cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ålkraie
Markteykens
De ålkraie is twüsken 77 un 94 cm grout un het en vlünkenspanwydde van 121–149 cm. Döär de lyke grötde un den lyken vlünkenslagrytmus löt see in earen vlog en beaten gooshaftig. See het avers en groaver hals, en kraftigen snavel un en länger staert. An dat kin is see wit, man anders sügt dat vedderkleyd swarthaftig uut, uut de naegde meist metalsk blenkeren gröön or blauw. Juvenile voagels hebbet anders as de adulten voagels en witten bet grysen buuk. thumb|upright|Juvenile ålkraie in winterkleyd.
Vorspreyding un leavensgebeed
[[Bestaand:PhalacrocoraxCarbo.png|mini|400px|De werldwyde vorspreyding van de ålkraie. Kyk up, wat hyr de afrikaansken subspecies med inteykend sint, dee hüüdtodaags as separate species witbostålkraie Phalacrocorax lucidus reakend wardet.
]]
De werldwyde populatioon van de ålkraie bedrigt nå skätting 1,4–2,9 miljoon individuen. Van de subspecies brödet twey in Europa: sinensis un carbo, wårvan in dat jår 2006 de europääske populatioon van sinensis 232.300 pår un dee van carbo 52.100 pår bedroog. Dat wardt vormoded, wat de heyle pårantal in Europa meddewyle up 401.000–512.000 anwussen is. Talrykst is de ålkraie in Europa in disse landen:
De subspecies van de ålkraie vordeylet sik nå de achternåkoamen manere:
Medto wardt de japaanske ålkraie ouk as eygen subspecies P. c. hanedae teld.
Leavenswyse
De ålkraie höldt sik in swarms or gruppen vöäral an klippen, velsen un up houge sey up. Geslächtsryp wardt de ålkraie med 3 or 4 jår un bröden deit see in gemeynskoppen in uut sprokholt bouwde nesten up velsen or in böyme up lütte eilanden. Twüsken aprilmånd un meimånd legt dat wyven 3–5 eier, dee de ölderen en 28–31 eavenlyds tyd bebrödet. De jungvoagels hödet se en 120–130 eavenlyds tyd, dårvan 45–55 eavenlyd in dat nest.
Nei-Dörd
Nei-Dörd (Nederlaans: Nieuw-Dordrecht) is een dörp in de Nederlaandse pervincie Drenthe, gemiente Emmen, mit um-en-bij 2.080 inwoners (1 jannewaori 2021).
Nei-Dörd is een ontginningsdörp, elegen op een zaandrogge (een uutloper van de Hondsrogge) in 't zuudoosten van de stad Emmen. Nei-Dörd was in 't begun een streekdörp, en hef deur de neibouw van nao de Tweede Wereldoorlog een dörpskoeme ontwikkeld.
Bezienswaordig is de witte Nederlaandse Hervormde Karke uut 1874, mit een toren uut 1911. Daornaost kuj de Collectie Brands bezuken, een umvangrieke privéverzameling van Jans Brands aover de Drèentse geschiedenis.
't Dörp hef een openbaore basisschoele en een supermarkte, mar wieder weinig eigen veurzienings. In 't westen en zuudwesten van 't dörp ligt wel enkele grote bedrieventerreinen. 't Dörp is goed bereikbaor via de N862 en de N37.
Zutfent
Zutfent (Nederlaans: Zutphen) is ne (veurmoaligen) heufdstad, stad (Hanzestad) en gemeente in de Nederlaanse pervinsie Gelderlaand, en lig an de revier de Iessel an de munding van de Berkel. Naobie-elegen plekken bin Apeldoorne, Arnem, Deutekem en Dèventer. Op 1 jannewaori 2007 had de gemeente 46.709 inwoners (bron: CBS). Per 1 jannewaori 2005 is de veurmaolige naost-elegen gemeente Warnsveld efuseerd mit Zutfent.
Zusterbanden
Zutfent hef een zusterband mit de volgende plekken:
Robin Page
Robin Frederick Page (Londen, 2 november 1932 – Canada, 12 mei 2015) waar ain Brits-Canadees konstschilder en baildhaauwer. As perfesser waar 'e verbonden aan verschaidene Duutse academies veur de konsten.
Erwin Nyhoff
Erwin Nyhoff (Erwin Nijhoff, 29 september 1972) is een zanger, gitarist en liedtiesskriever uut Dalsen. Hi'j zingt miest in 't Engels, mar hef ok in 't Sallaans op-eneumen.
Robin Page
Page roakte bekend as ain van de veurmannen van konstbeweegen Fluxus en waar oprichter van kunstbeweegen Jape Art. Hai waarkte onder aigen noam, moar ook onder 't pseudoniem Bluebeard (Blaauwboard). As konstenoar haar Page n beulde talenten: hai was onder aandern cartoonist, muzikaant, konstschilder, staindrokker, baildhaauwer en podiumkonstenoar. Zien waark wordt vailal kenmerkt deur absurdisme en satire, woarbie mit noame de konstwaereld (en nait in leste stee de konstenoar zullen) op hak nomen wordt. Ondaanks t grote vakmanschap van zien waark en dailnoame aan Documenta - de wichtigste tentoonstellen van haidendoagse baildende konst op eerd - kreeg Page tiedens zien laiven anders nooit volledige erkennen veur zien waark. Woar hai wel erkennen veur kreeg waar zien invloud op meziek. Hai wordt zain as groundlegger van 't guitar smashing in de popmeziek.
Erwin Nyhoff
The Prodigal Sons
In de jaoren neengtig was hi'j slim succesvol mit zien band The Prodigal Sons, die mit 't debutalbum Wine of Life (1993) kats goed op 'e kaorte kwaamp te staon. De band speulden op 't Pinkpop-festival (1994) in Laandgraof en tweimaol op 't prestigieuze South by South West-festival in Austin, Texas (1995 en 1997). 't Tweide album In the Eye of a Stranger (1995) harren de mèensen veule minder oog veur.
Stille tied
The Prodigal Sons gungen in 1997 uut menare, waornao 't een tiedlaank stille was rond Erwin Nyhoff. Hi'j speulden mit een gelegenheidsbandtien in 't akoestische circuit, mar har tied neudig um humzölf muzikaal weerumme te vienen. Hi'j leverden bi'jdragen an tribute-cd's veur Boudewijn de Groot en Doe Maar, en trad op mit de originele slagwarker en gitarist van Elvis Presley, respectievelijk DJ Fontana en Scotty Moore.
Solo-carrière
Bi'j een optreden veur 't radiopregramma Leidsekade Live vund hum een mitwarker van Warner Music Benelux. Bi'j dit label brocht Erwin Nyhoff in 2001 't 't album Take Your Time uut, in Nashville op-eneumen en eproduceerd deur Richard Dodd. Mit dit album kwaamp Nyhoff as solo-muzikaant naor veuren. Sindsdien toert hi'j regelmaotig mit verskillende samenstellings deur Nederlaand.
Nyhoff zien hitsingle You Still Think kuj heuren in de speulfilm van Robert Jan Westdijk Phileine zegt sorry (2003), naor een roman van Ronald Giphart.
In 2011 zingt Erwin in The Voice of Holland, hi'j zat bie Angela Groothuizen. Hee is daor daarde eworden.
Kattewiets
thumb|300px|De Spodek-arena bij naacht Kattewiets (Pools: Katowice, Duuts: Kattowitz) is de heufdstad van de Poolse pervincie Silezië.
De stad zölf hef 301.834 inwoners (2014) en vörmt 't centrum van 't industriegebied van Opper-Silezië, dat met zien 3,5 miljoen inwoners in zowat de grootste agglomeraotie van Polen vörmt, zölfs nog groter dan die van Warschau.
Geschiedenis
In 1920 wör der in de Pruusische pervincie Opper-Silezië een referendum holden um vast te stellen of 't gebied toewezen zol wörden an Polen of an Duutslaand. Nao ofloop wör besleuten 't gebied half-um-half te dielen. Hoewel in Kattowitz (zoas Kattewiets doe nuumd wör) 80% van de mèensen veur Duutslaand stemde, wör de stad toch toewezen an Polen. In 1945 mos de Duutstaolige bevolking de stad verlaoten. Van 1953 tot 1956 had Kattewiets de naom Stalinogród (letterlijk: Stalinstad, wat ok weer verwiest naor 't Russische Stalingrad).
Districten
right|thumb|Districten van Kattewiets
Zustersteden
Kattewiets is een zusterstad van de volgende steden:
Rietpenne
De rietpenne (of: bamboepenne) is 'n van bamboe emaakte penne, zo as die orsponkelijk in China gebruukt werd.
'n Rietpenne is vri'j ienvoldig te maken. 'n Stukkie bamboe wördt schune of-esneden en vervolgs in 'n punte modelleerd. En as leste wördt d'r vake veur 't lopen van de inkt 'n verticaole snede maakt. Maar, da's nie perse neudig.
Wat betröf dizze constructie is de rietpenne te vergelieken met de Europese gaanzeveerpenne.
Marjolein Rothman
Marjolein Rothman (15 mei 1974, Eibargen) is 'n Nederlaanse kunstskild'resse, op-ewassen in 'n Achterhoek.
In 1992 gung zi-j de kunstopleiding op AKI in Eanske doen. Wat joaren later is 'e der van of-estudeerd. Doarnoa hef 'e heur pad verder uut-ezet in de kunstweerld. Teagenswoordig woont 'e op Amsterdam, en gef noedaags ok wat dagen lesse op AKI en HKU.
Delaware
Delaware (Oetsprekn as "Delle-wear") is nen stoat van de Vereanigde Stoaten. Op t zuudn en westn greanst t an Maryland, op t noordoostn an Niej Jersey en op t noordn an Pennsylvanië. n Stoat hef zinn naam te daankn an Thomas West, 3de Baron De La Warr, nen Britsen edelman en ook n eerstn koloniaaln goeverneur van Virginia. . De heuwdstad van Delaware is Dover.
Delaware lig int noordoostelike deel van t skiereilaand Delmarva en is n tweede-kleainsten stoat wat oppervlakte angeet, n stoat met op vief noa t minste antal inwonners, mer wal op vief noa dichtstbevolkten stoat (oawer de 900.000 inwonners op 6452 veerkaante kilometer). Delaware is opdeeld in dree strekn. Van noord noar zuud zeent dit New Castle, Kent en Sussex. Terwiel't de twee zudelike strekn t aait van boern hef mutn hebn, is de strekke New Caste mear industrialiseerd.
Vuurdet de Europeaann in t 16de joarhoonderd kömn anzeailn, woonn dr in Delaware verskeaidene groepn Oorsproonkelike Bewonners, zo as de Lenape in t noordn en de Nanticoke in t zuudn. t Wör oorsproonkelik koloniseerd in 1631 duur de Hollaanders, bie de Zwaanendaelkolonie, kort bie t hudige städke Lewes. Delaware was ene van de Darteen Kolonies dee't metdeedn an de Amerikaanse Revolusie. Op 7 december 1787 was Delaware n eerstn stoat den't offisjeel n Amerikaansen Groondwet annöm, woerduur't Delaware nog aait bekeand steet as The First State (n Eerstn Stoat).
Hillege Week
thumb|right|Kristus deur Bartolomé Murillo De Hillege Week of Gouie Week is ien t kristendom de noam veur de week vanoaf Paalmzundag tot Poaskezutterdaag. t Binnen de lètste zeuven doagen van de vasten van 40 doagen. Ien dizze week heernemt de liturgie ien de Kattelieke Kèrk, de Oosters-Ortodoxe Kèrke en ien meer of minder moat ook de aandere kèrke, t luden, staarven en verraaizen van Jezus Kristus. Ien dizze week gaan de vasten (ook wel Veertigdagentijd) over in de passie- of lijdenstijd. Vrogger duurde dizze passietied nog n week laanger, omreden man al n week eerder begon mit t lezen van t ludensverhoal, noamelk op passiezundaag, de zundaag veur Paalmzundaag.
Ien dizze doagen tot t Hoogfeest van Poask tou worden aal gebeurtenissen heerdocht dij de keern van t kristelk leuven uutmoaken. Doarom wordt Poask mit de veurberijdende doagen algemeen as t belaangriekste liturgische hoogfeest beschaauwd, al wordt kirst tenminste ien t Westen deur t volk uutbundeger vijerd.
De Hillege Week het as swoartepunt t Triduum Sacrum dat bestijt uut de drij doagen Widde Dunderdaag, Gouie Vraaidaag en Stille Zutterdaag.
Noord Döarningen
thumb|right|200px|Noord Döarningen op de kaarte van Deenkellaand Noord Döarningen is n doarp in de gemeente Deenkellaand in t noordoosten van Tweante. t Ligt an de N342 op t noorden van Deanekaamp en op ongevear 1 kilometer van de Duutse greanze.
t Doarp hef ne beste geskiedenisse, want in 1382 wörd de boerskop North Dorningen al eneumd. Per 1 jannewoari har t doarp 360 inwonners.
De plaatse is bekeand van t Klooster Noord Döardingen, ne oolde havezate en boerenoarf, wat toew nog t Lubberdink heten, en det wellicht al vanof t begin van t 13e joarhoonder besteund. t Is n klooster ewörden toew at de zusters Franciskanessen der in treuken, en doarumme ook Klooster Fransiskanessen eneumd wordt. Bie t klooster steet nog aait ne boerderieje bie. t Klooster is egendom van de Roomske Sint Nicolaasstichting.
Vearder steet der ne parochiekoarke in t doarp: de R.K. Parochie H. Jozef. Verder staat er een parochiekerk in het dorp, de R.K. Parochie H. Jozef genaamd.
Bekeande leu oet Noord Döarningen
Hennie Kuiper, wielrenner
Skiereilaand
thumb|right|200px|n Skiereiländsken in [[Kroatie.]] n Skiereilaand of halfeilaand is n stuk laand det an alle kaantn umreengd wörd deur laand met uutzoonderige van een smal stuksken laand. Det betekkend det t nog net gin eilaand is (skier steet veur biejnoa).
Grötte
thumb|left|250px|t Iberies skiereilaand met de dree laandn dee dr op lignt: [[Spanje|Spannie, Portugal en Andorra.]] De grötte van n skiereilaand kan verskiln van eankele veerkaante meters töt meardere duuzenden kilometers in t veerkaant. Zoo zeent Walcheren en Zuud-Bevelaand in Zealaand twea an mekoar vastlignde skiereilaandn, moar is t enörme Iberies skiereilaand net zoo good dr ean van.
In Neerlaand
In Neerlaand zeent veer uutsteksels van t laand dee skiereilaandn eneumd könt wordn:
Brunssem
Brunssem (Limburgs: Broenssem) is ne plaatse en gemeente in et zuudoosten van Nederlaands Limburg en hef ne oppervlakte van 17,30 km². Brunssem mek deel uut van et bestuurlekn soamenwarkingsverband Parkstad Limburg en ligt in de Oosteleke Mienstreke.
Talen
In Brunssem wodt dree verskillende talen esprokken. Meest esprokken is et Nederlaands, doarnoa et Engels en et Limburgs. Limburgs wödt doar neet zovölle esprokken as in andere Limburgse gemeenten, deurdat der deur de mienen völle verskillende kulturen in Brunssem bunt kommen wonnen. Et Engels wödt deur rundumme 3.000 leu esprokken, woarvan völle bi-j et JFC HQ van de NAVO in Brunssem eploatste butenlandse soldoatn. Brunssum kent vanof den Tweede Wereldkrieg ne Poolse gemeenschop. Vri-je Polen dee noa den Tweede Wereldkrieg neet trög konden keren noar Polen vonden hier veulal wark in de mienen.
Farao
Farao is n titel veur Egyptische vôrst dij veur meer as 3000 joar trug over t grode Egyptische riek regeerden. Zai luitn de bekinde graftempels en piramides, veur zok baauwen p, om begroaven te worden.
Faraos dij t maist vernuimd binnen deur opgroavens, binnen bieveurbeeld Toetankhamon, Toetmoses en Ramses II
De farao's van t olle Egypte binnen onderverdaild in 31 Egyptische dynastien en 2 dynastien van bezetters (Macedonische dynastie en ptolemeïsche dynastie). Voak waren farao's mannelk, moar oetzönderns as Nefertiti, Hatsjepsoet en Cleopatra hebben zochzölf in de geschiednis zet. Bie Hatsjepsoet gong t zo wied dat zai zölfs n kunstboard druig, n ding dat veur en noa heur allend moar deur mannen droagen wuir.
Farao's wuiren voak op goddelke wies vereerd, omdat mìnsken dochten dat de farao kontakt haar mit de goden en zölf n god was. Farao's duigen den ook voak n kroon en golden sieroaden, mit in heur haand n golden septer.
Celsius
Celsius is een temperatuurschaole. Howel tegesworig de temperatuur officieel in de SI-eenheid kelvin uut-edrok mut wonnen, is graojen Celsius (°C) nog steeds een veulgebruken, en officieel toe-estaone, eenheid. An de ene kaante umda-w der heel arg an ewend bin. Mar oek umdat de dagelijkse temperaturen um ons hinne mit disse schaole in haandzame getallen uut-edrok wonnen. Engelstalige lanen gebruken vake nog de schaole van Fahrenheit (de Verenigde Staoten van Amerika en Jamaica. Oek wonnen Fahrenheit nog wel gebruuk deur de ouwere generasie van 't Verenigd Koninkriek, Australië, Zuud-Afrika, Niej-Zeelaand, Kanneda, en Ierlaand).
Oorspronkelijk was de Celsiusschaole edefinieerd mit twee iekpunten:
Umdat zowel 't vriespunt van waoter as 't kookpunt ofhankelijk bin van de heersende luchdrok ontstung op termien behoefte an een betere definisie. Sinds dee tied is de schaole van Celsius edefinieerd deur de volgende twee punten:
't Tripelpunt is een punt waor de dree faoses van waoter, gas, vleuistof en vaste stof, bie mekaar kunnen bestaon. 't Tripelpunt is een vaste kombinasie van temperatuur en drok.
De graod Celsius is eneumd naor de Zweedse astronoom Anders Celsius (1701-1774), dee disse schaole veur 't eers veurstelde in 1742. Oorspronkelijk had Celsius veur ogen dat 't vriespunt van waoter bie 100 graojen zol liggen, en 't kookpunt bie 0 graojen. Aandere luui, meugelijk Carolus Linnaeus of Daniel Ekström zaggen de 0 en 100 graojen liever ummekeerd.
Binnenstad (Eanske)
De binnenstad, ok wa stad öf city nömd, is nen buurt in Eanske in t Stadsdeal Sentrum in Eanske, in de Neerlaandse preveensie Oaweriessel. De wieke wör in an alle kaanten begreansd deur de Sentrumringe. De buurt is lean in de wieke Binnenseengelgebeed.
Beschrijving
In de binnenstad kö'j t weenkelheart en t henstapgebeed van de stad veenden. De measte weenkels stoat roond ömme t Van Heekplein en de measte terraskens kö'j an de Olden Markt veenden. In t neurden van de binnenstad bint de völle kultureale instelligen, woarönner t Nationaal Muziekkwartier en t Muziekcentrum Enschede. t Stadhoes en t Stadskantoor vörmt t bestuurlike sentrum van Eanske en beveendt zich in t mirren van de binnenstad.
Ok öp t gebeed van verkeer en vervoer lög t daalpeunt in de binnenstad. Zo kö'j der t Stasjon Eanske veenden, woar dreks nöast t sentroale busstasjon van de stad lög. t Grötste deal van de bussen döt döarnöast ok an de halte biej t Van Heekplein stoppen. Der bint ok twea gratis bewöakte feetsenstalligen, eane biej t Van Heekplein en de oare önner t Werkplein Eanske biej t kruuspeunt De Raaff. Ok bint der n oarig antal parkeergarages, woarvan de grötste (1650 parkeerploatsen) önner t Van Heekplein lög.
Oetgoande lienden
Kattegerie:Tweants artikel Kattegerie:Eanske
Ölliekneppe
Ze wordt emaakt duur met twee leppels t deeg in hete baköllie te doon, woerduur at dr n betn nen bolvorm an keump, den at mooi broen mut wordn. Met ne iestange kö'j t deeg in meujerder boln dreein.
t Beslag wörd meestieds emaakt van bloom, eier, gist, zoolt en louwn melk. Mangs wörd in plaatse van gist ook beer gebroekt, umdet hier t gist al bie in zit. Doarnoa mut t beslag n uur riezn, zodet t lochtig wörd. Vake wordt de knepn met streeisuker bestreeid.
In Vlaandern wordt de öllieknepn ook wal smouteboln eneumd, umdet ze vrooer in t vet van osns of sköape (smout) ebakn wördn. Disse knepn beent neet evuld. In Neerlaand doot ze dr kreentn of rozienn duurhen, vake nog met stuks appel dr bie duur. In Tweante legnt ze mangs de rozienn nen oawnd in t vuurtn in de rum, woerduur at de rozienn nen stöarkerden smaak kriegnt, de zogenaamnde boernjongs, of rumboonn.
Oarsproonk
De eerste knepn in Neerlaand wördn egetn roondumme t Germoanse joelfeest, woerop at de leu geleuwdn det de godin Perchta en aandere kwoade geestn zoln roonddweln. Dengennigen den at ne ollïekneppe har egetn was beskoarmd teegn t zwoard van perchta, det duur de vettigheaid van t lichaam zol gliedn, zoonder t lös te sniedn. Mear dr wordt ook öllieknepn in Portugal egetn. Dr geet n verhaal det de Jödn van doaroet richting Neerlaand vluchtn toew at de Spaanse Inquisitie öar te noa köm. Hierbie namn ze öare öllieknepn met. Ze deedn dr ook allerhaande zuudvruchtn duur, dee at de Germoann neet ekeand köant hebn. De hete öllie zol verwiezn noar de aaitbraandnde vlamme in de teampel van Jeruzalem. völle gerechtn van de Jödn verwiest noar t geleuf.
Knepntest
Alle joarn heuld t Algemeen Dagblad de AD-öllieknepntest, woerbie at nen koppel beoordelers met stekpreuwn bepoalt wee at de beste öllieknepn verkoch. Noa at de leste veer joar de test aait ewunn wör duur de kroam vna Richard Visser oet Rotterdam, is'e in 2007 terechte kömn bie bakker Van Maanen oet Katwiek, den at in 2001 ook al ewunn har. As tweede köm toew Monique Visser (zuster van Richard) oet Moassluus, en as doardes köm Paul Berntse oet Didam.
Aksies
Völle vereniges, zoas koorn en muziekkorpsn, probeert alle joarn öare kas te spekn, duur öllieknepn te bakn. As kleaine toovoging wördt dr dan ook muziek bie emaakt.
Grote Oceaan
Grootte en diepte
De Grote Oceaan is de grootste oceaan op eerde, mit een oppervlak van 165,25 miljoen km², oftewel zo'n 46% van et wereldwiede waeteroppervlak en zo'n 32% van et eerdoppervlak. Aj der de raandzeeën bi'j optelt, bedrag de waetermassa zels 35% van et totale eerdoppervlak. De Grote Oceaan is groter as alle laandparti'jen ter wereld bij mekaer.
De Grote Oceaan hef een gemiddelde diepte van vierduzend meter. In de oceaan lig de Marianentrogge, de diepst bekende plekke in ienige oceaanbodem. De Challengerdiepte daorbinnen is et diepste punt van et eerdoppervlak.
Eilanen en raandzeeën
Op de westelike raand van de Grote Oceaan hej verscheiden grote zeeën, waoronder de Zuud-Chinese Zee, de Oost-Chinese Zee, de Japanse Zee, de Zee van Ochotsk, de Filipiense Zee, de Koraalzee en de Tasmanzee.
Biebel (Grunnegers)
Biebel is de noam van de n verzie van de Biebel, t hailege bouk van t Christelke geleuf, in t Grunnegers. Eerste drok is in 2008 verschenen èn loater binnen der nog n twijde en daarde drok moakt. Ook al wordt e in de volksmond voak de "Grunneger Biebel" nuimd, de officiële titel, woarmit e in de registers inschreven is, is gewoon "Biebel", wat ook op de omslag staait.
Grote Oceaan
Zeestromen
Zeestromen verdielen de Grote Oceaan in twee waetersystemen, die grotendiels onofhaankelik van mekaer bewegen en die mekaer bi'j de evenaar in de mute koemen: de Noordelike Grote Oceaan en de Zudelike Grote Oceaan. Allewel de Galápagoseilanen en de Gilberteilanen op de evenaar liggen, wodden zie bi'j et zudelike pat eteld.
Biebel (Grunnegers)
Geschiedenis
De eerste initiatieven veur t vertoalen van de Biebel in t Grunnegers waren in 1959, dou ter wat laiden èn psaalms vertoald werren. Aan de echte biebel zulvens wer pas in 1973 begund. De kulturele road van de pervinzie Grunnen haar dou twij kemizzies in t leven roupen, aine veur t Olde Testament èn aine veur t Nije Testament. Joaren laank hebben verschillende mènzen heur hier bie aansloten. t Waark van dizze kemizzies, of "waarkplougen" zo as zai heurzulf geern nuimen, ging in t begun nait hail vlot. Òf en tou wer ter wat publizeerd, mor veul was t nait. In 1987 werren de eerste twij boukjes oetgeven, te waiten Samuël 1 èn t Evangelie van Lucas. Noa de oprichten van de Liudgerstichten in 1989 is de boudel pas goud aan de gang kommen. De stichten hil touzicht op èn reguleerde de kemizzies èn t vertoalen ging aal gaauwer. Doarnoast werren der ook biebelvertoalwedstrieden holden, woarvan bie oetendelke vertoalen sums ook gebruuk van moakt is. Ondanks dat aal bouken van Biebel al n zetje kloar waren, duurde t tot 2008 tou dat t haile bouk oetgeven wer. Men koos doarveur om zeker wezen dat de Biebel haildal goud was èn dus om t nog even n zetje noakieken èn herzain te kinnen. Op 25sten oktober 2008 is de biebel officieel prezentaaierd in Martinikèrk in Stad. Noast t Olde èn Nije Testament hebben ook de Deutrocanonieken èn verschaaidene kèrklaiden n officiële vertoalen kregen.
Biebelgrunnegers
Omreden der in Grunnen verschaaidene varianten bestoan van t Grunnegers, is ter veur t schrieven van Biebel n mengvörm bedocht van benoamen Hogelaandsters èn Veenkelonioals. Zo is der kozen veur oet in stee van uut, mor in in stee van ien. t Veenkelonioalse mènzen (HGL: mènsken), èn (HGL: en) en bruken (HGL: broeken) komt veur, in tieds t Hogelaandster mènsk veur enkelvold veurkomt en woorden as ènd (VEK: ìnd), hil en vil (VEK: huil en vuil) en wer (VEK: wuir). Doarnoast let man lidwoorden vot, zo as dat benoamen veurkomt in t Hogelaandsters en in mindere moate t Oldambtsters.
Grote Oceaan
Zeestromen
De stroomrichting lop over et algemien mit de wiezers van de klokke mit op et noordelike haalfrond en teugen de wiezers in op et zudelike haalfrond. Disse beide grote wervels hebben in de twintigste ieuw alderverschrikkelikst vule ofval naor heur toe etrokken; dit numen ze de plestieksoep.
Biebel (Grunnegers)
Biebelgrunnegers
Spellen van dizze mengvörm verschilt van spellen van Siemon Reker op n aantal punten. Zo ontbrekt n accènt op de o in t woord mor en worden waarkwoorden dij volgd worden deur doe soamentrokken in de spellen, dus wilstoe in stee van wilst doe. Ook is nait elke -c vervongen worden deur n -k of -s en sums loat men de -d vot in woorden as konden, wat den as konnen schreven wordt. Ook opvalend is t bruken van ie en Grunnegers, dat in de toal van vandoag voak joe en Grunnegs is. De reden dat ter kozen is veur n mengvörm is om de haile pervinzie Grunnen te bereiken in n toal dij veur elkenain in de pervinzie herkenboar is. Noar dizze mengvörm wordt ook wel ains verwezen as "Biebelgrunnegs". Nait allend is de Grunneger Biebel schreven om zo veul meugelk varianten te bereiken, men het ook perbaaierd om zo veul meugelk Christelke geleufsvarianten bliede te stellen. Zo is der vertoald vanoet de grondtoalen en hebben lu oet verschaaidene Christelke takken mitwaarkt en heur interpretoaties geven.
Veurbeeld
t "Gebed van de HEER" (Onze Voader) zo as dij staait in de Grunneger Biebel, Mattheüs 6:9-13:
West Virginia
West Virginia is nen stoat in et oosten van de Verenigde Stoaten van Amerika. Op et zuudoosten van den stoat lig Virginia, op et zuudwesten Kentucky, op et noordwesten Ohio, Pennsylvanië op et noorden en Maryland noar et noordoosten. De heuwdstad is Charleston, wat ook meteen de grötste stad is.
West Virginia wör nen stoat in 1861, toen as 50 noordwestelike groafskoppen van Virginia zik ofsplitsen in den Amerikaansen Börgeroorlog. Den niejen stoat köm op 20 juni 1863 bie de Verenigde Stoaten.
West Virginia steet bekeand um öare boargen en glooiende heuwels. Doarnöast um öare hooltbouw en kollenmienen, dee as in et verleden ne belangrieke rolle speulden. Et hef ene van de dichtste karstloagen van de wearld, woerduur as der grotklimmers en oonderzeukers gearne komt. Et karstlaand zorget vuur koele mearen, woerin as völle steur zweamp. Wiedters komt leu der gearne vuur skiën, weeldwatervoaren, visken, waandelen, backpacken, fietsen en jagen.
Verleden
In West Virginia hebt leu nen hoop bulten eveunden, dee as skienboar bouwd zeent duur heuwelbouwers. Dee wonden hier in de vuurgeskiedenisse al in döarpe en deden haandelen met kopper.
Et Inheems Amerikaanse volk de Iroquois verjeugen aandere volker oet et laand um et as jachtgroond te gebroeken. Dit steet bekeand as de beaweroorlogen.
De Europeanen maakten der ook al verskel umme. Beade Pennsylvanië en Virginia meanden at öar et laand tooheurden. Ze konden et neet oawereen kommen, woernoa at Kentucky sticht is.
West Virginia heurden van 1607 töt 1776 bie de Britse Virginiakolonie. Noa den onofhaankelikheidsstried was et nog deel van Virginia, mer de westelike groafskoppen veunden at ze neet good vertegenwoordigd wörden en det der gin rekkening met öar eheulden wör in de stoatsregearing. Doarumme besleuten ze zik of te splitsen.
Laandskop
West Virginia lig volledig in de boargketten de Appalachen en wörd doarumme ook wal de Boargstoat (Mountain State) eneumd. Et hef ne oppervlakte van 62.754,8 km in et veerkaant, woervan as 393,8 km² water is. Duur de stoat loopt twee grote rivieren: de Ohio en de Shenandoah. Den stoat ligt 460 meter boawen de zee. Doarmet is et den heugsten Amerikaansen stoat op et oosten van de Mississippi.
Et heugste peunt is Spruce Knob met 1482 meter. Roond dissen boarg is een groot taigawoold (Monongahela), met een oardig koold klimaat. Zes stukken van det woold stoat te book as Weeldernis en wordt beheard duur de National Park Service, et stoatsbosbehear. Op et zuden van et bos lig nen 300 meter depen canyon van de New River.
Op den stoat gröait van ooldsher verskillende soorten hardhoold, zo as eek, kastanje, plataan, beuk, danne en wilg en den Amerikaansen plataan. Der gröait onmeundig völle soorten plaanten, dee't vuur nen mooien anblik zorget. De inwonners van West Virginia neumt öaren stoat doarumme almost heaven (hoaste hemmel), noar et versken "Take Me Home, Country Roads" van John Denver wat oawer West Virginia geet.
Wiedters zit der völle kollen in de groond. De rotsen en karstformasies trekt völle grotoonderzeukers en boargbeklimmers. Et laandskop van West Virginia hef aait ne grote rolle spöld in et haandelen en leawen van de inwonners.
Wear
West Virginia hef in de legere delen een vochtig subtropies klimaat, met hete vochtige zommers en meelde weenters. De rest hef een vochtig laandklimaat, met hete zommers en koolde weenters.
In januwoari is et der duur mekoar tusken de −4 °C en de 5 °C en in juli tusken de 19 °C en de 24 °C. In de boargen is et in duursnee een luk keulder. Der vaalt tusken de 81 cm en 140 cm reagen per joar. Den stoat is ook völle bewolkt en reagenachtig. Op wat steas reagent of sniejt et wal 200 deage in et joar.
Volk
thumb|350px|Kaarte van woer as de meeste leu wont in West Virginia. Op 1 juli 2014 bleek oet ne telling at der 1.850.326 leu in West Virginia wont. Oet oonderzeuk bleek at West Virginia de minste peunten haalden op emosjonele en lichamelike gezooondheaid.
De samenstelling van West Virginia is:
In West Virginia wörd et minste van alle stoaten aandere sproaken as Engels ekuierd; mer 2,7%.
Steaden
De vief steaden met de meeste inwonners zeent:
Geleuf
In West Virginia gef et nen hoop geleufsgemeenskoppen op Kristelike groondslag dee as noargens bie heurt. 77% is kristelik, 1% is Jöds en 1% is Hindoe.
De grötste Kristelike groep is de United Methodist Church met 136.000 in 1200 gemeentes.
Ekonomie
De ekonomie van West Virginia is de 62ste grötste van de wearld, noa Irak en vuur Kroäsië. Et hef een BBP van mear as USD 63 miljard.
Toerisme
Den stoat hef völle te daanken an zin laandskop. Völle toeristen komt of op de völle natuurparken, zo as de Harpers Ferry National Historical Park. Et heuwdgebouw van de Weston State Hospital is et grötste gebouw van Noord-Amerika wat volledig van haand-ehöwwene zaandsteenblukke bouwd is.
Muziek
In West Virginia wörd völle Appalachiaanse volksmuziek emaakt, meestal met nen viool, banjo, gitaar en dulcimer. Dit geet terugge noar Skots-Ierse volksmuziek, dee as kolonisten van doar metnömmen. Hier heur'j ook de bekeande rappe fiedelmellodiejkes en gedreagene ballades van wier. Den dulcimer lik vuural ne echte Appalachiaanse oetveending te wean. In Charleston wörd alle joaren de Vandalia Gathering (Vandaliavergoaring) eheulden, woer as muzikaanten oet de hele Apalachenstrekke te hope komt um met mekoar muziek te maken.
Botswana
Botswana, officieel de Republik Botswana (in et setswana: Lefatshe la Botswana en in et kalanga: Hango yeBotswana) is en land in et süden van et wearlddeyl Afrika. Et ligt med de klokke med an Zimbabwe in et noordousten, Süüdafrika in et süden en süüdousten en Namibie in et westen en noorden. Botswana is vulleydig ümslöäten döär land en höyvdsakelik vlak. Souwat 70 procent van Botswana is deyl van de Kalahariwööste. Ouk hevt et noch ne slecht definieerde grense van en paar hunderd meter med et land Zambia, dee anegeaven wördt döär de rivyr de Zambezi.
Med mär sou'n 2,3 miljoon lüde is et eyne van de dünstbevolkte landen van de wearld. Ungeveyr 10 procent dårvan woanet in Gaborone, de höyvdstad en gröätste stad van et land. Botswana was lange eyne van de armste landen van de wearld med in de jåren 60 van de 20. eywe noch en döärsneyde jårinkummen van de man ungeveyr €1142. Seyd dee tyd hevt sik Botswana untwikkeld töt land med en döärsneyde inkummen en eyne van de snelstgroiende ekonomien van de wearld.
Sou'n 200.000 jår terügge warren de Homo sapiens de eyrste inwoaners. De Tswana sint en volk wat afstamt van bantuvolker dee as buren en herders rund et jår 600 vanuut et noorden up et süden an tröäken. In 1885 koloniseerden de britten et en röpen et uut as beskarmd gebeed under de name Bechuanaland. Nå de dekolonisaty wör Bechuanaland up den 30. september van 1966 unafhangelik as ne republik van et Britske Gemenebest en kreag de name Botswana. Seyd dee tyd is et ne republik med ofvaerdiging en stöädige en vreydige vorkesingen en stelselmåtig et laegste umköyperyegetal van Afrika seyd 1998. Et is up dit ougenblik Afrika's öldste döärloupende demokraty.
De ekonomy drait up mynbouw, veyholderye en turisme. Nen warkenden in Botswana had in 2019 in döärsneyde sou'n € 15.129,76 to besteaden. Dat is eyne van höygste cyfers van Afrika. Et houge BBP (wat skattet et up dree nå höygste van Afrika) sorget dat et land ne redelik houge leavensstandaard hevt en de höygste untwikkelingsindeks van subsaharaansk Afrika.
Botswana is lid van de Afrikaanske Uny, de Südelik-Afrikaanske Untwikkelingsgemeenskap, et britske Gemenebest en de Voreynigde Natys. Et land hevt swår to lyden ehad under nen uutbraak van HIV/AIDS. Undanks de vorholdingswys good spreide behandelingen en vöärlichting oaver wat de lüde der an künnet doon üm et to vöärkummen, steyg et antal lüde med AIDS van 290.000 in 2005 töt 320.000 in 2013. . Med 20% van de inwoaners besmetted hevt Botswana de darde-höygste besmettingsgråd.
Name
De name kümt van batswana wat Land van de Tswana bedüdet. Dårmed wist et up de gröätste grup inwoaners van et land.
Landsbeskryving
Wat uppervlakde angeyt (581,730 km²) is Botswana ungeveyr eaven grout as Frankryk of Madagaskar. Botswana is vöärnamelik vlak en 70% is underdeyl van de Kalahariwööste. In et noordwesten ligt de Okavangodelta, in et noorden de soltpanne van Makgadikgadi. Et land wördt deyls döärsneyden döär de Limpopo-rivyr, en de Notwane, Bonwapitse, Mahalapye, Lotsane en Motloutse mundet der in uut.
Planten en deers
Nöäst de rivyrbedden en wööste hevt Botswana ouk grasland en savanne, wåras gnu en antilopen leavet. Botswana hevt eyne van de gröätste grupen afrikaanske wilde hünde. In Nationaalpark Chobe woant de groute grup afrikaanske olifanten van de wearld. Et park beslöt ne vlakde van ungeveyr 11.000 km² en der leavet sou'n 350 voagelsoarten. Ouk sint der parken vöär de beskarming van den nöäshoorn en den flamingo.
Miljööproblemen
Et land hevt slim last van verdröyging en verwöösting. Dat wördt deyls verhülpen döär depe brunnen te slån. Uppervlaktewater hevt Botswana håste neet en minder as 5% van de landbouw kan geworden med wat der an reagen valt. De rest van de 95% van de landbouwinkumsten kümt uut veyholderye. Dat lätste geyt noch up de ölderwetske wyse van deylde weidegrunden wårby as vey vry rundlöpt en allens kaalvreat, wat de verdröyging en grunderosy noch slimmer maket. Mär ümdat der töt nu to good geld verdeend wördt med veyholden wordt de veystapels enkel grötter en grötter. Et botswaanske busk- en landskapsbeheyr is begünnen üm verskillende inheymske büsken weader terügge to planten in gemeenskappen in Kgalagadi-süüd, Kweneng-noord en Boteti.
Årmode is volgens et Ontwikkelingsprogramma van de Voreynigde Natys (UNDP) achterliggende probleem by de uutbüting van grundstoffen. Üm dat teagen to gån is de UNDP gangs üm gemeenskappelike grundbeheyrsprojekten up te starten.
Regeyring
Botswana hevt de öldste demokratiske grundwet van Afrika. Dee regeyringsförm is republik, wårby den regeyringsleider medeyne ståtshöyvd is. Hee wördt eköäsen döär et botswaanske parlement, dee as döär volksverkesingen wördt samensteld. Seyd de unafhangelikheid van Botswana is de Botswaanske Demokratiske Partye de gröätste partye van et land. Den hüdigen president is Mokgweetsi Masisi.
Up de lyste van umkoupbårheid steyt Botswana net achter Portugal en Süüdkorea. Dårmed is et et minst korrupte land van Afrika.
Menskenrechten
Et inheymske San-volk, dat noch up de olde nomadiske wyse leavden, is teagen öären wil van öär land ehaald en in reservaten underbracht. Üm dat sou wyd te krygen möägen see gin water tappen en stünden der houge bootes up de jagd (öäre vöärnaamste wyse üm an eaten to kummen). Öäre grunden leaden in et gröätste diamantengebeed van de wearld. De regeyring untkent dat et dårmed to maken hevt en bewäärt dat et ne wildbeskarmingsmåtregel was, al leavet de san al dusenden jåren in duursame vorholding med de natuur. In de reservaten is håste gin wark vöär et volk. Vöäle san sint dårdöär an de drank verslaavd eraked.
Seyd 11 juni 2019 is homoseksualiteit neet meyr strafbår in Botswana. Et land hevt noch wal den doudsstraf.
Bestüürlike indeyling
Botswana besteyt uut teen distrikte:
Ekonomy
Seyd de unafhangelikheid in 1966 is Botswana eyne van de rapst groiende ekonomien van de wearld. In de vyvtiger jåren must nen döärsneyde botswaneesk sik redden med ummerekkend €1142 in et jår. Dat groiden når € 15.129,76 in 2019. Dårmed hevt et ne vorgelykbåre leavensstandaard med Mexiko. Et land hevt sat grundstoffen, wårvan as se de upbrengsten med kloke investeringen in öäre tokumst stöäken. et land hevt souwat gin skulden in et butenland. Der is grout vertrouwen in de grundwet en de nåleaving der van, wårdöär der en seaker handelsklimaat besteyt.
Butenlandske bedryve sint welkum, mär in wat sektoren kryget binnenlandske bedryve vöärrang.
Energy
Botswana sit up ne groute vöärråd koalstof, wat töt vöär kort noch de eanigste brunne vöär energyupwekking was. Petröäly gevt et der neet, mär wördt importeerd uut Süüdafrika. Et land is slim interesseerd eraked in vernybåre energybrunnen en hevt inmiddels en plan klår vöär investeringen in wind-, sünne- en biomassaenergy. Öäly is der neet evündden, mär eyn bedryv is gangs te kyken of der metaan uut koalstof etrökken kan worden.
Financien
Botswana hevt en fråi oapen bankbeleid. Underneamers künnet sat geld krygen üm en bedryv up te setten.
Edelsteynder en -metalen
Et Ministery van Mynbouw en Mineraalwinning, Gröne Technology en Energybehold höldt cyfers by oaver de winning van edelsteynder en edelmetalen. Et gröätste diamantmynbedryv, Debswana, is vöär 50% ståtsbesit. De mineralenhandel leyvert de ståt sou'n 40% van alle inkumsten. In 2007 wör der uranium evünden. Verskillende mynbouwers hebbet et höyvdkantoor in Botswana. Ouk wördt der regelmåtig söcht når gold, kopper, diamanten en öäly. Up sorgen dat de diamantvöärråd med sou'n 20 jår uutpütted is, hevt de regeyring beslöäten wat te doon an de swåre afhangelikheid van diamanten.
Botswana's Orapa-myne is de gröätste diamantmyne van de wearld. In 2013 wör der sou'n € 1,2 miljard an diamanten når boaven ehaald.
Lüde
In Botswana woanet meyrere volker samen. Med 79% is et oavergroute andeyl de tswana. De tweyde grup sint de kalanga, med 11%. Dårnå gevt et noch de san (basarwa), med 3%. De oaverige 7% sint blanke botswanesen en indiaers. Seyd verslechterde ekonomiske umstandigheiden in Zimbabwe kummet der ouk alvoordan meyr zimbabwanen up Botswana an.
De vyv gröätste städen sint:
språken
Engelsk is de nationale språke. Et oavergroute deyl van de lüde spreakt ouk Setswana, ne bantuspråke. Andere språken in Botswana sint under meyr kalanga (sekalanga), sarwa (sesarwa), ndebele, kgalagadi, tswapong, !Xóõ, yeyi, en in wat deylen, afrikaansk.
Gelöyv
Ungeveyr 77% van de lüde sint kristelik, en dan vöärnamelik protestantsk. De tweyde-gröytste grup sint de neet-gelöyvigen, med 20%. Wyders gevt et noch nen handvul moslims, hindus en bahá'i. De oaverige grup is animistisk en gelöyvt in buskgeysten.
Kultuur
De name setswana wördt gebruked üm to vorwysen når beide de språke en kultuur van Botswana, selvs as et geyt üm andere stammen binnen et land. Üm mekander tyd van den dag te geaven hebbet de meyste stammen sou öäre eygene gebruken, mär de meysten gebruket en dreewegs handensküdden. Et algemeyn gebrukede woord vöär 'hallo' is 'dumelang'. By vöärname geböärtenissen künnet de vrouwlüde öäre gevölens van blydskap of upwinding låten blyken med julen.
Skryverye en film
Skryverye in Botswana geyt sou'n 20.000 jår weaderümme når de eyrste menskelike rotsteykeningen, med name in de höävels van Tsodilo. Groute hüdigendaagse skryvers sint under meyr Bessie Head, geboaren in Süüdafrika mär öär heyle leaven in Botswana woand, Andrew Sesinyi, Barolong Seboni, Unity Dow, Galesiti Baruti, Caitlin Davies, Lauri Kubuetsile, Albert Malikongwa, Toro Mositi en Moteane Melamu.
Media
Der sint vyv televisystations in Botswana, wårvan eyne ståtsümroop (Botswana TV). Wyders sint dat Now TV, Khuduga HD, Maru TV en EBotswana.
Der sint vyv lokale radiostations: RB1, RB2, Duma FM, Gabz FM, en Yarona FM. Wyders hevt et land darteen kranten: Mmegi, Sunday Standard, The Telegraph, Business Weekly, The Botswana Gazette, The Voice, The Guardian, Echo, Botswana People's Daily, DailyNews, Tswana Times, Weekend Post, en The Monitor.
Beer
right|thumb|Een [[kodiakbeer mit heur jonggies]] Een beer is een wild dier det beheurt töt de femilie van de Ursidae in de örder van de roofdieren (Carnivora). Krek as de hondachtigen, zeeroofdieren, kleine beren en marterachtigen vaalt beren in de onderörder Caniformia. Dizze femilie bestiet uut acht soorten in vief geslachten.
De eerste beren waren niet groot, mar ze hebt heur ontwikkeld töt grote laandroofdieren: de kodiakbeer (een ondersoorte van de broene beer) en de iesbeer bint de grootste laandroofdieren op eerde. Beren hebt stevige, körte poten en een kleine starte. 't Bint zoolgangers, liekas apen: alle drei riegen botties zörgt veur de ondersteuning van 't contactoppervlak van de poot. Veur körte steugies kunt ze hard rönnen.
Aover 't algemien bint beren alleseters, die nog 't drokst bint op plantaordig eten. Uutzunderings bint de reuzenpanda, die niks as bamboe et, en de iesbeer, die mar weinig plaanten et en heufdzakelijk van zeehonden en vissen leeft.
Pasgeboren beerties bint arg klein (töt zeuven ons), hebt gien haor en kunt heurzölf niet redden.
Veurolder
thumb|Vier generasies; probandus, moer, grootmoer en aovergrootmoer. thumb|Drie generasies n Veurolder is n persoon waor ene van ofstamt. Meestal verwis t naor n persoon die wat wieder van oe ofstiet as oew eigen olders of grootolders.
Twee mensen hebben n genetiese baand as ene dervan de veurolders is van de ander, of as ze n gemeenschappelike veurolder hebt. Elke veurolder die'j hebt hef iets bie-edragen an oew DNA. In de evolusie geldt dat ok veur verschillende soorten die van n gemeenschappelike veurolder hebt. Dit konsept geldt niet veur bepaolde bakteriën en aandere organismes die an horizontale genaoverdracht doet. Der kunnen DNA-tests edaon worden um te bepaolen of de ene van de ander n veurolder is.
In partie kulturen bint veurolders niet van grote petansie. Veule mensen hebt dan ok gien kennis van heur aovergrootolders. China is n veurbeeld van n kultuur dat aover t algemeen n diep respekt hef veur zien veurolders. Korea is n veurbeeld van n kultuur waor de veurolders eerd worden. Toch nemp de interesse in genealogie (onderzuuk naor oew veurolders) toe, beide deur amateurs en professionele genealogen.
Humansdarp
thumb|De [[Nederduutse Griffermeerde Karke|NG-karke in Humansdarp]] thumb|'t Humansdarper museum Humansdarp (Humansdorp in t Afrikaans, Engels en Nederlaands) is n darp in de Oost-Kaap in Zuud-Afrika. Meer as negentig persent van de 28.990 inwoeners van t darp bin Afrikaanstalig. t Darp is onderdeel van de plaotselike gemeente Kouga en is esticht deur Nederlaanders.
Geschiedenisse
Ongeveer begin 19e eeuw reisden domineer Alexander Smith van Uitenhage naor de plattelaandsdarpen um daor veur de plaotselike bevolking n karkdienst te houwen, dat dungen oek op de boerderieje Geelhoutboom, zo'n tien kilometer vanaof de meest naobie-elegen stad. In 1849 stung Matthys Human n deel van de grond van zien boerderieje Rheeboksfontein aof zodat daor t nieje darp Humansdorp esticht kon wörden. Humansdorp wördden offisieel in 1906 n zelfstaandige gemeente.
Hunebed
n Hunebed is n stainen grafkoamer dai bestaait uut grode stoande stainen (zwaarfvlints) overdekt deur huile grode, platte stainen. Mit klaindere stainen is voak, môr nait aaltied, aan n ziedkaant n ingaang môkt. t Gehuil wuir overdekt mit eerde zodat der n flinke hoogte ontstond. Zai wuiren baauwt in de prehistorie. Man vond ook voak prehistorische veurwaarpen onder de stainen.
Humansdarp
Geschiedenisse
Humansdarp hef zien naam dan oek an Matthys Human te danken. (Spottende) bienamen veur Humansdarp bin o.a. Mensedorp, Mensetown of Humansvillage.
Ligging en naobie-elegen plaotsen
Humansdarp ligt in t westen van de Oost-Kaap en zo'n 87 kilometer ten westen van de stad Port Elizabeth. Veerder ligt t darp kort bie de N2, die vanaof Kaapstad tot an Armelo löp.
Hunebed
Onderzuik noar en op hunebedden wuir pas doan in de twaide hèlfte van de 19e aiw deur professor A. van Griffen uut t Grunnegse Noordhorn. Bie dit onderzuik wuiren aal Nederlaandse hunebedden nummerd. Zo binnen der in de provìnzie Drìnthe 52 hunebedden dai lopen van D1 tot D52 tou en in de provìnzie Grunnen binnen der twai dai lopen van G1 tot G5 tou. De aander drai binnen deur de aiwen hìn huilmoal vot kommen. Man docht aaltied dat F1 ook bestond, n Hunebed in t Fraise Goasterlaand, môr noa onderzuik bleek dat dit gain Hunebed was môr n zonuimde stainkist.
150px|right|thumbnail|Woapen van laandkraits Emslaand In t Duutslaand over de grènze bie Drenthe en Grunnen stoan ook hunebedden. Dit is ook te zain aan t woapen van t laandkraits Emslaand. Sommege Duutse hunebedden binnen zulfs groter as de Drìntse.
Bie Börger staait t grootste hunebed van Nederlaand en de stoan ook de maiste bie mekoar: 13. In Börger is ook t hunebeddenzèntrum vestegd.
Wetering (Overiessel)
thumb|300px|Kiek op Wetering vanuut et zuden, vanof de brogge in de N333 Wetering is een dörp in de gemiente Steenwiekerlaand in de perveensie Overiessel. In 2008 woonden d'r 200 meensen.
Geschiedenis
Wetering is een kenaal- of vaardörp. De naeme komp van een old ofwaeteringskenaal in et vroggere Scheerwolde dat rond 1564 de Scherwoldiger Weteringe nuumd wodden. Midden 16e eeuw is de Arembergergrachte graven, een veilige binnenvaortroute as alternatief veur de vaort over de Zuderzee. Vanof et Gieterense Meer wodden de vaarweg in noordelike richting deuretrokken deur de Riete (Moggebiet) naor de Wetering.
In 1573 wodden de Wetering brieder en dieper emeuken. Et was de bedoeling omme langes de Oldeslootweg (tingwoordig de Kaelenbargergrachte) deur te graven naor Ossenziel en de Lende. In 1650 is dit alles erealiseerd. Van 1626-1632, de anleg van et Steenwiekerdiep, is de Wetering töt an Moggebiet verbried.
Omgeving
Et dörp hef lintbebouwing, dat wil zeggen: vri'jwal anienesleuten bebouwing langs de oorspronkelike (waeter)heufdwegen.
Kenmarkend an Wetering is et kenaal mit an weerskaanten woningen. De westelike kaante kuj berieken vanof Blokziel, Steenwiek en de buurtschop Nederlaand. Dizze weg gaot over in een fietspad richting Kaelenbarg en Ossenziel. An de oostkaante lig de weg mit verbiending naor Scheerwolde, Kaelenbarg, Ossenziel en Oldemaark. Et kenaal is een staonde mastroute vanof Gieteren, Blokziel en Steenwiek naor de Friese meren.
Et ontginningslaandschop van hoog- en leegtrilvene en kraggen is ontstaon uut de törfwinning en de daorop volgende rietkultuur. Et laandschop wodt ekenmarkt deur et veule waeter, uutestrekte rietlaanden of-ewisseld mit natte bospercelen en drassige gröslaanden.
Via et waeter bin waeterdörpen ontsleuten zoas Wetering, Moggebiet, Kaelenbarg, Ossenziel, Gieteren, Dwarsgrachte, Jonen en Belt-Schutsloot. De boerderi'jen in de bebouwingslinten staon vaeke mit de veurkaante naor et waeter. In et gebied domineren de rieten daoken en zwatte holten wanden.
Yr Wyddfa
Yr Wyddfa (ingelsk: Snowdon) is de höygste barg van Kymrien un is med syn 1085 meter de höygste barg van Grout-Brittannien buten de Skotske Houglanden. De barg ligt in de Eryri nationaalpark in Gwynedd un is en populäär turistenattraktioon. Dat givt wanderwege un sogaar en togvorbinding van Llanberis nå de top.
Middaglands
right|Middaglands (en Westerkertiers)
t Middaglands of Middaglandsters is n dialekt van t Westerkertiers. t Wordt sproken ien t oostelke part van de gemeente Zuudhörn, Hoogkèrk en de gemeente Winzum tin westen van t Reitdiep. t Kin zien worden as overgongsdialekt tuzzen t Westerkertiers en t Hoogelandsters en wordt sumtieds zulfs as apart dialekt zien.
Hiernoast zigt man n koartke van Friesland, Grunnen en Oostfriesland. t Grieze part is t gebied woar of t Westerkertiers sproken wordt en t gruune part is t gebied woar of t Middaglands sproken wordt.