cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duuts
thumb|Et Duutse taelgebied Duuts (in et Hoogduuts: Deutsch) is een West-Germaonse tael die praot wodt in Duutslaand, Oostenriek, Zwitserlaand, Liechtenstein, Luxemburg, België, Italië en inkelde aandere kontreinen. Et Duuts het omdebi'j 105 miljoen memmetaelsprekers en is ok iene van de belangriekste taelen van Europa tegere mit et Fraans en et Ingels.
Klassifikaosie
Et Duuts is een West-Germaonse tael, waor et Nederlaans en et Nederduuts ok een onderdiel van bin. In et noorden van Duutslaand wodt Platduuts of Nederduuts praot. Die taelvariant wiekt binnen et Duutse taelgebied et meerst van et Hoogduuts of. Toch hebben et Nederlaans, et Nederduuts en et Hoogduuts vule overienkomsten. De drie taelen maekten vrogger onderdiel uut van ien dialektkontinuüm. Neffens die rissenaosie wodt et begrip Duuts soms ok as synoniem gebruukt veur et Kontinentaolwestgermaons. Beide begrippen bedoelen et tegensworige Duuts en Nederlaans, dus et Westgermaons zunder et Ingels en Fries. Veur de pesisie van et Duuts binnen et West-Germaons bin meerdere indielingen mogelik.
Schriefwiese
De tael bruukt et Latiense alfabet, waor vier tekens an toevoegd bin: Ä/ä, Ö/ö, Ü/ü en ß. Op 1 augustus 1998 wodde de spelling van et Duuts veraanderd. Disse spelling geldt veur Duutslaand, Oostenriek, Zwitserlaand en Liechtenstein. Disse spellingshervorming was niet hielemaol vri'j van diskussie. Grote kraanten zoas de Frankfurter Allgemeine Zeitung schrieven nog mit de olde spelling van veur 1998. Een kleine meerderhied van de Duutse bevolking was veur de spellingshervorming, een grote meerderhied was daortegen. Op 1 augustus wodden de spellingshervorming van kracht.
Taelgebiet
thumb|Et Duutse taelgebiet in Europa (zie tekst veur uutleg) thumb|Wereldwiede verspreiding van et Duuts (zie tekst veur uutleg) Et taelgebiet van et Duuts komt veur een groot diel overiene mit de bestuurlike ienheden waor de tael officieel erkend is. In Duutslaand, Oostenriek en Liechtenstein is de tael de erkende laanstael en memmetael veur et grootste diel van de inwoners. In Zwitserlaand is et iene van de officiële laanstaelen (naost Fraans, Italiaans en Retoromaans) en veur 63% van de bevolking de memmetael. In België is et de officiële tael fan de Duutstaelige gemeenschop in et uterste oosten van 't laand en in Zuud-Tirol (Italië) is et mit Italiaans en Ladinies de darde officiële tael en veur 62% van de meensken ok de memmetael.
Nederlaans en Duuts
De woordenschat van et Nederlaans vertoont stark e geliekenissen mit die van et Nederduuts en Hoogduuts. Et Nederlaans en et Duuts bin zeer nauw verwante taelen en kennen dus zeer een protte cognaten. De meeste Nederlaanse woorden lieken hierdeur zowel qua vorm as betekenis stark op heur Duutse vertaelequivalent. Ok bin et Nederlaans en et Duuts tot op zekere heugte wederzieds verstaonbaor.
Hilvarenbeek
Hilvarenbeek (neadersassisk: Hilvenbeake) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is et lyknamige dorp Hilvaerenbeake. Der woanet 15.617 lüde up ne uppervlakde van 96,51 km².
Duuts
Nederlaans en Duuts
Toch is et veur Nederlaansstaeligen vaeke juust hierdeur weer moeilik om et Duuts echt goed te verstaon en te praotn (en natuurlik aandersomme), omdat een protte etymologisch verwante woorden krek een betien wat aanders betekenen. Men moet bi'j zowel et verstaon as et praoten van Duuts slim bedocht wezen op valse vrunden, een peer veurbeelden: See (meer), Meer (zee), Winkel (hoek), einladen (uitnodigen), bellen (blaffen), dürfen (mogen), brauchen (behoeven, benodigen), werden (worden of zullen), einstellen (opheffen), machen (doen) en schlimm (erg).
Hilvarenbeek
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Baarschot (Bårskut), Biest-Houtakker (Beest-Holtakker), Diessen (Dyssen), Esbeek (Esbeake), Haghorst..
Duuts
Nederlaans en Duuts
De Nederlaanse en de Duutse standaordtaelen (resp. et Standaardnederlaans en et Hoogduuts) bin in de desbetreffende staotsgebieden sund een ieuw algemiene omgangstalen wodden. Daorveur weren disse taelen allieneg mar uutdrokkingsmiddel van de 'beschaofde staanden' en wodden d'r over et algemien streektaelen praot mit onderling een protte variaosie. De streektaelen in Noord-Duutsland wieken stark of van die op aandere plakken in Duutslaand en vertonen, meer as mit et Hoogduuts, overienkomst mit et Nederlaans, vormen zels een gehiel mit noordoostelike Nederlaanse streektalen. Zi'j worden ietwat verwarrend en onvolledig anduud as Nederduuts (Niederdeutsch), Nedersaksisch (Niedersächsisch) en Platduuts (Plattdeutsch). Veur de zuudoostelike Nederlaanse streektaelen geldt dat zi'j een gehiel vormen mit de streektaelen van et Duutse Nederri'jngebied tot de liene Aken-Keulen. Duuts-Nederlandse taelgrenzen weren daarom veur de daegelikse omgaangstael tot in de moderne tied niet te trekken. Mar now een toenemende meerderhied van de bevolking gien streektael meer praot en gebruuk maekt van de standaordtael, is de staotsgreens niet laanger allienig mar formeel mar ok feitelik as een taelgrens gaon warken.
Veur 1945 was et Duuts een internationaole verkeerstael in gehiel Midden-Europa. Daornao wodde die funktie deur et Russisch overneumen en sund 1990 is et Engels wodden. As wetenschoppelike tael was Duuts tot an de naziperiode een internationaol wetenschoppelik medium in de filosofie en de filologie, in de natuurkunde en scheikunde en de daorbi'j heurende toegepaste wetenschoppen. De nationaolsocialistische bezetting en terrorisering en de daoropvolgende sovjetisering van de Midden-Europese saemenlevingen het an de internationaole status en de lingua franca funktie van et Duuts een aende maekt.
Stellingwarfs en Duuts
Et Stellingwarfs het ok een protte geliekenissen mit et Duuts. Dat komt deur de dielde woordeschat mit et Nederlaans en Duuts, mar et Stellingwarfs het ok wat woorties die et Nederlaans niet het (of waorvan de funktie veraanderd is). De meeste meensken daenken dan vot an 'slim', wat in et Duuts schlimm is en in et Nederlaans erg. Ok de eerste en darde persoon van de vleden tied van 'warken' (ik/hi'j wodde) en 'hebben' (ik/hi'j hadde) liekt meer op et Duuts (wurde/hatte) as op et Nederlaans (werd/had).
Gregoriaanse kalender
De gregoriaanse kalender is n anpassing van de daorveur gebruukten juliaanse kalender. t Wördden veur t eerst veuresteld deur de Napolitaanse dokter Aloisius Lilius, en wördden overeneumen deur t Konsilie van Trente (1545-1563). Paus Gregorius XIII kon eerst in 1582 mit de bolle Inter gravissimas disse kalenderhervorming deurvoeren. Deur t vortlaoten van 10 dagen wördden t begin van de lente weerummebröcht tot 21 meert. De weekdagen gungen zonder onderbreking deur, op donderdag 4 oktober volgden vriedag 15 oktober 1582.
t Gemiddelde jaor in de juliaanse kalender was krek 365,25 dagen, mer umdat t gemiddelde tropiese jaor ongeveer 365,2422 dagen is, löp de juliaanse daotum elke duzend jaor ongeveer 7,8 dagen veur.
Um disse aofwieking te verbeteren wördden t systeem van schrikkeljaoren an-epast, zodat elk jaortal dat deelbaor was deur 100 van dat moment aof an gien schrikkeljaor is, behalven as t oek deur 400 te delen is. Dat betekent dat bieveurbeeld 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaoren bin, mer 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet. t Gemiddelde gregoriaanse jaor duurt zo'n 365,2425 dagen. Per duzend jaor wörden der daordeur gemiddeld 7,5 dagen verbeterd.
Invoering van de gregoriaanse kalender
In de katholieke laanden Spanje en Portugal wördden de gregoriaanse kalender vriewel drekt in-evoerd. Aandere katholieke laanden volgden binnen n paor jaor.
In veul protestantse kontreien wördden de nieje kalender eerst rond 1700 an-neumen. In Nederlaand hadden Hollaand, Zeelaand en de zujelike gewesten de nieje kalender vriewel drekt an-eneumen, mer de overigen dungen dit eerst in 1700 of in 1701.
De Sovjet-Unie stapten eerst in 1918 over op de gregoriaanse kalender. t Verschil tussen beie kalenders was intussen tot 13 dagen op-eleupen, zodat op 31 jannewaori 1918 geliek 14 febrewaori volgden. Deurdat de Russiese revolusie dree maonden veur disse hervorming plaotsevunnen had, op 25 oktober 1917, kreeg disse hervorming n vremd gevolg: de eerste herdenking van de Oktoberrevolusie, vanzelf 365 dagen laoter, völ niet in oktober mer op 7 november.
As leste laand volgden Griekelaand in 1924. Mer partie Oosters-Orthodoxe Karken volgden nog laoter of gebruken zelfs noen nog de ouwe juliaanse kalender veur de bepaoling van feestdagen.
Maonden
t Jaor van de gregoriaanse kalender is onderverdeeld in 12 maonden.
Heek (Duutslaand)
thumb|Kearke van Heek Heek is ne gemeente in Duutslaand, in et westelike Meunsterlaand, Nordrhein-Westfalen. Et greanzet in et noorden en noordoosten an Stemmert, in et oosten an Sköppingen, in et zuudoosten an Leegden, van et zuden töt zuudwesten an Oahoes en in et noordwesten van Gronau.
Inwonners
(Stand: 24 augustus 2009).
Verleden
De gemeente is ontstoan in 1969, oet een samengoan van de vuurmoalige gemeentes Heek en Niejenborg.
Gemeenteroad
Noa de verkiezingen van 25 mei 2014 gef et de volgende opdeling in de gemeenteroad:
Woapen, Banier en vlagge
Der Gemeinde ist mit Urkunde des Regierungspräsidenten vom 10. Juli 1972 das Recht zur Führung eines Wappens, einer Flagge, eines Banners und eines Dienstsiegels verliehen worden.
Woapen
Offisjeel: „Van rood noar goold (gel) estreept; vuuran stoand nen goolden (gellen) bisskop met staf in de rechtere, book en koarkmodel in de leenkere haande, an zinne veute ne gooldene (gelle) gaanze, doarachter ne rode kantelenmure met zwarte dubbele dure, met an wierskaanten een zwart veanster, doarop nen roden toren met roonde kappe en kantelenriege en dree zwarte veansters boawen mekaander.“
Et woapen van de nieje gemeente Heek gebrok elemeanten oet de oolde woapens van Heek en Niejenborg. Den healigen bisskop Liudger, non in good in plaatse van zilver en bloots met ne gaanze an zinne veute en de borgtoren boawen de kantelenmure, den as zin oorsproonk hef in et zegel van de borgbewonners van de laandsborg Niejenborg oet et 13de joarhoonderd. De kluren komt oet et Stift Meunster.
Banier
Beskriewing: "Den Banier hef twee liek zo brede gel en rode banen in de leankte, met in et middeln de böawenste helfte van et woapenskeeld."
Vlagge
Beskriewing: "De vlagge hef twee liek zo brede gel en rode banen in de breedte, met in et middeln de böawenste helfte van et woapenskeeld."
Löss
thumb|right|Löss in den [[Kaiserstuhl (gebargte)|Kaiserstuhl, Zuud-Duutslaand.]] Löss is ne eoliese ofzetting van silt. Silt is de textuurfraksie met ne körrelgreutte dee tussen dee van zaand en lutum in ligt. Van samenstelling hef löss veurnoamelek siliciclastica (kwarts en andere silicoaten), moar et kan ok n klein betjen kleimineroal hebben. Mangs is dat betjen groter ewodden vanof de tied van sedimentasie as gevolg van chemiese verwering.
In et dagelekse sproakgebruuk wödt de benaming löss of Limburgsen klei mangsmoal ebruukt veur groanden dee bieveurbeeld veurkomt in Nederlaands Limburg, Belgisch-Limburg, langs den Veluwezoom bi-j Rheden en op et vlak bi-j Groosbekke zuudoostelek van Nimwaege. Den Nederlaandsen löss hef ne kenmarkende gaelrode kleure.
Uutgestrekte löss-gebeden bunt ok in Noord-China, langs den Gelen Riveer, en in et Russiese steppengebeed, woar zich in den löss-boadem de an orgoaniese bestanddelen gans rieke chernozems (zwarte eerde) hebt untwekkeld.
Löss in Noord-West Europa
thumb|Akker in lössgroand in [[Württembarg]] Den löss in Noord-West Europa kump uut et letste deel van et Weichsel-glacioal. In et Weichselien stoand de Noordzee dreuge. Et sediment op den zeeboadem vörmden de bronne van de lössofzettingen. Et lechte materioal wodden deur den wind an-evoerd en hef zich ofgezet in ne brede liene van Belgies-Limburg deur Duutslaand tot deep in Polen, Roemenië en Oostenriek.
Lössboadems bunt gans geskikt veur laandbouw. Den eersten laandbouw in Nederlaand vond dan ok plaatse op den löss in Zuud-Limburg. Dee boern kwamen uut Centroal-Europa, dat vergeliekboare boadems kent. In lössboadems hef zich mangs nen kleirieken inspeulingsboademhorizont untwekkeld onder nen klei-armeren boavengroand. Unbegreujde lössboadems bunt stark erosiegeveuleg. Op de meeste hellingen in Zuud-Limburg is den eursprönkeleken boavengroand op de akkers vort egoan. Mangsmoal bunt zowal den eursprönkeleken A-horizont en den E-horizont vort egoan, woardeur den kleirieken B-horizont an de oppervlakte ligt. Et erodeerde boademmaterioal dat zich in dallen en op laeger elaegen plaatsen verzamelt wöd colluvium eneumd.
Kalk uut et modermaterioal löss lost in raegen deels op en slöt deper in et profeel too wier naer. Zo wodt dee löss-dele in vertikale richting an mekare epläkt. Hierdeur künt dee in löss evörmden dalen en holle waegen mangs steile wanden hebben.
Janne IJmker
Janne IJmker (Tiendeveine, 1962) is een Nederlaandse schriefster.
IJmker begunden heur literaire loopbane mit 't schrieben van vertellegies in 't jeugdblad ZeGGuS. Ze wun twiejmaol de pries "Het Hoogste Woord" veur Mijn vriend Samuel (2002) en Verdwenen vaders (2004). Een darde jeugdboek, De toverfluit, kwaamp uut in 2005.
Moatgreawn
n Moatgreawn is ne bekke in Tweante in Neerlaand. n Moatgreawn begeent op t oostn van Riesn, woernoa't he noordoostelik streumt en zogedöanig oetkeump in de Regge.
Janne IJmker
In 2006 verscheen heur eerste boek veur volwassenen, Achtendertig nachten, een op archiefunderzoek ebaseerde roman oaver de zeubentiende-ieuwse boerenvrouwe Elsjen Roelofs uut 't Drèentse Doldersum, die verdacht wördt van 't vergiftigen van heur man. De roman beschrif hoe Elsjen in 't kleine brinkdörpien opgruit under 't bewind van heur strenge otien en waorumme of ze in 't leste deu wat ze edaon hef. Veur dit boek kreeg IJmker op 17 meert 2007 op 't Letterenfestival in Doorn de Publieksprijs 2007. Ok wördden de roman in 2012 op-eneumen in de CLO 15, een deur 't tiedschrift cv·koers bekend emeuken canon.
Moatgreawn
Oonderwiel streumt he ook nog n stukn duur Riesn hen. t Is ne waterloop den't duur meansken is egreawn, vanoet t Eelsenerveeld tusken Hooltn en Moarkel. In 1917 wör he met de haande deper egreawn en breder emaakt zodet t water better duur streumdn vanof t weaide-vennelaand op t zuudn en westn van Riesn.
Gaanze
duum|200x200px|Indische gaanze mit jong Gaanzn zeent grote, zwoare waterveugel oet de femilie Anatidae (Zwaann, gaanzn en eandn). Doarbinn beheurt ze töt de oonderfemilie Anserinae (Zwaann en gaanzn). Gaanzn köant good groazn en leawt doarumme mear op t laand as aandere Anatidae. Doarvuur hebt ze stoarke, lange peute, dee at midln oonder t lief stoat, woerduur at ze good loopn köant. In Europa he'j twee soortn: Anser (grieze gaanzn) en Branta (zwart-witte gaanzn).
t Woard gaanze wörd vuur t männke én t vröwke gebroekt. Mangs wörd t männke nen gaanzerik of geant eneumd.
Lief
Gaanzn hebt nen halflangn haals en nen stoarkn kegelvörmigen snoawel. An de boawnsnoawel zit nen zaagraand. In vergelieking met zwaann zeent gaanzn kleainder en stewiger, mear ze zeent völle grötter as halfgaanzn en eandn.
Volgröaide gaanzn ruujt alle slagpenn tegelieke en köant doarumme ongevear nen moand laank nit vleegn. Disse periode vaalt meesttieds saamn met de tied det de jongn in t nest zeent. Aans as bie eandn, hebt gaanznmännkes en vröwkes t zelfde vearnpak.
Gaanzn köant töt 30 joar oold wordn, mear köant zik pas vuurplaantn vanof det ze 3 zeent. t Verskil tusken männkes en vröwkes is nen grootn hangboek bie de vröwkes. Dit is good te zeen in de broodtied.
Gedrag
Gaanzn leawt in groepn, dee at ook wal toomn eneumd wordt. Vleegn doot ze t leewste in V-formasie of golvende lienn. De achterste gaanzn gebroekt de opstiegnde locht van öare vuurgängers, en spoert de vuurstn an um snelheaid te hooldn.
At ne gaanze te zeke is um met te vleegn, dan bliewt twee gaanzn bie um töt'e wier better of dood is. Doarnoa goat ze de grote groep wier achternoa.
Gaanznmännkes en vröwkes bliewt öar hele leawn bie mekoar. Op n boadm bouwt ze n nest, wat de vröwkes bekleedt duur vearn oet de eegne böste te plukn. De jongn zeent nestvlieders. Ze goat zo gaaw meugelik t nest oet. De eerste tied wordt ze nog wal woarm eheuldn duur de ooldn, mear ze mutn al wal zelf etn zeukn.
Gaanzn zeent onmeundig waaks en köant akelig hard met de vleugel houwn. At ze zik bedreaigd veult goat ze gakn en bloazn. Hierumme hadn völle leu vake gaanzn as waakdeers.
Gebroek
Dr wörd oaweral op de wearld völle op weelde gaanzn ejaagnd, woerduur at ze bange wordt en zik nit völle loatt zeen. Tamme gaanzn wordt vet-emest, oonder mear vuur gaanznleawer. Ze wordt ook ebroekt um te plukn. De vearn wordt ebroekt in kusns en dekbedn. Tamme gaanzn köant 2 töt 3 moal in t joar eplukt wordn.
Ze legnt 40 töt 60 eier in t joar, en dee kö'j etn. Mear um de salmonella teegn te goan mutn ze wal 15 minuutn ekokt wordn.
De slagpenn wordt al seend meansnheugnis ebroekt um met te skriewn.
Martinus Bakker
Martinus Bakker (1926-1996) was een Stellingwarfs- en Nederlaanstaelige schriever uut Noordwoolde. Mit Hendrik Johannes Bergveld was hi'j de toonzetter in de vrogge schrieveri'je in et Stellingwarfs. Veur zien streektaelwark gebruukten e de schrieversnaeme Jouk. Ok schreef e kienderboeken in et Nederlaans die vule drokgangen beleefden.
Vanof 1949 publeseren Bakker 'Stellingwerfse riempies' in et dagblad de Heerenveense Koerier (laeter de Friese Koerier). Vervolgens verschenen riempies en verhaelen van hom in et weekblad Stellingwerf en aandere media.
Vanof de jaoren zeuventig wodden Bakker zien Stellingwarfstaelige wark ebundeld uutebrocht deur de Stellingwarver Schrieversronte. Et kienderboek van Jouk, mit tiekeningen van H.J. van Veen, kreeg een oplage van 3000 eksemplaoren, waorvan kraante-uutgever Martin van Nieuwenhoven de helfte onder Stellingwarver schoelkiender verspreidde.
Kontinint
thumb|400px|Indieling van de wareld in kontininten. n Kontinint is n grote laandmassa op Eerde die niet of aost niet mit angere laandmassa's verboenden is. Ierbij wort allienig elet op laand in waoter, niet op de waoterdiepte, ongerziese bargroggen of t kontinintaol plat. Op aarde eaw je, erangskikt van groot naor klean, de volgende kontininten: Eurazië (bestaonde eut de warelddielen Azië in Europa), Afrika, Amerika (Noord-Amerika, Zuid-Amerika), Antarktika in Australië.
Eilaand, skiereilaand in warelddiel
n Laandmassa die te klean is om n kontinint enuumd te worren, is n eilaand. Over t algemien wort Gruunlaand ezien as t grootste eilaand in Australië (vier keer zo groot) as t kleanste kontinint. n Kleane laandmassa die via n vrij kleane laandingte mit n angere laandmassa verboenden is, iet n skiereilaand.
t Woord kontinint wort soms verward mit warelddiel, maar n warelddiel is n geopolitieke indieling in gien geologiese indieling. Soms is n warelddiel bijna gelik an n kontinint, zo as t geval is bij Afrika. Soms is n warelddiel n diel van n kontinint, zo as t warelddiel Europa dat diel eutmaakt van t kontinint Eurazië.
As de Britten t over t vastelaand van Europa eawen, dan zeggen ze miestal "the Continent".
Begrenzing
Volgens de gebreukelike definisie binnen Noord-Amerika in Zuid-Amerika aparte kontininten. Ze binnen allebeie groot genoeg in ze binnen allienig maar duur n smalle laandingte mit enkanger verboenden. Ok Afrika geldt as n apart kontinint. t Kontinint Eurazië is eskeien van Afrika duur t Suezkanaol.
De grins van de twie Amerika's in de grins van Afrika liggen niet krek vast. Je kunen zeggen dat t Panamakanaol (tussen Noord- in Zuid-Amerika) in t Suezkanaol (tussen Eurazië in Afrika) tot gevolg eawen dat de kontininten ge-iel duur waoter van enkanger eskeien binnen. De grins lopt dan duur de duur minsen emaakte kanaolen. As je venen dat n kunstmaotige waoterweg niet mietelt, dan wort de grins de plekke waor de laandingte t smalst is (dat is ongeveer t zelfde) of, om praktiese redenen, bij n laandgrins (dus tussen Panama in Kolombia in tussen Israël in Egypte).
Angere definisies
Der worren ok dubbelkontininten onderskeien zo as Amerika (Noord- in Zuid-Amerika samen) in zelfs superkontininten zo as Afrika-Eurazië. Vuurbielden van superkontininten in de loop van de geskiedenis van de aarde bin Rodinia, Pannotia, Pangea, Laurazië in Gondwana.
Onderbanken
Onderbanken (Limburgs: De Óngerbenk) is ne vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Limburg, an de grenze mit Duutslaand. De gemeente hef ne oppervlakte van 21,24 km². Onderbanken mek deel uut van de plusregio Parkstad Limburg.
Kraantje Pappie
Biografy
Van der Zouwen groiden op in Rozenburg in de büürde van Rotterdam en volgeden den middelbåre skole in Süüdlåren en Groningen. Vanweagen syn suksesvullen jüdokarriere woanden hee vervölgens nen tyd in Haarlem. In 2016 deade Van der Zouwen med an et realityprogramma Expeditie Robinson in et 17en seisoon, dat hee verleet vanweagen heimwee.
Musik
Den öörsprung van den name Kraantje Pappie is undüdelik, mår is wårskynlik afkümstig uut syn jöögd; synen vader was vroger krånmaskinist in den rotterdamsken haven. Van der Zouwen hevt in interviews verskillende verhålen verteld. Hee begunde rund 2007 döär mikstapes en uptreadens up to vallen in den hiphopgemeanskap. In 2007 wün Van der Zouwen den grönningske hiphopkompetity Before the Fame Awards wårmed synen karriere as rapper van den grund kwam. Hee bröäk begin 2012 döär by et groute publik med syn debuutalbüm Crane. Et albüm kenmarkeden sich döär Van der Zouwens rymtechnik in kombinaty med de dubstep- en grimeproduktys van et grönningske producententrio Noisia (ok bekennt as Nightwatch).
Begin mei 2015 bracht Van der Zouwen ineans dree nye albüms uut, wårvan hee der eyn opstüürden når fans van wee hee et adres had. Et is ne trilogy, enaamd Guardian van the Real Shit. Up disse albüms ståt under andere samenwarkingen med Jan Smit, Jiggy Djé en de Gelogeerde Aap. De albüms waren ouk ne weake gratis te downloaden. By mekare telden disse 3 plåten 39 tracks med allerlei verskillende artisten so as Jan Smit en Dope D.O.D.
Hee untvüng verskeydene goldene plåten vöär under andere de singles 'Waar Is Kraan', 'Feesttent', 'Handen Omhoog' en 'De Manier'.
Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam
thumb|right|250px|Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam (1692-1766), skilderd döär Sjors de Maree
Kraantje Pappie
Televisy
In 2013 debuteerden Van der Zouwen as televisypresentator en presenteerden hee sammen med Geraldine Kemper et tweyden seisoon van et programma The Next MC. Et jår dårnå ging Kraantje döär med presenteren by et televisynetwark BNN. Hee måkeden deel uut van den groop presentatoren van et Neaderland 3-programma De Social Club. Ouk as presentator gebrükeden hee de name Kraantje Pappie.
Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam
Unico Wilhelm Gråve van Wassenaer Obdam (Delden 1692 - Den Haag 1766) was nen nederlandsken bemiddelder, bestüürsman en musikskryver. Ouk is he bekend as kündigen leidsman vöär de sanering van de Balye Utrecht van den Düütsken Örder.
Algemeyn
Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam, ryksgråve van et Heilige Röömske Ryk, was den vyvden söäne van eadelman Jakob II van Wassenaer Obdam en Adriana Sophia van Raesfelt töt Twickel en kleinsöäne van admiraal Jakob van Wassenaer Obdam.
Syne groutolden Van Raesfelt van syn moderskante, woanden den winterdag in een huus an et Noordende in Den Haag. Den summerdag woanden se in kasteel Twickel by Delden, wår as hee ouk geboaren is. Musikunderricht kreyg he wårskynlik van Quirinus van Blankenburg in Den Haag. Hee leyrden viole en klavecimbel spöälen.
Van 1707 töt 1709 woanden hee med syn vader en dree süsters in Döärpm an et hov van Johann Wilhelm, köärvorst van de Palts. Et hov was slim up Italie richted, wat Van Wassenaer synen musikalen smaak stark beinvloodde.
Van Wassenaer Obdam was lid van de oaverysselske en later hollandske ridderskop, kommiteerden by de Ståtengeneraal, heymråd van Delfland, råd van de admiraalskop in Rotterdam, bewindhebber van de Vereynigde Oustindiske Kompanjy vöär de kamer Hoorn en Enkhüsen, gesandte når Frankryk en landkommandöör van den Düütsken Örder.
Nå syne rechtenstudy an de universiteit van Leiden güng he up reise döär heyl Europa. So bouwden hee een sociaal netwark up med vöärname lüde. Hee kreyg kündigheid an Hartog Frederik Lodewyk van Württemberg-Winnental wåran as hee dree sonates vöär blokfloite en continuo wydden. In 1723 trouwden hee med Dodonea Lucia van Goslinga, dochter van Sicco van Goslinga. Med öär kreag he vyv kinder, wåründer Jakob Jan en Karel George (1733-1800).
Landkommandöör Balye Utrecht
As koadjutor en later landkommandöör deade Van Wasssenaer den Ridderliken Düütsken Örder in de Protestantske Balye Utrecht reorganiseren. Med dat hee ansteld wör as koadjutor köm hee med een oaversicht van de wanörde in de Balye: se hadden de geldsaken nit up order, de besittingen warren der nit best an to en de organisatywyse löät slim te wünsken oaver.
Döär houge pachtinkumsten en döärdat de landbouw in de Republik beater buurden, had de Balye vöördan meyr in kas. Dat geld deaden se deyls beleggen, deyls in kas holden en deyls verdeylen under kapittelleaden. Ouk den sekretaris en rentmeister kreagen der wat van med.
De balye van Utrecht had de saken kort vöär de revoluty good vöär mekander. De geldsaken warren good eregeld en et bestüür sat der kort up. Leaden warren vake lokaal gangs as politikus of militäär.
Van Wassenaer as musikskryver
Van Wassenaer had een stark musikaal gevööl. Dår löyp hee skounwal nit med te koup, want dat pasden nit by syne adelstand. In syne kringe was musikskryven wat vöär laegere lüde. So wat deade y nit selv, so wat löät y doon. Dårümme satteden hee nooit syne name by de stükke dee as he skreyv, wårdöär de warken later vake an andere musikskryvers toskreaven wörden. Et leaverden em de byname de Geheime Musikskryver up. Tüsken 1725 en 1740 skreyv hee under meyr de Concerti Armonici, dee as he löät uutgeaven döär den italiaansken vioolspöäler Carlo Ricciotti (1681-1756). De stükke wördden düs lange toskreaven an Ricciotti.
Den poolsken musikskryver Frans Lessel (1780-1835) sorgden ouk vöär verwarring. Hee meynden at de koncerten van den italiaan Giovanni Battista Pergolesi warren. De faute is begrypelik, want de stükke sint in italiaansken styl, volgens de romeinske tradity skreaven med veer vioolpartyen. Yder koncert besteyt uut veer deylen in steade van de in dee tyd gebrukeliker vere. Dårmed sint se vergelykbår med et wark van Pietro Locatelli.
Pas in 1979 wör der in de bökerye van Kasteel Twickel een handskrivt vünden van de ses koncerten, med et upskrivt Concerti Armonici. Al is der gin musikhandskrivt van Van Wassenaer selv evünden, de vündst bevat de afdrükkede partiture med ne handskreavene inleiding van Van Wassenaer: "Partition de mes concerts gravez par le Sr. Ricciotti" (Partiture van myne koncerte, afdrükked döär Dhr. Ricciotti). Musikoloog Albert Dunning beweys dårup oavertügend dat de Concerti Armonici van Van Wassenaer koamet.
Syn Concerto Nr. 4 in G Majöör wör in ne bewarking vöär koaperensemble up den 15. september van 2009 (Prinsjesdag) spöäld döär et Residenty Orkest do as de Ståten-Generaal by mekander köäm in de Ridderzaal in Den Haag. Et stükke wör vannys spöäld up Prinsjesdag 2013, do as Köäning Willem-Alexander syne eyrste trounreade vöärleasen.
Middelburg (gemeente)
Binnen de gemeente Middelburg ligt de stad Middelburg en de döarpkes Arnemuden (5368 leu), Sunt Laurens (1621 leu) en Niej- en Sunt Joostlaand (1325 leu).
Ummeroop
Seend 2013 hef de lokale ummeroop Walcheren FM (W-FM) et heuwdkantoor in Middelburg.
Majorka
Majorka (Katalaans, Spaans en meest vuurkommende spelwieze: Mallorca) is t grötste eailaand van de Balejoarn, ne eailaandngroep in de Middellaande Zee, dee't bie Spanje anheurt. t Is 3640 kilometer in t veerkaant en dr wont ongevear 846.000 leu. De heuwdstad is Palma, wat doarbie ook de heuwdstad is van de Balejoarn. De offisjele sproakn beent t Katalaans en t Spaans. De lokale Katalaanse sproake is t Mallorquín.
Geskiedenisse
Majorka wordt zeker al doezenden joarn bewoond. Det blik oet grafheuwels van tusken de 4000 en 6000 joar vuur Kristus. t Eailaand wör in 120 vuur Kristus duur de Romeinen in-enömn, dee't de stad Palma bouwn en t eailaand riek maakn. Majorka dreeidn op de haandel in oliewen, wiendruuwe en zooltwinning. De soldoatn oet t Romeinse leager dee't van Majorka kömn, warn bekeand um öar keunsten met n slinger. Noa öar kömn de Vandaaln (450 n. Kr.), de Byzantienn (534), dee't dr t Kristendom invoordn, en de Moorn (902). In 859 wördn de Balejoarn duur de Vikings an-evöln en löag-ereuwd. Ze kömn eerst op Ibiza, doo op Formentera, doarnoa Majorka en as leste op Menorka. In 1229 köm Koobs I (Jacobus I, Spaans: Jaume I) met Aragonese soldoatn en nöm Palma in. De moslims bleewn nog terugge vechten in de boargen töt 1231. Van 1276 töt 1344 was t eailaand n zelfstaandig keuninkriek. In dee tied warn t ene moal Palma en t aandere moal Perpignan de heuwdstad. Doarnoa bleef t verskeaidene joarhoonderden ne proveensie van t keuninkriek Aragón. De Balejoarn wördn pas in 1983 zelfstaandig.
In juli 2009 hef op Majorka de ETA nen bomanslag epleegnd, woerbie't twee plietsiekearls van de Guarda Civil in öare dienstwage oet de tied kömn. Vuur dee tied was dr nog nooit nen ETA-anslag ewest op Majorka, skoonwal ze wal es probeerd hebt um de Spaanse keuning Juan Carlos umme te brengn, den't n zommerhoes op Majorka hef. Dit kon vuurtieds vuurkomn wordn.
Ligging en laandskop
thumb|left|180px|Kaarte van Majorka Majorka is 3640 kilometer in t veerkaant en hef ongevear 214 inwonners de kilometer. t Is t milnste eailaand van de Balejoarn. Op t zuudn ligt Ibiza en op t noordn Menorka. Kortbie Majorka lignt nog twee kleaine eaileandkes; Kabrera en Dragonera.
Marjorka hef twee boargachtige gebeedn, dee't allebeaide ongevear 70 kilometer laank strekt. n Heugsten boarg van t eailaand is de Puig Major met 1445 meter.
t Klimaat is dr Middelaands; hete dreuge zommers en zachte natte weenters. In gedeeltes as de Serra de Tramuntana kan t mangs sniejn.
Indeling
Majorka wördt oonderverdeeld in gemeentes:
Sport
De bekeande toptennissers Rafael Nadal en Carlos Moyà, en MotoGP-rieder Jorge Lorenzo komt van t eailaand Majorka. Wieders zitt in de heuwdstad Palma twee grote voetbalvereniges; Real Mallorca en Club Deportivo Atlético Baleares.
n Aander joarliks-eheuldn sportgebuurn is de Challenge Mallorca (ook wal de Volta Ciclista a Mallorca neumd). Disse wielerroonde besteet oet vief ofzeunderlike wedstriedn en besteet seend 1992 en wör ewunn duur bekeande fietsers as Laurent Jalabert, Alex Zülle en Alejandro Valverde.
Toerisme
Majorka is ne geleefde vakaansiestean, vuural bie Duutsers en Britn. De bekeandste straandplekn lignt in t zuudn. t Bekeandst doarvan is t straand Playa de Mallorca, det an de heuwdstad lig. Palma Nova, en Santa Ponsa lignt doarvan op t westn, El Arenal, Playa de Palma en Ca'n Pastilla op t oostn. An de noordkaante he'j Alcudia, woer't vuural leu met keender hengoat. Ook boetn t zommer umme komt dr völle leu, vake ook oolde leu dee't doar de weenter duurkomt.
Iej köant op t eailaand komn met t vleegtuug op Lochthaawn Palma de Mallorca of met de vearboot oet Barselona, Valensia of Denia.
thumb|left|160px|n Drokbezocht straand op Majorka Publiekstrekkers van Majorka beent Cap Formentor, Valldemosa en Sóller, en de drupsteengrotn van Ham en Drach.
Stellet Licht
Stellet Licht (Stil locht; Spaans: Luz silenciosa) is een film uut 2007, eschreven en eregisseerd deur de Mexicaanse filmmaker Carlos Reygadas en efilmd in Cuauhtémoc, Chihuahua, een stad in 't noorden van Mexico.
't Verhaal speult in een Mennonietengemienschop en giet oaver Johan (Cornelio Wall), een etrouwde man die een affaire hef mit Marianne (Maria Pankratz). Hi'j vuult det zien vrouwe Esther (Miriam Toews) niet de waore veur hum is en deelt zien stried mit zien beste vrund, mit zien va en uutendelijk mit zien vrouwe. De vredelievende en hechte aord van de religieuze gemienschop drif de acties en reacties van de betrökken personen. De dialoog is in 't Plautdietsch, de spraoke van de mieste Mennonieten.
Reygadas zien filmwark stiet bekend um de lange sequenties - beveurbield een oplochtende steernhemel, of de femilie van Johan die an taofel zit te bidden - en 't gebruuk van amateurspeulers. De film is een internationaole coproductie van productiehuzen in Mexico, Fraankriek en Nederlaand en hef een köppel priezen ewunnen, waoronder de jurypries van 't Filmfestival van Cannes (2007).
De hoofdrolspeulers geeft mit heur ofkumst een diel van de migratiegeschiedenis van de Mennonieten uut Ruslaand weer: Miriam Toews woont in Canada, daoras op 't end van de 19e eeuw flink wat Mennonieten uut 't doemaolige Zuud-Ruslaand (now Oekraïne) hen bint etrökken. Een diel daorvan stichtten vanof de jaoren twintig van de 20e eeuw ni'je kelonies in Mexico, daoras Cornelio Wall woont. De Mennonieten die töt an de Tweide Wereldoorlog in de Sovjetunie ebleven bint, bint daornao in Duutslaand terechte komen - daoronder Maria Pankratz, geboren in Kazachstan en now woonachtig in Espelkamp, Noordrien-Westfaolen.
Woudrichem
Woudrichem kan verwiezen naor:
Sikkenperbleem
right|thumb|300px|De deure die de speuler kös hef iendarde kaans um de auto te verbargen. Elk van de aandere deuren hef dezölfde kaans, dus mit 'n beiden hebt de aandere deuren een tweedarde kaans. right|thumb|300px|Mit det de spölleider een deure lösdöt, veraandert de kaansen veur de beide groepen niet, mar de kaans wördt nul veur de lösse deure en tweedarde veur de deure die dichteblef. 't Sikkenperbleem, det ze ok wal 't dreideurenperbleem of Monty Hall-perbleem nuumt, is een harsenkraker uut de kaansrekening en spöltheorie. De vraogstelling is inspireerd deur 't Amerikaanse tillevisiespölpergramma Let's Make a Deal, waorvan Monty Hall de eerste prissentator was. 't Vraogstok kuj zien as een paradox: der is gien logische tegenstriedigheid, mar 't risseltaot giet oe tegen de intuïtie in.
Perbleemstelling
Stelt dej an een spölpergramma mitdoet. Ie kunt uut drei deuren kiezen en winnen wat derachter zit: achter iene zit een neie auto, achter de beide aandere een sikke. Ie kiest een deure, zeg nummer iene. De spölleider, die wet wat der achter welke deure zit, döt ien van de aandere twee deuren lös, zeg nummer dreie, waor een sikke achter stiet. Gaot dervan uut det de spölleider altied bewust een deure lösdöt waor een sikke achter stiet. Dan vrag e: "Woj nog wisseln naor deure nummer tweie?"
Hej der wat an um de aandere deure te kiezen?
Oplössing en uutleg
Toen aj oen eerste keuze maakten, haj iendarde kaans det de auto achter de deure van oen keuze zat, en tweedarde kaans det de auto achter iene van de beide aandere deuren zat. Mit det de spölleider van die beide deuren de deure mit de sikke derachter lösdöt, wiezigt de kaans det de auto achter die deure zit naor nul, en wördt de tweedarde kaans econcentreerd op de aandere van die beide deuren.
Veul veule lu giet dit antwoord tegen de intuïtie in; zij mient det, umdet der nog twee meugelkheden aover bint, de kaans half-half blif. Een belangriek inzicht is det, naodet de spölleider een deure mit een sikke derachter hef lösedaone, der now meer informatie aover deuren tweie en dreie is as an 't begun, toen de speuler deure nummer iene keus. De bewuste haandeling van de spölleider voegt weerde toe an de deure die as e dichtelat, mar niet an de deure die de speuler ekeuzen hef.
't Sikkenperbleem is een waorheidsgetrouwe paradox: de juuste keuze - van deure wisseln - is zo contra-intuïtief dej der naar van zolden wörden, mar is mathematisch bewiesber.
Achtergrond
't Sikkenperbleem wördden oorspronkelijk esteld (en opelöst) in een brief van de Amerikaanse statisticus Steve Selvin an The American Statistician, epubliceerd in 1975. Meer lu heurden deraover via een lezersvraoge aover 't perbleem, in 1990 deur de columniste Marilyn vos Savant behaandeld in 't blad Parade. Duzenden lezers wolden der niet an dej 't beste van deure kunt wisseln en klumden krange in de penne. Een tweede stok van vos Savant aover 't perbleem, waorin ze heur pesisie bevestigde, lokte allennig mar meer motterije uut, wat leidde töt een stok op de veurpagina van The New York Times. Parade kreeg rond de tienduzend brieven van lezers die mienden det de uutleg van vos Savant niet kun kloppen.
Wiskundig kump 't perbleem aoverien mit de eerdere harsenkraker "De drei gevangenen", in 1959 in Scientific American epubliceerd deur wetenschopspopularisator Martin Gardner. Een gerelateerd vraogstok is de "Deusparadox van Bertrand", daor as de Fraanse wiskundige Joseph Bertrand in 1889 mit ankwaamp.
Łobez
Łobez (Duuts: Labes) is n stad in t Poolse woiwodskop West-Pommeren, an de mond van de Rega. De stad had in 2015 10.409 inwoners.
Loes Gunnewijk
thumb|Loes Gunnewijk (2011) Loes Gunnewijk (Grolle, 27 november 1980) is ne Nederlaandse wielrenster.
Łobez
Zustersteden
Łobez is n zusterstad van de volgende steden:
Landerd
Landerd is ne vöärmålige gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant, sinds 1 januari 2022 is sy såmenegåne med Uden töt de gemeynde Måshurst. De höyvdsteade van de gemeynde was Schaijk. Der woanden 15.761 lüde up ne uppervlakde van 70,71 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde waren Zeeland (6.740), (Schaijk) 7.255, Reek (1.740), en de nåberskoppen Brand, Duifhuis, Graspeel, Hoefkens, Hooge Heide, Kreitsberg, 't Mun, Nabbegat, Slabroek, Trent, Voederheil, Witte Dellen en Zevenhuis.
Brussel (stad)
In de gemiente Brussel woont zo'n 180.000 lu, waorvan zo'n darde part in de historische Viefhoeke, ongeveer de helfte in de noordelijke uutbreiding van Brussel, in de dielgemientes Laoken, Neder-aover-Heembeke en Haoren, en de reste in de buurten rond de Louizalane, de Ter Kamerenbos (mit mekare de zudelijke uutbreiding) en in de oostelijke uutbreiding, oftewal de Europese buurte.
Gemiente Brussel is naor inwonertal de op viere nao grootste gemiente in België. 't Hiele Brussels Heufdstedelijk Gewest wördt vake ok simpelweg Brussel enuumd; daor woont zo'n 1,2 miljoen lu.
Geschiedenis
Brussel is kört veur 't jaor 1000 ontstaon mit een burcht op een eilaand in de Zenne. 't Hef deur zien geschiedenis henne de heufdstad ewest van verscheiden politieke gebieden, te begunnen mit 't Hartogdom Braobaant. Brussel was altied een Braobaantstalige stad, mar is in de 19de en 20ste ieuw veur 't lieuwendiel verfraanst.
Brussel is vandage de dag 't administratieve harte van de Europese Unie. Ze nuumt 't daorumme, samen mit 't heufdstedelijke gewest, wal de heufdstad van de EU. De stad is slim internationaal van kerakter; deur 't grote antal inwoners uut Vlaandern, Wallonië en 't butenlaand bint de ginnerationele Brusselaars betuun. Iene die krek as zien beide olders in Brussel geboren en opegruid is, wördt een ketje enuumd. Iene die krek as iene older in Brussel geboren en opegruid is, het een zinneke.
Waj der viendt
Een paar van de beziensweerdigheden van Brussel bint:
Fjaðrárgljúfur
250px|thumb|n Fjaðrárgljúfur-kloof. 250px|thumb|n Fjaðrárgljúfur-kloof. Fjaðrárgljúfur (IPA: ˌfjɑðrau̯rˈlʲuvʏr) is nen kloof in zuudoost Ieslaand. t Is önnevear 100 m deep en 2 km lang, en n Fjaðrá ström d'r deurhenne, den loater in n Skaftá oetmönd. t Leg vlokbiej de Þjóðvegur 1, nich zoo wied van t dörpskn Kirkjubæjarklaustur.
n Fjaðrárgljúfur is nen greunn, indrukwekndn kloof. t Löp deur hyaloklasties (zaacht granulair) gesteante woarinne zich löage met lava en oare seurte intrusies zitt. t Geheal is önnevear 2 miljoon joar lean öntstoan. Toon n ieskap zich an t end van n iestied trögtrökn, öntstoan d'r an n anvang kloof van noen n deep meer in n deur nen gletjser oet-sleepn dal. Me't vearer smealtn van n trögtrekndn gletsjer wörn d'r steads mear ofval noar t meer bracht, woardeur dis zich met sedimeant gung vuln. t Resultoat was det d'r nen krachtign woaterstroom oe't meer in gangs zet wörn den n ofsloetnde steanloag en n zaachtn hyolaklastiese loag d'rveur vearer erodearn. Oetendlik wörn ok t sedimeant in t vulde dal weg-sleatn en nömn n woaterstroom langzoam of tö't nivoo van noe.
T Hoogelaand
t Hoogelaand is een gemainte in de Nederlaandse provìnzie Grunnen. Gemainte haar 47.834 ienwoners op 1 jannewoari 2020 en het n oppervlak van 907,58 vaaierkante kilometer (woarvan 424,83 vaaierkante kilometer wotter). Der binnen gemaintelke vestegens ien Oethoezen, Wìnzum, Beem en Lains deur de omgang van gemainte. Ien Oethoezen is t gemaintebestuur en gemainteroad zetelt.
Ontstoansgeschiednis
Gemainte ontston op 1 jannewoari 2019 deur t soamvougen van gemainten Beem, Emsmond, De Marne en Wìnzum.
Veurmoalege gemainte Aisen is nait opgoan ien gemainte T Hoogelaand, mor ien gemainte Westerkertier.
Bevolken deur joaren hìn
Gemainte T Hoogelaand bestoat oet gebieden van veurmoalege gemainten: Ollerom, Lains, Kloosterboeren, Ainrom, Bavvelt, Waarvum, Oskert, Hefshoezen (Oethoezen en Meij), Kannes, Wìnzum, Beem en Oadörp. Ien 1990 gingen dizze gemainten soam tot 4 gemainten: De Marne, Emsmond, Wìnzum en Beem. Beem was ainegste gemainte dij nait veranderde. Per 1 jannewoari 2019 is T Hoogelaand vörmd. Ale aantellen ienwoners binnen hier op baseerd en dus ook zunder veurmoalege gemainte Aisen.
(Bron: CBS Statline)
T Hoogelaand het zien maximoale aantel al beriekt rond 1989. Sunt dat moment krimpt t aantel ienwoners deur t vergriezen en deurdat veul jonge mìnsen noar stad Grunnen vervoaren.
Dialekt
Ien gemainte T Hoogelaand wordt n variaant van t Grunnegs sproken, noamelk t Hoogelaandsters.
Lönnikerbearg
N Lönnikerbearg is nen heuwel in n gemeante Eanske, vlekbiej t döarpeken Lönnker. N heuwel, den ne heugte hef van 61 m, legt in t noordösten boawen Lönnker en in t östen van t Vliegveald Tweante. N bearg is önnerdeil van de stuwwaln tösken Eanske en Oldnzel.
Disse stuwwaln önstöndn in t Saalien, woa't laandies n bevrierenden önnergroond öpziej duwn, en zee as dakpans öp mekoar stoapeln.
Nu-an-n-dag is n Lönnikerbearg n 141 hectöare telnde, det toobeheurd töt t Laandskip Oaweriessel. In t verleedn was n heuwel nog n heideveald woar sköape groasen. Oan t ende van n 19e eeuw wör deur A.J. Blijdenstein tötoal healemoal mit noaldböame beplant. Hee har n heuwel in zin bezit ekriegn deur t laand van verskillende boern te köp. De rabatten (verheugde kweakbedn) veur de anplant van aal dee böame warn tesoame wal 320 km lange. Blijdenstijn hef zich noa zinn död öp heuwel loaten begroow. N deil van de familie hef dit veurbeald evölgd.
In de oale soagn van Tweante wod ezegd det doar öp n Lönnikerbearg Witte wieven wönt.
Oldgotlandsk
Oldgotlandsk of oldgutnisk is de name vöär de språke dee in Gotland espröäken wördde vanaf et jår 900 tot en mid de 17. eyw.
Språkuntwikkeling
Oldgotlandsk had en konservativ verbügingssysteem en is, in teagenstelling tot andere skandinaviske språken, in principe tot in de moderne tyd neet beinvlöded döär et neadersassisk. In de 17. eyw veranderde de språke en kwammen der aldöär meyr däänsk-sweedske formen en een eynvoldiger verbügingssysteem. Dit markeert et endpunt van et oldgotlandsk dee dårnå oavergüng in sweedsk-gotlandske dialekten. Toch binnen der noch een bült oldgotlandske kenmarken (wårunder de olde naamvallen) binnen konservative bevolkingsgruppen beholden, byvöärbeald up Fårö en in et üterste süden in parochys (socknar) as Sundre, Vamlingbo en Hamra, tot halverweage de 19. eyw. Ouk Näs en Gothem behölden noch tot in de jåren '40 når vöäle olde kenmarken en formen.
Verwandskap
Oldgotlandsk wördde eyrtyds tot de oustnoordske takke van de noordske språken ereakend, mär vertöynde sodåninge afwykingen in vergelyking mid et olddäänsk en oldsweedsk dat et teagenswoordig as amparte takke eseen wördt. Van et oldgotlandsk stamt et hüdige gotlandsk dat noch altyd in bepålde parochys in Gotland espröäken wördt, howel et swår beinvlöded is döär et däänsk en sweesk.
De wurtels van et woord got (of: gut) binnen identik an goat en der is vake eweasen up et feit dat de språke seakere oavereynkumsten mid et gotisk hevt. Disse oavereynkumsten hebben språkkündigen as Elias Wessén en Dietrich Hofmann derto anesetted üm een historiske link vöär te stellen. Der müt lykewels benådrukked wörden dat et oldgotlandsk in alle upsichten een amparte noordske språke is.
Kenmarken
Kenmarken vöär oldgotlandsk binnen:
1. Alle oldnoordske tweyklanken binnen beholden lykas in de oldwestnoordske språken, in teagenstelling tot de oustnoordske språken. Dat beteykent düs: stain (steyn), gait (geite), auga (ouge), draumbr (droum), droyma (droumen as warkwoord), oyra (oure). Oldgotlandsk is hyr noch konservativer as de oldwestnoordske språken, döärdat et de oornoordske tweyklank -ai beholden hevt, dee byvöärbeald in et oldnoorsk en yslandsk döär lenity -ei ewörden is. In de oustnoordske språken is dit een eynklank ewörden, -e. De oldgotlandske -oy kümt oavereyne mid de oldyslandske -ey en de oldnoorske öy (sweeske/däänske -ö).
2. Oldnoordske iu is iau ewörden: fliauga (vlegen).
3. Oornoordske "u" is in vöäle gevallen beholden: gutar (goten/gotlanders), Gutland (Gotland), gutnisk (gotlandsk/gutnisk), sun (söäne), skut (skot), fulc (volk).
4. I-ümlüüd kümt vaker vöär as in andere noordske språken. slegr (soort), stedh (steade).
Språkvöärbeald
Oldgotlandsk is vöäral bekend döär de Gutalagen (een old wetbook van Gotland) en dårnåst üüt de Gutasaga (gotlandske sage). Hyrunder vind jy een fragment üüt de Gutasaga in enormaliseerde oldnoodske ortografy. Nåst de sweedske oaversetting, is der ouk een moderne yslandske oaversetting to-evoogd üm de oavereynkumsten mid westnoordske språken te illustreren.
Oldgotlandsk
Modern yslandsk:
Sweedsk:
Showband
thumb|right|300px|Wilhelmina oet [[Riesn]] n Showband of showkorps (-corps) is n muziekkorps det nöast muziek maakn ook show maakn dut. n Band besteet oet ne fanfare of ne malletband den at wörd an evuld met n vlagnmeaks- en/of majoretnspul. t Meeste show zit um in de figuurn dee at de fanfare löp, mangs an evuld met kleaine daansstepkes. Det kan zo wal op n veeld as op stroate wean. De muziek wat ze spölt is vake wal beheurlik modern.