cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antwaarp (provìnzie)
Geschiedenis
In 1794 veroverden de Franse revolutsjonaire legers - dij n ìnde stelden aan t Régime Ancien - de Nederlanden. t Laand wuir verdaild in negen departementen. De tegenswoordege provìnzie antwaarp kreeg de noam Departement van de Twee Neten. Van de oale instellens en veurrechten bleef dou niks over. In t noajoar van 1798 kwam t tot oetbarsten van woapend verzet, dij vernuimd wuir as de Boerenkrijg. t Departement van de Twij Neten was t zentrum van dizze körtstondige verzetsaksies.
Noa de instörten van t Franse kaizerriek (1814) wuiren de Noordelke en Zudelke Nederlanden veraind tot t Veraind Keunenkriek der Nederlanden. Dit was de eerste moal dat t tegenswoordege gebied Antwaarp de noam Antwaarp kreeg, de grenzen van de departementen bleven grotendails beholden. De provìnzies kregen de bevougdhaid heur aigense affeers te regeln via de Provìnzioale Stoaten. Ook t doagelks bestuur, de Deputeerde Stoaten, wuir in ere hersteld.
Vanof 1827 gruide t verzet tegen Keuneng Willem I. Noa n woapende opstand ruip t Veurlopege Bewind in 1830 de onofhankelkhaid van t Keunenkriek Belgie oet. In 1831 wuir de grondwet ofkondegd, woarin de provìnzies as organisatorische en territorioale autoriteiten bevestigd wuiren.
Gemaintes
right|Gemaintes in Antwaarp
Rieswiek (Zuud-Hollaand)
Rieswiek (Hollaands: Rijswijk) is ne stad en gemeente in de Nederlaandse Proveensie Zuud-Hollaand. Et lig strak oonder Den Heag en strak boawen Deelft. Et heurt bie et koaderwetgebeed Heaglaanden en de metropoolstrekke Rotterdam-Den Heag. Der wont 48.382 inwoners op ne vlakte van 14 km².
Uro
100px|right thumb|upright=1.2|Uro 2023 thumb|upright|Braifkes / munten thumb|upright|Veurbeeldbraifke van 20 uro De uro (€) is de offisjele muntainhaid van 20 van de 27 lidstoaten van de Uropese Unie. Dizze stoaten, dij soam de Urozône haiten, binnen Belgie, Duutslaand, Finlaand, Frankriek, Aairlaand, Itoalje, Luxembörg, Nederlaand, Oosterriek, Portugaal, Spanje (1999), Griekenlaand (2001), Slovenie (2007), Maalte, Zyprus (2008), Slovakaai (2009), Estlaand (2011), Letlaand (2014), Litouwen (2015 en Kroatie (2023)).
De muntainhaid is ok ien gebruuk ien Monako, San Marino en Vatikoanstad, doarveur is n overainkomst mit de Uropese Unie opsteld. Andorra, Montenegro en Kosovo gebruken t ok as offisjeel betoalmiddel môr hebben gain offisjele ôfsproaken mit de Uropese Unie, doardeur maggen ze gain aigen munten sloan. De uro wordt doagelks deur om en bie 332 miljoen Uropeanen gebruukt. Meer as 175 miljoen mìnsen ien haile wereld gebruken muntainheden dij mit de uro verbonden binnen, woaronder meer as 150 miljoen ien Afrikoa.
De uro is de twijde muntainhaid ien de wereld as opslagmunt en as handelsmunt, noa de Amerikoanse dollar. Sunt dat der ien juli 2013 meer as € 942 miljard ien omloop waar het de uro de dollar achter zok loaten as muntainhaid mit de maiste optelde weerde aan kontanten ien omloop. Bie IMF roamens van t BBP en koopkracht is de urozône de twijde grote ekonomie ien haile wereld. De noam euro (uro) is offisjeel aannomen op 16 dizzìmber 1995. t Wer introduseerd ien finansjele maarkten as n boukholdmuntainhaid op 1 jannewoari 1999, dou t de vrougere Uropese Boukholdainhaid (ECU) vervangen het mit n ratsio van 1:1. Uromunten en urobraifkes binnen op 1 jannewoari 2002 ien omloop brocht.
De offisjele ISO-kode van de muntainhaid is EUR.
Aigenschoppen
De uro is verdaild ien 100 sìnten, dij sumtieds urosenten nuimd worden om dudelk tou môken dat t zok nait om n aander muntainhaid handeld. Aal munten hebben n gemainschoppelke ziede dij zain let houveul of dat t weerd is, mit n laandkoart op achtergrond. Vanôf t begun stonden op de maist munten, behaalve de 1, 2 en 5 sìnt, woar n globe op ston, allend de 15 oorspronkelke urolaanden. Sunt 2007 worden munten sloagen mit koarten dij ok laanden van buten de unie zain loaten, zo as Noorweeg en t Oostblok. De aander ziede van de munten het n ôfbeelden dij per laand verschilt. Aal munten, mit aal ôfbeeldens, kinnen ien aal laanden van zône bruukt worden. Der binnen €2-, €1-, 50s-, 20s-, 10s-, 5s-, 2s-, and 1s-munten. Om de twij lutste munten nait tot bruken tou hebben, worden veul betoalens ôfrond noar vief sìnt ien Nederlaand en Finlaand. Urobraifkes binnen der as € 500, € 200, € 100, € 50, € 20, € 10 en € 5. Zie hebben aal n aigen kleur en binnen môkt om n spesifieke periode ien Uropese geschiedenis tou gedenken. Op aine kaant stoan poorten en roamen en aan ander kaant stoan bruggen.
Tronde
Tronde is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Else, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Brummel
duum|Dauwbrummel thumb|Brummels thumb|right|Brummelstruke mit riepe brummels Brummel is de naam van t plaantegeslacht mit de wetenschappelike en Latiense naam Rubus. Oek de vruchten van n antal belangrieke soorten uut dit geslacht heten zo. De 'kultuurbrummel' is ontstaon uut kruzingen van verschillende brummelsoorten, waordeur der gien soortnaam an egeven kan wörden. De rassen van de kultuurbrummel wörden daorumme meestentieds bie t geslacht Rubus en de seksie Moriferi onderebröcht.
Soorten
Tot de brummel (Rubus) beheuren meer as 600 soorten. Sommige brummelsoorten bin ekruusd mit de framboze. Hieruut bin de loganbeze en de taybeze ontstaon.
De gewone brummel (Rubus fruticosus) is in heel Europa n inheemse plaante die mit name langes bosraanden veurkömp. De plaante is n heester die 2 tot 6 meter hoge kan wörden. Elk jaor wörden der niejwe stengels evormd. Allinnig an de tweejaorige stengels zitten vruchten, daorna starven ze aof.
De belangriekste soorten in Nederlaand bin:
In Europa he'j veerder oek nog:
Ekologiese weerde
De brummel is deur zien stekels aordig goed bescharmp tegen grote grezers die de vruchten op willen eten. As e anslöt, nimp e steeds meer ruumte in. Dit biejt dan oek weer de gelegenheid an bomen zo as de eek um groter te wörden.
Ruut
Brummels he'j tegenswoordig overal ter wereld wel. Veural in Zuud-Afrika wörden disse exoot ezien as n ruutsoort. Oek in Nederlaand wörden t soms veur n ruutsoort an-ezien; as e de ruumte krig geet t al gauw dronge op mekaar staon. Dit verschiensel wörden oek wel "verbrummeling" eneumd.
Inhoudstoffen
Zo as alle vruchten hebben oek brummels n lege pH-weerde, die kan verschillen van 2,8 tot 3,8. In n liter brummelsap zit 8-15 gram zuur (gemiddeld 11,5 gram), waorvan appelzuur t heufdbestaanddeel is. In n brummel zit 9-16 % suker, t besteet uut glukose en fruktose in ongeveer n gelieke hoeveulheid en n pietjen saccharose en maltose. De Brix-weerde is 9-14o. Veerder zit der in brummels veural vitamine C. t Besteet veur ongeveer 1% uut eiwitten, 6% uut koolhydraoten en 1% uut vet. De energie-inhoud van 100 gram brummels is um en naobie de 155 kJ.
Groafschap Buren
thumb|groafschap Buren (1665) Et groafschap Buren in de previnsie Gelderlaand van vandage is tot an de Batoafse Republiek n zelfstandig groafschap eblaeven, dat in groandbeginne gin deel was van de Veraenegde Previnsien moar doar eigenlek wal van of hing.
Willem van Oranje trouwden in 1551 met Anna van Buren en vanof dee tied bunt de Oranjes ok graaf of gravinne van Buren. Doarmet kwam toon et groafschap Buren an et Huus Oranje-Nassau. Prinsesse Maria, tweede kind van Willem van Oranje en Anna van Egmond, stichtten in 1612 et waeshuus van Buren, dat 350 joar hef bestoan. In et mooie hoes is vandage et Museum der Könninkleke Marechaussee vestigd. Den veur n deel nog deur nen stadswal en muurn umgaeven stad is tot bescharmd stadsgezichte verkloard.
Et bestoand uut de vestingstad Buren (stadsrechten in 1395 verkreggen deur ridder Allard, heer van Buren en Beusichem) en de darpen Asch, Zoelmund, Beusichem, Erichem, Buurmalsen en Tricht.
Selderie
thumb|300px|Knolselderie (Apium graveolens var. rapaceum) 'Dolvi' Selderie (Apium graveolens) is een plant uut de Schärmbloemenfemilie (Apiaceae of Umbelliferae). De plante stiet op de Nederlaandse Rode Lieste as aorig zelsem en as slim of enömmen in et wild. In et wild kump de plante veur langes de kuste waoras et nat is met zilte töt brakke gronden. De plante kump mangs ok veur langes sloten.
Verschillende varianten van selderie wördt gebruukt deur de luu. Dit bint bladselderie (Apium graveolens var. secalinum), bleekselderie (A. graveolens var. dulce) en knolselderie (A. graveolens var. rapaceum). Van zowel bleekselderie as bladselderie wördt de bladstealen egetten, van bladselderie ook de blader. Van knolselderie wördt de knolle egetten die körtbi'j boaven de grond gruuit. Ook de ni'je jonge blader van knolselderie bint goed te lieden as die egetten wördt. Van alle drie de vörms wördt ook soep emaakt.
Bi'j luu die voedselallergie hebt kump een allergie veur selderie vri'j väke veur.
In de Oldheid had ze de selderiekrans als pries van de Nemeïsche Spöllen ter ere van Zeus.
Skiedam
thumb|300px|Et stadhoes van Schiedam en de Sunt Liduinabasiliek Skiedam is ne stad en gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. De gemeente heurt bie de Stadsstrekke Rotterdam en de Metropoolstrekke Rotterdam-Den Heag.
Et ligt tusken Rotterdam en Vlaardingen, van vroger oet an de Skie en an den Niejen Maas. In 2015 wonden der 76.858 leu op ne vlakte van 19,86 km². De stad steet bekeand um den jeneawer, de oolde binnenstad met grachten en de hoogste weendmöllens van de wearld.
Zoltkamp
right|250px|thumb|Zoltkamper hoeskes aan t Rietdaip Zoltkamp (Nederlaands: Zoutkamp) is n dörp ien t noordwesten van de provìnzie Grunnen. t Ligt ien de gemainte Marne en wordt ook wel genoatdörp van Grunnen nuimd. De Zoltkampers hebben de bienoamen Schelleviskoppen en Vlintboksems. De noam Zoltkamp kommt van Zolt, verwiest noar de zolle Laauwerzee en Kamp, n ander woord veur veld. Zoltkamp ligt aan t Rietdaip en har dus n gooie stoates ien de middelaiwen, dou t Rietdaip t ainege woaterweg noar t Stad was. Zoltkamp stait veural bekènd om de kleurege hoeskes laanks de Rietdaipkoade.
Historie
Tot 1969 tou, dou de Laauwerzee ôfsloten wuir, was Zoltkamp n viskershoaven. De viskersboten harren de letterkode ZK. In t verleden was t dé hoaven veur de vangst van genoat. Hierdeur is der n (visk)verwaarkende industrie ontstoan, woarbie de genoat bie de mìnsken thoes peld wuiren. Dit pellen wordt tegenswoordeg veural doan in Marokko. t Zoltkamper bedrief Heiploeg BV is de grootste genoatleveranzier van Europa.
Potlood
thumb|right|200px|Twee soorten potleude Een potlood (mearvoold: potleu(d)e) is een oard skrief- en tekengerei. Et hef nen stift van mengd grafiet en klei, klemd in hoolt. Et mengsel wörd bakken in nen oawen. Met völle klei en weanig grafiet krieg iej een hard potlood. Met weanig klei en völle grafiet krieg iej een zacht ("vettiger") potlood.
Naam
De naam potlood keump van zinnen vuurgänger: de loodstifte. Hier keump ook den Hoogduutsen naam Bleistift nog van. Et lood hiervuur wör smeulten in nen pot. Dit was nen goodkeuperen variaant van de zilverstifte. Vanof den 17den eeuw wörden der al potleude maakt van froai hard mineraal grafiet met een heulten omhulsel.
Verleden
De euldst bekeande beskriewing van potleude keump van den Zwitsersen Conrad Gesner oet 1565. Et potlood van grafiet en klei keump oet 1794 en is bedacht duur den Fraansen Nicolas-Jacques Conté (1755 - 1805). In januwoari 1795 kreeg he der pateant op en begun he met et verkopen van et CONTÉ-potlood. Hee wus ook det he met de verhoolding tusken klei en grafiet spöllen kon um verskillende hardheden te kriegen. Hierduur wör de loodstifte hoaste neet mear emaakt. Den Amerikaansen Hymen L. Lipman vreug op 30 meart 1858 pateant an op et potlood met et gummeken an et oeteande. In 1875 wör dit pateant of eskaft duur de Amerikaanse Hoge Rechtbaanke, umdet et ginne nieje oetveending was, mer gewoon ne kloke samenvoging van twee dinge dee as al besteunden.
In 1908 wör et kluurpotlood oetveunden.
Makers
Bekeande rechtevoortse potloodmakers zeent Staedtler, Conté, Caran d'Ache, Bruynzeel-Sakura en Derwent.
Sticklepath
300px|thumb|right|Flinch Foundry in Sticklepath. Sticklepath is n dörpskn en civil parish in Dartmoor in Devon, Englaand.
Potlood
Vuur- en noadelen
Potleude zeent lecht te broeken. Ze zeent goodkoop, herbroekboar, makkelik te sliepen met nen peuntenslieper of mes, et tekende of skrewene is makkelik oet te wisken, iej köant ze in alle kluren kriegen en ze zeent vealig vuur keender. Noadeel van potleude is det de grafietstifte neet al te stewig is. A'j et potlood loat vallen, kan de stifte van binnen brekken. Dan kö'j der gin kracht mear met zetten, want dan vaalt de peunte der oet a'j ne sliept töt kort an de brökke. Een aander noadeel is dat et eskrewene of tekende noa nen set vervagen kan.
Veneboeren
Veneboeren (Nederlaans: Veneburen) is een buurtschop in de gemiente Ooststellingwarf, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand tussen Makkinge en Else in.
Epse
Epse lig an de zuudkante van de autobane de A1, kortbi-j Daeventer.
Gelre
250px|thumb|right|Hartogdom Gelre rundumme 1350 250px|thumb|right|Hartogdom Gelre Bourgondiese tiedGelre is ne streake en veurmoalig hartogdom in et Nederlaands-Duuts grensgebeed woar de grote revieren Rijn, Waal, Iessel en Maas zo'n betjen bi-j mekare komt. Den name Gelre wödt as gevolg van r-metathesis ok mangs as Gelder uutesprokken, de wieze dee ebruukt wödt in weurdofleidingen as Gelders en Gelderlaand.
Gebeed
Et histories hartogdom umvatten anzeenlek meer as de previnsie Gelderlaand in et Nederlaand van vandage. Et umvatten n groot deel van het Nederlandse Noord-Limburg van vandage en strekken zich in et zuudoosten veur n kleiner deel ok uut in de noaberregio, vandage et Duutsen Nederrijn, noamelek bi-j den revier den Niers.
Veer kwarteeren
Gelre was verdeald in veer kwarteeren:
Dee eerste dree kwarteren waren eleagen in de previnsie Gelderlaand van vandage. Opper-Gelre umvatten et noordeleke deel van de Nederlaandsen previnsie Limburg van vandage, met Venlo en Roermond, en et angrenzende gebeed in Duutslaand rundumme et staedjen Geldern, woaran Gelre heuren name hef te danken.
In de middeleeuwn was Gelre n zelfstandig en belangriek hartogdom. De zelfstandigheid endigden in 1543. De noordeleke kwarteren (Neder-Gelre) an de ene kante en et zudeleke Opper-Gelre an de andere kante waren as gebeed gin anen-eslotten geheel. Et Hartogdom Kleef vormden ne wigge tussen de noordeleke en de zudeleke gebeedsdele. Ok politeek gingen beide gewesten nen ofzunderleken weg. Tiedens de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden vörmden et noordeleke deel ene van de 7 gewesten. Opper-Gelre was doarenteggen deel van den Zudeleke Nederlanden.
Et hartogdom en et doarmet verbunden Groafschap Zutfent umvatten an de ene kante et gebeed van de previnsie Gelderlaand van vandage en an de andere kante et noorden van Limburg (met under meer Venlo, Venray en Roermond), net as et angrenzende zudeleken deel van den Duutsen Kreis Kleef. In dit tweede laandsdeel, en wal an de Duutse kaante van vandage, lag ok de kleine stad Geldern, (in et Nederlands Gelre eneumd), Gelder, woarnoar et hartogdom Gelre en et latere Gelderlaand bunt eneumd. Ok in et Noord-Braobant van vandage hef Gelre bezittingen ehad, zoas et darp Geldrop.
Et eurspronkeleke zudeleke gebeed lag afzunderlek van et later verworven noordeleke, dat de previnsie Gelderlaand van vandage umvatten samen met Kleef en Emmerik. Et zudeleke dat noe in Limburg en Noordrien-Westfalen ligt, wöd vanof dee tied Opper-Gelre of Oaverkwarteer eneumd. De andere gebeden zollen bi-jgevolg as Neder-Gelre an-eduud künnen wodden, moar dee umskrieving is nooit in ebroek ewest.
Frankiese tied
De streake rundumme Gelre wodden eurspronkelek bewond deur Germaanse stammen zoas de Batoaven, en later deur Franken. Under de Franken was et n deel van et Könninkriek Austrasie en doarnoa van et Frankiese Riek. Under Karel de Grote is de Gelderse stad Nimweage nen palts ewest.
Groafschap
right|thumb|80px|Woapen van et Groafschap Gelre Den eursprong van de heerlekheid ligt in dree plaetse. Twee hiervan ligt bi-j den revier den Niers, noamelek Geldern en Pont. Ne darde, meer zudelek, is de stad Wassenbarg an den revier den Roer. Hier ontving den eersten heer, Gerard van Antoing uut Henegouwen, in 1021 van keizer Hendrik II et laand van Gelre. Den eersten graaf is Gerard III van Wassenberg (1060-1129). Deens zunne, Gerard II (1090-1131) trouwden Ermgard, dochter van Grave Otto II van Zutfent, en verweerf zo et groafschap Zutfent. Zunne Hendrik I van Gelre (1117-1182) is den eersten graaf van Gelre en Zutfent. Deens zunne Otto I van Gelre (1150-1207) nömp deal an den darden kruustocht. Langzoam breiden et Gelderse gebeed zich uut en in 1248 verweerf grave Otto II weagens ziene hulpe an Rooms-Könning Willem II de rieksstad Nimweage.
Gelre bestoand toon uut veer kwarteeren: An de Gelderse gebeedsuutbreiding kwam under Reinald I n ende met den Slag bi-j Woeringen in 1288. Reinald II trouwden echter de zuster van Edward III, den könning van Engelaand. Deur zienen bemiddeling wodden Gelre in 1339 deur keizer Lodewiek van Beieren tot hartogdom verheaven.
Huus Gelre
Noadat Gelre n hartogdom was ewödden, untstoand under Reinald III den stried tussen de Heeckerens, steund deur Reinald, en de Bronckhorsten, steund deur Reinalds breur Eduard. Bi-j den slag van 1361 wödt Reinald gevangen enommen en Eduard wödt hartog. 10 Joar later wödt Eduard vermoord, en wödt Reinald hersteld, moar dizzen kump nog in datzelfde joar oet de tied. Hiermet is et Huus Gelre uut-estoarven.
Huus Egmond
Edelleu en steadn erkenden nen achterneave van Reinald, Arnold van Egmond as opvolger (1423-1465). Dizzen rakte verwikkeld in nen stried met zien zünne Adolf. Hi-j wodden op zien slot in Groave oaverrompeld en in Buren gevangen ezet. Adolf nam et bewind oaver.
Bourgondies
In 1473 kwam Gelre in hende van den Bourgondiesen hartog Karel de Stoute Noadat dizzen in 1477 was oaverleaden wodden hi-j op-evolgd deur ziene enige dochter Maria van Bourgondie. Zi-j trouwden in hetzelfde joar Maximiliaan I van Oostenriek. Euren zünne Filips de Schone kreg in 1482 Gelre in hende.
Wier zelfstaandig
Teggen dizze 'buutenlaandse' oaverheersing blef verzet bestoan en in 1493 wöd Gelre wier zelfstaandig. Under Karel van Gelre verzetten et hartogdom zich met nen gooden aflöp teggen et Habsburgse oaverwicht in de Nederlanden.
Gelderse oorlogen
zee ok: Gelderse oorlogen
In 1502 raakten Gelre opni-j in stried mit et Hartogdom Bourgondie (dat later Habsburgs wierd). Karel van Gelre slaagden der bi-jnoa in n nedersaksisch riek te stichten in de oosteleke helfte (Freeslaand, Grunnen, Drenthe, Oaveriessel, en Gelderlaand) van et Nederlaand van vandage, moar de Bourgondiesen leagers verhinderen dat en underweerpen stukjen bi-j betjen et Geldersen riek in opbouw.
Wier Guliks
Noa et oaverlieden van Karel van Gelre wöd hartog Willem van Kleef en Gulik ok hartog van Gelre. Ok hi-j verzetten zich teggen den Habsburgsen heerser Karel V, moar mos bi-j et Traktoat van Venlo in 1543 Gelre ofstoan an Karel V.
Habsburgs
Vanof dee tied mek Gelre dele uut van de Habsburgse Nederlanden.
Splitsingen
As gevolg van den Tachtigjoarigen Oorlog wöd Gelre splitst. De dree noordeleke kwarteren namen dele an de Unie van Utrecht (1579) en gingen later as Gelderlaand dele uutmaken van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden.
Het Overkwartier of Opper-Gelre blef in Spaanse hende moar noa de Vrede van Utrecht in 1713 wöd ok dit gebeed wieter splitst:
Apostoliesen Vaders
De tied van de Apostoliesen va's beslöt van 90 töt 'n met 160 noa Kristus.
Veurgeskiedenis
't Vrogste begun van t Kristlik geleuf was Jeruzalem 't centrum van t vrogge Kristendom, met Jakobus an t heufd van de gemiente töt 't joar 61, toe as he stienigd wörden - voolgs Flavius Josefus. t Duurden nie lange of n Apostels haren wiedverspreid gemienten estich. Völle van eur bint as martelaar ummekommen, zo as Jezus t al haren edacht.
De verwoesting van Jeruzalem deur de Romeinen op 't joar 70 hef as 'n slim belangrieke gebeurtenisse spölt veur 't kristendom. Noe was Jeruzalem nie meer ' centrum, mar wörden Rome dat zo zachies an, woar Paulus en Petrus (Aremees: Kefas) begraven ligt. Noe waren ok de mieste ooggetugen van Jezus zien lèven uut de tied ekommen, en mossen de geleuvigen vastigheid hebben; noe wörden de leer van Jezus op pepier ezet. Viere van disse tientallen töt honderden leergeschriften bint 't kanon van n Biebel openömmen. Ok noe gruiden Rome, Caesarea en Antiochië uut töt belangrieke orthodox-kristlike centra. In Rome begunnen zich de Apostoliese succesie te ontwikkelen, der van uutgoande dat Petrus (Kefas) n eersten bisschop waren van Rome en al zienen opvoolgers in zien traditsie beheurden.
Beduding
Noa n Apostels en aandere ooggetugen kwamen de tied veur euren opvoolgers, den wi-j n Apostliesen va's nuumt; van völ van die luu wörd ezegt dat ze n Apostels nog ekend hebt. Antal brieven, verhaandelings, fragmenten en apologien van eur bint bewoard eblèven en draagt euren name. Van Clemens wörden 'n tweetal brieven bekend. Ok 't onderwies van n Twaalf Apostels, de Didache, was 'n belangrieke schriftlike bronne vanuut d' eerste eewe van 't kristendom.
De beduding 'apostoliesen va's' is veur 't eerst gebruukt deur J. B. Cotelier den in 1672 waren begunnen met 't verzamelen en bi-jienebrengen van disse geschriften. Op dit moment wörd töt de schrieveri-jen van n apostoliesen va's erekkend:
Mangs bint n schrievers van disse schriften onbekend. Bekenden schrievers waren:
Van Ignatius en Polycarpus is bekend dat eur als martelaar estörven bint.
Noaber (tiedschrift)
thumb|right|150px|n Noaber/Naober
n Noaber/Naober is n glemmig blad wat zesmoal in t joar, of tweemoandeliks oetkeump. t Blad is bedoold vuur Oaweriessel en Gealderlaand en hef völle andach vuur de kultuur van Oost-Neerlaand.
t Hef ne oplage van ongevear 40.000 stuks.
Woeroawer
n Noaber geet oawer wonn, woarkn en leawn in t oostn. D'r stoat verhaaln in oawer verskiln en oawereenkomstn tuskn verskeaidene inwonners van Oaweriessel en Gealderlaand, boern, börgers en boetnleu. t Beent verslage van gewone en biezeundere leu oet disse strekke.
Wieters stoat dr in t blad handigheedn vuur knooin an en um t hoes.
Ook köant de leu spul wat ze gearne verkoopn weelt met n berichjen in n noaber loatn zetn.
De Huurne
thumb|right|200px|De Huurne bie Wierdn De Huurne is n stuk boetngebeed in de gemeente Wierdn, op t zuudwestn van t doarp Wierdn. t Ligt op t westn van de de Riessensestroate (N350). Op t oostn ligt t Iepeloo. In de Huurne zeent verskeaidene kampeersteas, en één kafee.
Karrharders
thumb|De Noordfriese dialekten t Karrharders is n Noordfries dialekt dat in de gemienten Stedezaand en Eng-De Zaand (Ding-Sönj) in Amt Karrharde spreuken wordt. t Karrharders wordt op t vaastelaand van Noordfrieslaand spreuken, mar wordt slim mit uutstarven bedreigd. In Karrharde wordt ok nog Platduuts en Sønderjysk (n Deens dialekt) spreuken.
Dreeleihaorige kat
thumb|250px|Een dreeleihaorige kat Een dreeleihaorige kat is een kat mit drie kleuren haor. De kleur wit wort veroorzaakt deur een bepaolde gen dat derveur zurgt dat katten witte haoren in der vacht hen, vaak ziet 't der dan uut as een soort vlekkepetroen. Waor disse gen niet actief is, het de kat dan een are kleur. Bie dreeleihaorige katten is der gien gen anwezig dat derveur zurgt dat de kat drie kleuren tegeliek het: wit, zwart en een bietjen een bruunachtige kleur. Wel bestaot der een gen dat de keus veur die bruunachtige of geelachtig-rooie kleur bepaolt, en een gen dat kiest veur zwart. Disse genen bin ekoppeld an 't X-chromesoom. Wiefjeskatten hen van dit X-chromesoom twee exemplaren, en dit verklaort oek waorum de twee kleuren bruun en zwart naost mekaar veurkommen. In 't kattenembryo wort nao verloop van tied van elk paor X-chromesomen der één inactief; 't actieve chromesoom bepaolt noen de kleur. Deze kleurfactoren zullen vaak eclusterd optrejen; veul gelieksoortige chromesomen naost mekaar veroorzaken dan een kleurevlek, dat of zwart of bruun is.
Boengerd
thumb|right|250px|Een boengerd waor [[appel (vruch)|appels op verbouwd worren]] Een boengerd is een stuk groend dat bestemd is veur de beplanting of cultivering van vruchten- of noetebomen. Boengerds kommen van oorsprong veul veur tussen de grote revieren in de Betuwe en in 't Land van Maas en Waal. Oek han veul boerderiejen in 't verlejen een eigen boengerd veur 't kweken van vruchten zoas appels en peren. Veur 't bestuven van boengerds worren vaak biejen gebruukt, de biejen worren dan deur iemkers in de biejenkasten edaon en bie de percelen ezet die besteuven moen worren.
Bleui
As boengerds in bleui staon in 't vrogge veurjaor, dan is 't meestentieds een iezig mooi gezicht. In Jepan is de bleui van de kaarsenbleuisels een fenemeen dat nauwlettend evolgd wort en zelfs in de niejsberichten op de tillevisie vermeld wort. Oek kommen kaarsenbleuisels veul veur in tredisionele Jepanse prenten.
Instandhouwing
Veur de instandhouwing van de kenmaarken van de bomen worren veredelde variëteiten eënt op een onderstam. Tegensworig kweken ze vruchten meestentieds op leegstammige boompjes umdat dit 't plukken van de oogst makkelijker maakt. Ouwerwetse (hoogstammige) boengerds kortbie de boerderiejen hen vaak tegeliekertied een functie as wei veur 't rundvee.
De bomen in boengerds worren vaak bespeuten mit 'gewasbeschaarmingsmiddels' um antasting deur insecten zoas wurmen te veurkommen. Sommige boengerds bin umgeven deur een hoge heig um een meer beschutte plek te creëren.
De groend oender de bomen kan los-ehouwen worren, of der kunnen dekkingsgewassen op ekweekt worren, of de twee vormen kunnen mekaar ofwisselen. Bie jonge boengerds is 't meugelijk um greuntes en bezen as dekkingsgewassen in de riejen tussen de bomen te kweken.
Vrogger en noen
Boengerds waren vrogger speciaol in-erichte tunen veur riekeluui mit een formeel ontwaarp en waren vaak mit fonteinen en beeldhouwwaarken versierd. Vandaag de dag bin boengerds daorintegen meestentieds commerciële ondernemingen en bin soms veule antallen bunders groot. Der worren tegesworig mesines gebruukt um de anplantingen te bespuiten, plukken en verpakken.
Hollaanse expansie
Dizze theorie hef Kloeke uutewarkt in zien boek De Hollandsche expansie in de zestiende en zeventiende eeuw en haar weerspiegeling in de hedendaagsche Nederlandsche dialecten (1927). Kloeke skreef det taalverandering veur een belangriek diel uut ontlening bestiet, waorbi'j de richting bepaald wördt deur prestige. Véur de 16e ieuw gungen volgns hum de vörms veural van 't zuden naor 't noorden; vanof die tied veural van west naor oost.
In zien boek stelden Kloeke det de lu in Oaveriessel die (h)uus zegt, de klinkerklaank uut 't Hollaans ekregen hebt (vrogger zeden ze daor ok huus), en det ze in Twente - wegens legere waordering veur Hollaand - vaste hölden an de olde klaank oe (hoes). Moes zegt ze ok nog in 't westen van Oaveriessel, umde'j dit woord ja niet zo vake gebruukt as huus/hoes.
Van Reenen (2006) mient det de veurmaolige uu/oe-liende an 't ende van de Middeleeuwen over de Veluwe hen leup:
't Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde stelt:
Grammofoonmuseum
thumb|300px|Een elektrische platenspeuler (niet uut de verzameling van 't Grammofoonmuseum) 't Grammofoonmuseum is een museum in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. 't Is in 2002 opericht as stichting en kump voort uut de privéverzameling van eigenaar Jelle Bos.
Verzameling en activiteiten
't Grammofoonmuseum hef een fikse verzameling platenspeulers, grammofoonplaten, bandrecorders en microfoons. Wieder is der gerei as naoldendeusies, speuldeuzen, miniatuurgrammofoons en picturediscs. Ok bint der twee jukeboxen te bekieken en beluustern.
't Museum gef lezings veur clubs en groepen, en warkt mit an alderhaande evenementen en prissentaoties waor antiek en historisch geluud gewenst is.
Plannen
Een tiedlaank is der ezöcht naor een nei onderkomen veur de gruiende verzameling. In 't veurjaor van 2022 wördt 't museum ehuusvest in 't Olde Gemientehuus, det in de Karkenhoek an 't Westeinde stiet.
Veur schoelen wördt der ewarkt an een veurlichtingsprogramma aover de geschiedenis van 't opnemen en weergeven van geluud.
Femilie
Femilie kan verwiezen naor:
Stokkum (Hof van Tweante)
thumb|right|200px|Stokkum in t rood op ne kaarte van de gemeente Hof van Tweante Stokkum is ne boerskop bie Maarkel in de gemeente Hof van Tweante. Net as aandere plaatsen oet de buurte is de eerste optekening van n namen De Hof toe Stockum op ne goderenlieste oet 1188.
Stokkum was lange ne eegne boermarke.
Waoterplaante
Waoterplaante kan verwiezen naor:
Snooker
Snooker is nen tåfelsport wårby as y med nen stoatstok klöärige bälle up nen bepålden volgorder in gaeter in nen tåfel müt stoaten. Den oorsprung ligt by officyrs van et britske leyger dee in India leygerd warren in de tweyde hälvte van de 19. eywe.
Et wördt spöäld up nen rechthokigen tåfel med upstånde rände. Up et spöäldek ligt een gröön kleyd, et dook. Up alle höke en up et midden van de lange syden is een gat (nen pot) in de sydkanten. Med nen köy, nen taps toloupenden stok, stoatet spöälers teagen nen witten bal, wårmed as se 21 klöärde bälle müt antikken üm dee in de gaeter te spöälen (te potten). Yderen klöär hevt ne püntenwaerde. Den spöäler med de meyste pünten nådat alle bälle vordespöäld sint, hevt ne partye wünnen.
Spöälers müt eyrst nen rouden bal (van 1 pünt) potten en magt dan pas ne andere klöär proberen. As et lükket üm nå den rouden ouk nen anderen klöär te potten, wordt de klöärde bälle weader terügge legd up öäre vaste steade up et dook.
Snooker untstünd do as in 1884 Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain, nen leygerofficyr stationeerd in Ooty, Tamil Nadu, de regels van piramidepool en black pool by mekander voogden. Et woord snooker was lange tyd een woord voor nye rekruten of unervaren militäär personeel. Et spel kreag voordan meyr bekendheid in et Vereanigd Köäninkryk en in 1919 wör de Billiards Association and Control Club sticht. Et spel wördt rechtevoord besteerd döär de World Professional Billiards and Snooker Association (WPBSA).
Et Wearldkampioonskap Snooker wördt seyd 1927 organiseerd. Joe Davis, een belangryk man by de eyrste verspreiding van de sport, wör 15 mål achter mekander kampioon, tüsken 1927 en 1946. De 'moderne tyd' begün in 1969 do as den britsken ümmeroup BBC der een televisyprogramma an wydden en in 1978 de wearldkampioonskappen filmden. Andere belangryke figuren vöär de bekendheid van et spel warren Ray Reardon in de jåren '70, Steve Davis in de jåren '80 en Stephen Hendry in de jåren '90. See wünnen allemål ses of meyr kampioonskappen. Seyt 2000 hevt Ronnie O'Sullivan de meyste kampioonskappen up naam. Topspöälers gåt rechtevoord regelmåtig de wearld rund üm vöär miljonen an prysengeld te spöälen in de World Snooker Tour.
Aefsele
Aefsele is een buurtschop in de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et ligt in ut zuudwesten van Grolle. Lange tied heurden Aefsele bi-j de gemeente Grolle. Nao de gemeentelike herindeling van 1 januari 2005 heurt et bi-j de ni-je gemeente Oost Gelre.
Nationaal Tinnen Figuren Museum
thumb|400px|Et vroggere stadshuus det now et museum is Et Nationaal Tinnen Figuren Museum is een museum in de Oaveriesselse plaats Ommen. Et museum zit in et olde stadshuus van Ommen, körtbi'j de brugge oaver de Vechte (N347). De oppervlakte van et museum is 600 veerkaante meter en et is op ericht op 25 januari 1985.
De verzameling van et museum bestiet uut tinnen, pepieren, blikken, kunststof of pepier-maché figuren, die eplaatst bint in diorama's.
Et vroggere stadshuus kwamp in 1982 in de haanden van een parteculier waornao in 1985 et museum in et gebouw kwamp. Eerstens allenig op de eerste en twiede verdieping, daornao 2001 ook op de begane grond.
Op 11 augustus 2001 krög et museum de staotus van 'geregistreerd museum'.
De Pekel
De Pekel (Nederlaands: Pekela) is n gemainte in Noord-Nederlaand, in de provìnzie Grunnen. De gemainte het n oppervlakte van 50,22 km² en har op 1 jannewoari 2020 12.199 inwoner (bron: CBS). De Pekel is ontstoan deur de soamenvougen van Olle Pekel en Nij Pekel per 1 jannewoari 1990.
Indailen
De gemainte De Pekel bestaait oet de volgende ploatsen en gehuchten: Alteveer gedailtelk, Boven Pekel, Bronsveen, Hoetmansmeer, Nij Pekel en Olle Pekel.
Kreilook
thumb|Kreilook thumb|Kreilook De kreilook (Allium vineale) is n plant uut de lookfamilie (Alliaceae). t Is een steeds meer veurkommende plant, greuiplaotsen bin: weilanden, bossen, bosranden, verstoorde plaotsen, in de dunen, barmen, rivierdunen, stadswallen, laonen, parken, wingerds, spoorbarmen, rivierdieken, hogere delen van uterweerden en rotsachtige plaotsen.
De bloemen staon op lange, rechte en iets paorsige steulen in n scharm mit losse bloemetjes. As de kreilook in bleui staot dan zitten der bolletjes an emengd mit bloemen, of vaak alleen mar mit bleke tot paorse breuibolletjes. t Bloemdek is, as t der al an zit, raoze, paors of greunachtig wit, klokvormig en 2 tot 4,5 mm lang. De meeldraojen bin langer as t bloemdek. De plant is vrog in t seizoen goed eetbaor, vergeliekbaor mit bieslook of bosuui.
De plant wort ongeveer 30-70 sm hoog, de bleuimaonden bin van juni t/m augustus.
Baoven-Slinge
thumb|right|230px|Baoven-Slinge bi-j Miste De Baoven-Slinge (Nederlands: Boven-Slinge) is ne baeke dee bi-j Wenters Nederland binnen kump. De baeke löp zudelek langs Wenters en slingert zich letterlek nen weg deur ut Achterhookse landskap. In westeleke richting streumt de baeke lengs Miste naor Breevoort, Aalten en Vasseveld en kump ten slotte bi-j Westendarp in de Bielheimerbekke uut.
De Baaven-Slinge hef neet altied dezelfden löp ehad. Zo streumden de bekke vrogger deur de grachte van de veste Breevoort. Later hebt z'um verlegd naor et oosten van Breevoort. In de 20e eeuwe is zee, net as de Grolsen Slinge, grotendeels kanaliseerd um afwatering te verbetteren en aoverstromingen oet de weg te gaon.
Stellingwarfs volkslied
Et Stellingwarver volkslied is et volkslied van Stellingwarf (oost en west). Et volkslied wodde in de vuuftiger jaoren van de twintigste ieuw schreven deur Hendrik Johannes Bergveld, veur de meziek zorgde doe Han Bokelman.
Baoven-Slinge
Herstel van de baeke
Et Waterskap Rien en Iessel (Nederlands: Waterschap Rijn en IJssel) beheert de bekke en n groot deel zol as 'ekologiese zone' in-ericht worden. De Grolse Slinge en Baoven-Slinge wodden beide weerumme ebracht in nen slingerenden vorm. Bi-j Aalten gaot ze dat doon an de zuudziede van de Slinge ter heugte van den wonwiek Hare/ Haermansweijde.
Stellingwarfs volkslied
Tekst
(tekst H.J. Bergveld, meziek Han Bokelman) <poem style="margin-left:1.5em; border-left: 4px solid #eaecf0; padding: 8px 32px"> In ‘t Stellingwarfse laandschop mit greide, bouw en struuk, mit wallegies en heide, mit overoold gebruuk, mit essen en mit maoden, mit vaorten, sluus an sluus, in ’t laand van Lend’ en Kuunder daor vulen wi’j oons thuus. in 't laand van Lend' en Kuunder doar vulen wi’j oons thuus.
Wi’j bin gien echte Friezen, Mar ok gien Drenten meer, Mar in oons dorp of buurtschap, Daor helpen wi’j mekeer. En waor wi’j ok belanen, D’r blift een starke baand Mit oons geboorteplakkien, Oons Stellingwarver laand! Mit oons geboorteplakkien, Oons Stellingwarver laand!
Naober
Oen naober is iene wel as naost oe woont. De naobers waren veural vrogger een belangrieke skakel in 't sociaole lèven: toe aj nog niet zo wied reisden en toe aj nog niet zoveul structuren van staotswege harren, mussen ie 't veural hebben van goed naoberschop. Bi'j naoberschop en naoberplichten heurden een köppel gebruken.
Nedersaksisch
't spellingsverskil ao/oa giet terogge op tredisie en daoruut egruuide spellingsveurskriften, niet op uutspraoke. Allent de Grunnegse oa klinkt donkerder as de ao/oa van de aandere Nedersaksische taalgebieden. Vandage gebruukt ok veul Nederlaands-Nedersaksische sprekers 't Nederlaandse buur(man, -vrouw), mv. buren of buur'n.
Belstone
300px|thumb|[[Brink|Dorpsbrink van Belstone.]] 300px|thumb|Belstone Tor. Belstone is n kleain dörpskn en civil parish an n noordkaant van Dartmoor in Devon, Englaand. De westgreanze van n parish besteet oet n East Okement River en an de eustgreanze deur n River Thaw; t heugste peunt is Belstone Tor in t zuudn en is 460m boawn zeenivo n Parish greanst an de völgnde parishes met n klok met vanoe't neurdn: Sticklepath, South Tawton, Dartmoor Forest en Okehampton Hamlets. In 2001 wönn d'r 257 menskn, det nich zoo völle oars is as in 1901, wannear d'r 236 menskn warn.
t Dorp, det in t Domesday Book as Bellestam öp-skreawn steet, leg sentroal in zinn parish en leg önnevear 300m boawn zeenivo. t Is alleannig bereaikboar via laandwegkns vanof n A30, ten eustn van Okehampton, det önnevear 5km neurdwest van Belstone leg. De karke van n parish is öplegd an de Moagde Maria en is baawd in n 13n joarhönnerd.
D'r bint n antal bronstiedmonumentn binn n parish, woarönner ok n Nine Maidens Stone Circle, dee de aachterbliefseln bint van n grafkimmer.
In n 19n joarhönnerd wörn kopper bewärkt öp t heaieveald biej n Taw River-mien, den in 1829 slötn wörn. Ok wörn t doan biej Greenhil in t neurdeustn.
t Is möglik det Fatherford, in t neurdwestn van n Belstone parish, eujt s n Romeainse oetbreaidige was van de Fosse Way-wegge van Exeter noar Launceston.
Kraoltjes
Kraoltjes (Muscari botryoides) is een plantesoort uut de hyacintenfemilie (Hyacinthaceae). De bloempjes staon drung op mekaar, en bin zwat koegelvormig. De onderste bloempjes bin knikkend, en de bovenste zacht opstaond. Disse leste meestentieds zonder stamper of meeldraojen. De bloemen bin blauw mit een witte rand of bin helemaol wit.
Verspreiding
De kraoltjes kommen oorspronkelijk uut 't Middellanse Zeegebied en uut Klein-Azië. Disse plant is veural in de warmere gedeeltes van Midden-Europa verwilderd eraakt en greuit noen tussen de boengerds en wingerds. De plant greuit in Nederland veural in greslanden, en langerst duungebieden, mar is oek te vienen in de bos en in 't weiland.
Nynorsk
t Nynorsk (Niejnoors) en t Bokmål bin de twee Noorse standardtalen. Van die twee is t Bokmål (boekentaal) de gebrukelikste taalvorm. Ongeveer 16% van de Noren leerden in 2003 Nynorsk op schoele. Beie standardtalen bin veurnamelik schrieftalen. Noorwegen hef gien standardtaal en der bin regionaal aordig wat verschillen.
t Nynorsk is ontwikkeld deur de Noor Ivar Aasen in de 19e eeuw as alternatief veur t stark op t schriftelike Deens liekende Bokmål. t Nynorsk wörden veural in westelik Noorwegen gebruukt en is evormp op baosis van veural westelike plattelaandsdialekten, en lik in veule aspekten op t Ieslaands.
Dat Ieslaands en Nynorsk meer op mekaar lieken as Ieslaands en Bokmål kömp deurdat t Ieslaands en zuudwestelike dialekten van t Noors n gemeenschappelikere oorsprong delen. Dit ku'j onder aandere zien an de dree geslachten die t Nynorsk onderscheit (namelik: mannelik, vrouwelik, en neutraal), liekas t Ieslaands en t Faeröers. t Zweeds en t Deens hebben der mer tweje. Bokmål hank n bietjen tussen de twee systemen in, waordeur der vaker twee vormen naost mekaar veurkoemen.
2005
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 2005
Gebeurtenissen
(Veul) meer gebeurtenissen bin te vienen op de maondpagina's:
Michigan
Michigan (uutspreaken as MISJE-gön) is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. De name kümt van et Ojibwe woord mishigami, wat grout water of grout mear bedüüdt. Med ungeväär 10 miljoon inwoaners hevt Michigan up neagen ståten nå de meyste inwoaners van de VS. Et is de up 10 nå grötste wat uppervlakte angeyt en de grötste up et westen van den rivier de Mississippi wat uppervlakte angeyt.
De höyvdstad is Lansing, de grötste stad is Detroit. Et verstädelikt gebeed rund Detroit höyrt töt de grötste ekonomien van de VS.
Verskeidene dusende jåren woanden der verskillende inheymske stämme. In de 17. Eywe eyskeden de Nyfranske kolony et up. Frankryk wör verslån in den Fransk-indiaansken Oorlog in 1762, wårnå et gebeed under britske hearskappye völ. Dee stünden et af an de nye unafhangelike Vereynigde Ståten, do as de britten verslån wörden in de Amerikaanske Revoluty. Et höyrden do by et gröttere Noordwestelike grundgebeed töt 1800, do as westelik Michigan by et grundgebeed van Indiana indeyld wör. Dårup wör et Grundgebeed van Michigan förmed in 1805, mär de noordgrense wör pas afstemd nå den Oorlog van 1812 med Kanada. In 1837 köm Michigan as 26. ståt by et Amerikaanske Verbund, as nen vryen ståt. Rap untwikkelden sik et as ’n vöäranstånd middenpunt vöär industry en handel in de streake en as populäre bestemming vöär immigranten teagen et ende van et 19. en begin van et 20. Jårhunderd.
Michigan hevt ’n verskeiden ekonomy. Toch steyt et vöäral bekend as middenpunt van de amerikaanske autoindustry, wat sik begin 20. Eywe untwikkelden as eyne van de grötste ekonomiske dryvers van den ståt. De dree grötste amerikaanske automarken kommet uut Michigan en hebbet allemål ’n höyvdkantoor in Detroit.
Et Noordelike Skyreiland is dünbevolked, mär döär de ryke natuur belangryk vöär et tourisme. Et Südelike Skyreiland is et middenpunt vöär de maakindustry, holtbouw, buren, deensten en hougtechnologiske industry.
1954
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1954:
Herman Kampman
Herman Kampman (Heldern, 1947) is nen dichter, skryver en grappenmaker uut Heldern, up de grense tüsken Salland en Twente.
Kampman was ooit sociokultureel warker, mär richten sik vanaf 2000 vulleydig up skryven. Et leevst düt he dat in syn eygene heldersk neadersassisk, et sallandsk-twentske oavergangsdialekt van Hellendoorn. Kampman skrivt körte verhalen, gedichten en leedtys. Van 2014 töt 2015 was hee gemeyndedichter van Heldern.
Ouk düt he vöärdraegen uut eygen wark en hevt he verskillende teaterstükke up naam, sou as Doe Normaal, Dikkop! en Zoas't was. Vöär den eyrsten nöm hee under deeselvde titel een leedtys-CD up med gitarist Jan Niewold uut Nijverdal en drummer Peter Deiman uut Emmen.
Pryse
Kampman hevt verskillende kulturele pryse up name:
Oostfloandern
t Grenst in t westen aan Westfloandern, in t noorden aan Zeelaand, in t oosten aan Antwaarp en Floams Broabant en in t zuden aan Hainego. De belangriekste revier in de provìnzie is de Schelle.
Oostfloandern bestait oet 6 bestuurleke arrondissemìnten: Aalst, Dendermonde, Eeklo, Gent, Oudenaarde en Sint-Niklaas.
Catharina Elderink
Leawen en reden töt skriewen
Catharina har enen breur en dree zusters (dee as allemoal, net as umzelf, nooit trouwden). Ze harren et good, want ze warren noakommelings van de vuurnoame femilies Elderink en Blijdenstein. In zinne jeugend har Catharina völle bewoondering vuur skriewer Fritz Reuter, den in een an et Tweants verwaant dialekt skreef. Doarnöast har he der wille an um met leaftiedsgenoten oawer et leawen van et Tweantse volk van vroger te kuieren. Zinne femilie har et oolde boerenoarf Niejenhoes in Buurse, woer as he vake hen gung. Doarnöast was he diplomeerd verpleegster en köm vake bie de Buurser boeren in et hoes. Heezelf spreuk et Eanskese stadsplat, dus nit et Buurser plat, mear det maken niks oet. Det he in et Tweants spreuk, gavven een vertrouwd geveul, en zo kömmen de verhalen op toafel. In latere skriefsels verontskeuldigen he zik vake vuur zin sproakengebroek.
In 1920 gung he aal mear skriewen. Zin eerste gedicht köm oet in 1914, in et domoalige Twentsch Dagblad Tubantia. Ook gung he regelmoatig met de fietse op Eanter en Riessen op an, um doar mear oawer et Plat te weten te kommen en lokale gebroeken te ontdekken. Do as he zeuwentig was, köm he te vallen op ene van zinne fietstöchte boetenof en breuk een been. Pas uren later veunden ze em. Noa den val gung et Elderink voordan slimmer.
Cato Elderink is 'n lesten oadem oet egoan in et zekenhoes Ziekenzorg, wat non oonderdeel is van et Medisch Spectrum Twente. Doarnoa is he begreawen op de Algemene Oosterbegraafplaatse in Eanske.
Familiegeschiedenis Blijdenstein
Elderink dee ook met an Noaberschopp, t blad van de Duitsch-Nederlandsche Vereeniging.
Herdeanking
thumb|Gedeanksteen An de Marktstroate, tusken de Walstroate en de Oolde Moarkt in Eanske, steet nen gedeanksteen vúúr Cato's ooldershoes. Der is in egraveerd:
In 1983 sleug de Keuninklike Begear 12.500 Tweantse Daalders. Op de vuurkaante steund et Tweantse ros en op de achterkaante steund um nen kraans van ekenbladen ne sprökke van Cato Elderink: "Wat good is wast langzam (sic) as ekenbeume"
Stadstoat
Nen stadstoat is nen stoat bestoande uut nen enkele stad mit nen eigen unafhankeleke rechtsproake, belasting, Laandsverdeadiging en butenlandse diplomasie.
Gewoonlek lagen doar nog wat butengebeden umhen mit wat darpen of noaberschoppen. Mangs wonden de meerderheid van de leu in dizze darpen, moar et bestuur was altied in de stad samen-etrokken. In et beginne van de geskiedenisse waren dit de eerste politieke eenheden. Gewoonlek begon et mit n darpjen of neaderzetting dat op ne gunstige plaatse lag wat betröf haandel en vervoer. Dit was bi-jnoa altied an n kruuspunt van haandelsweage en revieren.
Gent
Gent is de höyvdstad en de groutste gemeynde van Oustvlaanderen. Et grundgebeed is so'n 156.18 km² en up 1 januari 2019 wuunde der meyr as 262.000 lüde. Deylgemeynden binnen Gent, Mariakerke, Drongen, Wondelgem, Sint-Amandsberg, Oostakker, Desteldonk, Mendonk, Sint-Kruis-Winkel, Gentbrugge, Ledeberg, Afsnee, Sint-Denijs-Westrem en Zwijnaarde.
Stadstoat
Deur dizze goode geografiese lokasie greujden de neaderzetting en wierd ok rieker. Deur dizzen greuj kwamen doar ok behooften an ne bettere organisasie um den dageleksen gang van zaken in gode banen te vuuren en um de verdeadeging te organiseren. Dit leste wodden neudeg umdat de greujende welvoart ok dieven en rovers antrok.
Oldheid
In et beginne nam mangsmoal de religieuze boavenloage dizzen taak op zich, in samenwarking mit de riekste femilies dee natuurlek ok et meeste belang bi-j ne gode organisasie hadden. Dit greujden uut tot de klasse van de aristokratie dee mangsmoal de töggels in de hende heeld. Allengs greujden den invlood van de good organiseerde stad totdat zi-j mangs wiet in de umgaeving heuren macht en wetten kon loaten gelden. En mangs ging et zelfs zo good dat zi-j aandere steedn ok ging beheersen en oavernemmen in heuren invlood. Dit was et beginne van de eerste 'echte' staoten.
Grunnegs-Oostfraise dialekten
De Grunnegs-Oostfraise dialekten binnen n groep Friso-Saksische varieteiten dij soamen t Grunnegs-Oostfrais vörmen. Zai worden ook wel ais apaart zain as Grunnegs en Oostfrais, woarbie de grìns tuzzen Nederlaand en Duutslaand (Grunnen en Oostfraislaand) as toalgrìns zain wordt. Onterìcht, zain t dialekt over de grìns hìn ien bienoa onveraanderde vörm deurgaait. De iendailen van de dialekten staait hieronder vermeld, woarbie de nummers verwiezen noar de nummers op t koartke.
right|Grunnegs-Oostfraise dialekten
Varianten
800px|center|thumb|Dialekten en toallienen ien [[pervìnzie Grunnen en de laand-/stadkraisen Leer, Emden, Auwerk, Witmond, Fraislaand en Wilmshoaven.]]
Noord-Drìnt
t Dialekt van de Kop van Drìnt wordt voak bie t Grunnegs rekend. Dit binnen den veuraal de dialekten van de dörpen Roon, Paais, Eel-Potterwòld en Zuudloaren. De dialekten van Ain, Nörg en Vrais goan al meer noar t Midden-Drìnts tou. Tuzzen dizze lougen ligt de lien van wie maoken-wie maokt, ien tieds dat de lienen goud-gooud en neit-neeit zudelk van Nörg ligt.