cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stichting Stellingwarver Schrieversronte
Et Stellingwarfse Woordeboek
Vanof 1975 het et Instituut veur Stellingwarver tael en kultuur, dat insteld is deur de Stellingwarver Schrieversronte, in saemenwarking mit et Nedersaksisch Instituut an de Rieksuniversiteit Grunningen, warkt an de uutgaove van een groot Stellingwarfs woordeboek. Nao een jaorenlange anloop kwam in 1994 et eerste diel van et Stellingwarfs Woordeboek uut, diel II, dat de letters F tot en mit K besleug en 843 bladzieden bevatte. In 1997 verscheen diel III, van de letters L tot en mit R (1.151 bladzieden) en in 2001 diel IV, van de letters S tot en mit Z (985 bladzieden). Et laeste diel om uutgeven te wodden, in 2004, was diel I, dat de letters A tot en mit E besleug en 821 bladzieden het. Mitmekeer bestonnen de vier dielen uut percies 3.800 bladzieden, mit naor schatting 70.000 tot 80.000 woorden. In september 2005 verscheen d'r ok een inkotte edisie, et Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek, dat 704 bladzieden bevatte.
Wannepervene
thumb|250px|Waopen van Wannepervene Wannepervene (Nederlaans: Wanneperveen) is een dörp in et noordwesten van de Nederlaanse perveensie Overiessel, dat omdebi'j zeuven kilemeter ten westen van Meppel lig en vaalt onder de gemiente Stienwiekerlaand. De naeme Wannepervene wodt in 1284 veur et eerst enuumd in officiële dokementen. Et dörp vierden dan ok in 1984 zien 700-jaorige bestaon.
Wannepervene is een typisch veurbeeld van een lintdörp. Dat komt omdat et vrogger op een hoogveengebied lag, dat op een vaaste menier ontgonnen is vanuut et Meppelerdiep.
De naeme Wannepervene verwiest an de iene kaante naor et vene en an de aandere kaante naor een klein reviertien dat vrogger ter heugte van et dörp leup: wan betekent weinig en epe of apa betekent waeter.
Et dörp lag oorspronkelik veerder naor et westen, mar omdat et laand deur de ontginning te nat wodden, verskeuf et dörp nao de 15e ieuw naor et oosten. D'r wodden doe ok een karke bouwd.
Deur de turfwinning en de turfverkoop an Hollaand gung et mit Wannepervene in de 16e en 17e slim goed. Op een egeven mement was veerdere turfwinning niet meugelik en de bevolking is doe gaon leven van laandbouw en entevaangst, wat leidden tot aarmoede in de 18e eeuw.
Wannepervene was tot 1973 een zelstaandige gemiente. De gemiente gong doe tegere mit Gieteren, Blokziel en Vollenhove op in de gemiente Brederwiede en op 1 jannewaori 2001 is Brederwiede tegere mit de veurmaolige gemienten Stienwiek en Iesselham op-egaon in de ni'je gemiente Stienwiekerlaand.
Een bi'jnaeme veur de inwoners van Wannepervene is toezebollen.
Brussel
Brussel kan verwiezen naor:
Uuierats
Uuierats is een ouwerwets gerecht emaakt van uuien, eek, kruudnegels en gehakt vleis. Dit wort allemaol samen esteufd veur een paor uur of korter, dat leit deran hoe-j n't precies maken en as 't klaor is wort 't eserveerd mit eerpels of mit eerpelpuree. Riest is oek een meugelijkheid mar wort niet vaak gebruukt in de Nederlanse keuken (wel bie oosterse uuierats).
Geskiedenis van Gelderlaand
thumb|Voestbielen en potscharven uut de Bronstied en Iezertied, in Museum Frerikshuus Aalten Een ovverzicht van de geskiedenis van Gelderlaand:
Steentied
Et gebeed dat teggenwoordig as de previnsie Gelderlaand an-emarkt wödt, hef nen maenseleken geskiednis dee tröggeet tot et Neolithicum. Met name resten van naederzettingen langs den Maas, Waal en Rijn laevert vandage den dag nog altied veul underzeuksmateriaal, woarunder voestbielen en potscharven.
Romeinse tied
De oldste Romeinse reste bunt dee van nen groten Castrum op den Hunnerbarg uut 15 v.C. Dizzen is moar enkele joaren in gebruuk ewest. Tussen 10 n.C. en 69 n.C. untwikkelden Oppidum Batavorum zich tot ne naederzetting van Gallo-Romeinse handwarksleu, handeloaren, ambtenoaren en magistroaten. De Batoafse naederzettingen waren noordelek van den Waal bi-j Lent en Oosterholt, woar veule vondsten uut de Romeinse tied bunt edoan. Belangriek is in dit verbaand den zogeneumden godenpieler, den deur den Maastrichtsen stadsarcheoloog Titus Panhuysen op 17 noa Christus wödt datierd, wat oaverenkump mit et endegen van de stried van Germanicus teggen de Cherusken. Uut dizzen zuul en de vöndsten op den Kopsen Höf kan wödden steld dat doar in Romeins Nimwaege ne belangrieke Romeinse centroale van kriegsleu was. Tiedens den Batoafsen opstaand under Julius Civilis wöd de naederzetting samen met den praetorium op den Kopsen Höf verneetigd.
Noa den Opstaand van den Batoaven wöd op den Hunnerbarg Legio X Gemina pia fidelis vestigd, dat uut veule vöndsten bekend is. Langs den Waal untstoand ne ni-je naederzetting dee van den Romeinsen keizer Trajanus tussen 98 en 102 under den name Ulpia Noviomagus Batavorum stadsrechten kreg, dit zol et latere Nimwaege wödden.
thumb|160px|Nimwaege
Middeleeuwn
Nimwaege was ok veur de Franken anvankelek ne grensnaederzetting, en ditmoal waren de Saksen en de Freezen (volk) de noabers. Et fort kwam, zoas alle Romeinse laegerplaetse, later in haende van de Frankiese könningen, en Karel de Grote nam in 770 de gelaegenheid um op et Valkhöf nen palts (paleis) te bouwen. Et wierd doarmet n anzeenlek centrum van et Frankiese Riek. In 830 vond doar bieveurbeeld et oaverleg tussen Lodewiek den Vrommen en de teggen um opstandige zönnen plaetse. De Wiekingen nammen echter den palts rundumme 880 in. Dit leidden tot de verneetiging doarvan. De stad steet inmiddels bekend under den name Numaga. Keizer Frederik Barbarossa van et Heilige Roomse Riek verving den palts umstraeks 1150 deur nen groten burcht. Hiervan bunt vandage nog 2 kapellen oaver, de rest van den burcht wodden in 1796 sloopt.
Under den Roomsen könning Hendrik VII wodden Nimwaege in 1230 Rieksstad, deur de verlening van stadsrechten op groand van de rechten van de stad Aken. Dit betekkenden dat de stad n eigen stadsbestuur en eigen rechtsproake kreg. Kort doarop, op 8 oktober 1247, kwam de Rieksstad met et Riek van Nimwaege wier in Gelderse hende. Graaf Otto II van Gelre en Zutfent, kreg de stad as underpand van den armlestigen Roomsen könning Willem II (den ok graaf van Hollaand was), en an-ezien de lening nooit ofbetaald wodden, blef Nimwaege veur altied Gelders.
thumb|160px|Hartogdom Gelre
Hartogdom Gelre
Den eursprong van dizze heerlekheid ligt in dree plaetse. Twee doarvan ligt bi-j den riveer den Niers, noamelek Geldern en Pont. Nen darden, meer zudelek, is de stad Wassenbarg an de revier den Roer. Hier ontving den eersten heere Gerard van Antoing uut Henegouwen, in 1021 van keizer Hendrik II et laand van Gelre. Den eersten graaf is Gerard III van Wassenbarg (1060-1129). Zienen kleinzönne, Hendrik I (1131-1182) trouwden Ermgard, dochter van Grave Otto I van Zutfent, en verweerf zo et groafschap Zutfent (vanof 1179). Zönne Otto I (1182-1206) wass den eersten graaf van Gelre en Zutfent. Hi-j namp dael an den darden kruustocht. Langzoam an breidden et Gelderse gebeed zich uut en in 1248 verweerf grave Otto II waegens ziene hulpe an den Roomsen Könning Willem II de rieksstad Nimwaege.
Gelre bestoand dee tied uut veer kwarteren: An de Gelderse gebeedsuutbreiding kwam under Reinald I n ende met den Slag bi-j Woeringen in 1288. Reinald II trouwden echter de zuster van Edward III, den könning van Engelaand. Deur ziene bemiddeling wödt Gelre in 1339 deur keizer Lodewiek van Beieren tot hartogdom verhaeven.
Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden
Vanof 1543 mek Gelderlaand as Stoaten van Gelderlaand dele uut van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden. De Stoaten van Gelderlaand wodden deur nen stadholder en later deur nen raadpensionaris verteggenweurdigd bi-j de Stoaten-Generoal.
Batoafsen Gemenebest
De Batoafse Republiek wödden in 1801 vervangen deur et Batoafse Gemenebest.
Könninkriek Hollaand
Den Fransen keizer Napoleon beslot in 1806 n ende te maken an et Batoafse Gemenebest, umdat hi-j n stark gezag wol in de strategies elaegen Nederlaanden. Hi-j plaetsten doarumme zien jungere breurtjen Lodewiek Napoleon op den troon: deur n familielid tot vörst te beneumen kon Napoleon toch invlood uutoefenen. Under könning Lodewiek Napoleon, van 1806 tot 1810, mek Gelderlaand as departement (ofdaeling) deele uut van et Könninkriek Hollaand. Dit was alleneg et dele noordelek van den Rien, et gebeed under den Rien, mit under andere Venlo en Roermond wodden bi-j de previnsie Limburg edoan.
Könninkriek der Nederlaanden
Vanof 1814 mek Gelderlaand as previnsie dele uut van et Könninkriek der Nederlaanden.
De Provinsiale Stoaten bestuurt de previnsie vanuut et Previnsiehuus in Arnem, woarbij et dageleks bestuur wödt evormd deur de Gedeputierde Stoaten under leiding van den Commissaris van de Könninginne,
Tweeden Waeldkrieg
Oaver de geskiednis van de previnsie Gelderlaand in den Tweeden waeldoorlog is veul te vertellen, moar et meest indrökwekkende is wal den Slag um Arnhem.
Luuks Nijsingh
Luuks Nijsingh (24 juni 1940) is een streektaalzanger van De Balk, een dörp in de Nederlaanse pervincie Oaveriessel.
Zien hiele lèven is e al boer an De Balk. De anleiding veur zien muzikale carrière vörmden een revue die as e in 1985 skreef veur de Riekslaandbouwveurlichtingsdienst. Aandere revues en liedties volgden. Harry de Geeter is Nijsingh zien vaste begeleider op piano en accordeon.
Nijsingh hef ok samenewarkt mit Muziekmakerij Buisman en Zo en mit zien dörpsgenote Dinie Bijker.
Discografie
CD/DVD:
CD-singles mit aandern:
CD's mit Harry de Geeter:
CD's mit aandern:
Nedersaksische zinnen
Dit paart van t Leegsaksisch woordenbouk bevat zinnen ien de verschaaidene dialekten. Ien eerste gedailte gaait t om n aantel zinnen dij per variant hail verschillend binnen. Ien t twijde gedailte gaait t om n aantel standerdzinnen. Doar wordt de spèllen apaart aangeven. Ien t eerste gedailte wordt schreven zo as t oetsproken wordt. De Duutse g wordt dus as kh schreven, de zaachte g wordt as ch schreven, de ee as ien peer wordt schreven as ì, de Grunnegs-Oostfraise oa-klank as oa en de Westfeelse ao as ò.
Standerdzinnen
Ien de eerste kolommen stoan de Nederlaandse zinnen, ien de twijdent stoan de vertoalens en ien de daardent stoan de oetsproaken. Hierbie wordt nait IPA broekt, môr gewoon t Latainse alfabet, omreden t zo ook veur laiken dudelk is.
Johan Veenstra
Johan Veenstra (geboren op 6 jannewaori 1946 in Wolvege, Frieslaand) is ien van de bekendste Stellingwarver schrievers. Hi'j schrift Stellingwarfstaelige dichtbondels, verhaelen en romans. Eers as vule Nedersaksische schrievers, die vaeke ok in et Nederlaands doende bin, schrift Veenstra konsekwent in et Stellingwarfs.
Schrieversleven
Sund 22 juni 2003 hoolt Veenstra op zien eigen webstee een dagboek bi'j, daoras vaeke ni'js in staot over Nedersaksische zaeken. Zoemer 2021 hol et dagboek op mit verschienen op internet en begunde Veenstra in plaese daorvan weekberichten te sturen over de aemel.
Varieteit (språkkünde)
Ne varieteit in de språkkünde is nen underdeyl van ne gröytere språke. Ne varieteit is et verskil dat besteet tüsken språkfamilys, språken, streekspråken, dialekten, groopsspråken en registers, sowal intern as underling. As ne varieteit interne variaty vertoont, könnet binnen dee varieteit weder subvarieteiten underskeiden wörden, dee sums as dialekt of as variant betiteled wörden.
Börgeroorlog
Nen bürgeroorlog is nen oorlog tüsken bürgers van eyn land, al könnet ander landen derby betrökken råken. Bürgeroorlogen wördet vake uutevuchten üm religiöse, etniske of politike readenen, mår soms is et jüüst nen styd tüsken twey rivaliserende gropen. Den stryd kan in de vorm kommen van slachtingen of sölvs genocide (völkermoord). Ouk döär den vake langdurenden stryd is et antal slachtoffers van de gemiddelde bürgeroorlog houg.
Denmaark (Grunnen)
Denmaark is n klain gehucht in de Grunneger vrougere gemainte Slochter. t Bestaait uut zeuven boerenstees en wat aarbaidershuusies. t Ligt tuzzen t Slochterdaip en de Slochtermainteweg.
De noam verwiest nait noar t laand Denmaark, moar komt van de woorden Deen dat roeg betekent en maark dat laand/veld betaikent.
Gendringen
thumb|300px|De Sunte-Meertenskarke van Gendringen Gendringen is een darp in de Liemers, gemeente Olde Iesselstreek. Tot 1 januari 2005 was Gendringen een zelfstandige gemeente. Deur de gemeentelukke herindeling bun de gemeentes Wisch en Gendringen samengevoeg tot de ni-je gemeente Olde Iesselstreek. In Gendringen steet het gemeentehuus van de veurmalige gemeente Gendringen, dat now diens dut as gemeentehuus van de gemeente Olde Iesselstreek.
Het fas aan de Duitse grens geleage Gendringen het umsgeveer 4700 inwoners. Het darp was in de middeleeuwen een vesting, deur een muur en gracht umgeave. De vrogger drassige umgeving, meteen um het darp, zal een rol in de weerbaorheid hebben gespöld. Het darp was bezit van de aartsbisschop van Keule en net als Ette in leen gegeave aan de heren van Bergh die in het kasteel Bergh in 's-Heerenbarg wonen. Het darp wed in 1830 deur een grote brand getroffe, dèn bi-jnao het hele darp vernietigde. De tegenswoordige Nederlands Hervörmde Kerk in het centrum is de opvolger van de middeleeuwse kerspelkerk dèn ok afbrien. De tegenswoordige Rooms-Katholieke Kerk in het centrum is aan het end van de negentiende eeuw gebouwd.
An de rand van Gendringen steet een van beide gemeentehuze van gemeente Olde Iesselstreek: het gemeentehuus waor de Publieksbalie is.
In de naoste contreien van Gendringen bun verschillende natuur- en recreatiegebiede, waoronder Engbergen, met theepaviljoen en de hoogste spöltuin van de Achterhook.
Kermis wudt in Gendringen gevierd in het letste weekend in augustus. Weakeluks is er mark in Gendringen, op vri-jdagmiddag op het Kerkplein. In Gendringen wudt jaorluks end december een traditionele ganzenmark gehollen. Volgens aoverlevering zol de naam Gendringen verwieze nao ‘genten’, mannetjesganzen. De gent stong samen met drie ringen in het wapen van de vroggere gemeente Gendringen as verwiezing noa de naam: Gend-ringen.
Bekende luj uut Gendringen
Anthony Christiaan Winand Staring, dichter en schriever is in 1767 in Gendringen gebore.
Munster (deurverwieszied)
Munster, Mönster of Münster kan verwiezen noar:
Duutslaand:
Frankriek:
Ierlaand:
Zwitserlaand:
Canada:
Karken:
Marc Chagall
thumb|Marc Chagall in een foto uut 1941 deur Carl Van Vechten Marc Chagall (Jiddisch : מאַרק שאַגאַל ; Russisch: Марк Захарович Шагал; Wit-Russisch: Марк Захаравіч Шаґал), geboren as Moïshe Zakharovich Shagalov (bel. Мойша Захаравіч Шагалаў) was een Jeudse skilder, geboren in Vitebsk (Wit-Ruslaand, doedertied Keizerriek Ruslaand) op 7 juli 1887. Hi'j sturf op 28 meert 1985 in Saint-Paul de Vence (Fraankriek).
Mit Picasso is Chagall ien van de veurnaemste keunstenaors die in de 20e ieuw in Fraankriek daelestreken. Et is nog slim lastig om Chagall zien wark te kenmarken. In et Paries van veur de Eerste Wereldoorlog was hi'j doende in avant-gardistische stromings. Hi'j had een nauwe baand mit de Skoele van Paries en de uutdraegers daorvan, waoronder Amadeo Modigliani.
Naost skilderwark op doek hef Chagall nog keunst emeuken in braandskilderd glas, etswark edaon, gedichten eskreven en zien keunst in nog aandere vörmen egeuten.
In Nice is een museum an hom ewi'jd.
Świnoujście
thumb|120px|Woapen van de stad Świnoujście (Duuts:Swinemünde) is n Poolse stad, legen in Westpommeren. t Is strategisch legen bie de monding van de Oder. t Het zok kinnen ontwikkeln tot de grootste Poolse hoaven (Stettin-Świnoujście). De Świna, zo as de ploatselke aarm van de Oder heet, verdailt de stad in 'Oost' (legen op t eilaand Wolin) en 'West' (op Usedom). In t zuden van de stad ligt t Oderhaf.
Bakkiesman
Een bakkiesman (Nederlaans: marskramer) was een huus-an-huusverkoper van kleine artikels in de tied dat veul verkopers gien vervoer konnen betaelen en doe et antal winkels redelik min was. De bakkiesman dreug zien haandelsweerde altied in een körf (de mars) op zien rogge.
Een gezegde dat naor de bakkiesman verwiest, is: wat in zien mars hebben (wat in zien körf hebben).
'Marskramer' is de naeme van een werenhuus in huushoold- en speulgoedartikels.
Biejevreter
thumb|Biejevreter De biejevreter of sjiet-in-t-vuur (Parus major) is n zangvoegel uut de familie van de mezen (Paridae). Volwassen biejevreters bin oengeveer 14 sentimeter groot. De biejevreter het n zwarte kroen, witte wangvlekken, n gele borst en over de lengte op de borst n zwarte band. Mannetjes bin te herkennen an de dudelik brejere zwarte band. De jongere biejevreters bin wat vaoler ekleurd en mist n zwarte streep (dit verschient sarest). t Is de grootste soort, zo as de Latiense naam verraoit.
Biejevreters bin niet schuw, en eten somtieds apenoetjes uut de hand. In de breuitied eten ze veural insekten en insektenlarven. De biejevreter nestelt in boomholtes en oek vaak in nestkasjes. Zien veurkeur gaot uut naor n vlieggat dat n paor millimeter groter in deursnee is as dat van t blauwpaapjen. An t eind van de leinte en in t veurst van de zoemer wort de biejevreter seksueel aktiever, mar vanof t moment dat de dagen langer worren (21 desember) begint t mannetjen al vaker te zingen.
Biejevreters kommen in heel Europa veul veur, mar niet op Iesland. Ze kommen veural veur in bossen, parken en hofjes. Meestal standvoegel, mar in sommige jaoren kunnen groepen uut Noordoost-Europa naor Midden- en West-Europa trekken.
Biejevreters staon der um bekend dat ze doppen van melkflessen lospikken um bie de room te kunnen.
Emmerdennen
thumb|280px|Meertie in de Emmerdennen De Emmerdennen is een bosgebied in Em. Het ontstund an 't begin van de 20e eeuw. In 1907 weur de NV Emmer Dennen opricht, die 't bos 1918 overdreug an staotsbosbeheer. Dizze breidde 't nog wieder uut. De NV Emmer Dennen weur in 1921 ontbunnen.
Vandage is 't bos een kuiergebied tussen de woonwieken van Em. Wieder hej in de buurt van 't bos een minicamping en een meertie, 't Appeltie.
Almen
Almen kan verwiezen naor:
Old Oatmörsken
thumb|right|200px|Old Oatmörsken in de gemeente Deenkellaand
Old Oatmörsken is n doarp in de gemeente Deenkellaand in t noord-oostn van Tweante. t Ligt teegn de kern Oatmörsken an en heurdn vuur de nieje indelige van 2001 bie de gemeente Deankaamp. Old Oatmörsken hef 340 inwonners en ligt kort bie t natuurgebeed t Springendal.
Blesente
thumb|250px|Blesente mit der jong thumb|250px|Blesente thumb|250px|'t Jong van de blesente De blesente, koete of meerkoete (Fulica atra) beheurt tot de femilie van de rallen. De voegel is 38 centimeter groot, is over 't hele lief zwart mar hef een witte snavel en veurkop. Een blesente wonnen gemiddeld tien jaor oud.
Gedrag
De blesente duuk vake, veural as e op zeuk geet naor waoterplaanten. Hij vlieg neet grege, as e vlogge vort wil dan runt e meestentieds fladderend een stuk over 't waoter hinne. Oek bie 't opstiegen uut 't water runt e eerst een stuk. Bie de voegeltrek, dee meestentieeds 's nachs gebeurt, kan e wè grote ofstanen oflegen.
De blesente is een alleseter, hij eet veurnamelijk waoterplaanten, weekdiertjes en waoterinsekken.
Voortplanting
't nes wonnen an de waoterkaante ebouwd van riet en waoterplaanten. Daorin wonnen vuuf tot tien eiers uut-ebreud in zo'n 21 tot 25 dagen tied. De jongen wonnen deur beie ouwers begeleid en kunnen nao ongeveer 8 weken vliegen. Ze kunnen twee tot dree keer per breudseizoen een nes jongen grootbrengen.
Waor as e veurkump
De blesente vie-j veural bie grote waoterplekken, plassen en meren, mar oek in parken, grachen en sloten. Hij kump veur in Europa, Noord-Afrika, Azië en Australië. In Nederlaand is 't een algemene breudvoegel - in 2000 wanen er 180.000 breudpaortjes. Buten de breudtied koemen der grote groepen deurtrekkers en wientergasten in Nederlaand veur.
Zuudoost-Drèents
't Zuudoost-Drèents (ok Zuudoost-Veen-Drèents) is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents zien wördt as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).
Verspreiding
't Zuudoost-Drèents praot ze ien 't legere diel van de gemiente Em.
Agnez Mo
thumb|Agnez Mo Agnes Monica Muljoto (Jakarta, 1 juli 1986), beter bekend onder der artiestennaam Agnez Mo, is n Indoneense zangeres, liedjesschriever en aktrise.
Woonsdrecht
Woensdrecht (verneadersassisked: woonsdrecht) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Hoogerheide. Der woanet 22.019 lüde up ne uppervlakde van 91,97 km².
Turks
Türksk (Türkçe) is ne türkske språke en officiele språke van Türkye. Et türksk is ouk eyne van de officiele språken van Cyprus en enkele gemeynden van Noordmacedonie. Buten Türkye wördt de språke espröäken döär türkske minderheiden in landen van de Balkan en de Kaukasus sou as Irak, Grekenland, Bulgarye, Kosovo, Bosnie en Herzegovina, Syrie, Rumenie, Moldavie en Azerbeidzjan. Türksk wördt ouk espröäken döär seyr vöäle immigranten in andere landen, sou as Neaderland, Belgie en Düütskland. Et is ne agglutinerende språke med klinkerharmony. Seyr våke wordt et Türksk as vöärbeyld enöömd as lüde et hebbet oaver agglutinerende språken. Döär afstammelingen van Türkske emigranten (van et Ottomaanske Ryk) in et Midden-Ousten, de Turkmenen in Irak, Iran en Syrie, wördet Türkske dialekten espröäken.
Et Türksk maakt deyl uut van de family van Türkske språken, dee ouk espröäken wördet in en grout deyl van Centraal-Asie, en dee ne sou groute underlinge verwantskap hebbet, dat sy gröytendeyls underling verstånbår bünt. De Türkske språken wördet up höär böärte ereakened töt de altaiske språken, dee höygerup såmenkomen sülden med de uraalske språken. Dit låtste is neet unumstreden, mår wördt verdeydigd döär sommige akademici, sou as in de jåren 1930 döär de oustenrykske språkkündige Hermann Kvergić.
De öldste eskreaven brunnen in ne türkske språke bünt runeninskriptys uut de 8. eywe.
Et Türksk wördt eskreaven med et - wat anepasde - latynske alfabet. So bünt under anderen de letters x, q en w neet upenoamen in et alfabet, terwyl der wal andere, ekstra letters bünt toevoogd, sou as ç, ğ, ı, ö, ş en ü. Med syn anpassingen nomet lüde dit et Türk alfabesi (Türksk alfabet). Dit wear in 1928 vanweagen de kemalistiske hervörmingen in Türkye inevoord. Töt dan wear et, ouk wat anepasde, arabiske alfabet ebruked. In dat alfabet eskreaven nomet lüde de språke meystal osmaansk (türksk: Osmanlıca).
Skounwal et eigenlik desölvde språke betreft, gåt de verskillen tüsken et hedendågske türksk en et osmaansk wyder as alleane et skrivt. Et osmaansk is namelik anevuld med seyr vöäle arabiske en persiske leynwöörden en döär språksüvering hebbet lüde dee invlood in et hedendågske türksk flink terüggebracht. Hyrdöär is der en grout verskil in wöördenskat ontstån. Terwyl et osmaansk as elitespråke van de edelen, de geystelikheid en de ryken vöär et volk onverstånbår was, wear het puristiske Öztürkçe, dat as reakty in updracht van Kemal Atatürk wear untwörpen, ouk döär mår weinigen begreapen. Nå en antal seyr kontroversiele språkhervormingen, dee neet selden epård gingen med ne (gewelddådige) regimewisseling, is de hüdige türkske skrivtspråke untstån, dee heyl redelik by de spreakspråke anslut.
200
't Jaor 200, CC in Romeinse ciefers, was een schrikkeljaor det begunde op een dinsdag volgens de Juliaanse kelender. Doedestieds wördden dernaor verwezen as 't Jaor van 't Consulschop van Severus en Victorianus of, minder vake, jaor 953 Ab urbe condita. De benaming 200 is in gebruuk sinds de vrogge middelieuwen, toen de christelijke jaortelling de gangbere methode wördden in Europa.
Nederlaanse Hervormde Karke
De Nederlaanse Hervormde Karke (ok wel de Nederlaans-Hervormde Karke) was sund 1816 de naeme veur de Nederduuts Griffermeerde Karke, die in de Tachtigjaorige Oorlog de officiële karke van de Rippebliek van de Zeuven Verienigde Nederlanen wodden was. Véúr 1816 luudde de naeme van dit karkgenootschop voluut de Nederduuts Griffermeerde Karke. In 1816 wodden de naeme van disse orgenisaosie officieel Nederlandsche Hervormde Kerk en daornao Nederlandse Hervormde Kerk.
Op 1 meie 2004 is de Nederlaanse Hervormde Karke opgaon in de Protestaanse Karke in Nederlaand (PKN). De NHK het zwat 2 miljoen leden en 1.750 karken in Nederlaand (2001). De karke beheurt tot de kalvinistisch kristelike stroming.
Videospel
Een videospel (vake andüüdt med et engelske woord game üm et te underskeiden van nit-digitale spellekes) is een elektronisk spel wårby nen spöäler uutwesseling angeyt med ne digitale umgeaving üm sichtbåre geböärtenissen te töynen up een twey- of dreydimensionaal weadergavemedium, so as een filmskarm, VR-höyvdstel of komputerskarm. Vanaf de jåren '80 sint videospellen een voordan belangryker deyl van de vermaakindustry ewörden. Of videospellen ouk ne ård van künst sint wördt noch vöäle bedisterd.
De elektroniske systemen üm videospellen up te spöälen sint komputerplatforms. Videospellekes wordet vake maked vöär eyn of meyrere platforms. Mangs sint se ouk weader nit vöär alle platforms te krygen. In de jåren '80 warren de so nöömde arcade games populair. Dat sint spöälkasten wårin as et spel te spöälen is döär der geld in te drükken. Dårvan löäp et gebruuk terügge do as der platforms vöär in de huuskamers köämen, so as videospelkonsoles, (vold)komputers en later ouk kloukfoons.
Der sint verskillende spelsoorten, so as skeet-, behändigheid-, esport- en strategyspöllen.
Vanaf 2010 wördt der voordan meyr geld verdeend in de videospelindustry. Upkoamende asiatiske markten en mobile spellekes up kloukfoons sint de belangrykste groisektor binnen de industry. In 2018 wör der wearldwyd sowat € 122 miljard an verdeend. .
Al sint videospellen oorsprunglik vöär de wille, toch wordet se steyds seriöser spöäld. Der wordt heyle wedstryden van ehölden wårby mangs flinke prysen te winnen valt. Ouk binnen skolen en träningsinstituten wordet videospellen vaker insat. In de luchtvårt bedet vlüchtsimulators nye piloten de kans üm veilig 'dröyge te ovenen.'
Texas Hold'em
thumb|[[Pokerkaarten (Royal Flush)]]
Texas Hold’em is ne variant van t kaartspel poker. Texas Hold’em is naost Seven Card Stud en Omaha Hold’em t bekaendste en meest espölde pokerspel. dat ondermeer te spöllen is in (online)kasinos en in völle pokertoernooien, zo as de World Series of Poker.
Hold’em
Bi'j Texas Hold’em kriegt alle spöllers 2 kaarten dee't ze veur zichzelf holdt (hold'em = holdt ze), en wieters komt der maksimaal vief kaarten zichbaor midden op taofel (Board cards, ok Community cards). Iederen spöller mag de vief kaarten op taofel en de twee in zienen hand kombineren um de best meugelike Pokerhand van vief kaarten te kriegen. Nen pokerhand besteet altied oet vief kaarten, en hebt namen as Full House of Flush. Den spöller met den besten hand wunt de pot.
Regels
Texas Hold'em wörd in Kasinos en bi'j grote toernooien meesttieds volgens de volgende regels espöld.
Kaarten
Texas Hold’em wörd met n normaal, Frans pak kaarten espöld. Dus 52 stuks, in Harten, Klaover, Roeten en Skuppen, elk oplopend van 2 tot 10, en Boer, Vrouwe, Könning en Aos.
Zierikzee
thumb|Lokoatsie van Zierikzee in Skouwen-Doewenlaand thumb|Zierikzee
Zierikzee (Zais: Zurrikzeê) is n stad in de gemainte Skouwen-Doewenlaand in de provìnzie Zeelaand en n vrougere gemainte.
Zierikzee had in 2015 om en noabie de 11.100 ienwoner.
Texas Hold'em
Dealer
Nao elk spel krig den volgenden spöller, met de klokke met, den Dealerbutton, zodat iederene an de beurte kump. In het kasino wordt de kaarten neet echt deur den dealer egovven moar deur nen croupier, in t kafee of de hoeskamer wal. Maor in beide gevallen krig den spöller links van den Dealer de eerste kaarte.
Blinds
thumbnail|Standard Hold’em-Pokertaofel met Dealer, small- en big blind
Den eersten spöller, dus den spöller links van den gevver (dealer) mot verplicht n inzet (small blind) doon, bi'jveurbeeld €5, en den zienen linkernaober ok (big blind), normaal esprokken t dubbele van de small blind, hier dus €10. Hierdeur zit der altied geld in de pot as t spel begunt. De rest van de spöller hebt gin verplichten inzet. De heugte van de blinds wörd veur t hele spel af esprokken, en der kan ok af esprokken worden dat nao n bepaold antal ronden, of nao bepaolde tied, de blinds hoger wordt, vake verdubbeld.
Oetzondering veur Heads-up
As der nog maor twee spöllers an taofel zit (Heads-up, één teggen één), dan zet den dealer de small blind in en den anderen spöller de big blind.
Limits (graenzen)
Bi'j Texas Hold’em bunt veer soorten graenzen (an t inzetten) gebroekelik
Meestal wörd t inzetten edaone met chips/fiches/jetons, maor t kan ok met kontant geld.
Eerste wedronde: Pre-flop
Ne ronde begunt met t delen van 2 kaarten an alle spöllers, dee't ze mögt bekieken, maor verborgen holdt veur de aanderen. Disse 2 kaarten wordt hole cards, pocket cards of pockets eneumd. De blinds hebt al verplicht in ezat, dus den eersten spöller links van den big blind mot as eerste wedden. Hee kan kezen oet 3 meugelikheden:
De rest van de spöllers volgt op dezelfde wieze, allenig as der nen spöller verheugd hef, mot e minstens met dat bedrag metgaon.
Nen spöller mag in ene wedronde neet twee maol op de riege raisen, dus as alle andere spöllers called is t wedden klaor. As der ene wal verheugd hef, könt alle spöllers ovverni'js verheugen, metgaon of passen. De big blind kan checken, dat wil zeggen dat e metgeet, maor umdat e al in ezat hef, en neet will verheugen, gif e de wedbeurte an den volgenden spöller. As alle spöllers t zelde bedrag in ezat hebt, geet t spel wieter.
Tweede wedronde: Flop
Nao de eerste wedronde legt den croupier offisieel eerst de bovvenste kaarte naost den stapel (Burn Card, maor dit gebeurt in t informele spel neet altied) en dan dree kaarten zicthbaor in t midden van de Taofel. Disse dree kaarten neumt ze de Flop. No kump der ne ni'je wedronde. Den spöller in First position, dus links van den dealer, ofwal de small blind mot no (en alle wedrondes hiernao) laoten zeen wat of e döt.
Vanof disse wedronde kan iederen spöller:
t Wedden geet zolange deur totdat alle spöllers evt. bets of raises ecalled hebt, of allemaol echecked hebt. Dus ze hebt allemaol t zelde bedrag in de pot edaone.
Daarde wedronde: Turn
No kump der weer ene kaart zichtbaor op taofel (de zo eneumde turn-kaarte), en gif t weer ne wedronde as nao de flop.
Veerde wedronde: River
Weer ne kaarte op taofel (river-kaarte), en ne wedronde.
Showdown
right|thumb|Poker paradox
Den spöller, mot ziene twee kaarten zichtbaor op taofel leggen.
De andere spöllers dee't nog in t spel zit, könt dan besloeten om ok euren hand te laoten zeen, as ze nen betteren hand hebt.
As nen spöller vund dat de beste kombinatie de vief kaarten op taofel bunt, mot e dat zeggen, en hooft e ziene kaarte neet te laoten zien. Hee kan dan allenig winnen as gin mense nen bettere kombinatie met de 2 pocket cards maken kan, en dan wörd de pot verdeeld (split pot).
Den spöller met de beste hand wunt de pot. Bi'j gelieke kombinaties wörd de pot verdeeld (Split Pot).
Humanae Vitae
thumb|200px|Paus Paulus VI, dee as de encycliek Humanae Vitae uutveerdigde Humanae Vitae (Latien: van mèènselijke lèven, ok wel of-ekort as: HV) is 'ne encycliek eskreven deur Paus Paulus VI op 25 juli 1968. De encliek hef de ondertitel over de regulering van de bevalling. 't Stuk bevestigt de treditionele lere van de Rooms-Kattelieke Karke over abortus, anticonceptiemiddels, en aandere zaken die te maken hebt mit 't mèènselijke lèven.
Heufdzakelijk deur 't verbieden van kunstmaotige anticonceptiemiddels, in waffer vorm dan ok, blef de encycliek slim controversieel onder kattelieken. 't Document wördt mangs beskreven as profetisch, deur mèènsen die geleuven dät de vier veurspellings aover de gevolgen die anticonceptiemiddels veur de gemienskop zollen hebben, juust waren.
Blankenham
thumb|right|Waopen van de gemiente Blankenham Blankenham ([blɑŋk̬ŋhɑ̟m]) is een dörp in de gemiente Stienwiekerlaand in de Nederlaanse perveensie Overiessel. Tot 1973 was Blankenham een zölfstaandige gemiente; in dat jaor wodden de plaetse bi'j Iesselham edaon. Sund 2001 heurt Blankenham bi'j de gemiente Stienwiekerlaand.
Geskiedenis
Blankenham is ontstaon doe de buurtskop Iesselham in tweeën splitste. Oorspronkelik kreeg et de naeme In den Hamme. Laeter wodden et vernuumd naor Frederik III van Blankenheim, bisskop van Utrecht. Op 26 juni 1418 gaf disse bisskop de Blankenhammegers (of bri'jappers zoas ze spottend ok wel enuumd wodden) et recht een eigen karke te stichten, omdat de inwoners te veer van de karke van Iesselham of woonden.
Mythe
Bi'j disse plaetse heurt et verhael van de Frunen, wezens die in de kolken langes de diek zollen leven. Lichtkaans is de mythe in de mederne tied uuteprakkezeerd veur promotionele doeleinden.
Petrus
thumb|Petrus deur P. Rubens De apostel Petrus (Grieks: Πέτρος, Petros oftwel 'Rots'; Aremees: Cephas; vernederlaands Sint-Pieter); ok Simon Petrus enuumd; (Galilea, geboortedaotum onbekend - Rome, ca. 64) is 'n mannegie uut 't Ni'je Testement en iene van de twaalf leerlings van Jezua van Nazaret. Hi'j is veur kathelieken n eersten paus en veur orthedoksen de eersten patriarch. In kunst en ikonografie is Petrus aait te herkennen an zien grieze baord en de slöttels van n hemel, wukke 't Petrusambt simboliseert. Aandere spullegies bint 'n kruus aansumme, vissersnet en 'n hane.
leevn
Sjimon bar Jona ('Simon, zoon van Jona'), zo as Petrus orsprönklik nuumd wördden, was 'n jeudse visser an 't Meer van Tiberias. Hi'j leefden saam met zien breur Andreas van de visvangst. Simon har saam met Andreas 'n normaal leventie. Toe Jezua van Nazareth op zeuk göng naor leerlings, vunden hi'j al rap Andreas. Voolgns de biebel spraken Jezua töt eur beiden, op 't meer: "Achter mi'j an komm!, 'k zalle oeluu op meansen laotn vissn."
Voolgns Lukas antwoordden Petrus hum: "Gao toch hen, Heer, dat bin 'k nie weerd!"
Jezua wös Simon rap te overtuugen, en disse vertrouwden Jezus en leut zien vissersbote lingn. Jezua besleut Simon vanof dan Kefas te nuumen, wat Aremees veur rots is. Zien Griekse name Πέτρος (Petros) is de mannlike vörme van 't vrowlike πέτρα (petra) dat eemiens rots betekkent. Hoewel Simon zich nie te pas vuulden met zien roeping, zol e later – veural in n kathelieke traditie – n eerste van apostels wörden enuumd en n eersten plasevervanger van Kristus wörden.
Höllenboer
Höllenboer besteund oet Gerard Oosterlaar (1958) en Bas van den Toren (1958). Gerard Oosterlaar skreef meestieds de tekstn en Bas van den Toren bedachtn doar dan de muziek op. t Tweetal zung vuural satirise leedkes in t Sallaands. Ook skreewn ze nommers vuur de rockgroepe Normaal.
Op 28 april 2000 gafn Höllenboer een ofskeaidskonsert. Ze doot of en too nog optreedn.
Jacobus Joännes van Deinse
thumb Jacobus Joännes van Deinse (Eanske, 6 januwoari 1867 - doar, 24 februwoari 1947) wörd wal n belangrieksten vuurvechter van Tweante eneumd duur zien oonderzeuke en oetgawes, mear vuural um de völle nieje dinge dee't he oetdachten, en de völle besteurszaken dee't he dee in Eanske en vuur de Tweantse kultuur en geskiedenisse.
Leawen
Van Deinse ('Ko' vuur nöasten) har ne opleaidige as skoolmeaister, mear köm al vroo bie Gerhard Jannink & Zonen te woarken. Al zinne vrieje tied deed he völle oonderzeuk noar de geskiedenisse en de volkskultuur van Tweante en van de Tweantse sproake. Met zin moat G.J. ter Kuile Sr. gung he vake noar boeten um oonderzeuke te doon, opgreawings te doon en um noar oolde boerneverhalen te lusteren.
Zinne veundsten kömmen terechte in de verzameling van de Oudheidkamer Twente, den at oonder mear duur um en J.B. van Heek was egroondt in 1906. Van 1906 töt 1938 was he vuurzitter en doarnoa bersteurslid tötdet he oet de tied köm. Op 17 juni 1930 wör he op andringen van Jan Herman van Heek an esteeld as konservator van t Rieksmuseum Tweante, woerin't ook de Oudheidkamer Twenthe op wör enömmen.
thumb|300px|Plakaat met nen tekst van Van Deinse oet 1932 an de greanze tusken Tweante en t [[Meunsterland]] Hee bedachten de Tweantse vlagge, t Tweantse woapen en hee skreef ook t Tweants volksleed. Hee skreef t standaardwoark Uit het land van katoen en heide (1922), nen beundel van oonder mear de artikels dee't he eerder oetgavven in t Dagblad Tubantia. Den beundel was slim eweeld, woerduur't der later nog ne heroetgawe en n vervolg köm in 1939. De twee beuke wörden ook in ne vergoaroetgawe oet ebracht (1950, 1970).
Van Deinse ligt op de Oosterbegraafplaatse in Eanske. Op zin graf ligt ne veeldkeie met n tekst "Hij had Twente lief".
Femiliebaanden
Van Deinse was de zönne van n eersten direkteur van de Twentsche Industrie- en Handelsschool (den at zelf oet Zeeuws-Vlaanderen köm) Dr. Antonius Jacobus van Deinse en van Catharina Sara Dina van Dishoeck. Op 15 mei 1896 trouwden he met Hendrika Bloemendaal.
Alm
Alm (Nederlaands: Almen) is n darp dat deel oetmek van de gemeente Lochem in de Nederlandse previnsie Gelderland. Alm hef 1199 inwonners (1 januari 2008). Tot 1 januari 2005 heurden t darp bi-j de gemeente Gossel.
De darpskern ligt tussen t Twaentekanoal en de Berkel. In t darp ligt t openlochzwembad 'de Berkel' en met name in de zommer is t darp en de umgaeving geleefd bi-j toeristn. t Darp ligt tussen landeri-jen en bossen zoas het landgood Velhorst en kent n laevendig verenigingslaeven. Op t landgood Velhorst wonden in de 19e eeuw den bekenden hoogleraar Allard Pierson. t Prottestantse karkje oet de 14e eeuw bevat ne crypte met emummificeerde lichaamn, net as in het Friese Wieuwerd, maar disse bunt neet te bezichtigen. Den doopvont is zeer bi-jzunder en bi-j gebrek an vergeliekingsmateriaal wet ze neet hoo old e precies is. Schattingn variëert van 800 tot 1400 noa Christus. De aerste vermeldingn van Alm komt veur in de lieste van bezittingn van Graaf Hendrik van Dale oet 1188.
De spoorn van den dichter Staring, den n groot deel van zien laeven hef deurebracht op kasteel den Wildenborch bi-j Vodden en ziene bi-jdrage probeerden te levern an de veuroetgang van den landbouw, bunt nog good zichtboar. Dat zien streven naor modernisering em neet altied in dank afenommen wodden, verwoordt e in zien gedicht 'De Hoofdige Boer' (hoofdig = koppig). Net boeten t darp steet bi-j de brugge dee in t gedicht bezongen wöd, n bordjen met veer regels oet et gedicht:
Eens was het anders hier ter stee Wanneer een voort de weg doorsnee En 't brugje, naast dien voort geleid De smaad droeg van zijn nieuwigheid
Motte (kasteel)
Ne motte of mottekasteel is ne middeleeuwse burchtsoort dee mangsmoal in holt wierd op-etrokken. Et heufdkenmark was ne kunstmoateg an-elegde eerden bulte mit doarop n toornvörmeg gebouw. Vandage den dag is mangs alleneg de bulte oaver dee mangsmoal motte, vliedbarg of hegewier eneumd wöd.
Opbouw van de motte
De meest veurkommende verschieningsvörme van de motte besteet uut twee delen. Ten eerste de kunstmoatige bulte, ok wal opperhöf eneumd, waorop nen donjon, n kasteel, nen burcht of n ander verdeadegingswark wöd an-elegd. Den donjon is dan mangs umslotten deur ne mure van pöälkes dee tiedens latere untwekkelingen mangs vervangen wierd deur ne steen mure. De bulte zelf is mangsmoal umgeaven deur ne grachte. Wieter besteet de motte uut ene of meer veurburchten ok wal neaderhöf geneumd: een laeger eleagen gebeed dat zelf ok umgracht is en umgeaven deur nen riege pöäle.
Et neaderhöf, mit ziene nutsgebouwen en mit (mangs) ne kapelle of et wonhuus van den heer (in et geval dat den donjon allene as noodverblief wierd ebruukt) verteggenweurdigt dan et dagelekse leaven. Dizzen verschieningsvörm is moar n skoolveurbeeld en der bestaot veule afwiekende vörme. Mangs was doar gene grachte anweazig en bi-j sommige motten was der ga gin kasteel anwezzig. Nen zeldzoamn vörm is de abschnittsmotte, woarbi-j de bulte geschoapn is deur gedealteleke ofgroaving van nen barg. Nog nen zeldzoamern verskieningsvörm is de dubbelmotte, woarbi-j op et laand twee opperhoven eleagen bunt. Een veurbeeld hiervan is Eriksvold op Lolland in Denemarken.
Benaming en verspreiding
De afmeatingen van ne motte loopt uut-en gemiddeld tussen 20 meter en 100 meter; de heugte kon tussen 3 en 20 meter bedragen. De eerde veur de bulte wierd mangsmoal verkreggen deur et uutgroaven van ne grachte rundumme et bouwwark.
Dizzen verstarkingsvörm wöd tradisioneel n ontstoan too-eskrevven argens an et ende van de 10de eeuwe, in de gebeeden tussen den Rien en den Loire. De oldste ofbeelding van n mottekasteel vind wi-j trög op et Tapiet van Bayeux. In de löppe van de 11de en 12de eeuwe kent dizzen verstarkingsvörm n heugtepunt en ne grote verspreiding: teggen de 13de vind wi-j zie trög van Denemarken tot Italië en van de Atlantiese kuste tot Polen. Hiernoa nömp de motte in belang of (mede deur den opkomst van ni-je verstarkingsvörme) en wöd zi-j in et laandskap goandeweg vervangen deur steen bouwwarken. Toch komt ok later nog mottekastelen veur, moar et geet hier dan veural um bouwwarken mit ne symboliese funktie (as statussymbool) en neet langer mit ne oaverheersende kriegstaak.
Der könt verskillende soorten motten onderscheiden wödden afhankelek van eur dool: anvalsmotten, verdeadegingsmotten en motten mit ne behuzing. Mangs is ne motte neet louter in éne gröppe under te brengen, moar ne samenvoging van meerdere van dizze doole tegelieke. Wat de verdeadeging angeet onderscheide wi-j publeeke doolen (et verdeadigen van n groandgebeed, dwz. verdeadegingsmotten), neet veur leu toogankelek (verdeadigen van et hoes van den heer, soamengoand mit et wonstee uutgängspunte), aktieve verdeadegende doolen (et veroaveren en underwarpen van n gebeed) en passieve verdeadigende doolen (et bescharmen van n gebeed), dwz. et openbaore dool). Noast dit verdeadegende deel had et mottenkasteel mangsmoal n verbliefsdool, as de wonplaatse van nen adelleken kearl. Wieter had et mottenkasteel ok nen neet te onderschatten socialen taak as statussymbool, d.w.z. as symbool van den heerleken macht. Et bouwen van n kasteel was immers neet iederene egönd.
Den shell keep
Ne biezundere soorte van mottenverstarking is den 'shell keep'. Mit dizzen, uut et Engels oavergenommen term wöd in de kastellologie verwezzen noar mottenverstarkingen woarbi-j de holten pöäle dee de bulte umrengt, vervongen bunt deur ne stenen mure dee de randn van de bulte volgt. Den toorn nömp hierbi-j ginne centroale plaatse in, moar is teggen de mure anebouwd. At ze der bunt wodt ok de gebruuksgebouwen verwarkt in dizze stenen umrengingsmure, woardeur ne cirkelvörmige binnenplaatse untsteet. Veurbeelden van dit soort vind wi-j zowal in de Nederlaanden (Leiden, Kessel), Groot-Brittannië (Restormel, Arundel) as in Frankriek (Gisors).
Mottes woarvan et kasteel vort egoane is
Motten komt in Twente veur in waterrieke en brookgebeeden. Motten komt in den Achterhook völle veur. De grootste motte van Nederlaand ligt in Montferlaand in de geliekeneumde gemeente, woar ne bulte kunstmoatig is verheugd.
Et eerste kasteel van Gouda van de heern van der Goude lag op ne motte.
Ok in Zeelaand komt motten veur, doar wodt zie vliedbargen eneumd. Et bekendste veurbeeld is den Barg van Troje in Borssele.
In Frieslaand wodt de motten stinswieren of Hege wieren eneumd.
Noors
right|250px|thumb|Noorse dialekten Et Noors of Noorsk (in et Noors: norsk) is ne Noord-Germaanse of Skandinaviese sproake, met ongevear 4,5 miljoen sprekkers. Et is de offisjele sproake in Noorweagen.
t Is nauw verwaant met de aandere Skandinaviese sproaken Zweeds en Deens, en sprekkers van disse sproaken köant mekoar oonderling redelik volgen. De twee aandere Skandinaviese sproaken Ieslaands en Faeröars köant et Noors, Zweeds en Deens nit mear verstoan.
Noors hef twee offisjele skriefwiezes, Bookmoal en Niejnoors, en völle dialekten. Alhoowal de meeste dialekten mear op de skriefvörm Niejnoors liekt, gebrok mear 10 töt 15 perseant van de Noren et as skrieftaal. De rest gebrok et Bokmål.
Aanders as in aandere laanden is et in Noorweagen nit gek um dialekt te gebroeken. Algemeen Noors besteet nit. Der besteet wal standard østnorsk (standaard oost-Noors), mear den wörd mear duur n heandke vol leu gebroekt. Vuur de radio en tellevisie kuiert leu ne gesprökkene vörm van ene van de beaide skriefsproaken.
t Noors gebrok et Latiense skrift, woerbie noa de z nog dree aandere letters bie edoan zeent: æ, ø en å. De letters c, q, w, x en z wordt hoaste nit gebroekt.
Noors is ne toonsproake, met twee tonen, dee't zorget det n woord op verskillende maneren oet elegd kan worden. Zo he'j de wöarde bønner en bønder, woervan at de oetsproake et zelfde is, behalve n toon. Et eerste betekent bonen, e aandere boeren. Et eerste woard kan ook bidden betekenen, mear det haank dan wier van de rest van et gesprek of.
Geskiedenisse van et Noors
Van ooldsher kuierden alle leu in Skandinavië dezelfde sproake: et Oernoords en vanof ong. 700 et Ooldnoors. Um 1350, toew at et antal inwonners van Noorweagen stoark was oet edund duur de pest, köm der ne nieje sproake, et middelnoors. Zo um 1525 gung det umme noar et modern Noors.
Et Runeskrift wör as skrieftaal gebroekt töt in de middeleewen, toew at der heanig an et Latiense skrift in köm.
In 1397 köm Noorweagen oonder beweend van Deanemoarken, woervan et in 1536 ne proveensie wör. Et Deens wör de skrieftaal, de sproake van de middelklasse, et bestuur, de skole en de koarke. De dialekten van et plattelaand blewen recht Noors. Vuural in et westen bleef et Noors on-anetast.
In de Hanzetied wör et Noors, liekas et Zweeds en Deens, vuural in de woordenskat froai beïnvlood duur et Nedersaksies.
Der was ne beweaging dee't ne eankele Noorske sproake wollen (t samnorsk), mear doar was nooit völle anhang vuur, mear de beaide skriefwiezes wörden wal vake op mekoar an epast. Det der twee verskeaidene Noorse "standaardsproaken" bestoat veendt de meeste Noren vandaag an n dag wal best.
Kenmoarken
t Noors (en de aandere Noord-Skandinaviese sproaken) steet bekeand um vervoging van de woarkwöarde. Bievuurbeeld, et woarkwoard "wean" (å vaere) krig in de Hudige Tied bie alle personen ne eankele vervoging:
n Aander kenmoark is det et bepoalde lidwoard achter et naamwoard eplakt wörd, en et onbepoalde der vuur keump. Bv:
Hieroet blik ook det et Noors twee geslachten keant, namelik geslachtelik en onziedig. Geslachtelike wöarde kriegent en as lidwoard, onziedige wöarde kriegent et. Dit keump ook wier in de bievooglike wöarde: en stor bok (n groot book), et stort hus (n groot hoes).
Denmaark (deurverwiespagina)
Denmaark kin verwiezen noar: