cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Auguste de Marmont
Leaven
Marmont kwamp weg uut de legere adel. In 1792 gung hi'j van de artillerieschoele in Chalons weg. Deurdet e goed zien beste deed in 1793 tiedens et Beleg van Toulon gung e in 1798 met Napoleon met nao Egypte. Tiedens de staotsgreep van 1799 deur Napoleon steunden hi'j hum. In 1800 wier hi'j nao de ewunnen Slag bij Marengo töt generaal-majoor emaakt. Nao in juli 1806 töt generaal gouverneur van Dalmatië benuumd te wean voegden hi'j Ragusa hierbi'j deur et te annexeren. In 1808 wier hi'j töt härtog van Ragusa benuumd nao gevechen met et Russische Riek. Hi'j kreag ok de maarschalksstaf. Hi'j was in 1814 et heufd van de verdediging van Paries.
Pyramide van Austerlitz
Op de plek waor now de Pyramide van Austerlitz stiet was in 1804 et legerkamp van Marmont (Camp d'Utrecht) te vinden. Umdet zien soldaoten zich slim verveelden en ok um ze ganks te holden liet Marmont hier een pyramide van de eerde bouwen. Dit was bedoeld um Napoleon te eren. Eigenlik hietten de pyramide Marmontbärg, maar dit is nao de Slag bij Austerlitz veranderd in de Pyramide van Austerlitz. Marmont was et hier niet met iens.
Literatuur
In zien letste jaoren hield hi'j zich ganks met schrieven. Zien waarken bint belangrieke veur de militaire geschiedenisse van die tied.
Letsk
Et letsk (latviešu in de språke selv) is een indo-europeeske språke dee tot de baltiske språkgrup behöyrt. Et is de officiele språke van Letland en hevt um en nåby 2 miljoon spreakers.
De letske språke is nauw verwand an et litausk. Beiden hebben söäven naamvallen: nominativ, genitiv, dativ, akkusativ, instrumentalis, lokativ en vokativ. Wel hevt et letsk sik in verskillende upsichten döäruntwikkeld. Under invlööd van nåbürige finugriske spåken ligt in et letsk de klemtoon steads up de eyrste lettergreape. De dualis (tweyvold) is in et letsk verlöären egån, lykas et unsydige grammatikale geslacht (de språke maakt wel underskeid tüsken mannelike en vrouwelike woorden).
Upvallend is de afweasigheid van lidwoorden in et letsk, in plaatse dårvan wördt der gebrüük emaked van bepålde en unbepålde formen van et eigenskapswoord (byvooglik naamwoord) üm et an te geaven, bv. 'lielā pilsēta' (de groute stad) en 'liela pilsēta (een groute stad)'.
De oldste letske tekst is een katolike katechismus en stamt üüt 1585. Een jår later wördden et evolgd döär een lutherske catechismus.
As eyn van de weinige indo-europeeske språken is et letsk een aksentspråke: de beklemtoonde lettergreape in een woord kan een andere intonaty krygen, wårdöär beteykenisverskil untsteyt.
Naamvallen
upmarkingen
1. Et is een twistpunt of de instrumentalis wel of neet besteyt in et letsk. De instrumentalis is ümmers in feite et vöärsetsel "ar"(met), dat in et enkelvold de akkusativ gebrüükt en in et meyrvold de dativ. Ümdat dit vöärsetsel weg en were vordelöäten wördt, seen een bült lüde dit toch as een amparte naamval.
Gijs Jolink
thumb|Gijs Jolink Gijs Jan Piet(er) Jolink (Eanske, 8 juni 1971) is nen Achterhooksen muzikaant en leedjesskriever, en mek deel oet van de boerenrockbands Jovink en de Voederbietels en de Motorband. Hee is de zönne van Bennie Jolink van den band Normaal.
Letsk
Naamvallen
2. De dativ kan by bepålde warkwoorden ouk de funkty lydend vöärwerp hebben. Enkele vöärbealden van warkwoorden wårby de dativ gebrüked wörden binnen klausīt (gehöyrsamen), palīdzēt (helpen) en ticēt (gelöyven).
Gijs Jolink
Gijs spölt ok in de 'Motorband' samen met zien vaa Bennie Jolink, Hendrik Jan Lovink en Jan Willem Tolkamp.
Letsk
Naamvallen
By party warkwoorden wördt vöär et underwarp een dativ gebrüked. Et lydend vöärwarp is dan nominativ.
Gijs Jolink
Hee wodden geboren in Eanske, en wont teggenswoordeg in Hummel.
Letsk
Naamvallen
Mums ir divi kaķi. Wy hebben 2 katten. Lindai negaršo tomāti. Linda lüst geen tomaten.
Talter
Een talter of een schommel is een speultoestel. Een talter besteet uut een zitplanke dee an allebei de kaanten mit een touw of iezer op-ehungen is. Deur op een bepaolen meniere mit 't lief te bewegen geet de talter hinneweer. Dé meniere is:
De meuilijkheid zit veurnamelijk in 't starten. Dit kan vanuut 't stilstaon, mar in 't algemeen du-j dat deur je eigen achteruut effen of te zetten van de grond.
Kleine kienders hemmen vake meuite mit op gang koemen en vake oek um op gang te blieven. Ze wonnen daorumme "an-eduwd", dat wil zegen dat der ene 't kiend help mit 't zweien.
Midsummerfeest
Et Midsummerfeest, et Litha of ouk wel de summersünnewende up 21 juni verwest når een germaansk feest wår de midsummer evyred wördden. Nudaags wörd et noch altyd in summige landen en summige gelöyven evyrd. Den wörd evyrd up 24 juni, dree dagen nå de warkelike sünnewende. Et is et feest van den langsten dag en den körtsten nacht van et jår. Vanoaf disse tyd wördet de dagen weyr körter en kümt et winter körtby.
Geskydenisse
In de sövende ewe waarden Sint Eligius de inwoners van Vlaanderen -dee noch mar een setty waren bekeyrd töt et kristelike gelöyv- vöär et heidense sünnewendefeest. Kristenen mochten neet meddoon an disse feesten. Later wördden dit feest, net as de wintersünnewende op 24 december (et karstfeest), verkristelikt töt een feestdag de eare van de geböörte van Johannes den Döyper op 24 juni.
De vyring van midsummernacht wördden in vrogger gelyke eset an de summersünnewende. De mensken gelöyvden dat planten up midsummer geneysende en magiske krachten hebbet en hyrvöär plükket sy up dissen nacht. Vröygdevüren wördden anestöäken ümme sich te beskarmen teagen de düüstere krachten wårvan wördden gelöyved dat sy vry spel hadden vanoaf et moment was anebröäken wårup et antal üren daglicht vannys oafnamen.
In Sweden, Finland en Estland wörd midsummeråvend eseen as et grootste feest van et jår, alleynig te vergelyken med walpurgisnacht, karståvend en nyjår.
Moede
thumb|250px|Moedebewuste vrouwluui uut de middeleeuw'n Moede kump via 't Frans, van 't Latiense woord modus en betekent: meniere of wieze. De meniere waôrop (de meeste) kleren op een bepaôld mement mooi evunn'n wonn'n en wat edreug'n wonn'n is dus de moede. Moede is veural wat "veur-eschrev'n" wonn'n deur de moedehuzen.
Vake is 't op 't mement zelf neet duudlijk ho 't moedebeeld is. Eers achterôf wonn'n iets herkend as de moede van bieveurbeeld de jaôren '50 (petticoat, vetkuve).
Moede bestiet neet allinnig bie kleer'n. Oek de stiel waôrop bieveurbeeld huz'n ebouwd wonn'n hef van doon mit de moede. Der mut in een stiel ebouwd wonn'n dee op dat mement mooi evunn'n wonn'n. Bie de huzenbouw wonn'n dit een stiel eneumd. Zelfs gedien'n, vloeren en badhaanddok'n bin hem van mit moede.
Moede hef so goed as altied al bestôan. In de prehistorie was 't neet heel arg belangriek ho-j derbie leupen. De Grieken en Romeinen kenn'n wisse al wel moede. Ze voeg'n oek snip-snaoderieje en biebeheuren toe an der kleren. In de middeleeuwen hannen de aodel prachtige riale kleer'n, terwiel 't gemiddelde volk in zien vodden rondleup. Opvallend van Frankriek in disse tied, mit de prachtige victoriaanse stiel. De vergangen 100 tot 200 jaôr is moede een veul grotere rolle gaôn speul'n.
Heuwd (lief)
thumb|right|150px|n Meanskenheuwd t Heuwd of n kop is n deel van t lief van leawnde weazns, wat meestal an de boawnkaante van t lief zit. In n kop zitt de harsens, dee't de rest van t lief ansteurt en zorget at t weazn in leawn blif. Bie zoogdeers en t meanske hef n kop aait de volgende oonderdeeln: oorn (mangs inweandig), oogne, neuze en moond of bek.
De vuurkaante van t heuwd, woer't de oogne, neuze en moond zitt, neumt ze ook wal t gezichte. Boawn de oogne zitt de weankbrouwn en de plette. oonder n moond zit n kin.
t Heuwd zorget vuur de zintuge geheur, zicht, rökke en smaak.
Wymbritserediel
Wymbritserediel (Nederlaans: Wymbritseradeel, Fries: Wymbritseradiel) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et lag in een hoefiezervorm rond de gemiente Sneek en was een plattelaansgemiente. Et heufdplak was Ielst. In de volksmond wodde vaeke praot over Wymbrits.
Op 1 jannewaori 2011 is de gemeente Wymbritserediel opgaon in de ni'je gemiente Zuudwest-Frieslaand.
Ontstaon
De gemiente Wymbritserediel is nao de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemienten Ielst, Wymbritserediel en inkelde dielen van Woonserediel mit de dörpies Kouferderrige en Smallebrogge en van Doniawerstal mit et dörp Greonterp.
Belangriekste plakken
De gemiente Wymbritserediel had 28 officiële plakken. De heufdplak is Ielst, ien van de Friese elf steden. De Nederlaanse naemen weren de officiële.
De plaknaembodden bin in de hiele gemiente twietaelig Nederlaans en Fries. Omdat de gemiente een veurkeursbelied veur de Friese naemen propegeert, wodden de Nederlaanse naemen onder de Friese naemen vermeld.
Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004:
Bron: CBS
Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
Westergo
Westergo is een oolde gouw in de perveensie Frieslaand. Vrogger was et iene van de Zeuven Zielanen en iene van de drie gouwen die in de tegenwoordige perveensie Frieslaand liggen. De aandere twie bin Oostergo en Zeuvenwoolden.
Gebied
An de oostziede greenst Westergo an de Middelzee mit an de aandere ziede Oostergo. Zudeliker was de greens oorspronkelk mit Boornego. Laoter wodde dit gebied opheven en ontston Zeuvenwoolden. De aandere greenzen weren de kusten.
1200
Westergo is omenbi'j 1200 opdield in Franeker, Wildinge en Wymbrits. Franeker en Wildinge hadden meugelik et oorspronkelike Westergo vormt, tot Wymbrits d'r-bi'j kwam doe in de loop van de 12e ieuw t Zudergo as ienhied verdween.
Van Franeker wodde de opsplitsing in de Vuufdielen al in de 13e ieuw zo belangriek dat de naeme "Franeker" veur et laand an et ende van die ieuw al niet meer bruukt wodde.
1500
Omenbi'j 1500 was Et Bildt in et noorden bi'j Westergo kommen, mar deur de oprichting van de Zeuvenwoolden was et Gaasterlaand, Doniawerstal en Lemsterlaand in et zuden kwietraokt. Veerder weren uut et gebied van Westergo acht steden opkommen. Harlingen en Franeker weren opkommen in et gebied van de Vuufdielen. Bolsward was opkommen an de oostziede van Wildinge, mit Woonserediel, et zuudpunt was Workum en Hindeloopen wodden. De rest van Wymbrits is uutmekaar valen in drieje steden en zes laandsdielen. Stavoren, Sneek en Ielst weren zelsstaandige steden wodden, mar de zes laandsdielen vormden de twie ni'je gemientes Wymbritserediel en Hemelumer Ooldeferd (en Noordwoolde).
left|thumb|450px|Laandsdielen (oolde gemientes) in et Westergo in de 17e ieuw
Helden
Helden is een darp en vroggere gemeente in Limburg De gemeente had ne oppervlakte van 69,23 km². Op 2 oktober 2007 hef de gemeente beslotten um samen met de gemeentes Kessel en Maasbree de fusiegemeente Peel en Maas te vormen dee op 1 januari 2010 ontstoan is. Op 10 meert 2008 beslot de gemeente Meijel zich ok an te sluten bi-j dizze fusiegemeente.
Oaverige kernen
Beringe, Egchel, Gröshook, Könningslust en Panningen (gemeentehuus)
Geskiedenis
Helden en umgaeving beheurden bi-j et Oaverkwarteer van Gelre of Spaans Opper-Gelre. Tiedens den Spaansen Successieoorlog wodden et gebeed deur Prusiese tröppen bezet, en zo blef et as deel van Pruusies Opper-Gelre rundumme ne eeuwe lang Duuts (tot 1814).
Millennium Gemeente
Helden is ne Millennium Gemeente.
Molukken
De Molukken bint nen koppel eilannen in et oosten van den Indiesen Archipel, tuske Celebes, de Filipienen, Niej-Guinea en Timor. De Molukken heurt wat ligging angeet bie Melanesië, mer vaalt onner besteur van Indonesië. Den naam "Molukken" koomp van Jazirat al-Muluk (eiland van de könningen). Dissen naam hebt ze kreggen van Arabiese hannelsleu.
Eilaanden
Et eilandkoppel hef twee proveensies:
Skroetbalg
Stiel
Heur nummer "Net Oen Moe" is een cover mit neie tekst van "Attitude" van de Misfits.
Molukken
Eilaanden
Et Molukse eilannenkoppel hef de volgende delen:
Skroetbalg
Begun
Tiedens 't initiatief Locked & Live op 't Ogeveine gaf Skroetbalg een livestreamshow. In Vera, club in Stad veur underground-pop, verzörgden ze een 'Testen voor Toegang'-show. Op 14 augustus 2021 speulden ze op 't Sjock Festival in België, waorbij 't album Alles kats kapot eprissenteerd wördden.
Besprekings
Aover 't album Alles kats kapot schreef New Noise Magazine det der veule in zit van de melodieuze helligheid van Californische punkbands uut de jaoren negentig zoas U.S. Bombs en Face to Face. De productie hef volgens de bespreking wille ehad van de betrökkenheid van Peter Van Elderen en Pieter Klos. As beste nummer wördden "Dommer Dan Bang" anemarkt, umdet de Oi!-klaank veur extra dynamiek zol zörgen.
Molukken
Volker
Der wont ongevear 2 miljoen leu op de Molukken. Dat is minner as 1% van et hele Indonesiese inwonnertal. Der wörden in et verleden mear as 130 sproaken kuierd oawer de eilannen. De meesten doarvan bint mengd töt de pidginsproaken Ternataans en Ambonees. Dizze bint dan ok meteen lingua franca's veur de noordelike en zudelike eilannen.
Der is deur de tied völ oawer ver hanneld en reist, woardeur Molukkers een breed palet an veuroalden hebt. Zo 2000 joar Veur Kristus mengden zik de inheemse Melanesiërs met Austronesiese niejkommers. Op de eilannen Kei en Aru en in de binnenlannen van Seram en Buru is de Melanesiese ofkomst nog et best te zeen an de inwonners. Later köm der nog Indiaas, Arabies, Sjinees, Portugees en Hollaands blood bie deur. De leste joaren komt der alverdan mear Boeginese hannelsleu oet Soelawesi en Java noar de eilannen.
Skroetbalg
Besprekings
Ok de bespreker op hardcore-punk-webstee AWAY FROM LIFE was wies mit Alles kats kapot: "Die Songs sind sehr eingängig und bleiben unglaublich fest im Ohr hängen."
Molukken
Verleden
Et gef bewies van oalde en rieke hanndel op de eilannen. Oet de Oaldheid hebt ze verskeidene Sjinese en Indiase munten vunnen. Vanof et 14de joarhonnerd wörren de Molukken Mohameddaans. Et geleuf was in et veurgoande joarhonnerd al deur Arabiese en Perziese hannelsleu in Maleisië, Indonesië en de Filipienen bracht. Et hele Indiese eilannengebeed wör indeeld in Sultanaten. Zo ok de Molukken.
In et 16de joarhonnerd kömmen hannelsleu oet Europa noar de eilannen veur kruden. Den Portugees Francisco Serrão köm in 1512 as eersten Europeaan op de Banda-eilannen en Ternate. De Portugezen harren in 1511 et Sultanaat Malakka innömmen. Doarmet köm de hannel tuske Sjina en de Mohameddanen stil te liggen. De hearsers van Ternate warren bang dat de Kristenen verdan meer invlood kreggen en wussen de Portugezen vort te jagen. Disse trökken wieter en kömmen op Ambon terecht. Van dat eiland maakten ze et middelpeunt van Portugese zaken in et gebeed van. De sultans van Ternate warren et slimst fel teggen de Portugezen. Et sultanaat wör et belangriekste machtspunt van de strek.
Den Spanjool Ferdinand Magellaan maakten ne roondreis um de wearld tuske 1519 en 1522. Hee wol ok op de Molukken kommen. Noa de Portugezen en de Spanjolen kömmen ook de Engelsen en Hollaanders. De VOC nöm veur den Nederlaandsen Stoat völ hannelsstrekken in in Azië. De Molukken warren doarveur slim belangriek, umdat et der völ haandel in kroedneagel gavven. Den sultan van Ternate, nen belangrieken kroedneagelboer, har oorlog met de Portugezen. Dee warren weer boondgenoten met et sultanaat Tidore. De VOC kreeg et alleenrecht op kroedneagelhannel as ze Ternate hölpen met vechten. In 1605 dreef de VOC de Portugezen oet Tidore. Doarop kömmen de Spanjolen vanof de Filipienen en nömmen een deel van Ternate in. De VOC zatten doarum as weerwoard in 1607 een groot fort op Ternate, um de eagen hannel te beskearmen: Fort Oranje.
De VOC har Fort Oranje as heufdvesting. Wiedters gavven et nog een paar klenere vestingen. Minahasa, et noordelike deel van Celebes, was sund 1679 van Nederlaand. Der warren hier grote riestevealden, dee veur et etten van de Molukken belangriek warren. Nederlaand zol de Molukken töt et 19de joarhonnerd onner behear hoalden.
In den Tweeden Wearldoorlog nöm Japan de eilannen in. De Molukkers vluchten de beargen in, moar slötten zik an bie et verzet met de naam Zuud-Molukse Brigade. Noa at den oorlog um was, wör der kuierd oawer onafhankelikheid. Det leek te lukken. Moar Indonesië lea dwars. Doardeur wör in 1949 beslötten at de Molukken rechtstreeks onner Indonesies besteur köm, moar dat de Molukkers kiezen konden of ze oet et nieje Indonesië stappen zollen.
Toen as Indonesië ne onofhaankelike reppubliek wör in 1950, wör der ne Reppubliek van Zuud-Molukken (Republik Maluku Selatan, RMS) oetropen. De RMS umvatten Seram, Ambon, en Buru. Leader was Chris Soumokil, met hulp van Molukse leden van Nederlaandse spesjale striedkrachten (de KNIL). Disse beweaging wör daalhöwwen deur et Indonesiese leager. Met ne spesjale oawereenkomst konnen de troepen oawerplaatst worden noar Nederlaand. Doarvan wont nog aait heel wat noazoaten in Tweante. De grötste groep doarvan wont in Wierden. De Indonesiërs begunnen doarnoa vanof 1960 stelselmoatig (heufdzakelik Javaanse) leu noar de boetenste eilaanden te verhuzen. Et wörd annömmen dat hierdeur völle spanningen oaver onofhankelikheid en geleuf ontstoan bint. Dit löp nog aait mangs oet op etnies en nasjonalisties geweald.
Laandbeskriewing
Bie mekaar besloat de eilannen ne oppervlakte van 850.000 kilometer in et veerkaant. 90% doarvan is zee. Et antal eilannen wörd skat op 1027. De twee grötste eilannen, Halmahera en Seram, hebt mer weinig inwonners. De twee verhoaldingswies kleane eiländkes Ambon en Ternate hebt oardig wat volk en ontwikkeling.
De meeste eiländkes hebt dikke bossen en bint slim beargachtig. De Tanimbar-eilannen bint dreug en heuwelachtig, terwiel as de Aru-eilannen vlak en nat bint. De heugste bearg is de Binaya (3027 m) op Seram. Wat eilannen, zo as Ternate (1721 m) en de TNS-eilannen, bint vulkanen dee as oet de zee kömmen bint. De döarpkes doarop ligt veural roond de kusten. Der bint de leste 500 joar 70 slimme oetbörstingen west. Eardbewingen gef et regelmoatig.
Klimaat
De middelste en zudelike Molukken kriegt tuske oktober en meart de dreuge monsoen en tuske mei en augustus et natte. Dit is et umkeerde van de rest van Indonesië. In de dreuge monsoen is et deur mekaar 30 °C en in de reagentied op zin meest deursnee 23 °C. De Noord-Molukken doot met Indonesië met wat klimaat angeet. Iedere eilandgroep hef eagene klimaateagenskoppen. De gröttere eilannen hebt vaak dreugere leeglannen an de kuste en nattere bearglannen.
Ekonomie
Op de eilannen doot ze völle boeren met kroedneagel, nötmuskaat, kakao, koffie en vruchten. Visken doot ze ok völ, mer veural roond Halmahera en Bacan. De Aru-eilannen mut et hebben van pearls en Seram dut met kreeften. De gröttere eilannen doot an hoaltbouw, Seram leawert völ iezerhoalt. Buru dut met teak en ebbenhoalt.
Tweantisme
thumb|300px|Tweantismes koomt duur Tweants duur t Hollaands te doon n Tweantisme is n sproakfout den at duur Tukkers emaakt wördt, duur recht Tweantse oetdrukkings en zinsnees direkt oawer te zetn in t Hollaands, in plaatse van de gooe Hollaandse oawerzetting te gebroekn.
t Tweants steet bekeand um de völle oetdrukkings dee at völle ofwiekt van öare Hollaandse teegnhangers. Hierduur keump t regelmoatig vuur det ene of meardere van disse oetdrukkings direkt noar t Hollaands wordt oawer ezat, zodet t vuur Hollaanders nog neet begriepelik, of mangs zelfs komies is, terwiel at n Tweantsn sprekker zik dan van ginnen fout gewoar is en meant at hee good Hollaands dut.
Eankele bekeande vuurbeeldn beent:
Tweantismes beent te oontdekn met de hulpe van de zegswiezn in t Tweants wöardebook op disse Wiki.
Aandere sproakn
Aandersumme, as dus n Engelse oetdrukking wörd umme zat noar t Hollaands, wördt det n anglicisme neumd. n Vuurbeeld hiervan is "Hij was de eerste om op de maan te landen" (van He was the first person to land on the moon), in plaatse van "Hij was de eerste die op de maan landde".
Breevoort
thumb|270px|Breevoort deur [[Jan de Beijer op 14 augustus 1743]] thumb|270px|Schutteri'je Wilhelmina Breevoort Breevoort (Nederlands: Bredevoort) is de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente Aalten in den Achterhook, previnsie Gelderland in Nederland.
't Olde vestingstadjen Breevoort is vanof 1818 deel van de gemeente Aalten. In de middeleeuwn was et stadjen de woonplaatse van borgmannen. Dizze kearls waren de verdeadigers van et vroggere kasteel Breevoort. De heern van Breevoort hebt van den veurmoaligen veurburchte nen heavig umstreden veste emaakt dee van 1326 tot 1795 heufdstad van de heerlekheid Breevoort was (umvattend de darpen Aalten Dinsper en Wenterswiek) met eure buurtschoppen. De Grote Grachte en 't Möllebastion herinnert nog an dizze tied.
De grootsheid van et kleine Breevoort blik deroet dat könningin Beatrix nog altied den titel "Vrouwe van Bredevoort" drög. De mölle van Breevoort hef doarumme de name "Prins van Oranje" kreggen, waoruut ok de verbondenheid met 't Huus van Oranje blik.
Hendrickje Stoffels (Breevoort, 1626 - Amsterdam, 1663) is de bekendste Breevoortse van geboarte. Zi-j was in de 17de eeuwe skildersmodel en vri-jster van Rembrandt van Rijn.
Geskiednis
Breevoort kump veur et eerst veur op de lieste met bezittingen van den eertsbiskop van Keulen van 1188, dee 3 andelen hef van et kasteel Breevoort. Noa Herman en Johan van Breevoort arfden den graaf van Lohn en den graaf van Steinfurt beiden 'n deel van de heerlekheid.
Noadat den graaf van Steinfurt zien deal verkoch had an de biskop van Münster en de graaf van Lohn, zienen deal oavergaf an de graaf van Gelre, begon den stried um et hele bezit van de heerlekheid Breevoort, tussen Münster en Gelre. Dee stried duurden meer as 200 joar. Vanof 1326 heurde Breevoort veur altied bi-j Gelderland.
Muntrecht
thumb|left|Munt 800 joar Breevoort. In 1350 kreg Breevoort muntrecht. Muntheer was Kastelein Gerard Vullinc. Vullinc leet umstreaks 1350 op eigen name kwart groten sloan noar et veurbeeld van de munten van Reinald II van Gelre (1326 – 1343). (Woardeur Breevoort vandage den dag nog altied et recht hef um munten te sloan, zoas in 1988 tiedens et 800 joar bestoan)
Den hertog van Gelre verpandt in 1388 de heerlekheid Breevoort an Hendrik III van Gemen, weens zönne en kleinzönne ok pandheren van Breevoort waren. In 1388 kreg Breevoort veur de tweede kere stadsrechten.
Maarten van Rossum
Vanof 1492 tot 1526 was den graaf van Steinfurt pandheer, woarnoa et bestuur noar den Geldersen hertog ging, totdat den letsten wödden verslagen deur Keizer Karel V. Hee wodden doardeur 'Heer van Breevoort'. In dee tied is Maarten van Rossum pandheer van Breevoort zowal onder den letsten hertog as onder Keizer Karel V. Maarten van Rossum verni-jden neet lange doarnoa de olde middeleeuwse stad noar (in de veur den tied) ni-jste gangboare verstarkingen: met vestingwarken en eerden wallen; de olde stadsmure was neet langer bestand teggen et kriegsgeweld van dee tied.
Huus van Oranje
Noa keizer Karel V wodden könnink Filips II heer van Breevoort en hi-j deed de heerlekheid Breevoort in 1562 in pand an Diederik van Bronckhorst Batenburg in Anholt. Noa de ofzwering van Filips II wodden de Stoaten van Gelre 'Heer van Breevoort' en dee stelden in 1612 Prins Maurits an as pandhere. Hee mos doarveur 50.000 goldguldens betalen. In 1696 wodden de Heerlekheid deur de Stoaten van Gelre weg-egevvne an könnink-stadholder Willem III. Zo kwam de heerlekheid Breevoort helemoal in bezit van de Nassaus. Ene van de titels van Könningin Beatrix is doardeur nog altied 'vrouwe van Bredevoort'. thumb|Breevoort met vestingwarken in 1734
Ok deur de belegeringen van Grolle hebt de leu in Breevoort völle last ehad, zoas in 1627.
Kruuttoornramp
In 1646 sloog den bliksem in den kruuttoorn, woardeur et kasteel ontploften en 40 leu umkwamen. Hierbi-j bevonden zich den droste Haersolte van Breevoort en zien gezin. Slechts ene zönne, Anthonie, was neet thuus en oaverleafden den ramp.
In 1986 wodden et stadsgezicht van Breevoort bescharmd verkloard.
In 1993 wodden Breevoort de Nederlaandse bookenstad.
Tweeden Wealdoorlog
In 1939 waren völle Breevoortsen anhanger bi-j de NSB, in de gemeente Aalten bedrog het percentage stemmers 7,7% woarvan 26,3% uut Bredevoort kwam. Anvang 1942 mössen ok de leu uut Breevoort veur dwangarbeid noar Duutsland. In et veurjoar van 1943 wodden de klokke uut de karktoorns eslöpt, woarbi-j nen monumentale klepklokke uut 1454 in Breevoort mocht blievn, dree klokke uut de St. Gregoriuskarke bunt nooit meer terug-ekomne.
De leste twee weaken van meert 1945 bunt de meest angstige in Breevoort ewest, et front kwam al moar dichterbi-j. Bocholt wodden bombardeerd in dee tied. Et zag d'r efkens noar uut dat de Duutsers zich nog bi-j de grenze wollen ingraven. Moar de Duutsers gingen vort. Zee bloasden doarbi-j (op twee noa) alle bruggen ovver de Slingebeake op en staken eure munitie in brand woarbi-j ne boerderi-je in brand vlög en nen auto op-ebloazen wodden. Dee dag leepen de Brevoortsen met oranje en vlaggen deur de stroaten en zongen et Wilhelmus. De bevrieding op 31 meert 1945 was ne feit.
Woapen
Et olde woapen is in onbruuk geraakt deur de machtsovernoames deur de tied hen. Teggenwoordig wödt et woapen van noazoaten van de familie "van Brevoort" dat in Amerika bewaard is ebleaven vanof 1988 evoerd. Dat wierd in gebruuk enommen ter geleagenheid van de viering van 800 joar Breevoort.
Marga Zwiggelaar
Marga Zwiggelaar ('t Ogeveine, 1963) is een Drèentse dichteres en prosaskryvster. Dichtwark gef se üüt onder de name Annije Maria Brans. Sinds 2010 drag se by an Drèents letterkundig tydskrift Roet.
Onder de name Cunera van Schaick dröög se in 2012 by an 't e-book Hilde, een digitale versameling Drèentstalige poësy.
Zwiggelaar gebrüükt vööral de vrye varsvörm. Höör gedichten bint vake inspireerd döör natüür, relygy, mythology en simbolisme. Thema's dey as vake vöörkoomt, bint de dood, vergaankelikheid, 't mèenselike tekört en onvermogen, en de relaatsy van de mèense töt syn ümgeving.
In höör körte verhalen bint mit name mèensen in de moderne måtskoppye een inspiraatsybron. Net as in höör gedichten, bint in höör verhalen de feiten neet altyd wat se lykt.
In 2015 kwaamp onder de skryversname Annije Maria Brans höör eerste dichtbündel üüt, Niks is zo hiete as old ies (Het Drentse Boek).
In 2019 verskeen ok by het Drentse Boek Maagie in het ies, een historyse misdådroman dey spöölt op 't Ogeveine. Mit disse roman wün Zwiggelaar de Dagblad van het Noorden Streektaalprys van 2019 in de kategory literatüür.
Valkenburg an de Geul
Valkenburg (limbörgsk: plaatse: Valkeberg of Vallekeberg, gemeynde: Valkeberg aan de Geul) is ne neaderlandske stad en gemeynde eleagen in et Süüdlimbörgske Höövelland. Valkenburg is den gröytsten kern en naamgeaver van disse gemeynde. Valkenburg hevt en stark toristisk karakter. Den historisken stadskern med syne vöäle horekageleagenheyden, et umliggende höövelland en en grout antal toristiske attraktsys vörmet de belangrykste publikstrekkers.
De gemeynde ligt an den rivyr de Gööl, dee min of meer van oust når west döär de gemeynde ströymt. De gemeynde telt inwoners (, brun: CBS) en hevt ne uppervlakde van 3690 hektare.
Aramees
t Aramees of Arameïsch is n Semitische toal dij ooit de lingua franca van t Midden-Oosten was, môr tegenswoordeg nog enkeld deur n poar honderd mìnsken proat wordt en nog broekt wordt ien de liturgie van enkelde oosterse Kristelke kìrken. t Beheurt tou de noordwestelke Semitische toalen, soamen mit t Hibbrais en t Feunisisch. Aigelks gaait t om meerdere toalen, den ien de run van zien 3200 joar geschiednis hebben hom verschaaidene varianten van t Aramees ontwikkeld. Man leuft dat t Aramees de toal van Jezus wèst wezen zol.
t Aramees wör oorspronkelk proat deur de Arameeskers, n Semitisch vôlk dij woonde ien Boven-Mesopotamië, n gebied dat ligt ien t noudoagse Irak, Syrie en de Turkaai. Noadat zai bie t Assyrische Riek kwammen, wör heur toal aal meer proat ien dat riek en wör ien de 8. aiw veur Kristus de ambtstoal. Dit zowel van t Assyrische riek, môr loater ook van t Perzische Riek. Dit zonuimde Rieksaramees ruik over n groot dail van t Midden-Oosten verspreid en wör broekt as diplomatieke toal, ook deur t olle Egypte.
Tegenswoordeg is t Aramees ien t Midden-Oosten biena overal verdrongen deur toalen as t Arabisch, Koerdisch en t Törks. Enkelde doezenden broeken nog n Neo-Aramese toal of dialekt as leventege toal. Dizze luu nuimen zokzulf Suryoye en mainen dat zai direkte ôfstammenders binnen van de Arameeskers. t Aramees van t Assyrische riek wordt naauwlieks of nait meer proat. Ien Syrie wordt nog wel n West-Aramees dialekt proat deur de Kristenen ien t loug Ma`loula, nait wied vot van Damaskus.
Den Haort
Den Haort is een buurtschap in de gemeente Aalten in de previnsie Gelderland in Nederland.
Blauwe Haand
Blauwe Haand (Nederlaands: Blauwe Hand) is een buurtschop in de gemiente Steenwiekerlaand in de Nederlaandse perveensie Overiessel. Et inwonertal in 2008 was 100.
De buurtschop lig tussen de Beulakerwiede en de Belterwiede, bi'j de driesprong van de N762 (plaetselik de Veneweg enuumd) mit de N334 (an de oostkaante diels bekend as de Zomerdiek, nao de driesprong as de Blauwehaandseweg). De buurtschop wodt veur een groot diel evormd deur een antal kampeerterreinen en jachthavens. Et centraole punt is de ophaelbrogge.
Frieja
thumb|right|300px|Heimdallr brecht Freya de halskeatene Brísingamen weader. Skilderd döär den sweyd [[Nils Blommér]]
World Wide Fund for Nature
't World Wide Fund for Nature (WWF) - waorvan de Nederlâanse varsie Wereld Natuur Fonds (WNF) hiet en 'n Amerikaansen World Wildlife Fund - is 'n weerldwiede organisatie veur bescharming van de netuur. De reuzenpanda is 't simbool van de organisatie.
Frieja
Freya (ouk wal eskreaven as Freja, Freia of freyja) is in et germaanske volksgelöyv de godinne van leevde, skounheid, vrüchtbårheid, seks, oorlog, gold en seiðr-magy. See hevt ne halskeatene Brísingamen, ridt up ne kåre med twey katten der vöär, hevt geselskap van et swyn Hildisvíni en hevt nen mantel van valkenveaderen. See is gek up leevdesleedkes en löt sik makkelik anbidden. Med öären man Óð hevt see twey dochters, Hnoss en Gersemi. Med öären tweylingbröder Frey, öären vader Njörd en öären moder (den as ne süster is van Njörd, mär wår as vanuut de brunnen ginnen name van bekend is) is see eyne van de Wanen.
Freya heyrst oaver en heamelsk veld, Volkvanger (Fólkvangr). See krigt de hälvde van dee wat up slagvelden ümmekummet, de andere hälvde is vöär Wodens halle Valhalla. Binnen Volkvanger steyt öäre halle Seskamer (Sessrúmnir). Freya helpet vake andere goden döär se öären veadermantel te leynen, wördt anbeaden by allerhande leevdes- en vrüchtbårheidssaken en krigt regelmåtig trouwversöken van starke jötnar. Freya's kearl, den god Ood (Óðr) is der vake neet. See göälet trånen van roud gold vöär em en söcht em regelmåtig under skuulnamen, sou as Gefn, Hörn, Mardöll, Sýr, en Vanadís.
Et is neet düdelik up wat vöär ne wyse of Freya anbeaden wör. Ouk meynet wat geleyrde lüde at Freya feitelik deselvde godinne is as Frigg, de vrouwe van Woden.
Steade in et gelöyv
Frigg en Freya sint de twey vöärnaamste godinnen van de Asynjur, de belangriekste goden in et germaanske gelöyv. Van beide wördt anenöämen dat Freya de meyste andacht krigt. In de Droplaugarsona Saga steyt dat by Ölvusvatn in Ysland twey standbealden stünden van disse twey godinnen, teagenoaver dee van Donar en Frey. Se warren ryk versyrd med gold en silver.
In de Heimskringla (vry ümmesat: den Eardskring) steyt Freya beskreaven as ne mythologise prinsesse van Sweyden. Öaren vader Njord was den tweyden köäning van Sweyden en öären bröder Frey den darden.
Freya en Frey öären moder was ne süster van öären vader Njord. Dit was neet ungewoan by de Wanen (Vanir).
Dicht-edda
In de dicht-edda steyt Freya in de gedichten Völuspá, Grímnismál, Lokasenna, Þrymskviða, Oddrúnargrátr en Hyndluljóð.
Völuspá hevt en vers wårin as see "Ood syn mäken" enöömd wördt. Freya is ja de vrouwe van Óðr. Volgens et vers was Freya versegd an nen neet-enöömden bouwer, den as later nen jötunn blikt te weasen. Donar düt em doud, wat uutvorig beskreaven steyt in höyvdstükke 42 van de Gylfaginning. In et gedicht Grímnismál vertelt Woden (vermumd as Grímnir) an nen jungen Agnar dat Freya alle dage stöle vryhöldt in öäre halle up Volkvanger, vöär de hälvde van de lüde wat ümmekummet up et slagveld. Woden krigt dan de andere hälvde.
Lokasenna
In et gedicht Lokasenna beskuldigt stoakegod Loki sowat alle vrouwlüde an tåfel van lösbandigheid en untrouw. Freya kümt em achteruut den hals temöte. In et begin van et gedicht steyt dat Freya by en feast is van Ægir. Nådat Loki nen set eflyted hevt med de godinne Frigg, kümt Freya der tüsken. See nöömt Loki nen halven gek, dat hee syne nåre streyken der by haalt en dat Frigg et lot van alleman weat, al sal see niks seggen. Loki segt dat see de lippe müt holden en dat hee genog van öär weat - dat Freya der ouk neet underuut kümt, ümdat see med alle goden en elven in de halle hevt liggen knoien. Freya löt sik upporken. See kümt up de achterste beyne en nöömt Loki nen löägenbüdel, dat hee gewoan gaerne dikke babbels hevt en dat hee med den start tüsken de beyne up huus an kan, want hee hevt alle goden hellig emaked. Loki segt öär weader de lippe te holden, nöömt öär ne kwåde hapskaere en sogt en verhaal uut den duum wårby as Freya boavenup öären bröder trappeerd wördt döär de lachende goden. Njörd kümt der tüsken. Hee meynt dat der gin kwåd an is as ne vrouwe mangs under den dråd hen vreat, en hee wist der up dat Loki selv kinder eboard hevt en nöömt em ne smearpype. Sou geyt et noch nen set wyder.
Þrymskviða
In et gedicht Þrymskviða leynt Loki Freya syn veadermantel en verkleydet Donar sik as Freya üm de hitsige jötunn Þrymr by den buk te doon. In et gedicht wördt Donar wakker en untdekket dat synen hamer Mjöllnir vord is. Donar vertelt et Loki, en med mekander gåt se når den prachtigen hov van Freya. Donar vrögt of hee öären mantel leynen mag üm synen hamer weader te vinden. Freya vindt et good. Loki vlögt der up uut med de susende veadermantel. In et land Jötunheim süt hee Þrymr up nen barg sitten. Den vertelt em dat hee Donar synen hamer depe in de aerde verbörgen hevt en dat nüms der ooit achterkumt wår, behalve as se em Freya te trouwen brengt. Loki vlögt weaderümme med den susenden mantel. In de godenhalle vertelt Loki allens an Donar. Te houpe gåt se når Freya. Donar segt Freya en mooi kleyd an te trekken en nen bruudssloier up et höyvd te doon, want se gåt når Jötunheim. Freya wördt hellig, want wat meynt Donar wal neet. De godenhallen sküddet der van, sou hellig. Öäre halskeatene Brísingamen valt öär van den hals.
De goden en godinnen belegget en ding üm te bespreaken wo as se et probleem müt anvlegen. Heimdall stelt vöär üm Donar as bruud, med bruudskleyd, höyvdsloier, klinkende slöätels, upsmük en et krounjuweel Brísingamen en al der hen te stüren. Nu wördt Donar hellig, hee geyt sik toch neet as bruud verkleyden? Loki weat em te süssen en höygt em der an dat anders de nye eygenaars van de hamer hyr binnenkort by an de tåfel sittet as se den hamer neet rap weaderkryget. Donar löt sik as bruud antrekken en Loki as bruudsmäken. Sou vertrekket see når Jötunheim. Undertüsken hevt Þrymr syne bedeenden al updracht egeaven üm den dochter van Njörd te untvangen. As "Freya" den anderen morgen up de stope steet, raket Þrymr en beaten van de wyse van öär gedrag. See eat en suupt toch wal machtig nen houp; nen heylen ossen, groute telders vul viske en dree vaten beer. En as Þrymr 'Freya' under synen sloier probeert te küssen, skrikket hee sik dum van öäre verskrikkelike ougen en springt de halle döär. Den vermumden Loki veruntskuldigt de bruud öär vrömde gedrag. Se hebbet ja acht dagen neet egeaten en eslåpen üm hyr sou rap möägelik te kummen. En den bruud syne ougen brandet van leevde. Dat stelt den jötnar wat geröste, den as trouwens ouk nen mooien skuur drank uphevt. Et is tyd vöär de bruudsgeschenken. Þrymr legt Freya den hamer Mjöllnir up den skout. Donar gript synen kans, hauwt alle jötunn af en geyt der med synen hamer van tüsken.
Kristelike tyd
Ümdat de roumsk-katolike karke weinig uphad med vrouwlüde dee te vry warren en meyr med de maagdelike Maria, wör Freya rap ne hore nöömd en verbannen uut et dagelikse leaven. Toch bleav Freya up wat steades in Skandinavie noch töt et midden van den 19. eywe anbeaden en is see nu underdeyl van skandinaviske folklore. In de Heimskringla steyt dat Olaf Tryggvason en St. Olaf vöäle germaanske heiligdommen verwoosteden as underdeyl van de kerstening van Skandinavie.
Naamherkumst
De namen Freyer en Freya kummet beide van germaanske wöörde vöär heyrskap en heyrinne. Germaanske anverwante wöörde sint et gotiske fráuja (heyrskap, meister), fráujo (heyrinne, meisteresse), et oldnoorske frú 'meisteresse, heyrinne, vrouwe', däänsk frue, sweydsk fru, düütsk Frau, oldhougdüütsk Frouwa en neadersassisk 'vrouwe'. Net as by et franske woord 'dame', wat van latynsk 'domina' kümt en wårvan as den manneliken förm (latynsk dominus) neet meyr gebruked wordt, wördt den manneliken förm van Freya (freyr) håste neet meyr gebruked, terwyl as verskeidene förme van 'vrouwe' noch altyd in heyl wat germaanske språken vöärkummet.
Freya synen name kan wat te maken hebben med Frigg. Dat woord anverwant med et sweydske warkwoord att fria (ene te trouwen vrågen). De wöörde van vrouwe en hüwelik/leevde ståt altyd med mekander in verband, en Freya en Frigg ligget kort by mekander: Frigg, Frige, Fri-je, Fri-ja, Freja, Freia).
Neadersassisk
In et neadersassisk en et hollandsk kümt de name van Freya weaderümme in den 5. dag van de weake: vrydag. Mär ouk in de leevde kümt de name noch weaderümme: van en stel wat verkeyring hevt wördt wal esegd dat dee med mekander vryen doot of dat se hen vryen gåt. Dat hoovt in et neadersassisk niks med seks te maken te hebben.
Piraat (radio)
thumb|300px|Antenne van piraatn Nen piraat, voloet zeandpiraat of zeandamateur is nen kearl (en mangs ook ne vrouwe) of groep van leu den at zoonder zeandvergunnige muziek dreeit op de FM-baand van de ether.
In t begin warn dit vuural piraatn dee at vanof de zee (booreailaandn of skepe) oetzeandn deedn, mear rechtevoort is t vuural op t vastelaand n begrip.
Ze wordt as n probleem ezeen umdet ze oetzeandiges van betaalnde radiostasjons stoorn köant, mear dr beent ook nen hoop anhangers dee at de piraatnmuziek, nen apartn stiel den at vuural Hollaandstalige en Duutstalige muziek (t leawnsleed en polkaas) inhoold, gearne heurt en meant det dit neet genog op de echte radiostasjons edreeid wördt.
Rechtevoort
In Noordoost-Nederlaand beent nen hoop jongeleu gangs met piraatnmuziek en zeanders, dee at op dee manere ne hele subkultuur hebt op ebouwd. Zeanders maakt ze mangs zelf, of koopt ze illegaal. Ieder doarp hef wal één of meardere zeandpiraatn of -teams dee at völle geeld an öare leefhebberieje spandeert. Sommigen loatt zelfs T-shirts en jeskes drukn met öar teamnaamn en mangs zelfs n logo. De keunst is um zo wied meugelik oontvöngn te könn wordn, zoonder det de RCD (Radio Controle Dienst) öar te pakn krig. Doarvuur bouwt ze hoge mastn of huurt kraann van verhuurbedriewe, woer at ze dan boawnin de antenne zett. Anhangers belt of smst oaweral vandan um de piraat te loatn weetn wo wied as ze te oontvangn beent (kort raport).
De tooheurders köant plaatjes anvroagn, woervuur wat teams zelfs n apart tellefonnommer hebt. De meest tradisjonele piraatn doot t leefste met oolde grammofoonplaatn dreein, en leu dee at det neet doot wordt vake as "ginnen echtn" besteampeld. Wat piraatn betaalt mangs honderden euroos um een plaatjen te koopn wat bekeand steet as n algerak.
Grote zeanders hebt mangs zelfs n RDS-signaal. Dan steet dr vake n naamn van de zeander en t tillefonnommer op t sköarmke van de radio.
Naamns
Teams verzint aait gekke naamns zodet t neet te serieus wörd. Nen bekeandn naamn was bv. Firma Kogelboer, mear duur herhaaldelik oet de locht te wean ehaald, besleut t team dr met oet te skeaidn. Aandere naamns beent Flappie FM Combinatie, Naffel FM, Firma K.U.L., etc. Teams verzorget mangs gezamelik oetzeandiges, woervuur at ze dan ook wier ne aparte naamn bedeankt, zo as Combinatie Barbeque Bökkers.
Marathons
Eens in de zovölle tied organiseert piraatnteams zeandmarathons, woerbie at ze ofköjert wolange at ze zeandn weelt. Det kan wal töt 3 daege doern. Oonderwiel hebt de aandere leedn de tied um völle beer te dreenkn en völle vettigheaid te etn. Ze nemt vuur zonnen marathon mangs snipperdeage op, um volledig bie de marathon bie te könn wean. Doarbie is t groot feest en kan alleman den at wil zo langs komn um met te doon en van t feest en de muziek te geneetn.
Feestn
Boetn de marathons umme wordt mangs grote feestn organiseerd, woerbie at zelfs de in de piraatnwearld bekeande artiestn oet eneugnd wordt um op te treedn. Hier wördt mangs al wekken in t vuurtn beskeed van edoan in eegne oetzeandiges, of in oetzeandiges van bevreande teams.
Piraatntaal
Krek as de pilootntaal in de pilootnwearld, hebt de zeandpiraatn n eegn jargon. t Jargon is al vanof t begin van de piraatntied hoaste neet veraanderd. Sommigen kiest dr vuur um in t Tweants te kuiern, aandern doot dr n poar wöarde Hollaands duurhen. Hier eankele vuurbeelde:
Mangs kriegnt ze völle reaksies, vuural van aandere zeandpiraatn, dee öar vertelt woer at de ontvangst good is. dit meeldt ze dan in t kort, duur te kuiern tiedns t dreein van ne instrumentale plaat.
Champions League
Et woard Champions League beduudt kampioensliga. Et wis op een wedstriedverbaand. Der zeent meardere boonden en sporten dee as et woard Champions League gebroekt.
Stientje
Stientje kan verwiezen naor:
Ambeeld
Ambeeld kan verwiezen naor:
Ealsenerbrook
t Ealsenerbrook is ne boerskop in de gemeente Hof van Tweante in de Neerlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig twei kilometer op t noordn van Goor.
Fenrir
Fenrir (uut oldnoorsk: "veanganger" of "veanryder") Fenries of Fenrisúlfr (oldnoorsk: "Fenrirswulv"), ouk wal Hróðvitnir en Vánagandr (monster van de Vánrivyr) enöömd, is nen grouten wulv in de germaanske mytology. Med Hel en de wearldslange is Fenrir en kind van stoakegud Loki en de röäsinne Angrboða. Hee steyt beskreaven in de dichtedda, daleskreaven in de 13. eywe uut eyrdere mundelinge brunnen, en de verhaaledda en Heimskringla, van den yslandsken skryver Snorri Sturluson. In beide edda's is Fenrir de vader van de wulven Sköll en Hati Hróðvitnisson. Van Fenrir is vöärsegd dat hee den gud Wodan sal upvreaten by Ragnarök en dårvöär döär Wodan synen söäne Viðarr ümmebracht sal worden.
In de verhaaledda steyt beskreaven dat de guden de vöärspellingen oaver Fenrirs tokumstige rulle höyrt. Ouk seet se em rap grötter groien en sint der niks geröste up. Dårümme oaverlegt se med den gud Týr (Dinksel) dat hee an de keatene müt. Den krigt dat vöär mekander, mär Fenrir bit em wal de hande af.
Simpelveld
thumb|Bord Simpelveld, bie ingang Huze Damiaan. Simpelveld (Limburgs: Zumpelveld) is n darp en gemeente in de Nederlandse provinsie Limburg. De gemeente het zo'n 10.818 inwoeners (2015, bron: CBS) en het n oppervlakte van 16,02 km².
De gemeente, zo as die noen is, is tot stand ekommen bie de gemeentelike herindeling in 1982. De twee tot dan toe zelfstandige gemeenten Bocholtz en Simpelveld wordden toe grotendeels samenedaon. De gemeente Simpelveld grenst an de Nederlandse gemeenten Heerlen, Gulpen-Wittem en Voerendaal en an t Duutse distrikt Aken.
Kernen
De gemeente Simpelveld bestaot uut twee darpen en dartien buurtschappen en gehuchten.
Darpen en gehuchten
Antal inwoeners per woenkern op 1 jannewaori 2009:
* Hier heuren oek de gehuchten Bosschenhuzen en Molsbarg bie.
Buurtschappen
Naost disse offisiële kernen he'j in de gemeente oek nog de volgende buurtschappen (gien wieken):
Baaks-Sweijer, Broek, Bulkemsbroek, In de Gaas, Molsbarg, Prickart, Vlengendaal, Waalbroek, Zandbarg
Topografie
Topografiese gemeentekaort van Simpelveld, per juni 2015
De Heurne (Aalten)
De Heurne is een darp in de gemeente Aalten in de previnsie Gelderland in Nederland. Tot de gemeenteleke herindeling op 1 januari 2005 heurden De Heurne bi-j de vroggere gemeente Dinsper. In de Heurne stoat onder andere ne prottestantse karke en ne schole.
Hör mal 'n beten to
thumb|[[Yared Dibaba, ien van de mitwarkers an Hör mal 'n beten to]] Hör mal 'n beten to (ondertitel: plattdeutsche Morgenplaudereien; ok wal: Alldagsgeschichten op Platt opgaabelt) is een radioprogramma van de Duutse zender NDR mit körte Platduutse vertellegies, dö(ö)ntjes (grappige anekdotes) en veuredragen literaire stokkies. De eerste oflevering wördden uutezunden op 3 november 1954. Sinds 3 april 1956 is 't programma onofebreuken alle wörteldagen te beluustern. 't Wördt in mekaar ezet deur de NDR Zentralredaktion Niederdeutsch vanuut Kiel. Elke uutzending duurt een paar minuten; de schrievers zölf leest heur wark veur.
Luusteraars bint drok op de weerummekerende schrievers en sprekers. Mitwarkers van 't eerste ure waren onder meer Rudolf Kinau, die 't programma ok hölp opzetten, Fritz Specht, Günter Harte en Ohnsorg-Theater-speulster en schriefster Irmgard Harder. Vandage de dag doet onder aandern Gerd Spiekermann, Jan Graf en Yared Dibaba mit.
In 2006 kreeg Hör mal 'n beten to de Nederduutse Literatuurpries van de Sleeswiek-Holstiense stad Kappeln.
Stientje (standbeeld)
Stientje is een typisch Veluwse naam die oek in Hierden veul veurkomt. 't Was oek de naam veur 't vrouwtjen die der of-ebeeld steet. An de Zujerzeestraotweg had ze vrogger een klein krujenierswinkeltjen en vreug altied an iederene woar goa je hinne, dit steet oek op 't bordjen, dat bie 't standbeeld steet.
Iezergeteri-je
133px|thumb|Beeld van de huttenkaerl in Ulft Een iezergeteri-je, ok wal hut enuumd, is een fabriek woar iezer esmolten en in mallen egotten wördt. Disse mallen bunt vake in dreug zand emaakt. De eenmoal af-ekuulde produkten bunt vanaf dat moment dus van geetiezer.
Iezergeteri-jen kwaamn in Nederland as eerste veur langs de Olde Iessel, umdat doar de umstandegheden heel gunsteg waren. Der zat völle oer in de grond, der was holt genoeg um de oavens met te stokken en der was water genog um de produkten te vervoeren. Al in de 17e eeuw, ruum veur de industriële revolutie, was ut iezergeten ne echten industrie in disse contreien.
De letste joaren bunt de meeste iezergeteri-jen uut de contreien um de Olde Iessel verdwenen. Een enkele grote is oaver-ebleven, zoas de Lovink in Terborg. De warknemmers in de iezergeteri-jen, die dit heite en zwoare wark mosten doen, wodden ok wal huttenkaerls enuumd. thumb|right|250px|'t enige oaver-eblaeven gebouw -ok monument- van de oeriezergeteri-je van Nering Bögel in de Raambuurte. Rechts is nog net 'iezermölle' te laezen. Noadat Nering Bögel in 1932 vort ging, wöd et gebouw as opslagploatse veur groan, zoaden en kunstmest gebruukt.