cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaandzwelver
thumb|250px|Zaandzwelver De zaandzwelver (Riparia riparia) brödt in kolonies in vertikaole zaandige oevers, an revieren, meren en zaandofgrevings en in Ede in 2004 ok in et talud van een ni'je an-elegde snelweg en in 2005 in een barg zwatte grond op een bedriefsterrein langes die snelweg. Ok is d'r een zaandzwelver an de Oolderkarkerplasse.
Hi'j jagt leeg boven et waeter op insekten.
De zaandzwelver het een dof griesbrune bovenkaante en een witte onderkaante. D'r is een dudelik oftekende griesbrune bostbaand.
Meuhoek
De Meuhoek is een buurtschap in de gemeente Bronckhorst in de previnsie Gelderland in Nederland.
Tielerweerd
Mit de Tielerweerd wöd dat deel van et Gelderse revierengebeed de Betuwe (in Nederlaand) an-eduud dat in et noorden wöd begrensd deur et reviertjen den Linge, in et westen et darp Tuil en in et zuden deur de reviere den Waal. De Tielerweerd geet in noordeleke richting oaver in de Nederbetuwe, in zudeleke richting oaver in de Bommelerweerd, en in westeleke richting in de Viefheerenlanden.
In de late middeleeuwn was de streake mit heure klosters enege tied in trek bi-j völle leu under de hoge christeleke geesteleken as plaatse van geesteleke bezinning. Dit wöd noe veural too-eskreaven an de in dee tied ni-je politieke hervormingen binnen et hartogdom Gelre, dee gunstig waren veur de geesteleken. (Denke hierbi-j an et pakt van Tiel.) Rundumme 1500 was doar neet veul meer oaver en verkos de geestelekheid Braobant en veurnamelek Utrecht as heure religieuze uutvalstee.
Bekende plaetse in dizze streake bunt Tiel en Geldermalsen. De streake is nogal dunbevolkt en oaverweagend boers van kenmark mit vee- en fruutteelt. Bekend is de streake ok um heuren appelwien. Dizzen wödt deur heure bewonners leefkozzend uns wijne eneumd.
Pools
't Pools (in 't Pools zelf: język polski of polszczyzna) is een lid van de West-Slavische taalgroep. 't Wordt epraot deur meer as 50 miljoen meensen, veurnamelijk in Polen, mar ok in een paor lanen van de veurmaolige Sovjet-Unie, die naost Polen liggen. Veurbeelden hiervan bint: Litouwen, Oekraïne en Wit-Ruslaand.
't Pools is een deur immigranten in-evoeren taal in lanen zoas 't Verenigd Koninkriek, de Verenigen Staoten van Amerika, Australië en nog een kwak andere lanen. Der kunnen sporen weerummevunnen worden van 't Pools tot in de 12e eeuw, mar de mederne literaire taal dateert uut de 16e eeuw, ebaseerd op 't dialect dät epraot wordt rond de stad Poznań.
Ni'jehaske (plak)
thumb|Ligging van Ni'jehaske thumb|Uutzicht op Ni'jehaske Ni'jehaske (Nederlaans en Fries: Nijehaske) is een klein dörpien in et oosten van de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, legen an de Jousterweg. In et vleden wodde de naeme van et dörp nog naor et Nederlaans vertaeld as Nieuwehaske. Tegenwoordig wodt ok in et Nederlaans allienig de Friese vorm nog bruukt. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Ni'jehaske is begonnen as oostelike uutbouw van et ooldere dörp Haske, dat laeter Ooldehaske gong hieten. Disse twie dörpen vormden et centrum van de veurmaolige gemiente Haskerlaand. Deur de veenofgreving, die al in de 16e ieuw bezig was, ontwikkelde et dörp. Doe 200 jaor laeter zogenaemde Gietersen naor et gebied kwammen om vene of te greven, nam et tal inwoners van beide dörpen stark toe.
De gruui van et naobi'jlegen plak Et Vene, dat op de greens van drie gemienten lag, zurgde d'r-veur dat een groot diel van et dörp verdween. Et oorspronkelike hatte van Ni'jehaske maekt al sund de gemientelike herindieling van 1934 diel uut van Et Vene. In disse plak is een naobi'jlegen ni'jbouwwiek naor Ni'jehaske vernuumd.
Et diel van et dörp dat nog de hieltied zelsstandig is, het minder as 50 inwoners.
Golf van Tonkin
thumb|280px|Golf van Tonkin (en:Gulf of Tonkin) De Golf van Tonkin is n zee tussen Noord-Vietnam en Zuud-China, mit n oppervlakte van om en bie 480 × 240 km (90.000 km²). t Is n vrij ondaipe (60 meter) noordelke aarm van de Zuud-Chinese Zee. De golf grenst in t westen aan de noordelke kustlien van Vietnam, in t noorden aan de Chinese pervinzie Guangxi en in t oosten aan t Chinese schieraailaand Leizhou en t aailaand Hainan. Belangrieke hoavens aan de golf binnen Beihai in China en Haiphong in Vietnam.
In 1964 het hier t Tonkin-incident ploatsvonden, dat veur de Verainegde Stoaten van Amerikoa aanlaaiden was de Vietnamoorlog in te goan.
Noamverkloaren
De Vietnamese noam van de golf is Vịnh Bắc Bộ. In verainvoudegd Chinees is de noam 北部湾 (tredietsjoneel Chinees: 北部灣; pinyin: Běibù Wān; Hainanees: Pak-pōe Oân; ook in verainvoudegd Chinees: 东京湾; tredietsjoneel Chinees: 東京灣; pinyin: Dōngjīng Wān). Zowel Vịnh Bắc Bộ as Běibù Wān betaikent "Noordelke Baai". De noam Tonkin (東京 in Hán-Nôm-schrift en Đông Kinh in t Vietnamese alfabet, betaikent "oostelke heufdstad", en is t vrougere toponiem veur Hanoi, de hedendoagse heufdstad Vietnam. t Mout nait verwaard worden mit Tokyo, dat ook schreven wordt as 東京 en ook "oostelke heufdstad" betaikent. Tiedens de Fraans-kelonioale periode van Vietnam wer t noordelke kontraain Tonkin nuimd.
Weer
Tiedens de noordoostelke moesson, tussen jannewoarie en april dut zuk de Crachin veur in de Golf van Tonkin, en in de Stroat van Hainan. Dit is n opvalend weerverschiensel mit veul leeghangende stratusbewolken, motregen en dook of diezeghaid, woardoor t zicht slecht is.
Fats Domino
duum|Fats Domino in 1962 Fats Domino (New Orleans, 26 februari 1928 – Harvey, 24 oktober 2017), was n Amerikoanse rhythm-and-blues zanger en pianist. Hai was ain van de pioniers in de rock and roll en in de joaren 1950 en '60 de bestverkopende Afro-Amerikoanse muzikant.
Leven
Fats Domino is geboren en opgruid as Antoine Dominique Domino Jr. in New Orleans, Louisiana. Hai was de jongste van aacht kinder oet t gezin van Antoine Caliste Domino (1879–1964) en Marie-Donatille Gros (1886–1971). De femilie Domino was van Fraans-creoolse òfkomst en heur moudertoal was Louisiana-creools. Voader Domino was vioulspeulder.
Antoine Dominique was traauwd mit Rosemary van 1947 tot heur overlieden in 2008. Zai haren aacht kinder. Hai bleef mit zien gezin wonen in zien olle buurt Lower Ninth Ward, tot noa orkoan Katrina in 2005. Dou was Fats even vermist, tot zien dochter hom herkìnde op foto's van geëvacueerden. Bie de ramp roakte hai zien golden ploaten kwiet. Van de ploatenmoatschoppij kreeg hai hierveur reproduksies weer. Noa Katrina verhoesde hai noar n boetenwiek van New Orleans.
Op 24 oktober 2017 is Domino op 89-joarege leeftied oet tied kommen.
Aanbegun
Om en bie 1938 leerde Antoine pioanospeulen van zien zwoager, jazzgitoarist Harrison Verrett. Dou hai vattien joar was, speulde hai al in bars in New Orleans.
Vrouge joaren (1947-'48)
In 1947 wer Billy Diamond, n bandlaaider oet New Orleans, vroagd om de jonge pianist te zain optreden bie n buurtbarbecue. Diamond von hom zo goud speulen dat e hom vroagd het om bie de band The Solid Senders te kommen, woar Domino $3 per week verdainde mit pioanospeulen. Diamond gaf hom de bienoam Fats, omreden Domino hom herinnern dee aan de vernuimde pianisten Fats Waller en Fats Pichon, mor ook om zien dikke eetlust.
Imperial Records (1949–'62)
Domino kreeg in 1949 n kontrakt bie Imperial Records. Hai kreeg royalties betoald op boases van verkopen in stee van n honoroarium veur elk laid. Mit producer Dave Bartholomew schreef hai The Fat Man, n òfgezwakte versie van n laid over drugsversloafden, de Junkers Blues; van dizze ploats wazzen in 1951 n miljoun stuks verkocht. Mit n rollende pioano en Domino dij wah-wah-geluden zingt tegen n staarke backbeat, wordt The Fat Man in t algemain zain as eerste rock-and-roll-ploat dij in zukse aantallen verkocht is. In 2015 is t nummer opnomen in de Grammy Hall of Fame.
Mit Ain't That a Shame kwam Domino in 1955 veur t eerst in de hitliesten in de mainstream popmeziek. t Nummer kwam op 14 binnen in de Billboard Hot 100 en hoalde n Top 10-ploats as hoogste noteren. Oetìndelk het hai 37 singles in de top 40 had, mor gainent doarvan op nummer 1.
Domino zien debuutalbum Carry On Rockin, mit doarop verschaaiden hits en nummers dij nait as singles oetbrocht waren, verscheen in november 1955 en wer in 1956 vernijs oetbrocht as Rock and Rollin' with Fats Domino. De heroetgoave hoalde nummer 17 in de Billboard Pop Albums-hitliest.
In 1956 nam hai zien grootste hit op mit Blueberry Hill. t Laid oet 1940 van Vincent Rose, Al Lewis and Larry Stock (eerder al opnomen deur o.m. Gene Autry en Louis Armstrong) ston twij weken op de twijde ploats in de Billboard Juke Box-hitliest en elf weken op nummer ain in de R&B-hitliest. In 1956 en '57 wer t laid wereldwied meer as vief miljoun moal verkocht. Doarnoa is t nummer deur nog verschaaiden artiesten opnomen, o.m. deur Elvis Presley, Little Richard en Led Zeppelin.
Tussen 1956 en 1959 volgde nog n riege hitsingles in de Billboard Hot 100, woaronder When My Dreamboat Comes Home (nr. 14), I'm Walkin' (nr. 4), Valley of Tears (nr. 8), It's You I Love (nr. 6), Whole Lotta Loving (nr. 6), I Want to Walk You Home (r. 8) en Be My Guest (nr. 8).
Begun 1963 wer Imperial Records verkocht. Dou vertrok Domino bie de moatschoppij woar hai 60 singles veur opnam. Mit 40 Imperial-songs kwam hai in de top 10 van de Billboard R&B-hitliest en mit 11 nummers in de top 10 van de Pop-liest.
Cello
thumb|200px|Cello van vuurten en opzied thumb|Nen cello
Nen cello (sprek oet: SEL-lo of TSJEL-lo) is n striekinstrumeant. n Naam is ne ofkorting van violoncello. Enen den't cello spölt, neumt ze nen cellist. Nen cello wörd gebroekt as eankelspel-instrumeant, mer ook in kamermuziek en grote orkesten. t Is t één-noa-grötste striekinstrumeant in t hudige symfonieorkest; allene n kontrabas is grötter.
Fats Domino
Noa t vertrek bie Imperial (1963-joaren 1970)
Ondanks t oetblieven van dat sukses ging Domino stoadeg deur mit opnemen tot om en bie 1970. Haalfweg 1965 ging hai over van ABC-Paramount noar Mercury Records, woar hai n live-album en twij singles òfleverde. Der waren plannen veur t oetbrengen van n studio-album, mor dij binnen stoakt dou bloots vaaier nummers opnomen waren.
Cello
Beskriewing
n Naam cello is ne ofkorting van t Italiaanse violoncello, wat "kleaine violone" beduudt. Dit verwis noar de violone ("grote viola"), t leegst-estemde instrumeant oet de violafamilie. Dit is de groep striekinstrumeanten dee't later vervöngen of oawertröffen wörden duur de vioolfemilie. n Offisjelen naam is dus "viola grote kleaine". Teegn t 20ste joarhoonderd wör t gebroekelik um n naam violoncello of te korten töt 'cello. Rechtevoort wörd cello (zoonder hogen komma) algemeen gebroekt.
Fats Domino
Noa t vertrek bie Imperial (1963-joaren 1970)
Deur n overgang noar Broadmoor Records wer hai kört herainegd mit Dave Bartholomew. d'Opnoames doar waren mit soul-invlouden overgoten.
Cello
Beskriewing
Nen cello hef veer snoaren dee't op viefde toonintervallen van mekoar estemd zeent. De leegste snoare is estemd op C2 (twee oktawen leger as de middelste C), vervolgens de aandere snoaren op G2, D3 en A3. n Cello is dus t zelfde estemd as de viola, mer dan n oktaaf leger.
Fats Domino
Noa t vertrek bie Imperial (1963-joaren 1970)
Noa Broadmoor ging Domino noar Reprise Records woar hai in 1968 n Top 100-single haar mit n oetvoeren van Lady Madonna van The Beatles. Om zien ploatenkontrakt noa te kommen, wer in 1971 n album in t boetenlaand oetbrocht.
Cello
Beskriewing
Nen cello wörd oawer t algemeen zittende bespöld. An de eunderkaante van n cello zit ne pinne woerop n cello steet. De spöller zit achter n cello, den't rechtop eheulden wörd, tusken de bene. n Toon wörd emaakt duur met nen striekstok (ook wal "striekboage" neumd) oawer de snoaren de strieken.
Fats Domino
Loatere loopboan (joaren 1980-2005)
In 1986 wer Domino as ain van d'eerste muzikanten opnomen in de Rock and Roll Hall of Fame. In 1987 is ook de Grammy Lifetime Achievement Award aan hom oetlangd, Zien leste album veur n groot label, Christmas is a Special Day, verscheen in 1993.
Cello
Beskriewing
n Cello wörd vake in verbaand ebracht met Europese klassieke muziek, en der wörd mangs van ezegd det t geluud van t instrumeant t meest op de meanskelike stemme lik. t Instrumeant is deel van t standaard orkest, leawert de bastoon in striekkwartetten en keump ook vake vuur in völle kamermuziekgroepen. Der zeent n hoop stukke skrewen vuur cello, zo as cellokonserten en cellosonates, zo as de bekeande Cellosuites van J.S. Bach.
t Instrumeant keump nit zovölle in popmuziek vuur, mer der zeent wal pop- en rockvärskes woerin't ne cello vuurkeump, zo as bv. in t nommer Wonderwall van n Britsen band Oasis. Mer ook in grote hiphop en R&B oetvoerings, zo as bie zängeresse Rihanna.
Vergaorige
right|thumb|300px|Een vergaorige in een conferensiezaal Een vergaorige is een bie-eenkoms van twee of meerdere meensen. De bedoeling van een vergaorige is da-j bepaolde zaken bepraoten. Een vergaorige is meestentieds formeel eregeld.
Naos de gewone vergaorige, waor onderwarpen rechstreeks mit mekaar bepraot wonnen, bestaon der oek vergaorigen via internet (internetbellen, MSN-vergaorigen enz.) en tillefoon. Een aandere naam veur een vergaorige is een bespreking.
Veural in orgenisasies bin vergaorigen iezelig belangriek. Dit kump umdat de communicasie tussen twee zakenluui goed verlopen mut, as der gien kontak tussen meensen is, kan de orgenisasie of onderneming aorig wat zaken mislopen.
Lyste van städen in Luxembörg
Der binnen officieel twaalv städen in et Grouthartogdom Luxembörg. De titel stad is in Luxembörg per wet vasteleagd. Undanks de ståtus as stad, binnen et neet allemåle aneyneslöäten verstädelikede gebeden. De städen kummen so good as oavereyne mid de luxembörgske gemeynden (up Clerveaux nå). De städen en gemeynden hebben een aparte ståtus mid weg-en-weare wat techniske verskillen, mär in de praktyk is dit te verwaarlousen.
Een antal städen dragen de titel stad al sinds de middeleywen, mär de meyste städen in Luxembörg bestån eyrst sinds eyn of twey eywen. Up 27 februari 1843 wördden de ståtus as stad van söäven van de acht luxembörgske städen herbevästigd - Luxembörg-Stad, Diekirch, Grevenmacher, Echternach, Wiltz, Vianden en Remich -, allinnig Clervaux mos et untgelden. In 1906 en in 1907 kreygen vyv nye gemeynden de titel stad. Up 7 april 1914 kreyg ouk de gemeynde Hollerich de titel stad, mär nå de gemeyndelike herindeyling van 26 määrt 1920 is et up-egån in Luxembörg-Stad. Up 13 december 1988 volgde per wet een herbevästiging van de twaalv städen.
Vincent van Gogh
Van Gogh wonnen tegenwoordig ezien as een van de grootste schilders dee ooit eleefd hef. Disse erkenning kwam echter pas laot. Zo wönnen in zien leven slechs ene schilderie verkoch: La vigne rouge (tegenwoordig hang 't in 't Pushkin Museum in Moskou). 't Wönnen ekoch deur Anna Boch, een Belgische kunstenares en zuster van zien kameraod Eugène Boch. Zie koch 't to veur 400 frank, op de expesitie van de Brusselse Les XX, in 1890, slechs een paor maonden veur zien dood.
Der gungen mar dree jaoren veurbie tussen zien zwaormoedige De Eerpeleters (1885) en de kleurenexplosie in 't zudelijke Arles (1888). Van Gogh produceerde al zien wark in een periode van slechs tien jaor, veurdat e begun te liejen an een zenuwziekte en zelfmoord pleegde. Zien roem greuide rap nao zien dood.
Saksenoorlogen
thumb|200px|right|Ofbeylding van de verwoosting van de Irminsul, wat anleiding was vöär de Saksenoorlogen. De Saksenoorlogen (772 - 804) warren en koppel oorlogen tüsken et frankiske ryk van Grouten Karel en de saksen.
Achtergrund
Frankiske köäningen hadden töt dee tyd wal skatgelden kreagen van de saksen, mär se hadden der öär nooit echt under kreagen. De saksen hölden dårby noch altyd vaste an germaanske gelöyvsgebruken, leavden in lösse stamverbanden en güngen reygelmåtig up röyvtocht up frankisken grund. Et is nit düdelik of Karel eyrst enkel disse röyvtochten teagen wulde gån of dat hee medeyne de saksen der under wulde krygen en dwingen um kristelik te worden.
De Annales regni Francorum (Frankiske Ryksgeskydenisse) en de Vita Karola Magni (leavensbeskryving van Grouten Karel) beskryvet de Saksenoorlogen uutvorig, mär der sint håste ginne upgravingen dån. In disse geskrivten wördt untvolking en vordvoring enöömd, mär dit is nargens sou düdelik te seen as by de untvolking van Noordalbingië (Ditmarsken, Holsteyn en Stormarn) en de invoring van de slaviske Abrodyten.
Oorsaak en verloup
In 772 löät Grouten Kårel de Irminsul e kapothauwen. De Irminsule was nen groten stam, pål of stükke holt wat nen wearldboum vöärstellen must. Dissen wearldboum (irminsule bedüdet letterlik sule van allens) stütteden volgens de germanen den heamel en de earde (allens) en wör dårüm as vöärname heilige steade anbeyden. Ouk wördt annöämen dat de steade wåras disse sule stünd ne belangryke gadderplaatse was, wår as alle saksen te hope köämen üm et Ding (rechtdag) te holden. Et kapothauwen van de Irminsule was düs medeyne nen anslag up et saksengelöyv en de saksen-"regeyring".
Dårüm stöäken de saksen in Deaventer Leevwin syne karke in den brand. Dat löät Karel neet unbestraffed. Hee tröäk der up an üm de saksen te bestraffen. In et summer van dat jår wün Karel eyrst: syn leyger stöäk den Ryn oaver, et saksiske gebeed in. Dår veröyverden hee under meyr de Syborg (by Dortmund) en de Eresborg (by Marsbarg), wåras de Irminsule estån hebben sulde. Van dåruut tröäk hee up de Weser up an. Dår verslöäg he en saksenlaeger. Öären leider, Hessi, löät sik Kristen döypen. Up basis van dit sukses bespröäk Karel syne wydere plannen med en paar goodwillende saksiske edelmänne. En paar dårvan setten he vöär de seakerheid wal gevangen.
In 773 güng Karel når Italie, wåras köning Desiderius van de Longobarden de söäns van synen oaverleadenen bröder Carloman I in huus had. Under den westfaalsken leider Wittekind güngen de saksen voordan med vechten en wunnen Deaventer un en paar frankiske dörpkes en karken, vöäral in et hüdigendaagse düütske Rynland. Underwyl völlen de Engeren, en saksisk volk wat rund et hüdige Bremen woanden, et städke Fritzlar an. Dee wörden döar de franken verslån.
In 775 köäm Karel met nen krygsmacht oaver Syborg, Eresborg en Brunsbarg (by Höxter) by den rivyr den Oker, wåras en deyl van de saksen sik ewünnen gavven. Up de weg weaderümme güng Karel med syn laeger langs Hildesheym en Nordstemmen når de Bukkigouw rund Bukkeborg. Hyr hölden de engeren 'n antal franken in gevangenskap. Van dår uut tröäk Karel når "Hlitbeki" (Lübeake) üm syn laeger dår te helpen.
Nå weader nen veldtocht in Italie in 776 köäm Karel weaderümme når et saksiske gebeed, want de saksen hadden underwyl synen Eresborg kort-höwwen. Hee verslöäg se, wårup Wittekind vlüchten muste når Dänemarken.
In 777 wör vöär et eyrst in lange tyd nit evöchten. In dit jår was der vöär et eyrst ouk ne frankiske vergådering up sassisken grund, in de net estichtede Karlsborg. Dit was nen vöärlouper van de ryksdag. Der wörd emeynd dat dit was by et nudaagse Paderborn. Uutkumst van de beküerye was dat de saksen mär rap kerstend worden musten. Hyrvöär nöädigden se angelsassiske sendelingen uut Engeland. Grouten Karel had ouk gerne dat de karken en kloosters med öäre bookholdingsgebruken allens dale skreaven.
Grouten upstand
Karel vermodeden dat de sassen sik skounwal nit sou lange händig sulden holden. Underwyl drükkeden Karel der heffingen döär, bestraffeden olde germaanske gelöyvsgebruken en dwüng de sassen üm kristen te worden. Dat makeden de sassen inderdaad weader upstandig. Wittekind was der weader uut Dänemarken en brachteden de sassen weader by mekander. Se deaden dörpe oavervallen van de frankiske Chatten in et hüdigendaagse Hessen. Se hadden sik dit mål wat beater organiseerd en durvden nu ouk in et lösse veld te vechten. Dit sassenlaeger bestünd in höyvdsaak uut buren. De höygere standen hadden sik by Karel anslöäten.
In de Slag by de Süntel verslöäg et laeger van Wittekind en frankenlaeger, terwyl as Karel selv gangs was med nen veldtocht teagen de Sorben.
In 782 höld Karel in Lipspringe nen ryksdag. Hyr deade he al et sassenland verdeylen in frankiske gråfskuppen. Dat sorgden weader vöär grouten upstand, den as Karel med harden hand de kop indrükkeden: hee gavven updracht vöär et berüchte Bloodbad van Verden, wårby as når et skynt 4500 sassen den kop ofhöwwen wör. Wat geskeedkündigen gelöyvet dit antal neet. See meynet dat der ne skryvfaute in de latynske geskrivten sulde stån: delocabat (= wegvoren) sul by ungelükke as decolabat (= höyvd afslån) eskreaven weasen. Hartog Wittekind sat underwyl weader in Dänemarken.
Karel kreag in synen oorlog teagen de sassen hülpe van sendelingen. Üm dee te beskarmen löät hee ne wet uutskryven: up yderen wund van nen sendeling en alle förme van minachting van et Kristelike ryksbestüür (swartmakerye van preesters of karken, uutvoren van olde gelöyvsbruken so as lykverbranding of vleisk eaten up vastendage) stünd den doudstraf of wegvoring. Ouk binnen Karel syn eygenen kring van vertrouwelingen vünden se dit toch wal an de harde kante. Den angelsassisken sendeling Elkwin skreyv Karel selvs nen breyv wårin as hee em vröäg of et ouk wat händiger kunde. Et Woord van God muste ja nit med en swaerd, mär med preydiken verspreided worden. Toch hölde Karel vaste an syne ungenadige kerstening. Et leyverden em de byname Sassenslachter up.
In 783 köm et by Detmold en by de Haze weader up vechten an. Sassiske vrouwlüde sulden hyr med bloute börsten up de franken weasen an evöllen. De kristelike franken warren hyr sou döär van de wyse brachted dat se de stryd verlöären. Fastrada, de latere vrouwe van Karel, löät sik hyrdöär skynbår nit van de wyse brengen en deed korrekt etselvde teagen de sassen. Der wördt wal bewäärd at Fastrada Karel et idee vöär et bloodbad van Verden inflüsterd had.
In 784 köämen de freesken de sassen helpen. Dat hadden se eyrder ouk al es edån. Toch köämen de sassen alvoordan meyr in et gedrang, undanks öäre vechtlüst. Den gröätsten ümmedrai köäm do as Wittekind sik in 785 döypen löät en Karel trouw beloavden. Den was ouk medeyne synen peetvader. In et neaderlandske deyl van et sassenland wör dårnå nit meyr vöchten.
Stoefzaand
Stoefzaand kan verwiezen naor:
Paais
thumb|vlagge thumb|[[Peizerwold (2006)]] Paais (Nederlaans: Peize) is een Nederlands dörp in het noorden van de provincie Drenthe, ongeveer tien kilometer ten zuden van de stad Grunnen.
Tot 1 januari 1998 was Paais een sulfstandige gemeinte. Noa de Gemeintelieke herindeling van Drenthe mokt het deil oet van de gemeinte Noordenveld.
Antal inwoners (inclusief Altena, Paisermoa en Paiserwold):
Tegenwoordig is Paais een forensendörp mit starke oriëntoatie op de stad Grunnen. Vrouger was Paais een typisch Drents boerendörp met veurnoamelek gemengde bedrieven. In de zestiende en zeumtiende eeuw stun het dörp bekend om de oetgebreide teelt van hop, veural gebruukt veur de bierbereiding in Grunnen.
De hopbel was het beeldmark in het gemeintewoapen. De noam hop komt vandoag de dag nog veul veur in naamgevingen als Hoppekampweg, vereiniging De Hopruiters en bejoardencentrum De Hoprank.
Bai wieze van openluchtmuseum is deur een groep vraiwilligers een serie zogenoamde Hopkoelen inricht. Dit terain is gelegen an het fietspad oetkommend op de Hoppekampweg en gef een oraeg beeld van de klassieke Hopteelt.
Zuudwest-Frieslaand
Zuudwest-Frieslaand (Fries: Súdwest-Fryslân) is een gemiente in de perveensie Frieslaand, de gemiente leit in et zuudwesten van de perveensie. De gemiente bestaot sund 1 jannewaori 2011 nao de fusie van vuuf gemienten. De gemiente het 89.987 inwoners (1 jannewaori 2020 ) en is mit een oppervlakte van 841,56 km² de grootste gemiente van Nederlaand, de verdieling van laand en waeter is 523,01 km² laand en 384,86 km² waeter.
Ontstaon
De gemiente Zuudwest-Frieslaand is op 1 jannewaori 2011 ontstaon deur et saemenvoegen van vuuf gemienten in de zuudwesthoeke van Frieslaand. Et gaot om de gemienten Bolsward, Ni'jeferd, Sneek, Woonserediel en Wymbritserediel.
In anloop naor de fusie wodde in april 2009 in de vuuf gemienten deur de gemienteraoden stemd over de herindieling. In de gemiente Bolsward wodde unaniem veur de fusie keuzen, in Ni'jeferd, Woonserediel en Wymbritserediel was allienig de FNP tegen. Hier kwam uut dat 95% van de raodsleden veur weren. Neffens een onderzuuk in de Liwwadder Kraante van 16 jannewaori 2010 is 54% van de ondervraogde burgers veur de herindieling.
Per 1 jannewaori 2014 is de gemiente uutbreid mit een diel van de opheven gemiente Boornsterhem. Et gaot om de dörpen Deersum, Poppingewier, Rauwerd, Siebraandeburen en Terzool. Veerder het de gemiente Littenserediel besleuten om uterlik 2018 opheven te worden. Van disse gemiente zullen dan 15 dörpen overgaon naor Zuudwest-Frieslaand.
Woonplakken
De gemiente Zuudwest-Frieslaand bestaot uut 69 woonplakken, daorvan bin d'r zes Friese elf steden en 63 dörpen. De raod het zien zetel in Ielst. De aandere plakken binnen:
Wittebrink
De Wittebrink is een buurtschap bi'j de Tol an de weg van Zellem noar Hummel in de gemeente Bronckhorst in de previnsie Gelderland in Nederland.
Wisent
thumb|Twey wisenten thumb|Wisentkalv De wisent, ouk wal de europääske bison enöömd, is samen med de amerikaanske bison de eynige twey noch leavende van de bison-geslächte. De wisent wördt up-edeyld in twey undersoorten: De laeglandbison (Bison bonasus bonasus) en de kaukasiske bison (Bison bonasus caucasicus). De lätste is feitelik üüt-estürven.
Geskydenisse
Oorsprüngelik kümt de wisent vöär in West-, Midden- en Ousteuropa, ouk in Sweden en de Kaukasus. In de 11. eywe leavden de wisent noch wal in de busken van Midden- en Ousteuropa, mar nådyn wördden der steads meyr land van ear of-ejat en wördden der machtig op ear ejaged döär mensken. Wat töt gevolge hadde dat de soorte sowat üütstürv in de 19. eywe. In 1919 wördden de lätste sporen van wilde wisenten evünden, ümdat der een eströypte wisent evünden wördden. Et oorbos van Białowieża was de steade wår as de lätste in et wild leavende laeglandwisent in vöärkwamt.
So bettyn nå de Tweyde Wearldoorlog kwamen der wat belangryke lüde üüt Polen by menare, en hebt se beslöäten med de lätste söäven wisenten, den in derentünen saten, een fokprogramma up te setten. Sogedöänig binnet se nu wear in Oust- en Middeneuropa uutesetten. Ouk kummet se nu wear up enkelte natuurreservåten in Neaderland vöär. Up 12 april 2016 binnet se ouk üütesetten up de Veluwe.
Gedrag
Wisenten bint groute steavige hoovderen. Se künnet wal 3 meater lang en 2 meater in skofthöygte weasen. Derby künnet wisenten teagen de 1000 kilo weagen. Et binnet dan ouk de groutste en swårste landsoogderen van Europa. Se magget dan wal grout en swår weasen, mar künnet asnoch 60 kilometer de ure rennen. Se bint neet so arg breyd, wårdår se makkelik tüsken de boumen döär loupen künnet.
Wisenten vrettet vöäl grös en blächys. Mar in de winter skrapet se et skörs van de boumen ümme te vretten. Wisenten bint sociale küddederen. Se leavet in gruppen. De leider van de küdde is neet et starksten kearltyn, mar de oldste wisent. 'Leid-ko' wörd so eyne wal enöömd. Dissend bepålt wår as de grup up an geyt en wonneyr as se rüsten of vretten gåt. As de gröytte van de küdde tevöäle wördt, dan nemt eyne van de oldere wisenten een antal junge wisenten med, ümme sogedöänig dårmed een nye grup te förmen.
Ik hete IEKUS
thumb|250px|De vuurkaante van Ik hete IEKUS Ik hete IEKUS is 'n Tweants-Neerlaands book geskikt vuur jong en oold. Neet allenig um vuur te leazen mer ok vuur leu die kunniger wilt wörden met de Tweantse sproake. Eskrewen duur Gerdien Luttje-Jansen (geboren in 1961 in Eanter, now wonachtig in Eanske) en ok de plaatjes bint van euren haand. Oet egewen, net vuur de keenderbokenwekke 2011, duur TwentseWelle met de bedolige dat der later mear delen oawer IEKUS oetkomt.
Verhoalopzet
't Verhoal geet oawer 'n egenwies boskearlke, den at IEKUS heet en met zinne femilie in 't Groot Bruninkbos in Eanske woont. Op nen kolen weenterdag koomp he tot zinnen groten skrik in 't bos nen helen groten hoond tiegen. Met dissen hoond, Boris, en zinnen baas, Riet, beleewt he allemoal spannende, mer vuural oonderwiezende beleawnisse. Zo leart he klokke kieken, mag he met bosskoppen halen, geet he met noar skole en nog völle mear.
Heuwdpersoon
thumb|right|200px|IEKUS is zo groot as n pak suker De heuwdpersoon is 't kleane kearlke IEKUS, den't zo groot is as 'n pak suker. Hee hef ne kastanjeskelle op 't heuwd en skelkes van beukennötjes an de veute. IEKUS is der ene van de D'Lomoos. 'n Bosvölkske wat 't leefste kloompen dreg, behaalve as 't glad is boeten, waant dat is völs te gevöarlijk.
Gesinus Gerhardus Kloeke
Studie en hoogleraarschop
Kloeke gruide in Zwolle op. Zien va, Willem Kloeke, kwaamp ok uut Zwolle en weur deur zien zoon an-espoord um zien herinneringen an de stad op te skrieven. Zo kwamen in 1931 de Zwolsche sketsies uut.
Kloeke hef verskeiden jaoren ien Duutslaand estudeerd en ewaarkt. Hi'j promoveerden ien Leipzig (1914) en an de Universiteit van Amsterdam (1922) op 't zölde proefskrift, Der Vokalismus der Mundart von Finkenwärder bei Hamburg. Ien de tied det Kloeke leraar Duuts ien Winschoot was, klöm hi'j vake op de fietse um gegebens aover dialecten te verzameln. Hi'j ontwikkeln een grote belangstelling veur de oostelijke dialecten.
Ien 1925 weur Kloeke lector, later hoogleraar Nederlaands ien Hamburg. Ien 1926 trouwden hi'j mit de neerlandica M.J. van Lessen. Ien 1934 weur hi'j benuumd as hoogleraar Nederlaands ien Leiden.
Ienvloed
As gien aander ien Nederlaand hef Kloeke hum bemuuid um de taalkundige kartografie te standaardiseren. Mit De Vlaamse dialectoloog L.J.J. Grootaers prakkezeerden hi'j een coördinatensysteem uut, waorbi'j elke plaats ien Nederlaand en Vlaandern zien eign combinatie van een letter en een getal kreeg; de "Kloeke-code" of "Kloeke-tabel". Dit systeem hebt ze vanof de oprichting gebruukt op het Meertens Instituut, daor-as 't wieder ontwikkeld en edigitaliseerd is.
Ien zien wetenschoppelijk waark perbeerden Kloeke de geografische spreiding van taalverskijnsels uut te leggen deur historisch onderzuuk, en perbeerden hi'j historisch-taalkundige hypotheses te bewiezen deur taalgeografisch onderzuuk. Hi'j dreug deran bi'j det de taalgeografie verskeiden decennia de neerlandistiek beheersten.
De Hollandsche expansie
Ien 1927 verskeen De Hollandsche expansie in de zestiende en zeventiende eeuw en haar weerspiegeling in de hedendaagsche Nederlandsche dialecten, een hiele stap veuruut iene dialectologie. Kloeke skreef det taalverandering veur een belangriek diel uut ontlening bestund, waorbi'j de richting bepaald weur deur prestige. Véur de 16e ieuw gungen volgns Kloeke de vörms veural van 't zuden naor 't noorden; vanof die tied veural van west naor oost. De taalkundige Nicoline van der Sijs skreef in 2004 echter det de ienvloed van 't Zuud-Nederlaands op de ontwikkeling van 't Standaardnederlaands niet slim groot ewest hef; de ienvloed van Duutse en Oost-Nederlandse dialecten zol altied veule groter ewest hebben.
Ien zien boek stelden Kloeke det de luu ien Oaveriessel die "(h)uus" en "uut" zegt, de klinkerklaank uut 't Hollaands ekregen hadden (vrogger zeden ze daor ok "huus" en "uut"), en det ze ien Twente - wegens de grotere ofstaand töt Hollaand - vasthölden an de olde klaank "oe" ("hoes"; "oet"). "Moes" zegt ze ok nog ien 't westen van Oaveriessel, umde'j dit woord ja niet zo vake gebruukt as "huus/hoes" "uut/oet".
Wiedere wandel
Ien Herkomst en groei van het Afrikaans (1950) skreef Kloeke det 't Afrikaans van Zuud-Afrika veural uut 't Zuud-Hollaands egruuid is, niet umdet luu uut Zuud-Hollaand an de Kaap de meerderheid uutmaakten, mar umdet ze de mieste prestige hadden.
Naodet de Amerikaanse taalkundige William Z. Shetter deur Kloeke miteneumen weur naor Zwolle, schreef-e 't artikel "Phonemics of the Zwolle Dialect: Synchronic and Diachronic", det in 1958 verskeen ien Language, 't miest gezaghebbende tiedschrift op 't gebied van de taalwetenschoppen.
Op het end van zien leven höld Kloeke hum bezig mit de uutgave van olde spreekwoordenverzamelingen.
Arnold Rakers
Arnold Heinrich Rakers (Nordhoorn, Nedersaksen, 4 augustus 1903 - Hesepe, Nedersaksen, 21 september 1965) was een onderwiezer, taalkundige en anfieteraor van 't Nedersaksisch en Duuts-Nederlaanse betrekkings. Hi'j was zwager van Lucie Rakers, die ok in de streektaal skreef.
Studeerderi'je
Zien volk was geriffermeerd; zien va was meubelmaker. Toe as Arnold Rakers 't Evangelische Lehrerseminar in Ossenbrügge doorlopen har, hef hi'j een toertien les egeben, mar hi'j besleut um deur te studeren an de universiteit van Münster in Westfaolen. Hi'j deu dit 'um wetenskoppelijk te leren warken en um filosofen en mèensen te zuken'. Zien heufdvak was Duutse taal en letterkunde, als bi'jvakken har e filosofie en theologie. Hi'j leerden wieder in Zürich, München en Marbörg, daoras hi'j in de kunde kwaamp mit de dialectgeografie.
In dizze leste plaatse studeerden hi'j in 1932 of op 't pruufskrift Die Mundarten der alten Grafschaft Bentheim und ihrer reichsdeutschen und niederländischen Umgebung (uutegeven in Ollnborg, 1944). Deur 't taalkundige materiaol det as e hierveur bi'j menare zocht har, kun e in 1930 al in Noordhorn de Grafschafter Volksreime und Sprichwörter uutgeven. In zien invloedrieke pruufskrift en d'ran veurofgaonde artikels betoogden e onder meer det de Bentemer dialecten nao 1600 deur 't Hollaans beïnvloed waren. Van 1931 töt 1933 was Rakers mitwarker an de Deutsche Sprachatlas in Marbörg.
Onderwieswark en baand mit Nederlaand
Rakers vuulden een starke baand mit Nederlaand, in 't bezunder mit de Nedersaksischtalige gebieden, die as heur spraoke dielden mit zien eigen Graofskop Bentem. An 't Germanistische Seminar van de universiteit van Marbörg har e Nederlaanse les egeven. Deur 't veraandernde politieke klimaot trök hi'j hum terogge uut Marbörg en kwaamp te wonen en onderwiezen in Wielen in de Graofskop, kört an de Nederlaanse grèenze. In de oorlog dienden hi'j teeng heug en meug bi'j de Wehrmacht in Amsterdam. Van 1948 töt 1954 was e lector Nederlaans an de universiteit van Münster. Hi'j deu mit an de oprichting van de volkshogeskoele in Noordhorn en wördden daor 't middelpunt van een literair-filosofische kringe. Rakers kwaamp ter op batteri'je mit onderwies in 't Nederlaans, en zetten hum succesvol in veur 't geven van lessen in 't Nederlaans an de skoelen in de Duutse grèensstreek.
In 1954 gunk Rakers vort van de universiteit van Münster en kwaamp te warken an verskeiden skoelen in Bentem en uutendelijk in Noordhorn. Van 1960 töt 1962 gaf e ok les in Oostnederlaanse en Nederduutse taal en letterkunde an de Mgr. Hoogveld Kweekschool in 't Oaveriesselse Hengel. Mit Nederlaanse les en studie van 't Nedersaksisch wol hi'j een goede Duuts-Nederlaanse verstaandholding halfstaon. De Graofskop Bentem zag e as 'Brückenland nach Westen', daoras ebengoed een Nedersaksische as een Nederlaanse taaltredisie bestund. Veur hum skeidden de staotsgrèenze wat samenheurden. In die tied al zag Rakers een verienigd Europa det gestalte krig in  'ne hele riege van dee kleinere, natüürlike landschuppen [...] Want et natüürlike levvend nemp aaltied formen an, dee sik in kleinere kringe afspölt en van kleinere kringe uutgaot'. Nao de Tweide Wereldoorlog har hi'j 't d'r knap stoer mit, hum nog Duutser te vulen en zag hi'j hum 't liefst umringd deur Nederlaanse vrunden.
Taalwetenskoppelijk wark
As dialectoloog docht Rakers in termen van taallaandskoppen en taalbewegings, die as e mit behulp van zien historische gegebens kun reconstrueren en uutduden. Hi'j bouwden wieder op G.G. Kloeke zien theorie van de Hollaanse expansie ('t oavernimmen in de Nederlaanden van taalinvloeden van west naor oost vanof de zestiende ieuw, vanwegen 't grotere prestige van 't Hollaanse gewest). Rakers warkten de gevolgen van dizze taalbeweging uut veur 't Bentemse gebied.
As veurloper van de Hollaanse expansie poneerden hi'j een taalbeïnvloeding waorbi'j Westfaolse taalelementen heur uutbreidden hen 't westen, ok oaver grote dielen van Oostnederlaand. Mit behulp van Rakers zien materiaol en betoog hef de taalwetenskopper Klaas Heeroma dizze kiek uutewarkt töt de theorie van de Westfaolse expansie. De taalkundige Hendrik Entjes nuumden dizze twei taalbewegings, de Westfaolse en daornao de Hollaanse,  'de passende sleutel [...] voor het ontsluiten van de taalgeschiedenis van Oost-Nederland en de aangrenzende gebieden van Duitsland.'
Anfietern van 't Nedersaksisch
Veur Karl Sauvagerd zien uutgave Häideblomen: Gedichten en Geschichten ut de Groafschup Bentheim (1948) schreef Rakers een naowoord en stelde hi'j een verklaorende woordenlieste samen.
In 1953 höld Rakers op Het Everlo bi'j Oldnzel een praottien veur Nedersaksischtalige skrievers en dialectologen uut Nederlaand en Duutslaand. Daorin deud hi'j dialectonderzukers de baord of: die zolden te weinig kiek hebben op, en te weinig interesse veur, 't wezen van de taal. Bi'j de eerste taken van 't dialectonderzuuk heurden volngs Rakers 't uutzuken hoe de taal een 'onderkommen' van taalgebrukers wörden kan. De onderzukers zolder heur moeten wiezen hoe as ze zo'n onderkommen berieken kunt. Allennig 't wetenskoppelijk uutzuken van dialecten, vund Rakers, hadden de sprekers d'rvan niks an. Hi'j stund veur wetenskopsbeoefening mit 't harte. Hum inspireerden een mystieke kiek op taal, waorbi'j hi'j underskeid maakten tussen taal mit een kleine letter (die uut woorden eskaopen wördden) en Taal mit een heufdletter, de welle van de woorden, die een zölfstaandige ontwikkeling volgden.
't Gewone volk mus en kun volngs Rakers ok opkomen veur de eing taal. Hi'j gebruukten daorveur de veurbielden van de Friezen en de Vlaomingen, die heur taal succesvol hadden beskaarmd teeng verdringing deur respectievelijk Nederlaans en Fraans. D'r mus een mentaliteitswieziging komen: '' 'Wi praot wa mangs van de "moderspraoke" en meent, dat de spraoke vàn usse moder is (wat ók wa recht is), men wieder verdrest niks! En dat mot aanders wodden, bi geleerden en ungeleerden. Want ok bi de ungeleerden gao wi net zao verkeerd met usse spraoke üm. Ik wol hebben, daw us alle as kinder van eene moder, van usse moderspraoke, weerfünnen.' ''
De Nedersaksische dialecten van Nederlaand en Duutslaand nuumden hi'j eerst 'Sassisch', later de 'Moderspraoke'. Hi'j fieterden veule lu an mit zien geleuf in 't opbluuien van de Moderspraoke in Nederlaand en Duutslaand:  'De Moderspraoke past nog wal in de weerld en niks en gen-ene sal se us länger kepotmaken.'  De Duutse platskriever Arno Piechorowski, een vrund van Rakers, skreef: '' 'Arnold Rakers lewde ůůt den geest van et gemeenschůppelike leven ůp weerskanten van de grense. Hee lewde in dissen geest, hee lewde föör dissen geest.' '' Mar niet iederiene in Nederlaand was wies mit zokke ideeën, zo kört nao de oorlog, van íen volk oaver de laandsgröppe hen. Kloeke mienden van Rakers:  'hij is altijd idealist geweest, begreep de oorlog evenmin als hij nu de daaruit ontstane haat begrijpt.'
Rakers en de Nedersaksische Beweging
Niet lange nao Rakers zien 'Everlo-praot' ontstund in Oostnederlaand een interregionaole culturele beweging mit een naodrok op 't uutbouwen van de Nedersaksische taal, maanks de Nedersaksische Beweging enuumd. Dizze beweging, die as miest bestund uut academici en skrievers (haost allemaole mansluden), perbeerden de stee van 't Nedersaksisch te verbetern en contacten te leggen tussen de lu die in Nederlaand en Duutslaand gaanks waren mit de streektaal en -cultuur. Entjes, die as d'r ok bi'j betrökken was, hef Rakers de 'theoreticus' van de beweging enuumd. De latere dialectoloog Harrie Scholtmeijer nuumden Arnold Rakers, Herman Bezoen, Kornelis ter Laan en Jan Naarding 'de founding fathers van de Nedersaksische Beweging in Nederland, zeker van de wetenschappelijke poot daarvan.'
Rakers was mit Jan Naarding de heufdontwarper van de Vosbergenschriefwiese, een gedielde spelling veur 't Nedersaksisch van Nederlaand en Duutslaand. Dizze was vernuumd naor 't butenverblief van de Rieksuniversiteit Grunnen, daoras Heeroma in 1954 een Nedersaksisch symposion organiseerden. De Vosbergenschriefwiese mus de gruui van 't Nedersaksisch as cultuurtaal in de haand warken, mar d'r bleek in 't lest niet genog animo veur.
Bi'j een bulte initiatieven van de beweging was Rakers betrokken; zo sprak e bi'j de oprichting van een bond van Nedersaksische skrieverskringen in Maarkel in 1955 oaver de 'Stried föör de Moderspraoke'. Een toertien was hi'j mitwarker van 't interregionaole tiedskrift 't Swieniegeltje, det in Grunning op-ericht was. De dichtbundel Algerak (1959) van de Twèentse skriever Arend Lamm verskeen in samenwarking mit Rakers. Mar de grote taalrenaissance die as hi'j veur ogen ehad had, kwaamp ter niet van. Hi'j raakten teleurgesteld in de beweging, daorvan veul figuren drokte en armoede mit menare hadden, en keerden hum d'rvan of.
Toch bleef hi'j mitwarken an uutgaoves. Zo verskeen in 1963 Heeroma's Der Mensch in seiner Sprache, uut 't Nederlaans ummezet deur Rakers mit Helene Ripper. Ok was e betrokken bi'j de veurbereiding van een 'skriftenriege' veur 't Nedersaksische gebied, Weerwoord, daoras in de harfst van 1965 pas nao zien hengaon 't eerste diel van uutkwaamp. In zien leste jaoren, veurdet hi'j onverdachts uut de tied kwaamp, gunk hi'j terogge naor zien aandere olde liefdes, de filosofie en bename de theologie.
Lierderholthuus
Lierderholthuus (Nederlaans: Lierderholthuis) is een gehuch in de Overiesselse gemiente Raolte, in Sallaand. 't Had in 2007 ongeveer 416 inwoners.
Lierderholthuus lig in noordwestelijke richting ongeveer tien kilemeter van Raolte. Noe lig 't in-eklemd tussen de Iessel an de linkerzied en de spoorliende Zwolle-Raolte an de rechterzied. An de overzied van de spoorweg lig Heino.
Lierderholthuus is egruuid vanuut een schuurkärke op 't ärf Lierderholthuus. Dit ärf hef 't dörp zien naam egeven. De naam Lierderholthuis is te begriepen deur 't in stukken te hakken: holt betekent laandbezit dät iene in een polder hef. Holthuis betekent dät iene een huus op 't holt hef, dus op eigen laand. Volgens Van der Linde komt de naam Lierderholthuus van de polder waorop de schuurkärke ebouwd is, namelijk de polder Lierder (dät letterlijk leeg betekent). Lierderholthuis betekent dus: een huus op eigen laand, op de polder Lierderbroek.
Hippiekultuur
De hippiekultuur is n jeugdkultuur, subkultuur en n tegenkultuur, wölken in midden van de jaoren '60 opkwaam. Hippies wöd ok wel ezien as de 'makers' van de flowerpowerbeweging en bint daorumme ok vake verbunnen met de seksuele, muzikale en sosiale revolusie(s) van en midden jaoren '60 töt begun jaoren '70. t Uutkommen van Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967) van The Beatles wöd wel iens t begun enuumd van disse flowerpowerbeweging.
Hippiefilosofie
Hippies gungen niet op n plein staon demonstreren, met n hoop dat der wat zollen gao veraanderen, maor zi'j hadden van dat as t noe goed konnen ween, dan was t noe goed. Hippies gungen zölf leven zo as zi'j dat graag ezien hadden, um as veurbeeld te ween. Meestenstied stapten zi'j uut de maotskappi'je en gungen zölf aans leven, dit nume wi'j dan ok n tegenkultuur. Dat hippies aans warren, wörren benaodrukt deur de opvallende kleren wat zi'j dreugen. t Leven buten de reguliere maotskappi'je vunnen mangs plaatse in n kommune, hierin was men ericht op goede kommunikasie, zörgzaamheid, en t delen van völle zaken met mekare. Hierin kon men ok zien ekologiese ideaolen töt uutdrokking brengen deur simpel, natuurlijk en zelfveurzienend te leven. Liefde stön ok in t midden, men waar dus veur pasifisme, vrede en geliekheid tussen rassen. De leefwieze van de Hippie was ericht op vri'jheid, spontaniteit, kreativiteit en plezier. De vri'jheid umvatte ok seksuele vri'jheid, waorbi'j seksuele taboes (bi'jveurbeeld op openbare naaktheid) werd deurbreuken en de vri'je liefde (ok buten vaste relasies umme) werd bedreven. De hippie probeerden zien gieste te verrieken en töt ni'je ideeën te kommen. Ienerzieds via giestveruumde middelen (druks), die werd ezeen as n methode um t bewustzien van maensen te verbeteren. Aanderzieds ok met hulp van oosterse religie, mystiek en spiritualiteit.
Nederlaands Leegsaksisch
thumb|t Leegsaksische toalgebied in Nederlaand thumb|De indailen van de Leegsaksische dialekten Nederlaands Leegsaksisch is n groep nait-standerdiseerde West-Germoanse Nederduutse variëteiten. Dizzent worden veurnoamelk proat in t noordoostelk dail van Nederlaand (de provìnzies Grunnen, t Drìnt, Overiessel, de Gelderse gebieden de Veluwe en de Aachterhouk, en de Stellingwaarven in 't zuden van Fraislaand). De Leegsaksische dialekten in Nederlaand vörmen gain toalkundege ainhaid; zie beheuren zölfs tot twai verschillende heufd-onderverdailens van de Leegsaksische toal (t Grunnegs is Noord-Leegsaksisch, de aandere dialekten valen onder t West-Leegsaksisch). De belangriekste overainkomsten zitten in de woordenschat: de verspraaiden van nije woorden holdt tegenswoordig gewoonlek bie de laandsgrenzen op deur de invloud dij de media en de overhaid hebben op de introduktie van dizze woorden. Aparte gevalen binnen ploatsen dij dail uutmoaken van n internationoale agglomeroatsie: zo het de Nederlaandse woordenschat dudelk n invloud op t dialekt van Gronau, in de Duutse dailstoat Noordrhain-Westfele.
Nederlaand erkent t Leegsaksisch officieel as streektoal en zegt der bepaarkte steun aan tou, zo as formuleerd in heufdstuk 2 van t Europees Haandvest veur regionoale toalen of toalen van minderheden. De toalkode (ISO 639-2) van t Leegsaksisch is nds. Op 24 meert 2006 is de Wikipedie in t Nederlaands Leegsaksisch opricht, en het nou artikels in onder aandere de dialekten dij hieronder aangeven worden.
Kolonialisme
Kolonialisme betekent et stichten, oonderhoolden, oetbreaden en weenst halen van ne kolonie op een aander groondgebeed as et egene. Met et woard wörd ook wal es een antal skelle sosjale verbaanden bedoold tusken den kolonialen macht en de inheemse volker in et koloniseerde gebeed.
Koloniseren betekent et oetbreaden van groondgebeed duur nen zelfregearenden stoat. In et verleden besleut de koloniseerder vake oawer et lot van de inheemse volker, of ze verplaatst of zelfs ummebracht wörden. Doarduur hef kolonialisme nen slechten naam ekregen. Stoaten dee as koloniseert, besteurt duur mekaar de middelen, et waark, en de maarkt van de kolonie. Wiedters köant ze staarken invlood hebben op de wieze woarop as de inheemse leu met mekaar mut umme goan, wat ze mut geleuwen en wat vuur ne sproake of ze kuieren mut. Bie kolonisasie kan noar ne oawertuging of ne riege geleuwe wezen wörden um et systeem good te kuieren. Duurdet koloniseerders meanden at de egene kiek op et leawen en et geleuf de juuste is, konnen ze et good kuieren. In wat laanden wör et zelfs as plicht ezeen um neet-blaanke volker "ne fatsoenlike beskawing" bie te brengen. Dit wör in et Engels de white man's burden (de last van den blaanken) eneumd.