cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gnostik
Herstel
As y vanuut gnostisk ougpünte de bybelverhalen least, dan müt y dinge anders bekyken. In de Bybel wörd vöäl volk döär Jesus 'geneasen' of 'wear in leaven emaked'. Lüde nemt dit vake feitelik. Mar de gnostiken kyket der jüüste teagen an van dat dat volk geystelik geneasen (herstelt) wördt en geystelik wear in leaven emaked wördt. Jesus gaven ear de gnosis, en verlösden ear up disse wyse.
En as y u herinnert wat y bint, dan döt de gnosis uw ouk weaten wår y vord kumt en wår as y hen gåt. So as et Evangely van de Wårheid - ouk evünden by Nag Hammadi, eskreaven döär Valentinus- eskreaven steyt:
" Wy as de gnosis hevt, wet wår ehe vordkümt en wår hee hen geyt. Dat wet he, so as eyne dee drünken ewesd hevt en wear nüchter wördt. As hee dan wear by is, maakt hee syn saken wear up örde. "
Tomas-evangely
Et Tomas-evangely is de name van een olde papyrus, ouk evünden by Nag Hammadi. Der bint dan wal vöäle meyr boken evünden dårsoot, mar disse hevt wat meyr andacht ekreagen. Want geleyrden hebbet uut evoagelt dat dit book eyne van de vrogste christelike skryvery is. Et sol volgens sommige geleyrden sülvs eyrder as de bybelske skryveryen eskreaven weasen. Wårskynlik up papyre edån in de eyrste helvte van de eyrste eywe. Et is up-edeyld in allemåle körte uutspråken en wysheyden van Jesus. Mar der sit geen verhaal in, so as de bybelske evangelyen. Lüde denket dan ouk dat de bybelskryvers, to as sy de evangelyen skreaven, et Tomas-evangely dernåst ehad hebbet. Want vöäle uutspråken bint bynå etsülvde as ho se in de Bybel ståt. Wal hevt et Tomas-evangely, wat de inhold angeyt, meyr med van de gnostik. Wat wear angevt dat de gnostik en de ortodokse leyre in et begin wal up mekare lekken. Mar later uut mekare egröid bint.
Latere gnostiken
Hyruut volgden wear:
Pas wear med et vinden van de olde gnostiske geskrivten bint mensken wear gnostik an gån hangen.
Summer
250px|thumb|Et strand up een summerse dag 250px|thumb|Een summers strand De summer is eyn van de veer seisonen. Et wördt in de weaderkünde beskreaven as de månden juni, juli en augustus up et noordelik halvrund, en december, januari en februari up et südelik halvrund. Et stearnkündig bepålde begin van de summer is de summersünnewende (rund 21 juni up et noordelik halvrund en rund 21 december up et südelik halvrund). De sünne geyt dan döär et summerpunt, de sünne bereikt dee dag de hougste stand boaven de ender en de dag düürt et langst. De summer endig mid de harvst-ekwinoks (rund 23 september up et noordelik halvrund en 20 määrt up et südelik halvrund).
Üm praktiske readenen begint de weaderkündige summer eyrder, up 1 juni up et noordelik halvrund en up 1 december up et südelik halvrund. Dit düürt dan tot 1 september (in et noorden) en 1 määrt (in et süden).
De summer kenmarkt sik döär vry houge temperaturen en relativ weinig neaderslag.
Begin van de stearnkündige summer
Up et noordelik halvrund, in de kummende jåren:
De anegeaven tyd is de plaatselike neaderlandske summertyd.
Up et südelik halvrund beginnen up disse datums de winter.
Eyw
Een eyw, of een jårhunderd, is een periode van 100 jår. Vake wördt edocht dat een nye eyw anvangt by et anbreaken van een jår wårvan et jårtal endigt up 00, byvöärbeald 2000. De twintigste eyw sol dan düren van 1900 t/m 1999. Mär reakenkündig begint een nye eyw by et ende van een jårtal dat endigt up 00; de twintigste eyw löpt düs van 1901 t/m 2000, so is et historisk eseen korrekt en et wördt so ouk underweasen in skolen.
De westerske (= christelike) jårtelling bestünd de eyrste 6 eywen van de jårtelling noch neet, mär wülen tellen disse eywen wel mead. De eyrste eyw besteyt uut de jåren 1 t/m 100, de tweyde de jåren 101 t/m 200 ensovoords. De 20. eyw, dee inmiddels vöärby is, besteyt uut de jåren 1901 t/m 2000. Nådat et jår 2000 afelöypen was begün up 1 januåri 2001 een nye eyw, namelik de 21. (en een ny millennium, namelik de darde).
Land van Cuijk
Et Land van Cuijk is ne gemeynde in de neaderlandske provinsy Noordbrabant. De gemeynde is untstån uut ne fusy van de vöärmålige gemeynden Boxmeer, Cuijk, Sint Anthonis, Mill en Sint Hubert en Grave up 1 januari 2022.
Ragnarök
Ragnarök is in de germaanske mytology et verhaal van de eandtyd van de wearld. Dårin untsteyt nen grouten oorlog, wårby de guden Woden, Donar, Dinksel, Frey, Heimdall en Loki uut de tyd kummet, en rygel natuurrampen untståt en de aerde under water sakket. Dårnå kümt de aerde weader vannys boaven as vrüchtbår land, kummet de oaverblyvende guden by mekander en sal de wearld weader bevolked worden döär twey mensken. Ragnarök is en vöärnaam verhaal in de germaanske mytology en geleyrden maket der al lange study van.
John N. Gray
John N. Gray (17 april 1948, South Shields, County Durham, Verienigd Keuninkriek) is 'n bekende Britse poletiek filesoof en skriever. Hi'j was heugleraar Europees Deanken op de London School of Economics.
Ragnarök
De geböärdenis steyt vöärnamelik in de dichtedda, upsteld in den 13. eywe uut eyrdere traditionele brunnen, en in de verhaaledda, ouk skreaven in den 13. eywe döär Snorri Sturluson. Et wördt beide ragnarök en ragnarøkkr nöömd (oldnoorsk vöär "lot van de guden" of "gudsverdüüstering"). As dat lätste presenteerden et den musikskryver Richard Wagner in 1876 as opera, under den düütsken name Götterdämmerung.
John N. Gray
Skriever
Gray skref vake in The Guardian ('n kraante), New Statesman, en The Times Literary Supplement en hef 'n portie infloedrieke boeken eskreven over poletieke theorie, iene daorvan is Straw Dogs: Thoughts on Humans and Other Animals (2003), hier döt he 'n anval op 't humanisme, wat he zöt as 'n weerldbekieks dat op rilligieuze ideologien is fundeerd. A-j 't Gray vraogt is de wille, en daormet de moraal, 'n illusie en hi'j zöt de meansheid as 'n roofzuchtig soort die aandere levensvörms uutreuit en zien netuurlike umgewing ofbrek. Körte tied terugge har he nog kommentaar op 't utopise deanken van 'n feuruutgaangsgeleuve (sund de Verlichting) en op 'n kristendom, umdat dissent kwamen met de verlössingsgedachte.
Ragnarök
Naamherkumst
Den oldnoorsken samenstelling ragnarok wördt al lange bedisterd. Et eyrste deyl, ragna, is noch neet sou lastig. Et is den tweyden naamvan van regin, wat "de regeyrende machten, guden" bedüdet. By et tweyde deyl wördt et lastiger, ümdat der twey varianten van bekend sint: -rök en -røkkr. Den vroo-twentigsteneysken filoloog Geir Zoëga saggen de beide förme as verskillend en meynden at ragnarök was "den doom of vernetiging van de guden" en ragnarøkkr de "verdüüstering van de guden."
John N. Gray
Skriever
Gray was 'n anhanger van New Right in 'n jaoren tagtig en daornao van New Labour in 'n jaoren neengntig. Teengnsworig zöt Gray 't konventioneelen links/rechts-spektrum van konservatisme en sosjaaldemokrati as nutloos.
Ragnarök
Naamherkumst
Et meyrvold van et selfstandige naamwoord røk hevt verskillende bedüdingen, sou as "untwikkeling, oorsprung, oorsake, verband, lot." Et woord ragnarök in syn geheyl bedüdet dan sou wat as "lätste gudsbestemming."
John N. Gray
Skriever
Sund de jaoren neengntig is Gray feural bekend deur zien studie naor 't muuilike tussen 't pluralisme en liberalisme van Isaiah Berlin. En deur zien sgarpe kretiek op 't neo-liberalisme en de mondiale vri'je markt. 'n zettie eledene har he nog kommentaar op 'n portie belangrieke stroomings in 't Westerse deanken, zo as 't humanisme en 't utopisme, en giet he nöör, wat 't lek, 't ekologisme. Um wat an te halen: hi'j hef zien deanken onder aander 'n bettie van de Gaia-hypothese van James Lovelock over-enömmen. Maa hi'j zöt de toekomst duuster in, umdat he der van uutgiet dat de meanse nie zomaa zol veraanderen. En hi'j deankt dat de ienentwintigste eewe zol wörn belaogd deur oorloongn, met deurdat de netuurlike bronnen zo zaggies an op zult gaon.
Ragnarök
Voluspá
Volgens et dichtsel Voluspá in de dichtedda verlöpt et as volgt:
John N. Gray
Stukkies
Hier 'n antal stukkies uut zien boeken:
''Geestlik lefen is niet ’n zuken naor betekenisse maa ’n bevri’jding dervan. (...) Aandere dieren hebt gien doel in ’t leven neudig. Maa ’t meanslike dier, ’n teengnsprake met zichzölf, kan nie zunder. Wörumme zollen wi’j der nie van uutgaon dat de zinne van ’t lefen ienvoaldig is te ziene?'' -Strohonden-
Ragnarök
Voluspá
De söäns van Mím sölt spöälen, terwyl as Woden med Mím syn höyvd spreakt. Heimdall steakt synen Gjallarhoorn de lucht in en puustet. De wearldboum Yggdrasil beavt en kröänt. Den Jötunn Hrym kümt vanuut et ousten, syn skild vöär sik. In Middelgård wringt sik de slange Jörmungandr döär de sey en warpet dårmed groute gulven up. Den Jötunn-adelaar Hræsfeldr kryst, en med synen skarpen nebben pikket hee an et lyk. Et skip naglfar slöt lös döär de gulven van Jörmungandr en drivt vord. De vüürjötnars kummet up vanuut Muspelheym.
De wårsegster düt wyder dat Jötunheym, et land van de Jötnar, in upstand is en de Æsir sik berådet. De dwargen kröänet by öäre steynen döären. Den jötun Surtr kümt vanuut et süden med syn swaerd feller as de sünne. De rotsen klippen splytet en de jötnarvrouwlüde valt der in.
De guden bevechtet de indringers: Wodan wördt leavend upesluket in syn gevecht med den wulv Fenrir, wårmed syne vrouwe Frigg öäre tweyde groute verdreet te verwarken krigt (den eyrsten was den doud van öären söäne Balder). Wodan syn söäne Viðarr wreaket syn vader döär de kiwwe van Fenrir uut mekander te trekken en em recht in et härte doud te steaken med syne speare. De slange Jörmungandr düt den bek wyd lös en krigt med Donar te maken. Donar, ouk nen söäne van Woden en beskarmheyr van de wearld leyvert nen swåren stryd. Hee krigt de slange doud, mär kan dårnå noch neagen trad setten vöärdat hee selv doud dale valt. Den gud Freyr bevechtet Surtr, mär verleest. Dårnå vlüchtet mensken öäre hüse uut. De sünne wördt swart en de aerde sinket de sey in. De stearns verdwynt, stoum stigt up en vlammen likket an de heamel.
De wårsegster süt de aerde weader boaven water kummen. Nen adeler vlögt oaver nen waterval en jagt up viske by en barg. De oaverblyvende Æsir kummet by mekander up et veld Iðavöllr. Se besprekket Jörmmungandr, de groute geböärdenissen uut et verleaden en de runen. In et grös ligget de guldene spöälstükken wårmed de guden ooit souvöäle wille hadden in Valhalla. De velden groit vanselv weader vul en rype, sunder saien. De guden Höder en Balder kummet by mekander uut Hel, versonet sik en leavet tevreyden samen.
Volgens de wårsegster least den gud Hœnir höltene stökkes üm de tokumst te vöärspellen. De söäns van twey bröders bewoanet de wyde winderige wearld. See süt in Gimlé ne halle med en golden dak, wår as de adel woanen sal en öäre leavens gemödelik leaven sölt. Vers 65 van et Hauksbók in de dichtedda's verwist når nen "krachtigen machthebber" den as "öäver allens regeyrt" en den as van böäventen kümt an et hov van de guden (oldnoorsk: regindómr). Dit lätste wördt algemeyn eseen as ne kristelike tovoging an et gedicht. In vers 66 beskrivt de wårsegster nen draak Níðhöggr, den as med den bek vul lyken döär de lucht vlögt. Dårup löt sik de wårsegster dalesakken. Et is neet düdelik of de wårsegster in vers 66 når de hüdige tyd of nå-ragnarök verwist.
Vafþrúðnismál
In vers 39 van de Vafþrúðnismál wördt de Vanir-gud Njörðr nöömd in verband med Ragnarök. In et gedicht düt Wodan vermumd as Gagnráðr med de wyse jötunn Vafþrúðnir hen en weader wee as et klookste is. Vafþrúðnismál verwist når Njörðr syn ståtus as krygsgevangene in de vrogere Oorlog tüsken de Æsir en Vanir en dat hee weader kummen sal under de wyse Vanir te koste van de mensken.
In vers 44 vrögt Wodan an Vafþrúðnir wee van de mensken de beroomde Fimbulwinter oaverleaven sal. Vafþrúðnir antwoordet in vers 45 dat dat Líf en Lifþrasir weasen sölt. Dee versteaket sik in et Hoddmímis holt en drinket van de morgendauw. See sölt geslacht up geslacht an nåwas krygen. In vers 46 vrögt Wodan wat vöär sünne as der kümt nå at den wulv Fenrir de hüdige sünne upesluked hevt. Vafþrúðnir verkundiget dat Sól ne dochter krigt vöärdat Fenrir öär gript. Dee dochter sal nå Ragnarök öäre moder syn pad volgen.
In vers 51 verkundigt Vafþrúðnir dat nå et uutdöäven van Surtr syne vlammen, Wodan syne söäns Víðarr en Váli in de tempels van de guden leavet. Donar syne söäns Móði en Magni sölt de hamer Mjöllnir draegen. In vers 52 vrögt den vermumden Wodan an de jötunn wat der van Wodan terechte kummen sal. Vafþrúðnir segt dat 'den wulv' Wodan sal upeaten en dat Víðarr em sal wreaken döär in en gevecht syne kolde kiwwe uut mekander te trekken. Wodan hevt dårnå noch eyne vråge vöär Vafþrúðnir: wat segt Wodan teagen synen söäne vöärdat hee syn doudsvüür maket? Dårdöär krigt Vafþrúðnir döär dat hee med Wodan selv te maken hevt. Hee segt dat "Wodan den wysten van alle weasens is" en dat enkel Wodan dat kan weaten. Wodan synen boadskap wördt seen as ne ankundiging van de weaderupstanding van Balder nå Ragnarök.
Iesselstein
Iesselstein is ne stad en gemeente in de Nederlaandse previnsie Utrecht. De gemeente hef 34.008 inwonners, bron: CBS) op ne oppervlakte van 21,62 km² (woarvan 0,46 km² water). Iesselstein dankt zienen name an den Hollaandsen Iessel.
Geskiednis en architektuur
Iesselstein ontstond as naederzetting in de buurte van kasteel Iesselstein, dat in 1279 veur et eerst wodden eneumd, toon et in et bezit kwam van Gijsbrecht van Amstel, heer van Iesselstein, den zich loater ok Gijsbrecht van Iesselstein ging neumen.
Vermeudelek tussen 1331 en 1360 kreg et darp stadsrechten. Umstraeks 1390 wierd et ommuurd, meugelek veur de tweede kere. In 1418 wierd et verwoost deur de Utrechters en in 1466 deur bendes uut Gelderlaand. Bi-j den wederopbouw noa 1466 wierd ne gebeed ommuurd dat moar half zo groot was as doarveur: et gebeed evormd deur de wiek Ni-jpoorte van noe veel doarbuten. De 15e-eeuwse grachte is doar nog, moar vanof 1852 bunt de muren grotendaels of-ebrokken. In 1551 kwam Iesselstein in et bezit van Willem van Oranje as gevolg van zien huwelek met Anna van Egmond en Buren.
De Hervormde Karke Iesselstein, eurspronkelek gewi-jd an den heiligen Nicolaas van Myra en esticht deur Gijsbrecht van Amstel, kump deels uut 1309, moar is grotendeels laat 15-eeuws, woarschienlek n gevolg van de verwoostingen in 1466. In de karke bevund zich n grofmonnument met doarop veer leggende beelden, woarunder ene van Gijsbrecht.
Den karktoorn kwam vermeudelek kloar in 1535 en is woarschienlek ebouwd under leiding van den architekt Alessandro Pasqualini uut Bologna. Hi-j geldt as ene van de belangriekste veurbeelden van vrogge Renaissance-architektuur in Nederlaand. Den opvallenden spits is n Amsterdamse Skole (bouwstiel) ontwarp van architekt Michel de Klerk, dat noa zienen dood wierd uut-ewarkt.
Den Rooms-kattelieke Sint-Nicoloasbasiliek kump uut 1885-1887 en is ne grote neogotiese karke noar ontwarp van architekt Alfred Tepe.
Kasteel Iesselstein wierd in 1417 ofebrokken, moar rundumme viefteg joar later herbouwd in opdracht van Frederik van Egmond. In 1888 wodden et opni-j ofebrokken, op den toorn noa.
Rundumme 1815 wierd Iesselstein, tot dan ne zelfstandige baronie, bi-j de previnsie Utrecht edoane. Tot wiet in de 19de eeuwe greujden de stad neet völle. Rundum 1865 had Iesselstein moar 3.275 inwonners. Veural noa 1945 breidden de stad zich stark uut, ok an de andere kante van den Hollaandse Iessel.
Oaverege informasie
Iesselstein is underdael van de agglomeratie Utrecht. Op et groondgebeed van de gemeente steet den Gerbrandytoorn, better bekaend as den zender Lopik.
Vereniging Oudheidkamer Twente
n Vereniging Oudheidkamer Twente is n onderzuuks en kenniscentrum veur de geschiedenis van veural Twente det opericht is in 1905. De vereniging hef n unmeunig grote verzameling oald spul det in bruukleen is egeven an museum TwentseWelle. De beuke en penningen, oaver onder aandere de Wederdopers bint van internationaal belang. Vandaag de dag organiseert de Oudheidkamer Twente veural leezingn en excursies. Doarnoast is de vereniging de uutgever van t tiedschrift 't Inschrien det uutkump sinds 1968.
Barcelona
thumb|right|250px|Kollazie van Barselona. Boawnan [[22@ Zaakndistrikt, leenks in middeln de Sagrada Família-koarke, rechts in middeln et Camp Nou-stadion, leenksoonder Kasteel van de dree draakn, -middeln Palau Nacional en rechts et W Barcelona-hotel]]
Barselona (offisjele skriefwieze: Barcelona, oetsprekn as barse-LOOna), in et Katalaans en in et Kastiljaans ), is de heuwdstad van Katalonië en de éénnoa-grötste stad van Spanje noa Medrid. Barselona hef 1.620.943 inwonners op ne oppervlakte van 101.4 veerkaante kilometer. Et versteadelikte gebeed van Barselona strekt skoonwal töt wied boetn de stadsgreanzn. Hier wont 4,5 miljoen inwonners op 803 kilometer in et veerkaant.  . Doarmet is Barselona et op vief noa dichtstbevolkte gebeed van Europa, op Paries, London, et Ruhrgebeed, Medrid en Milaan noa. Et is de grötste metropool an de Middellaandse Zee. Et ligt an de kust tusken de oetmoondingn van de riviern Llobregat en Besòs en ligt op et westn teegn n boargraand Serra de Collserola, den't 512 meter hoge is.
Barselona wör stichtet duur de Romeinn. Et wör al rap de heuwdstad van et Groafskop Barselona. Noa at et wör inliewd bie et Keuninkriek Aragon, wör et de belangriekste stad vuur de Kroon van Aragon. De stad is verskeaidene moaln beleagerd. Et hef ne rieke kultuur en is doarumme n belangriek middelpeunt vuur kultuur en toerisme. Vuural belangrieke arzitektoniese woarkn van Antoni Gaudí en Lluís Domènech i Montaner trekt völle volk. Disse geböwwe stoat op de wearldoarfgoodlieste vna UNESCO. Et heuwdkantoor van de Mediterrane Unie zit in Barselona.
In 1992 wördn dr in Barselona de Olympiese Spöln ehooldn. Doarnöast zeent dr regelmoatig belangrieke vergaderingn, sportgebuurns en kulturele oetstallingn in de stad. Barselona is vandeage n dag ene van de grötste toeristntrekkers van de wearld en spölt op wearldnivoo ne belangrieke rolle in haandelszaakn, kommersie, vermaak, media, mode, keunst en weetnskop. Hierduur steet Barselona te book as wearldstad. Et is de op dree noa belangriekste economiese stad van de EU, met ne oetvoor van € 177 miljard. Barselona is een middelpeunt vuur transport, met nen belangriekn haawn en n vleegveeld wat mear as 35 miljoen reaizigers per joar krig. Et hef n oetgebreaid weagn- en spoernetwoark.
Konvenant neadersassisk
Et konvenant neadersassisk (officiele neaderlandsktalige titel: Convenant inzake de Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische taal) is een politik instrument üüt 2018 vöär erkenning en stimulering van de neadersassiske taal in Neaderland.
Et konvenant "erkent de regionale taal neadersassisk as een weasenlik, vulwaerdig en sülvstandig underdeyl van de taalsystematik binnen Neaderland". De partyen geavt an üm höär in te spannen en in de mande te warken üm et neadersassisk te beholden en et gebrüük dervan te bevörderen. Dit is alleynig neet rechterlik ofdwingbår.
In de tekst wördt benådrukt dat et konvenant neet bedoold is vöär de tötstandkoaming van nye verplichtings, mar vöär bevördering van de taal döär 'de neadersassiske oaverheiden'. De minister van binnenlandske saken kan dårby een anvüllende rulle spöälen.
Et konvenant löpt vöär unbepålde tyd, en de warking dervan wördt binnen twae jår nå inwarkingtreading bekeaken.
Vöärgeskydenisse
Et neadersassisk was in 1998 al erkend under et europeesk handväst vöär streaktalen of minderheidstalen. De taal is erkend under deyl II van et handväst, wat minder verplichtings töt behold en bevördering van de taal inholdt as deyl III (wat bevöärbeyld up et Freesk van toupassing is). Jårenlang hebbet de neadersassiske pervinsiale oaverheiden elobbyd by de ryksoaverheid vöär erkenninge under deyl III, mar dår is et neet van ekoamen, vöäral uut angst vöär varregånde verplichtings.
In plaatse dårvan is der et konvenant neadersassisk ekoamen. Eyne van de bedingings is dat et behold en de bevördering van de taal neet töt nye wet- en regelgeaving mag leiden. Et konvenant wes up de möägelikheden dey der al bint under de hüdige wetgeaving; de Wet up et primaire underwys bevöärbeyld steyt et al to ümme les te geaven in een regionåle taal of streaktaal wår dey een levende taal is.
Panentheïsme
Panentheïsme (Greeksk: pan=alle, en=in en theos=god) is een kykwyse dat God eyne is med et heyle heylal, dat et heylal een deyl is van God en dat God den dryvenden kracht in et heylal is. Mar anders as et panteisme is God neet etsülvde as et heylal. Want God is vöäle meyr as het heylal. Hee warkt döär de dinge hen en steyt der ouk büten. So as, as y et van üüt traditionele wyse kykt; de sele in et lichaam sit en döär et lichaam hen warkt en düt, mar de sele ís et lichaam neet.
Vöäle ortodokse christenen vindet dit mar een eng idey en willet et neet annemmen, ümdat et volgens ear neet samen kümt med et beyld dat den Bybel van God gevt.
Huusmosse
thumb|250px|Een huusmosse thumb|Huusmosseneiers De huusmosse (Passer domesticus) is een klein zangvoegeltjen dee beheurt tot de femilie van de mossen (Passeridae).
Kenmarken
Een huusmosse hef een griesbrune kleur en een krachtige snavel. Mannetjes en wiefjes hemmen welende kleuren: 't mannetjen vuilt wat meer op en hef meer contras in zien verenkleed, hij hef een grieze kroene en een zwarte bef, tewiel 't wiefjen strepen op de rogge hef mit een egaole lochte bors. Allebeie de geslachen hemmen een streepjen bie de ogen zitten. Ze wonnen ongeveer 14 tot 16 centimeter groot en weeg hooguut dartig gram.
Verspreiding
Huusmossen bin aorige cultuurvolgers. Ze hemmen der eigen werschienlijk in de prehistorie verspreid, deur de uutbreiding van de laandbouw van de meens te volgen. Huusmossen bouwen der nessen grege onder dakpannen en in gaoten in de muren of in bosjes. Ze leven grege in groepen en koemen vake in zwarms veur.
Nedersaksisch
Der wonnen in 't Nedersaksisch meestentieds gien onderscheid emaak tussen soorten mossen, ze wonnen vake gewoon mossen, morsen, enz. eneumd. Hieronder zie-j een paor aandere dialekwoorden veur de huusmosse.
Uutgaonde verwiezingen
Sparrow
Witte Peerden
Witte Peerden (Nederlaands: Witte Paarden) is een buurtschop in de gemiente Steenwiekerlaand in de Nederlaandse perveensie Overiessel. De buurtschop lig ten noordwesten van Steenwiek en de perveensiaole weg N761, plaetselik bekend as de Steenwiekerweg. In 2008 woonden d'r 160 meensen.
Bi'j Witte Peerden lig een brogge over de A32 en de spoorverbiending Steenwiek - Wolvege.
Geschiedenis
Deur et zaand dat in de leste iestied op-estouwd wodden en zogenaemde stouwwallen vormden, is et gebied rond Witte Peerden barre heuvelachtig.
De naeme Witte Peerden komp van een harbarg an de weg tussen Zwolle en Liwwadden, daoraj konnen slaopen en daoras ok de peerden op stal ezet en verzorgd konnen wodden. In 1953 besleut de gemienteraod van de toenmaolige gemiente Steenwiekerwold de buurtschop de naeme van de harbarg te geven.
NettPlatt Neddersassen
NettPlatt Neddersassen is een sociaol netwark van lu die as heur in de Duutse dielstaot Nedersaksen inzet veur de Platduutse spraoke. 't Netwark is een onderofdieling van de Niedersächsische Heimatbund en wördden op 22 mei 2008 op-ericht op de Neddersassendag in Nordenham.
Ien van de eerste acties van NettPlatt Neddersassen hef een oproep ewest um 't Platduuts een bètere stee te geven in 't onderwies in Nedersaksen. In de op 10 juli 2008 uutebrochte Stellungnahm to Plattdüütsch in’t Bildungswesen stelden NettPlatt Neddersassen drei menieren veur um 't Platduutse onderwies an te fietern:
Lieste van kastelen in den Achterhook
Kastelen in den Achterhook
In den Achterhook stoat vandage nog völle kastelen en havezathen, moar der bunt der nog völle meer vort egaon de lesten eeuwn. Hier ne lieste mit zowal bestaonde as vort egaone kastelen en havezathen.
NettPlatt Neddersassen
't Platduuts erkent en steunt ze in Nedersaksen onder diel III van 't Europees Haandvest veur regionaole talen of talen van minderheden.
Lieste van kastelen in den Achterhook
Kastelen in den Achterhook
(Dizze lieste is nog neet kloar)
Harm Koops
Harm Koops (Assen, 1914 - 1977) was een Drèentse onderwiezer en Drèentstalige schriever.
Koops gruide op in Eksel. An de kweekschoele in Coevern volgde hij een onderwiezersopleiding. Vanof 1940 gaf e les in Den Haag. Hij leerde daor deur veur logopedist en kwaamp te warken an de School voor slechthorenden en spraakgebrekkigen.
Hij was lange tied gengelachtig. Nao zien ofkeuring in 1967 verhuusde hij mit de vrouwe naor Leeg-Soeren an de zuudoostraand van de Veluwe. Van toen of hef e haost niet meer eschreven; in plaatse daorvan pakte e 't schilderspenseel op.
Koops zien eerste gedichten verschenen in 't blad van de Drèentse verieniging van Den Haag. Hij was slim actief in dizze verieniging en wördden ok redacteur van 't blad. In 1953 wördden e lid van de det jaor operichte Drentse Schrieverskring en van 't Drents Genootschap. Wark van hum stund in de Drentse schrieversalmanak, Oeze Volk en Maandblad Drenthe. Hij schreef veurnamelk treditionele netuurpoëzie en anekdotische (gelegenheids)gedichten, vast van maot en riem.
Koops zien gedichten wördden in 1983 deur de Drèentse schriever Gerard Nijenhuis ebundeld onder de titel ''Harm Koops. Drent in de vrömde. Verzaomelde gedichten bij 'n kaander braacht en van een verantwoording veurzien deur Gerard Nijenhuis''.
Citaot
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> De klompen maakt 'n haalve drei, en met een briede zwei ploft 't wit wied open, met 'n klap as doffe dunder. IJ kunt de droppels zien in wiede kring tot under de appelboom. En weer, en weer, weit blaank en bol het wasgoed. De maande is vol, 't Kan an de lien.
Die, an de waslien vuult zuk zo riek, ze bint op een feest en de wind mak meziek. Jongs en wichter daanst in de wind zo woest, zo wild, zo mal... An 't end van de lien speult de boks van 'n kind As in 't veurjaor 'n kalf veur 't eerst oet de stal.
Uut Harm Koops zien gedicht 'Wasdag', in: Klaas Kleine, Lukas Koops, Gerard Nijenhuis en Emmy Wijnholds (red.) (1994), Maandewark, Drèentse verhaolen en gedichten, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (blz. 131-132)
Fiedeldans
Fiedeldans is een zeldzame neurelogische ziekte dat ook wel Chorea van Sydenham eneumd wördt. 't Kump veural bie kienders veur en wördt in verbaand ebröngen mit acute reuma nao streptokokkeninfecties van 't serotype Lancefield groep A en kenmarkt zich deur schokkerige bewegingen van 't gezichte of arms en benen. De symptomen hollen meesttieds een paor maonden an en verdwienen dan.
De ziekte is verneumd naor de vierde eeuwse Siciliaanse Sonde-Vitus. Binnen de kattelieke tredisie wördt Vitus ezien as één van de veertien heilige helpers, heiligen dee an-eroepen wier um bepaolde ziektes te genezen. In 't geval van Vitus, veural bie zenuwandoeningen. Vitus is daornaos de bescharmheilige van dansers, zangers en mensen mit epelepsie.
De term fiedeldans wördt ook wel gebruukt veur sonde-jansziekte.
Brummen
Brummen is n plaatse en gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 20.948 inwoners (bron: CBS) en hef n oppervlakte van 85,01 km² (waovan 1.04 km² water).
Geschiedenisse
t Gebied van de gemeente Brummen kent al ruum 2.000 jaor bewoners, mar aover die oldste geschiedenisse is niet zovölle bekend. De name Brummen duukt veur t eerst op op n akte waorin n antal landeriejen eschonken worden van graaf Wrachari an Liudger. In die akte hebt ze t aover Brimnum, in 794. Dit jaortal wörd gebruukt as de ontstaonsdaotum van de gemeente, zodoende was 1994 n feestjaor waorin t 1200-jaorig bestaon groos evierd wier. In 1865 was de spoorwegverbinding klaor, töt die tied kwammen postwagens en postkoetsen vake bie Brummen an, via de weg van Arnem naor Zutfent. Veur 1800 was Brummen de heufdplaatse van t Veluwse ambt Brummen, dat beston uut de karspels Brummen en Hall. Sommigen zeggen ok wel dat de name 'Brummen' van t woord brummel kömp (n soort vrucht), der gruuien in de umgeving van Brummen inderdaod naor völle brummels.
Aoverige kernen
Broek, Kortenoever, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim, Oeken, Tonden en Voorstonden.
De meuite weerd um te bekieken
In Brummen staon de twee grootste mammoetbomen van Nederland.
Fraankiese Riek
right|thumb|Kaort van 't Fraankiese Riek 't Frankische riek (Latiens: Regnum Francorum, (Keuninkriek der Franken); later Imperium Francorum, (Keizerriek der Franken)) war 't gebied det tussen de 3e en 10e eeuwe deur de Franken bestuurd werd en wölke snelle uutgreuien töt 'n grootmacht.
't Frankische riek har nao de val van 't Romeinse Riek et roer oaver-eneumen van de Romeinen en beheersen daordeur 'n groot diel van Europa. Et keuninkriek werd onderverdield in meerdere subkeuninkrieken, iets wat de politiek nog eeuwen zollen beheersen. De verdieling van 't ienorme riek nao de dood van de heerser waoren echter nog ingriepender en de resultaoten bint töt de dag van vandage te zien. Merowingers en Karolingers volgden mekare op in 't keuningsskap
Ok war 't Frankische riek vrantwoordlijk veur et verspreiden van 't Katholieke geleuf in heel Europa.
Et heugtepunt van 't riek war onder Karel de Grote, begun van de 9e eeuwe. Zien arfenis veul uutiene, waordeur ienerzieds et Frankenriek ontstund, wat wie now kent as 't hudige Frankriek, en 't Heilige Roomse Riek, ok wel bekend as 't hudige Duutslaand.
Overname van 't Romeinse Riek
Vanof 257 begunnen zie et Romeins grondgebied binnen te vallen. De Franken waoren lange nie de ienigste stamme dee 't Romeins gezog ondermijnden en 't Romeinse Riek har dan ok de grootsen meuite umme ze terugge te dringen. Zölfs de zeeën waoren nie veilig vanwegen de piraoterieje van de Franken. Mar de Franken waoren ok 'n veurdiel veur Rome want ze waoren gebruukbaar as huursoldaoten tegen aandre stammen. In 358 kregen de Franken dan ok toestemming van de Keizer Julianis um zich as foederati (bondgeneuten) op Romeins gebied in de Scheldevallieje en tussen de grote revieren te vestigen, met name in Toxandrië.
Tussen 300 en 400 werden d'r al neud-edwungen groten antallen Germaonen onder de numer van foederati de greensstreken toe-elaoten. In 355 werd an de Franken al vestiging in dielen van zudelijk Nederlaand en Vlaonderen toe-estoane op veurweerde det zie mit zollen hölpen de greense te verdedigen, wat ze veur 'n diel ok deuden. Geliedelijk an werd de invluud van de Romeinse 'bondgeneuten' in 't leger groter. Naos 't leveren van stieds meer Germaonse troepen an 't Romeinse leger greuien tegelieke ok 't antal offecieren van 'barbaorse' ofkömst an. Bie de ´foederatie´ verdragen muchten de Germaonen dikwijls onder hun egen keunings dienen. Dizze Germaonse 'offecieren' benutten hun inlieving in 't Romeinse leger um snelle 'heugerop' te kom. Nao 'n paor generaties bestund 't Romeinse leger veur 'n groot diel uut Germaonen en war de legertop zölfs grotendiels Germaons.
De staotus as foederati gaven de anwezigheid van de Franken 'n legetiem tintie, mar in warklijkheid harren de Romienen weinig te zeggen oaver waor de Franken zich wollen vestigen. De Franken namen de vrieheid umme de kregen toestemming iets rumer te interpreteren en bezetten al snelle de hele previnsie Germanie Inferior ('t hele hudige Nederlaand beneden de revieren, België en 't hudige Rijnlaand), waorbie de Romeinse en romantiseerde bewoners op de vlucht göngen of werden onderwurpen an de nieje Frankische elite. Hun machtscentrum vestigen ze in de stad Doornik. Hun expansie richten zich vervolgs varder op 't nog stieds welvaorende gebied in 't zuden, en zo vereuveren de Merovingische keunings geliedelijk an Gallië töt an de Seine.
De Merovings (447–751)
Met 't bestijgen van de Frankische troone deur Merovech en 447 begunne wie met de Merovingische dynastie den 't Frankische Riek töt 751 zollen regeren. Et duren wel nog töt 482, et jaor waorin de berumde keunink Clovis de Frankiche troone bestegen, det alle Franken onder iene leider verenigd waoren. Hie wös zien tegenstaanders te verslaon en wön daormet de allenheerschappieje. Tien jaor nao 't ofzetten van Romulus Augustulus as leste Romeinse keizer in West-Europa verslöt Clovis in 486 de 'Romeinse generaole' Syagrius (egelijk 'n plaastelijke kriegsheere) bie Lutetia, 't hudige Paries, zodet de res van Gallië in zien haanden veul. Paries is sinds Clovis ok 't bestuurlijke centrum van 't Frankriek.
Onder invluud van zien Bourgondische gemalin Clothilde bekeren Clovis zich töt 't Christendom. Clovis’ besluut um te kiezen veur de Katholieke Karke in plaas van 't Arianisme, zo as de mieste Germaonse stammen har edaon, was van groots belang. Hierdeur konnen e rekenen op de steun van de Gallo-Romeinse Aodel de en Katholieke Karke tegen de ‘heidense’ Arianen; de christelijke variant die de mieste aandere Germaonse stammen anhöng.
De veroveringen van 't gebied der Alemannen war zo goed as compleet tegen 502, en hierbie nemp echter enkele bescharmde gebieden deur de Ostrogoten een uutzunderink. Hiernao werd Bretagne töt aovergaove edwungen. De leste veroverink van Clovis war Aquitanië det e innam van de Visigoten in 507. Allinnig de tussenkomst van de Ostrogoten weerheulden de Franken d'rvan um 't gehele Visigotische keuninkriek te veroveren. De campagne resulteren in 't Romeins consulschop van 't Oost-Romeinse Riek veur Clovis wat de claim det 't Frankisch Riek de opvolger was van 't West-Romeinse Riek 'n groteren geleufweerdigheid gaven.
Mar, deur det stieds mar weer verdielen van 't riek waoren d'r in feite drie verskillende Frankische keuninkrieken ontstaone: Neustrië in 't westen, Austrasië in 't oossen en Bourgondië in 't zuden. Randgebieden as Bretagne, Aquitanië, Alemannië, Thüringe en Beieren probeerden vake hun onofhaankelijkheid terugge te kriegen en de asmar deurgaonde burgeroorlog tussen de Merovings gaven hen daor dan ok meerdere meugelijkheiden veur.
De Merovingische keuninks voerden een bulte an oorlogen (vake juuste tegen mekare in vörm van burgeroorlogen tussen Merovingische familieleden um de heerschoppieje oaver 't hele Frankische riek) en völle van dee keuninks störven op 't slagveld of ok zekers bie 'n moordanslag van concurrenten, dit deuden zie vake véúr det de betreffende keunink een opvolger (zeune) harren ekregen of aanders war die opvolger vake nog 'n kiend det nog nie zölfstaandig konnen regeren. Zie verleuren daordeur nie allinnig laand mar ok macht. De post van Hofmeier of Major Domus werd creëerd umme et keuninkriek te regeren tötdet de keuninks volwassen waoren, mar umdet et 'n post war dee permanent bleef en zölfs arfelijk werd waoren de Hofmeiers op 'n duur egelijk degienen die de echte macht harren oaver 't Frankische Riek, zölfs wenneer de keuninks volwassen waoren ewörden. Nao de Slag bie Tertry tussen de Hofmeiers van Neustrië en Bourgondië tegen die van Austrasië, Pepijn van Herstal, werd Pepijn de allinheerser oaver 't gehele Frankische Riek.
De vrogge Karolingen: van Karel Martel töt Karel de Grote
Nao det Pepijn van Herstal in 714 störven werd zien klenzeune, Theudaold, de nieje Hofmeier. (Dizze post dee war creeërd umme et Riek te besturen war ondertussen zo machtig ewörden det d'r zölfs ok deur jongeren konnen wödden arfd, maak gien donder of zi'j volwassen waoren onie.) Pepijns butenechtelijke zeune, Karel Martel, was 't hier nie met iens en werd in Austrasië töt Hofmeier uut-ereupen. De legers van Theudoald en Karel bevöchten mekare tiedens de now uut-ebreuken Frankische Burgeroorlog (715-718) wölken Karel wössen te winnen en maken zo de weg vrie veur de dynastie der Karolingers, dee de titel Keunink der Franken van de Merovings aovernemmen zollen.
Textiel
thumb|right|300px|Textielverkoper in [[Karachi, Pakistan]] Textiel, linngood of stof is n buugzaam ewöawn materiaal, emaakt van n netwoark van natuurlike of keunstmoatige vezels, dee't meesstieds droad of goarn eneumd wordt. Goarn wörd emaakt duur roewe vezels van wol, vlas, katoen of aander spul te spinn töt lange dröa. Doarmet wordt dan linngood evörmd duur de vezels te weawn, breain, haakn, knupn of saamn te drukn.
De vezels köant wordn emaakt van materiaal van deers (hoar, wol, hoed), en plaantn (hennep, jute, ezw.). Seend t 20ste joarhoonderd is doar ook nog keunststof materiaal bie te rekn.
t Verskil tusken de wöarde linngood en textiel zit um dr in at textiel slöt op onbewoarke lapn, terwiel linngood al kloar is emaakt vuur gebroek.
Geskiedenisse
Ne oontdekking van gedreugde vlasvezels van roond de 34.000 v.Kristus in nen grot in Georgië, wiest oet at textielachtig materiaal al in de ooldheaid emaakt wördn.
Textielmaakn is n haandwoark wat duur industrialisasie en nieje produksietechniekn onmeundig grootskoalig is ewördn. Dr is skoonwal vuur de heuwdtechniekn in de textiel, zo as platn -, keper-, en satienbeending, nit völle veraanderd.
De Inka's maakn al doezenden joarn Khipus van vezels van proteïne, zo as ne spunn droad van wol of hoar van kameelachtigen as de alpaka, lama en kameel, of van ne sellulose zo as katoen. Khipoes zeent ne riege kneupe in n stukn droad. Eerst wör dr edacht at ze gebroekt wördn as n soort telhulp bie geeldzaakn, mer niej oonderzeuk wis oet at dr wal es mear achter kan zitn. Khipoes wordt in museums op dezeelfde wieze behaandeld as aandere textielsoortn.
Vanof t 15de joarhoonderd wörd textiel aal belangrieker, en t was vanof dee tied de grötste tak van industrie. Heanig an köm de hoesweawerieje op in Europa. Vanof t 17de joarhoonderd warn hele families gangs in de textielindustrie. Nöast t boernewoark, wat ook gewoon duur mos goan, deedn de leu in thoes weawn. Eens in de zovölle tied köm dr dan n hearskop t gewöawne spul metnemn vuur nen bepoaldn pries.
De gröttere steadn in Tweante hebt öare riekdom vake te daankn an textielniewerheaid. De grote textielbaronn Ter Horst (Riessen), Van Heek en Ten Cate, zaggen de woarklust in Tweante en leutn grote fabriekn bouwn, woer't grote deeln van de plaatselike bevolking woark hadn. Disse fabriekn kömn in de zeuwntiger joarn van t 20e joarhoonderd allemoal op t gat, duurdet dr in Azië völle goodkeuper woarkvolk te kriegn was, en alle produksie heanig an doarhen verplaatst wör.
Gebroek
Met textiel wörd heuwdzakelik kleare maakt, mer ook bedngood, haanddeuke en aander badspul um oe of te dreugn en te wasken, en dreagtasken. Doarnöast köant dr ook netn van wordn emaakt vuur de viskerieje, of valsköarme um met oet n vleegtuug te springn.
Gerrit Dannenberg
Gerrit Dannenberg (ook bekeand oonder zinnen Riessensen skeeldnaam Gait van de Tute of Gait van Jejoos) is nen vuurmoalig skoolmeaster oet Riessen in Tweante en skriewer in et Tweants.
St Francisbaai
thumb|n Lochtfoto van St Francisbaai thumb|De kanalen van St Francisbaai thumb|De Zaandrivier tussen St Francisbaai en [[Oesterbaai]] St Francisbaai (Afrikaans: St Francisbaai, Engels: St Francis Bay; vake aofekort tot St Francis) is een van de darpen van de plaotselike gemeente Kouga en völt onder de distriktsgemeente Cacadu in de Oost-Kaap van Zuud-Afrika. St Francisbaai is n redelik niej darp, dat uut wele boerderiejen is ontstaon.
Gerrit Dannenberg
Loopbane
Dannenboarg begun as leraar Neerlaands op de middelbere skole en as journalist vuur et Tweantse blad 'n Roskam. Hee is rechtevoord 'n direkteur van et Riessens Museum. Doarnöast is hee in 'n deenst bie de Gemeente Riessen-Hoolten, as Buitengewoon Ambtenaar voorde Burgerlijke Stand (BABS). Dat leste dut hee op verzeuk ook in et Riessens.
Seend 2008 hef hee een eagen tekstbureau, woerin as zinnen dochter Marieke ook metwoarket. Vuur opdrachtgevers skrif hee folders, brochures, toosproaken, webteksten en persberichten in Hollaands. As oondernemmers dat weelt köant zee alle skriefwoark ook ummezetten in Tweants.
Tweants woark
Dannenboarg dut allerhande aktiviteiten in de bene helpen vuur et Tweants. In Riessen organiseren hee alle joaren 'n Tweantsen Oawend. Med zien moat Arie van Peardejan gavven hee alle joaren Tweantse cursussen, woerin at niejkommers in Tweante van allens oawer de kultuur en sproake te weten komt, en woerin at de vaste inwonners öare kunnigheaid met t Tweants wat anhalen köant. Bie de Kreenk vuur de Twentse Sproake bleus hee et inedutte ledenkwartaalblad Bodbreef niej leawen in, woervuur as hee regelmoatig biej bedriewe angeet um leu oawer öaren zaak te interviewen en te kieken wat zee met et Tweants hebt. Doarnöast skrif hee regelmoatig nen column vuur Hart van Rijssen-Holten en Twentesport.com en is hee nen Platten BABS, nen Buitengewoon Ambtenaar voor de Burgerlijke Stand, woermet as hee trouweriejen op verzeuk in et Riessens an mekaander kuiert.
St Francisbaai
Buurten
t Darp is verdeeld in zes buurten:
Gerrit Dannenberg
Tweants woark
In 2007 köm zien eerste book Harakierie oet; nen verhalenbeundel in et Tweants en in et Neerlaands. In 2007 wun hee de anmodigingspries van et domoalige TwentseWelle. In 2021 gavven hee met Gerrit Kraa ne kleine verhalen- en gedichtenbeundel Taandtoargerieje oet, kort vuur at hee met een oawerzettingsproject terechte köm, oonder de name Eczeem. Hierin dut hee gedichten van bekeande skriewers dee't em anspreuken aandersumme oawerzetten; Nederlaandse in et Riessens en aandersumme.
St Francisbaai
Geschiedenisse
Veurdat de Europeanen der gungen woenen, wördden t gebied bewoend deur de Khoi. De naam van dit darp kömp van de Portugese ontdekkingsreiziger Manuel de Perestrelo die in 1575 St Francisbaai zien naam gaf. In Santereme (n buurte in St Francisbaai) bin der n paor San-skeletten evunnen, disse skeletten bin 5180 jaor oud. t Darp is ontstaon rond 1950. Van de Portugese invleujen is niet zoveule te marken, t enigste wat nog an Portugal en t Middellaandse Zeegebied döt denken bin de Spaans- en Portugeesachtige straotnamen en bouwstiel in Santareme.
Gerrit Dannenberg
Tweants woark
Wieders is hee met een poar aandere Riessenders gangs um wat Biebelbeuke van 'n Tweantsen Biebel in et Riessens inesprökken te kriegen, zodat de Riessenders 'n Biebel in de egene sproake köant lusteren.
St Francisbaai
Geschiedenisse
Kaap St Francis is n ampart darp dat vake tot St Francisbaai erekend wörden. Vrogger heetten t Kaap-Serras en wördden oek ontdekt deur Manuelo de Perestrelo. t Is n plekke waor veule surfers naortoe koemen.
Nerviërs
thumb|340px|[[Gallië rond de 1e ieuw v.Chr., mit tussen Schelde en Samber 't gebied van de Nerviërs]] thumb|300px|'t Middelieuwse bisdom van [[Kameriek (Cambrai) was ebaseerd op de Romeinse civitas van de Nerviërs]] De Nerviërs (Latien: Nervii) waren rond 't begun van de jaortelling en in de eerste ieuwen daornao een Germaanse stam die lèefde in 't hudige België en Noord-Fraankriek. Ze waren ien van de stammen die deur de Romeinen de Belgae enuumd wördden, een verzamelname veur de Keltische en Germaanse bewoners van Gallia Belgica.
Gebied
In de tied van de veraovering van heur gebied deur Julius Caesar lèefden de Nerviërs in wat now 't middenstok van België en een stok van Fraans-Henegouwen in Noord-Fraankriek is. Ten westen van heur hadden de Nerviërs de revier de Schelde en ten oosten de revier de Samber. Ze hadden 't veur 't zeggen op een belangriek part van de Via Belgica, de grote heerweg van Colonia Agrippina (Keulen) naor Samarobriva (Amiens).
Cultuur
Wat der bekend is aover de Nerviërs, kump miest uut de Romeinse geschiedschrieverije. Volgens Caesar waren de Belgische stammen de dapperste van Gallië en waren de Nerviërs van alle Belgae 't drokst op stried. As der houwerije was, reisden Nervische kriegers wal ies hiele enden um mit an te kunnen doen.
Caesar miende wieder det ze, as volk in 't varre noorden, nog relatief onbedörven waren deur de beschaving. Heur cultuur nuumde hij spartaans: ze drunken gien alcohol, want um dapper te wezen mus ie der de kop bij holden. Handelaars van buten hölden ze niet van. Hegen waren typisch veur heur laandschop, wat meneuvels veur vijaanden te peerd lastig mus maken; de Nerviërs zölf vöchten niet te peerd.
Geschiedenis
De Nerviërs maakten diel uut van een verbond van Belgische stammen die heur in 57 v.Chr. tegen Caesar verzetten. Ok deuden ze in 54-53 v.Chr. mit an een mislokte opstaand tegen de Romeinen onder Ambiorix, leider van de Eburonen. An dizze opstaand deuden verscheiden kleinere stammen mit die onder Nervisch bewind stunden. Naodet 't gebied van de Nerviërs bij 't Romeinse Riek wördden edaone, raakte de stam staorigan eromaniseerd.
't Rond 30 v.Chr. estichte Bagacum (Bavay), now in Noord-Fraankriek körtbij de Belgische grèenze, diende as heufdplaatse van de Romeinse civitas van de Nerviërs. Nao anvallen deur de Fraanken vanuut 't noorden wördden der een wat zudelijkere heufdplaatse anewezen, Camarcum (Cambrai). 't Lek derop det in de viefde ieuw de Fraanken 't veur 't zeggen kregen in 't laand van de Nerviërs.
Kribbe
thumb|right|200px|Kribbe Een kribbe is 'n klean bedjen vuur pasgeboren kiengeren. Kiengeren slapen miestal in kribben omdat gewone bedden niet veilig genoeg binnen. Kribben binnen zo emaakt dat 't keend d'r niet eut kan vallen, en duur de oge kaanten kunnen ze d'r ok mulijk eutklimmen.
Ofmetingen
Een veilige kribbe moet 30 cm diep, 45 cm breed en 80 cm lang wezen. As d'r langerst de muur spealen stoon, moet de spealofstaand tussen de 4,5 en 6,5 centimeter wezen.
Heliand
thumb|Pagina üüt et Münchener handskrivt (Bayrische Staatsbibliothek) thumb|Berlynsk fragment (Staatsbibliothek zu Berlin) De Heliand is een religiöse heldendicht oaver et leaven van Jesus Christus en is eskreaven in et Oldsassisk, ümstreaks 825 nå Christus.
De name Heliand, dat pas 1830 döär geleyrden so enöömd wördden, is oldsassisk vöär et düütske en neaderlandske 'heiland' of 'redder'. Et is et eynige uutebreyde dichterye dat in et oldsassisk is oavereleavered. Et besteyt uut 5983 varsen en is eskreaven in stavrym. Et is neyt heylemåle kompleyt.
De tekste van de heldendåd is bewård ebleyven in veer geskrivten: twey groutere, de codex Můnchen Cgm 25 (bekend as M of Monacensis, uut de neagende eywe) en in de British Library, de Codex Cottonianus Caligula A. VII (bekend as C, teende eywe), en dårby twey lösse stükken, dee nu up de Universiteit van Praag ligget en in et Vatikaan. Van et Cotton manuscript wördt anenöämen dat et in Engeland eskreaven is.
Aoverzettings
De eerste Nederlaandse aoverzetting van de Heiland kwaamp in 2006 uut, emeuken deur kenner van 't Oldgermaans Jaap van Vredendaal mit hulpe van theoloog Willem van der Meiden. Vervolgens bint der verscheiden vertalings uutebracht in variaanten van 't Nedersaksisch, de taal die uut 't Oldsaksisch is ontstaone. In 2012 kwaamp der een Twèentse versie deur Anne van der Meiden in samenwarking mit Harry Morshuis. Tegeliekertied kwamen der vertalings uut in 't Grunnings (deur Sies Woltjer), Achterhooks (deur Henk Krosenbrink mit Henk Lettink) en Münsterlaands (deur Hannes Demming). Wieder kwaamp der een neie editie van de Oldsaksische tekst uut, verzörgd deur Timothy Sodmann, mit een Duutstalige en een körte Nederlaandstalige uutleg. In een neie editie daorvan uut 2022 viej een uutgebreidere Nederlaandse uutleg en een woordenlieste Oldsaksisch-Nederlaands.