cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jörmungandr
Jörmungandr of Jormungander (ouk wal bekend as de Midgårdslange of Wearldslange) is ne seyslange uut de germaanske mytology. Et is et middelste kind van stoakegod Loki en de röäsinne Angrboða, en verwant an Hel en de wulv Fenrir. Volgens de verhaaledda smeyt Wodan Jörmungandr in de groute oceaan dee as Midgård ümslüt. De slange groiden sou lange dat et de heyle wearld kunde umsluten en syn eygenen start kunde grypen. Dårmed is et en vöärbeald van en ouroboros. Den grötsten teagenstander van Jörmungandr, synen årtsvyand, is Donar den dundergod.
Naamherkumst
De name Jörmungandr kümt uut et oldnoorsk en besteyt uut twey deylen: Jörmun (unmündig grout en boavennatuurlik), wat verwant is an byvöärbeyld de Irminsule; en -gandr, wat verskillende brunnen oaversettet as 'staf' (verwysend når de längde van et weasen) of 'verskrikkelik monster'.
Verhalen
Oaver Donar synen untmöting med de Jörmungandr sint dree myten oaverbleaven.
De katte upböären
In eyn verhaal kümt Donar de röäsenköäning Útgarða-Loki teagen. Den hevt allerhande klüskes vöär Donar. Eyne dårvan is ne uutdaging vöär synen kracht. Útgarða-Loki porket Donar up üm de wearldslange up te böären, den as med magy in ne groute katte veranderd is. Donar gript de katte by den balg by, mär krigt em mär net med eynen poat van de grund. Útgarða-Loki legt wat later uut dat et en gräpken was en dat et Donar al sou wyd lükkeden nen indrukwekkenden dåd was. Hee had de slange håste töt an den heamel upeböärd. Dee wat et saggen warren der bange van wörden. As et em heylemål lükked was, warren de grensen van et heylal verwrüngen.
Donar syn visketripken
Donar geyt en mål hen visken med de röäse Hymir. Donar hevt up seaker ougenblik gin aas meyr en vrögt of Hymir em wat wil doon. Niks van an, segt Hymir. Donar wördt hellig en hauwt den kop af van Hymir synen ossen. Donar en Hymir stüürt öären boat up ne steade wåras Hymir vake visken up platviske en al es twey walvisken evöngen had. Mär Donar wil wyder de sey up. Hymir hevt dår weinig dörst up, mär Donar is eygenwys en geyt toch. Donar maket sik ne starke lyne en håken, en prikket der den ossenskop up. Jörmungandr bit to. Donar trekket de slange uut et water en de beiden kummet oug in ouge. Jörmungandr spyt gif en Hymir wördt bleak van bangigheid. Terwyl as Donar synen hamer wil grypen üm Jörmungandr af te hauwen, snid Hymir gauw de lyne döär. De slange sakket weader under water en krunkelt sik rund de wearld.
Et eddiske gedicht Hymiskviða eandigt ungeväär etselvde. In vrogere skandinaviske vertellingen weat Donar de slange doud te hauwen döär et den kop in te slån.
Donars visketripken was eyne van de geleevdste verhalen in noordske künst. Et steyt up veer bealdhauwde steynder afbealded, sou as de runesteyn van Altuna en de Ardre VIII in Sweyden, de Hørdrum-steyn in Dänemarken en nen vlakken steyn in Gosforth in Noordengeland. Up de meyste afbealdingen steyt de röäse den as de lyne döärsnidt. Up den steyn van Altuna steyt Donar alleyne, wat der up kan düden dat hee de slange doud hevt. Up de Ardre VIII ståt möägelik meyrere stadia in et verhaal: nen kearl den as en ossenstal binnenkümt, twey kearls dee as der up uut gåt, eyne med wat up de skolders en twey kearls dee as visken doot med spears. Et bealdhauwwark up de steyn wördt dateerd tüsken de achtste töt de teende eywe, wat solde angeaven dat disse myte verskillende hunderden jåren unveranderd döäregeaven wör, vöärdat et vastelegd wör in de verhaaledda rund et jår 1220.
Ragnarök
In et historiske wark Gylfaginning van den yslandsken skryver Snorri Sturluson steyt dat et begin van Ragnarök te marken is in de wilde unröste van de sey, döärdat Jörmungandr synen start löslöt en sikselv up et land warpet. Hee krupt med den wulv Fenrir voordan en spyet de lucht en et water vul med gif, terwyl as Fenrir vüür spyet uut syne ougen en nöäsegaeter en med synen bek wyd lös de aerde en de lucht upvreat. See vereyniget sik med de söäns van Muspell üm de goden up de vlakte van Vigrid te bestryden. Hyr wördt vöärspeld dat de slange Donar mekander vöär de lätste mål treffet. Donar krigt Jörmungandr doud, mär valt selv nå noch neagen trad doud dale döär et gif van de slange. Donar syn lätste gevecht med de slange steyt, nöäst andere afbealdingen van Ragnarök, up et Krüüs van Gosforth.
Idaho
Idaho (oetsprekken as AI-de-ho) is nen stoat in et noordwesten van de Verenigde Stoaten. De heuwdstad is Boise. Den stoat heurt bie de Vereniging van stoaten seend 3 juli 1890. In 2014 wör der skatt at der 1.634.464 leu in Idaho wont.
In et noorden greanzet et an de Kanadese proveensie Brits Columbia, in et noordoosten an Montana, in et oosten an Wyoming, in et zuden an Nevada en Utah en an Washington en Oregon in et westen.
Idaho hef as bienaam de "Gem State" (juwelenstoat), umdet der zowat elken soort edelsteen al veunden is. Et is doarnöast ene van de twee ennigste steas op de earde woer as grote heupe granaat te veenden zeent (de aandere is India). Idaho wörd mangs ook wal de Earpelstoat eneumd, umdet det et grötste oetvoorprodukt van den stoat is.
Naam
Et is neet dudelik woer as den naam wegkeump. Toen as de Verenigde Stoaten een niej stuk laand wollen indelen in de Rocky Mountains, steelden George M. Willing den naam "Idaho" vuur. Hee zea at det oet et sjosjone köm en "de zunne keump oet de boargen" of "edelsteen oet de boargen" beduden. Willing gavven later too at hee den naam gewoon verzunnen har. Doarumme gung de Amerikaanse regearing vuur et neutrale Colorado Territory.
Den naam Idaho kan ook van et Vlakten-Apache-woard "ídaahę́" kommen, wat "viejaand" beduudt. De Comanches verwezen hiermet noar et Idahogebeed.
Volgens wier aandere leu keump et woard oet de Nez Perce-sproake en beduudt et "Laand van völle waterstreume". Dit verwis dan noar et niervörmige watergebeed in middelnoord Idaho, woer as verskeaidene rivieren te hope komt. Disse rivieren zeent de Slang-, de Zalm-, de Kloarwater-, de North Fork Clearwater- en de Selwayrivier, nöast nog een poar aanderen.
Laand
thumb|right|150px|Natuurpark City of Rocks Idaho lig in de Rocky Mountains. Et laandskop van Idaho is roew met ene van de grötste onanetaste natuurgebeden van de VS. Met 930.000 beunder is de Frank Church-River of No Return Wilderness de grötste duurlopende beskoarmde weeldernisse van de VS.
Et heugste peunt van Idaho is Borah Peak met 3859 meter. Et leegste peunt lig bie Lewiston (216 m), woer as de Kloarwaterrivier in de Slangenrivier oetkeump en Washington binnengeet. De Sjosjone-watervallen in de Slangenrivier zeent heuger as de Niagara-watervallen.
De bekeandste boargketten van Idaho is de Sawtooth Range (zaagtaandketten). Een aander bekeand natuurpark is et Natuurpark City of Rocks.
Wear
Et wear in et westen van Idaho krig den weenterdag met van de Pasifiese Oseaan, met völle nearslag. Vandoar at et verholdingswies meender slim vrös as gebroekelik in de boargen. Et oosten van Idaho ligt wiedter inlaands, woerduur as et wat mear een laandklimaat hef. Det wil zeggen; nattere zommers en dreugere weenters. Et wörd der normalerwies neet vuur längeren tied keulder as -18 groad.
Volk
thumb|right|200px|Kaarte van Idaho woerop steet woer as de meeste leu wont Der wont 1.634.464 leu in Idaho. Zowat 90% doarvan is blaank. 1,4% is Inheems Amerikaans.
zowat 19% van de bewonners zeg at ze van Duutsers ofstamt. 18% zeg at zee Engels zeent.
geleuf
De meeste inwonners van Idaho neumt zikzelf Kristelik (80%). Doarvan heurt 23% (409.265 leu) bie de Jezus Kristuskaarke van de Lestedeagse Healigen (Mormonen).
Ekonomie
De ekonomie van Idaho mut et van ooldsher hebben van ettensverwoarking, hooltbouw en hooltprodukte, machinebouw, chemiese produkte, papier, elektronika, zilver en aandere mienerieje en toerisme. De toeristen komt of op de skigebeden.
De grötste industrie van Idaho is rechtevoort de wetenskop- en technieksektor. Et leawert 25% van den totalen weenst van den stoat en 70% van den oetvoor.
Den preentermaker Hewlett-Packard hef seend de zeuwentiger joaren ne grote fabriek in de heuwdstad Boise.
Koffie
De koffie die 't meest verkocht wördt is ofkomstig van de soorten Coffea arabica en Coffea robusta. Sommige Nederlaanse fabrikaanten mäken een onderverdieling in goldmärk, zilvermärk en roodmärk. Goldmärkkoffie bestäät miestal veur 100% uut Arabicabonen, zilvermärk bestäät uut 80% Arabicabonen en 20% Robustabonen en roodmärk uut 70% Arabicabonen en 30% Robustabonen. 't Verskil tussen disse twie soorten bonen zit mit name in de smääk en in 't cafeïnege-alte: Arabicabonen ebben een mildere smääk en ier zit ongeveer 70% minder cafeïne in as de Robustabonen, die veur een pittige smääk zurgen.
De miest bekende koffiesoorten bin: gewone koffie, cafeïnevri'je koffie, cappuccino, espresso, koffie verkeerd, Irish coffee (Ierse koffie) en koffie mit verskillende smäkies.
Benamingen veur slappe koffie
Naost de gewone benaming 'slappe koffie' bestaon der ok aandere benamingen:
Samenstellingen mit waoter kunnen ok uut-espreuken wörden as water, woater, wäter, waeter en gao zo mär deur.
Schildknoap
thumb|200px|Ridder Wolfram von Eschenbach mit zienen schildknoap Een schildknoap was nen (adelleken) jongen kearl den in dienst stoand van nen ridder.
Page
Nen schildknoap begun as page (vanof et 7de tot et 14de, 15de leavensjoar). Adelleu brachten eure zönnen noar nen ridder om zörg te draegen veur de opvoeding. Nen page was nen persoonlek dienoar van den ridder. De warkzoamheden van nen page bestoanden uut alle veurkommende karweien dee den ridder him opdroog. Bi-jveurbeeld dat den page de moaltied mös kloarmaakn, verantweurdelek was veur et onderholden van de uutrösting, et verzörgen van de peerde en beeste en under aandere et beddestee kloar möst maakn. Tiedens den tied dat den jongen kearl page was, leerden hi-j mit name de juuste umgängsvörmen (höffelek wean, eer, mood, trouw) in de ridderleke weald.
Schildknoap
As nen page in de oge van den ridder de juuste eigenschopppen blek te hebben en stark genög was, wierd hi-j nen schildknoap. Den schildknoap deenden den ridder en was altied noast him, ok tiedens den veldtocht in den krieg. Wieters droog hi-j zien woapenschild, vandoar den name schildknoap.
Den warkzaamheden van den schildknoap bestoanden veural uut et verzörgen van de uutrösting van den ridder en et verzörgen van ziene peerde en hunde, et verzörgen van wonden en et veurbereiden en anweazig wean bi-j den jächt. Doarnoast leerden hi-j de kriegskunst, vechten, umgoan mit woapens en kreg den schildknoap (gezamenlek mit aandere schildknoapen) uut-ebreiden lichameleke oefeningen. Wanneer den schildknoap zich in den stried of op n toernooi beweazen had, gaf den ridder him den ridderslag. Dit was anders gin verheffing in den edelstaand, moar et bewies dat hi-j oaver de juuste (ridderleke) eigenschoppen blek te beschikken.
Metal
thumb|250px|Nen metalfan mit patches van bands op zien spiekerjaske Metal of heavy metal (letterlik: zwoar metaal) is n muziekstiel den't begin 70er joarin van t 20ste joarhoonderd is ontstoan oet de hardrockmuziek. t Wörd ekenmoarket duur krachtige aggressieve ritmes, zwoar verstoarkte elektriese gitoaren en duustere tonen. Black Sabbath wörd vake ezeen as n eersten zwoare metalband. Aandere bekeande metalbands zeent Manowar, Iron Maiden (iezerne maagd), Saxon en Judas Priest. Oet heavy metal kömmen verskeaidene oonderstielen oet, zo as trash metal, death metal, powermetal, gothic metal, doommetal, black metal en völle aandere. Nen anhanger van de metalstiel neumt ze meesttieds metalhead (metalkop), of headbanger en metalmaniac.
In metal wörd "ezungen" oawer problemen in de moatskoppieje, mangs oawer geleuf, en mangs oawer zelfbedachte of duustere doodse oonderwoarpen.
De manere van zingen verskilt per oonderstiel, van opera-achtigen zaank, töt skrewen of grunten, n soort grommelen vanoet n haals.
n Vuurbeeld van heavy metal mit zaank in t Neersassies is n Dreantsn band Salacious Gods.
Noord-Ierlaand
thumb|right|200px|Noord-Ierlaand in t oranje op de kaarte van Europa Noord-Ierlaand (Iers: Tuaisceart Éireann, Ulster-Skots: Norlin Airlann) is ene van de veer laanden van t Verenigd Keuninkriek. t Ligt in t noordoosten van t eailaand Ierlaand en hef ne greanze op t zuden en westen met de Ierse Reppebliek. Bie ne Engelse telling van 2001 har Noord-Ierlaand 1.685.000 inwonners, wat 30% van de totale bevolking op t Ierse eailaand is, en 3% van t hele Verenigde Keuninkriek.
Noord-Ierlaand besteet oet zes groafskoppen van de oolde Ierse proveensie Ulster. t Wör esticht as ne aparte regio van t Verenigd Keuninkriek op 3 mei 1921 met de Government of Ireland Act, mear de wörtels liggent in de Act of Union oet 1800 tusken t Verenigd Keuninkriek en Ierlaand. Oawer 50 joar har t ne egene oondergeskikte regearing en parlemeant. Disse instellings wörden der in 1973 achterhen edoan.
Noord-Ierlaand hef dree offisjele sproaken: Engels wat gebroekt wörd in offisjele dokumeanten en instellings, t Iers van de oorsproonkelike inwonners en t Ulster-Skots van de immigraanten vanoet t 17de joarhoonderd.
Doarnoa wör verskeaidene moalen probeerd wier ne egene regearing te kriegen, wat oetköm in t annemmen van de hudige Noord-Ierse Vergoaring. De vergoaring regeart vanoet ne verzoeningsdemokrasie, wat probeert verskeaidene slim verskillende bevolkingsgroepen met de köppe bie mekoar te kriegen. Noord-Ierlaand was joarenlaank bekeand um t pollitieke gevecht wat bekeand steet as The Troubles (t Gedoonder), tusken leu dee't zik nasjonalisten neumt en vuural Rooms zeent, en de unionisten dee't vuural Protestaants zeent. De nasjonalisten weelt samen met de Ierse Reppubliek één verenigd Ierlaand worden, de unionisten weelt gearne bie t Verenigd Keuninkriek bliewen. Seend de oonderskriewing van de Good Friday Agreement (Gode Vriedagoawereenkomst) in 1998, hebt de meeste paramilitaire groepen dee't der bie betrökken warren öare woapens in eleawerd.
Duur disse zwoare en eploagde geskiedenisse is t lastig um ne gode naam of beskriewing van Noord-Ierlaand te gewen, en doarmet ook t zelfbeeld van de inwonners. Oawer t algemeen zeet Unionisten zikzelf as Brits en Nasjonalisten meant det ze Iers zeent, mear in t echt ligt t allemoal wat ingewikkelder, woerduur't bekeande figuren en kraanten aait op mut letten wo't ze t neumt. n Bekeand vuurbeeld is Londonderry, det duur Nasjonalisten aait Derry wörd eneumd.
Groafskoppen
Noord-Ierlaand besteet oet zes groafskoppen:
Brouweri-je
thumb|Den ingang van de [[Karlsruhe Brauerei Moninger.]] Ne brouweri-je is n bedrief dat bier of sake brouwt. Brouweri-jen wödden vrögger mangsmaol evestigd in de buurte van nen bron van geskikt water, woarmet et bier of sake ebrouwen wodden, moar noo wödt veulal behandeld leidingwater gebruukt. Doarnoast bunt goode vervoerslienen neudig um de dreuge tooveugingen noar de brouweri-je te brengen (mout, hop en riest) en et gebrouwde bier of sake te vervoeren noar de plaatse van bestemming.
Noord-Ierlaand
Groafskoppen
Disse groafskoppen wordt nit mear offisjeel gebroekt. Doarvuur in de plaatse zeent 26 distrikten of gemeents in edeeld, dee't t lokale besteur in haande hebt. De oolde groafskopnamens wordt nog wal gebroekt um te bepoalen woer't enen wegkeump. Ze wordt ook in t paspoort op enömmen.
Brouweri-je
Bi-j Jizake möt der gebruuk wödden emaakt van zowal plaatselek verbouwde riest as ok lokoal water.
Noord-Ierlaand
Steaden
Der zeent 5 steaden met stadsrechten in Noord-Ierlaand:
Brouweri-je
In Nederlaand waren brouweri-jen eurspronkelek vestigd in staedn en darpen. Zo was de Amstel-brouweri-j vestigd in Amsterdam-Oost, en de Heineken-brouweri-je in Old-Zuud. Umdat dee brouweri-jen in de staedn völ aoverlast vereurzoakten in de vörm van stank, en geluudshinder deur et vervoer, wödden zie in völle gevallen verhuusd noar plaatsen woar zie neet zo völle oaverlast vereurzaakten. Zo is de Amstel-brouweri-je, noa et soamengoan met Heineken, verhuusd noar Zeuterwolde. Ok de Heineken-brouweri-je uut Old-Zuud hebt ze later verplaatst.
Page
thumb|200px|Spaansen page: L'Enfant à l'épée deur [[Édouard Manet]] Nen page was n kearltjen dat vanof zien 5de of 6de leavensjoar in dienst van nen ridder opgeleid wierd tot schildknaap.
As den page genog kracht had, zich had bekwoamd in de deugden van nen ridder en in stoat was um in veldtochten met te vechten, wierd hi-j rundume zien 15de joar schildknaap. Den schildknoap was erechtegd om nen dolk, den banier en et schild van den ridder te draegen en den ridder te denen um zelf as volwassen kearl den ridderslag te meugen untvängen.
Brouweri-je
In Vloanderen was brouwen anvankelek eerder ne ambachteleke warkzoamheid, dee noast n laandbouwbedrief wodden uut-evoerd. Elk darp had zowat ziene eigen brouweri-je(n). Bi-j de industrialisasie konden sommigen zich handhaven en deur uutbreiding uutgreujen tot ne groten brouweri-je, zoas "Grimbergen" of Hoegaarden. De meesten gingen wier vort, of wödden opgekoch deur fabrieksbrouweri-jen. Enkelen blaeven in bedrief, moar eerder as folklore of vri-jetiedsbestaeding, zoas de brouweri-je van Kerkom. Ok et bierbrouwen deur kloosters kent doar ne lange tradisie.
As oldste brouweri-je ter waeld geldt de Bayerische Staatsbrauerei Weihenstephan (Freising-Weihenstephan) dee vanof 1040 besteet. De oldste kloosterbrouweri-je (vanof 1050) is evestigd in et klooster Weltenburg. Beiden bunt in Duutslaand.
In 1907 waren der nog 3.387 brouweri-jen in België, in 2001 waren dit nog moar nen gooden 100, woarvan rundumme 20 in Wallonië.
Algerye
Algerye, officieel de Demokratiske Volksrepublik Algerye is en land in de Maghreb-streake van Noordafrika. Wat uppervlak angeyt is et et gröätste land van Afrika en de arabiske wearld. Et grenst in et noordousten an Tunesie, up et ousten an Libie, up et süüdousten an Niger, up et süüdwesten an Mali, Mauritanie en de Westelike Sahara, up et westen an Marokko en up et noorden an de Middellandsken sey. Et land is halvverdröygd. Et meyste volk woant in et vrüchtbåre noorden. Et süden van et land ligt vöär en grout deyl in de Sahara. In Algerye woanet 44 miljoon lüde up ne uppervlakde van 2.381.741 kilometer in et veerkant. De gröätste stad is höyvdstad Algiers, wat by de Middellandsken sey an de küste ligt.
Vöär 1962 was Algerye et land van vöäle keiserryken en heyrskers, wåründer de numidianen. feniciers, kartagenen, romeinen, vandalen, bysantynen, umayyaden, abbasiden, rustamiden, idrisiden, aghlabiden, fatimiden, ziriden, hammadiden, almoraviden, almohaden, zayyaniden, spanjaarden, ottomanen en uutendelik et franske koloniale ryk. Et gröätste deyl van de inwoaners is berber en islamitisk. De officiele språken van et land sint arabisk en berber. In administrative saken en underwys is et fransk in bruuk. De meystspröäkene språke is algerynsk arabisk.
Algerye is ne halv-presidentiele republik. Der sint 58 provincys en 1541 gemeynskappen. In Noordafrika is Algerye nen groutmacht, up et wearldtoneyl van döärsneade bedüding. Et hevt de höygste Menskelike UntwikkelingsIndex van alle kontinentaal-afrikaanske landen en eyne van de gröätste ekonomyen van et wearlddeyl, vöär et gröätste deyl te danken an energyuutvoor. Up vyvteen landen nå hevt Algerye de gröätste öälyvöärråden van de wearld en de neagendegrötste natuurlike gasbel van de wearld. Sonatrach, et nationale öälybedryv, is et gröätste bedryv van Afrika. See leyveret groute gasvöärråden an Europa. Algerye hevt eyne van de gröätste leagers in Afrika en et gröätste defensybudget up et wearlddeyl. Et is lid van de Afrikaanske Uny, de Arabiske Liga, OPEC, de Vereynigde Natys. Et is meduprichter van de arabiske Maghreb-uny.
Keunenkriek Hannover
thumb|Keunenkriek Hannover (1815–1866) t Keunenkriek Hannover was n keunenkriek ien t noordwesten van t noudoagse Duutslaand dat grotendails overainkwam mit de noudoagse dailstoat Leegsaksen. Noa de Oosterrieks-Praisker oorlog is t opgoan ien t keunenkriek Praissen.
Geschiednis
t Keunenkriek Hannover is ontstoan oet t kuurvostendom Broenswiek-Lunebörg, dat ien de vôlksmond ook al Hannover nuimd wör.
Trapgaevel
thumb|right|Banke mit twee trapgaevels in [[Oldewater ]] Nen trapgaevel is nen topgaevel woarvan de boavenkante wal wat op ne trappe lik. Den trapgaevel versmalt zich noar boaven too trapsgewies. Veural in Nederlaand is den trapgaevel veul ebruukt; howal et soorte ok veurkump in België, Frankriek, Duutslaand en Engelaand, allemoale laanden woar zie vanwaege et natte klimoat steile daeke neudeg hebt.
De oldst bekende trapgaevels komt uut de 12de eeuwe en bunt ebouwd in den romaansen stiel. Hiertoo beheurt bi-jveurbeeld n tweetal huze in Gent. Dizze gaevels bunt sober uut-evoerd en hebt ne zo-geneumde ezelsrugge op de 'traeden'. Tiedens de gotiek wödden de gaevels stöädeg rieker uutevoerd. In Duutslaand bereiken et soorte in dizze tied zien heugtepunt.
Et heugtepunt in Nederlaand, en in mindere moate ok in België, bereiken den trapgaevel in de tied ± 1600 - ± 1665, mit den bouwstiel van de Renaissance. In dizzen stiel wödden schune lienen zoveul meugelek vermeden, vandoar dat zie de schune kanten van et puntdak uut et zicht wollen hollen. Den trapgaevel wödt ebouwd. In de 17de eeuwe hef Amsterdam bi-jveurbeeld vol-estoane mit trapgaevels: op veule plaetse ko-j ganse riegen trapgaevels zeen. Doar bunt der in 2003 nog moar n honderdtal van oaver. Dit kump umdat in de 18de eeuwe völle riekeleu euren trapgaevel hebt laoten vorthalen um eur hoes stoateger deruut te loaten zeen noar de toon heersende mode. Mit name in Den Haag, woar n anzeenlek antal rieken wonachtig was dee dit konden beköstigen, bunt vri-jwal alle trapgaevels vort egoan.
Den trapgaevel is zo ewild en eleefd ewest dat ok döbbele huze doarmet wödden uutgerust.
Kenmarkend veur den Amsterdamsen renaissancestiel van veural Hendrick de Keyser bunt grote treppe, mangs ungeliek van grootte en klein in antal, woar op elken trae klauwstukken of aandere versieringen stoat. Ook apart bunt de pilasters in de muurdammen en den S-vörmegen ontlästingsboagen ("akkoladeboagen") boaven de raamn. Mangs hef den trapgaevel zoveul versieringen dat de treppe zelf hoast neet meer bunt te herkennen. thumb|left|Trapgaevel in Doezebarg De wieze van Hendrick de Keyser is op grote schale noa-evolgd, moar mangsmoal op sobere wieze. Zie spraekt dan van de sobere Amsterdamse renaissance. Kenmarkend is nen eenvoldegen trapgaevel den wier lik op et Hollaandse soort, mit dat verskil dat in plaatse van völle kleine blökskes een paar grote blökke natuursteen wödden bruukt. Ok wödden de ramen dusdöäneg in nissen eplaatst dat de muurdammen op pilasters liekt.
Uut den trapgaevel ontstoand nog later den halsgaevel deur de trappe steeds wieter te vereenvoldigen. Deur versieringen van den hals ontstoand in dee tied den klokgaevel.
Noavolging
In de löppe van de 17de eeuwe raken den trapgaevel in Nederlaand uut de gezinde. Moar in de 19de eeuwe wödden trapgaevels wier op grote schale ebruukt in ni-je stielen as de neogotiek en veural de neorenaissance. Dizze noavolgingsarchitectuur is wödt mangs minder mooi evonden as de eurspronkeleke veurbeelden. Mit name bi-j de neorenaissance "klopt" de verholdingen mangs neet, de verdepingen bunt van gelieke heugte, enzowieter.., terwiel veur kleine underdelen mangs gebruuk wöd emaakt van pröttel in plaatse van echt beeldhouwwark. In de 20ste eeuwe wödden trapgaevels in Nederlaand veural toogepast deur beholdende architekten as A.J. Kropholler en H.W. Valk. In de ni-jbouwwiek Brandevoort (Helmond) en Vleuterwieze (Leidschen Rien bi-j Utrecht) duk den trapgaevel de leste joaren weer op. Dizze ni-jbouwprejekten past in de wieze van den Luxembörgsen architekt Rob Krier en den Duutsen architekt Christoph Kohl en hebt de uutstroaling van olde stadskernen (neettemin mit ne darpse uutstroaling). Noast den trapgaevel zeet wi-j in dizze underneamingen ok den halsgaevel trög.
Weersel
thumb|right|220px|Ligging van Weersel in de gemeante Deenkellaand thumb|right|220px|Ut vroggere gemeantehoes van Weersel, in oald-Tweantse bouwstiel
Weersel (Nederlaands: Weerselo) is n doarp in de gemeante Deenkellaand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Op 1 januari 2004 har Weersel 3063 inwonners.
Ut was vroggerdaagns ok ne gemeante, mer in 2001 wördn de gemeantes Weersel, Deankaamp en Oatmörsken biej mekaar trökn töt de gemeante Deenkellaand.
In Weersel he'j t Stift, n 12 eeuws toertieds n gemengd klooster, seend verskeaidene joaren dut domie Anne van der Meiden preaken in t Tweants.
9 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 9 jannewaori
Tsjechie
Van ooldsher besteet Tsjechie oet dree gebieden: Bohemen, Moravië en Tsjechisch Silesië.
De officiële taal is Tsjechies.
Groesbeek
Groesbeek is n darp in de gemeente Barg en Dal, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt in t Riek van Nimwaege, ten zuden van Nimwaege. Groesbeek ligt in n bultachtig en bosriek landskap, dat in Duutsland in t uutgestrekte Riekswold (Reichswald) wieter löp.
Geskiedenis
De bulten en dalen van Groesbeek bunt rundum 200.000 jaor elaeden ontstaon deur de veurletste iestied, t Saalien. Ter heugte van t Groesbeek van noe kwam t gletsjer-ies tot stilstand. Op t hoogste punt kump Groesbeek 90 meter bovven t NAP oet. Den name Groesbeek kump af van de bekke dee ooit van de NH Karke in oostelike richting streumden.
Opgraovingen hebt an-etoond dat Groesbeek al vanof de Romeinse tied bewond wierd. Zo wierden in Barg en Dal Romeinse pötte en pännekes evonden. Villa Gronspech is vanof 1040 tot 1699 in t bezit van de Heren van Groesbeek ewest. In 1990 wierden tiedens warkzaamheden an den Hoflaon resten van t kasteel van de Heren van Groesbeek op-egraoven.
Yuri Gagarin
thumb|300px|Yuri Gagarin in 1961 Yuri Alekseyevich Gagarin (Kyrillisk: Юрий Алексеевич Гагарин, van den 9. määrt 1934 – 27. määrt 1968) was nen piloot en rüümdevöärder vöär de luchtmacht van de domålige Sovjet-Uny. Hee was den eyrsten menske den as in de rüümde buten den dampkring küm, wårmed hee nen grouten trad vöär de rüümdevårderye makeden en de Sovjet-Uny nen flinken vöärsprung gavven in de Space Race, den wedloup üm de rüümde. Med syn vårtüüg Vostok 1 makeden hee eyne bane üm de aerde up den 12. april van 1961. Dårmed wör hee nen internationalen bekendheid en kreag hee vöäle medailles en titels, sou as Held van de Sovjetuny, de höygste eyre van syn land.
Gagarin wör geboren in et dörpke Klusjino by Gzjatsk (ne stad dee as later når em enöömd wör). In synen jöägd warkeden Gagarin by ne geterye, by en stålbedryv in Ljubertsy. Hee güng by de luchtmacht as piloot en wör underbracht up luchtmachtbasis Luostari, körtby de noorske grense, vöärdat hee med noch vyv anderen uuteköäsen wör üm rüümdevöärder te worden in et nye rüümdeprogramma van de Sovjetuny. Nå synen vlucht wör Gagarin et gesichte van de rüssiske rüümtevöärderye en underdirektöör vöär et kosmonautiske träningscentrum, wat når em vernöömd wör. Ouk wör hee in 1962 nen ofvaerdigden vöär de Uny-Sovjetråd en dårnå de Nationaliteitensovjet (et laeger- en höygerhuus van de Sovjets).
Bözzem
right|150px|thumb|n Open heerd mit n bözzem in n Duuts slöt n Bözzem is konstruksie dij stamt oet de middelaiven en om n vuurstees (bv. open heerden) hìn wör baauwd om rook op te vangen. Ook wordt t broekt as fertuut van de open heerd, bieveurbeeld deur ienbaauwde ornamìnten. Vanôf de middelaiven binnen dij bözzemornamìnten mit heur kunstperioden mitgoan, woardeur der onder aander renaissancebözzems, barokbözzems en nijmoodse bözzems bestoan. In vrougere tieden wör de bözzem ook wel zain as taiken van riekdom.
Ook wordt t voak broekt om veurwaarpen op te zetten, bieveurbeeld klokken, planten of beeldjes. Mit kìrst wordt in t boetenlaand de bözzem broekt om hozevörrels aan te hangen. Leufd wordt, dat de kìrstman doar den wat in dut.
Instituto Federal da Bahia
thumb|right|Instituto Federal da Bahia De IFBA (Portugeesk: Instituto Federal da Bahia) is ne Braziljaansen universiteat in de Salvador. Hee is op erichtet in 1910. Der stoat non 8874 studeanten in eskrewen.
Johannes Henricus Behrns
Johannes Henricus Behrns (5 januwoari 1803 in Eanske - 5 meart 1883 in Franeker) was van beroop learaar en inspekteur van t leger oonderwies in Freeslaand. Hee was n eerstn den't n oonderzeuk noar t Tweants en n gedicht in t Tweants leut oetgeewn.
Sunt-Anne
Sunt-Anne (Bildts: Sint-Anne) is as heufdplak et grootste dörp van de gemiente Et Bildt, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit omdebi'j 15 kilometer in et noord-westen van Liwwadden en het omdebi'j 3.975 inwoners.
Johannes Henricus Behrns
Leawn en loopbaan
Behrns wör geboorn in Eanske. Zinne ooldn kömn oet Duutslaand en warn Rooms-Katholiek. Behrns zelf wör later Protestaants. Hee learn in Eanske vuur learaar veerde en doardegroads met sertifikoatn in Engels, Fraansk en Duuts. Op anbeveling van skoolopzichter en domie Floh kreeg he in 1821 waark an de openboare skole in Oldnzel. Doarnöast gung he lesgeewn an de Latiense skole. Oonderwiel haaln he zinne tweedegroads bevoegdheaid, en trouwn in 1827 met Hermina Stemvers, woermet he veer wichter kreeg. In 1829 gung Behrns as lektor woarkn op t atheneum van Franeker. Doarbie richen he zik op Grieks, Latien, Angelsassies, Freesk, noordse sproakn en sproakvergelieking. Doarnöast learn he zik later nog Italjaans. 1846 haaln he an de Grönningse Hogeskole n kandidaatsgroad vuur Wis- en Natuurkeunde. Doar wol he ook op promoveern, mer hee wol zinne sproakstudie nit vuur opgeewn, zodet he det nit kon bolwaarken. Hee kreeg nen goodn baand met Eelco Verwijs, den't van 1858 töt 1862 ook an t Franeker gymnasium lesgavven. Met mekaar leuzn ze J.C.A Heyse zin waark System der Sprachwissenschaft.
Sunt-Anne
De plak is nuumd naor de heilige Anne, de mem van Maria.
Kenmarkend is et achthoekige karkgebouw - de Van Harenskarke - in et midden van et dörp, dat stamt uut 1682. Op disse plak, in et karkgebouw van die tied, trouwde Rembrandt van Rijn in 1634 mit Saskia Van Uylenburgh. Aachter de karke staot de grafkapel van de femilie Van Haren. Et hekke in de deure naor de grafkelder is een geschink van de Zweedse keuning, Gustaaf Adolf.
Johannes Henricus Behrns
Leawn en loopbaan
Doo't t atheneum van Franeker dichte gung in 1843, wör de Latiense skole doar ummezat in n gymnasium, en Behrns wör dr beneumd as learaar Moderne Sproakn en Wiskeunde. Doarnöast kreeg he de zorg vuur de beukerieje van t oolde atheneum. In 1857 wör he inspekteur vuur t leger oonderwies van heel Freeslaand. In detzelfde joar köm zinne vrouwe Hermina oet de tied.
Hee har al n zet as skoolopzichter ewaarket in t neegnde en achtste distrikt van Freeslaand (seet 1840), en was al seet 1843 sektretoaris van de Proveensjale Kommissie van t oonderwies in Freeslaand. Hee hef völle vuur t oonderwies en t learaarskop in Freeslaand edoan. Doarbie wör he nog lid van t Freesk Genootskop vuur geskiedenis-, ooldheaid- en sproaknkeunde, en van de Moatskoppieje vuur Neerlaandse Letterkeunde, en nog n antal verboondn mear.
In 1853 bedachen he t weduwnpensjoen. Det besteund in Neerlaand nog nit. In 1878 köm dr nen niejn wet vuur t leger oonderwies. Doarbie skeaidn Behrns dr met oet as inspekteur.
Skriefwoark
Behrns skreef in n Oaweriesselsen Almanak vuur Ooldheaid en Lettern in 1838 zin gedicht Fier. Doarmet was he n eerstn den't in t Tweants wat oetgavn. Doarnöast steund zin gedicht Leed van nen armen beddelman, wat ne Tweantse oawerzetting was van n Duuts gedicht van Ludwig Uhland. Hee was zinn tied vear vuuroet met zinne studie Twentsche Vocalen en Klankwijzigingen van 1839. Doarbie maakn he ook nog n eerstn Woordenlijst van het Twentsch dialect, van zo'n 1200 wöarde.
Wieders skreef he nog Hoogduitsche spraakleer, voornamelijk bewerkt naar de werken van J.C.A. Heyse (1832), en t dreedelige Waldemar de Overwinnaar, of Denemarken en de Denen in het glansrijkst tijdperk hunner geschiedenis, wat he oet t Deens har oawerzat met A. Telting tusken 1839 en 1840.
Doarnöast skreef he nog in de Vrije Fries, A. de Jager's Taalkundig Magazijn, en t beukn Jaarboekje voor Onderwijzers (1851-53) en maakn he ne oetgawe van de Schoolverordeningen voor Vriesland (1847). Wieters skreef he nog ne Wettelijke regeling op het lager onderwijs, als praktisch handboek ingerigt enz. (1858).
Fier
Zin gedicht Fier was t eerste gedicht in t Tweants wat oet egeewn wör:
t Gedicht is hier an epast noar de standaard skriefwieze van Goaitsen van der Vliet.
Olde Griekenlaand
thumb|300px|Et [[Parthenon, een tempel ewi'jd an Athena op 'e Akropolis van Athene, is ien van de miest herkenbere symbolen van de kultuur en verfiendheid van de olde Grieken.]] Et Olde Griekenlaand (Grieks: Ἑλλάς, 'Hellás') was een beschaeving in et noordoosten van et Middellaanse Zeegebied die bestun vanof de duustere ieuwen van de 12de tot de 9de ieuw veur Chr. tot et ende van de klassieke oldheid rond 600 nao Chr. De beschaeving bestun uut een losse groep kultureel en taelig mit mekaer verknupte stadsstaoten en aandere gebieden, die mor ienmaol poletiek verienigd wodden, naemelik as et Macedonische Riek van Alexander de Grote (336-323 veur Chr.).
De Helleense tied eindigde mit dat de Romeinse Rippebliek et oostelike Middellaanse Zeegebied veroverde. Een pat van de Griekse gebieden wodden de Romeinse perveensie Macedonië, laeter uutebreid en opesplitst in de perveensies Macedonië en Achaea. Op 'e klassieke oldheid volgden de vrogge middelieuwen en et Byzantiense Riek; in dit leste riek gongen de Griekse gebieden op.
De Griekse kultuur, veural de filesofie en bieldende keunst, waren de Romeinen slim van onder de indrok en namen ze vule van over. Via de Romeinen vunden Griekse ideeën en invloeden heur weg naor een groot diel van de rest van Europa. Om disse reden wodt et olde Griekenlaand algemien eziene as de wiege van de westerse beschaeving. De westerse wereld hef der vule van zien politieke, filesofische, wetenschoppelike en keunstzinnige ideeën an ontliend en wieder uut ontwikkeld.
Karspel Goor
Karspel Goor is n boerskop van de vuurmoalige gemeente Maarkel en heurt send 1 januwoari 2001 bie de gemeente Hof van Tweante, in Tweante. Van alle Maarkelse boerskoppen ligt Karspel Goor t wiedst van Maarkel of, en ligt oawer n proveensjalen weg Goor-Hoksebarge. Van ooldsher hef Karspel Goor ook aait mear met Goor verbeunden ewest as met Maarkel. n Namen Karspel Goor betekent ook "Tooheurend an parrochie Goor". In Karspel Goor wont beheurlik wat Roomsen, terwiel t merendeel protestaants is. t Roomse deel heurt bie de parrochies Goor of Hengevealde.
Havezates
thumb|right|200px|Havezate Weldam Karspel Goor har nog wal wat havezates. Twee doarvan vörmt nog aait n laandgood samen; Wegdam en Weldam. n Groot deel van de boerderiejen in Karspel Goor heurt an t laandgood Weldam, wat te zeen is an de luken in de kluren zwart-gel-wit. Vroger leaden in Karspel Goor ook de havezates Oliedam en Kevelham. Heeckeren, wat vroger bie Karspel Goor heurden, ligt rechtevoort in de bebouwde komme van Goor.
Elburg
thumb|275px|Een straote in Elburg Elburg (vrogger ook wel: Elleburg) is n gemeente en n vestingsstadjen en olde Hanzestad in Nederlaand, elegen an t Veluwemeer, in de provinsie Gelderlaand. Op 1 mei 2014 had de gemeente 22.772 inwoeners op een oppervlakte van 65,91 km². t Gemeentehuus steet in Oostendorp. Elburg hef n rieke geschiedenisse en is dan ook van grote historiese weerde. n Bekend Elburgs monument is de Vischpoorte.
Geschiedenisse
Elburg was van oorsprong n echt vissersdörpien dat an de Zujerzee lag. In 1233 kreeg Elburg stadsrechten en is ook de Vischpoorte ebouwd. Elburg stond vrogger veural bekend um zien goeie gereukte aol. De rolle van vissersplaotse is laoter overeneumen deur Hardewiek, mar mit de anlegging van t Iesselmeer is de visserieje in allebeie de stejen stark of-eneumen. Deur overstreumingen en deur de orkaan uut 1362 is de stad verhuusd naor n hoger elegen plaotse. De veurmaolige gemeente Doorspiek is in 1974 bie de gemeente Elburg ekeumen. De oldere naam veur Elburg is Elleburg, dit is veural in oldere dokumenten te vienen, Elleburg kömp ook veur as achternaam. In de binnenstad van Elburg steet ook n synagoge, dit wordt waorschienlik n museum.
Aandere kernen
Dorpen binnen de gemeente Elburg bin:
Buurtschappen binnen de gemeente Elburg bin:
Volkslied
Refrein:
Het is de stad die Elburg heet
Die Hanzestad van toen
Waar de Heer zijn kind’ren weet
In denken en in doen
Waar de vischpoort al eeuwen bood
Uitzicht op de visservloot
Waar de klok al eeuwen slaat
Waar de kerk in ’t midden staat
Karl Sauvagerd
Karl Sauvagerd (Gronau, 19 augustus 1906 - Uelsen, 6 febrewaori 1992) was een Duutse schriever en meistersnieder uut de Graofschop Benthem. Hi'j schreef in 't Duuts en in 't Graafschopper Platt, een streektaalgroep die onder 't Platduuts of ok wal 't Nedersaksisch valt.
Lèvensloop
In 1910 verhuusden zien volk hen Wilsum, daoras Sauvagerd op de Volksschule gunk. Van 1920 töt 1924 was e snieder in de lere. Hi'j warkten as snieder in verschillende plaatsen en wördden in 1931 meistersnieder op Neenhuus. Van 1939 töt 1945 was e saldaot in de Wehrmacht.
Schrieveri'je
Ien van Sauvagerd zien onderwarpen in de schrieveri'je is 'Heergods Natuur', die nog hier en daor in de Graofschop Benthem niet an-emeuken is töt maot en weide. Hi'j röp op töt behold daorvan:
College van börgemeister en wetholders
't College van börgemeister en wetholders vormt 't dageleks bestuur van een Nederlandse gemeente.
Karl Sauvagerd
Schrieveri'je
Uut Heergods Natuur, ummezet in de West-Oaveriesselse spelling
College van börgemeister en wetholders
Gemeentebestuur
In een gemeente vormen de börgemeister en twee om meer wetholders 't college van börgemeister en wetholders. Vaak wödt dit college ok wal kortweg B. en W. eneumd.
Karl Sauvagerd
Schrieveri'je
In 1948 verscheen van hum Häideblomen : Gedichten en Geschichten ut de Groafschup Bentheim, 'Met Noawoord en Woordliste van Arnold Rakers'.
Partie gedichten van Sauvagerd stunden in de jaoren vieftig in 't in Grunning uutegèven literaire tiedschrift 't Swieniegeltje. Hi'j schreef ok in tiedschriften as Moderspråke en Nåberschůp en Der Grafschafter. Veur dit leste blad schreef hi'j van 1968 töt 1974 de riege Unser Grafschafter Platt, later in boekvörm uutegeven deur de Heimatverein der Grafschaft Bentheim. Sauvagerd is vertègenwoordigd in de bundel Heimatdichtung der Grafschaft Bentheim (1973), onder redactie van Wilhelm Buddenberg en Hermann Heddendorp.
Anhaling
Uut Sauvagerd zien gedicht Meteoor (in  't Swieniegeltje, darde jaorgaank - eschreven in de Vosbergenschriefwiese)
College van börgemeister en wetholders
Gemeentebestuur
De gemeenteroad steet an 't heufd van de gemeente. De gemeenteroad is kaderstellend. Dat wil zeggen dat de gemeenteraad de richting anfgif hoo as dat de gemeente bestuurd mot wodden. En de gemeenteroad controleert hoo 't college van börgemeister en de börgemeister de gemeente bestuurt.
Koezedokter
Naost koezedokters bin de aandere beroepen in de mondzurg o.a. de taandartsassistent, mondhygiënist, taandprothetikus, taandtechnikus en praktiekbeheerder.
Koezedokters volgen een universitaire opleiding. Disse opleiding het een studieduur van 5 jaor (vanof 2007 6 jaor) en kan volgd wodden an de universiteiten van:
Trivia
Veul meensken hebben een 'koezedokterfobie', dit hoolt in dat ze bange bin om naor de koezedokter te gaon. Tegenwoordig bruukt een koezedokter - as de patiënt dit wil - meerstal een injektie om de koeze te verdoven bi'j een pienlike behaandeling.
College van börgemeister en wetholders
Gemeentebestuur
't College van börgemeister en wetholders voert 't dageleks bestuur oaver de gemeente. Dat doot de börgemeister en de wetholders samen, as college. 't College is één bestuursorgaan. Deurum sprekke wi'j ok wa van collegiaal bestuur. Eén wetholder op zichzelf is dus gin bestuursorgaan van de gemeente. In principe hef 'nen wetholder alleen wat te vertellen as lid van 't college.
Veur de börgemeister ligt dat anders. D'n börgemeister is veurzitter van de gemeenteroad en van 't college van börgemeister en wetholders. Moar een börgemeister hef doarnaoast ok eigen bevoegdheden. Dee bevoegdheden hebt veural te maken met openboare orde en veiligheid. De gedacht is dat as de openboare orde of de veiligheid in 't geding is, d'r gewoon ene de boas mot waen. En dat is dan de börgemeister.
Beneuming van wetholders
De wetholders wodt beneumd deur gemeenteroad. Dat gebeurt telkens na de roadsverkiezingen deur de ni-j ekozen gemeenteroad veur de duur van de ni-je roadsperiode. Natuurlek könt d'r ok tussentieds wetholders beneumd wodden, as d'r tussentieds vacatures bunt. Een wetholder was tot 2002 altied ok gemeenteraadslid. Noo is dat neet meer zo. As een gemeenteroadslid tot wetholder wödt beneumd, dan mot he noo zelfs aftreden as roadslid. As iemand tot wetholder wödt beneumd den neet in de gemeente woont krig he een joar de tied um noar de gemeente te verhuzen.
Antal wetholders
Hoovöl wetholders 'ne gemeente hef höngt af van de grötte van de gemeente. Elke gemeente hef d'r minstens twee. 't Maximum antal is 20% van 't in de Gemeentewet vastgelegde antal roadleden. In een grotere gemeente is d'r vaak meer wark en dan wödt d'r meer wetholders beneumd dan twee. Moar, as een gemeente meer dan twee wetholders hef wil dat neet altied zeggen dat ze 't zo drök hebt. As d'r meer dan twee bunt beneumd, kan dat ok van doon hebben met de verkiezingsuutslag veur de gemeenteroad. As 'nen gemeenteroad 't belangriek vindt dat zo vol meugelek parti-jen uut de gemeenteroad ok in de 't college vertegenwoordigd bunt, kan 't waen dat de gemeenteroad um dee reden 'nen wetholder extra beneumd.
Portefeuilleverdeling
'nen Wetholder hef in principe allene wat te vertellen as lid van 't college. In de praktijk is dat vake toch wat anders. Want de börgemeister en de wetholders hebben samen 't wark verdeeld en hebt ieder 'nen eigen portefeuille. Zo kan den enen financiën en personeel in ziene portefeuille hebben, een ander geet bi-jveurbeeld oaver economische zaken en toerisme, nog weer een ander over ruumteleke ordening en openboare werken en weer een ander oaver onderwies en sociale zaken. Dat verschilt per gemeente. In een gemeente met 'nen haven zal een van de collegeleden ök havenzaken in zien portefeuille hebben. En dat kan dan wal een heel belangriek onderdeel van de portefeuille waen. Moar as 'ne gemeente gin haven hef, dan hef natuurlek gin van de collegeleden havenzaken in zien portefeuille.
Vaak hef de portefeuilleholder de bevoegdheid ekraegen van 't college um namens 't college besloeten te nemmen over zaken dee tot zien portefeuille beheurt. Dat wödt mandaat eneumd. Een portefeuilleholder is dan gemandateerd um namens 't college te besloeten.
Umdat een portefeuilleholder mandaat kan waen verleend kan een wetholder toch, buten 't college um, persoonlek völ te vertellen hebben. En een andere reden dat sommige börgemeisters of wetholders meer dan de andere collegeleden te vertellen hebt, kan waen dat zo iemand een groot persoonlek oaverwicht in 't college.
Reglement van orde
Elk college van börgemeister en wetholders mot een reglement van orde vaste stellen woarin 't een en ander is geregeld oaver de vergaderingen van 't college en oaver andere warkzaamheden van 't college. Doarin steet dan bi-jveurbeeld dat 't college gewoonlek op dinsdagmorgen vergaderd, dat de vergaderingen neet openbaar bunt en dat van de besloeten in de vergaderingen een lieste wödt bi-j-eholden deur de gemeentesecretaris.
Informatieplicht en verantwoordingsplicht
Veur 't gevoerde beleid is de portefeuilleholder verantwoordelek. Moar ok 't college as geheel draeg een verantwoordelekheid veur 't beleid. 't College is verplicht um de road gevroagd en zoneudig ok ongevroagd alle informatie te geven dee de gemeenteroad neudig heft um 't college good te kunnen controleren.
Opzeggen van vertrouwen
As de gemeenteroad vindt dat een lid van 't college of 't college in zien geheel 't neet good hef edoan, dan kan de gemeenteroad 't vertrouwen opzeggen. As dat gebeurt, zal een börgemeister of een wetholder of 't voltallig college meestal zien ontslag indeenen. Want dan is d'r neet langer sprake van een warkboare situatie.
As 'nen wetholder den neet langer 't vertrouwen van de road heft zien ontslag neet indeent, dan kan de road den wetholder ontsloan. De börgemeister den 't vertrouwen van de road kwiet is en zien ontslag neet indeent, kan neet deur de road woddn ontslagen. Moar ok dan is d'r gin warkboare situatie meer. Meestal zal zo'n börgemeister dan eerst met ziekteverlof goan zodat d'r wat tied is um te bekieken of 't toch nog good kan kommen. Moar as 't helemoal neet meer wil, zal ook een börgemeister den 't vertrouwen van de road verloren hef zien ontslag motten indenen. Een börgemeister deent zien ontslag in bi-j de Kroon.
Oosterwiek
Oosterwiek kan wean:
Noordelike Ieszee
thumb|200px|Noordelike Ieszee De Noordelike Ieszee (mangs vanoet et Engels wal es Arktiesen Oseaan neumd) is nen oseaan op et noorden van de wearlddelen Eurazië en Noord-Amerika. Hierin ligt de grote ieskappe van den noordpool. Gelearden zeent et der neet oawer eens of et non ne zee of nen oseaan is. De Internasjonale Hydrografiese Organisasie meant at den Noordeliken Ieszee de kleanste van de vief oseanen op de wearld is, terwiel as oseaanoonderzeukers et de Middellaandse Zee van et Noordelik halfroond neumt.
Man van Cheddar
thumb|right|250px|De skedel van de man van Cheddar thumb|right|250px|Et boavenlichaam van de man van Cheddar De man van Cheddar is en menskelik fossyl van en man evünden in Engeland (Somerset). De resten bint evünden in de grot van Gough in Cheddar Gorge. De resten van disse man kummet üüt et Europääsk Mesolithicum, sou ungeväär 9100 jår eleaden (9100 yr BP). Et likt der op dat hee döär geweld üüt de tyd is egån. De man hevt moagelik en botinfekty boaven syn rechterouge ehad.
De man is evünden in 1903. Hyrmed is et et oldste komplete skelet van Groot-Brittannie. De resten wördt bewäärd in et Natural History Museum in Londen, in de Human Evolution gallery.
Üüt ondersöök van syn nucleaire DNA blikt dat hee en typisk West-Europääsk persoun was üüt dee tyd. Sou kunde hee geyn laktose verdraegen, had hee wårskynlik en lichte klöör ougen (wårskynlik gröön, mar blauw of hasel kunde ouk), donker bruun of swart hår en en donkere töt swarte hüüd. En intermediate hüüdsklöär was ouk moagelik.
Nucleair DNA
In 2018 is döär et Natural History Museum nucleair DNA üüt syn rotsbeyn (slåpbeyn) ehaald. Et DNA (snp) dat hyrüüt ehaald was, was neet kompleet. Syn resultåten låtet denken dat hee wårskynlik gröne ougen had, donker krüllig/gulvend hår en en donker töt swarte hüüd (intermediate was ouk moagelik). Hee was laktose-intolerant. Syn resultåten bint baseerd up de resultåten van moderne lüde wårvan et üüterlik bekend isse. Disse kenmarken bint typisk vöär de lüde üüt Westeuropa üüt dee tyd. De westeuropääske lüde üüt dee tyd wördt ouk wel West-Europääske jager-versamelaars (WHG) enöömd. En ander vöärbeald is de man van Loschbour. Gemiddeld hevt 10% van de inheymske lüde üüt Groot-Brittannie DNA van disse lüde.