cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dealdn
thumb|150px|Healige Blasiuskearke in Dealdn Dealden (Nederlaands: Delden) is een städken in de gemeente Hof van Tweante in de Nederlaandse proveencie Oaveriessel. De stad heurt vanof 1 januari 2001 bie de gemeente Hof van Tweante bie an en har op 1 januari 2007 7077 inwonners. Dealden is in et noorden noabers met Boorn, in et oosten met Hengel, in et noordwesten met Boornerbrook, in et zuden met Beantel en in et westen met Goor.
Harderwieker ruut (Centaurea jacea)
Disse overblievende kruuiachtige plaante wort daartig tot zeuventig centimeter hoog. De bovenste blaojen bin ongedeeld en staon ofwisselend langes de stengel. De oenderste blaojen bin meestentieds bochtig tot veerspletig.
Dealdn
Dealdn lig an et bos van Kasteel Twickel en hef een historisch centrum. Doarumme zee'j der zommerdagens völle toeristen. Vroggerdagens was Dealden veural ne deurvoerhaven veur koopleu.
Harderwieker ruut (Centaurea jacea)
De bloemkopjes bin twee tot vier centimeter breed. Ze bestaon uut roze tot roodpaorse buisbloemen. De randbloemen hiervan bin vergroot en steriel. Deur 't vergroten en 't opziedstaon lieken ze op lientbloemen. De umwienselblaojen in de bovenste helft hen een of-escheien, estekeld anhangsel. De bleuiperiode loopt van juni tot sarests.
Til
Til kan verwiezen naor:
Halle
Halle kan verwiezen naor:
Body Stress Release
Body Stress Release (aofekort: BSR, vertaald: spanning in t lief loslaoten) is n gezondheidstechniek die op t lief warkt. Disse techniek richt zich niet in t biezunder op n ziekte of n lichamelik probleem mer aktiveert, via de spieren, t zelfherstellende vermogen. Dit van nature anwezige vermogen wörden minder as spieren niet meer op-ebouwden spierspanning los kunnen laoten. Disse vastezette spierspanning (body stress) beïnvleut t zenuwstelsel. t Zenuwstelsel hef veule funksies, zo as t besturen van de spieren, de organen, de zintugen, t maag-darmstelsel, de hormonen, de warmtehuushouwige, t slaap- en waakritme en gao zo mer deur. As dit t niet meer goed döt, dan veroorzaakt t klachten op alderhaande gebiejen.
Losmaken
t Opslaon van spierspanning (body stress) is goed eregeld; t lief zörgt derveur dat dit in bepaolde patronen gebeurt. De Body Stress Release-therapeut is op-eleid um disse patronen te herkennen en op te sporen waor en in wat veur n richtige t zit. Hij/zee döt dit deur bepaolde gebiejen rondumme de warvelkolom te testen en maakt hierbie gebruuk van t zogeneumde bio-teroegkoppelingsmechanisme van t lief. As der sprake is van vastezette spierspanning zal t lief bie t testen reageren deur middel van reflexen. De BSR-therapeut kan disse reaksie aoflezen as n kleine bewegige in de voten. Op disse maniere kan heel zörgvuldig vastesteld wörden hokken loslaoting de pasiënt neudig hef en in wat veur n richtige t uut-evoerd mut wörden. Disse methode is effektief umdat der gien eigen interpretasie neudig is, niet van de pasiënt en niet van de BSR-therapeut.
De behaandeling besteet uut t geven van kleine impulsen mit de vingers, dumen of haanden op de juuste spieren en in de juuste richtige. t Lief kan deur disse impulsen de spanning lage-veur-lage loslaoten. Hierdeur krig t zenuwstelsel weer de ruumte en de kommunikasie tussen de harsens en t lief zal herstellen. Dit is belangriek veur t zelfgenezende vermogen dat derveur zörgt dat de natuurlike veerkracht en gezondheid weerkeert.
28 april
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 april
Laandsmeer
Laandsmeer is een darp en gemeente in de regio Waterland in de Nederlaandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 26,44 km² (woarvan 3,68 km² water). Aandere darpen in de gemeente Laandsmeer bunt Den Ilp en Purmerland. In 1966 wierd et noe ten zuden van den Ringweg Noord eleagen gebeed bi-j de gemeente Amsterdam edoan. De gemeente Laandsmeer mek deel uut van de plusregio Stadsregio Amsterdam. Ok is Laandsmeer bekand um natuurgebeed Et Twisken, woarvan Laandsmeer een deel van de onderholdstaken bi-jhöld samen mit de umleagende gemeenten Zaanstad, Oostzaan en Amsterdam.
Geskiednis
In de joaren twintig van de 14de eeuwe was doar ne parochie mit den name Lantsmaer. Later wodden den name nog ofwisselend e-speld as Lantsmer, Lantsmeer, Landsmer en Lansmer. In den name lig een verband tussen laand en meer. De neaderzetting hef zich langs et meer (De Breek) in dee tied ontwikkeld. Laandsmeer beheurden toon tot de Heerlekheid Waterland. Dit bestond uut zes heufddarpen, t.w. Landsmeer, Ransdarp, Zunderdarp, Brook in Waterland, Zuuderwolde en Schellinkwolde. Dit duurden tot 1731. Dee zes darpen waren al eeuwn verbonden in nen gemeenschoppeleken stried teggen et water. Op 23 november 1619 wierd de 'Unie van Woaterland' op-ericht. De zes pielen in et rechterpeutjen van de Zwoan, in et Waterlandse woapen, herinnert an dizzen onderlingen baand.
Eierhandel
Veur 1930 was er sproake van toonemmende welvoart. Veural den eierhandel gaf veul wark, moar ok den handel in ende en hoonder. In 1895 had ruum dreekwart van de leu zien bestoan in den eierhandel. Tiedens den crisis van 1932 ging et in Laandsmeer hard achteruut. Völle bedrieve kwamen in meujlekheden vanweage de priesverleaging van eier.
Sloapgemeente
Noe is Laandsmeer ne 'sloapgemeente' veur warknemmers en gepensioneerden in de regio. Wee doar noe kump, tröf nen langen smallen weg langs de beake an, woarovver bruggen noar de huze ligt. De olde uutstroaling van enen weg mit lintbebouwing is nog dudelek anwezzig. Et darp is dankzi-j de greune grenzen tussen Zaanstad, Amsterdam en Purmerend nog altied een gebeed mit völle water, greun en natuurgebeedn as Et Twisken en et (bi-j biologen wealdbereumde) Ilperveld woar völle bi-jzondere diersoorten eur thuus hebt, tiedelek in 1 of 3 seizoenen, of et heile joar deur.
thumb|200px|Anzicht op mölle bi-j Den Ilp
29 april
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 29 april
Törf
thumb|[[Legakker]] Törf is uutbaggeld en dreugd klain dat vrouger as braandstof bruukt wuir.
In de middeleeuwen ontdekte man dat as klain dreugde, t as braandstof bruukt worden kin. In moor- en klaingronden vörmen de ôfstaarvende planten n soort grondstof dij man uutspitte (törfstikken) en te dreugen lègde op n legakker.
In West-Nederlaand wuir törf op grode schoal uut klainplassen baggeld. Op dizze manaar binnen veul grode plazzen ontstoan (bv. de Reeuwijkse Plazzen), dij voak loater inpolderd wuirn om t verlais aan laand binnen zo min meugelk te holden. Hail wat plazzen uut dij tied bestoan nog en wuiren natuurreservoaten.
thumb|left|n törfvuur In Noordoost-Nederlaand en t aangrènzende Duutse Eemslaand lag n uutrekd moorgebied, t Boertanger Moor. Deur t vanuut de stad Grunnen stichten van klainkelonien vanôf 1600, wuir t gebied stee bie stee toumôkt veur de akkerbouw. De wonnen törf wuir verkocht as braandstof.
Dit proses is deurgoan tot om en bie 1980 toun tin oosten van Emmen de lètste kommersjele klainderij sloten wuir. Törf is verdrongen deur aandere fossiele energiebronnen as olie en gas. Dij binnen goudkoper is, kin vlotter bruukt worden en bevat meer woaterstof, de essìnsjele stof veur verbraandsenergie.
In Baarger-Kompas wordt in t Veenpaark de geschiednis van de törfwinnen in Zuudoost-Drìnthe nog levend holden en tentoonsteld.
Bassdrum
thumb|300px|nen Yamaha drumstel Bastromme thumb|300px|ne Concertbastromme
Drumstelbastromme
thumb|200px|n Mapex pedaal vuur ne drumstelbastromme Steet in t midn van t drumstel, en de rest van de slagwoarkinstrumeantn stoat dr umhen of zeent dr op vaste maakt. Iej bespölt um met n voot, woervuur n spesjaal pedaalken an de tromme vaste zit. Duur op t pedaalken te treadn slöt n klopper teegn t vel van de tromme.
In t seempelste drumritme keump n bastromslag op n eersn en n doardn tel van de moate. t Instrumeant is dus bedoold um de moate te hooldn.
Techniekn
Dr zeent verskeaidene techniekn um dit soort bastromme te bespöln. As eerste he'j de manere duur met de hakke in de heugte te spöln. n Voot steet dus nit op de groond, mer allene met de tene wörd t pedaal in edrok. Iej mut dan dus kracht zetn met de basse van t been. Dit het met n Engels woord de Heel-up-techniek.
Vanzelfs is dr dan ook ne Heel-down-techniek, woerbie n voot plat op t pedaal steet. t Noadeel hiervan is det mangs n voot t pedaalken noa nen trad inedrok heuldt, woerduur't n klopper teegn t vel an blif stoan. Dit deampt dan t geluud.
Dubbel
Wat drummers hebt gearne n dubbel pedaal of zelfs ne dubbele bastromme. Hierduur köant ze met beaide bene de grote tromme bedeenn. Dit is vuural makkelik a'j wat rappere muziekstieln spölt, zo as metal en drum 'n' bass. Zo kan dr ook ofwisseld wordn met basklaankn.
Marsjeerbastromme
thumb|300px|Cavaliers 2006 basliene an t oefenn De "basliene" is n apart oonderdeel van n muziekkorps. Ne basliene kan bestoan oet één tot vief spöllers. In de wat tradisjonele muziekkorpsen is t dr vake mear ene. Dissen spöller gef de moate an en dut meestieds niks aanders as op alle veer de teln van de moate houwn. In tradisjonele korpsen wörd disse tromme ook nog wal es n oawerslag eneumd. Dit verwis noar nen visuelen techniek woerbie met n rechteroarm op t leenkervel ehouwn wörd (en aandersumme). Hierbie wörd n knuppel oawer de tromme hen teegn t aandere vel eslingerd.
In de Amerikaans-oriënteerde meziekkorpsen loop dr gemiddeld 4 of 5 grote tromn met. Disse zeent op verskilnde toonheugtes op mekoar of estemd en spölt ingewikkelde ritmepatroonn en splits. Hierduur mut de spöllers onmeundig op mekoar in espöld wean, want bie disse korpsen mut ne bastromme net zo ingewikkeld muziek maakn as de aandere instremeantn.
Bevolking
Oender bevolking worren alle inwoeners van een bepaold land of gebied erekend. De bevolking wort oek wel popelaosie of inwoeners eneumd. Meestal wort 't woord bevolking in combinaosie mit 't inwoenerantal gebruukt um 't antal inwoeners an te dujen.
De bevolkingsdichtheid geeft an hoeveul minsen of orgenismes op een oppervlak-eenheid leven.
Een gebied waor de bevolking aorig betuund is heet dunbevolkt en mit veul bevolking dichtbevolkt. Nederland is een veurbeeld van een dichtbevolkt gebied. Mar binnen Nederland is de randstad dichtbevolkt en 't noord-oosten van Nederland (Friesland, Groningen, Drenthe) dunbevolkt.
Attems
't Attems is een Oost-Veluws en Nedersaksisch dialek dät espreuken wodt in de Veluwse gemiente Attem. 't Dialek van Attem lik stärk op een antal Oost-Veluwse dialekken maar ok op een antal Sallaanse dialekken, bi'jveurbeeld op 't Zwols en 't Kampers. Der is in 1992 ok een dialekwoordenboek aover en in 't Attems uut-ebrach Woordenboek Hattems dialect van Heemkunde Hattem. 't Attems wodt ok gebruukt in 't Woordenboek van de Gelderse Dialecten (WGD).
Sardinië
thumb|right|300px|Kaarte van Italië en Sardinië
Sardinië (Italiaans: Sardegna, Sardies: Sardigna of Sardinnya) t een-noa grötste eailaand in n Midllaandsen Zee (op Sisilië noa). t Eailaand is 24.090 km in t veerkaant, en ligt (met de klok met) tusken t Fraanske Korsika, Italiën, Tunesië en de Balejoarn. Sardinië heurt offisjeel bie Italië, mear hef ne eegne regearige (regionale autonomie).
Geskiedenisse
thumb|right|200px|t Kartaagse Riek Sardinië wör woarskienlik eerst bewoond duur de Nuragen, dee at vanoet t Italiaanse Etrurië noar t eailaand ekömn warn. Dit was neet öarn offisjeeln naamn, mear ze wordt rechtevoort zu eneumd noar de bouwwoarke dee at ze achter hebt eloatn. n Aander verhaal is det t eerste volk vanof t Iberische skiereailaand via de Balejoarn op Sardinië is terechte kömn. Oawer dit volk is neet völle bekeand, umdet de veundstn dee at edoan zeent ook van latere volkern köant wean. Ne doarde meugelikheaid is det r n volk van zeepiraatn (de Shardana of Sherden) hef ewoond en det doar n naamn Sardinië ook vandan keump; ze wördn zo roond 1180 v.Kr. duur Ramses III van Egypte versloan. De Egyptenaarn neumdn öar ook wal "de leu van de verre eailaandn", wal zol sloan op Sardinië, Korsika en de Balejoarn, wat angef det r toertieds al leu wondn. Wier aandern deankt det r leu vanoet Sardis in Turkieje op t eailaand terechte zeent ekömn.
Zo um 1000 v.Kr. kömn de Fenisiërs. Dee stichtn n antal haawns op Sardinië, um zo öare haandelsweagn better te verdeadigen. t Gung de Fenisiërs vuur de weend, en ze hadn mear ruumte neudig, dus treukn ze noar t binnlaand. Det gung de oarsproonkelike inwonners wat te gek, en ze kömn in opstaand. Det wör in t lestn zo slim det de Fenisiërs in 509 v.Kr. hulpe vreugn van de Kartagen. Dee hadn al n groot riek, en Sardinië wör doar bie in eliewd (n Heuwdstad van Sardinië, Cagliari, hef nog aait n bienaamn Kartago of Kartage).
Noa n Eerstn Puniesn Oorlog, tusken de Kartagen en de Romaann, begunn Kartaagse huursoldoatn te klaagn det ze te weanig betaald hadn ekreegn, en begunn nen opstaand. De Romaann greepn öar kaans en vereuwerdn Sardinië en Korsika in 238 v.Kr. De romaann heuldn t doar zowat 700 oet, en oonderdrukn de oolde Sardiese kultuur en sproake, en dwungn t volk t Volks-Latien te sprekn.
Toew at t Romaanse Riek n betjen op zien eande was, kömn de Vandaaln in 456 n.Kr. de dienst oetmaakn. Dit doerdn neet zo heel lange, want in 534 kömn doar de Byzantienn oawerhen oonder Justinianus I. n Antal Vandaaln gungn t op t eailaand woonn. Dit is oontdekt duurdet r spoern van Vandaals DNA bie wat Sardn an etröfn is. In t boarggebeed in t oostn van Sardinië was n keuninkriekn met n naamn Barbagië, wat de Byzantienn dr nooit oonder kreegn. Van t 6e töt t 9e joarhoonderd was t onofhaankelik. Sardinië wör toew regeerd duur nen richter van de Byzantienn.
In 1718 köm Sardinië in t behear van t Hoes van Savoie, woerduur t Keuninkriek Sardinië heetn, woer ook aandere gebeedn in Italië bie heurdn, mear ze hadn nog wal regionale autonomie. Tiedns de Fraanske Revolutie in 1793 eeskn Sardinië det ze onofhaankelik wördn, as loon vuur t vechtn teegn de Fraanskn. Dee onofhaankelikheaid kreegn ze, mear toew at Fraankriek gin gevoar mear leawern, nöm keuning Koarel Albert t in 1847 wier oawer.
In 1860 wör Viktorio Emanuel II, keuning van Sardinië, keuning van Italië, noa at hee t hele gebeed veroawerd har.
Geografie
thumb|right|100px|Sardinië vanoet de ruumte met alle boargn thumb|right|200px|Proveensies van Sardinië noa 2006 Sardinië is n eailaand met völle boargn en n vlak gedeelte bie de kustgebeedn. t Hef n Mediteraan klimaat, wat inheult det r hete dreuge zommers, en meelde weenters beent. In de boargn is t wat natter en keulder, en dr vaalt mangs snee. Dr beent mear boargn as bos en vlakke gebeedn. Duur Sardinië loopt verskeaidene riviern, woervan n Tirsa met 151 km n lengstn is. Töt 2006 was t eailaand verdeeld in 4 proveensies: In 2006 kömn doar 8 proveensies bie met de verkiezings van n Presideant en de Röa:
Kultuur
Sardinië steet in de Italiaanse Konstitusie as "ofzeunderlik volk".
Sproake
Vuur offisjele gebuurtenisn en op skooln wörd Italiaans esprökn. Mear t Sardies (la Limba Sarda) is de sproake van t volk. t Sardies heurt töt de Romaanse Sproaknfemilie (net as bv. Italiaans, Fraansk, Spaans en Romaans). t Wörd oonderverdeeld in 4 heufddialektn: Dit hef te maakn met de 4 proveensies zoas dee al seend t Byzantiense Riek bekeand warn. t Sardies hef gin standaardsproake. As dr in t Sardies eskreewn mut wordn, gebuurt det meestieds in t Logudorees, umdet de leu veendt det det t "meest Sardies" is. t Logudorees "versardiest" ook de meeste leenwoardn (sprekt ze met Sardiese klaankn oet), terwiel aandere variaantn det neet doot.
Sport
De leu in Sardinië doot gearne voetbaln, Dartn en Weendsorfn. t Eailaand hef 1 voetbalmanskap in de Italiaanse top-ofdelige. Völle Sardn geleuwt det t Dartn in Sardinië is oet eveundn in t 15e joarhonderd.
Duurdet Korsika en Sardinië zo kort bie mekoar ligt, onsteet r tusken dee beaide eailaandn t venturi-effekt, woerbie de weend grote snelheedn anneamp. Doarumme is Porto Pollo in t noordn van Sardinië n beleefd weendsorfgebeed.
Ekonomie
Sardinië mut t vuural hebn van t Toerisme, wien en kökntradisie. Aandere grote inkomstn komt van mienn, öllieverwoarking, informasietechnologie en dienstn. Dr beent verskeaidene goold en zilvermienn op t eailaand.
Vervoer/reaizn
Duur t hele eailaand loopt spoerlienn, mear dee zeent neet heel vlot. Völ toeristn nemt de trenino verde, den at duur gebeedn geet woera'j met aander vervoer neet komn köant. Dit leawert mooie plaatjes op.
Demografie
De meeste leu wont in de grote steadn an de kust. t Binnlaand is dun bevolkt. Steadn met ne bevolking van mear as 50,000:
Grepe
Een grepe is, net as een gavel, een laandbouwwarktuug waormee-j losse dingen zoas heui en mes op een makkelijke meniere verplaosen kunnen. 't Instrement hef de vorm van een vörke.
Kattenbras
Kattenbras, Quatre(-)Bras, of Quatrebras (letterlik: vier arms) is n Frans woord veur kruuspunt.
Grepe
De verschillen tussen een grepe en een gavel:
Behalven de grepe en de gavel is der oek nog een aandere soorte, de batse. Dit is een soort grepe mar hef tweje tanen an de butenkaante, en gien tanen an de binnenziejen.
In 't Nederlaans wonnen 't hooivork en mestvork eneumd. Zoas de naam al zeeg wonnen 't dan oek veural gebruuk um heui en mes op te rumen bie een boerderieje of veur en um 't huus.
30 april
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 30 april
3e eeuw
Decennia - Eeuwen - 2e eeuw - 3e eeuw - 4e eeuw
17 april
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 17 april
Iesselmeer
thumb|350px|Satellietfoto Iesselmeer 't Iesselmeer is 't meer dat ontstaon is deur ofdamming van de Zuderzee mit de Ofsluutdiek (dat ree was in 1932). Soms wörden ok 't Markermeer en de raandmeren tot 't Iesselmeer erekend.
Toekomstveuruutzichte
De verwachting is dat as gevolg van de klimaotsveraanderingen de oeveuleid wäter die naor de Waddenzee eloosd muut kunnen wörden, muut verdubbelen. Ierbie wördt der van uut-egaon dat 't wäter in de Waddenzee 25 centimeter oger wördt ten opzichte van 't Iesselmeer. Now is 't doel um de spu-capaciteit te verdubbelen en ok um de ekelogische samenang van 't Iesselmeer en de Waddenzee te verbeteren.
Amersfoort (Zuud-Afrika)
Amersfoort is n stad in de Zuud-Afrikaonse provinsie Mpumalanga. De stad is ebouwd in 1888 rondom n in 1876 ebouwde kaark. t Stadje leit 1664 meter boven zeenivo. t Gebied wier veur t eerst bebouwd toen in 1876 twee boeren uut t gebied langd an de kaark gaffen waor Frans Lion Cachet besloot n Nederlangdse Hervormde kaark te bouwen. t Nieuwe daarp wier verneumd naor de thuusstad (Amersfoort in Nederlangd) van de Nederlangdse boeren. Toen t gebied te klein wier veur de snel greuiende nederzetting koften ze meer langd van de oorspronkelike sjenkers. In 1888 wier t nieuwe Amersfoort n stadje. De brug over de rivier de Vaol wier ebouwd in 1896 en is n nasionaol monument.
t Daarp eZamokuhle leit kortbie Amersfoort en draagt veur n groot deel bie an de ekonomie van Amersfoort.
Zeum
Zeum kan verwiezen naor:
31 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 31 december
Achterhooksen taalwiezer
Op dissen Achterhooksen taalwiezer staot de grammatika, enkele veurbeelden van uutspraken, informatie en spellen.
Salinen
Salinen bint zoltwinningsbedrieven in Duutslaand. In Nederlaand wördt ok zolt ewönnen bi'j Boekelo, maar das een aandere maniere van zoltproduksie.
Achterhooksen taalwiezer
Informatie
Ét Achterhooks dialekt besteet eigenlek neet. Krek as in de meeste Nedersaksiese kontreien hef zowat elke plaatse zien eigen dialekt. Aover et algemeen wodt de Achterhookse en Liemerse dialekten bi-j mekare neumd. Helemaole good is dat neet, zeker umdat de dialekten uut de Liemers meer aoverenkumste vertoont met de Nederfrankiese dialekten uut Braobant, de Betuwe, Noord-Limburg en et Kleverland. In dissen taalwiezer wördt dan ok allene et dialekt beschreven, wat esprokkene wördt in den "geografiesen" Achterhook, dat wil zeggen de streek dee begrensd wördt deur den Iessel, Olde Iessel, de Duutse en Aoveriesselse grenze.
Spelling
Der bestaot gin vaste spellingregels veur t Achterhooks. Aover et algemeen wöd t WALD (Woordenboek Achterhoekse en Liemerse Dialecten) an-eholden.
Woorden, dee-t endegt op -en
Disse woorden wodt, alhoewal ze anders uut-esprokken wodt, wal volledeg eschreven.
Open lettergrepen
Krek as in et Nederlands wodt open lettergrepen met énen klinker eschreven. Dus neet loopen, maor lopen.
Oa of ao?
Doar bunt in den Achterhook de meningen aover verdeeld. De ao en oa bunt dus beiden meugelek, moar et Staring Instituut (Wald-spelling) en ANS schrieft de ao veur, dat hef daorum de veurkeur.
Scandinaviese ø
De letter ø is ooit deur de boerenrockgroep Normaal oet-evonden in de woordn høken en nølen, maor is gin letter in de Achterhookse spelling. De Achterhookse spellingswieze veur høken is häöken, veur nølen is dat näölen. De letter ø wördt wal ebroekt in de Scandinaviese talen.
Nominatief
De nominatief is et onderwarp in de zinne: veurbeeld "ik fietse naor hoes", dan is de nominatief het woord "ik". De oetgangen met leu bunt olderwets an et worden, de verschillen tussen hi-j/hee/hie, zi-j/zee/zie enzowieter bunt meer plaatsgebonden (umsgeveer van oost naor west).
NB in et Wenters (Winterswieks) kump ok "dow" = jij enkelvold veur, "i-j" = jullie, u, jij
Brielle
Brielle vrögger Den Briel, is ne stad en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand, elaegen op et eilaand Voorne en besteet uut 31,32 km² oppervlaak woarvan 3,71 km² water is. Noast de stad Brielle zelf umvat de gemeente ok de darpen Veerpolders en Zwartenwoal. Brielle zelf hef ruum 9.000 inwonners.
Achterhooksen taalwiezer
Genitief (2e naamval)
Et woord genitief betekent alleen maor dat iets van ow is. Dus bi-jveurbeeld: de fietse is van mi-j, dan is de genitief et woord miene in "miene fietse"
Brielle
Geskiednis
Brielle is ne olde stad; den name geet terugge noar et Keltiese weurd brogilo ('in-eslotten gebeed, jachtgebeed') en uut de oldste geskriften blik dat de plaatse van vandage 'den ni-jen Briel' is. 'Den olden Briel' mot argens aanders op et eilaand Voorne elaegen hebben. Lange tied was de stad den stool van den Graaf van Voorne, totdat dizze heerlekheid in 1371 bi-j Hollaand edoan wodden. Brielle had zien eigen haavn en dref handel mit et Oostzee-gebeed, mit name Danzig en de Baltiese stoaten. De stad had zelfs nen eigen factori-je in Zweden.
Achterhooksen taalwiezer
Genitief (2e naamval)
NB: in et Wenters (Winterswieks) ok "dien" = jouw, enkelvold, "uns" = ons en "aer" = haar, hun
Brielle
Geskiednis
In 1572 wodden de stad in-enommen deur de Geuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, woarbi-j den veerman Koppelstock nen belangrieken rol spölden. De inname van Den Briel wödt algemeen ezene as et eigenleke begin van den opstaand teggen Filips II. Dit histories feit wöd ieder joar op 1 april evierd. Skoolkinder onthold dit feit mit den zinne:
Achterhooksen taalwiezer
Genitief (2e naamval)
As et woord wat er achter steet mannelek is, kump der meestieds een N achter: mienen auto, own auto en zo wieter As et vrouwelek is, kump der een E achter: Miene vrouwe, ziene vrouwe En at et onziedeg is, blif et zo: mien kind, ow kind
Brielle
Geskiednis
Tiedens den toostaand in 1572 vermoordden de calvinistiese Watergeuzen op gruweleke wieze 19 kattelieke geesteleken uut et veroaverde Gorkem, de heilige Marteloaren van Gorkem. Vanof dee tied is Brielle ok ne Christeleke bedevoartsplaatse veur Nederlaandse kattelieken.
Achterhooksen taalwiezer
Datief (3e naamval)
NB: in 't Wenters (Winterswieks) ok "di-j" = jou, "aer" = haar en "uns" = ons
Brielle
Geskiednis
In 1585 wöd Brielle Engels bezit: könningin Elisabeth verkreg et, saomen mit Vlissingen, in onderpand in ruul veur 5000 soldoaten dee-t de Nederlaanden heelpen in den stried teggen Spanje. In 1616 kwamen dizze gebeeden trög bi-j Nederlaand.
Achterhooksen taalwiezer
Akkusatief (4e naamval)
NB: in 't Wenters (Winterswieks) ok "di-j" = jou, "aer" = haar, "uns" = ons
Anwiezend
Kortbi-j
Salinen
Zolt
Hoewel der ok zolt ewönnen wördt uut zeewater, bevat de bodem op grote diepte ok zoltholdend gestiente. Over de grenze maakt ze doar gebruuk van um zolt te winnen. Het zolte water wördt op n diepte van zo'n 3000 meter op-epompt, in "Gradierwerke" verdikt en in zoltziederi'jen deur verhitting van t leste water ontdoan en edreugd tut keukenzolt.
Achterhooksen taalwiezer
Anwiezend
Wieter vot
Salinen
Gradeerwarken (Gradierwerke)
Grote stellages (Gerüste) van eken- of grenenholten balken wördt evuld mit takkebossen van "Schwarzdorn". Bovenlanks lig een geute woar het op-epompte zolte water overlöp en deur de takkebossen rieselt. Deur de wind, die tussen de takken deurweait, wördt een groot diel van  het water uutedampt, het brein wördt op-evangen in grote bakken onder het gradeerwark. Vandoar wördt het noar de zoltziederi'je epompt, woar het verder tut keukenzolt wördt verwarkt. De mieste zoltfebrieken warkt tegenwoordig heel aanders. De gradeerwarken stoat der veurnamelik as toeristiese attraksie en ok veur mensen die wat an de luchwegen hebt.
Achterhooksen taalwiezer
Anwiezend
Dissen vorm wörd ok vake in bi-jzinnen ebroekt: De kaerl, den.. De vrouwe, dee.. Et kind, dat ..
Salinen
Gezoonde lucht
De lucht die rondumme het gradeerwark hangt is zilt, bevat dus veule zolt en is noar ze zegt heel gezond veurnamelik veur meensen mit oademhalingsproblemen; hier ku'j deur diepe oadem te halen verlichting kriegen.
Achterhooksen taalwiezer
Vergeliekingen
De vergeliekende trap : et woord 'as' wörd ebroekt, in plaatse van 'dan' in et Nederlands, en ok de persoonsvorm is neet den eersten: NL: Jan is groter dan ik [ACT]: Jan is groter as mi-j
Salinen
Toeristies
De plasen in Duutslaand, woar zo'n gradeerwark stiet, hebt doar slim gebruuk van emaakt um toeristen an te trekken. Rondumme de gradeerwarken stoat lange riegen stoelen of baanken en onder leiding van een juffrouw ku'j oademhalen op kommando. Miestal is der veurmiddagens en in de noamiddag zo'n ritueel. A'j wat an de luchtwegen hebt, gef dat verlichting. t Is of ie zeelucht inoademt.
Achterhooksen taalwiezer
Zwakke warkwoorden
Zwakke warkwoorden bunt warkwoorden, waorvan de verleedn tied, en de volteujde tied denzelfden klinker hebt as de teggenswaordege tied.
Salinen
Plasen dichte bi'j Nederlaand
Rheine, Bad Iburg, Bad Driburg, Bad Salzuflen en Bad Rothenfelde (nl:Bad Rothenfelde), bi'jveurbeeld, bint vanuut Oost Nederlaand makkelik te berieken. De lest enuumde 2 plasen bint heel antrekkelik. Een plein mit rondumme gradeerwarken en een mooi kuurpark.
Achterhooksen taalwiezer
Zwakke warkwoorden
Veurbeeld:
Starke warkwoorden
Starke warkwoorden bunt warkwoorden, waorvan n klinker in de verleedn tied of t volteujd deelwoord anders is as in de teggenswoordege tied. Opvalln'd is dat den eersten en daarden persoon (ik en hee), in de verleedn tied neet meer vervoogd wodt met -en, maor met STAM, waorschienlek umdat 't wal dudelek is dat t verleedn tied is deur nen anderen klinker. In de teggenswoordege tied wöd bi-j den daarden persoon (hee, zee, t), vake een umlaut ebroekt, as den klinker in t warkwoord daorveur geschikt is.
Um 't verbuugn te können, mo-j dus de klinker van de verleedn tied en volteujde tied wetten.
Veur ne lieste van warkwoordn, zeet: Achterhookse_warkwoorden
Veurbeeld:
Hulpwarkwoorden
Net zoas in de meeste andere Nedersaksiese dialekten (en et Nederlands) kan in et Achterhooks et hulpwarkwoord veur en achter et heufdwarkwoord eplaatst, maor der is gin echte veurkeur veur achterstelling zoas wal in et Grunnings of Drents besteet.
Lidwoorden
Anders as in et Nederlands bunt der in den Achterhook dri-j bepalende lidwoorden.
Et lidwoord den wöd ok vake ebruukt as der een zelfstandeg naamwoord op volgt, dat begunt met nen klinker, bi-jveurbeeld: Den Iessel
De kaerl kump ok vake veur (veurbeeld: Normaal: de boer, dat is de kaerl), as der naodruk op steet, wöd et den kaerl, a'j nen bepaolden kaerl wilt anwiesen. Et verschilt ok per dialect: in et oosten wordt mannelek den konsekwenter gebroekt as in et westen/
Et onbepaold lidwoord is krek as in et Nederlands een (uutesprokken as un). En ok ditte wordt nao de geslachten vervoogd: mannelek enen/nen, vrouwelek ene/ne, onziedeg een/'n: nen kaerl, ne vrouwe, een kind.
Verkleinwoorden en meervold
De meervoldsvormen hebt als meugeleke oetgangen: mannelek/onziedeg vake -e, vrouwelek vake -en/-n, wieters -s en -er (eier, kinder, kalver).
Veurbeelden.
Et meervold van woorden dee-t endegt op -aod: -öä
1440-1449
De volgende gebeurtenissen vunnen grofweg plaose van 1440 tot 1449.
Partij voor de Dieren
De Partij voor de Dieren (of-ekort: PvdD) is ne Nederlaandse politieke parti'je, op-ericht op 28 oktober 2002. Parti'jveurzitter is Ruud van der Velden, parti'janvoerder en fraksieleider is Esther Ouwehand. De parti'j hef als belangriekste thema t deer- en milieuvrendeliker maken van t beleid. Nederlaand is sunds 30 november 2006 t eerste land op de weerld waorin ne parti'je met dit heufdthema in t parlement zit. Op 1 januari 2012 had de parti'je 12.250 leden.
Vuurkörve
200px|thumb|n Vuurkörve n Vuurkörve is n iezeren mande waorin mensen in de openlucht holtblokken kunnen steuken um zo n sfeervol vuurtien te maken, um de boel te verlichten of um der eigen mit warm te holden. In disse holtblokken ku'j mar beter gien hars hebben zitten, umdät anders de vonken in t ronte spatten. In holt van bieveurbeeld dennen en sparren zit te veule hars um t in de vuurkörve te kulen.
In de middeleeuwen wordden vuurkörven evuld mit zwevel gebruukt um de zwarte dood te verdrieven. Noe is de vuurkörve meer bedoeld veur de gezelligheid.
Nedersaksische pries
Nedersaksische priezen bint, of hebt ewest:
Wc-brille
right|200px|thumb|Moderne wc-brille met kleurriek motief Een wc-brille, toiletbrille, (kak)deuze of kortweg brille is een ronde plaote mit een gat derin, waor men op zit tiejens een bezeuk an 't huusjen. 't Doel van de brille is 't verhogen van 't zitgemak. Deurdat de brille een legere warmtegeleiding hef dan 't porselein van de toiletpot veul de brille (nao enige tied zitten) warmer an. Oek hef e een groter oppervlak dan de porseleinen raande van de wc, waordoor de zitdrok verleegd wonnen.
Leerdam
Leerdam is ne stad in de Nederlandse previnsie Utrecht en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand.
Geskiednis
Leerdam kreg stadsrechten in 1407. Et reviertjen den Linge, umgeaven deur rietwallen en völle waterlillies bepoalen den uutstroaling van et laand. Tot 1984 beheurden et tot de streek de Viefhearenlaanden.
De rieke historie van et stadjen Leerdam ku'j trögzeen in goodbewoarde olde gebouwen zoas de Grote Karke, et Höfken van vrouwe van Eerden, de resten van de olde stadsmure van den Zuudwal en et Olde Roadhuus.
In 2019 bunt Leerdam en de Zuud-Hollaanse gemeente Zederik bi-j de gemeente Utrecht edaon, to at ze met Vianen in de ni-je gemeente Viefhearenlaanden gungen.
Industrie
Vanof de 18de eeuwe wodden den stadsstiel stark bepoald deur den glasfabriek en de holtindustrie. Den glasfabriek van vandage is internationaal bekand as den ‘Royal Leerdam’ en ‘Royal Leerdam Crystal’. Vanof 1 januari 2003 bunt dizze in hende van et Noord-Amerikaanse Libbey Inc. Vanof Poasen tot ende oktober warkt internationale glasbloazers in et Glascentrum in Leerdam, dat los is veur kiekers.
Leerdam wodden beroomd in de weald deur de Leerdammer keze dee in Schoonrewoerd wöd emaakt.
Veenkelonioals
t Veenkelonioals (ook Klainkelonioals) is n Leegsaksisch dialekt dat proat wordt in de Grunnegs-Drìntse veenkelonien. Toalkundeg zain is t Grunnegs, mor de Veenkelonioale dialekten in de Drìnt worden deur veul Drìnten zulf as Drìnts aanduud. De toalkundege G.H. Kocks het dit verstaarkt deur te mainen dat elk dialekt binnen de provìnziegrìnzen van de Drìnt 'Drìnts' binnen.
t Veenkelonioals wordt ook wel Knoalsters nuimd, tin onrìchte. Veenkelonioals wordt over n huil groot gebied proat dat nait allend de knoalstreek omvat. t Gebied woar Veenkelonioals proat wordt, lopt globoal vanôf Stad laanks t Winschoterdaip noar Winschoot noar Troapel en van Troapel laanks de Drìntse Monden aan de westziede weer noar t Stad tou.
t Sprekersaantel ligt om en bie 94.000 mìnzen, woarmit t Veenkelonioals t maistproaten dialekt is van t Grunnegs. t Is veur Hollaander ain van de minst verstoanboare dialekten van t Leegsaksisch, deurdat man huil slim knaauwt en hail vlot proat.
Kouwe (huusvesting)
thumb|250px|Een aap in een kouwe Een kouwe of een kooi is een beweerplaose veur dieren waor gaos umhinne zit of waor traolies veurzitten. Een kouwe wonnen veul gebruuk in een dierentune, in een circus of bie meensen thuus. 't Leste wonnen veural gebruuk um kleine huusdieren (zoas voegels, kleine knaagdieren) in te houwen.
Veenkelonioals
t Veenkelonioals wordt deur summege toalkundegen zain as n apaart dialekt en nait as dail van t Grunnegs. Messchain omdat t ook Drìntse invlouden het, zo as de -chie veur bepoalde verklainwoorden. t Het as SIL-kode: VEK.
Kouwe (huusvesting)
Stallen
Sommigen stallen wonnen oek een kouwe eneumd. Mit name een opstal veur schapen, de schaapskouwe, zoas 't te vienen is bie de grote Nederlaanse heedvelden.
Veenkelonioals
Aigenschoppen
n Typische aigenschop van t Veenkelonioals is t ìndegen op -e en de doar bie heurende klaankvarandern van de mitklinker derveur. Zo veraandert t Oldambtster woord "weeg" in t Veenkelonioals in "wege", "kaant" in "kaande", "oap" in "oabe" en "schaans" in "schaanze". Ook veraandert "plaank" in "plaanke", môr den wordt de "nk" oetsproken as "ng-kh", woarbie de "kh" de Duutse "g" veurstèlt. As zonnen woord vôlgd wordt deur n woord dij begunt mit n klinker of n h-, den vaalt de -e vot ien de oetsproak, môr de letter dij der veur komt, blieft wel, bv: "Hai sleug de kraande open", wordt oetsproken as "Hai sleug de kraandoo'm". De -e wordt wel schreven. n Aander aigenschop van t Veenkelonioals is t uutspreken van veul klanken en letters as neusklaanken. Ook de snìlhaid en t staarke aksìnt moaken t Veenkelonioals aigens. Ook "huus" en "uut" veur "hoes" en "oet" worden zain as typischheden van t Veenkelonioals.
Kouwe (huusvesting)
Stallen
De kouwe is veurnamelijk een nach- en wienterverblief. Mit mooi weer wil 't nog wel es veukoemen dat de scheper besluut de nach op 't veld over te blieven.
Veenkelonioals
Aigenschoppen
In oaler Veenkelonioals vuil ook de h- oan 't begin van 'n woord uut. Dij letter is nou zo goud as hailemoal herinvuierd.
Germaanse lotsbeduding
De germaanske bedüding van et lot geyt der van ho as de germanen oaver et lot dachtden. By ear was et lot de hougste macht, wår as de wearld achter an löpt.
Kouwe (huusvesting)
Stallen
In Niej-Schoonebeek is der nog een boô, een vergeliekbaore ruumte veur rundvee.
Veenkelonioals
Aigenschoppen
Doarnoast wordt t Veenkelonioals zain as t maist roege dialekt van t Grönnegs. Woar in t Noord Grönnegs "nij", "olle" en "doun" zègd wordt, zo wordt in t Veenkelonioals "nèj", "oale" en "daun" zègd.
Germaanse lotsbeduding
Lot
Een stükkyn üüt de Heliand gevt et germaanske lotsbenül in eyne sinne mooi an:
Veenkelonioals
Verklainwoord
Zo as al eer vermèld, wordt veur t verklainwoord onder aander -chie bruukt. Dit wordt allend bruukt as der in t Nederlaands n -e bie komt, bieveurbeeld bie "pannetje" > "pannechie". As t woord n körte klinker het, wordt t volgd deur -ie, bieveurbeeld "kopje" > "koppie". As t woord n laange of n stomme klinker op t ìnde het, wordt -(t)je bruukt, bieveurbeeld "koffertje" > "kovvertje".
250px|left|thumb|Lokoatsie van t Veenkelonioals ien [[Nederlaand ]]
Germaanse lotsbeduding
Lot
Ümdat et een christelik gedichte is, wördden maht godes der noch by an eplakked.
Namen
Et lot wördden med verskillende namen an edüded. By de noorske stammen wördden et Örlög enömed (wat in et oldsassisk Urlagi is), wat een oldere varsyn is van uns woord oorlog. Oor is et sülvden as et (neaderlandsken) vöärvoogsel oer-, en log kümt van leggen of een ander woord vöär eyd.
By de angelsassen wördden et lot metod enömed, wat verwant an meaten is. En by de sassen wördden et wurd enömed, wår uns wörden en verdan körtby an ligget.
Nae's
In de mytology van de noorske stammen wördden et lot dichterlik üüt ebealed as dree vrouwlüde - de Nae's. De eyrsten en oldsten het Urd, dee er verleaden angevt. De tweyden en middelsten het Verdandi, dee et heyden angevt. De darden en jungsten het Skuld, dee de kummende tyd angevt.
Disse vrouwlüde woanet under den wearldboum 'Iggdrasil', dår wår as sy et lot van alles en ydereyne by mekare singet en knöäpet. Mar neet ümdat sy et lot bepåld van ydereyne, dat se der boaven ståt, ney, sy doot et ümdat et ouk ear lot is.
Koelkaste
thumb|right|250px|Een koelkaste Een koelkaste is een kaste dee op een legere temperatuur ebröch en ehouwen kan wonnen dan de umgevingstemperatuur. Hierdeur gaon etenswaoren en aandere substanties minder gauw overstuur. Mit as veurwaorde dat 't preduk nog neet over zien houdbaarheidsdaotum is. Veur een lange houdbaarheidsperiode is diepvriezen neudzakelijk.
De koelkaste wonnen soms oek wel een ieskaste eneumd, dit is umdat 't vrogger ekoeld wönnen deur blokken ies dee deur een iesfebriek eleverd wönnen of uut een ieskelder ehaold wönnen.
Drèentse taolwiezer
Zie ok 't artikel aover 't Drèents.
Regelmaotige waarkwoorden
Regels veur de teengwoordige tied:
Getallen
''De schwa (stomme e) an 't end van partie telwoorden kump in 't Zuudwest-Zuud-Drèents veur as ze allennig staot of mit naodrok gebruukt wördt. Beveurbield: "Zie hebt drei auto's." "Hoeveule?" "Dreie."''
Plaotsnamen
In dizze lieste staot ok de Oaveriesselse plaatsen waorvan de taal töt 't Zuud-Drèents erekend wördt.
''Bij de plaatsen waorvan det bekend is, vien ie 't veurzetsel dej derbij gebruukt um dernaor te verwiezen: "In Assen stiet 't Drents Museum"; "Het Drentse Boek zat vrogger op Zuudwolde"; "An 't Hoogeveine kwaamp veule volk wonen"). As een plaatse 't veurzetsel op krig, is 't ok: ie koomt van (bv. van De Smilde) in plaatse van uut/oet.''
50Plus
50Plus is ne Nederlaandse politieke parti'je. Zee worden in 2009 op-ericht as Onafhankelijke Ouderen- en Kinderen Unie (OokU). De anstichters veur t opzetten van de parti'je waren Maurice Koopman, Alexander Münninghoff en Jan Nagel (veurzitter).
Liesttrekker bi'j de Tweeden Kamerverkezingen 2012 en viseveurzitter is Henk Krol. Nao dee verkezingen kwaamp de parti'je veur t eerst in den Tweeden Kamer, met twee zettels.
Kraone
thumb|250px|Waoterkraone Een kraone is een ding dat derveur zurgt dat de streuming van een vleuistof of gas uut een peupeleiding eregeld kan wonnen. Meestentieds kan een kraone helemaole toe-edreid wonnen (gien streuming), vergedeeltelijk los, of helemaole los (maximale streuming).
't Meest bekend bin wel de waoterkraone en de gaskraone veur gebruuk in 't huushouwige veur de toevoer van waoter en gas.
Greuntetune
250px|thumb|Greuntetune Een greuntetune (oek wel: moestune) is een tune waor greuntes ekweek wonnen veur eigen gebruuk. Een greuntetune is meestentieds onderdeel van een tune, waorvan de res as siertune in-rich is. As greuntes verbouwd wonnen op een akkertjen dat neet bie 't woenhuus is elegen, wonnen 't vake een volkstune eneumd. Een greuntetune waor beroepsmaotige greunteteelt plaosvient wonnen een tuunderieje eneumd.
Leidschendam-Veurburg
Leidschendam-Veurburg (Nederlaands: Leidschendam-Voorburg) is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 35,60 km² (woarvan 0,30 km² water). De gemeente Leidschendam-Veurburg mek deel uut van et kaderwetgebeed Haaglaanden.
Ontstoan
De gemeente is op 1 januari 2002 ontstoan deur soamengoan van de gemeenten Veurburg en Leidschendam, um ne inlieving van dizze raandgemeenten bi-j de noabergemeente Den Haag te veurkommen. Geliekertied wodden n groot deel van et groandgebeed van de gemeente Leidschendam in-enommen deur de gemeente Den Haag. Et ging hier um de wonwiek Leidschenvene en et bedrieventerrein Forepark. Ok wöd nen strook groand tussen Rieksweg A4 en den Vleet deur Den Haag in-enommen. An dizze innoame ging nen fellen stried veuraf tussen Den Haag en ziene raandgemeenten, zoas Rieswiek en Nootdarp, dee uutendelek ok groand an Den Haag of mossen stoan.
Kernen
Leidschendam, Stompwiek en Veurburg.
Uutgoande verwiezingen
Webstea van de gemeente
thumb|left|500px|Uutzicht op Huus Doevenvoorde, Leidschendam
Moor
thumb|300px|Moor bie [[Ander in Drìnthe]] thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 1 thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 2 thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 3 thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 4 thumb|250px|Ontstoan van de Boertanger moor: diagram 5 n Zomp, moeras of moor is n overgongsgebied tuzzen wotter en laand.
Ede Staal
Ede Ulfert Staal (Ede Stoal nuimd) (Waarvum, 2 augustes 1941 - Delfziel, 22 juli 1986) was leroar Engels en n Grunnegstoaleg zanger en dichter.
Moor
In Grunnen en Drìnthe lag vrouger n grote moor, t Boertanger Moor. Dizzent is in de loop van de eeuwen ontgonnen en in kultuur brocht.
Ede Staal
Jeugd, studaaiern en vroug waark
Staal gruide op ien dörp Lains. Doar was zien opa dirregìnt van t meziekkörps. De jonge Staal begon muziek te môken op n mondörgelke en speulde vief joar op de trompet bie t körps.
Moor
Ontstoan van de Boertanger moor
t Laand-ies kwam in verschaaidene iestieden over Nederlaand hìn. Doarbie oefenden de swoare iestongen staarke drok uut op t laand in t noorden. Ook wuir der kaaileem hìn legd. Baaide de drok en de kaaileem zörgde der veur dat t laand huil steveg was en naauwlek wotter deur leut.
Ede Staal
Jeugd, studaaiern en vroug waark
Ien Stad studaaierde hai medisinen, loater Engels - ain van de toalen dij zien belangstellen haren. Net veur t ôfstudaaiern huil er der mit op. Staal het aan verschaaidene schoulen stoan. Hai dee ook rekloamewaark, tekstschrieverij en Engels kommentoar bie promotsiefilms.
Moor
Ontstoan van de Boertanger moor
Deur eeuwenlaanke regenvaal kwamen dailen van t laand laankzoam onder wotter te stoan. Deur de haarde boden kon dit nait vot.
Ede Staal
Ontdekken as zanger en radiowaark
Ien 1974 kwam t Engelstoalege singelke I'm in the blues oet, dat nait veul sukses har. Engbert Gruben van Radio Noord ontdekte hom ien 1981. Ain joar loater wuir Staal zien vèrske Mien Toentje n hail populèr herkennenslaid op Radio Noord. Der wazzen veul aanvroagen veur optredens, môr doar haar e voak gain verlet van.
Moor
Ontstoan van de Boertanger moor
Tiedens de waarme periodes noa de iestieden begonnen plaanten laankzoam te gruien om en bie t wotter.
Ede Staal
Ontdekken as zanger en radiowaark
Ien 1984 kwam zien ploatke Man, man, man, wat n boudel oet, mit de bekende balloade Het het nog nooit zo donker west. Ien zulfde joar kwam zien eerste LP oet, Mien Toentje, dij hail suksesvol wuir. Ien 1985 mos Staal n swoare operoatsie ondergoan.
Overlieden en postume ienvloud
thumb|right|t Monument veur Ede Staal op diek bie Delfziel Zien operoatsie haar gain blievend herstel opleverd: Staal kwam ien 1986 op zien stee oet de tied. Noa zien dood kwam de twijde LP oet, As vaaier woorden. Postuum kreeg hai de K. ter Loanpries van stichten t Grunneger Bouk. Der is ook n twijjoarliekse pries veur mìnsken dij heur (nait veur heur waark) biezunder verdaainstelk môkt hebben veur de streektoal wat radio aangaait.
Ien 2000 het Engbert Gruben n monument veur Ede Staal onthuld op de diek bie Delfziel. t Monument wordt De Poal van Stoal nuimd. Van Henk van Middelaar kwam ien 2004 n biogroafie over Ede Staal oet, Geef mie de nacht.
Ede Staal en Top 2000
Ien november 2007 het Dagblad van het Noorden mit n aktie perbaaierd om Ede Staal in de Top 2000 van Radio 2 te kriegen. Moar t laid  't Het nog nooit zo donker west  had zoveul stimmen kregen, dat Ede hoog in de top 10 driegde te komen. Volgens n artikel op RTV Noord kwam hai meugelk zulfs op nummer ain oet. Doarom wuir Ede deur t radiostasion van de liest schrapt. Als reaktie op dit verhoal raip t Grunneger beeldmaark Popko in november 2014 op om Ede noar nummer ain te stimmen in de Dialect Top 20 van NPO Radio 2 en meugelk zo weer n opening te moaken veur n plek op de keuzeliest van de Top 2000. De streektoalzanger eindigde op nummer ain mit t laid 't Het nog nooit zo donker west.
Sinds 2012 binnen vergeliekboare akties veur Top 2000 wel toustoan deur NPO Radio 2, wat meugelk muik dat Ede Staal in 2019 veur 't eerste moal in Top 2000 ston:  't Het nog nooit zo donker west kwam binnen op plek 476.
Hornsherred
thumb|right|Olde ofbealdige van t Jægerspriskasteel. Hornsherred is n Deans halfeilaand in de proveensie Sjælland tusken t Roskildefjord en t Isefjord. t Is n deil van de nieje en oet-breidde gemeante Frederikssund, moar vroger was t verdeild in twea heale gemeantn, Jægerspris en Skibby, en n deil van de gemeante Bramsnæs (det noe biej de gemeante Lejre hör). t Is noe-an-n-dag verbönnen met Frederikssund deur de Kronprins Frederik-brugge dee in 1935 baawd was. t Gebeed wör steads antrekliker veur bezeukers met waandel-, feets- en voarmöglikheadn.
Veurzeenigen
thumb|left|200px|De Skibby-karke. Öp Hornsherred is t möglik öm meardre verskilnde dinge te doon, zoo a't Kasteel van Jægerspris, t Færgegårdmuseum van Ploatslike Skiednisse en natuurlik de völle feets- en waandelpäde. D'r is nen jachthoawn biej Jægerspris. Ok beent d'r meardre steantiedbegroafploatsn öp t halfeilaand te veendn. De Skibby-karke is de wichtigste kultureale ploats van t hölle halfeilaand.
4 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 4 juni
2 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 2 juni
3 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 3 juni
Oppervlakte
thumb|n Vierkante meter emaakt van PVC-buizen De oppervlakte of t oppervlak geeft an hoe groot n 2-dimensionaol gebied is. Dit kan de oppervlakte wezen van n tweedimensionaole vorm, mar oek de oppervlakte van n driedimensionaole vorm. Oppervlakte wort oek wel grootte eneumd, mit name bie die van perselen.
De SI-eenheid van oppervlakte is de vierkante meter, m². Dit is of-eleid van de SI-eenheid meter.
2D
t Oppervlakte van enkele tweedimensionaole objekten:
Bargerveen
thumb|Kaorte van het gebied Bargerveen is een natuurgebied in de gemiente Emmen en lig an de oostelijke kante van de straote tussen Klazienaveen en Weiteveen. Het hef een oppervlakte van 2100 bunder en bestiet veur een groot deel uut hoogveen. Bargerveen is een overbleem stuk van het vroggere Boertanger Moor.
Omschrieving
thumb|left|[[Meerstalblok in Bargerveen]] Bargerveen bestiet uut drie delen: in het noordelijke deel hej het Meerstalblok, in het middenste het Amsterdamsche Veld en in het zuuden het Schoonebeekerveld. In 1992 bennen ze hier stopt met de vervening en kwam het gebied in hàanden van Staotsbosbeheer dat hier al verschillende stukken in zien bezit haar. Het Meerstalblok hadden ze het vrogste en later kwamen daor de twee andere stukken bij. Sins juni 2006 maakt het samen met het Duutse stuk het Internationale Natuurpark Boertanger Moor-Bargerveen uut.