cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hamaland
Hamaland was n Graofschap van et Karolingiese Riek, dat later an-eduud wodden as nen gouw. Den name verscheen in de 9de eeuwe veur et eerst in eskreaven bronnen. Hamaland wödt ok wal in verband ebracht met den Germaansen stam de Chamaven, den veur et lest teggen et ende van de 4de eeuwe in laat-romiense bronnen veurkump. Maor der zit tussen de beskrieving van de Chamaven en et verschienen van den name Hamaland n gat van ruum veer eeuwn, waorin ok de grote volksverhuzing plaats-evonden hef. Et is bekend dat de Karolingen waor meugelek gebruuk hebt emaakt van bestaonde strukturen, maor of Hamaland al dan neet ziene wortels hef in de tied van de Chamaven, völt dus neet zunder veurbehold te zeggen.
Båke
De noordgrense wår at dit gebruuk vöärköämt löpt döär Denemårken, de süüdgrense döär Switserland en Oustenryk. De westergrense löpt döär Neaderland oaver de lyne den et neadersassiske gedeylte underskeid van et hollandske deyl, en de oustergrense löpt döär et düütske Hartz-gebeed.
Wearldrekord
2011 haalden de nåberskap Dykerhook et wearldrekord vöär de båke med de meyste inhold: 4907 kuub. Dit was möägelik döärdät båkes van andere buurskappen in de büürte neet anestöäken mochten worden, ümdät et te dröyge was en düs gevår vöär buskbranden.
Oaveriessels
Noord-Oaveriessels
De uuzn ebben een geute van grune värve. Een vrouwe ef zolt water uut de ketel in een bäkkien of pöttien edaon. (Kampen)
Vjens
Wieder lik 't Vjens op 't Twents, wat de woordenschat en de lidwoorden veur mannelijk, vrouwelijk en onziedig angiet. Ofwiekende kenmarken bint:
Jo Daan
De dialectologe Jo Daan (1910-2006) meuk op heur kaorte van de dialecten van Nederlaand ruumte binnen Oaveriessel veur 't Stellingwarfs, Zuud-Drèents, Gelders-Oaveriessels, Twents-Graofschops en Twents.
Wervelstörm
Lutje wervelstörms op zee worden ook wel zeehoos nuimd en haile groten worden ook wel zykloons nuimd.
Foekepot
Een internasjonaol bekende versie van de foekepot is de cuíca, die veul in samba gebruukt wonnen.
Mallem
thumb|300px|Mallemse mölle Mallem is een buurtschap in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Mallem is veural bekand um de Mallumse Mölle, een eeuwenolde watermölle.
Haonepoot (Aegopodium podagraria)
Bleuiwieze
Haonepoten bleuien as samen-esteld schaarm mit 12 tot 20 straolen en der bin gien umwiendsels. De bleuitied is van mei tot augustus.
Vrucht
Haonepoot draagt een eivormig, eribd vruchjen van 4 mm lang, waorvan de blievende stielen terug-esleugen bin en de ribben mar minnig uutsteken. De vrucht is een tweedelige splitvrucht, waorvan de roende deelvruchjes mar één zaodjen hen.
Van Jonge Leu en Oale Groond
Oetzendings
Van de zeepriege is in 2009 ne parodie in mini-ofleaverings maakt dee-t RTV Oost ok oetzeundn hef, Van Domme Leu op Koale Groond.
Gèld
Sunt t ìnde van 20. en t begun van de 21. aiw is gèld laanksoam aan t verdwienen as fisiek betoalmiddel. Deur de opkomst van de kredietkoart en de pinpas wordt gèld aal meer n onzichtboar middel dat enkel zichtboar is as n getal op n baankrekenen. Toch leuven onderzuikers nait dat t fisieke gèld hailmoal verdwienen gaait, den t tastboare zol neudeg wezen veur t vertraauwen ien t gèld. Toch is man ien Amerikoa al drok bezeg mit wiedere ontwikkeln van gèld, noamelk mit vingerôfdrokken tougang hebben tou joen bankrekenen.
Konrad Klapheck
Tussen 1992 en 2002 hef Klapheck kammeraoden, collega's en beroemdheden uut de internationale kuunstwereld eschilderd. In 1979 wördden hij leraar an de Kunstakademie Düsseldorf.
Monument
Monumenten in Nederlaand
Monumenten mit et moatschappelek anzeen van rieksmonument hebt recht op umvangrieke subsidie veur onderhold en verni-jing, zolange et binnen den stiel blif, zoas dee verteggenweurdigd wöd deur et gebouw.
Scheuvellopen
Geschiedenis
Vondsten geeft an det mèensen al in de oertied perbeerden um iesvlakten rapper aover te stikken. Uut onderzuuk blek det der in zudelk Finlaand escheuveld wördden veur meer as 4000 jaor. Dit wördden edaone um energie te besparen op winterse tochten.
Drouwenerveen
right|thumb|250px|Kèrkgebaauw in Drouwenerveen Drouwenerveen is n dörp in de gemainte Börger-Odoorn in t Drìnt. Drouwenerveen telde (volgens informoatsie van de gemainte Börger-Odoorn) op 1 jannewoari 2006 261 inwoner (woarvan 140 mannen en 121 vraauwen).
Streektoal
Drouwenerveen het bewoner van alderhaande soort en ôfkomst; t oorspronkelke dialekt is t veenkelonioals, dat is n Grunnegs dialekt dat der proat wordt in de Grunnegs-Drìntse veenkelonien. Deurdat der aal meer mìnzen vervoaren gingen, wordt der ook wat Drìnts proat.
Kaag en Braassem
Kaag en Braassem is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 72,28 km² (woarvan 8,81 km² water). De gemeente is ontstoan uut een samenvooging van Alkemade en Jacobswolde.
Raaive
Meetraaive
Overg meetraaive:
Schutteri-je
Uutvoering schutterstaken
thumb|left|250px|Schuttersgilde Boakel, Noord Braobant, Nederlaand De kanönne konden rundumme 1600 neet vaker as twee of dree keer in de 10 minuten wödden of-evuurd. Wödden zie te rappe herladen, dan was den loop nog te heite van et veurige schot en bestoand de meugelekheid dat et woapen oet mekare pleern. Noa elk schot was der ne underbreaking um den inwendegen mens te verstarken. De vechtjassen namen dan nen slomp bier want et water was in dee tied te voel um te drinken.
Zo is bieveurbeeld de schutteri-je van Geertruudenbarg reagelmoatig gangs um belangstellenden te loaten zeen hoo et der rundumme 1600 an too ging bi-j de kanonnen op dee vestingwarken. Zie draegt dan volgens tradisie olderwetsen dracht en de leaden geft uutvoeringen met kanönnen. Ok de schutteri-je van Breevoort ku-j reagelmoatig an et wark zeen bi-j bieveurbeeld et volksfeest.
Jeffrey Spalburg
Spalburg studeern an de toneelskole van Utrecht. Hee wör vaste programmaskriewer vuur Jörgen Raymann en was zelf ook te zeen as Paramaribo Papi in Raymann zin programma Raymann is laat. Wieders helpet hee völle in Amsterdam met verskeaidene komedieshows as presentator, of as stand-up comedian.
Veluwse taalwiezer
Nunspeet
In de vlejen tied wörden de <d> wel eschreven met niet uutespreuken, dus: "jie heuren" (jij hoorde)
Familie
* Meu/meuie en noom kömp altied achter de naam dus Gaart-(n)oom en Jaukjen-meu(ie).
Dorskast
Ofbeelding
none|thumb|250px|Een stilstaonde dorskast uut 1881
Loo
Lo of Loo kan verwiezen naor:
Abchazie
De Kodori-vallei in et süüdousten van et gebeed en de Gali-provinsy in et süden wörden bestüürd döär de georgiske centrale regering. De Gali-provinsy wördt vöärnamelik bevolked döär etniske georgiers. Nåst de afskeidingsregering in Suchumi is der ouk een rivaliserende progeorgiske provinsiale regering, dee opereert vanüüt de stad Tsjchalta in et boavenste gedeylde van de Kodori-vallei, een gebeed dat primäär bevolked wördt döär de an georgiers verwandede svaneten.
22 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 22 meie
Neutenschaiten
GUILTYY
Wel gain neuten meer het dut nait meer mit (of laint van aanderen).
Spiering
Algemeen
Veural in Frankriek en Spanje geldt de spiering as een delicatesse. De spieringen worden licht efrituurd en mit kop en al egeten.
Elten
Geskydenis
thumb|left|En bördjen in Elten köndigt en uutsicht up de nye grens an, 1949. In de Middeleywen was Elten anvankelik besit van et hertogdom Gelre. In 1355 kwam et dorp by et hertogdom Kleef. In 1666 kömmet Elten in besit van Brandenbürg, in 1701 wördet et dorp prüüssisk besit. Eyrder was et land rund Kleef noch neaderlandsktålig, mår nå de prüüsiske anneksatsy nemt den invlood van et düütsk as officiele språke stark too. Dit verstarket sich noch wyder in 1815, nå de napoleontiske oorlogen.
Nolnkoor
Net as zovölle femilies in Tweante, hebt de jongs van Morsinkhof nen bienaamn. Den bienaamn hebt ze as ärtiestennaamn gebroekt. Zogedöanig is t Nolnkoor ontstoan.
Wangeroogs
thumb|n Tekst in t Wangeroogs uut n boek van H.G. Ehrentraut uut t Fries Archief. t Wangeroogs was n Fries dialekt dat spreuken wordde op t Duutse Waddeneilaand Wangeroog. t Dialekt is rond 1950 uutsturven. Vandaege de dag bin der nog mar in peer meensken die t dialekt hebben heuren praoten. Toch is der n protte over t dialekt bekend omdat der n protte dokumentaosie over t Wangeroogs anwezig is.
Stadsrechten
Der bestoande vergeliekboare rechten in olde kulturen, mit name dee van Mesopotamië woar zi-j den kidinnutu kenden.
Achtergroand
De rechten van de oldste of veurnaamste stad binnen n gewest (groafschap, hartogdom of bisdom) deenden meangsmoal as veurbeeld veur de rechten van aandere steedn in dat gewest. Wanneer in de dochterstad juridiese oneanigheid ontstoand, gingen zee op "steadenvoart" noar de moderstad um doar uutleg van et recht te vroagen. Deur bestudering van de verskillende stadsrechtcharters hebt zi-j hele “stambeume” hiervan veur de ofzunderleke gewesten in Nederlaand op können stellen.
Ende van stadsrechten
Mit den greuj van den centroalen stoat kwam der langzaam n ende an et stadsrecht. In de noordeleke Laege laanden wierden de leste stadsrechten feajlek verleend in 1586 (Willemstad). In de tied van et bestoan van de Republiek verweerf alleneg Blokziel (1672) nog n stadsrecht. Noa de Bataafse Umwenteling (1795) wödden gemeenten noar Fraans veurbeeld vörm-egeaven en wodden et stadsrecht - bi-j wet - of-eschaft. Howal deels hersteld noa 1813 kreggen steadn neet helemoale de bevoogdheden trög dee zi-j veur dee tied hadden: rechtspraoke en wetgeaving wödden meer en meer nen zaak van et centroal gezag. Noa de groandwet van 1848 en de Gemeentewet van 1851 is et verskil tussen darpen en steadn kommen te vervallen.
Stadsrechten dee in et beginne van de 19de eeuwe nog bunt egeaven (an Delfshaven in 1825 veur et leste) bunt neet te vergelieken mit dee uut de Middeleeuwn en meer symbolies van eerd. Deur sommigen wodt Den Haag en Assen neet as stad ezene, umdat dizze plaetse eure stadsrechten kreggen in de Franse tied.
Deurkoksel
Disse bekoksel is van oldsher onder meer vake samen met zoerkool, andievie, moos, spinazie, raapstelen, of wortel en siepel (de combenatie van de leste tweeje stiet bekend as hutspot in Nederlaand en as wortelstoemp in België). 't Wödt miestal serveerd met rookwos (in Nederlaand vake rookt, in België eerder ebakken) of estoofd vleis.
Metaal
Chemise karaktertrekn
Wo edeler t metaal, des te slechter at t reageert. Metaaln dee at neet reageert met zoerstof en water, en dus neet roestet wordt edel eneumd. Onedele metaaln doot det wal. Doarnöast beent r ook nog metaaln dee at onmeundig slim met water reageert (natrium, kalium). Det wordt zear onedele metaaln eneumd.
Athene
thumb|300px|Kiek op Athene thumb|170px|[[Athena, de schutsgodin van Athene (in 't Nationaal Archeologisch Museum)]] Athene (Grieks: Αθήνα, Athína) is de heufdstad en grootste stad van Griekenlaand. 't Is ien van de oldste steden ter wereld waor nog aldeur volk woont, mit een beschreven geschiedenis van meer as 3400 jaor. De vrogste mèenselijke bewoning giet terogge naor argens tussen 't elfde en 't zeuvende millennium veur Chr.
Athene vandage de dag
Athene is ien van de grootste economische centra in Zuudoost-Europa en hef een fikse financiële sector. 't Globalization and World Cities Research Network hef de stad anemarkt as een beta-wereldstad. De haven van Athene, Piraeus, is de grootste passagiershaven van Europa en de op ien nao grootste van de wereld.
Zunnebloeme
thumb|250px|Een zunnebloeme De zunnebloeme (Helianthus annuus) is een tot 3 meter hoge plaante waorvan de zunnebloempitten veur verschillende doeleinden gebruuk wonnen. De plaante beheurt tot de femilie van de composieten en is eenjaorig. 't Bloemenheuf kan wel een diameter tot 30 centimeter hem. De bloeme kan makkelijk ekweek wonnen uut een pitte dee in de tune eplaant kan wonnen. Deur de vlogge greui is dit veural veur kienders antrekkelijk.
Richting
Bleuiende zunnebloemen op een akker wiezen naor 't osen, waor de zunne 's mannensvrog opkump. Onvolwassen zunnebloemen waorvan de knoppe nog neet los is, verteunen heliotropisme: overdag dreit de bloemknoppe op zunnige dagen mee mit de zunne van oost naor west. 's Nachs keert de bloemknoppe weerumme naor de oostelijke stand. Disse dagelijkse beweging wonnen edaon deur een flexibel deel van de stengel onder de bloemknoppe, de pulvinus. Tegen de tied dat de bloeme loskump verstief de pulvinus, in de oostelijke stand. Daordeur wiezen bleuiende zunnebloemen de hele dag naor 't osen, terwiel der heliotropisme al veurbie is.
Kweek
Tegensworig besteet der een kweekvorm mit een hangende kop, dee antrekkelijk is veur boeren umdat de bloemen minder beschaodigd wonnen deur voegels en vuul vanuut de luch.
Gele waoterlelie
Ekelogische betekenisse
De gele waoterlelie greuit in dieper waoter en draag bie an de hoeveulheid zuurstof in 't waoter. De plaante hef der behoefte an dat de grond mit rus eleuten wonnen.
Orania
Orania is een süüdafrikaansk afrikaner-darp in de Karoo, in de provinsy Noordkaap langes de Oranjerivyr. Et darp wördt in tweyen edeyld döär de regionale weg R369 en ligt halverweagen tüsken Kaapstad en Pretoria.
Kritici besküldigen de plaatselike oaverheid van Orania dervan dat se de integraty van afrikaners in de 'reagenbougnaty' afwysen en dat se proberen üm et Süüdafrika van vöär 1991 binnen een enklave te beholden. De inwunners seen et lykewels as een middel üm höär taalkündige en kulturele arvgood veilig te stellen van assimilaty, üm der eigen te beskarmen teagen de misdådgolve in de rest van et land, en üm invülling te geaven an et streaven nå selvbeskikking, so as et is vasteleagd in grundwet van Süüdafrika. De relatys tüsken et darp en de süüdafrikaanske regering binnen rüstig, en undanks et streaven nå meyr autonomy hevt de regering Orania as wettig erkend.
Tìmpelders
De Orde van de aarme ridders van Kristus en van de Tìmpel van Solomon (Latain: Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici), ook de Tìmpelders (Fraans: les Templiers) of de Tìmpelridders, wazzen ien begunnen n Reumskatholieke ridderorde dij ien tied van de kruustochten n hillege oorlog vouerden om t Hillege Laand. t Beston zowel oet mìnsken van de adel (eerste stand) as oet munneks (twijde stand), entegen de maiste kruusvoardersordes. De orde wör oprichten doan om en bie 1120 noa aanlaaiden van de eerste kruustocht van 1096 en het sikkom 2 aiven bestoan. De keern van de tìmpelders was ien Zuudfrankriek ien wat nou vernuimd is as Languedoc ien de regioon Languedoc-Roussillon.
Katliek
Geschiedenis
Naost de karke staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand. Disse klokkestoel wodt ok bruukt veur Sunte-Thomasluden.
Nazoreeërs
Epifanius schref over eur dat t n jeudse sekte waren die vasteheuld an gebruken zo as de Sjabbat en de besniedenisse, mar zi'j geleufden nie an t neudlot of astrologie zo as de aandere jeudse sektes wölken hi'j beschreven. Voolgs Hiëronymus haren zi'j n 'aegen' Evangelie van de Nazoreeërs wölken in t Hebreeuws eschreven was en geleufden zi'j dat de Heilige Geest n vrouwe was en n hemelse 'moe' van Christus. De Nazoreeërs waren te vergelieken met de Ebionieten, umdat zi'j voolgs de Thora leefden, mar aans as Ebionieten, deun de Nazoreeërs wel an de geboorte van Jezus uut de maagd Maria geleuven.
Birk
Soorten & cultivars
In Nederland bin alleen de ruge birk en de zachte birk inheems.
Tachtigjoarigen Oorlog
Religie
In 1559 voardigden paus Paulus IV den Super universas uut woarin ne ni-je biskoppeleke indealing van de Nederlanden wodden beskreaven. Dit plan waren de inwonners van de Nederlanden neet wies met, umdat zi-j verwochtten dat hiermet ok de al bekende inquisitie vervangen zol wodden deur de Spaanse Inquisitie. Hierovver deden gruwelekste verhalen de runde, dee neet noodzakelekerwieze woar waren - de zogeneumde zwarte legende - moar woarvan de geuzen wal veurdeel hadden.
Alva
thumb|150px|Den [[Fernando Álvarez de Toledo|Den hartog van Alva]] thumb|200px|Portret van de veer breurs van [[Willem van Oranje|Willem I, prins van Oranje: de graven van Nassau Jan (1536-1606), zittend, Hendrik (1550-74), Adolf (1540-68) en Lodewiek (1538-74), rundumme 1630, Wybrand de Geest]] thumb|160px|Slag bi-j Heiligerlee Filips II beslot dat de harde liene evolgd mös wödden - ok um te veurkommen dat et veurbeeld evolgd zol wodden in de Spaanse gebeden in Italië - en op 29 november 1566 stelden hi-j den hartog van Alva an as laandvoogd van den Nederlaanden um den opstaand under den doem te holden. Den bi-jname van Alva was den iezeren hartog; nen name den hi-j eer andeed ezeen zien gewalddoadig optreaden.
Alva's eerste optreaden
Hi-j neugden de edelleu van de opstaandige gebeden uut veur n gesprek. De meeste edelleu deurzagen dat et nen list was. Op 9 september wodden den op de vlöch eslagen Antoon Van Stralen op-epakt en later ter dood vereurdeeld. Nen dag later wodden Egmont en Horne evangen enommen toon zi-j as weinegen wal op kwamen dagen bi-j Alva. Later wodden beiden op beschuldeging van hoogverroad deur den Raod van Bereurten ter dood vereurdeeld. Noadat op 1 juni de eerste achttiene edelleu wodden ontheufd op de Grote Markt van Brussel, volgden Horne en Egmont op 5 juni 1568, woardeur nen grootn onröst under de bevolking ging ontstoan.
Den Geuzenopstaand en Oranje's tweeden inval
In ne vergoadering van de Stoaten van Hollaand wierd nogmaals vastesteld dat Willem van Oranje stadholder van den könning was. Nog altied was den opstaand alleneg gericht teggen Alva en neet teggen et könninkleke gezag. Nen zwoager van Willem van Oranje verovverden ondertussen grote delen van Gelderlaand, woaronder Zutfent en Deaventer. Ok Freeslaand voogden zich helemoal achter Oranje. Later dat joar volgden nog de innoame van steadn as Mechelen, Dendermonde en Leuven.
Mokerheide, Leidens ontzet, vreadesovverleg
Vri-jwel dreks noa euren neaderloag bi-j Alkmaar umrengden de Spanjoarden Leiden. Tiedens dat beleg verovverden de leagers van den prins Middelburg (9 februari 1574). Ok wodden weer ne vlootovverwinning op de Spanjoarden behaald, ditmoal op de Oosterschelde (zee Slag bi-j Vlissingen). De leagers van den prins konden echter niks doon um Leiden te bevri-jden. Lodewiek van Nassau probierden mit geld van zien breur Jan en de Fransen n Duuts invalsleager op de bene te bringen. Et Spaanse leager rundum Leiden gaf tiedelek de umrenging op, om et ni-je leager teggen te holden. Op 14 april 1574 vond op de Mokerheide nen slag plaatse tussen et leager van Lodewiek van Nassau en et Spaanse leager. Lodewiek van Nassau en zienen breur Hendrik van Nassau sneuvelden.
Vredesofluuting van Gent
Op 4 november trokken Spaanse tröppe moordend en plunderend Antwarpen binnen. Achtdoezend Antwarpenoaren vonden den dood en doezenden gebouwen gingen in vlammen op in de Spaanse Furie. Noa dizze zovölste plundering wierd de Vredesofluting van Gent dreks undertekkend en op 8 november 1576 of-ekundigd. De Nederlanders leaken zich wier vereanegd te hebben in eur verzet. Op 9 november wodden de Spanjoarden verdreaven uut Gent, in 1577 namen de inwonners van Utrecht de stad zelf in hende en kort doarnoa deden de Antwarpenoaren hetzelfde.
Unie van Brussel
Don Juan skref an Filips II dat Oranje feitelek den macht had in de Nederlanden. De gewesten erkenden um neet meer as landvoogd, moar stelden in ziene plaatse den eertshartog Matthias van Oostenrijk, neave van Filips II, an. Dit was teggen de zinne van Filips II, veur wee Don Juan nog gewoon landvoogd was. Matthias van Oostenriek was nog arg jung en politiek onervoaren, zodat e in de uutvoering weinig in te brengen had teggen Willem van Oranje. In den volksmund wierd hi-j spottend den griffier van de prins eneumd. De Spaanse tröppe bedreigden Brussel en de Stoaten-Generaal beslotten zich trög te trekken noar Antwarpen. Op 1 oktober 1578 ovverleed Don Juan in zien leagerkamp noabi-j Namen op 33-joarige leaftied an tyfus, noadat hi-j Farnese an-ewezzen had as zienen opvolger.
Hartog van Anjou en Akte van Verlatinghe
Den hartog van Parma kreg deur dizze ontwekkelingen opni-j ruumte, en hi-j verovverden met hoge snelheid steadn an de Vloamse kuste. De grote Vloamse steaden Brugge, Gent en Ieper wodden in-eslotten en verovverd en in september 1583 veel ok Zutphen.
Slag bi-j Gibraltar
Moar op zee had de Republiek weinig meer te vreazen van Spanje. Op 25 april 1607 verneelden Nederlandse kriegsskeape under leiding van Jacob van Heemskerck nen Spaansen vloot, nog deels in anbouw in den haavn van Cádiz. Dizzen zeeslag steet bekend as den Slag bi-j Gibraltar.
Den vlöchtelingenstreum uut Vloanderen
Zoas altied in tieden van oorlog hadden de burgerleu et meest te lieden under de veurtdurende vi-jandelekheden. Veural de Zudeleke Nederlanden waren et toneel van talloze onlusten en plunderingen tiedens de Spaanse herovvering under de landvoogden Alva en Farnese. Dat vertaalden zich in ne arg grote tröglöppe van de burgerleu. Van de rundumme de 18.000 leu dee-t in 1566 in Hondschote wonden, 'et meest ketterse nöst van Vloanderen', bleaven doar twinteg joar later nog moar 385 ovver. De Leuvense leu daalden in dee tied van 17.000 tot 9.700. Antwarpen, n handelscentrum van wealdformaat, mit 90.000 leu in 1566, heeld doar in 1589 nog moar 42.000 van ovver. Op et plattelaand was den toostaand nog arger. In wat streake daalden den trop mit 80 procent. Een deel van de leu wierd of-eslacht deur Spanjoarden of rebellen. Nog völle meer leu kwamen um deur zeekte en ellende. Anderen vlöchten veur et kriegsgeweld.
Diek (weg)
De diek as toponiem
De name van zo'n weg hef vake 't toponiem diek/dijk, verbunden mit een plaatsname of een aander element. Een Prinsendijk is miestal an-elegd in verbaand mit vechteri'je in de Tachtigjaorige Oorlog. Veur diekwegen in Oost-Nederlaand ziej op kaorten gewoonlijk de Nederlaandse vörm dijk, al kan daorumme nog wal de Nedersaksische vörm in 't spraokgebruuk in ummeloop wezen. In Duutslaand is de Platduutse vörm Diek gebrukelijk, naost 't Hoogduutse Deich.
Wooldfries
Fonologische verschillen
In et Standerdfries, dat nogal wat variaosie toelaot, bin in haost al disse gevallen beide vormen toe-estaon.
Internetverwiezing
't Volgen van een internetverwiezing (bieveurbield deur derop te klikken) roept een aandere plekke in de ypertekst op, miestal een aandere bladziede. In interactieve naoslagwärken en elpsystemen, bieveurbield, bin de ankers vuulal termen, waor de op-eroepen bladziedes naodere uutleg over geven.
Silbo Gomero
Wo at et woarkt
Net as bie aandere flöaitvörme van non-tonale sproakn, woarket et Silba duur ongevear vaste te hooldn an de oetsproake van n gespröknen vörm, zodet de "timbre-variasies van et gesprökne zik vuurdoot in n vörm van toonheugte-variasies" (Busnel en Classe: v). De sproake is nen eflöaitten vörm van n Spaans dialekt (ibid: 54ff).
Silbo en harsenonderzeuk
Manuel Carreiras van n Universiteit van La Laguna en David Corina van n Universiteit van Washington gavn oonderzeuke noar et Silbo oet in 2004 en 2005, woermet at ze beweezn det de harsens et Silbo net zo verwoarkn as ne gesprökne sproake. Öar oonderzeuk met Spaanstaligen (woervan sommigen wal Silbo "sprekt" en aandern neet) teunn an (duur harsenaktiviteit in kaarte te brengn met funksjonele magnetise trillingsofbeeldingn) det sprekkers van et Silbo de flöaittoonn verwoarkn in et zelfde sproakgedeelte van de harsens wat ook Spaans herkeandn, en det neet-sprekkers et gewoon as flöaitn heurdn.
Oetgoande verbeendiges
In et Spaans of Engels:
Gewone voegelmelk
thumb|250px|Gewone voegelmelk thumb|250px|Verspreiding van de gewone voegelmelk De gewone voegelmelk (Ornithogalum umbellatum) is een lege, 10 tot 30 cm hoge, giftige plaante uut de aspergefemilie, mar vuil vrogger onder de hyacinthenfemilie. De plaante wonnen oek in de siertune gebruuk.
Blauwbloem
De blauwbloem dankt zien naam an de typisch blauwe kleur van de bloem. De bloem greuit veural op de akkers tussen 't graon, de bloem kan hier goed overleven umdat de plant krap-an ruumte inneemt en op die menier tussen 't hoge graon kan overleven. Deur de teelt mit zuvere graonenmingsels komt de plant in dit milieu vriewel niet meer veur. In baarmen van binnenwegen ku-j 'm nog wel regelmaotig vienen. Meugelijk neemt de plant daor de leste jaoren iets toe deurdat gemeentes oender invleud van bezunigingen baarmen mar een tot twee keer per jaor meien.
Tracheet
Eigenschoppen
Tracheet is volgens et QAPF-diagram n oavergängsgesteente tussen fonoleet (rieker an nefeleen) en rhyoleet (rieker an kwarts). Den deeptegesteente-vörm van tracheet is syeneet.
Baoren
Baarn is ne gemeente en stad in de Nederlandse previnsie Utrecht elaegen an den rivier den Eem. De gemeente hef 24.443 inwonners (1 januari 2007, bron: CBS) en hef ne oppervlaakte van 33,03 km² (woarvan 0,46 km² water). Nen inwonner van Baarn wödt nen Baarnoar eneumd.
Darpen
Karnen
Geskiednis
Baarn ligt in et midden van Nederlaand op de grenze van de proveensies Utrecht en Noord-Hollaand, an den enigen revier den van bronne tot munding op Nederlaands gebeed ligt, den Eem. Al vanof 8000 tot 4500 v.Chr. hef den mens zich in de umgaeving van den revier opeholden. Et bewies hierveur is elaeverd deur enkele doezenden stuks vuursteen dee bi-j n veertal archeologiesen underzeuken evonden bunt.
Eijsden-Margraoten
thumb|Platolaandschap thumb|Gemeentehuus aofdelige Eijsden Eijsden-Margraoten (Nederlaands: Eijsden-Margraten, Limburgs: Èèsjde-Mergraote) is n gemeente in t zuudwesten van de Nederlaandse provinsie Limburg, en ligt tegen de Belgiese grens an. t Is op 1 jannewaori 2011 ontstaon deur t samengaon van de gemeenten Eijsden en Margraoten.
An de westkaante grenst t an de rivier de Maos, an noordwestkaante grenst t an de gemeente Maastricht, in t noorden an de gemeente Valkenburg an de Geul, in t oosten an de gemeente Gulpen-Wittem en an de zuudkaante grenst t an de Belgiese gemeente 's-Gravenvoeren.
Planeet
n Planeet is n hemellichoam dat voldut aan vaaier veurwoarden. n Planeet:
Op de IAU-konferentsie van augustus 2006 wuir de bovenstoande definitsie aannuimen om hemellichoamen binnen ons zunnesysteem te klassifiseern. Hierdeur verluir Pluto de stoatus van planeet. As aan veurwoarde 1 en 2 voldoan wordt, môr naait aan veurwoarde 3, wordt t betreffende objekt n dwaargplaneet nuimd; veurbeelden binnen Pluto, Ceres en Eris. Veur de klassifikoatsie van planeten boeten ons zunnesysteem (exoplaneten) binnen, onder aandere deur de meuilijke woarnemen, nog gain regels vaaststeld.
Maryland
Maryland was eyne van de oorsprungelike Darteen Kolonys van Groutbrittanie. Et wör stichted döär George Calvert, nen katoliken bekeyrling den as ne steade sochteden wår as lüde vryelik katolik weasen möchten. In Engeland wörden se ja vervolgd. In 1632 kreag hee tostemming van Charles I van Engeland, den as de kolony når syne vrouwe nöömden. Anders as by andere amerikaanske kolonys, wår as katolicisme neet to elåten wör, wolde Calvert ne kolony wår as verskillende gelöyve vry nöäst mekander bestünden en mekander tolereerden. In 1649 gavven de Algemeyne Vergåring van Maryland dårvöär nen wet uut, wårin as vastelegd wör dat lüde up straf kunden reakenen as se nen anderen marylander ‘anvöllen’ up öär gelöyv. Toch köm gelöyvsstryd vöäle vöär in de eyrste jåren van de kolony en warren de katoliken altyd in de minderheid.
Hardenbarg (stad)
Godsdeenst
Vanof begün 18. eywe hebbbed der in Hardenbarg een koppel jöödse gesinnen ewoaned. Den hadden ouk ear eigen synagogen en eigen begraavplaatsen, de oldste is et Jödenbargyn. Geyne hevt den oorlog oaverleaved.
Gemeyndehuus den Hardenbarg
Et is dan ouk een uutdagend bowsel, vöäral vöär de wat konservative Hardenbargers. In 2012 was et klår. Et wördt vandage an de dag in de volksmond noch de Puuste enöömd, üm syn bollige vörme en de geale-etter klöäre.
Tubbige
De gemeente Tubbige is van naam de meest kattelieke gemeente van Nederlaand. Dat is te vernemmen an dat der nog heel wat leu alle wekken noar de keark goat. Ok stemt hier in deursnid de meeste leu van Nederland veur et CDA. Veural de döarpe roond de heufdplaats Tubbige bint hechte gemeenschoppen.
Kerne
Antal inwonners per woonkern op 1 januari 2004: Bron: CBS / webstie gemeente Tubbige
N Ham
Geskiedenisse
Toew at n Ham bie t Venne köm beheuld n Ham eerst zin eegne gemeentehoes. Noa de inliewige in de Tweanteraand is disn dr achterhen edoan.
Pars pro toto
Tegenover de pars pro toto staait de Totum pro parte, woarbie t hail nomen wordt om n dail tou beschrieven, zo as bieveurbeeld ien sport: "Nedderlaand het wonnen van Duutslaand". Hierbie stoan de laanden veur n enkel sportmaanschop.
Joppiesaus
Smaak en inhoald
Ok hef de maker van Joppiesaus, Elite Salades & Snacks B.V. oet Nee in n Achterhook ne Joppie salade maakt.
Waotermunt
De stengels bin 20 tot 40 cm lange en hemmen esteelde, eivormige blaojen. De blaojen ruken naor puppermunt.
Sint-Walburgiskarke
De Sint Walburgiskarke, plaatselek bekend as Walburgkarke, is ne karke in Zutfent. Et beheurt tot den Top 100 der Nederlaandsen UNESCO-monumenten. De karke is verneumd noar den heiligen Walburga of Walburgis, van wee ok n beeldjen op et karkarf steet.
Et oldste deel van de karke kump uut de 11de eeuwe. De karke van vandage kump veur et grootste deel uut den 13de eeuwe; vanof de 16de eeuwe hef zee eur hedendaagse uterlek.
Opper-Gelre
Geskiednis
Roermond en umgeaving blievt n klein hartogdom in de Oostenriekse Nederlanden, Oostenrieks Gelre eneumd. In 1790 was dit kleinen oaverblievenden stoatjen éne van den stichtende leadn van de Vereanegde Nederlaandsen Stoaten.
Skots
right|250px|thumbnail|Skotse dialekten t Skots (ook: Anglo-Skots of Leeglaand-Skots, ien t Skots zulf: Scots leid) is n Westgermoanse toal dij proat wordt ien Skotlaand. t Wordt veuraal proat ien de Skottische Leeglanden, op t maist noordelke puntje van de Skottische Hooglanden en ien n lutje gebied ien Ulster. Doarnoast wordt t ook proat ien kolonioale gebieden zo as Oost Kanada. t Is verwaant aan t Engels, môr ook aan de kontinentoale Westgermoanse toalen. t Is ontstoan dou de Angeln, Saksen en Jutten noar Brittannie trokken. Ien dij tied binnen de oorspronkelke Keltische vôlker noar de oetìnden van t aailaand dreven, woarvan de Skottische Hooglaanden ook bie heuren. Ien de Leeglanden wörren Angelsaksische (Oldengelse) dialekten proat. Dizzent wörren beienvloud deur de Keltische dialekten ien t noorden. Doarnoast het t Engels ienvlouden had vanoet t Fraans, dij ien t Skots veul minder iendrongen binnen. Man kin dus sèggen dat t Skots meer Germoans is as t Engels. t Skots het tegenswoordeg nog om en bie 1.500.000 spreker. t Is opnomen worden onder dail 2 van t Uropees Haandvest veur Regionoale en Minderhaidsstoalen, liek as t Leegsaksisch en t Lìmbörgs.
Slag bi'j Aone
Nao de slag
|De heren van Gelre en Amstel, vri'jelaoten nao de Slag bi'j Aone, toont heur wonden an bisschop [[Wilbrand van Oldenbörg (Frederik Zürcher, 1825-1876).]] As gevolg van de Slag bi'j Aone neump 't gezag van de bisschop van Utrecht oaver Drenthe en de stad Grunning slim of. Vanof det moment gedreugen Drenthe en de stad heur min of meer onofhaankelijk, ondaanks de latere onderwarping van de Drenten in de Slag bi'j Paais. An de noordoostelijke autonomie kwaamp pas een ende nao de toetreding töt de Rippebliek.
Mederne betiekenis
|Gedenkvlint in Aone De omstaandigheden die töt de Slag bi'j Aone leidden hef, net as de tactiek die evolgd wördden, veul oaverienkomsten mit de latere Guldensporenslag (1302). Daorin versleugen milities van de Graofschop Vlaandern 't ridderleger van de Fraanse keunink. De Guldensporenslag is deur de roman De leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience (1838) veule bekender ewörden en hef een rolle speuld in de Vlaamse bewustwörding in de 19e ieuw en de gruui van de Vlaamse Beweging.
Martin ter Denge
Martin ter Denge (op internet ok wa gaanks as Woolters) (geboren 11 december 1985) is nen muzikant, skriever en dichter oet et Tweantse Riessen. Hee dut skrieven en zingen in et Riessense dialekt en dregt dit ok in dee sproake oet. Ok is hee nen aktieven biedreager op de Neersassische Wikipedia. As geborene Riessender hef Woolters völle Tweants metkreagen en doar is hee greuts op. Zien wark dreit veurnamelik um et behold en 'n anjacht van de streektaal. Hee meant dat dat et beste wil op ne moderne wieze.
Skrieverieje
In 2021 köm bie AFdH Uitgevers Ter Denge zien book ''Tukkerspotten. Een ABC-boek over de ziel van de Twentenaar'' oet, woerin at hee op alfabetische volgörder typisch Tweantse zaken en hooldings beskrif. Foto's bie de stukskes zint skötten duur Cyril Wermers. n Kreenk vuur de Twentse sproak skreef oawer t book: 'Mangs met egene inzichten, mangs met lecht-wetenskoppelike onderbouwing. Herkenboar en mooi vuur de Tukker zelf, verhelderend vuur de boetenmaarksen wat met ons te maken kriegt.'
Zwarte Cross Festival
thumb|300px| Megastunt in 2009 thumb|300px|right|Stunten op den Zwarte Cross Et Zwarten Cross Festival (sprek oet:Zwatten Kross) is et grootste muziekfestival van Oost-Nederlaand en den grootsten motorcross van West-Europa. Op de elfde uutvoering van et dreedaagse festival in 2007 kwamen ruum 90.000 bezeukers af, in 2019 zo'n 220.000. De organisatie dervan is zo'n betjen in hende van rockband Jovink en de Voederbietels. Et wöd jaorliks eholden bi-j Lechtenvoorde in den Geldersen Achterhook
Geskiedenis
In 1997 wöd dan et verschiensel ni-j leaven in-eblaozen en wöd in Hummelo n crosslandjen ereageld. Maor undanks n betjen illegale uutstraoling wodden braaf vergunning an evraogd en verkreggen. Op graond van allenig mondeling neugen wodden n dealnemmerantal van 150 ehaald, en der kwamen rundumme doezend kiekers. Den dag wodden of eslotten deur n optreaden van Jovink.
Mesjester (Engeland)
Zusterstejen
Daornaost het t vriendschappelike banden mit:
's-Heerenbarg
's-Heerenbarg ([sherənbɛrəx], Nederlands: 's-Heerenberg) is ne stad in de gemeente Montferland, in de previnsie Gelderland in Nederland. De stad hef um en naobi'j de 8000 inwonners (2003). 's-Heerenbarg steet bekand um t carnaval, baoven de grote rivieren is dit et Mekka van et carnaval. Den optocht (zundags met carnaval) is meer dan de meujte weerd um te bekieken. Met carnaval is 's-Heerenbarg bekand as: Waskupenstad.
Breinigerberg
In t noorden van Breinigerberg liggen meerdere natuurgebieden, dij vrouger staingroeven woaren.
Ptolemaeus
Geografie
Ptolemaeus verzamelen zien gegevens in de eerste helfte van de 2e eeuw nao Christus. Hee nuumt de Phrisii (de Friezen), de bewoners van de lege lanen in 't noorden van de grote revieren. Hee nuumt 't Eilaand van de Betaven niet, umdät e veurnamelijk steden en revieren opgaf en minnig laandschappen, mä hee hef wel de goedheid ehad um een paor plääsnamen en een paor andere geografische anwiezingen op te nemen, die ze altied in Nederlaand perberen te lokaliseren en die bliekbaor andere klassieke schrievers in of bie 't Eilaand van de Betaven laggen. Hee gaf een lieste van steden, revieren en streken, waorachter hee vier getallen leut volgen: de lengtegraod mit de menuut en de breedtegraod mit de menuut. Zien getallen kwammen vanzelf niet aoverene mit onze graoden, umdät e uutging van de meridiaan van Alexandrië.
Illinois
Nå den anleg van et Eriekanaal en de stichting van Chicago in de 1830. jåren wör et een belangryk kommerciääl punt. Chicago wör bouwd an de Chicago-rivyr, by eyne van de weinige natuurlike inhammen in et süden van Lake Michigan. Nå at John Deere de selvdrayende stålplouge uutvünd, was de ryke prairiegrund van Illinois rap ümmesat in slim produktiv en waerdevul bouwland, wat vöäle immigranten uut Sweyden en Düütskland antröäk.
Bargh
200px|thumb|Huus Bargh
Bargh (Nederlands: Bergh) was tot 1 januari 2005 een gemeente in de previnsie Gelderland. De gemeente had op 1 januari 2004 18.390 inwoners en had op het moment van opheffen een oppervlak van 74,98 km² (woarvan 9 km² water).
George W. Bush
Verkeezingn 2000
Doo Bill Clinton zienn tweedn ambtstermien aflöap, schöaf e zienn vice-prisedeant Al Gore noar vuurtn om met te doon in n stried um t prisedeantschop. De Republikeinn schöavn dan George W. Bush noar veurtn, den doarop de verkeezingn um n meter of dree won. Bush en Gore gungn n heeln tied geliek op. In de debatn löat Bush zeen dat e ziene dossiers neet good beheersn, zoodat Gore dizze debatn iedermoal won. Bush har wal meer oetstroaling as n weinig charismatiesn Gore. Ne grote foute dee Bush maakn was t gebruukn van n schealdwoord doo de mikrofoons lös stunn. Eanliks won Gore de "popular vote", dat wol zegn, de meestn leu stemn op um, mer Bush haaln de meestn keesleu binn (kiek ok biej Prisedeantsverkeezingn in de Verenigde Stoatn van Amerika). Doarop begon Gore n juridiesen stried, oaver n paar stemn in Florida, woarduur t nog twee moandn langer doern vuurdat de oetslag bekeand wör.
Vroomshoop
Trein
In 1906 dee de NOLS de liene Mariënbarg-Almelo lös. t Stesjunnke bie Vroomshoop heetn eerst n Ham-Vroomshoop, mear t lea te vear vort van n Ham, woerduur at t later umme zat wör noar Vroomshoop. Toertieds lea dr ook nen spoerhaawn, mear den bleek vake te kleain en woer oeteaindelik vort edoan. Rechtevoort wörd de spoerliene bejag duur de Syntus, in opdracht van Connexion.
Besehenswärdigheden
Kort boetn Vroomshoop ligt t natuurgebeed de Zaandstuve. Kort doarbie he'j t zwembad en n iesbaan, dee at beaide n zelfdn naamn hebt.
Ikonenmuseum Kampen
thumb|400px|Et Ikonenmuseum Et Ikonenmuseum Kampen is een museum in de Oaveriesselse stad Kampen. Het museum lig an de Buiten Nieuwstraat 2. Et museum bestiet sunds 2005 en is et ienige museum in West-Europa det zik specialiseerd hef in iconen en in geleufskunst uut Ruslaand. Et museum hef daornaost ook iconen uut andere Oosters-orthodoxe Europese laanden. Et museum zit in et Dormitorium, et Atrium en ook in een diel van een vroggere ziekenzaal van een vrogger klooster van de Franciscanen.
Ruum 2000 iconen van de Alexander Stichting wördt deur et museum verzörgt. De iconen bint te zien oaver twie verdiepings. Er wördt väke specefieke exposities eholden met verschillende thema's. Väke giet et dan oaver de Oosters-orthodoxe kärk.
Et bestuur van et museum wördt evörm deur de Alexanderstichting.
Winschoot
Adrillen
Al sinds 1815 wordt op elke eerste moandag van november de Winschoter joarmaarkt 'Adrillen' organiseerd. Op de twijde moandag van dizze moand gaait 'Lutje Adrillen' van start. De joarmaarkt trekt tachteg- tot honderddoezend bezuikers en is de grootste van hail Nederland. n Begrip van de maarkt is 'Popko', t vingerwiezende boertje mit in zien linkerhaand n drijtaand, dij van 1995 tot 2011 joarenlaank bezuikers verwelkomde mit de spreuk: "Hé..., Doe! Komst óók op Adrillen?!". In 2011 beslisde de Gemainte Oldambt n aander 'format' te kaizen veur Adrillen en wuir er ofschaaid nomen van t Grunneger boertje dat nou daint as Grunneger beeldmaark van de 21e aiw.
Visserieje
Visserieje is een verzamelnaam veur alle menselijke activiteiten mit as doel organismen uut 't water te haolen, zoas vissen, week- schaol- en schulpdieren, zoogdieren, algen en wieren.
Nederlaanse visserieje
200px|thumb|Vissersboot in Mexico De Nederlaanse visserieje is naor verschillende gezichtspunten in te delen:
Neuschwanstein
Drij moand noa zien dood wuir t kestail opend veur toeristen, en sunddes is dit kestail n Europese top-attraksie. Toeristen (woaronder veul Jappaner) kennen lopends noar boven of (zo as de keuneng) zoch vouern lôten deur peerd en woagen. Tuzzen de baargen is wat hoger de bekende Marienbrücke baauwd deur keuneng Maximilian; vanôf dit baauwwaark het man n schier zicht op t kastail.
Bloemhof
Umdat bloemen niet allemaol tegeliekertied bleuien kan 't ontwaarpen van een bloemhof best lastig wezen. Je hen bieveurbeeld bloemen die alleen 's leintes bleuien, en are bloemen bleuien juust weer alleen 's zoemers. Daornaost he-j oek nog de eenjaorige planten die 's wienters doodgaon, waordeur je der goed op moen letten da-j weer nieje planten neerzetten, aarst he-j de ankommende zoemer een lege hof.
Kedingen
Elk rechterambt was eneumd noar de heuwdplaatse der van, behalve Kedingen. Dit hef der deels met te maken det Kedingen ontstoan is toow't meardere plaatsen bie mekoar edoan wörden: Riessen, Goor, Wierden en Maarkel
Riessense Kwarteren
De stad Riessen
Antwaarp (provìnzie)
Geschiedenis
Renensium lag op n strategisch stee: aan de Schelle, tuzzen Westfranzie en t Duutse riek in. Doarom wuir t stadke Antwaarp verstaarkt mit n kestail. Dit ook omdat de geven van Floandern aal machteger wuiren. Hierdeur wuir Antwaarp n maarkgeveskop, mit de maarkgeve as heufd. t Maarkgeveskop beston dou allend mor oet de stad Antwaarp en n lutje gebied der om hìn.
In de 15e aiw veranderde t politiek klimoat. Deur aarfnissen en oorlogen kwamen grode dailen, van wat nau Nederlaand en Belgie is, onder de heerskop van Boergondiers. Heur beleid kenmaarkte zoch deur zentralisoatsie. Dit bracht as biegevolg mit zoch mit, dat t regionoal bewustwezen ook aanwakkerd wuir. Dit bracht Maria van Boergonde tot de beslissen dat de Stoaten-Generoal nije privileges kreeg.
Brummel
Soorten
Veur de teelt van brummels wörden allinnig nog stekelloze rassen gebruukt. Disse rassen bin ontstaon uut krusingen tussen verschillende Rubus-soorten en wörden allinnig onder de geslachtsnaam Rubus vermeld. n Bekende doornloze kultivar die veule an-eplaant wörden is de 'Thornless Evergreen'.
Bleui
De brummel steet vanaof eind mei tot september in bleui en wörden besteuven deur insekten, veurnamelik deur biejen en hommels. Vanaof augustus zitten der zo'n bietjen vruchten an.
Epse
Epse is n darp in de gemeente Lochem in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et hef 1900 inwonners (1 januari 2006).
Gelre
Frankiese tied
Noa et uutenvallen van et Frankiese Riek, bi-j den dood van Lodewiek de Vrome in 843, beheurden de streake tot et Hartogdom Lotharingen en pas noa et Verdrag van Meerssen in 870 tot et Oost-Frankiese Riek, of later et Heilige Roomse Riek
Huus Gulik
Reinalds dochter Maria was etrouwd met den hartog van Gulik. Toon hartog Reinald III in 1371 steerf zunder manneleken arfgenaam, volgden den Geldersen Successieoorlog. Dizzen leidden der in 1383 too dat Maria's zünne Willem III van Gulik hartog wöd. Vanof 1393 was e ok hartog van Gulik. In 1402 stierf hi-j zunder kinder en kwam Gelre in hende van zien breur Reinald IV. Noadat ok dizzen zunder kinder was estoarven in 1423, kwamen Gelre en Gulik wier lös van mekaar.
Splitsingen
Bi-j et Verdrag van Wenen van 1815 kwam et westeleken deel van Pruusies Opper-Gelre wier bi-j et Vereanigd Könninkriek der Nederlaanden, net as Stoats-Opper-Gelre (Venlo) en Oostenrieks Gelder (Roermond). Al dizze delen van et vröggeren Oaverkwarteer gingen toon op in de grote previnsie Limburg. De noordeleke kwarteren wödden ovverni-j de previnsie Gelderlaand.
Noaber (tiedschrift)
Oetgoande verbeendige
Noabermagazine.nl Offisjele webstea van t blad
Hollaanse expansie
De Hollaanse expansie is een theoretisch model van de taalonderzuker G.G. Kloeke (1887-1963) oaver de invloed vanof de 16e ieuw van 't prestigieuze Hollaanse dialect op minder prestigieuze dialecten.
De theorie van Kloeke onderskrieft ze nog algemien. Mit de theorie oaver de Hollaanse expansie binnen Nederlaand hangt de miening van Kloeke samen det 't Afrikaans van Zuud-Afrika veural uut 't Zuud-Hollaans egruuid is; niet umdet lu uut Zuud-Hollaand an de Kaap de meerderheid uutmaakten, mar umdet heur taal 't mieste prestige had. Dizze leste theorie hef hi'j uutewarkt in Herkomst en groei van het Afrikaans (1950).
Stokkum (Hof van Tweante)
In Stokkum, as in heel wat boerenegemeenskoppen, doot ze nog völle met t noaberskop.
Michigan
Michigan is den eanigsten ståt wat uut twey skyreilanden besteyt. Et underste hevt den form van ne handske. Et böävenste skyreiland (vake andüüdt med ‘The U.P.’, van Upper Peninsula) is eskeiden van et ünterste döär den Stråt van Mackinac, ’n kanaal van 8 kilometer wat Lake Huron med Lake Michigan verbindet. De Mackinacbrügge verbindet de beiden. Michigan hevt de längste söötwaterküstlyne van de wearld. Et ligt an vere van de vyve Groute Mearen en Lake Saint Clair. Et hevt 64.980 binnenlandske mearen en vyvers.
Oostfloandern
right|Gemaintes in Oostfloandern Oostfloandern is ain van de vief provìnzies van Floandern en ain van de tiene van Belgie. t Telde op 1 jannewoari 2019 1.515.064 inwoner. De heufdstad is Gent.
Catharina Elderink
thumb|right|t Graf van Cato Elderink op de Oosterbegroafplaatse Catharina 'Cato' Elderink (Eanske, 28 februari 1871 - Eanske, 14 juni 1941) was ne skriefster en dichtster in et Tweants.
Herdeanking
"Hier aan de Marktstraat 7 woonde en werkte de Enschedese schrijfster en dichteres in de streektaal Cato Elderink (1871-1941)"
Stadstoat
Oldheid
De rundumme 5 miljoen Grieken van rundum 400 veur Chr. (woarvan de helfte buten Griekenlaand wonden) waren verdeald oaver rundumme 300 poleis. De meesten doarvan hadden ne oppervlaakte van enkele hunderden km² en rundumme 10.000 inwonners. Sommege stadstoaten zoas Athene en Sparta waren völle groter, moar in dat geval wonden n groot deel van de börgerleu of underdoanen in darpen dee op meer as nen dagreis van de centroale stad lagen, woardeur dizze stoaten eigenlek gene aparte stadsstoaten meer waren.
Middeleeuwn
In de middeleeuwn wödden stadstoaten wier belangriek. Deur et feodalisme stelden de centroale overheid neet völle meer veur en konden steadn langzaam ne grote zelfstaandigheid verkriegen totdat zi-j feajlek unafhankelek waren. De machtigste en riekste stadstoaten lagen in Italië. Bekende veurbeelden: Genua, Florence en Venetië. Aandere veurbeelden bunt Bremen en Hamburg.
Färöer
Geskydenisse
Up party seykaarten uut de 16. en 17. eyw is in et süden van Ysland een grout eiland te seen dat Frisland enöömd wördden. Der wördt van uutegaon dat dårmead de Färöer bedoold wördden.
Grunnegs-Oostfraise dialekten
Moormerlaand en Overledingerlaand
t Veengebied om en bie Grootveen en Wiesmoor, dat historisch bie t Auwerkerlaand heurt, vaalt toalkundeg ook onder t Moormerlaand. Ook in t Lengerlaand, dat op de gaast ligt en de lougen Filsum en Detern op de revierdunen van de Leda worden verschaaiden vörms deur nkander broekt, deurdat luu vanoet de veengebieden doar hìn wonen goan binnen. Toch kommen op de zaandgronden de westelke vörms (ik was, ik kwam, nijt) wel meer veur as de oostelke vörms (ik weer, ik kweem', nich).
Harlingerlaand
Dat t Harlingerlaands voak wel bie t Oostfrais rekend wordt komt ten eerste deurdat t van oldsheer bie t groafschop Oostfraislaand heurd het, liek t Noordvèlds bie t Drìnts rekend wordt wegens de politieke grìnzen, en ten twijde deurdat t Harlingerlaands meer westerse invlouden kent as t Harlingerlaands en Oldenbörgs mit vörms as zouterdag (Soterdag), ik heb west, ik kweem en grèl/vergrèld (grell/vergrellt) tegenover t Jeverlaandse zunnòvend (Sünnavend), ik bun ween (ik bünn ween), ik keem en beus (böös). Doarnoast is ook t aksìnt van t Harlingerlaands eerder Oostfrais as Oldenbörgs.
Brazilië
Vrogen reppubliek
Duur disse baeide krises bleef t laand verdan onstabiel. In 1930 wör Getúlio Vargas presidaent, noadät den faeiteliken winner van de verkiezingen ummebracht was. Vargas har zowat t hele laeger achter zik. Hee zol mer tiedelik presidaent waen, mer hee deed der t Kongres en de groondwet achterhen en zetten zinne egene männekes op belangrieke plekken. Noa n antal moal proberen um Vargas vort te kriegen, begun Vargas aal maer nen diktator te worden. Hee was berucht um zinne wreedhaeid en t noakieken van de pers.
Do as in 1945 de Nazi-fassistiese regimes van Europa oawerwunnen wörden, kon Vargas zik neet meer stoande hoolden. Der wör rap wier nen niejen stoatsgreep epleegd. Der wör wier demokrasie in esteeld duur t zelfde laeger wat t der 15 joar aerder achterhen har edoan. Vargas wör wier herkeuzen tiedens verkiezingen in 1950, mer tiedens ne politieke krisis in 1954 benöm Vargas zikzelf t laewen.
Rechtevoort
Noa de verkiezingen van 2002 gung de presidaentsmacht zoonder problemen oawer van Cardoso noar Luís Inácio Lula da Silva. Zo bleek at Brazilië n politiek stabiel laand ewörden was. Lula wör in 2011 op evolget duur Dilma Rousseff, de eerste vrouwelike presidaente van t laand.