cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liest van Leegsaksische draank
Krudenbitters
Dou sunt de 17. aiw de haandel mit exotische gebieden aal staarker wör, kwammen der ook aal meer nije produkten ien de regionoale keuken en dij nije produkten wörren ook aal makkelker verkriegboar veur de lutje man. Doardeur kreeg man ook de meugelkhaid om wat mit kruden tou experimenteren, wat veuraal deur aptaiker gebeurde. Dou man krudendraankjes oetvon dij as medizien waarkten, gong man perbaaiern om dizzent mit jenever tou mengen, woardeur de krudenbitter ontston. t Duurde môr even en elk dörp haar zien aigen, al den nait lokoale, kruden en touvougens kozen en haar zo zien aigen krudenbitter. Tegenswoordeg worden n aantel van dizze krudenbitters opnij produkseerd, wel op traditsionele wieze, en verkôcht ien dörpswinkeltjes of spesjoale verkooppunten, zo as streekmuzijoms en toeristische zìntrums en worden voak verkôcht ien mooie stainen kroeken.
Bier
As Hanzestad haar stad Grönnen vrouger n hail ìnde bierbraauwerijen. Dit was ien de middelaiwen ook neudeg om de bevôlken tou veurzain van zoeperij, den de vroag noar bier was doudestieds liek zo groot as nou, ook deurdat man voaker bier as woater dronk, deurdat t woater smoutzeg was en bier as ainegste zuver genog was om tou drinken. Ien de 19. en begun 20. aiw binnen aal bierbraauwerijen op appelat kommen. Ien de twijde hèlft van de 20. en begun 21. aiw binnen der n poar weer open goan en dij môken t bier wat vrouger ain van de belaangriekste haandelsprodukten van Grönnen was. Ain van dij braauwen het de olle reseptuur van t kloosterbier van Troapel opnij oetbrocht. Ien t verleden wör dit bier ien t klooster deur de kroesherenbrouders braauwen, wat nog aal trug tou vinden is ien de hoppen dij tegenswoordeg om en bie t klooster ien de natuur veurkomt.
Westfalen
Westfalen umvat de noordoosteleke helfte van Noordrien-Westfalen, ene van de dealstoaten van Duutsland. Et besteet uut de regierungsbezirke Arnsberg, Detmold en Münster moar hef gene administratieve beteakenis meer. De steaden Dortmund, Münster en Bielefeld bunt belangrieke centra van Westfalen.
In Westfalen wöd o.a. Westfaals esprokken.
Liest van Leegsaksische draank
Wien
Roond t negende joarhoonderd was der in Tweante al wienbouw. In de buurte van de noaberskop Rektum tusken Wierden, Eanter en Riessen steund n klooster van de Johanniterorde, woer't ne droewensoort noar verneumd is. t Is bekeand det in dee tied nen niejen boer n aanker wien (ong. 166 liter) an de grote boeren oet de umgewing mos betalen vuurdet he zinne groond moch gebroeken.
Westfalen
Geskiednis: slim uuteenlopende territoria
De historiese streake Westfalen umvatten n veul groter gebeed, namelek et hele westeleke deel van et veurmoalege hartogdom Saksen, tussen den Rien en den Wezer. De Saksen neumden eur oosteleke gebeed Oostfalen. In de Annales regni Francorum wödden de bewonners van Oost- en West-Falen veur et eerst vermeld bi-j de beskrieving van et joar 784, toon Karel de Grote en zien oldsten zönne Karel ten striede trokken teggen de Saksen, Karel de Grote teggen de "Ostfalaos" en zien zönne teggen de "Westfalaos". Et woord fal(ah) beteakent gewoon veld of vlaakte. Oost- en West-Falen waarn dus eerst et oostland en et westland van de Saksen. De uutdrukking Oost-Falen is later in onbruuk eraakt.
Sinds 1180 was der n hartogdom Westfalen. De woardegheid van hartog wierd edreagen deur den eertsbisskop en keurvörste van Keulen. An et ende van de 18de eeuwe had dizzen allenig nog den macht in n klein gebeed mit de regio's Olpe en Hochsauerlandkreis van noe.
In 1500, bi-j de indealing van et Heilige Roomse Riek in n antal kreitsen, wierd den Westfaalsen Kreits et hele gebeed ten oosten van den Bourgondiesen Kreits. Et umvatten de gebeden van de prinsbisdommen Münster en Luik, en alle tussenleggende kleinere vörstendommen. Eerst was ok et sticht Utrecht in-edeald bi-j den Westfaalsen Kreits.
In 1815 wierd et zuud-westeleke deel van dat könninkriek too-eweazen an Prusen. Vanof toon wödden den name Westfalen meer en meer bloos nog ebruukt veur dizze Prusiese previnsie Westfalen. Dee ging in 1946 op in den bondsstoat Noordrien-Westfalen.
800px|Westfalen in 900, 1400, 1700, 1810, 1900 en 2000
Biesteren
Biesteren (Nederlands: Bijsteren) is n plattelandsgebied in de gemeente Putten. t Leit roendum de provinsiaole weg tussen Putten en Niekark.
Hartogdom
Een hartogdom was n soort van landsheerlekheid van mindere betekkenis dan n groothartogdom, moar meer in anzeen dan n groafschap. Den heer in n hartogdom wödt hartog eneumd.
Bi-j de Franken was nen hartog den bestuurder van n bepoald gebeed (et hartogdom), en dizzen titel wöd wieter in de tied arfelek. Noa rundumme 1700 wöd den titel hartog ok vergaeven an leu dee biezundere taken edoane hadden en was den titel ofzunderlek van n groandgebeed zoas dat veurhen was.
Biesteren
In 2006 is n start emaakt mit de bouw van 800 woeningen in dit gebied, waorbie oek de naam 'Plan Biesteren' gebruukt is. Vanaof eind 2006 bin de eerste woeningen in de nieje wiek bewoend.
Hartogdom
Veul hartogdommen in de olde betekkenis bunt later verhaeven tot könninkrieken of op-egoan in grotere rieken. Groothartogdom Luxemburg is nog altied n unofhankelek groothartogdomme.
Zee ook Stamhartogdom
Romeinse Riek
thumb|250px|Et Romeinse Riek gedurende de grootste uutbreiding onder de heerschoppi'je van Traianus, omdebi'j 117. thumb|250px|Veroveringskaorte Romeinse Riek Et Romeinse Riek (Latien: Imperium Romanum) was een staot die ontston rond et beginne van de jaortelling en uutaenlik in 395 weer uutmekeervul. Et riek strekte him uut rond de Middellaanse Zee en omvatte ok West-Europa behalven Ierlaand en Skandinavië. Et was de opvolger van de Romeinse Rippebliek en had as zetel van de macht Rome.
Veroveringskaorte Romeinse Riek
Op de kaorte rechts is dudelik te zien hoe et Romeinse Riek uutgruuide tot et grootste riek in de ooldhied. De eerste grote uutbreiding vun plak in 133 v. Kr. mit de inlieving van Pergamon as de provincia Asia in et Imperium Romanum, tegere mit de tiedens de Punische Oorlogen veroverde provinciae Sicilia, Sardinia en Hispania ( rood ). Tegen 44 v. Kr maekte hiel Gallia tegere mit grote dielen van Klein-Azië en Noord-Afrika diel uut van et gruuiende Imperium Romanum ( oranje ). Doe Augustus in 14 n. Kr. zien laeste aosem uutblaost, het et riek zowel in et noorden (Germania en Pannonia) as in et zuden (Alexandria en Aegyptus) en et oosten (Galatia) ( geel ). In 117 kwam d'r onder Traianus een laeste uutbreiding naor et oosten mit Armenia en Mesopotamia as tiedelijke bezittings, ok inkelde kleinere uutbreidings in et noorden ( greun ). Staorigan zal dit reusachtige riek ofbrokkelen, totdat allienig et Byzantiense Riek overbleef as laeste arfgenaem van et ins zo machtige Romeinse Riek. Ok dit riek zol uutaenlik doemd wezen onder te gaon.
Willemstad (Ooststellingwarf)
Willemstad is een buurtschop in et Ooststellingwarf dörp Appelsche, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De eerste bewoner van Willemstad was iene Willem de Wilde.
Strien
Strien (Hollaands: Strijen) is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand, in de strekke den Hooksen Weard (Hoeksche Waard). Der wont 8720 leu op ne vlakte van 57,74 km² (met 6,37 km² water). Et lieknamige doarp Strien is et grötste en de heuwdstea van de gemeente. Aandere kernen in de gemeente zeent Cillaarshook, De Klem, Mookhook, Oldendiek en Striensas.
Den naam Strien keump van den oolden rivier de Striene. Den besteet neet mear, en is oawergoan in et hudige Hearingvliet. Et was ne belangrieke haandelsrivier tusken de Skeelde, Maas en den Rijn.
Liwwadden (gemiente)
Liwwadden (Stadsfries: Liwwadden; Fries: Ljouwert) is een gemiente in de perveensie Frieslaand. De gemiente Liwwadden had op 1 jannewaori 2020 124.058 inwoners en het een oppervlakte van 255,62 km², waorvan 17,24 km² waeter.
Et heufdplak van de gemiente is de gelieknaemige stad Liwwadden. De stad telt omdebi'j 96.000 inwoners (per jannewaori 2014).
Belangriekste plakken
De gemiente Liwwadden het per 1 jannewaori 2014 19 officiële plakken, waorvan de stad Liwwadden vereweg de grootste is. Vanof jannewaori 2014 is Liwwadden uutbreid mit et grootste diel van de vroggere gemiente Boornsterhem. Veur de dörpen die eerder tot Boornsterhem beheurden is de Friese naeme de officiële. Eerder wodde deur de gemiente ok Wijtgaard officieel verfriest tot Wytgaard.
In 2018 zal de gemiente Liwwadderediel en een diel van de gemiente Littenserediel toevoegd wodden an Liwwadden.
Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2012 (bron: CBS):
Overige officiële plakken binnen de gemiente:
In juni 2007 is deur de gemientelike naemgevingskommissie overigens vaastesteld dat Miedum officieel as dörp zien worden moet, terwiel Snakkerburen n buurtschap is. Dit zol blieken uut n dokument uut 1975. De hieronder nuumde buurtschoppen hebben gien officiële staotus.
Buurtschoppen
Hoek, Noordaende, Tjaard, Vierhuus, Tsienzerburen
Böaningn
thumb|De kattelieke kearke van Böaningn Böaningn (Nederlaands: Beuningen) is n doarp in de Tweantse gemeante Loster in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Het har in 2004 270 inwonners. t Lig aan t rivierken de Deenkel, vuural umgeavn duur agraries gebeed, ongeveer een kilometer ten zuudn van Deankaamp.
In n aanvaank heurn Böaningn biej t kerspel Deankaamp, mer in 1817 wördn de maarke Böaningn oonderdeel van de gemeante Loster. In t doarp steet ne kattelieke kearke, bouwd in 1948. Net boetn t doarp is nen kampeerterrein te veendn.
Veul doarpsscènes vuur t fiktieve doarp Deenkel in de Tweantse zeepriege Van Jonge Leu en Oale Groond bint in Böaningn opnömn. De geestelike vaar van de riege, Herman Finkers, wont een paar kilometer wiederop.
Teylingen
Teylingen (sprek oet: TEA-lingn) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 35.653 leu op ne vlakte van 33,49 km². De gemeente besteet seend 2006, duur samengoan van de oolde gemeentes Sassenheem, Voorhout en Warmoond.
De naam van de gemeente keump van Slot Teylingen, een vervallen kasteel in de boerskop Teijlingen, kort bie den kern Sassenheem.
Spitsbargen
thumb|250px|Lekaosie thumb|250px|Spitsbargen thumb|250px|Reliëfkaort Spitsbargen (Noors Svalbard, betekenis: koolde kust) is een eilanengroepe (archipel) in de Noordelike Ieszee, zoe'n 565 km in et noorden van Noorwegen, die uut drie grotere en meerdere kleine eilanen bestaot. De drie grootste eilanen bin Spitsbargen, Nordaustlandet en Edgeøya. Kleinere eilanen bin Barentszeilaand (Barentsøya), Prins Karls Forland, Amsterdam en Moffen. Ok de zudeliker legen eilanen, zoas Bereneilaand (Bjørnøya) en Hopen heuren (bestuurlik) bi'j de eilanengroepe. De geografische ligging is tussen 71°-81° NB en 10°-35° OL. De oppervlakte is ca. 63.000 km², waorvan 60% bedekt is mit gletsjers. Op de hiele archipel wonen, ofhaankelik van et seizoen, 3000 tot 4000 meensken, waorvan omdebi'j de helft in de heufdstad Longyearbyen. In et oosten van Spitsbargen bevint zich de eilanengroepe Frans Jozefland.
De naeme Spitsbargen is geven deur de Nederlaander Willem Barentsz in 1596, doe hi'j onderweg was naor Nova Zembla, op zuuk naor een noordelike route naor Oost-Azië. Barentsz is ok de naemgever van de plak Barentszburg, de tweede nederzetting op de eilanen. Aandere bewoonde nederzettingen bin Sveagruva (210 inw.) en Ny-Ålesund (40 inw.). Daornaost bin der nog een antal Noorse weerstations en een antal verlaoten plakken as Smeerenburg, Pyramiden en Grumant. De Nederlaanders hadden een traonkokeri'je in Smeerenburg tot 1660.
In 1920 wodde in et Spitsbargse verdrag vastelegd dat de eilanen onder Noors toezicht kwamen. Mar et laand staot wel op zichzelf, de belastingen bin aanders regeld dan in Noorwegen en et geld ofkomstig uut Spitsbargen, moet ok daor weer benut wodden. (Der wodt gien belasting heven op bi'jveurbeeld alkeholische drank, zodat de priezen een stuk leger bin as in Noorwegen). An et heufd staot de gouverneur (sysselmann), die deur de overhied ansteld wodt. Hi'j zetelt in de heufdstad Longyearbyen.
Ochtrup
thumb|right|250px|Villa Winkel thumb|right|Ligging van Ochtrup up de kaarte van [[Duutslaand|Düütskland]]
Ochtrup is ne kleine stad in et noordwestelike Münsterland in et düütske bundsland Nordrhein-Westfalen. Et ligt up de grense med et andere düütske bundsland Neadersassen en Twente in Neaderland. De stad hevt ungeväär 19.662 inwunners
Uut archeologiske vündste blikt dat de streake rund Ochtrup, Langenhorst en Welbergen al seyd de lätste Ystyd bewoand is. Ouk gevt et ne oldsassiske verwysing når Ochtrup.
De eyrste vermelding is 'Ochtepe' (et Oustelike Epe of Ostepe) in et jår 1143 in ne stiftoorkunde van et klouster Clarholz. As parochy wördt de woansteade vöär et eyrst in 1203 nöömd. In de Frankiske Tyd stünd der al ne doupkarke en vörmden et med de Wester, Ouster en Weiner buurskuppen 'n karspel. In de jåren 1593 en 1594 kreag Ochtrup stadrechten med nen wal, breyden gracht en dree stadtorens. In 1597 kreag Ochtrup marktrechten. Ouk kreag Ochtrup ne Wigboldståtus. Toch hülp de stadwal nit vöäle: in 1595 en 1597 wör Ochtrup döär spaanske truppen brandskatted. Nit blouts den Tachtigjöärigen Oorlog tröäk spoars döär de stad, ouk Bernhard von Galen en den Dartigjöärigen Oorlog tüsken 1618 en 1648 tröffen de woansteade swår. Rund 1820 wörden de stadpoorten afbröäken. Rund de eywwesseling wörden de wallen afgraeven üm der stadgröön vöär terügge te brengen. Vandage herinnert de stråtnamen Noordwal, Oustwal en Westwal noch an de olde tyden. Van de westwal is noch nen waterbear oaver. Lokaal nöömt se den de Stüwwenkop.
Ekonomy
Ochtrup was vroger ne textilstad. De olde fabrik van de family Laurenz is rechtevoord inrichted as kouphuus, med verskillende kleyderwinkels.
Vereynigingen
Ochtrup kent 'n aktiv vereynigingsleaven. Der sint meyrdere sportvereynigingen en vyvteen skütteryen.
woankernen
By Ochtrup wordt verskillende nåberskappen en dörpe reakend.
Et bekyken waerd
thumb|right|200px|Den olden posthof in Welbergen Ochtrup hevt verskillende beseenswaerdigheiden, sou as et olde rådhuus, de Lambertikarke, Villa Winkel, et Spieker in Langenhorst en et waterkasteel Huus Welbergen. Upvallend is et in hollandske renaissance uptröäken Beltman Bau, 'n fabrik dee untwörpen is döär den enskedeesken architekt Gerrit Beltman.
Vuurskootn
Vuurskootn (Hollaands: Voorschoten) is een doarp en ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 25.150 leu op ne vlakte van 11,59 kilometer in et veerkaant.
In et noordn lig Vuurskootn strak an Leadn. Et ennigste wat de beaide wonplaatsen skeadt, is et Korte Vlietkanaal en de spoerliene Den Heag-Leadn. Et doarp lig strak tusken disse liene in et westn en et Rijn-Skiekanaal in et oostn. In et westn lig de gemeente an Wassenaar en in t zuudn en oostn an de gemeente Leadskendam-Vuurborg. Leadskendam en Stoompwoeke lignt op et zuudwestn van Vuurskootn. De gemeente hef völle greun, vuural in et zuudn en et westn.
Steenenkamer (Putten)
Steenenkamer is n buurtschap in de gemeente Putten in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Leit tussen t darp en t Nuldernauw in. Steenenkamer het veural n boers karakter.
Zangkeunst
Zangkeunst is de keunst van muziekmaakn met de stemme. Duur oadem vanoet de longn geliekmoatig laanks de stembaandn te loatn loopn, goat disse triln, woerduur't nen klaank ontsteet. Duur klaankn en/of lettergreepn op verskilnde toonheugtes oet te sprekn ontsteet ne mellodie. As nen zanger ne mellodie maakt zoonder n moond lös te doon, neumt ze det neuriejn.
Zangers köant allene zingn (solozaank) of in nen groep (koorzaank). Ze köant zelf doarbie op n muziekinstrumeant metspöln (bv. gitaar of piano), of dit duur aandern loatn doon, bievuurbeeld nen band, n orkest of nen geluudsdreager.
As nen zanger oonder t zingn ook nog akteern dut, neumt ze det opera-, operette- of musicalzaank.
Stiel en techniek
In de westerse muziek he'j nöast volksverskes en Gregoriaansen en Klassieken zaank, de techniekn dee't neudig zeent vuur jazzzaank en popmuziek.
Nen apartn stiel is t jodeln, wat vuural in Zuud-Duutslaand (Beiern), Oostenriek en Zwitserlaand wörd edoan. Hierbie is t de bedoling det de stemme "oawerslöt" van gewone noar kopstemme. In aandere westerse muziek is t juust de bedoling det dit zo min meugelik gebuurt. Nen bekeandn jodeler was Franzl Lang, den't bekeand steund as Der König der Jodler.
Professionele zangers richtet zik vuural op n kleain antal stieln, zodet ze dee volledig behearst. Nen operazanger zal bievuurbeeld möaite hebn met rock- of popmuziek.
Zangstemme
Elk meanske hef n bepoald stembereik. Doarmet wörd bedoold t antal toonn tusken n heugsten en leegsten toon wat n meanske kan maakn. Normaal gesprökn wordt zangstemn in edeeld in vief groepn:
Zangles
Zaank is ene van de heuwdväkke op t konservatorium. Zingn wörd vake in thoes al eleard of in n koor. Ene van de basislesn van zangles is solfège, woermet ze t muzikale geheur trainen doot. Doarnöast is t belangriek wodoänig a'j stoat, de oademtechniek, moondstaand, oetsproak en vuurdracht. Bie t konservatorium doot ze vuural völle an interpretasie, techniek en oetvoering. Doarnöast krie'j dr les in oonderwieslear, psychologie en muziektheorie.
Bekeande zangers
eankele bekeande zangers zeent of warn:
Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden
Verbaand
Opmarkelek in de kleine Republiek - dee nooit meer as 2,5 miljoon inwonners bevatten - was et unmundige slagen van den Nederlaandsen handel oaver de hele weald (VOK en WIC), de grote kriegsoaverwiningen teggenoaver woarschienlek veul starkere machten zoas Spanje en Engelaand en de veroavering van Indië (Indonesie), den unmundeg groten vloot (mit 2 doezend skeape groter as dee van Engelaand en Frankriek bi-j mekare), en den nooit oavertroffen bleuj van skilderkunst (Rembrandt en völle aanderen) en wettenschappen (Hugo de Groot enzowieters) samengoand mit grote geesteleke vri-jheid.
Noa de ofsluuting van den Schelde in 1585, vestigden völle steadelingen uut de Zudeleke Nederlaanden zich veurnoamelek in Amsterdam, Middelburg (gemeente), Leiden en Hoarlem. In Amsterdam en Middelburg (gemeente) sprak n daarde van de bevölking in dee tied mit nen Antwarpsen tongval. In Leiden en Hoarlem wodden, in verbaand mit de lakenindustrie, ok völle West-Vloams esprokken. Noast den groten instreum van Zuud-Nederlaanders was der sproake van ne ungeheurde verhuzing, uut u.a. Westfalen, woardeur in et beginne van de 17de eeuwe, één darde van de bewonners uut de Zudeleke Nederlaanden kwam of van buutenlaandse ofkumst was. In wat steadn zoas Leiden was dat op ne bepoalde tied zelfs ruum de helfte van alle inwonners. Den groten bleuj van de Noordeleke Nederlaanden was begonnen.
Tussen 1514 en 1680 greujden de bevölking van et gewest Hollaand van rundumme 275.000 noar 883.000 leu, woarvan de meesten in de 19 steadn. In de eeuwe doarop nam de bevölking langzaam of tot rundumme 783.000 (rundumme et joar 1750, doarnoa vaste tot et ende van de 18de eeuwe). In de tied tot 1800 was der ok sproake van n starfte-oaverschot van rundumme 800.000 leu en verhuusden doar boavenop 250.000 leu noar et butenlaand. Bereakend is dat rundumme 1,4 miljoon leu in dee tied noar de steadn bunt etrokken, woarvan 1,2 miljoon deur verhuzing.
Toostaand
De zeuven Nederlaanden waren de gewesten dee-t deel uutmaken van de Republiek: Hollaand, Zeelaand, Grunnen, Utrecht, Frieslaand, Gelderlaand en Oaveriessel. Drenthe was ok n gewest mit ne eigen Stoatenvergoadering, moar had gin stemrecht in de Stoaten-Generoal.
Vanof 1648 (Vrea van Münster) heurden ok delen van Vloanderen (Stoats-Vloanderen) en Broabant (Stoats-Broabant) en Oavermaas (Stoats-Limburg) bi-j de Republiek. Et gebeed rundumme Venlo was tot 1590 in hende van de Republiek en vanof 1715 officieel bi-j de Republiek (as Stoats-Opper-Gelre). Maastricht had ok n bi-jzunder statuut. Al dizze gebeden hadden neet den stoatus van n zelfstaandig gewest en wödden deur de Stoaten-Generoal as generoaliteitslaanden bestuurd.
De Republiek was ne vri-j lösse konfederatie (stoatenbond) van 7 previnsies, dee elk ne gans wietgoande autonomie hadden. Binnen dizze previnsies genoaten op eure beurte wier de steadn (en zeker de wat grotere steadn) ne gans wietgoanden moate van zelfbestuur. Het was an de ene kante den stadholder, den as kapitein-generoal (opperbevelhebber) van de striedkrachten optreaden, en an de andere kante de gans oaverheersende plaatse van et gewest Hollaand (dat veur rundumme 60% van de stoatsinkomsten verantweurdelek was), dee enige moate van politeeken soamenhang verzeakerden. Noa Hollaand was Zeelaand mit Middelburg de - tot et daarde kwart van de 17den eeuwe - noa Amsterdam grootste handels- en haavnstad van de Republiek, et belangrieksten handelsgewest.
Ontstoan van de Republeek
thumb|200px|left|Oaverzichtskaarte van de Republiek, van [[Joannes Janssonius; uit ziene verzameling Belgii Foederati Nova Descriptio, uut-egevven in Amsterdam in 1658]]
Vanof 1568 kwamen de Nederlaanden in opstaand teggen et bestuur van Filips II, en in et biezunder teggen de invoering van den Tienden Penning (nen belastingmoatregel) en de strafmoatregelen dee den hartog van Alva nam teggen ketters. Et verzet teggen dizzen belastingmoatregel deent wal as n belangriek underdeel te wödden ezeen veur et ontstoan van den opstaand teggen de Spaanse oaverheersing. Et was gebrukelek dat nen könning belasting heef deur nen beade of verzeuk, moar Alva voerden dizzen ni-jen belastingmoatregel in veur de hele Nederlaanden. Veural den Tienden Penning vereurzoakten nen zwoaren trögval veur de starke plaatse van Nederlaand as handelsnatie. Dit alles leaverden wieteren braandstof veur den opstaand. Dizzen opstaand ging later den Tachtigjoarigen Oorlog heten. Anvankelek drogen zowal kattelieke as hervormde edelleu den opstaand, moar dizzen kreg goandeweg meer ne uutstroaling van nen prottestantsen opstaand teggen et papisties (kattelieke) Spanje net as kattelieke Nederlaanders.
Deur onderlinge verdealdheid splitsen de Nederlanden zich in gewesten dee den opstaand steunden en gewesten dee den Spaansen könning (Filips II) steunden. In 1579 tekkenden wat noordeleke gewesten de Unie van Utrecht, woarin zi-j ofsproaken gezamelek in opstaand teggen de Spaanse oaverheersing te kommen. De Unie van Utrecht wierd op 26 juli 1581 (volgens wat bronnen 22 juli 1581) evolgd deur de Akte van Verloatinghe, woarin de verskillende gewesten zich formeel unafhänkelek verkloarden. Ok de meeste Vloamse en Broabantse steedn slotten zich doarbi-j an, moar wödden wat joaren later deur de Spanjoarden heroaverd.
Eilaand
200px|thumb|[[Cíes-eilaanden in Galisië]] duum|247x247px|[[Britse Eilaanden]] n Eilaand is n laandoppervlakte die an alle kaanten umringd is deur waoter, mer kleinder is as n kontinent en groter as n rotse of n zaandbanke.
Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden
Ontstoan van de Republeek
Anvankelek zochten de Nederlaanden butenlandse laandvoogden um et bestuur op zich te nemmen. De inmenging van den Fransen hartog van Anjou en wat joaren later den Engelsen graaf van Leicester kenden neet nen gooden aflöp, veural weagens bevoogdheid zaken, dee veurtkwamen uut et feit dat de Stoaten-Generoal eigenlek alleneg nen boogbeeld van rechtmoategheid wollen hebben, zunder den eigenleken macht uut hende te geaven. De Stoaten-Generoal beslotten doarumme in 1588, dree joar noa den val van Antwarpen, et laand zèlf te goan bestuurn. De Republiek der Zeuven Vereanigde Nederlaanden, ofwal de Republiek, was geboarn. Et ofzweren van den hoogsten vörst Filips II kon dan ook as beginpunte duudelek umskreven wödden.
Eilaand
Allewel de meeste eilaanden natuurlike eilaanden bin, bin der oek eilaanden die deur de meens emaakt bin, t grootste kunstmaotige eilaand is de Flevopolder. t Grootste natuurlike eilaand ter weerld is Greunlaand.
Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden
Ontstoan van de Republeek
Bi-j de Vrea van Münster wodden den ni-je Republiek officieel erkend as zelfstandege natie.
Benamingen
Gebruikeleke namen voor de Republiek der Vereanegde Nederlanden:
Eilaand
Partie eilaanden vormen n eigen staot, veurbeelden hiervan bin Kuba, Ieslaand en Madagaskar. Aandere eilaanden beheuren tot meer as een staot, zo as Borneo (Indonesië en Maleisië) en Hispaniola (Haïti en de Dominikaanse Rippebliek). Der bin oek verscheie onbewoende en onherbargzame eilaanden.
Woordherkomst
t Woord eilaand is waorschienlik een van de oudste Friese leenwoorden in t Nedersaksies en t Nederlaands. De betekenisse van t woorddeel ei is 'laand dat bie t waoter heur' en kömp van t Proto-Germaanse *agwjō. t Hef de zelfde herkomst as de uutgangen -oog (Schiermonnikoog, Nörderoog), -ey (Orkney-eilaanden) -eei (Platduuts: Nörderneei) en -ø (Deens: Rømø).
Zie oek
thumb|center|500px|n [[Fidjies eilaand.]]
Noorddakota
Noorddakota (Engelsk: North Dakota) is nen amerikaansken deylståt. Geografisk en kultureel höyrt et by et midwesten van Amerika. Et is up achtene nå den grötsten ståt, up dree nå minst bevolked en ouk dünst bevolked van de 50 ståten. De höyvdstad is Bismark, de grötste stad is Fargo.
Noorddakota tröäd to töt et Verbund up den 2. november 1889, tegelyke med syn nåberståt Süüddakota. See warren de 39. En 40. Ståten dee as der by kümmen. Üm verskel te vöärkummen wee as der eyrst was, hüsselden domåligen president Benjamin Harrison de ståtskapspapyren.
In den 21. Eyw hebbet de natuurlike grundstoffen van Noorddakota de lokale ekonomy flink ehülpen, vöäral de öäly wårvan as der nen grouten plas van under et noordwesten van den stat ligt. Dat warkeden bevolkingsgroi in de hande en laege warklousheid, sou dat Noorddakota de up eyn nå laegste warkelousheid hevt, up Hawaii nå.
2003
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 2003:
Moorst
Moorst is n buurtschap tussen Schaarpezeel, De Gliend en Snorrehoef, in de Nederlaandse provinsie Utrecht en Gelderlaand. t Ligt in vier gemeenten: Schaarpezeel, Wombaarg, Leusden en Barreveld.
De buurtschap loopt van de Moorsterweg tot de weg Klein Moorst. Daoran liggen de boerderiejen Groot Moorst, Middelmoorst en Klein Moorst. De Moorsterbeek stroomt der deurheen.
De naom komt van "moer-horst": n zaanderig, bebost hoger liggend stukje laand in veengroend of aander drassig laand.
Vlaardingen (gemeente)
Vlaardingen is ne stad en gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Et lig an den Niejen Maas, in et Rijnmoondgebeed. Et heurt bie de samenwaarking Stadsstrekke Rotterdam en de Metropoolstrekke Rotterdam-Den Heag.
Der wont 71.719 leu op ne vlagte van 26,71 km². In de gemeente lignt een poar oolde döarpe, zo as et oolde Vlaardingerambacht (rechtevoort ne wieke van Vlaardingen) en den hearlikheaid Holy (rechtevoort ook ne wieke). Wiedters löp der duur Vlaardingen de Vlaardingervoart.
Diermen
Diermen is n plattelandsgebied in de gemeente Putten, an de oostkant van de provinsiaole weg tussen Putten en Niekark.
Heufdstad
De heufdstad van een laand, (diel)staot, of perveensie is een belangrieke stad waorvanuut et laand, de (diel)staot of de perveensie meerstal bestuurd wodt. Bi'j een gemiente numen ze et vaeke een heufdplak.
Zo is Brussel de heufdstad van Vlaanderen, et Brussels Heufdstedelik Gewest, België en de Europese Unie.
Diermen
In 1918 het de buurtschap deur overstroming van de Zujerzee beheurlik oender waoter estaon. De invleud van t zout is grotendeels vortegaon deur t planten van riet en laoter weer verbranden dervan. Oek de adel het dudelik zien invleud op dit gebied ehad, te neumen is de familie van Haersma de With. n Antal boerderiejen bin oek altied pachtboerderiejen van disse familie eweest en ebleven.
Midden in de buurtschap staot an de Oldenaller Allee t slot Oldenaller mit zien schitterende bebossing, waor iezig veul voegelsoorten zitten. Hier ku'j arg mooi wandelen.
Pinksterblom
thumb|250px|Pinksterblom thumb|250px|Pinksterblom De pinksterblom (Cardamine pratensis) is n kruusblommege dij tot n haalve meter hoog worden kin. De plaant bluit mit lila tot rôze blommen. De kroonbloader binnen maximoal 18 milimeter laang. De plaant het n wortelrozet. De bloader binnen soamensteld. De dielbladjes van t wortelrozet binnen kört en breed en voak bochteg taand. De stengelbloader binnen smal en laang. De stengel is hol en rond. De vrucht is n haauw. Dizzent binnen bie de pinksterblom smal en hooguut 5,5 sintimeter laang.
250px|thumb|left|Haauw De plaant bluit ondaanks zien noam mit noam in de periode véúr Pinkster. t Ìnd van de moand april is meesttieds t hoogtepunt. Mit noam ien Frieslaand wordt t honnekruud, dat wél om en bie Pinkster bluit, ook wel pinksterblom nuimd.
De plaant komt veur ien graslanden, bossen en moren. Ien n omgeven dij heel nat is, komt n biezöndere aanpassen veur aan dit milieu. De dielbladjes binnen körtsteeld en begunnen al wielst ze nog aan de plaant zitten wörrelkes te vörmen. As ze van de plaant oafvalen kinnen ze uutgruien tot nije plaanten. t Zoad komt ien n liekse permanint nat milieu stoer tot ontkiemen en op dizze wieze kin de soort zok toch nog veurtplaanten.
Gebruuk
Pinksterblom wer vrogger bruukt tegen veurjoarsmuuhaid deur zien hoge gehaalte aan Vitamine C. t Waarkt hoeststillend en borstrainegend. Wieder kin t bie summege vörms van sokkerziekte n gunstege uutwaarken hebben.
Regio's van Ieslaand
Ieslaand is indield in acht regio's (landsvæði), die veurnaemelik veur statistische doelen bruukt wodden. Ok de jurisdikties van de distriktshoven volgen disse indieling, krek as et postkodesysteem op inkelde uutzunderings nao.
Véúr 2003 wodden de gebieden ok bruukt as kiesdistrikten veur et Alþing. In disse ooldere indieling vormde Reykjavik een appatte regio, wiels de omringende gemientes in de hudige heufdstedelike regio diel uutmaekten van de regio Reykjanes, die tegensworig Suðurnes hiet.
Schure
thumb|260px|right|Een schure langes de N228 Een schure is een gebouw dat gebruuk wonnen um dingen in op te slaon.
Ofhankelijk van 't gebruuk van een schure, bin der de volgende soorten:
Schuren bestaon (en bestungen) in alderhaande vormen en stielen. De bouwstiel was vrogger stark ofhankelijk van de streek waor as de schure ebouwd wönnen. Een schuurtype is de Zeeuwse schure zoas 't op Goeree-Overflakkee gebrukelijk was.
Sijpkes
miniatuur|Omnibus van Sijpkes, 1895 Sijpkes (uutsproak: Siepkes) was eind 20e eeuw t greutste parteculiere busbedrief van Noord-Nederlaand. t Bedrief reed in die tied doageleks mit bussen tussen Grunnen en Schiphol (soamenwerken mit KLM  ) en tussen Grunnen en Enschede. Tussen 1895 en 1916 wer mit omnibussen liendainsten verzörgd in Grunnegs-Drìntse veenkelonien.
Historie
miniatuur|n Bus van Sijpkes, Göteborg (Zweden), 1994 Pieter Sijpkes begun in 1895 as omnibusuutboater in  Bunerveen mit n liendainst tussen Börger en  Knoal en loater ook tussen Bunerveen en Assen. t Bedrief gruide in de loop der tied uut tot n grode raaisorganisoatsie, onder aander deur de overnoame van Bergman (1974), Reiscentrale Twente (RCT) (1975),  ESA (1985) en Harmanni (1990), en har busgeroazies in Knoal, Assen, Zwolle en Moarum. Sijpkes was aandeelholder van de laandelke touroperator De Jong Intra en har raaisburo's in Knoal, Troapel, Grunnen, Veendaam, Appengedaam,  Hoogkerk en  Hoogezaand. Dr wer veul soamenwaarkt mit GADO.
Waddinksvenne
Waddinksvenne (Hollaands: Waddinxveen) is een doarp en ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 25.771 leu op ne vlakte van 29,40 km². Et diekdoarp is in et 13de joarhoonderd ontstoan oet ofgreawing van venne op de westkaante van de Gouwe.
Et doarp Waddinksvenne is vuural bekeand um de Waddinksvense ophaalbrugge (1936) oawer de Gouwe. Wiedters zeent der in Waddingsvenne van vroger oet völle meubelmakers en stroopwafelbakkers. In et zuden van de gemeente lig deel de Zuudplaspoolder. In et noorden lig et Gouwebos, nen greunen streppel tusken Waddinksvenne en Boskoop. De groond hiervan heurt Waddinksvenne, terwiel as de beume Boskoop heurt. Hierduur zollen beaide gemeentes et laand loaten zo as et is.
In de gemeente lig de Vergeten Plek (de vergettene stea). Hier steet et water op 7,10 meter oonder zeeheugte. Det is de leegste poolderwaterstaand van Nederlaand.
Eerbeek
thumb|Eerbeek, straotzicht Stuijvenburchstraote thumb|t Apeldoorns Kanaal vanof de Eerbeeksebrugge Eerbeek is de grootste kern van de gemeente Brummen, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Had an t veurst van 2008 zo'n 10.161 inwoners. Vrogger was de plaatse Brummen zelf de grootste kern.
De muuite weerd um te bekieken, verkeer en toerisme
In Eerbeek steet de enigste euliemölle mit n baovenslagrad van Nederland, bekend onder de name De Euliemölle. Dit rieksmonument is in 2007 helemaole op-eknapt.
Eerbeek had van 2 juli 1887 töt 1 augustus 1950 n spoorwegstasion an de spoorliende Dieren - Apeldoorne, Stasion Eerbeek. Tegenswoordig he'j hier n klein stasion van de Veluwsche Stoomtrein Maotschappieje. t Stasionsgebouw besteet nog, en is in gebruuk as woning. Eerbeek ligt niet wied van t Apeldoorns Kanaal of.
Temperetuur
Temperetuur is een maote veur ho warm of koud iets is. Netuurkundig ezien is temperetuur 't uutdrokken van de hevigheid van de thermische beweging van atomen en moleculen.
't Woord wonnen oek wel gebruuk in de betekenis van koorse en butenluchtemperetuur.
Meting van de temperetuur
De temperetuur wonnen emeten mit een thermometer. Bie veerof elegen objekken zoas sterns wonnen de temperetuur emeten via de straolingskromme.
Fahrenheit
Tempereturen in Fahrenheit bin mit een redelijk makkelijke formule um te rekenen naor Celsius en ummekeerd:
Kurasau
Kurasau (Neerlaands: Curaçao, Papiaments: Kòrsou) is n eilaand in t zudelike deel van de Karibiese Zee, vuur de kuste van Venezuela. Saamn met t onbewoonde eilaand Klean Kurasau is t eilaand Kurasau n laand binn t Keuninkriek Neerlaand. Töt an 10 oktober 2010 was t n eilaandgebeed en grötste eilaand van de Neerlaandse Antiln. De heuwdstad en grötste wonstean op t eilaand is Willemstad, wat doarbie vroger ook de heuwdstad hef ewest van de hele Neerlaandse Antiln. De leste keer at ze teeldn, har Kurasau 149.679 inwonners (2011).
Kurasau hef ne oppervlakte van 444 km². t Stoatsheuwd is Keunigin Beatrix van Neerlaand en regearingsleaider is Gerrit Schotte. Betaaln doot ze dr met n Antiljaansen Geuldn.
Transvaal
Transvaal of Transvaol was ien pervinsie vaon Zuud-Afrika tydens ampartheid van 1902 tot 1994. Et was ien veurtzetting vaon die Suid Afrikaanse Republik. De heufdstad vaon de pervinsie was Pretoria.
Kurasau
Naam
Woer't n naam Kurasau (Curaçao) vandan keump is nit helemoal dudelik. De meeste Spaanse en Portugese leu zeent t dr oawer eens at t woard keump van t Portugees vuur geneazing (curação). De readn hiervuur zol wean det zeeleu dee't moandenlaank op zee warn, vake skorft kreegn. t Skient at ens zonnen koppel zeeleu noa moanden voarn op Kurasau terechte köm, en doar genas van de skorft duur vruchten (dus vitamine C) te etn. Vanof dee tied heetn t eilaand Isla da Curação (Eilaand van Geneazing). Disse verkloaring wörd oonderbouwd met oolde Spaanse reaisverslaagn, woerin't de inheemse volker "Indios Curaçaos" neumd wordt, wat "geneazende indiaann" beteeknt; de inheemsen warn woarskienlik op de heugte met skorft en t geneazn doarvan van de Inheemse Amerikaann.
Ne aandere verkloaring is det t woard keump van t Portugese woard vuur härte: Coração, wat zol duudn op de sentrale plaatse wat t eilaand har in de haandel doar. Spaanse haandelsleu nömn t woard oawer as Curaçao, en later de Hollaanders ook. Wier ne aandere verkloaring geet det de inheemse volker zikzelf Curaçao neumdn (Joubert en Van Buurt, 1994).
Noa 1525 steund t eilaand op Spaanse kaartn as "Curaçote", "Curasaote", en "Curasaore". Teegn t 17de joarhoonderd steund t eilaand op de kaarte as "Curaçao" of "Curazao". Op ne kaarte oet 1562 van Jeroen Cock oet Antwoarpn steet t as "Quracao".
n Naam "curaçao" wörd rechtevoort in verbaand esteeld met nen bepoaldn slag van n kluur blaauw, um de deepblaauwe versie van n likeur Blue Curaçao. Vandeage n dag wörd t eilaand duur de bewonners zelf vake "Dushi Kòrsou" neumd, wat "zeut/leeflik Kurasau" beteeknt.
Vuurkoloniaaln tied
de vrogste inwonners van Kurasau keandn gin pottebakkerieje, en wonn oonder oetsteksels van rotsn. Ze gebreukn skelpn en butte van deers. Ze maakn ook rotsteekningn. De restn hiervan wordt eskatt op 2900 tot 2300 v. Kr.
Doarnoa köm n Arawak-volk wat de caquetio neumd word. Doarvan zeent (deeln van) pötte veundn woervan't t joartal eskatt wörd tusken de 450 en 1500 noa Kristus. t Materiaal heurt bie de Dabajuroidkultuur. Det t n Arawak-volk was, wörd duur de gelearde leu an enömn umdet de lokale sproake leek op det van aandere Arawakn. de Caquetio wonn in kleaine döarpkes van ongevear 40 leu, dee't bie binnbaain leadn, vuural an de zuudkuste. Latere Caquetio leawn van t verbouwn van kassave, viskerieje, t gaddern van skelpdeers, en jaagn op klein weeld. Doarbie deedn ze ook haandeln met indiaann van aandere eilaandn.
Spaansen tied
Kurasau wör n 26sten juli 1499 "ontdekt" duur n Spanjool Alonso de Ojeda. Dr wonn toertieds ongevear 2000 Caquetio, dee't in 1515 zowat allemoal as slaaf noar Hispanjola voord wördn. 1527 kömn de Spanjooln vuur vaste noar t eilaand, mer t wör besteurd vanoet de Spaanse steadn in Venezuela. De Spanjooln brachten völle nieje plaantn en deers noar t eilaand, zo as pearde, sikn, voarkns en koobeeste. De plaantn en beume invoorn op t eilaand was lastiger; t potn en kweekn learn ze van de Caquetio, woerduur't ze ook de gewasn en laandbouwmaneern van de Caquetio leardn. De deers leupn lös in de kunuku en op de savannes. De deers deedn t good op t eilaand, mer laandbouw, zooltwinning en edelmetaaln leawern dr nit völle op. Vandoar at de Spanjooln t al rap n "isla inutil" neumdn: n nutteloos eilaand.
t Antal Spanjooln op t eilaand nöm geleaidelik wier of, terwiel't de Caquetio toonömn in antal. In de leste tied van de Spaanse inwonning was Kurasau ne grote veehoolderieje wördn. Spanjooln wonn um Santa Barbara, Santa Ana en in döarpkes in t westn, terwiel't de Caquetio verspreaid oawer t eilaand wondn.
West-Indiese Kompanjie
De West-Indiese Kompanjie (hier wieders WIK neumd) leut de Spanjooln in 1634 bie San Juan de oawergawe oonderskriewn. Dr warn dr nog 30, en dee wördn, met n groot deel van de Caquetio noar Venezuela vervoord. Ongevear 30 van de Caquetiogezinn mochen bliewn. De West-Indiese Kompanjie zochen ne oetvalsbasis vuur haandel en kaapvoart. Kurasau lea doarvuur op ne handige stea vuur de Spaanse kolonies op t vastelaand. Doar köm nog bie at de beste haawn har oet t gebeed. Wieters zochen de WIK noar zoolt, wat in dee umgewing riekelik te veendn was, zowal op Kurasau as op Bonaire en Venezuela. Doarnöast was Kurasau riek an kampesjhoolt (nen groondstof vuur voarve), vee, kalk en braandstof.
Noa de vereuwering verstoarkn de WIK öare plek duur fortn te bouwn, zo as in 1634-1635, bie ne waterwelle an de nooroostkaante van de Sunte Annabaai. Dit fort besteund oet eardne waln met pöale en n poar kanonn. Roondumme streuidn ze kreeinpeute. 1635 begunn ze met Fort Amsterdam op Punda. De eerste dree joar har t volk van de WIK t nit best op t eilaand. Vuur etn warn ze vuur n groot deel ofhaankelik van anvoor oet Europa. Dissen toovoor was machtig onregelmoatig, met mangs wal n half joar dr tusken. t Lösloopnde vee wör op evöngn en eslacht, en de rest van t etn gung op t ransoen. De soldoatn mossen leawn in hutte van nit mear as n poar pöale met n dook dr oawerhen. Water mosn ze vanof de welle noar Punda brengn. n Deel van de soldoatn wör ontevreadn duur de slechte behuuzing, t slechte etn en t harte woarkn, mer vuural duur verveling. Duur de moaltiedn oet te breaidn en mear draank oet te geewn wör muiterieje vuurkomn.
Verstoarking
De spanjooln woln Kurasau gearne wierkriegn. Doarvuur hadn ze inlichtingn neudig oawer de Neerlaandse soldoatn, fortn, boetnpöste, etnsvuurroad en ammunisie. Hiervuur ontvoordn en verheurdn ze de indiaann van t eilaand, WIK-volk wat zoolt köm haaln in Venezuela, en steurdn ze spionn noar t eilaand. Hiervuur warn twee logiese plekn: de Piscaderabaai en t Spaanse Water. t Skottegat was te good verdeadigd. De Spanjooln voorn oet met n heel koppel skepe um Kurasau te vereuwern, mer kömn in nen storm terechte, woerduur't ze ofdreewn en nooit bie Kurasau zeent ekömn. Doar har de WIK geluk, want de Spanjooln warn völle stoarker en zoln aanders wisse wunn hebn.
De Hearn XIX in Amsterdam wussen vanof 1634 nit good wat ze met Kurasau anmossen. De verstoarkte fortn en soldoatn hadn völle geeld ekost en t eilaand leawern völs te weainig op. Toch deedn ze dr Kurasau nit achterhen. Dit is woarskienlik earder n gevolg van besloetloosheaid as van n duurdacht plan. Toch bleek Kurasau weardevol um an te hooldn; in 1654 verleur Neerlaand t Neerlaands-Brazilië an de Portugeezn. Kurasau was belangriek vuur de haandel met Venezuela, aandere Karibiese eilaandn, en kolonies in Noord-Amerika. t Inwonnertal van Kurasau nöm too, mede duurdet Sefardiese Jödn vanoet Neerlaands-Brazilië oawerkömn. Doarnöast steeldn de WIK Kurasau open vuur plaanters; Europeaann dee't hier woln boern. Ook soldoatn dee't met pensioen gungn mochen bliewn. t Doel was um genoog etn vuur de bevolking te verbouwn, en gewassen um met te haandeln, zo as indigo, katoen, tabak, Turksen Tarwe en sukerreet. De eerste plaanteriejn wördn vanof 1650 an elegd.
Slaawnhaandel
1665 begun de WIK met slaawndriewn. Dee wördn ekocht vanoet West-Afrika en noar Kurasau bracht, woer't ze konn anstoarkn. Ze wördn verhaandeld op ne stea den't rechtevoort Asiento heet, en op de Zuurzakplaanterieje. Dr ontsteund hier al rap ne regionale slaawnmoarkt. Umdet de WIK goodkope slaawn leawern, konkurreern de WIK haandelsleu oet Engelaand, Fraankriek en Portugal vort. De slaawn wördn duurverkocht en van doaroet noar Midden- en Zuud-Amerika verskeept. n Kleain antal van de slaawn bleef op Kurasau en köm te woarkn op de plaanteriejn. n Antal wördn dr duur haandelsleu en ambachtsvolk ekocht en dee bleewn zo in de buurte van Willemstad. Dee plaatse was in tuskentied ontstoan nöast t fort bie Punda.
1674 maakn WIK van Kurasau nen vriehaawn, woerduur't ne belangrieke plek kreeg in internasjonale haandelsnetwoarkn. Oonder mear hierduur wör Kurasau in t 17de joarhoonderd ene van de riekste eilaandn van de Kariben. Det konn de Engelsen en Fraansken nit good hebn, en doarumme wör in 1713 Kurasau vuur kortn tied beleagerd duur n Fraansken kaper Jacques Cassard. Den wör oeteandelik of ekocht, mer hee har Kurasau völle skade bezorgd. In t 18de joarhoonderd probeern Kurasau de haandelsposisie te verstoarkn. Haandel met Venezuela en aandere Spaanse kolonies wör skoonwal verheenderd duur de Spaanse kustwacht. Dee was spesjaal op ericht um illegale haandel in tabak en kakao teegn te goan. Doarnöast wördn de Engelsen en Fraansken aal stoarker. Doarumme gung t met Kurasau wat meender. Doarbie mu'j ook rekn det t verbouwn van sukkerreed, katoen en tabak en aandere tropiese gewasn nit best wol op Kurasau. Doarumme skeaidn ze dr begin 18de joarhoonderd mer helemoal met oet. Ze konn nit teegn Barbados an, woer't disse gewasn wal good anpakn. Slaawnhaandel bleef t belangriekst vuur Kurasau, umdet ze de priezn lege wusn te hooldn.
Kolonie van Neerlaand
thumb|250px|Kaarte van Kurasau in 1836 Noa at de WIK oawer n kop gung in 1791, wör Kurasau ne echte Hollaandse kolonie. Eerst was dus Kurasau n deel van n köppelken andeelhoolders, en doarnoa deel van t keuninkriek. 1795 kömn de slaawn van Kurasau in opstaand, oonder leaiding van Tula, nen slaaf den't in de geskiedenisbeuke van Kurasau ne belangrieke rolle hef. n Opstaand wör noa kortn tied met geweeld de kop in edrok. In 1800 bezatn de Engelsen t eilaand, mer dee wördn in 1803 duur de inwonners zelf vort ejag. 1807 konn de Engelsen t wier makkelik innemn, umdet Neerlaand net kloar was met de Oorleuge teegn Napoleon, en dus verzwakt was. Doarnoa wisseln t nog es n poar moal tusken de verskilnde laandn, en ook Fraankriek. In 1816 kreeg Neerlaand t eilaand wier, as oonderdeel van t Verdrag van Paries.
Um de besteurskostn leger te maakn wördn de West-Indiese kolonies te hope nömn en kömn oonder besteur van nen Gouverneur-Genneraal vanoet Paramaribo in Suriname. In 1845 kömn ze hier op terugge, want t bleek at t nit good woarkn um de eilaandn vanoet Suriname te besteurn. Vanof dee tied har Neerlaand twee West-Indiese kolonies: Suriname, en Kurasau en Oonderheurigen.
1830 verbeudn de Engelsen internasjonaaln haandel in slaawn. Doarduur gung t met de ekonomie van Kurasau rap achteroet. Völle leu van Kurasau dee't non vrie warn, konn zik in Kurasau nit good redn en treukn vort noar gröttere laandn zo as Kuba, um doar bievuurbeeld op sukerplaanteriejn te woarkn.
Töt in t begin van t 20ste joarhoonderd leawn Kurasau van haandel, laandbouw en viskerieje. Det veraandern in 1914, doo't ze in Venezuela grote vuurröade eardöllie veundn. Royal Dutch Shell leut meteen ne öllieverwoarkingsfabriek bouwn, bie Asiento, woer't earder slaawn verhaandeld wördn. Doernde de Tweede Wearldoorlog was t eilaand belangriek in t leawern van braandstof an de geallieerdn.
1954 wör Kurasau met aandere Antiln politieke onofhaankelikheaid. In de joarn '40 en '50 zorgen de öllieverwoarking vuur ne (ongeliek verdeelde) welstaand en modernisering op t eilaand. t Kurasause arbeidersvolk wör aal mear ontevreadne met de lege loonn van Shell. De Afro-Kurasause bevolking deed ook nog nit völle met politiek. 30 mei 1969 kömn de arbeiders in opstaand bie n ingaank van de Shellfabriek. Bie n mars noar de binnstad wör oonder mear vakboondsleaider Wilson Godett dale skötn en steukn leu gebouwn in braand. Noa at de lokale regearing mariniers oet Neerlaand har loatn oawervleegn um t spul wier in t gareel te kriegn, wör dr hard ewoarket um de oawerheaid te 'Antiljaniseern'. Dit vuurval wörd nog aait hereenderd as Trinta di mei (n Dartigsten mei). In de tachtiger joarn gung Shell vort oet Kurasau. t Fabriek wör vanof dee tied duur t eilaand verhuurd an de Venezolaanse stoatsölliemoatskoppieje PDVSA.
Geografie
left|200px thumb|260px|n [[Kontainerskip voart de haawn oet]] thumb|260px|Pontjesbrugge Willemstad ([[Keunigin Emmabrugge)]] thumb|260px|[[Diplora strigosa (harsenkoraal)]] thumb|260px|[[Flamingo's in t natuurgebeed bie Sunte Willibordus]] thumb| 260px |Handelskade in Willemstad, Curaçao
Kurasau is n tropies eilaand in t zuudn van de Karibiese zee. Met Aruba en Bonaire vörmt t de beneednweendse eilaandn; ook wal de ABC-eilaandn neumd (Aruba, Bonaire, Curaçao). Van disse eilaandn is Kurasau t grötste. Kurasau besteet oet twee eilaandn: Kurasau en Klein Kurasau, wat 10 kilometer noar t oostn ligt. t Heugste peunt is met 375 meter de Sunte Kristoffelboarg. t Eilaand is op ebouwd oet koraalkalk en vulkaniese rots.