cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hanze
Achteruutgaank
In de veertiende ieuw kwaamp d'r aal meer drokte tussen Prusen en de Wendische steden (Lübeck en naobers). Lübeck mus 't - as kustplaatse zunder grote revier - hebben van heur rolle as middelpunt van de Hanze. De laandroute naor Hambörg leup langes Lübeck, mar bi'j Hambörg ko-j ok kommen oaver zee deur de Sont en umme Denemarken. Prusen had veural belang bi'j 't uutvoeren in grote hoeveelheden van perducten zoas graon en tummerholt, die slim belangriek waren veur Engelaand, de Lege Laanden en later ok veur Spanje en Italië.
Dam
Dam kan verwiezen naor:
Stadsgrachte
Verdeadeging
Ne grachte wierd ok gebruukt as verdeadeging van ne stad, burcht kasteel of fort. Ne natte grachte is nen watergäng mit den eneumden verdeadegingstaak.
Hanze
Achteruutgaank
Een groot veurdiel veur de Hanze was heur oaverheersing van de skipsbouwmarkt, veural in Lübeck en de Prusische stad Dantzig. Allerworens in Europa, töt in Italië, wördden heur skippen verkocht. De Hollanders waren uutesleuten van 't verbond umdet de Hanze Brogge veur wol laoten gaon as een merakel grote staopelmarkt an 't ende van een handelsroute. Toe as Hollaand mit de Hanze begunden te concurreren in de skipsbouw, perbeerden 't verbond tegen te gaon det er skipsbouwtechnieken uut Hanzesteden in Hollaand terechtekwammen. Prusisch Dantzig was 't hier niet mit iens. Hollaanse skippen voeren hen Dantzig umme 't graon vort van de Prusen te kopen, töt ofgriezen van Lübeck. De Hollaanse vrachtpriezen waren veule leger as die van de Hanzekoopluden, waordeur dizze as tussenhandelaars uutesleuten wördden.
Stadsgrachte
Verdeadeging
In ne dreuge grachte steet doarenteggen gin water. Veurbeelden van ne dreuge grachte: Linie van Du Moulin (Maastricht), 19de-eeuwse forten van Luik (zoas Lantin, Loncin, Grâce-Hollogne, Flémalle, Liers).
Westfaals
[[Ofbeelding:Westfaals.png|200px|thumb|right| 1. Oost-Westfaals
Hanze
Achteruutgaank
Neurenbarg ontwikkelden een laandroute, zodet negosie daoras de Hanze vrogger een monopolie op had deurverkocht kon worden van Frankfort oaver Neurenbarg en Leipzig naor Polen en Ruslaand. Zo wördden Vlaoms textiel en Fraanse wien verhandeld veur graon en vachten uut 't oosten. De Hanze kon allennig mitprofiteren van dizze handel deur de Neurenbargers toe te staon heur in Hanzesteden te vestigen, waor as dizze lesten veurdiel uut haalden deur ok handelscontacten mit Zweden oaver te nemen.
Westfaals
2. Zuud-Westfaals
Hanze
Achteruutgaank
In 1466 kwammen de West-Prusische steden in opstaand teeng de oaverheersing van de Duutse Orde en vreugen de Poolse keunink um hulp. Dantzig, Thorn en Kulm wördden Duutstalige steden in Polen die mit de Hollaanders handelden. Hanzesteden in Prusen, Lieflaand en Polen steunden de Hollaanders teeng de belangriekste steden van de Hanze. Nao verskeiden zeeslagen tussen de vloot van de Bourgondische Kreits (daoras Hollaand bi'jheurden) en de Hanzevloten, wördden Amsterdam vanof de late vieftiende ieuw verdan de heufdhaven veur Pools en Baltisch graon.
Westfaals
3. Munsterlaands
4. West-Munsterlaands
Hanze
Achteruutgaank
thumb|left|Hanze-jurist Heinrich Sudermann An 't begun van de zestiende ieuw verkeerden de Hanze in de zwakste pesisie in jaoren. 't Opkommende Zweedse Riek had de controle oaver een slim groot diel van 't Baltische gebied oaver-eneumen. Denemarken had weer controle oaver de eing handel, 't kantoor in Novgorod was esleuten en 't kantoor in Brogge was in onbruuk. De individuele steden daoras de Hanze uut bestond, begunden heur eing belangen véur de gedielde belangen te stellen. Ok gruuiden 't poletieke gezag van de Duutse vörsten, waordeur de vri'jheden van de Hanzekoopluden terogge drongen wördden.
De Hanze perbeerden heur an te passen an dizze ontwikkelings. De post van syndikus, een juridisch mitwaarker, wördden in 1556 in 't leben ereupen en de jurist Heinrich Sudermann wördden permenent anesteld umme de diplometieke verdragen van de anesleuten steden te beskarmen en uut te breiden. Herziene verdragen in 1557 en 1579 stokten de plichten van de Hanzesteden uut en d'r kwaamp wat verbetering. 't Kantoor van Brogge verhuusden naor Antwarpen en de Hanze perbeerden ni'je handelsroutes uut. Toch kunden ze niet opboksen tegen de ontwikkelings en een lange tied van verval begunden. 't Kantoor van Antwarpen sleut in 1593, evolgd deur de Staolhof in Londen. 't Kantoor in Bargen bleef open töt 1754; de gebouwen van det kantoor (Bryggen) bint as ienigste bewaord ebleben.
Westfaals
5. Achterhooks
Hanze
Achteruutgaank
Teeng de late zestiende ieuw kun de Hanze niet langer opboksen teeng de eing interne stried, de sociaole en poletieke veraanderings die mit de Riffermaosie kwammen, de opkumst van Nederlaanse en Engelse koopluden en de anvallen van de Ottomaanse Turken op de handelsroutes en op 't Heilige Romeinse Riek zölf. Nog mar negen leden kwammen naor de leste fermele bi'jienkumst in 1669, en nog mar drie steden (Lübeck, Hamburg en Bremen) bleven oaver as leden töt 't uutendelijke ende in 1862.
De Hanze in de moderne tied
Lübeck, Hambörg en Bremen nuumt heur nog officieel Vri'je en Hanzesteden. Onder de nazi's wördden dit privilezie vorteneumen middels 't Gesetz über Groß-Hamburg und andere Gebietsbereinigungen (1937), naodet de senaot van Lübeck 't Adolf Hitler niet had toe-estaon um in Lübeck een redevoering te holden tiedens zien verkiezingspregramme. Hi'j huld zien toespraok in Bad Schwartau, een klein dörpien bi'j Lübeck. Van die tied ofan verwees hi'j altied naor Lübeck as "'t stadtien dichte bi'j Bad Schwartau".
Wendische en Pomeraonse Kreits
340px|thumb|Steden van de Wendische en Pomeraonse Kreits
Veurnaamste kantoren
thumb|right|300px|Bryggen in Bargen (Noorwegen)
Ni'je ontwikkelings
In 1980 wördden in Zwolle de Ni'je Hanze op-ericht as 'Lebens- en cultuurgemienskop van steden oaver de grèenzen hen'. 't Doel van de Ni'je Hanze is 't anfietern van handel en toerisme.
De in 1991 in Bremen op-erichte Ni'je Hanze Interregio is een mandielig verband van de Duutse dielstaoten Niedersachsen en Bremen en de Nederlaanse naobers Drenthe, Frieslaand, Grunnen en Oaveriessel. Dizze dielstaoten en pervincies warkt samen op 't gebied van de economie, de wetenskop, poletiek en bestuur. De samenwarking wördden in 1993 uutebreid mit arbeidsmarkt- en sociaole poletiek.
Westfaals
6. Veluws
7. Sallaands
8. Stellingwarfs
9. Drents
10. Tweants
12. Eemslaands
13. Westerwolds]]
Et Westfaals is eyn van de dialektgroepen van et Nedersaksisch. Ziene treffendste eigenschop is diftongisatie: et veraandern van klinkers in tweeklanken); zee ook brekking. Wat in bv. et Grönnings wördt oetesprökken as ne -eei (beter, deken , ezw) wördt in et Westfaals ne -iä (biäter , diäken ).
Et Westfaals wördt in Westfalen esprökken, een gebeed in den deelstaot Noordrien-Westfalen. Mangs wördt et Nedersaksisch van et oosten van Nederlaand ook ezeen as Westfaals, umdat de wat meer beholdende varianten disse klanken ook zo maakt (de wat niejere varianten zollen dan wieder ontwikkeld wean). Et Nedersaksisch van et noorden van Nederlaand zol dan tot et Noord-Nedersaksisch erekkend wörden.
Zeewiefke
n Zeewiefke is n mythisch wezen, mit t bovenlichoam van n vraauw en ien stee van bainen n viskesteert. Heur mannelke tegenpool is t zeemantje. Serra is de Latainse noam veur zeewiefke.
Verhoalen over zeewiefkes goan tot hail wied terug ien de oldhaid. t Mythische wezen van t zeewiefke/zeemantje is ôfkomsteg van de Babyloniers en Sumeriers. Zai haren de god Ea of Enki, de god van de zuite woaters, dij nevven mythologie de môker en redder van de mìnsk is. Hai wör ôfbeeld mit n viskesteert of mit n visk over zien kop hìn.
n Vernuimd aigentieds sprookje is "t Lutje Zeewiefke" van Hans Christian Andersen. n Vernuimd beeldje hiervan staait ien Kopenhoaven en is n toeristische attraksie.
Huussen
Huussen (Nederlands: Huissen) is n darp en stad in et oosten van Nederland, in de previnsie Gelderlaand (gemeente Lingewaard, in de straeke Oaver-Betuwe) en hef 17.383 inwonners (1 januari 2008). Howal Huussen op groand van geografiese kenmarken n darp is, neumt de Huussenoaren et ne stad (umdat et tussen 1314 en 1795 stadsrechten had). Huussen is de grootste plaatse in de gemeente en ligt an den Nederrien, in et gebeed tussen Arnem en Nimwaege.
De plaatse besteet uut Huussen-stad, dat wil zeggen de olde "stad" en angrenzende wonwieken, Huussen-Zand, ne tweede angrenzende kern veural ericht op den tuunbouw, en de in de joaren 70 van de veurige eeuwe ontstoane wiek Zilverkamp. Noa wat kleinere ni-jbouwwieken is vandages de wiek Loovelden in untwekkeling. Oostelek van et darp bunt grote uterweerden te vinden. Bi-j et kleine industriegebeed Looveer is Huussen deur nen veerpont oaver den Nederrien verboanden mit de Liemers. An de oaverkante van de revier beheurt nen kleinen strook in de uuterweerden tot Huussen.
Et olde darpscentrum wöd kenmarkt deur winkelstroaten en horeka. Deur den krieg bunt der weineg historiese huze. De uutstraoling wöd bepoald deur de parochiekarke en n toonemmend antal flatgebouwen.
Noa den Tachtigjoarigen Oorlog (1568-1648)
Noa den Tachtigjoarigen Oorlog is Huussen nen kattelieke enclave in et prottestante Nederland. Völle kattelieken uut de wiede umgaeving van Huussen gingen daor noar de karke. Et staedjen en noabi-j elaegen darp Malburgen (de karke ging vort in de 16de eeuwe) blef - net zoas de Liemers - tot et Hartogdom Kleef en met Kleef vervolgens tot Brandenburg (1614-1701) en Prusen (noa 1701) beheuren. Tussen 1795 en 1816 verwesselden Huussen verskillenden moalen van eigenaar. Noa et Congres van Wenen wodden Huussen in 1816 n deel van Nederlaand.
Den Tweeden Waeldoorlog
Huussen hef zwoar eleden tiedens den Tweeden Waeldoorlog. Noa n braandbombardement op 13 mei 1943 volgen tiedens en noa den Slag um Arnem in 1944 nog n antal bombardementen, woarbi-j völle van et olde Huussen vernetegd wodden. Op 17 september 1944 wodden et Looveer etroffen, woarbi-j nen schuulkeller nen voltreffer kreg. Op 2 oktober 1944 wodden de olde stad bombardeerd. Ok Et Zand wodden etroffen. Hierbi-j komt meer as 200 leu um et laeven. Vanof september 1944 begon ok de evacuasie, woardeur op 2 april 1945 de Huussenoaren gin getuge waren van de bevri-jding deur Britse soldoaten.
Huussen van vandage
In de joaren 60 wodden de buurtschop Malburgen alsmet den Kleefsen Pleij (an de oaverkante van den Nederrien, woar den Rien en den Iessel zich splitst), deur Arnem in-enommen. Op 1 januari 2001 is de gemeente Huussen samen egoane met Gendt en Bemmel tot de gemeente Lingewaard. Ok is doar de ni-je wiek Loovelden bi-jekommen.
Howal Huussen noo veural n forenzendarp is, spölt den histories belangrieken tuunbouw nog altied ne grote rolle. Doarnoast is et darp derin eslaagd um völ van de olde tradisies, zoas de processie (Umdracht), et gilden, et carnaval, de karmisse met de doarbi-j beheurende tradisie van et Vleiskeure en eur eigen dialekt te beholden. Joarleks wöd et beleg en ontzet van Huussen uut 1502 deur de gilden herdacht. Dizze tradisies gaeft de stad ne duudelek zudeleke uutstroaling.
Woapen van Huussen: de zwoane
thumb|Woapen van Huussen Et woapen is woarschienlek ofgeleid van et oldste woapen van Kleef. Op zaegels uut de middeleeuwn kwam de zwane al veur en wodden et schild soms dekt met nen staednkroon. De zwane vundt meugelek zienen eursprong in de Lohengrinzwane].
Argentinië
De Republiek Argentinië is n Spaanstalig land in t zuden van Zuud-Amerika, tussen t Andesgebargte en den Atlantiesen Oseaan. Den name "Argentinië" is ofeleid van t Latiense woord argentum ("zilver"), n edelmetaal dat ne belangrieke rolle espöld hef in de opkumste van t Europese kolonialisme in Argentinië.
De naoberlaanden van Argentinië bunt in t noorden Bolivia en Paraguay, in t oosten Brazilië en Uruguay en in t weste Chili. Argentinië mek anspraok op n sektor van Antarktika (Spaans: Antártida), de Falkland-eilaanden (Spaans: Islas Malvinas) en andere Zuud-Atlantiese eilanden (Spaans: Islas del Atlántico Sur) as Zuud-Georgië, de Zuud-Shetland-, Zuud-Sandwich- en Zuud-Orkney-eilaanden.
In t laand wont zon 40 miljoen leu, t is daormet t 31ste laand van de weeld wat bevolking anbelangt. De bevolkingsdichthied is neet hoge: der wont zo'n 14,4 leu op de veerkaante kilometer, doarmet kump t op de 200ste plaatse wat dichtheid angeet.
Beatrix van Nederlaand
Beatrix Wilhelmina Armgard (Baarn, 31 jannewaori 1938), was van 30 april 1980 tot en mit 30 april 2013 koniginne van t Koninkriek der Nederlaanden. Ze regeerden onder de naam Beatrix en draagt noen onder meer de titels prinses van Oranje-Nassau, prinses van de Nederlaanden en prinses van Lippe-Biesterfeld. Beatrix is sinds 2002 weduwe van prins Claus van Amsberg.
Argentinië
De grootste stad en heufdstad is Buenos Aires
Beatrix van Nederlaand
Ze wördden geboren as oudste kiend van prinses Juliana en prins Bernhard en hef dreje zusters: Irene (1939), Margriet (1943) en Christina (1947).
In heur studententied wördden esuggereerd dat Beatrix zich meugelik zol gaon verleuven mit Bob Steensma, een studiekammeraod. Op 1 mei 1965 wördden ze liekewels bie Drakensteyn haand-in-haand efotografeerd mit n onbekende man die Claus van Amsberg bleek te heten.
Op 10 meert 1966 vun t burgerlike huwelik in t stadhuus van Amsterdam plaotse en op dezelfde dag wördden t huwelik karkelik in-ezegend in de Westerkarke. Uut dit huwelik wördden dree keerls geboren: Willem-Alexander (27 april 1967), Johan Friso (25 september 1968) en Constantijn (11 oktober 1969). t Gezinsleven speulden zich aof op kasteel Drakensteyn.
Rotterdam (gemeente)
Rotterdam is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 625.472 leu (teald op 31 meart 2015) op ne vlakte van 319,35 km². Et is doarumme de een noa grötste gemeente van Nederlaand. De stad Rotterdam heurt bie de Stadsstrekke Rotterdam en de Metropoolstrekke Rotterdam-Den Heag.
Stadsdelen
De gemeente Rotterdam hef 14 gebiede, dee as allemoal een egen gebiedskommissie hebt. Dit zeent:
1997
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 1997
RTV Oost
De umroep is in 1988 as Radio Oost op-ericht en is vort-ekommen uut de Regionale Omroep Noord en Oost (RONO). In eerste instaantie was Radio Oost de regionaole zender veur Oaveriessel en Gelderlaand. Doe Gelderlaand heur eigen regionaole umroep kreeg, wördden Radio Oost de zender alliene veur Oaveriessel.
In 1992 wördden de naam ewiezigd in RTV Oost en begunden ze as eerste regionaole umroep mit ien ure tillevisie in de weke. Tegenswoordig (2005) mak RTV Oost 24 ure radio en tillevisie per dag. Naor de tillevisie verwiest ze mit 'TV Oost' en naor de radio mit 'Radio Oost'.
RTV Oost is evestigd in Hengel, mar hef ok nevenvestigings in Zwolle en Dèventer, en zendt uut vanof de uutzi'j-stesjons Zwollerkarspel, Markel en Losser.
Kunnigheid
Bekende gezichten (en stemmen) van RTV Oost bint Maggy Dobson (ni'jslezeres), Ton ten Hove (weerman), Willie Oosterhuis (prissentator) en Harm Agteresch (Harm oet Riessen, komiek). Ondaanks een köppel niet-Twentse kopstokken bepaolt Twentenaren veur een groot diel 't gezicht van RTV Oost (prissentatoren, gasten, anpriezende bedrieven).
Nedersaksisch bi'j RTV Oost
Meert is de dialectmaond bi'j RTV Oost. In dizze maond wördt d'r onder de titel Kiek'n Wa'j Zegt dictees of-eneumen in 't Sallaans, Twèents en Noordwest-Oaveriessels bi'j prominente en minder prominente Oaveriesselaors. Dit pergramma wördt op-eneumen in de Staotenzaol van 't vroggere Pervinciehuus van Oaveriessel in Zwolle.
TV Oost zendt sund 2005 de slim populaire Twèentstalige zieperiege Van Jonge Leu en Oale Groond uut, daoraj now de darde riege van zien kunt.
Een deurlopend quizpregramma op TV Oost is Vet Plat, waorin jonge speulers uut Twente, Sallaand en Noordwest-Oaveriessel kennisvraogen beantwoordt oaver heur eing dialect. 't Pregramma wördt in 't Nederlaans epresenteerd deur Leonie ter Braak, die as Eva mitspeult in Van Jonge Leu en Oale Groond.
Sund september 2007 kuj op TV Oost ofleverings van de Fabeltjeskrant ziene, waorin de dieren Twèents kuiert.
Sund 2002 is RTV Oost mit-organisator van een karstnachtdienst die in 't Twèents en Sallaans ehölden wördt en op TV Oost uutezunden wördt. Ok is alle jaoren mit karst Herman Finkers en John Croezen heur tiekenfilm 'Kroamschudd'n in Mariaparochie' (1988) - een humoristische, Twèentse kiek op de geboorte van Jezus - veur de tillevisie.
Op oldejaorsaobend 2007 hef TV Oost de Twèentstalige oldejaorsconference 'mBâh!' van Helligen Hendrik uutezunden.
Op Radio Oost prissenteerden Monique Sleiderink en Bert Eeftink töt en met 2010 't streektaalpergramma Aksent, mit gasten en meziek uut verschillende (ok niet-Nedersaksische) kontreien.
Mit Umroep Gelderlaand onderholdt RTV Oost 't Nedersaksische meziekstesjon Alles Plat.
Koare
thumb|250px|right|Koare thumb|250px|Europa's oudste bewaard gebleven kruiwagen uit Ingolstadt, ca. 1537 n Koare (ook koar) is n steutwoagen mit ain of twij roader dat gebruukt wordt as toenraaive of in de baauw. t Gebruuk van n koare steunt op t principe van n simpele hefboom. t Steunpunt ligt aan t ìnde (woar t rad zit). De laden ligt op körte ofstand van dat steunpunt. Op grode ofstand van t steunpunt is doarom n bepoalde (lege) kracht genog om de loaden te rizzen.
Biekeuken
De biekeuken is een ruumte tussen de keuken en de schure, of een gedeelte nao de keuken bie de butendeure dee toegang geef tot de tune.
De ruumte wonnen meestentieds gebruuk as opslagruumte veur artikels dee neet in de schure thuusheuren, mar waorvan 't neet is gewonst is dat ze in 't zichte staon. Oek wonnen 't gebruuk um voedsel koel en dreuge op te slaon.
De volgende dingen staon vake in een biekeuken: de koelkaste, diepvries, vaotwasser, dreugtrommel, verwarmingsketel, schoonmaakspullen, eten (biekooksel, vruchen en slaot), mar oek gereedschap.
De biekeuken wonnen dan oek vake gebruuk as warkplekke, umdat der vake gereedschap hang ku-j der gebruuk van maken.
De Wiek (Drenthe)
De Wiek is een dörp in de Nederlaandse pervincie Drenthe, gemiente De Wolden, mit ongeveer 3.000 inwoners (1 jannewaori 2004). Iene van De Wiek het een Wieker.
De Wiek is een ontginningsdörp, ontstaon in de middelieuwen in 't dal van de Riest. 't Was töt 1 jannewaori 1998 't heufddörp van de veurmaolige gemiente De Wiek, waortoe ok Koekange en een groot antal gebieden beheurden. Veural nao de Tweeide Wereldoorlog is 't dörp daorumme stark uutebreid mit ni'jbouw. Bezienswaordig is stellingmeule De Wieker Meule uut 1829.
De Wiek hef een veule veurzienings, waorunder een bibliotheek, een openbaore basisschoele, een sporthal, sportvelden, een zwembad, een supermarkt, een postagentschop, verscheiden aandere winkels en bedrieven en een groot antal horecagelegenheden.
De umgeving van De Wiek wördt ekenmarkt deur 't weidelaandschop van 't Riestdal. In 't zuudwesten van 't dörp lig 't bosrieke laandgoed Dickninge uut de negentiende ieuw, det vri'j toegaankelijk is. Enkele kilometers in 't oosten van 't dörp, an de Staopelerweg, is 't bezukerscentrum van Stichting Het Drentse Landschap te vienden.
Reumeroog
Reumeroog of Rømø (Duuts: Röm of Rømø, Noordfrais: Rem, Platduuts: Römö) is t maist zudelke bewoonde Deense waddenaailaand van de Noordzee en ligt tussen de aailaanden Sylt en Manderoog (of Mandø). t Oppervlakte van t aailaand is 130 km². Der wonen minder as doezend mìnsken.
n 9 kilometer laange daam verbindt t aailaand mit t vastelaand. In de ploats Havneby op t aailaand kan ook n veerpont nomen worden. Net as n aantel aandere waddenaailaanden het Reumeroog n steeds wisselende grootte had. t Aailaand het n lutje badploats, Lakolk. Laange tied vörmde de vìskerij de belaangriekste bron van inkomsten op Reumeroog, loater wuir de haandel steeds belaangrieker. t Aailaand leeft tegenswoordig veural van toerisme. Zo binnen der n poar monumenten en museums. Doarnoast is der ook n pretpaark op t aailaand.
Van 1864 tot 1920 beheurde Reumeroog tot Duutslaand en was t dail van de Prusische provìnzie Sleeswiek-Holstain.
Heufdploatsen
De heufdploatsen van t aailaand binnen:
Engelse schans
thumb|right|300px|De Engelse schans ku'j gans rechtsonder zeen op dizze kaarte van et Beleg van Grolle thumb|right|300px|Veurbeeld van ne schans zoas ebruukt bi'j de belegeringe van Grol in 1597.
De Engelse schans is ne schans dee ebruukt is deur de Engelse huurlingen tiedens et Beleg van Grol in 1627. De schans hebt ze enkele joaren terugge opni'j opebouwd, noadat e lange tied as springbulte deenst hef edoan veur de motorcross. De schans steet bi'j Leeuweld en ie könt em bezeuken.
Dizze schans wodden ebruukt as laegeringsplek veur de Engelsen tiedens de belegeringe van Grolle. Frederik Hendrik had de geweunte um leu oet etzulfde laand ne eigen schans te loaten bouwen. Vanoet de schans konden de soldaten zich verdaedigen tegen leu van boetenaf, en vanoet hier groven zee greppels op de stad opan. De Engelsen waren in 1627 de rapsten: zee waren et eerst bi'j Grol anekommen. Der wazzen ok nog ne Friese, ne Franse en ne Hollandse schans in dee tied.
De Engelsen hadden ok ne eigen schans bi'j et Beleg van Grol in 1597 deur Maurits van Oranje.
Goesharders
t Goesharders is onder te verdielen in t Noord-, Middel- en Zuud-Goesharders, n verdieling die maekt wordt op grond van de geografiese verdieling van t gebied. Binnen t Noord-Goesharders he'j ok n westelike (Ockholm) en n oostelike (Langenhorn) variaant. t Goesharders is relatief stark verwaant an t Halligers, t Karrharders, t Bökingharders en t Wiedingharders; disse dialekten vörmen tegere t Vaastelaand-Noordfries. Der is liekewel gien spraoke van n dialektkontinuüm mit disse variaanten.
t Goesharders leit an de zuudgreens van t Noordfriese taelgebied en daordeur is t dialektverlies daor groot. t Zuud-Goesharders is in 1981 uutsturven, van t Middel-Goesharders wordt zegd dat t akuut mit uutstarven bedreigd wordt. t Noord-Goesharders left nog wel; in Langenhorn worden der kursussen Fries geven. Ok aandere plakken hebben hiemkundekringen die him mit t Fries bezighoolden; zels Schobüll in de Zuud-Goesharde, waor t Fries al uutsturven is. t Nordfriisk Instituut is huusvest op 'e greens van de Noord- en Middel-Goesharde, in Bredstedt.
Kìrsttied
thumb|Kìrstboom mit kìrstfertuut ([[Nordmann-Spar|Sparreboom)]]
Kìrkelk feest
Op 25 dezìmber wordt de geboorte van t kindke Jezus vaaierd. t Feest wordt oetbundeg vaaierd mit kìrststaalken, n spesjoale mis en keerzen mit dennetoeksken der omhìn (zai Germoans feest).
n Soamenvatten t Reums-Katolieke biebelverhoal van kìrst
''In Nazareth woonde n stel dij Maria en Jozef haitte. Maria zol mit Jozef traauwen goan, moar Maria bleek in wizze te wezen, deur Hillege Gaist. Oetìndelk besloot Jozef van Maria te schaaiden. Veurdat t zo wied was, dreumde hai over n engel dij zee: "Jozef, zeun van Doavid, wees nait benaauwd Maria, dien vraauw, bie die in hoes te nemen, omreden wat in heur verwekt is, komt van Hillege Gaist. Zai zel n zeun kriegen en doe moust Hom Jezus nuimen. Hai zel zien vôlk ja van heur zönden verlözzen." ''
left|thumb|Bezuik van de drij wiezen ''Dou Maria al oareg wied op gang was mit heur wizze, beval de Reumse kaizer Augustes dat aal minsken noar heur geboortestee goan mozzen veur n volkstellen en volksregistroatsie. Zo ook Maria en Jozef, dij oet Betlehem kwamen. Onderweegs haar Maria aal meer waien en kon t nait meer holden, dus perbaaierden zai elke haarbaarg, moar naarngs haar man nog stee veur heur. Tot op lèstens, konden zai oetìndelk toch in n staal verblieven tuzzen t heu. Doar beveul zai, tuzzen de schoapen en ezels. Jozef, dij dit beloofd haar, nuimde t kind Jezus en legde hom in n krub, dij de daaiern al leegkaauwd haren.''
''In tieds leupen der in n maarke n poar kilometer gunder n wat schaiper mit heur schoapen nog wat te lopen. t Was aarg duuster en zai zagen naauwlieks wat, totdat n vel lucht heur omgeven verluchtte. t Was n engel. De schaiper waren nijsgierg en gongen gelieks richten t lucht tou. De engel (Gabriel) hong boven de staal woar Maria juust bevalen was. Hai sprak de woorden'' Gloria In Excelsis Deo. De schaiper gongen noar binnen en waren de eersten dij t kindke Jezus zagen.
''In drij andere keunenkrieken, heurden drij wieze mannen, keunengen volgens summegen, dat dit kindke geboorn was. Zai raaisden aaldrij noar Betlehem om dit kind te zain. Zai brochten gold, wierook en mirre mit. Op 6 jannewoari kwamen zai aan, dizze dag wordt noudags nog aal Drijkeunengen nuimd.''
Germoans feest
thumb|n Kìrstbakje
De olle Germoanen vaaierden t joulfeest, t zonnewendefeest, en midwinter, tegenswoordeg ook bekend as Sunt Tomas. Deurdat dit rond dezölfde doatem vaalt, is t nait zo vrumd dat de bienoamen van kìrst ook wel Joul en Midwinter binnen.
De germoanen broekden toeken van dìnnen om op te branden. Dit omreden de dìn mit zien noalden, as sybool veur de vruchtboarhaid stond. Hier hebben wie middelkerwies ozze kìrstboom aan te danken, wat aigelks n sparreboom is in stee van n dìnneboom.
Tegenswoordeg
Noudags wordt kìrst, veuraal in de Verainde Stoaten, vaaierd as t feest van de noflekhaid en kado's. t Gaait non ook om de kìrstman, dij op kìrstoavend deur de schösstain hin komt en kado's in hozevörrels aan de bözzem en onder de kìrstboom lègt. In de VS wordt de kìrstman ook wel Santa Claus nuimd, n vervörmen van Sunterkloas. De traditsie van Sunterkloas is middelkerwies in de tied van de kelonisoatsie van Amerikoa, overbrocht vanoet de Nederlanden richten New York en het zoch dou verspraaid over de rest van de VS en de rest van de wereld. Moar in stee van Spanje, komt de kìrstman van de Noordpool.
In (Oost-)Grunnen en Oostfraislaand is t de traditsie om rond kìrst te begunnen mit t bakken van spekdikken. Ook wordt der begonnen mit t bakken van kniepertjes, moar dat gebeurt ook op aander ploatsen aan dis kaant van de Iesel. De bak hiervan ìndegt mit old en nij.
Leevde
thumb|200px|En hartenförm wördt vake seen as et teyken van leevde Leevde ümvat ne rygel starke en positive gevölens en gedachtes vöär en tüsken lüde en vöär tastbåre en neet-tastbåre saken. Et gevööl kan deepgånd weasen, mär ouk ervaren wörden vöär et simpelste vöärval of ding. Leevde van nen moder vöär en kind is wat anders as tüsken twey geleevden, wat weader anders is as ne leevde vöär byvöärbeald sport, musik of eaten. Döär mekander bedolet wy med leevde en starke antrekking en gevöölsmåtige vereynselviging.
Leevde kan beide gode en kwåde uutwarkingen hebben. Vanuut leevde untståt an de eyne kante menskeliken sorg en andacht, medleaven en geneygenheid, ouk wal et 'unselvsüchtige loyale en walwillende sorgen vöär et walweasen van nen ander". An de andere kante kan leevde leiden töt moreel falen, ydelheid, selvsüchtigheid en egoisme. Ouk kan et lüde töt many, begeyrigheid, besitterigheid en afhangelikheid dryven. Med leevde künnet wy ouk handelingen van medleaven en geneygenheid vöär andere mensken, unsselv of deers beskryven. In öäre verskeidene förme drivt leevde verholdingen tüsken lüde an. Ümdat et sou ne belangryke gemoodstostand is, is et ouk eyne van de meyst vöärkummende tema's in de kunsten. Vanuut de biology bekeaken is leevde ne funkty dee lüde by mekander höldt teagen gevår en wårdöär as de soort blivt bestån.
Oldgreekske filosofen saggen ses förme van leevde: leevde vöär de family (in et greeksk, Storge), vreandskappelike of uppervlakkige leevde (Philia), romantiske leevde (Eros), selvleevde (Philautia), leevde vöär gäste (Xenia), and goddelike leevde (Agape). Moderne skryvers hebbet wydere leevdesförme beskreaven: unbeantwoorde leevde, löädige leevde, geselskapsleevde, uutvorende leevde, kalverleevde, selvleevde en höävse leevde. Andere kulturen hebbet weader aparte wöörde vöär specifike leevdersümstandigheiden, sou as Ren, Yuanfen, Mamihlapinatapai, Cafuné, Kama, Bhakti, Mettā, Ishq, Chesed, Amore, Charity en Saudade.
De lätste twentig jår is der voordan meyr weatenskappelik undersöök når leevde. Et klörenrad van de leevde is nen teory wårin as an de hande van et traditionäle klörenrad dree höyvdleevdes, dree sekundäre en neagen tertiäre leevdes beskreaven wordet. In de teory van de leevdesdreehook wördt leevde upedeyld in "intimiteit, passy en towyding". Leevde hevt dårby ouk religiöse en spirituäle bedüding.
Döärdat leevde sou breyd gebruked wördt en de gevölens dee as der med samenhanget sou ingewikkeld künnet weasen, is et in vergelyking med andere gevölens fråi lastig üm der wat samenhangends oaver te seggen.
Woordverklåringen
Skounwal den ård van leevde vake bedisseld wördt, künnet verskillende syden van et woord verklård worden döär vaste te stellen wat leevde neet is. Leevde as algemeyne uutdrükking vöär en positiv gevööl (starker as 'möägen') steyt meysttyds teagenoaver haat (of neutrale unverskilligheid). As minder-seksuelen en starker-emotionelen form van romantiske verbinding steyt leevde vake teagenoaver lust of gealheid. As verholding tüsken lüde wårby as der spoars van romantyk sint, steyt leevde mangs teagenoaver vreandskap. Al kan, med name in de engelske wearld, et woord leevde ouk gebruked worden vöär nauwe vreandskappen en platte leevde. Et gebruuk van de wöörde 'vreandin', 'vreand' of 'gode vreanden' maket et der neet makkeliker up.
Döärdat leevde sou lastig en teoretisk te verklåren is, wördt ne deepgånde bespreaking der van doudehöwwen med klisjees. Der sint heyl wat standaard uutspråken oaver leevde, sou as Virgilius syn "Leevde oaverwint allens" en "All you need is love" van de Beatles. Thomas van Aquino meynden nå vöärbeald van Aristoteles dat "leevde is et gode vöär nen ander willen." Den filosoof Gottfried Leibniz meynden dat leevde is "vergenöögd te weasen med et gelük van nen ander." Volgens Meher Baba is der in leevde "en gevööl van eynheid" en ne "aktive achting vöär de intrinsike waerde van et leevdesobjekt." Den bioloog Jeremy Griffith nöömt leevde "unvöärwaerdelike unbaatsüchtigheid".
Neadersassisk
De Nysassiske Skryvwyse dekket al disse uutspråkverskillen af med den woordform leevde.
Adolf Hitler
thumb|[[Benito Mussolini|Mussolini en Hitler]]
Adolf Hitler (Braunau am Inn (Oosterriek), 20 april 1889 – Berlien, 30 april 1945) was n Duutse politikus en diktoater. Hai was de laaider van t Duutse Dèrde Riek. Tiedens zien bewind stuurde hai doelbewust aan op n verovernsoorlog: de Twijde Wereldoorlog. Ook vonden onder zien bewind de Holocaust en wat andere genosides stee. Hitler druig hierveur de ìndverantwoordelkhaid.
In de Holocaust werren om en bie 6 miljoen Jeuden ombrocht. Ook al is Hitler nooit veroordeeld veur oorlogsmisdoaden, omdat e zelfmoord pleegde veur hai terecht stoan kon, wordt hai over t algemain beschaauwd as ain van de grootste oorlogsmisdoadigers in de geschiednis van de mìnshaid.
Hitler staait veuraal bekind om zien symbool, t hoakenkruus, dat soamen mit de pose dij in de oorlog noar hom doan wuir, de Hitlergroet, zölfs verboden wuir in veul landen.
West-Duutslaand
right|250px|thumb|West-Duutslaand
West-Duutslaand of Bondsrepubliek Duutslaand (Duuts: Bundes Republiek Deutschland; BRD) was n republiek dij beston oet de 10 westelkste dailstoaten van t tegenswoordege Duutslaand en t westelke dail van de stad Berlien. t Het bestoan van 1949 tot 1990, dou t soamenvougd wuir mit Oost-Duutslaand (DDR). De heufdstad van de BRD was Bonn
Ontstoan
Noa de Twijde Wereldoorlog wuiren Duutslaand en de stad Berlien verdaild in vaaier zônes. n Franse zône, n Britse Zône, n Amerikoanse zône en n Russische zône. De Russische zône was kommunistisch en gong dus nait goud soamen mit de kapitoalistische zônes van Frankriek, Engelaand en de USA.
Stalin wol n hail Oostblok vörmen van kommunistische landen. Hierbie kon hai t nait broeken om de Russische zône van Duutslaand gewoon bie de rest van t kapitoalistische laand te lôten en verkloarde in 1949 Oost-Duutslaand onôfhankelk.
Drij moanden veur de ofschaaiden van de DDR, wuiren de westelke zônes soamenvougd en wuiren in 1955 n offisjeel laand.
Noa de vaal van de Berliense muur in 1990 wuir Oost-Duutslaand bie West-Duutslaand vougd en gongen wieder onder dezölfde noam, Bondsrepubliek Duutslaand.
Burcht
thumb|300px|Den Burcht in [[Leiden.]] thumb|300px|Teylingen in [[Veurholt.]]
Ene van de oldste nog bestoande veurbeelden in Nederlaand is den Burcht van Leiden. Eurspronkelek kon alleneg den könning toostimming geaven veur et bouwen van n verstarkt hoes. Ook in Veurholt steet n good veurbeeld van nen burcht, den Ruïne van Teylingen.
Synoniemen
Synoniemen bunt slot of kasteel. Lokaal sprekt ze boavendeen van:
Herkomst van et weurd
Et eurspronkeleke weurd veur burcht is burg, geliek an et Germaanse weurd Burg. Et betekkenden ok 'verstarkte neaderzetting', dus: stad. Et eurspronkeleke weurd is beholden ebleaven in weurden as burger, burgemeister, burggraaf en burgwal, dat bi-jveurbeeld in Amsterdam nog in stroatnamen veurkump (bi-jveurbeeld den Ni-jenzieds Veurburgwal), en doarnoast in n groot antal plaatsnamen: Middelburg, Domburg, Borgt, Souburg, Burgh-Haamstede, Den Burg (Texel), Leopoldsburg, Luxemburg, Boksburg en zo wieter.
Burg beheurt tot nen trop weurden dee later nen -t hebt ekreggen (aandere veurbeelden bunt inkt, dat in et Engels ink is, en riest). Deur dizzen t is in de spelling den eurspronkeleken g vervolgens in ch veraanderd: de spelling burgt kump in olde teksten veur, moar vandage is et nen burcht. Den Grunningsen variant Borg (in et Grunnings börg, hef den t neet ovvergenommen.
Zuudwest-Zuud-Drèents
't Zuudwest-Zuud-Drèents (ok Zuudwest-Drèents) is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents wördt eziene as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).
Verspreiding
't Zuudwest-Zuud-Drèents praot ze ien en rond dizze plaatsen:
Ien de Oaveriesselse plaatsen krek onder Drenthe, maank de Riest en de (vroggere) Dedemsvaort, praot ze wezenlijk 't zölfde dialect. De Stichting Drentse Taol schrif: "veur alle streektaolen an de Drèentse grens langs geldt dat ze deurloopt in de buurprevincies. Het Drèents van Zuudwolde het in Balkbrug Overiessels."
Kenmaarken
In het Zuudwest-Zuud-Drèents zegt ze, krek as in zowat de hiele zudelijke helfte van Drenthe en ook in Sallaand, Twente, de Achterhoek en de Veluwe de klaank aa ien bepaolde woorden, waor ze ien 't noorden van Drenthe en in Grunning ao zegt en in het Zuudwest-Noord-Drèents, Stellingwarfs en et Kopse Aoveriessels ae. Een sjibbolet veur 't Zuudwest-Zuud-Drèents is:  't Water klatert tegen de glazen dat het zo davert. Toch bint der - zoas in de aandere genuumde Nedersaksische dialecten - veule woorden mit de ao-klaank, zoas gaon, staon, raod, taofel, vraoge. Dat hef te maken mit het Oldsaksisch: waor het Oldsaksisch een lang aa had, is het nou ao ewörden, en waor as het een korte a had in open letergreep die lang is ewörden, is het nou aa. Dat zölfde onderscheid bestiet ook in het Engels en Fries: daor is de olde lange aa, ee (Eng.) of ie (Fr.) ewörden, mar de uutgerekte olde korte a hef een aandere klaank. Schaop - sheep - skiep, mar: water - water - wetter. In het Noordrents/Grunnings aoveral ao: schaop, waoter, in het Westdrents en Stellingwarfs ao en ae: schaop, waeter, in het Nederlands aoveral aa: schaap, water.
Veurbield
't Zuudwest-Zuud-Drèentse taalgebied is aorig ienvörmig. Det toont oe 't volngde fragmentien in 't dialect van zowal Runerwold (boven Möppelt) as Zuudwolde (onder 't Oogeveine). De woorden tussen haakies geeft an waor de variaosie uut Zuudwolde ofwik:
<blockquote style="font-style: italic;"> 'Ik kun nog net vurtkomen, 't hazenpad langes,' klèug de haze, 'mar mien arme va wordde (wèur) bij 't Hemelriek evöngen (evangen) deur een streuper.'
'En mien stiekels maakt zij bessems van', knorde 't wilde varken hellig.
Nog aandere dieren wolden an 't woord.
'Zo kan 't wel,' zèe d'oele, 'mien eigen breur hebt zij dood emèuken (van kaant emèuken), hij is opestopt mit stro en nou stiet hij veur 't glas ien (in) de schoele. Net wa'k al ezegd hebbe, wij mut oens reuren! Ik roep oe allemaole op umme de kop der dwars veur te gooien. Partie nuumt zöks een 'protestmars'. Morgen as de zunne opkomp, gaow (gao we) vurt van de Kwartiesbarg.
Doe mitan, aans gaoj deran.'
Golda Meir
thumb|220px|Golda Meir in 1973 Golda Meir, geboren as Golda Mabovitch (Kiev, 3 meie 1898 – Jeruzalem, 8 december 1978) was een Israëlische staotsvrouwe, politica, onderwiezeres en kibbutznikit die diende as vierde premier van Israël.
Opgruien
Ze wördden geboren in Kiev, doedestieds in 't Russische Keizerriek, en emigreerde in 1906 as kiend naor de Verienigde Staoten mit heur volk en heur zusters. Daor wördden ze onderwiezeres en begunde ze 't socialistisch zionisme an te hangen. Ze trouwde mit Morris Meyerson en emigreerde in 1921 mit hum naor Palestina, waor ze mit 'n beiden op een kibboets an 't wark gungen. In Jeruzalem, waor ze heur uuteindelijk vestigden, wördden twee kiender geboren.
Oploop naor de onofhaankelijkheid
Meir wördden heufd van de politieke ofdieling van de Histadrut, de Algemiene Organisatie van Arbeiders in Israël. In 1946 wördden ze waornemend heufd van de politieke ofdieling van de Jewish Agency for Israel. Zo wördden ze de belangriekste onderhandelaar van de Palestiense Jeuden mit de Britse Mandaot-autoriteiten. In 1948 wus ze in de VS vieftig miljoen dollar in te zameln, die gebruukt wördden um waopens te kopen veur de Israëlische staot in oprichting.
Op 14 meie 1948 was Meir ien van de 24 ondertiekenders, en ien van de twee tiekenende vrouwlu, van de Israëlische onofhaankelijkheidsverklaoring. Ze was töt meert 1949 de Israëlische ofgezaant in de Sovjetunie. Later det jaor wördden ze veur de Knesset ekeuzen as lid van Mapai, de sociaol-democratische partije. Töt 1974 was ze in ienen deur parlementslid.
thumb|left|180px|Golda Mabovitch in Milwaukee, Wisconsin in 1914
Ministerschop
As minister van arbeid hölp Meir de welvaortsstaot in de bienen zetten. In 1956 wördden ze minister van butenlaandse zaken onder premier David Ben-Gurion. Heur veurganger, Moshe Sharett, had alle mitwarkers van butenlaandse zaken verzöcht um een Hebreeuwse achtername an te nemen. Ze verkörtte daorumme heur getrouwde name Meyerson töt Meir, wat 'verlochten' beduudt.
Ze verstarkte de verholdings van Israël mit nei onofhaankelijke Afrikaanse laanden, en miende det Israël as nei inerechte staot veur dizze laanden een veurbield kun wezen. Tiedens de Suezcrisis was Meir betrökken bij de veurbereidings mit Fraankriek veur de invasie van Egypte deur Israël, Fraankriek en 't Verienigd Keuninkriek. In 1966 trad ze wegens gengelderije terogge uut 't ministerie van butenlaandse zaken.
Premierschop
In 1969 wördden Meir verkeuzen töt premier. Ze was de vierde vrouwelijke premier ter wereld. Nao 't Bloedbad van München op de Olympische Zomerspeulen van 1972, waorbij elf Israëlische atleten en officials en een Duutse plietsieagent ummebracht wördden deur de Zwarte September, gaf ze de Mossad de opdracht um leiders van de Zwarte September en 't Volksfront veur de Bevrijding van Palestina op te sporen en te doden.
In 1973 wördden Israël verrast deur de Egyptische en Syrische anval op Israël, wat de Jom Kipoer-oorlog wördden. Israël leed anvaankelk zwaore verliezen, veurdet 't laand hum wus te herstellen en de binnenvalende legers kun verslaon. Helligheid onder 't volk aover de gaank van zaken leidde 't aandere jaor töt 't oftreden van Meir.
In 1973 verscheen Meir heur autobiografie, Mien leven. Ze kwaamp in 1978 uut de tied as gevolg van lymfeklierkanker en wördden begraven op de Herzlbarg in Jeruzalem. Ben-Gurion nuumde Meir wal "de beste kerel in 't kabinet", en ze wördden vake ekenschetst as de starke, rechtdeurzee praotende opoe van 't Jeudse volk.
Geisha
thumb|right|200px|Vraauwluu poseern as maiko (kandidoat-geisha) ien [[Kyoto, Japan dij traditsjonele furisode en okobo droagen.]]
Geisha (Japans: 芸者, oetsproak kheesja) of Geiko (Japans: 芸妓) binnen traditsjonele, vraauwliekse Japanse artiesten, dij de Japanse kunsten van klassieke muziek, daans en proaten goud beheerden. Ook al wordt t voak docht, geisha binnen gain prostituees.
De wereld van de geisha is laank gehaim wèst. Tot aan t ìnd van de Twijde Wereldkraig, môr wereldlieks zain tot aan de joaren '80 tou, wazzen geisha misterieuze personen dij ien n haile aaigense wereld van vraauwluu leefden. Ien de twijde haalve van de 20e aive gongen verschaaidene (voak veurmoalege) geisha n open schip op over heur leven as geisha.
t Leven van n geisha begunt as zai noar n geishaschoul en n geishahoes (okiya) goan. Ien zonnen hoes leven meerdere vraauwluu soamen dij apmoal geisha worden willen, môr woarvan aine môr ien t hoes wonen blieven mag, en dus adopteerd wordt deur de hoesvraauw, dij vrouger ook geisha wèst het. De jonge wichter begunnen ien hoes voak as dainstwichter, môr worden, noa de moat zai oller worden, aal meer aksepteerd as geisha.
left|200px|thumb|Geisha, dij de [[shamisen bespeult, op n traditsjoneel Japans schilderij]] Liek as ien aander Japanse subkultuurn, behaalve te nijmoodse cosplay en aal, gaait t bie de geisha veuraal om disipliene en traditsie. Dit wör heur leerd op n geishaschoul. t Woord geisha is letterlieks Japans veur artieste, dus mos n wicht ales leern woar of mannen dij heur ienhuurden verlet van haren. Maisttieds betaikende dit ook seks, môr t gong veuraal om de daans, muziek (shamisen, n drijsnoareg instrumìnt) en t proaten, de wieze van expressie. As n geisha ien dainst is, proat zai binoa aaltieds as of ales wat zai sègt n gedicht is. As n geisha allìnd dainst dut veur heur aaigense seksuele verlet, wör zai oet de vlinthaarde wereld van de geisha gooid.
Noa de Twijde Wereldkraig is de traditsie van de geisha n bitke verwotterd. Elkenain mit n kimono aan nuimde zokzulf geisha en dainde eten op, enzowieder aan. Doch zugt man dat der nog aal wel n poar gemainschoppen binnen van geisha dij de traditsies nog wel vôlgt. Doarnoast hest nog de binoa geisha, dij geisha speulen ien Japanse restorants enzo. t Leven van de geisha intereseert de wereld anders wel. Mit films as The Geisha House (1999) en Memoirs of a Geisha (2006) kwam de wereld goud ien aanroaken mit de broekens van de tradisjonele Japanse vraauwen.
Niel
De Niel ontspringt as Blauwe Niel in Ethiopië in t Tanameer en as Witte Niel in t Viktoriameer. t Meer ligt tussen de dree laanden Oeganda, Kenia en Tanzania in. De Witte Niel streump vervolgens hier vandaon via Zuud-Soedan en Soedan, waor beie takken bie de heufdstad Khartoem samenkoemen, naor t noorden, um uuteindelik in n rume delta uut te munden in de Middellaandse Zee.
Bojemonderzeuk en satellietfoto's hebben volgens n artikel in t blad Science uut augustus 1986 uutewezen dat der deur de Sahara n ouwe rivierberring ligt naor t westen. Sommige onderzeuker menen dat de Niel, ten minsten veur de op een nao leste iestied, niet in de Middellaandse zee uutkwam, mer deur dit rivierdal in West-Afrika streumden naor de Atlantiese Oseaan. t Is meugelik dat de Niel streumden naor wat noen de Nigerdelta is, mer oek dat t veerder gung naor de Gambiadelta.
Ohio (ståt)
Ohio (uutspråke: ) is nen stat in et noordousten van de midweststreake van de Vereynigde Ståten. Van de vyvtig ståten is et de 34. up uppervlakte, de söävende up inwoanertal en de teende drukstbevolkede. De grötste stad en höyvdstad is Kolumbus. Et versteadelikte gebeed rund dee stad, Grout Cincinatti en Grout Cleveland sint de grötste metropolen.
Ohio grenset an et Eriemear in et noorden, den ståt Pennsylvania up et ousten, Westvirginia up et süüdousten, Kentucky up et süüdwesten, Indiana up et westen en Michigan up et noordwesten.
De name danket den ståt an de rivyr Ohio. Dee name kümt weader van et senekaanske woord ohi:yo’, wat ‘goden rivyr’, ‘grouten rivyr’ of ‘grouten ströym’ bedüdet. Ohio wör as 17. ståt by et gröttere verbund edån up den 1. määrt 1803. Ne byname vöär den ståt is de “Buckeye State” (kastanjeståt), når de ohiaanske kastanjeböyme.
In de koloniale tyd unstünd Ohio as deyl van et Noordwestelike Territorium up et westen van de Appalachen nå de Noordwestelike Indianenoorlogen. Et wör den eyrsten neet-kolonialen vryståt by et Verbund. Et untwikkelden sik rap töt industrieel centrum in de 20. eywe en groiden do voordan töt ne ekonomy wat et meyr van informaty en deenstverleyning müt hebben in de 21. eywe.
De regeyring van Ohio besteyt uut nen uutvorenden tak under leiding van nen gouvernöör. Den wetgeavenden tak hevt en tweykamerstelsel wat de Algemeyne Vergåring van Ohio nöömd wördt. Den rechterliken macht wördt eleided döär et hougerechtshov. Ohio beset 16 stöle in et Amerikaanske Huus van Ofvaerdigden. Den ståt steyt bekend as wesselståt (Swing State) en bellwether (tounangeavend in verkesingen) by landelike verkesingen. Söäven amerikaanske presidenten kümmen uut Ohio.
Ohio is groutendeyls noch nen industryståt en stünd in 2015 wat BBP angeyt up de 8. steade in de lyste van 50 ståten. Et is den dardegrötsten amerikaansken fabriksståt en de tweydegrötste maker van wagens, up Michigan nå.
Puut
thumb|Puten n Puut (ook pude of pute) is n madde, môkt van plestiek. Zai worden bruukt as mitneem-container veur konsumeerde produkten. Zai worden maisttieds môkt van poly-etheen of pampier en hebben heur aigens formoat en opdruk. t Veurdeel van n puut in vergelieken mit n stoffen madde is dat man hom zo vot gooien ken.
t Woord
t Woord puut is n typisch Grunnegs woord. t Is t ain van de maist bruukte Grunnegse woorden en wordt voak ook bruukt in t Nederlaands van Grunnegers. t Is in summege Drìntse grìnsgebieden ook populairder worden deur t veulvoldige Grunneger gebruuk.
Haolen
Hålen (neaderlandsk: Hooghalen) is en esdörp in de gemeynde Middendrente in de neaderlandske provinsy Drente. Under et gebeed van de plaatse völt ouk de büürtskappen Lääghålen, Lääghålervene en Ousthålen.
Vrogge Kristendom
Et Vrogge Christendom bedüüd de tyd wår de geskydenisse van et christendom begünnen (traditioneel begünt med de earste Pinkster) töt en med de anstelling van et christendom as höyvdgodsdeenst van et Romeinske Ryk, in 312 nå Christus.
Dit artikelgy wörd apart enömmen ümdat de lätste halve eywe, döär de vünds van de Nag Hammadigeskrivten en de Dode Seyrollen de vöärige eywe, der slim wat wysigings der döärekummen bint up de earder ait an-enömmen geskydenisse van et christendom. Et hevt düs de lätste halve eywe vöär vöäle disküssys esörged in de Ny Testementiske weatenskop. Sy hebbet med disse, evünden, boken better nå künnen gån ho as et der allemåle up et vrogste begün an to güng, sülvs vöäle dinge bint bekend ewörden wårvan lüde neet ewetten hebbet dat et geböäred is ov spöälden. Mar, et blevt ait een lastig gedoo, want vöäle hevt te maken med een bepålde uutgånspünte van bekyk, en dår bint et der heyl vöäle van.