cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azerbeidzjaans
Invloeden
't Azerbeidzjaans is starker deur 't Parzisch en Russisch beïnvloed as 't Turks. 't Turks hef sinds de jaoren dartig van de 20ste ieuw te maken ehad mit een succesvolle taalhevörmingsbeweging die 't ontdoen wol van Parzische woorden. In 't Azerbeidzjaans hef der niet zo'n hervörming ewest.
Veurbield
Onderstaonde tekst is een uuttreksel uut de Universele Verklaoring van de Rechten van de Mèense in 't Azerbeidzjaans.
Tikplanke
thumb|300px|n Tikplanke spesiaal ontwörpen veur t speulen van komputerspellen thumb|300px|n Standardtikplanke n Tikplanke of toetsebord is n onderdeel van n komputer of aandere apparaot die'j gebruken um woorden of hele teksen in te tikken. n Tikplanke besteet uut eenvoudige schakelmechanismes um n bepaolde funksie van n masine of n proses an te sturen. n Tikplanke wörden meestentieds emaakt van n hard materiaal zo as plestiek. t Oppervlak van n tikplanke is meestentieds egaol of is evormd naor de vinger of haand van de meens, der mut altied genog ruumte ween um t makkelik in te kunnen drokken.
Op de knoppen van n tikplanke staon letters, getallen en aandere tekens um t verschil van de toetsen en de funksies dudelik te onderscheien van mekaar. Op sommigen knoppen staon oek streepjes die'j veulen kunnen, zo wee'j welke toetse je gebruken mutten a'j bliend tikken. Tot in de vrogge 20e eeuw waren der gien tikplanken. De veurloper van de tikplanke was de mechaniese schriefmasine uut t begin van de 20e eeuw, evolgd deur elektromechaniese apparaoten die verwarkt bin in telexapparaoten.
n Toetsebord kan oek verwiezen naor n soort elektroniese piano.
Jaap Zijlstra
Jacob Roelof (Jaap) Zijlstra (Wassenaar, 5 september 1933 - Amsterdam, 22 december 2015) was een Nederlaandse dichter, schriever en predikaant.
Zijlstra gruuiden op in een tummermansgezin en wördden beroepen töt geriffermeerd predikaant, naodet uut karkelijk jongerenwark zien talent bleek um jong volk bi'j de karke te betrekken.
As dichter debuteerden e bi'j uutgeveri'je Callenbach mit Voor de gelukkige vinder (1965). Hi'j hef roem twintig dichtbundels epubliceerd, mangs mit een specifiek thema (zoas Onder mijn groene huid oaver zien militaire diensttied). Wieder bint d'r van hum een roman, twei novelles, liederen, beschouwelijke teksten en verspreide verhalen verschenen. Hi'j hef een paar liederen bi'jedragen an 't Liedboek veur de Karken.
Zijlstra hef beroepen ewest in Frieslaand (Duurswolde), Grunning (Delfziel), de Achterhoek (Vorden) en Amsterdam. In de jaoren tachtig prissenteerde hi'j veur de NCRV vier jaor laank 't pregramma 'Kerkepad', een ummegaank laanks karken in Nederlaand. In 1983, tiedens een preek in Armelo, kwaamp hi'j op zien vieftigste uut de kaste. Daornao hef hi'j veul homoseksuele mèensen, en later ok mèensen mit Aids, pastoraal begeleid. De dichtbundel Ik zie je zo graag (De Prom, 1991) giet oaver zien liefde veur jonges en kreeg de Pries van de Vlaamse Poëziedagen.
Sund midden jaoren tachtig woont e in Amsterdam, daoras e evangelisatiepredikaant ewest hef bi'j de oecumenische stichting 'Diensten Met Belangstellenden'. Hi'j stund bekend as keunstverzamelaar en hef galerieholders adviseerd bi'j de verkoop van schilderi'jen en bielden. Wieder was e lange tied actief binnen de christelijke schrieversverieniging Schrijverscontact, onder meer as veurzitter.
Zijlstra zien Verzamelde gedichten kwamen in 2010 bi'j uutgeveri'je Kok uut. In det jaor kreeg hi'j ok de Dr. C. Rijnsdorp Prijs veur zien hiele œuvre.
Ooldnoords
thumb|right|400px|Verspeaidige van t Ooldnoords um t joar 900. Rood: Westooldnoords Oranje: Oostooldnoords Lila: Ooldgoties Blaauw: Krimgoties Greun: Aandere Germaanse sproaken Gel: Ooldengels
t Ooldnoords is nen naam vuur alle Noordgermaanse sproaken en dialekten te hope, dee't zo tusken de joaren 800 (begintied van de Noormänne) töt ongevear 1350 in Skandinavië, en töt ongevear 1500 op de verskeaidene eailaanden sprökken wörden. Öaren vuurloper was t Oernoords.
Skoonwal t eerst allene in Deanemaarken, Noorweagen, Zweden en de zuudwestkuste van Finlaand sprökken wör, breaiden zik t Ooldnoords duur de Noormänne oet töt op de Orkney- en Shetlaandeilaanden, delen van Skotlaand, Ierlaand, t middeln van Engelaand, de Faeröer, Ieslaand en gedeeltes van Greunlaand.
In t Ooldnoords wörd skeaid emaakt tusken t Westoldnoords en Oostooldnoords, oonder mear um de Oostnoordske kleenkerveraandering van nen tweeklaank noar nen eankelklaank. t Westooldnoords umvat Ooldnoords, Ooldieslaands en Ooldfaröars. t Oostooldnoords umvat Oolddeans, Ooldzweeds en Ooldgoties, dee't töt in t 13de joarhoonderd hoaste geliek warn.
Disse sproaken wörden in de Middeleeuwen allemoal dönsk tunga (Deanske tonge) neumd. De oonderzeukers stelt in de vrooe töt de late middeleeuwen disse sproaken geliek met t Ooldsassies en t Ooldengels.
t Ooldnoords verdween duurdet dr bepoalde klaankverskoewings inkömmen, bepoalde morfologiese verbugings verdwenen, en völle Neersassiese wöarde wörden oawer enömmen.
Mary Tavy
300px|thumb|right|Mary Tavy. Mary Tavy is n dörpskn met 600 inwönnern, önnevear 6,5 km ten neurdn van Tavistock in Devon, Englaand. t Is nöamnd noar n River Tavy. Vreuger stoan hier n grötsn koppermien van n wearld: Wheal Friendship, en ok n antal lood- en tienmienn. t Leg an Dartmoor National Park. t Dorp leg önnevear 3 km ten neurdn van Peter Tavy, det noar nzölfdn stroom nöamd is.
Bondsroad (Duutslaand)
400px|right n Bondsroad van Duutslaand (Duuts: Bundesrat) is de verteagnweurdige van de 16 dealstoatregearign. Deur dit orgaan henne neamt de dealstöate deal an t wetgefnd proses.
Elkn dealstoat hef tuskn drea en zes stemn in n Bondsroad. n Road zeatelt in t veurmoalige Preußisches Herrenhaus in Berlien.
Samnstellige
250px|thumb|right|Plenarsaal van n Bondsroad. 250px|thumb|right|t [[Preußisches Herrenhaus woar n Bondsroad zett.]] n Bondsroad besteet oet leadn van de regearige van elkn Duutsn dealstoat. Zee wört nich in verkiezign keuzn, moar in noam van öarn dealstoat benömn. Elkn dealstoat hef n stemrech van tuskn drea en zes stemn. t Stemantal wör bepöald an n haand van t inwönnerantal zönner de't inwönnerantal korrekt wierspeageld, zoodet de kleain(re) dealstöate in de verholdige ne gröttere stemme hebt.
n Lid van n Bondsroad kän alleannig n of-vöardigd lid van ne dealstoaregearige wean. In n praktiek is n minister-president samn met eankle (politiek) wichtige ministern lid, en de oawrige ministern ploatsvervängnd lid. In de Bondsroadskommissies könt ok ambtenöare öarn dealstoat verteagnweurdign. De ebeurt oft ömdet zoo juust de vakkundign met mekoar samnwarkn könt.
De stemn van eann dealstoat könt alleanig tesamn oet-bracht wörn. Moakt leadn van nen dealstoat bekant det zee verskilnde öpvattign hebt dan bint de stemn van den dealstoat öngealdig. De stemn wört in n praktiek deur nen Stimmführer geawn, moar det is alleannig ne geweunte en beteknt nich det n Stimmführer mear rechtn in n Bondsroad hef as de oare leadn oet zinn dealstoat.
Modergodinne
De modergodinne is een andüding vöär vöäle godinnen dee oaver alle tyden en plekken anbeaden wördden, en sy hebbet allemåle gelyke dat sy een moder-achtige rolle spöälet. Et bint symbools vöär geboarte, gröi, vrüchtbaarheyd en vryen.
Et menske hevt verskillende namen, so as Venus, Gaia, Nerthus, Moder Mary en gå mar döär.
Uut de vöärgeskydenisse hebbet lüde vöäle bayldtys evünden van een vrouwe med breyde höppen en dikke börsten. Disse beyldtys bint emaked uut klei, bütte of steyn. Van disse denket lüde nudaags dat der in de oortyd ouk al gelöyved wördden an een weyrldwydse modergodinne. Den wörd Venusbeyldtys enömed.
Een andere betekkenisse hevt sy as Moder Aerde of Moder Natuur.
Teagenwoordigske heksen doot ouk een modergodinne anbidden. Sy segget dat et menske 3 förms hevt: de dearne, de moder en et olde wyv. Wat gelyke steyt an de wassende måne, de vulle måne en de ofnemmende måne.
Bynå oaveral hevt so een godinne dan ouk een halve måne as höär symbool. Vake wörd Moder Mary ouk of-ebeyld as med een halve måne.
Gerrit Odink
Gerrit Odink (Eibarge, 1916 - Eanske, 5 juli 1978) was een Achterhoekse dichter die vake 't Achterhoekse plattelaand bezung. Zien bi'jname was de Hölter.
Ontwikkeling as dichter
Odink begunden end jaoren dartig in 't Achterhoeks te schrieven. Een vrog klaankbörd veur hum was zien oom, de streekhistoricus Hendrik Odink. Hi'j kwaamp in de kunde mit de Nederlaandstalige dichter Gerrit Achterberg in de tied det dizzend in Mallem verbleef. Achterberg, Hendrik Entjes en aandern tröffen mekare vake in de regio. Zowal Achterberg as Entjes hebt invloed ehad op Odink as dichter.
Dichterlijke kenmarken
In zien gedichten, treditioneel van vörm, leuk Odink hum vake inspireren deur de netuur van zien streek. Veul gedichten hebt een christelijke grondslag. Mit zien creatieve drang, die as-e ok in tiekenings en as zanger töt uting brocht, en zien algemiene daodendrang, wol Odink humzölf onderscheiden van wat e zien grootste vi'jand nuumden: de middelmaot, 't 'kleutjesvolk'.
Wiedere lèven
Odink leidden een drok verieningslèven; hi'j zat onder meer bi'j de oldheidkundige veriening De Graafschap. Mit zien breurs har hi'j een bouwbedrief, waorveur hi'j veule bi'j de weg was. Nao 't wegraken van zien oldste zeun bi'j een auto-ongelok in 1966, hef Odink - op ién gedicht nao - gien ni'je gedichten epubliceerd. De eerste bundel daoras zien gedichten in verzameld wördden, kwaamp in de jaoren zeuventig uut. Ok in die tied stelden hi'j de uutgave De Eibergenaren, herkent u ze nog? samen.
De leste jaoren van zien lèven leed Odink an longemfyseem; hi'j oaverleed in Eanske. Zien verzamelde gedichten wördden in 1999 bezörgd, mit een veurwoord van de schriever Henk Krosenbrink en een biografisch naoschrift van zien zeun Wolter Odink.
Slachten
right|thumb|250px|Slachtdailen van n [[swien ]] right|250px|thumb|Wôrsten moaken ien [[Hongaarnlaand|Hongoarn op vergelieksboare wieze as ien Grunnen en Oostfraislaand]] Mit t woord slachten wordt t kelen van daaier maind veur t eten van t vlais. Dit gebeurde maisttieds op boerderijen, môr tegenswoordeg kommen hier aal meer professionele slachthoezen veur ien stee. Vrouger gebeurde slachten veuraal deur de kop der ôf tou snieden. Tegenswoordeg mag t daaier gain pien meer lieden, en dut man t mit n elektrische schok of n koegel deur de kop woardeur t baist ien ainen dood is.
Slachten vrouger ien Grunnen
Tot aan de twijde hèlft van de 20. aiw tou, zo ongeveer tot even noa Twijde Wereldkraig tou, dou der nog n hail ìnde boerderijen wazzen ien de pervìnzie, dou gebeurde slachten nog voak op boerderij zulf. Nait zomôr, môr op bepoalde tieden ien t joar, woarbie t haile dörp of haile stroat bie nkander kwam. Dit nuimde man vrouger swienverziede of kouverziede, ôfhaankelk wat der slachten wör, môr maisttieds wazzen dit swienen. De manluu gingen mit nkander heur swienen of keien slachten, ien tieds dat de vraauwen t vlees dat al ôfhoald was verwaarken gong in mooie lappen en stokken en dat ien zolt dee. Sumtieds wör der vot al wat van môkt om soavends mit zien alen tou eten. Vlees dat over was wör soamenpakt en ien wôrsten doan, veuraal t met, dat mit wat zolt en kruudnoagel tou de bekende metworst môkt wör, dij doarnoa ophongen wordt om tou dreugen. De van de lever wör leverwôrst môkt en t bloud wör opvongen en doar wor mit meel en spek bloudwôrst of bloudbrood van môkt. Tiedens t slachten wör der veul jenever dronken, ien Duutslaand ook wel schnapps nuimd, en dit zörgde veur n gemoudliekse sveer onder de boeren. Dit gong sumtieds zo wied dat bie elk dail dat der ôf hakt was, der n klokje dronken wör. As aal daaier dij slacht worden zollen, slacht wazzen, den wör t of bewoard, zo as dreugschinken en metwôrsten of t wör verkoft noar vlaiskers tou. Tegenswoordeg worden dij veuraal slachters nuimd, Hollaands: slager, den veuraal ien de grodere dörpen en ien Stad wör t slachten deur de vlaiskers doan en dizze trend verspraaide zok ook op t plattelaand. t Slachtfeest bestaait ien Grunnen noudoags nait meer, môr ien Oostfraislaand wordt dizze traditsie wel deurzet. In t Twìntse Ìnter wordt aal joaren as n soort folklore de slachtviseet eholden.
Op t Hoogelaand wör der ain moal per joar ook n schoap slacht. Dit gebeurde allend aan t ìnde van t koolzoaddörsken.
Tot aan Twijde Wereldkraig wör vlais ook voak noar n Jeudse vlaisker brocht en sumtieds wör t slachten zulf ook deur dij Jeud doan, veuraal ien de Veenkelonies. Dizze slachters zörgden der veur dat de schinken zolten en spaisegd terug kwam veur n gèldbedrag. Veul luu vonden dizze kouster boudel môr vrumd apmoal, môr de schink dij terug kwam vonden de maiste luu lekkerder as heur aigen schinken.
Tegenswoordeg gebeurt slachten veuraal nog ien grote slachthoezen ien grote getoalen. Slachters binnen tegenswoordeg aal meer tuzzenpersoon as verkoper van t vlais dat ellerswoar votkomt. Deurdat der apmoal Uropese moatregels kommen binnen, mag slachten ook nait meer zomôr zo as dat vrouger ging, woardeur t veur boeren ook onaantrekkelker worden is.
Waotertoren (Armelo)
De waotertoren in Armelo steet op 't landgoed Oud Groevenbeek en is ebouwd in 1912. De toren is in 1950 buten gebruuk esteld en in 1994 erestereerd.
Tegesworig wort de toren alleen nog mar bewoend deur vleermuzen.
Verspraaid Verbonden
Verspraaid Verbonden  was van 1974 töt en met 1983 't mitdielingsblad van 't Grunneger Genootschop. D'r stund bename verieningsni'js in van de Grunneger verainens, de Grunneger verienings die oaveral in Nederlaand sund pakweg 1915 bestaot of bestaon hebt.
In 1983 gunk Verspraaid Verbonden mit Oet Boukenkist, 't orgaan van Stichting 't Grunneger Bouk, op in 't tiedschrift veur Grunneger cultuur Toal en Taiken.
Boekenbus
Boekenbus  was een tiedschrift mit besprekings van Nedersaksische literetuur, det bestund van 1975 töt en mit 1977. 't Stund onder redactie van de Oaveriesselse taalkundige Hendrik Entjes en de Friese schriefster Tiny Mulder.
Noaberschopp
Noaberschopp  was een grèensoaverbroggend Nedersaksisch tiedschrift veur Twente en 't Münsterlaand.
't Tiedschrift wol de naoberschoppelijke baanden verstarken en schreef: 'Dütt Blatt [...] sall Brüggen bauen tüsken Ju en us.' De naodrok lag daorbi'j op de mandielige spraoke.
Smaalnbrook
200px|thumb|right|Viever öp t laandgood. 200px|thumb|right|De Bruninksbekke. t Smaalnbrook is n landgood van önnevear 85 ha. ten zuudn van Eanske.
t Smaalnbrook leg öp n zuudflaank van de stuwwalle Oldnzel-Eanske. t Bestoan a in 1346 as laandgood van Gerhardus van de Heuven. De boerderiej öp t laandgood kömp oet n 18n joarhönnerd en is n rieksmonument. De textielfemilie Ter Kuil kriegn t laandgood in zin bezit en loatn d'r öp t end van n 19n joarhönnerd an n park met viever en laann deur n laandskopsarkitekt anlegn. De grötte sequoia öp t laandgood is ok in disse periood plänt.
De monumenteale boerderiej hef nen kommieznkammer, ne herinnige an n tied det smokkelöar öar smokkelwoar van en noar Duutslaand brachn.
t Laandgood is vriej toogänklik en is seends 1979 in t bezit van Landschop Overijssel, de't behear oawer t terreain hef. n Villa en de boerderiej bint nöch immer in partikulier bezit. Öp n boln es wör rouw verbaawd.
De Bruninksbekke öntspröng in t gebeed en ström noar de Brookheurnerbekke.
Gortel
Gortel (uutspraoke: Gottel of Go'el) is n olde buurtschap van Emst in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. De name Gortel is waorschienlik n samenvoeging van goor (moerassig land) en loo (bos). t Is goed meugelik dat t eerder Goortelo heetten en dat t later in-ekort is töt Gortel, zo as mit zoveule plaatsnamen gebeurd is (bv. Hengel, Maarkel, Lintel en Armel (vroggere benaming, noe weer Armelo)).
Hoewel de buurtschap klein is hef Gortel n eigen schoele en n karke. De plaatselike umstandigheden hebt dertoe eleid dat de umgeving n bescharmde staotus hef ekregen, t is n bescharmd darpsgezichte. t Ligt in n rustige umgeving en de boerderiejchies bint allemaole goed beweerd ebleven.
Geerstraote (buurtschap)
De Geerstraote (Nederlands: Geerstraat) is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt ongeveer vief kilometer ten oosten van Vaossen, en ten oosten van t Apeldoorns kanaal. De buurtschap is eneumd naor de gelieknamige straote.
Gortel
Gortel bestiet uut zo'n 25 boerderiejchies, boshuzen en n schoeltien. t Pläätsien hef zo'n 70 inwoners.
Twijspaalk
Twijspaalk  (ondertitel: Moandkraant veur Grunnen) was een Grunningstalig tiedschrift van satirische aord, det in 1966 begunden te verschienen en nao iene jaorgaank (negen nommers) uutscheidden.
An Twijspaalk warkten Simon van Wattum, Hendrik Entjes, Haarm Maaijer, Jan Siebo Uffen en David Hartsema mit. Verscheiden van hen hebt ok an aandere Nedersaksische tiedschriften mitewarkt. In 't tiedschrift stunden satirische en cabaret-achtige teksten. Ok vuj d'r gedichten in, veural van Simon van Wattum onder 't pseudoniem Hadewich Klooster. Van Wattum leefden hum in 't blad uut in satire en mystificaties onder een bulte pseudoniemen.
Mit zien satirische inslag was veural de eerste jaorgaank van 't Drèents letterkundig tiedschrift Roet (1979) inspireerd deur Twijspaalk. Hoogleraar Nedersaksisch Hendrik Entjes nuumde Twijspaalk een paar jaor eerder, in 1976, 'een uniek verschijnsel in de dialektliteratuur, die satyre en kritiek nog maar nauwelijks kent.'
Gortel
Schoele
De schoele, Het Mosterdzaadje (t Mosterdzötien), is in 1889 deur de bevolking op-ericht. De griffermeerde schoele vervult momenteel n regionale funksie: naost kienders uut de gemeente Epe trekt t ok veule kienders uut de gemeente Apeldoorne.
Monumenten
Gortel hef zes rieksmonumenten, allemaole terreinen mit grafheuvels uut t neolithikum en/of de bronstied. t Meistershuus mit liendebomen en de schoele bint gemeentelike monumenten.
Geerstraote (buurtschap)
De namen Geerstraote en de Geer kommen al veur in t deupboek van Vaossen in de 17e eeuw. Op de kadasterkaarte van 1832 ligt t huus of de boerderieje de Geer op de hoek van de Geerstraote noordzied en de Grote Wetering/Veluwsediek. De name verwis waorschienlik naor de vörm van t perseel (schune strook land).
Geerstraotschoele
Nao t instellen van de leerplicht in t jaor 1900 was der, vanwegen de grote ofstand van de buurtschap töt de umliggende darpen, behoefte an n schoele. In 1904 ging disse nieje schoele lös.
De schoele had te liejen onder de geliekstelling van t biezundere onderwies mit t openbaore onderwies. Toe in Vaossen n protestantse en n rooms-katholieke basisschoele lös ging verleur de Geerstraoteschoele veule leerlingen.
De schoele hef lange tied tegen de opheffingsnorm evochten. Noe dat de schoele n biegebouw van de openbaore basisschoele 'de Sprenge' eworden is, is dit gevaor eweken.
Straoten
Deur de buurtschap Geerstraote lopen de volgende straoten:
Oet Boukenkist
Oet Boukenkist (oorspronkelijke titel: t Begunstegersbericht) was van 1975 töt en met 1983 't orgaan van Stichting 't Grunneger Bouk, op-ericht in 1975. In 't blad stunden ankondigings en körte besprekings van publicaties op 't gebied van de taal, geschiedenis en cultuur van Grunning. Ok was d'r een stee veur gedichten, schetsies en zokswat in 't Grunnings.
In 1983 gunk Oet Boukenkist mit Verspraaid Verbonden, 't mitdielingsblad van 't Grunneger Genootschop, op in 't tiedschrift veur Grunneger cultuur Toal en Taiken.
Grote Kark
Grote Kark is de naam veur een bult karken, soms ok as ze daornaost nog een andere naam hen. De kark an de Grote Markt in Zwolle steet zelfs bekend as de 'Grote of Sint-Michaëlskärke'.
Een antal bekende karken die bekend staon as Grote Kark bin:
Sunnoa
thumb|Sunnoa in de gemeante Wierdn Sunnoa (Sprek oet: se-NOA, Hollaands: Zuna) is n noaberskop in de gemeante Wierdn, in Oaweriessel. t Har per 1 jannuwoari 2006 zo ongevear 300 inwonners. Op t zuden van Sunnoa lig Riesn, woervan de bedriewngebeedn "De Ploagslage" en "n Mors" rechtevoort ansloett op t midln van t noaberskop.
n Naam hef te maakn met de ligging van de buurtskop: ten zuden van de Oa (Regge). Vrogger warn Sunnoa en Nötter samen ne marke.
Ooldeschoot
thumb|Ooldeschoot thumb|Ooldeschoot vanuut zudelike richting Ooldeschoot (Nederlaans: Oudeschoot, Fries: Aldskoat, plaetselik wodt et kotweg ok wel Skoat nuumd) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Et dörp leit in et zuden van de plakken Et Vene en Oranjewoold en krekt in et oosten van Ni'jeschoot. De angreenzende buurtschop Anneburen vaalt formeel onder et dörp. An de oostziede leit Parkgebied Oranjewoold.
Geschiedenis
Tot 1970 ston der ok een veurmaolig stesjon in Ooldeschoot. An de Van Leeuwenhoekweg staot De Schoterschaans (basisonderwies).
Leavensboom
De Leavensboum, of Wearldboum, is een idey wat wy so beatyn oaveral up de wearld vindet. Bynå in alle kulturen heb y der wal een skematiske wearldkyk by med een grouten boum. De bekensten sol wal de Leavensboum uut de Bybel weasen, wår as Adam en Eva een vrücht van vreaten, en so, volgens de kristenen, et kwåd de wearld in hülpten.
Een andere is de yggdrasil of de irminsûl uut de germaanske oldheid. Dissend was de wearldboum wår in as alle neagen wearlden med verbünden is. In de wörtels had y de underwearld en de leavensbrunne, en oaver verskillende takken de andere goden- en geystenwearlden verdealet. Dissen boum wörd vöär-esteld as een dennenboum, ümdat den in alle jårtyden altyd gröön blevt.
Hardinxveld-Giessendam
Hardinxveld-Giessendam is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 17.751 leu op ne vlakte van 19,35 km² (met 2,46 km² water). In de gemeente ligt et doarp Boven-Hardinxveld en et dubbeldoarp Giessendam - Neder-Hardinxveld.
Station Lechtenvoorde-Grolle
thumb|250px Station Lechtenvoorde-Grolle is 'n spoorwegstation eleagen tussen Grolle en Lechtenvoorde in 't darp Levelde an de spoorliene Wenters – Zutfent. 't Station wodden eopend op 24 juni 1878.
't Stationsgebouw is e-sloopt in 1990 en sinds dee tied gif 't hier gin stationsgebouw meer. Officieel mo'j station Levelde (zo a't de leu in de buurte t neumt) een halte neumen, deur t ontbrekken van een stationsgebouw.
Tot 1999 reedn de NS op disse liene, tot 2012 reed Syntus en sinds dee tied voert Arriva den dienst oet. Op warkdage tot 19.00 uur en op zaterdagmeddag ridt er elk half uur nen trein in beide richtingen. Op andere tieden is ter 'n uurdienst.
Roetenvene
thumb|Ligging van 't Roetenvene (rood) in 't Leusenerveld (rose) binnen de gemiente Dalsen (gries) 't Roetenvene (Nederlaands: Ruitenveen) is een buurtschop in 't zuudwestelijke butengebied van 't dörp Neilusen in de gemiente Dalsen, in de Nederlaandse pervincie Aoveriessel. In 't Roetenvene woont zo'n 470 mèensen in verspreide huzen. 't Grotere gebied waor 't Roetenvene in lig wördt 't Leusenerveld enuumd.
Wegen en ligging
De mieste bebouwing lig an de weg Ruitenveen, die parallel löp an 't daoronder elegen Westeinde (de N758). De weg Ruitenveen stiet an 't westelijke end haoks op de Staphorsterweg en an 't oostelijke end op de Jagtlusterallee. Ok haoks op de weg Ruitenveen, deur de midden, löp de Petersweg. An dizze weg lig basisschoele Het kompas.
Onder 't Roetenvene lig 't Dalserveld; ten noorden lig de Neiluseger buurtschop De Meele. Aj vanof 't Roetenvene 't Westeinde naor 't westen toe volgt, koj uuteindelijk aover 't spoortraject Zwolle-Möppelt en deur 't Zwolse bedrieventerrein de Hessenpoorte.
Laandschop en bebouwing
't Roetenvene wördt ekenmarkt deur bossies, holtwallen, holtsingels en lanen. Der is veurnamelijk lintbebouwing mit boerderijen in een dubbele ontginningsasse (an de wegen Westeinde en Ruitenveen). De boerderijen bint heufdzakelijk van 't hallenhuustype, mit lege geuten en zadeldaken mit wolfsenden.
Ontstaon
Van oorsprong is 't Roetenvene een agrarische nederzetting. De ontstaonsgeschiedenis is dezölfde as die van 't dörp Neilusen: de bewoning kwaamp mit de ontginning van 't gebied deur de Luessener Compagnie. Dizze compagnie wördden in 1631 opericht deur inwoners van Zwolle, Kampen en Lusen ('t tegenwoordige Oldlusen) um de veengronden te vervenen en de moerassen te ontginnen. Rond 1635 wördden der op de plaatse van 't hudige Westeinde een ofwateringskenaal egraven det uutmondde op de Vechte. Hierlanges ontstunden weilaanden en akkerlaanden veur boekweite mit elzen en essen langs de raanden. Op de nog onontgonnen woeste gronden graozden vernamelijk schaopen; in die tied waren der veul schaopskooien.
Name
In 17de-ieuwse inschrievingen in 't deupboek van Neilusen koomt de schriefwiezen '(Nieuwe) Ruijtenveen', 'Routenveen' en 'Ruitenveen' veur. De name is ofeleid van de buurtschop De Ruten, die wiederop naor 't noordwesten lig, tussen de Stienwetering en de A28. Olde vermeldingen van dit leste gebied bint 'die Rute' (1381-1383), 'De Ruete' (1434), 'De Ruijte' (1456), 'De Rute' (1459) en 'De Route' (1648). Dizze name lek te komen van 't woord roet, oftewal onkruud.
Verkavelings
't Laandbouwgebied wördden algedurig uutebreid en der ontstunden smalle kavels en diepe laanden. Deur de bevolkingsgrui en de ontginning kwaamp der benoorden 't hudige Westeinde een tweede woonasse. 't Zogenaamde achterpad, nou de weg Ruitenveen, löp nog aordig grillig. Veurnamelijk deur de verkaveling in de jaoren vieftig van de twintigste ieuw ontstund der achter 't Westeinde en Roetenvene een laandbouwgebied mit een aoverwegend open en grootschalig kerakter. Bij de leste ruilverkaveling in 't gebied wördden der verscheiden maotriegels etröffen um de beste productie-umstaandigheden te kriegen veur de duurzame laandbouw.
Mit de anleg van bossies en arf- en perceelbeplaanting perbeert ze 't laandschop weer in de historische staot terogge te brengen.
Buurtfeesten en -bijienkomsten
't Roetenvene hef een in 1985 operichte buurtverieniging. De buurtschop organiseert alle jaoren een buurtfeest en een bowlingaovend. Um de twee jaor, as der een WK of EK voetbal espeuld wördt deur 't Nederlaands elftal, kump 't gros van de bewoners in een tente bijien um de wedstrieden van 't Nederlaands elftal te bekieken.
Beriekberheid
't Roetenvene hef een eigen bushalte, waor regioliende 29 (Zwolle - Roetenvene - Neilusen - De Vaort - De Vaort Magnolia - Slagharen (- Coevern)) en scholierenliende 649 dienst doet. Aoverdag deur de weke rid de 29 een halfuurdienst. 's Weekends en 's aovends nao 19:00 rid de 29 een uurdienst.
Frank O'Connor
Frank O'Connor, geboren as Michael Francis O'Donovan (Cork, 17 september 1903 - Dublin, 10 meert 1966) was een Ierse schriever van meer as honderdvieftig warken. Hij warkte as bibliothecaris in Cork en Dublin en was körte tied directeur van 't Abbey Theatre in Dublin. 't Bekendst is e um zien körte verhalen en zien autobiografische geschriften. Een groot diel van de jaoren vieftig zat e in de Verienigde Staoten, daor as e hen eneugd was um les te geven. Naor hum is de Frank O'Connor International Short Story Award vernuumd.
Leven en dood
O'Connor gruide op in 't Zuud-Ierse Cork. Zien vaor was slim an de drank en zörgden slecht veur zien moe en hum. Dat kunde hij hum nooit vergeven. Veule van zien warken gaot aover een kiend dat niet best mit zien vaor kan en zien moe bescharmt. In zien autobiografische warken nuumt e zien jeugd altied 'de verschrikkelijke jaoren'. Toen as e 15 was gong e bij 't leger van de Ierse nationalisten umme te vechten veur de onofhankelijkheid van Ierland. Hij was fel tegen 't Anglo-Ierse Verdrag van 1921, waornao as e in de Ierse Börgeroorlog as propagandaschriever weer veur de IRA begunde te warken. Mit nog twaalfduzend andere tegenstanders weur hij vasteneumen deur de nije Ierse regering.
Nao dat hij vrijelaoten weur, kwaamp hij te warken as leraar Iers, theaotermaker en bibliotheker. Zo kwaamp e in de kunde mit literaire schrievers en weur e kameraoden mit onder meer George William Russell, die as hum introduceerden bij W.B. Yeats, Lennox Robinson, F. R. Higgins en Augusta Gregory, stuk veur stuk bekende dichters en teaotermakers. In zien levensaoverdenking schref e Yeats en Russell veule dank toe vanwege de veule anmoedigingen die as ze hum gaven. In 1935 weur e directeur van et Abbey Theatre in Dublin. Hij had et slim in de wiere mit andere directieleden van et theaoter, wat nao Russell zien dood in 1939 zo hoog opliep dat hij der mit uutscheiden. In 1950 neum e een uutneudiging an umme te gaon lesgeven in de Verienigde Staoten, waor veule van zien körte verhalen in de The New Yorker staon hadden en arg populair wörden waren. Zowat tien jaor bleef e in de VS, al had e altied de wuns um weerumme te komen.
Onder 't lesgeven op Stanford University in Kalifornië kreeg O'Connor in 1961 een beroerte. Op 10 meert 1966 störf O'Connor in Dublin an een hartanval. Twei dagen dernao hebt ze hum wegbracht naor 't Deans Grange-karkhof.
Familie
O'Connor trouwden tweimaol. In 1939 mit Evelyn Bowen, waormit as e twei zeuns en een dochter kreeg. Ze gongen uut mekare in 1953. Toen as e lesgaf an Northwestern University kwaamp e Harriet Rich tegen. Zee trouwden en kregen een dochter.
Mildam
thumb|Mildam Mildam (Fries: Mildaam) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Friesland. Et dörp leit in et oosten van Et Vene an de Schoterlaanseweg in een bosrieke omgeving en an de noordziede van de revier de Kuunder.
In Mildam zit de Tjongerschoele (basisonderwies) en de Ekokattedraal van Louis le Roy. Op et karkhof staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.
Mildam is al ieuwen oold. Et leit op een zaandrogge, waor in et vere vleden al meensken woond hebben, mar in alle gevallen wodt et dörp Mildam al in 1408 in een schriftelike bron nuumd. D'r mossen doe vuuftig "oolde schelden" betaold wodden an de bisschop van Utrecht. Et dörp lag an de verbiendingsweg tussen de hoge zaandgronden van Drenthe en Gaasterlaand. Et wodde ok wel Meyledam nuumd.
Eardbewing
thumb|De eardbewing van [[San Francisco van 1906]] Ne eardbewing is ne beewnde of boknde beweaging van de eardkorst. Eardbewingn ontstoat as dr in de eardkorst plötsling völle ennergie lös keump. Disse ennergie neamp dan in ne golfbeweaging vanoet t middelpeunt noar boetn hen too. t Peunt oonder t oppervlak, woer't de bewing ontsteet, neumt eardkeundigen t hyposentrum. t Punt an de oppervlakte doar recht boawn neumt ze t episentrum. Roondumme t episentrum verspreaidet zik de bewing met verskilnde hewigheaid. De peuntn roondumme t episentrum woer't de hewigheaid geliek is, wordt verbeundn met ne liene op de kaarte. Dit neumt ze ne isoseist. De weetnskop wat eardbewingn oonderzöch het Seismologie. Bie ne eardbewing keump Tribo-elektrisiteat in de vörm van lechtflistn vrie.
De meeste eardbewingn komt vuur in de eardkorst op ongevear 30 kilometer depe. Dr zeent skoonwal ook bewingn töt wal 700 km depe. De meeste eardbewingn gebuurt roond n Grootn Oseaan, bie de Middellaandse Zee, in de Himalaya en Indonesië. Ook middeln in de oseaann komt bewingn vuur. Disse wordt zeebewingn eneumd, mer dit klopt nit helemoal. Hierduur köant vloodgolvn of tsoenamis ontstoan, mer tsoenamies ontstoat allene as de ene eardplate oonder nen aandern skof, woerduur't ne ongewoon grote golf water noar t laand henkeump. t Water verplaatst zik dan met net zonnen kreenk as wonnear'j nen kei in t water gooit. t Verskil tusken tsoenamies en golvn is det tsoenamies zik bliewt oetgooin oawer t laand, terwiel't golvn noa n oawerslag zik wier terugge trekt.
Eardbewingn en tsoenamies zorget vuur völle skade en ongelukkigheaid.
Metn
thumb|300px|right|Oawerzicht van verskilnde golfpaadn in de earde Met de Skoale van Richter, ne logaritmiese skoale, is de ennergie wat vriekeump bie ne eardbewing, en dus de zwöarte van ne eardbewing te metn. Ne eardbewing van 3 op disse skoale is aait good te veuln. Vanof skoale 5 wörd t ne stoarke eardbewing neumd; vanof hier onsteet moatige of beheurlike skade. Vanof skoale 7 neumt ze t ne zwoare of onmeundig hewige eardbewing en is t resultaat ne grote raamp.
Ne aandere skoale is de Skoale van Mercalli, den't wat better de gevolgen angef as de skoale van Richter.
thumb|left|250px|Sjinesen eardbewingsmeter oet de [[Han-Dynastie. Bie ne eardbewing beweg zik n slinger in de komme en geet n moond lös van n draak den't in de richting van de eardbewing kik. Hierduur vaalt dr nen bal in n kummeke en wordt leu woarskouwd vuur ne eardbewing.]]
Opzeukn
Roondumme t epicentrum is de skade vake t slimste. Det is op verskilnde wiezn op te zeukn. t Meest wörd gebroek emaakt van P- en S-golvn met hulpe van nen seismometer. Disse twee golvn beweagnt zik duur de earde:
n Eerstn golf neumt ze primairen golf, umdet dissen noa de bewing as eerste bie t metstasjon binnkeump. n Tweedn golf neumt ze dan n secundairen golf. Des te grötter n ofstaand wat de golvn of mut legn töt t metstasjon, des mear tied dr tusken de binnkomst van de golven zit. An de haande van dit tiedverskil kan de ofstaand tusken t stasjon en de bewing bereknd wordn (episentraaln ofstaand). De ofstaandsliene vanof t metstasjon geeldt as stroale vuur nen sirkel um t metstasjon. A'j doar n tweede metstasjon bie nemt en doar ook nen sirkel umhen trekt, raakt de sirkels mekoar op twee plekn. Duur nen sirkel um n doarde metstasjon in de buurte te nemn, wee'j nauwkurig woer of t episentrum hef ewest.
Een aardbeving vindt op een bepaalde diepte onder het epicentrum plaats. Dit noem heet het hypocentrum, genoemd naar het Griekse hypo (is "onder").
Vuurspeln
Eardbewingn zeent nog aait nit good te vuurspeln. Dit keump volgens de geleardn doarduur, det dr te völle zaakn van invlood zeent op t onstoan van de eardbewing. Toch he'w dr belaank bie det dit vuurspeld wörd, um good vuurbereaid te wean en zo min meugelik skade op te loopn. Bie vuurspelling van bewingn wordt de volgende faktoorn met ereknd
Oud Groevenbeek
Oud Groevenbeek is een landgoed, dat tussen de Gelderse gemeentes Armelo en Putten inligt. 't Land hef zien naam te danken an een spreng die op 't landgoed ontspringt. Op 't 224 bunder grote landgoed staon een jugendstil landhuus, een kas, een waotertoren en verschillende biegebouwen.
De gebouwen op 't landgoed worren bewoend deur een mar paor minsen. Daornaost zitten der in de kelders van de waotertoren verschillende soorten zeldzame vleermuzen. De tuinen van 't landhuus gaon over in bossen waor vaak beuken, en soms eken, dennebomen, en lariksen overheersen. Wat 't dierenleven angeet vie-j der onder andere harten, wilde zwienen en vossen.
Oud Groevenbeek het een netwark van wandelpaojen waormee-j langes 't landhuus, de (sprengkop van de) Volenbeek en de grafheuvels op de Groevenbeekse heed lopen kunnen.
Vraiskelo
Vraiskelo (Nederlaands: Vriescheloo) is n loug (dörp) ien de vrougere gemainte Wedde-Bennewold (Nederlaands: Bellingwedde). t Loug haar begun 2005 986 ienwoners.
Noam en schiednis
Woar de noam Vraiskelo vot komt is nait haildal zeker. Vraiskelo kin verwiezen noar de Vraizen dij zok vestigt hemmen bie t bosk (loo). t Kin ok wezen dat Vraiskelo n verwiezen geft noar n nijer dail van Lutjelo. Lutjelo, ok n lutje loug nait wied vot van Vraiskelo, is n old ploatske en betaikent lutje bosk (Nederlaands: klein bos). Aan t inde van de middelaiven, dou t klien (veen) veur t mainste dail vot was, verhoesde man zok noar n zandrogge dij bie de dörpstroate lag. Ok de oksediek (ossedijk) haar veul betaikenis ien dij tied. Dizze stroate was n belangrieke handelsroute noar Winschoot, Bourtang en Münster. t Loug haar zokzölven vörmt ien de tied van de Franse overheersen mit de 18de aivse kìrke van Vraiskelo as t middelpunt.
Dieverdoatsie
Ien Vraiskelo staait n meulen nuimd De Korenbloem. Dizze meulen oet t baauwjoar 1895 is ain van de attrakties dij t loug het. Ok het Vraiskelo noatuur mit schiere wandelpoaden. t Dörpke het nait veul bedrievighaid, mor de leste joaren binnen der aal meer lu dij veur zokzölven begunnen binnen. Ien t begun van de 20ste aive waarkten mensken mainstieds ien de landbaauw. Ok het ien Vraiskelo n bierbraauwerij stoan. Dieverdoatsie van dij tied beston oet kermis en vernuvern mit daaierhandel. Noa de kraig vörmde zok n nije kern mit veul nijbaauw.
Bienoamen
Vraiskeloërs hemmen krekt as aandere dörpslu ok n bienoam. Ain bienoam dij man broekt is aindekukens. n Twijde noam dij man ok heurt is gaanzekukens. Noast dizze twij noamen bestaait der nog n daarde bienoam: eerappeldobben.
Hendrik-Ido-Ambacht
Hendrik-Ido-Ambacht is een doarp en ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Op 1 jannewaori 2022 wonden der 31.662 leu op ne vlakte van 11,90 km².
Den naam Hendrik-Ido-Ambacht wis op de poolder woer as et doarp in lig. In 1331 wol den edelman Hendrik van Brederode de Zwiendrechtse Weard indieken. Doarvuur zochten he geeldsketers. As daank zollen dee dan ambachtshear van een poolderdeel worden. Ene van de geeldsketers was Hendrik Ydo Wittens.
Hendrik-Ido-Ambacht is beheurlik van de koarke. De SGP is de grötste partieje en der stoat beheurlik wat gerefformeerde koarken.
Grote Karke (Harderwiek)
Naodat in 1415 de parochiekarke van Sint-Nikolaos of-ebrand was is der besloten um de Mariakapel te vergroten en as karke te gebruken. t 14e eeuwse gebouw kreeg n niej koor met koorumgang, n transept en n toren die hoger was as die van de Sint-Eusebiuskarke in Arnem, t was daormee geliek de hoogste toren van Gelderland.
n Groot deel van de karke gong verloren toen in 1797 de toren instortte en een deel van t schip verrineweerde. t Overebleven deel van t schip wier hiernao of-esloten deur n nieje gevel in sobere Lodewiek XVI-stiel.
De Grote Karke stit op t Karkplein, kortbie de boulevard.
Slagharen
Slagharen is een dörp in de gemiente Hardenbarg in 't noordoosten van de Nederlaandse pervincie Aoveriessel. In 2019 waren der 3.080 inwoners.
Geschiedenis
Slagharen is ontstaone as vervenersnederzetting rond 1840, toen Duutse veenarbeiders (hannekemèeiers) naor Oost-Nederlaand trökken. De name van de plaatse kump van 'slag', perceel of kaampe, en 'haar', zaanderige heugte op de heide. 't Is daorumme det der, krek as bij veul plaatsen in Aoveriessel en Drenthe, wal espreuken wördt van 'op' Slagharen, naost 't neiere 'in' Slagharen.
In 1897 deu de DSM de stoomtramliende De Vaort - Coevern lös, waoran Slagharen lag. In 1905 wördden 't dörp een kneuppunt binnen 't net van dizze maotschoppije deurdet ok de liende Slagharen - 't Ogeveine lösedaone wördden. In 1939 wördden de liende naor 't Ogeveine opeheven en in 1947 de liende naor Coevern.
Bedrieven
thumb|Attractiepark Slagharen Slagharen is bekend van 't Ponypark Slagharen, opericht deur Slagharenaor Henk Bemboom. Dit park is intied ummedeupt töt Attractiepark Slagharen.
Op Slagharen haj ok 't recreatie- en congrescentrum De Bonte Wever, det in meie 2001 kats ofbraandde. De Bonte Wever was ontstaon in de febriekshallen van weverije de Nederlandse Bontweverij nao 't faillissement van det bedrief. De eigenaor van De Bonte Wever, Slagharenaor Hennie van der Most, zol 't concept van hergebruuk van bedriefspaanden, det hij hier veur 't eerst toe-epast had, nog wat keren herhalen, zoas mit De Koperen Hoogte en Kalkar.
Postörderbedrief Wehkamp wördden in 1952 as Wehkamp's Fabriekskantoor deur Herman Wehkamp in Slagharen opericht. Daornao was 't opslagdepot töt 2015 evestigd an De Vaort. Tegenwoordig bint 't heufdkantoor en opslagdepot van Wehkamp in Zwolle evestigd.
Cultuur
Slagharen is een aoverwegend kathelieke enclave in een wieder veural protestaantse umgeving. 't Hef dan ok as ien van de weinige dörpen in de contreien een jaorenlange treditie van carnaval vieren. Der is een carnavalsverieniging, De Turftrappers, en der bint vier vrundenclubs die as ok carnaval viert, 'De Stroek'n Doekers', 'Vul die pul', 'De Klapkuifers' en 'The Sensitive Sons'. Tiedens carnaval het 't dörp Turfgat en fungeert Café Ome Dries as hofresidentie.
In 2017 bestund 't dörp Slagharen 175 jaor, wat evierd wördden mit een feestweke in juni.
Op Slagharen praot ze een Nedersaksisch aovergaanksdialect tussen Sallaands en Drèents.
Katwiek
Et hudige Katwiek besteund vroger oet meardere doarpen. Et viskersdoarp Katwiek an Zee en et boerenedoarp Katwiek an den Rijn zeent heanig an mekoar egröaid en töt ene plaatse smeulten.
Kernen
In de gemeente ligt vief kernen, met et volgende antal inwonners:
Knoet (voegel)
thumb|n Knoet in zien zoemerklied thumb|Verspreidingsgebied in trekroutes De knoet (Calidris canutus) is n voegel eut t geslacht van de straandlopers (Calidris). n Knoet et n korte als in poten in n middellange snavel.
Beskreving
De knoet is 23 tot 26 sentimeter lange. De knoet et in zoemerklied n dieporanje ekleurde kop, borst in buk. t Wienterklied is niet zo biezonger. De voegel is dan grees van boven, maar elke veer et wel n smal wit rindjen. Van onger is die wit, de snavel is donker in de poten binnen greesgruun. n Goed kenmark is n wat estriepte flank.
Verspreiding in leefgebied
De knoet broedt in t oge noorden roend de iele Noordelike Eeszie. Daor kuun je m zien in z'n zoemerklied mit dieporanje ongerdielen. De broedpaoren ouwen ongerling vuul ofstaand, gemiddeld broedt der minder as n paor per vierkaante kilometer.
Swienters lift de knoet langerst de kusten van West-Europa, Noord-Amerika in Zuid-Amerika tot op de zuidpunt, West- in Zuid-Afrika, Australië in Nij-Zielaand. De voegel is te venen op straanden, in waddengebieden in riviermoendingen mit slikgebieden waor ij in de modder nor voedsel zoekt.
De soort et 6 ongersoorten:
Staotus
De knoet et n arg groot verspreidingsgebied in daorduur allien al is de kans op eutstarven klaen. De grootte van de populatsie wier in 2006 eskat 1,1 miljoen exemplaoren; dit antal got achtereut duur inpolderingen, verstedeliking, intensieve skelpdiervisserije, eulierampen in toeniemende rekreatsie in kustgebieden. Maar dit tempo legt onger de 30% in tien jaor (minder dan 3,5% per jaor). Ierduur stot disse straandloper as niet-bedreigd op de rooie leest van de IUCN.
Waoromme ze trekken
De knoet legt elk seizoen grote ofstaanden of, waarskijnlik duurdat de knoet n steriele omgieving nodig et.
Koos van Zomeren: "... moeten zich vervolgens hun hele leven verre houden van infectiegevaar. 's Zomers de hygiëne van het koude noorden, 's winters de hygiëne van zout water, zeewater."
Ongersoorten
Der binnen zes ongersoorten, naost de nominaotongersoort die in Noord- in Midden-Siberië broedt in an de kusten van West- in Zuid-Afrika overwientert, binnen der veef ongersoorten mit aegen broedgebieden, trekroutes in overwienteringsgebieden. Zo bin der de ongersoorten C. c. rogersi in C. c. rufa (westelik Noord-Amerika) in C. c. islandica (Noordoost-Kanada in Gruunlaand) die voral verskillen in de intensiteit van de rooie kleur in varder C. c. roselaari (Noordoost Siberië, vernuumd nor Cees Roselaar, n Nederlaandse voegelkenner). Pas in 2001 wier de ongersoort C. c. piersmai beskrieven duur de Russiese ongerzoeker Pavel Tomkovitsj. Tomkovitsj vernuumde disse ongersoort nor z'n kollega-ongerzoeker, de Nederlaander Theunis Piersma. Disse ongersoort overwientert in Noordwest-Australië in de Bohaibaai, n waddengebied in China.
Voeraziergedrag
Knoeten aewen op eurluiers trektochten verskillende diëten. An de Amerikaonse oostkust eten ze voral eitjes van diegenkrabben, maar eerst in voral binnen de trekvoegels espesialisierd in t eten van allerlei skelpdieren. Eurluiers mage is daorop an-epast. Eut studies nor knoeten die nor de Waddenzie koemen om "eut te rusten" bliek dat eurluiers mage zo stark in espierd is, dat nonnetjes mit skelp in al op-egieten worren om ze daornao te kraken. De verteerde eiwitten worren in lichaamsvet ommezet in worren gebrukt as reserve as de knoeten de lange raeze nor Siberië maken.
De Pennevogel
De Pennevogel  was een interregionaol literair Nedersaksisch tiedschrift det verscheen van 1974 töt en mit 1979. Ie vunden d'r bi'jdragen in in 't Stellingwarfs, Drèents, Twèents, Achterhoeks, Sallaands, Noord-Oaveriessels, Grunnings, Hambörgs en Oostfries. 't Wark det in De Pennevogel stund, har diels een experimenteel kerakter. De gebruukte schriefwieze verschilde per bi'jdrager.
De Pennevogel stund onder redactie van een köppel studenten an de Rieksuniversiteit Grunning: Ton Kolkman uut Twente, Jannie Bakker-Rietman uut Gellemuun en Henk Bloemhoff uut Stellingwarf. 't Blad zöcht ansluting bi'j 't ideaal van 't eerdere tiedschrift 't Swieniegeltje: 't anjagen en uutbouwen van 't Nedersaksisch as literaire schrieftaal zowal as dagense ummegaankstaal.
Vanof nommer 3 wördden 't blad uutegèven deur Stabo/Sasland, de uutgeveri'je van regionalist Willem Diemer. De samenstelling gebeurden in 't kader van de literetuur-warkcolleges van 't Nedersaksisch Instituut van de Rieksuniversiteit Grunning. 't Uutbrengen van De Pennevogel verleup muizem; d'r was gebrek an belangstelling veur. 't Leste, zeuvende nommer, een dubbelnommer, kwaamp end 1979 uut.
Inholdsopgave 'nr. 1', 1978
Nr. 1 van De Pennevogel uut september 1978 was feilijk 't darde nommer, mar 't eerste det uutegèven wördden deur Stabo/Sasland.
Iesvene
In et westen van Iesvene leit et laandgoed De Iese, gedieltelik in pattekeliere hanen en gedieltelik in hanen van Staotsbosbeheer, bestaonde uut laandbouwgebied en bossen. In et oosten liggen de Iesveense hujlanen. Disse vri'j leeglegen gronden (tussen de 0 en 1 meter boven NAP, liggen in de naobi'jhied van de Stienwieker Aa. Heur naeme daanken ze an et feit dat ze in vroggere tieden te nat weren veur beweiding en daoromme as hujlaand in gebruuk weren.
In 1914 wodde de tramliende Stienwiek - Hoek Makkinge van de NTM eupend, waoran in Iesvene een tramstesjon eupend wodde. In 1947 wodde et personevervoer op disse liende stopzet, mar de NTM gong deur mit et vervoer van spul op disse liende die in 1959 overneumen wodde deur de NS. In 1962 wodde ok et vervoer van spul stopzet en wodde de liende opbreuken.
Haskerhorne
thumb|Haskerhorne Haskerhorne (Fries: Haskerhoarne, plaetselik ok wel De Hoarne nuumd) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuudoosten van De Jouwer, in et zuden van de A7. Haskerhorne had in 2004 omdebi'j 490 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
De naeme zol verwiezen naor de hoeke ("horne") van Haskerlaand, waor et dörp leit. Haskerhorne beheurde in de middelieuwen tot de grieteni'je Haskerfiifgea. Tot de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 beheurde Haskerhorne tot de gemiente Haskerlaand.
Et dörp het een begreefplak, waor alle (oold-)inwoners begreven kunnen wodden. Ok Hotze Brouwer leit d'r begreven. Veerder het et dörp een eigen tennisverieniging en ok het Haskerhorne een eigen schoeltien, de eupenbaore basisschoele 'De Lytse Mienskip' (Fries veur De kleine gemienschop), die veur et basisonderwies zorgt in et dörp. Veur de jongeren in et dörp is d'r 't Hokje. Dit jeugdhonk zit in een oolde stal die is blieven staon naodat een braand in 1972 de boerderi'je hielendal verwoeste.
Sund 2007 het Haskerhorne een eigen waopen en vlagge. Et wodde ontwikkeld ter gelegenheid van et 100-jaorig bestaon van Dörpsbelang.
In 1897 wodde in et dörp een koperetieve zuvelfebriek sticht. Disse febriek hebben ze in de jaoren zeuventig sleuten. Et dörp het sund die tied niet veul te bieden wat warken angaot, mar wel wat rust en genieten angaot.