cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Persepolis
Geskedenisse
Darius I löät Persepolis tegelyke med syn paleis van Susa bouwen. Dat stünd der groutendeyls ouk model vöär. Hee gavven den updracht vöär ne groute halle en de Rådshalle (Trypilon) en de groute keiserlike skatkamer en allens wat dår ümhen höyrden. Synen söäne Xerxes I makeden et af. Et bouwen güng döär töt et ryk uuteandelik uut mekander völ.
Grysen sandsteyn was et höyvdmateriaal vöär Persepolis. Do as de rotsen lyk warren ehakked en de kulen evüld, deaden de bouwers et grundterras lykmaken. groute rioleringstünnels höwwen see döär de rotsen. An den ousteliken voot van den barg höwwen see nen grouten waterupslag. Tegelyke dårmed wörden ouk de torens upetrökken. Et terras was verdeyld in ungelyke höygdes med hellende müren, wårdöär et as nen ård kasteel warkeden. Verdeadigers kunden et vanaf ne höygere steade uut alle höke verdeadigen. Diodorus Siculus skrivt dat Persepolis dree verdeadigingsmüren med skuultorens had. De eyrste müre was 7 meter houge, de tweyde 14 en den darden, den as alle veer syden rakeden, 27 meter houge. Van de müre is vandage den dag niks meyr te vinden.
Verwoosting
Nådat hee in 330 v.K. achaemenidisk persie was binnenevöllen, tröäk Aleksander den Grouten med syn laeger voordan når Persepolis. Dat kunde mooi rap oaver den Köäningliken Snelweg van Darius. Diodorus Siculus beskrivt dat see underweg unthaald wörden döär sou'n 800 greekske ambachtslüde, dee in Persie evöngen warren. De meysten warren al ölder en warren verminked. Se misden byvöärbeald nen arm of nen voot. See verklården dat de persen öäre künde gebruken wolden en probeerden te vöärkummen dat se up de löype solden gån. Dat vünden Aleksander en syn gevolg en verskrikkelik verhaal. Diodorus skrivt neet dat dit de readen was vöär de verwoosting van Persepolis, mär et kan good weasen dat Aleksander hyrdöär slecht oaver de stad begünde te denken.
Do as et laeger den döärgang döär de Zagrosbargen bereikeden, bestormden see de Persiske Poarte. Den persisken laegerleider Ariobarzanes lokkeden öär in ne hinderlåge. Vöäle macedoniske soldåten kümmen uut de tyd. Toch lükkeden et Aleksander nå 30 dage üm de belagers te ümseilen. Wat brunnen bewäret dat nen gevangen stamleider öär ne sluuprute löät seen. Ariobarzanes wör ümmebracht en de verdeadigers vernetigd.
De stad güng neet lange dårnå in vlammen up. Et is neet düdelik of Aleksander der wat med te maken hevt, mär brunnen willet dat et ne vergelding was vöär de verbranding van Atene sou'n hunderd jår dårvöär. Et kan ouk symbolisk bedoold eweasd weasen, üm de persen te låten weaten dat öäre köäningen verslån warren.
Teagenstrydig genog sorgden den brand dervöär dat vöäle kleitabletten med beskryvingen oaver Darius I en et persiske ryk bewård bleaven under de höype püün.
Keuper
thumb|250px|Keuper thumb|400px|De open keupermien Chuquicamata van 't Chileense staotsbedrief Codelco Keuper is een scheikeundig element mit symbool Cu en atoomnummer 29. 't Is een rood/geel aovergaanksmetaol det in ongelegeerde vörm ok wal roodkeuper enuumd wördt. De name kump van Latien aes cyprium, Cypers metaol: in de oldheid was Cyprus ien van de viendplaatsen van keuper.
Toepassings
Keuper is buugzem en makkelk te vervörmen, en hef een slim groot geleidingsvermogen veur elektriciteit en warmte. Daorumme gebruukt ze 't op grote schaol in de industrie. Ok legerings mit keuper, zoas messing en brons, wördt veule gebruuk van emeuken.
Een köppel belangrieke toepassings van keuper bint:
Pompeii
Pompeii is ne olde, archeologisk vöärname stad in de italiaanske streake Kampanie. Med jårliks sou'n 2,5 miljoon besökers is et eyne van de drukst besöchte turistentrekkers van Italie.
De stad wör wårskynlik stichted döär de oskanen, sou'n 800-900 jår vöär Kristus. Rund et jår 740 vK. nöämen et de greken in, as deel van öär ryk Magna Graecia. Teagen 524 vK. nöämen de etrusken de streake in, mär de stad selv bleav selvbeskikking holden. Et sint vöäral de romeinen eweasd dee et wyder uutbouwden töt wat der nu van bekend is.
Vulkaanuutbörsting
Pompeii is vöäral bekend üm de groute vulkaanuutbörsting van et jår 79 nå Kristus. De kortby de stad liggende vulkaan Vesuvius pleyrden med sou'n geweld uut mekander dat de heyle stad binnen körten tyd under ne låge van ses meter püün en aske begraeven wör. De uutbörsting duurden twey dage. Vöäle inwoaners wüsten vord te kummen, anderen neet. Up den tweyden dag küm der vanuut den Vesuvius ne heyte gloodwulke (pyroklastisken ströym) van sou'n 250 gråd Celsius. Achterblyvers in ne stråle van ungeväär teen kilometer rund de Vesuvius kummen up de steade uut de tyd. Wåras Pompeii vöärtyds ne regionaal vöärname steade was in et romeinske ryk, wör de stad nå de uutbörsting verlåten.
Getügen
Van de uutbörsting is eyn getügenverslag, upteykend döär Plinius den Jungeren. Hee skreav et 25 jår nå de tyd vöär syn kameråd, den geskeedkündigen Tacitus, den as wolde weaten wo as Plinius den Ölderen an syn ende kummen was. Syne beskryving is sou akkuraat dat vulkanologen dit type uutbörsting noch altyd når em nöömt.
Nå de uutbörsting
thumb|300px|Uutgraeving van een huus in Pompeii (aend 19de eeuw) Direkt nå de uutbörsting böäd Keiser Titus hülpe an de vordkummelingen en besöchteden de stad twey mål, mär löät et nooit weader upbouwen. Ouk wör de stad löägeröyvd döär gravrouvers, dee bealden, münten en anderen rykdom stöälen. By latere uutbörstingen van Vesuvius küm Pompeii noch deper under et püün te liggen en wör händigan vergeaten. De stad rakeden bedölven en oavergroid. Et silhouette van de stad bleav noch lange sichtbår, mär lüde meynden dat et landskap tovallig sou was egroid. Et stünd lokaal te book as La Civita (De stad).
Pas in 1592 wör Pompeii vöär et eyrste heruntdekked döär nen bouwkündigen den as nen watertünnel wolde anleggen, mär den seade der niks oaver. Pas in 1693 begünde Giuseppe Macrini wat müren te untblouten, nå at Francesco Picchetti in 1689 ne gravüre vünden had med decurio Pompeiis ("wetholder van Pompeii"). Mär see meynden noch at et verweys når et dörpken Pompey.
In 1738 wörden oaverblyvsels van Herculaneum weadervünden döär warkvolk dat et nye paleis van köäning Karel van Bourbon, van et Köäningryk Napels must bouwen. De vündste warren sou gewaldig dat den spaansken laegerleider Roque Joaquín de Alcubierre de meyr wark van makede in 1748. Köäning Karel selv tröäk når Spanje, mär bleav interesseerd in de upgraevingen ümdat et et anseen van et köäningryk verstarkede. Pas in 1763 wörden der gravüres med den name van de stad evünden. Den switsersken architekt en bouwkündigen Karl Weber leidden in 1764 de eyrste archeologiske upgraevingen.
Giuseppe Fiorelli nöäm et wark in 1863 oaver. By de uutgraevingen kümmen mangs gaeter in de askelåge tevöärskyn med menskelike resten der in. Hee was den eyrsten den as bedacht dat et gaeter van untbündene lyken warren. Et was syn idee üm der gips in te geten üm sou nen afdrük van de slachtoffers te krygen. Dit wördt rechtevoord noch altyd dån, al wördt nu künsthars bruked. Dat geyt ja langer med, verknoiet de beynder neet en gevt meyr geleygenheid vöär wyder undersöök. Fiorelli was ouk den eyrsten wat de sake weatenskappelik beskryven deade. Hee verdeylden de stad in de hüdige neagen gebeden (regiones) en blükke (insulae). Hee gavven de afsünderlike hüse (domus) nummers, soudat allens makkelik weaderevünden worden kan. Ouk gavven hee regelmåtig rapporten uut oaver de voordgang van de uutgraevingen.
Belang van de uutgraevingen
thumb|300px|Müürskildering in de Villa dei Misteri Pompeii is eyne van de vöärnaamste archeologiske steades vöär kennis oaver de leavwyse van de Romeinen, ümdat de stad van et eyne up et andere ougenblik konserveerd wör döär de aske. Selvs de lyken van de achterblyvers wörden vulleydig inslöäten. Öäre lyven vergüngen, wårdöär der in de lavaströymen nen mal untstünd. Dårmed kunden archeologen med cement en gips afdrükken maken, wårup as selvs de gesichtsuutdrükkingen noch te seen sint. De upgraevingen spröäken töt de verbealding ümdat der ryk versyrde hüse, teaters en oapenbåre gebouwen under de aske vordkömmen. Ouk kümmen der heyle müürskilderingen, mosaiken en allerhande gebruuksvöärwarpen tevöärskyn dee en good beald geavet van de rykdom van de stad.
In de groute antallen pötte, krüken en anderen upslag wörden eatensresten vünden. Dårmed kunden weatenskappers herleiden wat de romeinen in dee tyd atten. Andersümme gavven et soort eaten informaty oaver de jårtyd van et ungelükke. An de dikkere kleyder en de soorten vrüchten in de krüken is te seen dat et rund oktober of november geböärd müt weasen.
Problemen
Döärdat de stad sou'n 2000 jår luchtdichte afeslöäten leade, bleav et al dee tyd good bewård. Do as de upegraevene deylen eynmål bloutestelled wörden an de butenlucht en direkt sünlecht, begünden müürskilderingen te vervagen. De stad hevt flink te lyden had van vandalisme, weaderskade, erosy, unvöärsichtige upgraevingswysen en deven. En ander swårweagend probleem is de druk van de vöäle turisten dee as alle jåren når de stad kummet. Konservators klaget voordan oaver te weinig geld. Et meyste van de fundsen geyt in de beskarming van wat der al upegraeven is en döär umköyperye kümt vöäle geld in de verkeyrde tasken.
Wydere informaty
Pompeii steyt up de wearldarvgoodlyste van UNESCO. Et ligt kort by de metropoolstad Napels en is good med den trein te bereiken.
Nedersaksisch F
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit F begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
Wooldbarg
thumb|Zicht op 'e grote of Clemenskarke van Stienwiek vanof de Wooldbarg. De Wooldbarg is een 26 meter hoge bulte in Stienwiekerlaand, noordelik van Stienwiek. Derbovenop staot een uutkiektoren.
Louisiana
Louisiana (sprek oet: loe-wie-zi-jea-na) is nen stoat in t zuudn van Amerika. Op t westn ligt Texas, op t noordn Arkansas en op t oostn Mississippi. Op t zuudn ligt n Golf van Mexico. De heuwdstad van Louisiana is Baton Rouge, de grötste en dichtst bevolkte stad is Niej Orleans. De grötste parochie is Jeffersonparochie. Louisiana is n ennigstn stoat in Amerika den at is op edeeld in parochies. Ze beent geliek an de bestuurlike gemeentes.
Sake
thumb|200px|Ne flaske Sake Sake (Japans: 酒, Internasjonaal Klaankenskrift: ) is nen Japansen alkoholiesen draank, woer as oonder mear ries in geet. Doarumme wörd et ook wal es rieswien neumd. Den offisjelen Japansen naam vuur riessake is seishu. Der zit meestal tusken de 5% en 19% alkohol in.
Sake kö'j op alle temperaturen te dreenken kriegen, ofhaankelik van et soort sake en van woer as den brouwer et vuur bedoold hef.
Weer
thumb|300px|Onweerswolken Et weer is de toestaand van 'e atmosfeer van een planeet, zoas hoe hiete of kold as et is, hoe nat of dreuge, hoe wiendstille of stormachtig, hoe helder of bewolkt. Op Eerde speulen de mieste weersaktiviteiten heur of in de onderste laoge van 'e daampkring (de atmosfeer van 'e Eerde), naemelik in 'e troposfeer, krek onder 'e stratosfeer. Intied dat et weer verwis naor de temperatuur, neerslag en aandere omstaandigheden van 'e daampkring, gaot et klimaot over 'e gemiddelde atmosferische omstaandigheden over langere periodes (miestal wodt d'r naor dartig jaor ekeken).
Weer wodt bepaold deur plaeselike verschillen in lochtdrok, temperatuur en vochtigheid. Zokke verschillen kunnen et gevolg wezen van de staand van de zunne op een bepaolde plekke, wat per briedtegraod verschilt. Op meer noordelike briedtegraoden schient de zunne vanuut een legere hoek, dichter bi'j de horizon. Daordeur wodt de energie van et zunlocht over een groter gebied verspreid en is disse energie zwakker as dichter bi'j de evenaar, waor de zunne meer van bovenof schient en de energie dus op een kleiner gebied ekoncentreerd is. Verschillen in temperatuur brengen op heur beurte verschillen in lochtdrok teweeg.
Roel de Lange
Roelof (Roel) de Lange (Oranjedörp, 1912 – 1959) was een Nederlaandse plietsieman en een Drèentstalige en Nederlaandstalige schriever.
Levensloop
De Lange gruide op in Zuudbarge en Noordbarge in een gezin mit achttien kiender. Hij wördden beroepsmilitair en kwaamp bij de marechaussee. In de Tweede Wereldoorlog warkte hij as plietsieagent en gunk e bij 't verzet. Kört veur de bevrijding wördden e arresteerd en ofevoerd naor concentratiekaamp Neuengamme. Vanuut Lübeck kwaamp e op een evacuatieschip terogge naor Nederlaand. De drei aandere schepen van 't konvooi wördden deur een Brits bombardement töt zinken ebracht.
Nao zien weerummekeer mus De Lange een tiedlaank herstellen van tuberculose. In dizze periode begund'e te schrieven. Nao zien herstel was e bij de rieksplietsie; eerst in Zuudlaoren, daornao in Dever. Bij een verkeersongelok kwaamp e um 't leven.
Schrieverije
In onder aandere de Emmer Courant had De Lange in de jaoren vieftig Verhalen over 't Zudenveld en heur bewoners staon. Veur de Regionaole Umroep Noord en Oost (RONO) had e een poze een wekelijkse column. Vanof 1954 stund wark van hum in de Nedersaksische tiedschriften Oeze Volk en 't Swieniegeltje. In 1958 kwaamp der een jeugdboek van zien haand uut, Met de trekvogeltjes op reis. Allewal zien Drèentstalige wark niet bij menare ebracht is, kuj 't vienden in bloemlezings as Drenthe's Erfgoed, Maandewark ('t verhaal 'Jan Proekkien') en Scheupers van de taol ('t verhaal 'Wearum hen 't darp').
Wat uut zien wark
<blockquote style="font-style: italic;"> 'Er komp vannacht 'n dik pak sneij ak mij niet vergis,' zee veldwachter Schulting, en legde zuk steunend naost zien vrouw in 't bedde. 'Döt de heup dij waer zaer?' vruug vrow Schulting. 'Jao, maor dat niet allén. Er zint wilde gaanzen overtrökken en de wind is gaon liggen. Earst sneij en dan vörst. Wij kriegt witte Kerstdagen.' 'En heb ij Jan Proekkien nog antröffen?' 'Nee, dat niet, maor de ien of aander dag krieg ik hum en dan is 't mannegien nog niet gelukkig. Now waren er in Huzing zien bossien waer twiej dennegies ofkapt.' De veldwachter sneuf van gremieterigheid, maor zien vrow zee: 'Maak dij toch niet zo helleg over Jan Proekkien. Hie dot 't ok veur een extragien en er zint dennegies genog in de waereld.'
Uut: 'Jan Proekkien', in: Klaas Kleine, Lukas Koops, Gerard Nijenhuis en Emmy Wijnholds (red.) (1994), Maandewark, Drèentse verhaolen en gedichten, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek
Pluto
Pluto ken meerdere betaikenissen hebben:
Sunt-Jehannesge
thumb|Ligging van Sunt-Jehannesge Sunt-Jehannesge (Nederlaans: Sintjohannesga, Fries: Sint-Jansgea, in de volksmond Sint Jut) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 1.100 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Sunt-Jehannesge vormt eins een twielingdörp mit Rotsterhaule. De dörpen warken dan ok tegere op vule terreinen, zoas op et gebied van schoelen, karken en verienigings. Sunt-Jehannesge is vernuumd naor de karke in et dörp, die wijded is an de heilige Jehannes. Disse karke staot hier al jaoren niet meer. Wel staot d'r in de buurt nog een meulen: De Hersteller.
Hoe et komt weet gieniene, mar zoe'n veertig tot vieftig jaor leden woonden en warkten an de Streek in et twielingdörp wel tien verschillende bakkers. Tot een broodoorlog kwam et liekewel niet. Integendiel, ze orgeniseerden heur in een inkoopverieniging en ien keer per jaor gongen ze mit heur vrouwen een dag op stap. De meerste van die bakkeri'jen bin in de jaoren zestig verdwenen, mar de zaeken die overbleven hebben vaeke zo gek nog niet boerd. De koekfebriek van Sunt-Jehannesge, Wieger Ketellapper (onderdiel van Koninklijke Peijnenburg B.V.), is bekend in hiel Nederlaand, krek as de roggebroodfebriek van Van Dijk en in Rotsterhaule de koek- en peperneutefebriek van Modderman.
Stadshagen (Stockholm)
thumb|300px|Jaoren-dartig-bouw in Stadshagen, Stockholm thumb|300px|Arbeidershuusies in Gamla Stadshagen in 1955 Stadshagen is een stadsdiel van de Zweedse heufdstad Stockholm. 't Lig in 't noorden van 't eilaand Kungsholmen, in 't district Sankt Göran. 't Stadsdiel is in 1938 ontstaon toen as westelk Kungsholmen in vier neie stadsdielen opedield wördden. In 2017 had Stadshagen zo'n 8500 inwoners, van wie der zo'n 28,8 percent van butenlaandse ofkomst waren.
Geschiedenis
De name Stadshagen veur 't gebied kwaamp al in de 17de ieuw veur. Lange tied beheurde 't töt de laandelijke umgeving van Stockholm, mit een paar grote boerenspillen, een ketoenfebriek en een sukerfebriek. End 19de, begun 20ste ieuw was 't gebied een sloppenwiek waor arme en dakloze Stockholmers heur hutties dalezetten. In 1909 wördden ien van de oldste volkstuuntiescomplexen van de stad der opericht, de Karlbergs-Bro koloniförening.
Wegens huzentekört in Stockholm stelde de aoverheid begun 20ste ieuw in dizze contreien goedkope, barakachtige neudhuusies beschikber. Dizze bebouwing wördden Gamla Stadshagen ('t olde Stadshagen) enuumd, of ok wal guldgrävarlägret ('t goldzukerskaamp). De "boshutties" van Gamla Stadshagen wördden in de jaoren zestig ofebreuken. De in 1947 ebouwde flat of kollektivhuset Kvinnohemmet is mit zien veertien verdiepingen en gele façade een opvalende anwezigheid in westelk Kungsholmen.
In de jaoren zestig, zeuventig en tachtig wördden buurten ebouwd mit grote kantoorgebouwen en industriële complexen. Sindsdien is der ok weer industrie vervöngen deur neie woonbuurten. In 1975 is tunnelbanestation Stadshagen lös edaone, een stesjon op de blauwe liende van de Stockholmse metro. Der is ok een terrein veur sport en atletiek, Stadshagens IP.
Bart van Oosteringh
Lambertus van der Sleen (schrieversname: Bart van Oosteringh) (Tiendeveine, 1912 – 1993) was een Nederlaandse tummerman en Drèentstalige schriever.
Op zien achttiende verhuusde Van der Sleen naor de buurtschop Oosteringh bij Pes, waor zien va as boer te wark gunk. Zölf gunk e naor de ambachtsschoele. Vervolgens gunk e an 't wark as tummerman; ok wördden e hersteller van kaansels en karkebaanken. 't Grootste part van zien leven woonde hij in 't Spaarbankbos ten noorden van 't Ogeveine.
Schrieverije
Veur de schrieverije keus Van der Sleen 't pseudoniem Bart van Oosteringh, umreden: "As timmerman-dichter loop ij niet geern met je geesteskinder te koop". Vanof end jaoren veertig had e Drèentstalige gedichten en verhalen in de Hoogeveensche Courant staon. Wat later verscheen zien wark ok in aandere regionale kraanten en in de tiedschriften Oeze Volk en Maandblad Drenthe. In 45 jaor tied schreef e honderden gedichten en wat dozien körte verhalen.
Onder de thema's die as e behaandelde völlen de netuur, 't boerenleven en 't karkelijk jaor. Mangs schreef e stiekelstokken in dichtvörm, beveurbield in 1959 toen as de Runer schaopskudde dreigde te verdwienen.
Een keuze uut Bart van Oosteringh zien dichtwark, ''Blossems in de lijte. Drentse gedichten'', kwaamp in 1982 uut in de literaire riege Horizon-Taal van uutgeverije Het Drentse Boek.
Wat uut zien wark
<blockquote style="font-style: italic;"> As oenze Moe doe appels schöl, een vördel buten 't nappie völ prebeerden wij as hongerlappen wie 't eerste vördeltie kun gappen. 't Was doe een slim beteunde tied, al deerde 't op een vördel niet.
As oenze Moe doe bonen plokte, – naodat de geit er beuz' in schrokte – kunden wij as kiender punten, draoden. As 't daon was zaten al de naoden van oenze nagels vol mit zaand. Dat heurt bij kiender van het laand.
[...]
Uut: 'De eigen tied', in Blossems in de lijte
Marle (Healdern)
Marle is ne boerskop in de gemeente Healdern in t Neerlaandse Tweante. Skoonwal de gemeente bie Tweante wörd erekkend, heurt Marle van vroger oet an Sallaand. t Hef ongevear 583 inwonners.
Dr is ginnen dudeliken kern in Marle, mer wal belangrieke plekken woer at Marle umhen lig, zo as bv.
Marle wörd van Eeln en Rhaan en Healdern of esneden duur de Regge. Marle ligt ook nog an de gemeentes Tweanteraand en Wierdn. In Marle beent de leu völle bie vereniges. Det wörd heufdzakelik edoan in de Leemkaamp. Zo he'j doar de voetbal zitten (MVV '69), de bejoardengemmestiek, eulderensoos, ne bijartverenige, de Marlese boernedaansers, countrydaansers, en ne vrouwleuverenige. Wieters zit dr in Marle nog t Plaatselijk Belang.
Snæfellsnes
250px|thumb 250px|thumb|Zuudköste. duum|Búlandshöfði. Snæfellsnes is t grötste skiereailaand van Ieslaand en leg tuskn n Faxaflói-baaj in t zuudn en n Breiðafjörður-fjord in t neurnd klemd. n Bargketn löp in eust-westlike richtige oawer de heale längte, en t heugste peunt doarvan is de 1446 meater heugn Snæfellsjökull. Det is n vulkaan met nzölfdn noam woar ok nen gletsjer öp leg. n Vulkaan kän öp meuje, friske däge vanoet Reykjavík zeen wörn, det önnevear 120 km zuudeustliker leg. Vlok biej n gletsjer kö'j n Bjarnafoss veendn.
Snæfellsnes wör söms t mini-Ieslaand nömn, ömde't völle laandsköppe d'röp hef lign dee'j ok oawer n rest van t eailaand trögveendn könt, zoo-as vulköane, lavavealdn, klifn, zwärte straandn, grötte, boasaltförmoasies, woatervälle, meern, wärme en kölde woaterkweln enz. Ne biejzöndreheaid is det d'r meardre kweln bint woar ech börlnd kolzuurholdnd mineroalwoater (ölkelda in t Ieslaands) noar de öppervlokte börrel. De grötste en bekäntste is n Lýsuhóll.
Eankle dörpe en städskns öp n neurdziejd van Snæfellsnes bint, van west noar eust, Rif, Ólafsvík, Grundarfjörður en Stykkishólmur. An de zuudköste ligt Arnarstapi en Hellnar. In t westn ligt Dritvík en Beruvík, twea viskernsplöatskns dee noe verlöatn bint.
Biej Hellissandur (vlokbiej Rif) steet de heugste konstruksie van West-Europa, de zendmaste van t Zendstasjon Gufuskálar.
Pertaol:Stellingwarf
{| cellspacing=3
De Stellingwarven
125px|border|right|Vlagge van de Stellingwarf Welkom bi'j de pertaol veur de Stellingwarven! Hier ku'j een protte vienen wat over de Stellingwarven gaot, en ok nog in et Stellingwarfs schreven is. D'r bin al artikels in et Stellingwarfs!
Kiek ok mar es op:
Meensken
Peter Stuyvesant (kloniaol bestuurder) - Onno Zwier van Haren (politikus en dichter) - Monique Knol (hadfietster) - Gerrit de Vries (hadfietser) - Hendrik Johannes Bergveld (schriever) - Johan Veenstra (schriever) - Carolien Hunneman (zangeresse)
Tael & kultuur in de Stellingwarven
125px|right|Taelgreensmonument In de Stellingwarven wodt vanoolds Stellingwarfs praot. Et Stellingwarfs is een Friso-Saksische tael en een variant van et Nedersaksisch. In de negentiende en twintigste ieuw mos et dialekt an et Nederlaans en et Fries terrein votgeven.
Ben Smits
thumb|Pianopedagoog Ben Smits in 1954 Bernard (Ben) Smits (Amsterdam, 6 november 1929 - 't Vene, 5 meert 2008) was een Nederlaanse pianopedagoog en pianist. Hi'j heurden mit de pianopedagoog Jan Wijn töt een selecte groep pianisten die heur opleiding kregen van de pedagoog Cornelius Berkhout (1892-1958). Smits hef ok lessen ehad van Clara Haskil en Bela Siki (die zölf weer leerling ewest hef van Dinu Lipatti). In dizze tied hef Smits verscheiden opnaomes emeuken veur de radio in Zwitserlaand.
Smits warkten eerst as heufdvakdocent piano an de conservatoriumofdieling van 't Amsterdams Muzieklyceum. In 1963 was hi'j actief bi'j 't opzetten van een meziekschoele op Curaçao, daoras hi'j ok directeur van wördden. Op Curaçao, daoras e töt haalverwegens 1971 ebleben is, hef e diverse culturele prejecten organiseerd. In 1975 is e heufdvakdocent piano ewörden an 't Zwolse Conservatorium. Daornaost was e vanof 1971 jaorenlaank directeur van 'e meziekschoele 'De Rinkelbom' op 't Vene in Frieslaand. Sund 1996 was e mit pensioen.
Mit Albert Brussee redigeerden Smits de naolaotenschop van Cornelius Berkhout, wat risselteerden in die zien boek 'De Kunst van het Pianospel'.
Ben Smits hef ginneraosies pianisten op-eleid, daorunder Jeroen Riemsdijk, Tjako van Schie, Lieven Sienema, Tanja Dijksterhuis en nog veule aandern. De dochter van Ben Smits en Greta Lang is de celliste Pamela Smits.
Kentucky
Kentucky (oetsprekken as ken-TAK-kie of ken-TÖK-kie), offisjeel et Gemenebest Kentucky, is nen stoat in de Verenigde Stoaten van Amerika. Et ligt in et oosten van de VS, in eslötten duur zeuwenAfwe aandere stoaten. De heudstad is Frankfort, de grötste stad is Jefferson.
Kentucky wörd wal es de "blauwgrösstoat" eneumd, noar et Kentuckiaans Blauwgrös, wat der op de vruchtboare groond völle in de weailaanden gröaien kan. Et laand hef nen besten vuurroad natuurlike groondstoffen. Et hef de grötste kollenvuurroad van de VS. Et laand is ook bekeand um de grote kudde witstarthärten, wapiti en weelde kalkoenen. Et hef et langstrekkende grottensteelsel van de wearld (Nasjonaalpark Mammoth Cave) de langste, bevoarboare waterweagen en bekken in de VS en de twee grötste hand-egreawene mearen op et oosten van de Mississippirivier. Wiedters is et laand bekeand um et pearderennen, bourbonstokkeriejen, autofabrieken, tabak, bluegrassmuziek en Kentucky Fried Chicken. In Tweante keant de leu et versken "I am ben a Kentucky Tukker" van den Riessensen komiek Harm oet Riessen.
thumb|De [[Blauwgrösstrekke in Kentucky steet bekeand um de smalle laandweggekes met stenen ofrastering]]
Laand
Kentucky ligt in et Oplaands Zuden. Een fleenk deel van oost-Kentucky heurt bie de Appalachen.
Kentucky greanst an zeuwen stoaten, van de Midwest en et Zuudoosten. West-Virginia lig op et oosten, Virginia op et zuudoosten, Tenessee op et zuden, Missouri op et westen, Illinois en Indiana op et noordwesten en Ohio op et noorden en noordoosten.
De noordelike greanze van Kentucky wörd trökken duur de Ohiorivier. De westelike greanze duur de Mississippi. De offisjele stoatsgreanzen wordt bepoald duur de löppe van de rivieren zo as ze warren in 1792, toen as Kentucky nen stoat wör. Op verskeaidene plekken hebt de rivieren heanig an ne aandere löppe nömmen.
Zarathustra
Zarathustra, Zarathoestra of Zoroaster was een persiske profeet en de grundlegger van et zoroastrisme, een religy dee syn anhangers vöäral in India hevt. Volgens de legenden was de profeet een skäper en leavden he up et platteland. Rund syn twentigse leavensjår was he dår neet bliede meyr en güng he runddwålen. Nå teen jår kreyg he, esetten an de overs van de Oxus (de Amu Darja) een visioon van de god Ahura Mazda.
Kentucky
Laand
Kentucky hef een volledig lösstoand stukke van de rest van den stoat. Dit steet bekeand as den Kentucky Bend (den Kentucky-dreei). Et ligt in den oeterliken westhook, volledig in eslötten tusken de stoaten Missouri en Tennessee. A'j der kommen weelt, mu'j eerst een bölleken duur Tennessee veuren. Der wont mer ongevear 17 leu. Hier lea et epicentrum van de zwoare New Madrid-eardbewinge van 1811 en 1812. Hierduur streumden de rivier op wat steas zelfs eawen achteroet.
Zarathustra
Leaven en leyr
Van hüm wörd esegd dat hy de eyrsten was den et verskil maakten tüsken good en kwåd. Et is neet düdelik wonneyr hy eleaved hevd. De olde datering rund 600 v.Chr., dee noch aneholden wördt döär de Encyclopedia Britannica, is achterhold. As sy et taalkündig bekykt denket sy an de 14 eywe vöär unse jårtelling. De mysste moderne onderzuukers plaatst zien leven dorumme tussen 1400 en 1200 veur Christus. De godsdienst die hi'j stichten, bevat de anzetten van n vörme van monotheïsme, of eaglik dualisme. Der bestiet 'n god van t goeje (Ahura Mazda) en n god van t kwaode (Angra Mainyu). De meanse is in-eklemd tussen die tweeje en mut proberen veur 't goede te kiezen. Dit leste, t dualisme, is nie de oorsprunklike vörme west van disse godsdienst. t Dualisme is der deur latere volgelings van emaakt. Disse hebt de vraoge of der binnen 't iene 'n tweedeling anwezig is, vertaald deur goed en kwaod terwel de intentie van de vraoge lag of 't neudig is onderscheid te maken umme te kunnen zien en te kunnen greuien.
Kentucky
Strekken
Kentucky kö'j opdelen in vief heuwdstrekken: de oostelike Cumberlandplate, de middelnoordelike Blauwgrösstrekke, de middelzudelike en westelike Pennyroyalplate (ook bekeand as de Pennyrile of Mississippiplate), de westelike Kollenveelden, en de meest westelike strekke Jackson Purchase (Jackson-anskaf).
Zarathustra
Leaven en leyr
Zarathustra was de profeet veur de goede god. Volgns hum is e de waore god en bint alle aandere goden halfgoden. De meanse is eschaopen umme te strieden teegn de machten van 't kwaode. 't Geleuf is dorumme ok nie 't anvaorden van 'n leer, maa 't doel is 't goede te deanken, te zeggn en te doe.
Kentucky
Strekken
De Blauwgrösstrekke wörd meestal opdeld in twee deelstrekken. De Inner Bluegrass (binnenste Blauwgrös), nen kreenk van 145 km duursnee roond Lexington, en de Outer Bluegrass (boetenste Blauwgrös), de mear noordelike delen van de strekke. Et grötste deel van de boetnste Blauwgrös ligt in de korte, stikke en slim smalle Eden Shaleheuwels.
Zarathustra
Leaven en leyr
Volgns de legenden is de profeet vermoord in Bactra, 't hudige Balch bi'j Mazar-e Sjarif.
Kentucky
Strekken
In de Jackson Purchase en de westelike Pennyrile ligt verskeaidene morrelaanden met morredannen.
Zarathustra
Also sprach Zarathustra
In t boek Also sprach Zarathustra van Friedrich Nietzsche uut 1885 is Zarathustra de heufdpersoon. Vake beschowd as de eerste die n absolute scheiding tussen goed en kwaod poneert, en vandaor as "uutvinder" van de moraal - zo as Solon as vader van de westerse wetgeving wödt bestempeld - löt Nietzsche Zarathustra terruge keren umme de Übermensch te prediken, die de meenslijke onverantwoordlijkheid begrep en n uut-eleefde moraal ten grave drög.
Kentucky
Wear
Umdet Kentucky vuural in et binnenlaand van zuudoost Noord-Amerika lig, kö'j et wear in den stoat et beste as vochtig Subtropies umskriewen. Den zommerdag wil et in Kentucky duur mekoar zo 31 groad worden en den weenterdag −5 groad. Duursneewies vaalt der per joar um en noabie de 1200 mm reagen in et joar.
Zarathustra
Also sprach Zarathustra
De componist Richard Strauss schreef in 1896 een muziekstuk met de titel Also sprach Zarathustra. Hi'j leut zich inspireren deur Nietzsches boek en schreef op baosis daorvan dit symfonisch gedichte. "t Eeuwige lied" uut t ende van t darde deel van "Also sprach Zarathustra" is eveniens op muziek ezet deur Gustav Mahler in zien darde symfonie.
Vestfirðir
Vestfirðir öf Westfjörde is eann van de acht regioos van Ieslaand en leg in t neurdwestn van t eailaand. t Hef 7470 inwönnern (in 2006) en hef ne öppervlokte van 9409 km². t Laandskop besteet oet deepe fjörde, woar in n weenter öp sömmige pläkke gin zönnelich kömp. Geologies zeen kö'j hier de öldste deile van Ieslaand veendn. n Önnergroond is boasalt oe't tertiair.
Sentroal in t laandskop leg n Ísafjarðardjúp-fjord den önnevear 75 km laandinwoarts geet.
Gemeantn
Vestfirðir hef 10 gemeantn.
Zuuk
Zuuk is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. De buurtschap hef ongeveer 300 inwoners. t Ligt krek naost de snelweg A50. Zuuk is n verbastering van de olde Nedersaksiese benaming Zuudwiek.
De buurtschap hef naamsbekendheid ekregen deur de Wreekster van Zuuk.
Uutgaonde verwiezing
Informasie aover de geschiedenisse van Zuuk, Historische verieniging Ampt Epe
Mississippi
Mississippi kan verwiezen noar:
De Lichtmis
thumb|right|218px|Restaurant De Koperen Hoogte, de vroggere watertoren
Ofloat
Ofloat is een begrip oet de Rooms-Katholieke Koarke in et Kristendom. Nen Rooms-Katholieken geleuwigen kon vergewing van zinne zeunde kopen, duur de Koarke vuur nen ofloatbreef te betalen. In zonnen breef steund ne duur de Paus good-ekuurde verkloaring van zeundevrieheaid.
De Lichtmis
De Lichtmis is een buurtskop an de A28 in de Nederlaanse pervincie Oaveriessel. Nao de gemientelijke herindieling van 2001 kwaamp 't diel ten zuden van de N377 bi'j de gemiente Zwolle en 't diel ten noorden d'rvan bi'j de gemiente Stappest (ter heugte van 't dörp Roevène).
De buurtskop lig an 't kruuspunt van de snelweg A28 van Zwolle hen Möppelt en de provinciaole weg N377 van Asselt hen Ni'jlusen. Bi'j de Lichtmis lag ok de ansluting van 't Lichtmiskenaal, det van de Vechte bi'j Zwolle kwaamp, en de Dedemsvaort. 't Lichtmiskenaal hebt ze edempt en de A28 is d'r oaverhen an-elegd.
Naederzetting
duum|Naederzetting Ne naederzetting is ne bewonde plaatse.
De Lichtmis
De Dedemsvaort
De Lichtmis hietten anvankelijk Het Pannenhuis en lag an de olde rieksweg Zwolle-Möppelt. De Dedemsvaort, die as vanuut Asselt hen 't oosten egraven wördden, kwaamp in 1809 an De Lichtmis. Bi'j De Lichtmis kwaamp Sluus II te liggen. 't Kenaal wördden deuretrökken langes onder aandere Den Hulst en De Vaort naor de Vechte bi'j Grambarge en mit een ziedtak, de Lutterheufdwiek, hen Coevern.
Naederzetting
Naederzettingen könt (zon betjen op riege van toonenmende greutte) wödden in-edaeld in:
De Lichtmis
De Bisskopsskaanze
thumb|218px|De Lichtmis op de topografische kaorte van 1934 De opvatting det ze in 1592 al een verdedigingswark bi'j De Lichtmis nuumt bi'j een veldtocht van Maurits van Oranje zien leger hen Stienwiek is niet juust. Pas rond 1635 hebt ze hier een weg hen Zwolle an-elegd. Langes dizze ni'je route op 't noorden an wördden in 1665 een skaanze op-ewörpen: de Bisskopsskaanze. De verdediging van de vestige in 1665 in de stried ting bisskop Bernhard von Galen (later Bommen Berend enuumd) wör ebreuken deur een list. Zien saldaoten deuden heur veur as Nederlaanse verstarkingstroepen deur 't Wilhelmus te speulen mit det ze in 't tweiduustern ankwammen. Later die ieuw wördden de veureneumen uutbreiding van de skaanze uutesteld, waordeur de skaanze in 1672 niet of was en de bisskop dizze mit weinig muite innemen kun.
Naederzetting
In et Nederlandse laandschop könt naederzettingen ok wodden in-edeeld noar eure eursprönkeleke naederzettingssoorte:
De Lichtmis
Accentuering van de skaanze
In 1673 hebt ze de bisskop weer vort ejaagd. De skaanze is nooit of-emeuken en har al op 't end van de 17e ieuw gien militaire functie meer. In 1854 hebt ze de grachte dempt. De contouren van de skaanze bint in 't slotenpatroon zichtbaor eblèven.
Naederzetting
Oaverlappende kategeri-jen bunt komdarp en lintdarp of streekdarp.
De Lichtmis
Accentuering van de skaanze
In 2007 hef 't Waterskop Groot Sallaand ten noorden van de Dedemsvaort en ten oosten van de A28 in 't kader van 't vergroten van de waterbarging de contouren van de Bisskopsskaanze accentueerd. De sloten bint in de veur skaanzen kenmarkende stèernsvörm verbried en accentueerd mit behulp van een rietkrage. 't Skouwpad is vri'j toegaankelijk en veurzien van informaotiebrödties.
Bedrieven
Bi'j De Lichtmis haj al in de 19e ieuw bedrievigheid. Zo was ter de gelieknamige harbarge en een korenmeule. In 1895 kwaamp De Lichtmis an de tramliende van de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij te liggen. Dizze liende leup van 't spoorwegstesjon an 't kenaal (Dedemsvaart SS) hen Zwolle en wördden in 1947 esleuten.
An de westkaante van de A28 in de gemiente Zwolle stiet een veurmaolige watertoren. Véur de bouw daorvan in 1932 was 't water det in de umgeving uut de pompe of putte kwaamp vake broen vanwege de veenachtige umgeving en iezeroer. Mit de komst van de watertoren kwaamp der helder water uut de krane. Tussen 1993 en 2001 bouwde ondernemer Hennie van der Most de watertoren umme töt De Koperen Hoogte, een eteri'je mit een dri'jend restaurant in de top en verskeiden hotelkamers en vergaderruumtes op de verskillende verdiepings. Naost De Kopen Hoogte ligt partycentrum De Vijverhoeve en (langes d'Asselterweg) een recreatieplas.
An de oostkaante in de gemiente Zwolle hej wegrestaurant annex chauffeurscafé De Lichtmis, daoras ok een kapperszaak bi'j erönd wördt. Ten noorden hiervan in de gemiente Stappest lig 't kiprestaurant Piri Piri, ok een ondernemige van Hennie van der Most.
Beriekbaorheid
Busliende 40 (Zwolle - Möppelt - Stienwiek) en in de spits snelbus 83direkt (Zwolle - De Vaort) van Syntus stopt an De Lichtmis.
Spaarbankbos
thumb|300px|'t Spaarbankbos mit Albert Geertjes zien oorlogsmonument uut 2003 't Spaarbankbos is een bos van 81 bunder in 't noorden van de Drèentse gemiente 't Ogeveine. 't Krig de name van Spaarbank Hoogeveen, die vanof 1902 eigenaar was van 't gebied en der een kuierbos veur de Ogevenegers anlegde.
De bos lig ten oosten van de A28 en wördt deurkruust deur de Ogeveinseweg hen Pes. An dizze weg vien ie twee prostestaantse karken, een Schoele mit de Biebel, bungalowdörp De Santbricke waor vrogger kiendervekaansiehuus 't Noorderhuis was, hotel De Spaarbankhoeve en een tennispark. De Ogeveense padvienderije hef in de bos de blokhutte Lydda. Dizzend wördden ebouwd deur de Ter Stege Groep mit heur verkennningsleider Lammert Huizing. VV Hoogeveen speulde töt 1969 heur voetbalwestrieden in 't Spaarbankbos.
Bronnen
Encyclopedie Drenthe Online aover 't Spaarbankbos
Blanknbergsche rekenienge
thumb|300px|Vismark in [[Blaankenbarg, 1886]] Een Blanknbergsche rekenienge (West-Vlaams veur Blaankenbargse reken) is een uutdrokking die gebruukt wördt veur een reken die zo stoer is dej der kats van in de biester raakt. De uutdrokking kump uut visserskringen in de tied det de Belgische stad Blaankenbarg (West-Vlaams: Blanknberge; Nederlaands: Blankenberge) nog een echte vissershaven was.
Veurdet de vissers an wal gungen, kregen ze eerst een zootje vis. Det was heur eerste andiel in de opbrengst. Wanneer de vis gemynd was (bij ofslag verkocht), kregen ze ok nog een beetien kleine vis van mindere weerde. Daorvan gaven ze een part an de arme lu die hölpen bij 't anleggen en 't van wal stikken van de vissersschuten. Wat of der in 't lest aoverbleef, wördden verkocht op straote en later op de vismyne (visofslag).
Veurbield van een Blanknbergsche rekenienge
Veertiendaagse reken: Opbrengst: 180,35 fraank (fr)
Daorvan wödden ofetrökken:
De vissers, die gien al te grote schriftgeleerden waren, begrepen daor vanzölf niet te veule van. Vandaor de uutdrokking een Blanknbergsche rekenienge.
Uutbetaling
De vissers kregen nog wal ies te weinig uutbetaald. Oen geld kreeg ie aover 't algemien in 't kefee, det eigendom was van de reder. De reders behoefden daorumme niet lange te wachten veur ze 't geld weer in eigen buze hadden.
Spaokenburg
Spaokenburg (soms ook wel Spiekendaarp enoemd) is een plaots in 't noordoosten van de Nederlangdse previnsie Utrech. 't Was vroeger een vissersdaarp an de Zujerzee. Mit 't verdwienen van de Zujerzee verdween ok grotendeels de visserie uut 't daarp. 't Daarp leit nong an 't Iesselmeer en de haovens bestaon nog altied. Spaokenburg maokt nong saomen met de buurtsjappen Eemdiek en Zeuvenhuzen deel uut van de gemeente Bunsjoten. 't Leit in 't noorden van Amesfoort en an 't Eemmeer. 't Daarp is te bereiken via de A1.
Spaokenburg staot ok bekengd vanwege zien klejerdracht. De dracht is kerakteristiek deur de zogenaomde kraplap. Dat is een breje esteven doek over de sjoeren. Vaok het 't een kleurig bloemmotief. Nao de Tweede Wereldoorlog had zwat iedereen nog klejerdracht an (mannen, vrouwen en kingderen). Tussen 1955 en 1965 is een groot deel van de bevolking over-estapt naor 'burgerkleren'; dit zat veul makkelijker en de bevolkingsgreui is wersjienlijk van invloed eweest. In 2007 waren der nog zo'n 325 vrouwen dee klejerdracht droegen; de jonkste was 56 jaor.
Wieder is Spaokenburg bekengd van zien twee voetbalclubs, de Iesselmeervoegels (de "Rooien") en SV Spaokenburg (de "Blauwen"). Ze heuren allebei bie de beste amateurclubs van Nederlangd en kommen anno 2022/23 uut in de Tweede Divisie. De Iesselmeervoegels hebben hun aonhang veural in ouwe vissersfemilies; SV Spaokenburg is meer de club van boeren en burgers. Um wedstrijden tussen de twee (de "Spaokenburgse Derby") is altied veul te doen. Allebei de clubs bin al een keer tot de halve finale van de KNVB-beker ekommen. De clubs doen samen met Sportpark De Westmaot.
Wilhelmina van Nederlaand
thumb|250px|Keuningin Wilhelmina in de late jaoren veertig Wilhelmina Helena Pauline Maria (Den Haag, 31 augustus 1880 – Apeldoorne, 28 november 1962), Prinses van Nederlaand (1880-1890, 1948-1962), Prinses van Oranje-Nassau en Hartoginne van Mecklenbörg (1901-1962), was van 23 november 1890 töt 4 september 1948 keuninginne van Nederlaand en regeerde onder de name Wilhelmina. Ze trouwde mit heur achterneve Hendrik van Mecklenbörg-Schwerin. Uut 't hielijk wördden iene dochter geboren, Juliana.
Wilhelmina was 't ienige kiend uut 't hielijk van keunink Willem III van Nederlaand en keuninginne Emma. Van 1890 töt heur achttiende verjaordag in 1898 was heur moe regentes. Bij de Duutse aoverval op Nederlaand vlochtte Wilhelmina mit heur femilie hen Engelaand, waor ze gedurende de oorlog de regering in ballingschop anvoerde.
Wegens gengelderije van Wilhelmina was kroonprinses Juliana in 1947 en 1948 veur 157 dagen regentes. Wilhelmina was haoste 58 jaor keuninginne van Nederlaand, mar feilijk regeerde ze wat körter as vieftig jaor. Daorumme blif ze nog wal mit ofstaand 't langstzittende Nederlaandse staotsheufd ooit.
Groft-De Riep
Groft-De Riep is ne veurmaolige gemeente in de Nederlandse provinsie Noord-Hollaand. t Lag veur n deel in de regio Zaanstreek en van oldsher ok in t Waterlaand. De gemeente had n oppervlakte van 21,76 km² (waorvan 1,72 km² water). Op 15 meert 2012 wordde definitief besleuten dat de Groft-De Riep samen mit de gemeente Scharmer per 1 jannewaori 2015 op zol gaon in de gemeente Alkmaar.
Geskiednis
Rundumme t jaor 800 was de umgaeving van Groft-De Riep bedekt mit vaene, maor as gevolg van ofgraoving hiervan deur de mens en stormvloden ontstonden in de umgaeving dree grote meren, de Scharmer in t westen, de Beemster in t oosten en t Starnmeer in t zuden. Daortussen lag t Scharmereilaand, noe zo'n betjen t groondgebeed van de gemeente Groft-De Riep. Völle inwonners laefden destieds van de visseri'je. Nao t dreugemaken van dee meren, in de 17e eeuwe, was t gin eilaand meer.
Tot 1970 waren Groft en De Riep twee aparte gemeentes.
Wietere informasie
Den bekenden waterbouwkundige Leeghwater kwam uut De Riep.
Sint-Petersborg
thumb|Hermitage bi'j nacht vanof de Newa oet bezeen thumb|De hervormde kjarke in Sint-Peterburg Sint-Petersborg (Russisch: Санкт-Петербург) is de op ien nao grootste stad van Ruslaand (nao Moskou). De stad leit an de revier de Neva en had op 1 jannewaori 2010 4.879.566 inwoners. De stad heten van 1914 tot 1924 Petrograd en van 1924 tot 1991 Leningrad.
J.M. Legtenberg
Johannes Maria (Johan) Legtenberg (Hertem, den 13. juni 1888 – Hengel, den 11. oktober 1958) was nen twentsken skryver en dichter. Al wör Legtenberg jung up ne buurderye in Hertem, souwat syn heyle wydere leaven woanden hee in de stad Hengel. Warken deade hee by de Hengelosche Electrische en Mechanische Apparaten Fabriek (Heemaf).
Mär eyn wark, Bloemen ôet nen Dieselkaomp, is der van em uutekümmen, al is bekend dat der noch heyl wat van em unsorteerd in de archiven ligt. Et wark besteyt uut sou'n 120 bladsyden an stilistisk starke gedichten en artikelen oaver de twentske språke. Dee lätsten sint vöäral ne afspegeling van syne eygene oavertügingen. Legtenberg was autodidakt, wat der up dale küm dat hee vöäral vöäle selv versün, sunder recht språkenkündige underbouwing. Hee meynden byvöärbeald dat de uutspråke van et twentsk dichtby natüürlike klanken stünd.
Skryverye
Et kan good weasen dat syn bloomryke warken nen vlücht warren uut syne städelike fabrikümgeaving. In et tweyde deyl van den dartigsten jårgang van et Inschrien, et blad wat et Van Deinse Instituut uutgavven, stünd te leasen dat Legtenberg döäsevul gedichten had eskreaven, al is der mär eynen bündel van em uutekümmen: Bloemen ôet nen Dieselkaomp. Vöär den Tweyden Wearldoorlog an skreav Legtenberg al syn eyrste gedichten, al sat em de tyd neet med. Tydens en kort nå den oorlog hadden lüde wal wat anders an de kop as romantiske dichterye. En syne eygenwyse skryvwyse makeden et neet heyl togangelik vöär de lüde dee as der wal up satten te wachten.
Toch völ syne fynsinnige en elegante wyse van skryven by de kenners medeyne up. Nen anderen grouten name in de twentske skryverswearld, Johan Buursink, skreav em in 1949 vul lov to dat hee neet underdeade vöär grouten as Johanna van Buren. In de Twentsche Courant, den vöärlouper van de hüdige Tubantia, stünd ne lovende kritik, wårin Legtenberg syn wark ‘et beste wat der töt nu to in et twentsk is eskreaven’ wör enöömd.
Legtenberg makeden sikselv neet populäärder döär syne eygensinnige en vöär minder ovende leasers van et neadersassisk undöärgrundelike skryvwyse. Up kritik dårup seade hee dat as lüde echt interesseerd warren, se dår ouk wal moide vöär doon solden. Hee volgden et neaderlandsk löskes, mär was druk up leaseteykens. En woord as 'hyr' skreav hee byvöärbeald as hi’e. In allerhande artikelen tüsken syne gedichten döär deade hee dee spelling en syne seenswysen uut de döke. Uut dee artikelen blikt ouk nen hang når ‘süver twentsk’ en olde segswysen en gebruken, sou as ouk Kårel van den Notåris uut Ryssen dee skreav.
Styl
Legtenberg had en fyn gevööl vöär ritme en metrum en syne warken doot denken an laat-romantiske dichters uut et Düütskland van de 19. eywe. Hee löt sik stark vöärskilderen döär de natuur en syne gedichten ståt vul bloomryke språke.
Texas
Texas (Engelse oetsproak: Tek-sus; Spaanse oetsproak: Tè-gas) is nen stoat midden in et zuden van Amerika. De heuwdstad is Austin, mear de grötste stad is Houston, den at ook direkt de veerde grötste stad van et hele Amerika is. Texas is n éénnoagrötsten stoat wat öppervlakte en bevolkingsantal angeet. Wat öppervlak betref is Alaska grötter en wat betref inwonnertal is Californië grötter. Der wont in Texas mear as 23,9 miljoen leu.
De umgewige van Texas veraandert, a'j van et oosten noar et westen reaizet, van bosriek (noaldbeume), töt loofbeume, töt prairie (de Grote Vlaktes) tot oeteandelik ne kale weuste. Um disse grote vlaktes en et noar verholding flinke oppervlak van 'n stoat zegt leu rechtevoort at "allens grötter is in Texas". Duur de geskiedenisse as belangriek haandelspeunt vuur veeboeren steet Texas duur de hele wearld bekeand as et laand van de cowboys.
An et begin van et 20e joarhonderd wör der in Texas öllie eveunden. Dit leaverden den stoat flink wat mear skoef vuur 'n doem. Et hulp Texas ook um zik een grötter anbod van winkels en inkomstenbronnen an te halen, zoas biomedisch en technologisch en in heugerder oonderwies.
Wannemeul
250px|thumb|Een handwannemeul Een wannemeul of wanmeul is een meul, waormee graonkorrels en kaf van mekaar escheien worren. De lucht die-j derveur neudig hen wort deur een ventilator emaak.
't Wannen mit een wan is de oudste methode veur 't scheien van de graonkorrels van 't kaf. Laoter is 't vervungen deur een wannemeul die-j mit hand andrieven moen. Tegesworig wort 't mit de mesine in dezelfde tied edaon as 't oogsten mit een meidorser (de niejere versie van de vroggere dorskast).
Hollaand
thumb|De perveensies [[Noord-Hollaand en Zuud-Hollaand, hier allebeidend geel, bin de voortzetting van de streke Hollaand, al bin de greenzen niet krek dezelde.]] Hollaand (van Oldnederlaans Holtlant, Holtlaand) is een streke in et westen van Nederlaand, die bestaot uut de perveensies Noord-Hollaand en Zuud-Hollaand. De opsplitsing in twee perveensies is veur ekeuzen in 1840 zodat Hollaand binnen et keuninkriek niet al te vule de bokse an zol hebben.