakel een bundeling blogs, verhalen en notities. 't Aandere jaor kwaamp Gram uut, de eerste roman van Voos. De essaybundel Samsara, aover vlochtelingen, migratie en verlangst, volgde in 2015. Ok det jaor verscheen de dichtbundel Rigor, mit illustraties van bieldend kunstenares Heleen Simons. In 2016 verscheen de non-fictietitel Abdou en de anderen, daoras e verslag in deu van zien ervarings as vlochtelingenwarker. In 2018 volgde de novelle Malterfoske (verzungrunnings veur 'treiterbossien'), een verhaal ebaseerd op Voos zien stoere jeugd. Dit boek wördden enomineerd veur de pries Beste Groninger Boek.
Wark van Voos is ok in verzamelbundels verschenen, waoronder Verrassend Nedersaksisch (Kleine Uil, 2010).
Ton Kolkman
Kolkman woonden in Sallaand, Grunnen (daoras e studeerden), Twente, Achterhook, Westmeunsterlaand (in d'n Pruus, regio Vreden) en rechtevoort wier Achterhook. Zo umtrent 1974 begunden e mit de Twèentse schrieveri'je. In det jaor richtten e mit twei aandere studenten an de RUG - Jannie Bakker-Rietman uut Gellemuun en Henk Bloemhoff uut Stellingwarf - 't Nedersaksische tiedschrift De Pennevogel op.
Regel van darden
Gebroek
De regel van darden wörd toopast deur t onderwarp van t beeld op de lienen en de lienkruusings te zetten. De horizon mut op ene van de baeide breedtelienen. De regel van darden veurkeump dat de horizon n soort liene wörd dee de ofbeelding in twee delen snid. Objekten en leu wordt vake op ene van de baeide leanktelienen eplaatset, woarbie de oogne op ene van de breedtelienen komt.
Ria Westerhuis
thumb|right|400px|Kwatrijn deur Ria Westerhuis aover de stroom de [[Riest (revier)|Riest, in 't dörp De Rieverst (Stappest), meie 2020]] Ria Westerhuis, ok wal op zien Drèents Ria Westerhuus enuumd (Old-Averiest, 1959) is een schriefster van gedichten, liedteksten en verhalen in 't Drèents en 't Nederlaands.
Veur zanger-pianist Geert Jan Brader zien cd Nog zoveul doen (2009) hef Westerhuis een köppel liedteksten eschreven. Ok schrif ze teksten veur de Stichting Drentse Muziek Maatschappij.
In 2009 kwaamp bi'j Het Drentse Boek Minnezinne uut, een bundel mit een kleine vieftig erotische gedichten die ze mit Delia Bremer hef emeuken. De bundel maakten hiel wat lös; d'r wördden in een jaor tied zowat duzend exemplaren van verkocht, en de schriefsters kwamen op de laandelijke tillevisie. Westerhuis en Bremer schreven beiden al vaker licht erotische gedichten, al dan niet in 't Drèents, daoras ze mekare mit uutdaagden, mit as risseltaat dizze bundel.
Boerenwurmkruud
Voedsel
In kleine hoeveulheden wonnen boerenwurmkruud emingd in greunkoeken of novendkoeken en gebruuk um de smaak van eiers te verbeteren.
Zellem
Geschiedenis
In 801 in wodden, volgens een oorkonde, deur Ludger (Ludgerus) een kapelleken op-ericht. In disse oorkonde steet, dat dat in ut gebied "Saleheim" was.
SONT-spelling
Medeklinkers
As in t Nederlaands.
Miegamp
thumb|260px|Vleiseatenden miegamp, vret van hünning Miegampen bunt nen trop kolonie-vörmende insekten dee beheurt tot de orde van vleesvlöggelegen (Hymenoptera). Miegampen hebt zich an können passen an gans verskillende leafumgeavingen; oaveral woar zi-j veurkomt bunt miegampen den dominanten leavensvörm op den boadem. Eschat wöd dat de totale biomassa van alle miegampen groter is as dee van alle aandere dieren op eerde. Umdat miegampen oaveral ter weald veurkomt, bunt zie éne van de succesvolste diergroepen.
Geschiednis van Leegsaksen
Keunenkriek Hannover
Noadat Napoleon versloagen was ien 1814, wör op t Wiener kongres ien 1815 ien de Oosterriekse heufdstad Wienen besloten dat t Hailege Reumse Riek en t keurvorstendom van veur dij tied hersteld wörren mos en doarbie wörren ien de joaren doarnoa de gebieden bie de Ems laangs aan touvougd. Osneborg was ien 1814 al vot bie Hannover kommen. Hildeshaim wör weer n apaart vorstendom onder Hannoveroaner opschrift. t Hailege Reumse Riek haitte vanôf nou de Duutse bond en ston onder laaiden, nait van n kaizer, môr van de Bondsdag. De Welf-dynastie wör weer hersteld ien Hannover en wör vanôf nou nait meer as Kurfürst von Braunschweig-Lüneburg, môr as König von Hannover betiteld.
Ien de Weimar-republiek en Nazi-Duutslaand
…
Bels
Uterlijk
De bels het een schoftheugt van oengeveer 1,70 meter. 't Peerd het een vrie kleine kop mit een korte, zwaore hals en een dubbele manenkam. 't Lief is krachtig en edröngen. De benen bin kort en stark mit an de koegels extra behaoring.
Staot
Staoten die orgeniseerd binne as rechtsstaot hebben een Grondwet. Een grondwet geft an hokke organen een staot het en hoe de macht van de staot daorover verdield is. Ok staot in een grondwet de grondrechten die elke burger het. Een grondwet is liekewel gien vormend element veur een staot.
Zeute Dröpkes
Platenriege
Nummers: 01. Burgermansbestaan 02. Piene 03. Duitser 04. Alle Veurn 05. Foel 06. Afreageerblues 07. Klootzakken 08. Jägermeister 09. Nederland 10. Janken 11. Mieke 12. Nazi Schwein 13. J.W.& B. 14. Veur oew
Nummers: 01. Burgertrut 02. Ilona 03. Jezus 04. Machinefabriek 05. Broeikaseffect 06. Madonna 07. Hemel 08. Dood 09. Psychiater 10. Slotlied
1986
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor
Könning (titel)
Nederlaand
In Nederlaand bestond den titel van 1813, toon de soevereiniteit wodden op-edroagen an Willem Frederik, Prinse van Oranje-Nassau, ofwal doarna Könning Willem I van Nederlaand eneumd. Eerstmoal vuurden Willem I den titel van Soevereine Vorst, moar noa de vereaneging mit België op et Congres van Wenen mocht Willem noa nen meujzoame politeeken drök den titel Könning dragen.
Nederlaand wöd al meer as 100 joar eregeerd deur ne könningin, umdat de opeenvolgende wetteleke arfgenoamen gene manneleke opvolgers hadden. Sinds de joaren tachtig is in Nederlaand de Saliesen wet vort egoan, hierdeur zal prinsesse Catherina-Amalia kroonprins Willem-Alexander opvolgen, ok as doar n prinsjen wöd geboarn. In Nederlaand neumt zi-j den echtgenoot van de könningin den prins-gemoal. Noar den vörm is Könningin Beatrix den Könning der Nederlanden, umdat de Nederlaandse groandwet de uutsproake Könningin veur nen regerenden vörst neet kent.
Brogge (bouwwark)
Nedersaksisch
thumb|300px|De [[Hanzebaoge aover de Iessel bij Zwolle]]
Goten
Oorsprong
Er wördt edacht det de Goten üüt et süden van Skandinavye kwamen. Dårnåst bint er ouk lüü dee denkt det de Goten van et eiland Gotland wegkwamen, ümdet Gotland nå de Goten vernüümd isse. Geskydkundigen bint et hyr nog neet oaver eyns.
Invallen op Romeins gebeed
Tyn jår later waren de plünderings nog groter ewörden. In 249 wördden sölfs Marcianopolis döär de Goten inenömmen en eplünderd.
Gagelfemilie
250px|thumb|Wilde gagel (Myrica gale) De gagelfemilie (Myricaceae) is een femilie van bomen en heesters. De femilie kump wereldwied veur, behalven in Australië. In Nederlaand kump de wilde gagel (Myrica gale) veur en in 't vlejen wasgagel (Myrica caroliniensis) as verwilderde soorte. De femilie telt wereldwied 55 soorten in 3 geslachen:
In 't oldere Cronquist-systeem wier de femilie in de orde Myricales eplaos. In de APG II-classificasie dee hier gebrukt wördt is ze eplaos in de Fagales.
't Ogeveine
't Ogeveine, 't Hogeveine of 't Oveine (Nederlaans: Hoogeveen) is een plaotse en gemiente in de pervincie Drenthe. De gemiente hef een oppervlakte van 129 km² (waorvan 0,19 km² water) en had 55.697 inwoners op 1 januari 2020.
Gietel
Vanof de buurtschap vörmt de Niejenbaekseweg de toegangsweg naor t ongeveer twee kilometer oosteliker elaegen kasteel Niejenbaeke.
Noordossetie
duum|Engelsktalige kaarte van Noordossetie Noordossetie (in et russisk: Северная Осетия, Severnaja Osetija; officiele name: Republik Noordossetie-Alanie, in et ossetisk: Цӕгат Ирыстоны Аланийы Республикӕ, Tsægat Irystony Alanijy Respublikæ, en in et russsisk: Республика Северная Осетия-Алания, Respublika Severnaja Osetija-Alanija) is een deylrepublik i et süden van Rusland, eleagen in et noorden van de Kaukasus. Et grenst an de russiske deylrepubliken Kabardino-Balkarie in et westen, Ingusjetie in et ousten, Tjetjenie in et noordousten en Stavropol-gewest in et noorden, en et land Georgie in et süden. Et land hevt ungeväär 700.000 inwuners.
Jazz
Jazzmuziek is ne muzieksoort 'van t oognblik'. Det beduudt det de spölwieze en ekeuzn tonen van n muzikaant gin twee keer t zelfde zeent. Doarduur kan iedern muzikaant bestoande nommers helemoal van zikzelf maakn. Vake wörd dr n kleain akkoordnskema of ekuierd, mer wat doar wieter umhen gebuurd, haank of vande fantasie en spölkeunst van de muzikaantn. Zo köant dr dus invloodn gebroekt wordn oet blues-, pop-, metal-, funk-, soulmuziek, of oet wat vuur aandere stieln dan ook. Rechtevoort bestoat dus völle mengvörme.
Soortn Jazz
Ragtime was een van de eerste versies van jazz. t Wör nog op de mars of wals-wieze noteerd en t wör ekenmoarkt duur synkopasie. Det was zo populair det dr zelfs vaake nog in adverteansies eneumd wör det dr synkopasie in vuur köm. Ene van de euldst bekeande ragtime-nommers is de "Maple Leaf Rag" van Scott Joplin.
Maple Leaf Rag:
Saint-Dié-des-Vosges
Geschiedenis
1507: Historische kaort Universalis Cosmographia (Martin Waldseemüller)
Gerco Schröder
Pearde
Eurocommerce Berlin (heten eerst Caspar)
Museum Palthehof
Naost de vaste tentoonstellings hef 't museum alle jaoren een aandere lösse tentoonstelling. D'r bint wisseltentoonstellings ewest oaver schoelspullen, de Union, marklappen en letterdoeken, olde en ni'je blikken en trommels, en nog zo wat onderwarpen.
1433
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1433:
Stad
De benoaming stad ken meerdere betaikenissen hebben:
Bad
Bad of badde kan verwiezen naor:
Maine
Maine (uutspreaken as Meyn) is den meyst noordeliken ståt in et noordousten van de Vereynigde Ståten. De höyvdstad is Augusta en de drukstbevolkede stad is Portland.
Volgens ne telling woanden der up den 1. juli van 2019 1.344.212 lüde in Maine. Al hevt den ståt ginne officiele språke, et engelsk wördt et meyste küürd. Dårnå kümt ne kleine grup lüde wat ouk noch fransk kan (5%). Spaansk wördt döär nen enkeling spröäken.
Stofzoeger
Latere oetveendings
n Eerstn elektrisen was de hoover oet 1907, den oet eveundn wör duur n Amerikaansn Hoover Suction Sweeper Company. Den van Booth weug ongevear 50 kilo, terwiel at disn "nog mear" 20 kilo weug. t Deenk was feailik neet slim geweeld. t Bedrief mos dr met langs de duurn goan veantn um t deenk an te priezn. Hierduur sleug n stofzoeger ook oawer noar Europa. In Nederlaand wör'e machtig geweeld. In de joarn '30 har Nederlaand noar verhouding mear stofzoegers as Amerika.
Servië
Servië (Servisch: Република Србија) is een rippebliek in et zuudoosten van Europa. Op 3 juni 2006 riep Montenegro zien onofhaankelikhied uut, waordeur Servië as de opvolgingsstaot van de konfederaosie Servië-Montenegro krek as een onofhaankelike staot is wodden. De officiële Servische onofhaankelikhiedsverklaoring kwam op 5 juni 2006.
Steden
Inkelde steden in Servië bin:
Voorthuzen
Voorthuzen is een toeristisch daarp, elegen in de Gelderse Vallei, niet veer van de westflank van de Veluwe. In 't oosten van 't daarp, langest de Ouwe Rieksweg, staon een kwak sleurhutparken. In 't zuudoosten, an de A1, leit 't recreatiegebied Zeumeren met daorin oek de Zeumerse Plas, die veural 's zoemer arg veul bezeukers trekt.
Schuddeldouk
De noam is wat verwarend, omdat vrouger de schuddels der mit schoonmôkt wuiren. t Is dus n veurloper van de ôfvasbözzel. Veur t dreugmôken van de koppies en schuddels wuir vrouger n aander schuddeldoukie bruukt, môr tegenswoordeg bruukt man hier n teedouk veur.
4 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 4 meie
Halvinkhuzen
Halvinkhuzen (Nederlands: Halvinkhuizen) is n buurtschap in de gemeente Putten. Op de Veluwe eindigen meerdere namen van nederzettingen op -huzen. Disse namen bin egeuven an n kleine groep huzen waoruut laoter n buurt, buurtschap of darp ontstung, zo as Beekhuzen. t Eerste deel van de naam, Halvink-, is ontstaon uut n persoonsnaam, an-evuld mit t achtervoegsel -ing. Uutgaonde van de vermelding Haluerinchusen halverwege de 12e eeuw was t waorschienlik de persoonsnaam Halver. t Achtervoegsel -ing had de betekenissen "beheurende tot, in t bezit van". Halvinkhuzen is dus verneumd naor n bezit/goed van Halver of van zien naokommelingen.
Pigazzano
250px|thumb|Pigazzano Pigazzano is n gemainte en stad ien de Italioanse dailstoat Emilia-Romagna en ligt in t distrikt Piacenza, aan de rivier de Trebbia. Pigazzano ligt 30 kilometer ien t zuudwesten van Piacenza. De gemainte het sikkom duzend inwoner op n oppervlakte van 6,43 km².
Grote of Sunte-Michaëlskarke
Binnenkaante
Ok de muite weerd is de preekstoel van de haand van Adam Straesz (tussen 1617 en 1622). Wieder bint der in de karke een schilderije van Hendrick ten Oever uut 1691 en een vergulde holten keersenkroon van Daniël Marot uut 1724.
Bij warkzemheden veur de anleg van centrale verwarming in 2005 wördden in 't hoogkoor zes grafkelders ontdekt. De messelde kelders lagen allemaole in oost-westrichting, ingebed in 't zaand en niet eschunden. Wat kelders uut de 17de en 18de ieuw staot nog loden kisten in. De kelders bint niet eerder beschreven, mar uut inscripties in grafzerken aanderworens in de karke kuj opmaken det 't niet de ienige kelders in de karke bint.
Mesopotamië
thumb|350px|Mesopotamië Mesopotamië (van Oldgrieks Μεσοποταμία Mesopotamíā, 'maank de revieren') of Tweistromenlaand (Aramees ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, Arabisch بلاد مابين النهرين Bilad ma bayn Al-Nahrayn of بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن Bilad ar-Rafidayn) is de historische contrei in Zuudwest-Azië rond de revieren de Tigris en de Eufraat, in 't noorden van de Vruchtbare Halvemaone. 't Grootste part beslat de hudige staot Irak en 't noordoosten van 't hudige Syrië; wieder beslat 't dielen van 't hudige Iran, Koeweit en Turkije.
Theater (keunstvorm)
Theater is een verzaemelnaeme veur de keunstvormen die levende veurstellings veur pebliek maeken. Veurbeelden bin:
Dal
Gletsjerdälle
D'r bint verskilnde seurte gletsjerdälle.
U-vörmd dal
Veurbealdn van U-vörmde dälle kö'j veendn in elk barggebeed woar gletsjern bint öf wes bint, veura as disse tiedns de iestiedn van t pleistoceen bestoan. De measte U-vörmde dälle van noe bint öntstoan oet V-vörmde dälle veurdet d'r gletsjern in zetn. De gletsjern hebt zee wieder en deeper moakt en doarmet ok n vörm veröard. Det geet deur de glasjoale erosie woardeur grötte stökn rotsachtig materioal deur de gletsjern met-nömn wört. D'r kömp ok kleai öp n boodem te lign. Wannear t ies dan vortgeet öf smöl blif dan n dal met steaile wälle en nen wiedn, vlokn boodem aachter. n Stroom öf bekke kän d'r dan nöch wa deurhenne streumn. Dissen steet dan bekant as nen önpassendn stroom ömde't n oldn stroom verväng en hee völle kleainer is dan de grötte van t dal döt denkn.
Loagte
n Loagte (leagte) is n kleain dal öf ne dreuge stroombeddige. Dissen term wör t meast broekt veur pläkke as disse in New England, Appalachia, Ozarks, Arkansas en Missouri.
Berend Botje
Oost-Frieslaand
De bloemlezer van 't Oostfriese varsien mient det 't giet aover een jongkerel die as der aoventuurlijk op uut trekt, mar weerummekeert zo gauw as e op een kruuspunt kump en gien idee hef hoe 't wieder mut. Zokse thematiek kump ok in aandere varsies en sprokies veur, zoals in 't bekende gedicht 'Der Peter in der Fremde' uut 1805 deur de Neurenbargse dichter Konrad Grübel. Aandere Oostfriese variaanten bint dizzende uut Börkum uut respectievelijk 1895 en 1899:
Tweede couplet
De veurlopers van dit couplet wördden populair rond 1900, toen een beste batse jongelu uut Grunning, Frieslaand en Drenthe emigreerden naor de Verienigde Staoten. Op markten zoas Zuudlaordermarkt waren vake reisagenten actief, die propaganda maakten veur emigratie naor Amerika. Gert Blik vertelt aover zien eigen femilie uut Drenthe, daor as een diel van naor Amerika gunk: "Het was een beetje een spotliedje op al die gekken die zo nodig naar Amerika moesten. Het was voor de achterblijvers natuurlijk een bedreigende situatie. Er gingen zoveel de plas over dat soms een flink deel van de jonge mensen uit een dorp vertrok".
Bokel
n Naamn Bokel keump vakerder vuur:
Berend Botje
Slötrefrein en darde en vierde couplet
Een parodieversie wördden in 1996 openeumen deur 't Grunninger Trio Kloosterboer; tekstschriever Jan Veldman wus 't couplet nog uut zien jeugd in Zanneweer (1971).
Een vierde couplet, vermeld sinds 2003, is een bewarking van 't 19de-ieuwse liedtien 'Douw douw deine':
Äärdvärken
Kenmärken
't Kan goed ruken en euren, mä zien kan i'j be-eurlijk slecht. Op de snuite zitten kleine vleizige tentakelties, die as tastorgaan dienen.
Adige
Eer belangriekste ziedriviern bint de Passeier, dee noa an Meran in de Adige oetmoondt, de Eisack, dee noa an Bozen in de Adige oetmoondt, de Noce noa an Mezzocorona, de Avisio noa an Lavis en de Fersina noa an Trente.
Komputer
Gebruuk
De wetenschop die tegeliek mit de ontwikkeling van de komputer is ontstaon is de 'infermatika' of komputerkunde. De infermatika gaot over et meugelike gebruuk van komputers.
Vervoor
Vuur vervoor zeent vervoorsmiddelen neudig. Elk soort vervoor hef zien egen spesjale vervoorsmiddelen. t Verplaatsen op zik wörd ook wal verkeer eneumd. Hierbie veraandert t
vervoorsmiddel van plek, en dus de woaren ook. Mear der besteet ook vervoor woerbie't de vervoorsmiddelen nit van de plaatse komt, zo as piepen, kabels, ezw.
Thijs Kemperink
Thijs Kemperink (den 28. november 1982) is nen komik, grappenmaker en presentator uut Albergen.
In 2019 makeden hee samen med Nathalie Baartman, Jan Riesewiek, André Manuel en Laurens ten Den de oldejårskonference. Ouk hevt hee med Manuel en Ernest Beuving et programma Een Goeie Tukker is Geen Motherfucker en paar jår dån.
Billie Eilish
Eilish syn eyrste studioalbum, When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (2019), küm houge binnen up de amerikaanske Billboard 200 en makeden et töt de eyrste steade in et VK. Et was eyne van de bestverkochte albums van 2019 med dank an vöärnamelik den vyvden singel der van, Bad Guy. In 2020 skreav en makeden see et intronummer No Time to Die vöär den James Bond-film med denselvden name, wat ouk weader boavenan in de britske hitlysten stünd. Öäre singels Everything I Wanted, My Future, Therefore I Am en Your Power haalden allemåle de top 10 in de VS en et VK. Öär album Happier Than Ever (2021) wör in 25 landen nummer 1.
Leavensloup
Billie Eilish Pirate Baird O'Connell is geboaren up den 18. december van 2001, in de wyke Highland Park van de stad Los Angeles in de Vereanigde Ståten. See is ne dochter van aktrice en leyraresse Maggie Baird en aktöör Patrick O'Connell. Öäre olden sint ouk musikanten en warket ouk med an Eilish syne tochten. See is et resultåt van künstmåtige bevrüchting. Öäre middelname, Eilish, was oorsprunglik bedoold as öäre vöärname en Pirate as middelname.
Artistiken styl
Wat verskyning angeyt valt Eilish up döär meystal wat slubberige kleyder an te trekken. In eyn interview seade see dat se dat düt üm neet up öär lyv beoordeyld te worden, in en ander interview seade see dat se anders as anderen wil weasen.
1436
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1436:
Zitroun (vrucht)
De zitroun bevat veul vitamine C en wordt ien lutje houveulheden ien veul gerechten broekt als smoakmôker, moar ook ien gebak zo as kouk. Doarveur is ook raspen zitrounschil goud broekensboar. Zitrounsap is hail populèr over visk.
Oet de schil van de zitroun wordt deur persen of stoomdestilloatsie n etherische eulje môkt dij veul broekt wordt ien lekkerroek, woaronder odeklonje, aander kosmetika en ien limonoades en slik.
Siberie
Geografies hef Siberie in Roslaand ne öppervlakte van 10.006.400 km². Doarmet beslöt t 59% van t totale öppervlak van Roslaand. t Besteet oet de federale distriktn Oeral en Siberie. Ook het noordn van Kazakstan wördt biej Siberie reknd. Vrogger wördn ok de Rossiese oostkuste der biej reknd, mer dat neumt ze vandaag-an-n-dag t Rossiese Wiede Oostn.
Mid-Afrikaanse Reppubliek
Laand
Ongevear 8% van et laand steet vol met bos, woervan et dikste in et zuden steet. De woolden zeent froai divers, met zakelik belangrieke soorten as Ajoes-, Sapelli- en Sipo-hoolt. Et woold wörd met ongevear 0,4% in et joar ekapt. Illegalen hooltkap is an de orde van de dag.
1439
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1439:
Dalsen
Verkeer en vervoer
Dalsen lig an de rieksweg / pervinciaole weg N34/N340 Zwolle-Emmen-Zuudlaoren.
Taal
In Dalsen praot ze naost Nederlaans ok Sallaans, een Nedersaksisch dialect.
Wienbargen (Deutekem)
Twee Wienbargens
Zelf zeggen de luj: Wiemberge (met 'n driepoot).
Boeked
De bleui begint al in n jong stadium, soms al nao zes weken, en gaot dan 25 tot 30 dagen deur. De bloemen bin in langstelige plumen egroepeerd, wit tot raoze van kleur, en der zit veul nektar in. Op arme groenden bereikt boeked n heugt van 50 sentimeter. Veurdat de bleui stopt bin der al riepe vruchten.
Retoromaansk
Alle vyv de dialektgruppen hebben höär eigen skrivtspråke untwikkeld. Et retoromaansk is sinds 1938 eyne van de veer officiele språken van Switserland, mär wördt mär min gebrüked in et oapenbår. In de nye grundwet van 1999 wördden de språke officieel as landsspråke erkend. Dårmead is et gelyk esteld mid de andere språken van et land; düütsk, fransk, italiaansk en de switserdüütske gebarenspråke. Der binnen verskillende pougingen edån üm en uniforme skryvwyse samen te stellen vöär et retoromaansk, mär dår binnen se en lange tyd neet in eslöägen.
De lätste pouging üm en standardspråke vöär alle retoromaanskspreakenden samen te stellen kwam van de språkvereynige Lia Rumantscha. Et initiativ kreyg de name Rumantsch Grischun, in et sassisk graubündenretoromaansk nå de name van et kanton. Sinds 1982 is disse skrivtspråke de officiele skrivtspråke vöär kommunikaty mid de retoromaanskspreakende bevolking. In augustus 2003 beslöyt et kantonsparlement dat al et lesmateriaal vöär retoromaansktalige basisskolen söötjesan oaver most gån up disse gemeynskappelike variant. Vöär dee tyd wördden skoolboken in alle vyv de varianten üütegeaven. Dårnåst wördden de standardspråke nådat et inevoord wördden de officiele skoolspråke in et Münsterdal (Val Müstair), in Oberhalbstein (Sursès), in et Albuladal, in et laeger eleagen gedeylde van Surselva en in Domat/Ems.
Sport
Duursporten
Bie disse sporten geet 't um 't oflegen van een ofstaand in zo min meugelijk tied, mar 't kump oek veur dat der een zo groot meugelijke ofstaand in een bepaolde tied of-eleg mut wonnen.
Juul
thumb|250px|Et juulblok wördt döär kearls uut et wold ehaald, de vrouwe van et huus (of dochter) stekt et blok an med holtskole van et juulblok van et vöärige jår, 1832
Kenmarken
As y et de oldgermanist Jan de Vries vrågend, bint de belangrykste kenmarken van et juulfeest et volgende:
Transnistrie
Nå de Sovjetuny
Transnistrie is vandage de dag een republik dee döär geen enkel ander land erkend wördt, behalve döär de internationaal neet-erkende ståten Abchazie en Süüdossetie. Et land hevt syn eigen regering, parlement, leager, polity en postsysteem. Dårnåst hevt Transnistrie ouk syn eigen grundwet, volksleed, vlagge en wåpenskild. Een grout deyl van de industry in Moldavie was enkel evästigd in Transnistrie, et verlees van disse regio hevt Moldavie dan ouk financieel swår etröffen.
14 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 14 meie
Dolle kaarvel
De dolle kaarvel het zien naam te danken an 't feit dat as koen der veul van eten dat ze zich as dronkeluui gaon gedragen. De dolle kaarvel is dan oek (licht)giftig.
Departement van Tessel
In 1801 met de vörming van het Bataofs Gemenebest (Staotsbewind) wier de herindelink van 1798 wier weerum edaon en kwamen de vroggere dielen van de gewesten Hollaand en Utrecht in de ni'je depärtementen Hollaand en Utrecht. Vlielaand en ok Terschelling kwamen bi'j het depärtement Hollaand.
Heerlen
Geleuf
Heerlen is sinds olde tieden n rooms-katholiek bolwark. Et vormt n zelfstaandig dekenoat binnen et Bisdom Roermond. De Pancratiusparochie is de heufdparochie. Den biskop van Roermond van vandage, Frans Wiertz, wodden in 1991 tot pastoor-deaken van dizze parochie beneumd.
Geskiedenis van den Achterhook
Batoafse Gemenebest
De Batoafse Republiek wodden in 1801 vervangen deur et Batoafse Gemenebest.
Könninkriek der Nederlaanden
Vanof 1814 is den Achterhook ne straeke van Gelderlaand dee wier as previnsie deel uut-mek van et Könninkriek der Nederlaanden. De Previnsiale Stoaten bestuurt de previnsie vanuut et Previnsiehuus te Arnem, woarbij et dageleks bestuur evormd wödt deur de Deputierde Stoaten under leiding van den Commissaris van de Könninginne
Weststellingwarf
De laandbouw omvat akkerbouw en veehoolderi'je, de industrie (veurnaemelik vestigd in Wolvege en Noordwoolde) produceert o.m. meubels, zuvelprodukten, bouwmateriaolen en elektrotechnische artikels. Et netuurrisservaot Lendevallei is een komplex bestaonde uut: Helomepoolder, Driessenpoolder, Gorterspoolder, Botkerisservaot, Onlaand en Oolde Stroomdal (petgatten in et zuden van de Lende). Aandere netuurgebieden binnen de gemiente bin de staotsnetuurrisservaoten Braandemeer (niet toegaankelik) en Rottige Meente.
Rheden
Name en geskiedenis
Den name Rheden kömp van "Rheton" wat letterlik "plaatse waor t riet greuit" is. De geskiedenis van de gemeente geet terug tot 1753 toon de scholtambten Velp en Rheden samen wördden edaon tot één scholtambt Rheden. De keuze veur den name Rheden wierd emaakt umdat t Rhedense scholtambt meer inwonners had. In de löppe van de 19e eeuwe gingen völle renteniers en gepensioneerden in de gemeente Rheden wonnen, veural in De Steeg en Velp. De naobi'je anwaezigheid van ne stad (Arnem) en de mooie natuur waren bepaolende umstandigheden dee den greui van de gemeente Rheden anspoorden. In 100 jaor tied verveervoldigden t inwonnersantal van 5000 naor 23.000.
16 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 16 meie