cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iezergeteri-je
Oost Nederlaand
In Oost-Nederlaand bunt doar 6 ewest. In dee umgaeving wöd mangs nen beke op-estuwd, um meer verval te kriegen: dee bloasbalgen van dizze iezergeeteri-jen wödden immers an-estuurd deur waotermölle. In Duutslaand waren dergeleken 'iezermölle' doar al eerder, moar in Deutekem steet den oldsten van Nederlaand. In 1691 wöd dizze an-evangen deur Josias Olmius, noar Duuts veurbeeld. Andere noamen veur dizze iezermölle bunt iezerhutten, hoogoavens en oeriezergeeteri-jen. In Nederlaand bunt maar 4 gesloagden oeriezergeeteri-jen ewest. Ulft (an den Olde Möllebekke, anvang 1754), Deventer (an den Skipbekke, 1756), Laeg-Keppel (1794) en Terborg (Akkermansbeek, 1821). Doar bunt wal meer iezermölle ewest, moar dee waren neet echt eslaagd en wödden rap wier geslotten. Hiertoo beheurden dee in Deutekem en éne in Zwolle. Dee in Deventer was den grootsten oeriezergeeteri-je / hoogoaven. In den literatuur is wieter nog sproake van nog andere iezergeeteri-jen, moar volgens den onderzeuker Dekker waren et moar vestigingsplannen dee wat skrievers deden vermeuden dat doar méér geeteri-jen waren. Moar hele gebeeden in Nederlaand, tot en met in Noord-Braobant en den Eem-vallei, kent nen lokoalen geskiedenis woarin boern des winters hele wiezen uutgrooven en hun oer - meest deur platboadems - oaver de kleine bekken noar de iezergeeteri-jen bregten. In Duutslaand, vlak oaver de grenze stoanden nog twee 'iezerhutten': Bokelt en Iesselburg.
Kreiheedfemilie
250px|thumb|Kreiheed De kreiheedfemilie (Empetraceae) is een femilie van tweezaodlobbige plaanten. Een femilie onder disse naam wönnen vrie algemeen erkend deur systemen veur plaantenonderverdeling, mar neet meer deur 't APG-systeem (1998) en 't APG II-systeem (2003): disse systemen voegen de plaanten van disse femilie in bie de vergrote heedfemilie (Ericaceae).
't Cronquistsysteem (1981) erkennen wel zo'n femilie en plaosen 't in de orde Ericales.
Wonderdaodige Medaille
De Wonderdaodige Medaille (ok wel de Wonderbaorlijke Medaille, Miraculeuze Medaille of de Medaille van de Onbevlekte Ontvangenis enuumd) is 'ne ovale medaille die de ofbeelding van Maria hef, mit daorop de woorden "O Maria, zunder zunde ontvangen, bid veur oons die toevluch töt oe nimmen". De medaille is ontwurpen deur de non Catherine Labouré. Veule kattelieken drägen disse medaille umdät ze geleuven dät e de apostolische zegen overdräägt. Väke wordt der 'ne Wonderdaodige Medaille an 'n rozenkrans bevestigt.
The Carpenters
thumb|250px| The Carpenters was n muziekgroep uut de Amerikaanse stad Downey. Ze bint actief west van 1969 töt 1983, met liedties as (They Long to Be) Close to You, Yesterday Once More, Hurting Each Other en Top of The World.
UEFA Champions League
De UEFA Champions League (oawerzat as Kampioensliga) is een joarliks wedstriedverbaand vuur vootbal. Et wörd op ezat duur de Union of European Football Associations (kortweg UEFA). Metdoon köant eankel Europese vootbalvereniges dee as in öar laand kampioen ewörden zeent. van wat laanden magt ook de een noa beste (en mangs zelfs twee noa beste) klubs metdoon. Op de wearld wörd et ezeen as ene van de meest belangrieke klubwedstrieden. In Europa hef et et heugste anzeen.
Band'um
Band'um is een bandtie wat bestiet uut wat jongs uut Banthum. 't Is in 2012 op-ericht. Zi-j speult en zingt meestentieds covers, van rock töt golden oldies en rock-'n-roll. Mar heel mangs doet ze ok eer eigen liedties skrieven. Vake doet ze optreden in de feesttenten in de strekke of op brulftes. Eer name is een samensmelten van de name van 't dorp van oorsprung en 't feit dat zi-j een muziekband bint.
UEFA Champions League
In 1992 wör de UEFA Champions League invoord as vervanging van de European Champion Club's Cup, of kortweg European Cup. Dit wedstriedverbaand was seend 1955 in gebroekt. Der wör ne groepsfase bie edoan en der konnen meardere clubs oet bepoalde laanden metdoon. Vuur 1992 was et ne rechtlienige ofvalstried, woer as eankeld de kampioen van ieder laand an metdoon kon. In de negentiger joaren wör et format wat oetbreaidt, woerbie as der ne groepsfase in toernooivörm bie köm. Doarduur konden een antal tweede klubs van bepoalde laanden metdoon. De meeste Europese laanden köant eankel öaren kampioen steuren. De stoarkste Europese liga's köant non töt wal veer manskappen steuren en vanof et 2015-16 seizoen wal viewe. Klubs dee as tweedes wordt in de heugste divisie van öar laand, köant dan in de UEFA Europa League metdoon.
In hudigen vörm vaank de UEFA Champions League half augustus an. Doarbie zeent dree ofvalroondes en nen play-off. De 10 manskappen dee as der oet komt, doot met in de groepsfase. Doar zitt al 22 aandere manskappen dee as zik in et vuurten al eplaatst hebt. De 32 manskappen wordt in acht groepen van veer manskappen verdeeld. Zee spölt allemoal twee moal tegen mekoar. De acht winners en acht tweeden goat verdan noar de ofvalfase, met de finalewedstried in mei. Manskappen dee as de UEFA Champions League wint, plaatset zik vuur de UEFA Super Cup en de FIFA Club World Cup.
Real Madrid hef et wedstriedverbaand et vaakste wunnen. Ze hebt den beker elf moal met noar thoes enömmen en det begun al in de eerste vief seizoenen. Spaanse klubs hebt et vaakste wunnen (16x), met doarnoa Engelaand en Italië (beaide 12 moal). De UEFA Champions League is duur 22 verskillende klubs ewunnen, woervan as der 12 um mear as een moal wunnen hebt. Seend as et toernooi van naam en indeling is veraanderd in 1992, hef nog ginenen klub ne vaker as een moal achter mekoar ewunnen. AC Milan wussen as leste klub öaren titel vaste te hoolden tusken 1989 en 1990.
De hudige kampioen is Real Madrid. Zee haalden öaren elfden titel binnen duur Atletico Madrid noa strafsköppe te versloan in 2016.
De Haar
De Haar kan verwiezen naor:
Scharre
thumb|250px|Scharre De scharre (Limanda limanda) is een straolvinnige vis uut de femilie van schollen (Pleuronectidae) en beheurt daormee tot de orde van platvissen (Pleuronectiformes). De vis kan maximaal 40 centimeter lange wörden en kan zo'n duzend gram wegen. De hoogst eregistreren leeftied is 12 jaor.
Leefumgeving
De scharre is een zoltwaotervis. In brak waoter is de soort nog nooit an-etröffen. De vis hölt van een emaotigd klimaot en leeft heufdzakelijk in de noordoost-Atlantische Oceaan. De diepteverspreiding is 20 tot 150 meter.
Relasie tot de mense
De scharre is veur de visserieje van groot commercieel belang. De vis is populair bie zeevissers dee vanof 't straand vissen. Ze hebben een veurkeur veur vis as aos, mar wörden ook an zeepier evungen. Ze komen veur in wat dieper waoter as de bot. 't Vleis is arg goed van smaak.
Şalom
Şalom (Hibbrais: שָׁלוֹם, "vree") is n Jeuds-Törkse kraante dij ien Törkaai verschient ien t Törks op aine bladzied en op aander bladzied ien t Ladino. De kraante wordt drokt ien Istanboel en het n oploag van 5.000 exemplaren per week (2005). De endredakteur is İvo Molinas en ien redaksie zit onder aander Yakup Barokas.
De kraante wör ien 1947 opricht deur de Jeuds-Törkse journalist Avram Leyon. De eerste editsie verscheen op 29 oktober 1947.
Hendrik van Dijk
Hendrik van Dijk (Runerwold, 1879 - Möppelt, 1956) was een Drèentse schriever, onderwiezer en journalist.
Hi'j gunk naor de normaalschoele in Möppelt en was vanof 1898 onderwiezer in, op riege, Zuudwolde, Linde, 't Oveine, Stienwiek en IJmuiden. In 1930 wördden hi'j ofekeurd en sund gaf e privaatlessen en deud e journalistiek wark.
In IJmuiden begunden Van Dijk oaver Drenthe te schrieven uut winst naor zien pervincie. In de jaoren dartig stunden in de Meppeler Courant schetsen van hum in 't Drèents. Dizze wördden in 1935 deur uutgeveri'je Kluwer in Dèventer uutegeven as Luuks Hilbers jonges (Dialectschetsen uit het Drentsche dorpsleven), daoras e veural bekend mit wördden.
In 1945 verscheen de bundel Op Strooienberg, ja, op Strooienberg, mit gedichten en ien verhaal. In 1951 kwaamp Het gezin van Roelof en Annechien uut, det ok eerst as kraantenfulleton ofedrokt was.
Anhaling
<blockquote style="font-style:italic"> Bij Luuks Hilbers jonges haren ze het wark daon.
Daon, nou ja daon, is maar bij wieze van spreken, want zo as een iedereniene wel wet is het bij een boer eigenlijk nooit van rechten daon, maar dan toch was 't wark wat an de kaante en zatten ze röstig mit menaar in de grote keuken.
Fömmechien, de vrouwe, was an het wolle kaorden um dommiest an het spinnen te gaon, Hillechien, de maagd, zat te kousen stoppen achter an de taofel, die midden op de heerd stund, Jan Hilbers, de baos, en zien ongetrouwde breur Freins, de oldste jonge Garriet en het oldste maagien Jantien zatten rondumme het vuur, allemaole mit de bienen op de plate. [...]
De peerde leken wel wat onröstig te wezen, drongden en schoerden tegen het schot an, trökken de ketten op en dale en opiens heurden ie een piepend, rerend geluud.
'Heur die peerde toch ies!' zee Jan Hilbers. 'Hej ze nog wat zoepen toe ehölden, Freins?'
'Ja, zee Freins, 'en ook nog een toppien heui in de repe gooid. Ze hebt narrengs gebrek an, maar die jonge roene is een lillijke bieterd, het is net of e d'olde Bles altied op de kop mut zitten.'
'Ie hebt geliek Freins, bevestigde Jan Hilbers. 'Heur nou toch ies an zo'n getrap en geraom. Wat tragaait e hum weer die vechtersbaos.'
'Wacht maar even, lillijke smeerlappe! ik zal oe het neijaor ofwinnen!' zee Jan Hilbers, die onderwiel de klompen anscheut en de lanteern opstak.
Even later stund hij bij de peerdestal. De roene stund mit zien oren plat in de nakke en zien gat achteruut klaor um weer een raom te doen en de Bles te bieten.
Vlukend en schrouwend greep Jan Hilbers de riezebessem, die bij het hoekien van de peerdestal stund en gaf de roen met het onderende van de bessemstok zo'n paar geduchte klappen op zien pèense, dat e mit een raom achteruut heuk en stund te trillen op zien poten.
Begun van: Luuks Hilbers jonges
Selterfrais
thumb|250px|De lokoatsie van t Selterfraise toalgebied in de Frieslanen thumb|250px|De lokoatsie van t Selterfraise toalgebied in Duutslaand
t Selterfrais (in t Selterfrais zölf: Seeltersk of Seelterfräisk) is n Fraise toalvariaant dij nog sproken wordt deur n minderhaid van de inwoner van de gemainte Selterlaand (Duuts: Saterland), in t noordwesten van de dailstoat Nedersaksen, in t westen de stad Oldenbörg, zo'n viefteg kilometer van de Nederlaandse grens bie Schaanze ôf.
t Selterfrais is t ainegste nog levende dialekt van t Oostlaauwers Frais, dat vrouger in aal Oostfraise laanden van de Laauwers tot de Wezer sproken wuir, alzo ook in Grunnen. Mit t Westlaauwers Frais en t Noordfrais vörmt t de Fraise toalgroep. De ISO-kode van t Selterfrais is stq.
t Selterfrais is ook verwaant aan t Grunnegs. t Het vrouger tot dezulfde toalgroup beheurt: t Oostlaauwers Frais. Hierdeur zugt man, dat t leutje revierke de Laauwers, belaangriker wèst het, as dat de grode revier de Ems waar. Deur dizze verwaantskop, binnen t Oostfrais Leegsaksisch en t Grunnegs tegenswoordeg ook nog aal verwaant.
500
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 500
Selterfrais
Veurbeelden
1 Seeltersk is ne Wäästgermaniske Sproake, ju fon sowät 2.200 Moanskene boald wäd in Seelterlound in dät Wääste fon Ooldenbuurich (Niedersachsen), sun 50 km uur dät holloundske Scheed bi Näischans.
Oldgrunnegs: Saelterlountsk is eene Westgermanske sprak, deij duer sirkom 2.200 meensken snakt wuert inde Saelterlount inde daet waest vun Oldenborch (Laegsaxen), zo eene 50 km oor daet hollountske scheeden bi Neijschanse.
Liberië
De Reppubliek Liberië is n laand in West-Afrika. t Greanzet an Sierra Leone in t westn, Guinea in t noordn en Ivoorkuste in t oostn. De kustliene van Liberië besteet heuwdzakelik oet Mangrovebos, terwiel t wat dunner bevolkte binnlaand besteet oet bosn dee't geleaidelik oawergoat in dreugere grösvlaktes. t Laand hef 40% van t Hoog-Guinese Reagnwoud. Liberië hef n heet eawenaarsklimaat, met völle reagn tusken mei en oktober, en stoarke harmattanweende gedoernde de rest van t joar. Liberië hef n oppervlak van 111.369 km² en dr wont 3,7 miljoen leu. Dr wordt mear as 30 inheemse sproakn ekuierd, mer t Engels is de offisjele laandssproake en verbeendt de verskeaidene volker.
Selterfrais
Veurbeelden
Oldgrunnegs: Der Jung strookde daet Wicht umme keeuw to unde tuutjede ier up Zeuken
Liberië
Net as Ethiopië is Liberië n Afrikaans laand oonder n Sahara wat nit esticht is tiedns de Europese kolonisasie van Afrika. Vuurjoar 1820 wör de strekke koloniseerd duur vrieje zwartn oet de Verenigde Stoaten; de meestn doarvan warn vroger slaawn ewest. Met hulpe van de Amerikaanse Kolonisasie Sosjeteat, ne private organisasie wat geleuwn at vrogere slaawn gröttere vrieheaid en geliekheaid zoln hebn in Afrika, stichten disse immigraantn van Amerika n niej laand. Afrikaanse gevangenn van slaawnskepe wördn doar ook hen esteurd, in plaatse van det ze wierumme noar t eegne laand van oorsproonk ebracht wördn. In 1847 stichten disse kolonistn Liberië, en baseern de regearing op t model van de VS. Ze neumn öare heuwdstad Monrovia, noar James Monroe, n viefden Presideant van de Verenigde Stoaten en vuuranstoand vuurstaander van de kolonisasie. De kolonistn, dee't de Ameriko-Liberiaann neumd wördn, leaidn de politieke en ekonomiese sektoorn van t laand.
Selterfrais
Veurbeelden
Nijgrunnegs: t Jong fleerde t wicht om kinne tou en tuutjede heur op wangen
Liberië
t Laand gung an t moderniseern an noa 1940, noa at de VS dr in investeern gedoernde de Tweede Wereldoorlog en ekonomiese bevrieding oonder presideant William Tubman. Liberië was ene van de stichters van de Verenigde Nasies en de Organisasie vuur Afrikaanse Eenheid. Nen stoatsgreep in 1980 maakn n eande van de Ameriko-liberiaanse regearing en zorgen vuur t begin van politieke en ekonomiese onzekerheaid. Doarbie kömn nog twee achtereenvolgende börgeroorleuge, woerbie't ongevear 250.000 leu umme kömn en de ekonomie nen fleenkn stoot kreeg. n Vreadesverdrag in 2003 maakn at dr in 2005 wier verkiezingn eheuldn wordn konn. Rechtevoort probeert dr Liberië wier boawnop te komn, met nog 85% van de leu dee't leawt oonder de internasjonale oarmoodsliene.
Selterfrais
Veurbeelden
Noordfrais (Mooringer): Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.
Bernheze
Bernheze is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. Deyls ligt et in de Meierye van 's-Hertogenbosch en deyls in de Peelrandstreake. De gemeynde untstund in 1994, do as de olde gemeyndes Heesch, Nistelrode en Heeswyk-Dinter by mekander güngen vöär de domålige gemeyndelike herverdeyling. Bernheze kreyg by anvang de name van de grötste kern, Heesch, mär dat wör een jår later in 1995 ümmesatted in Bernheze. Der woanet 30.638 lüde up ne uppervlakde van 90,41 km².
Selterfrais
Veurbeelden
Westlaauwers Frais: De jonge streake it famke om it kin en tute har op 'e wangen.
Sint-Gregoriuskarke (Breevoort)
thumb|160px|Veuranzicht thumb|160px|Binnenwark De Sint-Gregoriuskarke is ne ni-jgotiese karke in Breevoort in de previnsie Gelderlaand, woarvan de fundamenten uut 1790 komt. Dit gemeentemonument, is untworpen deur den bekenden bouwmeister Alfred Tepe. Tepe's karken kenmarkt zich deur nen mangs eenvoldigen moar riezegen bouwstiel mit neet völle ornamenten. Noa Pierre Cuypers was hi-j den belangrieksten untwarper van de ni-je gotiek in Nederlaand. Hi-j warken veural in et bisdom Utrecht.
Bernheze
Name
De gemeynde is vernöömd når ne hove med den name "Bernhese". Den wör in 1196 an de Abdye van Berne skünken, den as in de middeleywen noch in et dörpke Bern stünd. De gemeynde is düs deyls når dit dörpke nöömd. 'Bernhese' hevt ne tweyleadige bedüding: 'bern' is nen variant up 'born' en 'hese' is een wold. Bernheze is düs water en bos. In 1857 stichtden de lüde ne nye abdye, nu in Heeswyk.
Sint-Gregoriuskarke (Breevoort)
Reformasie
Noa et beleg van Breevoort en de Reformasie rundumme 1597 mochten den rooms-kattelieke inwonners van Breevoort gene karkdeeensten meer holden en maken doartoo lange tied ebruuk van Duutse kruuskapellen, net oaver de grenze. Umstreaks 1790 wödden doar wier n karkjen esticht en in 1876 wierd de karke van vandage, tooewi-jd an Sint Georgius, in ebruuk enommen.
Bernheze
Kerne
De gemeynde Bernheze hevt 6 kerne.
Sint-Gregoriuskarke (Breevoort)
Lokasie
Noadat de stadswallen in de 19de eeuwe veur n groot deel wödden of-egroaven wödden op ne Kourtine tussen 2 bastionnen de Sint-Gregoriuskarke ebouwd, woardeur dizze karke nog altied n betjen hoger steet as de umrengende stroaten.
Bernheze
Kerne
Antal inwoaners per woankern up 27 juli 2018: Bron: CBS
Selterfrais
Veurbeelden
Oostfrais Leegduuts: De Jung straaktde dat Wicht um't Kinn to un tuutjede hör up de Wangen.
Nedersaksisch woordenboek
right|250px|thumb|De Nedersaksische dialecten in en um Nederlaand 't Nedersaksisch is gien eenheid. Daorumme besteet dit Nedersaksisch woordenboek, waor elkeneen zeen kan hoe woorden in andere dialecten neumd wordt. Daornaost is 't bedoeld veur luu die niet alle pure woorden meer kent. Um dizze reden wordt oetgaon van 't Nederlaanse woord. Veur de ofzunderlijke dialecten bestaot der ook woordenboeken die neven vertaolings van woorden ok taolkundige informaotie bevat.
Selterfrais
Veurbeelden
Nederlaands: De jongen aaide het meisje om de kin en kuste haar op de wangen.
Nedersaksisch woordenboek
Van oldsher is d'r veur veul begrippen woordvariaotie van dörp töt dörp, of maank slim kleine gebieden. D'r bint mangs zölfs veur een enkel begrip verschillende woorden (of variaanten van een woord) binnen éen dörp. As daorumme hieronder veur een bepaold dialectgebied - zeg 't Drèents - mar éen woord of een klein antal woorden steet, is 't waorschienlijk dat de liest niet compleet is.
Sallaands
thumb|300px|t Sallaandse täälgebied t Sallaands is n Nedersaksiese dialektgroep in de regio Sallaand in t westen van de Nederlaandse provinsie Overiessel. In de dörpen Ellendoorn, Nijverdal en Olten die vandäge de dag n nauwe baand mit Twente ebben, praoten ze n Sallaands-Twents overgaanksvariaant. Värder praot ze in Kampen en in de umgeving van Kampen ok Sallaands. De streektaal in de Kop van Overiessel wördt onder t Stellingwarfs erekkend. Mangs wördt et Venos as Sallaands ezeen.
t Sallaands ef veural veule overienkomsten mit t Oost-Veluws en t Drents en in mindere maoten mit t Stellingwarfs, Urkers en West-Veluws. t Sallaands is beheurlik beïnvloed deur t Ollaands, n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört. Daor leg t grote verskil mit t veul be-ollenere Twents. Raolte legt midden in t Sallaandse täälgebied. t Dialekt mit t grootste antal sprekers is t Zwols. t Sallaands ef de ISO 639-3-kode sdz.
Täälgebied
t Sallaands beslet, zo as ezegd, ongeveer t westen van de provinsie Overiessel, mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät Sallaand enuump wört. De greins mit t Twents löp tussen Olten (Sallaands) en Riessen (Twents), tussen Nijverdal en Wierden en tussen d' Am en Vriezenvene (t Vriezenveens is eigenliks n dialekt ampart). In sommige definisies löp t Sallaands deur over Duuts grondgebied (in t Grafschaft Bentheim) tot in Drenthe, bi'j Skoonebeek. De greins mit t Oost-Veluws wört evörmp deur de Iessel, dit is nogal n willekeurige greins. t Stellingwarfse täälgebied in Overiessel kömp overiene mit de gemiente Stienwiekerlaand (ok wel de Kop van Overiessel enuumd); allienig t dialekt van Veno wört as enklave ok wel bi'j t Sallaands erekend. Tenslotte bin de Noord-Overiesselse dörpen Stappest-Roevene, Ni'jlusen, De Vaort, Lutten, Slagaren en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving Drentstälig.
n Aandere indieling is:
Kenmärken
Karakteristiek veur t westelike Sallaands net as veur t Veluws is de uutspräke van de körte a, zo as in t Engelse cat: värve.
In t oosten van Sallaand wört in pläätsen as d' Am, Ellendoorn en Nijverdal n overgaanksdialekt mit Twentse invloeden espreuken. Kenmärken iervan bin n oo daor as t Nederlaands n oe ef (stool/stoel), gien n in t meervold van sommige woorden (huze), en drie woordgeslachten.
Umluud
t Sallaands ef net as alle Saksiese dialekten umluud ondergaon in de woorden mit n Oldgermaanse lange ô; ierbi'j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van oo naor oe. Ierdeur klinkt t Oldgermaanse *grônaz now as gruun (tegenover t Twentse en Veluwse greun). Ok ef t Sallaands umluud in de verkleinwoorden, waordeur t anslöt bi'j t Veluws en Twents en t zich onderscheidt van t Stellingwarfs en Drents. n klein 'boek' wört n bukie(n) enuumd, n kleine 'bak' n bäkkien, n kleine 'hond' n hunnegie(n) of hundjen. De n kan wel of niet nasaliseerd wörden. Et nasaliseren van de n löp wel terugge.
Nedersaksisch woordenboek
Hoe um te gaon mit dit woordenboek
Dit woordenboek geit oet van 't Nederlaandse woord. Aj zeukt bie de A, kriej woorden die in 't Nederlaands mit de A begunt. Logischerwies wordt de woorden op alfabet categoriseerd. Aj 'n nei woord d'r bie plaotsen wilt, muj d'r 'n nei heufdstukkie bie maoken dat de naom heft van 't Nederlaandse woord. Under dit heufdstuk kumpt de vertaolings in de varianten van t Nederlaands Nedersaksisch (en eventueel de grèensdialecten) te staon. 't Heufdstukkie begunt weer mit 't Nederlaandse woord. Hierdeur kan d'r eventueel nog extra informaotie achter zet worden, wat knieftig is bie synoniemen. Daornao zet ie de naomen van de Nedersaksische dialecten der under, mit achter elk dialect de juuste vertaoling. Dat betekent dat 'n artikel d'r zunder vertaolings zo oet te zeen kumpt:
Aa-strang
thumb|Aa-strang bi'j [[Zoerik]] De Aa-strang is een zi'jrivier van de Olde Iessel. De rivier begint in Duutsland tussen de plaatsen Buorken en Coesfeld. In Duutsland heet de rivier de Bocholter Aa en streumt daor langes de plaatsen Buorken, Rhee (Rhede) en Bokelt. Tussen Gendringen en Dinsper kömp de Aa-strang Nederland in en vörmt aover 2 km de natuurleke grenze tussen Nederland en Duutsland. Nao 5 km streumt bi'j Ulft de Aa-strang in de Olde Iessel. De totale lengte van de rivier is 51 km.
Selterfrais
Veurbeelden
Duuts: Der Junge streichelte das Mädchen ums Kinn und küsste sie auf den Wangen.
Engels: The boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks.
Nedersaksisch woordenboek
Hoe um te gaon mit dit woordenboek
Bint d'r meerdere meugelijkheden, dan is 't verstandig um d'r 'n liestie van te maoken deur 'n opsumming van 'n nivo leger te maoken. Dit ku-j doen deur twee steernties te gebruken in plaots van iene. Veur extrao infermaotie ku-j dree steernties gebruken, zoas beveurbeeld n ofwiekend meervold, verkleinwoord of taolkundige infermaotie zoas herkomst of verwantschup mit andere taolen.
Aj de woorden in ien of meer dialecten niet weet, dan kuj die open laoten, zodat luu die 't wel weet dit d'r bie te zetten kunt. Dizze leegte zoj eventueel opvullen kunnen deur drei stippelties (...) achter 't dialect te zetten. Dit systeem is vergeliekbaor mit 't koppie "Nedersaksisch" (en variaoties), bieveurbeeld op de pagina boerderieje. Op dizze menier kunt ook verschillen op laoger angeven worden. Achter 't woord zol eventueel nog extra informaotie zet worden kunnen, zo as 't dialect of de plaots van 't dialect of 'n taolkundig weetje (ofkumst, relaotie mit 'n andere taol, 'n bepaold gebruuk van 't woord, enz.).
't Is handig um 'n woord an te maoken aj d'r net 'n artikel over schreven hebt. As d'r al n artikel besteet over 'n woord, dan is 't handig um daor n verwiezing hen te maoken. Op dizze menier weet andere Wikipedia-gebrukers ok dat d'r over 'n bepaold woord al 'n artikel besteet, eventueel in 'n ander dialect. Um dit te verdudelijken kuj 't woord waor as 't artikel over geit dikdrokt maoken. 't Is echter niet de bedoeling dat d'r woorden bie zet worden die in alle dialecten 't zölfde bint as in 't Nederlaands.
Woorden
Deur de grote hoeveelheid woorden, bint de woorden per letter underverdield in verschillende artikels. Klik op de letter veur 't artikel dat d'r bie heurt.
A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z
Sallaands
Klankleer
t Sallaands kent de körte klinkers a, ä, e, i, ie, o, ó, ö, oe, u en uu. Ie, oe en uu kunnen ok lange wezen (zie ieronder). De ä klinkt ongeveer as de a in t Engelse woord cat.
Lange klinkers bin de: aa, ae (ok eskreven as: ää), ao/oa, äö/öa, ee, eu, îe, oo, ûu.
Diftongen bint o.a. au en ei. Ui kan optreden in Nederlaandse leenwoorden.
Wat de medeklinkers anget valt de syllabedragende nasaal op: van de uutgaank -en wört allienig de n uut-espreuken. Zo is t ietn/eetn, loopm, wärkng. Dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven. De h wört in t westen van t täälgebied (in en rond Zwolle en Kampen) niet uutespreuken (dit is ok nog zo in t Urkers). De r wört in de pläätsen Kampen, Zwolle en Deventer "brouwend" uutespreuken, mär daorbuten altied erold.
Prosessen in de klankleer
Zo as boven op-emärkt, ef t Sallaands invloed ondervunnen van t Ollaands. De oe in n woord as hoes veraanderde ier väke in uu, mär dät is lange niet in alle woorden t geval. Zo kennen zwat alle Sallaandse dialekten huus en uut naost moes. Dit is ok t geval in t Oost-Veluws en in sommige Drentse dialekten (en kump ok buten t Nedersaksiese täälgebied veur, bi'jveurbeeld in t Venray).
Waor et Tweants een oo hef in woorden as goed, moeder en doen, hef et Sallaands hier een oe, met as uutzundering Deaventer. In Olst en Wieje is hier ook een oo te heuren, maar niet in de directe umgeaving buten de twie dörpen. Disse veraandering lik zo in de 19e en 20e eeuw plaats evunnen te hebben, , maar meugelik ook eerder. Et Standaardnederlaands kan meugelik invloed op disse veraandering ehad hebben. Daornaost hef et Sallaands meestal een ie (/i/ of /i:/) in woorden as brief, zien, niet en biest. Niet elke plaatse in Sallaand hef dit. Et Deaventers hef beveurbeeld in alle veer de woorden een ee, Raolte hef nog breef en in Wieje hebt ze het oaver een beest maar kan zowal breef/brief as zeen/zien gebruukt wörden. Meugelik hef et Standaardnederlaands net as bi'j de veraandering nao oe invloed op de veraandering ehad. In Gällemuden kump de ie in nog meer woorden veur zo as in meest, gemeente en alleene.
De of-ekörte e, die in t Nederlaands tot e ewörren is, kan in t Sallaands op drie manieren uutespreuken wörren. Rond Kampen en in pläätsen mit lichtkaans Drentse dialektinvloed zie'j daor n ee veur (eten), rond Zwolle en Deaventer n ae/è (èten) en in de rest van Sallaand n körte e (etten). De klusters old en olt bleven in t Sallaands be-ollen: old en gold.
Grammatika
De grammatica van t Sallaands ef veul typies Nedersaksiese kenmärken. In t grootste diel van Sallaand kennen ze t ieneidsmeervold op -t veur wärkwoorden in de tegenswoordige tied: wiej loopt, ieluu loopt, zee loopt. Allienig in en rond Kampen eerst t (Old-)Ollaandse ieneidsmeervold op -en: wiej, ieluu, zie lopen zo ok in Gällemuden. Verkleinwoorden wörren evörmp mit achtervoegsels as -ien, -gien, -pien en -tien en mit umluud in t grondwoord. Meervollen wörren miestal evörmp mit -en en -s, net zo as in t Nederlaands. Allienig in t oosten komen meervolden op -e veur (huus - huze), zo as ok umluud in de meervoldsvörm (bak - bäkke). n aandere eigeneid van de dialekten van oostelik Sallaand is t be-old van de drie geslachten. De mieste Sallaandse dialekten kennen, zo as t Ollaands, allienig geslachtelike en onziedige woorden.
Streektaalverlies en -kultivering
Exakte siefers over oevule Sallaanders nog dialekt praoten bin niet bekend. t Stet wel vaste dat t dialekt achteruut get, mär an de aandere kaante kriegen ok jongeren t nog wel mee. De stadsdialekten, t Zwols veurop, verdwienen t snelste. Der bin vri'j vule pläätselike zangers en bänds, en ok dialektdichters, mär die bin niet wied buten de greinzen bekend. De wat bekendere dichteres Johanna van Buren uut Ellendoorn praotte n overgaanksdialekt tussen Sallaands en Twents, mär de spelling van eur gedichten wördden vertwentst umdat ze in n Twentse kraante verskenen. n Sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo Höllenboer, mär disse hit (Busje komt zo - t Bussien kömp zo) was Nederlaandstälig. In Zwolle, krek de pläätse waor t Sallaands t snelst verdwient, is der n vrie aktieve dialektverienige, die onder aandere kursussen Zwols an de volksuniversiteit gef. De Historiekamer Hardenbarg hef ok n iel aktieve dialektgroep.
Nedersticht
't Nedersticht was 't diel van 't Sticht Utrecht det veur een groot diel overienkwaamp mit wat as vandage de pervincie Utrecht is.
't Wiedere diel hietten 't Oaversticht.
Gemakseten
thumb|Hamburger Gemakseten, gauw-klaor-eten of vullisvoer is n verzamelnaam veur eten dat gauw klaor te maken en op te dienen is. t Is meestentieds niet naor duur. t Wörden veural verkocht bie restaurants en kraampjes die der eigen daor spesiaal op ericht hebben, zo as bieveurbeeld patatzaken. A'j t over vullisvoer hebben dat geet t veural um eten mit n minne voedingsweerde, terwiel dat bie gemakseten en gauw-klaor-eten niet zo hoeft te ween.
De gemaksetensindustrie is n arg grote, winstgevende industrie, die greuit deurdat meensen steeds minder tied nemen um zelf te koken.
Veurbeelden
In Europese laanden en Amerika he'j as gemakseten veural friet, kroketten, frikandellen, eierballen, bamischieven, nasischieven, hamburgers, pizza's en brukjes mit gyros, döner kebab, shoarma of falafel en in Engelaand vis mit patat en eek.
In Aziatiese laanden he'j van oorsprong aandere gemaksgerechten. Zo bin der in Japan veule kraampjes waor ze sushi verkopen. Oek noedels, rieste en vleisgerechten uut onder aandere de Chinese keuken gelden in Azië as gemakseten.
In t Midden-Oosten is veural kebab populaer as gemakseten.
Diaspora
Diaspora is n naamn vuur n verskiensel dèt inheult dèt n volk oawer n groot gebeed verspreaid wörd. t Woord keump van t oold-Grieks en beteeknt ongeveer "verstreuiing en verspreaiding van zoad". Zukke verspreaidege gebuurt vake duurdèt een volk neet mear in t eegne laand kan wean, duur oonderdrukking, oorleuge, oarmood of honger, en doarumme öar eegne laand oontvluchet.
Bekeande vuurbeelde hiervan beent de Jödn, Iern, Jamaikaann en Palestienen.
Iezerlo
thumb|et Dorpshuus van Iezerlo
Iezerlo of den Nestiezern (Nederlands: IJzerlo) is een buurtschap in de gemeente Aalten in de previnsie Gelderland in Nederland. Iezerlo hef ne eigen Chisteleke basisschole "'t Warmelinck" en een riek verenigingslaeven. Centrum van et buurtschap is et Dorpshuus, waor ok de bibliotheek is evestigd.
Moespot
thumb|right|De buurtschop Moespot Moespot is een buurtschop in de gemiente Steenwiekerlaand in de Nederlaandse perveensie Overiessel. Moespot lig net ten noordoosten van de stad Veno. In 2008 woonden d'r in Moespot en in de naoberbuurtschop de Leeuwte 340 meensen.
501
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 501
Oljoar
300px|thumb|Oljoar in Sydney [[2005]] Oljoar vaalt op 31 dezìmber en markeert de ôfsluten van t gregorioanse klìnderjoar en t begun van t nije joar, dit wordt vaaierd mit nijjoarsdag.
Oljoar wordt in de westerse kultuur van de 21. aiw vaaierd.
Schotten nuimen oljoar Hogmanay, in sommege laanden wordt t anduud mit de noam silvester, veurbeelden hiervan binnen Duutslaand, Israel, Frankriek, Pooln en in mindere moate in Nederlaand en Belgie, vernuimd noar Paus Silvester I.
Oljoars gebruken
Inmiddels is t ôftellen tot t nije joar en de oljoarskabaretveurstellen op de Nederlaandse tillevisie en vaste traditsie worden. n Aandere olde traditsie is t karbietschieten, dat voak nog in t noorden en t oosten van t laand doan wordt. Mar te leste joaren trekt dit gebruuk steeds verder noar 't zuden en ok het westen an.
In Oost-Nederlaand hebt zie ok op verskillende plaatsen et gebruuk umme op oalejoarsoavend te goan 'sleppen'. Sleppen is dat jonkluu disse nacht dinge uut de tunen van de noabers jat, um dat dan doarnoa argens aans neer te zetten. In Wierden, beveurbeeld, wörden der vanalles uut de tunen en de skuren ehaald en op 't marktplein neer ezet. Dit gebruuk zol kommen van oale Germaanse mannenbonden, die disse nacht as zwart eschilderd -en zo zichzölf te verienen met dode veurolder- de stees langes gungen en doar eer 'steelrecht' uut te oefenen.
Annales regni Francorum
De Annales regni Francorum bunt annalen van de Frankiese könningen oaver de tied van 741 tot 829. Zi-j beheurt, met de Annales Laureshamenses, de Annales Bertiniani en de Annales Fuldenses tot de belangriekste bronnen veur de poletieke en kriegsgeskiednis van de Karolingiese tied.
De Annales bunt samen-esteld deur minstens 3 skrievers, woarunder meugelek Einhard. Den eersten skriever beskref (weerummekiekend) de tied tot an et anleggen van de Annales (rundumme 788-793); noadeen wödden zi-j meer van et joar beskrievend. Der waren skrievers wisselingen in 795, 808 en meugelek ok in 820.
Veurtzettingen van de Annales bunt de Annales Fuldenses veur et Oostfrankiese riek tot 902 en de Annales Bertiniani veur et Westfrankiese riek tot 882.
De Annales bunt gene geskiedskrievingen zoas teggenswoordeg gebrukelek; de gebeurtenissen wodden beskraeven vanuut et staandpunt van de Frankiese könningen, met as bi-jkommend nut et rechtvoardigen van bepoalde politieke en kriegsdoaden.
Umdat der nen armoo an skrifteleke bronnen uut dee tied besteet, bunt de Annales toch van groot histories belang.
Diekerhook
Dr zeent in Neerlaand twee plaatsen dee't Diekerhook heett:
Windmölle
Ne windmölle is ne mölle dee den beweagingskracht van de loch (wind) umzet in dreajenden krach van de wieken, dee dan nuttig kan wödden ebruukt, bi-jveurbeeld veur et opwekken van elektriciteit, et malen van groan, et verplaatsen van water of aandere taken.
Irminsul
thumb|250px|[[Karel de Grote dee de Irminsul kapot maakt, Heinrich Leutemann (1824-1904)]] De Irminsul waren vrogger belangryke heiligdommen van de olde sassen up de achtse eywe, med een groute symboliske waerde. De sassen waren een germaansk volk dat up et noorden van et hüdige Düütskland en et ousten van et hüdige Neaderland leavden, van ongeveyr den Yssel töt de Elve.
Windmölle
Heufdsoorten
Bi-j windmöllens kuj 2 heufdsoorten onderscheiden:
Irminsul
Et waren slim höyge pöäle, sulen of mangs ouk wel eyns ofebeyled as heyle dikke boumen. Der wörd vergelyking emaakt med de boum Yggdrasil üüt de noordske mytology, den wearldboum. Denne hevt syn wörtels üütsteaken in de underwearld en syn takken holdet et dak van de wearld oaverende. De name van Irminsûl, wat oldsassisk is, müt vertaald wörden as ´al-suul´ so as et latynske universalis columna , ümdat hee 'as et wåre alles understütten'. Et oldgermaansk hevt et woord ermanuz, wat 'grouts, verheaven, wyds' beteykend, dårümme wörd esegt dat Ermensuul al-suul beteykend. So as et oldengelsk et wöördty eormengrund hevt en et noorsk Jörmungrund, wat beiden een dichterlike name is vöär de aerde. Mar der is ouk wel wear een verband elegged med de (uns neet heylemåle bekenden) germaanske god, Hirmin of Irmin.
Windmölle
Tradisionele windmölle
Wi-j künt de volgende soorten onderscheiden, ongeveer in riege van untwekkeling in de löppe van de eeuwn:
Irminsul
Wat de plaatse angeyt wår as he stån solden künnen hebben wörd vake Eresbörg enömed, mar et Teutobörger Wold wörd ouk wel eyns anehaald.
Windmölle
Tradisionele windmölle
Mölle in et algemeen kunt ok wödden underscheiden noar et wark dat ze doot of et produkt:
Irminsul
Karel n Groten lööt hüm neyr halen en ofbrekken up et jår 772 tydens syn oorlogn teagen de sassen. Op disse wyse wold hee de sassen låten seen dat synen (christliken) god vöäle starker was as ear (germaanske) goden, med de hoape dat de sassen bedretten solden wörden, mar de sassen hebt nådeen noch so 30 jår in upstand ewessed teagen Karel den Groten en sien nye religy. As wrake hebt de sassen de eyrste karke van Deaventer in etsülvde jår plat ebrand. Ouk wörd esegd dat se een karke in Swolle plat ebrand hebbet, wat nu de Grote of Sunte-Michaëlskarke is.
Windmölle
Tradisionele windmölle
In de Golden Eeuwe was de Zaanstreake n unmundeg industrieel möllegebeed. Doezenden windmölle zaagden et holt uut Skandinavië veur den skeepsbouw, en veur de papierindustrie dee vanof 1650 opbleujden - tot 1795 bleaven de papiermöllens dreajen. Dee möllens maalden den polders dreuge, zie maalden schoon water veur produktiedoolenden van grote deepte umhoge, zie maalden et groan uut de Oostzeelaanden. Zie maalden zönnebloompitten en zie maalden et lienzoad tot ollie veur den toon al unmundige grote varfindustrie (ollievarf).
Veulwiekegen "Amerikaanse" windmölle
thumb|300px|Dizze “Amerikaanse windmölle” in Freeslaand steet uut de wind edreajd deur middel van den windvoan. Op wat plaatsen in Nederlaand stoat nog veulwiekege möllens dee hier te laande wal an-eduud wödt mit de benaming Amerikaanse windmölle. Dit soort is midden 19de eeuwe in de Veraenegde Stoaten untwekkeld um water op te pumpen uut de boadem, en teggen et ende van dee eeuwe in Nederlaand in-evoerd veur polderbemoaling. Nen windvoan zörgt doarveur dat den mölle altied op de wind steet. De mölle warkt al bi-j ne laege windsnelheid, moar blek minder good bestaand teggen storm.
Irminsul
Kykt ouk by:
Windmölle
Dreajrichting
De tradisionele windmölle dreajen mit de wieken teggen de wiezers van de klökke in as i'j veur de mölle stoat mit et gezichte noar de wieken. Proofundervindelek hebt zie vrögger untdekt dat op dizze wieze de mölle et beste dreajen. Nen verkloaring hierveur is dat bi-j ne rumende wind de mölle dan langer good blif deurdreajen. Oorzaken van een rumende wind bunt dat de Leagedrökgebeeden op et noordelek halfrond mangsmoal van west noar oost trekt. Noa passering van et warmtefront ruumt den wind dan. Doarnoast völt den wind op et Noordelek halfrond bi-j windvloagen magsmoal rumend in. Weliswoar krump den wind bi-j noadering van n warmtefront, moar mangsmoal geet dit samen mit weineg wind.
Andere, minder geleufweerdege verkloaringen wodt ok egeaven, zoas dat de meeste möllenoars rechtshandeg bunt. Deur dizzen dreajrichting könt zie bi-j et opzeilen de lussen van et zeil mit den rechterhand um de kikkers op de roe leggen. Ne andere verkloaring geet doar vanuut dat de möllens bunt untstoan uut de handmölle dee deur rechtshandege leu bedeend wödden. Hierbi-j dreajden den boavensten steen teggen de wiezers van de klökke in en bi-j de eerste windmölle mit 1 koppel moalsteen', de stoandermölle, dri-jt dizzen ok teggen de wiezers van de klökke in as de wieken dat ok doot. Dee handmölle wödden echter op-evolgd deur wateran-edreaven möllens mit zowal links- as rechtsdreajende möllestenen.
Bi-j de windturbine dreajt op et Noordelek halfrond de rotor(blaede) teggen de wiezers van de klökke in, umdat dit nen hogere warking hef.
Windmölle in Nederlaand
Völle möllens bi-j mekare bunt der under meer in:
Wettensweerdegheden
De hoogste 'windmölle' in Nederlaand is Den Nolet, dee 42 m hoge is en in Schiedam steet, moar eigenlek ne op ne windmölle liekende windturbine is. De neet meer bestoande mölle "Den Aorend" in Rotterdam was de hoogste klasseeke mölle, 41 m hoge mit nen gevlöch van 27,5 m.
De oldst bekende en onbetwistboare windmöllenvermeldingen in Nederland dateert van rond 1180. Waarschienlek waren dit stoandedmölles.
Diekerhook (Hof van Tweante)
Diekerhook is n boerskop in de gemeente Hof van Tweante in de Neerlaandse proveensie Oaveriessel. De Boerskop lig in t westn teegn de gemeente Riesn-Hooltn an. Op t oostn lig Maarkel, op t zuudn lig de boerskop Stokkum. An de westerkaante löp de skipbekke, wat ne natuurlike greanze met de boerskop Maarkelsebrook is.
Töt an de gemeentelike herverdelige van 2001 heurdn Diekerhook aait an de doomoalige gemeente Maarkel.
Zwols
thumb|right|180px|De Paeperbusse in Zwolle 't Zwols is 't stadsdialekt van de Aoveriesselse eufdstad Zwolle. 't Be-eurt töt de Sallandse dialektgroep, die weer deel uutmaakt van t Nedersaksies.
Kenmärken
Kenmärkend veur 't Zwols is 't votlaoten van de h (wat ok in de umliggende gebieden veurkump, töt in 't Urkers) en de bri'jende (Franse) uutspraoke van de r, [ʀ] (typies veur stadsdialekten, kump värder onder andere veur in 't Kampers, Stienwieks, Dèventers en Zutfens, maar ook in Iesselmuden ). Zwollenaeren wörren/wieren in de umliggende dörpen dan ok bri'jbekken enuumd. een riempien dät ze onder de rook van Zwolle wè gebruken, giet: Bri'j, brood en proemen, kunt de Zwolsen niet noemen. De ao veur een /r/ (/ɔː/) is wöörskijnlik ierdeur veranderd in een öö (/œː/). De /r/ nao woorden as pöörs, wöör en ärm klinkt ongeveer as een [ʁ]. In Stienwiek en Iesselmuden is et gewoon een ao ebleaven veur een /r/.
Et Zwols hef völle klanken die uut erekt bint. Zo wördt er völ gebruuk gemaakt van de ae wöör niet al 't Sallands dit hef. Volgens Johan Winkler praoten Zwollenaeren 'sleepende en een weinig temerig te spreken. De lange klinkers en de tweeklanken worden door hen zoo lang mogelijk uitgerekt en aangehouden.' Andere kenmärken bint et völle gebruuk van de ä (/æ/ en 't gebruuk van sk. De sk klank veur sch kump niet veur op 't platteland, maar wè weer in bi'jveurbeeld Zutphen. Zwolle lig op de liende van ienheidsmeervold. Zwolle hef hier alle westelike kenmärken be-alve in et wärkwoord wean. In Zwolle is 't wi'j bint en niet wi'j binnen.
Naodät de Amerikaanse taalkundige William Shetter deur de Nederlandse taalkundige G.G. Kloeke met-enömmen wier naor Zwolle, skrif e 't ärtikel "Phonemics of the Zwolle Dialect: Synchronic and Diachronic", dät in 1958 verskeen in Language, 't miest gezag-ebbende tiedskrift op 't gebied van de taalwetenskoppen.
Een eigenöördigeid van 't Zwols is dät de Iesselakademie 't gebruuk van de ää en ä veurskrif, määr dät 't op de mieste plekken veurkump as ae, ok in t Zwolse woordeboek, dus dan wört 't maer.
Verspreiding
Volgens de Taaltelling Nedersaksisch van 't Nedersaksisch Instituut (2003) zegt 61% van de ondervraogde mensen in Zwolle, Dèventer en Kampen heur eigen stadsdialect te kunnen praoten.
Ze praoten veural Zwols in de oldere wieken van Zwolle zo as Assendörp, de Pierik, Kamperpoorte en de Zee-eldenbuurte in de Wipstrik. Kamperpoorte ef zien eigen sosiolekt; 't is ärg informeel en ston ok onder grote invloed van 't Bargoens. Een veurbeeld: Ze ef n bos olt veur de deure (ze ef grote börsten). Zuksoort uutdrukkingen kommen natuurlijk op andere plekken ok veur, maer wörren meestentieds as typerend ezien veur dit soort sosiolekten, wöör ze vaeker gebruukt wörren.
De Zwolstalige stukkiesbundel Mien Ome Jan... deur Minke Kraijer (Uitgeverij Evenboer, 2007) stelden dät allennig lu van baoven de vieftig nog Zwols praoten.
Zwols as kultuurtaal
thumb|right|180px|Op zien Zwols: woordenboek van de Zwolse taal (2009)
Skrieveri'je en spelling
't Zwolse stadsdialekt is veural een sprèèktaal, al bint ter wel publikasies in 't Zwols. In 1908 verskeen van de and van 'Een Oud-Muzijkmeester' in de Driemaandelijkse Bladen 'Un prêutien over Zwolle van veur vieftug joar'. Döörop reageerden, ok in 't Zwols, prof. G. Kalff (1909) en volgden stukken van anderen aover 't Zwolle van vrogger. De Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant namp verskeiden ärtikels uut de Driemaandelijkse Bladen aover, wat ok in die krante weer veur reaksies zörgden.
Minke Kraijer van de Dialektkringe Zwolle skreef alle wèken een kolumn in 't Zwols in uus-an-uus-kräntien De Peperbus (De Pèperbusse). Ze skreef Zwolse praot (2002) en Mien Ome Jan... (2007), erinneringen an aer ome, in 't Zwols en Nederlands. Van Loes van 't Haar-de Vries verskeen in 2007 de reseptenbundel In de Zwolse pot. Veur de strèèktaal van West-Aoveriessel, wööronder 't Zwols, ef 't strèèkkenniscentrum de Iesselakademie (IJsselacademie) spellingsrichtlienden ontwörpen. Ok Wikipedie ef een eigen spelling (veur alle Nedersaksiese dialekten) ontwörpen, die is ok gebruukt in dit ärtikel.
Websteade
En websteade is en versameling van websyden mid teksten, afbealdingen of videos dee up eyne of meyrdere webservers behüsed wördt, en beskikbår is up et internet.
De websyden van en websteade binnen meystentyds eskreaven in HTML, dårnåst wördt der ouk vake gebrüükemaked van CSS en skriptspråken as JavaScript. En websteade wördt altyd bekeaken vanüüt en webkyker, dit is en programma of topassinge wår websteaden vanaf te bekyken binnen.
Gewoanlik begint en websteade mid en startsyde van wår üüt der döäreklikked kan wörden. Up de startsyde steyt meystentyds samenevatted wat der up de websteade te vinden is.
De meyste websteaden hebben en eigen domainname. Wikipedia hevt byvöärbeald ‘wikipedia.org’ as domainname, mid dårvöär en subdomain, sou hevt de neadersassiske Wikipedia nds-nl as subdomain.
Zwols
Verdere aktiviteiten
De Iesselakademie örganiseert 't Groot Zwols Taaldictee en de cursus Zwolse taal en cultuur. Disse cursus, now därtien keer egöven, ad de eerste jören öördig wat belangstelling, maer kon in 2007 niet deurgaon umdät der te weinig kursisten waeren. Later is de cursus nog wè weer een antal jören egeaven umme in 2013 veur de leste maol egeaven te wörren. Der is värder een Dialektkringe Zwolle; veural oldere mensen bezuken döör de bi'jienkomsten van.
Een paer veurbeelden
Ieronder staon een paer Zwolse gezegden en uutdrukkingen in de bargoense sfeer met döörachter de Nederlandse vertaling.
Voerendaal
thumb|Topografiske gemeyndekårte van Voerendaal, december 2017 thumb|Reliefbeald van de gemeynde Voerendaal Voerendaal is ne gemeynde in et süüden van de neaderlandske provinsy Limbörg. Voerendaal maakt deyl uut van et bestüürlyke såmenwarkingsverband Parkstad Limburg. De gemeynde telt inwoners (, bron: CBS) en hevt ne uppervlakde van 31,42 km² (wårvan 0,10 km² water).
De Jouwer
thumb|Jouster Toren, de toren van een [[Nederlaanse Hervormde Karke]] De Jouwer (Nederlaans: Joure, Fries: De Jouwer) is een plak in de perveensie Frieslaand en is et heufdplak van de gemiente De Friese Meren. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
De naeme van De Jouwer is veerder onlosmaekelik verbunnen mit die van Douwe Egberts. In 1753 begon Egbert Douwes an de Midstraote in De Jouwer een zaeke in keloniaole haandelsweren, die tegensworig uutgruuid is tot een bedrief die wereldwied zien spul verkoopt.
Vlak in et zuden van et plak leit Knooppunt De Jouwer: een grote rotonde waor de snelwegen A6 en A7 saemenkommen.
Tot de gemientelike herindieling in 1984 maekte De Jouwer diel uut van de veurmaolige gemiente Haskerlaand, waorvan De Jouwer ok et heufdplak was.
Kareelsk
Kareelsk of Karelisk (eygenspråklik karjalan kieli) is en finno-ugriske språke, dee in Rusland un Finland sproaken wardt.
Regenwold
thumb|300px|Tropisch regenwold op [[Ko Yao-archipel|Ko Yao Noi-eilaand, Thailaand]] Een regenwold is een bebost ekosysteem mit esleuten boomlaoge waorin et hiele jaor deur vule regen vaalt. As minumumneerslag wodt 1700 tot 2500 millimeter in et jaor aneholden, mit een bepaold minimum per maond. As de regen ongeliek over et jaor verdield is, kan der spraoke wezen van een moessonbos. Naor een bepaold soort regenwold dat teugen barghellings opgruit en vaeke in nevel ehuld is, wodt verwezen as nevelwold. Ofhaankelik van de klimaatzone, wodt der onderscheid emeuken tussen tropisch regenwold en gemaotigd regenwold.
Naor regenwolden wodt ok wel verwezen mit de termen oerwold, jungle en rimboe.
502
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 502