cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoksebarge
Geskiedenisse
Net as in aandere deeln van Tweante was dr in Hoksebarge vanof t 19de joarhoonderd völle textielnieverheaid. t Fabriek van D. Jordaan & Zonen leawerden völle woark vuur de inwonners. Op t heugtepeunt leup 80% van t Hoksebargse waarkvolk bie D. Jordaan. Begin zeuwntiger joarn stortn de textielnieverheaid in Tweante in, en dus ook in Hoksebarge.
Oostergo
thumb|Grieteni'jen in Oostergo an et aende van de [[17e eeuw|17e ieuw]] De hudige perveensie Frieslaand wodde in vroggere tied in drie streken indield: Oostergo, Westergo en Zevenwoolden.
De Middelzee dielde de perveensie in twiejen. Et westelike diel Westergo, et oostelike diel hiette Oostergo (Zevenwoolden leit in et zuden tegen et hudige Flevolaand en Drenthe an).
Et woord -go duudt an dat et een eilaand was, et westelike en oostelike eilaand. De kust van et oostelike eilaand leup langes de plakken Goutum, Liwwadden en Stiens. De kust van et westelike eilaand leup langes de plakken Berlikum, Beetgum, Marsum, Boksum en Jellum.
Doe de Middelzee rond 1200 nao Chr. mit hulpe van rieke kloosters bediekt wodde, slibde de Middelzeee binnen honderden jaoren dichte.
De 11 grieteni'jen van Oostergo
De twie steden:
Pest
Verschiensels
Meensken raeken besmet deur een biete van een besmette rottevlo. In de eerste 2-7 daegen bin de meensken huterig, hebben koorse en heufdpiene. Nao kotte tied raeken de lymfeklieren van et slaachtoffer besmet; dat gaot gepeerd mit vervloeiing en abcesvorming, de 'bulten' van de bultepest. In pattie gevallen kan de bakterie ok de longen van de pesjent besmetten, hi'j kriegt dan een aandere variaant van de ziekte: de longpest. Hoesten en bloed ophoesten treden op. Allienig de longpest kan (deur hoesten) overdreugen wodden van meenske op meenske; elke besmetting van de bultepest wodt veroorzaekt deur de vlo van de huusbunnen rotte. De bakterie kan him ok in et bloed gaon vermenigvuldigen wat leidet tot sepsis en intrakutane bloedings (paorse plakken). In dit stadium is de pesjent ten dode opschreven behalven as vrogtiedig mit intraveneuze antibiotika begonnen wodt. In een peer gevallen is annemelik maekt dat bieten deur meenskevlooien de ziekte overbrocht hebben mar de bakterie overleeft hierin niet lange en dit is niet de normaole besmettingsmeniere.
Bakterie
De verwekker, de bakterie Yersinia pestis, wodt overbrocht deur vlooien van rotten op meensken: een vlo die eerst besmet bloed zoegt, en daornao een meenske biet, brengt daormit de bakterie over.
Nao de verdringing van de zwatte rotte deur de brune rotte kwam d'r (in West-Europa in elk geval) een aende an disse ziekte, dat was rond 1670. Wereldwied komt de pest nog wel veur, mit naeme in India is rond de millenniumwisseling (2000) nog een kleine epidemie vaastesteld. De ziekte is - bi'j tiedige diagnose - mit antibiotika tegensworig goed te behaandelen.
De pest is et bekendste veurbeeld van een zoönose, een ziekte die van dieren op meensken overdreugen wodt.
Sint Joriskarke (Breevoort)
thumb|Olde karke van Breevoort thumb|Sint Joriskarke 2008 De Sint Joriskarke is ne laat-gotiese karke in Breevoort, woarvan den fundamenten uut 1316 bunt. Bi-j et beleg van Breevoort in 1597 deur prins Maurits, is de olde karke verbraand en bunt de gewelven in-estort. De Reformasie begun mit ne verwooste karke. In 1599 wodden begonnen mit den bouw van ne ni-je karke in gotiesen stiel. Bi-j de ontploffing van den kruuttoorn in 1646 leep de karke groten schaa op. De karke kreg in 1672 nen mooien Rokoko preakstool en wodden later veurzeen van n Noaber-orgel. Kenmarkend veur dizze karke is doarnoast den zogeneumden 'boernzolder'.
Name
De karke dankt heuren name an den schutspatrone van de borgmannen van Breevoort, Sint Joris den den draak oaverwon. Op den toorn steet doarumme neet ne weerhane zoas gebrukelek, moar Sint Joris.
Bekieken
De Sint Joriskarke is gratis te bekieken 12 juli t/m 26 augustus en altied tiedens de moandelekse grote beukemarkte. Ok tiedens open monumentendag van 9.30 tot 17.30.
Gorssel
In 1785 wordden in Gorssel n grafmo­nument veur Joan Derk van der Capellen tot den Pol op-ericht. Op 23 september 1787 wordden t familiewapen van t monument vernield. In de nacht van 6 op 7 augustus 1788 blezen Oranjegezinden t gedenkteken op.
Van 5 augustus 1865 tot 15 mei 1938 beschikten Gorssel aover n treinstasion (Stasion Gorssel).
Bi'j Gorssel, in de oeterweerden van den Iessel, he'j sinds 1981 staorkedarp t Zand.
De Hongerige Wolf
De Hongerige Wolf was een harbarg en uutspanning in Stegeren bi'j Ommen. thumb|Hongerige Wolf in 1921
Legende
t Verhaal wil dat in 1701 Jonkvrouwe Ida van kasteel Eerde mit heur page, beide op peerd, noar Coevern zol rieden um heur vriendinne Kunegonda te bezuken. In t bos bi'j Stegeren wörden ze overvallen deur een troep wolven. De jonkvrouw wörden van t peerd eslingerd tussen de bomen. De twee peerden en de page veulen ten prooi an de wolven. Toevallig kwam doar jonker Rudolf van Collendoorn an, die t lawaai heurde, de wolven versleug en jonkvrouw Ida redden. Ze bint mit mekare etrouwd. Vanof die tied heetten de plekke woar t gebeurden "De Hongerige Wolf". Later is op disse plekke de gelieknamige harbarg ebouwd.
Hoorngeschal
As der een postkoetse de harbarg noaderden, bleus de voerman op zien posthoorn um zo zien ankomst an te kondigen. De weerd wõs dan dat e kön begönnen mit de moaltied kloar te maken en t vat bier an te sloan.
Resterant
Joaren eleden (1976) is de olde harbarg ofebraand en later weer ni'j op ebouwd. t Is nou gien harbarg meer, maar n resterant en zalensentrum.
Hemmelvoart
Völ kristeliken goat op dizzen dag noar de keark um bie nen mis of deenst te ween.
Ni'je Testement
't Ni'je Testement is 'n verzaamling rilligieuze geschrifn beheurnd töt 't kristendom. 't Vörmt 't tweeden deel van 't heilige boek van de kristenen, de Biebel. Hoewel de krekte datering muuilik is wördt algemien an-enummen dat de geschriftn van 't Ni'je Testement dateert uut de eersten en/of tweeden eewe nao Kristus. De name is n vertaling uut 't Latien van Novum Testamentum, wat 'n vertaling is uut 't Grieks van Η Καινη Διαθηκη, Hè Kainè Diathèkè, wat "'t Ni'je Verbund" of "'t Ni'je Testement" betekkent. De vrogge kristenen gebruuktn 't orspronklik umme heur relatie met God an te gee-m.
't Ni'je Testement beschref daodn en woordn van Jezus die volgns 't kristndom en et Ni'je Testement de Messias en de stichter van 't kristendom is. Verder staot de vrogge geschiedenisse van de eerste kristlike gemienschappn en de leer en de predeking van de apostels d'r in beschreven. 't Ni'je Testement vörmt daormet de veurnaamste groond van 't kristlik geleuf. Binnen dat geleuf wördt behalve de Biebeltekste van 't Oolde Testement ok die van 't Ni'je Testement as 't Woord van God beschouwd.
Apocrieven van 't Ni'je Testement
Maa der bint ok in 1948 teksen evönnen, op Nag Hammadi, die ok uut 't vrogge kristendom dateert, de zo enuumde gnostiese geschriften. Dit bint völle boeken die rond 400 nao christus in kruken bint estopt deur monniken, zo hebt luu especuleert. Umdat disse boeken verbeuden wördden, en zölfs de belieders wördden vervolgt, deur de orthodoxie van die tied. Et mèrendeel van de boekn bint toe-eschréven noa de gnostiek, 't Gnosticisme. Welk waar 'n vrogge chriselijke ströming, en naos 't katholicisme miest belèden. 't Gnosticisme, en daorbi'j de Gnostische geschriften wöd töt vandage den dag nog nooit erkent deur de karke.
Disse bukies bint ok toe-eschrèven an Jezus' wark, en zol eschrèven wèèn deur zien discipelen, of mèènsen die 't van hun eheurt hadden. Allene beschrieft disse bukies 'n heel aandere Jezus dan die bint op-enömmen in de Biebel. Disse Jezus wöd veur-esteld as 'n mysticus, iene din 'n bosskop brenk en mèènsen wol ansporen um de gnosis in zichzölf te herrineren. Gnosis is 'n heel blangriek begrip in de Gnostiek, 't is 't Griekse weurdtie veur 'wèten' of 'kennis'. Wat hier met bedoolt wöd in de Gnostiek is dat de mèènse zien eagen mut herrineren, zien oorsprung of zien innerlijk Zölf. In plaase van disse onwark'lijke wark'lijkheid. 'Ken oezölm' is dan ok 'n heel blangrieke uutspraoke van Jezus in iene van de geskriften.
In iene van de geskriften wöd vertelt dat YHWH, de god van 't Oolde Testement, juuste den slechten god is. Hi'j zol nao 't eskeupen hebben van de wèreld, de mèènsen laoten èten van de bome, disse bome hef d'r veur ezörgt dat de mèènsen(-zielen) evangen blèven in 'n beparkt lichaam, zonder kennis van wie zi'j echt bint. Jezus röp op um oezölf te herrinneren, en daormet oezölf te bevri'jden van dit beparkte materiële bestao. En daormet iene te wödden met 't Al. Ma, di-s maar iene visie, want 't Gnosticisme hef veule stromings ehad.
Iene van 't bekendse, en in disse tied 't miest elèzen, van die aole over-eleverde en verbeuden evangelies is 't Evangelie van Tomas.
Adam-en-eva
Adam-en-eva kan verwiezen naor:
Ni'je Testement
Jeudse en Griekse namen
't Ni'je Testement verhaalt, zo as de res van de Biebel, in 'n Jeudse umgewing en context. De Apostels en Jezus zölf waren Jeuds en dreugen dan ok Jeudse namen, nao de Jeudse ofkomst. De Messiasbeliedende Gemiente bestiet uut Jeuden die veur Jezus as Mosjiach (Christus) hebt ekeuzen. Zi'j nemt dan nie de Karklike leer an, maa wilt terugge gaone naor de Jeudse wörtels, met zien gebruken, tradisies en namen.
Hieronder 'n lieste met namen van de Apostels en aandere Ni'j Testementiese figuren, met eer Jeudse/ Hebreeuwse namen en de Grieksen:
Twintigmiljoendreum
De twintigmiljoendreum is een term veur een idealistisch denkbield det in de jaoren vieftig, begun jaoren zestig leefde onder partie Nedersaksischtaligen in oost-Nederlaand en noordwest-Duutslaand, die heur stark maakten veur een 'Nedersaksische Beweging'. Dit denkbield höld in det (doedertied) twintig miljoen mèensen, 'van de Veluwe töt Sleeswiek-Holstien', een vörm van 't Nedersaksisch (in Duutslaand 'Platduuts' enuumd) preuten en det zij hierdeur, en deur heur mandielige cultuur en lèvensholding, een talig-culturele ienheid zolden kunnen vörmen.
Dizze ienheid weur veural ezöcht in pogings umme 't Nedersaksisch nei lèven in te poesten en contacten te leggen tussen Nedersaksische schrievers en praoters in de verschillende Nedersaksischtalige regio's van Nederlaand en Duutslaand.
De visie van Rakers
Allewal de naodrok op de gedielde taal lag, schemerde in de twintigmiljoendreum de visie deur van een volk det deur die taal samenebunden weur; 't 'Volk van de Moderspraoke'. Iene van de veurvechters veur een 'Nedersaksische wedergeboorte', de taalkundige Arnold Rakers uut Nordhoorn, zee in een rede veur Nedersaksische schriever-activisten in Maarkel in 1955:
Tegeliekertied gaf Rakers an det al die miljoenen platpraoters niet onbeïnvloed ebleven waren deur de veraandernde taalsituatie in Nederlaand en Duutslaand:
Kritiek
Lu die kritisch waren aover de twintigmiljoendreum wezen onder aandere op de minne nao-oorlogse verstaandholding tussen Nederlaanders en Duutsers. Zo schreef de taalkundige G.G. Kloeke aover de Nedersaksische taalstrieder Arnold Rakers:  'hij is altijd idealist geweest, begreep de oorlog evenmin als hij nu de daaruit ontstane haat begrijpt'.
Klaas Heeroma, hoogleraar Nedersaksisch an de Rieksuniversiteit Grunning, wees derop hoe slim 't Nedersaksisch al ofekalfd en beïnvloed was deur 't Nederlaands dan wal 't Hoogduuts, en schreef:
Vinkenbuurte
thumb|Ligging van de Vinkenbuurte (gruun) in de gemiente Ommen (donkergries) De Vinkenbuurte (Nederlaands: Vinkenbuurt) is een buurtschop in de gemiente Ommen, in de Nederlaandse pervincie Aoveriessel. 't Is een veurnamelijk agrarische buurtschop, ontstaon mit de ontginning van 't Vassenerveld in de 20ste ieuw. De buurtschop hef een karke en een klein buurthuus. Der bint zo'n 415 inwoners.
De Vinkenbuurte lig körtbij 't dörp Neilusen, an de zuudoostkaante. Van de stad Ommen lig de buurtschop zo'n 10 kilometer vört. Deur de ligging hef de Vinkenbuurter variaant van 't Nedersaksisch meer weg van de variaanten van Neilusen en De Balk as mit 't Ommens.
De maond jannewaori stiet, sinds de oprichting van de Vinkenbuurtse Toneelgroep in 1978, in 't tieken van tonielaovends die eholden wördt in 't buurthuus.
Mit ingaank van schoeljaor 2018-2019 gunk, nao een bestaon van 100 jaor, de Openbare Basisschool Vinkenbuurt dichte.
Uuthoorn
Uuthoorn is een darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 19,49 km² (woarvan 1,20 km² water). De gemeente Uuthoorn mek deel uut van de plusregio Stadsregio Amsterdam.
Veurgeskiedenisse
Den name 'Den Uuthoorn' (ok wal Den Uythoorn eneumd) wierd an et ende van de Middeleeuwn gebruukt as plaatsanduding veur de vestigingsplaatse van ene van de leagere gerechten van de 'Proosdi-je van Sint Jan': ne under den bisschop van Utrecht vallend wealdlek gezag, grenzend an et gebeed van de graven van Hollaand. Op ne kaarte uut 1570 is mit Den Uythoorn nen strook laand beneumd ten zuden van et Ziedelmeer.
Ontstoan
Rundum et Rechthoes is in de löppe van de tied ne kleine neaderzetting ontstoan, dee den name Uuthoorn kreg. 1 kilometer ten noorden lag de (in dee tied) grotere buurtschop Thamen. Veurnamelekste bronne van bestoan was veeteelt en laandbouw. Den lesten wierd, deur et zakken van de boddem, steeds meujleker. Vanof rundumme 1600 nam turf-ofstekken in umvang too. Hierdeur ontstonden grote plassen, dee völle later wier dreug-elegd wierden.
Rundum 1885 wierden rundum Uuthoorn nen trop fortifikaties van de Stelling van Amsterdam an-elegd.
Aandere darpen
thumb|left|300px|Et Olde station Uuthoorn
Westendarp
Westendarp kan verwiezen naor:
Quebec (perveensie)
Hoewel de stad Quebec de heufdstad is, is Montreal de grootste stad van disse perveensie.
De naeme Quebec wodt uutspreuken as kebek of kwebek en komt van et woord kébec, dat "vernauwing van de revier" betekent in t Algonquin en wodde bruukt deur de Algonquin, Kri en Mikmak volker. Et gong hier over de Saint Lawrencerevier waor now de stad Quebec leit.
Tael
Fraans is de ienigste officiële tael van de perveensie. De Québécoisvariaant van et Fraans het her en der wat oolderwetsere kenmarken dan et Fraans dat in Fraankriek praot wodt, een veurbeeld is et in Fraankriek oolderwetse woord espérer dat waachten betekent, mar dat vandaegededag in Fraankriek mit attendre uutdrokt wodt. Veerder bin d'r ok aandere verschillen, bieveurbeeld in de fonologie, en een wat zuverdere woordeschat, et Québécois fin de semaine is in et Fraans week-end, Québécois traversier akkedeert mit et Fraanse ferryboat. Et dialekt van Montreal wodt joual nuumd.
In Quebec wonen ok bi'jveurbeeld Haïtianen en meensken uut Fraanstaelig Afrika die heur eigen Fraanse taelvariaant mitneumen hebben.
Fatalisme
Et Fatalisme is een wearldbeskouwing dee der van üütgeyt dat de geböärtenissen in de natuur en de måtskappye döär et lot ( Latyns fatum ) bepåld wörd. Fatalisten segget dat et lot syn eigen gang geyt, en dat y der as menske niks an veranderen künt.
Lüde künt gelöyven dat der goden et bint dee et verloup van et wearldgeböären bepålet. En net-as de filesoof Spinoza dached dat God etsülvde is as de natuur, en dat den warkt as oorsake-gevolg (ouk wal Determinisme enöömd). Byvöärbeyld unse vöärolder, de Germanen, gelöyvden dat de hougste macht in et heylal et Lot was. Sy nömeden dat ouk wal urleg, wat betekkend: de oor-ordening.
In China heb y ouk förms van fatalisme; Confusius kategoriseyreden ouk elk menske up name (vader, moder, söäne, süsse, kuning, denaar, en so meyr), en dår mosten sy dan ouk korekt nå leaven, volgens up eskreyven reagels. Et chinääsken woord ming betekkend name, mar hevt döär hüm ouk de betekkenisse van lot(sbestemming) ekreygen. De chinääske daoïsten gelöyved in eyne sülv-skeppende prinsype, de 'Dao'. De wearld verlöpt når de grillen van Dao, en een daoïst probeyrd synen kop löäge te maken döär stille weasen en händig an doon (sich vöäral lös te maken van de unnatuurlike filosofy van Confusius) ümme so sunder teagenwarkens med de stroum van et leaven med te gån.
Fluitenbarg
Flütenbarg (Nederlaandsk: Fluitenberg) is en dörp in de nederlaandske gemeynte et Hougevene in de provincy Drente. Et hevt ümdeby 470 inwoners. De plaatse ligt ten noordwesten van et Hougevene, ten noorden van de spoarlynde Zwolle-Grönningen.
2e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 3e eeuw v. Chr. - 2e eeuw v. Chr. - 1e eeuw v. Chr.'''
Kannede
Tael
Kannede as gehiel is officieel twietaelig, hoewel d'r buten de federaole overhied omme niet zovule van te marken is. De Québécois praoten een vortzetting van et Fraans van de 17e en 18e ieuw, mar in tegenstelling tot wat mit et Afrikaans gebeurd is, hebben ze vaastehullen an dezelde standerdtael as aandere Fraanstaelige gebieden zoas Fraankriek, westelik Zwitserlaand of Wallonië. Sund de jaoren is d'r is een scharpe poletieke scheiding ontstaon tussen et Fraanstaelige Quebec en de Engelstaelige perveensies, et was zels zo slim dat d'r in Quebec twie referenda west hebben waor de onofhanakelikhied van Quebec mar nipt ofwezen wodde. In een antal Engelstaelige perveensies, zoas Ontario en Manitoba, wonen een protte Fraanstaelige gemienschoppen en Ni'j-Brunswiek is de ienigste officieel twietaelige perveensie mit ongeveer een dadde van de bevolking die Fraanstaelig is. In Ni'jvunnenlaand wodde in Fraanse viskersdörpen Fraans spreuken. D'r wodden pogings onderneumen de pesisie van t Fraans in Ni'jvunnenlaand te verbeteren, onder aandere deur onderwies in t Fraans te geven.
Naost t Fraans en Engels bin d'r in Kannede 11 zogenaemde Indiaanse- en Inuittaelen die bestaon uut meer as 65 verschillende dialekten. Hiervan hebben allienig et Kree, Inuktitut en Ojibwe een groep van spreker die de tael vloeiend spreken om et op termien te behoolden. Verschillende inheemse taelen hebben een officiële staotus in de Noordwestelike Territoria. Inuktitut is de belangriekste tael in Nunavut en is ien van de drie officiële taelen in et gebied.
Klimaot
Grote dielen van Kannede kennen slim koolde winters mit tempereturen die in et noorden en op de prairies riegelmaotig onder de -40° Celsius kommen. Een uutzundering bin de kustgebieden in Brits-Columbia mit milde en regenachtige winters.
Perveensies
Et laand is onderverdield in 10 perveensies en drie territoria, die rechtstreeks deur de regering van et laand bestuurd wodden. Disse territoria bin dunbevolkt.
En de territoria: Noordwestelike Territoria (mit de Kannedese Arktische Eilanen d'r bi'j) - Nunavut - Yukon.
Veur et territorium Nunavut gellen liekewel dezelde riegels as veur een perveensie. Et gebied wodt veurnaemelik bewoond deur Eskimo's (of Inuit), ien van de oorspronkelike bevolkingsgroepen van Kannede.
Steden
De heufdstad van Kannede is Ottawa.
De grootste steden bin Toronto en Montreal.
Inkelde aandere steden bin:
Nasionaole feestdag
De nasionaole feestdag van Kannede is 1 juli: Canada Day, de dag waorop in 1867 de Konfederaosie van Kannede (Dominion of Canada) tot staand kwam. De feestdag wodde eerst Dominion Day nuumd en wodde in 1879 veur et eerst vierd. Sund 1982 is de hudige naeme in gebruuk.
Canada Day wodt vaeke uutbundig vierd mit optochten en vuurwark. In Ottawa bin d'r evenementen rondomme de parlementsgebouwen.
Kaorte
400px|border|left|Perveensies van Kannede
Gottschalk van Orbais
thumb|right|300px|Intra mare: kiek vanof Hegne op 't eilaand Reichenau in 't Bodenmeer, daoras Gottschalk in 't klooster zat Gottschalk van Orbais (bi'j Mainz, um-en-bi'j 803 - Hautvilliers, 30 oktober, tussen 866 en 870) was een Saksische monnik die een varregaonde predestinatieleer verkondigden en daorumme veroordield wördden.
Ofkomst
Gottschalk - zien name betekent 'knecht van God' - wördden geboren as zeune van een Saksische graof. Zien va hef hum als puer oblatus (eschunken jong) ofestaon an 't klooster van Fulda (Hessen). Dit gebeurden rond de tied det Karel de Grote, die de Saksen had ekerstend, uut de tied kwaamp. 't Jong zien arfgoed wördden tegeliekertied an 't klooster oaveredragen, zoas det de Regel van Benedictus veurschreef.
De kienderschenking
Krek in Gottschalk zien tied beleefden de kienderschenking, de oblatie, heur hoogtepunt. Volngs de Akense concilies van 816/817 mos de oblaat hum zien hiele leben an de Regel holden. Mede deur dizze lebenslange gebondenheid an 't klooster bluuiden in de middeleeuwen de kloosterschoelen en universiteiten. De wetmaotigheid van de bindende oblatie wördden nog ies bekrachtigd op 't concilie van Wörms (868), al had paus Nicolaas I eschreben: "D'r is gien goeds det niet vri'jwillig is." De kienderschenking wördden uuteindelek in 1430 ofeschaft.
Onder Hrabanus
De jonge Gottschalk stund in Fulda onder 't gezag van de olde Hrabanus Maurus, ien van de miest gezaghebbende theologen van zien tied. Hrabanus was in de leer ewest bi'j Alcuinus van York, de 'architect van de culturele renaissance van 't Fraankische Riek'. Op Reichenau in 't Bodenmeer rondden Gottschalk de schoele of. Hrabanus had veur Gottschalk een monastiek leben veur ogen, mar dizze was 't daor nog niet mit iens. Hi'j zee det hum zien gelofte ofedwongen was en det zien plaatsing in 't klooster in stried was mit 't Saksische recht. In 829 dienden de zaak in Mainz. Gottschalk wördden in 't geliek esteld, mar Hrabanus bereupten hum op keizer Lodewiek de Vrome mit een geschrift, De oblatione puerorum (Oaver de oblatie van jonggies). D'r wördden bepaald det Gottschalk kloosterling blieben mos, mar hi'j mucht oaver-eplaotst wörden naor 't klooster van Orbais.
Gottschalk zien bosschop
In Orbais vuulden Gottschalk hum anetrökken töt de waarken van Augustinus (354-430). Op grond van dizze karkevader kwaamp hi'j een varregaonde leer van dubbele predestinatie an te hangen. Dizze leer höld in det God veurbestemt wie of ter in de hemel kump en wie of ter in de hel kump. Slechts een klein antal mèensen is veurbestemd veur verlossing. Gottschalk verleut het klooster in Orbais zonder toestemming en trök deur Italië um zien bosschop te verbreiden. Hi'j vund aordig wat anhangers. In Reims wördden hi'j töt priester ewi'jd, mar niet deur de bisschop van het bisdom daor as hi'j einglijk bi'j heurden. Ok in oostelk Europa deud Gottschalk missiewaark.
Veroordieling
Toen as Hrabanus heurden oaver Gottschalk zien predikaosies, klöm hi'j in de pen en schreef stökken teeng zien olde leerling. Krek toen Hrabanus ni'je ienvloed kreeg as aartsbisschop van Mainz, kwamen hi'j en Gottschalk bi'j menare umme te twisten oaver heur meningsverschillen in anwezigheid van koning Lodewiek de Duutser. Dizze synode veroordielden de leer van Gottschalk. De monachus gyrovagus (zwarvende monnik) wördden ofeschilderd as een i'jdele onruststoaker. Een jaor later, in 849, perbeerden hi'j hom opni'j te verdedigen, mar hi'j wördden weer veroordeeld. Zien schrieveri'je wördden verbraand en hi'j wördden egeseld en veroordield tot lebenslange opsluting in 't klooster van Hautvilliers bi'j Reims.
Gevangenschop
In Hautvilliers maakten hum aartsbisschop Hincmar van Reims 't leben zoer. De stried oaver de predestinatie gunk wieder. Verscheiden belangrieke theologen stelden heur achter Gottschalk op en schreven det uut de Schrift en Augustinus wel degelijk een dubbele predestinatie blek. Mar um poletieke redens kon Hincmar hum staonde holden. In 863 wordden Hincmar deur paus Nicolaas I naor 't concilie van Metz ereupen, mar hi'j is nooit egaone. Gottschalk is niet lange daornao in Hautvilliers esturven zunder hom mit de karke te verzoenen.
Waark
Gottschalk was een schaarp denker, mar hi'j wus hum niet te matigen, wat hum dan ok parten speulden. 't Mieste van zien waark is niet bewaord ebleben. Fragmenten van zien schrieveri'je bint anehaald deur aandere schrievers en bint op die manier bewaord ebleben. Hincmar zien opstel De una et non trina deitate (Oaver de iene en niet dreivoldige God) is ekaant teeng Gottschalk zien prakkezaosies oaver de dreivoldigheid van God. Hincmar beschuldigden Gottschalk van polytheïsme. Gottschalk hef ok eschreben oaver de aord van de eucharistie en oaver grammatica. In 1931 wördden zien waark De praedestinatione (Oaver verbestemming) ontdekt in een biebletheek in Bern. Mar liefst seubentien van zien gedichten bint bewaord ebleben. Bekend is 't gedicht Ut quid iubes pusiole (Waorumme vraog ie mi'j te zingen), det verschillend eïnterpreteerd wördt. Partie lu denkt det 't an 't Christuskiend ericht is. De eerste strofe luudt:
De Vaort
kan wiezen op:
Wienbargen
Wienbargen kan verwiezen naor:
Indo-Uropese taolen
thumb|Indo-Uropese taolen (luchtgruin) en de annere taolfamilies van de wereld thumb|Indo-Uropese taolen De Indo-Uropese taolen zint n grote familie van taolen, dei allemaol mitnanner verwandt zint (vellicht zint ja alle taolen mitnanner verwandt, man bi de Indo-Uropese taolen kann man dat ook bewiezen). Tesaomen zint zi de grootste taolfamilie up de Eerde. Meer as 2,5 miljard luu heft n Indo-Uropese taol as Moudertaol. De taolen, dei bi disse familie heuren deit, stimt wiet overein in zaoken as woordenschat, flexion en annere zaoken.
In Uropa heurt haost alle taolen bi disse familie. Bloot Törks, Fins, Estlaands, Hongaors en Baskisch heurt nich daorbi.
Dat de Indo-Uropese taolen binao over heile wereld praot wordt kumpt deur de Kolonisaotsie vanof dat 16. Jaorhonnert. Ook zint taolen in Iran en India Indo-Uropees.
Indo-Uropese taolen
Ook Latien en Ooldgreiks, dei up gymnasium geven wordt, zint Indo-Uropese taolen.
Runes (skrift)
thumb|right|300px|Wikipedia, eskreewn in Rune Runes, of futhark, is t ooldst bekeande skrift wat in Germaanse laandn gebroekt wör, of wörd. t Wörd Futhark eneumd, umdet det de eerste letters van t skrift beent, namelik F, U, TH, A, R en K. t Besteet oet letters dee, net as in t Latiense alfabet, vuur eenn klaank stoat. De letters beent meestieds saamn esteeld van rechte en heukige lienn, dee at makkelik in hoolt of steen te krasn beent. Op metaal wordt mangs ook roonde vörme gebroekt.
t Euldste bekeande Runeskrift is van ongevear 150 n. C., mear de meeste Runeskriftn beent van tusken 200 en 1200 n. Chr., en wördn in Skandinavië (vuural in Zweedn nog n poar honderd joar länger gebroekt. Doarnoa wör t in gebroek verdrungn duur t Latiense alfabet. t Wör vuural gebroekt vuur inkoarvings op woapns, op grafsteender en vuur t alledaagns kommuniseern. In zowat alle gebeedn woer at Germaann hebt ewest (en Vikings ook), beent Runeskriftn terugge te veendn.
Achtergroond
thumb|n Inskrift woerbie [[siefer runes, t Euldere Futhark en t jongere Futhark beent gebroekt, op n 9de joarhonderse Rök Runesteen in Zweedn.]] De Germaann kreegn vuur t eerst te maakn met runes in t 1e en 2e joarhonderd. t Euldste inskrift is harja en steet op ne kamme, den at is eveundn in t moeras van Vimose bie Funnen, Denemoarkn. t Deenk is van ongevear 150 n. C. Dr is nog n eulder inskrift eveundn op de speelde van Meldorp oet zuud Jutlaand, van woarskeinlik t eerste joarhonderd, mear umdet de gelearde leu t nog neet eens köant wordn wat t beteeknt, steet non de kamme nog op ene.
Mythologie
In de Noorse Mythologie wördt an ehöngn det t Runeskrift van de goodn keump (Oold-Noors: reginkunnr). Det blik al op de Noleby-runesteen, woerop steet: Runo fahi raginakundo toj[e'k]a... Wat beteeknt "Ik maakn de juuste healige rune...". En op de Sparlösarunesteen (9de joarhonderd) steet: "Ok rað runaR þaR rægi[n]kundu." wat beteeknt: "...en roadt de runes der Healigen." in t Poëtiese Eddagedicht Hávamál, stanza 80, steet nog dudeliker beskreewn det de runes reginkunnr beent:
Blauwpaapjen (mees)
thumb|n Blauwpaapjen van opzied thumb|t Blauwpaapjen komt overal in Europa veur, behalve op Iesland en t uterste noorden van Skandinavië thumb|n Blauwpaapjen thumb|n Blauwpaapjen op n zwieg thumb|t Jong van t blauwpaapjen t Blauwpaapjen (Cyanistes caeruleus vrogger: Parus caeruleus) is n kleine zangvoegel uut de familie van de mezen (Paridae). Hie komt in zwat heel Europa veur. In de Lege Landen ku'j ze swienters vaak in de hofjes, bossen of in de struken zien, veural as minsen apenoetjes of ander voegelvoer in n zakjen op-ehungen hen. Blauwpaapjes bin iezig slop en hangen behendig an zo'n zakjen en weten zoender al te veul meuite de noet uut de schaol te pikken. Hier bin de are voegels meestal wat lomp mee.
Kenmarken
t Blauwpaapjen het n opvallend verenpak mit zien kobaltblauwe kroen, start en vleugels die prachtig ofsteken tegen t geel van zien oenderkant. Mannetjes en vrouwtjes lieken iezig veul op mekaar (vrouwtjes bin vaak wat matter ekleurd). As die nog jong is, dan is t op de kop wat greunachtig in plaots van blauw en op de wang wat gelerig. Ze bin mit der elf tot twaolf sentimeter (van snavelpunt tot starteinde) wat kleiner as de biejevreter. t Geluud van n blauwpaapjen klinkt as: tsie tsie tsie tirrrr.
Veurkommen
t Antal blauwpaapjes is beheurlik en oek t gebied waor ze veurkommen is aordig groot. Hie breuit in zwat heel Europa tot in t zujen van Skandinavië. Alleen in t noordelike deel van zien verspreidingsgebied is die gedeeltelik trekvoegel over kortere ofstanden naor t zujen.
Taxonomie
t Blauwpaapjen maakt vanouds deel uut van t geslacht Parus. Deur nieje ontwikkelingen bin der voegelkenners (veural Amerikanen) die t blauwpaapjen in n ampart geslacht plaotsen, namelik Cyanistes. De tweedelige Latiense naam is dan Cyanistes caeruleus.
Laauwersmeer
thumb|right|300px|Satellietfoto van het Lauwersmeer
Waterlaand (gemeente)
Waterlaand is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 115,66 km² (woarvan 63,55 km² water). De gemeente Waterland mek deel uut van de Plusregio Stadsregio Amsterdam.
Laauwersmeer
t Laauwersmeer is n deur mìnskenhaand moakt meer ien t noorden van Nederlaand, op de grìns van de provìnzies Grunnen en Fraislaand. t Is op 23 mei 1969 ontstoan deur t oafsluten van de Laauwerszee.
Nyjork (ståt)
Nyjork is nen ståt in et noordwesten van de Vereynigde Ståten. Ny Jork was eyne van de oarsprungelike darteen kolonys wår de Vereynigde Ståten uut untstån sint. Med meyr as 19 miljoon inwoaners in 2019 is et den up drey nå drukst bevolkeden ståt. Üm et te underskeiden van de stad Ny Jork, wat de grötste stad in dissen ståt is, nöömt se et mangs New York State (Ståt Nyjork).
Waterlaand (gemeente)
Plaetse in de gemeente
Stad:
Nyjork (ståt)
Tweydarde van al et volk in den ståt woanet in et verstädelikte gebeed van de stad Nyjork (wårunder sou'n 40% up Long Island). De ståt en stad danket öäre name an den 17.-eywske Gråf van Jork, den tokomstigen Köäning James II van Engeland. Med ne skattede bevolking van 8,34 miljoon in 2019 is de stad Nyjork de grötste stad wat inwoaners angeyt in de Vereynigde Ståten en de belangrykste ankomsthaven vöär immigranten. Et is eyne van de drukstbevolkede städen van de wearld. As wearldstad büdt NYC underdak an et höyvdkantoor van de Vereynigde Natys en wördt wal es de kulturele, financiele en mediahöyvdstad van de wearld enöömd. Dårboavenup mangs noch de ekonomisk meyst starke stad van de wearld. De andere groute städen in den ståt Nyjork sint Buffalo, Rochester, Yonkers en Syracuse. Toch is Nyjorkstad nit de höyvdstad van den ståt; dat is Albany.
Laauwersmeer
De veurnoamste rezen veur dizze oafsloeten waar vaaileghaid. Noa de woatersnoodraamp van 1953 ston Riekswoaterstoat veur de keuze de dieken rond de Laauwerszee te verhogen tot deltahoogte, of de zeeaarm oaf te sloeten. Onder drok van de bevolken (aksieleuze: De Lauwerssé moat ticht!) worden veur t lèstent keuzen.
Waterlaand (gemeente)
Plaetse in de gemeente
Darpen/Gehuchten:
Buurtschoppen:
Nyjork (ståt)
De ståt ligt an Nyjersey en Pennsylvania up et süden, en konnektikut, Massachusetts en Vermont up et ousten. Den ståt hevt ne watergrense med Rhode Island up et ousten van Long Island en ne internationale grense med de kanadeeske provincy Quebec up et noorden en Ontario up et noordwesten. Et südelike deyl van den ståt ligt in up de atlantiske küstvlakte, wår as Long Island en verskeidene andere eiländkes ouk byhöyrt, eavengood as de stad Nyjork en de laegere Vallei van de Hudsonrivyr. Et uutestrekkede noorden van den ståt büdt underkoamen an verskillende uutloupers van de Appalachen en de Adirondacken, med name in et noordoustelike deyl. Et Dal van de Hudsonrivyr, wat van noord når süüd löpt en et Dal van de Mohawk van oust når west, döärsnydet den ståt. Et westen van Nyjork wördt rekkend by de Groute Meyrenstreake en grenset an et Ontariomear, et Eriemear en de Niagarawatervallen. In et midden van den ståt ligget de Vingermearen, ne populäre vakantybestemming.
Et gebeed wat nu Nyjork heat wördt al hunderden jåren bewoand döär Algonquianen en Iroquoianen (inheymske amerikanen) lange vöärdat de eyrste europeanen der kömmen. Franske kolonisten en sendingswarkers van de Jesuiten kömmen up et süden van Montreal an üm te handelen en volk te bekeren. In 1609 kreag de streake besöök van Henry Hudson, den as up pad was vöär de neaderlandske VOC. In 1614 bouwden de hollanders Fort Nassau wår as de Hudson en Mohawk samenströymden. Hyr groiden uuteandelik de hüdigendaagse höydstad Albany ümhen. De neaderlanders koloniseerden ouk al rap Ny Amsterdam en deylen van de Husonrivyr. Et wör de multikulturele kolony Ny Neaderland, en middelpunt vöär handel en immigraty. Engeland nöm in 1664 de kolony in. In de Amerikaanske Revoluty (1775-1783) nöm ne grup kolonisten van de Provincy Nyjork et bestüür oaver van de Britske kolony. Uuteandelik lükkeden et öär üm de unafhangelikheid uut te ropen. Do as in de 19. eywe et nyjorkske binnenland untgünnen wör, te beginnen by et Eriekanaal, kreag et groute oavermacht oaver andere streaken an de oustküste. Dat verstarkeden de politike en kulturele invlood unmündig.
Den ståt hevt vöäle wearldwyd bekende turistentrekkers, sou as vere van de meystbesöchte van de wearld (2013): Times Square, Central Park, Niagara Falls en de Grand Central Terminal. In de stad Nyjork steyt et Vryheidsbeald. In de 21. eywe untwikkelden sik Nyjork as wearldwyd middelpunt van kreativiteit en underneamerskap, sociale toleranty en miliöövreandelikheid. In Nyjork sittet ungeväär 200 skolen en universiteiten, sou as de Ståtsuniversiteit van Nyjork. Verskeidene dårvan höyry by de top 100 van de wearld.
Robert Gesink
thumb|240px|Robert Gesink an't inrieden veur ne tiedrit in de Tour de [[Californië]] Robert Gesink (Vasseveld, 31 mei 1986) is nen Nederlaands wielrenner dee veur de Rabobank Prefessenele Wielerploog oet kump. Hee is eboorn in Vasseveld en fietsten in zien jeugd bi'j wielerploog 'De Peddelaars' in Aalten. Gesink woont noo in Aalten, hoo wal hee netuurlek völle op pad is om te trenen met ziene fietse.
Risseltoaten
Enkele van zien risseltoaten:
2007 2008
Bellebloem
thumb|250px|Fuchsia magellanica De bellebloem (Fuchsia en Nederlans: fuchsia of bellenplant) is een geslacht van 100 tot 110 soorten bleuiende planten, waorvan de meeste struken, die an 't eind van de 17e eeuw eïdentificeerd worde deur de Duutse botanicus Leonhart Fuchs (1501-1566).
Radio Kootwiek
thumb|Radio Kootwiek in 1922 Radio Kootwiek (Nederlands: Radio Kootwijk) is n buurtschap in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland, mit net iets meer as 100 inwoners. Eerst heetten t Kootwiek Radio, um t te onderscheiden van t oorspronkelike darp Kootwiek dat n paor kilometer verderop ligt; Radio Kootwiek is de name van t vroggere zendstasion waorumhen t darp ebouwd wordden. t Ligt in t midden van n bos-, stoefzand- en heedriek gebied op de Veluwe, ten oosten van t Kootwiekerzand en t darp Kootwiek, dat bie de gemeente Barneveld heurt. Tot augustus 1966 beheurden Radio Kootwiek veur de ene helfte bie Barneveld en veur de andere helfte bie Apeldoorne.
Relasie mit t zenderpark
De woonbebouwing van Radio Kootwiek is ontstaon as gevolg van de bouw vanof 1918 van t gelieknamige zenderpark. In 1923 begun de PTT op disse ofgelegen plekke transoseaniese telegrafie via de lange golve. In de drekte umgeving van de zenders wordden huzen veur de medewarkers ebouwd. Sosiologies was t darp n smeltkroes van regionale, religieuze en kulturele identiteiten, die uutmondden in n biezundere samenlaeving mit n, töt halverwaegen de jaoren zestig, uutzunderlik riek verenigingslaeven in n unieke sosiale kontekst. In 1964 wordden t darp baeter bereikbaor veur de butenweerld deur de anleg van n verlenging van de asfaltweg Hoog Buurloseweg uut de richting van Ugchelen.
Bellebloem
Naamgeving
De Nederlanse naam fuchsia is geliek an de botanische of Latiense naam. In de meeste West-Veluwse dialecten wort de plant bellebloem of bel eneumd, dit is vanwegen de mooie decoratieve klokvorm van de bloem.
Radio Kootwiek
Relasie mit t zenderpark
Naodat in 2000 elke zendfunksie verdwenen was kwam t terrein van t zenderpark in 2004 in handen van Dienst Landelik Gebied (DLG) en Staotsbosbeheer. DLG gong op zuuk naor n nieje eigenaar/beheerder veur de gebouwen die veurhen bie t zenderpark heurden. n Eerste herbestemmingsproses liep op niks uut deurdat ze teveule van mening verschilden, mar n tweede ronde die in 2007 startten, kreeg meer steun, zowel van inisiatiefnemmers as de darpsraod, die grege de natuurweerde van t darp en de umgeving behouwen wilt.
Bellebloem
Verspreiding
De meeste soorten bin inheems in Zuud-Amerika, mar enkele soorten kommen noordelijker veur in Midden-Amerika tot Mexico. Oek in Niej-Zeeland en op Tahiti bin enkele soorten inheems.
Radio Kootwiek
Bestemming en bescharming
Op 6 juni 2012 wordden t darp Radio Kootwiek samen mit t vroggere zendterrein deur de rieksoverheid an-ewezen as bescharmd darpsgezichte, op veurdracht van de gemeenteraod van Apeldoorne. In dit jaor speulden de tegenstellingen tussen de rekreatieve en kulturele ambisies van Staotsbosbeheer en de natuurweerden van t gebied weer hoog op, waorbie t leste belang benaam in-ebracht wordt deur de Stichting Warkgroep Milieuzörg Apeldoorne (SWMA). Ze dringt al jaoren an op terughouwendheid in t antrekken van publiek naor Radio Kootwiek, mit wisselend sukses. In april 2013 zetten de Raod van Staote n strepe deur de vergunning van de provinsie Gelderland an Staotsbosbeheer veur t plan waorin t vroggere zenderpark meer kulturele en rekreatieve aktiviteiten toe-espeuld zol kriegen. Hiermee wordden de SWMA, die de rechtszake had an-espand, in t geliek esteld.
Mar toch nam t bezuuk van daggiesmensen toe, ok al was niet iederene der blie mee. In 2014 wordden n konvenant tussen SWMA en Staotsbosbeheer op-esteld, waorin steet dat Staotsbosbeheer verplicht is um zich der hard veur te maken dat de verkeerstoestroom naor Radio Kootwiek en t antal bezukers an Radio Kootwiek weer ofnemmen.
Bellebloem
Verspreiding
De soort Fuchsia magellanica komt zuudweerts in 't emaotigde klimaot tot de punt Tierra del Fuego veur, mar de meeste soorten bin tropisch of subtropisch.
Kenmaarken
De meeste soorten bin zo'n 20 tot 40 cm groot, mar de Niej-Zeelanse soort Kotukutuku (Fuchsia excorticata), is een butenbeentjen in dit geslacht, disse bellebloem is een boom in plaots van een struuk en kan zo'n 12 tot 15 meter hoog worren.
Veul soorten bleuien langdurig in de zoemer en 's harests. Tropische soorten bleuien 't hele jaor deur. Ze hen vier lange, slanke kroonblaojen en vier kortere en brejere kelkblaojen. Bie veul soorten bin de kroonblaojen helderrood en de kelkblaojen paors (kleuren die de kolibri's antrekken die de bestuving verzurgen). Mar de kleuren verschillen over een breed spectrum van wit tot donkerrood, paors-blauw, geel en oranje. De vrucht is een 5 tot 25 mm grote donkerrooie eetbaore bees die veul kleine zaojen bevat.
Poortgebouw
Een poortgebouw is n bouwwark, dat tot dool hef den in- en uutstreum van leu, goderen en dieren van n bepoald stuk groand te kontroleren. Under meer bi-j middeleeuwse kastelenl kwamen poortgebouwen völle veur, deurgoans binnen de umgrachting van et geheel van bi-j mekaar heurende zaken, mit name gebouwen. Ok kent wi-j poortgebouwen bi-j umwalde en/of umgrachte steadn in den vörm van ne stadspoorte, woar den toogäng van leu om kriegs- of tolredenen wöd beheerst.
Rad
thumb|200px| Raadn an ne koare n Rad of wiel is ne roonde platte skiewe den um zin eegne asse kan dreein en doarmet beweaging of verplaatsing meugelik maakt. n Rad met ne asse dr an maakt doarbie de wriewing meender duur te roln. n Rad kan bewöagn wordn duur dr n kracht op te zetn. Dèt kan met zwöartekracht, of op ne aandere meneere met nen zelf op ewektn kracht. De beste vuurbeeldn beent te veendn in t transport. Op n wat breder vlak wördt n term rad (of wiel) ook wal gebroekt vuur roonde platte dinge dee-t köant dreein.
Geschiedenis
t Rad keump woarskeainlik oet Mesopotamië en is wellich oet eveundn roond 4000 v. Chr. n Euldstn ofbeelding van wat ne koare met raadn kan wean (ne waage met veer raadn en twee asn) steet op n Bronocice pot. Dèt is nen eardewoarkn pot den is op egreawn in Polen en um en noabiej de 3500 v. Chr. emaakt.
Exakte wetenschop
Exakte wetenschoppen bin alle vormen van wetenschop die op grond van netuurwetten en -theorieën as bewieslevering toepast kunnen wodden. Exakte wetenschoppen wodden bi'jtieden ok wel bètawetenschoppen nuumd. Veurbeelden van exakte wetenschoppen bin: wiskunde, en alles wat meetber is en waorop wiskunde toepast kan wodden. Et wodt meerstal uutbreided tot alle wetenschoppen die diels meetber binnen. Ienvooldig zegd: in de exakte wetenschoppen is een bewering antoonber korrekt of inkorrekt.
De exakte wetenschoppen bin as volgt in te dielen:
Peerd van Ome Loeks
thumb|t Peerd van Ome Loeks t Peerd van Ome Loeks kìn zain worden as ain van de symbolen van Stad. t Beeld het zien bestoan te daanken aan n Grunnegs vôlkswiesje mit de zölfde titel. t Beeld staait veur t statsion van Stad.
Laidje
Over t Peerd van Ome Loeks bestaait n laidje mit de onderstoande tekst. De melodie is t zölfde as dat van t Sunterkloaslaidje "Daar wordt aan de deur geklopt". t Laidje stamt oet sikkom 1900 en is n vertoalen van n Duuts studìntenlaidje.
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Peerd van Ome Loeks is dood, Loeks is dood, Loeks is dood, Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood. Guster nog goud gezond, sluig e mit steert in t rond Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.
Peerd van Ome Loeks is dood, Loeks is dood, Loeks is dood, Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood. Haar k hom moar vreten geven, din was t wel in leven bleven. Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.
De regel "hartstikke dood" wordt ook wel zongen as "hailendal dood".
Evangely når Filippus
Filippus Evangely of Evangely når Filippus is een old gnostisk geskrivt, wülke uut ende van de veerde ewye of begün vyvde eywe kümt, en wülke sy samen hebbet evünden med 51 andere boken, up Nag Hammadi. Dit is eyne van de verlöären evangelys, de olde geskrivten dee döär de katolyke karke van et vrogge christendom verkettered en vernetiged bint. Up enkelen nå dan. Et evangely besteyt uut vöäle wysheidsspröäken, disse wysheid sol van Jezus Christus of ekummen weasen.
In dit vrogkristlike wark steyt de brülfte in et middenpünte: Et brülftevertek wår een menske sich med syn godsvlamme samen kümt; et deepste innerlik van een menske samen kümt med Christus.
De evünden geskrivten up Nag Hammadi bint een 52 teksten, en dissend waren verpakked in darteen papyrusboken. Et Filippus Evangely was verpakked samen med et Tomas Evangely en noch vyve andere warken in de tweyde band.
Et Filippus Evangely is eskreaven in et koptisk, mar wårskynlik is dissend wear vertaled vanuut et greeksk, mar lüde denket ouk dat de skryver weat ehad hebben mütten van et arameesk. Ouk nemmet lüde an dat et van Syrie vandån is. Et hevt ouk vöäle gelykenisse med valentiniaansk-gnostiske denkwyses en dårümme is et een readen ümme de originele skryverye, in et greeksk, te dateyren in de tweyde hälvte van de tweyde eywe, of noch heyl misskyn vrog in de darde eywe. Et is düs neet so as et Tomas Evangely dat et een vrogge brunne is oaver Jesus; ümdat Tomas eyrtyds eskreaven is as al de boken uut et Nye Testament.
Inhold
Et evangely (oldsassisk: godspell) besteyt uut een 100 en 1 mål wysheidspröäken, wülken neet rap te begrypen bint, en heylemåle is een bepålde gnostiske weaten en meditaty nöydig. De uutspråken, of stükkyns, wördet ouk wal 'logions' enöömd. De tekste wörd wal et Filippus Evangely enöömd, mar de eynige mål dat Filippus der in vöärkümt is in logion 72 (vandår de benaming van Evangely når Filippus). Et mystery van et brüüdsvertrek steyt in et middenpünte in dit vrogchristlike wark, sy vereyniged ouk Kristus 'Adam' en 'Eva' in et geystelike brüüdsvertrek, symbool van de hereyniging van een menske med syn godsvlamme. Ouk hevt Maria van Magdala een wat mål een düdelike rolle, wat ouk typerend is vöär de gnostiske boken, want de karke hevt höyr ait vord emüvveld en höyr verdrüngen töt eyne wülken sy volgens de vrogge christenen en gnostiken neet was, algemeyn wörd sy beskouwd as eyne van de tröywste leyrlinge van Jesus, en in mangsmålske teksten kümt sülvs in vöär dat Jesus en Maria van Magdala mekander küsset.
Eel
thumb|300px|De dörpskark van Eel Eel (Nederlaands: Eelde) is een plaots in de Nederlaandse pervincie Drenthe en maokt deeil oet van de gemeeinte Tynaorl. Veur 1998 was 't de heufdplaots van de gelieknaomige gemeeinte.
Eel ligt in 't noorden van Drenthe, laangs de A28 tussen Assen en Grunnen.
De dörpen Eel en Paoterwold binnen in de loop van de twintigste eeuw an mekaor gruid. Op de plaotsnaomborden wördt dan ok de naom Eelde-Paterswolde vermeld (Drèents: Eel-Paoterwold). Eel is 't zudelijke gedeeilte. 't Dörp har op 1 jannewaori 2006: 6.956 inwoners (Eel-Paoterwool had der doe: 10.744).
Friese Woolden
De Friese Woolden is een Nederlaandse laandstreek in Frieslaand mit een eigen karakter:
De bewoners van de Friese Woolden en die van de Kleistreek maggen mekeer geern wat vrundelik spottend beschimpen.
Saks (woapen)
thumb|200px|Verskillende soorten saksen. Nen Saks, sax of seax (In et Ooldengels ook hadseax, seaxe, scramaseax, scramsax en in et Latien: sachsum) is een mes, stek- en houwwoapen. Nen saks kan maakt wean van koolstofstoal en damaststoal. Met nen saks duudt arkeologen grote messen dee't kearls tusken et 5e en 11de joarhoonderd bie zik hadden van Ierlaand, skandinavië töt Noord-Italië. Den oolden germaansen stam de Saksen daankt öaren naam an dit woapen.
Der was neet echt ne vaste grötte vuur den saks, mer meestal was et lemmet tusken de 40 en 80 cm laank. Regelmoatig wör den haandgreep keunstig versierd.
Kuierstok
thumb|250px|Riekeluui mit een kuierstok Een kuierstok of wandelstok is van oorsprong een stok dee gebruuk wönnen veur 't lopen. Kuierstokken wönnen inmiddels veur verschillende dingen gebruuk. Ze kunnen emaak wönnen van hout, bamboe, metaal of kunsstof, zoas carbon.
De gewone kuierstok is een houten stok dee gebruuk wönnen um 't lopen makkelijker te maken. 't Wönnen gebruuk as ondersteuning. In de 19e eeuw en eerste de helfte van de 20e eeuw was de kuierstok een soort staotussymbool veur heren uut de betere staand. Vake hannen de dure kuierstokken een ivoren ronde knoppe bovenop. Zowel ouwere as jongere heren leupen dermee op straote, neet umdat ze de stok neudig hannen mar gewoon as versiering (soms oek as verdejiging tegen bieveurbeeld anvallen van honden of personen).