cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maone (eerde)
De meeste maonen in et zunnestelsel bin slim klein, mar d'r bin een antal grote, pleneetachtige maonen. Oonze eigen maone heurt daor ok bi'j. Hoewel d'r maonen bin die nog groter bin as oonze eigen maone, wodden de eerde en de maone wel as dubbelpleneet anduud. Dit is omdat de maone in vergelieking mit de eerde slim groot is: de massa van de maone is 1/81 van die van de eerde. Allienig bi'j de dwargplaneet Pluto en zien maone Charon is de maone naor verholing nóg groter, naemelik 1/8 van de pleneetmassa.
De eerste meenske op de maone, in juli 1969, was Neil Armstrong.
De moan is ook n simbool veur t vraawleke, de zunne stait veur t mannelieke. De moan as simbool komt underaandere veur binnen de alchemie en de vrijmezzelderij.
Oppervlak
thumb|200px|Et maonoppervlak
Inslagkraoters
Et grootste diel van et maonoppervlak is bedekt mit inslagkraoters. De meerste daorvan liggen in de "Hooglaanden" van de Maone. Daor bin kraoters die uut de tied van et groot oerbombardement, waorin de resten van et ontstaon van et zunnestelsel terechte kwam op de planeten en maonen. Een minderhied van de kraoters, zoas Copernicus en Tycho, bin jonger. Deurdat de maone gien atmosfeer het zien de kraoters d'r nog goed bewaord uut nao 4 miljard jaor.
Vulkanisme
Een antal grotere en diepere inslagstrucuren bin laeter tiedens ien van de vulkaonische perioden van de maone opvuld raekt, waordeur de donkere maria (enkelvold: mare) ontstonden. Dit bin dus in feite hiele grote vulkanische vlakten en gien zeeën zas men vruger dacht het.
Waeter
De Amerikaanse satelliet LCROSS ontdekte op 13 november 2009 dat d'r waeter op de Maon te vienen is, vaeke in de kraoters an de zuud- en de noordpool waor de zunne et minste schient. Nao schattingen zin d'r ongeveer 1 liter per kubieke meter in de grond.
18 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 18 oktober
Emmeloord
thumb|250px|Emmeloord vaneut de lucht thumb|250px|De Poldertoren Emmeloord is de oofdplekke van de gemiente Noordoostpolder, in et noorden van de Nederlaandse provincie Flevolaand. De stad ad op 1 oktober 2009 zo'n 25.248 inwoeners.
Geskiedenis
Emmeloord et zeen naam te danken an et durpien op de noordpunt van et vuurmaolige eilaand Skokkelaand. Dit eilaand lag in de Zuierzie. Et durpien iette vroeger (1478) Emelwerth. Eem, et eerste diel van Emel, komt van et Germaanse ami, een algemiene anduiing vor een natuurlijk waoterverloop. Werth beteaket wierde. Vanof 1650 zien we dat de naam ommezet is nor ''Emeloirt. Oirt (duur de i achter de o spreek je et eut as oort) beteaket punt, net as in Dinteloord in IJoort'' (laoter IJdoorn). De overgang van werth nor oort et dinkelijk te maken mit de ofbrokkeling van et eilaand Skokkelaand. Daorduur was Emelwerth al minder een terp mar kwam al maar op de punt (oirt) van et eilaand te leggen. In 1940 begonnen ze mit et drogemaolen van de Noordoostpolder, in 1942 vul et droge. D'r worde zo'n 50.000 bunder laand ontgonnen eut et IJsselmeer (de vuurmaolige Zuierzie). Op 15 december 1943 gingen de eerste minsen in Emmeloord woenen.
Tussen 1614 in 1660 was de eerlijkeid van Urk in Emmeloord in bezit van et geslacht Van de Warve. In 1660 kwam et eilaand onger et bestuur van Amsterdam te leggen. Et ambachtseerlijkeid van Urk in Emmeloord worde duur verskillende Amsterdamse regenten zoas Andries de Graeff, Nicolaas Witsen, Hendrik Daniëlsz Hooft in Jan Elias Huydecooper bestuurd.
Samen mit de tien 'Gruundurpen' vormt Emmeloord sinds 1962 de gemiente Noordoostpolder. Sinds 1 januari 1986 beoort de Noordoostpolder tot de provincie Flevolaand, daorvuur tot Overijssel.
Stadsrechten
Op 10 september 1992 kende de Commissaoris van de Koningin prof. dr. J.A. van Kemenade van Noord-Hollaand duur symbolisch gebaor stadsrechten toe an Emmeloord. De bestuurder aandelde in opdracht van de Staoten van Hollaand, waor de naobijgelegen vuurmaolige eilaanden Skokkelaand in Urk ooit ok diel van eutmaakten. Dit kon naodat eut documenten was eblieken dat de "eerlijkeid Emelwaerde" (Emmeloord) privilegiën ad. Tijdens disse ludieke bijienkomst van de provincies Flevolaand, Overijssel in Noord-Hollaand op Skokkelaand worde Godin Fortuna as schutspatrones an-esteld. Een buste van eur worde jaoren terogge in de bodem in et zuden van Emmeloord evoenden. Van now of an zal eur bieltenis et gemiente-eus sieren en mag de stad zich 'Civitas Fortunae Emmeloordis' neumen. Et College van Burgemeister en Wethouwers van de gemiente Noordoostpolder mag em sindsdien Schout en Schepenen van de Stad Emmeloord neumen.
Legging
Bij de inrichting van de polder binnen ze eut-egoon van ien cintraole plekke (Emmeloord), in starrevormige verbindingswegen nor tien kleanere durpen; Baant, Creil, Ins, Espel, Kraggenburg, Luttelgeest, Marknesse, Nagele, Rutten in Tollebeek. De cintraole legging van Emmeloord wort benaodrukt duur de Poldertoren. Disse waotertoren stot in et geografische middelpunt van de polder.
Gewone addervere
Blaeder
De blaeder kunnen tot 45 centimeter lange wodden. D'r bin tot 25 bladslippen, die meerstal stomp bin en onderan niet markber langer bin as bovenan.
Sporehopies
De sporehopies (sora) bin rond en hebben een deursnee van 1 tot 3 millimeter. D'r bin twie ri'jen.
Ofbeelding
thumb|250px|left|Sporehopies op et blad van de addervere
17 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 17 oktober
Speulstad Oranje
Speulstad Oranje (officiële Nederlaandse name: Speelstad Oranje) was, op Toverlaand in Limbörg nao, 't grootste oaverdekte pretpark van Nederlaand. 't Park was zo'n vier voetbalvelden groot en lag in 't Drèentse dörpien Oranje, gemiente Midden-Drenthe. 't Was in-ericht in een vroggere eerappelmaalfebriek die in 1985 ekocht wördden deur de Slagharense ondernemer Hennie van der Most.
GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie
thumb|GNU-logo De GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie (Engels: GNU Free Documentation License, of-ekort: GFDL of GNU FDL) is n lisensie die gebruukt wordt um tekstmateriaal onder bepaolde veurweerden vri'j verspreidbäär te mäken. De lisensie is uuteprakkezeerd deur de Free Software Foundation.
Speulstad Oranje
Veurjaor 2015 besleut Van der Most um 't park det naojaor te sluten. Zundag 27 september 2015 was de leste openingsdag. 't Park dreide al een steugien mit verlies.
GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie
De GFDL is in de eerste pläätse eformuleerd veur de dokumentäsie van vri'j verspreidbäre komputerprogramma's onder de 'GNU General Public License' in t GNU-projekt. Ok veur andere dokumenten kan de GFDL toe-epast worden. Zo wordt Wikipedia uutegeven onder de GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie.
Speulstad Oranje
Soortementen dieverdaotsie
't Park was veural ericht op femilies mit kiender van twei töt en mit dartien jaor old. De belangriekste attracties waren:
Oosterwoolde
thumb|300px|Ligging van Oosterwoolde Oosterwoolde is een dörp en sund 1886 et heufdplak van de gemiente Ooststellingwarf, mit 9.836 inwoners (1 jannewaori 2006).
Et leit op vuuf kilemeter ofstaand van Appelsche en is an alle kaanten omringd deur netuurgebied. De Opsterlaanse Kompejonsvaort, die diel uutmaekt van De Turfroute, deurkruust et dörp.
De meerst opvalende attraktie in Oosterwoolde is de in 1735 verni'jde Nederlaanse Hervormde Karke.
Regionen van Itoalje
De Regionen van Itoalje kregen in 1948 regionoale autonomie t verdrag van 1948, woarien staait dat: t eerkennen, beschaarmen en aanmoudegen van de lokoale autonomie, t verwizzern dat instaansies op nivo van de State zo dezìntroaliseerd binnen as meugelk en t bestuurlieks en wettelieks vastleggen dij de autonomie en dezìntroalisatsjoon.
Dochs hebben 5 regionen (Friulie-Julisch Venetie, Sardienje, Sizielje, Trente-Zuudtirol, en de Aosta Vallij) hebben n spesjoale stoates van autonomie kregen om heur geogroafische liggen of etnische minderheden te benoadrokken.
Oosterwolde
Oosterwolde kan verwiezen naor:
20 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 20 oktober
Gietelink
thumb|250px|n Gietelink mit n torenvalke thumb|250px|Oorspronkelik laefgebied van de gietelink thumb|250px|Gietelink in Nederlandsche Vogelen, Vol. 1 (1770) De gietelink (Turdus merula) is n vogel uut de familie van de liesters (Turdidae). Veur de Nedersaksiese benäming gietelink worden der meerdere verklaoringen egeven, zo zol t van t Oldsaksiese woord geetfugal (letterlik: geitvogel) kunnen komen, dät later weer veraanderd is in getelink, gietelink of n andere vörm; t zol van giebelen of giechelen kunnen komen, t geluud dät e maakt; weer anderen denken dät t zien oorsprong vindt in t woord gîhan (en-en-weer vliegen). De Nederlandse näme merel kömp van t Latiense woord merula.
De gietelink is ien van de bekendste soorten van disse familie en daormet n typies veurbeeld van n zangvogel. De soorte turdus merula is nog es värder op-edeeld in enkele ondersoorten. Zo laeft op de Kanariese Eilanden de turdus merula cabrerae; op de Azoren de Turdus merula azorensis die kleiner en donkerder is, en waor t vrouwchien ok väke n elder-ekleurde snävel ef; en in Noordwest-Afrika laeft de Turdus merula mauritanicus die griezer is as de Nederlandse of Europese gietelink. Väke verdeelt ze de gietelinks ok onder in twie groepen: stads- en bosgietelinks.
De gietelink kömp van nature veur in t zuden van de poolsirkel in eel Europa en grote delen van Azië. In andere pläätsen is de gietelink ok uutezet en in Australië en Ni'j-Zeeland wordt e ezien as n echte plaoge.
19 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 19 oktober
Gebeurtenissen
19-10-1947 Michael Schumann geboren in Kassel Germanen
Emst
Emst (ook wel Ems) is een därpien op de Veluwe in de gemeente Epe in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Hef ongeveer 3.000 inwoners (bron: CBS). Emst is een toeristisch darp. In Emst he-j ok een 21 bunder grote sauna zitten.
Emst ontstond in de 17e eeuw tussen de kaddestrale gemeente Epe en Une in. Emst was toe een buurtschap en ontwikkelde zich in de tweede helfte van de 19e eeuw töt een kärkdarp. Um te beginnen bouwen ze naost de kärke in Emst ok nog een schole dät veur de ontwikkeling van 't darp mos zörgen. 't Steet wel vast dät in de 18e eeuw al les is egèven in Emst. Toch stellen dit niet echt veul veur umdät 't därpien in de 17e en gedeeltelijk ok de 18e eeuw allenig uut boeren bestond. Die schole is dus een hele veuruutgang ewest veur Emst en die was ok neudig umdät 't darp inmiddels al aorig egruuid was.
Kaarvel
thumb|Kaarvel Kaarvel (Anthriscus cerefolium) is een vaste plant uut de schaarmbloemefemilie (Apiaceae). Disse soort wort algemeen eteeld en is soms verwilderd. De schaarmen bin samen-esteld uut witte bloempjes die vrie vrog bleuien. De plant kan 1 meter hoog worren. De gladde stengels bin hol en alleen boven de knopen behaord. De schaarmstraolen bin oek behaord. De kaarvel is verwant an de wortel en pieterselie. De blaojen van de kaarvel ruken naor anies.
Eigenschappen
De bloem is wit en het een deursnee van drie tot vier millimeter. Elk bloempjen het een umwienseltjen en vuuf kroonblaojen.
De bloemen vormen samen-estelde schaarmen mit acht tot vuuftien schaarmstraolen. De bleuiperiode loopt van mei tot juni.
De blaojen bin twee- tot drievoudig eveerd; de onderkant is zachtbehaord.
Kaarvel het cilindervormige onbehaorde vruchjes mit een snavel, die half zolang is as de vrucht. Alleen de verwilderde vorm het korte weerhaakjes op de vrucht. De vrucht is een tweedelige splitvrucht mit eenzaojige deelvruchtjes.
Gebruuk
Kaarvel wort gebruukt as keukenkruud. In België is kaarvelsoep een bekende specialiteit. Veur de krujenteelt worren meestentieds eenjaorige planten gebruukt. Véúr de bleui hen de blaojen de meeste geur.
Der bin een paor plantesoorten die veul op kaarvel lieken mar giftig bin zoas
21 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 21 oktober
7e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 8e eeuw v. Chr. - 7e eeuw v. Chr. - 6e eeuw v. Chr.'''
Garfkamer
Een garfkamer is bie protestanse kaarken een ruumte waor de kaarkraod (de ouwerlingen en diakenen) overleegt.
In de Rooms-Kattelieke Kaark is een garfkamer een ceremoniële vergaodering van de Paus mit de kardinaolen. Meestentieds wort dit biemekaar-ereupen um belangrieke zaken van 't bestuur van de kattelieke kaark te bespreken. Een garfkamer wort oek ehouwen um de decreten veur heilig- en zaoligverklaoringen te bekrachtigen.
Waoterdamp
Waoterdamp is een gas dat besteet uut H2O-moleculen. In de scheikunde wort H2O(g) as uutleeg van de naam gebruukt.
Waoterdamp in lucht mit een temperetuur onder 't kookpunt van waoter ezien kan worren as een oplossing van waoter in 't oplosmiddel lucht. Daolt bie een bepaolde luchtvochtigheid de temperatuur van de lucht tot onder 't dauwpunt dan ontsteet mist, een aerosol van waoter.
Johannes Diderik van der Waals vun veur de kritische temperetuur van waoterdamp 390°C; boven die temperetuur kan 't gas deur compressie niet vleuibaor emaakt worren.
Deutekem
Sinds 1 januari 2005 is de gemeente Weal (Wehl) op-eheaven en an de gemeente Deutekem too-eveugd. Ok wodden 't Zelhemse Broek bie de gemeente eveugd.
Plaatsen in de gemeente Deutekem
Darpen: Gaanderen, Weal (Ned. Wehl), Achterweal (Ned. Nieuw-Wehl)
Buurtstschappen: Iezevoorde (Ned. IJzevoorde), Langerak (Gelderland), Wienbargen (Ned. Wijnbergen) en Ut Broek (Ned. Het Broek).
Appelsmotse
300px|thumb|right|Appelsmotse Appelsmotse (of: appelmoes) is een bi'jgerecht of naogerecht dat maekt wodt van appels. Appelsmotse wodt vaeke in potten of blikken te koop anbeuden, mar kan ok zels maekt wodden.
Appelsmotse wodt maekt deur appels mit minnig waeter en suker volledig geer te koken. Appelsmotse kan daornao slim fien maekt wodden, deur een zief, mar veul meensken hebben liever een wat groffere, fienreurde appelsmotse.
Tredisioneel wodden veur appelsmotse hardzoere gooldreinetten bruukt, mar aandere appelsoorten bin ok bruukber. Gooldreinetten bin liekewel goedkoper, en veul meensken vienen ze niet zo smaekelik om ze as haandappel te eten. Toevoegings om de smaek van appelsmotse te veraanderen bin keneel of citroen.
Appelsmotse wodt tredisioneel eten mit kiepe en petat.
De Gliend
't Daarp staot veural bekend um de protestanse jeugdinstelling de Rudolphstichting die hier zit, en staot daorum ok bekend as 'Jeugddorp De Glind'. Veural daordeur het 't kleine daarp veul recreatieve meugelijkhejen veur de jeugd, zoas een kienderboerderie, menege, jeugdharbarg en een zwembad.
Toch is 'De Glinder Booyhoek' heel wat ouwer as 't jeugddaarp. 't Karspel Barreveld besting vrogger uut 't daarp en de buurtschappen Kallebroek, Esveld en De Gliend. In de leste buurt lei ok 't huus De Glinthorst - een forse woontoren mit een antal biegebouwen. De heren van disse havezate han een paor boerderiejen in de umgeving zoas Bergstein, Den Brom (ok wel Kleijn Schaffelaer eneumd), Groot Birreveld, Klein Birreveld, De Knip en Burgstede. In de 19e eeuw was 't antal bewoners van De Gliend zo estegen dat 't gemeentebestuur in 1854 besleut der een openbaore legere school te bouwen.
22 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 22 oktober
Kasteel Twickel
thumb|right|200px|Twickel in 2008 Twickel is n kasteel noabi-j Dealdn in de buurtschap Deldeneresch, in de previnsie Oaveriessel en is et centrum van et geliekgeneumde laandgood wat beheurt tot den Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten.
Geskiednis
De oldste verneuming van Twickel is in 1347, toon Herman van Twickelo et hoes Eysinck bi-j Delden koch. Dit hoes wodden et latere kasteel Twickel. Doarnoa wodden Twickel bewond deur leden van de familie Van Twickelo (14de tot en met 16de eeuwe), Van Raesfelt (16de en 17de eeuwe), Van Wassenaer Obdam (17de tot en met 18de eeuwe) en Van Heeckeren van Wassenaer (19de en 20ste eeuwe). De letste eigenaresse hef Twickel oaverdoan an ne stichting, dee noe nog dee bezittingen beheert. Vandage den dag wöd et kasteel bewond deur Graaf Zu Castell Rüdenhausen en zien gezin.
De eigenoaren van Twickel hebt verskillende openboare zaken bekleed zoas den taak van drost van Twente. Et bewoard ebleaven archief van Twickel umvat doardeur neet alleneg stukken oaver et kasteel en ziene bewonners, moar ok stukken dee te maken hebt met de Twentse geskiednis. Vanweage dee taken was Twickel ok reagelmoateg et toneel veur politeeke underhandelingen en officiële ontvangsten.
Bouwgeskiednis kasteel
thumb|right|200px|Twickel veuranzicht Den 15de eeuwsen veurganger van et kasteel bevond zich op de achterplaatse van et kasteel. Opgroavingen noar de fundamenten van dizzen veurganger vonden plaatse ende joaren '70. Et oldste deel van et kasteel van vandage kump uut et midden van de 16de eeuwe. Den ingang hef nen geavelsteen uut 1551 en is ebouwd in vrog-renaissancestiel. Boaven den ingang is nen groten woapensteen met de waopens van Goossen van Raesfelt en Agnes van Twickelo, den bouwheer en -vrouwe. Dee stene wodt aan beide kaanten bi-j-estoan deur beelden van Adam en Eva. Boaven de stene is den Boom van de kennis van good en kwoad met de slange. Den ingang wöd bekreund deur nen steilen topgeavel. Ter weerszieden bevindt zich zaandstenen arkers met woapenschilden. Ok den zuudtoorn en et deel tussen den ingang en zuudtoorn komt uut de 16de eeuwe. Den zuudtoorn had tot anvang 18de eeuwe nen in-esnoerde achtziedege spitse, dee in 1727 wodden vervongen deur n plat dak met n hekwark. In de 19de eeuwe wodden dit deur et piramide-vörmege dak van vandage vervongen. Den zuudvlöggel kump uut 1643. In 1692 wodden eavenwiedeg an den ingängsvlöggel ne galeri-je ebouwd met ne keizerleke trappe noar untwarp van Jacobus Roman. In 1847 wodden et kasteel uut-eebreid met den noordtoorn en bi-jbeheurende vlöggel noar untwarp van den Engelsen architekt Robert Hesketh. Den lesten baron van Twickel, Rodolphe Frédéric van Heeckeren van Wassenaer, leet et hoes rundumme 1900 uutèndelek zeer oet-ebreid restaureren en van ni-jerwetse gemakken veurzeen deur den eavenens Engelsen architect William Samuel Weatherley. Vanof dee tied is der hoast niks meer an et kasteel veranderd.
Bezittingen
Bi-j Twickel beheurt boerderi-jen, dee-t te herkennen bunt an de witte loeken met zwarte randen. Et boerderi-jenbezit wöd beheerd deur nen rentmeister en den pacht wöd ebruukt veur et beheer van et laandgood. Een deel van de op de eigen laandgodern emaakte zaken wodt verkocht in den laandgoodwinkel.
Heern en vrouwn van Twickel
In 1953 brech de letste baronesse et goderenbezit under in de Stichting Twickel.
Vri-je tied
Vandage is kasteel Twickel ne geleefden bestemming veur een dagjen uut. Et kasteel zelf is neet te bekieken, moar de bi-jbeheurende tunen künt teggen betaling wal wodden bezocht. Doarnoast ligt der rundumme et kasteel mooie bossen en velden dee veul ebruukt wodt as wandelgebeed. Deur et woold löp ok den Europesen wandelrtocht E11, den löp van n Haag noar et oosten, veur noe tot an de grenze Polen/Litouwen. Dee tochten bunt plaatselek ok bekend as Marskroamerpad en Handelsweg.
Kapsiender
250px|thumb|Kapsiender 250px|thumb|Kapsienderaarten De kapsiender (Pisum sativum) is een plant die beheurt tot de vlinderbloemefemilie (Fabaceae, oek wel: Papilionaceae). De aarten van de kapsiender worren in 't Putters: kapsienders, kapsienderaarten of grauwe aarten eneumd, de aarten worren vaak egeten.
Rassen
Der bin rassen mit langstrooi (ries- of klimaarten) en mit kortstrooi.
Oogst
Blauwschokkers worren vanof half juni tot augustus eoogst. Ze kunnen rieper eoogst worren as de aarten, umdat ze minder gauw melig en hard worren.
Inhoudstoffen
De voedingsweerde van 100 gram vaarse kapsienders is:
Ziektes en beschaodigingen
Een belangrieke virusziekte is topvergeling. Disse ziekte wort deur bladluzen over-ebrocht van luzerne op kapsienders, aarten en platte peters. Topvergeling komt 't meest veur in 't zujen, zuudwesten en Flevoland.
Nedersaksisch
Hieroender vie-j de benaming veur de aarten van de kapsiender:
De Pieperije
De name Pieperij zol komen van een duker, of piepe, die in een waterleiding (rie) was eplaatst umme oavertollig water naor de Riest of te voeren. In olde documenten het de buurtschop ok De Pieperie.
Veule woeste gronden op De Pieperije gaot rechtevoort terogge naor de netuur. Dizze gronden bint op 't begun van de twintigste ieuw deur de Heidemij an-emeuken en in cultuur ebrocht. Het Drentse Landschap koopt hierveur laandbouwgronden op.
Bron
Nijsblad van t Noorden, 17 juli 1997, Vreemde plekken: Pieperij.
Zaanstad
Zaanstad is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand. Op 1 juli 2006 had de gemeente Zaanstad 140.715 inwonners. Bronne: CBS. Doarmet is Zaanstad de 15e gemeente van Nederland. Ruum de helfte van de inwonners wont in Zaandam. De gemeente is in 1974 ontstoan deur samengoan van de gemeenten Krommenie, Wormerveer, Assendelft, Westzaan, Zaandiek, Koog an den Zaan en Zaandam. De gemeente mek deel uut van de plusregio stadsregio Amsterdam.
Darpen in de gemeente
Oostzaan en Wormer, ok liggend in de Zaanstreake heurt neet bi-j Zaanstad.
De grootste wonplaatse, Zaandam, kreg in 1811 Stadsrechten, noadat et in etzelfde joar ontstond deur samengoan van de gemeenten Oostsaendam en Westsaendam. Doarmet bunt dat ok de moderdarpen van de Zaanstreake.
Deur den bouw in veanegebeed bunt vröger n tröpken noaberschoppen ontstoan. De meeste noaberschoppen bunt op-egoane in de grotere wonkernen. Sommige (neet allemoal) bunt nog wal herkenboar in de wiekindealing van de gemeente.
Ne bekende buurte in de gemeente is de Zaanse Schans, an-elegd in de joaren zesteg van de 20ste eeuwe. Verskillende wonhuze, mölle en aandere gebouwen dee in den tradisjonelen Zaansen stiel bunt ebouwd wierden vanof hun eurspronkeleken plek verhuusd noar den Schans. Under meer den eersten (vermeenden) kruudeneerswinkel van Albert Heijn hef doar n plaetsken ekreggen.
Et gemeentehoes van de gemeente steet in et centrum van de gemeente, in Zaandiek.
Geskiedenisse
Hoowal Zaanstad zelf ne jonge gemeente is, geet de historie van de streake trög tot de late Middeleeuwn en resten van nog oldere bewonning bunt in den groond evonden.
Vrögge nederzettingen
Zaanstad ligt in gebeed dat vrögger Waterland wödden eneumd. Vanof de 17de eeuwe is doar in toonemmende moate sproake van de Zaanstreake en wierd mit Waterlaand et meer oostelek eleagen deel bedoold. Doorveur was er ne streake rundum den Zaan mit Oostzaan en Westzaan en den Wormer, dit gebeed veel under et graafschap Hollaand. Vanof de late Middeleeuwn beheurden de neaderzettingen in de Zaanstreake bestuurlek under Kennemerlaand.
Nedersaksië
250px|right|Nedersaksische tael in Nederlaand De anduding Nedersaksië wodt wel gebruukt veur alle regio's in Nederlaand waor Nedersaksisch epraot wordt bij mekeer.
De naeme is een schoft in gebruuk west binnen de SONT, de Federaosie van Streektael-Orgenisaosies in et Nedersaksisch Taelgebied, om dit gebied mit an te duden. Et gebied omvat Grunningen, Drenthe, Stellingwarf, de Kop van Overiessel, Urk, Sallaand, Twente, de Veluwe en de Achterhoek.
Omdat  'et Nedersaksische taelgebied binnen Nederlaand'  zoe'n mondvol is, vunnen ze een kotte naeme wel haandig. 'Nedersaksen' hebben ze niet keuzen, omreden dat hiel dudelik zol verwiezen naor de Noord-Duutse dielstaot Nedersaksen (Platduuts: Neddersassen; Duuts: Niedersachsen).
De anduding Nedersaksië is niet in algemien gebruuk. De Drentse muzikaant Daniël Lohues pleitten in ien van zien stiekelstokkies op ironische wieze veur de oprichting van 'Nedersaksië' - wat ok noordelik Duutslaand mos omvatten - om him drekt daornao uut te spreken tegen et idee 'dat een bepaald gebied aan een bepaald volk toebehoort'.
In Nedersaksisch in een notendop: Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur (Van Gorcum, 2019) stelt de schrievers (hier ommezet in et Stellingwarfs): 'Vaeke is der de behoefte om et hiele Nedersaksische taelgebied in iene of een peer woorden te numen. Vule wodt daorveur Nedersaksisch taelgebied gebruukt, tegensworig ok wel Nedersaksië. Krek aandersomme as bi'j Grunnings, Veluws en zo wieder as taelnaemen op basis van een gebied, zie'w in et geval van Nedersaksië een gebiedsnaeme op groond van een taelnaeme. Nedersaksië heurden wi'j veur et eerst in de twiede helte van de jaoren negentig. Lichtkaans was de achtergroond de Europese erkenning van et Nedersaksisch, want dat speulde in die tied.' (Blz. 24.)
23 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 23 oktober
Boornsterhem
Boornsterhem (officieel (Fries): Boarnsterhim) is een vroggere Friese gemiente en had 19.391 inwoners (2012-2013, bron: gemientegids), et had een oppervlakte van 168,58 km², waorvan 17,04 km² waeter. De gemiente is mit ingang van 1 jannewaori 2014 opheven en opdield tussen Liwwadden, Et Vene, Zuudwest-Frieslaand en de ni'je gemiente De Friese Meren.
De gemiente is nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de vrogge gemientes Idaarderadiel, Rauwerderhem en een groot diel van Utingeradiel.
In 1985 wodde de officiële naeme wiezigd in et Friestaelige Boarnsterhim.
Belangriekste plakken
De gemiente Boornsterhem (Boarnsterhim) telde achttien officiële dörpen. De heufdplak was Grouw (Grou). De dörpen in de gemiente hadden sund 1989 allienig de Friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen. De Nederlaanstaelige plaknaemandudings weren slechts alternatieve benaemingen (exoniemen). Alle plaknaembodden in disse vroggere gemiente bin ok now nog ientaelig Fries.
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: Bron: CBS
Geofiksie
Bie Geofictie of Verzunnen landskappen geet et um et verzinnen van geografische eenheden as steaden, laanden en planeten. Ok skriewers van sagen, sciencefiction en fantasy verzint vake hele landskappen. Op wat skolen is et verzinnen van landskappen deel van lessen oaver ekonomie of moatskoppieje.
Wat leu doot et umdat ze et neet eens zint met wo as de hudige samenleaving in mekander stekt. Doarumme maakt ze ne utopische dreumachtige wearld. Anderen köant zik wat better vinden in de warkelike wearld en verzint zelf landkaarten, sproaken, muziek of nieje spoorweagen in bestoande landen.
Binnen geofictie kan allens verzunnen worden wat den anstichter in 'n kroam te passe kump, töt an grondwetten, geskiedenissen en hele dienstregelingen veur et (verzunnene) oapenboar vervoor an to.
Zeenswiezen
Wat geoverzinners doot et vuur de wille. Et geet um et spöllen met de meugelikheden van de fantasie. Met de komst van et internet is der völle mear oetwesseling tusken geoverzinners. De projecten zint vake humoristisch en ne parodie op de echte wearld, mer mangs komt der verrassende nieje politieke inzichten oet.
Zaandvoort
Zaandvoort is ne badplaatse en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlakte van 33,82 km². Et darp leaft van et toerisme, en is ok bekend van et Formule 1-racecircuit, Circuit Park Zaandvoort. Zaandvoort is et ende van de spoorliene van Amsterdam ovver Hoarlem. Tot de gemeente beheurt ok n deel van et darp Bentveld.
Geskiedenisse
Zandvoort was al in 1100 bekend en wierd Sandevoerde eneumd; ne samenstelling van zaand en voorde. Tot 1722 was et gebeed in hende van de heern van Brederode. Eeuwenlang leafden et darp van den visvangst, moar in de 19de eeuwe ontstonden doar aandere bronnen van bestoan. In et Vereanegd Könninkriek kwam et zeebaden op, en den Zandvoortsen arts dr. Mezger veurden dit gebroek in Zandvoort in. In 1828 wierd et eerste badhuus in gebruuk enommen. Bekende leu trokken noar Zandvoort, zoas vorstin Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije in 1884 en 1885.
Anno 2003 hef bi-jnoa de helfte van et antal leu in Zandvoort wark in et toerisme. Langs de verskillende boulevards kö'j dan ok op et straand deurlopende straandtenten vinden, dee völle dagjesleu trekt. De meeste straandpaviljoens bunt familiebedrieve.
24 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 24 oktober
Studìntenkörps
Ien Nederlaand binnen der negen offisjele korpora:
Schiednis
t Eerste körps wör vörmd ien Stad ien 1815, môr veur t echte begun mout man trugge goan noar t openen van de Rieksakademie Grunnen, twijhonder joar eerder. Ien dij tied waren der helstersenoaten of groensenaten dij de studìnten behelsterden, woarnoa zai bie n ploug terecht kwammen noar heerkomst (pervìnzie) of fakulteit. Noa n schietinsidìnt op de Vismarkt, woarbie n studìnt deur n stadjer neerschoten wör, gongen dizze klaine plougkes zok verainen in wat tegenswoordeg Vindicat is. Zai wilden heur verainegen om soamen staark te stoan en as ain lichoam, ain orgoan heur rìchten te verdedegen. t Woord corps, platgrunnegs dus körps, komt van t Latainse woord corpus, wat lichoam betaikent. Noa Grunnen volgden ook de aander steden mit n studìntenkörps. Ien t begun wazzen zai apmoal schaaiden, manluu en vraauwluu apaart. Summege korpora binnen al gemengd, môr der binnen nog n poar dij schaaiden binnen.
Onderschaaid van aander verainens
Korpora kìnmaarken zok deur n hierarchie op leeftied, ook wel ancienniteit nuimd. As aine laanger lid is, krigt er meer rìchten. Dizze regels kinnen per körps verschillen. De eerstejoars leden hebben dus waaineg rìchten en worden voak aanduud as foet (oetsproak: [veut]). Bie korpora hest den ook nog behelstern. Pas noa dizze behelstern is dijgene volweerdeg lid. Ook hest n hail ìnde onschreven regels dij mores (enkelvold mos) nuimd worden.
Doarnoast is t toalbroeken ook typisch körpreel. Ien Grunnen hest den aigelks ook drij verschillende toalen. t Stadjeder Grunnegs, t Hollaands van de studìnten en t Studìntengrunnegs van de körprele studìnten.
Paus Siricius
Paus Siricius was de 38e paus van Rooms-Kattelieke Karke en wör unaniem verkeuzen as opvolger van Paus Damasus I. Paus Siricius was paus van 17 december 384 töt an zien dood op 26 november 399. Hee was een Romein en was sund de tied van Paus Liberius in dienst van de karke. Veurdät e verkeuzen was töt paus was e 'ne rooms-kattelieke diaken; zien tegenkannidaot was de prebyteriaanse Hieronymus, die zich as ienvooldig veurdee. Zien naam betekend oet de stad Siris.
Paus Siricius voerde de decreten in, waormit hee beslissingen vaste kon leggen as wet. Hee was de auteur van twie decreten mit betrekking töt 't celibaat.
Paus Siricius wördt vereert as 'ne heilige in de Rooms-Kattelieke Karke.
N Heeg
Noam
Vanôf 1990 broekt de gemainte aaltied de (verkörte) noam Den Haag (in stee van 's-Gravenhage), ook al deur de internatsjonoaliseern van de hofstad, heur hudege stoates van juridische heufdstad van de wereld, dij zie nog môr net kregen het (IGH; VN-ISH), en ook om aan te sloeten bie boetenlaandse noamen as The Hague in t Engels, La Haye in t Fraans, (Den) Haag in t Duuts, Haag in t Deens, La Haya in t Spoans en Hago in de internasjonoale keunsttoal Esperanto.
In 1990 is n veurstel om de noam van de gemainte offisjeel in Den Haag te veraandern ôfwezen. De twij noamen binnen vanoldsheer offisjeel toustoan. Dit in tegenstellen tot de gemainte 's-Hertogenbosch, dij alleneg zó hait. De noam Den Bosch kin alleneg noar de stad verwiezen, nait noar de gemainte.
Op paspoorten/idìntiteitskoarten en in offisjele stokken dij oetgeven worden deur de gemainte staait altied: 's-Gravenhage. De spoorwegen en de ANWB-weegwiezers broeken de körtere noam Den Haag (n Heeg).
Sociaole wetenschop
Sociaole wetenschoppen wodden vormd deur de takken van wetenschop die betrekking hebben op meensken in heur sociaole omgeving. In Nederlaand wodden disse wetenschoppen veerder onderverdield in maotschoppi'jewetenschoppen en gedregingswetenschoppen.
Overlappings
Pattie wetenschoppen wodden diels tot de sociaole wetenschoppen rekend, en diels tot aandere wetenschoppelike stromings.
Germaanse taelen
[[Bestaand:Germaansetalen.png|275px|thumb|Verspreiding van Germaanse taelen:
]] De Germaanse taelen vormen een subgroep van de Indo-Europese taelen. Et bestaot uut zoe'n 15 erkende levende taelen en omdebi'j 4 uutsturven taelen, die allegere uut et Proto-Germaans vortkommen. Ze worden vanoolds spreuken in Noordwest- en Centraol-Europa en Skandinavië. Deur migraosie en kolonisaosie hebben verskillende taelen uut disse groep (benaemen et Engels en et Nederlaands, en in mindere maote et Duuts) heur naor aandere dielen van de wereld verspreid. De Germaanse taelen bin onder te verdielen in drie subgroepen: de West-Germaanse taelen, de Noord-Germaanse taelen en de uutsturven Oost-Germaanse taelen. Ze worden tegenwoordig wereldwied as moerstael spreuken deur meer as 550 miljoen meensken.
De grootste Germaanse tael is et Engels, moerstael van een peer honderd miljoen meensken en tegenwoordig de lingua franca van de wereld. Duuts is een tael die deur meer as honderd miljoen Europeanen spreuken wordt. Disse taelen bin ok beide wereldtaelen. Nederlaands wordt deur zoe'n 28 miljoen meensken spreuken, en zien dochtertael Afrikaans deur zoe'n 16 miljoen (waorvan et merendiel as twiede en darde tael). Kleinere Germaanse taelen bin et Zweeds, Deens, Noors, Ieslaands, Faeröers, Fries, Limburgs, Luxemburgs, Nedersaksisch, Skots en Jiddisj. In totaol praoten zoe'n 559 miljoen meensken een Germaanse tael as eerste tael.
Derk Sibolt Hovinga
Derk Sibolt Hovinga (1909-1990) was n Grunnegstoaleg dichter.
Hovinga, dij twij joar Olde Toalen studaaierd haar, was boer ien t Oldambt. In zien jonge joaren was hai lid van de NSB, moar loater har hai doar spiet van. Hai schreef benoam over de natuur en de Grunneger kultuur van dizze streek. Ook goan summege gedichten over historische onderwaarpen, mythologie, volksverhoal en mystieke ervoarens. Hai het negen dichtbundels oetgeven. Hovinga was ien joaren vieftig redacteur van t tiedschrift veur Nedersaksische literetuur 't Swieniegeltje en druig doar gedichten en boukbesprekens aan bie.
Ien 1983 het Hovinga de Literaire Pries van Stichting 't Grunneger Bouk oetlangd kregen veur zien dichterij.
Omreden zien waark as hail muzikoal zain wordt, het t projekt Oost-Groninger Wereldmuziek summege van zien 'laiden' op muziek zet en ien 2008 ien Oostwòld, nait wied van zien vrougere woonhoes, speuld en zongen.
Marten Grupstra het n borstbeeld van Hovinga môkt, en H.B. Reininga het n biogroafie van hom schreven, ''Derk Sibolt Hovinga: Dichter en boer. De waarheid achter de mythe (2007)''. t D.S. Hovinga-fonds geft zien gedichten opnij oet en subsidieert wiedere Grunnegstoalege kultuuroetingen.
Laandhoes
duum Ne villa of laandhoes is de benaming veur n oavervloodeg vri-jstoand huus. In de 18de eeuwe en 19de eeuwe wodden mangsmoal den name laandhoes ebruukt veur grote butenverblieve in ne laandschoppeleke umgaeving. An et ende van de 19de eeuwe kwam hierveur ok de benaming villa in zwang. Den name kump of van de Romeinse villa.
Ofis Publik ar Brezhoneg
thumb|150px|Logo van 't Ofis Publik ar Brezhoneg Ofis Publik ar Brezhoneg (Fraans: Office Public de la Langue Bretonne, ofwal Publiek Ketoor van 't Bretons) is een organisatie veur 't anfietern en onderwiezen van de Bretonse taal. De organisatie is in 1999 opericht ter vervanging van de Dienst veur de Bretonse Taal, onderdiel van 't Culturele Instituut van Bretagne (Skol-Uhel ar Vro). Töt 2010 was de name Ofis ar Brezhoneg (Ketoor van 't Bretons).
Laandhoes
De grotere 18de- en 19de-eeuwse laandhuze wödden mangs ebouwd in nen neoclassicistiesen stiel of in de veul onraegelmoatiger Engelsen laandhuusstiel, woarbi-j de plattegroanden ne vri-j geschikte plaatsing van de ruumte loat zeen.
Derk Sibolt Hovinga
Zitoat
O wenst, Het aiweg laid, Dat in en om ons waait, En het gain enne nait, En roest ook in de zee.
Ofis Publik ar Brezhoneg
't Ketoor, det zetelt in de gemiente Karaez-Plougêr, kreg mitwarking en financiële ondersteuning van de Fraanse staot en (veurnamelk) de regio Bretagne.
Uutgaonde verwiezingen
Webstee van Ofis Publik ar Brezhoneg
Derk Sibolt Hovinga
Zitoat
Oet t gedicht t Aailand van geluk
Laandhoes
Met de tooname van de welvoart ontstoand an et ende van de 19de eeuwe ne markt veur n ni-j soort laandhoes, mangs kleiner as et veurgoande laandhoes, moar dee helemoal an de ni-je eisen van de tied voldoot van gemak, lecht, loch en ruumte. Dizze villa's wödden mangs untworpen volgens den in dee tied gewilden stiel, bieveurbeeld in den stiel van de Amsterdamse Skole, of den Jugenstil van Vicotr Horta.
Et untwarpen van laandhuze of villa's wödden in de eerste helfte van de 20ste eeuwe, veural in de 'duurderen' gebeeden zoas Het Gooi, Knokke, of de umgaeving van et Zoniënwold n specialisme binnen de architektuur. Architekten zoas Karel de Bazel, Wouter Hamdorff, Jan Rebel, Theo Rueter en Johannes Christiaan van Epen untweerpen raegelmoatig laandhuze.
Toon steeds meer leu zich n oavervloodeg huus in ne laandeleke umgaeving konden vereurloven, dwong gebrek an ruumte tot et dichter bi-j mekare bouwen van de villa's. Zo ontstoanden in veul gemeenten, veural in de joaren darteg van de 20ste eeuwe, aparte villawieken, mangs net buten de grenze van den bebouwden kom.
In Nederlaand wodt villa's teggenwoordig mangsmoal bi-j mekare ebouwd, mangs af-ewisseld mit oavervloodege huze in ne iets laegere prieskattegerie. Wi-j proat dan nog altied oaver ne villawiek, hoowal de huze in dit soort wieken neet uutsluutend uut villa's bestoat.
Regionen van Fraankriek
Fraankriek is verdaild ien regionen (régions ien t Fraans), woarvan 22 in la Métropole (woarvan Korsika t ainege nait kontinintoale) en vaaier liggen overzees. Régions in t heufdlaand Frankriek bestoan op zokzulf weer oet tuzzen de 1 en 8 depaarteminten (départements).
Algemaine kinmaarken
Ien t Metropolitan-Frankriek (boetenom Corsica) is de medioane laandmoat van n regioon 25.809 km², wat om en bie ain-viefde van de medioane laandmoat van n Amerikoanse stoat en enkeld 4% zo groot as de medioane laandmoat van n Kanadese pervìnzie, môr 15% groter as de medioane laandmoat van n Duutse bondsstoat en 67% groter as de medioane laandmoat van n regioon van Engeland.
Ien 2004 waar de medioane populatsjoon van n regioon ien kontinintoal Fraankriek 2.329.000 ienwoner, wat n lutje minder as ain en n haalf van de medioane populatsjoon van n regioon ien Engelaand, n lutje meer as ain en n haalf van de medioane populatsjoon van n Amerikoanse stoat en drijkwart van de medioane populatsjoon van n Duutse bondsstoat, môr meer as twijmoal de medioane populatsjoon van n Kanadese pervìnzie.
t Medioane aantel depaarteminten op t kontinintoale Fraankriek woaroet n regioon bestaait is 4.
De regionen hebben gain slimme autonomie, môr hebben enkeld bepaarkte toaken. Dit gaait veuraal om finansjele zoaken, as t finanseern van regionoale instaansies (verliekensboar mit n Nederlaandse gemainte, môr den op grotere schoal). Dizze besloeten worden nomen deur n conseil régional (regionoale road) dij bestaait oet afgevoardegden oet elk depaartemint en de belaangriekste gemaintes (maisttieds hoog populeerde steden).
Regionen
de regionen van Fraankriek
8e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 9e eeuw v. Chr. - 8e eeuw v. Chr. - 7e eeuw v. Chr.'''
Regionen van Fraankriek
Regionen
13. Languedoc-Roussillon
14. Limousin
15. Loraaine (Lorraine)
16. Midi-Pyreneen (Midi-Pyrénées)
17. Noord-Naauw van Calais
18. Laand van de Loire (Pays de la Loire)
19. Pikardie (Picardie)
20. Poitou-Charentes
21. Provence-Alpen-Côte d'Azur (Provence-Alpes-Côte d'Azur)
22. Rône-Alpen (Rhône-Alpes)
1456
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1456:
Ut quid iubes pusiole
Ut quid iubes pusiole (Waorumme vraog ie mi'j te zingen?) is een lied in tien varzen, eschreven deur de Saksische monnik Gottschalk van Orbais (ongeveer 803 - 868). Gottschalk verkondigden een varregaonde predestinatieleer en wördden daorumme veroordield töt levenslange opsluting in 't klooster van Hautvilliers. Uut de levensgeschiedenis van Gottschalk kömp een fel en barre gevulig mèense naor veuren.
Gottschalk zol Ut quid iubes pusiole eschreven hebben toen as e in Friuli (Italië) verbleef. Aandern geleuft det hi'j 't eschreven hef in 't klooster van Reichenau, 't eilaand in het Bodenmeer daoras hi'j ezeten hef. De woorden intra mare zolden daor op wiezen.
De melodie van 't lied is te vienden op een negende-ieuws manuscript. Ze weet niet of Gottschalk de melodie zölf eschreven hef. 't Gebruuk van riem, zoas in Ut quid iubes pusiole, kwaamp in die tied nog niet veule veur.
Tekst
Hier volgt de tekst van 't lied mit een vri'je Drèentse vertaling (epubliceerd in 't Drents Letterkundig Tiedschrift Roet, harfst 2006; overeneumen mit toestemming van de vertaler).
Lienpost
Lienpost (Neidrèentse stofname veur 'e-mail' ) stiet veur digitaol eskreven en ummezonden boskoppen via onder aandere 't internet. 't Eerste berichien oaver een computernetwark wördden in 1971 deur Ray Tomlinson verzunden. Rond 1995 wördden de lienpost populair onder een köppel mèensen, samen mit 't wereldwiede web.
De lienpost gebruukt ze vake veur kötte, infermele berichies. Deur 't mitsturen van bi'jlaoges (meugelk sund de Multipurpose Internet Mail Extensions, MIME, bint inevoerd), kuj ok aandere inhold as tekst mit de lienpost sturen.
Communicaotie mit de lienpost hef veur de wet dezölfde staotus as die mit de brief. De mailties mut dan wal an een köppel veurwaordes voldoen. De waorachtigheid mut ewaorbörgd weden, d'r mut zekerheid weden oaver wel of de ofzender is, en ie mut d'r niet achterof an knooien kunnen. De "elektronische handtekening" kuj hierveur gebruken. De veurdelen van zuk gebruuk van de lienpost boben wiedere vörms van communicaotie bint:
Lienpost daoras de ontvanger niet veule veur gef, nuumt ze junkmail. Een vörm van junkmail is spam, veur de centeri'je eskreben lienpost die an een hiele bulte mèensen verstuurd wördt. Een e-zine is een tiedskrift det ze via de lienpost stuurt. Een variaant hierop is de lienpost-ni'jsbrief.
Veurgangers van de lienpost bint de brief, 't tillegram, de telex, de telefax en binnen Nederlaand 't op Datanet ebaseerde Memocom 400, det nooit slim succesvol ewest hef. Een ni'je ontwikkeling sund 't ontstaon van de lienpost is de mobiele communicaotie, zoas de sms.
De lienpost krieg ie tegenswoordig veural toegang toe via 't internet-netwark, mar daorbuten kan 't ok, umdet ja de oorsprunkelijke lienpost niet netwarkofhaankelijk is.
Nedersaksisch
't Engelse woord e-mail (van electronic mail, elektronische post) gebruukt ze ok in 't Nederlaands, Duuts, Nedersaksisch en gao zo mar deur. In partie talen is 't begrip ondertied vertaald; in 't Nederlaands hej naost e-mail ok e-post. Nedersaksische ummezettings bint:
Nuuk
Nuuk (Deens: Godthåb) is de heufdstad van Gruinlaand. De stad haar per 1 jannewoarie 14.501 ienwoners (2005). De noam Nuuk betaikent laandtonge ien t Gruinlaandsk. De Deenske noame (Godthåb) veur de stad betaikent Goie Hoop. Gruinlaand is n autonoom laand binnen t Keunenkriek Denmaark.
Moor (meens)
Veur vrouwluui die zelf niet zwanger kunnen wörden, kan draagmoorschap n oplossing ween. t Paor dat n kiend wil hebben kan n aandere vrouw vragen n kiend veur der te dragen.
Nuuk
Schiednis van Nuuk
Ien t joar 981 is t de Noor Erik de Rode dij veur t eerst vout zet op de Gruinlaandske kost. Vaaier joar loater ien 985 hemmen de eerst kolonisten zok vestigt ien Gruinlaand. De hedendoagse nederzetten stamt oet 1721 dou de Noor Hans Egede n kolonie vestigde bie Hoop Aailaand.
Moor (meens)
Troetelnamen veur moors bin: mama, mam, mams, mammie, mamsie en zo wat meer.
De relasie van n moor mit heur kienders wörden an-eduud mit t woord moorschap. De moor van iemands man of vrouw wörden n schoonmoor eneumd.
25 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 25 oktober
26 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 26 oktober
Overisel
Overisel is een plaatse (bestuurlijk georganiseerd as civil township) in Allegan County in de Amerikaanse staot Michigan. Op 't dörp is de wiskundige George David Birkhoff (1884-1944) geboren, 't miest bekend um zien 'ergodische theorie'.
Overisel is enuumd naor de Nederlaandse pervincie Oaveriessel. In de umgeving van Overisel hej veul plaatsen die naor Nederlaandse pervincies en dörpen enuumd bint, umdet in de 19e ieuw veul Nederlaanders naor die regio emigreerd bint.
Bi'j de bevolkingstelling van 2000 had Overisel 2594 inwoners. 't Grondgebied beslat 93 km2, allemaole laand.
Spilhennig
thumb|'Spilhennig', een logo veur sprekers van 't Bretons Spilhennig is een logo det bedoeld is veur sprekers van 't Bretons um mekare te herkennen. 't Is in 2007 ontwörpen deur Ofis ar Brezhoneg ('t Ketoor van 't Bretons). 't Logo kuj as speldtien dragen; zo kunt Bretonse sprekers van mekare weten det ze det bint, en kunt ze derveur kiezen Bretons mit mekare te te praoten.
Achtergrond en betiekenis
't Woord spilhennig, een verkleinvörm van spilhenn, is Bretons veur 'speldtien'. 't Logo is ontwörpen umdet een bulte sprekers van 't Bretons die mekare niet kent dervan uutgaot det de aander gien Bretons kan. As gevolg van die veronderstelling gebruukt ze dan automatisch Fraans, wat tegenwoordig de meerderheidstaal in Bretagne is. In 't ontwarp zit een golf, die stiet veur de Bretonse taal die hum beweg deur de samenleving van vandage de dag, en een oge, det stiet veur 't in iene oogopslag kunnen herkennen van een Bretonse spreker. Bij 't ontwarp is ok politieke neutraliteit naostreefd.
Vergeliekbere middeln aanderworens
thumb|200px|Sticker die neugt um Drèents te praoten Anfieteraors van aandere minderheidstalen hebt vergeliekbere herkenningsmiddeln veur sprekers ontwörpen. Zo bint der in Wales badges die bestaot uut een oranje of oranje-rood spreekwolkien mit daorin 't woord Cymraeg ('Welsh'), of de tekst Dw i'n dysgu cymraeg ('Ik bin Welsh an 't leren'), of Hapus i siarad cymraeg ('Ik praote geern Welsh'). Zokke badges wördt beveurbield gebruukt as een bedrief of organisatie mèensen de meugelijkheid böd um Welsh te praoten.
't Huus van de Taol in Drenthe produceert materiaolen zoas stickers, T-shirts en mondkappies mit de tekst 'Tegen mij kuj Drents praoten' of 'Hier kuj Drents praoten'. Dizze tekst is zo bedacht det de drager niet altied zölf een spreker van 't Drèents hoeft te wezen, mar der wal veur openstiet det aandern Drèents praot tegen hum of heur.
31 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 31 oktober
28 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 oktober
Gerrit Wolsink
thumb|Wolsink in Maarkel 1979 Gerrit Wolsink (Hengel (Gld), 3 meert 1947) is nen vroggeren Nederlandsen motorcrosser, den in de tweede helfte van de zeuventiger joaren metdeed an Grand Prix-races. T belangriekste wat e presteerd hef is t vief maol winnen van de GP van de Verenigde Staoten in Carlsbad, van 1975 tot en met 1979, alleen in 1978 mos e de oaverwinning ovverlaoten an zienen groten teggenstander Heikki Mikkola.
Hoowal e ne opleiding tot tandarts af-emaakt had, kaos Gerrit Wolsink derveur um professioneel crosser te worden. In t begin deed e dit as privérieder op nen Maico. In 1974 wodden um ne plaatse an-eboaden in den Suzuki-fabrieksploog as ploogmoat van den Belg Roger De Coster, den ok zienen grootsten teggenstander was.
Hee endigden op ne daarde plaatse in het 500cc weerldkampioenschap van 1975 en 1977 en as tweede in 1976 en 1979.