cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pinguïn
Verwaantschop
thumb|250px|De 'waetervoegels' neffens Hackett et al. (2008) Mit et DNA-onderzuuk van Hackett et al. (2008) is de pesisie van disse voegels binnen de Neoaves wat dudeliker wodden. Ze bin lichtkaans verwaant an de zeedukers en de albatrossen en stormvoegels en onderdiel van een veul grotere groep diew' ok wel de waetervoegels numen.
Veurkommen
Een veulveurkommend misverstaand is dat pinguïns allienig op Antarktika zollen veurkommen. Ze kommen weliswaor niet veur op de Noordpool, mar wel in Zuud-Afrika, Zuud-Amerika, Australië en Ni'j-Zeelaand. Op de Galapagoseilanen viej' ze zels tot an de evener. Lichtkaans bin de veuroolders daor kommen via de Humboldtstroom die koold waeter uut et Zuudpoolgebied anvoert.
Voedsel
Pinguïns bin vleiseters, ze vangen heur voedsel onder waeter. Ze eten veural vis, kreeftachtigen en kleine inktvissies. Wat de soorten onderling vangen is slim verschillend. De grootste soorte, de keizerspinguïn, et iesvissen, krill en inktvissen. De keuningspinguïn et bi'jtieden inktvissen mar hi'j et veurnaemelik van kleine lanteernvissen. De drie kleinere soorten (adelie-, ezels- en stormbaandpinguïn) leven veurnaemelik van krill.
Bruden en nusselen
thumb|250px|Jonge Afrikaanse pinguïns De meerste pinguïnsoorten nusselen in gatten in de grond om heur op disse meniere een betien te bescharmen tegen de zunne en verbeteren dit mit takkies en aander restmateriaol (Spheniscus en Eudyptula) of bouwen een nust van stienen (Pygoscelis) die ze in heur omgeving vienen en ze leggen meerstal twie (hooguut drie) eier. Beide oolders lossen mekeer of bi'j et bruden. Wielst de iene op et ei zit te bruden, trekt de aander naor zee om wat te eten. Zogauw et jong uutkommen is, lossen de oolders mekeer op dezelde meniere of om et jong eten te geven.
Allienig de grootste soorten maeken gien nust mar bruden et ienigste ei uut op heur poten onder een bescharmende huudplooi van de boek. Bi'j de keizerspinguïn brödt allienig et mannegien et ei uut, tiedens de iezige zudelike winter (juli-augustus) bi'j tempereturen van -70 °C en koolder wielst et wiefien naor zee weerommekeert om te eten.
Et waggelende lopien van een pinguïn komt deur et feit dat et dier eins op zien huken lopt. Et heupgewrichte zit kot bi'j de grond en et kniegewrichte hiel wat hoger.
Netuurlike vi'janen
thumb|250px|Een [[zudelike reuzestormvoegel in gevecht mit een ezelspinguïn]] Op et laand hebben pinguïns as belangriekste vi'jaand de invoerde laandroofdieren zoas katten, honnen en rotten. Vanuut de locht bin de veurnaemste vi'janen de reuzestormvoegel, jaegers, ieshoenders en kuunderse doeven. Disse vi'janen uut de locht vormen veural een drieging veur de pieken, de eier, en gewonde pinguïns. In et waeter wodt de pinguïn veural belaogd deur zeeluipeerden, walvissen (veurnaemelik orka's), pelsrobben en haaien. Om de jacht wat muuiliker te maeken gaon de pinguïns vaeke in grote antallen et waeter in. Ok de meenske vormt een grote drieging deur onder aandere eulieversmering, et overbevisken, jacht op eier en guano (voegelmest), invoer van aandere dieren en zels toerisme. Naost de roofdieren en de meenske kunnen ok parresieten as vi'jaand van de pinguïn zien wodden. Ze drinken et bloed van de pinguïn, veural bi'j zieke of zwakke dieren kan dit geveerlik wezen.
De gemiddelde levensverwachting van een pinguïn leit rond de twintig jaor, hoewel ze in gevangenschop veul oolder kunnen wodden.
Onderverdieling
De pinguïns wodden krek as aandere dieren indield in verschillende groepen en subgroepen, zoas geslaachten. D'r bin now zoe'n 19 soorten pinguïns bekend die onderverdield wodden in zes geslaachten.
Soorten en geslaachten
Hieronder viej' een overzichte van alle geslaachten en soorten pinguïns. De uutsturven soorten binnen votleuten.
De Klosse
De Klosse is een buurtschop in de gemientes Steenwiekerlaand en Möppelt. 't Lig tègen de Kolderveense Bovenboer an, krek op de grèenze van de Nederlaandse pervincies Drenthe en Oaveriessel. In 2008 had 't 40 inwoners.
De Klosse is begun 19e eeuw ontstaon rondum een tolhuus op de Gasthuusdiek tussen Wannepervene en Zuudvene. Hoogstwaorschienlijk kump de name van de oorspronkelijke tolgaarder die rond 1800 in 't tolhuusien woonden, Michiel Hendrik Klosse. Töt in de jaoren dartig van de 20e ieuw wördden d'r tol eheven. In de 20e ieuw gruuiden 't spul uut töt een buurtschop.
't Miest van De Klosse vaalt formeel onder 't dörp Wannepervene. 't Heurden ok bi'j de gelieknamige gemiente veurdet dizze in 1973 fuseerde mit diverse aandere gemientes töt de gemiente Brederwiede. Dizzend gung in 2001 weer op in de gemiente Steenwiek (sinds 2003 Steenwiekerlaand).
Heuvelland
[[Bestaand:Kaart met plateaus en dalen Zuid-Limburg.PNG|thumb|350px|Et limbörgske Höövelland in kårte:
thumb|350px|Topografiske kårte van Süüdlimbörg thumb|350px|Kårte van et [[Nationaal Landschap Zuud-Limburg|Nationål landskap Süüdlimbörg, ümsgevear gelyk an de breade definitsy van et Höövelland]] Et Höövelland (in engelsktalige publikatsys: Dutch Hills) is ne streake in et süüden van Neaderland, dee ekenmarked wördt döär en höövelachtig landskap. Et Höövelland in de meyst ebrukede beteykenis umvat et neet-verstedelykde süüdelik deyl van Süüdlimbörg. Et steyt ouk wal bekend as et "Limbörgsk Höövelland".
Oldsassiske godsdeenst
De oldsassiske godsdeenst was een natuurgodsdeenst wat de Sassen beleadden. De sassen waren een verbund van verskeidene stammen, dee samen kwamen in de 4. eywe nå Christus. See woanden in hüdig Noorddüütskland en Oustneaderland. As wy et hebbet oaver de sassiske godsdeenst, hebbet wy et oaver de godsdeenstige dinge dee in ear kuluur- en språkgebeed in vöär kwammen. Der bestünden noit echt eynheid dår in, et was yderen stam of gebeed up sich, mar der bint dinge wat gelyke bint (ouk med andere germanen). Med et updringen van et christendom (ende 8. eywe) verdweynen de religy, officieel. Mar dårnå hevt et in et geneep noch wal een settyn verdan edåne.
Oaver de sassiske religy is barre weinig bekend. Mar de tyd hevt toch enkele dinge oavereleaverd wat uns wal yts van ear gelöyv vertellen kan. Wy müttet et nemmen med dree wetsboken döär Vranken eskreaven, angelsassiske oaverleaveringen en de noordske mytology (Edda). Ouk de oaverleaveringen van plaatsenamen, volksvertelligyns en et plat uut et olde sassenland, mar ouk de angelsassiske språke en vergelykingen med andere indo-europääske religys.
Der bint dree dinge typisk an de sassiske religy:
Natuur verearen
De oldsassiske religy geyt terügge op de vrogste förme van religy: verearen van de natuur, van de vrüchtbaarheid en de natuurkrachten.
De olde sassen hadden een animistisk-mytisk gelöyv; alles hevt een sele, van een steyn, een plant, een paerd töt een runenteyken. De heyle natuur levt en et steyt in kontakt met et hougeren. Sy gelöyvden dat de (vöärolder-)geysten en de goden in de vöärwarpen woanet, of dat et vöärwarp van een god of kümt.
Et is een religy wat krap med de eigen ümgeaving en politik verbünden is. Kompleyte wolden, revyren en swarvkeien wördden der vereared.
Deren
Sassen döäden neet deren verearen, mar vöäle deren waren wal boadskoppers van de goden. So as de raav een hülpyn van de god Woden is en de geite vöär de wåge van de god Donar espannen is. Mangs wördden Donar sülvs med een geitenkop of ebealded. Sommige deren wördden as slim wys esene, so as et paerd. Et paerd steyt up geystelike höygte in verbinding med de wearld van de geysten en de goden. Een eaverswyn, wår de god Fro med in de runde jaagden, was et beyst dat as vöär vrüchtbaarheid en mannelikheid eseen wördden. Vrya wördden -so as een modergodinne betaamt- vaaks of ebealded as een katte. Deren bint düs neet alleyne verbünden an Middengård (germaansk vöär de Aerde), mar bint ouk weasens dee van andere wearlden kummet, of der med in kontakt ståt. Sy bint simbolen vöär eywige wårheyden. Bosskoppers van et noudlot. Sowal vreend as vyand van et menskenrasse.
Natuurgeysten
Een alv is eyne van de vrüchtbare natuurgeysten of natuurkrachten. Den waren der al vöär der ouk mar goden untstünden waren, in warken. Sy warked med an et bouwen, et up stand holden, mar ouk et ofbrekken, van de wearlden. De alven bint de vrüchtbaarheid in persoon.
Paus Caelestinus V
Paus Caelestinus V ok wel Coelestinus enuumd (echte name: Pietro del Murrone, Petrus de Murrone of Pietro Angelari) was 'ne Paus van de Rooms-Kattelieke Karke van juli tot december 1294.
Oldsassiske godsdeenst
Natuurgeysten
Y hadden lichtalven en dunkeralven. Lichtalven sörgen vöär de grööi van planten, geavt licht as de sünne. Dunkeralven waren de alven den in de earde woanen, dunker waren en vöär nachtmärris en seekte sörgen.
Paus Caelestinus V
Zien veurnaamste daod was 't oetvaordigen van 'n decreet dät pausen toeston of te trejen. Hee maakte hier vervolgens zölf op 13 december van dätzölfde jaor gebroek van. Zien opvolger Paus Bonifatius VIII was hier niet gelokkig mit en leut hum gevangen nimmen.
Oldsassiske godsdeenst
Natuurgeysten
De alven künnet wal eyns de oldere varsy van de Wanen uut de noorske mytology weasen. Alven kummet ait nog vake vöär in de neadersassiske sagen, up et heyle olde sassenland, wat bedüüd dat et gelöyv an alven/natuurgeysten wyd ewesd hevt.
Paus Caelestinus V
Hee is op 19 mei 1296 in gevangenskop oet de tied ekommen en wörden op 5 mei 1313 heilig verklaord.
Een Drenther
Een Drenther was de schoelname waorunder iene ien de Drenthsche Volksalmanak, die van 1837 töt 1851 ien Koevern uutegeven wördden, de eerste hielemaol Drèentstalige tekste publiceerden. Dizze tekste, die ien de eerste jaorgang van de Volksalmanak stund, was 't lange gedicht Zaomensproak over 't Broabands opreur, tussen Baerent, Greet en Harrem.
Begun van de Drèentstalige skrieveri'je
Mit dit gedicht, en aandere teksten ien 't Drèents die ien de Volksalmanak epubliceerd wördt, begunt de Drèentstalige skrieveri'je. Verskeiden luu hebt wel abusievelijk edacht det 't eerste vars ien 't Drèents Het hunnebed te Borger van Willem Seymour Mulder was, det ien 1853 ien de volksalmanak Drenthina verskeen.
De skriever
Ze weet niet wel of 't gedicht eskreven hef. Lichtkaans skreef 't iene van de redacteuren van de Volksalmanak, D.H. van der Scheer, Harm Boom of A.L. Lesturgeon. De dialectoloog Jan Naarding mienden det 't Van der Scheer eskreven had, mar historicus Hendrik Nijkeuter vindt ien zien proefskrift De "pen gewijd aan Drenthe's dierbren grond" det Naarding hierveur gien overtugende bewiezen gef.
Ienhold
De Zaomensproak giet aover de Belgische opstand. Baerent en zien vrouwe Greet praot mit Harrem-oom aover heur zeune Gertjan, die ien Braobant vechten mut. Greet karmt, mar Harrem geleuft det de zaken niet zo slim bint en det trouw an keunink en vaderland 't belangriekste bint. Opmarkelijk genog kuj ien de eerste Drèentstalige roman, Harm Boer'nlèv'n an de Riest deur Lucas Jonker (1929), ok wat vienden aover de Belgische opstand. In dizze roman vertelt een olde meister - ebaseerd op Jonker zien oom - aover zien tied ien Antwarpen, daoras e de citadel verdedigden teugen de Fraansen.
Gulpen-Wittem
Gulpen-Wittem (Limburgs: Gulpe-Wittem) is ne gemeente in Nederlands-Limburg en hef ne oppervlakte van 73,38 km² (woarvan 0,17 km² water).
Oldsassiske godsdeenst
Natuurgeysten
Y hadden ouk de dwargen. Dwargen waren kleine weysentyns den in de busken en under den grund leavden. Van ear wörd esegd dat sy machtig gode ysersmeyden waren, dår wår de Germanen ouk bekend ümme stünden by de romeinen. Ouk gebruked de dwargen töävernarye.
Gulpen-Wittem
Geografie
Gulpen-Wittem is op 1 januari 1999 ontstoan uut de samenvoeging van de gemeenten Gulpen en Wittem. Dit gebeurden op verzeuk van de gemeenten zelf. Beide gemeenten hadden tiedens et samengoan rundumme 8.000 inwonners, moar Wittem was met 4250 bunder groter as Gulpen met 3077 bunder. Et gemeentehoes van Gulpen bevond zich in et geliekgeneumde darp en hef vandage in de ni-je gemeente zienn toak as gemeentehoes beholden. Dat van Wittem stoand (vanof 1986) in Mechelen in nen kasteelhove, vandage in gebruuk as "zorghotel".
Oldsassiske godsdeenst
Hünen
Rösen wördden by de Saksen hünen enömed. De sassen dee vrogger up et hüdige Drente woanden vertelden dat de hünen de hünenbedden eståpelt hadden. De germaanske mytology hevt vöäle vertelligys oaver rösen. Sy waren ait med de rösen in vechten. De rösen probeyrden telkensmål vöär ellende en trammelant up de wearld te sörgen. Alle ellende, ördeloosheid en chaos in de wearld wördden op de rösen hen eweasen, sy waren de persoonliking van chaos. Rösen kummet ouk noch vake in de volksverhalen in vöär.
Gulpen-Wittem
Geografie
De gemeente ligt in 't Zuud-Limburgse Heuvelland en is gans landelek en riek an kastelen, vakwarkhuze en andere olde monumentoalen boerderi-jen. Joarleks trök Gulpen-Wittem völle kiekleu an uut 't ganse laand vanwaege 't veur Nederlaand zeldzaome gleujende laandschap met heure bekken en dallen, veural in de zommer. Et toeristiese Miljoonenlientjen löp deur n deel van de gemeente en hef haltes in Eijs en Wielre. In Gulpen-Wittem ligt den meest zudeleken plek van Nederlaand, noamelek ter heugte van grenspoal 12 bi-j 't Belgiese kasteel Beusdaal. Et zudelekste karkdarp bevundt zich in de gemeente Iesden, moar de zudelekste plaatse is n buurtschop zudelek van Epen.
Kernen
De gemeente Gulpen-Wittem hef 10 darpen en 44 buurtschoppen en gehuchten.
Oldsassiske godsdeenst
Hünen
Ouk wördden sy eseen as de oorkrachten. Vöäreyrst was der noch geyn heylal, toon was et alleyne mar chaos.
Gulpen-Wittem
Darpen en gehuchten
antal inwonners woonkern op 1 januari 2005:
Oldsassiske godsdeenst
Geysten
Ouk künneden doude mensken en deren in de wolden leaven.
De hougste macht: et lot
De olde sassen hadden eigenlik geyn vöälgodendom, sy verearden de hougste macht (et lot; vergang van de dinge) under verskillende namen, wårvan de dichters later goden emaked hebbet. In et angelsassiske dichterye Beowulf wörd de hougste macht Metod enöömd. Metod is de eywige måte van de dinge, gewaar te wörden in den stearnenheamel, in et under- en boaven kummen van de sünne, in de ofwisselingen van de jårgetyden, in et menskelik leaven en de förms van de heyle natuur.
Een grout verskil tüsken de sassiske- en kristelike religy is dat de sassiske goden, geysten en andere boavennatuurlike weysens neet almachtig waren, en ouk neet vulmaakt. Machtiger as alle goden en alle weysens was vöär de sassen et (noud)lot. In et oldsassisk het et lot Wurd (wat te vertalen is as de 'draeie van de dinge', en et woord ligt körtby 'wörden', 'waerde' en 'aerde', mar ouk uns woord 'verdan') en et woord giskap (skepping), in et angelsassisk Metod (wat körtby Meaten ligt). Ouk uns woord oorlog kümt van dit slimme lotsbesev, wat unse vöärolder hadden: uwen lot in de stryd.
Teagenover uwen Wurd pasden alleynig mar underwarping, een menske kan niks veranderen an wat oaver hüm bepåld was. Sassen vröägen ear sjamanen dårümme ouk neet når et lot ümme der teagen in te gån, want et hougste haalbare was ümme döär middel van vöärkykerye, töävenarye of bepålde rituelen probeyren te begrypen wat Wurd vöär u bepåld had, sodat y dår uwen kop der når setten künt.
Een stükkyn üüt de Heliand gevt et germaanske lotsbenül in eyne sinne mooi an:
kykt ouk: Germaanske lotsbedüding
Goden
Up sassisk grundgebeed wördden de traditionele germaanske goden anbeaden: Woden, Friia, Thinguz en Thunaer (Odin, Frigg, Tyr en Thor, in de noordske mytology). De darde en veerde månd up et angelsassiske kalendar kummet wy de name Hrethmonath en Eosturmonath, "månd van Hretha" en "månd van Ostara" teagen, dit waren wårskynlik ouk godinnen dee anbeaden wördden.
Irminsûl
Ende 8. eywe wördden der een Irminsûl ümme ehouwed döär Karel de Groten, dår wördden de sassen so hellig van dat sy as wrake de eyrste karke van Deaventer in de brand in stokken.
Saxnôt/Seaxneat
Sasnoot (oldsassisk: Saxnôt, angelsassisk: Seaxneat) was ouk een sassisken god. Hy wördden in et noordwest-europääske land en ouk up et döär de sassen veröäverde deyl van Engeland anbeaden. Up et engelske Essex wördden Sasnoot eseen as de vöärvader van de oust-sassen. In de Ütrechtse döypbelovte wörd espröäken van Thunear endi Woden endi Saxnôt. Hy was seyr seakers de stamgod van de sassen en was eaven belangryk as -so as vöär alle germanen- de goden Wodan en Donar. Lüde segged mangs dat hee geyn nye god is, mar een andere name is vöär de god Thinguz of de god Frey. Ouk Hirmin wörd mangs eseen as lyk an Sasnoot. Et sal noit heylemåle düdelik wörden.
Orde beholden
De noordske myten sittet vul med et tema örde. Goden waren de heylen tyd gangs med de örde te beholden of et terügge winnen teagenoaver düüstere krachten, vöärnamelik rösen. Donar's kracht en syn hamer bint syn belangrykste wåpens in de stryd. Donar güng ait verdan med de buul in et gereyl te holden. Dårümme wördden Donar verbünden med de wette en hadden de germanen vöäle vertröuwen in hüm. Et Ding wörden dan ouk altyd up dunderdag eholden, den dag van Donar.
Et Ding
Et Ding was de jårlikse rechtspråke van de germanen. Hyr kwamen verteagenwoordigers van elken stam by mekander, ümme nye reagels en wetten of te pråten, en ümme misstanden rechte te setten en, wår nöydig, stravven üüt te deylen. Hyr wördden, når et lekt, altyd Sasnoot en/of Dings an-eröypen. By de sassisken stam van de Tubanten was Dings as Mars Thincsus bekend, under de noordske as Týr, Dings is dan ouk vernömed når et Ding (of andersümme?). Altyd wördden et Ding eholden by heilige böme. Böme waren de verbealding van de as godachtig verearde natuur. De missionaris Lebuïnus sol een mål by et Ding in Markel ewesd hebben, ümme döär de sassen probeyren te bekearen töt et christelik gelöyv.
Völva
Ne Völva was ne vrouwelike vöärkyker van de germaanske en keltiske samenleaving. As vöärkykster was de völva een sjamaan. Sy süngen in trans leder, besweyrings spreaken sy üüt en et lot vöärkyken sy. Een völva wördden as vöälkündig ('kündig in vöäle') eseen, wat seggen wol dat sy vöäle benül hadde van sjamanisme, hekserye en vöärkyken had.
Ear döäden de goden denen, et leasen van de vöärteykens en et vöärkyken van Wurdgiscapu. Ear güngen vöär tydens de godsdeenstige rituelen en ovvers. En hadden benül van de rünenteykens. Een völva pröyt med de hougere weasens; de Irminsul steyt vöär den weg dee et ne völva oflegt döär de verskillende wearlden en höygten hen, up et geysteliken.
Een völva had machtig vöäle anseen, en wördden eseen as de verteagenwoordigster van de godinne Friia up aerde.
Üüt de Utrechtse Index ståt de volgende praktyken van de völva's beskreaven: et gebrüük van töyverleder, et vöärkyken med hülpe van vögel, paerde, ründermest en nesen. Et gebrüken van deerharssens vöär vöärkyken. Et düden van vlammen as vöärteykens. De vöärkykerye üüt de månsverdüüsterings. Et upropen van storm en gebrüken van hoarns en beakers. Vöärkykerye med hülpe van de rünenteykens. Ouk döden de Völva's et inwyden van de godenbealden en de rituelen.
De sages oaver de witte wyven bint een oaverblyvsel van disse wyse vrouwlüde ('witte' kümt van et twentske 'wetten' en/of van et düütske 'wissen'. Ofwal: witte wyven bint wyse vrouwlüde).
Begravenisse
Artikel 7 van de Utrechtse index sprekt van et verbranden van lyken. Dat kwamen ende van de 8. eywe ait noch vöär by de sassen. Üüt upgravings is eblekken dat in de loupe van de 5. eywe sassen oavergüngen når ear douden te begraven. Dit geböärden vöäral alleyne med eadelen en vörsten. Up Drente is de med de Prinsesse van Sweeloo uns so een eadelen grav evünden.
Ovverye
Gewoon was et ümme vöärwarpen an ear goden te ovveren. Der bint dan ouk vöäle van sülke ovvervöärwarpen up et venne terügge evünden. Dat ovveren van ear kostbaarheyden güngen up et lätsten van unwys. Nå de karstening güng et sülvs ekonomisk vöäle better med de sassen, ümdat sy neet meyr ear kostbaarheyden van de karke ovveren möchten.
Sneek
Sneek kan verwiezen naor:
Oldsassiske godsdeenst
Ovverye
Artikel 9 van de Utrechtse index verböädet et doon van menskovvers. Dit was een germaansk gebrüük dat in de 8. eywe mangs noch vöärkwamt. As der een vörst of een eadelen üüt de tyd kummen wörden syn slaven en andere denaren hüm as gravkado med-egeaven. So konden sy hüm in et hyrnåmåls verder denen. Ouk ovveren sy byvöärbeald krygsgevangenen nå een veldslag wat ewünnen was. Der bint vrogge graven med resten van romeinske soldåten evünden. In een breev den paus Gregorius III op 732 an Bonifatius skreaven, veroordeylt hee et verkoup van slaven vöär ovvergeböären.
Vöärolderverearing
Sassen döden ouk an vöärolder verearen. Sy gelöyvden dat de douden as (natuur)geysten/-krachten kwamen te swarven. De douden künnet up dee wyse noch yts beteykenen vöär ear, noch leavende, verwanten. Döär oaver ear te waken, te sörgen vöär de ougsten en leavenskracht an de nye, junge wichter te geaven. By de gravhöävels wördden ovvers ebrached, de vöärolders herdached en seygen of-ebeaden.
Wårskynlik gelöyvden de sassen ouk dat der neagen wearlden bestünden, net-as de an ear verwante noordske stammen. De douden reiseden as geyst de wearlden of. Eyne dee de tyd üüt kwamt in de stryd (düs as een held) kwamen in Walhalle terechte. Walhalle was de 'Hal van de gevallenen', et hüüs van Wodan. Dår döäden sy den heylen dag as helden beer supen, de lekkerste vleisk vretten en med mekare vechten. Med Midwinter gelöyvden de germanen dat al de neagen wearlden kört by mekander stünd. De doude krygers döäden dan med de Wilde Jacht of er Wilde Heir med, dår se de düüsternisse sollen verjagen. En kwamen dan ouk langes by ear verwanten. Hyr kümt de sage van Derk met den beer üüt Gelderland ouk vord.
Godsdeenstige symbolen
Een antal sassiske symbolen, dee et ait noch te vinden bint up oust-sallandske, twentske en achterhookske geavelteykens, bint et sünneweel, de månestanden, de paerdenkoppen en de dunderbessems.
Et untwarp van et sünneweel is een skematisk beald van de sünnewenden. Der kan een krüsyn weasen, of med 6 of 8 spaeken weasen. Et is een belangryk germaansk symbool en een heyle olden. Et sünneweel is al op wat swarvkeien ekrassed in de skandinaviske landen. Dee dinge bint al wat düsend jår old. Et kümt in verskillende förms oaveral op de wearld in vöär.
Andere typisk sassiske teykens bint de irminsûl en et paerd (kyk: Sassenros). Et paerd kummet wy oaveral in de möäte up sassisk grundgebeed, so as de vlagge van et angelsken gråvskap Kent en et logo van FC Twente. Ouk vindet wy gekrüüste paerdenkoppen up de geavel van olde twentske buurderyen. Eaveneyns kumt ouk disse geavels al düsenden jåren in vöär, so düt de archeology seen. Et paerd sol ofkümstig weasen van den sassisken held Widukind en anders wal van et paerd van Wodan, Sleipnir.
De ruteförme up twentske en achterhookske geavels bint ofkümstig van de rünenteyken (germaansk alfabet/okkulte teykens) vöär de klank ng en heytten Inguz. Inguz was ouk een god den stünd vöär et good-gån, landbouw, vrüchtbaarheid en arvelikheid/arvenisse. De sassen beröypen sich der op dat sy ofstamden van dissen god.
De månestanden bint ouk noch te seen up geavels. De måne was en is in vöäle kulturen an Moder Aerde (Friia of Vrouw Holle) verbünden. Want vroger wördden gelöyved dat et måndelikse bloden by vrouwlüde döär de stand van de måne estüred wördden, of gelyke löpt. Nu noch by de Wikka gebr7ked se disse symbolen noch ümme ear Godinne an te wysen.
Feesten
Groute rituele vüren tydens ear feesten makeden vake een belangryk deyl üüt. Dår sprüngen sy döärhen en danseden sy ümhen. De aske ströiden sy dernå oaver et land hen üüt vöär vrüchtbaarheid. Vöäle van disse vüren hebbed de karstening overleaved. Dan müt y denken an byvöärbeyld de påsvüren en brandwelen. Ouk andere gebrüken so as de Midwinterhoorn en de Meiboume hebbet de karstening oaverleaved.
De sassen brachtten ear goden, in de gedöänte van een bealden, veer mål in et jår ovvers, körtby de in-ewydede plaatsen, in een heilig wold of een soort tempel. Dat ovver konden spül weasen wat vöärof of-epråt was of wat u belangryk was, mar ouk deren en as et echt beröärt was mensken. Nå et ovver wördden et beald (ov meyrdere bealden) döär de gouwe, of oaver et land, de runde in edragen, ümme et heil dat by et ovver of-ebeaden was, oaveral up an te brengen. De warken van de preesters en töävenaars tydens ear gebrüken waren een belangryk ding.
De sassiske kalender begünden rund-an 25 december en in de månd december en januari (disse tyd wördt juul enöömd) wördden een 12 dagen durend festival evyred, et Jeelfeest enömed. In disse månden had y ouk de 'Modra niht' of "nacht van de moders". Dat is een religiöös feest wåroaver lüde nu barre weinig weat.
De volgende dåtums bint neet heylemåle korrekt up den dag of, et geböärden altyd wonneyr as de sünne of de måne op een bepålde stand stünded.
21 December: et Jeelfeest of Midwinter duurden twalv dagen (tüsken eyrsten karstdag en Dreekuningen), wårvan den körtsen dag van et jår de belangryksten is. Vake wördden der vüren an-estöäken en een bülte kabaal emaked, dårmed wördden de düüstere krachten up ofstand eholden. Et was en ritueel vüür ümme de sünne wear wakker te sküdden, de köäldte van et winter vord te jagen en de vrüchtbaarheid van lente wearümme te krygen. Up dissen nacht kümt Derk met den beer langes med de Wilde Jacht, bestånde üüt een leager van de selen van doude lüde. De douden kwamen dan ouk langes ear noch leavende verwanten, ümme ear te seagenen vöär et kummende jår. Dit feest wördden döär de roomsken ümme förmed töt et karstfeest.
thumb|280px|een båke by [[Onstwedde op Tweyde Påskdag 2004]] 20 Määrt: Ostara (nu: Påsken) vyreden de sassen de eare van et vannys untwaken van et leaven. Sy earet de natuur, dee nå et winter, höyr vrüchtbaarheid wearümme kregt. Hyr kümt et påskei ouk vord. Lüde gåt der vanüüt dat tydens dit feest vöäral Ostara an-eröypen wördden. Ostara wördden mangs lyk-an esat med de noordske godinne Vrya. Ostara is de godinne van et lecht, de warmte en vrüchtbaarheid. Ostara is vernömed når et ousten, dår wår de sünne dagens upkümt.
De uptochten hebbed döär de eywen hen een rundgang ewesd, een uptochte wårby wy dan denket an et trekken ümme de stypel hen med vlöggeln. Ouk bint olde germaanske rygedansen bekend wårby leder esüngen wördden. Dit is ekarstend en altyd noch up Oatmöske, in gekarstende varsy, jårliks edån.
'Et feest wördden in-ewesseled döär, et toon al langer bestånde, Påsken. Van dit feest hebbet de påsvüren, et vlöggeln en et eier etten de karstening oaverleaved.
Van dit feest hevt de meyiboum en verhalen oaver heksensabbaten de karstening et oaverleaved.
24 Juni: Midsummernacht, ov et Litha, is et feest van den langsten dag en den körtsten nacht van et jår. Vanof disse tyd wördet de dagen wear körter en kümt et winter körter by. Et volk gelöyveden dat tydens midsummernacht de planten geneaskrachtige en magiske krachten hadden. Sy waren dårümme vlink in de wear ümme te plükken. Groute vüren wördden der an-estokken ümme de düüstere krachten op ofstand te holden. Want de düüstere krachten kreygen vanof nu sütys an meyr leavrüümte, ümdat de dagen nu körter wörden en de nachten langer.
23 September: Harbst was de blyde tyd dat der oagst künden wörden. De oagst wårmed sy et winter overleaven konden. Et is et såd wat esaeied is tydens de länte, egröied döät et summer hen, vulgröied in et harvst en in de aerde wülke tydens et winter douds is. Et ängelsk Harvest betekkend oagsten, eaven as et oldsassiske Harbista. Dår kümt uns woord harvst ouk vord.
Kearlsbunden
By so bettyn elke germaanske stam, had y wal een gruppyn kearls dee samen een bund förmeden. So een kearlsbund stünden houge in anseen. Et was de elite under de krygers. Vöäle verhalen en nudaagse traditys vertelled uns noch ait dinge oaver disse bunden. Et was de vrymetselarye van dee tyd. Al disse kearls swöyren een eyd. Sy wydeden sich an de belangryksten god van de germaanske wearld: Wodan (oldsassisk: Woden), den was den god van de kryg, de röäring, de douden en wysheid.
verröäring
Et waren lüde dee unmündig stark waren. En dår hadden sy ouk ear trükys vöär en ear verhalen. Sy kleydden sich med de hüden van gedoude wulven en bearen. En med hülpe van drank, dans en leder makeden sy sich so wild in den kop, dat sy med de wulv of de bear eyne wördden. So waren sy in den kryg neet teagen te holden. Volgens ear güng Wodan ear altyd vöär. Hyr blekt et animistiske gelöyv van de sassen ouk: een deer kon uwen volggeyst weasen. Een totemdeer so as de noordske fylgja, meyrvold fylgjur. Een totemdeer den u ledt (in de sööktocht nå uw lot) en wår y usülven med vereynd. Verhalen oaver wearwulven -lüde dee sich in de nacht in wilde beysten verandereden- bint noch late herinnerings an disse lüde.
Disse krygers waren verwant an de noordske beserkers.
Borkeld
thumb|right|200px|Jeneawerbeaze thumb|right|200px|Grafheuwel
De Borkeld is ne boerskop in de Tweantse gemeente Riesn-Hooltn. t Wör in elk geval in t 18de joarhoonderd beskrewen toew t één boerskop vörmden met Look.
t Ongevear 600 beunder grote gelieknamige natuurgebeed De Borkeld van Staatsbosbeheer wörd van de boerskop of eskeaiden duur de A1. Dit gebeed ligt tusken de plaatsen Maarkel, Hoolten en Riessen.
Rekkelhoezn
Rekkelhoezn (Lokale skriefwieze: Riäkelhuzen, Hoogduuts: Recklinghausen) is ne stad in t Duutse boondslaand Noordrein-Westfaaln. t Lig in t noordn van t Roergebeed en is besteurskern van t Landskreis Recklinghausen. t Landskreis hef de meeste inwonners van Duutslaand. De stad zelf hef 115.385 inwonners (in 2012).
Borkeld
t Natuurgebeed besteet oet joonk bos, grote stukken heade, leemkoelen, akkers, gröslaanden en n stukken hoogvenne. t Bos is tusken 1930 en 1950 an eplaant. Hier he'j ook t grötste veeld jeneawerbeazen van Neerlaand. t Is n glooiend gebeed: n heugsten top, de Freeskeboarg, ligt op 40 meter, t leegste peunt op 13 meter boawen de zeespegel. An n raand van t gebeed, kort bie Hoolten, steet n infopeunt van t IVN. Duur Staatsbosbehear zeent verskeaidene waandelroutes oet ezat, dee't met pöalkes markeerd zeent.
Rekkelhoezn
Rekkelhoezn hef ne oppervlakte van 66,43 km². Börgermeaister is Wolfgang Pantförder.
Rekkelhoezen wör vuur t eerste neumd in 1017 as Ricoldinchuson. t Kreeg 1236 stadrechtn. Rekkelhoezn heurdn van 1150 töt 1802 bie t Vest Recklinghausen. Det was n rechtsgebeed wat as n soort oaversticht bie t koervörstndom Köln heurdn.
Borkeld
De Borkeld is ook n archeologies resservaat. 13.000 joar terugge warren der al jager-verzamelders. Det is an eteund met de veundst van steenbielen, hoedkrabbers en aandere woarktuge. De prehistoriese grafheuwels en neerzettingsplaatse dee't der eveunden zeent, zeent tusken de 6.000 en 4.000 joar oold. In 1997 zeent n antal grafheuwels duur de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek op eknapt.
Hibbrais
right|thumb|Hibbraise alfabet t Hibbrais is n Semitische toal en is de belaangriekse toal van Izrel. t Wordt schreven ien t Hibbraise alfabet van links noar rechts. t Hibbrais wordt zain as de toal van de Jeuden, omreden de Tora oorspronkelk doarien schreven is. Dizze toal, ook wel klassiek Hibbrais nuimd, wordt deur de Hibbraiskers Leshon HaKodesh nuimd, wat de hailege sproak betaikent. t Noudoagse Hibbrais wordt Ivrit nuimd, wat ien t Grunnegs letterliek vertoald worden kin as 'Hibbrais'. t Wordt proat deur om en bie 8,5 miljoen mìnsken ien Izrel en ien Jeudse gemainschoppen over de haile weerld.
Borkeld
De Leemkoelen in t gebeed zeent ontstoan duur leemwinning vuur t maken van bakkeie. Ze zeent vief of mear meter depe, en duur biezeundere umstandigheden komt der n poar aparte plaantensoorten vuur. Al in t 18de joarhoonderd was der ne pannenbakkerieje, woervan at de pannen in Tweante good verkocht wörden.
Hibbrais
t Hibbrais is aiwenlaank n dooie toal wèst, môr wör wel kunstmoateg ien leven holden deur de Jeudse hailege geschriften. Dit is verliekensboar mit t Latain. De toal bie t ontstoan van Izrel opnij ien t leven brocht. De luu dij veurtieds Jiddisch (Germoans Jeuds) en Sefardisch (Iberisch Jeuds) praiten, wizzelden dizze toal veur t Hibbrais. Dit wör veuraal doan deur de Zionisten, ien tieds dat veul extreem ortodxe rabbies zok hiertegen ôfzetten deden. Zai wollen n schaaiden holden tuzzen t Hailege Hibbrais as relegjeuze toal en t Jiddisch as toal veur aaldoag. Toch proaten veul charedische Jeuden tegenswoordeg wel Hibbrais.
Borkeld
De A1 is in de zeuwentiger joaren van t 20ste joarhoonderd dwars duur t gebeed hen an elegd. Duurdet n antal natuurbeskoarmers völle kabaal hebt emaakt bie de regearing, is der op t zuden van Riessen nen bocht in de weg emaakt, um t biezeundere jeneawerbeazenveeld te ontzeen. Op deezelfde stean wör in 2003 ne oawerstekplaatse vuur de deers (ekodukt) emaakt, en doarnöast ne oawerstekplaatse vuur fietsers en waandelders.
Hugin en Munin
Hugin en Munin (meysttyds ouk: Huginn en Muninn) sint twey raven uut de germaanske mytology. See sint helpers van den uppergod Wodan. Hugin en Munin vleget daags de neagen wearlden oaver en lüstert en kyket wat de lüde so by den ende hebbet. An et ende van den dag gåt se weaderümme når Wodan, landet up syne skolders en flüstert em allens wat se seen hebbet in de oren.
Huginn en Muninn wordet enöömd in de Dichterlike Edda, dee samensteld is in de 13. eywe uut öldere traditionäle brunnen: de verhaaledda en de Heimskringla van Snorri Sturluson en in de Darde Grammatikale Verhandeling van Óláfr Þórðarson en in de dichtkünst van de skalds.
Naam
De namen Hugin en Munin sint verwant an de neadersassiske wöörde höygen en meynen.
Eibarge
left|thumb|Mattheuskarke Eibarge (Nederlands: Eibergen) is ne plaatse in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Eibarge was tot an de gemeenteleke herindeling op 1 januari 2005 ne eigen gemeente. De stad ligt an et rivierken de Berkel, woar de ni-je gemeente Berkelland noar eneumd is. Et hef ongeveer 12.000 inwonners. Eibarge wöd deursneden deur de N18, de weg dèn vanaf Vasseveld noar Eanske löp, ok wal de Twenteroute eneumd. In 2003 is der deur de previnsie Gelderland geld reserveerd veur nen rondweg um Eibarge, moar dèn is der nog altied neet ekommen.
Frankenstein (band)
Frankenstein was een heavy metal-band dey in 1972 opericht wördden in Süüdwolde (Drenthe) en De Vårt (Åveryssel).
Van een eigen stüdioalbum is 't nooit ekomen. In 1982 kwaamp de versamelaar Metal Clogs üüt mit wark van de band. De single Back From the Grave Tour 84! kwaamp üüt in 1984. In 2008 verskeen Front of House Cassette Tapes 80-84: Live Bootleg.
Berthus Westerhuis maakte naam as producer; åver hüm verskeen in 2019 de biografy Ik Bruuthus.
BNN
thumb|Logo
BNN (Barts Neverending Network) is nen publieken umroop in Neerlaand, den't op is erichtet op 15 augustus 1997 en zik vuural richtet op de doelgroepen jeugnd tusken de 13 en 19 joar en de joonkvolgröaiden tusken de 20 en 34 joar.
BNN is begunnen as een eankelt tellevisieprogramma bie de weenstgewende tellevisiezeander Veronica, wat presenteerd wör duur Bart de Graaff. n Naam BNN, wat toertieds ne ofkorting was van 'Bart News Network', was eerst bedoold um de Amerikaanse niejszeander CNN (Cable News Network) op de hakke te nemmen.
Basse (Steenwiekerlaand)
Basse is een buurtschop in de gemiente Steenwiekerlaand in de Nederlaandse perveensie Overiessel. De buurtschop lig ten westen van et dörp Steenwiekerwold en dichtebi'j de greenze mit de perveensie Frieslaand. In 2008 woonden d'r 80 meensen.
Waarndoarp
Waarndoarp (Platduutse skriefwieze: Warnduorp, Hoogduuts: Warendorf) is ne stad in t oostn van t Meunsterlaand, in t boondslaand Noordrein-Westfaaln. De stad is ook de heuwdstad van de gemeente Waarndoarp.
Waarndoarp lig an de Ems, hef um de 37.000 inwonners en is vuural bekeand um de joarlikse hengstparades.
Umdet dr joarhoonderden laank vuural eboerd is um Waarndoarp, hef t n greun, laandelik karakter. Doarumme wörd de umgewing wal "Münsterländer Parklandschaft" eneumd (Meunsterlaands parklaandskop).
Dr lignt verskeaidene grote steadn um Waarndoarp: Meunster (30km), Osnbrugge (40km), Bieleveld (45 km) en Hamm (35 km).
Zudelike Oceaan
thumb|De Zudelike Oceaan naor de definitie van de Internationale Hydrografische Organisatie De Zudelike Oceaan, Antarktische Oceaan, Zuudpoolzee of Zudelike Ieszee is een aordig ni'je term veur de oceaan rondom Antarktika henne. De oceaan lop van Antarktika tot an 60 graoden zuderbriedte, of tot an de Antarktische konvergentie, een oceaankontrei die mit et seizoen op-en-daele gaot.
In de Zudelike Oceaan vermengen de kolde, noordwaarts stromende waeters van et Antarktische gebied heur mit de warmere subantarktische waeters. Eerder, en deur sommige eerdriekskundigen nog altied, wodden disse oceaan eziene as de zudelike gedieltes van de doedestieds roemer edefinieerde Indische Oceaan, Atlantische Oceaan en Grote Oceaan.
Van de vuuf oceanen is de Zudelike Oceaan de vierde in grootte. Een bulte zeeën maeken diel uut van de oceaan; de grootste daorvan bin de Weddellzee, de Somovzee en de Riiser-Larsenzee. In de kontinentale marge, et diel van de oceaan dichtebi'j Antarktika, bin der vermoedelik grote eulie- en gasvelden.
Diepte
De Zudelike Oceaan lig op et zudelik haalfrond en is miest tussen de vier- en vuufduzend meter diep, mit wat diepere en minder diepe dielen. De maximale diepte is 7434 meter, an et zudelike end van de Zuud-Sandwichtrogge op 60° 28' 46"ZB, 025° 32' 32"WL. In febrewaori 2019 bereikte de Five Deeps Expedition van de Amerikaanse onderzeeverkenner Victor Vescovo in een duukboot de oceaanvloere in et zudelike diel van de Zuud-Sandwichtrogge.
Gliebaone
thumb|260px|Gliebaone bie 't [[dolfinarium Harderwiek]] Een gliebaone is een speultoestel dat te vienen is in de speultune, 't zwembad of je kunnen 't alleenstaond antreffen. 't Consep is vrie simpel: mit een ledder gao-j een antal meter umhoge, um vervolgens van een breje, gladde 'planke' ummeneer te gliejen.
In zwembaojen wonnen gliebaonen gebruuk waor waoter as gliemiddel ummeneer streump, zodat de zwemkleding neet teveule sliet. Disse gliebaonen hemmen meestentieds een bulte bochen en kunnen makkelijk vuuftig meter lange ween, mar waotergliebaonen van meer as honderd meter lange bin der tegenswoordig oek. Um waotergliebaonen nog spannender te maken bin der soms oek gliebaonen in 't duuster. Bie disse gliebaonen gao-j deur een donkere buize mit daorin loch- en/of geluudseffekken.
Zudelike Oceaan
Klimaot
thumb|De twee grote zeestromen in de Zudelike Oceaan en de weersfronten De waetertemperaturen in de Zudelike Oceaan variëren van -2 tot 10 °C. Cyclonen bewegen heur in oostelike richting rond Antarktika en wodden intens vanwege et verschil in temperatuur tussen ies en open oceaan. In de kontreien van rond de 40 graoden zuderbriedte tot an de Antarktische Cirkel raozen de gemiddeld starkste wienden ter wereld. In de hiele Zudelike Oceaan kunnen deur et jaor henne iesbargen veurkomen.
In de Zudelike Oceaan bin der twee grote, ringvormige zeestromen (deurlopende beweging van et oceaanwaeter): de Rosszeestroom in de Rosszee en de Weddellzeestroom in de Weddellzee.
Piraat
Piraat kan 't volgende ween:
Zudelike Oceaan
Leven
In de Zudelike Oceaan vien ie een verscheidenheid an zeedieren die, direkt of indirekt, ofhaankelik bin van et fytoplankton dat der leeft. Onder de plaetselike fauna valen zeehonden, pinguïns, blauwe vinvissen, orka's, kolossale inktvissen en zeeberen. Alle veurjaoren maeken meer as honderd miljoen veugels heur nesten op 'e rotskusten van Antarktika en op de eilanen bi'j de kust.
Der bin betrekkelik weinig vissoorten in de Zudelike Oceaan, in weinig femilies. Onder de femilies mit de mieste soorten valen de slakdolven, de ieskabeljauwen en de putalen.
Vestingstad
Ne vestingstad is ne verdeadegboare stad, eleagen op ne strategiese plaatse an ne grenze of ne samenkumste van belangrieke laand- of waterweage.
In de löppe der joaren bunt völle vestingsteadn uutgebreid en noar de hedendaagse smake, stiel of eisen in-ericht. De stad wierd verdeadegd deur der muurn of later eerden wallen rundum hen te leggen. De toogängen konden wödden of-eslotten deur middel van stadspoorten. De wallen konden verdeadegd wödden mit handvuurwoapens en wierden dernoast vake verstarkt mit bolwarken, woar vandan de poorte mit kanonnen beveilegd konden wodden. De verdaedeging wodden nog dooltreffender emaakt deur der grachten umhen te leggen. Veur de poorten wödden dan valbruggen an-elegd. In de grachte wödden veur de poorten ravelienen anelegdt as döbbele bescharming. Binnen den vesting waren Kazernes, Arsenoalen en beschut under den groand, bomvri-je Kruutmagazienen in den heufdwalle. Tiedens et oprukken van soldoatn wödden veulal grotere tröppe soldoaten as tiedens vrede bi-j de burgerleu inkwarteerd.
Bi-j völle steadn bunt, veural in de 19de eeuwe de stadswallen ofegroaven en grachten wier edempt noadat den verdeadigingstaak vort was, om plaatse te maakn veur de uutbreiding van de stad.
Medrid
Medrid of Madrid is de heufdstad van Spanje, van de Comunidad de Madrid en van de pervincie mit dezölfde name. De stad, ok wal La Villa y Corte enuumd (ongeveer De Stad en 't Hof), hef 't grootste oppervlak en de mieste inwoners van alle Spaanse steden, mit officieel 3.132.463 inwoners in de gemiente en 5.843.031 in de metropool, waordeur 't op de darde plek kump van stedelijke gebieden mit de grootste bevolking in de Europese Unie.
As heufdstad van de staot huusvest Medrid de gebouwen van de oaverheid, 't parlement (las Cortes) en veuranstaonde oaverheidsinstellings. Ok de keuning van Spanje hef er zien officiële residentie. Medrid is een belangriek financieel, industrieel en cultureel centrum. Een bulte laandelijk opererende bedrieven en een köppel van de grootste corporaoties ter wereld hebt d'r heur stee. In Medrid viej de heufdvestiging van de Wereld Toerisme Orgenisaotie. Ok orgeniseert ze er de toerismebeurs FITUR. D'r bint internationaol bekende musea zoas 't Prado, 't Thyssen-Bornemisza en 't Reina Sofía.
Medrid begunden as een verstarkte vesting van de Moren (Mayrīt, مجريط; in old Kasteljaons Magrit, Magerit of Matrit). Verskeiden skrievers mient op basis van archeologische vondsten det dizze vesting ebouwd wördden op de plek van een zeuvende-ieuwse Visigotische nederzetting mit de name Matrice of 'revierbedde'. De plaatse wördden in 1083 veroaverd deur Alfons VI van Castilië. De Spaanse keuning Filips II keus de stad in 1561 veur zien hof, daormit 't de eerste permanente heufdstad van de Spaanse monarchie wördden. Van die tied of - behalve van 1601 töt 1606, toe as Valladolid veur een tiedtien de heufdstad was - hef Medrid de heufdstad van Spanje ewest. Ok van die tied of hef 't de regeringszetel ewest, behalve in de Spaanse börgeroorlog, toe as de regering van de Rippebliek tussen november 1936 en jannewaori 1939 in Valencia en Barcelona zat.
Rifferenties
De rifferenties bint Spaanstalig as ter niet aanders bi'j stiet.
Sparta Rotterdam
Sparta Rotterdam is ne Neerlaandse voetbalverenige oet Rotterdam den at an betaald voetbal dut. Ze doot seend öare oprichting in 1888 met in t Neerlaandse betaald voetbal. t Eerste elftal wörd rechtevoort etraind duur Foeke booy.
Vanoolds hooldt Sparta zich noast voetbal bezig met aandere sportn zo as krikket, atletiek, honkbal en softbal. Seend een poar joar wördt dr oonder n naam Sparta ok rugby espöld. Oet de verenige R.V. & A.V. Sparta kömn dan ok verskilnde Rotterdamse sportorganisasies voort. De algemene voetbalklub maakt nog aaltied deel oet van R.V. & A.V. Sparta. Vuur de betaald-voetbalaktiviteaitn wör duur de verenige op 14 juni 1976 de onofhaankelik woarknde Stichting Sparta Rotterdam in t leawn erop.
Spiekerhouwn
thumb|300px|Spiekerhouwn Spiekerhouwn of Neagelhouwn is n volksspölleke vuur in kafees, keetn en op buurtfeeste, woerbie t de bedoling is at spöllers um buurtn met nen hamer of moker nen zeuwn- of neegndoems spieker in zo min meugelik höwwe töt an n kop in n stuk van nen of ezaagnden boomstam houwt.
Spölverloop
Eelken spöller krig eenn spieker. Den mag eelken spöller eerst rechtop in t hoolt vaste tikn. Doarnoa mag iederene een moal per buurte nen houw op n eegnen spieker geewn, woernoa't n hamer duur egeewn mut wordn. A'j n spieker skel houwt ma'j um eawn wier rechtop tikn. Denne wat n spieker as eerste helemoal in t hoolt hef ehouwn hef ewunn. In nen variaant op t spölleke mut denne wat n spieker dr t leste in hef dr n röndjen beer in doon. Hierduur wörd t spölleke noa verloop van tied aal meuiliker.
Kampioenskopn
In t Tweantse Riessen wordt alle joarn de wearldkampioenskopn spiekerhouwn eheuldn. Dr is zeelfs ne echte bokaal bie. t Houwn gebuurt hier met nen kaphamer, met de platte kaante. Hierduur wörd t extra lastig um n spieker good op n kop te raakn. n Winner mag zik n joar laank plearkeunink neumn.
Media
In t tellevisieprogramma Kopspijkers van de VARA, wat leup van 1995 töt 2005 en presenteerd wör duur Jack Spijkerman, was n vast spiekerhouw-deel, woerbie't twee gäste van t programma um buurtn vroagn kreegn oawer öar eegne vakgebeed. Elke keer as ze ne vroage good hadn, mochen ze nen houw op n spieker doon. Denne wat zinn spieker t deepst in de houwtoafel ehöwn har, har t oonderdeel ewunn.
Fries-Drèentse oorlog
De Fries-Drèentse oorlog of Friese anval op Drenthe (1231-1233) was een anval op Drenthe deur een Fries leger det eleid wördden deur de bisschop van Utrecht Wilbrand van Oldenburg.
Ien 1231 leup dit op oorlog uut. De kroniekschriever van de Quedam narracio de Groninghe, de Thrente, de Covordia et de diversis aliis sub diversis episcopis Traiectensibus benaodrokten det de Friezen hielemaole niet verplicht waren töt dizze militaire hulp. "Zi'j bint jao vri'j volk en ontslagen van harde heerschoppi'je". Zi'j deuden daorumme mit, skreef de kronieker, uut zuver en vroom meelie "en ok umme de aflaot".
Zoveule Friezen waren d'r drok op um mit te vechten det 't leger ien twei dielen esplitst mus wörden. De strieders uut Stavern, Westergo, 't Nijland (ien-epolderde Middelzee), Borndego en Smallingerlaand kwamen bi'j Bakkevene te hope. De aanderen, die tussen Liwwadden en de Lauwers woonden, trökken De Marne bi'jlanges Grunning binnen en wördden deur de bisschop zölf an-evoerd.
De Friezen verleuren de slag deur verraod. Vieftig man raakten uut de tied en een wieder groot antal wördden deur de Drenten ien gevangenschop eneumen.
Auguste de Marmont
thumb|250px|Marmont op een schilderi'je Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont (Châtillon-sur-Seine, 20 juli 1774 - Venetië, 2 meert 1852), was een Frans soldaot en generaal. Hij was ok duc de l'Empire en daorbi'j de 1e härtog van Dubrovnik (Ragusa). In Nederlaand is e veural bekend deurdet zien troepen de Pyramide van Austerlitz ebouwd hebt in de gemiente Wombärg.