cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zuud-Hollaans
Et Zuud-Hollaans is de verzaemelnaeme veur een groot antal dialekten die praot wodden in de zudelike helte van et Hollaanse taelgebied, dat wil zeggen Zuud-Hollaand behalven Goeree-Overflakkee en de Alblasserweerd en de Noord-Hollaanse steden Amsterdam en Haarlem mit d'r drekte omgeving. Et bin disse dialekten die veeruut de grootste bi'jdraege leverd hebben an de totstaandkomming van et Standerdnederlaans.
Verwaantschoppen
Et starkst liekt et Zuud-Hollaans op et Utrechts-Alblasserweerds, wat in et oosten van dit taelgebied te heuren is. In et zuudwesten heur ie invloeden uut et Zeeuws. Noordwesthoeks is een mingelmoesien van Zuud-Hollaans en West-Braobaans. Drie kleine Hollaanse streektaelen in Noord-Hollaand, et Kennemerlaans, et Zaans en et Waeterlaans, vormen de overgaang van et Zuud-Hollaans naor et West-Fries.
Engelaand (duurverwiesziede)
Engelaand kan verwiezen naor:
3 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 3 oktober
Helligen Hendrik
Helligen Hendrik, voluut Hendrikus Antonius van der Pette, is een komisch typegien, espeuld deur zanger/tekstschriever Bert Eeftink uut Goor.
Column
Helligen Hendrik hef een wekelijkse Twèentstalige column op de Oaveriesselse radiozender Radio Oost daoras e zien helligheid in spuit oaver een bepaold onderwarp. Zien stokkien wördt an-ekondigd mit een belkende koe, een kri'jende hane en de woorden: "De twee minuten van Helligen Hendrik." 't Wördt altied of-esleuten mit de kreet "mBâh!" Tekst en geluudsopnaome van de columns viej ok op de webstee van Helligen Hendrik (kiekt bi'j de bronnen).
Onderwarpen en stiel
Alle weken hef Hendrik de kop verkeerd oaver een aander thema, van islamisme töt dialectdrammeri'je en reclame op poszegels. Meer as iens hef e 't oaver de 'TTT', de 'Twèentse Traditie Terroristen', die oe - zeg e - olde gebruken en een olderwets, ienvörmig Twèents wilt anvrieven. De grappenmaker Herman Finkers zol d'r daor iene van weden. Hendrik spuit zien gal mit een rappe, oaverslaonde stemme. Umreden hi'j zo hellig is, hef e mienings die as d'r niet umme liegt, en die as e in beeldend plat verwoordt; beveurbield: "En leu dee nöalt....dee mangt wie de waffel dichte-neaien."
Oldejaorsconferences
De tweide oldejaorsconference in de riege, die van 2008, was te zien in acht theaters in hiel Oaveriessel en had as titel 'FÔI!' In dizze conference mak Hendrik hum onder aandere hellig oaver vrouwen, heldenziendes, boerendaansers, goede doelen en verscheiden tillevisiepregramma's.
Van de beide conference is een dvd uutekomen.
In 2011 har Helligen Hendrik, in samenwarking met Skoffel-Getje de veurstelling Nôh, dee alle aovende was uutverkocht.
Hennie van der Most
thumb|300px|Hennie van der Most thumb|Van der Most zien restaurant De Koperen Hoogte, Zwolle Hennie van der Most (Slagharen, 23 meert 1950) is een Nederlaandse ondernemer uut Oaveriessel. Hi'j koopt veurnamelijk olde bedriefspanden en bouwt dizze umme töt horeca- en vermaakscomplexen mit pebliekspriezen die nog lange niet zo gek bint.
Waandel
Van der Most is geboren as boerenzeune. Hi'j volgden drei jaor de LTS en had verscheiden baanties. In 1974 begund' e een haandel in old iezer. Zien recreatieondernemingen bint ontstaon uut een privé-zwömbad mit sauna in zien schure in Slagharen. De hiele buurte mocht d'r tègen betaling gebruuk van maken, mar de gemiente Hardenbarg verbood hum zien schure veur pebliek open te stellen. In 1980 kocht Van der Most daorumme een leegstaonde bontweveri'je in Slagharen umme d'r zwöm- en saunacentrum De Bonte Wever van te maken. Verscheiden aandere prejecten zolden volgen.
Van der Most stiet bekend as een eigenzinnige, pragmatische ondernemer die niet drok is op ambtelijke besluutvörming en gedetailleerde plannen op pepier. (Ver)bouwen en plannen maken döt e dan ok 't liefst tegeliekertied. Hi'j mag graag per helikopter reizen. Zien centeri'je wördden in 2003 deur 't maondblad Quote eschat op 34 miljoen euro.
Det jaor kwaamp d'r drokte rond Van der Most, naodet een lasser uut Kazachstan, die illegaal in dienst was bi'j een onderannemer, in Kalkar van een steiger völt en kwaamp te oaverlieden. In juli 2004 hebt ze Van der Most uutereupen töt miest markante Oaveriesselse horecaondernemer van 't jaor.
Van der Most is veurzitter van DGA Network, een belangenorgenisaotie van zölfstaandige ondernemers en directeuren grootandielholders mit 400 leden. In 2008 startten hi'j mit dit netwark een plan um, mit steun van verschillende maotschoppelijke sectoren, warkelozen an een vaste bane te helpen.
Bi'j de verschillende bedrieven van Van der Most warkt in totaal zo'n 2000 mèensen.
Bekende ondernemingen
(name, plaatse, oorspronkelijke functie van 't gebouw)
Daornaost hef Van der Most een bedrievencomplex mit onder aandere een iezerhaandel, een horecahaandel, een bouwhaandel in Schunesloot en drei kiprestaurants onder de name De Piri Piri.
In 2001 braandden De Bonte Wever uut. Van der Most wol anvankelijk 't zwöm- en saunaparredies herbouwen. End 2004 besleut e det niet te doen, umdet e de eisen die de pervincie Oaveriessel stelde te hoog vund.
In meert 2007 braanden Staalbouw Special Products hielemaole of. De braandweer wus de braand onder controle te kriegen, zodet de omliggende bedrieven gien schade ondervunden. As gevolg van de braand kwamen meer as 2500 tropische veugels en vissen um 't lèven. In 't verwoeste paand, det centraol lag op 't bedrieventerrein van Van der Most in Schunesloot, was de ondernemer tientallen jaoren eerder zien imperium begund.
Operatie Van der Most
Vanof juli 2009 prissenteert Van der Most 't MAX-pregramma Operatie Van der Most waorin e as bedrievendokter fungeert veur bedrieven in nood. De Britse ondernemer John-Harvey Jones (in 2008 oaverleden) prissenteerden in de vrogge jaoren '90 een soortgeliek pregramma onder de titel Troubleshooter veur de BBC. Later wördden dit pregramma eprissenteerd deur Gerry Robinson.
Basiliek van Sint-Jan van Lateranen
thumb|right|280px|De veurkaante van de Basiliek van Sint-Jan van Lateranen De Basiliek van Sint-Jan van Lateranen (Italiaans: Basilica di San Giovanni in Laterano) is de belangriekste karke van de Italiaanse stad Rome en geldt as de officiële karkelijk zetel van de Paus. De karke is vernuumd naor de Archibasilica Sanctissimi Salvatoris (Aartsbasiliek van de Alderheiligste Verlosser). De basiliek is estich in 't beginne van de 4e eeuw. 't Hudige gebouw dateert van 1589, mar der bint ok oldere gedielten. Op de gevel stiet Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput (Alderheiligste karke van Lateranen, moer en heufd van alle karken van de stad en van de wereld).
Jaap Meijer (schriever)
Jakob (Jaap) Meijer (Winschoot, 18 novìmber 1912 - Heemstee, 9 juli 1993) was n historikus en dichter. Zien dichtwaark, woar er de schrieversnoamen Saul van Messel en Gideon van Hasselt veur broekte, het er ien t Nederlaands, Jiddisch en Hebreeuws, môr benoam ien t Grunnegs schreven.
Oplaaiden en oorlogstied
Meijer kwam oet n aarm orthodox Jeuds gezin. Ien Amsterdaam studaaierde hai geschiednis aan t Nederlandsch Israëlitisch Seminarium; hai promoveerde ien 1941. Hai waarkte as lerer aan t Joods Lyceum woar Anne Frank ook hìn gong. Ien de Twijde Wereldkraig het hai mit vraauw en zeun (de loatere nijsschriever Ischa Meijer) t kaamp Bergen-Belsen overleefd.
Jodeboorn
De jodeboornfemilie maakt in de APG II-klassifikaosie die hier gebruukt wort, deel uut van de orde Saxifragales, dit is ebaseerd op genetisch oenderzeuk. In 't ouwere Cronquist-systeem was de femilie bie de Rosales eplaotst.
Jaap Meijer (schriever)
Schrieverij
Meijer het veul schreven over de geschiednis van de Nederlaandse Jeuden, ien t biezunder over heur leven ien Amsterdaam. Ien 1984 het man hom van Stichting 't Grunneger Bouk de Literaire Pries oetlangen. t Grunnegs nuimde hai "de taal van rauwe klei en de woeste zee; zo basaal als de taal van het Hooglied" (De toal van de raauwe klaai en de roege zee; zo grondleeg as toal van t Hooglaid).
Zien dichterij gaait voak over t onthaimde gevuil van de Jeuden ien de diaspora, t Jeudse leven ien t veuroorlogse Nederlaand en zien aigen jonkhaid ien oostelk Grunnen. t Is voak swaart van toon. n Hail ìnde van zien gedichten binnen vaarregels. Sums broekte hai meer as ain toal ien ain gedicht. Dichtwaark is eerst benoam ien aigen beheer oetkommen; loater ien riege 'Horizon-Taal' van Het Drentse Boek.
Citoat
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> mit gain veurgeslacht verwìnd bie overleevrn welbekìnd heb 'k aign geslachtsboom verzìnd
dou destieds muik veurolder van mie hail mooie jiddische poëzie teminznt in mien fantezie
zo woar ask leevmt blief hai schreef zien vingers stief zee mie aine van 't archief
over vèrn zuver zien zeun vin ik vannacht op beun laifdesladder oet zien dreum
Oet t gedicht ahnenstolz, ien bundel Inkele raais
Taalstarfte
Taalstarfte is 't verskiensel det d'r van een taal gien moedertaalpraoters oaverblieft, zodet de taal starft as alledaagse gebruukstaal van een gemienskop.
Deur de globalisaotie en 't vermengen van gemienskoppen giet 't antal talen in de wereld rap achteruut, waorbi'j minderheidstalen die minder anzien hebt as dominaante talen, uut de tied raakt. Van de naor skatting 6500 espreuken talen vandage geleuft ze det nog in de ienentwintigste ieuw meer as de helfte vört zal raken, en een nog groter antal in een proces van verval kump. Alle maonden zolden d'r now twei talen vörtraken.
Veilige, bedreigde en starvende talen
As veule jongen een taal blieft praoten en daorveur ok - beveurbield van de oaverheid - de ruumte kriegt, blif de taal 'veilig'. Talen die as niet meer deur kiender eleerd wördt, wördt as 'starvend' eziene, en kunt nao íen enkele ginneraotie uutstarven as d'r gien varregaonde maotriegels eneumen wördt. Tussen de veilige en starvende talen in viej de 'bedreigde' talen.
Starfte deur taalwissel
't Mieste kump taalstarfte veur as tweitaligen allennig nog de sociaol dominaante taal praot. Dit hej vake as de dominaante taal meer prestige hef as de minderheidstaal. 't Kan weden dej allennig wark kriegt aj de 'dikke' taal praot, of det ze oe dan niet veur dom anziet. Olders praot de ondereskeuven taal niet meer mit heur kiender um heur veur een sociaol-economische achterstaand te behoeden. D'r is vake ok gien infrastructuur zoas skoelonderwies in de starvende taal. De ni'je ginneraotie gruuit op zunder kennis van de olde taal, of heur kennis is betuun.
Starfte deur opnaome in de dominaante taal
Talen veraandert aalgedurig en lient woorden van menare, mar maanks begunt een taal zien kenmarken kwiet te raken deurdet e aal meer lient van de dominaante taal, en daor dus aal meer op begunt te lieken. Dit proces kan plaatsvienden as de twei talen sowieso op menare liekt. Ie koomt 't wal tegen mit Creoolse talen die weer wördt op-esloekt deur de talen daoras ze heur van hadden of-eskeiden, mar ok mit buurtalen die slim op menare liekt.
Verzet tegen taalstarfte
't Gebeurt wal det ze gaanks gaot um een gengele taal te redden, umdet partie lu 't toch zunde viendt as de taal zol verdwienen. De taal wördt dan gebruukt op menieren die aj veur die tied niet zaggen, zoas op tillevisie en op plaatsnaambredties. Dit kan jonge mèensen 't gevuul geven det dizze taal bi'j heur cultuur heurt en in 't mederne leven kan passen. In Europa hebt now veule talen die partie as starvende ziet, wille van 't Europees Haandvest veur regionaole talen of talen van minderheden.
Napoleon Bonaparte
thumb|Napoleon Bonaparte Napoleon Bonaparte (geboren op 15 augustus 1769 in de plak Ajaccio op et eilaand Korsika – sturven op 5 meie 1821 op et eilaand Sint Helena) was een generaol van de Fraanse Revolusie en was de leider van Fraankriek as Eerste Konsul (Premier Consul) van de Fraanse Rippebliek van 11 november 1799 tot an 18 meie 1804 en daornao as Keizer van de Fraansen (Empereur des Français) en Keuning van Italië onder de naeme Napoleon I van 18 meie 1804 tot 6 april 1814, en laeter weer hiel kot van 20 meert tot 22 juni 1815, een peer daegen naodat hi'j versleugen was bi'j Waterloo.
Napoleon wodt zien as een militair genie, en is bekend deur et leiden van een groot antal suksesvolle kampanjes, hoewel der ok een peer slim grote mislokkings tussen zatten.
4 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 4 oktober
Poapendrecht
Poapendrecht wörd vuur et eerste neumd in een geskrift oet 1105. Noa 1277 wör der nen diek um den weard legd. Doarbie gröaiden vanzelfs een doarp. Töt 1816 heurden Poapendrecht an oadelike families. Pas doarnoa kreeg et nen egenen gemeenteroad. Pas noa de zestiger joaren van et 20ste joarhoonderd vung et doarp an echt hard te gröaien. Doarduur hef et doarp non nen steadeliken anblik.
Napoleon Bonaparte
In de loop van krek iets meer as 10 jaor bemachtige hi'j de kontrole over et grootste pat van West- en Centraol-Europa deur overwinnings en deur verdraegen te sluten, tot zien nederlaoge in de Slag bi'j Leipzig in oktober 1813. Een peer maonden laeter wodde hi'j ofzet en vongen neumen op et eilaand Elba. Zoe'n 10 maonden laeter kwam hi'j weer an de macht, disse tied staot bekend as de Honderd Daegen (Les Cent Jours). Hi'j wodde uutaenlik versleugen in de Slag bi'j Waterloo in België op 18 juni 1815. Kot daornao wodde hi'j opni'j vongen neumen deur de Ingelsen en is doe verbannen naor et eilaand Sint Helena, waor hi'j in 1821 sturven is.
Atepoele
Inhooldsstoffen
100 gram vasse (rauwe) atepoelen bevatten gemiddeld 10 g koolhydraoten, 5 g eiwit en 0,3 g vet. Veerder an mineraolen 20 mg kalcium, 2 mg iezer en an vitamines 0,4 mg karoteen, 0,17 mg B1, 0,16 mg B2 en 50 mg C. De energieweerde van 100 g is 264 kJ.
5 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 5 oktober
MAND
De Morfologische Atlas van de Nederlandse Dialecten (aofekort: MAND) is n taalatlas veur verschillende inheemse dialekten in Nederlaand, België en de Franse Nederlaanden. t Is op 23 juni 2005 verschenen bie de Amsterdam University Press.
De MAND is ebaseerd op n foneties schrift (IPA; of voluut: t Internasionale Klankeschrift). Disse uutspraakgegevens bin op-eneumen op n geluudsbaand tussen 1980 en 1995. De schriftelike gegevens ku'j op de webstee van t Meertens Instituut bekieken, onderan dit artikel steet oek de verwiezing derheer.
De in-espreuken opnamen bin oek verkriegboar op cd.
Zeuvenwoolden
thumb|Vlagge van Zeuvenwoolden De Zeuvenwoolden (Nederlaans: Zevenwouden, Fries: Sânwâlden) was naost Oostergo en Westergo ien van de drie goën van Frieslaand.
Ontstaon
Omdat Bornego ok uutmekeervul in de 14e ieuw, doe et opsplit wodde, was d'r in et zuden van Frieslaand verlet an een ni'j verbaand. Dit verbaand wodde an 't beginne van de 15e ieuw sleuten tussen de Bornegose dielen Bornferd en Schoterlaand en et Westergose Doedingwerstal. Dit verbaand beston oorspronkelik uut zeuven dielen: Bornferd wodde Utingerediel, Aengwirden en Haskerlaand, van Schoterlaand wodde et kustdiel doe Oosterzeesterlaand, en van Doedingwerstal, dat Doniawerstal wodde, wodde et kustdiel Mirderlaand.
Uutbreiding
In de 15e ieuw had dit ni'je verbaand niet veul invloed op de Friese poletiek, die was veural richt op Oostergo en Westergo. Mar doe Gaasterlaand, Opsterlaand en de Stellingwarven omdebi'j et jaor 1500 bie et verbaand kwammen wodde et een go mit dezelde rechten as de aandere twie. De laeste veraanderings in de saemenstelling weren et saemengaon van Mirderlaand en Oosterzeesterlaand tot de Lemster Vuufge, laeter Lemsterlaand, wiel aandersomme de Stellingwarven de grieteni'jen Ooststellingwarf en Weststellingwarf wodden.
6 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 6 oktober
Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde
Et Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde is een haandboek, et eerste in zien soort, mit infermaosie over et Nedersaksisch uut de verschillende regio's van noordoost-Nederlaand. Der is ok een heufdstok wijded an et Nederduuts zoas ze dat in Duutslaand praot. Onderwarpen die bespreuken wodden bin bi'jgelieks de taelstructuur, de woordeschat, menieren van denken over et Nedersaksisch, en de Nedersaksische schrieveri'je.
Et boek is saemensteld deur Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker en is uutgeven op 31 meert 2008. De eerste exemplaoren wodden deur Niebaum anlangd an minister van Onderwies, Kultuur en Wetenschop Ronald Plasterk en de Grunninger dippeteerde van Kultuur, Hans Gerritsen.
In 2019 kwaamp een populair-wetenschoppelike pendant van et Haandboek uut: Nedersaksisch in een notendop: Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur. Daorin staon bi'jdraegen van diels dezölfde taelkundigen, waoronder Henk Bloemhoff (ok ien van de redakteurs van beide boeken).
Terschelling
Terschelling (plaetselik Fries: Schylge, Standerdfries: Skylge) is een gemiente en uut et westen rekend et dadde Nederlaanse Waddeneilaand.
5e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 6e eeuw v. Chr. - 5e eeuw v. Chr. - 4e eeuw v. Chr.'''
Terschelling
Terschelling greenst in et noorden an de Noordzee en in et zuden an de Waddenzee; in et westen leit Vlielaand en in et oosten Amelaand. De totaole straandlengte is 30 kilemeter en de totaole lengte van de fietspaeden is 70 kilemeter.
Zoas bi'j de meeste Waddeneilanen is et toerisme een belangrieke bron van inkomsten. In et hoogseizoen het et eilaand meer dan driemaol zoveul meensken as in de winter.
In et vleden is Terschelling meerdere maolen in aandere hanen overgaon; de laeste keer was tiedens de Twiede Wereldoorlog, doe Terschelling tegere mit Vlielaand van de perveensie Noord-Hollaand bi'j de perveensie Frieslaand kwam.
Plakken
De gemiente Terschelling het vuuftien officiële plakken. Et heufdplak is West-Terschelling. De Nederlaanse naemen bin de officiële en de ienigste die op de plaknaembodden vermeld staon.
Buurtschoppen
Ok bin van Terschelling een antal verdwenen nederzettings bekend, naemelik Allum, Hierum, Stortum, Stattum, Schittrum en Wolmerum.
Wiedemeren
Wiedemeren (Nederlaands: Wijdemeren) is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand. De gemeente is ontstoan op 1 januari 2002 uut et samengoan van de gemeenten Loosdrecht (dee doorveur in de previnsie Utrecht lag), 's-Gravelaand en Nederhorst den Barg. De gemeente had op 1 jannewaori 2019 24.013 inwonners (bronne: CBS), dee verspreid wont ovver de kernen:
De heufdvesteging van de gemeenteleke organisasie bevund zich an den raand van Ni-j-Loosdrecht, moar vrömd genög nét op n adres in de grote buurgemeente: Rading 1, Hilversum, in et veurmoalege kantoorgebouw van de Knorr soepfabriek.
Afghanistan
Afghanistan, offisieel de islamietiese republiek Afghanistan, is ne republiek in t zuden en midden van Azie. Der wont zo'n 28 miljoen leu en t is doarmet t 42e laand wat bevolkingsgreute betröf. t Laand is 647.500km² groot, en doarmet kump t op de 41e plaatse van laanden in de wearld. De naoberlaanden bunt Pakistan in t zuden en oosten, Iran in t westen, Turkmenistan, Oezbekistan en Tadjikistan in t noarden, en China in t noardoosten. t Gebeed woar Afghanistan noo ligt was onderdeel van de Ziederoute. Oldhaeidkundigen hebt bewies evonden dat der al in joar 50.000 veur Christus leu wonden. De vörming van steaden is meugelik al an evongen tussen 3000 tot 2000 veur Christus.
Islam
De islam is ien van de drie monotheïstische wereldgodsdiensten.
Et Arabische woord islam betekent letterlik overgave of onderwarping (an God of Allah) en wiest op et principe dat een anhanger van de islam (een moslim) him overgeft aan Gods wil en wetten.
Ontstaon
De islam is ontstaon in de 7e ieuw. Neffens de moslims ontvong de bosschopper en profeet Mohammed van de aartsengel Gabriël eupenbaoringen van God, waorin hi'j opreupen wodde et geleuf van Adam en Aobraham opni'j te introduceren.
Et heilige boek veur moslims is de Koran, waarvan as zi'j geleuven dat God de tekst deur Gabriël an Mohammed deurgaf.
Verspreiding
Mohammed vlocht in 622 van Mekka naor Medina, wat andudet wodt mit de hidjra, waormit de islamitische jaortelling begint. Nao Mohammeds dood in 632 veroveren zien opvolgers veul gebieden. De islam verspreidde him rap. Binnen honderd jaor waren hiel Arabië, Noord-Afrike en Spanje islamitisch.
Begin zestiende ieuw waren d'r drie grote moslimrieken: et Ottomaonse Riek, de Safawiden in Iran en de Mogoels in India. In 1529 wodde Wenen veur de eerste keer belegerd. De hiele Balkan was doe Turks. Op et aende van de 19e ieuw verdwienen de Turken uut Europa.
Now wereldwied
Et antal moslims wodt op dit mement wereldwied schat op goed 1 miljard meensken oftewel 20 procent van de wereldbevolking (2006). Veurnaemelik wonen ze in Noord-Afrike, Arabië, et Midden-Oosten, West-Azië en Indonesië.
Nederlaand
Nao de Twiede Wereldoorlog kwammen de eerste moslims naor Nederlaand, veurnaemelik uut Nederlaans-Indië. In de jaoren '60 van de 20e ieuw kwammen de eerste Turkse en Marokkaanse gastarbeiders. In de jaoren '70 kwammen ok heur gezinnen naor Nederlaand. Nao 1975 arriveerden moslims uut Suriname. En nao verschillende (burger)oorlogen kwammen ok meensken uut Bosnië, Iran, Irak, Somalië en Afghanistan.
Daordeur kwammen d'r ok (zoas dat in et verzuilde Nederlaand paste) moskeeën, islamitische schoelen en zo meer. Et antal moskeeën lag in 2005 zo rond de 300.
Et CBS verwaacht dat et antal moslims in Nederlaand de greens van 1 miljoen in 2006 haelen zal. Daorvan bin d'r dan zoe'n 6.000 autochtone Nederlaanders en ongeveer 40.000 westerse moslims.
Nedersaksisch taelgebied
In 't Nedersaksisch taelgebied staon d'r krapan 30 moskeeën.
Et tal moslims is onbekend, mar wel is dudelik dat et d'r verhooldingsgewies roem minder binnen dan laandelik. En dan nog veurnaemelik in Twente.
Zalt
Zalt kan verwiezen naor:
Portoal:Grunnen
{| cellspacing=3 class="vatop"
Oetzöcht artikel:
100px|left|Boertang Boertang is n vestendörpie in t oosten van de provìnzie Grönnen in t gebied Westerwolde. t Is aanlègd tiedens de tachtegjoarege oorlog in opdracht van stadholder Willem I. Dou t Stad in Spoanse handen veul, wol Willem I t isoleern zodat der gain haandel meer meugelk was tuzzen Stad en de Spanjoarden in Duutslaand. >>
Grunnen
90px|left|Woapen van Grunnen Stad Grunnen • Provìnzie Grunnen • Ommelanden • Vlage van Grunnen • Woapen van Grunnen • Woapen van de Ommelanden • Hans Oalders • Grunnens Laid
Gebieden in Grunnen
Gerecht • Westerkwartaar • Hunzego • Fivelgo • Oldambt • Westerwolde
Reiderlaand • Veenkolonien • Woldstreek • Duurswold • Hoogelaand • Homsterlaand • Vredewold • Laauwerslaand
Toal in Grunnen
75px|left|Toalkoart Grunnegs Grunnegs woordenbouk • Grunnegs • Hoogelaandsters • Westerkwartaars • Pompsters • Stadjeders • Noordvelds • Oldambtsters • Veenkolonioals • Westerwolds • Frais
Geogroafie
right|85px|Rietdaip Ems • Waddenzee • Dollart • Rietdaip • Emsknoal • Van Staarkenbörgknoal • Stadsknoal • Laauwersmeer • Laauwers • Ruten Oa • Winschoterdaip
Hassebaarg • Hondsrug • Hoogelaand • Moaren • Tangen • Ploat • Oog
Geschiednis
90px|left|"Groningen en Ommelanden", deur Isaak Tirion Geschiednis van Grunnen • Bommenberend • Vesten Boertang • Ommelanden • Lutje Fraislaand • Stad en Lande • Hoogten • Börg • Stoapelrecht • Boertanger Moor • Klooster Auwerd • Klooster Troapel • Aletta Jacobs • Hanze • Oabel Tazman
Overeg Grunnen
80px|right|Martinitoern Oale Grieze • Peerd van Ome Loeks • Heks Hasje • Zeehondencrèche Paiderboeren • STAR • Marne Mosterd • Grunneger kouk • De Groanrepubliek • RTV Noord • Neutenschaiten
centre|Der gaait niks boven Grunnen
Boswachteri'je Stappest
thumb|260px|Heideveld in 't Stappester Bos De Boswachteri'je Stappest (ok wal: Stappester Bos of ienvoldigweg Staatsbos(sen)) is een an-eplaant bos van Staatsbosbeheer op een ontginningsveld in de gemiente Stappest.
Ligging
't Lig ten oosten van 't dörp Stappest, ten westen van Old Averiest, ten noorden van Ni'jlusen en ten zuden van de Riest, de greens tussen Drenthe en Oaveriessel. Teeng 't bos an ligt de dörpies De Rieverst en De Punt.
Ontstaon
't Staatsbos is ontstaon op vroggere heidegrond. Tussen 1930 en 1940 hebt warkelozen uut 't westen 't bos an-eplaant, veural mit naoldbomen. Zi'j waren deur de warkverschaffing in-ezet vanwegen de economische crisis. Een belangrieke bestemming van 't bos was holtperductie.
Netuur
thumb|right|260px|Meer in 't Stappester Bos De miest veurkomende bomen bint fiensparren, Japanse lariksen en Douglassparren. Ok gruuit d'r Corsicaanse en Oostenriekse dennen, ekkelbomen en borken. D'r bint veenties die niet veur bezukers toegaankelijk bint en veule stökkies heide, daoraj op de zaand- en schulpenpadties kunt kuiern en fietsen. An de noordraand viej de netuurterreinen Koothaor, Zwatte Venen, Gaanzeplas, Zoere Grachten en Vier Bargen.
Veurzienings
thumb|left|260px|Speulviever in recreatiegebied de Zwatte Dennen D'r bint speciaole ruterpaden, een mountainbike-route, völle padties umme te fietsen en kuieren en ok een paar geasfalteerde wegen. Um oaver 't bos te leren is er een activiteitenparcours en um 't lief te bewegen een trimparcours.
't Staatsbos hef een netuurkampeerterrein, de Dassenbörg, en een ondiepe speulplas mit een zaandstraandtien, de Zwatte Dennen, ok wal 't Schot enuumd. (Dizze viever is niet de oorspronkelijke. Die lig een klein endtien d'r vandaon en is niet meer toegaankelijk veur bezukers.) D'r is een kleine dagcamping, d'r bint huussies veur 't gemak en in 't hoogseizoen is 't cafetaria lös. An beide kaanten hej een parkeerterrein midden tussen de bomen. In de zomer koomt hier veule Stappester jongen op of.
In 1995 hef de paragnost Van der Veen een boom bi'j de Zwatte Dennen an-ewezen die genezende krachten zol hebben. Uut de wiede umtrek kwaamp er volk op of. Lu die as hier hellig oaver waren, hebt de boom een jaor later ummezaagd.
7 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 7 oktober
Bloomendaal
Bloomendaal kan verwiezen noar:
Egypte (laand)
Egypte (Arabisch: مصر, Mişr), officieel de Arabische Rippebliek Egypte (جمهوريّة مصر العربيّة, Jumhūriyat Mişr al-`Arabīyah; [[Media:ar-Gumhuriyat_Misr_al-Arabiyah.ogg|beluuster]]) is een grote staot in 't noordosen van Afrika. In de Arabische wereld is Egypte veural bekend onder de naam Misr, simpelweg een verkorting van de offiële naam. De naam Egypte is ontstaon in 't ouwe Griekelaand. Daor wönnen in de loop der tied de naam van een belangriek heiligdom in Memphis, genaamd 'Hwt-ka-Ptah' ehanteerd veur 't hele gebied. Hwt-ka-Ptah beteken Huus van de Gees van Ptah en wönnen in 't Grieks vertaald as 'Αι γυ πτος' of 'Aeguptos', de naam dee ze (in verbasterde vorm) nog steeds gebruken. Egypte umvat oek 't Sinaïschiereilaand, dat fysiek as een deel van 't Aziatisch continent ezien kan wonnen.
Geografie
't Belangriekste bewoende deel wonnen evormd deur de oevers en de delta van de revier de Niel. In dit gebied woenen de luui iezig dichte op mekaar. Grote delen van 't laand beheuren tot de Sahara en der woenen neet veul luui, mar nemen wel mar liefst 96 % van 't Egyptische laand in beslag. In 't wessen liggen liekewels een antal oases. In totaal is de oppervlakte van Egypte 1.001.450 km².
Egypte grens in 't noorden an de Middellaanse Zee, in 't osen an de Gazastroke, Israël en de Rooie Zee, in 't zujen an Soedan en in 't wessen an Libië. In 't osen van Egypte lig 't Sinaïschiereilaand dat beheur tot 't Aziatische continent. Dit schiereiland is deur middel van de Laandengte van Suez verbunnen mit de reste van 't laand.
De heufstad is Caïro (القاهرة - stad 6.801.000, agglomerasie van ongeveer 15 miljoen inwoeners). 't Is tevens de grootste stad van Afrika.
Aandere stejen: Alexandrië (3.339.100), Gizeh (2.221.900), Shubra-El-Khema (870.700), Port Saïd (472.300), Suez (417.500), El-Mahalla El-Kubra (395.400), Tanta (371.000), al-Mansurah (370.000), Luxor (360.500), Assioet (343.500), Assoean, Hurghada, Kom Ombo, Port Safaga, Port Saïd, Sharm el Sheikh, Zagazig.
Inwoenerantallen bin tellingen van 1996, behalven veur Caïro (schatting 2001).
Knoepbees
thumb|300px|De knoepbees De knoepbees of knoeper ( d )  (Ribes uva-crispa) beheurt net as de witte, rooie en zwarte bees tot 't geslacht van de jodeboorn. De knoepbees vormt een stekelige struuk.
Naost de teelt komt de knoepbees in Nederland oek in 't wild veur. De knoepbees komt van oorsprong veur in Europa, Noordwest-Afrika en Zuudwest-Azië.
De knoepbees staot in bleui in april en het dan greunachtige of vuulpaorse bloemen. De vrucht is een kaole of mit klierachtige borstels bezette bees en het riep een greune, gele, rooie of roodpaorse kleur. De struuk wort één tot drie meter hoog en het estekelde takken.
Inhoudsstoffen
Per 100 gram vaars predukt:
9 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 9 oktober
Literaire Pries
Literaire Pries is een pries dij Stichting 't Grunneger Bouk sunt 1981 oetlangt veur beste Grunnegstoalege literaire waark van de veurgoande drij joaren. Véur 1997 langden ze pries alle joaren oet; doarnoa aal drij joaren, omreden der nait altied genog kwaliteit is om t joarlieks te doun. In 2011 was Nina Werkman de leste winnoar.
Prieswinnoars
Volgende schrievers en instellens hebben de pries wonnen: Noadat de Literaire Pries van Stichting ‘t Grunneger Bouk in 2011 veur t lest toukend wer aan dichteres Nina Werkman, is tien joar laank gain literaire pries oetlangd.
Grunneger Schrieverspries
In 2019 stelde Stichting ‘t Grunneger Bouk vast dat weer veul schrieverij van hoge kwaliteit in druk verschenen was. Doarom is besloten vernijs n literaire pries, onder de noam Grunneger Schrieverspries, in t leven te roupen, Vanòf 2021 wordt dij pries oetlangd.
Klaas Kleine
thumb|300px|Klaas Kleine in Dever Klaas Kleine (Koldervene, 1940 - Dever, 24 oktober 2000) was een ambachtsman en Drèentstalig schriever. Naost een paar boeken bint d'r van zien haand een bult artikels verschenen in kraanten, maondblaoden en aandere media. In de Drèentse culturele wereld stund e bekend as een kleurrieke, non-conformistische feguur, 'kwetsbaor, zachtmoedig, vol met humor, maor ok rechtlijnig, eigenwies'.
Beroepen
Klaas Kleine gruuide op in Möppelt, daoras e twee jaor op de ambachtsschoele zat. Nao alderhaand baonties kwaamp e bij zien va in de smederije te warken. In 1966 verbouwde hij in Dever een bouwval tegenaover de karke töt woonhuus en smederije. Hier ontwikkelde hij hum van hoefsmid töt edelsmid. Ok legde hij hum toe op restauratiewark in kestielen en laandhuzen. Veur de jaorlijkse openlochtopvoerings van 't Shakespeare Theater Diever, waorin e zölf rollen speulde, maakte hij wapens. Wieder was e vioelbouwer, kezemaker en geitenhouder. In 't plaatselijke hervörmde karkleven was e actief as koster, olderling en karkvoogd.
Schrieverije
Kleine begunde te schrieven onder anmoediging van de schrievers Marga Kool en Gerard Nijenhuis en dreug vanof de jaoren tachtig bij an Drèents letterkundig tiedschrift Roet. Ok schreef e stokkies veur 't Nieuwsblad van het Noorden en 't maondblad Drenthe. Veur RTV Drenthe schreef e heurspulteksten. In naovolging van Jan Naarding hef Kleine eperbeerd een Drèentse bewarking van 't dierdicht Reintien de Vosse te maken, mar det hef e niet ofekregen.
In 1996 hef e de Simon van Wattum-pries ekregen veur bezundere inspannings veur de streektaal.
Nao Kleines aoverlieden brocht Roet (in 2002) een themanommer uut waorin veural zien schriefwark belocht wördden. Collega-schrievers wördden uuteneudigd een bijdrage te levern en gaven in gedichten en verhalen an wat Kleine veur heur betiekend had.
Groafschap Zutfent
Et groafschap Zutfent, met as heufdplaatse de stad Zutfent, dee later tot Hanzestad zol uutgreujen, ontstoand as zelfstaandege groafschap in 1046. Et umvatten et noordeleke deel van den olden gouw Hamaland. thumb|200px|Groafschap Zutfent
Geskiednis
De groafelekheid in dat noordeleke Hamaland wierd in augustus 1046 deur könning Hendrik III an den biskop van Utrecht eschonken, noadat den veurgoanden rieksonmiddelleken graaf, Godfried 'met den Board', hartog van Opperlotharingen uut et gravenhuus Verdun was ezet, waegens rebellie. Godfried was doar den opvolger ewest van zien vader, Gozelo I hartog van Nederlotharingen (oaverlaeden in april 1044), den op ziene beurte zien breur, Godfried 'den Vredestichter', van 1012 tot zienen dood in 1023 ok hartog van Nederlotharingen had op-evolgd. Woarschienlek hef 'den Vredestichter' ziene rechten ontlaend an zien (kinderloos eblaeven) huwelek met ne kleindochter van de beröchte gravinne Adela van Hamaland, ne dochter noamelek van Adela's zönne uut et eerste huwelek van graaf Diederik (oaverlaeden in 1017 of 1018).
De oorkonde van 1046 let dudelek marken dat et huus Verdun in noordelek Hamaland nen leengraaf hef in-ezet, iemand den met de uutoefening van et gravenambt was beleend deur den rieksonmiddelleken graaf. Et hef der den schien van dat den toostaand pas noá Karsmis 1025 is ontstoan. Hartog Gozelo I had zich noamelek vanof september 1024 tot Karstmis 1025 verzet taegen de opvolging van keizer Hendrik II deur Koendert II, moar verzeunden zich met Karstmis 1025 met Koendert. In de tussentied had Koendert al in 1025 nen gunsteling, Werner, ruum bedaeld met groandbezit in zudelek Hamaland en op de Veluwe, dat van Adela van Hamaland in beslag enommen was vanwaege heure betrokkenheid bi-j den moord op Wichman III (ok wal 'van Vreden' eneumd) in oktober 1016. In ne neet scharp edoateerde oorkonde uut et tiedvak 1046-1056 blek in zudelek Hamaland nen graaf Wecelo te veur te kommen. Wecelo is nen bekenden roopvorm van Werner. Zo hef et er völle van weg dat Gozelo I, toon hi-j in 1025 eier veur zien geld kos, dermet hef motten instemmen dat Werner in dat zudelek Hamaland zienen leengraaf wierd. Blef dus oaver noordelek Hamaland, woar tussen 1025 en 1046 ook nen leengraaf op et toneel is verschaenen, woarschienlek wal den stamvader van et Zutphense gravenhuus, Godschalk (oaverlaeden 1063).
As Godschalk zich neet hef ebraand an den opstaand van zienen leenheer Godfried 'met den Board', blef hi-j bi-j den zien uutvallen op ziene plaatse zitten. Normaal zol hi-j rieksonmiddellek graaf ewodden waen, moar umdat Hendrik III in 1046 de grafelekheid in noordelek Hamaland an Utrecht gaf, ging dat neet deur. Godschalk is dus leengraaf eblaeven, van den biskop van Utrecht namelek. Zo ontstoand in 1046 et graafschap 'Noordelek Hamaland', dat noar zienen bestuursstool 'graafschap Zutphen' is goan heten.
Den bekendsten graaf is den rieke Otto II van Zutfent, woarvan zien dochter Ermengard rundumme 1127 trouwden met Gerard III van Gelre. Moar umdat Gerard III in 1134 steerf véur zienen vader Gerard II 'den Langen' graaf van Gelre (oaverlaeden 1137), kon pas den zönne van Gerard III, Hendrik I, noa 1137 optraeden as graaf van Gelre én Zutphen. Toon Gelre in 1339 tot hartogdom wodden verhaeven, wierd de juuste anduding van de machthebbers 'hertog van Gelre en graaf van Zutfent'. Bestuurlek raakten beide gebeeden zo verwaeven dat zi-j as énen onafhankeleken stoat deel namen an de Republiek der Zeuven Veraenegde Nederlanden. As der in modern zinsverband oaver et gebieed De Graafschap esprokken wöd, dan spraekt zi-j aejlek nog altied oaver et olde groafschap Zutphen. Dat mag ziene bestuurleke zelfstaandigheid al lang kwiet waen, as plaatsbepoaling is den name blieven bestoan, al lik der wal wat begripsverwarring met den name Achterhook te bestoan. Den (Geldersen) Achterhook is vanolds et gebeed oostelek van Hamaland dat tot in de 16de eeuwe deel was van et bisdom Münster. Doarin lagen Breevoort, Wenterswiek, Aalten, Lechtenvoorde, Zellem, Vasseveld, Silvolde, Hengel, Grol, Vroagender, Borklo, Geesteren, Nee en Eibargen. De graven van Gelre bunt pas in de 13de en 14de eeuwe geleidelek an in dat gebeed binnen-edrongen.
1591 is et joar woarin et Graafschap Zutfent opheeld te bestoan; noa de veroavering van Zutfent deur Maurits van Oranje wöd et graafschap noo helemoal op-enommen in et Hartogdom Gelre, dat dan al éne van de Zeuven Veraenegde Nederlanden is.
Staeden in de Groafschap
Noast de heufdstad Zutfent waren andere staeden in de groafschap (met joartal van verkrieging van stadsrechten):
Kastelen
Et gebeed is bekand um zien völle kastelen. De volgende kastelen bunt vandage nog te bekiekn: Völ andere kastele bunt in den löp van de tied verwoost, esloopt of tot ruïne vervollen. Et is bekend dat bi-jveurbeeld kastelen hebt estoane in:
(Dizze boavenstoande riege is neet kompleet).
Riempken
De Groafschap Zutfent kenden (veur ne bepoalde tied) veer heerlekheden met as bannerheren: Bargh, Baer, Bronckhorst en Wisch. In 1650 noteerden geskiedskriever Arend van Slichtenhorst (1616-1657) ne olde zegswieze. Ummezat in et Achterhooks:
Dat de heern van Wisch wodden an-eduud as de stoltsten, (de meudigsten), verwis woarschienlek noar euren name as roofridders.
Recente literatuur
Hein H. Jongbloed, 'Tussen 'paltsverhaal' en 'IJssellinie', Averarda 'van Zutphen' († 11 augustus [961]) en de geboorte van de graafschappen Zutphen en Gelre (1026-1046)' in Bijdragen en Mededelingen Gelre -- Historisch Jaarboek voor Gelderland 97/2006 pp. 57-130.
Utrechts-Alblasserweerds
thumb|Taolgebied van t Utrechts-Alblasserweerds t Utrechts-Alblasserweerds is n dialektgroep van stark Hollangds ekleurde dialekten dee espreuken worren in t grootste deel van de provinsie Utrecht, en in t uterste zuudoosten van Zuud-Hollangd en n klein deel van Gelderlangd, ofhankelik van de definisie. t Gelderse deel en de dialekten van Utrecht in t oosten van de Utrechtse Heuvelrug worren um der veul oostelikere karakter al meestal of-esplitst in n eigen groep, t Eemlangds.
Behalve mit t Zuud-Hollangds en t Eemlangds het t Utrechts-Alblasserweerds ok n dialektcontinuüm mit t Braobants en t Zuud-Gelders. n Gangbaore grens is de gij/jij-isoglosse; in dat geval loopt de grens tussen Utrechts en Zuud-Gelders dwars deur de Betuwe heen en valt t Kulemborgs onger t Utrechts en t Tiels onger t Zuud-Gelders.
Der is niet zoveul literatuur in t Utrechts te vingden en de Utrechter liekt zien taol weinig staotus toe te kennen. t Versjil mit t Zuud-Gelders en t Veluws is daorin opvallend. Stad-Utrechts heur je in veule sketches van grappenmakers as Rijk de Gooyer, Herman Berkien, Tineke Schouten en Herman van Veen. Bekende liedjes in t Utrechts bin: k Wist niet dat je kwaad werd van de groep Pleps en De bal van Jaap Fischer. n Enkel woord uut t Lopikerweerds is te vingden in de streekromans van Herman de Man.
De maote van overleving is maotig: lang niet elke dialektspreker geeft zien taol an zien kingderen deur, maor van gevaor veur uutstarven is nog gien spraoke. t Dialekt het ongeveer 330.000 sprekers.
10 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 10 oktober
Freudenthal-Pries
De Freudenthal-Pries is een Nedersaksische literetuurpries die sund 1956 alle jaoren op de leste zaoterdag van september uutereikt wördt deur 't Freudenthal-Sellschop, een literair gezelskop in Nedersaksen. De pries krig zien name van de Platduutse skriever Friedrich Freudenthal (1849-1929).
In anmarking koomt gedichten, körte vertellegies, heurspeulen of tenielstokken die eskreven bint in 't Nedersaksisch van Duutslaand of Nederlaand, en die niet eerder epubliceerd bint. An de pries is een geldbedrag van dreiduzend euro verbunden.
Anfieterpries
Sinds 2008 wördt der ok een anfieterpries uutereikt, de Freudenthal-Förderpries. Hier is een bedrag van 500 euro an verbunden.
Afrikaans-Amerikaans
Afrikaans-Amerikaans, of Afro-Amerikaans (Engels: African-American) is n naamn den at meesttieds verwis noar zwarte leu oet Amerika dee at ofstamt van Afrikaanse slaawn dee at töt an de slaweriejeofskaffing van 18 december 1865 noar Amerika deporteerd zeent, um doar op verskeaidene maneern vuur de blaankn te woarkn. Wieters kan t te maakn hebn met verskeaidene gebroekn (bepoalde oeterings van kultuur, muziek en sproakwieze) of vuurwoarpn dee at met disse leu met zeent ekömn.
Boertang
right|thumb|Vesten Boertang right|thumb|Blik op de synagoge en de maarkt Boertang (Nederlaands: Bourtange) is n vestendörpie in t oosten van de provìnzie Grönnen in t gebied Westerwolde. t Is aanlègd tiedens de Tachtegjoarege Oorlog in opdracht van stadholder Willem I. Dou t Stad in Spoanse handen veul, wol Willem I t isoleern zodat der gain haandel meer meugelk was tuzzen Stad en de Spanjoarden in Duutslaand. Doarveur mozzen zai over Westerwolde, n streek op n zaandrugge tuzzen t Boertanger Moor. Bie Boertang was de ainege deurwege noar d Stad. Vandoar dat juust op de Boeren Tange (= zaandheuvel) de schaanze baauwd wuir. Boertang meuk duil uut van n verdedigenslinie woartou ook Kouvort, Nèjschaanze en Oalschaanze beheurden. Boertang is noeit innomen deur vijandege troepen.
Afrikaans-Amerikaans
Afrikaans-Amerikaansn in t niejs
Op 4 november 2008 wör vuur t eerst in de geskiedenisse nen Afro-Amerikaan presideant van Amerika. Barack Obama wör n 44sten presideant van Amerika, wat hee acht joar ewest hef, töt 2017.
Boertang
In 1851 wuir de vesten opheven en stond t meer as honderd joar leeg en verwilderde. In de joaren '70 van de 20e aiw nam de gemainte Vlagtwedde t initsjatief om de schaanze weer opnèj op te baauwen. Rond 1990 was de heeropbaauw kloar en wuir t opend veur publiek. In 2001 wuiren de lèste gebaauwen der bie baauwd, woarnoa t huilmoal voltooid was.
Ysselakademy-spelling
De Ysselakademy-spelling (in de skryvwyse selv: Iesselakkedemie-spelling) is een spellingsrichtlynde dee untwikkeld is döär de Ysselakademy vöär et noordoaverysselsk, sallandsk en et oustveluwsk. As basis vöär disse spelling is de neaderlandske spelling eköäsen, ümdat der vanüüt egån wördt dat ydereyne dee streaktaal wil skryven ouk neaderlandsk kan skryven, dan wördt et ouk makkeliker üm et gauwer an te leyren. Skryvwyses as schriemm (skryven) of oe:mm (hoven) sül jy düs neet teagenkummen. De Ysselakademy-spelling likt årdig up de SONT-spelling, up een pår punten nå, byvöärbeald: hontien in plaatse van hondtien en et underskeid tüsken de klanken ä [æ] (völt in SONT under e, in verkleinwoorden ä) en ää [æː] (völt in SONT under ae).
Klinkers
Nåst de a, aa, e, ee, i, ie, o, oo, u, uu, y, en de gebrükelike neaderlandske tweyklanken heb jy under andere:
Meadeklinkers
Krekt so as se in et neaderlandsk binnen.
Goor
thumb|right|150px|Karke in Goor
11 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 11 oktober
Goor
Goor is ne stad in de Tweantse gemeante Hof van Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 was t ne zölfstandige gemeante. t Had op 1 januwoari 2021 12.155 inwonners en is de grötste plaatse van de gemeante.
De naam Goor bedudt moorassigen bosgroond en wördt vuur et eerste daleskreven tusken 1027 en 1048.
Goor kreag in 1263 stadsrechten van Hendrik I van Vianden, bisschop in Sticht Utrecht. In de Middeleeuwen en et begin van de Nieje Tied was et et centrum van et bestuur van Tweante. Noa de Reformatie wörden Goor in heuvdzaak protestaants, al steet et rechtevoort vuural bekeand as 'et rooie dorp'.
In Goor is an et Tweantekanaal seed 1937 Eternit vestigd, een fabriek vuur dakdekkersmaterialen vuur de laandbouw. Dat wör in anvaank vake van asbest maakt. Veur at bekend was dat dat schadelik was, konnen de leu gratis asbestoaverbliefsels ophalen biej Eternit. Völle boeren deuden der de opritten noar öar arf met verharden. Dat hef der vuur zoargd dat der in et gebeed roondum Goor oaveral asbest te veenden was, woarduur meer leu as normaal mesothelioom, ne oard longkaanker, kreagn. An et eande van de 20e eeuw is een begin maakt um disse asbestkroam te rumen.
Mooi um te weten
thumb|right|150px|Niejen naam vuur Goor
Joggert
thumb|Bulgaarse joggert Joggert of yoghurt is n zuvelprodukt dat emaakt wörden van melk die mit levende bakteriën efermenteerd en verzuurd is. De bakteriën die gebruukt wörden um joggert van te maken wörden n joggertkultuur of joggertferment eneumd. De bakteriën zetten de melksukers umme in melkzuur, dit hef weer n uutwarking op t melkeiwit en zörgt veur de textuur en karakteristieke smaak. t Woord joggert kömp van t Turkse woord yoğurt dat samenhank mit t bievoeglik naamwoord 'yoğun' dat 'dik' betekent.
Keunstklookte
Kunstklookte, kunstklookheid, masjinenverstand of kunstmoatige intelligensie is klookheid in masjines. In de komputerwetenskap neumt ze onderzeuk noar kunstklookte studies oawer "kloke agenten": apparaten dee öare umgeving bekiekt en doarop öar handelen anpast um ne opdracht et beste oet te voren. Veur gewone leu wis de term "kunstklookte" op ne masjine met "verstandelik" vermogen, wat leu met et menskelike verstand liekent, zo as "learen" en "problemen oplössen". Noe dat masjines verdan mear könt, wordt verstandelike meugendheden neet mear metrekkend woarvan eerst meand wör at ze klookheid neudig harren. Karakterherkenning is bie veurbeeld zo gewoon wörden dat et neet länger geldt as "keunstklookte". Meugelikheden dee op dit ogenblik as kunstklookte te book stoat zint onder mear natuurlik sproakbegrip, hoogweardig stried leaveren in strategiese spellen (zo as schaken en Go), zelfsteurende auto's, kloke wegbepoaling in Content Delivery Netwarken en et oetpluzen van ingewikkelde gegeavens.
Joggert
Joggert kan emaakt wörden van melk die epasteuriseerd is of van rauwe melk. Joggert die'j in de winkel kopen is altied epasteuriseerd. Joggert die op de tradisionele wieze emaakt is, wörden emaakt mit rauwe melk.
Keunstklookte
Wetenskap
Onderzeuk noar kunstklookte is opdeeld in deelvelden dee kiekt noar bepoalde problemen, spesifieke benöaderingen, noar et gebroek van gerei, of noar et veurthelpen van bepoalde toopassingen.
Joggert
Joggertkultuur
thumb|Joggert n Joggertkultuur besteet uut twee typen melkzuurbakteriën, namelik: Disse twee typen bakteriën zörgen derveur dat de melk verzuurt en verdikt en dat t uuteindelik joggert wörden. Ze greuien t hardst bie n temperatuur van 42 °C. Um toch wörden de melk op disse temperatuur ehölden totdat de joggert ree is.
Keunstklookte
Wetenskap
De heufdproblemen van kunstklookte umvat redenering, kennis, zelfsteurend plannen, learen, natuurlike sproakverwarking, beleaving en de meugelikheid um dinge te verplaatsen en an te passen. Algemene kunstklookte is ene van de doelen op langen doer. Doarveur broekt onderzeukers statistiek, rekkenkundige klookte en tradisjonele symboliese kunstklookte. In kunstklookte wörd völle gereedskappen broekt, zo as zeukopdrachtverbettering en rekkenkundige verbettering, logika, woarskienlikheidsrekkening en ekonomie. Bie kunstklookte sprekt wetenskappen van komputers, rekkenlear, psychologie, sproaklear, filosofie, neurowetenskap en kunstpsychologie an.
Grolsch
Grolsch is een Nederlaands biermark dat volgens 't bedrief van oorsprong al sinds 1615 in Grolle emaakt wordt, als eersten deur Willem Neerfeldt. Grolsch is 't bi'jvoegleke naamwoord van Grolle. De 'Grolsche Bierbrouwerijen' bunt ontstoan na de fusie tussen de Achterhoekse Bierbrouwerije De Klok (Grolle) en de Twentse Enschedesche Stoombierbrouwerij (Eanske).