cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulan Bator
Ulan Bator (Mongools: Улаанбаатар, Russisch: Улан-Батор) is de heufdstad van Mongoolje. Ulan Bator beduud Roojen Held, disse name kreeg de stad tiedens de socialistische revolutsie. In 2013 had Ulan Bator mear as 1,3 milljoon inwöner. Dit is um en bie eendarde van de hille bevolken van Mongoolje.
Ni'jehoorn
thumb|Ni'jehoorn Ni'jehoorn of Ni'jhoorn (Nederlaans: Nieuwehorne, Fries: Nijhoarne) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit oostelik van et plak Et Vene. Tot de gemientelike herindieling van 1934 maekte et, liekas et zusterdörp Ooldehoorn, diel uut van de gemiente Schoterlaand.
Ulan Bator
Liggen
De stad leijt 1350 meter boaven de zee in et däl van den Tuul, een ziedstroom van de Selenga.
Ni'jehoorn
Schoele, zangkoor
Ni'jehoorn het een eupenbaore legere schoele, dörpshuus De Kiekenhof, en et zangkoor Jan de Roas Sjongers dat vernuumd is naor Jan de Roos.
Ulan Bator
Klimaot
Ulan Bator is de koldste heufdstad op de wearld. In de winter kan et -40 gröä celcius wodden moar in de zommer +35. Reagen is der veural in de zommer. In het steppeklimaot is der neet hil völle reagen.
Historie
Um en bie 1640 was der op de plaotse woar noe Ulan Bator steet een plaots de Örgöö neumt wier. Örgöö meent paleis in et Mongools en wier deur de Russen verbasterd tut Urga. Deur de Mongolen zölf wier de name Örgöö neet echt gebroekt. Tut in de 20e eeuwe numen de Mongolen de stad Da Khüree (groop gebouwen in nen cirkel). De stad was een handelscentrum tusken Russen, Mongolen en Chinäsen en lieketieds et rilligjeuze centrum van et land.
Van Domme Leu op Koale Groond
Van Domme Leu op Koale Groond is ne humoristische Tweantse mini-zeepriege van n Oaveriesselsn umroop RTV Oost oet 2009, eskreawn duur Bert Eeftink. t Is ne parodie op de populaire zeepriege Van Jonge Leu en Oale Groond, dee elop hef van 2005 tut 2009, en doar-t dezelfde akteurs in metspölt. De miniriege dreait um dokter Luuk, Eva Kroeze en wiedere inwonners (en öare tweelingbreurs en -zusters) in t (bedachte) Tweantse doarp Dinkelo.
Gastoptreadns in Van Domme Leu op Koale Groond zeent van Gerard Joling, den n wöardjen Tweants metkuiert, en Helligen Hendrik.
Angelus (gebed)
thumb|Paus Benedictus XVI, nao et zundagse angelus, vanuut zien studeerkamer in et Apostolies Paleis Et Angelus (vuluut: Angelus Domini; neadersassisk: de Engel van den Heer) is een katolik gebed dee van vrogger uut dreemål de dag up-esegd wördt: üm sesse uur des morgens, twaalv uur up den middag en sesse uur up de åvend. Eyr wördden et wark up dee tyden near-elegged ümme et up te seggen, mar dat is nudaags neet meyr gebrükelik.
Et gebed wördt an-ekondigd döär et lüden van een kleine klokke, et angelusklokkyn. Hyrby wördet dree slagen up de klokke egeaven wårnå een anroop med Godendag Marie ebeaden wördt. Noch tweymål volgen dree slagen up de klokke med een nye anroop en Godendag Marie. Endigt med de dat de klokke twey minuten elüüd wördt en wördt der een lätste gebed ebeaden.
De benaming 'angelus' is of-eleided van de latynske begünwoorden 'Angelus Domini nuntiavit Mariae' ('De Engel van den Heer hevt an Maria een bosskop egeaven'). In syn hüdige förm besteyt et angelus sünds 1571, de tyd van paus Pius V. In de påsktyd wördt et angelus vervangen döär et regina coeli; dit wördden in 1742 beslöäten döär paus Benedictus XIV.
Sünds paus Johannes XXIII besteyt et gebrüük dat de paus elken sündag, ümme 12 uur des morgens, vöärgeyt in et angelusgebed. Dat düt he vanuut et rame van zsyn appartement in et Apostolisk Paleis. Summers düt he dat vanuut et rame van syn studeerkamer in Castel Gandolfo. Nå et angelus sprekt de paus een kört stichtelik woord en begroot de pelgrims.
De Vranske skilder Jean-François Millet hevt up dit gebed een beroomd skilderye emaked, din ouk de name Et angelus ekreygen hevt.
Latynske tekst
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> '''Angelus Domini nuntiavit Mariae Et concepit de Spiritu Sancto'''. Ave Maria, Gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus et benedictus Fructus ventris tui, Iesus.
Sancta Maria, Mater Dei, Ora pro nobis peccatoribus Nunc et in hora mortis nostrae. Amen. '''Ecce, Ancilla Domini. Fiat mihi secundum verbum Tuum.''' Ave Maria... '''Et Verbum caro factum est Et habitavit in nobis.''' Ave Maria... Ora pro nobis, Sancta Dei Genetrix, ut digni efficiamur promissionibus Christi. Oremus. Gratiam Tuam, quaesumus, Domine, mentibus nostris infunde, ut, qui angelo nuntiante, Christi, Filii Tui, incarnationem cognovimus, per passionem eius et crucem ad resurrectionis gloriam perducamur. Per eundem Christum, Dominum nostrum. Amen.
Euifeest
't Euifeest in Asselt (Noordwest-Oaveriessel) is een stadsfeest in de leste weke van de zomervekaansie veur de basisschoelen. Vrogger wördden mit 't Euifeest de geslaagde oogst evierd. Tegenswoordig bint d'r wedstrieden, concerten, versierde straoten, een braderie, een karmis, een gezamelijk mörrengeten en de verkiezing van 'Miss Euifeest'.
Connecticut
Connecticut is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. Et is ouk eyne van de ståten van New England, et uuterste noordousten van de VS. Et grenst an Rhode Island in et ousten, Massachusetts in et noorden en Nyjork in et westen en süden (in et süden alleane oaver de sey med Long Island).
Name
De name kümt van de Connecticut-rivyr den as den ståt souwat döärmidden skeidet. Et deyl op et westen van de rivyr höyrt by et verstädelikte gebeed van de stad Nyjork, et deyl op et oosten an höyrt by et meyr landelike gebeed van New England.
Städen
Connecticut wördt in et ousten, noorden en westen döär land begrensd, en in et süden is Long Island Sound, ne sey-inham, de uterlike grens van den ståt. De höyvdstad van den ståt is Hartford, en andere belangryke städen sint Bridgeport, New Haven, Stamford, Waterbury, Norwalk, Danbury, New Britain en Bristol. Connecticut hevt 169 städen.
Landskap
thumb|left|175px|Beyr Mountain, et höygste pünt Den höygsten barg is Beyr Mountain in Salisbüry in de noordwestelike pünte van den ståt. Et höygste pünt is wår de dree ståten Connecticut, Massachusetts en Nyjork samenkummet (42° 3' N; 73° 29' W) op de südelike helling van Mount Frissell, wårvan de bargpünte net in Massachusetts ligt.
thumb|left|175px|t Höygste pünt [[Mount Frissell vanaf Beyr Mountain.]] De rivyr Connecticut ströymt dwars döär et midden van den ståt nå Long Island Sound. Et dichtstbevölkede gebeed is ouk et Connecticutrivyrdal. Ündanks dat Connecticut klein is wat et uppervlak angeyt, hevt et en grout skala an verskillende landskappen. Sou gevt et in et noordwesten de Litchfield-höävels med bargen en paerdebüürderyen, terwyl as New London County vöäral ründ et strand en de sey leavt.
Undanks dat Connecticut bekend steyt as nen ståt med ne lange seygeskydenisse en ne reputaty dår up baseerd, is der ginne rechtstreykse verbinding med de lösse sey. De regeyring van den ståt Nyjork löpt an et eande van Long Island wyder oaver Long Island Sound, wår et med Rhode Island ne grense förmt. Düs undanks dat Connecticut ne rechtstreykse verbinding nå de sey hevt, is der ginne oceaanküste.
De kleine städkes en dörpkes in et noordoosten en noordwesten sint heyl anders as de groute industriäle gebeden wat langs de küste van Nyjork up Nylonden en döär et Connecticutrivyrdal an ligget. Disse kleinere woansteades hebbet mangs noch nen brink. Dår ümhen ståt kenmarkende dinge vöär de geskydenisse van Nyengeland: witte karken, koloniale trefhüse, harbargen en koloniale hüse. Dat trekket nen houp turisten an.
De wolden in et gebeed sint gemengd.
Southwick Jog
thumb|left|200px|De Southwick Jog roud angeaven. De noordelike grense med Massachusetts wördt kenmarked döär de sounöömde Southwick Jog. Hyr wördt en klein stüksken uut Connecticut "happed". Et uutsteksel küm uuteandelik by Connecticut nå jårenlange disterye oaver wee as tohöyrden. In 1804 wör beslöäten dat et süden van Southwick by Connecticut must höyren en et andere deyl by Massachusetts.
Connecticut Panhandle
In et süüdweasten is noch en kenmarkend üütsteaksel, ne panhandle. dat steakt by Fairfield County den ståt Nyjork in. Dissen unregelmåtigheid is te danken an disterye oaver land in et 17. jårhunderd. Uuteandelik hevt Nyjork et opgeaven ümdat de inwoaners lever by Connecticut wolden höyren. Nyjork kreag as ruil et lange stükke land van de panhandle, up de grense med Massachusetts.
Klimaat
Et binnenland hevt en vuchtig kontinentaal klimaat, de küste (de veer grötste städen langs de küste) grenset an et vuchtige subtropiske klimaat. As küststreake hevt den stat årdig wat sünne-üren; ungeveyr 2400 töt 2800 et jår.
De winters künnet kold enöömd worden, med ne döärsneyde wöärmde van −17 °C an de küste töt −5 °C in et noordwesten in january. Sney valt tüsken 64 cm en 254 cm dikke in et jår, med meyr sney in et noordwesten. De temperaturen in et vöär jår verskillet en et reygent der mangs. Den summerdag is et der wårm en vuchtig med döärsneyde temparuren tüsken 26 °C en 31 °C. De harvsten sint kuul en de böyme verandert in vöäle verskillende klören.
Waore Jezuskärke
De vuuf belangrieke doctrines
De 5 essentiële doctrines van de Waore Jezuskärke bint:
1. Eilige Geest
"'t Ontvangen van de Eilige Geest, waorvan bliek egeven wordt deur in tongen te spreken, is de waorbörge van onze beärving van 't Keuninkriek van d' emel". (Rom 8:16, Eph. 1:13, 14).
2. Deup
"De deup deur wäter is 't sakrement veur de vergeving van zundes veur de wedergeboorte. De deup mut in netuurlijk wäter plääsvienen, zoas een revier, de zee of een bron. De deuper, die zelf a; edeupt is mit wäter en mit de Eilige Geest, voert de deup uut in de naam van den Eer Jezus Christus. De deupeling mut volledig in 't wäter onder-edompeld wonnen, mit 't eufd ebeugen en 't gezichte naor beneden (Jannes 3:5; Matteüs 3:16; Aandelings 2:38, 10:48).
3. De voetwassing
't "sakrement van de voetwassing" stelt mensen in staot de ervaoring te dielen mit Jezus. 't Dient ok as constante erinnering da-j liefde, eiliging, nederigeid, vergeving en dienstverlening neudigebt. Iederiene die de deup ondergaon ef mut zien of eur voeten laoten wassen in de naam van Jezus Christus. De wederziedse voetwassing kan uut-eoefend wonnen as dät passend is. (Jannes 13:17)
4. Eucharistie
De Eilige Communie is 't sakrement um de dood van Christus te erdenken. Ierbi'j diel ie in 't vleis en 't bloed van den Eer, umdä-w 't eeuwige lèven ebt en op de Leste Dag wonnen op-ewekt. Dit sakrement wordt zoväke as meugelijk evierd. Allinnig ien ongedesemd brood en droevensap mag gebruukt wonnen. (1 Korintiërs 10:17, 11:26; Jannes 6:53).
5. Sabbat
De Sabbat, de zeuvende dag van de weke (zaoterdag), is een Eilige Dag, e-eiligd deur God. De dag wördt onder Gods genaode evierd ter erdenking van de skepping en Zien redding in de oop op de eeuwige rust in 't iernaomaols.
Concours de Saut International
Concours de Saut International is ne indeling veur springconcoursen in de peerdesport. Alle CSI concoursen bunt deur de internationale federatie veur de peerdesport FEI good-ekeurd.
CSI-concoursen wodt inedeeld volgens n systeem met sterren, hoo meer sterren, hoo zwoarder de wedstried, en ok hoo meer priezengeld. Et antal sterren löp van 1 tot 5.
De CSI Tweante hef bi'jveurbeeld 4 sterren.
Dernoast, snelheid en heugte könt van wedstried tot wedstried verskillen. Veur de landenwedstried, den boet ehollen wödt, 4* and 5* wedstried mot 400 m per minute rieden, 375 mpm veur 3* wedstrieden, en 350 veur 1* en 2* wedstrieden. Alle binnenwedstrieden wodt ereden met 350 mpm.
Riessens
Riessens is ne spreksoorte van et Tweants, wat wier nen vörm is van de Neersassiese sproake. Et hef een stoark egen karakter, en dut wat zängeriger en "roonder" an as aandere soorten Tweants. Doarduur is et good te herkennen. Et wörd duur alle loagen van de Riessense bevolking esprökken. Umdet dit de leste joaren toch wat terugge leup, kiest wat leu der vuur um de leste joaren de wichter wier Riessens te learen. Der wordt Tweantse Oawende organiseerd, woerin as spesialen andach vuur et plat is, met gedichen, verhalen en diskussies.
Et Riessens maakt oonderskeaid in klaanken dee as in aandere soorten Tweants verlöaren egoan zeent, en in wat variaanten in et geheel nit vuurkomt. Riessenders zelf meant doarumme mangs det et gin Tweants is, umdet et in öare oren totaal ofwik van aandere soorten Tweants. Disse ofwiekende klaankn woarket ook as sjibbolet. Éne verkeerde oetsproake verröd oe.
Et Riessens is ene van de offisjele sproaken op et gemeentehoes en an de balies. De aandere offisjele sproaken zeent et Nederlaands en et Sallaands van Hoolten. Riessen-Hoolten was de eerste offisjele tweetalige gemeente in et Neersassiese gebeed. In de gemeenteroad wörd alle joarn ne vergoarige in et Neersassies eheulden.
Kleenkers
Riessens dut nen helen hoop dinge net eawen iets aanders as aandere soorten Tweants. Et bekeandste an et Riessens is de [oa]-klaank in wöarde woer as aandere soortn Tweants nen [e], [ea] [a], of [aa] hebt. In t Riessens is et woaark, terwiel at aandere soortn Tweants werk, weark, wark of waark zegnt. Dit lik iets van de leste hoonderd joar te wean, want in antekeningen van WJC van Wiengoarden (nen Riessender meaister den as in et 19de joarhoonderd as eerste Riessens skreef) stoat al disse wöarde nog met ne -aa, net as in et nondeagse Eanters.
Doarnöast gebrok Riessens ne klaankbrökke: de -ee, -oo en -eu wordt eeə (eeje) -ooə (oowe) en -euə (euwe). Dit lik een oawerbliefsel te wean oet et Westfaals van Meunster, wat vroger de modelsproake was vuur Oost-Nederlaand. In aandere soortn Tweants zegnt ze geem/gevn (geven), loopn (lopen) en leu, mer in et Riessens wörd det geejewn, loo-upn en lùwe (In et IPA: ). n Riessensen wöardebookmaker Koarel van n Notoaris veund vuural de biezeundere leu-klaank skienboar zo belangriek, det hee de -eu aait as -ue skreef.
In heel wat Riessense wöarde is de Westfaalse klaankbrökke vort, mer zörget der nog aait vuur at oorsproonkelike open-kleenkerwöarde met nen korten kleenker wordt oet esprökken. In völle Noord-Nedersassiese dialekte bestoat bievuurbeeld de wöarde beter en ketel. In Westfalen sprekt ze dit oet as biäter en kiätel. Et Vjense bjetter en kjettel zeent hier oawerbliefsels van en maakt et annemmelik at et in Riessen ooit ook zo ekleunken mut hebben. Toch is et Riessens dee anvaankelike j-klaank kwiet, terwiel as de ä oawerblif. Doarumme kuiert vuural de euldere leu nog van bätter en kättel. De jungere geslachten zegnt rechtevoort better en kettel, as in de rest van Tweante en Sallaand.
Een aander belangriek kenmoark wat vuural nog bie euldere Riessenders is te heuren, is de oetsproake van nen korten -a as -ä (IPA: . Dissen klaank kleenkt etzelfde as in et Engelse "trap", nen soort korten -aa. Samen met de earder neumde (oawerbliefsels van de) klaankbrökke, kan et volgende vuurbeeldzinneke vuur aandere Tukkers vrömd of zelfs onverstoanboar wean: Hee har nog gin half uur an de bar ezetten, of hee was alwier zo dikke as ne koo (hee hä nog gin half uur an de bär ezètn, of hee wès èwier zo dikke ès ne koo).
Eankele klaanken
Et Riessens hef völle verskillende eankelklaanken (onverdreeide kleenkers). Een antal doarvan wörd mangs ook nog länger oet esprökken, ofhaankelik van et woard. Vanzelfs hebbt aandere soorten Tweants een groot antal van de hieroonder stoande klaanken ook.
Riessens maakt oonderskeaid in de klaanken oet motte en rotte. Ze liekt willekurig duur mekoar gebroekt te worden. Ook de klaank vuur et mearvoold haank hiervan of. Et woord blok (met den klaank oet motte) wörd in et mearvoold blukke, terwiel as et woord rok (met den klaank oet rotte) as mearvoold rökke krig.
Tweeklaanken
Et Riessens hef op wat steas tweeklaanken woer as aandere soorten Tweants nen eankelen klaank hebt. De meeste klaanken dee as hieroonder stoat, komt ook in aandere soortn Tweants vuur.
De volgende tweeklaanken komt in aandere soorten Tweants ook vuur. Meesttieds is det et gevolg van ne stille -r.
Neuzenklaank
In et Riessens wordt kleenkers duur de neuze oet esprökken oonder invlood van nen volgenden kleenkergroep den't begeent met nen -n of -ng-klaank. Dee vaalt doarduur zelf vort.
Oetzeundering op dissen regel is det as der meteen noa dissen -n wier nen kleenker steet, (bievuurbeeld duur een volgend woard), wörd der juust nit duur de neuze oet esprökken. Vuurbeeld: et woord puun ([]) van hierboawen wörd in de zin puun ophaaln []. Doar is de -n terugge.
As leu Riessens skriewt, loatt ze dissen nasalen -n nog wal es vort (ze sprekt ne ja nit oet, dus skriewt ze ne ook nit), woerduur as et lastiger te leazen is vuur aanderen. Bv. De zin "Ik zin van plan...", skriewt ze dan as "Ik zi va pla...", wat vuur ondudelikheaid kan zorgen.
Duur dissen neuzenklaank liekt wat Riessense wöarde een betjen op Fraans. Algemeen bekeand zeent de Riessense gräpkes "kuup zwart zaand" en "za'k oe trean duur t plafond?".
Metkleenkers
De meeste metkleenkers van et Riessens zeent et zelfde as in aandere Tweantse variaanten, of zelfs Germaanse sproaken. Toch zeent der bepoalde klaanken dee as ofzeunderlik behaandeld mut worden:
Grammatika
De Riessense grammatika is etzelfde as det van aandere soorten Westfaals Nedersaksies. Et hef een eenheidsmearvoold, woerbie as alle mearvooldsvörme in hudigen tied ne (e)t an et eande kriegt. Bie woarkwöarde maakt et Riessens oonderskeaid in stoarke en zwakke woarkwöarde, wat vuural in doarde persoon eankelvoold dudelik wörd. Vervogen geet doarbie op de volgende wieze:
Soorten Riesns
Umdet der gin standaard Riessens is, gef et net as met de verskillende soorten Tweants ook verskilde soorten Riessens. Wat good Riessens is, doar vaalt oawer te disteren. De verskillen zeent minimaal, mer geewt toch informasie oawer n sprekker. As eerste is der verskil tusken et Riessens van Katholieken en Protestaanten. De katholieken kömmen van ooldsher vaker in et oosten van Tweante (wat ook heuwdzakelik Katholiek is) en kuiert doarumme wat mear "algemener" Tweants as de protestaanten. Doarnöast neumt euldere Riessenders mangs een oonderskeaid in Oost- en West-Riessens. De ene helfte zea Hee koomp en hee gong woeras leu oet aandere delen van Riessen Hee keump en Hee gung zegnt.
Wiedters is der nog een verskil in et vervogen van et woarkwoord wean: wat leu zegnt Iej beent en aanderen zegnt Iej zeent. Disse verskillen zeent de leste joaren oardig bie-etrökken. Doar keump verdan vaker et algemenere iej bint of iej bunt vuur in de plaatse.
Andacht vuur et Riessens
n Eersten den as et Riessens opskreef was Meaister van Wiengoarden. Hee maken liestkes met aparte wöarde en skreef gedichten. Et bekeandst van um is een brulftengedicht.
Rechtevoort is der mear andacht vuur et behoold en gebroek van et Riessens as ooit. Skriewers as Gerrit Kraa en Gerrit Dannenberg hebt in Riessen Tweantse Oawende op gaank ekregen, dee verdan mear bezeukers kriegnt.
Oontwikkeling van et Riessens
Zo as al earder an egewen steet et Riessens nooit stille. De leste hoonderd joar is et Riessens fleenk veraanderd. Woer as in et 19e joarhoonderd wöarde as "waark" en "kaarke" nog net as aandere Zuudwest-Tweantse dialekte (Eanters en Maarkels) wörden oet esprökken, is det op een gegewen ogenblik veraanderd in "woark" en "koarke". Woerumme is neet dudelik, mer vuur völle Riessenders is det et belangriekste herkenningspeunt. Toch zit ook doar wier verloop in, want verdan mear jungeren gebroekt rechtevoort "wark" of "waark".
Duur de digitale revolusie en et feit det jonge Riessenders rechtevoort völle vearder reaizet as vroger, nemt ze verdan mear met van boetenof. Et typies Riessense "mer" en "vuur/duur" wörd steeds vakerder as "moar" en "veur/deur" ezegd en ook de earder eneumde klaankbrökke steet op n tocht. Oonder invlood van et Hollaands veraandert heanig et oonderskeaid van dree woardgeslachten in twee. Ook de klaankveraandering in et mearvoold is neet länger zeker: et euldere één pot, twee pötte maakt heanig an plaatse vuur "één pot, twee potn".
Geert Wilders
thumb|right|200px|Geert Wilders in [[Zwolle]]
Geert Wilders (Venlo, 6 september 1963) is nen Neerlaandsen politikus van de PVV (Partieje vuur de Vriejhaeid), en in naam van disse partieje ook fraksielaeider in de Tweede Kamer. Umdet de PVV gedoogpartieje was in de regearing oonder Mark Rutte, wat n meenderhaeidskabinet was wat bestond oet de VVD en t CDA, was he in 2010 metbedaenker van disse regearing.
Wilders köm in de politiek in 1997, toen at hee in de gemeenteroad van Utrecht köm. n Joar later wör he Tweede Kamerlid vuur de VVD. Doar was he al lid van seend 1989. Op 3 september 2004 stappen he oet dee fraksie en richten zinne eenmansfraksie Groep Wilders op. Doaroet grööien de Partieje vuur de Vriejhaeid, woervan he nog aait ennigst lid is. Noa de verkiezings in de Tweede Kamer van november 2006 wör he fraksievuurzitter van de PVV.
Wilders is bekaend um zin blondeerde hööre, zien in t butenlaand geboren moo, de kritiek wat he op de islam hef, en zinne maenings oawer immigrasie, vriejhaeid van oetsprekken en de staandpeunten van de islam. Tusken 2010 en 2011 leup der ne lange rechtzaak tegen Wilders; hee wör verdacht van haatzeeien en diskriminasie. De anklacht wör kracht bie ezat duur zinnen Fitna-film, den't he in 2008 oetbrachen. Op 23 juni 2011 wör he vriej esprökken.
Broke
Broke of Broeke (Nederlands) is ne buurtschop en straeke in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Broke heurden tot 1 januari 2005 bi-j de veurmalege gemeente Nee. Met de gemeenteleke herindeling ging Nee op in de ni-je gemeente Berkelland.
Link
250px|thumb|left|Broke als deel van de (veurmalege) gemeente Nee (Neede) 1818. Kadasterkaarte (verzamelplan)
Klabatse
thumb|200px|n (2-slags)Klabatse n Klabatse is n van wilgen vlochten hulpmiddel woarmit matten en klaiden oetklopt wörren. Dij wörren over n holten rek hongen, woarnoa de hoesvraauw t stof oet de klaider sluig. De noam komt den ook van t geluud dat doarbie ontstaait.
Mönster
thumb|100px|Et woapen van Mönster |Roadhoes van Mönster Mönster (Duuts: Münster) is n stadsdistrikt (kreisfreie Stadt) in et noordelek deel van Noordrhain-Westfele, Duutslaand. Et is de heufdstad van den Regierungsbezirk Mönster. Mönster hef 272.106 inwonners en 'n oppervlakte van 302,83 km². De Universiteit van Mönster is ene van de oldste universiteiten van Duutslaand.
Geskiednis
Den name Mönster kump van et Latiense monasterium (klooster) en verwis noar de oprichting van et bisdom Mönster deur Karel de Grote in 793. Den eersten biskop was Liudger. Tiedens de Middeleeuwn was Mönster ne bleujende hanzestad.
In 1534 verjogen deupsgezinden den toonmoaligee biskop Frans van Waldeck. Toon zi-j den macht in de hende hadden ekreggen, verspreidden zich de tieding dat Mönster et ni-je Jeruzalem was. Den ni-jen leider van de stad, Jan Matthijs, stond alleneg too dat gedeupte wedergeborenen in Mönster mochen wonnen; zi-j dee dat neet waren wödden verdreaven. Den verdreaven biskop stelden 'n ni-j leager samen mit steun van zowal prottestanten as de Rooms-Katholieke Karke en beleagerden de stad. In Mönster zelf radikaliseerden de beweaging. Jan van Leiden wierd uutendelek den leider en stelden gemeenschap van goderen en polygamie in. Een joar later (1535) veel de stad, en heelden de tröppe van den biskop ne wrede huusholding. Jan van Leiden wierd terecht-esteld en an de Lambertikarke hönk nog altied de kauwe woarin zien liek wierd tentoon-esteld.
Klabatse
t Aantel strengen wilgen bepoalt hou stog of hou slap de klabatse is. As t vlochten dail (nait de stengel) mit twij wilgen môkt is, proat man van n 2-slagsklabatse.
Mönster
Geskiednis
De Vrea van Mönster en Ossenbrugge (Osnabrück) in 1648 maken van Mönster n onafhankelek bisdom: et gebeed blef hierdeur Rooms-Katteliek. Een aander belangriek underdele van de Vrea van Mönster was et ende van den Tachtigjoarigen Oorlog en de erkenning van de onafhankelekheid van Nederlaand deur Spanje. In 1672 veel Mönster under leiding van biskop Bernhard von Galen de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden binnen. In Grunn wöd nog altied joarleks de oaverwinning op den biskop van Mönster (bi-j-enaamd Bommen Berend) herdacht, mit et Grunnegs Ontzet.
Klabatse
Ien Nederlaand en Belgie was klabatse n hail gewoon broekensding, boeten Nederlaand en Belgie komt de klabatse bienoa nait veur.
Tot wied ien joaren '70 van veurege aiw was ien de maiste hoesholdens wel n klabatse te vinden, dij behaalve op de klaiden sums ook op de moaze van antams broekt wör, woarop zie n froai vörmd môr pienleke ôfdrok aachterluiten. Tegenswoordeg wordt binoa allìnd nog de stofzoeger broekt om stof oet klaiden te hoalen.
Sollenpeper
thumb|sollenpeper n Sollenpeper is n setke van twij potkes mit doarien solt en peper dij voak op n bepoald rekje of bredke stoan. t Woord is den ook n soamentrekken van solt en peper. Baaidend kin man voak tesoamen aantrevven, omreden zai twij maist broekte spaiserijen ien de wereld binnen. De vörms verschillen van hail simpel van alluminienjum tot hail detailleerd mit beeldhaauwwaarken van Reumse goden van keramiek, porselain en bladgold. Deur t verbraaiden van de kookkulturen, kommen der aanders aal meer soorten kruden. Zolt en peper integreern den ook aal meer tuzzen dij aander kruden, woardeur de sollenpeper aal minder te zain is. t Maist worden zai nog zain ien ristoraants.
Mönster
Geskiednis
In 1802 wödden Mönster veroaverd deur de Prusen en tot heufdstad van Westfalen emaakt. Tiedens den Tweeden Wealdkrieg wierd Mönster veur et grootste deel verwoost deur allieerde bombardementen, moar noa den krieg wierd Mönster in olden stiel herbouwd.
Mönster hef samen mit Osnabrück de beschikking oaver n eigen vleegveld: Lochhaavn Mönster-Ossenbrugge.
Monumenten
Belangrieke monumenten dee-t de historie van de stad beschrievt bunt:
thumb|center|680px|Anzicht op Mönster vanof et Zuud-westen in et joar 1570
Ni'je Vaort (Appelsche)
Ni'je Vaort (Nederlaans: Nieuwe Vaart) is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Appelsche, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Ooldehoorn
thumb|300px|Ooldehoorn Ooldehoorn (Nederlaans: Oudehorne, Fries: Aldhoarne) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit oostelik van et plak Et Vene, an de N380, en het omdebi'j 850 inwoners (1 jannewaori 2004).
Tot de gemientelike herindieling van 1934 maekte Ooldehoorn, liekas et zusterdörp Ni'jehoorn, diel uut van de gemiente Schoterlaand.
Limerick
n Term Limerick kan noar verskeaidene dinge verwiezen:
Et Vene (plak)
thumb|Crackstate thumb|Oenemastate Et Vene (Nederlaans: Heerenveen, Fries: It Hearrenfean) is et heufdplak van de gelieknaemige gemiente Et Vene, perveensie Frieslaand (Nederlaand). De plaetse Et Vene leit in Centraol-Zuud-Frieslaand, an de snelwegen A7 en A32 en telt omdebi'j 29.750 inwoners (de gemiente Et Vene telt omdebi'j 41.000 inwoners).
Geschiedenis
In de periode 1581-1594 wodde deur de Staaten van Frieslaand en de stadholder Willem Lodewijk verschillende schaansen bouwd. Disse schansen vormen mit mekeer de Friese waeterlinie. Ien van de schaansen wodde bi'j Et Vene bouwd, de Schoterschaans. De schaans wodde in augustus 1672 drie keer bruukt om een anval van Berend van Galend zien troepen tegen te holen.
Een groot diel van Et Vene was in de 19e iew onderdiel van de gemiente Schoterlaand. Et kiesdistrikt Schoterlaand keus in 1888 de socialist Ferdinand Domela Nieuwenhuis in de Twiede Kaemer. Dit wodde mogelik maekt deur een liestverbiending tussen de SDB en de ARP. Daormit was Nieuwenhuis ok de eerste socialist in de Twiede Kaemer.
Tael
In et plakkien wodden Nederlaans en Fries naost elkaor praot. Der zol neffens verschillende kaorties ok nog een dialekt van et Stadsfries wezen. Et is niet hielemaole dudelik of Et Vene een eigen Stadsfries het. Et kon liekegoed een verkleurd Nederlaans of Fries wezen, en ok bij de meeste Veensters is et bestaon van een eigen Stadsfries dialekt niet bekend.
Sportstad
thumb|Sportstad thumb|Abe Lenstra Stadion thumb|Thialf Et Vene is deur verschillende sportfacaliteiten bekend wodden as sportstad. Et Abe Lenstra Stadion is et voetbalstadion van SC Heerenveen. D'r bin omdebi'j 26.400 zitplakken in et stadion.
In Thialf wodden schaetswedstrieden hullen en d'r is plak veur 10.000 meensken. In de ieshockeyhal van Thalf speule de Flyers Heerenveen. In de ieshockeyhal is plak veur 3.000 meensken.
Et skûtsje van Et Vene, de Gerben van Manen, het zestien maol et SKS wonnen (2008).
Bekende Veensters
Bekende Veensters bin:
Darp (deurverwiezing)
Darp kan verwiezen naor:
De Riete
De Riete is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Else, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Åland
Åland (ok wel de Ålandeilaanden nuumd, (Zweeds: Åland, Fins: Ahvenanmaa) is n autonome eilaandegroep in de monding van de Botniese Golf, halverwegen Zweden en Finlaand. Åland wordt uutspreuken as ao·land en heurt bi'j Finlaand, mar is gehiel Zweedstaelig. De archipel is demilitariseerd en de bewoners hoeven niet te voldoen an de Finse dienstplicht. Åland het n autonome regering en n eigen parlement. De eilaandegroep is lid van de Noordse Raod. Veerder bezit Åland n eigen polisiekorps, n eigen vlagge (zie hiernaost) en geft t eigen postzegels uut. t Inwonertal bedreegt 25.392, de heufdstad is Mariehamn.
Toerisme is n belangrieke bron van inkomsten veur de eilaandegroep, naost de tradisionele laandbouw en schipsveert. De grote veerboten tussen Stockholm en Helsinki of Turku maeken altied n tussenstop in Mariehamn.
Scheloo
Scheloo (Nederlaands: Schoonloo) is een esdörpien in 't uuterste zuden van de gemeeinte Aa en Hunze in de Nederlaandse previncie Drenthe. Het dörp had op 1 januari 2008 259 inwoners.
Jödenbarchyn
thumb|right|'t Barchyn an de Vechte.
Scheloo
't Dörp lig op de Rolderrug, an de previnciaole wegen N374 (Knoal - 't Oogeveine) en de N376 (Nei-Amsterdam - Roal). Scheloo beheurde vrogger tot de gemeeinte Roal, moar sinds de gemeeintelijke herindelingdn beheurt 't tot de gemeeinte Aa en Hunze.
Jödenbarchyn
Et Jödenbarchyn (neaderlandsk: Jodenbergje) is een olde begraavplaatse in Hardenbarg up een terpe in et winterbedde an de Vechte. Disse was van de jöden den eyrtyds in Hardenbarg eleaved hebbet, mar disse jöödse familys bint in de 2e Wearldoorlog üm-ekummen in döärgånskampen. Dree van de meyr as söäventig hebbet et oaverleaved, denne bint nå den oorlog ouk uut Hardenbarg vertrükken. Sy hebbet dree synagoges ehadded, wårunder an et Oosteinde.
In 1766 kreygen de Hardenbarger jöden een eigene begraavplaatse up een terpe in et winterbedde an de Vechte. Dat was vöär ear heyl belangryk, wårümme at in et jöödse gelöyv een plichte ümme een eigene begraavplaatse te hebben. Noch ait ligt et Jödenbarchyn an de over van de Vechte. et Jödenbarchyn hevt een noch oldere geskydenisse. In de middeleywen lagen hyr twey terpen. Up eyne stünden wårschynlik een verstarkte woaning, havesåte 't Holt. Up de andere stünden een kapel. Up een kaarte uut 1783 vindet wy beide terpen noch terügge. Se wördden toon ümgeaven döär water, med an de eyne kante een grachte. De havesåte was toon al lange vord.
De plekke in et winterbedde an de Vechte was vöär de latere begraavplaatse neet altyden eaven händig. By houche water wörden de douden med een boat up de begraavplaatse up an-ebrached. At de vechte bevröären was, güngen sy med een sleagy. Et Jödenbarchyn bleaven töt ende van de 19e eywe as begraavplaatse in gebrüük. De oldsten steyn kümt uut 1766 en 1786. Den bint van de eyrste Hardenbarger Rabbi en syn söäne. Der ståt 64 steyne van Bentheimer sandsteyn. den in vyve rygys bint eplaatsen en når et ousten (wår de sünne upkümt) erichted bint.
Et Jödenbarchyn is vanweages höyr (kultuur)hystorisk en landskappelik belang an-eweasen as Ryksmonument. By et verhouchen en verstarken van de Vechtedyken is good reakening eholden med dit kultuurhystorisk monument.
In 1901 wördden een nye begraavplaatse langes de Grambargerweg in gebrüük enöämen.
Nå de 2e Wearldoorlog is et Jödenbarchyn eyne van de weinige oaverblyvsels dee uns herinnerd an de jöden dee hyr in Hardenbarg eywenlange nåbüürs ewesd hebbet.
Fraans-Pruusischen oorlog
Den Fraans-Duutsen of Frans-Prusischen Krieg begun op 19 juli 1870 en duurden tot 10 mei 1871.
Oldsassisk
De grammatika van et oldsassisk wördde vulleadig eflekteerd mid veer naamvallen (nominativ, akkusativ, genitiv, dativ, en sporen van en vyfde, de instrumentalis), dree getallen (enkelvold, meyrvold, en rüdimenten van e tweyvold (dualis)) en dree geslachten (mannelik, vrouwelik en unsydig). De tweyvoldformen kwammen allinnig by de persöönlike vöärnaamwöärde in de eyrste en tweyde persoon vöär. Hyrin lyket et op de andere olde germaanske språken.
Påske
thumb|250px|Poaske 250px|thumb|Poaskevuur 250px|thumb|n Poasktoavel ien Krewoatsie Poaske (ook: Poask; Oostfrais en Westerwôlds: Oostern of Paasch/Paosk (zulfde oetsproak) ) is aswel n kristelk as n old-Germoans, as n Joods (zai Pesach) feest.
Kristelk feest
In de kristelke traditsie is Poaske of t Poaskefeest t belaangriekste biebelse feest. Op Goie Vraaidag, de vraaidag veur Poaske, heerdenken Kristenen t laaiden en de kruzegen van Jezus Kristus en mit Poaske vaaiern zai zien opstanden, ook wel 'verraaizen' nuimd, oet de dood. Poaske heurt doarmit tot de traditsie van de zounoffers, de verhoalen, dij goan over de noodzoak van de dood veur t leven, de verzounen mit t goddelke en de spirituwele ontwikkeln van de aaigen gaist deur beprouven.
Poaske kin ook de periode van t kèrkelke joar vanoaf t Poaskefeest tot aan Pinkster tou aanduden. Dizze periode daauwert viefteg doagen.
Poaske wordt historisch zain ook wel zain as t begun de maaitied.
Lokoale traditsies
Van oldsheer hebben verschaaidene streken mennege traditsies dij om en bie poaske heuren. Veul van dizze broekens binnen nog overbliefsels van olle haaidense Germoanse gebroeken. n Traditsie dat binoa ien hail Noord-Uropa veurkomt is t poaskaaier (of neuten) zuiken, dij doar deur de poaskhoas deellegd zolden wezen. Oorspronkelk komt dit van t Germoanse broeken om de grond ien t begun van de lìnte mit aaier, vruchtboar te môken. Noast t verstoppen van aaier, dij aander luu den zuiken mouten, worden aaier ook voak broekt om te beschildern as dekoroatsie en om op poaskmörn op te eten. Ook worden der wel ais poaskbomen môkt van kronkeltoeken en versierd mit holten aaierkes, kukenkjes en aander versierseltjes. n Aander vernuimde traditsie ien t haile Fraise en Saksische gebied ien Nederlaand en Duutslaand is t poaskevuur woarbie n boaken aanstoken wordt. n Kristelke traditsie dij hiermit verronkeld roakt is, is t opbranden van de palmtoek van t verleden joar op de boaken.
Ien Grönnen wör van oldsheer aaier eten as oavendeten. t Haile gezin (mit of zunder t wicht van de zeun, of de zeun gong noar heur tou) zat dou om n toavel en der kwam n haile grote pan op toavel dij vol zat mit aaier. Elkenain haar sums wel 10 aaier, en den noa te goan dat ien begun van 20. aiw gezinnen om en bie 10 kinder haren. Doarbie wör stoet en poaskestoet eten. Dit was biezunder, den vrouger, veuraal ien de veenkelonien, wör normoal allend môr brood eten. Speulkes dij vrouger speuld wörren wazzen lommerken, woarbie wichter mit aaier en n dakpan n soort jeu-de-boule speulden en kinken, aaiertikken. n Speul dat nog aal doan wordt is neutenschaiten. Vrougen kregen kinder voak n setje neuten ien n weven puutje van mouder of opoe. Hier zat voak ook n appelsien ien. Op Goie Vraaidag gongen kinder laangs deuren mit foekepot. Tuzzen poaske en pinkster wör der ook voak vogelschaiten. Dit was n spel woarbie n holten vogel (voak kleurd as papegaai) op n stok zet en kinder mozzen der dou mit holtbrikken noar tou goeien. Dij dij hom der ôf goeide kreeg n pries. Tegenswoordeg wordt dit ien n aantel dörpen, zo as Wedde, nog ien eer holden. Ook kregen kinder mit poaske nije klaider. Ook al kregen zai môr ain moal per joar nije klaider, dat was den mit poaske en dat wör dou t "poaskepronk" nuimd. Dit wazzen veur wichter voak n jurkje mit majoos en veur jongen voak n boksem mit n overhemd. Baaident kregen ook voak nij schounen en n houdje of n petje dij op mos tiedens t waarken op t laand t kommende joar.
Ien Twìnte en de Aachterhouk kent man lokoale gebroeken as t vöggeln van de Poaskearls.
Doatum
Poaske vaalt volgens de gregorioanse kalìnder de kommende joaren op de volgende doatums:
Oolde Willem
Oolde Willem (Nederlaans: Oude Willem) is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Appelsche, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Saxnot
thumb|300px|De oldsassiske dööpgelovte, wårin Saxnot enüümd wördt Saxnot, Saxnōt, Saxnote of Seaxneat is een god van de Sassen, een historisch Germaans volk in noordwest-Europa. Saxnot was de stamgod van de Sassen. Hy wördt vake vergeleken med de germaanske god Tiwaz, de god van de oorlog.
Saxnot kümt as derde god vöär up de 8e-eewske oldsassiske dööpgelovte, ouk wel bekend as d'Utrechtske dööpgelovte:
Baekdaelen
Beakdaelen (neaderlandsk: Beekdaelen, limbörgsk: Baekdale) is ne gemeynde is in et süüden van de neaderlandske provinsy Limbörg. De gemeynde is up 1 januari 2019 untstån uut de vöärmålige gemeyndes Onderbanken, Nuth en Schinnen. De gemeynde ligt in et noorden van et Höövelland en hevt en oaverwegend landelik karakter.
Oldsassisk
In historisk upsicht wördden et oldsassisk en et oldneaderlandsk eseen as afsünderlike dialekten van een eynheidsspråke in plaatse van twey amparte språken, höyvdsakelik ümdat der tüsken et hüdige Neaderland en Düütskland een dialektkontinuum löyp. Howel beide språken eenselvde oorsprung en soortgelyke skryvstylen hadden, vertöynt et oldsassisk een eynigsins ereduceerde morfology vergeleaken mid et oldneaderlandsk, dat enkele grammatikale underskeiden verwaard hevt dee et oldsassisk verlöyren hevt. Der binnen ouk een antal verskillen in fonologiske untwikkeling, oldsassisk wördde eklassificeerd as een ingveoonske språke, terwyl et oldneaderlandsk een istveoonske språke was.
Fraans-Pruusischen oorlog
Den krieg wodden evoerd tussen Frankriek en de Duutse stoaten under leiding van Prusen. Frankriek was beduch veur den rap greujenden Pruusisch-Duutsen macht. Frankriek was tot 1870 de starkste noatie op et vastelaand in Europa, moar Prusen, onder leiding van Bismarck, wol dizze plaatse innemmen. Dizzen deur beide parti-jen gewunsten krieg zol et umslagpunt betekkenen.
Oldsassisk
Verwandskap mid andere westgermaanske språken
In de middeleywen was der een dialektkontinuum tüsken et oldneaderlandsk en et oldsassisk, een kontinuum dat eyrst vry kort eleaden underbröäken is döär de gelyktydige verspreiding van de standardspråken binnen de beide landen, en döär et verdwyning van lokale dialekten. Howel se enkele kenmarken deylen, binnen der een antal verskillen dee et oldsassisk, oldengelsk en et oldneaderlandsk van mekare underskeidt. Een vöärbeald dårvan is et gebrüük van de -a as meyrvoldsform van naamwoorden mid een a-stamme, terwyl et oldsassisk en et oldengelsk -as of -os hadden. Et likt der lykewels up dat et middelneaderlandsk de oldsassiske üütgangen van woorden mid een a-stamme oaverenöämen hevt üüt de middelsassiske dialekten, ümdat et nyneaderlandsk by party woorden ouk meyrvoldsformen up -s hevt. Een ander verskil is et so eheytden "eynheidsmeyrvold": oldsassisk, lykas et oldfreesk en oldengelsk, hevt eyn warkwoordform vöär alle dree de personen in et meyrvold, terwyl et oldneaderlandsk dree amparte formen had (wat teruggebröcht is tot tweye in et middelneaderlandsk).
Fraans-Pruusischen oorlog
Den krieg was n op-ezat plan van de Realpolitik van Bismarck; veur ziene plannen met éen Duuts Riek mos e Frankriek en Oostenriek uutschakelen. Den Pruusisch-Oostenrieksen Oorlog was in 1866 al beslist in et veurdeel van Prusen; in 1870 zol ok Frankriek volgen.
Oldsassisk
Verwandskap mid andere westgermaanske språken
Et oldsassisk is wårskynlik in de 5. eyw untstån üüt ingveoonske dialekten van de westgermaanske takke van et oorgermaansk. Et oldsassisk, ouk al wördt et eseen as een ingveoonske språke, is neet een süver ingveoonsk dialekt so as et oldfreesk en oldengelsk, disse twey språken hebben enkele andere ingveoonske karakteristiken gemeyn dee et oldsassisk neet had. Dit, plus et groute antal westgermaanske kenmarken van et oldsassisk, leidde derto dat party språkkündigen ten unrechte dervan üütgüngen dat oldneaderlandsk en oldsassisk variatys up deselvde språke waren, en dat oldsassisk een istveoonske språke was.
Fraans-Pruusischen oorlog
Op 10 mei 1871 tekkenden Frankriek de Vrea van Frankfurt en wodden den oorlog be-endegd. Op 21 mei zetten et regime van Versailles den anval in op de Commune van Paries, dee wodden neer-eslagen noa ne wekke van harde stried (Semaine sanglante, Blodige weake), woarbi-j teggen de 20.000 leu um et leaven kwamen.
Frankriek mos ok an Duutslaand ne kriegschatting betalen van 5 miljard goldfraank, ruum et dobbele van de joarlekse stoatsbegroting. Zolange dee schatting neet betoald was, zollen Duutsen tröppen et grootste deel van Noord-Frankriek bezet holden, woarbi-j de kosten van et bezet edragen zollen wodden deur et bezette gebeed. De schatting wödden binnen dree joar ofbetaald, woarnoa de Duutse tröppe Noord-Frankriek ontruumden en vortgingen.
Oldsassisk
Verwandskap mid et middelsassisk
Et meyst upvallende verskil tüsken et middelsassisk en et oldsassisk is een fonetisk kenmark dat bekend steyt as klinkerredukty, dit vünd ouk plaatse in de meyste andere westgermaanske språken en in enkele skandinaviske dialekten so as et däänsk, wårby alle unbeklemtoonde klinkers tot sjwa ereduceerd wördden. So wördde oldsassiske woorden as gisprekan (espröäken) of dagō (dagen – gen. meyrvold) gesprēken en dāge.
Vrogge untwikkelingen
Et oldsassisk hevt, samen mid van de andere westgermaanske språken behalven et freesk, konsekwent de germaanske -j- behölden nå een meadeklinker, bv. hēliand "heiland", (oldhoogdüütsk: heilant, oldengelsk: hǣlend, gotisk: háiljands). Ümlüüd is by de korte a vry inkonsekwent, bv. hebbean of habbian "hebben" (oldengelsk: habban). Dit kenmark is oaveredröägen up et middelsassisk, wår bv. et eigenskapswoord (byvooglik naamwoord) krank (seek, slim) de vergroutende formen krenker en kranker hevt. Los van de e, wördde de ümlüüd up skrivt neet emarkeerd.
Meadeklinkers
De tabel hyrunder givt de oldsassiske meadeklinkers weader. De fonemen tüsken parentesen (haakjes) stån vöär allofonen en binnen geen losstånde fonemen.
Anteykeningen:
Klinkers
Anteykening:
Tweyklanken
Anteykeningen:
Morfology
Et oldsassisk was een flekterende språke, ryk an morfologiske diversiteit. Et hevt een bült verskillende naamvallen üüt et oorgermaansk behölden, namelik: de nominativ, genitiv, dativ en akkusativ (achtereynvolgens: de eyrste, tweyde, darde en veerde naamval), en (as oaverblyvsel in de oldste teksten) de instrumentalis (de achtste naamval).
Et oldsassisk had ouk dree getallen (enkelvold, tweyvold, en meyrvold) en dree geslachten (mannelik, vrouwelik en unsydig). Et tweyvoldformen kwammen allinnig in de eyrste en tweyde persoon vöär en verweasen nå gruppen van tweye.
Naamwoorden
Oldsassiske (selvstandige) naamwoorden wördden volgens höär klasse up verskillende maneren eflekteerd. Hyrunder vind jy een oaversicht van de üütgangen vöär dag, een mannelik naamwoord mid een a-stamme:
An et ende van de oldsassiske periode begünnen de verskillen tüsken de naamwoordklassen te verdwynen, en üütgangen van de eyne wördden vake up de andere verbüging oaveredröägen, en vice versa. Dit was een ümvattend proces, wat dervöär sörgde dat de meystvöärkummende naamwoordklassen de minder vöärkummende vervüngen. As gevolg dårvan bleyven allinnig de vöärmålige klassen van de swakke n-stamme en de starke a-stamme in et middelsassisk ehandhaavd. Disse twey naamwoordklassen wördden an woorden to-evoogd dee neet allinnig historisk by et woord höyrde, mär volgde ouk de wortel van een woord.
Warkwoorden
De wyse van warkwoordvervoging in et oldsassisk kan ümskreaven wörden as een tüskenform van et oldengelsk en et oldneaderlandsk an de eyne kante, en et oldhougdüütsk an de andere kante. Anders as in et oldhougdüütsk en oldneaderlandsk, mär vergelykbår mid et oldengelsk, hevt et neet de dree verskillende warkwoordüütgangen in et meyrvold bewaard, se hadden allemåle -ad (ouk wel -iad of -iod volgens de verskillende warkwoordverbügingsklassen). Et oldsassisk had lykas et oldneaderlandsk, mär twey klassen van swakke warkwoorden, mid mär een pår oaverblyvsels van warkwoorden üüt de darde swakke klasse (namelik, in veer warkwoorden: libbian, seggian, huggian en hebbian).
Disse tabel givt een oaversicht van alle söäven oldsassiske starke warkwoordklassen en de dree swakke warkwoordklassen:
Anteykening:
Skryvwyse
Et oldsassisk wördt in een antal geskrivten gebrüked, de skryvwyses verskillen noch wel eyns van mekare. In disse beskryvinge gebrüken wy vöär et gemak allinnig de enormaliseerde letters van de Heliand, en de klanken dee geleyrden traditioneel an disse letters toskryven. Wår spellingsafwykingen in andere teksten künnen wysen up signifikante üütspråkvarianten, wördt dit anegeaven.
Oaver et algemeyn kümt de skryvwyse van et oldsassisk vry good oavereyne mid dee van andere olde germaanske språken, so as oldhougdüütsk of gotisk.
Literatuur
Der binnen slechts enkele teksten oavereleaverd, vöärnamelik döypgelovden dee de sassen af mosten leagen up bevel van Karel de Groute. De eynigste literäre tekste dee bewaard ebleaven is is de Heliand en fragmenten van de Oldsassiske Genesis. Dårnåst binnen de belangrykste bronnen:
Gennep
thumb|Stadhuus met op den achtergraond 't gemeentekantoar Gennep is ne stad en gemeente in de Nederlandse prevensie Limburg en hef ne oppervlakte van 58,37 km² (woarvan 1,60 km² water). De stad Gennep ligt op den saomenlöp van de revieren de Maas en den Niers.
Geskiedenis
Gennep kump van et Keltischen 'Ganapja'. Et verwis doarmet noar de plaatse van Gennep: plaatse woar 2 wateren soamenkomt, den Maas en den Niers. Op nen deurwoadboaren plaatse op dizzen plek kwamen zowal nen noord-zudeleken as ne oost-westeleken weg van de Romeinen samen.
Noa den Tweede Wereldkrieg blek dat under de (olde) karke al n holten karkjen van rundumme 750 estoan hef. Ondanks nen groten stadsbraand op et ende van de 16de eeuwe dee alle gegaevens hieroaver verneetegden, mot Gennep al veur 1371 heure stadsrechten verworven hebben. De stad telden zo'n 750 inwonners en was deur 3 poorten te betraeden; de Zandpoorte, de Nierspoorte en de Maaspoorte dee as leste in 1820 of-ebrokken wodden. De stad kenden geen groten greuj, veurnoamelek deur de strategiese ligging van 't noabi-j-elegen Genneperhuus, woardeur veule moalen verskillenden gröppen buutenlaandse soldoaten Gennep bezetten. Et staedjen was in teggenstelling tot et kasteel onverdaedigboar, veurnoamelek deur den ofbraak van et stadskasteel dat zo'n betjen op de plaatse van de Sint-Martinuskarke van vandage estoan mot hebben.