cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Augustin Wibbelt
Schoeling en wark
In 1883 begunde Wibbelt een studie filologie in Munster. Daor gunk e bij de kathelieke studentenveriening Unitas Frisia. In de loop van zien studie begund'e de roeping te vulen umme priester te wörden. Zien va stund hum det toe, onder veurweerde det Augustin eerst een jaor in dienst zol gaon. In 1884 kwaamp hij daorumme in dienst in Freiburg im Breisgau, daor as de Alemannischen Gedichte van Johann Peter Hebels hum dertoe anzetten um Platduutse gedichten te schrieven.
In 1888 wördden Wibbelt priester. Van det jaor töt 1890 was e kapelaan in Meurs, in 't Roergebied. Van 1890 töt 1896 was e vicaris in Munster; daornao was e priester an de Nederrien. Van 1906 töt 1935 leidde hij de kleine karkgemiente Mehr bij Kleve. Vervolgens gunk e weerumme naor de olderlijke boerderije in Vüerremm en woonde daor töt zien dood. Hij lig in een kapellegien op zien laand, de Augustin-Wibbelt-Kapelle.
Schrieverije
Vanof 1891 publiceerde Wibbelt wark in 't Platduuts. Veur 't wekelijks uutkomende Ludgerus-Blatt schreef hij töt 1896, naost talrieke Standaardduutse stokken over levensbeschouwelijke thema's, 132 komische tweespraoken en vertellegies in 't Munsterlaands. Daorbij kwaamp e mit personages as Drüke-Möhne en Vader Klüngelkamp.
In Tübingen promoveerde hij in de wiesbegeerte mit 't proefschrift Joseph von Görres als Literarhistoriker, aover de kathelieke netuurfilosoof. In 1946, een jaor veur zien dood, kreeg e veur zien dichterije de Annette von Droste-Preis van de pervincie Westfalen.
De dichtbundel Mäten-Gaitlink geldt as zien belangriekste wark. Nog in de 21ste ieuw leert schoelkiender, die wieder gien Platduuts praot, zien gedicht Dat Pöggsken (kiekt hieronder) uut 't heufd. In Wibbelt zien thuusdörp stiet 't hiernaor verwiezende Pöggsken-staandbield. Veural in 't Munsterlaand bint veule straoten naor hum vernuumd, asok 't Augustin-Wibbelt-Gymnasium in Warnduorp en de Augustin-Wibbelt-schoelen in Schulen in Vüerremm, Wadersloh en Rauksel. In Vüerremm is der een Augustin-Wibbelt-fietsroute.
Wibbelts romans, zien veule tiedschriftartikels en zien Standaardduutse wark bereikten in de eerste helfte van de 20e ieuw een groot publiek. Hij hef een bron van inspiratie ewest veur aordig wat Platduutse schrievers, zoals Werner Heukamp en Rainer Schepper. In Nederlaand was de Twèentse schriever Gerard Vloedbeld drok op 't wark van Wibbelt. Hij maakte een hiele riege aoverzettings in 't Twèents, zoas Het veerde gebod, In oorlogstied (twee dielen), Wildrops Hof en De Naolaotenschop (1925, herdrokt in 1992).
Veurbield
Hier volgt 't bekendste gedicht van Augustin Wibbelt, Dat Pöggsken ('t Kikkertien), mit daoronder een Drèentse aoverzetting:
Dat Pöggsken
't Kikkertien
Avalon (roman)
Avalon is 'n roman, eschreven deur de Amerikaanse schriefster Anya Seton. 't Wed publiceerd in 1965.
't Is 'n fictief verhaal en giet over 't lèven van Sint Rumon en Merewyn, met 'n brede historische achtergrond van de Angelsaksische Engelaand en de invasies van de Vikingen in Engelaand en hun kolonisatie naor Ieslaand, Gruunlaand en Noord-Amerika. 't Boek rich zich op Rumon en Merewyn: hun reis en intreden in 't Engelse hof; Merewyns ontvoering deur Vikingen, en de zuuktochte van Rumon töt de eende van de eerde, umme Merewyn weer te kriegen. En uuteendelijk de hereniging van beiden in Engelaand.
't Mieste wat d'r in dit boek ik beschreven bint historische feiten, allene Rumon hef in warkelijkheid 'n antal eeuwen daorveur eleefd (en ok heilig verklaort) en Merewyn hef nooit bestaone.
Saomenvatting
't Verhaal begunt in 't jaor 972, toen Romieux de Provence, 'n jonge edelman die ofstammen van de legendaorische Karel de Grote en koning Alfred, zien geboortelaand, Fraankriek, verleut. Umme in Engelaand bi'j zien oome, koning Edgar, 'n spannend leven te gaon lieden. Mar, nao 'n schipbreuk an de kuste bi'j Cornwall mut e met 'n peerd allene varder. Onderweg ontmuut e Merewyn, 'n tienermaachie, die beweert 'n ofstammeling te wezen van de legendaorische koning Arthur. Saomen gaot zi'j naor Merewyns huus, umdat Rumon ok toevallig die kaante op mut en dus mar met heur met reist. Mar daor an ekom zit e op-ezaodelt met de starvende moe van Merewyn, terwöl e metiene varder wol gaon naor zien oome, koning Edgar. Merewyn's moe vertellen veur det zi'j starven an Romun dat Merewyn gien ofstammeling is van koning Arthur, mar det d'r 15 jaor terugge een Viking-plundering waar ewest, en det zi'j heur man hadden vermoord (dizze is wel ofstammeling van Arthur) en det iene van de Vikingen heur had verkracht: Daor is Merewyn uut ekom. Rumon mussen beleuven det geheim te hoolden, en det Merwyn 't nie moggen wetten. Hi'j mus heur ok naor heur vermiende taante brengen, Merwinna, abdis van Romsey Abbey.
Naor heur dood mus Rumon Merewyn met nem, en saomen göng zi'j op reis van Cornwall naor Engelaand. Daor an ekom kump zi'j bi'j 't kasteel van Rumons oome, en daor kump zi'j de (later heilig verklaorde) aartsbischop van Canterbury, Dunstan, tegen. Hi'j wol hun nie zomar deurlaoten töt de koning, mar naor 'n antal tessies is e d'r van overtuugd det Rumon echt 't neefie is van de koning. Dunstan stelt hun twie veur an de koning en zien prachtige vrouwe Alfrida, die bekend stund um heur schoonheid. Rumon wöd bi'j Edgar an esteld in 't hof en Merewyn wöd iene van de hofdames van Alfrida. Zi'j twieje zult kört daornao ok getuuge wezen van de offsjele kroning van Edgar, te Bath in 't jaor 973. Later betrapt de aartsbischop, Dunstan, Rumon met 'n affaire met de prachtige Alfrida, en dus mut Rumon vört uut 't hof veur det 't nog varder bleuit, hi'j giet zich vestigen op de Glastonburry Abbey. Ondertussen hef Merewyn heur taante ok al ontmuut tiedens de kroning, mar zi'j magt nie bi'j heur taante intrekken, want zi'j is 't lievelingechie ewödden van Alfrida.
'n Jaor of wat later, giet Rumon weer varder met de geheime verhoolding met de prachtige koningin Alfrida, wulk allene wonen in Corfe Castle, want de legendaorische koning Edgar is ondertussen uut de tied kom deur 'n ziekte. Bi'j zien starven had e wilt det zien zeune, van zien aandre vrouwe, zien opvolger zol wödden. De-s dus ok gebeurt, mar daor waren Alfrida en enkele aandre luu nie met iens, dus hadden zi'j 'n liste bedacht en vermoorden in 978 de toenmaolige jonge koning Edward. Now kon Alfrida's zeune op de troon kommen te zitten, Aethelred. Rumon hef de hele moordparti'je ezeen, en hef 't besef ekregen det e al te tied deur Alfrida in de maoling enummen is. Hi'j beslöt heur te dumpen en weer terugge te keren naor Glastonburry Abbey, waor e'n rilligieus leven zol leiden. Ondertussen is ok Merewyn allange gaon wonen bi'j heur taante op Romsey Abbey, waor heur taante en heur beste vriendinne Elfled heur an wilt speuren umme 'n rilligieus leven te lieden. Mar nog aaltieden, sinds de eerste ontmuuting, hef Merewyn vulle geveulens veur Rumon, altieden had, altieden bleven.
Niejenhoes
thumb|right|200px|Woapen van Niejenhoes
Niejenhoes (Duuts: Neuenhaus, Platduuts: Neenhuus) is ne gemeente in de Groafskop Beantem van de Duutse deelstoat Neersassen. Doarnöast zit doar de road van de gelieknamige Samtgemeinde. Niejenhoes hef 9.489 inwonners. In de gemeente Niejenhoes streumt de Oaweriesselse Vechte.
Sesamstraat
In 1969 begon in de Verienigde Staoten Sesame Street: een edukatief pergramme dat kleinjongen in aachterstaanswieken speulenderwies van heur leeraachterstaand wollen ofhelpen. In 1976 wodde de eerste reguliere Nederlaans-Vlaamse versie van Sesame Street uutzunnen, naodat een peer jaor eerder een proefuutzending maekt was deur de VARA. Sesamstraat was jaorenlange een saemenwarkingsperjekt van de NOS en de BRT, omdat et maeken van et pergramme veur allienig de NOS of de BRT te duur was, mede deur de rechten die ofdreugen wodden mossen an Children's Television Workshop in Ni'j-York. Van de Vlaamse akteurs uut de beginjaoren is Sien Diels et langst an et pergramme verbunnen bleven.
Niejenhoes
Verkeer
Niejenhoes ligt an de Bundesstraße 403 van Nothoorn noar Neerlaand. De plaatse hef ook ansloeting op t spoer, mer seend de zeuwentiger joaren van t 20ste joarhoonderd wordt der allene nog mer goderen oawer vervoord.
Idskenhuzen
thumb|Ouwsterhaule Idskenhuzen (Nederlaans: Idskenhuizen, Fries: Jiskenhuzen) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et westen van Sunt-Nikolaosge an de oostoever van et Idskenhuustermeer, en had in 2004 omdebi'j de 420 inwoners (2004). Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Geboren in Idskenhuzen
thumb|left|Gedaenkteken veur Egbert Douwes
Popko
Popko is een Grunnegs beeldmaark. t Vingerwiezende boertje, mit in zien linkerhaand n drijtaand, zet zug deur middel van verschaaidene initiatieven in veur d Grunneger toal en cultuur.
Grunneger beeldmaark
Noa 15 joar laank daind te hebben als t bougbeeld van de Winschoter joarmaarkt Adrillen wuir t Grunneger boertje Popko in opdracht van Bert van Vondel, Drokkerij & Oetgeverij Tellerlikker oet Winschoot, in juni 2010 vannijs vörmgeven deur illustrator en kunstenoar H. Kreefft oet Den Helder. Inmiddels trekt Popko d pervìnzie in om zug als Grunneger beeldmaark in te zetten veur de Grunneger toal en cultuur. Zien missie is om Stad en pervìnzie noast d Olle Grieze en t Peerd van Ome Loeks n gezicht te geven.
t Grunneger boertje is promotor west van de echte Grönneger Poffert en bedocht as ain april grap de eerste speulfilm in dialekt. Ook het Popko t initiatief nomen veur t eerste Grunneger woordenbouk op droad en was hai aanpeerdjer van t protest tegen t gaswinnen in provincie Grunnen.
Paspoort
thumb|right|200px| Neerlaands paspoort thumb|right|200px| Paspoort van de Vrieje Reppubliek Tweante n Paspoort (vake of ekörtt töt n pas) is n offisjeel beukn met doarin de perseunlike gegeewns van n persoon, zo as dee zeent vaste legd duur t laand woer't den persoon wegkeump. n Paspoort maakt dus n persoon offisjeel inwonner van n laand. Bie t oawerstekn van ne laandsgreanze wörd meestal noar n pas evroagn. Duur n pas vrög dan t laand van de reaiziger an t laand van ankomst of ze öarn borger tooloatn weelt.
n Naam paspoort wörd ook wal es as beeldsproake broekt, as dr helemoal gin papierwoark an te passe keump, zo as bievuurbeeld bie n digitaal paspoort um op bepoalde websteas roond te kiekn, of n Medisch Paspoort wat leu met ne bepoalde andoning bie zik köant dreagn um hulpverleners rap informasie te geewn as t neudig is.
Iederene wat Neerlaander is kan bie de gemeente n paspoort anvroagn, of bie t Neerlaandse konsulaat a'j in t boetnlaand zitt. Hiervuur mu'j wal eulder wean as 18, aanders mu'j t ene van de oolders of verzörgers loatn doon.
Gegeewns
In n laandspaspoort stoat aait de volgende gegeewns:
Beskriewing
De eerste "bladziede" is van plastik, met doarop alle persoonsgegeewns, echtheaidskenmoarkn en ne duurdrok van nen pasfoto met hele fiene geatjes, zode'j n silhouetfoto kriegnt a'j dee geatjes teegn t lecht hooldt.
Elk Neerlaandse paspoort hef n uniek dokumeantnommer van 9 karakters: de eerste beaide zeent letters, 3 t/m 8 zeent letter of siefers, en karakter 9 is aait n siefer. De letter "O" wörd nit gebroekt. t Siefer "0" wal. Disse karakters wordt duur elke bladziede ponst in teelkens n reuster van 5 x 5 geater.
t Standaard paspoort hef 34 bladziedes met ruumte vuur visums en aandere anteekingn van oawerheaidsinstellingn. Disse anteekningn zeent in wat laandn verplicht um dr duurhen te meugn. Op de 33ste bladziede steet n oawerzicht met ne oawerzetting van Neerlaandse terme in aandere sproakn.
Um te zorgen at leu gin vaalse paspoortn goat maakn, wordt dr in de offisjele paspoortn verskeaidene echtheaidskenmoarkn maakt, zo as watermoarkn, mearklurige steampels, en dr wörd spesjaal papier gebroekt.
Geeldigheaid
n Neerlaands paspoort kan vief joar laank gebroekt wordn vuur alle laandn (tenzij at t dr aanders in steet). Wat laandn vroagnt nöast n paspoort ook nog n visum. Vake eesket disse laandn det t paspoort nog vuur nen bepoaldn tied geeldig mut wean.
Chip
In de EU kriegnt paspoortn rechtevoort n chipke met doarop verskeaidene gegeewns van n pashoolder. Doaroawer is nog wal t een en t aander te doon ewest, want nit iederene was t dr met eens det de vingerofdrukn in ne sentrale gegeewnsbaanke op esloan zoln wordn. Op n chip stoat dezelfde dinge as op t papier, met doar nog bie de vingerofdrukn.
Verlees
n Pas heurt de stoat too. A'j um verleest, mu'j dr angifte van doon bie de politsie. Nen niejn anvroagn kost oe geeld. A'j n pas in t boetnlaand verleest kö'j n tiedelik noodpaspoort anvroagn, wat töt maximaal n joar geeldig blif.
Keender
Vroger, töt 26 juni 2012, ko'j de keender töt 16 joar oold bie op n pas loatn zetn, mer dee regel hef de regearing dr achterhen edoan. De keender mut rechtevoort ook n eegn paspoort of identiteatskaarte hebn.
Aandere soortn paspoortn
Leu dee't in t leager zitt, kriegnt n apart paspoort, wat rechtevoort is vervöngn duur de zoneumde smartcard met nen chip. Dit paspoort har dezelfde grötte as n borgerpaspoort, mer n kaft was greun (vuur laandmachtssoldoatn) of blaauw (vuur lochtmachtssoldoatn). In dit paspoort (op disse kaarte) steet nöast de gewone paspoortgegeewns t leagerregistrasienommer, n raank van n soldoat, zinne bevörderingn en de riebewieze dee't he haald hef.
Wee't vuur zaakn völle reaizet noar verskeaidene laandn dee't t met mekoar in n daamp hebt, kan n zaaknpaspoort anvroagn. Hiermet krig n hoolder gin probleemn at de viejaandige laandn van mekoar n steampel in t paspoort treft. Dit keump bievuurbeeld vuur tusken Syrië en Israël. n Baas van n zaaknreaiziger mut skriftelik loatn verkloarn at dit paspoort neudig is.
Hoesdeers
A'j binn de EU oewn hoond, katte of fretjen met weelt nemn op reaize, mu'j n hoesdeerpaspoort hebn. Hierin stoat de gegeewns van n hoesdeerhoolder, ne foto van t deer, beskriewing van t soort, geslacht, ras en wo't t deer dr oetzut, nommer van n identifikasiechip, en n bewies van ineanting teegn honsdolheaid. Wat EU-laandn hebt nog verskeaidene aandere vereestes op t hoesdeerpaspoort. t Hoesdeerpaspoort is seend 2004 verplicht en wörd duur veeärtse oet-eskreewn.
Oetgoande koppeling
Webstea met hudige paspoortinformasie
Sportclub Enschede
thumb|right|SC Enschede-[[Ajax Amsterdam|Ajax, maart 1960, 3-3]]
Sportclub Enschede is ne Neerlaandse voetbalverenige uut Eanske. Sportclub is opricht in 1910. In 1965 goat ze saam met Enschedese Boys om FC Twente op te rich. Sportclub goat verder as amateurclub. In 1926 wör SC Enschede laandskampioen van Neerlaand.
Sportclub spealde vröger in 't Diekmanstadion, maar sinds ze amateurvoetbal speelt, speelt ze in 'n klein stadion op 'Sportpark Het Diekman'.
Hendrik Vondeling
Hendrik Vondeling (1901-1992) was een Stellingwarfstaelige schriever. In 1982 kreeg e de H.J. Bergveld-pries veur zien romans Haarm, Haarm en Maatien en Jouk.
Sleipnir
thumb|Wodan op Sleipnir
Sleipnir is n deer uut de Noordse en Germaanse mythologie. Hi-j is et achtbeanege peerd van den oppergod Wodan, dat um deur den heamel noar de underweald droog. Hi-j is alderbastend stark en et snelste peerd dat besteet.
Geboorte van Sleipnir
Toon den dondergod Thor in et noorden reuzen an et afmaken was, kwam nen vermomden vorstreus zich anbeden in Asgard. Op veurweerde dat e de zunne en de moane krig en Freya tot ziene vrouw mag maken, zol hi-j in 6 moanden tied de af-ebrokken muurn van Asgard herstellen. De goden gingen akkoord, dervan uutgoande dat dizzen reus den zwoaren taak nooit in dee korte tied zol können woarmaken. Hierbi-j vroog den vorstreus wal of e hierveur zien peerd, Svadilfari, mocht bruuken. Loki was den god den hierop inging, nog veur de aandere goden eure stemmen leten heuren.
Toon den reus 3 dagen veur tied den burcht zowat kloar had - hi-j mös enkel de poorte nog bouwen - waren de goden alderbastend helleg op Loki. Zo zollen zi-j ja de zunne, de moane en Freya kwietraken en zollen Loki veur altied folteren. Dizzen verzun echter nen list. Hi-j veraanderden zichzelf in ne witte merrie, en lokken Svadilfari vort van de hrimthurs. Dizzen wodden hierdeur zo hels, dat hi-j dreks begun de mure van Asgard oaverni-j of te breaken. Op dee tied kwam Thor weerumme en sloog um dood mit zienen hamer, Mjolnir.
Mit de bevalling van Loki kwam Sleipnir, den afstammeling van zowal Loki en et peerd Svadilfari. Sliepnir zol volgens völle leu Ieslaand hebben emaakt tiedens zien eersten vootstap op de eerde.
Sliepnir zol later ok ziene "zuster" Hel dood emaakt hebben moar wöd tiedens ragnarok (ende van de tieden) op-egeaten deur zienen "breur" Fenrir, den reusachtegen wolf.
Al Loki's kinder hebt éen ding gemeen, et bunt munsters; howal Sleipnir den enigen goodn is
Wodan zol Sleipnir later ok winnen tiedens nen race mit nen reus.
Groessen
Groessen (lymersk: Groesse) is en lymersk dörp in de gemeynde Duven, in de neaderlandske provincy Gelderland. De plaatse telt 1940 inwöäners (1 januåry 2007), dee Groessenåren wördet enöömd. Groessen is en dörp eleagen up nen overwal van den Ryn. Et hevt de struktuur van en lintdörp med karakteristike lintbebowing.
Den boadem in et gebeed rund et dörp besteyt uut good vöchtholdende kalkryke såvel- en kleigrunden. Disse vrüchtbåre stroumrüggrunden bint seyr eskikt vöär de land- en tuunbow. Wy vindet der bedryven med fruittealt, vullegrundsgrööndetealt, glastuunbow, böymkweakeryen. De fruittealers en tuunbowers bint vöäral specialisten of produceren vöär de lokale bevolking.
Döär et dörp löppet de Betuwerute wårteagen fel eprotesteerd weer döär de inwöäners. Sinds 2010 drigt Groessen upny an-etast te wörden, ditmål döär de verlänging van den snelweg A15 van knouppunt Ressen når de A12.
In Groessen steyt de Sint-Andreaskarke, ne katolike karke dee ewyded is an den heiligen Andreas.
Etymology
De name Groessen is af-eleided van groeze of groes, dat kwelder of grasland beteykent. Olde skryvwysen vöär de plaatsnåme bint Gruosna, Grosna en Grussen.
Büürtskappen
Buten de dörpskern van Groessen ligt nen antal büürtskappen:
Geskydenis
By Groessen bint archeologiske vundsten edåne wåruut af-eleided kun wörden dat hyr vanaf ümsgevear 1700 vöär Christus (Late Ysertyd en romeinsken tyd) permanente bewöäning döär landbowers en veyholders was. Et hüdigen dörp is ontståne in den karolingisken tyd.
Et bestån van et dörp Groessen weer vöär et eyrsten enöömd in nen in et latyn up-estelde givtbreev van gråv Rotgarius van 23 määrt 838. De vermelding lüüdt: 'Villa Gruosna in Pagus Leomericke', wat wördt vertaalt as: neadersetting Groessen in de landstreak (gow) Lymers. De oorkunde is up-emåked in Thuvine (Duven) döär Alberik II van Utrecht, dee van 838-845 bisskop van Utrecht was. In de breev skenkt gråv unrörend good an de karke Sint Maarten in Utrecht. De skenking bevat under meyr unrörend good in villa Gruosna wårunder nen kärksken en ne curtis wår nen hear seatelden. Rotgarius untvingen ander unrörend good in rüül en de karke untvingen nen vast inkoamen van den bisskop.
Et kärksken behöyren vanaf 970 to an et Sticht Elten eleagen up den Eltenbarg in Houg-Elten. Et hevt eståne in de ümgeaving van buurdery 'De Weem' an de Weemstråte. De utrechtsken bisskop Andries van Cuyk verhevt in 1183 Groessen töt ne selvstandige parochy. Ümstreaks 1175 wördet de Sint-Andreaskarke ebowd. Et tüfsteynen gedeylte van de karktoren is hyrvan noch oaverebleaven. De karke is in de loup der eywen steads an-epasd en vergrouted.
Der bint starke vermodens dat de tempelyrs en underkoamen of besittingen hebbet ehad. Belangryke anwysingen hyrvöär bint under andere en in nen ambtatlas uut 1735 enöömd, vöär den tyd ungewoan grout perseel van 11 mörgen en 22 roden, med de name 'Der Tempel' en andere naamgeavingen in disse ümgeaving dee verwysen når Palestina, sou as Heilig Land en Hov Emmaus. Ouk drigt ne beskryving van pastoor Jacob Vallick in syn 'Ouwe Kerckenboeck' to an et vermoden. Hyrin beskrivt hee dat tydens de bow van de nye pastory (wedem of weem) restanten van sarkofagen bint an-etröffen, wårin geraamten in harnas ligget med nåst sich en swård. Dårnåst is bekend dat in 1276 den pastoor van Groessen, Steven van den Boetzelaer, 38 stüvers as bydrage an de krüüstochten gevt, wårmed et dörp nen betrekklik grout bedrag bydrigt.
Halverweage den 12. eyw wördt begunnen med dykanleg. In de eywen dårnå sült der vülle dykdöärbraken weasen, in 1799 verdwynt hyrdöär vrywel geheyl Leuven.
Al in 1542 vindt der in Groessen jårliks ne karmisse, karkmisse en jårmarkt plaatse.
In 1567 wördt up et karkhov in Groessen nåst de skole en et skoolmeystershuus nen armenhuus ebowd vöär de huusvästing van dree arme alleynstånde vrouwen. Dit vindt plaatse med de instemminge van de inwöäners van Groessen tydens et pastoraat van pastor Jacob Vallick en de karkmeysters Reinder Noerinck, Roeloff van Heeckeren en Jan Aelst. Van de vrouwen in et armenhuus wördt verwachted dat see vroam leavt en de gemeynskap so vül möägelik deent.
Vanaf 1790 wördt begunnen med de bow van de hüdige pastory. In de loup van de tyd bint der an de pastory vül bowkündige anpassingen an-ebröcht. De pastory steyt nu up de gemeyntelike monumentenlyste. Vanaf 1895 töt 4 oktober 1936 hevt Groessen langs den Rhijnspoorweg en eigen treinstation Halte Groessen. In 1904 wördet uut de arvenisse van vrygeselle landbower Jan Wolters et Sint-Antoniusgesticht ebowd, nen süsterhuus, bewårskole, meiskensskole en nen gesticht vöär olde vrouwen en mannen. Nu is hyr nen garagebedryv in evästigd.
Nå den Eyrsten Wearldoorlog kwammen vül kinderryke gesinnen van Huussen når Groessen, wårdöär et inwoanerantal stark gröit en et dörp nen tuunbowgebeed weer med vül kassen. Disse migraty van gesinnen weer meade möägelik döär den strengen winter van 1928-1929. Hyrdöär was de Nederryn dichtevröyren, wårdöär vül gesinnen uut Huussen te voot en med voortügen de oaversteak kunden maken. Vülle van öär västigen sich med öär bedryv buten de dörpskern med name langs de Lykweg.
Up 1 mei 1924 wördet in Groessen ne nye skole, by de splitsing van de Leuvense- en Achtergaardsestråte, lös edåne. Disse oapenbåre skole wördt up 1 juni 1926 oaveredragen an et karkbestuur, dee öär as jungensskole vordset. Dit gebow is in de loup der tyd ne pår mål verbowd. In 1969 wördt de jungens- en meiskensskole samenevoogd. Vanaf 1976 wördt et pand van de teagenswöärdige Sint-Johannesskole lös edåne. In 1948 wördt de leagere tuunbowskole lös edåne. Et gebow deent nu under andere as dörpshuus.
Den Tweyden Wearldoorlog wördt in et dörp direkt markbår in den nacht van 10 mei 1940, wanneyr groute antallen düütske vleegtügen oavervleget. Nen ünafseenbår leager düütske soldåten trök de grense oaver når Westervoort. Nå et upblåsen van de brügge by Westervoort untsteyt ne file an düütske oorlogsvoortügen töt Emmerik. Up dinsdag 19 september 1944 wördet nen antal amerikaanske vleegtügen boaven de ümgeaving van Groessen an-evallen döär düütske jagers, wårby 5 amerikaanske jagers en 2 düütske wördet neadereskötten. Twey inwöäners van et dörp, de broders Johan en Peter Meuwsen, 17 en 23 jår, dee skoalen vöär et lüchtgevecht under nen düker, neet wyd van nen nearestörted düütsk vleegtüüg, wördet döär düütske SS-soldåten in de uterwaerden efusilleerd. Up såterdag 18 en sundag 19 november 1944 mosden de inwöäners evakueren, vrywel et heylen dörp evakueert når Varsseveld, wårnå up dinsdag 3 april 1945 den vyand up de vlüchte slåt en et gebeed verlåt. By terügkumst treft de inwöäners nen leagerouvd en troustelous dörp an.
In 1959 telleden Groessen ümsgevear 2000 inwöäners, net as et dörp Duven. Duven is in de jåren 70 van de vörige eyw an-eweasen as gröigemeynde. Nå 1986 bint der in Duven nen antal nye wyken ebowd. Groessen hevt nu noch steads ümsgevear 200 inwöäners.
Politik
Et dörp had töt 2010 nen eigen politike party sitting in de gemeynteråd van Duven: Lijst Groessen. Disse party was töt 2010 med twey leaden verteagenwöärdigd in de gemeynteråd, dårnå ging et up in Lokaal Alternatief.
Beseenswaerdigheyden
In et dörp Groessen bint nen antal beseenswaerdigheyden:
Natuur
Et dörp grenst an twey natuurgebeden dee samen deyl uutmaket van den Geldersken Poort. Ten süden et üterwaerdengebeed Rynstrangen med langs de Leuvensedyk de Jesuitenwai en ten südwesten de Loowaerd med an de Loodyk et vöärmåligen natuurswembad 'De Waai'.
Vereynigingsleaven
Eseen et inwoanerantal hevt et dörp nen grout vereynigingsleaven. Vereynigingen: Musikvereynigingen: Sportvereynigingen:
Evenementen
Karnaval
Koningsdag
Jårliks organiseert et kinderkomitee med Koaningsdag nen vrymarkt med verskillende aktiviteiten vöär kinder, wårunder nen uptocht med versyrde fytsen en ballonenwedstryd.
Prosessy
In Groessen wördt yder jår up Trinitatis, de eyrste sundag nå Pinksteren, de sakramentsprossesy ehölden. In Groessen ok wal bekent as de Groessense ümdracht.
Sküttersfeest en karmisse
Elke darde sundag in september wördt et jårliksen sküttersfeest en karmisse evyrd. Up såterdag wördt et sküttersfeest evyrd en sundag, måndag en dinsdag de karmisse. Traditioneel wördt et sküttersfeest vöäraf-egåne döär de sogenaamde 'Sküttersmisse' in de Sint-Andreaskarke.
Halderbarge
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Bosschenhoofd, Hoeven, Oud Gastel, Oudenbosch (gemeyndehuus) en Stampersgat.
Groessen
Evenementen
Feestweake Groessen
Sinds 1993 organiseert showband K.D.O. jårliks in de månd oktober ne feestweake, wårby nen vloienmarkt, maisfeest, garstfeest en kindermiddag vaste underdeylen bint.
Amsterdamsken åvend
Sinds 2001 organiseert karnavalsvereyniging De Deurdreiers jårliks nen amsterdamsken åvend, wårby verskillende landelik en regionaal bekende artisten et leavensleed vertolket.
Intocht van Sinterklås
Yder jår brengt Sinterklås en besöök an et dörp.
Heeze-Leende
Heeze-Leende is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Heeze. Der woanet 16.217 lüde up ne uppervlakde van 105,04 km².
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Bruggerhuizen, Euvelwegen, Heeze (rådhuus), Heezerenbosch, Kerkhof, Kreijl, Leende, Leenderstrijp, Oosterik, Rul, Sterksel, Ginderover, Strabrecht en Ven.
Arend ten Oever
Arend ten Oever (Dwingel, 24 september 1943 - 't Ogeveine, 18 juli 2012) was een Nederlaandse politicus van 't CDA en veurvechter van 't Nedersaksisch.
In 1974 kwaamp e in de gemienteraod van 't Ogeveine. In 1978 wördden e daor CDA-fractieveurzitter en vanof 1986 was e d'r wetholder. In 1993 wördden e benuumd as börgemeister van Ni'jlusen (Oaveriessel). Toe as de gemiente Ni'jlusen per 1 jannewaori 2001 wördden op-eheven en 't dörp bi'j Dalsen wördden edaone, hebt ze Ten Oever benuumd as börgemeister van Ommen. Op 't end van zien zesjaorige börgemeisterstermijn daor is e mit vervrogd pensioen egaone.
As veurzitter van de Nedersaksische streektaalorgenisaotie SONT hef e hum stark emeuken veur de poletieke erkenning van 't Nedersaksisch, mit name de erkenning van de taal onder diel III van 't Europees Haandvest veur regionaole talen of talen van minderheden. Op 10 april 2012 was e in 't pregramma Drents Diep van RTV Drenthe nog slim hellig oaver de ofwiezing van dizze erkenning deur de rieksoaverheid. Op 18 juli wördden e onder 't kuiern niet goed en kwaamp e, op 68-jaorige leeftied, uut de tied.
Willem Terhorst
thumb|right|250px|Willem Terhorst op den [[Zwarte Cross 2011]]
Willem Terhorst, (Beltrum, 28 september 1949), ok wal Wimken van Diene eneumd, is den vasten basgitarist in de Nederlandse rockgroep Normaal.
Sinds 't noajoar van 1975 mek hi-j deel uut van dizze groep. Terhorst is dn enigen echten boerenzönne in Normaal. De andere bandleden van t eerste uur hebt e-studeerd an verscheidene akademies, moar Willem kwam neet wieter as de UTS, en hi-j is altied in den Achterhook blieven wonnen. Ziene olders waren in teengstelling töt de olders van de andere muzikanten wal boer. Het bekendste wark dat Terhorst e-schreven hef, is Hiekikowokan, dat in 1984 in de top 10 van de Nederlandse hitparade terecht is e-kommen. Hi-j is doar veur onderscheiden met dn Nationale Hitparade trofee. Wieters hef e ok nog andere veur Høkers bekende nummers e-schreven. Denk an nummers as Noar 'T Café en Alle Buurluu Ok De Meister En De Pastoor. Ok hef Terhorst mee-e-schreven an één van de bekendste nummers Deurdonderen, woar Normaal nog n golden plaat veur hef e-kregen. Zien naam is weer te vinden op heel völ platen van Normaal.
In 2009 brach Terhorst n soloalbum uut met de titel Krek wak wol. Op dizze cd brech e n ode uut an 't darp Aalten, en nemt e t op veur de boeren in t nummer Een Boer Den Klaagt.
Sietske Bloemhoff
Sietske Bloemhoff (1954) is een Stellingwarver schriefster, muzikaant en taelveurvechter.
As mitwarkster van de Stellingwarver Schrieversronte hef Bloemhoff Stellingwarfstaelig lesmateriaal veur de basisschoele ontwikkeld. In 2007 volgen zie Pieter Jonker op as direkteur van de Schrieversronte.
Bloemhoff zingt en speult fluit. Van 1976 töt 1983 speulde zie bi’j de Grunningse groep Törf.
Et Drèentstaelige kienderboek De hollebomebos van Herma Stroetinga en Trudy Kramer hef Bloemhoff ommezet in et Stellingwarfs.
Schrieveri'je
Saemen mit aanderen:
Drost
thumb|250px|right|Drostdi-je van [[Graaff-Reinet (stad)|Graaff-Reinet, Zuud-Afrika ]] Nen laanddrost of drossaert was nen Nederlandsen bestuursambtenoar den n gebeed bestuurden dat neet gemeentelek in-edaeld was.
Et drostambt bestoand al in de middeleeuwn in et Bisdom Utrecht. De drosten van Twente huusden eursprönkelek waoarschienlek te Goor, later mangsmoal op eigen kastelen of havezates. In de 18de eeuwe voerden drosten in Oaveriessel opni-j de middeleeuwse drostendeensten in, wat betekkenden dat boern tweemoal in et joar zunder vergoding hand- en spandiensten veur den drost mössen doon. Joan Derk van der Capellen tot den Pol maken ofschaffing van dizzen, in ziene euge unrechtvoardigen en unwettigen, toostaand ene van ziene speerpunten.
In et Könninkriek Holland (1806-1810) was den landdrost et heufd van et departement (previnsie).
Tussen 1949 en 1963 wödden de in-enommen Duutse gebeeden Elten en Selfkant deur nen landdrost bestuurd. Ok et Openboar Lichoam Zuudeleke Iesselmeerpolders wöd bestuurd deur nen landdrost; den bekandsten was Han Lammers. In 1996 wöd dit Openboar Lichoam op-ehaeven, woarmet ok den taak van landdroste vort is egoane.
Ok in de Nederlandse Kaapkolonie wöd den titel ebruukt. Zo steet in Graaff-Reinet nog altied n mooi Drostdi-je-huus uut dizze tied.
Fokke Middendorp
Fokke Middendorp (Wolvege, 1 meie 1905 - Wolvege, 21 november 2001) was een Stellingwarver schriever.
Middendorp schreef over de geografie, kultuur en geschiedenis van zien geboortegemiente Weststellingwarf. In 1996 kreeg hi'j de H.J. Bergveld-pries veur Huus op 'e Miente: Et levensverhael van Batteld Nijhoolt, een bewarking deur Middendorp van de autobiografische verhaelen van boerenarbeider en keuterboer Batteld Nijhoolt van de Miente bi'j Noordwoolde (geb. 1885).
Een diel van zien wark verscheen onder de schrieversnaeme Fokke van Lute.
Alpen
thumb|400px|Lochtfoto van de Alpen in [[Vorarlbarg, Oostenriek]] De Alpen (van Latien Alpes, van de stam alb- = wit) bin een bargketten in Europa die lop van de Fraanse Middellaanse Zeekust in et zuudwesten tot an de Pannonische vlakte in et oosten. Ze bin de hoogste en langste bargketten die kats in Europa lig. Et gebargte beslat roem 200.000 km².
Ligging
De Alpen bin over acht lanen uutespreid: Oostenriek (29%), Italië (27%), Fraankriek (21%), Zwitserlaand (13%), Duutslaand (5,8%), Slovenië (3,5%), Liechtenstein (0,08%) en Monako (0,001%). Et gebargte is begreensd deur de Golf van Genua, de Rhônevlakte, de Povlakte, de Zwitserse Hoogvlakte, et Alpenveurlaand van Beieren en de Kleine Hongaarse Leegvlakte.
De boge van et gebargte begunt bi'j de Golf van Genua, daor as et oosterd uut overgaot in de Apennienen. Van hier lop et gebargte op et noorden an en kroemt dan oostwaarts om de Povlakte henne. In disse ombuging koemen de Alpen saemen mit de Jura, om dan wieder naor et oosten zachiesan leger te wodden. Bi'j Wenen bin ze deur et Weense Bekken escheiden van de geologisch verwante Karpaoten.
Kenmarken
In et westen van de Alpen vien ie 128 toppen van boven de vierduzend meter. De hoogste is de Mont Blanc, die 4807 meter boven zeeniveau uutstig. Een aandere bekende barg, waor bargbeklimmers drok op bin, is de Matterhorn (4477 meter). In de Alpen ontspringen een best antal grote revieren van Europa, zoas de Rhône, de Rien, de Po en de Inn.
De Alpen bin nog een relatief jong gebargte, over tientallen miljoenen jaoren evormd toen in et Tertiair de Afrikaanse en Eurazische tektonische plaeten op mekaere knapten. Ze bin een belangrieke klimatologische en geografische barrière in Europa, en vormen de waeterscheiding tussen et noorden en zuden. Ok scheiden ze et mediterraans klimaot van et zuden van de gemaotigde klimaoten van Noord- en Midden-Europa. Sinds de prehistorie hebben de Alpenpassen belangrieke verbiendings ewest tussen noord en zuud.
Teugen de 14 miljoen meensen wonen in de Alpen. Jaorliks bin der zo'n 120 miljoen bezukers. Teugen de hellings, tot een heugte van 3400 meter, vien ie de alpenstienbokke. Plaanten zoas edelweiss gruien op 'e rotsen, miest tussen de 1800 en 3000 meter.
Ioniese Zee
thumb|right|300px|Ioniese Zee De Ioniese Zee (Grieks: Ιóνιo Πέλαγoς, Ionio Pelagos; Italiaans: Mar Ionico of Mar Ionio; Albanees: Deti Jon, 'Oonze Zee') lig op et zuudoosten van de Learze van Italië, op et oosten van Sisilië, op et zuudwesten van Albanië en op et westen van Griekenlaand. Et Kanaal van Otranto is de noordelike duurgaank met de Adriatiese Zee. De Stroat van Messina verbeendet de Ioniese Zee met de Tyrreense Zee. Al disse zeeën heurt bie de Middellaandse Zee.
De Ioniëse Eilaanden (Korfoe, Lefkas, Ithaka, Kefalonia en Zakynthos) op et oosten van disse zee heurt bie Griekenlaand.
De strekke Ionië oet de Klassieke Ooldhead lea juust neet an de Ioniese Zee. Disse strekke lea in Klean-Azië. Vuur nen hoop umliggende volker beduudden Ioniër "Griek". Wellicht at hier den naam van disse zee vort keump.
Volksverhaal oawer den naam Ioniese Zee
Der was es nen moal nen mooien nimf, Io, dee as meid bie Hera an et woark gung. Et was een mirakels mooi meadken, woerduur as Zeus öar al rap meug lieden. Hera har dit wal duur, en wör al gaauw ofgeunstig. Um Io te beskoarmen tegen Hera's ofgeunst, teuverden Zeus öar um töt koo. Hera vernöm dit en eisten at Zeus öar de koo kado te doon. Zee gavven dee koo an den herder Argos. Argos was nen reus met hoonderd ogene en zelfs at he sleup har he nog twee ogene oawer um oawer zin vee te waken.
Zeus leut zik de keze neet van de stoete etten, en bevöl den vernemstigen Hermes um Io lös te kriegen. Hermes kon den oppergod vanzelfs niks oontzeggen en treuk doarumme noar Nemea, de stad woer as Argos Io "vaste" heuld. Noa at he wat met Argos ekuierd har, spölden Hermes een zo sloapverwekkend riedelken op zinne fluite, det zelfs Argos zinne beaide leste ogene ook dichte völlen. Hermes deed Argos rap den kop of en leut Io vrie. Toen as Hera dit vernöm steurden zee nen horzel, woerduur as de koo op hol sleug. Io daverden duur et hele laand en sprung bie Epirus van de klippen in zee; disse zee wör later Ioniese Zee neumd. In Egypte kreeg Io van Zeus öar normale lief wier. Et liek van Argos kreeg ook een vervolg: Hera nöm alle hoonderd ogene en streuiden dee oawer den start van öar leewste pauwe hen.
Zeet ook
38.10111°N, 18.29472°W
Tongblaor
[[Ofbeelding:FMD outbreaks UK 2001.png|thumb|Tongblaor in 2001
]] Tongblaor (ok wal: mkz [mond-en-klauw-zeer], Latien: Aphtae epizooticae) is een slim besmettelijk virusziekte van evenhoevigen zoas rundvee en zwienen, schaopen, harten en geiten. Aandere dieren en ok mèensen kunnen der wel schaode van ondervinnen maor lopen gien risico. De ziekte is veur dieren slim besmettelijk, vergeliekbaor mit griep bij mèensen. Daorumme gelden der in geval van tongblaor alderlei maotregels. De ziekte kan deur verschillende virussen veroorzaokt wörden.
Bij een infectie mit tongblaor ontstaon blaoren in de bek mit naome op de tong, op de gier en op de poten, mit naome de kroonranden. Dieren bint slim ziek, hebt koorts, eten niet meer, verliezen gewicht en produceren minder melk. 1 tot 2% van de besmette dieren starft, maor bij jonge dieren kan dat percentage veul hoger liggen. Mit goeie verzurging kan een dier der van herstellen maor dat was vrogger financieel interessanter as tegensworig.
Hezingn
thumb|right|200px|Hezingn in t greun op ne kaart van Tubbig Hezingn is ne boerskop in de noord-Tweantse gemeente Tubbig. t Doarp is heufdzakelik Roomsk. Hezingn lig op t noordoostn van Vas. t Ligt kört an n poal met Duutslaand. An de andere kant van de greans in de gemeente Halle bie Niejenhoes he'j de gelieknamige gemeente Hesingn. Hezingn har in 2007 210 inwonners.
In de middeleewn heurdn wat hoeves in Hezingn an t Klooster Werden an de Roer bie Essen. In skriftn van t richteramt Oatmörsken wörd völ ovver Hezingn doan, bv. as Hesinge, Hesinghe of Hesinghen.
thumb|left|Grenssteen tussen Hesingen en Hezingen
River Dart
Noam
n Noam kömp woarskienlik van t Brytonies en beteknt "stroom woar eakebeume greujt" ömdet de euver van t loager-lean deil dichbegreujd was met eakebösse. Vreuger wörn n noam ok wa as "Darant" skreawn.
Loop
250px|thumb|right|[[Vistrappe biej Buckfastleigh.]] 250px|thumb|right|Kastealn van Dartmouth en Kingswear. 250px|thumb|right|Biej Dartmeet. n Stroom begön as twea aparte oftakkign (n East Dart en n West Dart) dee samnkömp biej Dartmeet. De päde laanks disse streume geft goode waandelleanheadn en d'r bint n antal kleaine woatervälle. De streume hebt n antal clapperbrögn dee d'roawerhenne goat, woarvan de bekantste biej Postbridge leg.
Noade't Dartmoor oetgeet, geet n Dart zuudwestwöarts laanks Buckfast Abbey en deur Buckfastleigh, Dartington en Totnes. Biej Totnes woar n 17n-joarhönnerde stuwe leg, geet n stroom t getiedngebeed in, en d'r bint vanof doar ginne brögn oawer n stroom henne mear. n Pöntskn geet oawer n stroom biej t dörpskn Dittisham noar n oarn kaant.
t Dart-estuoarium is ne grötte ría en is populair biej zeailern. t Dorp Kingswear en t städskn Dartmouth legt an de eust- en westkaantn van t estuoarium en bint met mekoar in verbeendige bracht met twea voortuugepönte en nen vootgängerspont. In Dartmouth leg ok nen haawn.
Heusden
Heusden (spreak uut: höösden) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is et vestingstädken Heusden. Der woanet 44.897 lüde up ne uppervlakde van 81,22 km².
River Dart
Oawerwegn
De ría de't estuoarium van n Dart vörm is deep en hef steale wälle woardeur t slim veur verkear is. Beneajn Totnes bint ginne brögn.
Heusden
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Heusden en de steades Drunen en Vlijmen. Van disse steades is Drunen et grötste. Andere steades in de gemeynde sint de dörpe Doeveren (Duveren), Elshout (Elsholt), Giersbergen (Geersbargen), Haarsteeg (Hårsteage), Hedikhuizen (Headikhüsen), Heesbeen (Heysbeyn), Herpt (Harpt), Nieuwkuijk (Nyküük) en Oudheusden (Oldhöösden).
River Dart
Oawerwegn
Biej n stroommoond höl t de samnleawign van Dartmouth en Kingswear oet mekoar. D'r bint veurstelle wes öm hier ne brögge near te pleurn, moar det döa oetendlik nich kömn. In ploatse d'rvan bint d'r noe drea pönte woar iej n stroom oawerstekn könt.
Önnevear 4 km streumöpwöarts van Dartmouth he'j n Greenway Ferry biej Dittisham.
Earedivisie (voetbal)
De Eredivisie (Eareklasse) is et heugste wedstriedverbaand vuur Nederlaandse betaalde vootbalvereniges. Et besteet seend 1954. As der oawer Eredivisie kuierd wörd, bedoolt ze hier duur mekaar kearlsvootbal met, mer et gef ook ne Eareklasse vuur vrouwleu. Vereniges in de Eredivisie striedt um den titel Nederlaands Kampioen Betaald Vootbal. Wedstrieden wordt espöld van augustus töt mei, met ne weenterstop in januwoari. Der spölt achtteen vereniges in in de Eredivisie.
River Dart
Oawerwegn
Wier 8 km streumöpwöarts leg Totnes, woar twea verkearsbrögn, ne spoorbrögge en ne vootgängersbrögge oawer n stroom hennegoat.
Literatuur en folklore
The Weaver Twins from Stoke Gabriel wrote a song entitled, "Dart". The music video was filmed along the river and has been featured on Radio Caroline television.
Earedivisie (voetbal)
As ne verenige de Eredivisie wint, mag dee metdoon in de Champions League.
River Dart
Literatuur en folklore
n Dart makket völle folklore öp Dartmoor, woar d'r n tradisjoneal respekt en aangst veur besteet - de wöater könt zear plötslig zear heug goan deurde't reagnt hef öp Dartmoor. Hierdoor is t riempskn öntstoan:
Earedivisie (voetbal)
Verloop
Ne verenige kan zik opwaarken duur in alle oonderliggende klasses achter mekaar kampioen te worden. Aandersumme mut de verenige dee as 18e wörd, et joar doarop metdoon in de legere Eerste Divisie (eerste klasse). De kampioen van de Eerste Divisie neamp dan de plek oawer van de degraderende verenige.
River Dart
Literatuur en folklore
"River of Dart, Oh River of Dart! Every year thou claimest a heart!" In 1951 is d'r deur Ruth Manning-Sanders n book oetbrach oawer n stroom en zinne skiednisse met n noam "The River Dart".
Betuws
t Betuws is t dialekt dat in de Betuwe (t rivierenland) epraot wort. Taolkundig ezien bestaot t begrip Betuws as dialektgroep niet: t wort namelik oenderverdeeld in de dialektgroepen Utrechts-Alblasserweerds en Zuud-Gelders. Disse grens loopt diagonaol over de Betuwe van Moerdiek naor Arem. t Dialekt van Tiel valt bieveurbeeld oender t Zuud-Gelders en t dialekt van Kulenburg valt weer oender t Utrechts-Alblasserweerds, hoewel t allebei in de Betuwe leit.
River Dart
Literatuur en folklore
De Engelse dichteresse Alice Oswald skriefn t dicht Dart (2002), det n T. S. Eliot-pries kriegn.
Betuws
Wel kan t Betuws ezien worren as overkoepelend begrip veur de dialekten op de Betuwe. Disse dialekten kunnen dan weer oenderverdeeld worren in t Overbetuws en t Nederbetuws; dat leste is feitelik meer n voortzetting van t Braobants.
River Swincombe
250px|thumb|right|n River Swincombe net veurbiej Foxtor Mires. n Swincombe is nen ziejstroom van n West Dart River öp Dartmoor in Devon, Englaand. t Begön ten zuudeustn van Princetown en ström 2 km noar t zuudeustn öp Foxtor Mires an, woar t noar t neurdeustn geet öm met n West Dart biej Hexworthy samn te goan. De earste 2 km stoat ok wa bekant as Strane River.
River Dart
Literatuur en folklore
The Weaver Twins van Stoke Gabriel skriewn n verskn oawer n stroom met n noam "Dart".
Beakdoarp
Beakdoarp is ne boerskop in de Tweantse gemeente Deenkellaand. t Ligt op t westen van t Stift en heurden töt de gemeentelike herindelige van 2001 töt de gemeente Weersel. Beakdoarp ligt an de Boarnsestroate, ne redelik drokke binnenweg den't ne verbeending is tusken Weersel en Boarne.
Henk Bleker
thumb|Henk Bleker
Hinderk (Henk) Bleker (Onstwedde, 26 juli 1953) is n Nederlaandse politieker en was stoatssiktoares van Ekonomische Zoaken, Landbaauw en Vernijerij in t kabinet Rutte-I (2010-2012).
Zien leven
Bleker gruide op in n ARP-gezin en was zeun van n postman. Hai bezöcht van 1965 tot 1971 tou t Ubbo Emmius Lyceum in Knoal woar of hai zien hbs-a diploma hoalde. Hiernoa studeerde hai van 1971 tot 1977 tou politikologie aan Vrije Universiteit Amsterdam. Hai promoveerde juni 1984 in de rechtsgeleerdhaid aan de Rieksakedemie in Stad.
Van 1975 tot 1976 tou was Bleker belaidsmitwaarker op t Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ministerie van boetende zoaken), en was van 1976 tot 1984 tou onderzuiksmitwaarker bie juridische fakulteit van de Rieksakedemie, van 1984 tot 1999 tou zulfstandeg organisoatsieadviseur, van 1999 tot 2009 tou depteerde van provìnzie Grönnen en van 1 maai 2009 tot oktober 2010 dierkteur van RTV Noord.
Noadat Peter van Heeswijk vot ging uut t partaaibestuur noa de veur t CDA min verlopen Twijde Koamerverkaizens van 2010 wuir Bleker tot tiedelk veurzitter benuimd. Hai trad ôf as lid van t partaaibestuur en het zuch nait opnij verkaisboar moakt. Op 2 oktober 2010 zat Bleker t partaaikongres van t CDA veur in de Rijnhal in Aarnhaim woar de leden zuch oetluiten over t regeerakkoord van de CDA-VVD-soamenwaarken en t gedoogakkoord van de soamenwaarkenspartners en de gedogende PVV.
Henk Bleker is sunt 14 oktober 2010 stoatssiktoares van Ekonomische Zoaken, Landbaauw en Vernijerij in t kabinet Rutte. Ondanks dat de CDA in aalgemain de gedoogkonstruksie mit PVV steunt, het Bleker op verschaaidene wiezen waiten loaten nait zo wies te wezen mit summege standpunten van de PVV.
Persoonliek leven
Bleker is schaaiden en het twij zeuns en n dochter. Zien hobbies binnen voetbaal en t fokken van Welsh ponies. Doarnoast mag er geern Grönnegs proaten. Zo het er mitdoan aan "t Grunneger Diktee" van RTV Noord in 2010 en doarveur het er voak Grönneger oavends presenteerd, onder aander in gemainte Vlagtwedde. In parlement dut er den ook nait aal te veul muite om zien Grönnegs aksìnt te verbaargen.
Byzantiense Riek
thumb|right|Opkomst en dalegaank van t Byzantiense Riek deur de joarn hen t Byzantiense Riek of Oost-Romeinse Riek (Grieks: Βασιλεία Ρωμαίων, Basileía tôn Rhōmaíōn) of Romania (Ῥωμανία, Rhōmanía) is t riek wat in de late oaldheid en de middeleewn n groot deel van t oostelike Middellaandse Zeegebeed in haandn har, met as heufdstad Konstantinopel. Wat noe t Oost-Romeinse Riek neumd wörd, was de oaverblevvene oostelike helft van t Romeinse Riek noadat t westelike deel onner mear deur de Grote Volksverhuzing en onnerlinge steggelderiej doernde t 5de joarhonnerd verdeeld was wördn. Schoonwal de kultuur, t geleuf en de sproak van t Riek heufdzakelik Grieks warn, zaggen de Byzantienen zichzölf as inwonners van t Romeinse Riek en ear bestuurders zaggen zichzölf as rechte opvolgers van de Romeinse Keizers. t Riek was lange n oavergaanksgebeed tusschen West-Europa en t Arabiese Riek en Sentraal-Aziatiese riekn as de Seltsjoekn en de Mongooln.
t Byzantiense Riek drukn n groot steampel op de kultuur en kennis van West-Europa. Duur de Byzantienn wör de Weetnskop van de Klassieke Oaldheid opniej invoord in Europa, veur zowied doar nog wat van oaver was blevven bie de Byzantienn (en de Arabiern). Vanof 1204, doo't de kruusvoarders Konstantinopel plundern deudn, en t Riek heanig an oet mekaar völ, trökn völ Byzantiense geleardn en keunstenoars op t aal rieker wördnde Europa an. Veural Italië kreg hierdeur ne belangrieke instroom veur de Renaissance.
Tjerkgaast
thumb|Tjerkgaast Tjerkgaast (Fries: Tsjerkgaast) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in de uterste zuudwestpunt van de gemiente, in et noordwesten van Sloten, en had in 2004 omdebi'j de 190 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984, beheurde et tot de gemiente Doniawerstal. De buurtschop Spannenborg vaalt onder et dörp. In de naeme verwiest tsjerk naor de karke, die oorspronkelik an Sunt-Augustinus wijded was, en gaast naor een zaandrogge of hooglegen zaanderige grond.
De nationaolsocialistische schriever Rintsje Piter Sybesma is hier in 1894 geboren.