cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elon Musk
Leavensbeskryving
Musk hevt nen kanadeesken moder en süüdafrikaansken vader. Hee groiden up in Pretoria in Süüdafrika. Hee was kort by de Universiteit van Pretoria, mär tröäk med 17 jår nå Kanada üm under den deenstplicht uut te kummen. hee skreav sik in by den Universiteit van Queen's en wesselden twey jår later oaver up den Universiteit van Pennsylvania. Dår haalden hee syne bachelorskappen in ekonomy en natuurkunde. In 1995 tröäk hee når den ståt Kalifornie üm sik in te skryven by de Universiteit van Stanford, mär bedachten sik en begünde med syn bröder Kimbal en softwarebedryv Zip2. In 1999 wör dat bedryv vöär sou'n 271 miljoon euro oaverkocht döär Compaq. Etselvde jår stichten Musk den onlinebank X.com, wat in 2000 samengüng med Confinity under den name PayPal. Dat bedryv wör in 2002 vöär 886 miljoon euro verkocht an Ebay.
In datselvde jår grundden Musk SpaceX, en luchtvårtfabryk en rüümdevårt-bedryv, wårvan as hee noch CEO en CTO is. In 2004 güng hee by Tesla Motors Inc. warken as vöärsitter en productuntwikkelder. In 2008 wör hee der algemeyn direktöör. Underwyl, in 2006, helpeden hee SolarCity van de grund, en bedryv in sünnetechnology wat later wör oaverenöämen döär Tesla en voordan güng as Tesla Energy. In 2015 hülp hee OpenAI uprichten, en undersööksbedryv sünder winstougmark dat gangs is med vreandelike kunstklookde. In 2016 stichtden hee Neuralink, en bedryv in neurotechnology wat gangs is med apparaten dee verbinding künnet leggen tüsken harsens en komputers. Ouk richtden hee The Boring Company up, en bedryv wat sik toolegt up tünnels maken. Musk wil wark maken van de Hyperloop, nen hougesnelheidstrein in nen vakuumtünnel.
Musk in upspraak
Musk krigt regelmåtig krityk oaver syne ungewoane en unweatenskappelike standpünten en publyke uutspattingen. In 2018 kreag hee nen claim an de bukse vöär smaad, do as hee nen britsken grottendeskundigen swart makeden den as hülpen had by de grotredding van Tham Luang; uuteandelik köäs de jury in kalifornie de kante van Musk. En etselvde jår wör hee aneklaagd döär de SEC, ne amerikaanske kommissy vöär beveliging en uutwesseling, ümdat hee der nen valsken tweet uutedån had dat hee geld upsyd esat had üm selv Tesla oaver te koupen. Hee skikkeden med de SEC döär tydelik terügge te treaden as vöärman van Tesla en te beloaven dat hee minder solde twitteren. Musk hevt misinformaty verspreided oaver de COVID-19-pandemy en krigt regelmåtig kenners van byvöärbeald künstklookde, kryptogeld en oapenbår vervoor up de achterste beyne.
Greta Thunberg
thumb|250px|Greta Thunberg in määrt 2020
Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg (van den 3. januåri 2003) is ne sweydske miliöö-aktiviste. See is der internationaal üm bekend ewörden dat see wearldleiders uutdaagden üm unmiddellik wat te doon an klimaatverandering. Thunberg völ anvangelik up ümdat se sou jung was en sou rechtuut sunder ümhaal küürden. Dat deade se beide vöär grupen en politike leiders. Dee lätsten deade se nen skuur döär de beyne ümdat see vünd at dee te weinig deaden teagen wat see ne klimaatkrisis nöömt.
Thunberg begün öär aktivisme med öäre olden oaverhalen üm öären leavensstyl an te passen üm de koalstofuutstout weaderümme te dringen. In augustus van 2018, do as see 15 was, satten see sik under skooltyd dale vöär et sweydske parlement, med en bröd med 'Skolstrejk för klimatet' (skoolstaking vöär et klimaat). Al rap deaden andere skolegånde kinder med in öäre eygene gemeynskappen. Med mekander organiseerden see ne skoolstakingsbeweaging vöär et klimaat under de name Fridays for Future (Vrydage vöär et Vöärliggende). Nå at Thunberg in 2018 ne Klimaatveranderingskunferency van de Vereynigde Natys tospröäk, wörden der oaver de heyle wearld wal argens klimaatstakingen hölden. In 2019 warren der meyrdere löseregelde protesten in verskillende städen, wår yder mål meyr as nen miljoon leyrlingen an meddeyden. Üm neet te hoven vlegen, seylden Thunberg når Noordamerika üm de VN-Top vöär Klimaathandelen bywoanden. See hölde dår ne tospråke med de strenge wöörde "How dare you" ("Wo haal y et in den kop"), wat wearldwyd döär de pers upepikked wör en wårvan as heyle musikale bewarkingen emaked wörden.
1365
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1365
Greta Thunberg
Döär öäre rappe beklimming van et wearldpodium is see tegelyke ne leidster wörden as en doolwit vöär kritik. Öär invlood up de wearldtop wördt döär de britske krante The Guardian et Greta-effekt enöömd. See hevt al machtig vöäle prysen ewünnen, sou as ne earelidmåtskap vöär de Kring van Köäninglike Skotske Geografiske Gemeynskap, ne vermelding döär Time as eyne van de 100 meyst invloodryke lüde up de wearld, de jungste Time Persoon van et Jår, upname in Forbes' lyste van 100 Machtigste Vrouwlüde en twey upeynvolgende nominatys vöär de Nobelprys vöär de Vreyde (2019 en 2020).
Achter-Drempt
Achter-Drempt is n darp in de gemeente Bronckhorst, in de Nederlandse previnsie Gelderlaand. Et lig in et zuudwesten van den Achterhook en telt zo'n 500 inwonners. Et darp beheurden tot 1 januari 2005 tot de vroggere gemeente Hummel en Keppel.
Essenlaandschap
Bi-j Achter-Drempt geet n hoger elaegen stuk graond wier aover in et bouwlaand van et essenlandschap. De landeri'jen rondumme den bebouwden kom bunt veural in gebruuk as bouwlaand.
De meeste bewonners warkt in ene van de naoberstaedn of in et boernbedrief. De plaatselike vootbalveraeneging Drempt Vooruit (nao et samengaon met H&K uut Keppel in 2003 HC'03 eneumd) is ooit uut-ekommen in de 1st klasse van de zundagamateurs van den KNVB. Wieters bunt der nog beparkte veurzeeningen as de Rooms-Katholieke Willibrordusskole, en wat kleine middenstanders.
Sunt Maikel-lien
De Sunt Maikel-lien is n zonuimde leylien dij begunt ien de Atlantische Ozeoan op t Azorenaailaand São Miguel (Sunt Maikel) en over t Britse kontinìnt lopt van St. Michael's mount ien Kornwaal noar Hopton ien Norfolk en den deur de Noordzee over Hellegolaand en den deur Noordfraislaand hìn en via Langelaand noar t zuden van Seelaand en over Skoane hail noar St. Petersbörg tou. Op dizze lien stoan belaangrieke olle monumìnten van neolitische baauwwaarken tot middelaiwse domkìrken en kestail. Aal baauwwaarken binnen of neolitisch tot megalitisch, of hebben wat tou doun mit Sunt Maikel of Maria Magdalena of mit de tìmpelders. Kestailen dij op dizze lien baauwd binnen stoan voak op n ollere hoogte, zo as Cadbury Castle, dat nou ôfbroken is, môr wat op n ollere hoogte ston, verliekensboar mit Silbury Hill, dij ook op dizze lien ligt.
Ien de esotherische waitenschop gaait man der vanoet dat dizze lien n spirituele energielien is dij over de eerde lopt en woar van "ôftapt" worden kin, deur middel van grafkoamers of hunebedden, kìrken, kellers ien kestailen, kunstmoatege holle hoogten, stainsirkels enzowieder. Stonehenge is middelkerwies de bekendste hiervan. t Baauwen van monumìnten op dizze lienen wordt verleken mit akupunktuur op t lichoam. Der wordt maind dat dizze waitenschop bekend was bie de tìmpelders en vrijmezzelders en gehaimholden is veur de rest van t vôlk.
right|thumb|100px|Kundalini symbool De lien is nuimd noar Sunt Maikel omdat veul van de kìrken, kestailen en lougen noar hom vernuimd binnen, van t begun aailaand São Miguel tot aan t Mikhailovsky kestail ien St. Petersbörg. De lien wordt ook wel de lien van Sunt Maikel en Sunt Maria nuimd, den ook n ìnde kìrken en kloosters op dizze lien binnen noar Maria Magdalena nuimd. Veur t gemak wordt dij twijde voak votlôten. De lien is aans gain lieke lien. Om de lien hìn zit, liek as de kundalini twij lieke golven van n poar kilometer woar om en om dizze monumìnten op stoan. De Sunt Maikel-lien kruust bie t St. Maikels aailaand de Apollo-Athene-lien en bie Avebury de Rooslien (Rosslyn).
De lien gaait ook nog wieder deur, tot ien de Amazône en deur t Titicaca meer en laangs Tiwanaku, en aan aander kaant wied Röslaand ien en komt oetìndelk weer op t zulfde punt terècht, môr wordt boeten Uropa gain Sunt Maikel-lien meer nuimd.
De maiste waitenschoppers verwaarpen de theorie van leylienen en zèggen dat dit touvaal is.
Kaark
Kaark kan verwiezen naor:
Gefhörn
Gefhörn of Gifhorn kin verwiezen noar:
IJmuden
IJmuden (Nederlaands: IJmuiden) is ne kustplaatse in de gemeente Velsen in de Nederlaandse provinsie Noord-Hollaand. t Noordzeekanaol is daor mit sluzen an de Noordzee verbunnnen. In n hoawenmond legt t Forteilaand, onderdeel van de Stelling van Amsterdam.
IJmuden hef vier hoawens; de vissershoawen en nen visofslag, de heringhoawen, de IJmondhoawen en Seaport Marina IJmuiden, ne rekreasiehoawen. IJmuden is hiermit de derde greutste hoawen van heel t laand. Alleen de hoawens van Rotterdam en Amsterdam zeent greuter. IJmuden is ok de greutste vissershoawen van Nederlaand. Vanoet IJmuden is ok ne veerdienst noar Newscastle.
Roet (tiedschrift)
thumb|Roet, harfst 2008, 30e jaorgang Roet (ondertitel: Drents Letterkundig Tiedschrift) is een Drèents- en aanderstalig kwartaolblad veur literetuur, daoras 't eerste nommer van uutkwaamp op 1 april 1979. 't Blad wördden oorspronkelijk uutegèven deur Martin Koster; vandage döt det Het Drentse Boek, onderdiel van 't Huus van de Taol in Beilen. Een zölfstaandige redactie, die op 't mement bestiet uut Lukas Koops, Ton Peters, Jan Harbers en Sacha Landkroon, bepaolt wat of d'r in 't blad kump.
In Roet stiet veural Drèents- en Nederlaandstalig wark. Vake viej d'r ok bi'jdragen in 't (Westerkertiers) Grunnings in. Riegelmaotig is d'r een themanummer. De mieste bi'jdragen bestaot uut gedichten en körte verhalen; daornaost hej ok beschouwings en boekbesprèkings. Schrievers die tègenwoordig riegelmaotig an Roet bi'jdraagt, bint onder aandern Annije Maria Brans, Rouke Broersma, Anne Doornbos, Jan Germs, Willem Haandrikman, Lukas Koops, Gerard Stout, Cathrien Thalen, Tonko Ufkes, John B. Vorenkamp, Ria Westerhuis en Atze van der Wijk.
Geschiedenis
De studenten Nederlaands Martin Koster en Ton Kolkman, die al ervaring hadden as redacteurs van 't Nedersaksische tiedschrift De Pennevogel, hebt Roet op-ezet um een stee te bieden veur Drèentstalige literetuur die naor heur mening niet goed terechte kun in 't treditionelere blad Oeze Volk. Koster schreef oaver 't opzetten van Roet:
In 1984 verscheen de bloemlèzing Old zeer: vief jaor Roet (Het Drentse Boek, Zuudwolde), mit een aordig edetailleerd veurwoord van de oprichters Koster en Kolkman oaver de beguntied van 't tiedschrift. In 2004 verscheen (as jaorgaank 26, nommer 3 van Roet) de bloemlezing Strèupers van de taol: 25 jaor Roet, bij 'nkander gaard deur Martin Koster. De titel hiervan is een knipoog naor de bloemlèzing uut de Drèentse schrieveri'je Scheupers van de taol, det 't jaor daorveur verschenen was.
Roet was in 't begun hielemaol in 't Drèents, mar na tien jaor wördden 't beleid veraanderd en wördden d'r ok wark in 't Nederlaands en of en toe een aandere taal op-eneumen. De schriever Jan Veenstra, redactielid van 1984 töt en mit 1998, hef dit as volgt verantwoord:
Reyer Onno van Ettingen-pries
In 1984 zette Roet een tweijaorlijkse literaire anfieterpries op, de Reyer Onno van Ettingen-pries. De pries mus jonge schrievers anfietern die mit ni'jmoods Drèentstalig proza, dichtwark, teniel of essayistiek kwamen det uutsteeg boaven 't traditionele. Mit ingaank van 1994 vund de pries een voortzetting in de SNS-Bank Drenthe Cultuurpries, ofdieling literetuur.
Winnaars van de Reyer Onno van Ettingen-pries hebt ewest:
1366
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1366
Wenters
Wenters of Wenterswiek (Nederlands: Winterswijk) is een darp en gemeente in et uterste oosten van den Achterhook. Et was bi-j de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 de enige Achterhookse gemeente dee't ongewiezigd bleef. De gemeente hef op 1 mei 2006 29.159 inwonners en een oppervlak van 138,29 km² (bron: CBS). De gemeente wödt an dree zieden umslotten deur Duutsland.
Wonkernen
De gemeente Wenters hef de volgende wonkernen:
Meddo, Huppel, Henxel, Ratum, Brinkheurne, Kotten, Woold, Miste, Kolle en Wenters (of Wenterswiek, NL Winterswijk).
Geschiedenis
Haost wal zeker is et darp Wenters al meer as 1000 jaor old. Et oldste document waoroet blik dat et karspel (parochie) Wenters besteet is 'ne lieste van inkomsten van de Mauritsstift in Mönster (Münster, Duutsland). Dit geschrift kump oet de eerste jäöre van de 11e eeuw. Daoroet kan wodden op-emaakt dat et darp al veur 1000 nao Christus beston. Et is ok haost wal zeker dat de stichting van et darp samenhing met de bouw van 'ne karke. De oldste berichten hebt et jao aover de "Parochia Wenterswiek" of vermeldet in elk geval dat der 'nen geesteliken warken.
Aover de betekenisse van de name "Wenterswiek" (Wenters) loopt de meningen nogal oet-ene. Et meest annemmelik is, dat den name ontstaon is oet 'nen in onbruuk eraakte persoonsname. In historische geschriften komt de volgende namen veur: Winterswyk, Winethereswick, Winriswic en Wenterswic. Wic is de olde benaming veur plaatse of wiek. Den persoon wel at daor ewond mot hebben zol dan Wenether, Winitar of Winter hebben eheten.
Geologie
Wenters steet bekend umme zien coulissenlandschap en steengroeve met fossiele resten. An et ende van et tertiair hef et grootste deel van Nederland onder water estoane. Allene Zuud-Limburg en Wenters lagen baoven et wateroppervlak. Maor ok Wenters hef wal ooit onder et wateroppervlak elaegen.
Zettelverdealing gemeenteroad
De gemeenteraod van Wenters besteet uit 21 zettels. Hieronder steet de samenstelling van de gemeenteraod sund 1994:
Vervoer
thumb|left|200px|Ni-jstraote in Wenters Tot in et midden van de 18e eeuw lag Wenters vri-j boetenaf en wodden (en wödt nog altied) in'eslotten deur Prusen (Duutsland). Et meeste vervoer mos aover slecht begaonbaore waege gaon. Daor kwam verandering in do de weg Borken (Duutsland) via Wenters nao Grolle, Zutfent en Daeventer an-elegd wodden. In 1878 wodden et spoor Zutfent-Wenters an-elegd. Daormet wodden Wenters oetendelik warkelik onslotten. Later wodden ok de liene Zaender-Wenters en de Borkense bane an-elegd. De GOLS (Gelders Overijsselse Lokaal Spoorweg) leggen ok de bane Wenters-Nee (Neede) an. Wenters wodden daormet een waor spoorwegcentrum. Tegeliek met de opkomst van den trein kwam ok de textielindustrie in Wenters tot grote bleui. De Borkense bane en de spoorliene nao Nee bunt allange weer eslotten. Maor et imposante station Wenters besteet nog steeds en getuugt nog van een groots verleden. Tegenswoordig riedt der nog de lokale Syntus treinen nao Zutfent en Arem.Ok is ter nog ne bane nao Bokelt ewes
Vuulboom
De soort greuit as struuk of as kleine boom tot oengeveer 5 meter hoog. De bast is zwart en het brune poriën. Vuulboom het gien dores. De blaojen zien der zwat 'tzelfde uut as die van de wegedoorn, mar bin langwaarpig roend en geifrandig.
De bloemen bin tweeslachtig en hen vuuf kelk- en vuuf kroonblaojen. De bloemen bin alleenstaond of in bundels in de oksels. De bleuitied loopt van april tot juli. Vuulboom draagt rooie bezen die laoter zwart worren.
Drìntse Monden
thumb|Gasselternijveensemond noar Knoal tou De Drìntse Monden of simpel De Monden binnen dörpen dij ontstoan binnen in tied van de ontginnen van t veen in Grönnen en Drìnthe. Deur t groaven van de ziedknoalen dij sikkom liek op t Stadsknoal lagen, ontstonden de zonuimde Monden, dij dainden as ôfwatern van t veen en veur t vervoer doarvan. Laangs dizze Monden ontstonden dörpen. Dizze dörpen kregen apmoal de noam met van t dörp dat aan westkaande lag, richten de Hondsrug.
De Monden van noordwest noar zuudoost tou
De Monden worden vanuut t noorden noar t zuden aingoal wat laanger. Valthermond is t laangst en doarmet ook t laangstrekte dörp van huil Uropa.
De dörpen binnen typische lintdörpen. In de tied van de veenontginnen harren de dörpen twai knoalen: n Noorderdaip en n Zuderdaip. Haalverwege de 20. aiw binnen veul daipen dempt, zodat der waineg van de geschiedenis zichtboar overbleven is. De wieken (ziedknoalen) binnen voak nog wel herkenboar.
Motel
thumb|350px|'t L-vörmige Star Lite Motel in Dilworth, Minnesota Een motel (mengwoord uut Engels motor en hotel), in de VS ok motor hotel of motor lodge enuumd, is een soortement hotel det uuteprakkezeerd is veur volk det mit de auto onderweg is. Motels bint daorumme typisch langs deurgaonde wegen te vienden. Deurgaons bint ze I-, L- of U-vörmig en bestaot ze uut ien of twee verdiepings. Bij de kamers op de benedenverdieping kuj direct via de parkeerplaatse komen, en bij die op de baovenverdieping aover een gaank die laangs de butenmure löp. Behalve de kamers hej nog de lobby, 't ketoor van de manager en soms een klein restaurant.
Allewal motels vake femiliebedriefies bint, waor ze in de VS wal naor verwiest as mom and pop motels, bint der ok ketens.
Ontwikkelings
Nao-oorlogse motels trökken gasten mit neonbörden, waorbij futuristische googie-ontwarpen in trek waren. Aandere laanden namen 't motelconcept (en de name derveur) aover. In de jaoren zestig hadden motels heur grootste blui; daornao gungen ze op heur retour, mit det 't verkeer aover neie autosnelwegen eleid wördden en der ketenhotels verschenen bij verkeersknooppunten. Verscheiden historische motels in de VS staot vandage de dag op 't National Register of Historic Places.
In de cultuur
In Amerikaanse speulfilms koomt motels en motel-achtige, goedkopere hotellegies nogal ies veur. Vake giet 't niet um een al te positief verbaand, mar wördt der misdaod uutebield die baot hef bij de anonimiteit van motels. Een beroemd veurbield is Alfred Hitchcock zien film Psycho, naor de gelieknamige roman van Robert Bloch, die diels in een motel speult. Ok in de popmeziek is 't begrip veule opedeuken; zo hej de band The Motels en is 200 Motels een film en album van Frank Zappa.
Enclave
right|frame|C is ne enclave van A en ne exclave van B. frame|D is ne exclave van B, moar et is gin enclave umdat D ok grenst an C. Ne enclave is n gebeed dat geheel wödt umslotten deur groandgebeed van éne andere parti-je. Der bunt enclaves dee unofhänkelek bunt, (San Marino, Vaticoanstad en Lesotho) en anderen beheurt tot nen anderen stoat en bunt doardeur tegeliekertied exclaves (Baarle-Hartog, Baarle-Nassau).
Gebeeden dee moar an éen ander laand grenzt, moar wal nen uutgäng noar zee hebt, bunt gin enclaves: zukke gebeeden bunt bieveurbeeld Gambia, Monaco, Brunei, Denemarken, Portugal en Guantánamo Bay.
Franse Nederlaanden
[[Bestaand:Hauts-de-France.svg|thumb|De Franse Nederlaanden in de regio Nord-Pas-de-Calais-Picardie:
Annexasie mit Frankriek
De Franse Nederlaanden bin in verschillende stappen deur Frankriek an-eneumen onder aandere as uutvleuisel van de Vrede van de Pyreneeën; die de aofsluting vormden van de Dartigjaorige Oorlog tussen Spanje en Frankriek. Laoter in 1677, as resultaot van de deur Stadhouwer Willem III verleuren Slag an de Pene, wördden n deel van Vlaonderen an-eneumen. t Een en aander wördden definitief vastesteld tiejens de Vrede van Nijmegen. Dat disse geschiedenisse oek noen nog lif in disse streek blik onder aandere uut t feit dat ze n paor jaor elejen in Noordpene (Frankriek) n klein museum ebouwd hebben um disse veldslag te herdenken (bezeukerssentrum 'Slag an de Pene').
Territorium
De Franse Nederlaanden bestaon uut t gebied dat vrogger bie de Nederlaanden heurden mer tegenswoordig in Frankriek lig:
Naamgebruuk
De naam wörden dikkels gebruukt in projekten die gungen over de kulturele baand tussen Noord-Frankriek en t Nederlaandse taalgebied.
De kulturele verenigige Ons Erfdeel brengt sinds 1976 n jaorboek "De Franse Nederlanden - Les Pays-Bas Français" uut over t gebied en zien kulturele relasie mit Vlaonderen en Nederlaand. In de Kortriekse universiteit KULAK he'j de "Bibliotheek De Franse Nederlanden", mit n verzameling an literatuur en geschiedenisse van de regio, liekas n "Archief de Franse Nederlanden" mit dokumenten over regionalistiese bewegingen in Noord-Frankriek.
In Noord-Frankriek stuurden aksiegroepen petisies rond um de naam te veraanderen en Dowei weer as heufdstad an te stellen.
De Meule
De Meule kan onder meer wezen:
Veur-Drempt
Et darp Veur-Drempt (gemeente Bronckhorst) ligt in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand. Et wodden in 731 esticht deur Karel den Groten. De karke van Drempt wodden in datzelfde joar nog ebouwd. In Veur-Drempt wont rundumme 1300 inwonners.
In Veur-Drempt wodden ok vootballer Klaas-Jan Huntelaar geboarn.
Ishmael (roman)
Ishmael is een filosofiske roman van de skryver Daniel Quinn, uut 1992.
Et book undersöcht de mytology van volker en deylt et up een egeaven moment up in et nemmers ('beskaavd') vertelligy en de låters ('primityv') vertelligy. Mytology gevt by volker de etyk, ho as wy med syn allen uns gedragen müttet. Quinn wet dit mooi uut te leggen ho as dat te maken hevt med duursaamheid. Et book hevt he eskreaven as een sokratiske dialoog, so as dat enöömd wörd. In et book segt he dat mensken sich van alles anpråtet. So pråt de nemmer-volker sichsülven an dat sy et höygtepünte van de evoluty bint, wat de gorilla uns in et book in teagen sprekt. Nemmers pråt sichsülven ouk an dat de aerde van ear is in plaatse van andersümme, disse ideyen kummet van ear mytology of en düt de aerde kapot maken.
Et wördden bekroand med de $500.000 Turner Morgen Fellowship Award.
Körte inhold
Et book leas y vanuut de höyvdpersone, eyne sunder name mar et wörd in de ik-förme eleasen. Dit sodat et dan lekt as of et ysülv sollen weasen. Et begünt med dat he een krantenbericht lest wårin steyt dat der eyne een leyrling söcht. Kümt he dår, blekt de leyraar een gorilla te weasen. Disse gorilla het Ismaël. Nå een set verbouwereyrd te weasen gevt hee mar to, en Ismaël geyt syn teorye an hüm uut de döke doon. Hy gevt lesse oaver de geskydenisse van mensken. Volgens hüm bint mensken an de gang de wearld an et kapot te maken. Vrogger, toon de meyste mensken noch jager-gadderaars waren, was de menske noch van de wearld. Mar nu as de meysten landbouwer ewörden bint hebbet sy een ekonomy upeset, een ekonomy van meyr gråpen dan watte wy nöydig bint. Ismaël düt hyr een lyne tüsken mensken: de Nemmers ('beskaavden') en de Låters ('primityven'). De Nemmers bint de mensken dee as landbouw bint gån doon en verdan egåne bint med et untwikkelen van ear ekonomy, en op disse wyse teagen de wearld in gåt. De Låters bint de volker dee ebleyven bint so as mensken vanof et begün an ewesd hebbet. Sy hebbet sich neet boaven andere deren uut låten gån en bint blyven leaven so as et de wearld geyn skaa gevt.
citaten kumt uut et book vord: By et vertelligy van de Nemmers dräit et der ümme dat de wearld van de menske is. By et vertelligy van de Låters dräit et der ümme dat mensken van de weerld bint.
Daniel Quinn düt ouk noch et genesisverhaal uutleggen so as hy dat söt. En hy düt een bülte probleymen in syn wark kummen, wat een menske uutricht, mar hy kümt ouk wear med een uplössing. Hy hevt et book so eskreaven dat et u wal an et prakkidenken an set.
Wette van beparkte meddinging
Ismaël löt syn leyrling een koppel dagen prakkidenken oaver een wette dee de Nemmers oavertreadet, een wette dee wal nå eleaved wörd döär de Låters-volker (en alle andere deren). Dan kümt de leyrling med dree dinge ansetten wat de Nemmers wál doot, mar de Låters neet.
Din gevt een name an disse (natuur)wette:
" De wearld is der neet ümme eyne soorte. "
En dee wette wörd upedeyld in dree reagels:
De strav up et oavertreaden van disse wette is: uutstarven. Ümdat de evoluty alleyne vöär een soorte verdan geyt as disse in vreade levt blevt med syn ümgeaving.
film
In 1999 is de film Instinct uutekummen, med Antony Hopkins as höyvdrolspöäler. Disse film is ebasseard up dit book.
Koekien (eten)
thumb|275px|Sukelaodekoekien Een koekien is een langwarpig of rond gebakkien.
De struktuur is stevig, bruun van kleur en et bevat bi'jtieden ok stukkies sukade, neuten, rezienen. In Nederlaand wodden verschillende soorten koek bakken, zoas:
Et verkleinwoord koekien wodt bruukt veur verschillende kleine "gebakkies" veur bi'j de koffie. Koek wodt ok wel es bruukt veur iets wat in een koekepanne bakken wodt, zoas riezenkoekies of viskoekies.
Waal (revier)
Den Waal wödt mit den Nederrien en Amsterdam verbonden deur et Amsterdam-Rienkanaal (bi-j Tiel) en mit den Maas deur et Maas-Waalkanaal (bi-j Nimwaege) en et Kanaal van Sint Andries. Op dat leste punt streumt den Waal en Maas op nen ofstaand van 1,9 km langs mekare hen.
Steaden an den Waal
De grootsten stad an den Waal is Nimwaege. Howal de stad op den linkerover ligt, strekt de gemeente zich sinds joaren ok uut oaver den rechterover, woarmet dizze gemeente as enige op beide overs ligt. De uutbreiding van Nimwaege noar den rechterover heet den Waalsprong.
Andere grotere plaetse bunt Tiel (rechts) en Zaltbommel (links). Den Waal scheidt de Betuwe op den rechterover van op riege et Riek van Nimwaege, et Land van Maas en Waal en de Bommelerwerd op den linkerover.
Aandere revieren
Den name de Waal wödt ok wal bruukt veur n old stuksken revierarm tussen deur et Zuud-Hollaandse eilaand Iesselmonde. Dizzen revierarm steet ok bekend under den name et Waaltje.
Banthum
Banthum (Hollaands: Bergentheim) is een dorp in de Oaverysselske gemeynte den Hardenbarg. De kern ligt tüsken de spoarlyne Zwolle-Emmen en et kanaal Almelo-De Haandrik. Up 1 januari 2018 hadden et 4.535 inwoaners.
Banthum ligt an den provincialen weg N343. Et hevt een vootbalvereyniging VV Bergentheim en volleybalvereyniging De Schutters. Der bint twey laegere skolen, de protestajt-kristelike ''Ds. Koningsberger, en de gereformeerd vry-emaakten Casper Diemer''.
In Banthum ståt dree karken: de gereformeerd vry-emaakten, een herförmden en een gereformeerd synodålen. De lätste twey karken bint nudaags gangs by mekandere te kummen töt eyne karke.
Veurgeskiedenisse
Gelieke as aandere steden en dorpen is ok 't oale Banthum ontstoan an 'n reviere, an d' Overiesselse Vechte. Disse reviere kump Nederlaand bi-j Grambarge binnen, streump doar op 'n Arnbarg an, langes Banthum deur Ommen en langes Dalsn noar Zwolle umme doar bi-j 't Zwarte Water uut te kommen.
Ewen eleden kwamen an de oevers van disse reviere grote zaandvlakten lös te liggen en wonneer as doar zommers de wind overhen bleus ontstunden der zaandverstoevingen die an de weerse kaanten van de reviere dunen vörmden, de zo-enuumde revierdunen. 't Hudige ”Beerzebulten’’ bint hiervan 'n veurbeeld. Een hele zet veur 't begun van de joartelling wördden de Vechte al bewoond deur rondsjouwende stammen. Pas in de Middelewen stiet der op papiere over blievende bewoners van disse plaatse.
Vanof de Middelewen
De eerste moal dat der feitelik over Banthum eskreven wördden, was op 1385. In 't boek van 't registers en rekeningen van 'T Bisdom Utrecht woar op bladziede 586 stiet:
lijst van mensen en goederen hieronder vermeld en te brengen in de hof van Ootmersum op Hemelvaartsdag … o.a. te BERGENTHEM (bij) Tackinc.
Asse wi-j van 't joar 1385 uutgoat bestunden Banthum op 1985 600 joar en is op 2010 't feest 'Banthum 625 joar' evierd.
Nameverkloaring
Bergen kump van: d' hoge revierdunen langes de Vechte. En Theim kump van: um-ezet stuk laand of thüm = tuune. Op 1688 veraanderden de name Bergenthem in Bergentheim, en in 't Nedersaskisch hebt zie 't altied van 'Banthum'.
Old Banthum
't Oale Banthum had 'n laanke vörme. 't Volk kenden een oost-ende, een middendorp en een west-ende. Disse vörme kunne wi-j t'rugge vinden op 't hodige Old-Banthum: 't oost-ende bi-j Schöttink en 't west-ende bi-j Wiechmink; terwiel as bi-j Wuestkaamp 't "middendorp" ween zol. Hier hef ok de havezoate (adelike boerderi-je) estoane. Op 1649 töt 1842 was de familie van Voorst eigenaar van d' havezoate. Op 1842 wördden d' havezoate of-ebrökken en de grachte edempd, zodat der van de havezoate “Bergentheym” gien stien meer over is.
Marke Banthum
De Marke Banthüm was een bestuursvörme van de grotere boeren die et gemeenschoppelike laand beheerden. De gronden wördden beveurbeeld gebruukt umme der plaggen van te stekken. De Marke Banthum bestunden uut 't laand watte wi-j now kent as Old-Banthum, Banthum en Mainbarg.
In 't gemeentearchief van 'n Arnbarg lig now, vanof 2013, 't markeboek Banthum, wat deur de leste markerichter an de burgemeister van 'n Arnbarg egeven is. In 't markeboek stoat de notulen van de vergaderingen van de marke Banthum in vanof 1611. De veurleste vergadering is op 1972 eholden.
Vennetied
Op 't midden van de negentiende ewe kregen 'n aander dele van Banthum d' andacht; de grote vennegebieden. Et markebestuur Banthum begunden met de ontvenning van de gebieden met mr. I.A. van Roijen an'n kop. Doarnöast begunden op 1850 de Overysselse Kanalisatiemoatschoppi-je met 't uutgraven van 't kanaal van Almelo noar Coevern an. 't K'naal wördden op weanse van de boeren van 't Oale Banthum twee kilometer de zuudoosten van de boerschop (Old Banthum) egraven. Hierdeur kwamp der 'n greui bi-j 't k'naal, terwel 't Oale Banthum niet verdan greuiden.
Van Roijen had ok op 1850 de van Roijenswieke ('de Woeke') egraven, vanof 't k'naal in Banthum noar Kloosterhaar an. Disse wieken wördden egraven veur 't ofvoer van turf en veur d' ontwatering van 't gebied. Vaste op begun 1900 was de bevolking noabi-j 't k'naal zovölle toe-enömmen, dat der winkels, karken en skoelen ebouwd wördden. Hier sprekke wi-j over 't ontstoan van 't hudige Banthum.
De vennetied hef veur Banthum zo bettie driekwart ewe eduurd. Ok in Banthum kende de ontvenning de verskrikkelike toestaanden van lege lonen, barre huze en aander sociale trammelaant. Pas noa d' oorlog is Banthum verdan egoane noar wat 't noedaags is. Noe hef Banthum ongeveer 4500 inwoners en is 't iene van de grootste dorpen van de gemeente 'n Arnbarg.
Station Banthum
Anno 2016 hef Banthum zien eigen dorpshuus an 't dorpsplein (Bastingplein). 't Is veur en deur de Banthummers op-ezet en hef doarumme de name Veur Mekaar ekregen.
Fabrieken
Der wörden een textielfabriek neer-ezet, disse wördden midden joaren '60 esleuten (umdat de textiel in Twente toen der met stoppen). Later vestigden de Wavin zich doarzoot umme rioolputten te bouwen, mar ok disse wördden weer esleuten. Ok was der joaren lange een grote bakkeri-je evestigd (Bakkerij Holland), den veur völle banen ezörgd hef, mar ok disse is de gevolge van fucys vot-ecaneerd.
feestwekke
Elk joar wörd d'r in Banthum een feestwekke organiseerd, een wekke lange met völle an activiteiten veur en deur de Banthummers en umgewing, 't bekendsten en meest bezöchs doarvan is de Banthumloop. En 'soavends de feesttente.
1367
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1367
Banthum
feestwekke
Umme 't 600 joarig bestoan van Banthum (in 1985) te vieren hebt 't volk een moand lange feest ehad, op youtube bint nog tientallen an minuten filmpies te zien van disse moand. In 2010, 't 625 joarig bestoan van Banthum, hebt zie 't weer vanni-js edoan.
Monumenten
Hier 'n lieste van vier' gemeent'like monumenten wat in Banthum stoat. Wat twee boerderi-jen, een karke en een dreibrugge bint.
Koekien (internet)
thumb|400px|Koekienheer bi'j Firefox n Koekien of skoembestaand (Engels: cookie) is n klein betien informaosie die n server naor de webkieker stuurt mit de bedoeling dat disse informaosie bi'j n volgend bezuuk weer naor de server teroggestuurd kan worden. Hiermee kan op n makkelike maniere informaosie over de internetgebrukers bi'jhoolden worden. t Naodiel van koekies is allienig dat de informaosie die'j opzocht hebben op internet ok privee kan wezen. Koekies bin daordeur omstreden.
Gebruuk van koekies
Koekies kunnen bruukt worden veur:
Spegel
thumb|Spegel thumb|Verkeersspegel thumb|Ziedspegel van een auto Een spegel is een veurwarp dat loch (en aandere soorten elektromagnetische straoling) weerkaots volgens de regel: "hoek van inval = hoek van weerkaotsing".
De meeste spegels bestaon uut een glaozen plaote mit an de achterkaante een dun laogjen weerkaotsend materiaal, vake emaak van zilver of alleminium. Veur de bescharming van 't weerkaotsende laogjen is 't of-edek mit een paor laklaogjes. Der bin oek spegels dee bestaon uut een glanzend epolijsen, lieke metalen plaote.
Bie lieke spegels zie-j as gevolg van de meniere van weerkaotsing van de lochstraolen een spegelbeeld op een gelieke ofstand van de spegel as 't veurwarp dat veur de spegel steet, en is gelieke in grootte.
Een helder wit vlakke kaots oek (haos) al 't opvallende loch weerumme, mar verstrui 't daorbie in alle richtingen. Zo'n vlakke is daorumme gien spegel.
Der bin oek "half-deurlaotende" spegels. De persoon veur de spegel ziet humzelf in de spegel, mar de persoon dee achter de spegel steet kan e neet zien. Dit wonnen vake gebruuk as personen onopvallend eobserveerd mutten wonnen zoas bie speltherepie van kienders en bie de plisie.
Trivia
De spegel kump in veul ouwe volksverhaolen veur, meschien kump dit deurdat de spegel deur de meensen van vrogger as een magisch veurwarp ezien wönnen.
Wommels
Wommels is een terpdörp en et heufdplak van de gemiente Littenserediel in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De gemiente het omdebi'j 2.130 inwoners. Tot et dörpsgebied beheurt ok de buurtschop Littenserburen.
Tot 1 jannewaori 1984 vormde Wommels et centrum van de gemiente Hennaarderediel, die op die daotum tegere mit de gemiente Baarderediel de ni'je gemiente vormde.
Wommels is een belangriek centrum veur et kaotsen, waor elk jaor de Freuleperti'j speuld wodt.
Ok is d'r een fraoi museum vestigd waorin de ieuwenlange stried tegen et waeter in beeld brocht is.
Urk
Urk (eutspraak: Urrek) is mit dik 21.000 inwoeners op een oppervlakte van zo'n 109,91 km² (waorvan 't aldergrootste gedielte waoter) de kleanste gemiente van de Nederlaandse previnsie Flevolaand. Urk is een vuurmaolig eilaand in de Zuierzie (tot de ofwarking van de Ofsleutdik 1932) in 't IJsselmeer tot 1939. In 1939 was de dik die Urk mit Limmer verboend klaor in in 1942 worde de Noordoostpolder droog-emaolen.
Urk kan omskrieven worren as de miest (protestants)-christelijke gemiente van Nederlaand. 't Is een echte in besluten gemienskap. 't Plaoselijke dialect, 't Urkers, is nog beutengewoen levendig in wikt vuul of van alle dialecten eut de omgieving. Urk et vareweg de grooste vissersvloot van Nederlaand.
Geskiedenis
De oudst bekinde vermelding van de naam 'Urk' is de skinkingsakte van keizer Otto I an 't Sint-Pantaleonsklooster te Keulen. De tekst is: cuiusdam insulae medietatem in Almere, que Urch vocatur (de elft van een zieker eilaand in 't Almere, dat Urch eneumd wort). Van 1660 tot 1792 oorden Urk in Emmeloord ('t noordelijkste durp van Skokkelaand) bij de gemiente Amsterdam. Tot 1950 oorde Urk bij de previnsie Noord-Hollaand. Tot 1986 oorde Urk bij de previnsie Overijssel. Tugenwoordig oort de gemiente bij Flevolaand. Hiermie is Urk de ienige gemiente in Nederlaand die in drie provincies eliegen et.
De vlagge
In 1964 is duur de stichting voor Banistiek in Heraldiek in Muiderberg een ontwarp emaakt vor een gemeentevlagge. De omskreving van de vlagge luidt: "blauw mit een witte skellevis, langerst de bovenzeede van de vlagge een smalle, in twie orizontale baonen van rood in wit verdielde zoom in langerst de ongerzeede van de vlagge een smalle, in twie horizontaole baonen van rood in wit verdielde zoom, de zomen mit een oogte van 1/6 van de tetaole vlagoogte".
't Wapen
An de gemiente Urk is bij Koninklijk Besleut van 26 november 1819 een wapen verlient. De beskreving op 't wapendiploma is: "Zijnde van lazuur, beladen met een schelvis in zijne natuurlijke kleur".
't Feit dat Urk van oudsher een vissersgemienskap is wort eut-edrokt in de skellevis. Die et van nature de volgende kleuren: de rogge is donker gruunbruun, de flanken zulleverwit in de buk wit. Varder is de vis erkinbaor an de kindraod. De heraldische ettiquette verbiet in een wapen 't gebruk van metaol op metaol of van kleur op kleur. Op vuurstel van de Oge Raod van Adel wort daoromme sinds 1955 de skellevis in zilver of-ebield.
Economie
De belangrikke economische pealer van 't durp is de visserije. Van oudsher wazzen de Urkers an-ewiezen op de visserije in, in mindere maote, op de laandbouw om in eurluiers levensongerout te kunnen vorzien. Armoede was troef want de visserije was niet alteed succesvol. In de visserije was ok gevaorlijk. Bij 't vissermonument staon de namen van al de verdronken vissermannen vermeld.
De kentering vor Urk kwam mit de ofsleuting van de Zuierzie in 1932. De Ofsleutdik maakte vorgoed een eande an de Zuierzie in ok de dagen van het eilaand Urk wazzen eteld. De zoute Zuierzie worde een zuut IJsselmeer in volges de deskundigen zou 't mit de visserije op Urk wel gank of-eloepen weazen. 't IJsselmeer ad ommers te weanig ruumte om iederiene een plekkien te bieden vor de eutoefening van de visserije in de Noordzie zou ok al onberikbaor worren omdat Urk vrijwel midden in Nederlaand lag.
Die verwachting is, we kunen 't zien an 't tugenwoordige welvaorend Urk, niet eut-ekeumen. 't Wort wel  't Wonder van Urk eneumd. De Urkers gingen eurluiers gelok beproeven op de Noordzie. Grotere kotters worden ebouwd. De visofslag op Urk gruuide gestaag varder. Tot eand jaoren '70 worde de vis nog miestal an-evoerd via de Urker aven. Nao die teed worden de kotters te groot om over ut IJsselmeer nor de thuusaven te koemen in worde de vis mit de vrachtwagen vaneut ziehavens as IJmuien, Arlingen, Delfzijl, Lauwersoog an-evoerd om op Urk te worren verangeld. Roend de visofslag gruuide een enorme visverwarkende industrie. Jaorlijks wort nor skatting zo'n twiemiljard an vis eëxporteerd nor laanden as Italië, Fraankrik etc.
Nedersaksisch
thumb|left|200px|Urker vuurtoorn
Albert Einstein
thumb|right|250px|Doar he'j um wal Albert Einstein (Ulm, 14 meart 1879 - Princeton 18 april 1955) was nen Duuts-Zwitsers-Amerikaansen natuurkeundigen en oetveender. Hee wörd meesttieds ezeen as ene van de belangriekste natuurkeundigen oet de geskiedenisse, nöast Isaac Newton en James Clerk Maxwell. Zelf veund he det Newton völle belangrieker was, umdet den nöast ttheoretiese ook völle grote expirimentele ontdekkings dee. In t dagelikse leawen is n namen Einstein geliek ewörden met intelligeansie. Zin gezichte is ene van de bekeandste van de weareld.
Hee was onmeundig belangriek vuur aandere natuurkeundige gebeden: hee kreeg de Nobelpries vuur Natuurkeunde in 1921 vuur zinne verkloaring van t foto-elektries effekt en ook zinne beskriewing van de Brownse beweaging was nen belangrieken duurbraak. Disse beaide verkloarings en de spesjale rellativiteatstheorie gaf he allemoal oet in zien woonderjoar 1905. Vearder hef he nog eskrewen oawer kwantummechaniek, Statistiese Thermodynamiek, kosmologie, theorie oawer stroaling (fotonen en estimuleerden oetstoot en de theorie achter de laser) en de veeldentheorie.
Um um te earen hebt ze ne eenheaid in de fotochemie noar um eneumd; n Einstein. Nen einstein is geliekweardig an t Getal van Avogadro vuur fotonen. t Chemiese elemeant einsteinium is ook noar um eneumd en ook de Einsteinreenk in de stearnkeunde en t Einsteincoëffisjent in de optiek.
Albert Einstein wör in ne jödse femilie geboren in t Duutse Keizerriek, woonden nen zet in Italië, Zwitserlaand en t toomoalige Oostenriek-Hongarieje vuurdet he wierumme noar Duutslaand köm. In 1933, too at Adolf Hitler in Duutlaand an de macht köm, verhuusden he noar de Verenigde Stoaten, woer't he zik in 1940 as Amerikaan leut inskriewen, en ofstaand dee van zinnen Duutsen achtergroond, mear n Zwitsersen wal beheuld. Op 18 april 1955 köm he duur aneurisme oet de tied.
Naachtoele
thumb|Paorende [[poppelierepielstarten (Laothoe populi).]] Naachtoelen of motten (Heterocera) is n tradisionele benaeming veur n grote groep pennevoegels die overienkomsten in gedrag hebben mar gien saemenhangende taxonomiese groep vormen. De groep bestaot uut alle pennevoegels, behalve de Papilionoidea, waorveur ok wel de naeme Rhopalocera of dagvlinders bruukt wordt. De naemen "Heterocera" en "Rhopalocera" verwiezen naor de vorm van de antennen: de Rhopalocera hebben antennen mit n knoppe an t aende, de Heterocera hebben verskillende vormen antennen.
Der binnen n protte pogings daon om de pennevoegels in groepen te verdielen, zo as n indieling in Monotrysia en Ditrysia, Microlepidoptera en Macrolepidoptera of Frenatae en Jugatae. Mar gien van disse naemen kan nog toepast worden in moderne klassifikaosies, omdat t gien monofyletiese groep vertegenwoordigt (dat wil zeggen dat alle soorten in de groep n gemienskoppelike veuroolder hebben, en dat alle ofstammelingen van die gemienskoppelike veuroolder in de groep opneumen binnen).
Verskil tussen dagvlinders en naachtoelen
Dagvlinders bruken heur vleugels om in de zunne op te waarmen en t zo waarm genoeg te kriegen om te vliegen. Naachtoelen trillen vaeke mit heur vleugels om veur t vliegen op te waarmen.
Naachtoelewiefies maeken gebruuk van feromonen die op grote ofstaand mannechies lokken kunt, wielst dagvlinders heur paoringspartner op zicht zuken. Mar dit laeste is ok bi'j de palmmotte antoond. n Palmmottewiefien hef gien klieren die feromonen ofgeft en t reukapparaot van t mannechien is niet geschikt om de feromonen te roeken. Vermoed wordt dat de hiele familie Castniidae op n "dagvlindermaniere" paoringspartners vient.
Niet alle naachtoelen vliegen naachts. Der binnen n protte naachtoelen, zo as de kolibrievlinder en de sint-jaansvlinder, die benaemens overdag vliegen.
Inkelde bekendere naachtoelensoorten
Naachtoelen van ekonomies belang:
Aleksander den Grouten
Alexander III van Makedon (greeksk: Αλέξανδρος Γʹ ὁ Μακεδών, Aléxandros III ho Makedȏn; den 20. of 21. juli 356 vK – 10. of 1. juni 323 vK), beater bekend as Aleksander den Grouten (greeksk: Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, Aléxandros ho Mégas), was nen köäning van et olde greekske köäningryk Makedon(a) en lid van de argeaden-bloodlyne. Hee wör geboren in Pella in 356 vöär Kristus en volgden synen vader Filip II up do as he 20 was. Et meyste van syne heyrsketyd besteaden hee an eyne van de gröätste veldtochten in de menskelike geskydenisse. Teagen synen dartigsten had hee eyne van de grötste ryken in de geskydenisse, wat sik uutstrekkeden van Grekenland töt noordwestelik India. Up et strydveld wün he allens. Wearldwyd wördt hee seen as eyne van de meyst suksesvulle leygerleiders in de geskydenisse.
Töt synen 16. kreag Aleksander les van Aristoteles. Do wör syn vader Filip II ümmebracht in 336 vK, wårdöär Aleksander em upvolgeden. Hee arvden en stark köäningryk med en ervaren leager. Ouk kreag he generaalskap oaver Grekenland, wat he gebröäk üm syn vaders plan uut te voren: med en vereynigd Grekenland Persie veröyveren. In 334 vK tröäk hee et Persiske Ryk van de Achaemeniden binnen en begün nen reygel veldtochten dee by mekander teen jår duurden. Nå de winst van Anatolie bröäk Aleksander de macht van Persie med ne reygel döärslaggeavende slagen, med name de Slag van Issus en de Slag van Gaugamela. Hee stoaten den persisken köäning Darius III van de trone en nöäm et Achaemenidiske Ryk vulleydig in. Syn ryk strekkeden sik dårnå uut van de Adriatiske Sey töt den ryver de Beas.
Syne ambity was üm et "eande van de wearld en de Groute Butenste Sey" te bereiken. In 326 vK tröäk hee India binnen. By den Slag üm de Hydaspes verslöäg hee de Pauravas, nen belangryken winst. Ümdat syne truppen heimwee hadden en nu eandelik wal es når huus wolden, draiden hee ümme. In 323 vK köm hee uut de tyd in Babylon, de stad dee hee as höydstad bedacht had. An syne volgende plannen, sou as den anval up et Arabiske Skyreiland, köm hee nit to. Nå synen doud bröäken en paar börgeroorlogen uut, wårdöär syn ryk uut mekander völ in verskillende ståten. Disse wörden regeyrd döär en antal oaverleavende generaals en nåkommelingen.
As nålåtenskap gavven Aleksander den ansat vöär en antal kulturele krüüsbestuvingen, sou as Greeksk Buddhisme. Hee stichten sou'n twentig städen med syne name, wårvan vöäral Aleksandrie in Egypte bekend is. Under Aleksander tröäken greekske kolonisten med öäre kultuur når et ousten, wat ne nye hellenistiske samenleaving skööp. Deylen dårvan warren noch altyd markbår in de traditys van et Bysantynske Ryk in et midden van den 15. eyw nå Kristus. Ouk warren der töt de Greekske Volkermoord döär de Türken in 1920 noch spreakers van et greeksk in midden en oustelik Anatolie.
Aleksander kreag nen klassiken legendarisken heldenståtus, te vergelyken med Achilles, en kümt vake in volksverhalen vöär. Up et strydveld wün he allens. Hee geldet as ne måtstaf wårlangs andere militäre leiders sikselv meatet. Up militäre skolen oaver de heyle wearld wordet syne taktiken noch altyd underweysen. Hee wördt eseen as eyne van de invloodrykste lüde in de geskydenisse.
Språkråd
Nen språkråd is nen kring van lüde dee as sik gangs holdet med rådgeaven oaver et gebruuk van ne bepålde språke. Mangs doot se dit vrywillig, mangs ouk van ståtsweage. Wat språkröäde doot enkel de språke beskryven, andere röäde doot vöärskryven wo as de språke gebruked worden müt. In meyr behöldener språken sint se ouk gangs üm nye wöörde te bedenken üm leynwöörde teagen te gån.
Under meyr Noorweagen hevt ne Språkrådet, ne ståtsgrupering dee sik gangs höldt med advys oaver et gebruuk van de noorske dialekte. In Neaderland gevt et et Genootschap Onze Taal, vöär et fransk maket sik de Académie Française druk. Vöär et portugeysk gevt et de Comunidade dos Países da Língua Portuguesa.
Komodovaraan
thumb|right|250px|Komodovaraan n Komodovaraan (Varanus komodoensis) is ne eawerdasse oet de familie varaann (Varanidae). t Is ene van de bekeandste eawerdasn um ziene beheurlike leankte: hee kan wal töt 3 meter laank wordn. Doarmet is t ook de grötst-emetne eawerdasse van de wearld. In deerntuinen en dokumentaires wörd gearne noar de komodovaraan kekn, umdet he zo aanders is as aandere eawerdasn.
n Komodovaraan hef zinn naam te daankn an t eilaand woer't he in t weeld leaft: Komodo in Indonesië. Doarnöast leaft he nog op umlignde eileandkes, zo as in n natuurpark op t wat gröttere Flores. Oargns aanders keump he in t weeld nit vuur. Det is meteen zinne beperking, want de eilaandn zeent nit zo groot. Doarumme steet n komodovaraan op de lieste van besköarmde deers.
n Komodovaraan is nen vleaisetter en steet boawnan de voedselketne. n Komodovaraan hef duur zinne grötte, at he volgröaid is, gin natuurlike viejaandn mear. Nöast leawnde deers et he ook wal kadavers. Mangs zeent det kadavers dee't duur t gif van n varaan zeent umme kömn.
n Varaan wör in 1910 vuur t eerste ontdekt en beskreewn. Dr is seend dee tied völle oonderzeuk edoan noar t leawn van disse deers. Dr wordt nog aait nieje dinge oawer n komodovaraan oontdekt. Töt an 2009 meann de geleardn nog det ne bette van n varaan dodelik was um de giftige bakteriën wat he in n bek hef. Kortns is dr oontdekt at n varaan gifkliern hef, woermet he n gif kan toodeenn.
Naam
Lokaal hef n komodovaraan verskeaidene naams, dee't meestal verwiezet noar de indrukwekkende liefsbouw. De Indonesiërs neumt n varaan ora, wat "moond" beduudt. Aandere naams zeent biawak raksasa (reuznvaraan) en buaja darat, wat laandkrokodil beteeknt. Disse leste naam klopt feaitelik nit, want n varaan is ginnen krokodilachtigen. n Weetnskoplike naam beteeknt in t Latiens gewoon "varaan van Komodo".