cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poldernederlaands
Veurbeelden van poldernederlaandsspreksters; Katja Schuurman, Marjet van Zuijlen, Sharon Dijksma en Sophie Hilbrand
Gljúfursárfoss
Den rivier Gljúfursá hef zinne kwelle op den zowat 1 km hogen Vindfellsfjöll. Hee keump oet in den Vopnafjörður-fjord, Ongevear 15 km noar et oosten ligt een städken met denzelfden naam.
Den weg vanof de Hellisheiði-hoogvlakte op Vopnafjörður an geet oawer et rivierken.
Op Ieslaand is der nog nen aanderen waterval den as Gljúfursárfoss het. Dissen lig n poar hoonderd meter noordelik van den Seljalandsfoss.
Merovech
Van Merovech wörd esegd dat he, nå Chlodio, de kuning van de saliske franken was tüsken 447-458 nå Christus. Hy is de namegeaver en (düs) eyrsten van de dynasty der Merovings, under disse lüde hevt et Frankiske Ryk töt blöi ekummen.
Legendarisken kuning
Der müt esegd wörden dat der oaver Merovech neet so völle bekend is, dårümme wörd he ouk as een halv-mytys kearlty esene. Wårskynlik was he een söäne van Chlodio. Mar de legende verteld uns dat he verwekked is toon as syne moder by et badderen een seymonster teagenkwamt en et dår med edåne hevt. Dit is möägelik ouk de verklåring vöär de oorsprüng van de uutsprake dat eyne van (europääske) ådel blauw blood hebben sol, net-as de seyweyzens.
Sass'sche Schrievwies
De Sass'sche Schrievwies is een skriefwieze veur 't Platduuts, uuteprakkezeerd deur de taalkundige Johannes Sass (1889–1971) uut Hambörg.
Sass kwaamp veur 't eerst mit de skriefwieze op batteri'je in 1935. In 1956 hef de ''9. Dagfohrt vun de nedderdüütschen Schrievers, Verlegers un Wetenschoplers'' besleuten um dizze skriefwieze te steunen. De Sass'sche Schrievwies giet uut van de skrifttiekens van 't Hoogduuts.
Op de Platduutse Wikipedia hebt ze de regel det alle artikels naor de Sass'sche Schrievwies eskreven mut wörren.
Otto III van Hollaand
Otto III van Hollaand (oet de tied ekömn op 27 meart 1249) was bisskop van Utrecht van 1233 tot 1249.
Otto was de tweede zönne van groaf Willem I van Hollaand en Aleid van Geelre. Hee wör in 1233 as bisskop ekeuzn, mer umdet de Utrechtse kapittels dwars leadn, wör he pas in 1245 in ewiedt. Hee wör n krachtdoadig leaider den't vuural drok was met wearldse zaakn, zo as t oflössen van de skooldn dee't zinne vuurgangers hadn op ebouwd, en t verstewigen van de diekn. Doo't zin breur Floris IV van Hollaand in 1234 oet de tied köm bie n toernooi in Fraankriek, wör he voogd van den zin zönnke Willem II den't toen met zeuwn joar al keuning wör, en kreeg he t groafskop Hollaand in t behear. Hee maakn met leagerhulpe van Willem II n eande an de opstaandn in Dreante en Sallaand, dee't zinn vuurvuurganger Otto II van Lippe nog t leawn har ekost tiedns de Slag bie Aone. Ook kreeg he de hearn van Goor dr oonder, bievuurbeeld duur Riessen stadrecht too te kenn en dus n deel van de Goorse inkomsten vort te nemn.
Rucphen (gemeynde)
Rucphen is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Rucphen. Der woanet 23.081 lüde up ne uppervlakde van 64,48 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Schijf, Sprundel, St. Willebrord en Zegge.
Limburg
Limburg kan verwiezen naor:
Kapelle (gemeente)
Kernen
De inwonners van de gemeente Kapelle wont in disse kernen:
Noord-Braobant
thumb|Noord-Braobant
Noord-Braobant (Nederlands: Noord-Brabant, Braobants: Noord-Braobant) is ne provinsie in t zuden van Nederland. t Grenst an de Nederlandse provinsies Limburg, Gelderland, Zuud-Holland en Zeeland en an de Belgiese provinsies Antwarpen en Limburg. Noord-Braobant hef 2,5 miljoon inwoners.
Justin Bieber
Justin Drew Bieber (1 meart, 1994) is nen Kanadesen pop en R&B-zanger, skriewer en akteur. Bieber learn zikzelf drumn, gitaar-, piano- en trompetspöln. Bieber wör oontdekt in 2008 duur Scooter Braun,, den't Bieber's muziekvideo's op YouTube zaggen. Hee wör later zinnen manager. Braun zorgen at Bieber Usher tröf in Atlanta, Georgia, en Bieber har al rap n kontrakt te pakn bie Raymond Braun Media Group (RBMG), wat n vennootskop is tusken Usher en Braun, en doarnoa met n opnemkontrakt met Island Records, an eböadn duur L.A. Reid. Bieber's eerste single, "One Time", wör vrie egeewn in 2009 en steund hoge in de top 10 in Kanada. t Steund ook in verskeaidene aandere internasjonale hitliestn hoge in de top 30. Zin eerste album, My World, met zeuwn nummers, köm rap in november van t zelfde joar, en wör al gaauw ne Platina-plate in de Verenigde Stoaten. Hee wör n eerstn artiest met zeuwn nommers van n debuutalbum in de Billboard Hot 100.
Meart 2010 köm Bieber met zin eerste lange studio album, My World 2.0. t Köm in verskeaidene laandn meteen in de top 10 en wör ook platina in de VS. Doarop volgen de wearldwiede top-10 single Baby, wat vandaag n dag t meestbekekn en -besprökn YouTube-filmken is. Meteen doarop köm he met nen konsertriege (de My world Tour), de remixalbums My Worlds Acoustic en Never Say Never - The Remixes, en de 3D biopies-konsertfilm Justin Bieber: Never Say Never - wat in t eerste wekneande ne opbrengst har wat kort an t rekord köm vuur best-bezochten konsertfilm. Zin tweede album, Under the Mistletoe, gavn he oet in november 2011, wat op nommer 1 in de Billboard 200 hitlieste köm.
Juni 2022 küm Bieber in et nys ümdat hee ne gesichtsverlamming kreagen had döär et Ramsey Huntsyndrome, en kenmark van gordelrous by et our.
Bieber hef al verskeaidene oonderskeaidingn op naam, zo as de Artiest van t Joar op de American Music Awards 2010, en is völle an eweezn vuur oonderskeaidings, zo as vuur de Grammy's vuur Bestn Niejn Artiest en Beste Pop Vocal Album.
Hypercorrectie
Hypercorrectie is een taolverschiensel waobie de spreker een zogenaamde taolfout onterecht 'verbetert'.
Sprekers die der best doen um 'netjes' te praoten gaon soms een bietjen te veer as ze een goed woord anzien veur een dialectwoord. As ze 't woord op dezelfde menier 'verbeteren' as ze dat bie een dialectwoord zouwen doen, is der sprake van hypercorrectie.
De dubbele ontkenning wort heel soms gebruukt um de ontkenning nog staarker te benaodrukken. Wa-j eigenlijks doen is de ontkenning ongedaon maken, zoas in: "Ik gao nooit niet naor Jepan."
Veurbeelden
In streektaol he-j vanzelf oek hypercorrectie:
Fardagafoss
250px|thumb|right|Den Fardagafoss. Den Fardagafoss is nen waterval in et oosten van Ieslaand, een poar kilometer oostelik van Egilsstaðir.
Den waterval lig in et streumken Miðhúsaá, det vanoet de ontoogaankelike hoogvlakte Fjarðarheiði noar et Lagarfljót geet. Fardagafoss ligt deels verdekt en is allene oawer een pädken te veenden.
Nedersaksisch D
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit D begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
Dorp
right|border|280px
Sass
Sass kan wèden:
Helastiekien
thumb|right|Helastiekies op een [[geobröd]] Een (h)elastiekien of rekkertien is een ring of ovaal van rubber of een aander rekber materiaol, zoas synthetisch elastomeer. Miest gebruuk ie een helastiekien um gerei bij menare te holden, beveurbield een stapel kevorten of een voestvol pennen. 't Wördt ok wal gebruukt um 't haor in een peerdestarte te bienden. Helastiekies bint in 1845 in Engelaand patenteerd deur de uutviender Stephen Perry.
Dik Bartelink
Dik Bartelink (Eibargen, 1940) is nen Achterhooksen schriever.
Hee worden op eleid in Deutekem veur onderwiezer en hef les egeven an de o.l. Prof. Kohnstammschool in Wenters. In 1971 worden e hoofd an de eupenbaore legere schoele in Westendorp. Van 1977 töt ziene pensionering in 2001 was e leraar Duuts, Nederlands en geschiedenisse an 't veurtgezet onderwies an De Vaort in Oaveriessel.
Bartelink en ziene vrouwe wont nog steeds an De Vaort, maor 's zommers bunt ze op 'n camping in 'n Achterhook te vinden. In 1996 kwam zienen eersten bundel korte verhalen uut, Heimwee naor 'n Achterhook. Daornao verschenen Achterof bekekken (1997), Gaiteume ... en andere vetelsels (1999) en Babbeleguutjes (2003).
Grote Volksverhuzing
thumb|300px|De Grote Volksverhuzing tussen de vierde en viefde ieuw De Grote Volksverhuzing was 't binnendringen van verscheiden stammen in de Romeinse gebieden tussen de vierde en de zesde ieuw. Opejeugen deur de Hunnen en elokt deur de riekdommen van 't poletiek gengelachtige West-Romeinse Riek trökken veurnamelk Germaanse stammen de Romeinse gebieden binnen. Mangs gunk 't um veraoverings, mangs um vredig eriegelde ingebruukname van nei gebied. In 't veule starkere Oost-Romeinse of Byzantiense Riek kregen de migrerende stammen gien vaste voete an de grond. In West-Europa knapte uuteindelijk de Romeinse macht en stichtten een köppel Germaanse stammen heur eigen keuninkrieken.
Al in de darde ieuw sleuten de Romeinen verdragen mit Germanen van de aandere kaante van de gröppe (de limes). Der wördden ofepraot det ze in 't riek muchen leven as ze heur an de Romeinse wetten hölden. Zodoende wördden dizze Germanen foederati (bondgeneuten) van de Romeinen. Veur de lesten dienden ze as buffer tegen aandere invallers. Zo vestigden in 358 de Salische Fraanken heur in Toxandrië, tegenwoordig de Kempen in zudelk Nederlaand en noordelk België. Zij kwamen uut de oostelk van Iessel en Rien elegen dielen van Germania; meugelk hebt ze heur name egeven an Sallaand. De Salische Fraanken wördden zuderd uut edreven deur de Saksen uut 't hudige Noord-Duutslaand. De invloed van de Saksen in Noordoost-Nederlaand en Noord-Duutslaand vien ie töt op de dag van vandage terogge in beveurbield de Nedersaksische streektalen en gemienschoppelijke cultuurelementen. Saksen en aandere Germaanse stammen vestigden heur ok in Britannia, waor mit de tied 't Engels voortkwaamp uut heur Angelsaksische taal.
Ommen (stad)
thumb|260px|Ommen, ezien vanof de linkeroever van de VechteOmmen is een kleine stad an de Vechte in de Nederlaanse previncie Oaveriessel. 't Stadtien lig in de gemiente Ommen en in de laandstreek Sallaand. Ommen is esticht biej een deurwaadbare plaatse in de Vechte vlak veur de monding van de Regge. Archeologische vondstn uut de 8e eeuw loat een eerste nederzetting zien. In bisschoppelijke documenten wördt de ploats in 't jaor 1133 enuumd as Umme. In 1150 is d'r een karke ebouwd en sund 1248 (21 joar noa n slag bi'j Aone) hef Ommen stadsrechten.
Sins 1557 wor op n twiede dinsdag in juli de Bissing eholden. Oarspronkelijk war dit n grote joarmarkt die op moandag al begon en tot woensdag duurden. Tegenwoardig is d'r in juli en augustus n hoop vertier onner n noemer van de Bissing.
Systrafoss
250px|thumb|right|Systrafoss. Den Systrafoss is nen waterval in Ieslaand vlakbie et pleatsken Kirkjubæjarklaustur. Den waterval keump vanoet Systravatn, een meerken boawen op den barg, in twee verskilnde watervälle in den Bæjargil noar dealten. Vanof 1186 töt an de reformasie in 1550 hef der n Benediktiens nonnenkleuster in Kirkjuæjarklaustur stoan. Doar verwis den waterval ook noar (systrafoss = waterval van de zusters). Et Systravatn, meer van de zusters, zol ne badplaatse veur de nonnen west wean. Een volksverhaal geet det der twee nonnen in et meer verdreunken bint. Toon as der öp nen dag ne haand oet et woater umhoge köm met nen golden reenk, zolt de nonnen der inhalig noar greppen hebben, woarnoa as dee haand ear onner water treuk. Oawer et pad langs den waterval kö'j bie et meerken kommen en den waterval van kortbie bekieken.
Stadsplat
Stadsplat of stadplat is een versammeling dialekten wat wördt spröäken in de gröttere städen in et neadersassiske gebeed. Et is een förm van et neaderlandsk, med neadersassiske kenmarken, so as uutspråke en een paar dialektwöörde en segswysen derdöär. Vöäral in de gröttere twentske städen Almelo, Hengel en Enske wördt dit dialekt spröäken.
Vermodelik is den oorsprung van et dialekt tweyleadig. Döär de industriele revoluty groiden de van oldsher neadersassisktalige städen flink en tröäken der vöärdan meyr lüde van nit-neadersassiske streaken up an. Dårnöäst wör et gebruuk van et neadersassisk langen tyd untmodigd en as minderwaerdig seen. Et resultaat is ne ård mengspråke, wårby de starkde van et aksent afhangt van de sociale ümstandigheid.
Et verskynsel is te vergelyken med et leywardersk stadsfreesk, wat eigenlik hollandsk is med starke freeske kenmarken, en et missingsch in Noorddüütskland.
Allewal de vermenging van neaderlandsk med neadersassisk earder plaatse vünd in de steden as in de doarpen en up et platteland, wördt rechtevoort buten de steden lykegood een continuüm eproat van neaderlandsk, via regiolektysk neaderlandsk en een vermenging van neaderlandsk med neadersassisk, töt meer consequent neadersassisk.
Uutspråke
Neadersassiske klinkers en medklinkers wordet topassed in et neaderlandsk. Et bekendst bint de vlakke (NL ee),  (NL oo) en  (NL eu), dee as nich verglydet (nen tweyklank wordet). Ouk de standaardneaderlandske ui en ei bint anders in et stadsplat: se beginnet höyger en meyr vöärin den mund (buiten wördt (NL fonetisk: bujtn), weinig wördt  (NL fonetisk: weejnig). De au/ou klinkt meyr as ne  (NL oo) as ne  (au).
Elk woord wat in et hollandsk up -en endigt, krigt in et stadsplat ne lettergreapklinker: -m, -n of -ng. Den wördt köäsen up basis van de vöärgånde medklinker: de neaderlandske warkwöörde lopen, eten en werken wordet uutspröäken as (NL fonetisk: loo(p)-m),  (NL fonetisk: ee(t)-n) en  (NL fonetisk: wer(k)-ng). Ümdat dit as sociaal unwünskelik seen wördt, proberet lüde dit in sociaal underskeidende ümstandigheden te underdrükken en de lätste lettergreap vulleydig uut te spreaken, wårdöär et jüüst tevöäle nådruk krigt: (NL fonetisk: loopun),  (NL fonetisk: eetun) en  (NL fonetisk: werkun). Medklinkergrupen wordet terüggebracht (medklinkerredukty): borst wördt bos.
Stemhebbende wryv- en sis-klanken wordet untstemd: [z] wördt håste altyd [s], [v] wördt [f].
Wyders is et stadsplat nit-rotisk, wat wil seggen dat de -r an et ende van een woord of lettergreap of nå nen klinker nich uutsprökken wördt: Moeder wördt moede, de jungensname Bart wördt Bat.
Ouk wördt der völle afswakking (lenity) topasd. Hyrby wordet harde stemlouse plofklanken p, t en k afwakked töt sachten b, d en Duutsen g as se tüsken twey klinkers inståt. Et vöärbealdsinneke "Dat kun je maar beter niet opeten" wördt uutspröäken as "da kuj ma bede nie obeedn" (NL fonetisk).
Hyruut blikt ouk dat stadsplat de samentrekkingen uut et neadersassisk gebruukt:wil ik, kün y, sült wy, esw., wordet samentrökken as wi'k, ku'j en zu'w.
Wöörde en segswysen
Andere segswysen hebbet ne typisk twentske undergrund: "ik heb de band lek" (i.s.v. Mijn band is lek) en "De ruiten los" (i.p.v. de ramen open).
Zuud-Afrikaans Engels
thumb|Geografiese verspreiding van t Engels in Zuud-Afrika: persentazie van de bevolking dat t as eerste taal hef. [[Bestaand:South Africa 2001 English speakers density map.svg|thumb|Geografiese verspreiding van t Engels in Zuud-Afrika: dichtheid an eerstetaalsprekers van t Engels. t Zuud-Afrikaans Engels (aofekort: ZAE; offisieel aofekort as: SAfrE, SAfrEng, SAE, en-ZA ) is t [[Engels dat espreuken wörden in Zuud-Afrika. t Engels van eerstetaalsprekers uut Zimbabwe, Zambië en Namibië wörden erkend as vertakkingen dervan.
Der bin wel wat sosiale en regionale verschillen binnen t Zuud-Afrikaans Engels. Sosiale verschillen binnen t Zuud-Afrikaans Engels bin in dree groepen verdeeld: Ekultiveerd (Cultivated), t luustert nauw naor t deftige Engels (wat de Engelsen Received Pronunciation neumen) en wörden in verbaand ebröcht mit de bovenklasse; Algemeen (General), n sosiaal kenmark van de middenklasse, en Breed (Broad), wörden in verbaand ebröcht mit t warkvolk, en lik arg op t Engels zo as t espreuken wörden deur Afrikaanstaligen. In t Australies Engels he'j n zelfde soort situasie.
Uutspraak
Liekas t Brits Engels in Zuud-England, is t Zuud-Afrikaans Engels niet-rhoties (dit betekent da'j de r nao n klinker minder rollend uutspreken; bie sprekers die n Afrikaanse invleud hebben kan dat wel zo ween) en hef zogeneumde trap-bath-splitsing, wat inhölt der n uutspraakverschil is tussen de Engelse woorden trap (IPA: ) en bath (IPA: ). An t einde van n woord völt de r vake zelfs helemaole vort, bv. in 'car' en 'cure' dat uutespreuken wörden as en.
De twee heufdkenmarken van de Zuud-Afrikaans Engelse klankleer bin t gedrag van de klinkers in kit en bath. De klinker in kit neigt naor n "splitsing", zodat der n dudelike allofone variasie is tussen de esleuten, veur in de mond en n wat sentralere. De klinker in bath is karakteristiek open en achter in de keel in de Algemene en Breje variëteiten van t Zuud-Afrikaans Engels. De neiging um beie en  te vereenklanken tot  en  respektievelik, bin typiese kenmarken van t Algemene en Breje Zuud-Afrikaans Engels. Woorden as pin en bit klinken in t Zuud-Afrikaans Engels eerder as en, dit is vergeliekbaor mit de Afrikaanse uutspraak veur de i.
Eigenschappen die betrekkige hebben op medeklinkers bin onder aandere de neiging um stemloze plofklanken, waor de klemtoon op völt, an t begin van n woord ongeaspireerd uut te spreken,  tunes (tonen) en  dunes (dunen) klinken dan as  en. De hef n starke neiging um an t begin van n woord stemhebbend te ween.
Oek hef t Zuud-Afrikaans Engels de Afrikaanse/Nederlaandse g-klank in partie woorden (IPA: ), bv. ag, gogga, gooi, enz.
Veurbeelden
t Zuud-Afrikaans Engels hef n bulte woorden die in t Britse of t Amerikaanse Engels niet veurkoemen, meestentieds stammen disse woorden aof van t Afrikaans of Bantoetalen (zo as Zoeloe of Xhosa), mer veural in Durban he'j wat invleujen uut de Indiese talen. Woorden die t ZAE gemeen hef mit t Noord-Amerikaans Engels bin mom (moene; in de meeste Brits Engelse dialekten en in t Australies Engels is t: 'mum'), freeway of highway (Brits Engels: 'motorway'), cellphone (mobiele telefoon; in t Brits en Australies Engels: mobile) en buck veur geld (de Zuud-Afrikaanse raand, in dit geval, en niet de dollar), ou/oke veur n 'keerltjen'.
Zuud-Afrikanen maken n onderscheid tussen voetbal (soccer tegenover t Standardengelse 'football') en rugby. Der bin wel wat verschillen binnen de Zuud-Afrikaans Engelse variaanten: in Johannesburg is t Engels stark op t Engels ebaseerd, terwiel t in de Oost-Kaap n starke Afrikaanse invleud hef. Allewel de verschillen tussen de twee groot bin, bin der oek veule overeenkomsten.
Sommige woorden die allinnig in t Zuud-Afrikaans Engels veurkoemen bin: takkies, tackie of tekkie veur n 'sportscho' (Amerikaans Engels: sneakers; Brits Engels: trainers), combi of kombi veur n kleine busse vergeliekbaor mit n Volkswagen Kombi, bakkie veur n auto waorvan de achterkaante los is (Standardengels: pick-up truck), kiff veur 'cool', lekker veur 'leuk', donga veur 'geule', dagga veur 'kannabis', braai veur 'barbecue' en jol veur n 'feesjen'.
In t Standardengels terechtekeumen
Der bin verschillende Zuud-Afrikaans Engelse woorden die in t Standardengels terechtekeumen bin, meestentieds vanuut t Afrikaans of n aandere inheemse taal uut de regio: aardvark (eerdvarken); apartheid; commando (kommando); veld; impala; mamba; trek en spoor (spoor van n dier).
Veurbeelden van ZAE-aksenten
(De volgende veurbeelden bin aofkomstig van ZAE-aksenten die op-eneumen bin veur de webstee http://accent.gmu.edu)
Haovelte
thumb|260px|Braandevene in 't Oosterzaand thumb|260px|Et grootste hunebed van Darp de [[D53 (hunebed)|D53]] Haovelte (Nederlaands: Havelte) is een darp in 't zuudwesten van de previncie Drenthe in Nederlaand. Haovelte is 't heufddarp van Westerveld. Saemen mit de darpen Dever, Dwingel, Darp en Vledder vormt 't de gemiente Westerveld.
Haovelte was tot 1 jannewaori 1998 een zelfstaandige gemiente. 't Darp had in 2006 3.170 inwoners. Haovelte, dat as bi'jnaam de Parel van Drenthe hef, hef een brink en een darpsplein (Piet Soerplein).
Ligging
Haovelte lig langes de Drèentse Heufdvaort kortbi'j Uffelte en Rune. De grote plaetsen die 't dichtstbi'j liggen, bin Möppelt, Stienwiek en 't Hogevene.
Economie
Haovelte hef verschillende winkels in de midden van 't darp en een vestiging van 't postkantoor/VVV.
Op 't Piet Soerplein wordt op woensdag van 08.00 - 12.30 uur ok de weekmarkt ehölden.
Tee (draank)
thumb|right|400px|Teeplantazie in Hangzhou in Sjina Tee is nen draank den at wörd verkreegn duur blaaks van de teeplaante (camellia Sintensis) in water te kokn. t Is ontdekt in Sjina n poar doeznd joar terugge, en via de Engelse kolonies noar de Westerse wearld ebracht. Rechtevoort beent dr grote teeweaides in t hele Azië. In Engelaand wörd, aanders as in de rest van Europa, mear tee as koffie edreunkn en de dag hef doar zelfs n spesjaal teemomeant.
Tee in t Neersassiese gebeed
In Tweante wörd tee meesttieds as nen vrouwndraank ezeen. Oawer t algemeen wörd dr meer koffie as tee edreunkn. "Tee is vuur zeke leu" wörd vake zegd. Toch beent der verskeaidne teefabrieken in t Neersassiese gebeed, zo as dee van Houwerzijl in Grönningn en dee in Leer in Oost-Freeslaand.
In den Achterhook besteet der nen tee-tied, krek as in England. Traditioneel drinkt Achterhookers um twee uur tee en de riekeren Achterhookers um dree uur. Disse tradietsie wöd neet mear so völle gebroekt.
Kloarmaakn
Tradisjoneel wörd tee emaakt duur water te kokn en doar n zäkn met teeblaaks in te hangn. De teesmaak trekt dan duur t water en t water kö'j dan dreenkn. As oe det nit zeute genog is, kö'j doar nog noar eegne smaak suker en (meesttieds vuur kleaine keender) meelk bie doon.
t Kloarmaakn kan met verskeaidene apparaatn, mear t teemaakn is nog aait van koknd water en teeblaaks ofhaankelik. Dr besteet ook oplöstee, n poeder van emaaln teeblaaks dat oplöst in t water.
Smaak
Tee hef ne wat bitterzeute smaak. Doarumme wörd dr vake wat suker bie edoan. Ook beent dr rechtevoort kruudntee en vruchtntee te kriegn. An t teezäkn beent dan, nöast de gewone teeblaaks, ook nog vruchtn of kruudn bie edoan. Hierduur krig de tee ne extra smaak. Vuurbeeldn hiervan beent rooibos, kers en mango, mear t anbod is onmeundig groot en dr wordt ook too verdan nieje dinge oet edacht.
Staring Instituut
Et Staring Instituut was een instituut veur de kultuur en streektaal van den Achterhook en de Liemers. Op 1 juli 2011 is t, met t Achterhoeks Archief, samengoan tot het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers.
't Instituut heel zich bezig mit geschiedenisse, streektaal, volksgebruken, natuur en laandschap. 't Dee onder meer onderzeuk naor streekkultuur, gaf publikasies uut in en aover de streektaal, had ne eigen bibliotheek en t onderstönnen projekten uut de eigen streek.
De WALD-spelling is bi-j t Staring Instituut epubliceerd.
In 1998 is oet t Staring Instituut de Stichting Staring Advies vört-ekommn. Staringadvies is now t kenniscentrum veur natuur en laandschap in den Achterhook en de Liemers. T Staring Instituut richen zich tot t samengoan met t Achterhoeks Archief veural op de geschiedenisse en de streekkultuur.
Naamgeving
't Instituut is verneumd naor Anthony Christiaan Winand Staring, nen bekenden Achterhooksen dichter.
Dinie Hiddink-Dijkman
Zee is geboren op boerderieje 'De Denneboom'. Vanaf eur zestiende jaor is zee actief in besturen van allerlei organisaties. Ok is ze veurzitter van Vrienden van de Streektaal veur Lochem en Umgeving. Völle leu in d'n Achterhook kent eur van veurdrachten in Lochems dialect. Ok buten het eigen gebied verzorgt ze aovende met veurdrachten en veurlaezen van eigen wark en dat van anderen.
In 1983 verscheen 't eerste book, Werken zolang het licht was; in 1987 kwam daorvan het tweede deel uut. In Onderduiken in Zwiep (1984) staot verhalen uut de oorlog, die zich in en um de boerderieje van eure olders afspölt. De eerste bundel met jeugdherinneringen, Ploetern, verscheen in 1994. In 1998 zag de bundel met dialectverhalen Mineke en Bets van de Kuperieje het lecht. Dree jaor later kwam een vervolg op Ploetern onder de titel Wiej ploetert vedan. Een heel ander book van eure hand was De gevelde eik (1996), gedachten en geveulens nao het aoverlieden van den laevenspartner. Dit boek hef maerdere herdrukken ehad.
Aefde
Aefde (Nederlands: Eefde) is n darp in de Nederlandse gemeente Lochem, previnsie Gelderland. Et is elaegen an et Twentekanaal en hef 4203 inwonners (1 januari 2006).
Ter heugte van Aefde bevund zich in dit kanaal t sluzenkomplex Sloes Aefde, n monument oet 1933 dat deur Riekswaterstaat veur waterhoesholding en scheepvaortverkeer wödt ebroekt en van 2003 tot en met 2006 grondig renoveerd wodden.
Deur Aefde loopt dree spoorlienn vanoet Zutfent: naor Daeventer, Wenters en Hengel (Aoveriessel). An de liene naor Daeventer, waorvan niks meer te vinden is, lag van 1890 tot 1932 t Station Aefde.
Middn in Aefde bevund zich Landgoed t Haveke: n in 1481 ebouwd heernhoes, omgaeven deur nen 14 bunder groten Engelsen tuin met bos en verzörgde gazons. Lange wandelpaede voert deur t park hen en bunt aoverdag vri-j toogankelek veur t pebliek.
Aefde mek deel oet van de Achterhookse Wandelingn.
Sint Anthonis
Sint Anthonis  (Neadersassisk: Sünt Töänis) is ne vöärmålige gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant, sinds 1 januari 2022 behöyrt et töt de gemeynde Land van Cuijk. De höyvdsteade van de gemeynde was et lyknamige Sünt Anton. Der woanden 11.688 lüde up ne uppervlakde van 99,76 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde waren Landhorst, Ledeacker, Oploo, Stevensbeek, Wanroij en Westerbeek.
Drífandi
250px|thumb|right|Drífandi. Den Drífandi is nen kleainen waterval van verskeadene tientallen meters hoge in et zuden van Ieslaand. Den Drífandi lig op et oosten van Hlíðarendi. Et biezöndere an dissen waterval is det der een beumepärksken umhen lig. Een poar kilometer noar et oosten van dissen waterval veend iej de watervälle Þórðarfoss en Merkjárfoss.
De Pluus
|kaarte van de Plüüs, uut december 2015
De Plüüs (neaderlandsk: Engbertsdijksvenen) is een natuurgebeed in Oaveryssel, by Kloosterhaar up et ousten van Westerhaar-Vresenveansewyk kört by de düütske grense. Staatsbosbeheer hevt et gebeed up beheyr. Et is üm en nåby 1000 hektare grout.
De Plüüs besteet üüt heide en veanen. Et is wat oaver is van wat vrogger een groute veanemooras ewesd hevt, wat vöäreyr et noordousten van Neaderland bedekden. Ümdat dit eyne van de lätste plaatsen is in Neaderland wår as noch hougveane te vinden is, wörd et as van een groute natuurwaerde esene. Et gebeed is up enömmen in Natura 2000, wår as alle belangryke beskarmde natuurgebeden in Europa by ståt.
Agnostisisme
duum|[[Thomas Henry Huxley bedacht et begrip agnosticisme uutendelik.]] Agnosticisme (elatiniseerde vörm van et greeksken ἀγνωστικισμός, a-gnōstikismós van oldgryksk ἀγνῶσις, a-gnō̂sis sünder weaten, sünder kennis) is et filosofiske standpunt, dat annamen – in et bysünder teologiske, dy et bestån of neet bestån van ne hougere instanty, byvöärbeald van nen god, betrevvet – ünverklård of neet verklårbår bünt. Anhangers van et agnosticisme wördt agnostici enöömd.
Agnosticisme is ne werldvisy, dee in et besünder de principiele begrensdheyd van et menskeliken weaten, verstån en begrip benådrükket. De möägelikheyd van et bestån van nen transcendent wean of ne transcedente grundslag wördt neet bestreaden. Agnosticisme is sou wal med teisme as ok med ateisme vereynigbår, ümdat der gelööv in god möägelik is, sölvs woneyr men de möägelikheyd van de seakerheyd van syn bestån teagenspreakt. Net sou is de upvatting, wårin ateistiske vöärstellen wårskynliker bünt as teistiske, med et agnosticisme vereynigbår. De vråge „Geavt et nen god?“ beantwöärdet agnostici dårüm neet med „ja“ of „nee“, mår med „Ik weat et neet“, „Et is neet düdelik“ of „Et is neet beantwöärdbår“.
Geskydenis
Et begrip agnosticisme wyr in disse förm döär Thomas Henry Huxley (1825–1895) bedacht. Skounwal et geyt üm ne noch jungen uutdrükking, is de dårachter skülende upvatting düdelik older en wördt onder andere in Rigveda, by Laozi (sjineeske filosoof in den 6en eeuw v. Chr.) as ok by sofisten en eynige andere grykske vöärsokråten.
Al in den 5en eeuw v. Chr. verklården Protagoras, eyn van de vöärsokratisken sofistiske filosofen van de grykske oldheyd, synen agnostisken standpunt med de wöärden: "Wat de goden angeyt, kan ik neyt wetten as se wel of te neyt beståt, of ho se bünt. Völle saken ståt kennis in den weg, wårunder de undudelikheid van et underwarp en de körtheid van et meanselik levven."
Nen – minder erinnerden – agnostisken grundslag skynt in den vroggen romeinsken keysertyd (parallel med et begin van et vrogge christendom) in deylen van et volk verbreid eweasd to weasen; sou leyt de skryver Petronius in synen satirisken roman Satyricon (in de scene van et gastmål van Trimalchio) den protagonist Ganymedes disse wöärden in den mond:
In den 18en en 19en eeuw leggen de filosofen David Hume, Immanuel Kant en Søren Kierkegaard kritiske teagenpositys van de verskydene godsbewysen an den dag, wårin see öäre twyvel gaven of et nen definitiv, ünumstoatelik bewys vöär of teagen et bestån van god geaven könde. De amerikånske redenår Robert G. Ingersoll wördt up grund van syne waleformuleerde tekste oaver dit tema ok as „the Great Agnostic“, „de groute agnosticus“, anedüded.
In den 20en eeuw gealdt Bertrand Russells religykritiske proovskrivt Wårum ik gin christen bün (1927) as nen klassisk dokument van et agnosticisme. Nen later skrivt van densölven auteur heit Am I an Atheist or an Agnostic? („Bün ik ateist of agnosticus?“).
Agnosticisme en teisme
In principe bünt agnosticisme en teisme medeynander vereynigbår, want men kan in nen god gelööven, ok sünder syn bestån as verseakerd too sen (epistemiske logika, byv. gelööven as „as wårskynlik beskowen“).
Skonwal in de praktyk ståt vöäle agnostici kritisk teagenoaver et gelööv in (konkrete) goden. De godsbewysen van et teisme (byv. in et jöädendom, et christendom of de islam), et oapenbåringsweaten en de in religys oavereleaverde wunderen en wydere argumenten vöär et bestån van hougere weasens holdet når et oardeyl van agnostici by weatenskaplike beskowing gin stand. Ne godsteory, dee neet weaderelegt wörden kan, gealdt in de ougen van vöäle agnostici vanweagen et fålen van de falsifiseerbårheyd as ünweatenskappelik, sou as in de analogy van „Russells teekanne“ verdüdeliked wördt. Disse segt nåmelik nyts öäver öäre wårheyd. See müt dårüm vulgens den as Ockhams skaermesse bekende denkreagel vermeden wörden, dår see nen ünnöydig ekompliseerde verklåringspoging wardt. Vöäle agnostici wyset in et bysünder antropomorfe godsvöärstellingen af, ümdat öär disse to stark an de menslike kultuur en vöärstellingswerld gebunden skynet.
Eyn förm van teisme, dee döär vöäle richtingen van et agnostisme aksepteert wördt, is et panteisme, dat de werld, de natuur en et universum as 'göddelik' anwyst, sünder dår wyder nen god vöär an too wysen. vöäle filosofen, byvöärbeald Schopenhauer, sagen et panteisme skonwal as deagelik ateisme.
Agnosticisme en ateisme
Sums wördt et agnosticisme valselik med ateisme gelykesteld. Et geyt skonwal üm twey verskillende teoryen. By et agnosticisme geyt et üm de principiele (ün-)möägelikheyd van de bykommende beslistheyd med betrekking töt bepålde vrågestellingen (byv. dy når et bestån van god), by et ateisme dårinteagen üm de öävertüging dat kontroleerbåre bewysen vöär et bestån van god töt now too neet når vöären ebröcht bünt of dat god neet besteyt. Wyders is et agnosticisme vöäral ne filosofiske posity, terwyl et ateisme sich vöäral as teagenpool van et teisme set.
Under de neetteistiske agnostici vindt men twey söärten upstellingen når et ateisme:
Verwyterd begrip
Et wöärd agnosticisme kümt in nen verwyterden beteakenis behalve in teologiske ok algemeyn in metafysiske of kennisteoretiske konteksten an bud, byvöärbeald med betrekking töt de vråge of et nen leaven nå den dood of ne reinkarnåty geavt. Ok hyr kan ne agnostiske posity inenömmen wörden, dee de ünbeslistheyd erkennt of benådrükt.
Sums wördt et begrip agnosticisme as synonym vöär skeptisisme gebrüket, üm kennisteoretiske lear an too düden, dee de kennbårheyd van de geheyle werld of up weasenlike terreinen betwyvelt.
Kritik
Van teistiske kant uvent de natürlike teology principiele krityk uut up agnosticisme. Disse beweart dat men sünder terüggreape up göddelike oapenbåringen enkel döär middel van et mensliken verstand bewysen kan dat god besteyt. Thomas van Aquino wydden an et agnosticisme (sünder dat wöärd too gebrüken) in syne summa contra gentiles et 12en höydstük van et 1en book. Dårin kümt hy töt de konklusy dat men inderdåd neet bewysen kan, wat god wart, skonwal seyr wal, dat god besteyt. Dit standpunt wyr låter döär vöäle filosofen – wårunder Kant – verwörven, dår et bestån van god (vgl. godsbewys) sich noch verifiseren noch falsifiseren löät. Vöär Joseph Ratzinger is et agnosticisme wal ne teoretiske, skonwal ginne praktiske opty: „As pure teory lykt et höygst verlichtend, mår agnosticisme is in wean meer as teory“. see knapt as ne seypbälle, woneyr men öär in öäre wåre reikwyde probeert too „praktiseren“. Vöär de kwesty oaver god wart „vöär nen mens gin neutraliteyt möägelik“ en hy kan enkel „ja of nee seggen en eyn van disse med alle konsekwentys töt in de kleinste dingen van et leaven annemmen.“
Ok van de syde van et ateisme wördt et agnosticisme bekritiseerd. sou meant den britsken bioloog Richard Dawkins in syn book De godswån dat „nen seaker agnosticisme [skonwal de] gepaste holding in vöäle weatenskaplike kwestys“ wart, mår by god wart dit neet et geval, ümdat et bestån of neet bestån van god neet evven wårskynlike optys wart. Hy düüdt sichsölv an as „de facto ateistisk“: Hy vindt et bestån van nen god seyr ünwårskynlik en leidt syn leaven med de anname dat der gin besteyt – ne handelswyse, dee hy den mens in et algemeyn tooskrivt. sou sollen wy in et dageliks leaven dertoo neigen, oaver dingen, wårvan wy et bestån, strikt enömmen, noit volledig uutslüten künnet, sou as de tandenfee, Russells teekan of et vlygende spaghettimonster, too spreaken, asov see neet beståt.
Koolden Oorlog
thumb|right|200px|Blaauw zeent de 'kapitalisten', rood de 'kommunisten' en greun heulden zik ofziedig. Den Koolden Oorlog was nen stried tusken de kapitalistiese westerse laanden en kommunistiese laanden, woerbie as nooit recht evöchten is. De Vereanigde Stoaten leupen vuurop vuur de westerse laanden, met doar achteran oonder mear West-Duutslaand en Nederlaand. De kommunisten warren oonder mear Ruslaand en Sjina. Den "oorlog" doerden van 1945 töt 1991.
Bie dissen oorlog verdachten beaide partiejen mekaander der van det ze nen angreep op den aander an et vuurbereaiden warren. Doarumme haalden ze alverdan mear woapens an. Doarbie wör der oawer en wier spioneerd, um mekaanders technieken te learen en doar zo gebroek van te maken.
Soest
thumb|160px|Paleis Soestdiek Soest is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Utrecht en hef ne oppervlakte van 46,47 km². Soest, Soesterbarg en Soestdunen bunt rieke an dunen, woold, heide en wiezen, grotendeals bruukt as oefengebeed veur et Nederlaandse leager.
Herkumste van den name Soest
Den name Soest: Zoys, Soyse, Suysen, Sose: Bronne op de grenze van hoogn en laegen groand. Of et kump van neaderzetting an 'ziede-oost'. Den eursprong van et darp ligt ok an de oostkante van den Engh.
Geskiednis
De eerste spoorn van (tiedeleke) bewonning rundumme Soest bunt trög evonden in de Soesterdunen. Rundumme 11.000 joar veur Christus bevölkten enkele jägersgröppen dizze streake. De sporen bestoanden uut enkele stenen warktuugkes uut 8000 veur Christus. De grafbulten op den Esch en dee in et Munnekenbos bunt van rundumme 2500 veur Christus.
De eerste beskrieving van Soest kump uut 1029. In 2004 vierden et darp dan ok heur 975-joarig bestoan. Soest ontstoand as ne kolonie uut et kortbi-j eleagen Amersfoort. De eerste boern gingen op de zuudoost helling van den Esch wonnen, nen uutloper van de Utrechtse Heuvelrugge. Zo waren zie bescharmd teggen de Zuderzee, dee reggelmoatig den Eempolder oaverstreumden. Den Esch wodden untgonnen en bemest, zodat dizzen geschikt wöd veur akkerbouw. In den polder groasden de beeste. De kolonie greujden uut tot n klein boerndarp tussen n antal noaberschöppe. Westelek, achter den Esch, lag Heze, dat older was. Heze ging echter vort deurdat de stoefdunen, de teggenwoordege Soesterdunen, zich verplaatsen en den noaberschop in de 15de eeuwe begroven. Den name Heze leaft noe nog wieter in de wieken Ovverhees en Hees.
Soest was reagelmaotig et striedtoneel van kriegs gebeurtenissen. Al in 1278 vond op den Esch nen veldslag plaatse tussen Hollaand en Utrecht. Deur de stichting van et klooster Mariënburg in 1470 wodden Soest belangrieker en op 26 september 1472 verkreg Soest schepenrecht. Moar al an et begin van de 16de eeuw wodden Soest eplunderd en plat-ebraand deur de tröppe van Maarten van Rossum. De nonnen wödden verkracht en van et klooster bleaf niks anders ovver as puun. Et darp wodden ovverni-j op-ebouwd en vanaf dee tied is doar moar weinig veraanderd. In de 17de eeuwe ontstoanden Zoestdyck en 't Hearte. 't Hearte was ne noaberschop, dat bestoand uut sköäpenholders en turfstekkers. Turf wodden oaverigens al in de 14de eeuwe estokken in et Soesterveane, moar nam in umvang too in de löp van de 17de eeuwe. Et turf wodden mit bootn, de zogenaamde proamen, oaver de Proamgrachte noar den Eem vuurd.
In 1650 leet den toonmoalegen börgemeister van Amsterdam n buutenverblief bouwen langs den heufdweg tussen Soest en Baarn, den Hofstede aen Zoestdijck, et Paleis Soestdiek van vandage, dat in et Baarnse deel van Soestdiek ligt. In 1674 leet stadholder Willem III et verbouwen tot jachtslot. Soestdiek wodden n darp mit n antal grote buutenplaetse, net as Baarn, woar Soest zelf, et heufddarp, n slaopereg boerndarp blef. Soestdiek was rundumme 1890 n dorp woar de rieken uut veurnamelek Amsterdam neerstrekken. Zo waren der völle privéhuze, moar ok verskillende hotels. De riekeleu kwamen noar Soestdiek vanweage de schone loch en den mooie natuur. In 1895 ging den Soester Peerdentram rieden en in 1898 wodden Soest an-eslotten op et spoorweagennet. Rundumme 1900 telden Soest nog moar 4700 leu. Pas rundumme 1920 greujden Soestdiek en Soest an mekare. In 1945 telden Soest 16.000 inwonners. In de joaren zestig wodden et darp 'verni-jd'. Dat heeld in, dat n antal butenplaetse esloopt wodden, zodat de oppervlaakte van de tuunen meer ruumte opleaverden veur huzebouw, onder mear umdat et onderhold van de villa's gewoon te duur was ewödden. De heufdstroate van Soestdiek onderging ne gedoanteverwisseling. De stoatege heernhuze maken plaatse veur winkels en huzebouw. Et darp was hierdeur minder mooi ewödden en stuk veur stuk sloten den hotels en pensions eure deurn. Bekende hotels waarn Hotel Trier, Hotel Eemlaand en et Oranjehotel.
In de jaoren doarnoa breidden Soest zich wieter uut met de wieken Kloarwater en Smitsveane in de joaren '70 en Ovverhees in de joaren '80. De meest ni-je uutbreiding is de Boernstreake, woar vanof 1997 in veer stappen ebouwd wodden. Soest hef noe rundumme 45.500 inwoners.
Robaais
Robaais of Roubaix (in et Frans zölf: Roubaix, Nederlands: Robaais) is ne olde industriële stad in de veurmoalige provincie Frans-Vlaanderen in et noorden van Frankriek, kortbie de Belgiese greans. Samen mit de noabersteaden Riesel, Toerkonje, Niejstad-Ast en 86 andere gemeenten, vörmt Robaais een grootsteadelik gebeed woar meer as een miljoen inwonners wont: de Europese metropool van Riesel. Robaais had mit ongeveer zes-en-negentig doezend leu in jannewoari 2013 noa Riesel en Amiens, et deardemeeste antal inwonners van et gewest Upper-Frankriek.
De stad was belangriek bie de opkomst van de industriële revolusie in Noord-Frankriek. An et begin van et twentigste joarhoonderd was Robaais oetegröaid töt internasionaal textielcentrum met zowat 124,000 inwonners.
Robaais is veural bekeand vanweage de klassieker Paries-Robaais.
Rossum (Gelderlaand)
thumb|Karke in Rossum Rossum is n darp an den zuudover van de reviere den Waal, in de gemeente Maasdriel in de Bommelerweerd in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand. Et darp telt 2.532 inwonners (vanof 1 januari 2008).
Tot et darp Rossum beheurt ok de noaberschoppen Doorning en Rome. In 1843 kump den lesten name veur as "Romen". Et darp zol verneumd wean noar Rome in Italië, umdat er völle Romeinse oldheden evonden bunt.
Tussen 1821 en 1998 was Rossum ok ne gemeente, dee vanof 1 januari 1999 is op-egoane in de gemeente Maasdriel.
Der is ok n Rossum in de previnsie Oaveriessel.
Oosterzee-Gietersebrogge
Oosterzee-Gietersebrogge (Nederlaans: Oosterzee-Gietersebrug, Fries: Eastersee-Giterskebrêge) is een dörp in Lemsterlaand. Tegere mit Oosterzee-Buren vormt et et dörp Oosterzee. Gietersebrogge het zoe'n 450 inwoners (1 jannewaori 2004).
In pattie atlassen staot de plaknaeme Gietersebrogge wel vermeld, mar de inwoners zels numen et gewoon Oosterzee. Et dörp daankt zien naeme an de aktiviteiten van Gieteren in dit gebied.
Sint-Michielsgestel
Sint-Michielsgestel (Sünte Michielsgästel) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is et lyknamige Sünte Michielsgästel. Der woanet 29.512 lüde up ne uppervlakde van 59,34 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Berlicum, Den Dungen en Gemonde. Andere nåberskappen sint Beekveld, Berlicum, Besselaar, De Bus, Doornhoek, Haanwijk, Halder, De Hogert, De Loofaert, Den Dungen, Gemonde, Heikantse Hoeve, Hersend, Heult, Hezelaar, Hoek, Horzik, Kerkeind, Laar, Maaskantje, Middelrode, Nijvelaar, Plein, Poeldonk, Ruimel, Tielse Hoeve, Wielsche Hoeven, Wamberg en Woud.
Someren
Someren (Summeren) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is et lyknamige Someren. Der woanet 19.418 lüde up ne uppervlakde van 81,50 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint 	Lierop, Someren-Eind, Someren-Heide.
Loerie
Loerie (steet, in mindere maote, oek wel bekend as: Loerieheuwel) is n klein darpjen in de Oost-Kaap, in Zuud-Afrika. t Darp is verneumd naor de Knysnaloerie die der nog altied in grote getallen veurkömp. t Darp völt onder de plaotselike gemeente Kouga.
t Darp ligt zo'n 27 km ten noordoosten van Jeffreysbaai en 12 km ten noorden van de Gamtoos-riviermond.
Golden Hörn (Dullert)
De Golden Hörn was n stok vun de Dullert. t Is in verschaaidene stadioms ontstoan en het om en bie 1500 zien grootste oppervlak beriekt. Sikkom 100 joar loater woer begunt mit de inpolleren. De Golden Hörn (noar t Hollaands vertoald zol dat 'Gouden Hoek' wezen) lag tuzzen Scheemde, Zuudbrouk, Noordbrouk en Woldendörp en vörmde n soort fjord. Dit kwam deurdat t aan baaide zieden begrensd woer deur heugtes. Aan de westkaant ligt n lege rog dij ontstoan is, eerst deur aanwas, zo as t Hoogelaand hoog worden is, loater deur de duuntjes vun t rivierke de Menter Ai en loater weer deur aanwas. De Golden Hörn lag den ook woar of t rivierke vrouger streumd haar, dus faailieks woer t de mond vun de Menter Ai. Aan de oostkaant ligt t "Hoog van Finnerwol" dat ontstoan is deur laand-ies tiedens de lèste iestied. Dit hoog vörmt n soort van kom, dij vandoag aan n dag vuld is mit woater en t Oldambtmeer is.
Noam
De noam Golden Hörn komt van de ploatsnoam Goldhorn, n loug dij verzopen is in de Dullert. t Was veurtieds n goud stee om koren te verbaauwen, vandoar t woord 'gold'. t Woord 'hörn' (Hollaands: (binnen)hoek) wordt in t Grönnegs ook wel broekt veur n 'gebied', zo as in de oetdrokken "doar in dij hörn/houk vun de pervìnzie/gemainte/t laand". Deurdat de Dullert nou ook n hörn haar woer de noam overnomen.
n Aander theorie woar of de noam vot komt is dat t fjord denken dee aan de zeetong in Konstantinopel (noudoags Istanbul) dij ook Golden Hörn (Törks: Altın Boynuz of Haliç) nuimd woer en dij de oldstad aan de noordziede schaaidt vun t kertaaier Galata.
Tegenswoordeg is de noam Golden Hörn nog weer te vinden in de Grönnegse noam Hörn veur Nieuw-Scheemda, dat in de veurmoalege Golden Hörn ligt.
Enkhuzens
Typering
Et West-Frees wödt wal ens underverdaeld in twee heufdgroopen: 't Eilaand-West-Frees enerzieds en 't Laand-West-Fries aanderzieds. Zo-as de beneumingen al doot vermooden, wöd met den eersten groop et Tessels en et Wierings bedoold. Ok et uut estorven dialekt van Vleeland slöt zich an bi-j dit Eilaand-West-Frees.
De aparte kenmarken van 't Eilaand-West-Frees bunt de uutspraoke van ie veur "ij" en uu veur "ui". Kenmarken, dee ok typies bunt veur et Enkhuzer dialect. Net as in et Tessels en et Wierings sprekt leu in Enkhuzen van diek, tied, muus en duuf. Daorumme wödt ok et Enkhuzens wal "Eilaand-West-Fries" eneumd. De umrengende darpen gebruukt vormen as duif en taid (of toid).
Et aparte karakter van et Enkhuzens löt zich histories verklaoren. As olde, umwalde stad was Enkhuzen n eslotten centrum, dat veural in de Golden Eeuwe tot grote bleuj kwam. Nao dizze golden tied raken et staedjen in verval en in ofzundering van de rest van et laand. Vergeliekbaor met vissersplaetse as Urk en Volendam (met de alderbastend aparte dialekten Urkers en Volendams): deur historiese redenen was de stad n "eilaand" ewodden, of-eslotten van et achterlaand.
Kenmarken
De Enkhuzense klinkerklaanken "ie" veur "ij" en "uu" veur "ui" bunt beholdende elementen van t dialekt: in 't Middelnederlaands waren dizze klanken der ja ovveral, maor vanof de 16e eeuwe is et in de Standaardtaol gebrukelek ewödden te diftongeren: 'uu' wierd 'ui' en 'ie' wierd 'ij'. Et Enkhuzens hef, samen mit et Tessels, et Wierings en et Vleelaands an dizze klankverschoeving neet met-edoane. Opvallend bunt woorden as flute en spute, met "uu", umdat dizze woorden in et Tessels en et Wierings noe juust -as uutzondering op den raegel- met "ui" wodt uut-esprokken.
Woorden as "schaap" en "kaas" wödden in Enkhuuzen mit de ee van "beer" uut espraoken: kees, skeep. Moar in de naobi-je umgaevink van de stad klunk et keis en skeip. Ok hier kump et Enkhuzens weer mit et Tessels en et Wierings ovverèn en onderscheidt et zich van andere dialekten op et vaastelaand. Mangs wödt et Enkhuzens wal as 'n "kompromis" tussen 't Eilaand-West-Frees en 't Laand-West-Frees ezene. Et dialekt hef ok meer Holaandse vormen as de eilaanddialekten.
Een ander apart kenmark van et Enkhuzens is et wegvallen van de h in anlaut. Een "Huis" wödt zo 'n "uus". Dizzen h-wegval vind wi-j neet in et Tessels en ok neet in et Wierings, maor wal in et Volendams en ok in et olde Vleelaander dialekt. Wegvallen van de H is n verschiensel dat in veul Nederlaandse dialekten veurkump. Wieter apart en algemeen West-Frees is et behold van sk- waor 't Algemeen-Nederlands "sch-" hef staon.
Achterhoek (Niekark)
thumb|250px|Ligging van Achterhoek Achterhoek is een buurtschap in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Maakt deel uut van de gemeente Niekark, en leit oengeveer zes kilometer in noordelike richting van Amersfoort.
Enkhuzens
Invlood uut et oosten
De volgende kenmarken van et Enkhuzens valt neet onder et West-Frees te brengen:
Achterhoek (Niekark)
Volgens de 19e eeuwse historikus A.J. van der Aa, had de buurtschap in mid-1900 zo'n 170 inwoeners.
Enkhuzens
Status
Vandag-en-dag wödt t Enkhuzer dialekt neet heel völle meer esprokken. Deurdat ne bulte leu van buten Enkhuzen in de stad bunt komen wonnen, en et Standaardnederlaands of et "gewone" West-Frees metbrachen, wödt et dialekt stäorigan vergetten, en vervangen deur de Noord-Hollaandse of West-Freese umgaangstaal zoas dee ok wieters in de previnsie wöd esprokken.
Hans Keuper
Hans Keuper (Dinxper, 10 september 1944) is een Achterhookse muzikaant en schriever.