cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bargerveen
Omschrieving
Tiedens de vervening wuur het veen tot en met de jaoren dertig over het smalspoor naor de fabriek van de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij in Amsterdamscheveld toebracht, waornao der van de boomste laoge, de bolster, turfstrooisel maakt wuur. Later gebruukten ze daor vrachtwagens veur. Waor vrogger de fabriek stun, hem ze sins 1984 het Industrieel Smalspoor Museum staon. Van de zwarte turf maken ze sins 1921 bij de Purit in Klazienaveen pillegies tegen de schieterij. Die fabriek wordt sins 1997 Norit Nederland nuumt.
Ze wullen in het natuurgebied datter weer opnij leemd hoogveen opkomp. Ze plàanten deurumme veenmos waoruut nao een poosie weer nei veen ontstiet.
Deur het Amsterdamsche Veld löp de Hondsrug nog een stukkie deur, waordeur je op de oostelijke helfte een redelijk dreug heideveld hem en de boel an de westelijke kante zun beetie verzup. Verder hem ze op verschillende plaatsen dammen bouwt met daordeur een hoog- en laagwatergruppe waor ze de waterstand met in bedwang holen.
In Bargerveen hej allerlei looproutes en kuj onderweg bijveurbeeld het Huusie van Uneken zien die ze niet afbreuken hem. Verder vi'j der een bulte verschilde planten en dieren en ister zelfs een speciaal adderveld anlegd. Het Bargerveen valt onder wat ze de Vogel- als de Habitatrichtlijn numen.
6 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 6 juni
Stichting Drentse Taol
De Stichting Drentse Taol was een stichting met as doelstelling 't bevörderen van 't gebruuk van 't sproken en schreven Drèents. In meert 2007 is de stichting met 't maondblad in de Drentse taol Oeze Volk en Stichting Het Drentse Boek saomengaon in 't Huus van de Taol. Dizze neie organisaotsie hef in meert 2008 de deuren lös edoan in Beilen.
't Waark van de Stichting Drentse Taol was onderverdeeild in veer beleidsterreinen:
Taolpromotie
Taolpromotie umvatte veur Drentse Taol dinger as 't organiseren van lezings, 't Drents dictee, kaarkdiensten in 't Drents en de maond van 't dialect (in meert, Meertmaond-Dialectmaond), 't verzörgen van internetpagina's en Tekst-TV in 't Drèents en de oetgaove van 't kwartaolblad De Taolkraant (in saomenwaarking met Het Drentse Boek).
Drentse Taol hef veur 't Drèents een deur de pervincie Drenthe erkend spellingsysteem maokt. Ok organiseerden ze 't Drèents dictee, dat in 2006 veur de eerste keer rechtstreeks op TV Drenthe oetzonden weur.
Naost de activiteiten die Drentse Taol zölf ontwikkelde was ok de loketfunctie slim belangriek. Veur aal vraogen en opmaarkings op 't gebied van 't Drèents kunden mèensen terecht bij Drentse Taol.
Onderwies
Op onderwiesgebied weuren verschillende activiteiten ontwikkeld veur jong en old. In verschillende plaotsen worden - now deur 't Huus van de Taol - cursussen Drèentse taol en cultuur geven veur beginners en veur mèensen die wat meer vörderd binnen. Daorbij kommen ok volkskunde en spelling an de orde.
Literatuur
Drentse Taol warkten veur de fusie töt 't Huus van de Taol al saomen met Het Drentse Boek, die boeken en meziek in in 't Drèents en oaver Drenthe oetgef.
5 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 5 juni
Stichting Drentse Taol
Taolwetenschap
Drentse Taol ondersteunde 't Drents as onderwaarp van wetenschappelijk onderzeuik. Dit onderzeuik stund neeit op zichzölf, mor weur waor meugelijk tooupast op aandere beleidsterreinen, bijveurbeeld 't onderwies.
Varve
Varve is de algemene term veur predukken dee bedoeld bin um een veurwarp te bescharmen of te verfraoien deur 't van een pigmenthouwende laoge te veurzien. Der bin oek meugelijkheden um veurwarpen opvallend te maken zoas spoorbomen, braandweerwagens etc. Varve wonnen meestentieds gebruuk veur schilderiejen of um muren een kleurtjen te geven.
Varve kan emaak wonnen van plaantaorig materiaal da-j in huus hem. Hieronder steet beschrieving ho-j een paor kleuren kriegen kunnen, deur huushouwelijk artikels te gebruken. Je gebruken bieveurbeeld een eierdoorne um een gele kleur te kriegen, bosbezen um een blauwachtige kleur te kriegen, rooie grond um een brune kleur te kriegen, blaojen en aander plaantachtig materiaal veur een greune kleur en eerdbezen en rooie bezen veur rood. Vrogger wönnen der purperslekke gebruuk um de kleur purper te maken, disse kleurstof was arg kosbaor.
Varve wönnen veural vrogger zo emaak, disse pigmenten wönnen dan vermingd mit een vleuistof um 't smeerbaor te maken. Tegesworig liekewels 't meesten van de tied gewoon in de febriek emaak.
7 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 7 juni
Amsterdamscheveld
Amsterdamscheveld kan verwiezen naor
Amsterdamscheveld (Erica)
Amsterdamscheveld is een buurtschap in de gemiente Emmen dat rekent wordt tot het noordelijker lingde Erica. Op 1 januari 2004 had het ongeveer 130 inwoners.
Geschiedenis
Amsterdamscheveld ontstun naodat een groep Amsterdammers een stuk veengront kocht haar en dit het Amsterdamsche Veld nuumde. Teegnwoordig is een groot deel afgraam. Een stukkie is nog over en maakt deel uut van het natuurgebied Bargerveen.
Het veengebied was onder kontrole van de baos van de Drentsche Landontginning Maatschappij, Lodewijk Dommers. Eerst deuden ze der nog nie veul meer met as jagen, totdat de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij zich hier in 1909 ant Dommersknaal opzet is. Hier omhinne wuurden meer huzen bouwt en wordt nou samen Amsterdamscheveld nuumt.
De fabriek is in 1983 sloten en op die plek he'j sins 1984 het Industrieel Smalspoor Museum.
13e eeuw
Decennia - Eeuwen - 12e eeuw - 13e eeuw - 14e eeuw
21e eeuw
Decennia - Eeuwen - 20e eeuw - 21e eeuw - 22e eeuw
Deenkel
thumb|right|300px|n Deenkel bie Losker
De Rivier n Deenkel begeent in de Duutse deelstoat Noordrien-Westfaaln, tusken Koesveeld en Oahoes. Bie Losker in Tweante keump n Deenkel Neerlaand binn. Bie Deanekaamp geet'e Neerlaand wier oet, en löp oet in de Vechte bie Niejnhoes, den at Neerlaand wier binn keump bie de Haandrik as de Oaweriesselse Vechte.
In Duutslaand hebt ze n Deenkel stoark recht etrökn tusken 1970 en 1980. t Eerste gedeelte binn Neerlaand hef zin oolde gaank beheuldn laanks t Lutterzaand. Wieterop is'e an epast um inzieging vuur waterwinning makkeliker te maakn. Bie Harseveeld op t noordwestn van Deanekaamp, steet t Skoevnhuuske, det n Deenkel oonder t kanaal Almelo-Nordhorn duurvoort. Zes emesselde kokkers met stoalne skoewn bepoalt hier wovöl water at dr in t kanaal keump.
n Deenkel wörd eneumd in de eerste regel van t Tweantse Volksleed: Dr ligt tusken Regge en Deenkel een laand....
Leankte en stroomgebeed
n Deenkel is umdebie 93 km laank. Doarvan lignt:
Lisse
Lisse is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 16,11 km² (woarvan 0,41 km² water). Binnen de gemeentegrenze ligt nog ne noaberschap geneumd Den Engel.
Lisse kent ne lange en veulbewoagen geskiednis. In 1998 veerden de gemeente heur 800-joarig bestoan. Dizzen verjoardag was trög te voeren op n skrift uut 1198 woarin den name van et darp veur et eerst eneumd wödden.
In de Middeleeuwn was Lisse nog gans klein. Rundumme 1500 stoanden doar moar rundumme 50 huze. Deur anholdenden krieg heersten doar armoo. De bewonners leafden under aandere van den laandbouw, de veeteelt en et turfstekken.
In de eeuwen doarnoa ontstoand de bloombollenteelt. De zaandgroanden in de umgeaving blekken, mits good bemest, good geschikt veur dizze teelt. Langzoam moar zeaker wödden de umrengende olde dunen steeds wieter of-egroaven. Van de olde dunen en et uutgestrekte woold blef moar n stuksken ovver. De bollenteelt en -handel brächt warkgeleagenheid en welvoart mit zich met. thumb|left|200px|Karke in Lisse Teggenwoordig wodt bloombollen grootschaleg uutevoerd noar meer as 100 laanden oaver de hele weald. De kleurrieke velden in de bollenstreake trekt elk veurjoar hunderddoezenden kiekers uut binnen- en buutenlaand.
De bloombollenstreke is veur Nederlaand ne belangrieke toeristiese bezeensweerdigheid. In Lisse, noordwestelek van den bebouwden kom, ligt den Kökkenhof. Joarleks kump langs Lisse et blomencorso van de bollenstreake dat begunt in Noordwiek en endegt in Hoarlem.
In en rundumme Lisse bunt n tröpke windmöllen: de Lisserpoelmölle, de Kökkenhofmölle, de Lageveensenmölle en de Zemelmölle.
Veurtune
thumb|250px|Een kleine veurtune in [[Portugal]] Een veurtune is een tune dee véúr 't huus steet. Naos de veurtune is der meestentieds oek een achtertune, disse tune is zoas 't woord al zeeg; achter 't huus. De veurtune is veur veul meensen een pronkstuk, hierveur wonnen zelfs wedstriejen ehuilen, mar der bin oek meensen dee der veurtune verwaorlozen. Van disse meensen wonnen vake ezeeg dat ze van neture gien oprumerige of nette meensen bin of dat ze te veul tied op 't wark deurbrengen. Een veurtune is zonder veul wark oek mooi te maken: deur bieveurbeeld mooie kiezelstenen of bestaoting neer te leggen. Oek de ouwerwetse hegge is vake weerumme te vienen in de veurtune.
Uddelermeer
't Uddelmeer is een bekend meer in 't daarp Uddel, van de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Uddelermeer leit in 't zuudwesten van Uddel, en is bie 't grote pebliek werschienlijk nog bekender as 't daarp Uddel zelf. Veural deur 't meer is Uddel een toeristisch daarp eworden. An 't Uddelermeer steet oek een resterant hier he-j een mooi uutzicht over 't Uddelermeer.
Mit de iestied is der een kluut ies blieven liggen in 't gat dat onstaon is deur de iestongen. Disse kluut is in de loop der tied esmolten en op disse menier is 't Uddelermeer ontstaon. Zoks wort een pingoruïne eneumd.
Der leit ok een schitterende lap grond bie. Dat wort de De Huneschans eneumd. Hier lopen vaak schapen rond.
8 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 8 juni
Bevolkensdichtte
Bevolkensdichtte geft de verholdens aan tussen t aantel inwoner en t oppervlak van n bepoald topogroafisch gebied. Maisttied wordt de bevolkensdichtte aangeven in t aantel inwoner per km² (voak laandoppervlak, soms totoal oppervlak). Hierbie kinnen verschillen veurkommen deurdat t woateroppervlak (zo as meren en inhammen) soms mitrekend wordt in t oppervlak van t laand.
n Variaant op de bevolkensdichtte is de adresdichtte, dij aangeft houveul huusadressen der binnen 1 vierkaante kilometer binnen.
Bevolkensdichtte bereken
De bevolkensdichtte kin berekend worden as:
Bevolkensdichtte in Nederlaandse provìnzies
Inwoners per vierkaante kilometer, oplopend van dunstbevolkt noar dichtstbevolkt (doatum: jannewoari 2015).
Ôfbeelden
thumb|left|400px|Bevolkensdichtte wereldwied
Hardenbarg (deurverwiespagina)
Hardenbarg kan verwiezen naor:
Aristoteles
right|thumb|250px|Een beeld van Aristoteles uut et Louvre Aristoteles (Grieks: Αριστοτέλης; geboren 384 v. Kr. in Stageira, Griekelaand; votraekt op 7 meert 322 v. Kr. in Chalkis, Griekelaand) was een Griekse filesoof. Aristoteles was tegere mit Plato en Sokrates, ien van belangriekste filesofen in de westerse tredisie. Hi'j was lid van Plato's filesofische Akademeia. Plato's invloed is dan ok permenent anwezig in Aristoteles zien wark. Aristoteles was ok de lerer van Alexander de Grote. Aristoteles schreef over verschillende onderwarpen veurbeelden daorvan bin netuurkunde, poëzie, biologie en zoölogie, logika, retoriek, poletiek, regeren en ethiek.
Nedersaksische plaatsnamen
Hier viej de lokaole, Nedersaksische namen veur pervincies, gemientes, streken, steden, dörpen en buurtskoppen in det diel van Nederlaand daoras de lu variaanten van 't Nedersaksisch praot.
Hoantje
Nait te verwarren mit n mannelke hìn, zai: Haon
right|150px|thumb|De anatomie van n hoantje right|150px|Hoantje
t Hoantje of penis is t mannelk geslachtsdail van de mìnsk. t Wordt broekt om foekerij mit te hebben of om mit te miegen. t Hoantje bestaait den ook oet drij zwellichoams dij zok bie seksuwele opwinden vullen mit bloud, mit as top de gevuilege ekkel dij beschaarmd wordt deur de veurhuud. Deur t onderste zwellichoam lopt de urinegang dij oetmondt bie de ekkel. Dizzent daint veur zowel de oetvoar van urine as van zoad.
Iesselham
Iesselham is een buurtschop en vroggere gemiente in de gemiente Stienwiekerlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel. De buurtschop lig ten noordwesten van de stad Stienwiek, ten zuudwesten van et dorp Oldemaark en ten oosten van et dorp Ossenziel, rond de wegen IJsselhammerweg, Lakeweg, Kerspelweg en Akkerweg. Der bint zo'n 30 huzen mit zo'n 70 inwoners.
Iesselham hef ien rieksmonument, een boerderi'je op IJsselhammerweg 4 die typisch is veur et overgaanksgebied tussen Frieslaand en Overiessel. Ok is der ien gemientelijk monument, een boerderi'je op IJsselhammerweg 8.
De buurtschop hef een historische verieniging, de Historische Vereniging IJsselham.
Gemientelijke indielings
Tot en mit 1972 heurde Iesselham bi'j de gemiente Ooldemaark. De gemiente Iesselham ontstond deur et saemengaon van Blankenham, De Kuunder en Oldemaark, en dielen van Blokziel, Gieteren en Stienwiekerwold, en beston van 15 juni 1972 tot 1 jannewaori 2001. Toen gong de gemiente saemen mit Brederwiede bi'j Stienwiek. Disse ni'je gemiente wodden op 1 jannewaori 2003 herdeupt in Stienwiekerlaand.
9 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 9 juni
Noven
thumb|250px|Een noven in een keuken thumb|250px|Zonnenoven, in 't midden is een [[pan te zien.]] Een noven is een apperaot waormee eten of (groend)stoffen tot een hoge temperetuur verhetst kunnen worren, mit as doel een chemisch preces op gang te brengen.
Huushouwelijke novens
De noven as huushouwelijke apperetuur is emaakt um in te bakken en staot meestentieds in de keuken. In een noven kunnen novenschottels emaakt worren en kunnen vleis, vis, greunte en eerpels zoender veul vet klaor-emaakt worren. Vaak kan der oek in de noven egrild worren. 't Verschil tussen bakken en grillen is dat bie 't bakken de locht binnen de noven ronddreit en bie 't grillen locht van butenof rechtstreeks in de noven in kan kommen.
Novens kunnen op de volgende menieren verhetst worren:
De temperetuur van een deursnee (elektrische) noven veur huushouwelijk gebruuk kan in-esteld worren tot oengeveer 260 graojen Celsius.
De novenstanden
De instelling van de noven kan per medel verschillen, mar in veul novens kommen disse standen overeen mit disse tempereturen:
Lege Biessel
Lege Biessel (Nederlaands: Lage Bijssel) is n buurtschap in de Nederlaandse gemeente Elburg, elegen in de provinsie Gelderlaand. t Ligt in t uterste westen van de gemeente; 2 kilometer ten noorden van Nunspeet.
Dick Schlüter
Dick Schlüter (Almelo, 1956) is vuurmoalig dichter van de proveensie Oaweriessel en hudigen stadsdichter van Eanske. Earder was he geskiedkeundigen, dichter, verteller, journalist bie De Tubantia, metwoarker an de Universiteat Tweante in Eanske, vanof 2003 direkteur bie t Natuurhistorisch Museum Natura Docet, en van 2008 tot 2010 direkteur van t Airborne Museum in Oosterbekke.
Schlüter studeern Geskiedenis an de Universiteat van Utrecht. Seend n 28sten jannuwoari 2011 is hee proveensiedichter. Hee skrif beaide in t Hollaands en in t Tweants.
Persoonlik
Schlüter wont saamn, seend 1990 in Eanske. Hee hef twee dochters.
Vuurbeeld
Hieroonder vuurbeeldgedichte van Schüter:
10 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 10 juni
Dick Schlüter
mKZ-crisis
<poem style="font-style:italic; margin-left:2em"> Zwartboontn, roodboontn, laaknvelder of bloarköppe, almoal hebt ze zukke mooie oogn. Wierig in de weai, stevige titn, ne rappe tong. Leve, anhalige beeste zoonder heurne op n kop, vort-estopt achter peuntdroad of in nen grootn barak.
Stienwiekerlaand
Stienwiekerlaand (plaetselik: Steenwiekerlaand) is een gemiente in de Kop van Overiessel. De gemiente had op 1 januari 2020 44.139 inwoners (bron: CBS) en het een oppervlakte van 322 km².
Mure
thumb|300px|Een mure in Grunningen 300px|thumb|Een mure bie de TU Dresden Een mure is een uut leem of steen op-etrökken bouwwark dat een ofscheiding vormp. 't Woord mure is of-eleid van 't Latiense woord murus (= mure). Daormee is 't woord mure een van de meest in-eburgeren leenwoorden van 't Nederlaans.
Dick Schlüter
De weend
<poem style="font-style:italic; margin-left:2em"> Gistern streek miej de weend, fluustern met miej met en gaf n zetke in de rug.
Stienwiekerlaand
De gemiente is op 1 jannewaori 2001 ontstaon deur et saemenvoegen van de gemienten Brederwiede, Iesselham en Stienwiek. Anvankelik was de naeme van de ni'je gemiente ok Stienwiek, mar op 1 jannewaori 2003 wodde de gemiente hernuumd tot Stienwiekerlaand. De gemiente komt grotendiels overiene mit et historische Laand van Veno, naost Twente en Sallaand de dadde laandstreek van Overiessel.
Mure
De volgende soorten muren ku-j onderscheien:
Muren van gebouwen
Muren dee deel uutmaken van een gebouw bin onder te verdelen in:
Stienwiekerlaand
Tael
De streektael in een groot diel van de gemiente (in et noorden van de lien Blokziel-Wannepervene) is Stellingwarfs, een Nedersaksisch dialekt dat ok in twie angreenzende gebieden - de Friese Stellingwarven en et grootste diel van et Drentse Westerveld - epraot wodt. De dialekten in et overige diel van de gemiente valen onder et Sallaans.
Dick Schlüter
De weend
Efkes, heel efkes, veuln ik miej nich alleen.
Stienwiekerlaand
Dörpen
In de gemiente Stienwiekerlaand liggen de volgende dörpen:
Dick Schlüter
De weend
Vandage gung ik noar boetn, stak nen natn vinger hoog in de loch en vreug: 'Woar blief iej noe?'
Stienwiekerlaand
Dörpen
Overige officiële kernen:
11 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 11 juni
Dylan Thomas
thumb|Dylan Thomas-monument in Maritime Quarter, Abertawe, emeuken deur [[John Doubleday]]
Dylan Marlais Thomas (Abertawe, 27 oktober 1914 - New York City, 9 november 1953) was een dichter en skriever uut Wales. Veule lu ziet hum as ien van de miest ienvloedrieke lyrische dichters van de twintigste ieuw en ien van de beste van zokke dichters van alle tieden. Hi'j is bekend um zien surreële kiek en bieldspraoke die oe kats versteld döt staon.
Lèven en wark
In 1934 verskeen zien eerste dichtbundel, 18 Poems, evolgd deur Twenty-five Poems (1936), Deaths and Entrances (1946) and Collected Poems 1934-1952 (1952). Naost dichtwark skreef Thomas ok vertellens en dri'jboeken veur film en radio. Zien vertellens bint versierd mit veule poëtische bieldspraoke, en bint maanks stoer te begriepen, krek as zien gedichten. Bename in de Verienigde Staoten reisden hi'j rond en dreug zien eing en aandermans wark veur. Mit dizze optredens was e slim succesvol.
Zien buldernde stemme mit een subtiel Welse wieze wördden haoste lieke bekend as zien skrieveri'je. Onder zien bekendste warken valt 't heurspul Under Milk Wood en een gedicht oaver zien starvende va, Do not go gentle into that good night.
Tiedens zien vierde veurdrachtenriege in Amerika in 1953, een paar dagen nao zien 39ste verjaordag, zakten Thomas in menare in zien hotel in New York. Hi'j störf daor in St. Vincent's Hospital. De officiële doodsoorzaake wördden vastelegd as 'chronische draankvergiftiging'. Zien liek hebt ze terogge stuurd hen Laugharne, Wales, daoras e in een boothuus ewoond had. Zien graf hef een ienvoldig holten kruus.
Thomas was etrouwd mit Caitlin MacNamara en had drei kiender mit heur. Nao zien dood leefden zi'j veural in Italië, daoras ze in 1994 uut de tied kwaamp. Ze is naost heur man begraven.
Veurbielden
Hier volgt een paar fragmenten uut gedichten van Dylan Thomas, mit lösse ummezetting.
2004
2004 (Latien: MMIV) was een schrikkeljaor dat op een donderdag begun. 't Was in de Chinese astrologie 't jaor van de ape.
12 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 12 juni
Schallek
thumb|250px|Ligging van Schallek Schallek (Nederlans: Schalkwijk) is een daarp binnen de Nederlanse gemeente Houten dichtbie Utrecht. 't Daarp was een eigen gemeente totdat 't in 1962 mit 't veul jongere Houten samen-evoegd werd. Schallek had in 2005 zwat 1.973 inwoeners.
Wessinge
Wessinge is n buurtschap in de Nederlaandse gemeente Elburg, elegen in de provinsie Gelderlaand. t Ligt tussen Doorspiek en Oosteinde in.
Schallek
Schallek is een lientdaarp langest de Schallekse wetering, an de westzied wort 't deursnejen deur de spoorlien Utrecht-'s-Hertogenbosch, 't oostelijke uuteinde leit an de Lek. Op een antal kilemeters ofstand leit de veerpont Tull en 't Waal - Culemborg.
De Ovend
De andachtsvelden van De Ovend bin schrieveri'je, tael- en volkskunde en geschiedenis. Et antal bi'jdraegers het deur de jaoren hen varieerd van zoe'n vuuftiene tot dartig. De Ovend beslat zoe'n 180 bladzieden per jaor.
In 1974 verschenen de eerste beschouwelijke teksten over schrieveri'je in De Ovend. Die waren niet mitiene slim kritisch, omdat et blad veural tot lezen en publiceren wol anzetten. Echte ofstaand tussen kriticus en schriever haj niet vaeke. Toch bin d'r ok wal besprekings publiceerd daorin literair of aanderszins kritisch wogen wodden. Mit de tied gebeurde dit vaeker.
Frederik Hendrik van Oranje-Nassau
Frederik Hendrik (Delft, 29 januari 1584 – Den Haag, 14 meert 1647), Prins van Oranje, Graaf van Nassau, was stadholder, kapitein-generaol en admiraal-generaol van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden. Frederik Hendrik wodden geboaren as enigen zunne van Willem van Oranje en Louise de Coligny. Hi-j volgden in 1625 zien halfbreur prins Maurits op as stadholder. As opperbevelhebber (kapitein-generoal) van et leager gaf hi-j, net as Maurits, veurkeur an het beleageren van steadn boaven de beslissende veldslagen, an-ezeen den Spaansen kriegsmacht nog altied merakel stark was. Hi-j kreg doardeur den bi-jnaam 'steadendwinger'.
Stadholder
Toon zien breur Maurits van Oranje op 23 april 1625 oaverlead, volgden Frederik Hendrik um op as stadholder en leageranvoerder. Et volgende joar begun hi-j met zien neave Ernst Casimir, stadholder van Freeslaand, Grunnen en Drenthe, nen veldtocht teggen de Spaanse Nederlaanden, en veroaverden in dat joar Oldnzel. In 1627 won hi-j et Beleg van Grol (1627).
In 1628 wist den kaper Piet Hein bi-j den slag in den baai van Matanzas nen Spaansen Zilvervloot te veroaveren, woarmet e nen unmundigen schat veur de Republeek verweerf. Frederik Hendrik kon dit good bruuken in zienen stried en et volgende joar nam hi-j de moerasdraak 's-Hertogenbosch in (zee Beleg van 's-Hertogenbosch).
Deur ziene kriegskunde slaagden e derin et groandgebeed van de Republeek wieter uut te breiden noar et zuden; nen inval in Vloanderen mos in 1631 of-ebloazen wodden, moar tiedens den veldtocht langs den Maas in 1632 veel Opper-Gelre in ziene hende deur de inname van de steadn Venlo en Roermond (bi-j dee leste inname sneuvelden Ernst Casimir). Zienen weg vervolgend noar Maastricht mislukken ne bestorming van de stad, moar noa n beleg maken Frederik zich in datzelfde joar toch meister van de Maasstad.
Kort noa dizze oaverwinningen zol Frederik oaverwoagen hebben um Brussel an te vallen, moar tot vaste plannen is et nooit ekommen en den prins blef tot november in Maastricht.
In 1635 raken Frankriek en Spanje wier met mekare in oorlog, noo vanweage den Dartigjoarigen Oorlog. Frederik Hendrik zag wal wat in n bondgenotschap met Frankriek, en op 8 februari 1635 undertekkenden hi-j met den Fraansen kardinoal Richelieu et Verdrag van Paries, woarbi-j of-esprokken wodden um noa de oaverwinning op de Spanjoarden de Zudeleke Nederlaanden onderling te verdealen. De Republeek zol Braobant en Mechelen kriegen en Frankriek de rest. Dat heeld in dat Frankriek et grootste deel van Groafschap Vloanderen zol kriegen, met de steadn Brugge en Gent; alleneg et noorden van Vloanderen (Stoats-Vloanderen) zol bi-j de Republiek kommen. Uutendelek trok Frederik Hendrik zich weerumme uut achterdoch; hi-j wol lever de Zudeleke Nederlaanden as buffer holden, dan dat de Republiek an et machtige Frankriek zol kommen te grenzen.
Frederik Hendrik zetten too moar zunder de Fraansen zienen stried deur. In 1636 veroaverden hi-j in et oosten et strategies belangrieke verstarkte eilaand Schenkenschanz in den Rijn. In 1637 won e et Veerde beleg van Breda, dat veurgood in Stoatse hende zol blieven. Hi-j verloar Venlo en Roermond echter wier an de Spanjoarden.
Noa Breda richen hi-j zich op wat e al joaren wunsten: de heroavering van de stad Antwarpen op de Spanjoarden, dee in 1585 veur den Opstaand verloren egoan was. Moar toon Willem van Nassau in zien opdracht in 1638 nen peuging woagden, wodden hi-j verslagen in den Slag bi-j Kallo.
Hierdeur wodden den Republeek nen klap uut-edeeld, dee Spanje unmiddellek probierden te verzwoaren deur nen Tweeden Armada te zenden. Moar deur Maarten Tromp wodden dizzen vloot in 1639 vernetigd in den Slag bi-j Duuns, zodat et gevoar wier veurbi-j was. Heanig trögtrekkend heeld Frederik Hendrik zich veurnoamelek bezeg in Zeeuws-Vloanderen, woar hi-j Sas van Gent en Hulst veroaverden.
In 1646 deed e nog nen letsten peuging um Antwarpen te herwinnen; hi-j sloog et beleg veur de stad, moar slaagden der neet in heur te underwarpen. Prins Frederik Hendrik oaverleed op 63-joarige leaftied in 1647, n joar veurdat de Vrea van Münster etekkend wodden; de underhandelingen veur dat verdrag wodden vertraagd deur ziene verslechterende gezondheid. Volgens Prins Frederik Hendrik zollen de plannen van Filips II de eurzoak van den opstaand ewest wean.
Trouwen en kinder
Toon prins Maurits in 1625 op starven lag was Frederik Hendrik nog altied neet etrouwd en stoand net as zien halfbreur bekend as rokkenjager. Frederik Hendrik had bi-j de börgemeistersdochter Margaretha Catharina Bruyns nen bastaardzunne: Frederik van Nassau. Umdat prins Maurits altied ongetrouwd was ebleaven, zetten hi-j Frederik Hendrik onder druk um te trouwen, umwille van de veurtzetting van de dynastie. Zol e neet trouwen, dan zol hi-j neet den arfgenoam van Maurits wodden. De Duutse Amalia van Solms, dee as hofdame met den 'winterkönning' Frederik V van de Palts in 1620 met noar Den Haag was evlöch, kwam in beeld. Frederik Hendrik en Amalia trouwden op 4 april 1625. Anders as Maurits untwekkelden Frederik Hendrik en Amalia ne hofholding mit könninkleke uutstroaling, woardeur de heerschoppi-je van de Oranjes inderdoad ne uutstroaling van n könnighuus kreg. Euren oldste zunne Willem kon met ne Engelse prinsesse trouwen. Amalia legden ne sieröa-verzameling an en Frederik Hendrik leet tal van paleizen en verblieven bouwen of verbouwen: in Den Haag et Paleis Noordende en et Huus ten Bosch, in Rieswiek et Huus ter Ni-jburch dat neet meer besteet, in Honselersdiek n buutenverblief en et kasteel van Buren. Ok skilderi-jen, woarvan doar in de Republeek toon zovölle emaakt wodden, wodden verzoameld.
Euren zunne Willem II wodden in 1626 geboaren. In totaal wodden der 9 kinder geboaren woarvan 4 vrog steerven:
Frederik en Amalia gavven Den Haag stöareg meer ne uutstroaling van ne hofstad.
Hollaandse welvoart
Frederik Hendrik en Amalia streafden doarnoar um te wodden op-enommen in de familie van Europese vörstenhuze. Zi-j hadden de tied met, want tiedens et bewind van den prins steg de Hollaandse welvoart unmundeg. Et prinselek paar wist veur ziene kinder veurnoame broedlachten te sluuten. Den arfprins trouwden Maria Stuart, dochter van könning Karel I van Engelaand, en Louise Henriëtte wodden arfprinsesse van Brandenburg. Albertine Agnes trouwden nen Freesen Nassau. Deur heur stamt könninginne Beatrix van vandage deels of van Willem van Oranje.
Noa zienen dood volgden prinse Willem II um op.
Stevel
right|thumb|Stevel, gedailtelk van holt. Môkt deur t Deense maark Sanita n Stevel is n bepoald soort schounderij mit n hege schaacht, deurgoands van leer môkt, môr ook röbber en kunststoffen (neopreen) worden toupaast. n Stevel kin dainen as beschaarmen tegen sladder en onhuur of kolle, môr wordt ook wel as modieus schounderij droagen.
De heugte van n normoale stevel kin verschillen van net over de enkel tot boven de knij, ôfhaankelk van de lengte van de schaacht.
Normoalerwies verwiest t Grunnegse woord "stevel" noar n röbberstevel, môr wordt tegenswoordeg ook veur aander soorten stevels bruukt, bieveurbeeld cowboystevels, riederstevels en legerstevels.
Liemers
right|thumb|De Liemers De Liemers is ne straeke in Oost-Gelderland dee rowweg begrensd wödt deur Rien, Iessel, Olde Iessel en de Duutse grenze. Soms wödt de Liemers abusievelijk bi-j den Achterhoek erekkend. Alhoewal zeker et oosten van de Liemers arg ericht is op den Achterhoek heurt et doar geografies neet bi-j. Wal bunt de plaatsen Wael, Achterwael en de gemeente Montferland, die geografies ezene bi-j de Liemers heurt, tegenswoordigs bi-j de bestuurlijke Regio Achterhoek in-edeeld.
Herkomst van den name
Der wöd wal eens gesteld dat den name "Liemers" ofkump van Pagus Leomerike, woarbi-j pagus op 'gouw' of 'gewest' sloog en leomerike op leemrieke groand. Aandere verkloaringen könt waen dat et "in de luwte" betekkent (de luwte tussen Montferlaand en Posbank) en dat et verwis noar et Latiense "limes" (grenze) dee doar vrogger lengs dee straeke leep.
Streken
De Liemers wöd verdeeld in de zand-Liemers en de klei-Liemers. De zand-Liemers ligt in et noordoosten van de liene Diem - Doezebarg. Van oldsheer was de zand-Liemers armer as de klei-Liemers. Op de klei wonen oaver ut algemeen rieke boeren, deur de vruchtboare grond. Op et zand wonen de arme kötterboeren. Grote delen van de zand-Liemers waren tot in de 19e eeuw nog onontgonnen hei, woar in schamele hutten vaak ut "uutschot" van de samenlaeving wonen. Onder andere pastoor De Ponti van Den Diek hef doar verandering in an-ebracht. Hi-j vrog in ut begin van de 19e eeuw an den bisschop van Utrecht of der op de Diemse Hei ne karke ebouwd mocht worden um de bevolking van de Hei normen en weerden bi-j te brengen. De Heidemij is rond de zelfde tied begonnen met et ontginnen van de Baekse, Waelse en Diemse Hei.
Op den klei ontstond al vrog de baksteenindustrie, vanwaege de grondstof, dèn der genog veurhanden was. Veural langs de Rien van Spiek (Spijk) noar Pannerden wodden völle stinoaves (steenovens) gebouwd. Ut stinoavesvolk mos onder zwoare umstandigheden lange dagen maken um an nen schamelen botteram te kommen. Nog altied bunt der in de Liemers steenfabrieken.
Heufdplaatse
As heufdstad van de Liemers wöd vake Zevenaar ezene. Zevenaar is de grootste plaatse. In 1912 kwam de "Turkish - Macedonian Tobacco Company" kortweg Turmac noar Zevenaar. De fabriek gaf völle wark an de arme kötterboertjes van de zand-Liemers. De Turmac is later BAT ewodden en hef de hele produktie oaver edoane noar Duutsland en Polen. Den grootsten en oldsten warkgevver van de stad is doarmet vort uut et stadsbeeld.
De dialekten uut disse streek wodt ok Liemers enuumd en bunt oavergangsdialekten tussen et Nederfrankisch en et Nedersaksisch.
Rifferenties
<References/>
13 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 juni
Wienen
right|thumb|Wienen in Oosterriek Wienen is de heufdstad van Oosterriek. t Ligt aan de Donaauw en het 1.631.082 inwoner. Wienen is de grootste stad van Oosterriek en is n Kultureel en Politiek zèntrum veur t laand. In Wienen stait ook de kaizerleke palaizen van de kaizers van Oosterriek-Hongaraaie.
Wienen ligt in Niederösterreich (Leegoosterriek), môr is n apaart Bundesland.
Krödde (plaanten)
right|250px|thumb|Mos, n veurbeeld van krödde right|250px|thumb|Hail veul krödde ien n waailaand
Dolfinarium Harderwiek
t Dolfinarium Harderwiek is nen deerntuin in Harderwiek den zik heelmoals hef toelegd op t hoaldn van zeezoogdeern en n poar andere zeedeern. t Is t ennigste echte dolfinarium in heel Nederlaand. Der wördt verschelnde dolfienen hoaldn, zooas nen tommeloar, nen broenvis en vrogger nen orka, Pinnipedia zooas nen zeehoond, ne zeeleeuw en nen walrus, vissen zooas verschelnde haain en roggn en ongewarvelde deern as kreeftn.
Krödde (plaanten)
Krödde is de noam veur n grote groep nait-wìnste, nait-kultuveerde plaantsoorten dij over haile wereld veurkommen.
Ìnkelde bekìnde veurbailden van krödde binnen braandnetel, miere, kwekkel, mos, zeuvenblad en herenmoes.
14 juni
De volgende gebeurtenissen vongden of vingden plaots op 14 juni
Aperloo
Aperloo is n buurtschap in de Nederlaandse gemeente Elburg, elegen in de provinsie Gelderlaand. t Ligt tussen t Harde en Hoge Enk in.
Albertus Alidus Steenbergen
thumb|right|170px|Albert Steenbergen Albertus Alidus (Albert) Steenbergen ('t Oveine, 26 mei 1814 - 't Oveine, 20 februwaori 1900) was een Drèentse skilder en skriever.
Skilder
Deur een val as kiend was Steenbergen zien hiele leven invalide en mös hi'j hom mit krukken of een rolstoel verplaatsen. Oppe Fraanse skoele ien Koevern kreeg hi'j kunnigheid an de publicisten Harm Boom en A.L. Lesturgeon, die zien kameraoden veur 't leven wördden. Ien 1833 deu zien vader hum ien de leer bi'j de kunstskilder Jan van Ravenswaay ien Hilversum. Hi'j skilderden veural vogels, bloemen en insecten en toonden zien wark op verskeiden groepstentoonstellings. Töt 1842 bleef e ien 't westen, daornao gunk e terogge naor 't Oveine, waor as e van 1857 töt 1880 gemienteontvanger was. Hi'j stapten op nao kritiek op zien wark deur een raodscommissie. Terogge ien Drenthe skilderden Steenbergen aal minder en höld hum meer bezig mit skrieveri'je.
Skrieveri'je ien 't Nederlaands
Ien 't Nederlaands skreef Steenbergen onder 't pseudoniem P.J. Peterson onder meer 't bliedespul "Het fatsoen" (Den Haag, 1853). Onder zien eing name vertaalden hi'j de Faust van Goethe (Dèventer, 1868). Hi'j skreef verskeiden letterkundige en historische opstellen, gedenkskriften en novellen ien tiedskriften en ien de Drenthsche Volksalmanak, en veule niet uutegeven teneelstokken.
Steenbergen is veural bekend um zien boek ''Nevelhekse. Een verhaal uit de Drentsche venen, naar authentieke bescheiden medegedeeld door Alb. Steenbergen'' (Assen, 1886), oaver een wichien det deur heur dörpsgenoten van allerhaand rampen beschuldigd wördt. 't Wark wördden verskeiden maal herdrokt en d'r bint verskeiden teneeluutvoerings emeuken. Van de Nevelhekse stiet een beeld ien Hollandscheveld.
Onder de titel De Clapper der Calkoens publiceerden Steenbergen stokken uut een seumtiende-eeuws dagboek det 'r twei van 't Oveine - bewoners van Steenbergen zien eing huus - eskreven zollen hebben. Ien 1902 kwaamp 't dagboek ien boekvörm uut onder de titel ''Eene Drentsche veenkolonie in de laatste helft der zeventiende eeuw. Het Journaal van A. en P. Calkoen in 't licht gegeven en met aanteekeningen voorzien door Alb. Steenbergen''. Nao Steenbergens dood bleek det hi'j 't zölf uuteprakkezeerd had. Ook van de Nevelhekse deu Steenbergen asof iene van de Calkoens 't diels eskreven had.
Skrieveri'je ien 't Drèents
Wat de Drèentse taal angiet, hef Steenbergen woordenliesten, dialogen en gedichten eskreven. Van alle Drèentse skrievers leverden hi'j de grootste bi'jdrage veur de dialectbloemlezing Van de Schelde tot de Weichsel, samenesteld deur de Grunneger onderwiezers en neven Joh. A. Leopold en L. Leopold (1881).
Uut Steenbergen zien gedicht De beuze jaeger (de ofkomst ervan wördt uutebreid bespreuken deur Nijkeuter - zie de bronnen) blek 't klinkergebruuk det een deel van Zuudwest-Drenthe gemeen hef mit de Stellingwarven en Stienwiekerlaand: 'Reebroggens Borgt was ofêbrand; / Drij kiinder dwêlden um deur 't land, / Zij hadden honger, waeren kold, / En zwörven kriitend um in 't wold. // Zij klopten bij 'n jaeger an: / [...]'.
Gedicht
Hier volgt Steenbergens gave gedicht Droëvig harte, een verkörte bewarking van de Middelieuwse ballade Naer Oostland willen wy ryden:
Noa 't Oostlaënd wil ik goan varen,
Noa 't Oostlaënd wil ik goan meê;
Wiid oaver de greune weiden,
Wiid oaver de broene heiden,
De broesende zee!
Miin mainje heb ik verlören,
Miin mainje woont hier neet meer;
't Is, zae ze, miin tiid nou van scheiden,
Keppel
Zee ok:
Albertus Alidus Steenbergen
Gedicht
Ik zal oe doar boaven verbeiden.
Och! 't scheiden döt zeer!
Veurbij, och, veurbij is ons zwerven,
Bij zomertiid langes de vleet;
Gien vögelzang streelt meer miin ooren,
En plök ie weer blômen in 't koren,
Veur mij zint ze neet!
Ik plökke gien blom meer in 't koren,
'k Zal langes de vleet neet meer goan.
Gien nachtegoal zal ik meer heuren;
Siert Meimoand et veld weer met kleuren,
'k Bin hier lang van doan!
Noa 't Oostlaënd wiid oaver zee!
Begraven miin wee!
Duunkarken
Duunkarken (Nederlaonds: Duinkerken) is n gehucht an de noordzied van Oosterwolde, in de Nederlaandse gemeente Oldebroek, elegen in de provinsie Gelderlaand.
De Duunkarkerweg is eneumd naor t gehucht, disse weg löp naor de Kleine Woldweg.
Diesel (tiedschrift)
Diesel (dat oostfreeske Bladdje) weer ein tiedschrift op un veur Plat veur Oostfreisland un anner platduutse kuntreien. Dat tiedschrift haar teksten oet oes tied: literarisch, veur n aldoag un ouk wat tou n knovveln.
Diesel kweem in n hoarfst 1992 dat eerste moal roet un kweem sietdeem veiermoal in d'joar roet, bet 2018.
Diesel weer roetgeven van Hans-Hermann Briese oet Nörden, Johannes Diekhoff oet Auerk un Carl-Heinz Dirks oet Rötenborg. De redaksioon weer van Carl-Heinz Dirks.
15 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 15 juni
Hessenpoorte
In februari 2015 wier er een vestiging van IKEA lös edaone, nao jaoren van vertragink. IKEA had nämelik al plannen in het ende van 2007 um een IKEA vestiging in Zwolle neer te zetten. Naost de IKEA bint er ook een bulte aandere bedrieven te vinden op het bedrieventerrein, waoronder DHL, Wehkamp, Kuehne Nagel en J.E. Storkair. Ook het hotel Van der Valk is op de Hessenpoorte te vinden.
16 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 16 juni
Zuudaende (Stienwiekerlaand)
Zuudaende is een buurtschop in de gemiente Stienwiekerlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel. De buurtschop lig in de Kop van Overiessel ten zuden van Gieteren, ten zuudwesten van et meer et Bovenwiede, ten oosten van de N334 (de Beulakerweg), ten westen van Wannepervene en ten noorden van de plasse et Zuudaendegerwiede.
Net as Gieteren, wodt Zuudaende karakteriseerd deur boerderi'jen, grachten en broggies en is der botenverhuur.
Posthoorne
Posthoorne (Nederlaonds: Posthoorn) is n buurtschap in de Nederlaondse gemeente Oldebroek, elegen in de provinsie Gelderlaand.
t Ligt 3 kilometer ten noordoosten van Oosterwolde, kortbie twee aondere buurtschappen - Trutjeshoek en Zuudeinde - an de Zwarte weg.
Infermatika
Infermatika wodt omschreven as de wetenschop die him bezighoolt mit de beheersing van komplexiteit (onder aandere op et vlak van infermaosie en gegevens, kommunikaosie, pergrammetuurbouw, en technisch-wetenschoppelik rekenen). Mit de term komplexiteit wodt de meer algemiene betekenisse en niet de komplexiteitstheorie bedoeld. Infermatika is ok de takke van techniek die him bezighoolt mit et programmeren van komputers.
Komputerwetenschop is een aander woord dat ok wel bruukt wodt veur de term infermatika, dit mag niet verward wodden mit et eigenlike bouwen van komputers.
Iene die him bezighoolt mit infermatika wodt een infermatikus of komputerwetenschopper nuumd.
Vier aspekten van infermatika
thumb|200px|[[Grafentheorie|Graaf: an de basis van Babbage, et haandelsreizigersperbleem en internet]]
Op een aandere meniere vaalt de infermatika op te dielen in vier aspekten, ok wel de 4 T's nuumd:
Guldensporenslag
De Guldensporenslag vund plaats op 't Groeningheslagveld bi'j Körtriek op woensdag 11 juli 1302 tussen milities van de Graofschop Vlaandern en 't leger van de keunink van Fraankriek. De slag was in militair opzicht opmarkelijk, umdet piekeniers en boogschutters in staot bleken een ridderleger onder de kni'je te kriegen. Dit was daormit aans nog niet 't ende van dizze ridderlegers, zoas onder meer bleek bi'j Kassel (1328) en Westrozebeke (1382).
Bloaskapel
Nen bloaskapel is n köppelken muzikaantn dee at op kopperne bloasinstrumeantn muziek maakn doot. Doarumme wordt ze in t Hollaands ook wal es koperensemble eneumd.
Guldensporenslag
De oaverwinning op 't starkste ridderleger van Europa deur voetvolk betiekenden 't begun van 't einde veur ridders as militaire kaste. Dit hef ok socioale effecten in hiel Europa ehad. Een vergeliekber waopenfeit, allewal op kleinere schaol, had eerder plaatsevunden toen in de Slag bi'j Aone (1227) een leger opstaandige Drenten 't ridderleger van de bisschop van Utrecht uutmoordden.
Bloaskapel
Bezettige
Kapeln bestoat meesttieds oet trompetn, skoeftrompetn, hoorns, baritons en tubaas. De Egerländer kapeln doot hier nog klarinetn bie. Ook kan dr slagwoark bie komn. De meeste kapeln hebt hier n traditioneel slagwoark bie wat metloopn kan op stroate, mear völle kapeln kiest rechtevoort vuur nen drummer.
Optreedns
Bloaskapeln wordt vake met bepoalde "zwoare" (stemmige) optreedns in ezat, zo as op groowes of aandere geestelike zaakn en met dodenherdenking. De Egerländer Kapeln doot ook vuur de wille, en beent te veendn op spesjale Egerländerfestivals.
Muziek
t Bekeandst zeent bloaskapeln um öare marsmuziek. Völle kapeln spölt kristelike koraaln, zo as t walbekeande Blijf bij mij, Heer, en verskeaidene aandere psalmen en gezänge. n Eankeln kapel dut doar wat vlottere nommers bie, dee at wier de jazzkaante op an goat.
De Egerländer kapeln doot völle polkaas spöln, dee at meesttieds ne dubbele titel hebt; in t Duuts en tsjechies, umdet disn stiel doar vandan keump.
Langediek
Langediek (West-Frees: Langedoik of Lengedìk) is ne stad en veurmaolige gemeente in de regio West-Freesland in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en ligt doar in et olde gewest Westflinge. De gemeente mek deel uut van samenwarkingsregio Kennemerland en hef ne oppervlakte van 26,99 km² (woarvan 0,83 km² water).
Op 1 jannewaori 2022 is Langediek op-egaon in de gemeente Diek en Weerd.
Andere darpen in de veurmaolige gemeente
Darpen:
(De schuun stoande plaatsnamen tussen höäkskes bunt de Westfreese benamingen, dee neet gelieke bunt an de officiële benamingen.)
Stadsrechten
De darpen Brook (nu Brook op Langediek), Noord- en Zuud-Scharwolde en Oldkarspel verkreggen in 1415 as éne plaatse stadsrechten van Willem VI, den name van dizze darpenstad was Langediek. De stadsrechten wierden in 1426 echter in-etrokken, dit vanweage de verloarn stried van de dochter Jacoba van Beieren, Willems, teggen heuren teggenstaander Philips van Bourgondië. Uutèndelek hebt ze later wier oaverni-j stadsrechten verkreggen. Moar sommege gescheedkundegen denkt dat dizze neet verwiest noar de stadsrechten, moar noar steadeleke rechten. In ieder geval is et zo dat et zich in beide gevallen ne stad mocht neumen.
Geskiednis
Den name Langediek verwis noar nen langen diek den van Sint Pancras noar et noorden leep, tot veurbi-j Oldkarspel. Ovver de funktie van den diek is völle te doon. Sommigen stelt dat et ne waterkering is, en anderen dat et gewoon nen weg is den anslot op nen anderen weg den deurleep noar Schagen. Et is wal zo dat et gebeed woarin den diek lag mangsmoal deur de zee wierd oaverstreumd. Et gebeed bestoand oet brooklaand en böskes, met één (moeras)woold, ongeveer woar noe Noord-Scharwolde en Zuud-Scharwolde ligt.
In et zuden hef et darp Vronen eleagen, dit darp wierd later, in 1287, verwoost bi-j nen oorlog tussen de Westfrezen en de Hollanders. Uut-endelek ontstond doar n ni-j darp, noe Sint Pancras eneumd. Tussen 950 en 1000 is ten noorden van et gebeed Oldkarspel ontstoan. Wieter in de tied wodden den diek an-elegd. Doarnoa vestigden zich leu langs den diek en zo ontstonden Brook op Langediek en Noord- en Zuid-Scharwolde.
In 1793 guf et in Brook op Langediek nen groten braand. Hierbi-j gingen meer as 40 huze verloorn rundumme de Nederlandse Hervormde karke. Zes joar loater wierd de karke deur de Fransen broekt als peerdestal, umdat et in et neets was eleagen, tiedens de Bataafse Revolutie/Franse tied in Nederlaand. Den krieg vereurzaakten in Langediek völle schaa. Zo wierden in Oldkarspel et Regthoes en et kasteel van den ambachtsheer kapot-eschotten. Noa den krieg wierd et Regthoes herbouwd en in Brook op Langediek wierden huze en gebouwen, woarunder ne skole en harbarg, herbouwd. Et Regthoes in Oldkarspel is noe een museum en den stool van de stichting Langedieker Verleaden.
Noa den krieg greujden de veer darpen van Langediek uut van in mekare lopende kleine darpen mit derumhen veul tuunbouwgebeed noar ne geheel samen-egreujde kern. Net as de meeste samen-egreujde kernen van noa den Tweede Wealdkrieg blef het geveul en uterlek van aparte darpen wal anweazig moar ok et steadeleke geveul en uterlek bunt er dudelek anweazig. In 1990 wierd de gemeente Sint Pancras (met een dele van Koodiek) too-evoegd an de gemeente Langediek, woarmet de hudege gemeente is ontstoan.
In 1994 beslotten de gemeenten Heerhugoweerd, Alkmaar en Langediek te goan samenwarken. Veur Langediek betekkenden dit veural dat doar meer huze wierden ebouwd en de veer darpen nog wieter soamen-egreujd bunt. Sint Pancras ligt nog wal los van de rest, in et zuden löp et ovver in de stad Alkmoar. En Koodiek ligt nog meer vast an de stad Alkmoar.
Bezeensweerdegheden
Bezeensweerdeg is de neogotiese karke Sint Jan de Doper in Noord-Scharwolde. De karke, ontworpen deur architekt P.J. Bekkers, wierd volteujd in 1906, en in-ewi-jd op 28 april 1907.
De gemeente Langediek is bekend um de kultuurhistoriese boern en waterrieke umgaevink. Tuunbouw, mit name koolteelt, was op veul kleine eilaanden anwaezeg. De gemeente wierd ‘het riek der doezend eilaanden’ eneumd. Noa de verkaveling is n klein deel beholden eblevven in et Oosterdelgebeed. Herkenboar is ok de lint struktuur van de darpen. De ni-jerwetse wonwieken an de buutenzieden van et lint bunt in verbaand eholden met et bestoande darpse karakter. De geskiednis van tuunbouw in et gebeed is te zeen in museum Brooker Veiling, in Brook op Langediek.
Monnumenten: De Stier in Noord-Scharwolde veur evollen saldoaten in den Tweeden Wealdoorlog, en een monnument in Sint-Pancras veur twintig Nederlaandse gevangenen dee doar fusilleerd wierden in et veurjoar van 1945.