cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ströymkanål van Hackfort
Dichting van de Båkske Oaverlåt
Et kanål is anelegged vanweagen de dichting van den Båksken Oaverlåt. Den oaverlåt was nen låg gedeylde in den Ysseldyk ten süden van Zutfent. De bedooling dervan was dat wåter van dykdoorbråken ströymupwårts langs den Yssel via dit verlågede gedeylde terügge in den Yssel kön ströymen. Den oaverlåt hevt noit good efunktsionered. In plåts dårvan ströymeden der reagelmåtig wåter landinwårts, wårdöär et gebeed ten süden van Zutfent deyls under wåter kwam too stån. Tüsken 1905 en 1946 gebureden dat seaventeen mål. Nåst et dichten van den oaverlåt wyr de uutwåtering van de bekken verbeaterd. Hyrvöär wyren gemålen ebowd en nye mundingen egråven: et Afleidingskanål vöär den Berkel en et Ströymkanål van Hackfort.
Al snel bleek dat et kanål völle våker en völle meyr wåter sül vooren dan was edacht. Med nåme med de eigenåren van de landgooder Suideras en Hackfort is jårenlange uneynigheyd ewesd oaver den status van et kanål en de too betålen vergoodingen vöär et gebruuk dervan. Et Wåterskap Båkske Bekke most den undergrund en anliggende kåden vöär ses jår van de eigenåren pachten. De provinsy nam den pacht in 1961 van et wåterskap oaver en probereden de grunden too kopen, mår dat is mår deyls elükked.
An de Liende
An de Liende was van november 2005 tot juni 2011 een elektronisch maondblattien dat veurnaemelik schreven wodde in et Stellingwarfs en altemet ok in aandere dialekten. Alleman kon kaant-en-klaor schrief-, teken- en fotowark insturen, dat gewoonlik zunder redaktie of korrektie opneumen wodde. De inhoold mos raekvlakken hebben mit wat d'r leeft in de Stellingwarven.
Leden kregen An de Liende maondeliks veur niks in de aemelbusse. Et maondblattien wos een initiatief van de stichting Stellingwerfs Eigen.
Op de webstee van Stellingwerfs Eigen viej' et archief mit alle uutgiften van An de Liende.
Handel
Handel is den oaverdracht van goderen of deensten van eyn persoun of instelling når nen anderen, vake vöär 'n tuuskemiddel. In moderne samenleavingen is dat meysttyds geld. 'n Stelsel of netwark vöär handel wördt wal nen markt enöömd.
Ne moderne gedachte oaver handel wil dat et besteyt vanweage tospitsing en verdeyling van wark. In dissen oaverhearskenden form van ekonomiske beasigheid maket lüde of grupen mär 'n klein deyl van et heyle produkt. Dat wat se maket gebruket se üm te tuusken vöär andere produkte en behoovtes. Handel tüsken streaken kümt mangs vöär vanweage (al dan nit wåre) verskillen in produktymöägelikheden, lokale vaerdigheid up 'n bepåld vlak of anweasige grundstoffen. Verskillen in streakümvang kan sorgen vöär verskil in et antal warklüde en de barg wark wat se anköänet. Wo grouter de grup med warkvolk, wo meyr as se per saldo gedån kryget.
klein- of detailhandel bedüdet de verkoup van goderen of koupwår vanaf ne vaste steade (winkel, supermarkt of kiosk), oaver internet, in kleine antallen. de bedoling is dat den anskaffer et ekochte selv gebrukt. Kleinhandelaars koupet vake van grouthandels, dee as meysttyds rechtstreyks groute antallen afneamet med de makers van de verkoupwår. Sou hoovt dee lätsten minder med rechtstreykse klanten te warken, wat tyd bespårt dee as se vöär meyr produkty gebruken köänet.
In de geskydenisse wör vryen handel vöärdan wydverbreider vanaf 1815, tötdat den Eyrsten Wearldoorlog uutbröäk in 1914. In de jåren tüsken 1920 en '30 tröäk et weader wat dichte, mär nå 1950 wörden internationale handelsbetrekkingen steyds nauer anhaald, wårdöär der rechtevoord oaver de heyle wearld handel tüsken landen is. Een antal ekonomen en ekonomiske geskydeniskenners meynet dat der noch nooit souvöäle handelsvryheid is as vandage den dag.
Eyne van de bekendste handelsnetwarken in de Middeleywen was de Hanse.
Wiendefemilie
De zaojen van partie soorten wonnen veur medicinale doeleindes gebruuk o.a. as gorgeldrank. Partie soorten bevatten ergoline alkaloïdes, dee oek veur medicinale doeleindes (ololiuhqui) gebruuk wonnen. Oek bin der soorten veur de siertune en hardnekkige onkrujen (pispotjes in 't Nederlaans: haagwinde en akkerwinde).
Uterlijk
De blaojen staon verspreid en hem gien steunblaodjes. De bloemen bin regelmaotig en tweeslachig mit 5 kelkblaojen, een 5 lobbige of spletige bloemenkrone en 5 meeldraojen. 't Vruchbeginsel is bovenstandig, meestentieds 2-hokkig en 1 draodvormige stiel mit 2 stempels. De vruch is een deusvruch.
Westerwoolde (gemainte)
Westerwoolde (Nederlaands: Westerwolde) is n gemainte in de provìnzie Grunnen. De gemainte het 25.796 inwoner (1 jannewoari 2020 ) en beslagt n oppervlak van 275,77 km².
De hoofdploats is Sellingen.
Ontstoan
De gemainte Westerwoolde is op 1 jannewoari 2018 ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes Vlagtwedde en Wedde-Bennewold.
Harreveld
thumb|300px|Mölle de Hermien Harreveld of Harvelle is een darp in de Nederlandse gemeente Oost Gelre in de previnsie Gelderland. Kort bi-j ut darp steet een korenbeltmölle uut 1819, de "Hermien". Ok is in Harreveld een justitiële jeugdinrichting evestigd. Tot in 2004 wodden in Harreveld elk joar op Hemelvaartsdag ut evenement "Harreveld on Wheels and airshow" organiseerd. Ut festijn ging feitelek ten onder an overheidsregels. Ut wodden te groot en te geveurlijk veur een klein darp as Harreveld. Harreveld hef een riek verenigingslaeven, woar onder andere de carnavalsvereniging "De Zandbieters", harmonie st. Agatha, sportclub KSH en de schutteri-j deel van uutmaakt.
Hermann Niebaum
Hermann W.H. Niebaum (Bad Essen bie Ossenbrugge, 1945) was hooglerer Leegsaksische Toal- en Letterkunde (sunt 1984) en Duutse Toalkunde (sunt 2005) aan de Rieksuniversiteit Grunnen ien Stad. Zien expertises binnen dialektologie, varioatsielingwistiek, toalgeschiednis, lexikologie en lexikogroafie.
Niebaum studaaierde germoanistiek en geschiednis ien Muunster en promoveerde doar ien 1973 op de fonologie van n Westfeels dialekt. Ien 1983 habiliteerde hai aan de universiteit van Ossenbrugge. Hai waarkte mit aan t Westfälisches Wörterbuch ien Muunster.
Hai is ain van de soamenstellers van t Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde (2008) en het doarien de heufdstukken "Het Oostnederlandse taallandschap tot het begin van de 19de eeuw" en "Het Nederduits" schreven.
Soasel
220px|thumb|right|Ligging van Soasel in de gemeante Deenkellaand thumb|right|220px|De roomse St. Plechelmuskearke in Soasel
Soasel (Nederlaands: Saasveld) is n kearkdoarp in de Tweantse gemeante Deenkellaand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn t doarp biej de gemeante Weersel. Op 1 januari 2006 har t doarp 1687 inwonners.
In Soasel steet nog ne weendkoornmölle oet 1870, de Soaseler Möl, dee nog altied te gange is met maaln. In 1978 wördn de mölle restaureerd. Mildn in t centrum van Soasel steet de roomse St. Plechelmuskearke. t Hudige kearkgebouw, t dearde ekseamploar vanof 1820, is ontwoarpn duur n Amersfoortsn arsitekt Herman Kroes en is oet 1926.
Zaand-Drèents
't Zaand-Drèents of Zuudoost-Zaand-Drèents is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents wördt eziene as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).
Welk gebied of 't Zaand-Drèents krek umvat, verschilt per bron. De Taalgids Drenthe (kiekt bi'j de bronnen), die as van "Zuudoost-Zaand-Drèents" prat, gef de volgende plaatsen an:
Hendrik Johannes Bergveld
Hendrik Johannes Bergveld (Appelsche, 20 december 1902 - Oosterwoolde, 14 oktober 1966) is iene van de bekendste Stellingwarver schrievers van de tied veur de Stellingwarver Schrieversronte. Naost zien verhaelen en dichtwark schreef hi'j ok stokken over et Stellingwarfs en over de volkskundige biezunderheden van de Stellingwarver regio. Et gaot dan veural om de kraante daor Bergveld et meerste van zien verhaelen en riempies in naor veuren brocht: De Ni'je Oost-Stellingwarver van nao de Twiede Wereldoorlog en De Oost-Stellingwarver van veur de oorlog.
Naogedaachtenis
In 1981 wodde de H.J. Bergveld-pries insteld deur de Friese gemientes Weststellingwarf en Ooststellingwarf, een pries veur schreven of spreuken Stellingwarfs (uut Frieslaand, Overiessel of Drenthe) van literaire of taelkundige aord.
Jaagbaand
right|thumb|250px|Jaagbaandn van vandaag-an-n-dag thumb|right|250px|Keender met jaagbaandn op ne schilderieje van [[Pieter Breughel de Oalde]] Nen jaagbaand is van vrogger oet n stuk spölgood dat vertikaal oaver de groond wördn roold, woarnoa de keender n jaagbaand n zet gavn met nen stöksken terwiel zee der achteranrönn. Vandaag-an-n-dag is t n stuk spölgood woarmet vuural keender spölt duur n jaagbaand um eer middel te dreain. Doarbiej mag n jaagbaand nich de groond raakn. Jaagbaandn bint meesttieds van keunststof maakt. An t eand van de joarn vieftig van de 20e eeuw wördn t onmeundig populear om met nen jaagbaand te doon, wat doo ok wal hoelahoep neumd wördn.
Waalwijk (gemeynde)
Waalwijk (bråbantsk: Wólluk, verneadersassisked: Waalwyk) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is et lyknamige Waalwyk. Der woanet 48.801 lüde up ne uppervlakde van 67,65 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Sprang-Capelle en Waspik.
Empe
Empe is n darp in de gemeente Brummen, in de Nederlandse provinsie Gelderland. In t veurst van 2009 had t darp 708 inwoners.
Empe ligt tussen Voorst en Zutfent an de spoorliende Apeldoorne - Zutfent. Ten noorden van t darp ligt stasion Voorst-Empe, die op 10 desember 2006 lös ging. Van 1876 töt 1938 ha'j hier stasion Voorst.
An de butenrand van t darp ligt t kasteelachtige landhuus Huus Empe, dat stamt uut um-en-naobie 1550. t Wier ebouwd deur Thomas van Buerlo, burgemeister van Zutfent. t Huus Empe kreeg bekendheid deurdat in mr. W.H. van Hasselt in de jaoren zestig van de 18e eeuw hier ziede ging telen.
Empe ligt an de Olde Iessel, n natuurgebied dat ekenmarkt wörd deur n olde rivierarm die in de 17e eeuw of-esneden wier van de Iessel.
Iesel (weer)
250px|right|thumb|Iesspegels aan toegen van n bome as gevolg van iesel Iesel (ook Iezel) is n vörm van neerslag woarbie regen bevraist, zodroa t op t oppervlak komt. Hierdeur ontstait n iesloagie op t oppervlak (bv: stroat of riepe).
t Iesloagie ken zuch op verschillende menaarn vörmen, maisttied aan t ìnde van n vôrstperiode, as de grond bevroorn is. Dat is goud meugelk, omdat de grond voak laanker kold blif as de lucht dij der overhìn strullt. n Dooiaanval begunt maisttied op ainege honderden meters hoogte, woar de minder koale lucht binnenstrullt. De koalere vraislucht het deur heur legere temperatuur n groder gewicht as de zaachtere lucht. Doardeur wait de vorst zoch aan t eerdoppervlak t laankst te behoalen.
As de regen (uut de hogere, waarmere duilen) op de grond (de legere, koalere dailen) vaalt, bevraist t. t Verroadelke is dat t uutspraaid is. As regen bevroorn op de eerdoppervlak komt, hait t hoagel en blif t in körrelgies of sums zulfs as bollegies op de grond liggen.
Iesel het voak ontspoorde trainen en valpartaaien as gevolg. Ook op de wege het t verkeer der voak last van, mit ongelukken as gevolg.
Olde Iessel
thumb|250px|Beeld van de Huttenkearl in Ulft Olde Iessel (Nederlaands: Oude IJssel, Duuts Issel) is een zi-jrivier van den Geldersen Iessel. De rivier hef zien eursprong in Duutsland (Issel) en is 75 km lang. De rivier kump bi-j Gendringen den Achterhook binnen en streumt achtereenvolgens deur de gemeentes Olde Iesselstreek, Deutekem, Bronckhorst en Doezebarg. Bi-j Ulft streumt de Aa-strang in den Olden Iessel en van doarof geet de rivier wieter as Olde Iessel. In Doezebarg streumt de rivier in de Iessel. Vanof Deutekem is de rivier bevaarboar veur vrachtschepen.
Geschiedenis
Vrogger hef de Olde Iessel meer noar ut zuuden elopen, moar de rivier hef zich eengaals meer noar het oosten verplaatst. De grondsoort in het zuden van de Olde Iessel is dan ook rivierklei. Baksteenindustrie kump in ut streumgebied van de rivier, op één fabriek bi-j Etten noa, niet meer veur.
De grond rondum de Olde Iessel hef altied oer bevat. Oer is iezerholdende grond. Al in de oertied wodden in het streumgebied iezer esmolten. Vanof de 17e eeuw vörmde het Olde Iesselgebied de bakermat van de iezerindustrie in Nederland. In de darpen lags de rivier ontstond een bluujende industrie met verschillende "hutten" (iezergieteri-jen). De arbeiers in disse hutten wodden "Huttenkearls" enuumd. De iezerindustrie is in den Achterhook zowat helemaal estopt. Alleen Vulcanus in Langerak (Deutekem), de Keppelse Iezergieteri-j, de Lovink in Terborg en Ubbink in Doezebarg bestoat nog.
Dommersknaal
thumb|Een brugge over het Dommersknaal Het Dommersknaal een knaal in Drenthe dat de Drentsche Landontginnings Maatschappij (DLM) in 1861 uutgraam hef zodat ze't veen dat ze afgruven beter afvoeren konnen.
Het knaal hem ze noemt naor Lodewijk Dommers, de toenmaolige baos van de DLM. Zien ole herenhuus La Paix stiet haoks op het punt an het Stieltjesknaal waor het Dommersknaal begunt.
Het Dommersknaal komp eerst deur het dörp Zandpol en je kunnen der nog op varen tot Amsterdamscheveld. Zo ongeveer in de buurt van Weiteveen löp e dood.
Seelterlaand
thumb|200px|Johanniterkapel in Bokelesch (Sf.: Boukeläsk) thumb|200px|De meulen van Scharrel (Sf.: Skäddel) thumb|200px|Et olde treinstesjon in Scharrel (Sf.: Skäddel), tegensworig et Kultuurhuus veur et Seelterfries. Et Seelterlaand of Saoterlaand (Seelterfries: Seelterlound) is een gemiente in et Landkreis Cloppenburg in de dielstaot Nedersaksen. D'r wonen 13.325 meensken (2009) en de gemiente het een oppervlak van 123,62 km². In et Seelterlaand praoten de meensken et Seelterfries, de kleinste erkende tael van Duutslaand en Europa.
Geografie
Et Seelterlaand ligt in et zuden van de kulturele regio Oost-Frieslaand, in et noordwesten van Nedersaksen. De rivier Leda vormt de noordgrens van et Seelterlaand, in et zuden vormt et Küstenkanal de grens. In et westen grenst de gemiente Seelterlaand an de gemiente Ostrhauderfehn. De veendörpen in et oosten van Ostrhauderfehn liggen in et veengebied, dat vruger as ien groot moeras de westgrens van et Seelterlaand vormde. Et Elisabethfehnkanal vormt de geografische oostgrens. Deur et Seelterlaand streumt de Sagter Ems (Seelterfries: Seelter Äi).
Dörpen
Et Seelterlaand bestaot uut vier dörpen:
Bi'j de vier dörpen van et Seelterlaand heuren talrieke buurschoppen.
Geschiedenis
Tussen 1100 en 1400 kwammen de Friezen uut Oost-Frieslaand in et Seelterlaand. Ze brochten heur tael mit, die tot vandaege spreuken wodt. In de middeliewen hadden de Seelterfriezen, zoas ok de bevolking van de Stellingwarven, heur eigen laandrecht. Neffens de Seelterfriezen weren disse rechten ofkomstig van Karel de Grote. In et wapen van et Seelterlaand staot Karel de Grote ok ofbeeld. Dat waopen gaot weeromme naor et olde zegel van et Seelterlaand omstreeks 1400.
Et Seelterlaand heurde was tot 1803 onderdiel van et Bisdom Münster. Daornao wodde et Seelterlaand onderdiel van et Groothertogdom Oldenburg. In 1934 ontston de gemiente Seelterlaand, die bi'j een bestuurlike herindieling zien huidige vorm kreeg.
Bevolking
In Duutslaand bin d'r vier autochtone etnische minderheden, dat bin de Denen, de Friezen, de Sorben, en de Sinti en Roma. De Seelterfriezen bin een onderdiel van de Friese minderhied. De Friese minderhied woont in Nedersaksen en Sleeswiek-Holstein. De Seelterfriezen wodden wel iendield bi'j de Oost-Friezen, mar de eigen bevolking identifiseert him as Seelterfries as onderdiel van et Friese volk en niet as Oost-Fries.
Bevolkingsontwikkeling:
Tael
Et Seelterfries kon him deur zien isoleerde posisie ontwikkelen. Et Seelterfries valt binnen de Friese taelgroep. Et Seelterfries is et ienige overbliefsel van et Oosterlauwers-Fries, dat in et Grunningerlaand en Oost-Frieslaand uutsturven is. De tael wodt spreuken deur ongeveer 1.500 tot 2.500 meensken. Deur import nao de Twiede Wereldoorlog veraanderde de bevolkingssaemenstelling. Daordeur kwammen d'r meer meensken in et Seelterlaand mit et Hoogduuts as memmetael. In et Seelterlaand wodt deur een klein diel van de bevolking Platduuts spreuken.
Geleuf
Et Seelterlaande heurde was tot 1803 onderdiel van et Bisdom Münster. Daordeur is et overwegend roomskatteliek. De Seelterfriezen bin ien van de weinige Friezen, die grotendiels roomskatteliek bin. De Seelterfriezen wodden tiedens de Reformaosie luthers, mar nao de Vrede van Westfaolen wodden ze deur de kontrareformaosie weer roomskatteliek. Oost-Frieslaand bleef nao de Reformaosie protestaant.
Valhalla
Valhalla is ne majestuöse, machtige halle den as steyt in Asgaard. Et is et huus van den uppergod Woden. De hälvde van dee wat doudedån wordet in den stryd, gåt når Valhalla. See wordet uuteköären en der hen ebracht döär de valköären, mytiske vrouwlüde. De andere hälvde gåt med Freya med når et veld Volkvanger. De doude krygers in Valhalla kummet an tåfel med andere vechters (de Einherjar) en verskillende legendariske germaanske helden en köäningen. See bereidet sik vöär um Woden te helpen vechten up Ragnarök, den grouten endstryd. Vöär de halle steyt nen grouten golden boum, Glasir. Et dak is bedekked med goldene skilden. Rund Valhalla woanet verskillende weasens, sou as de härtenbulle Eikþyrnir en den sik Heiðrún. In de geskrivten steyt dat dee up et dak van Valhalla klimt üm et blad van den boum Læraðr to eaten.
Valhalla wördt enöömd in den dichtedda, upesteld in den 13. eywe uut eyrdere traditionäle brunnen, en in de verhaaledda (daleskreaven in den 13. eywe döär Snorri Sturluson), in Heimskringla (ouk eskreaven in den 13. eywe), un in de versen van Eiríksmál, en gedicht van nen unbekenden skryver uut den 10. eywe oaver den doud van Erik Bloodakse.
Der sint untelbåre kunstwarken en uutgaves oaver Valhalla maked. In de popkultuur kümt Valhalla regelmåtig weaderümme en et is en geleevd tema binnen metal-kringe.
Skoolderbas
thumb|right|200px|Skoolderbas van Renegade Drum & Bugle Corps
n Skoolderbas (offisjeeln naamn: Contrabasbugel, meesttieds of-ekortt tot contra) is t zwoarst-estemde instrumeant oet de bloazersgroep van drum & bugle corps. t Is n teegnhänger van de sousafoon oet showbands, en is nen spesjaal an-epasten tuba.
t grote verskil met normale tubaas is det t deenk op n skoolder edreagn wörd. Dit hef as gevolg det skoolderbasspöllers vake de gewone heuwddeksels nit op köant. Doarumme dreagnt ze vake nen baret, ne pette, of egeet nit wat. Hierduur hebt ze ne biezeundere stoatus in t korps.
Geskiedenisse
t Deenk is bedacht duur Whaley Royce, nen Kannadesen instrumeantbouwer, den at völle bugels vuur korpsn oet dee tied bouwdn. Disse deers warn estemd in GG, woerduur at ze toertieds de grötste basinstrumeantn warn, op de onmeundige EEb- en BBBb-concerttubaas in wat orkestn noa.
Later wördn ze ook in BBb en C emaakt vuur korpsn dee at ook det "doonkerder" geluud woln hebn. In de joarn noa 2000 beent de meeste korpsn oawer egoan op Bb-stemming, en doarduur beent disse skoolderbasn rechtevoort mear in gebroek eraakt as de G-basn.
De skoolderbasn van vroger steundn bekeand as logge, zwoare deers, mear de leste tied hebt instrumeantbouwers völle verskeaidene materiaaln oetprobeerd, en doarduur beent ze rechtevoort wat lechter en better met te dreagn.
Oetgoande koppeling
Video van nen skoolderbas bespöld in n orkest:
Baentiesman
Baentiesmannen kunnen warken bi'j et riek, de perveensie, et gewest, de gemiente of bi'j instellings die beheerd wodden deur de staot of eupenbaore lichems en gien arbeidsoverienkomst neffens burgerlik recht hebben. Een antal funkties binnen een Waoterschop komt bi'jveurbeeld in anmarking veur de baentiesmanstaotus.
Naost disse strikte definisie bestaon d'r aandere, minder strikte definities. Warknemers van semioverhiedsinstellings wodden vaeke as baentiesmannen zien. In et bedriefsleven wodt baentiesman of ambtener wel bruukt as een lillik woord veur warknemers die niet slim produktief bin.
Guadalajara
Guadalajara is ne stad in Meksiko, höyvdstad van den ståt Jalisko. Et is eleagen in et westen van et land, in et geografiske gebeed dat bekend steyt as Valle de Atemajac. De stad wördt beskowd as eyne van de belangrykste politike, ekonomiske, sociale, kulturele en turistiske centra van Meksiko. Guadalajara is ouk bekend as "La Perla Tapatia", "La Perla de Occidente" en "La Ciudad de las Rosas".
Ten tyde van et Underköäningryk Ny-Spanje wear Guadalajara officiel de höyvdstad van Ny-Galicie. By de Meksikaanske unafhangelikheyd spölden Guadalajara ne kruciale rol, ümdat Miguel Hidalgo up 6 december 1810 de slaverny in de stad afschafden. Later, in de Hervormingsoorlog, verhuseden Benito Juárez syne regering in 1858 når Guadalajara vanweagen geschillen tüsken liberalen en konservativen. Tydens de Meksikaanske Revolutsy waren de gevolgen in de regio meyr sociaal as militair, wat den kumst van et konstitutionalistiske leager up 8 juli 1914 benadrukkeden. Tydens de tweyde hälfde van de 20e eywe kenden de stad ne periode van sociale stabiliteit en kommerciele en industriele gröi.
Guadalajara grenst in et noorden an Ixtlahuacán del Río, in et ousten an Tonalá en Zapotlanejo, in et süden an Tlaquepaque en in et westen an Zapopan. Et hevt ne bevölking van 1.385.629 inwöäners, terwyl et groutstedelik gebeed hevt ne bevölking van 5.179.874 inwöäners hevt. Et is de achtste stad når bevölking in Latynsk-Amerika, nå Meksiko-Stad, São Paulo, Buenos Aires, Rio de Janeiro, Lima, Bogotá en Santiago, en ouk de vyvde in Noord-Amerika nå Meksiko-Stad, Ny-York, Los Angeles, Chicago en Toronto.
Vanweagen öäre invlood en internationale bereik wear et in 2016 ekatalogiseerd as global city en as eyne van de 90 meyst produktive steden ter wearld, med ne score van 56,3. Up nationaal nivo is et den darden ekonomisken kern van et land, med en BBP van 124.047 miljoon dollar in 2019. De ekonomy van de stad is ebaseerd up handel, deensten en industry. Industry, vöäral de technologiske industry vanweagen et grouten antal internationale bedryven dee öär höyvdkantoor in de stad hebbet en dårum steyt et bekend as de Silicon Valley van Meksiko.
Et wördt beskowd as en belangryk kultureel centrum en referentsypünt vöär Meksiko in et butenland, ümdat Jalisko den båkermat is van mariachi, charrería en tequila. Guadalajara hevt jårlikske evenementen med en grout prestige, sou as et Guadalajara International Film Festival en de Guadalajara International Book Fair, de belangrykste in de spaanskspreakende wearld en de up eyne nå gröytste in de wearld nå Frankfurt, Düütskland.
Oldnzel
Oldnzel (Nederlaands: Oldenzaal, tiends Carnaval: Boeskoolstad) is oorsproonkelik ne stad (Haanzestad) en now ok ne gemeante in Tweante in de proveensie Oaveriessel en lig teagn de greanze met Duutslaand. Op 1 jannewoari 2020 weunn der 31.832 meansken (bron: CBS) op ne öppervlakte van 21,98 km². Binn de gemeantegreanzn li-jt gen aandere plaatsn. De gemeante Oldnzel heurt biej t koaderwetgebeed Regio Tweante an. Oldnzel lig 10 km oostelik van Hengel. Oldnzel is vuur n groot deel n katteliek stedke.
Roondum Oldnzel is n mooi paarkachtig laandschop met heugtn. In t rekreoasiegebeed Ut Hulsbeek is ne klootscheetbaan, woar de traditionele sport klootscheetn in eern höaldn wördt. De Tanknbaarg, oonderdeel van nen Oldnzelsken stöwwewal, is met 85 meter de heugste bearg van Oaveriessel.
Tradisies
Umdat Olnzel slim katteliek is, wörd hier onmeundig kernaval vierd. Dr beent wal 8 karnavalvereniges, en nog völle mear (hof)kapeln:
Netflix
Netflix, Inc. is et amerikaanske bedryv achter en internetplatform wårup films, dokumentäres en tv-ryges rechtstreaks te bekyken sint. Et höyvdkantoor sit in de stad Los Gatos in den ståt Kalifornie. Et wör upericht in 1997 döär Reed Hastings en Marc Randolph, vanuut Scotts Valley, ouk in Kalifornie.
Et bedryv büdt abonnementen vöär ströymde films en televisyryges. Mangs sint dee van darden, mär inmiddels hebbet se ouk geld sat üm se selv te låten maken. In oktober 2020 had Netflix 195 miljoon inskreavenen oaver de heyle wearld, wårunder 73 miljoon in de Vereynigde Ståten. Et andeyl neaderlandske inskryvers is inmiddels souwat 3 miljoon
Netflix is wearldwyd te krygen, behalve in China, Syrie, Noordkorea en de Krim (vanweage amerikaanske strafmåtregels). In 2020 had Netflix en inkummen van $1,2 miljard. Et bedryv hevt kantoren in Frankryk, et Vereynigd Köäningryk, Brasilie, Neaderland, India, Japan en Süüdkorea. Netflix is lid van de Motion Picture Association, wårmed se filminhold van oaver de heyle wearld produceert en verspreidet.
Netflix deade eyrst geld verdenen med DVD-verkoup en postverhüür, mär Hastings deade der nå et eyrste jår et verkoupen al achterhen en richteden sik up de verhüür van DVD's. In 2007 breidden Netflix et sakelike anbod uut do as media ströymen möägelik wör, mär se hölden sik noch altyd gangs med DVD- en Blu-rayuutleyn. In 2010 güng Netflix internationaal, med ströymingdeensten in Kanada. Neet lange dårnå breidden se uut når Latynsk-Amerika en de Karaiben. Netflix begün selv te produceren in 2013, med as eyrste ryge et politike drama House of Cards.
Seyd 2012 is Netflix aktiver as producent en anbeder van films en televisyryges. Dårvöär bedet se filminhold under de nömer 'Netflix Original' ("van Netflix") in öär online oaversicht. Anvang 2016 was Netflix al in 190 landen te krygen. Se gavven in 2016 ungeväär 126 tv-ryges en films uut under eygen name. Dår kunde gin ander netwark of kabelkanaal teagenan.
Döärdat se sou druk sint up ny materiaal, de rechten vöär andere filminhold en uutbreiding döär 190 landen steyt et bedryv vöär miljarden in et roud: $21,9 miljard in september 2017. Dårvan is $6,5 langloupenden skuld. In 2018 kundigden se an dat se der noch es twey miljard an skulden by upnömmen üm meyr films te künnen maken. Up den 10. july 2020 was Netflix et grötste media- en vermaakbedryv up de böörse.
Montenegro
thumb|Gemeentes van Montenegro Montenegro (oet et Venesiaans: "Zwarten Baarg"; Montenegriens: Црна Гора, Crna Gora) is een laand op de Balkan wat vrogger bie Servië-Montenegro heurden. Op 3 juni 2006 wör et laand onofhaankelik. Hierdeur ontsteun ok et laand Servië woer as et doarveur ne konfederasie met vörmden. Et lig an de Adriatische Zee tegenoawer Italië en greanst, vanof de zee met de klokke met, an Kroasië, Bosnië-Herzegovina, Servië en Albanië. De Montenegriense heufdstad is Podgorica. Op et ogenblik hef Montenegro 678.000 inwoners op een oppervlakte dee net wat grötter is as Vlaanderen.
In de 9e eeuwe warren der dree Serviese preensdommen op et Montenegriense gebeed: Duklja (ongevear de zudelike helfte), Travunia in et westen en Rascia in et noorden. In 1042 leadden archon Stefan Vojislav nen opstaand woerduur as Duklja zelfstaandig wör en de Vojislavljević-liene sticht wör. Oonder Vojislav's zönne Mihailo (1046 - 1081) en zinne kleanzönne Bodin (1081 - 1101 was Duklja op et heugtepeunt van macht. Tegen de 13e eeuwe wör Duklja Zeta neumd en wör et regeard duur de oadellike familie Balšić. Tegen de 15e eeuwe wör Zeta vaker Crna Gora (Zwarten Baarg) neumd. Grote delen kömmen tusken 1496 en 1878 bie et Ottomaanse Riek. Aandere delen wörden deel van Venesië. Van 1515 töt 1851 warren der verskillende vladikas (preens-bisskoppen) de baas. Vanof 1918 was Montenegro deel van Joegoslavië.
Euldste verleden
Plinius den Oolden, Appianus en Ptolemeus beskrewen de Docleatae. Dit volk leawden in de stad Doclea (rechtevoort Podgorica. In et 9de joarhoonderd nömmen de Romeinen de strekke in. De Slawen nömmen et in et 6de joarhoonderd in en tegen et 10e joarhoonderd harren ze et half-zelfstaandige preensdom Duklja oonder et Byzantiense Riek.
Middeleeuwen
Duklja wör in 1042 onofhaankelik van de Byzantienen. Et breaiden de volgende joaren doarop oet noar Rascia en Bosnië en wör een könninkriek. Noa et 12de joarhoonderd nöm et wat of in kracht. Noa at könning Bodin in 1101 oet de tied köm, breuken verskeaidene borgeroorleuge oet. De heugere volksklassen vöchten um invlood en hearskoppieje, woerduur as et könninkriek verzwakten. In 1186 wör et doarduur verhooldingswies lecht innömmen duur Stefan Nemanja en bie köm et bie et Serviese Riek as de proveensie Zeta. Et Serviese Riek störten in an et eande van et 14de joarhoonderd, woerop at de familie Balšić oawer Zeta gung regearen.
thumb|left|250px|[[1080 n.Kr.. Et heugtepeunt van Dukjans macht]]In 1421 wör Zeta wier in eliefd bie Servië, mer in 1455 nöm de familie Crnojević de macht, woermet et et leste vrieje könninkriek van de Balkan was vuur at de Ottomanen et innömmen in 1496. Oonder disse familie kreeg Zeta zinnen hudigen naam: Zwartenboarg.
Tusken 1514 en 1528 én tusken 1597 en 1614 was Montenegro ne ofzeunderlike sanjak van Shkodër.
Ottomaanse Riek en Metropolitanaat
In et 16de joarhoonderd kreeg Montenegro ne uniek zelfbesteur oonder et Ottomaanse riek, woerbie as Montenegriense clans vriestelling van bepoalde verplichtingen harren. Toch kömmen ze verskeidene moalen in opstaand, met as heugtepeunt et versloan van de Ottomanen in den Groten Turksen Oorlog an et eande van et 17e joarhoonderd.
thumb|right|250px|[[Preensdom Montenegro]] Et Montenegriense leager har ne seempele anpak: as de Turken met 5000 soldoaten kömmen, konden ze der tegenop. As de Turken met 100.000 kömmen, verbraandden ze allens wat ze harren en treuken de baargen in, woerduur as de Turken niks te etten harren.
De Montenegrienen harren al rap de "enen kearl-regel": enen kearl in et doarp was den euldsten, den politsiekearl en rechter.
Montenegro wör ne Theokrasie oonder de Metropolieten. Dee harren alverdan mear invlood ekregen toen as de Petrović-Njegoš de preensbisskoppen warren. Zee voorden de titel "Vladika van Montenegro". De Venesiaanse Reppubliek voorden goeverneurs in dee as zik bemöaiden met de Montenegriense politiek. Toen as de reppubliek oawergung noar et Oostenriekse Riek in 1797, deed preensbisskop Petar II in 1832 de goeverneurs der achterhen. Zinnen vuurganger Petar I har ezorget vuur de eenwörding van Montenegro en de baarglaanden der achter.
Preensdom Montenegro
thumb|left|Vlagge van et [[Preensdom Montenegro]] Oonder Kloas I wör et preensdom fleenk oet ebreaidt in de Montenegriens-Turkse oorleuge. Et wör onofhaankelik in 1878. Kloas I sleut diplomatiese verboonden met de Ottomanen. Der warren wal kleane greansgevechten, mer et leawerden toch 30 joar oardige vreade op tusken beaide rieken. Tötdet den Ottomaansen keaizer Abdoel Hamid II of ezat wör.
Et gung vuural good tusken de beaide rieken umdet Abdoel Hamid II en Kloas I good oonderhaandelen konden. De stoat wör moderner en in 1905 wör der nen groondwet an enömmen. Toch köm der verskel tusken de hearsende Volkspartieje Montenegro, dee mear demokrasie en vereaniging met Servië wollen en de Trouwe Volkspartieje van Montenegro, dee et könninkriek hoolden wollen.
thumb|right|De könninklike familie bie et oetropen van et Könninkriek Montenegro, met Könning Kloas I in et midden
In dissen tied wör ene van grötste Montenegriense oawerwinningen behaald: de Slag bie Grahovac. Groothartog Mirko Petrović, eulderen breur vanKnjaz Danilo, versleug met een leager van 7500 soldoaten een Ottomaans leager van 13.000 man op den eersten mei van 1858. De glorie van dissen veeldslag wör al rap in völle verhalen en volksgezangen vaste legd. Hiermet mossen de Ottomanen de greanzen met Montenegro offisjeel vastleggen en zo dus feaitelik de Montenegriense onofhaankelikheid erkennen. Det deden ze offisjeel in et Verdrag van Berlien in 1878.
Den eersten Montenegriensen groondwet, de Danilocode, wör in 1855 vaste legd.
Könninkriek Montenegro (1910–1918)
thumb|left|250px|[[Könninkriek Montenegro noa de Balkan-oorleuge]] In 1910 wör Montenegro een könninkriek noa de Balkan-oorleuge in 1912 en 1913 (woerin as de Ottomanen alle Balkanlaanden verlöaren). Der wör ne greanze met Servië ofbakend. Shkodër wör tookeand an et niej op erichte Albanië, alliekewel de hudige heuwdstad van Montenegro, Podgorica, de oolde greanze tusken Albanië en Joegoslavië was. In den Eersten Wearldoorlog vöcht Montenegro met Servië tegen Oostenriek-Hongarije, woer as ne slimme nederloage oetköm in 1916. In 1918 bevriejden de Geallieerden et laand, woernoa as et samen evoogd wör met Servië.
Eenwörding en de Karstopstaand
Tiedens den Eersten Wearldoorlog was Montenegro bie de Geallieerden. Tusken januwoari 1916 en oktober 1918 völ Montenegro oonder Oostenriek-Hongarije. Könnink Kloas vluchtten langs Italië noar Fraankriek en de regearing wör op ezat in Bordeaux. Montenegro wör bevried, woernoa as de Vergoaring van Podgorica op ezat wör. Dee stemden at den könnink neet wierumme meug kommen en at Montenegro bie Servië zol kommen op den eersten dezember van 1918.
Tiedens de Karstopstaand köm een groot deel van de Montenegrienen (de Greunen) in de bene tegen disse eenwording. Oonder kaptein Krsto Zrnov Popović, vöchten ze tegen de vuurstaanders van de eenwörding, de Witten.
De könninklike familie wör wier terugge haald duur de regearing in 2011. Rechtevoort is Kroonpreens Kloas II symbolies stoatsheuwd.
Könninkriek Joegoslavië
In 1922 wör Montenegro offisjeel de "Oblast Cettinje" van de Zetastrekke in et Könninkriek van Serviërs, Kroaten en Slovenen, woer as de kuststrekken Budva en de Baai van Kotor ook bie kömmen. Doarnoa wör et vanniejs in edeeld in 1929 en et Banaat Zeta van et Könninkriek Joegoslavië.
Kloas zinne kleainzönne, den könnink Alexander I van Joegoslavië, was heuwd van de Joegoslaawse regearing. Et Banaat Zeta was ene van de negen Banaten van et könninkriek. Et was eneumd noar et Middeleeuwse Serviese preensdom Zeta. Et besteund oet et hudige Montenegro en delen van Servie, Kroasië en Bosnië.
Tweeden Wearldoorlog
In april 1941 bezatten de Nazi's, et könninkriek Italië en aandere boondgenoten Joegoslavië. De Italianen maakten der een skienkönninkriek van.
Opstaand van 13 juli
De Montenegriense ofdeling van de Kommunistiese Partieje van Joegoslavie begun in mei nen opstaand vuur te bereiden. Dee mos half juli geburen. 6000 leden maakten zik kloar vuur ne guerilla-stried met kleane köppelkes.
thumb|right|150px|Gedeankteken in [[Podgorica vuur de partizaanse stried in den Tweeden Wearldoorlog]]
Op 13 juli 1941 breuk den opstaand oet. Onverwachts sleuten zik 32.000 kearls en vrouwleu an bie de stried. De kuste en grote steaden (Podgorica, Cetinje, Pljevlja en Nikšić) wörden beleagerd en Montenegro wör vuur et grötste deel vrie. 5000 Italianen wörden edoodt, verwoondt of evöngen.
Den opstaand heuld et töt et midden van Augustus, toen as der 67.000 Italiaanse soldoaten vanoet Albanië noar Montenegro steurd wörden vuur ne tegenanval. De guerillastrieders leaden öare woapens dale, mer der wör nog fleenk evöchten töt an dezember.
Leu dee as öare woapens heulden, wörden verdeeld in twee groepen: de partizanen en de Tsjetniks. De (Joegoslaviese) Partizanen warren vuural Kommunisten dee aktief tegen de Italianen vechten wollen. De anhangers van de Karađorđević-dynastie (tegen Kommunisme) wörden de Tsjetniks, dee samengungen met de Italianen tegen de Partizanen.
1942-1945
Der köm oorlog tusken de Partizanen en de Tsjetniks in de eerste helfte van 1942. De Montenegriense Partizanen wörden verdrewen noar Servië en Bosmië, woer as ze samengungen met de aandere Partizanen. De hele Tweede Wearldoorlog vöchten de Partizanen en de Tsjetniks ook met mekoar. Dee lesten harren Italië achter zik en behearsten et laand tusken 1942 en april 1943.
Montenegriense Tsjetniks wörden "anti-kommunistiese vechtgroepkes" neumd en kregen woapens, kogels, etten en geeld van Italië. Ze wörren in ezat in de Slag bie Neretva. Ze verlöaren doar liekewel fleenk.
thumb|left|200px|Instelling van de Achtste Joegoslavies-Partizaanse Brigade van Montenegro in Berane, op [[25 febrewaori|25 februwoari 1944]] In de Duutse Operasie Schwartz tegen de Partizanen in mei en juni van 1943, nömmen de Duutsers de Tsjetniks öare woapens of, umdet ze bange warren at ze de kaante van de Allieerden zollen kiezen as dee de Balkan zollen optrekken.
Noa at zik Italië in september 1943 oawergavven, kregen de Partizanen et vuur mekaar um een groot deel van Montenegro in te nemmen. De Duutsers zatten der liekewel al rap oawerhen en tusken et eande van 1943 en heel 1944 wör der onmeundig evöchten. In dezember van det joar bevrieden de Joegoslaviese Partizanen Montenegro.
Montenegro oonder Sosjalisties Joegoslavië
Net as de rest van Joegoslavië wör Montenegro duur de Joegoslaviese Partizanen bevried. Montenegro wör ene van de zes reppublieken van de Sosjalistiese Federale Reppubliek Joegoslavië (SFRJ). De heuwdstad wör Podgorica, dee as earbetoon an President Josip Broz Tito herneumd wör as Titograd. Noa den oorlog wör et weagennet van Joegoslavië opniej op ebouwd, wör der industrialiseerd en den Universiteat van Montenegro wör in esteeld.
Ofskaffing van Sosjalisties Joegoslavië en de maak van FR Joegoslavië
Noa de ofskaffing van de SFRJ in 1992 wör Montenegro met Servië deel van ne kleanere Federale Reppubliek Joegoslavië. In ne Volksstemming oawer et deel bliewen van Joegoslavië in 1992 köm 66% van de Montenegrienen opdagen, woervan as 96% stemden vuur ne federasie met Servië. De volksstemming wör boycott duur de Moslims, Montenegriense Albaniërs en de Rooms-Katholieke groepen, nöast de vuurstaanders van een onofhaankelik Montenegro. Ze zeaden at de stemming oonder antidemokratiese umstandigheden doan was, woerbie as der slim völle propaganda duur stoatsmedia roondgoan was. Der is gin onofhaankelik rapport oawer de earlikhead van de volksstemming, umdet et onbeheard organiseerd was.
In 2002 sleuten Servië en Montenegro ne nieje oawereenkomst oawer samenwaarking. Doarop deden ze oonderhaandelen oawer de tookomst van de Federale Reppubliek Joegoslavië. In 2003 wör de Joegoslaviese Federasie der achterhen edoan en der köm ne meender sentraal besteurde unie oonder den naam Servië en Montenegro.
Onofhaankelik
thumb|right|Feest in Podgorica noa de [[Volksstemming oawer Montenegriense onofhaankelikhead in 2006]] Op den 12sten mei van 2006 was de volksstemming oawer Montenegriense onofhaankelikhead. Ditmoal gung et wál earlike, umdet der vief onpartiedige stemorganisasies boawenop zatten. Der stemden 419.240 leu. Det is 86,5% van de leu dee stemrecht hebt. 55,5% was vuur en 44,5% was tegen. Der was een verskil van 45.659 stemmen. Net genog um oawer den zul van 55% te stappen. Servië, de EU-lidstoaten en den VN-zekerheadsroad erkeanden Montenegro's onofhaankelikhead.
Heranzetting van et Könninklik Hoes
Op 12 juli 2011 nöm et Parlemeant van Montenegro nen wet an dee de stoatus van de Petrović Njegoš-geslachtsliene hersteelden. Doarmet wör Montenegro feaitelik ne beperkte Groondwettelike Monarchie.
Laand
Montenegro hef greanzen met Kroasië, Bosnië en Herzegovina, Servië en Albanië. Et lig tusken de 41° en 44° noorderbreedte en 18° en 21° oosterleankte.
Montenegro hef hoge bargtöppe an de greanze met Servië en Albanië, as deel van de Karststeen van as et westelike Balkanskiereilaand. Wiedters hef et laand ne smalle kuststreppel den as mer ene töt 6,4 km breed is. Den wörd in et noorden begreanzet duur de Lovćen- en Orjenbargen, dee stik oet den inham van de Kotorbaai stekt.
Et Karstgebeed van Montenegro ligt heuwdzakelik boawen de 1000 meter. Sommige delen ligt op 2000 meter zo as den barg Orjen (1894 m). Et leegste peunt is et rivierdal van de Zetarivier, met 500 meter.
De bargen van Montenegro heurt bie et roewste terrein in Europa, met ne duursnee heugte van 2000 meter. Ene van de meest opmarkelike töppe is Bobotov Kuk in de Durmitorbargen, den as 2522 meter hoge is. De Montengriense bargen bint in de iestied slim duur et ies oet eskraapt, woerduur as ze beheurlik grillig vörmd bint.
Montenegro is lid van de Internasjonale Comissie veur Beskarming van de Donau, umdet mear as 2000 km² van Montenegro in et streumgebeed van de rivier lig.
Wonplaatsen
De heufdstad van Montenegro is Podgorica.
Een antal bekeandere steaden in Montenegro zeent:
Ekonomie
De Montenegriense ekonomie mut et vuural hebben van deenste. Et wörd heanig an vrie egewen as marktekonomie. In 2009 was volgens et Internasjonaal Montear Foonds et Bruto Binnenlaands Produkt €3,72 miljard. De koopkracht vuur det joar was € 5,97 miljard, of € 9528,85 de man Volgens Eurostat was et inkommen de man eawenvölle as 41% van et duursnee inkommen in de EU. De Sentrale Baanke van Montenegro heurt neet bie de eurozone, mer et laand is Euriseerd. Et hele laand gebrok de euro al.
Et BBP gröaiden 10,7% in 2007 en 7,5% in 2008. Doarnoa maakten et de Ekonomiese Krisis van 2008 met, woerduur as et BBP met 4% kreump. Toch was Montenegro et ennigste Balkanlaand woer as van boetenof et meeste geeld hen bleef goan.
Umdet Montenegro zo slim haank op rechtstreekse investeringen van boetenof, is et slim geveulig vuur boetenlaandse gebuurtenisse, en hef et een slim in- en oetvoortekort.
In 2007 haalden et deenstendeel 72,4% van et BBP binnen, terwiel as de industrie 17,6% en de boeren 10% binnenhaalden. Der zeent 50.000 boerenfamilies dee as vuur zikzelf boert.
De aluminium- en stoalfabrieken en laandbouwverwoarking maakt et grötste deel van de industrie oet. Wiedters lönt de Montenegriense ekonomie slim op toerisme. In 2014 kömmen der ongevear 1,54 miljoen toeristen, dee as bie mekoar € 730 miljoen in de stoatskas brachten. De Montenegrienen zeet toerisme as et belangriekste vuur gröai in de tookomst. Doarumme spandeert de regearing ook et meeste an verbetteringen an et weagennet en de bereikboarhead.
Vervoor
thumb|[[Montenegro Airlines Fokker 100]]
Et Montenegriense weagennet is beheurlik oet estrekt, mer voldut nog lange neet an Europese regels. Der is gin ene echte autobane. Der zeent wat dreebaansweagen dee ofwesselend twee- en eenbaans vuur beaide richtingen zeent. Völle weagen duur de boargen zeent slecht oonderhoolden, en hebt op wat stukke slimme koelen en geater. De regearing hef "weagen verbetteren" hoog op et weunskenliestke, umdet et ekonomiesen gröai anjag en Montenegro antrekkeliker vuur toeristen maakt.
Der loopt twee spoerlienen duur Montenegro: van Belgrado in Servië noar Bar, en van Nikšić noar Tirana in Albanië. Met den tweeden kan gin volk met, et is allene vuur goderenvervoor.
Montenegro hef twee internasjonale vlochthawens. Podgorica Airport en Tivat Airport. Vanoet Nederlaand is de verbeending met disse lochthawens neet al te best. In 2015 was et vuurdeliger um noar Dubrovnik in Kroatië te vlegen en van doaroet met nen taxi noar Montenegro te goan, as um rechtstreeks noar Podgorica te vlegen. Dit hef te maken met de völle tuskenlaandings. Montenegro hef ne egene vleegmoatskoppieje: Montenegro Airlines.
Toerisme
Montenegro hef ne antrekkelik oetzeende kuste en een bargachtig noorden. Et laand was ne toeristentrekker in in de tachtiger joaren van et 20ste joarhoonderd. Duur den Joegoslawiesen Oorlog raakten et laand zin positieve imago kwiet, woerduur et toerisme inzakten. thumb|180px|[[Tara River Canyon|Tara Canyon, de deepste canyon van Europa en tweede-deepste van de wearld]] De Montenegriense kuste is 295 km laank, met 72 km an straanden. An dee kuste lignt good-oonderhooldene oolde steaden. Rechtevoort is de kuste van Montenegro wier ene van de "beste oontdekkingen" vuur toeristen.
In 2010 skreef de New York Times at de Ulcinj-strekke, met Velika Plaža, Ada Bojana en et hotel Mediteran van Ulcinj ene van de "Top 31 plekken um te bezeuken in 2010" was. Yahoo Travel skreef at Montenegro op Sjina noa et hardste gröaiden wat toerisme angeet. Ook bie aandere populaire reaizegidsen steet Montenegro stöadig in de top, liek met Griekenlaand, Spanje en aandere wearldtoeristentrekkers.
Volker van Montenegro
Bie de telling van 2003 was Montenegro nog neet op zikzelf as stoat. Oonderwiel wör de groondwet an epast, woerduur as non de volgende volker erkeand zeent: Montenegrienen (Црногорци/Crnogorci), Serviërs (Срби/Srbi), Bosniërs (Bošnjaci), Albanezen (Albanci – Shqiptarët) en Kroaten (Hrvati). Umdet leu in tuskentied wesseld zeent van meaning oawer woer as ze bie heurt, löp et antal Montenegrienen en Serviërs slim oeteen van telling.
Volker volgens de offisjele telling van 2011:
Sproaken
thumb|250px|Sproake per wonkern in Montenegro, 2011
De offisjele sproake van Montenegro is Montenegriens. Doarnöast wordt Servies, Bosnies, Kroaties en Albanees as inheemse sproaken erkeand. Behaalve Albanees köant sprekkers van al disse sproaken mekoar verstoan. Bie de telling van 2011 zeadn de meeste inwonners at ze Servies kuiert. Jongeleu oonder de 18 zeadn at ze Montenegriens kuiert, mer det is mer een klean betjen mear (39,2%) as de leu dee Servies kuiert (37,5%). In 2013 maakten Matica crnogorska de oetkomsten van een oonderzeuk bekeand woer as oet bleek at de mearderheaid van de leu meant at ze Montenegriens kuiert. In vurige groondwetten wör aait Servokroaties as offisjele sproake neumd.
Bie de telling van 2011 gavven de leu de volgende sproaken op:
Stichting Stellingwarver Schrieversronte
De Stichting Stellingwarver Schrieversronte is een instituut veur de Stellingwarfse tael, literetuur, geschiedenis, volkskunde en identiteit van de Stellingwarven. De organisaosie hooldt him in et biezunder bezig mit de regio in Zuudoost-Frieslaand, waor ze vanoolds Stellingwarfs praoten. Mit zoe'n 1.300 leden is et naor verholing de grootste Nedersaksische streektaelorganisaosie in Nederlaand. De Stichting Stellingwarver Schrieversronte is vestigd in de gemiente Ooststellingwarf in et dörpien Berkoop. Et instituut wodde opricht in 1972.
Warkgebied
De Schrieversronte gaot allienig over et Stellingwarfse taelgebied in de perveensie Frieslaand. Et Stellingwarfs-praotende gebied in Overiessel vaalt onder de verantwoording van de IJsselacademie (Iesselakkedemie) in Kampen, wiels dat in Drenthe verzorgt wodt deur et Huus van de Taol in Beilen. Alle drie de organisaosies bin ansleuten bie de SONT, de Federaosie van Streektaelorganisaosies in et Nedersaksische Taelgebied.
Publikaosies in et Stellingwarfs
De stichting maekt verschillende uutgiften van Stellingwarver boeken mogelik. Zowel veur volwassen as veur kieders verschienen jaorliks verschillende titels. De Stellingwarver Schrieversronte geeft ok et Stellingwarfs tiedschrift De Ovend uut. Et blad verschient zes keer per jaor. Et tiedschrift is zo oold as de stichting zels. Wieder is der een full-colour boekekraante, Twie pond 'n Stuver, mit alderhaande Stellingwarver ni'js, die in augustus huus-an-huus verspreided wodt in Oost- en Weststellingwarf.