cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
India
Talen
De belangriekste autochtone taal is 't Hindi wat net as het aolde Sanskriet eschrèven wordt in 't Devanagari-schrift en is in veule varianten de moedertaal van um de veertig procèent van de bevolking. 't Hindi is de officiële heufdtaal die deur de federale aoverheid wordt gebruukt. 't Engels, wat baseerd is op 't Oxford-Engels, is 'n geassocieerde extra officiële taal. Dizze speult niet alliene in de wietenschoppelijke en zakelijke contacten in heel India 'n grote rolle, maar wordt deur de federale aoverheid ook gebruukt in zudelijke deelstaoten, waor 't Hindi niet de officiële taal is en ook niet accepteerd wordt. 1. Schwartzberg, Joseph E., 2007. Encyclopedia Britannica, India-Linguistic Composition. Quote: "By far the most widely spoken is Hindi, the country's official language, with more than 300 million speakers." - 2. Oldenburg, Phillip. (1997-2007) Encarta Encyclopedia "India: Official Languages." Quote: "Hindi is the main language of more than 40 percent of the population. No single language other than Hindi can claim speakers among even 10 percent of the total population. Hindi was therefore made India’s official language in 1965. English, which was associated with British rule, was retained as an option for official use because some non-Hindi speakers, particularly in Tamil Nādu, opposed the sole official use of Hindi." - 3. United Kingdom, Foreign and Commonwealth Office: India-Country Profile. Quote: "The official language of India is Hindi written in the Devanagari script and spoken by some 30% of the population as a first language. Since 1965 English has been recognised as an 'associated language'." - 4. UNESCO: Education for All-The Nine Largest Countries Quote: "Hindi is the language of 30% of the population and the official language of India." - 5. Quote: "Languages: Hindi is the official language and the most commonly spoken, but not all dialects are mutually comprehensible. English also has official status and is widely used in business and politics, although knowledge of English varies widely from fluency to knowledge of just a few words." - 6 Quote: "Hindi is constitutionally designated as the official language of India, with English as an associate official language." Daornaost erkent de groondwet nog 21 aandere officiële talen, die op dielstaotniveau 'n belangrieke rolle kunt speulen. Lös daorvan hebt de staoten en territoria zelf ook officiële talen in estèeld. Tot slot bint der nog 392 (2005 ) aandere lèvende talen.
Bretonsk
t Bretonsk (Brezhoneg) is ne Keltiese sproake dee kuiert word in Bretanje (Bretonsk: Breizh, Fraansk: Bretagne). t Bretonsk is een van de Brythoniese sproakn, de oandre dree zeent t Kornies en t Kumries. t Wordn deur de Britonn van Groot-Brittanje met-ebracht op Armorika an. t Bretonsk liekt t meast op Kornies, woarmet t zoo ongevear 75% van n basiswöardeskat met geliek hef.
India
Indieling
Dielstaoten:
Ton Peters
Peters hef verscheiden literair-culturele evenementen initieerd, schref teksten veur cabaretgroepen en gef warkwinkels poëzie. In 1992 was e betrökken bij de oprichting van 't Drents Light verse Genootschap, umdet e 't wark van Drèentse dichters nog aordig zwaor op de haand vund.
Bretonsk
t Wordt nu-an-n-dag deur de UNESCO as ne earnstig bedreaigde sproake ezeen. t Is een van de drea sproakn in Bretanje, noast t Fraansk en t Gallo.
India
Indieling
Unieterritoria: <ol type="A"> <li> Andamanen en Nicobaren <li> Chandigarh <li> Dadra en Nagar Haveli <li> Daman en Diu <li> Laccadiven <li> Puducherry </ol>
Ton Peters
In 2000 wun hij 't Noord-Nederlands Liedjesfestival mit de tekst van 't lied 'De allerlaatste winkel'. In 2007 organiseerde e mit Jan Veenstra de Zeuvendaagse, een zeuvendaagse literaire umstruning deur Drenthe, daor as tientallen schrievers an mitdeuden.
Bretonsk
t Grötste deel van de sprekkers woont in t westn van t skiereilaand en laanks de lienn op Plouha in t noordn en Muzilheg in t zuudn an. Det gebeed steet bekeand onner n naam Leag-Bretanje.
Seends 1990 wordn de sproake noa ne tied van onnerdrökkige wear t nieje leawn edoan. Dr kömn kampanjes en de sproake wordn wear vakerder ebruukt biej inlichtigen, op de televisie en op de radioo, t dägeliks leawn en zoo wieter. Ya d'ar Brezhoneg (Joa teagen t Bretonsk) is ne kampanje dee in 2001 deur t Ofis ar Brezhoneg an-evöngn wordn. Disse kampanje löp nog aait. Et gef ook n spealdke vuur sprekkers van t Bretonsk um mekoar te herkennen, Spilhennig neumd.
Net zoo as in völle oandere meenderheaidssproakn zeent dr n antal intearne ruzies oawer dinge as de skriefwieze of n goodn uutsproak, moar oawer de leste joarn is t elukt um t grötste deel van disse ruzies op te lösn en hebt ze nu-an-n-dag ok wal nen vörm van ne offisjeale skriefwieze, t Peurunvan. Moar ok disse skriefwieze hef nich alle sprekkers achter zik, en dr zeent ok non de Falc'huneg- en Etrerannyezhel-skriefwiezes.
Ton Peters
Dichtwark van Peters is verschenen in verscheiden bibliofiele uutgaven en bloemlezings.
Recentere publicaties
Veur de Drèentse boekenweke van 2009 schreef Peters mit Jan Veenstra Dörpsstraot oes Dörp (Het Drentse Boek). Peters dreug 33 Drèentstalige gedichten en Veenstra 33 verhalen bij, daorin as in een dörpskroniek de Drèents beschreven wördt.
Mit Rob Boudestein, Gezienus Omvlee en Ben Hoogland schreef Peters in 2012 de sonnettenbundel De dood en het peloton (Passage). Ok dreug e bij an 't in 2014 verschenen ''Drenthe is best mooi (op Google Maps). Drenthe in lichte gedichten'' (Het Drentse Boek).
Uutgaven van 't Huus van de Taol daor as Peters an bijedreugen hef, bint ''Vueltaol. Op fietse deur Drenthe (2009), Mag Majesteit hier wel wezen? (2013) en Deurtrappen! Op fietse deur Drenthe'' (2014).
In 2013 verscheen Peters zien bundel ''Vanwege het getal. Gedichten tot 2013'' (Ter Verpoozing), mit Nederlaands- en Drèentstalig wark.
In 2018 prissenteerde het Drents Light verse Genootschap de bundel Binnenkort uitverkocht. (Het Drentse Boek).
In 2019 verscheen De maon hef nacht under de nagels (Het Drentse Boek), een bundel mit gedichten van de Amerikaanse dichter Ted Kooser en Drèentstalige aoverzettings deur Peters. 't Was veur 't eerst det gedichten van Kooser in een Nederlaandse uutgave verschenen.
Striekzwevel
thumb|right|Een an-esteuken striekzwevel thumb|right|'t Striekvlakke op een lussevardeuze thumb|right|Een striekzwevel Een striekzwevel of een lussevar is een klein houtjen waor vuur mee emaak kan wonnen, 't hef een brune of een rooie kop dee braant as 't langes de lussevardeuze ehaold wonnen.
Geschiedenisse
De Chinezen vunnen neet allinnig 't buskruut mar oek de striekzevel uut. Volgens een tekse uut 950 nao Christus wönnen der staafjes dennehout mit zwevel in-evoerd. De uutviending van disse 'lochbrengende stave' stamp uut 't jaor 577 nao Christus. De veiligheidslussevar (säkerhets tändstickor) wönnen in 1844 uut-evunnen deur de Zweedse scheikundige Gustaf Erik Pasch. An disse uutviending gungen veurof: de strieklussevar mit witte fosfor, en daoveur nog de dompellussevar van de Fransman J. Chancel.
Samenstelling
Vrogger wönnen de stelen van striekzwevels emaak van dennenhout, tegensworig van 't hout van de peppel. Aandere materialen, zoas kerton en op-erollen wasplaotjes, koemen oek veur.
Verpakking
In Europa wonnen lussevars meestentieds eleverd as houten stokjes in een deusjen. An weerskaanten van 't deusjen zit een striekvlakke. In Amerika is disse uutvoering onbekend: daor he-j kertonnen lussevars dee uut een boekjen escheurd mutten wonnen. Op zo'n boekjen steet dan vake reclame - der steet zelfs reclame op de lussevars zelf, zoas ze neet uut-escheurd bin.
Etymologie
In Groot-Brittanië wönnen lussevars in 't begin van de 19e eeuw op de mark ebröch onder de naam lucifer matches. De benaming in 't Nedersaksisch, 't Nederlaans en aandere Nederlaanse streektalen is hiervan of-eleid.
't Latiense woord lucifer betekent net as 't Griekse woord fosfor letterlijk lochdrager. De naam is oek in-egeven deur de verschiening van de duvel, mit dezelfde naam, dee veur-esteld wonnen mit lochgevend haor. Ouwe Nederlaanse woorden veur lussevar bin vuurstokje en zwavelstokje, van dit eerste woord is 't Afrikaanse woord vuurhoutjie of-eleid. In 't Nedersaksisch zie-j disse vormen oek weer.
Tweantse zegswiezen
Dit oonderdeel is um te loatn zeen det Tweants vake aandere oetdrukkings hef as t Hollaands. ne letterlike oawerzetting van de volgende Hollaandse zinn is wal meugelik en korrekt, mear meesttieds wördt ekeuzn vuur n variaant den't hiereunter in t Tweants te leazn is. Zoo kan t Hollaandse "alles goed?" letterlik vertaald wordn noar "Alns good?", mear echt Tweants gebrok ne zegswieze zooas den hiereunter steet. Tukkers vertaalt disse zegswiezn vake rechtstreeks noar t Hollaands, woerduur at de Tweantismes ontstoat.
Wat van disse zegswiezen zeent ook in t Hollaands oawer te zetn, mer wordt lange nit zo vake gebroekt as in Tweante.
1626
thumb|right|262px|Nurhaci, den eersten Qing keizer
Bosklopper Gala
t Gradus J. Bosklopper Gala was n joarliekse feestoavend rond de verkaizen van t schierste Grunnegstoalege laid van t òflopen joar. t Gala is in t leven roupen deur zanger Bert Hadders en Theater vanBeresteyn in Veendam. t Gala von elk joar in de feberwoariemoand ploats in dit theoater. Noa drij edities wer t gala nait meer holden wegens tegenvalende peblieke belangstèllen.
Bie t gala werren de Bosklopper Bokoal (jurypries) en de Bé Wever' Beker (pebliekspries) oetlangd. Tien nije nummers oet t veurgoande joar werren veur de priezen nomineerd. Dizze nummers mozzen as single verschenen en origineel aigen waark (gain covers) wezen.
t Gala en de jurypries wazzen vernuimd noar de fiktieve persoon Gradus J. Bosklopper. Volgens t verhoal het dizze antropoloog in de joaren 1950 en 1960 mit n bandrecorder opnoames moakt van Grunneger laidjes. Bert Hadders haar Bosklopper zien geluudsbanden opdoan op n rommelmaart. Veur Hadders binnen d'opnoames t bewies dat de boakermat van de Grunneger meziek in de veenkelonies ligt. t Gala en de pries binnen n eerbetoon aan Bosklopper.
Bosklopper Bokoal
De Bosklopper Bokoal was de pries dij deur de vakjury toukend wordt. Aan de bokoal was n geldpries van € 1000,- verbonden.
Bé Wever Beker
De Bé Wever Beker was de pebliekspries, woarveur stemd worden kon via de webstee van RTV Noord. De pries was vernuimd noar de in 2017 oet tied kommen festivalorganizoator Bé Wever oet Veendam, dij belangriek was veur de live-meziek in Veendam en omstreken. Aan de beker was n geldpries van € 250,- verbonden.
Bructeren
De Bructeren (Lat. Bructeri of Boructuari) waren nen olden West-Germaansen stam, woarvan de leu laefden in et Münsterlaand van vandage, zudelek van et Teutoburger Woold van rundumme 100 v.Chr. tot 350 noa Chr. Later is dizzen stam op-egoane in de grotere Frankiese gemeenschop.
Oaver eur is bekand dat zi-j in verbond met Cherusken en anderen den Romeinsen generoal Varus verslogen in den bekendenden slag in et Teutoburger Woold in et joar 9 noa Chr. De Bructeriese profetes Veleda stond in hoog anzeen bi-j heuren stam. Volgens Tacitus veurspelden zi-j de oaverwinning van de Bataven eleid deur Julius Civilis in euren opstaand teggen de Romeinen. De beste plaatse um gegaevens oaver dee Bructeren te vinden is in Soest (Westfoalen). Den name van et darp Brochterbeck (district Steinfurt) vundt zien eursprong in den stamname van de Bructeren.
Volgens Tacitus (35) hef den Germoansen stam Chamoaven et laand van den Bructeren oaver-enommen.
Toch wödden dee Bructeri ok later nog eneumd. Uut et begin van den veerde eeuwe kent wi-j de Bructeriese vörsten Ascaricus en Merogaisus. In 307 wierd euren stam versloagen deur keizer Constantien. De gevangen enommen vorsten leet e in den arena van Trier veur de wilde beestn smieten.
Op de Peutingerkaarte (3de/4de eeuwe noa Chr.) wödden de Burcturi eneumd in et gebeed rechts van den Rijn teggenoaver de staedn Bonn en Köln.
Nen laegereenheid van de Bructeri in Romeinsen deenst wödt beskraeven in den Notitia Dignitatum uut et eerste kwart van de 5de eeuwe noa Chr..
Midden-Oosten
thumb|300px|Et Midden-Oosten volgens ien van de meugelike definities ([[orthografische projektie)]] Et Midden-Oosten (Arabisch: الشرق الأوسط, ash-Sharq al-Awsaṭ) is een historische en geopolitieke kontrei in Zuudwest-Azië en Noord-Afrika. Over welke lanen daor krek bi'jheuren bin verschillende opvattings. De term Midden-Oosten bin zie rond 1900 drok op ewodden in et Verienigd Keuninkriek en is in de mieste konteksten in de plaese ekeumen van de term 'Naobi'je Oosten'.
De lanen die miestal bi'j et Midden-Oosten erekend wodden, bin Bahrein, Cyprus, Egypte, Iran, Irak, Israël, Jordanië, Koeweit, Libanon, Oman, Palestina, Qatar, Saoedi-Arabië, Syrië, Törki'je, de Verienigde Arabische Emiraoten en Jemen.
Klimaot en historische achtergrond
Et Midden-Oosten hef over et algemien een hiet en dreug klimaot. Een köppel grote revieren maeken laandbouw meugelik in beparkte gebieden, zoas de Nieldelta in Egypte en de Eufraat en Tigris in Mesopotamië (Irak, Koeweit en oostelik Syrië).
De Vruchtbere Halvemaone, ien van de wiegen van de beschaeving, lig kats binnen et Midden-Oosten. Et is ien van de regio's op Eerde waor de laandbouw ontstaon is en waor ien van de oldste beschaevingen ter wereld tot ontwikkeling kwaamp, die van de Sumeriërs. Sinds die tied hef et Midden-Oosten op et wereldteniel een sleutelrolle espeuld. Et funktioneerde as deurgeefloek tussen et Westen en et Oosten. Zo hadden de Sassaniden beste baanden mit China en leup de Ziederoute deur et Midden-Oosten.
Volken, kulturen, ekonomie en politiek
In et Midden-Oosten bin drei van de grote godsdiensten ontstaon: et jeudendom, et christendom en de islam. Et Midden-Oosten blif vandaege-de-dag slim belangriek, onder aandere omdat et lieuwendiel van de eerdeulie-veurraoden ter wereld daor in de grond zit. Mit naeme et Arabisch Schiereilaand hef wille van de export van eulie. Deur et dreuge klimaot en de ofhaankelikheid van fossiele braandstoffen drag et Midden-Oosten stark bi'j an klimaotveraandering. Ok wodt der verwacht dat de regio daor barre onder lieden zal.
Free Software Foundation
thumb|200px|Richard Stallman, oprichter van de Free Software Foundation, in 2019 De Free Software Foundation (FSF) is een non-profitorganisatie, erund vanuut Boston, veur 't ondersteunen van de vrijesoftwarebeweging. Dizze beweging zet heur in veur de wereldwiede vrijheid um software te bestuderen, verspreiden, maken en wiezigen. De stichting is in 1985 opericht deur de Amerikaanse programmeur en activist Richard Stallman.
De FSF hef 't liefst det software verspreidt wördt onder copyleft: de vrijheid um een wark, en alle daorvan ofeleide warken, te veraandern en wieder te verspreiden, waorbij 't onmeugelk is um zoks te doen onder veurweerden die dizze vrijheid inparkt. Copyleft giet op veur een licentie die de stichting zölf uutgef, de GNU General Public License.
Vanof de oprichting töt midden jaoren negentig is de centerije van de stichting miest gebruukt um software-ontwikkelaars vrije software te laoten ontwikkeln veur 't GNU Project. Sinds die tied hebt de warknemers en vrijwilligers van de FSF heur veurnamelk bezigeholden mit juridische en structurele zaken umme de vrije software-beweging verdan te helpen. De stichting perbeert daorbij op de eigen computers niks as vrije software te gebruken.
Gondelvoart
thumb|225px|right|Gondels dee-t in de file stoat in Venetië Nen gondelvoart is nen tocht oaver et water, woarlangs kiekleu stoat. De dealnemmende voartuugen bunt mangs mooi versierd of verlecht mit lempkes rundom een onderwarp; mangsmoal is den tocht centroal 'edoan, mangs zorgt verenigingen of bedriev'n veur n bootjen en bunt der prieze te verdenen met de versierink van den gondel. An t ende is doar mangsmoal 'n gezellig feeste met de priesuutreiking, muzeek en optreadens.
Völle gondelvoarten wod e-holden in 't waterrieke westen en noorden van Nederlaand, moar ok op aandere plaetse wod ze e-holden. Anders dan den name dut denken, bunt de delnemmende voartuugen mangs gene gondels. thumb|Gondelvoart in Breevoort
Uutgoande verbundings
Zee ok: Liest_van_regionaole_feesten
Daphne Bunskoek
thumb|Daphne Bunskoek
Daphne Wilhelmina Bunskoek (Almelo, 22 november 1973) is ne twentske presentatrice en aktrice.
Leavensbeskryving
Do as Bunskoek van et vwo küm, wüst see noch kats neet wat se wulde. By de universiteit van Reims volgden he en jår ne språkenstudy, güng når de Universiteit van Twente hen underwyskünde studeren en deade dårnå ne upleiding vöär dramaleyraar an de Hougeskole vöär de Kunsten in Kampen. By dee study must he dree månd in de leyre by Keith Johnstone, nen bekenden britsken teaterleyraar.
Bunskoek kreag rap ne bane by ümroop RTV Oost, wår as see med Willem Alkema en Eddy Zoëy et programma Jong Belegen makeden. Nå at see vöär RTV Oost en verslag makeden van Tooske Breugem uut Zwolle, den as net by musiksender TMF presentatrice was wörden, vrögen se dår Bunskoek üm nen proovpresentaty te doon. Subit wör see anenöämen en presenteerden dårnå verskeidene jåren vöär TMF. Tüsken 2002 en 2005 was Bunskoek te seen by under meyr de programma's Ook dat nog!, Ik doe alles voor jou en Goede Morgen Nederland van de KRO.
Nå et summer van 2005 güng Bunskoek hen warken by RTL Boulevard, en programma oaver bekende neaderlanders, as upvolgster van Beau van Erven Dorens. Ouk deade see et programma RTL Travel an mekander küren. Wyder was see et gesichte van oneMen. Teagen et eande van 2006 deade Bunskoek med an et BNN-programma Ranking the Stars.
In 2004 spöälden Bunskoek vöär et eyrste med in nen film, Feestje!. Öär eyrste rulle in ne televisyryge was in 2005 in Keyzer & De Boer Advocaten, ne advokåtenryge van de KRO en NCRV. Up den 6. juni 2006 kümmen beide senders med de ankundiging at Bunskoek ginne vaste rulle meyr hebben solde in de advokåtenryge, ümdat see te druk was med ander wark. In 2007 spöälden Bunskoek med in de twentske ryge Van jonge leu en oale groond van RTV Oost, under regy van Johan Nijenhuis en Herman Finkers. Up den 17. augustus deade Bunskoek tehoupe med Albert Verlinde et afskeidsprogramma De Laatste Show van den televisysender Tien presenteren.
Ümroop RTL deaden der up 28 mei 2008 en bericht uut at Daphne Bunskoek solde stoppen med de presentaty van RTL Boulevard See had selv al verskeidene målen esegd at se lever by nen publiken ümroop wolde warken. Nå den summer vertelden Daphne Bunskoek up den 1. september in et programma De wereld draait door bekend at see an de gang güng by EVA TV, de nye underneaming van Jooop van den Ende en Paul de Leeuw. In datselvde jår presenteerden see ouk vöär et eyrste med in de Top 2000.
Up den 7. april van 2009 wör et tweyde seisoon van de komedyrygeS1NGLE up TV etöynd. Dårin spöälden Daphne Bunskoek de rulle van Esmée. In 2009 begünde Bunskoek by BNN. Van den 24. augustus töt den 18. september presenteerden see up Net5 en küürprogramma De tafel van 5, emaked döär EVA TV.
Summer 2011 völ see in vöär Mieke van der Weij in et Radio 1-programma Tros Nieuwsshow. Dat nåjår deade se samen med Roué Verveer et NTR-programma De Slavernij presenteren.
Ouk draiden see med in et 14. seisoon van Wie is de mol? up de AVRO, in 2014. See völ as dardes af. Etselvde jår had see ne rulle in de neaderlandske dramaryge Celblok H, oaver de leavens van en paar vrouwlüde in ne gevangenisse.
De tweyde hälvde van 2015 spöälden see gastvrouwe van et küürprogramma SUUS in de tweyde ryge van de dramaryge De Fractie. Et jår dårup, in 2016, deade Bunskoek et programma House Rules Holland van Net5 presenteren.
In 2018 küm Bunskoek weaderümme når RTL 4. Seyd januåri van dat jår was see de nye vaste gastvrouwe van et middagprogramma 5 Uur Live.
Persoonlik
Van 1998 tot 2001 was see en stel med den drentsken sanger Daniël Lohues. Töt 2004 löyp see med presentator Jeroen Pauw. Underwyl woanet see samen in Amsterdam med musikproducent Wessel van Diepen.
Dusseldörp
thumb|250px|Dusseldörp in 1647 thumb|250px|Dusseldörp vandaege de dag Dusseldörp (Duuts en Nederlaans: Düsseldorf) is een stad in Duutslaand mit omdebi'j 580.000 inwoners. Et is de heufdstad van Noordrijn-Westfaelen. De stad leit an de Rijn, tussen Duusburg en Neuss. Vrogger was de stad de heufdstad van et Bergische Laand.
Tael
In et hudige Dusseldörp leit ok et plak Benrath. Tussen Benrath en Dusseldörp-Ooldstad leit de Benrather Linie, dit is de oolde greens tussen et Nedersaksisch en et Hoogduuts. In Dusseldörp praoten niet slim veul meensken plat, en as ze plat praoten dan praoten ze vaeke een Rijnlaans dialekt. Der is ok een boek van Asterix in et Dusseldörps.
Geschiedenis
De naeme Dusseldörp wodde schriftelik veur et eerste nuumd in et jaor 1135.
Op 14 augustus 1288 kreeg Dusseldörp van graaf Adolf V van Berg stadsrechten.
Fljótsdalur
250px|thumb|right|Fljótsdalur. Fljótsdalur is n dal in t eustn van Ieslaand in n regioo Austurland. De emeante Fljótsdalshérað woarvan Egilsstaðir de heufdploatse is leg in t Fljótsdalur.
t Dal wör vörmd deur n Lagarfljót. Ok t meer Lagarfljót leg hier.
Boxmeer
Boxmeer (nysassiske skryvwyse: Buksmear) is ne vöärmålige gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde was et lykname Boxmeer. Der woanden 29.465 lüde up ne uppervlakde van 113,84 km². De gemeynde Buksmear ging med 1 januåry 2022 oaver in de gemeynde Land van Cuijk, wårby as sik ouk de gemeynden Cuijk, Mill en Sunt Hubert en Sunt Antonis ansloten.
Andere dörpe en kernen in de gemeynde waren Beugen, Groeningen, Holthees, Maashees, Oeffelt, Overloon, Rijkevoort, Sambeek, Vierlingsbeek en Vortum-Mullem.
Hexworthy
300px|thumb|right|Brögge oawer n West Dart tuskn Hexworthy en Huccaby. Hexworthy (oetsproake: /hæksəri/) is n noaberskop öp Dartmoor, in Devon in Englaand. t Leg an n West Dart River 1,6 km streumöpwöarts van Dartmeet. Vreuger heurn t biej n Lydford parish, moar seends 1987 dö't biej n civil parish Dartmoor Forest heurn.
Hexworthy hef nen herbarg, the Forest Inn, den in 1850 losdoan was.
Dichbiej t dörpkn, an de oare ziejde van n West Dart, is t noaberskop Huccaby, de'ne kaarke hef met ne öngewoane öpdroagige an St. Raphael.
D'r was ne lange tinmienskiednisse in Hexworthy. Tinwärke in t dal van n O Brook warn t earst öp-skreawn in 1240, en n Henroost öf Hexworthy-mien döa nich sloetn tötde't 1919 was.
Onnen
Onnen is n dörpie in de vrougere gemainte Hoaren, legen in de pervinzie Grunnen in Nederlaand. In t dörp stoan verschaaidene zainsweerdege stees en n poldermeulen.
Onnen is n esdörp mit as aigenoardeghaid dat de Onner es n huil ìnde boeten t aggelkse dörp ligt, in tieds dat dizzent maistied vlakbie t dörp liggen.
Aan de spoorboan Grunnen–Azzen ligt vlak bie Onnen bie t rangeerterraain n grode waarkploats van NedTrain.
6 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 6 febrewaori
Mariënheem
In Mariëmheem hooldt ze alle joarn n doarpsfeest: t Midzommerfeest. Wieders zeent dr plann vuur n rockfestival oonder n naam Heemstock, wat ne verwiezing is noar t bekeande Amerikaanse festival Woodstock.
Skildersklub Mariënheem hef in 2007 op nen boetnwaand van 4 bie 45 meter van ne boernskure an de Wissinksweg ne laandskopsskildering emaakt van de strekke: t Panorama Salland.
Stichting Jeugdkamp Mariënheem hooldt alle joarn n Jeugndkaamp. Wieders viert ze in Mariënheem alle joarn karnaval; de vereaniging het de Assendorper Zotten, dee seend 1967 besteet.
Stasjon Eanske
Stasjon Eanske is n Neerlaands spoorwegstasjon. t Gung los öp 1 julie 1866, moar t stasjongebaaw van noe-an-n-dag kömp oet 1950. t Stasjon lig an n raand van t sentrum van Eanske, moar lea doe't baawd wörn boeten de stad an stoatsspoorliende D (Zutfent - De Gronauwe; los-doan tusken 1865 en 1868).
Stasjon SS (Staatsspoor)
thumb|250px|Stasjon SS in 1943. Öp 1 juli 1866 kreagn Eanske n stasjon de spoorliende Zutfent - Glanerbekke (Gronauwe). t Stasjonsgebaaw was van t tiepe Staatsspoor nieuw type 3e klasse. Ok Hengel had van 1866 töt 1899 zo n stasjon. De stasjons van noe dee in Meppelt en Zuudbrook (beaiden oet 1865) bint ok van det tiepe.
t Gebaaw wörn kenmarkt deur nen heugen mirrerisaliet met versierden fronton, met ne klokke. An de ziejden nen löagen vlöggel. Twea loage gebaawskens öpziejde dervan, verbönnen deur nen muur. Öntwarper van de earte generoasie Waterstaatstasjons is woarskienlik n (warktuug)baawkundigen K.H. van Brederode. Den was doe nich nen höllen wichtigen architekt, moar n stoat vönnen det nich al te wichtig in öare oawerweagigen. Doe bawen zee zo as de smoake van n tied det zea, en gebawer mosten veural "ekonomiesk, deugdelik en fuksjoneel" wean.
Stasjonsgebaaw van noe: t stasjon van Schelling
thumb|250px|Stasjon van Skellige in de jöare 60. t Stasjonsgebaaw det der noe steet is van noa n Tweaden Wearldkrieg en gung los in 1950. Architekt H.G.J. Schelling (1888-1978) öntwarpen t stasjon as miks tusken köpstasjon en parallelstasjon. Disse loatse funksie verloarn det in 1980 doe n treandeenst noar de Gronauwe dalgung. Hierdeur wörn t n gröt köpstasjon, woarbiej de verskilnde treandeenste vreemd nöast mekoar lean laanks de veurmoalige internasjonoale speure.
Architekt Schelling öntwarpen in de jöare 40 en 50 verskilnde stasjonsgebawe, woarönner meer dee van Hengel (1951), Zutfent (1952) en Arnem (1954), dee alle baawd bint in de stiele van de Nieje Zoakelikheaid. Kenmark van alle stasjons is t beton met de völle zule. t Gebroek van beton kömmen vort oet de beskikboarheaid van t materioal noa n krieg. t Öntvaangstgebaaw, öp-zet oet modulen van 5,25 × 5,25 meter, is richt öp de köpspeure. De öntvaangsthalle is veur Schelling t wichtigste deal van t stasjon, nich vanweage de heugte moar mear as deur de losheaid. Disse losheaid stimulearret-e deur losse sloetsteanen te broeken. Deur n hoakvörmigen plattegroond wör vanzölf n stasjonspleane of-boakend, wat broekt wör t busverkear en taksies. In de jöare 70 wörn t busstasjon verplöatst noar n ziejkaant van t gebaaw, woardeur n heufdingang wenig mer broekt wörn en de rieziger via de ziejtrappe t stasjon ingungn.
In 2000 wörn t stasjon onmeunig verbaawd. n Ziejingang verdwönnen en in t mirren van de grötte öntvaangsthalle wörn nen niejen ingang moakt.
t Stasjon van Eanske is höllemoal herniejd in 2013. t Wark an t spoor gebeurn vanof de zommer van 2013 tö't end van de zommer 2014. Durende de zommervakaansje van 2013 wörn t stasjon boeten deenst steld, wölke ploatsvönnen tusken 6 juli 2013 t/m 18 augustus 2014. Öp 19 augustus begönnen NS wier me't riejden van treane vanof t stasjon.
Bus
t Busstasjon Eanske Sentroal lig nöast t treanstasjon, woarvanof bussen noar alle wieken van Eanske riedt. Der is ok n antal strekkebussen. Bussen in de stad bint allen van Syntus, de strekkebussen bint van Syntus en Arriva. Zee riedt measttieds önner n noam Twents.
Life After People
Life After People (Leaven nå mensken) is een dokumentäre-ryge van de amerikaanske teylevisysender History, dat tüsken 2008 en 2010 üüt esünden wördden. Sy hebbet der twey seisonen van emaked, wårvan elk seisoon besteyt üüt teen ofleaverings. Vöärend disse ryge kwamt der een twey ure durende dokumentäre üüt (21 januåri 2008). De slagsinne is Welcome to Earth... population: zero. (Welkum up Aerde... bevolking: nül.)
In disse ryge prakkideanket geleyrden en ingeniörs wat der med gebouwen, städen, tamme deren, en so meyr, sol geböären as de menske upeyns verdwynen sol. Dår vöär kyket se når bestånde steades, dee as al jåren of eywen verlåten bint. Kumt der üüt dat asset wy et neet by holdet, dat alles van sülvs kapot geyt. Water löpt oaver en de böume, planten en andere deren nemmet alles oaver.
Ofleaverings
{{Kolommen|kolom1=
Jupiter (god)
thumb|250px|Jupiter en Juno, gravure van [[Agostino Carracci (1557-1602)]] Jupiter, ook wel schreven as Iuppiter of Iupiter (in verolderd Nederlaands: Jupijn of Jovijn) is in de Romeinse mythologie de oppergod, en god van de hemel en t onweer. Hai is de zeun van Rhea en Cronus, en de jongste bruir van Ceres, Vesta, Pluto, Neptunus en Juno. Jupiter traauwde mit Juno, mor hai har slim veul minnoaressen. Zien Griekse tegenhanger is Zeus. Zien Etruskische tegenhanger is Tinia.
Aan Cronus was veurspeld dat aine van zien kinder hum van de troon zol steuten, net as hai bie zien voader Uranus doan har. Doarom vermoorde hai zien eerste vuuf kinder, tot groot verdriet van Rhea, zien vraauw. Tenslotte, noa t boaren van Jupiter, gaf zai Cronus n stain te eten en brocht Jupiter noar de Mons Ida op Kreta om opvoed te worden deur nimfen. Dou Jupiter ain wazene werd, gaf hai Cronus een broakmiddel, woardeur de vuuf kinder oetbroakt werden. Hai bevriedde ook Cronus' bruirs, de Cyclopen, dij hum as daank bliksemschichten as woapen gaven.
Broeklaand (Roalte)
Broeklaand is n koarkdoarp in de Sallaandse gemeete Roalte. t Hef roem 1200 inwonners en lig tusken Roalte, Wieje en Olst.
Broeklaand hef n antal vuurzeningn as ne bookhalle, ne legere skole en nen sporthal. In middeln van t doarp steet de Marcellinuskarke, n kafee en verskeaidene weenkels, zo as nen supermoarkt en nen bakker. Elken deenksdag is dr moarkt op t Bouwhuusplein. Vuurjoar 2005 hebt ze t hele sentrum an epakt. De Van Dongenstroate is vanniejs inricht ewördn, en de koarke met de kenmoarkende eekn dr vuur, hef ne eegntiedse anblik ekreegn.
Duur Broeklaand löp ene busliene (liene 563). Dissen löp van stasjon Roalte, duur Broeklaand noar stasjon Wieje.
Geskiedenisse
1912 wördn n sentrum emaakt in de (toen nog) boerskop Broeklaand, duur de Marcellinuskoarke in te wiedn. t Was töt dee tied nog n gewoon brook (leeglaand) met n antal boerderiejn met doar umhen meidoornheagn en hooltwaln. Nen klookn boer har in 1911 n kruudnweenkelske/kafee ebouwd pal nöast de koarke. Recht teegnoawer de koarke köm nen weenkel en koffiehoes.
BIB
Broeklaand hef n eegn blad, t Broeklander Informatie Blad (BIB) met gegeewns oawer vergoaringn, biejeenkomsten en aktiviteitn van Broeklaanderse vereanigingn. t Wörd per uutgave 840× drok.
Sport
Sportveraniging Broekland hef n eegn sportterrein met sporthalle en kantiene. Ze doot dr voetbaln, haandbaln en tennisn.
In de beuke
Bouwhuis, Anton. "Broekland, Van boerschap naar kerkdorp". Broekland, 1988.
Briederwiede
thumb|150px|Vlagge van Briederwiede thumb|150px|Waopen van Briederwiede thumb|300px|Et vroggere gemientehuus van Briederwiede: Oldruitenborgh op Veno Briederwiede (Nederlaans: Brederwiede) was een gemiente in de Nederlaanse perveensie Overiessel. De heufdplaese was stad Veno.
Briederwiede ontstund in 1973 uut et saemendoen van de gemientes Veno, Blokziel, Gieteren en Wannepervene. Op 1 jannewaori 2001 is de gemiente opegaone in 'e gemiente Stienwiek, die in 2003 hernuumd wodden tot Stienwiekerlaand.
Borgemeisters van Briederwiede waren:
Briederwiede had een stedenbaand mit 'e Jepaanse stad Yanagawa en 'e Westfaalse gemiente Hiärsebrouk-Klårholt (Herzebrock-Clarholz).
Abel Darwinkel
Abel Darwinkel (Assen, 1968) is een anfieteraor van de Drèentse streektaal, die warkt bi'j 't Huus van de Taol.
Darwinkel gruuiden op in Nörg, Steenderen in de Achterhoek en Beem in Grunning. Hi'j woonden een jaor in Lyon in Fraankriek. In Stad studeerden hi'j Algemiene Literatuurwetenskoppen en Fraans. Hi'j warkten in de journalistiek en wör in 2003 mitwarker van de Stichting Drentse Taol. Dizze orgenisaosie is in 2007 mit Oeze Volk en Stichting Het Drentse Boek op-egaone in 't Huus van de Taol.
Veur RTV Drenthe prissenteert Darwinkel mit zien collega Jan Germs Jasbuus vol Drèents, een dagelijks pregramma van een minuut daorin ze andacht skenkt an 't Drèents. Darwinkel mit Germs bint boavendien streektaalfunctionaoris in Drenthe.
Wearldspråke
Wearldspråke (mangs ok Wearldsproake) is een 'neadersassisk internettydskrivt' van de haand van de Riessense streektaalactivist Martin ter Denge (1985). Wearldspråke wil 't Nedersaksisch anfietern en uutdragen as moderne, levende taal in Nederlaand en Duutslaand.
Wearldspråke bestiet uut een webstee mit onder meer neis in 't Nedersaksisch aover diverse onderwarpen, een in juni 2018 begunde, via verscheiden platforms te beluustern podcast, en visueel materiaol op zieden as Facebook en Twitter det 't Nedersaksisch op een positieve meniere onder de andacht brengt. 't Neis det op de webstee verschient, wördt ok edield via de Facebookziede van Wearldspråke.
Een veurbield van visueel materiaol van Wearldspråke is een foto van een in de grond esteuken batse mit de leus: 'Saksies is een warktuug, gin museumstuk'.
thumb|Tweants: Wearldsproake
Achtergrond
Wearldspråke is voortekomen uut eerdere internetactiviteiten onder de noemer 'Tweants: Wearldsproake', toen Ter Denge besleut um zien bosschop wieder te trekken van 't Tweants naor 't Nedersaksisch in 't algemien. 't Idee det Wearldspråke consequent uutdrag, is det 't Nedersaksisch, krek as elke taal, geschikt is veur gebruuk in alle facetten van 't dagense leven, en niet mar aal in de hoek edrokt mut wörden van folklorisme en platvloerse humor. De meniere umme 't Nedersaksisch leventig te holden, stelt Wearldspråke, is deur 't te blieven praoten, 'So vöäle en so vake as et kan.'
Veur zien schrieverije (in de Riessense variaant van 't Tweants) gebrök Ter Denge de mandielig Nedersaksisch-Platduutse 'Nysassiske Skryvwyse'. In zien podcast is hij partietoeren allennig an 't woord, of mangs hef e een gesprek mit een gast. In oflevering 24, van 29 augustus 2019, had e de bekende Sallaandse rockmuzikaant Hendrik Jan Bökkers aover de vloere.
Hameln
Hameln is een stad in Duutslaand in de dielstaot Nedersaksen in et Wezerbarglaand en het 57.228 inwoners (2017). Hameln in de titel De röttenvanger van Hameln verwiest naor disse plak.
Klein Dochteren
Klein Dochteren is n boerskop in de gemaente Lochem. t Ligt westelik van Lochem en zudelik van de Berkel. Der wont 294 leu (2009). Klein Dochteren hef nen vootbalklub (VV Klein Dochteren), ne klootskeetveraeniging en ne buurtveraeniging.
Den geoloog Winand Staring, zönne van den bekenden dichter A.C.W. Staring, leet der in 1845 een groot landhoes voor zichzelf bouwen, De Boekhorst, verneumd naor n old boerenarf met denzelfden name. De Boekhorst is vandage an den dag n rieksmonnument.
Kreuze
kan wiezen op:
1696
thumb|right|262px|Anspreakersoproer
Kumis
Kumis (ouk eskreaven as koumiss of kymys – kasachsk: қымыз, qymyz, mongoolsk: айраг, ääryg) is ne efermenteerd suuvelprodukt traditionääl emåked van päärdenmelk od eselmelk. Den drank blyvt belangryk vöär de völker van de Centraalasiatiske steppes, van türksken en mongoolsken avkumst: Kasachen, Basjkiren, Kalmukken, Kirgysen, Mongolen en Jakuten. Kumis wear vrogger ouk ekonsumeerd döär de Kitan, Jurchen, Hungaren en Han Chinesen van Noordchina.
Kumis is en suuvelprodukt vergelykbår med kefir, mår wördt eproduceerd van nen vlöibåren startkultuur in teagenstelling töt de vaste kefir "granen". Ümdat päärdenmelk meyr suuker bevattet dan köien- of geitenmelk, as et efermenteerd is, kumis, hevt en höyger, skounwal noch steads mild, alkoholgehalde vergeleaken med kefir.
Dat den drank ne lange geskydenis kent blykt uut en klaagleed dat ne Hanprinses in de tweyde eywe v.Chr. skreev doo sy uutehuweliked wear an nen heerser van de Wusun. De klaagsang is upenömmen in de Shiji. Sy most in vilten tenten woanen, rauw vlees eaten en egistede melk van merrys drinken. Ouk Willem van Rubroeck nöömt den drank ("kosmos") in syn reisverslag. Tataren in de 13e eywe makeden kumis döär de melk van höär ponys to vermengen med gist. As kumis emaked wördt van koomelk mot suuker toevöögd wörden üm to sörgen dat et gistingsproces neet stoppet.
Oaver et algemeyn bevat kumis ümsgevear 2% alkohol, mår et kan starker emaked wörden döär et to distilleren.
Sölvs in de deylen van de wearld wår as kumis vandage den dag populair is, blyvt päärdenmelk en seyr beparked verkrygbår good. Industriele produktsy gebruket dårüm meystal koomelk, dee ryker an vet en eiwitten is, mår minder laktose hevt dan de melk van en päärd. Vöär de fermentatsy, wördt de koomelk versteavigd up eyne van de völgende maneren: sukrose kan toevöögd wörden üm ne vergelykbåre fermentatsy to verkrygen; ne andere technik voogt ewysigd wei to üm de såmenstelling van päärdenmelk beater to benaderen.
Jutlaand
Geografie
Jutlaand grenst in t westen an de Noordzee, in t noorden an t Skagerrak, in t oosten an t Kattegat en de Kleine Belt.
t Noordelikste deel van Jutlaand wördt evormp deur t Noord-Jutse eilaand (Vendsyssel-Thy). Dit wördt van de rest van Jutlaand escheien deur de Limfjord. Dit eilaand is eerst in 1825 ontstaon en is op meerdere plekken over de weg vanaof de rest van Jutlaand te bereiken.
Jutlaand is redelik vlak, mit lege heuvels en veengronden. t Hef n oppervlakte van 29.775 vierkaante kilometer en n bevolking van 2.513.601 (2007) (siefers bin van t Deense deel).
Geschiedenisse en naam
t Zujelike deel, Sleeswiek-Holstein, was aofwisselend in Deens en Duuts bezit. De leste bezitswieziging was nao de Eerste Wereldoorlog, to bie n volksraodpleging n deel van Sleeswiek naor Denemarken overegaon is.
7 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 7 febrewaori
Jutlaand
Geschiedenisse en naam
Jutlaand dankt zien naam an de Juten, n Germaanse volksstamme die zich in de 5e eeuw in t gebied vestigden.
Thoth
thumb|250px|Thoth Thoth was de Egyptische god van de maone, magie, kelender, schriefkunst en wiesheid. Hij had immers de schriefkunst uut-evunnen en hef die kennis dan over-egeven an de mensheid. Ok treedt hij op in de onderwereld bie 't wegen van 't harte: hij noteert 't oordeel van Maät en brengt de persoon die uut de tied ekommen is bie Osiris.
Zien belangriekste cultuscentrum lig in Hermopolis Magna, 't vroggere Chmoen, waor der nog twee massieve beelden van disse god beweerd eblèven bint. De stad dankt heur naam immers an de god, want in laotere tieden wörden Thoth eïdentificeerd mit Hermes.
In de stried tussen Seth en Horus, perberen Isis 't lèven van heur bruur te redden. Horus wörden daor zo hellig um, dat e de kop van Isis der ofhakken. Thoth hef Isis toe magisch eheeld deur heur een koenkop te gèven.
De Griekse naam veur disse God is Hermes Trismegistus.
Hunebed van Stienwiekerwold
thumb|310px|Petrus Camper zien tiekening en beschrieving uut 1781 van et hunebed van Stienwiekerwold Et hunebed van Stienwiekerwold (O1) was een hunebed uut de jonge stientied dat ston bi'j et hudige dörp Stienwiekerwold in de perveensie Overiessel. De vondstplaese is op laandgoed De Eese. Et veurmaolige hunebed is inedield bi'j de westelike groep van de Trechterbekerkultuur.
Et hunebed van Stienwiekerwold is ien van de twee hunebedden waorvan bekend is dat ze hebben estaone in wat now Overiessel is. Et aandere ston ten noordoosten van de Twentse buurtschop Maander.
Onderzuuk
Uut 'e staandspeuren die d'r nog wel waren, kon ofeleid wodden dat et hunebed opebouwd was uut zes of zeuven paer ziedstienen. Waorschienlijk waren d'r zes dekstienen. De vondsten dateerden uut 3300-2950 v.Chr. Et hunebed kreeg volgens et koderingssysteem van Van Giffen de kode O1. Et is aans niet finaol zeker of de deur Van Giffen evonnen resten om etzelde hunebed gaon as dat op Camper zien tiekening.
Onderzuuk in 1985 onder leiding van Jan N. Lanting hef uutewezen dat d'r een stienkraans om et hunebed elegen hef, die as ok esloopt is. Lanting konkludeerde dat et hunebed zo'n veertien, vieftien meter laank ewest hef. Op grond van de grootte kan et, zoas bi'j de mieste Nederlaanse hunebedden om een gaankgraf egaone hebben: een grafmonument mit een gaank naor de grafkaemer.
Bi'j de opgraevings bin schaorten van eerdewarken potten evonnen, die typologisch bi'j de westgroep van de Trechterbekerkultuur heuren en uut de periode 3300-3074 veur Chr. stammen.
Harford
250px|thumb|right|Kaarke van Harford. Harford is n noaberskop en civil parish ongevear 3,2 km op et noorden van Ivybridge in Devon, Englaand. Der wont 77 leu.
Jaorboek Nedersaksisch
Et Jaorboek Nedersaksisch is een ienmaol in et jaor uutkoemend boekwark mit artikels over de Nedersaksische tael en schrieveri'je in Nederlaand en Duutslaand. Et verscheen in 2020 veur et eerst en wodt uutegeven deur Stichting Sasland in Oosterwoolde in saemenwarking mit boekenbestellen.nl in Zwaag.
Achtergroond
thumb|300px|Et Jaorboek Nedersaksisch wil veurzien in de liemte ontstaon nao et votvalen van de Driemaandelijkse Bladen Et idee van een Nedersaksisch jaorboek ontstun mit naor anleiding van een symposium over de Nedersakische tael en letterkunde, op 13 september 2019 ehullen in Zwolle. Et Jaorboek Nedersaksisch wil veurzien in de liemte die as ontstaon was nao et votvalen van de Driemaandelijkse Bladen veur tael en volksleven van het oosten van Nederlaand (1901-1931; ni'je riege 1949-2002).
Verschenen dielen
Et eerste diel in de riege, et Jaorboek Nedersaksisch 1 (2020), kwaamp end 2020 uut en bevat de praoties die ehullen bin op et Nedersaksisch symposium van 13 september 2019 in Zwolle, anevuld mit nog wiedere tael- en letterkundige artikels. Et symposium was organiseerd rond de honderdste geboortedag van taelkundige en hooglerer Nedersaksisch Hendrik Entjes (1919-2006) en et verschienen van ''Nedersaksisch in een notendop. Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur'' (Van Gorcum, 2019).
Et tweede diel, Jaorboek Nedersaksisch 2 (2021), kwaamp midden 2021 uut en bevat de veurdrachten veur de 'Mannefestaosie Nedersaksische Literetuur Anno 2021' van 12 febrewaori 2021, organiseerd deur Stichting Drents Archief, Stichting Sasland en uutgeveri'je Koninklijke Van Gorcum. Wegens de coronakrisis vun disse mannefestaosie online plaetse. Ok dit diel van et jaorboek wodden anevuld mit akkedemisch oriënteerde artikels over Nedersaksische tael- en letterkunde.
Boksdoorne
thumb|Boksdoorne thumb|Vruchten van de boksdoorne De boksdoorne of goji (Lycium barbarum) is n plaante uut de nachtschaofamilie (Solanaceae). t Is n struke die oorspronkelik aofkomstig is uut Azië.
Verspreiding
De struke wördden rond 800 nao Christus deur monniken in t Himalayagebargte ontdekt. Oek ontdekten ze dat de bezen n goede invloed op de gezondheid hadden. De plaante wördt tegenswoordig in West-Europa ekweekt en is daor oek verwilderd. In Nederlaand en België kömp de plaante onder aandere verwilderd veur langes de rivieren en in de dunen. In Noord-Amerika is de plaante op n antal plekken verwilderd.
Botaniese beschrievige
De lange en ebeugen takken, die tot wel dree meter lange wörden, hebben tot ruum dree sentimeter lange doorns. De takken verhouten en slingeren tussen aandere plaanten deur tot over de leegste takken van n boom die der kort bie steet. De griesgreune blaojen bin langwarpig en twee tot vuuf sentimeter lange. De bloemen hebben vuuf kroon- en vuuf kelkblaojen zo as gebrukelik bie de nachtschaofamilie en bin paors van kleur. Ze kunnen ampart staon of in kleine groepjes. De meeldraojen steken uut. De aanderhalf tot twee sentimeter grote bezen bin oranje-rood van kleur. Veur t dreugen hebben ze aordig wat sap en barsten gemakkelik. t Verspreit zien zaod over grote aofstaanden deurdat ze vastekleven in de vacht de dieren die langeslopen. De plaante tiert best in arme grond.
Gebruuk
Vanwegen de doorns wördt de plaante gebruukt as hege en as rikkige. In de plaante en veural in de vruchten, die in t noordelik halfrond rond juli/oktober riepe bin, zitten verschillende vitaminen en aandere organiese stoffen as aminozuren, karoteen, polysachariden en rutine. De bezen wörden deur negoziekeerls verkocht as 'gojibezen', ze wörden verbouwd um op te eten en greuien op plantazies an de Gele Rivier in de autonome regio Ningxia in China. Ze wörden mit de haand eplukt en zowel in China egeten as op kleine schaole deurverkocht an aandere laanden. De bezen wörden onder aandere in vruchtensappen gebruukt.
De boksdoorne wördt in België ezien as n gevaorlike plaante zo as blik uut t Koninklik Besluut van 29 augustus 1997 over t produseren en verhaandelen van voedingsmiddels die uut plaanten of delen dervan bestaon, of waor t in zit (vermeld in lieste 1: gevaorlike plaanten die niet as, of in, voedingsmiddels gebruukt maggen wörden). t Gebruuk van disse plaante in voedingsmiddels mag dus niet in België, de bezen en schelle maggen wel gebruukt wörden in voedingsmiddels.
Bertrand Russell
thumb|upright=0.6|Bertrand Russell Bertrand Arthur William Russell (Trellech (Monmouthshire, Wales), 18 mee 1872 – Penrhyndeudraeth (Gwynedd, Wales), 2 februari 1970) waar 'n Britse filesoof, historicus, logicus, wiskundige, veurvechter veur sociale verni'jing, humanist, pacifist en een promenent rationalist. Russell werd in 1949 de Order of Merit toe-ekend en in 1950 ontving e de Nobelpries veur de Literatuur.
Boksdoorne
Gebruuk
Bezen kunnen in de vriezer beweerd wörden. Ze bin oek edreugd te koop, de smaak is wat frisser as van krenten.
Giftigheid
Soms wördt ezeegd dat de plaante en de bezen giftig bin, deurdat der, liek as bie de aandere plaanten uut de nachtschaofamilie, sporen van de alkaloïde (giftig stof) atropine in zit, n hoge hoeveelheid atropine kan klachten veroorzaken. n Normale hoeveulheid bezen gif gien klachten, wel kan t n meugelike wisselwarking hebben mit bepaolde medisienen, zo as bloedverdunners en medisienen veur sukerziekte, deurdat t uut zien eigen al helpt bie t verminderen van disse klachten. In de Chinese geneeskunde wördt t daor oek vake veur in-ezet.
Bertrand Russell
As schriever hef e de filesofie populariseerd en commentaoren eschreven over völle onderwarpen. Hi'j vervolgen 'n familietraditie van politiek activisme, waar 'n promenent anti-oorlog activist en propageerde de vri'je haandel met anti-imperialistiese naties.
Leemsloop
In 1940 ontving e al de Faraday Medal. In 1950 werd Russell onderscheiden met de Nobelpries voor literatuur, as erkenning veur zien veulziedig schrieverschap, woarmet e een significante bi'jdrage eleverd had an 't meenslijk welzijn en 't vri'jzinnig deenken.
Filesofie en wiskunde
Russell waar iene van de invloedriekse filesofen van de 20e eeuwe. Hi'j schreef völle boeken over logica en heuld zich onder aander bezig met 't onderzuuk naor de grondslagen van de wiskunde. Iene van zien veurnaamste warken is de Principia Mathematica dat hi'j saomen met Alfred North Whitehead schreef.
Ondanks een christelijke opvuuding waar e een uut-espreuken agnost. Hi'j zee wel dat de mieste mèènsen 'm waorschienlijk as atheïst zollen beschowen, umdat e op dezölfde meniere evenmin in de christelijke god as in de Homerische goden geleufden.