cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gefhörn (distrikt)
Steden en gemaintes
De volgende steden en gemaintes liggen in t distrikt: (aantel inwoner vanôf 30 juni 2005)
Gemaintes
Samtgemeinden mit de lokoale gemainschoppen
* Zetel van overhaid Samtgemeinde
Gebied zunder gemainschop (onbewoond)
Stivverd
thumb|upright|De kìrk en dörpshoaven Stivverd (Nederlaands: Stitswerd) is t zudelkste dörp van gemainte Emsmond, en ligt ten westen van Kannes.
t Dörp is n wierdendörp en is ien middelaiven ontstoan op n oeverwaal van rivier de Fivel. t Dörp het ook enkeld sikkom 120 ienwoners. t Dörp is noa 1850 binoa nait oetbraaid. Wel is de bewonen vanôf t eand van de twintegste aiw n stok minder boers worden.
De hervörmde kìrk van Stivverd (de St. Gorieskìrke) stamt oet 1225 en haar hailege Joris (Georgius > Gories) as patroonhailege. t Gebaauw is ien 1850 verbaauwd worden en het n klok oet 1439 ien dakroeter. Ien 1979 is t ien onbroeken roakt. Ien 1991 is t gebaauw herstaeld worden en geel vaarfd aan boetenkaant.
Ook biezunder aan dit dörp is dat t de hoogste postkode van Nederlaand het, 9999 XL aan Akkemawèg. De Knolwèg het wieder de nog hogere, fiktieve postkodes 9999 XA, XX, ZA en ZZ.
De Sluus
Tot 2001 was De Sluus een zelfstaandige gemiente, daornao gong 't samen mit Asselt en Gällemuun op in Zwärtewäterlaand.
Sluzegers hadden in de umgeving de bi'jnäme Bleistarten, naor de vissoort blei.
Wout Weghorst
thumb|200px|Wout Weghorst in 2016
Wout Weghorst (Borne, den 7. augustus 1992) is nen professioneel vootballer uut Twente.
Loupbane
Up 9 augustus van dat jår spöälden hee vöär Heracles syn eyrsten wedstryd in de Eyredivisy, as invaller teagen AZ Alkmaar. De wedstryd was med 3-0 vöär AZ. Weghorst bleav noch twey seisonen en in totaal sestig wedstryden vöär Heracles vootballen. Dårmed stünd hee in et seisoon 2014/2015 töt twey spöälrunden vöär et eande up degraderen. Et jår dårup wörden hee en syne ploge sese en möägen se döär de afvalrundes van 2016 vöär et eyrst in de geskedenisse van de klub med in et Europeesk vootbal.
In 2016 teykenden Weghorst en kontrakt by AZ töt midden 2020, de klub wat et jår der vöär veerdes wörden was. In syn kontrakt stünd ne opty vöär en jår der by. Vöär AZ makeden hee up 24 november 2016 syn eyrste doolpunt in de Europaliga, wårmed as AZ med 1-0 wün van Dundalk FC. Weghorst wör en belangryk man vöär AZ. In syn tweyde spöälseisoon makeden hee 18 doolpunten in wedstrydverband en haalden de darde steade in de Eyredivisy en de KNVB Beakerfinale. Dit leyverden em oaverplaatsing når VfL Wolfsburg up.
By de düütske klub VfL Wolfsburg draiden hee in syn eyrste seisoon (2018/19) souwat alle wedstryden med en makeden hee söäventeen goals in de Bundesliga. Hee wör klubtopskorer en besörgden VfL ne sesde steade, wat öär de Europaliga in hülp. De volgende seisonen deade Weghorst et ouk good by die Wölfe. Seisoon 2020/21 spöälden de klub sik veerdes in de Bundesliga, wårmed as se med möägen in de UEFA Champions League.
Interlands
Weghorst wör köäsen vöär Jong Oranje. Hee makeden up den 14. oktober 2014 syn eyrste goale vöär Jong Oranje, in nen afvalwedstryd teagen Jong Portugal.
Up den 23. määrt 2018 küm Weghorst vöär et eyrst uut vöär et Neaderlandsk vootbalelvtal. In de 89. minute wör Stefan de Vrij ewesseld en möäg Weghorst et veld up. Den ovenwedstryd teagen Engeland verlöären se med 0-1. Vöär ne vaste steade in Neaderlandsk elvtal must hee noch eaven twey jår geduld hebben, want Luuk de Jong stünd up syne steade as goalafmaker.
Nå en good seisoon by syne klub Wolfsburg nöäm domålig bondscoach Frank de Boer em vöär vaste up in de selekty vöär et EK 2020, wat weagens de coronapandemy en jår upesköäven wör. Up den 6. juni van 2021 makeden hee syn eyrste goale vöär et Neaderlandsk Elvtal in de vreandskappelike wedstryd teagen Georgie. By et EK gavven De Boer em in de eyrste twey wedstryden ne vaste steade. By de eyrste wedsty teagen Ukraine makeden hee eyne goale. By de darde en veerde wedstryd must hee syne vaste steade afstån an Donyell Malen.
Winzum
Winzum ken meerdere betaikenissen hebben:
Nedersaksische tiedschriften
In 't Nedersaksische taalgebied bint d'r talloze kraanten, advertentiebladen en Nederlaandstalige tiedschriften daoras mit riegelmaot, of wal ies, gedichten, stiekelstokkies en verhalen in 't Nedersaksisch in verschient. In dit artikel wördt tiedschriften enuumd daorin 't Nedersaksisch historisch een belangrieke stee hef ehad, asok tiedschriften die d'r speciaol bint veur de Nedersaksische schrieveri'je.
Almenakken
Vanof de nègentiende ieuw verschenen Nedersaksische verhaalties, gedichten, anekdotes, woordenliesten en zuks in almenakken in de pervincies Grunning, Drenthe, Oaveriessel en Gelderlaand. Dizze almenakken kwammen alle jaoren uut en bevatten, naost infermaotie van algemien belang, geschied- en volkskundige teksten, mangs in de volkstaal. Dit waren de eerste bladen daoras 't eschreven Nedersaksisch een stee in kreeg.
Driemaandelijkse Bladen
thumb|200px|Driemaandelijks(ch)e Bladen, eerste riege
In de Driemaandelijks(ch)e Bladen, veur 't eerst uutegèven in 1901 deur de Vereeniging tot onderzoek van Taal en Volksleven in het Oosten van Nederland, stund onderzuuk oaver 't Nedersaksisch. Ok vunden ie d'r Nedersaksischtalige verhalen in, zoas van de Zwollenaor Willem Kloeke (1852-1934). D'r stunden woordenliesten in, zoas die van de Gelders-Oaveriesselse dialecten, an-elegd deur de 'Nedersaksische pionier' Johan Hendrik Gallée (1847-1908). Ok naamkunde en de studie van Nedersaksische literetuur hadden een stee, en bi'jdrages die de samenhang van 't Nedersaksisch en 't Platduuts behaandelden.
De Bladen stunden onder redactie van de Achterhoekers Gallée en Gerrit Jan Klokman, bi'jestaone deur mitwarkers uut aandere Oost-Nederlaandse regio's. Vanof 1909 deu Jan Bergsma de redactie. In 't crisisjaor 1931 hölden de Bladen op te verschienen, mar een ni'je riege wördden op-ezet in 1949. Hierveur wördden een veriening op-ericht deur Herman Bezoen uut Twente en Jan Naarding uut Drenthe.
In 1955 wördden de Bladen 't orgaan van 't Nedersaksisch Instituut van de Rieksuniversiteit Grunning. In 2002 was 't vanni'js of-elopen mit de Driemaandelijkse Bladen.
Grunning
De pervincie Grunning was binnen de Nedersaksischtalige gebieden een zwaortepunt van regionaolisme en streektaalliteretuur, wat niet altied haand in haand gunk. De geschiedenis van de Grunningstalige schrieveri'je vaalt, temiensen vanof 1916, goeddiels samen mit de geschiedenis van culturele en literaire tiedschriften. Dezölfde interesse in de regionaole cultuur die aj ok in de Driemaandelijksche Bladen vunden, kooj weerummevienen in 't in 1916 op-erichte tiedschrift ''"Groningen". Tijdschrift voor de Volkstaal, Geschiedenis, Volksleven enz. van de Provincie Groningen''.
right|thumb|160px|De Grunninger schriever en dichter Geert Teis Pzn. ([[Gerhard Willem Spitzen) bundelden de krachten van de Grunninger tiedschriften en was de eerste heufdredacteur van 't Maandblad Groningen]]Twei jaor later wördden dit tiedschrift op-evolgd deur 't Maandblad Groningen, een uutgave van veriening De Grönneger Spraok, mit as ondertitel: Geïllustreerd maandblad voor geschiedenis, volkstaal, kunst, industrie en landbouw van Stad en Lande. Töt 1928 was de heufdredacteur Geert Teis Pzn (pseudoniem van Gerhard W. Spitzen). Teis was onder de indrok van de klassieke Platduutse schrievers en had ok literaire ambities veur Grunning. Mar niet alle Grunningstalige schrieveri'je in 't Maandblad Groningen was literair; een bulte d'rvan was op 't verleden ericht en was bedoeld as uutdrokking van de Grunninger identiteit. Onder leiding van Teis, Jo Rietema en Jelte Dijkstra gunk 't blad van algemien cultureel tiedschrift wat meer op 't literaire an. In de oorlog verscheen 't blad niet.
Nao de oorlog gunk 't verdan mit 't Maandblad Groningen, mar in 1946 kwaamp Dijkstra uut de tied en stopten ok Rietema d'r mit. Onder Sien Jensma en Jan Boer kenden 't tiedschrift nog twei jaorgangen. Zi'j nuumden 't in de ondertitel letterkundig tijdschrift en kwamen mit heur literaire ambities de wèensen van een antal jongere streektaalschrievers in de mute. Ie kregen een verschil tussen regionaolisten die de streektaal zagen as uting van 't regionaole eigen, die niet per se literair hoefde te wèzen, en schrievers die strengere literaire maotstaven wolden anholden.
In 1954 richtten jongere streektaalschrievers mit literaire eisen 't blad 't Swieniegeltje op, det al rap een algemien Nedersaksisch literair blad wördden (zie hieronder meer). De Algemene Vereniging Grunnen, onder veurzitterschop van Ter Laan, mus hier niks van hebben. Ter Laan vund det Dörp en Stad al iederiene genog gelegenheid gaf um hum in 't belang van de pervincie te uten. 't Verschienen van een ni'j blad stelden e geliek an 't vermotten van krachten. De redactie van 't Swieniegeltje had esteld det mit 't vörtgaon van 't Maandblad Groningen 't leste literair-culturele blad veur Grunning was verdwenen. Wieder steuk 't Swieniegeltje meer en meer de haand uut naor aandere Nedersaksische regio's in Nederlaand en Duutslaand, wat muulijk lag bi'j de Grunninger regionaolisten rond Ter Laan (en bi'j regionaolisten elders).
Toen 't eerste nommer van 't Swieniegeltje bi'j de drokker lag, verscheen een parsbericht daorin de vörming van een ni'je stichting, De Groninger Warf, bekend wördden emeuken. De Groninger Warf wol det 't Swieniegeltje op zol gaon in een ni'j op te zetten tiedschrift. Dizze besprekings leupen op niks uut. Veurjaor 1955 verscheen 't eerste nommer van De Warf, cultureel maondblad veur Grunning, det íen jaor bestaon hef en d'r mit uutscheidden mit 't veuruutzicht op een te vörmen Groninger Culturele Gemeenschap, die centeri'je van de pervincie zol kriegen. Dizze Gemienschop kwaamp d'r en begunden in 1958 mit de uutgave van Groningen, cultureel maandblad. Dit maondblad bestund töt 1979 en had oaver 't algemien een hoog literair niveau.
In 1982 kriej in Stad 't Grunningstalige literaire tiedschrift Krödde. Kiekt onder 't heufien 'Krödde' veur meer detail.
Drenthe
Töt 1900 haj in Drenthe weinig literaire tiedschriften. Midden 19e ieuw stunden in 't kört verschienende Drenthina of vergeet mij niet Drèentstalige bi'jdragen van de haand van heufdredacteur Cornelis van Schaick. Langere Drèentstalige verhalen verschenen veural as fulletons in kraanten. Vanof 1929 verscheen 't maondblad Drente (vanof 1948 Drenthe), det wègens de grune umslag een steugien de ondertitel 't Greuntien had. 't Blad was een spiegel van 't opbluuiende Drèentse verienigingslèven, daorin veural Drèentstalige en ok Nederlaandstalige stokken stunden, literair en aanderszins. Ok stunden d'r literaire beschouwingen, boekankondigingen en besprekings in.
Stellingwarf
De Stellingwarver schrieveri'je kump goed op gaank in de jaoren zeuventig van de 20e ieuw. Veural in de bladen Stellingwerf (veur Weststellingwarf en umgeving) en De Nieuwe Ooststellingwerver (veur Ooststellingwarf) kriej dan een bulte infermatie over et Stellingwarfs en de taalbeweging die hum daor ontwikkelden. In 1972 verschient 't eerste nommer van 't tiedschrift De Ovend, veur schrieveri'je in 't Stellingwarfs en oaver de Stellingwarven. Kiekt hieronder onder 't heufien 'De Ovend' veur meer detail.
Tiedschriften binnen de Nedersaksische Beweging
Rond de jaoren vieftig perbeerden een miest uut academici en schrievers bestaonde beweging de stee van 't Nedersaksisch te verbetern en contacten te leggen tussen lu die in Nederlaand en Duutslaand gaanks waren mit de streektaal en de Nedersaksische cultuur. De beweging kwaamp mit iene spelling veur 't hiele Nedersaksische taalgebied, de Vosbergenschriefwiese. Dizzend sleug niet bried genog an onder Nedersaksische schrievers en wördt tègenwoordig niet meer gebruukt.
Noaberschopp
Noaberschopp was een grèensoaverbroggend Nedersaksisch tiedschrift veur Twente en 't Münsterlaand, det verscheen in 1932. 't Blad was d'r dus al varre véur de Nedersaksische Beweging van de jaoren vieftig, mar leup daor qua doelstelling op veuruut. Daorumme krig 't hier zien stee as iene van de tiedschriften in de giest van dizze beweging. 't Tiedschrift wol de naoberschoppelijke baanden verstarken en schreef: 'Dütt Blatt [...] sall Brüggen bauen tüsken Ju en us.' De naodrok lag daorbi'j op de mandielige spraoke.
Heimdall
thumb|right|200px|Heimdall
Nedersaksische tiedschriften
't Swieniegeltje
thumb|right|140px| 't Swieniegeltje, tiedschrift föör vaderland en moderspråke Van 1954 töt 1959 kwaamp in de Grunninger plaatse Knoal 't Swieniegeltje uut, een literair tiedschrift veur schrieveri'je in de verschillende Nedersaksische/Platduutse dialecten. Onder de (wisselnde) redacteurs waren Willem Diemer, Jan Niehoff, Arnold Rakers, Gerard Vloedbeld, Simon van Wattum en Harm Werners. In  't Swieniegeltje stunden gedichten, verhalen, essays, teniel, liedties, boekbesprekings en ummezettings.
Heimdall
Heimdall of heimdallr (ouk bekend as Rig, Hallinskiði, Gullintanni en Vindlér of Vindhlér) is in de germaanske mythology den wachtersgod. Vanuut synen burcht Himinbjörg, wår de brandende reagenboagbrügge Bifröst samenkümt med de lucht, kikt hee uut vöär anvallers van et godenryk.
Nedersaksische tiedschriften
't Swieniegeltje
Ien van de kenmarken van de beweging en 't tiedschrift waren de samenwarkingsbaanden tussen platschrievers uut Nederlaand en de Duutse greensstreek. Hoewal 't tiedschrift begunden as Grunnings literair blad, weur 't al rap, mit drei, vier nommers, interregionaol.
Heimdall
Den yslandsken skryver Snorri Sturluson meynden dat Heimdall ne söäne is van Wodan en neagen maagdelike dochters van Aegir, den sey-god. Heimdall is untstån uut den bruus van de sey-branding. Hee hevt vöärkennis en skarp sicht en gehöyr. Dårümme hoovt hee ouk neet voordan up wacht te stån, hee weat ja toch al wat der kümt. Hee drägt de klinkende hoorn Gjallarhorn üm alarm te pusten as der gevår is en ridt up Gulltoppr, en paerd med guldene manen. In syn huus hevt hee nen vöärråd meade. Hee hevt de sociale klassen van þrall (knecht), karl (buur) en jarl (graaf) under de mensken emaked.
Nedersaksische tiedschriften
't Swieniegeltje
Onder de schrievers die in  't Swieniegeltje publiceerden, waren Jan Boer, Johanna van Buren, Klaas Heeroma, Hans Heyting, Derk Sibolt Hovinga, Arend Lamm, Anne van der Meiden, Karl Sauvagerd, Wilhelmine Siefkes, Gerard Vloedbeld, Harm Werners en Gerriet Wilms. Van de redacteurs drokten bename Diemer mit zien veule bi'jdrages een stempel op 't blad. Naost alderhaand literaire inhold, weur d'r in 't blad veule prakkezeerd oaver 't uutbouwen van 't Nedersaksisch as cultuurtaal. Nao vief jaorgangen mus  't Swieniegeltje d'r deur financiële problemen mit uutscheiden.
Heimdall
Eyn nömenswaerdig verhaal van Heimdall is syne poging üm Freya's geleevde halskeatene Brísingamen terüg te krygen, terwyl as hee, in de verskyning van nen seyhund, vecht med Loki, den stoakebaas. De teagenstelde verholding med Loki is belangryk, ümdat de vöärspelling is dat see mekander ümmebrenget tydens Ragnarök.
Nedersaksische tiedschriften
Twenterlaand, en -leu en -spraoke
Van 1956 töt 1961 gaf de Twèentse romanschriever Johan Gigengack 't tiedschrift Twenterlaand en Leu en Spraoke uut. De Twèentse schriever meister G.B. Vloedbeld hef hier redacteur van ewest. 't Tiedschrift scheidden d'r mit uut toen Gigengack deur beholdende Twèentse schrievers wördden an-evalen um zien taboes brekende roman De boetenste duusternis (1961).
Ubuntu (Linux)
220px|thumb|Ubuntu 8.04
Nedersaksische tiedschriften
De Moospot/De Moespot
In 1958 begunden de Sallandse schrieverskring mit de uutgave van De Moospot. Umdet sommigen de name te Twèents vunden klinken, veraanderden dizze in 1963 in De Moespot. 't Vörreljaors verschienende tiedschrift veur proza en dichtwark in 't Nedersaksisch van Oaveriessel en Gelderlaand wördden in 1966 't orgaan van 't ni'j op-erichte Verbond van Nedersaksische Dialectkringen (Verbond veur Neersasse Dialektkringen), waordeur 't beparkte ledenantal gruuiden.
Ubuntu (Linux)
Ubuntu is een Linuxdistribusie die veural gebruukt wört veur laptops en desktopcomputers. Ubuntu is beskikbaor in 't Nederlans en een bulte andere talen. De makers van Ubuntu leggen de naodruk op gebruuksvriendelijkeid en toegankelijkeid veur tuusgebruuk, op de skole en op 't wärk.
Ubuntu is ebaseerd op Debian GNU/Linux, maar onderskeidt eur iervan deur regelmaotige (halfjaorlijkse) ni'je versies. De name kump van 't Zuud-Afrikaanse concept ubuntu, wat zoks as menselijk wezen veur anderen betekent.
Nedersaksische tiedschriften
De Moospot/De Moespot
In 't blad, det vandage nog verschient, viej ok verieningsni'js, ankondigingen van ni'j uutekomen streektaalboeken en redactionele artikels oaver 't Nedersaksisch. Veur De Moespot bint mitandoen en briede leesberheid belangrieker as 't anholden van literaire maotstaven.
De Moespot gebruukt tègenwoordig de in 2000 ontwikkelde SONT-spelling, die uuteprakkezeerd is veur 't hiele Nedersaksische taalgebied in Nederlaand: een passien terogge in vergelieking mit de ambities van de oldere Vosbergenschriefwieze, die ok veur Duutslaand bedoeld was. Midden jaoren negentig was de oplage van De Moespot 1300 exemplaren.
Modersproake en Noaberschup
Vanof 1959 verscheen van de uutgever G. ten Holt Modersproake en Noaberschup, een tiedschrift det wieder wol gaon in de trant van 't Swieniegeltje. Ten Holt schreef: 'Et müt 'n tiedschrift wödden föör et Volk van Münsterland - Graafschup Benthem - Emsland - Gelderschen Achterhook - Twente en Salland.' Ok in 't gebruuk van de Vosbergenschriefwiese sleut hum Modersproake en Noaberschup an bi'j 't Swieniegeltje.
Deur slimme ziekte van Ten Holt mus 't tiedschrift nao zes ofleverings uutscheiden.
Weerwoord
In 1965 perbeerden twei veurmaolige mitwarkers van  't Swieniegeltje, Hendrik Entjes uut Oaveriessel en Simon van Wattum uut Grunning, vanni'js een grèensoaverschriedend literair en cultureel tiedschrift te maken. 't Kreeg de titel Weerwoord. Mit de Benthemer taalkundige Arnold Rakers was erisselveerd oaver 't opzetten van 't blad, mar Rakers kwaamp uut de tied nog veur 't verschienen van 't eerste nommer. Vanof 't tweide nommer zat Stephan Selhorst uut Raesfeld, Westfaolen in de redactie. Nao 't darde nommer scheidden Weerwoord d'r mit uut.
Twijspaalk
thumb|160px|[[Simon van Wattum, börstbield deur Marten Grupstra in de bieb van Knoal. De dichter Van Wattum was redacteur van 't Swieniegeltje, later van Twijspaalk]] Twijspaalk (ondertitel: Moandkraant veur Grunnen), een giesteskiendtien van de Grunninger dichter Simon van Wattum - die ok had mitewarkt an 't Swieniegeltje - wördden op-ezet in 1966. In de redactie zaten Van Wattum en 'Hadewich Klooster', iene van de veule pseudoniemen die Van Wattum in 't tiedschrift gebruukte. Later wördden de redactie uutebreid mit aandern.
Twijspaalk was satirisch van aord, wat later ok 't Drèentse blad Roet in de beguntied kenmarkte. Ok stunden d'r cabareteske stokkies in en gedichten, de leste veural van Van Wattum onder zien pseudoniem Hadewich Klooster. Wiedere mitwarkers waren Hendrik Entjes, Haarm Maaijer, Jan Siebo Uffen en David Hartsema.
Nao negen nummers was 't of-eleupen mit Twijspaalk.
De Pennevogel
't tiedschrift De Pennevogel, op-ezet in 1974, mag dan uut een tied stammen toe as de Nedersaksische Beweging van de vieftiger jaoren al lange was uutedoofd, 't zöcht wal ansluting bi'j 't ideaal van  't Swieniegeltje um een stee te bieden an literaire schrieveri'je in Nedersaksische dialecten in Nederlaand en Duutslaand.
De redacteurs waren Ton Kolkman uut Twente, Jannie Bakker-Rietman uut Gellemuun en Henk Bloemhoff uut Stellingwarf. 't Uutbrengen van De Pennevogel verleup muizem; d'r was gebrek an belangstelling veur. 't Leste, zeuvende nommer, een dubbelnommer, kwaamp end 1979 uut.
Boekenbus
De Boekenbus was een tiedschrift mit besprekings van Nedersaksische literetuur det bestund van 1975 töt en mit 1977. 't Stund onder redactie van de Oaveriesselse taalkundige Hendrik Entjes en de Friese schriefster Tiny Mulder.
Ok de Boekenbus stamt van lange nao de Nedersaksische Beweging van de vieftiger jaoren, mar 't blad was wal ericht op de Nedersaksische literetuur as zodaonig, en niet slechts op iene pervincie of regio. Ok had redacteur Hendrik Entjes ien van de spillen van de Nedersaksische Beweging ewest.
Oeze Volk
In 1956 richtten Hans Heyting, Gerrit Kuipers en Harm Werners (schoelname van Gerard Nijenhuis) 't Drèentstalige blad Oeze Volk op. In zovarre heurt Oeze Volk niet bi'j de Nedersaksische Beweging, det 't een blad veur Drenthe was en gien interregionaol blad.
't Ontstaon van Oeze Volk maakten diel uut van een meer algemiene oplèving van 't Drèents. Zo was in 1953 de Drentse Schrieverskring op-ericht. 't Idee was det 't blad een "breed achterlaand" mus hebben en "draogen [mus] worden deur oeze volk". Controversiële onderwarpen waren daorumme taboe en 't blad kreeg een traditionele inslag.
Schrievers van de oldere ginneraties (zoas Grietje Clewits, Lammert Braaksma en Harm Drent) asok jongere schrievers (zoas Roel Reijntjes, Janny Alberts-Hofman en Gré Seidell-Broekhuizen) vunden in Oeze Volk heur stee. In Drenthe wördden een netwark van 'correspondenten' bi'jien ezöcht, die ni'js anleverden en 't blad verspreidden. Deur de briede opzet van Oeze Volk kreej een briedere beweging die 't gebruuk van 't Drèents veurstund. Verscheiden Oeze Volk-schrievers waren bekend van de regionaole radio en gungen op pad um heur wark te laoten heuren en begrip te kweken veur 't belang van 't Drèents.
In 1976 wun Oeze Volk de Culturele Pries van Drenthe. 't Blad wördt sinds 2007 uutegèven deur 't in det jaor lös edaone Huus van de Taol. In 2008 wördden 't in een ni'j, full-colour jassien esteuken en veraanderden de name in Oeze Volk / Maandewark. Nao nog weer een moderniseringsronde in 2016, waorbij 't tiedschrift der as een soortement glossy gunk uutzien, wördden de name Zinnig.
De Ovend
De Ovend is een tweimaondelijks tiedschrift veur schrieveri'je in 't Stellingwarfs en oaver de Stellingwarven. Et eerste nommer verscheen in september 1972; in 't begun was 't een kwartaolblad.
In 1974 verschenen de eerste beschouwelijke teksten oaver schrieveri'je in De Ovend. Die waren niet mitiene slim kritisch, omdat 't blad veural töt lezen en publiceren wol anzetten. Toch bint d'r ok wal besprekings epubliceerd daorin literair of aanderszins kritisch wördden ewogen. Mit de tied gebeurde dit vaker.
Een astraante generatie: Roet en Krödde
End jaoren zeuventig vunden een antal babyboomers 't streektalige literaire wereldtien verstikkend oldmoods en gezapig. Ze wolden een ni'j orgaan veur Nedersaksische schrieveri'je die gien blad veur de mond naamp en oaver alle denkbare onderwarpen kun gaon.
Roet
thumb|160px|In [[Grunnen (stad)|Stad bint zowal 't Drèentse letterkundige tiedschrift Roet als 't Grunningse Krödde geboren]] Op 1 april 1979 verscheen 't eerste nummer van Roet, een Drèentstalig blad op-ezet deur Martin Koster en Ton Kolkman. Anvankelijk was 't blad satirisch van aord en veural de eerste jaorgaank was dudelijk inspireerd op 't eerdere Grunninger tiedschrift Twijspaalk. De inhold is tègenwoordig evarieerd; d'r verschient verhalen, gedichten, boekbesprekings, essays en zuks.
Roet, mit de ondertitel Drents Letterkundig Tiedschrift, kump vier keer in 't jaor uut en wördt vandage uutegèven deur Het Drentse Boek, onderdiel van 't Huus van de Taol. Ie viendt d'r ok Nederlaands- en aanderstalige bi'jdragen in. 't Blad hef een eigen anfieterspries veur Drèentstalige schrieveri'je ekend, de Reyer Onno van Ettingen-pries.
Krödde
In 1982 wördden in Stad 't Grunningstalige literaire tiedschrift Krödde op-ericht, eschoeid op de leest van 't Drèentse Roet. Krödde verscheen miensens viermaol in 't jaor en bevatte verhalen en gedichten. Toen 't de redactie niet lokte nei bloed te warven, scheidden ze der in 2015 mit uut; een jaor later wördden 't blad opevolgd deur digitaal tiedschrift Oader.
De Grunneger dichters Jan Glas en Aly Freije, die beidend dichtwark hadden staon in Krödde, hebt in 2006 respectievelijk 2008 de prestigieuze Freudenthal-Pries veur ni'je Nedersaksische schrieveri'je wunnen.
Toal en Taiken
Toal en Taiken (ondertitel: tiedschrift veur Grunneger kultuur) is een tweimaondelijks tiedschrift, op-ericht in 1983, van Stichting 't Grunneger Bouk oaver Grunninger taal en geschiedenis, schrieveri'je, meziek, teniel en taalkunde. De oplage is een paar duzend exemplaren. 't Tiedschrift besprek haoste alle Grunningstalige uutgaves, al mient partie det de besprekings vake niet biester kritisch bint.
Toal en Taiken kwaamp in 1983 voort uut de eerdere periodieken Oet Boukenkist (1975-1983) van Stichting 't Grunneger Bouk en Verspraaid Verbonden (1974-1983), 't mitdielingsblad van 't Grunneger Genootschop. In Oet Boukenkist, det anvankelijk t Begunstegersbericht hietten, hadden ankondigings en körte besprekings estaone van publicaties op 't gebied van Grunninger taal, geschiedenis en cultuur. Ok was d'r een stee veur gedichten, schetsies en zokswat in 't Grunnings. In Verspraaid Verbonden had bename verieningsni'js estaone van de Grunneger verainens, de Grunneger verienings die oaveral in Nederlaand sund pakweg 1915 bestaot of bestaon hebt.
Vanof 't eerste nommer van Toal en Taiken is Jan Groenbroek (Scheemde, 1946) heufd- en endredacteur. Hi'j is ok de vörmgever van 't blad, det sund 2009 hielemaole in kleur uutkump umme beveurbield stokken oaver bieldende keunst beter te kunnen illustreren. Veur 't historische diel van 't tiedschrift is d'r een dielredactie. Deur de jaoren hen hef 't tiedschrift flink wat vaste mitwarkers ehad, onder aandern de veurmalige Grunninger streektaalfunctionaoris Siemon Reker. In 1992 kreeg de redactie bi'j 't tienjaorig bestaon van Toal en Taiken de K. ter Laan Prijs an-elangd.
Ni'jere Oaveriesselse tiedschriften
thumb|250px|De pervincie Oaveriessel bestiet uut uutienlopende regio's en Nedersaksische bladen bint vake op ien of meerdere regio's ericht (of-ebield: de regio Twente) De pervincie Oaveriessel wördt deur inwoners vake niet as (culturele) ienheid beleefd. D'r bint een antal geografisch en cultureel onderscheiden regio's: de treditionele indieling is de Kop van Oaveriessel, Sallaand en Twente. Daorvan löp Twente, greutsig op de eigen identiteit, in 't oge as 't miest actief op 't gebied van de streektaal.
Toch is 't langst lopende Oaveriesselse tiedschrift in 't Nedersaksisch, De Moespot (1958), een uutgave van 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen, det de gebieden Sallaand, Achterhoek, Liemers en de oostelijke Veluwe bestrek. Sommige ni'jere Nedersaksische initiatieven, zoas 't digitale tiedschrift Van over de Iessel, bint pervinciebried. Aandere bint op een specifieke regio ericht, zoas Kopstôkken op Noordwest-Oaveriessel. 't Blad De Nieje Tied is een initiatief vanuut Twente, mar nemp ok bi'jdragen uut aandere regio's op.
Verdan
Verdan (ondertitel: Overijssels tijdschrift) was een glossy tiedschrift in det deur de hiele pervincie verscheen van 1999 töt 2005. 't Was een uutgave van de Schrieversbond Oaveriessel in samenwarking mit de Iesselakkedemie, 't Van Deinse Instituut en de Overijsselse Bibliotheek Dienst. In 't blad stunden literaire bi'jdragen, stiekelstokkies en verschillende rubrieken, alles mit een link naor Oaveriessel.
Mit een paar jaor kun 't niet meer verdan: 't blad was duur in de productie en had niet genog adverteerders. In 2005 wördden 't tiedschrift, mit de uutgave van een vertellegies- en gedichtenbundel mit cd, op-eheven. In 2010 kwamen de Schrieversbond, de Iesselakkedemie, TwentseWelle en de pervincie mit een digitaol pervinciebried intiatief, 't kwartaalblad Van over de Iessel.
Ubuntu
Ubuntu kan verwiezen naor:
Nedersaksische tiedschriften
De Nieje Tied
De Nieje Tied (ondertitel: Blad in t plat) was een in 1994 op-ericht Twèents literair-cultureel tiedschrift mit bi'jdragen uut Twente en angrèenzende regio's. 't Bevatte prakkezaosies oaver literetuur en keunst, taalkundige stokkies, körte berichten, in-ezunden brieven, neulstokkies en oaverzichten van ni'j wark in en oaver de streektaal. 't Blad wördden vanuut Eanske uutegeven deur De Oare útjouwerij.
De Nieje Tied deu qua bosschop dèenken an 't vieftien jaor eerder op-erichte Drèentse tiedschrift Roet: 't blad wol ni'jmoods wèden en had gien plek veur 'folklore en kritiekloze ophemmeling van anneke-bestemoorstied'. D'r stunden mangs hellige besprekingen in van schriefwark (en spelwark, zetwark en vörmgeving) det in de ogen van de redactie van barre slechte kwaliteit was ('knooiboksnweark'). Al vanof 't begun leup 't daorumme niet best tussen 't schaarpe ni'je blad en de treditioneler ekleurde streektaalbladen. De Twentsche Courant schreef:'' 'Organisaties die zich met het oostelijk dialect bezighouden [...] zwijgen in alle en zelfs de streektalen. Noch in Stad en Land van de Twente Academie, noch in de Bodbreef van de Kreenk vuur de Twentse Sproak of De Moespot van t Verbond van Neersasse Dialectkringen een woord over het nieuwe blad in t plat.' ''
Van De Nieje Tied bint tien nummers uutekomen; 't leste nummer verscheen in april 2004.
An de Liende
An de Liende, det bestund van november 2005 töt juni 2011, was een digitale maondpublicatie mit bi'jdragen in 't Stellingwarfs en aandere streektalen. Iederiene kun kaant-en-klaor schrief-, tieken- en fotowark insturen, det gewoonlijk zunder redactie of correctie wördden op-eneumen. De inhold mus raakvlakken hebben mit wat of d'r leeft in de Stellingwarven.
An de Liende was een initiatief van de stichting Stellingwerfs Eigen. 't Archief mit de nommers van An de Liende hef de stichting nog op de webstee staon.
Van over de Iessel
Van over de Iessel is een digitale kwartaolpublicatie, veur 't eerst verschenen in april 2010, mit vertellegies en gedichten in de verschillende dialecten van Oaveriessel. De centeri'je d'rveur kump van de pervincie, en ondersteuning koomt van de Iesselakkedemie en TwentseWelle. De publicatie is een idee van de Schrieversbond Oaveriessel.
Van over de Iessel is leegdrömpelig en hef een ienvoldige opmaak en redactionele verzörging. Mei 2010 had de uutgave 150 lezers.
Wearldspråke
Wearldspråke is een webstee mit as ondertitel neadersassisk internettydskrivt. Op de webstee wördt neis van aover de hiele wereld in 't Nedersaksisch anebeuden deur taalactivist Martin ter Denge. An de webstee is ok de Wearldspråke Podcast verbunden.
Webstees van pepieren bladen
De veurmaolige tiedschriften Krödde (Grunning) en Kopstôkken (noordwest-Oaveriessel) beuden op heur webstees een keur an wat in de pepieren uutgave publiceerd is. 't Veurmaolige Twèentse tiedschrift De Nieje Tied böd de inhold van de verschenen nummers nog aldeur digitaal an.
Verieningsbladen mit ni'js en bosschoppen
Sommige Nedersaksische orgenisaoties geeft een periodiek uut mit ni'js, huusholdelijke mitdielingen, en diverse bi'jdragen veur de diverdaotsie.
Taolkraant
DeTaolkraant is een kwartaolblad det donateurs van 't Drèentse Huus van de Taol gratis in de busse kriegt.
In alle nummers stiet, naost stokkies oaver activiteiten van 't Huus van de Taol, een vraogpraotien mit iene die bàanden hef mit de Drèentse taal. Ok bint d'r vaste rebrieken zoas 'Vergeten woorden', 'Dat döt mij wat' (een schriever kös en besprek een Drèents gedicht), 'Dudelk Drèents' (een stokkien van domeneer Hans Katerberg) en een cd-bespreking.
Niejen Bodbreef
De Niejen Bodbreef hef as doel um alles wat d'r oaver 't Twèents en Twente te doen is op te nemen en kundig bi'j 't volk te maken. D'r bint zowal stokken van vaste mitwarkers as incidentele bi'jdragen.
Platduuts
Sunds 1907 gef de Platduutse veriening Quickborn een tiedschrift uut, sunds 1968 onder de name Quickborn: Zeitschritt für plattdeutsche Sprache und Dichtung. In 't vördeljaors verschienende tiedschrift viej verhandelingen, besprèkings, berichten en ni'jgies.
In 1915 begunden Paul Wriede 't tweijaorlijkse tiedschrift Plattdüütsch Land un Waterkant, det oorsprunkelijk uutkwaamp veur de saldaoten in de Eerste Wereldoorlog. In de jaoren tachtig kreeg 't de ondertitel Blatt for plattdüütsche Literatuur von vondaag en wördden 't een belangriek medium veur ni'je Platduutse literetuur. In 1993 gunk 't blad mit Quickborn in de maande wieder.
Vanof 1992 verschient in de regio Oostfrieslaand vördeljaors Diesel (dat oostfreeske Bladdje), veur literetuur, schrieveri'je en dieverdaotsie. 't Is enuumd naor de plaante, in naovolging van 't Grunningse Krödde en 't Drèentse Roet.
Iowa
Iowa (spreak uut: AI-jo-wa, engelske uutspråke ) is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. Et ligget tüsken de rivyren de Mississippi (oust) en de Missouri en Groute Siouxrivyr (west). Et grenset an ses andere ståten: Wiskonsin up et noordwesten, Illinois up et ousten, Missouri up et süden, Nebraska up et westen, Süüd Dakota up et noordwesten en Minnesota up et noorden.
In koloniale tyden was Iowa deyl van Fransk Louisiana en Spaansk Louisiana. De ståtsvlagge is noch altyd baseerd up de vlagge van Frankryk. Rap nå den Anskaf van Louisiana begünnen de lüde med landbouw, wårup de lokale ekonomy slim sul gån löänen. Iowa ligt midden in de geografiske Maisgördel.
In de tweyde hälvde van et 20. jårhunderd wör de iowaanske ekonomy afwesselender, med fabriken, verwarkingsindustry, geldsaken, IT, biotechnology, en gröne energy
Iowa steyt 26. up de lyste van VS-ståten en gebeden når uppervlak en 30. up de lyste van VS-ståten en gebeden når inwoanertal.
Naam
Den ståt danket syne naam an de Ioway, ne stamme van inheymske amerikanen.
Landsbeskryving
Iowa ligt tüsken veerrivyren: de Mississippi, de Groute Sioux-rivyr en de Missouri. De süüdgrense is de Des Moinesrivyr. Iowa hevt 99 gråfskappen.
Geology en terrein
Iowa is meyst höyvelachtig. In et westen van den ståt sit vöäle löss in de grund. Up et noorden an wordet de höyvels wat bargachtiger. Den ståt hevt meyrdere natuurlike mearen: Geystemear, et oust- en westokobojimear, in et noordwesten. Wydters gevt et noch een paar kunstmåtige mearen.
Landskap, begroiing en deers
Med 60% van et totale uppervlak is et gröätste deyl van Iowa burenland. Up höygere stükke is vöäle prairie en savanne (ne mengeling van grösland en böyme). Et noorden van den ståt wördt vake rekkend by de Great Plains (Groute Vlakte).
In de ståt groit vöäral langgrösprairie. Van de olde prairie-morrelanden is noch mär 5% oaver. Ouk et meyste van et oarsprunglike wold is vord.
Der leavt een paar bedreigde deersoorten in Iowa: den dwargstern, dwargpyper, indianavleadermuus, witte störe, iowaanske landslakke, Higginsougmussel en de Topeka-skyner. Bedreigde plantensoorten sint verskeidene orchideen, Mead's köäningsblome, prairiebuskklåver en Noordelike Blaue Monnikskappe.
Klimaat
Iowa hevt een vuchtig landklimaat, wårin as et 's soamers unmündig heate en 's winters unmündig kold worden kan. In Des Moines is de döärsneyde jårtemperatuur 10 °C. Den winterdag is et kold en gevt et vöäle sney.
Ten Boer
Indeling
De gemainte omvat noast Ten Boer ook de volgende ploatsen: Achter-Taisn, Gaarmwòl, Kröddeboeren, Lèlns, Sunt Annen, Ten Post, Taisen, Winneweer, Wittewierem en Woltersom.
Iowa
Klimaat
In et vöärjår kümt der meystyds swår weader. Der sint in döärsneyde 50 stormdage et jår. De afelöäpen 30 jår warren der in döärsneyde 47 warvelwinden in et jår. In 2008 köämen der noch 12 lüde ümme in so nen storm.
Iowaanske soamers sint heate en vuchtig. Temperaturen ligget rund de 32 °C en uutsketers når 38 °C koamet noch wal es vöär. De winters kan et −28 °C worden. Et heatste ooit emeaten in den ståt is 48 °C, et köldste −44 °C.
Hegemors
250px|thumb|Hegemors De hegemors of hegemos (Prunella modularis) is n zangvoegel uut de familie van hegemorsen (Prunellidae). De hegemors wort deur partie minsen oek wel t blauwe paapjen eneumd, oekal het ie gien blauwe kop. Disse naam wort vaker gebruukt veur de voegel die in t Nederlands n pimpelmees eneumd wort.
Kenmarken
Ze worren vuuftien sentimeter groot, oengeveer net zo groot as de huusmors. Blauwe paapjes leven in bosgebiejen, bossages en struukgewassen. Ze lieken veul op t wiefjen van de huusmors, mar dan mit n dunnere sneb en n grieze kop. Hie het n hoge en heldere zang.
Ze verplaotsen der eigen op n eigen manier: leeg bie de groend oender struken en hegen, op paodjes en zelfs in laonen van parken op zeuk naor voedsel.
Voortplanting
De voegels nestelen in hegen (vandaor de naam), mar oek in struken en lege planten.
De hegemorsen in Noord-Europa trekken swienters naor t zujen en t westen. In Nederland en België kommen hegenmorsen t hele jaor veur.
Nedersaksies
Der wort in t Nedersaksies meestentieds gien onderscheid emaakt tussen morssoorten, ze worren vake gewoen morsen, mossen, enz. eneumd. Hieroender zie'j n paor are dialektwoorden veur de hegemors.
Fins
t Fins (suomen of suomen kieli) is ne sproak dee deur 6 miljoen meanseliken in Finlaand esprök wor. 't Is dreks noast t Zweeds ean der offisjeele spröake van Finlaand, kiekend noar de 95% dee't sprekt. D'r zeent ok noch nich-Finnen dee't Fins sprekt in Ruslaand (Karelië en Ingermanland), in Noorwegen (de Kvenen) dee'n Finmark en Troms wönt) en in Zweden (Tornedalen). t Meänkieli is ne offisjele meenderheidssproak in Zweden en t Kveens-Fins is ne offisjele meenderheissproak in Noorwegen.
t Fins is ne sproak van de Oostseafinse spröake in de Finoegrischen sproakefamilie. In disse spröake i't Fins verböndn met t Eestnisch oet Estlaand en wat höger he'j ok ne verbeending me't Hongaars, mear van önnerling begriepn kö'j t nich hebn tusken dee twea spröake, en det hebt zee ok nich mit d'ömreengde Indo-Europees spröake, zooa't Skandinavischen Zweeds e't Slavische Russisch. De Germaanse, Slavische mear ok de Baltische spröake hebt völle invloed had öp t verdergoan van de Oostseafinse spröake, en dös ok öp t Fins. Bekante Oldgermaanse leanwöarde zeent kuningas (köning), rengas (ring) en ranta (oewer, straand).
Alfabet en klaankinventoarisoasie
t Fins ebroekt t Latiense alfabet, woarnoa de Z, z noch drea oandre lettrs anevoegd zeent: Å, å, Ä, ä en Ö, ö, vergliekboar met Neersassische oa, ea en ö. Disse lettrs könt aajt ok noch lange oetesprök wor, behalwe de å. Den kriej de ea as in wean en de eu as in Nederlaands deur.
Eierkuuln
Eierkuuln is ne tradisie in Tweante en Sallaand um Poasken. Dr zeent twee variaantn van:
Oetleg
thumb|Eierbuuln t Poaskefeest hef n antal van oorsproonk heednse invloodn, dee as allemoal van de oolde Sassiese Ostarafeestn komt. t Ei is n symbool vuur niej leawn, vandoar det det völle in t vuurjoar gebroekt wörd. Umdet in t vuurjoar de wearld wier mear kluur krig, skildert keender de eier in felle kluurn. Dit kan ook makkelik wean um ze wierumme te veendn in t grös.
Vuur Poasken an goat vrouwleu eierbuulkes höakn. Det is n netjen vuur de keender woerin as ze öare eier doon köant. Um t deenk op te rekn hangt ze vake nen sinaasappel oonderin, wat meteen n gezoond häpken is. Dit is nit gebroekelik in alle plaatsn. In wat plaatsn hooldt ze de eier ook gewoon in de haande.
Grote lampepoetser
thumb|Lampepoetsers thumb|n Sigare van de lampepoetser thumb|n Uutebleuiden sigare van de lampepoetser De grote lampepoetser of gewoon lampepoetser (Typha latifolia) is n tot ruum twee meter hoge plaante van voedselrieke oevers mit lange grote blaojen, en n karakteristieke brune sigare an t uuteinde van zien stengels. De plaante bleuit in juni tot en mit juli mit de mannelike aore meestentieds drekt boven de vrouwelike lochtbrune aore, waoran de bloemen vastezitten. Bie riepheid bin de vrouwelike aoren zwartachtig bruun; de sigaren. Bie de kleine lampepoetser bin de riepe sigaren geelachtig tot greunachtig van kleur. De lampepoetser wördt zo eneumd umdat t in n bietjen op n poetsding van n lampe lik.
Verspreiding
De lampepoetser kömp vake veur an de waoterkaanten in iezelig voedselrieke umstaandighejen en in zure, voedselrieke wördende vennen en plassen. De plaante kömp niet veur an grote open waoters. De plaante kan zich onder gunstige umstaandighejen aordig vlogge deur middel van wortelstokken verspreien.
De lampepoetser steet bekend as n bescharmde plaantensoort, mer steet niet op de rooie lieste en oek niet op de Lieste van wettelik bescharmde plaanten in Nederlaand en op de lieste van wettelik bescharmde plaanten in België.
Gebruuk
De edreugden riepe bleuiwieze wördt deur kienders wel an-esteuken en gebruukt as stinksigare. De pluize uut de riepe bleuiwieze is heel händig bie t anmaken van n vuur. De wortelstokken bin iezelig zetmeelrieke en vormen n bron van voedsel bie extreme overleving. In t veurjaor kunnen de jonge knoppen egeten wörden as n soort asperzje.
Corbin Bleu
Corbin Bleu Reivers (Brooklyn in Niej-York, 21 febrewaori 1989), is nen Amerikaansen popzänger, daanser en muziekskriewer.
Flensbörg
Flensbörg ligt ümsgevear 68 km noordelik van Kiel en 92 km ten süüden van Kolding. In 1950 had Flensbörg 100.000 inwöäners en was et en düütske Großstadt, an et ende van 2020 had de stad noch 89.934 inwöäners.
Lochem
Lochem is een stad en gemeente in den Achterhook, previnsie Gelderland. De gemeente is sinds de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 uut'ebreid met de vroggere gemeente Gossel. De gemeente Lochem hef op 1 mei 2006 32.917 inwoners en een oppervlak van 215,19 km². Lochem ligt an de rivier de Berkel.
Geschiedenis
De geschiedenis van Lochem geet zeker terugge noar de 9e eeuw noa Christus. Uut opgravingen blik dat der in dee tied al ne karke estoane hef. In 1233 hef Lochem van Graaf Otto II stadsrechten ekregen. Vanaf dee tied wodden de stad bescharmd deur stadsmuren. De dubbele stadsgrachte veur de verdaedeging van de stad is nog altied zichtboar. Den naam komp meugelik van look, dat wolgras beduudt, of loc (oldnederlaands veur gat) of looien. Hem kump van heem, dat wonplaatse weergef.
Woonkernen
Almen, Barchem, Eafde (Eefde), Epse, Gossel (Gorssel), Harfsen, Loarne (Laren), Zwiep.
Jeneverbees
thumb|270px|Jeneverbezenstruuk thumb|270px|Jeneverbezen De jeneverbees (Juniperus communis) is een van de inheemse coniferen in de Benelux.
Mustafa Kemal Atatürk
thumb|upright|Mustafa Kemal Atatürk Mustafa Kemal Atatürk (19 meie 1881, Saloniki (tingwoordig Thessaloniki in Griekenlaand) – 10 november 1938, Istanbul) was een Turkse generaol. Van september 1923 tot 10 november 1938 was hi'j de eerste president van Turkije.
Mit dat de geallieerden van de Eerste Wereldoorlog et deur de Turken bestuurde Ottomaanse Riek versleugen en nao de oorlog een diel dervan bezetten, wodden et riek opedield. Onder Atatürk begunden de Turken een onofhaankelikheidsoorlog teugen de geallieerde bezettingsmacht. Hieruut kwaamp de rippebliek Turkije voort.
Jeneverbees
Naamsverwarring
In Vlaanderen wort de aolbees, rooie bees of zwarte bees verkeerd ok wel es jeneverbees eneumd.
Algemeen
De jeneverbees is tweehuzig; der bin dus mannelijke en vrouwelijke planten. 't Riepen van de bezen strekt zich uut over twee jaor. De vrouwelijke zaodschubben vormen in 't eerste jaor zwartblauwe (schien)bezen. Nao de overwientering worren ze donkerblauw. De struuk kan tot 10 meter hoog worren.
Ekelogische betekenis
Jeneverbees kump in Nederland veur op arme zandverstuvingen en heedlandschappen. Der vient op hejen niet veul netuurlijke verjonging plaots. Dit kump onder meer deurdat de bojem verzuurt en de zaojen steeds minder kiemkrachtig blieken. De jeneverbees leef in symbiose mit een schimmel, bie ofwezigheid van disse schimmel kiemt de jeneverbees slecht. De schimmel kan niet goed tegen verzuring van de bojem. In terreinen waor de invleud van mest is terug-edrongen bliekt de jeneverbees bie enige rust goed te kiemen.
De jeneverbees is de enigste boomsoort in Nederland die op de Nederlanse Rooie liest van planten staot as algemeen veurkommend, maor stark of-eneumen. De boom is in Nederland wettelijk bescharmd. Een groot deel van de Nederlanse exemplaoren greuien op de Veluwe en in Drenthe (kiek bie Nedersaksisch veur de Drentse naamgeving). Der is een restpopelaosie in Limburg. Veur 't voortbestaon van de jeneverbees is 't belangriek dat der genog exemplaoren in de buurt staon en dat ze vrie staon; de wiend moet veural tiejens de bleui vrie spel hen.
Veurkommen
Jeneverbezen worren tegensworig in de meeste gevallen as alleenstaonde struken an-etröffen. Zeldzaam bin de jeneverbezenbossen waorbie je verschillende exemplaoren drong op mekaar hen staon. Op de Veluwe langes de weg van Otterlo naor Schaorsbargen ligt een jeneverbezenbos. De bos ligt gedeeltelijk in 't Nationaal Park De Hoge Veluwe. 't Is een unieke plaots, umdat de jeneverbezen hier drong op mekaar staon.
Enkele plekken waor ze nog staon:
Een biezondere popelaosie jeneverbezen ko-j tot 1995 vienen in 't Caitwickerzand tussen Kootwiek en Niej-Milligen (Veluwe). In 1995 was der in 't gebied een grote bosbrand, die zwat de hele jeneverbeespopelaosie in vlammen dee opgaon.
Gebruuk
De jeneverbees bevat oliën die wel gebruukt worren in badolie. Ok worren de bezen in jenever en Bénédictine gebruukt as smaakmaker.
De edreugde bezen worren as kruud gebruukt in bieveurbeeld marinaojes veur wild. Ok zuurkool wort tredisioneel mit jeneverbezen ekruud. De edreugde bezen bin vaak in de supermarkt te koop. Naost de bezen worren ok de blaojen gebruukt, bieveurbeeld bie 't grillen van vis.
Elon Musk
thumb|250px|Elon Musk in 2019
Elon Reeve Musk (Pretoria, den 28. juni van 1971) is nen süüdafrikaansk-kanadeesk-amerikaansken underneamer. Hee is den grundlegger van SpaceX en medbedenker en grundlegger van Zip2. Musk is ouk höyvd van et elektriske automark Tesla, wåras hee en jår nå grundlegging by in küm, med as vöärwaerde dat hee sik ouk uprichter van Tesla nömen mag. Ouk is hee grundlegger van X.com, wat later te houpe med Confinity Inc. wyder güng as PayPal. Hee is algemeyn direktöör en höyvd untwarp van SpaceX, algemeyn direktöör en produktuntwarper vöär Tesla en vöärmålig vöärsitter van SolarCity, vöärdat Tesla dat oavernöäm. Ouk grundden hee The Boring Company en hülp hee Neuralink en OpenAI in de beyne. Med ne skatte nettowaerde van ümmerekkend 247 miljard euro was Musk in december 2021 den ryksten man van de wearld.