cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jannes Slot
Slot skreav neaderlandske polityromans dee as altyd oaver Twente gåt. Ouk skreav hee vöäle gedichten, meysttyds in et entersk neadersassisk, mär mangs ouk in et ryssensk. Syne gedichten kümmen in et domålige Ryssens Nysblad. Later gavven hee dree dichtbündels uut in eygen beheyr: Kleine dinge (1980), Met weinig weure (1990) en Dagdromen (2010).
In syne gedichten, dee meyst eynvoldig in mekander steaket, düt Slot oaver saken dee em nå an et härte ligt. Nen mooien summerdag, synen souvöälsten trouwdag, nen morgen hen visken. Vake sint et meyr körte verhaalkes dee skynbår tovallig rymet. Heyl sekuur was Slot neet med den förm: mangs wesselt syne gedichten van ne AABB-struktuur når ABAB, vryen form en weaderümme. De meyste gedichten, seaker do as Slot wat ölder wör, sint noch wa melancholisk van toun.
Wellicht upvallend is dat Slot neet strak vaste hölde an et entersk. Hee pasden syn woordgebruuk an når syn (vöärnamelik) ryssenske publik. Grouten invlood sal hebben eweasd dat Slot jåren in Ryssen ewarked hevt. In syn gedicht Aargernissen gebrukt hee selvs et enterske aargernis en et ryssenske oargernis döär mekander.
1361
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1361
Gibraltar
Gibraltar (oetsproak: gi-BRAL-tar) is n skiereilaand onner t Iberiese Skiereilaand wat onner Brits Oawerzees Bezit vält. t Lig bie n ingang van de Middellaandse Zee. t Skiereilaand hef ne oppervlakte van 6.843 km². In t noordn greanst t an Andalusië in Spanje. De Rots van Gibraltar is t bekeandste herkenningspunt van de strek. An n voot van de rots lig n drokbevolkt stadsgebeed, woar zowat 30.000 Gibralteezn wont, en annere nasjonaliteaitn.
Nen Brits-Nederlaandsen striedmacht veroawern Gibraltar van Spanje in 1704 in n Spaansen Opvolgingskrieg. t Gebeed wör "töt in eeuwigheaid" an Brittanje toodeeld bie de Vreade van Utrecht in 1713. t Was ne belangrieke kazerne veur de Britse Keuninklike Marine. Vandage n dag dreait de Gibraltese ekonomie veural op toerisme, finansjele dienstverlening en skeepvoart.
Naamsverledn
n Naam gibraltar is ne Spaanse ofgeleaide van t Arabiese Jabal Tāriq (جبل طارق), wat "barg van Tariq" beteknt. t Wis noar nen geologiesen vörm, de Rots van Gibraltar, wat op zinne beurt neumd was noar de Berber Oemajad genneraal Tariq ibn-Ziyad, den n earsten golf anvoorden van de Oemajadveroawering van Spanje, veurdat t Moorse heufdleager köm onner leidige van Oemajad-kalief Al-Walid I. Doarveur was t bekeand as Mons Calpe, ene van de Poers van Herkules. Vandage n dag wörd Gibraltar informeel wal Gib of n Rots neumd.
Volk
thumb|right|220px|De Rooms-Katholieke [[Kapelle van Oonze Vrouwe van Europa op Europa Peunte was ooit ne moskee en nen vuurtoorn]] thumb|right|220px|De Anglikaanse [[Kathedroal van de Healige Dree-eenheid, Gibraltar|Kathedroal van de Healige Dree-eenheid is de grötste van de twee kathedroaln van Gibraltar]] thumb|De [[Ibrahim-al-Ibrahimmoskee was n geskeank van Keuning Fahd van Saoedi-Arabië.]]
Gibraltar is ean van de dichtstbevölkte gebeedn van de wearld, met n volksantal skatt op 29.286 in 2008, wat daal kump op ongevear 4290 leu op nen veerkaanten kilometer. De gröaiende vroag noar ruumte wörd steeds vaker oplöst met landwinning; zowat eentiende deel van t hele Gibraltar is terugge-wunn laand.
Volker
n Kenmeark van de Gibraltese bevolking is det ze oorsproonkelik oaweral wegkomt. De volkssaamnstelling van Gibraltar löt ne mengeling van Europese völker en ekonomiese migraantn zeen, dee in dreehonnerd joar noar Gibraltar kömn, noadet zowat alle Spaanse inwonner vortgungn in 1704.
De heufdvolker, volgns n naams in t verkiezignsstelsel, bint Britn (27%), Spaans (26%, veural Andalusiërs, moar ok ongevear 2% Minorkaann), Genoaann en annere Italjaann (19%), Portugeezn (11%), Malteezn (8%) en Jödn (3%). Dr is ne grote verskeidnheid van annere groepn, zo as Marokkaann, Indiërs, Fraansken, Oostenriekers, Sjineezn, Japanneezn, Pooln en Deann.
De Gibraltese telling van 2001 deeln de nasjonaliteitn as völg in: 83.22% Gibraltees, 9.56% "Oar Brits", 3.50% Marokkaans, 1.19% Spaans and 1.00% "Oar EU".
Sproak
De offisjele sproak van Gibraltar is Engels. Dizze sproak wörd broekt deur de regearing en de skooln. De meeste inwonners bint meartalig; zee sprekt ok Spaans, umdat Spanje zo kortbie lig. Deurdat dr ok völ annere volker op Gibraltar wont, wordt dr ok annere sproakn kuierd. Berber en Arabies wordt kuierd deur de Marokkaanse gemeanskop, Hindi en Sindhi deur de Indiese gemeanskop. De Jödn kuiert Hebreeuws en wat Maltese families könt nog Maltees.
Gibralteezn kuiert vaak in Llanito. t Is ne soort Andalusies Spaanse umgangssproak dee eankeld op Gibraltar kuierd wörd. Dr zit wat Spaans en Engels deurhen, moar ok Portugees, Genuaans Italjaans en Haketia. t Grötste deel van de wöarskat kómp oet t Andalusies Spaans, moar t hef ok völ metkregn van t Brits Engels. t Lent ok völle wöar van annere sproakn, met meer as 500 wöar oet t Genuaans en Hebreeuws. Dr wörd ok völ kode-switcht noar t Engels.
Gibralteezn neumt zikzölf vake Llanitos.
Geleuf
De meeste Gibralteezn bint Kristelik. De grote meerderheaid (78%) van de Gibralteezn heurt too de Rooms-Katholieke Keark. De 16e eeuwse Kathedroal van de Healige Kroonde Maria is de keark veur t Rooms-Katholieke Diocese van Gibraltar, en doarnöast ok de oaldste keark van t gebeed.
Veural umdat dr Britn bint, tref iej dr ok annere soortn Kristndom, zo as de Keark van Engelaand (7%). Dee hebt de Kathedroal van de Healige Dree-Eenheid. Hier höald de Anglikaanse Bisskop van Gibraltar misdeenst. Wieder zit dr nog de Methodistnkeark van Gibraltar, Keark van Skotlaand, verskilnde Peenkstergemeentes en onofhaankelike kearkn dee doot as de Hoeskeark en de Charismatiese Beweagings, en nog twee groepn Plymouthbroders. Dr is nog ne ofdeling van de Karke van Jezus Kristus van de Eardaagse Healigen, en Jehovagetuugn.
De tweede godsdienst wat grötte angeet is Islam (4%). Dr is ok ne grote groep Hindoes, dee anhanger bint van t Bahá'í-geleuf en ne Jödse gemeenskop.
Laandsbeskriewing
thumb|left|Zich op de [[Rots van Gibraltar vanof Algecirasbaai met de westkaant en t stadsgedeelte, 2006.]]
t Gebeed umslöt 6.843 km² en hef ne laandgreans van 1,2 km laank met Spanje. An de Spaanse kaant lig de stad La Línea de la Concepción, ne gemeante van de proveensie Cádiz. t Spaanse achterlaand is de comarca (ne soort maarke in völ Spaansspreknde laandn) van Campo de Gibraltar (t "Gibraltese plattelaand"). De kustlien is 12 km laank. Gibraltar hef twee kustn; ne oostkaant met de neerzettings Sandy Bay en Catalan Bay, en ne westkaant, woar de meeste leu wont. Gibraltar is nich indeeld in administratieve loagn, moar wa in zövn Heufdwongebeedn.
Gibraltar hef nich völ natuurlike weln. Dr bint moar n paar zeutwaterweln in t noordn, en t meeste zeutwater wör töt veur kort opvöngn in reagnwaterbäk. Zeut water oet de boarhooln wörd anvuld met twee ontzoaltingsinstallasies; ne umkeerde osmoseinstallasie den in nen tunnel in n rots steet, en ne n MSFinstallasie bie North Mole
Gibraltar's groond besteet oet de 426 meter hoge Rots van Gibraltar, dee besteet oet kalksteen oet de Jura, en n smal streppelke leaglaand dr umhen t Bevat völ tunnelweagn, dee zowat allemoal broekt wordt deur t leager en nich lös bint veur t gewone volk.
Klimaat
Gibraltar hef n Subtropies-Middellaandse Zeeklimaat. met milde weenters en woarme zommers. Reagn valt heufdzakelik in t weenter en de zommers bint deur mekaar nömn dreug. De gemiddelde joartemperatuur is 18 °C; ongevear 21 °C bie dag en 15 °C bie nacht. In de köaldste moand, jannuwoari, lig de temperatuur tusken de 11 en 18 groad bie dag en 9 tot 14 groad bie nacht. De zeetemperatuur is dan ongevear 15 groad. Augustus is de wöarmste moand, met temperatuurn tusken 25 en 31 groad bie dag, en meestal boawn de 20 groad bie nacht. De zeetemperatuur is deur mekaar 22 groad.
Plaantn en deers
thumb|[[Iberis gibraltarica|Gibraltesen kruusbloom in n Gibraltesen Botaniesen hof]]
Mear as 500 verskilnde soortn bloomn gröait op de Rots. Ene doarvan, de Gibraltese kruusbloom(Iberis gibraltarica), is inheems in Gibraltar en is nog neargns anners in Europa in t weeld veundn. Van de weelde beum dee roond de Rots gröait, bint Olief en noaldbeum de meest-veurkömnde.
Annerezoogdeers öp Gibraltar bint kaniens, vosken en vlearmuuz. In de Baai van Gibraltar wordt reagelmoatig dolfienn en walvisken zeen. Trekvöggel komt reagelmoatig veurbie. Op Gibraltar kömp as ennigste plek in Europa de Berberpatries veur.
In 1991 spreuk Graham Watson, MEP veur Gibraltar, de angst van natuurbeskearmers oet dat stadsbouw, toerisme en oetheemse plaantn Gibraltars eign plaantn en deers verdrungn.
Ekonomie
thumb|150px|De halfweelde [[Gibraltar Barbary Macaques|Berbermakaakn bint n belangriek onnerdeel van t Toerisme in Gibraltar]]
t Britse leager hef van oaldsher de ekonomie van Gibraltar behearst, woarbie de marinewearf t grötste deel van de ekonomiese bezigheedn domineern. Dit is de leste twentig joar minner wördn en wörd skatt op zo'n 7% van de hele ekonomie, in vergeliek met meer as 60% in 1984. Vandaag n dag dreait de Gibraltese ekonomie op veer heufdsektoorn; Finansjele dienstverlening, internetspöllekes, skeperieje en toerisme (woaronner de opbrengste oet klear dee deur toeristn kocht wordt).
Wiechen
Wiechen (Nederlaands: Wijchen, uutespreuken as: Wiechen) is een darp en ne gemeente in de Nederlaandsen previnsie Gelderlaand. De gemeente is in 1984 ontstoan uut de vröggere gemeenten Batenburg, Barghaoren en Wiechen. De gemeente Wijchen telden op 1 juni 2007 39.563 inwonners, woarvan 32.693 in et darp Wiechen, en hef ne oppervlaakte van 69,60 km² (woarvan 1,98 km² water).
Gibraltar
Ekonomie
Vrog 2000 verhuuzn dr völle gokburo's en internetspöllekesbedriev noar Gibraltar um te profiteern van t gunstige vennootskopsbelastingtarief. De wet hierop wör in jannuwoari 2011 asnog anpast, woardeur bedriev van boetnlaanders 10% belasting dr bie op kregn.
Toerisme is ook ne belangrieke industrie. Gibraltar hef ne geleewde haawn veur kruusskeep en trekt völ dagbezeukers oet de vakaansieparkn in Spanje. Op de Rots komt völ toeristn op of, veural oet Groot-Brittanje en van de zuudkust van Spanje. t Is ook ne geleewde weenkelplek, umdat dr gin BTW op zit. Völ veuranstoande bedriev oet Groot-Brittanje hebt ne ofdeling of ne weenkel in Gibraltar. Ok völ Spaanse, en internasjonale grote klearweenkels hebt ne vestiging op Gibraltar.
n Antal Britse en internasjonale baankn hebt ne ofdeling in Gibraltar. De Jyske Bank zeg at ze de oaldste baank in t laand bint, baseerd op de oawername van Banco Galliano in 1987, den begun in 1855. Ne veurganger van Barclays, de Anglo-Egyptiese Baanke, begun in 1888 en de Credit Foncier (vandaag n dag Crédit Agricole) begun in 1920.
Wiechen
De gemeente Wiechen mek deel uut van de Stadsregio Arnem-Nijmegen.
Gibraltar
Ekonomie
In 1967 nöm Gibraltar de Bedriewe (Belasting en Toozeggings) Ordinasie an (non n Statuut), wat zörgn veur ne spesjale belastingheffing veur internasjonale bedriev. Dit was een van de oorzaakn dee zorgn veur de tooname van profesjonele dienste zo as privaatbankiern en verzekeringn. gibraltar hef n antal gunstige zaakn as finansjeel sentrum, zo as n gewoonterechtwetgevving en toogang töt de EU-markt. De Finansjele Dienste Kommissie (FSC), dee wör opricht um n Statuut oet 1989, besteurt de finansjele wearld. In 1997 vestigen t Departemeant veur Haandel en Industrie öar Gibraltar Finance Centre (GFC) um de ontwikkeling van de finansjele sektor in gode baann te leidn.
Wiechen
Darpen en stad
Antal inwonners in stad, darp of noaberschop vanof 1 januari 2006: Bron: CBS
Gibraltar
Ekonomie
De munteenheid van Gibraltar is Gibraltarpoond, oetgevn deur de Regearing van Gibralter onner de veurwearden oet t Betaalbreefkesstatuut oet 1934. Disse breefkes bint aksepteerd betaalmiddel in Gibraltar, nöast de breefkes van de Baank van Engelaand. Meuntn bint t zelfde onnerverdeeld as de Britse poondn mer hebt n eign ontwearp. De meeste weenkels in Gibraltar nemt de euro wal an, mer wat betaaltellefoons en t Keuninklike Gibraltese Postkantoor nit.
Kultuur
thumb|300-joarige viering van Gibraltar. De kultuur van Gibraltar is ne ofspegeling van de verskeidnheid van de Gibraltese ofstamming. Skoonwal dr Spaanse (oet t noabieleagn Andalusië) en Britse invloodn bunt, is de etniese oorsprong van völ Gibralteezn wat diverser. Annere ofstammings bunt van Genua, Malta, Portugal en Duutslaand. Dr bunt ok nog Sefardiese Jödn, Marokkaann en Indiërs. Dr is völ invlood van de Britn; Engels is de sproak van de regearing, haandel, onnerwies en de media.
Gibraltars onofhaankelikheid wörd alle joarn vierd op 10 september. t Is ne laandelike vakaansie, woarin de meeste Gibralteezn zik in roodwitte klear stekt (de nasjonale kleurn) en 30.000 ballonn wordt lösloatn (dee stoat veur t Gibraltese volk). De 300ste viering van t Innemn van Gibraltar wör vierd in 2004 op 4 augustus (Tercentenary Day neumd). Op dizzen dag kreg de Keuninklike Marine van Groot-Brittanje de Vrieheid van de Stad Gibraltar as daank en erkenning veur t langstaandige verbaand met Gibraltar, en n meanskelike ketn van gibralteezn in t rood, wit en t blauw maakn nen kreenk um de Rots.
De Gibraltar Broadcasting Corporation (t Gibraltese Zeandverbaand) hef n tellevisie- en radiostasjon op UHF, VHF en middengolf. t Radiostasjon hef ook ne internet-livestreum. Spesjale gebeurtenisse en t dageliks niejs wordt in video streumd. t Annere lokale radiostasjon wörd dreaid deur t British Forces Broadcasting Service wat ook n bepearkt kabeltellevisienetweark anböd an de Britse Troepn. De grötste en vaakst oetgevven kraant is de Gibraltar Chronicle (de Gibraltarkroniek), wat Gibraltar's euldste dagblad is, en de tweede-euldste Engelstalige kraant in de wearld den verdan is oetgevven. Met dagedisies zes daagn in de wek. Panorama wörd deur de wek oetgevn, en 7 Days, The New People, en Gibsport wekliks.
Wiechen
Bezeensweerdeg en vri-je tied
De grootste karke van Wiechen is de rooms-kattelieke Antonius Abtkarke van architekt G. Gradussen. De gemeente Wiechen kent n antal parochies. De Parochie den Hooksteen besteet uut n antal rooms-kattelieke karken in Wiechen, Alverna en Balgoij. De Prottestantse Gemeente Wiechen-Leur-Batenburg mek deel uut van de Prottestantse Streekgemeente Maas en Waal. Noast et moderne karkgebouw Den Schakel in Wiechen hef zi-j ok de historiese Hervormde karken in Leur en Batenburg. Doarnoast kent Wiechen rundumme zeven karken.
Gibraltar
Kultuur
Dr besteet n klein deel literear weark van Gibralteezn. t Eerste fiktieve weark was woarskienlik van Héctor Lcudi; zin book Babarita oet 1929, skrevn in t Spaans. t Is vuur n groot deel n verhaal van nen jongn Gibraltees, oawer zikzelf. Tusken de veertiger en zestiger joarn kwamn dr veskeidene anthologieën oet van Leopoldo Sanguinetti, Albert Joseph Patron en Alberto Pizzarello. De zestiger joarn wördn domineerd deur de theatrale wearke van Elio Cruz en zin beide hoog-anskrevn toneelstukn La Lola se va pá Londre en Connie con cama camera en el comedor. In de negntiger joarn gavn Mario Arroyo zin Profiles oet, ne rieg oaverdeankings oaver leefde, allennigheid en dood. De leste joarn bunt dr wearke van essayskriever Mary Chiappe, zo as ear beundel Cabbages and Kings (2006), en van gelearde M. G. Sanchez, skriever van t book Rock Black 0-10: A Gibraltar Fiction (2006).
Wiechen
Bezeensweerdeg en vri-je tied
Wiechen hef twee grote vri-jetiedsplassen: Den Berendonck en De Greune bulten (Nederlaands: Groene heuvels). Beide ligt an den raand van de gemeente Wiechen. In Wiechen kö'j ok golfen of skiën. Der is ok n archeologies museum, in et Kasteel van Wiechen.
Gibraltar
Kultuur
n Antal lokale bands spölt eegn weark en covers. Lokale zaaln nemt vandaag n dag ok Gibraltese en Spaanse bands op in t programma, woardeur n varieerd programma met optreadns in t wekneande en mangs ok deurdewek onsteet. Muzikaantn oet Gibraltar bunt Charles Ramirez, n eerstn muzikaant den oetneudigd wör um met t Royal College of Music Orchestra met te spöln, en suksesvolle rockbands zo as Breed 77, Melon Diesel en Taxi. Albert Hammond, har top-10 hits in de VK en de VS, en hef völ nummers skrevn veur internasjonale artiestn zo as onner mear Whitney Houston, Tina Turner en Julio Iglesias.
De Gibraltese kökn hef ook van alle etniese groepn wat metkreggen. Van de Berbers oet Noord-Afrika töt de Andalusiërs en de Britn, van Malta töt Italië en Portugal. Calentita wörd beskouwd as Gibraltars nasjonale sköttel. t Is ne gebakn, brood-achtige skaal met earftenbloem, water, olieföllie, zoalt en pepper.
Roet
Roet kan verscheiden betiekenissen hebben:
Algemeyne Schryvwys'
De Algemeyne Schryvwys' (vertaeld: Algemiene Schriefwieze) is een spelling die ontwörpen is veur et hiele Nedersaksische taelgebied. Disse spelling is ontwikkeld deur Reinhard Franz Hahn, een Duuts-Australisch-Amerikaans taelkundige, uut et oogpunt dat de spelling vaeke te fonetisch is, en dat de saemenstellers d'r van niet genog kennis hebben over et taelkundige aspekt.
Et perbleem is ok dat an de Duutse kaante van de greens de spelling baseerd is op et Duutse spellingssyteem en in Nederlaand op et Nederlaandse, Reinhard wol dit perbleem ommezeilen deur weeromme te gaon naor et Middelnederduuts, een tied doe de tael vaeke opschreven wodde, en het daorin anpassings maekt. Hierin het hi'j keken naor de klaanken en zo veul meugelik daor een teken an geven, zodat ok aanderstaelige meensken krekt weten hoe een woord uutspreuken moet wodden.
Een naodiel van de spelling is dat et projekt nooit ofmaekt is, allienig de Noord-Nedersaksische dialekten binnen onder hanen neumen, dat hef d'r veur zorgd dat et niet veur alle dialekten even goed te bruken is. Zo is d'r gien teken veur de <ao> of <oa>, en wodt schreven as <aa>, deurdat de <aa> in de Noord-Nedersaksische dialekten simpelweg overal zo klinkt, in tegenstelling tot de Westfaolse dialekten waor der een onderscheid is tussen <aa> en <ao>. In pattie opzichten wikt de spelling ok aorig of van de gebrukelike spellingssystemen van et Nederlaans of Duuts, waor de meerste meensken an wend binnen. Zo heb ie bv. stuyren (sturen), huyd (huud), buuk (boek), stoen (steun), doere (deure), aambyld (aambeeld), gaan (gaon), hyr (hier), keyrl (kerel), deyl/dayl (Grunnings: dail), troy (trui), noylen (Twents: nöalen), bout (Grunnings: boot), et Grunningse goud (goed) zoas wi'j dat kennen wodt schreven as goyd of gaud, et opvalende hiervan is dat de oy veur drie verschillende klaanken bruukt wodt veur de: ui, öa en ou/au.
In aandere opzichten is et weer een saemensmelting van de Nederlaanse en Duutse spellingssystemen, zo hej' et Nederlaanse heufdlettergebruuk, vuust en gien fuust (voest), een schriefwieze as deyl veur de uutspraoke dail, en de Duutse "u" veur oe (in iets anpaste vorm). Een veurdeel van dit systeem is dat der gien apatte aksenten bin behalve de umluud (umlaut).
De Nysassiske Skryvwyse is een voortzetting van de Algemeyne Schryvwys', en is wel veur et komplete Nedersaksiese taelgebied uutwarkt.
Hoe'j' et schrieven
Lange variaanten in een sleuten lettergrepe:
Ok binnen der de volgende twie- en drieklaanken:
Veerder zegt de Algemeyne Schryvwys' iets over F of V an et begin en aende van een woord:
Raai
250px|thumb|Raaikoren 250px|thumb|Door [[korenmolen gemalen rogge]]
Raai, rogge of rôg (Secale cereale; OostfraisRog (roag), Rei (raai)) is kruusbevruchtende koren. t Heurt, liek as de andere groansoorten bie de grasfemilie.
Raai wordt veural verbaauwd om der brood van te môken. Ien Aairlaand en de Verainde Stoaten wordt raai ook broekt veur de produksie van whiskey. Raai wordt veurnoamelk op de zaand- en daalgronden verbaauwd. Veur de verbaauwen van winterraai worden vraai bestoven razzen en hybrides broekt. Zummerraai wordt binoa nait meer verbaauwd veur de graain. Wel wordt zummerrogge sumtieds verbaauwd as stoppelgewas veur gruinbemesten.
Raaibloum is griezeg van kleur en wordt onder meer broekt veur t bakken van brood, knäckebröd, peperneuten, voor de beraaiden van ontbijtkouk, oalwief en veur bloudwôrst. Raaibloum bevat minder gluten as waaitebloum, woardeur t minder goud ris. Deur de aanwezeghaid van pentosoanen is der anders wel goud stoet van te bakken.
t Ien Nedderlaand verbaauwde arioal mit winterraai was tuzzen 1998 en 2007:
Baoge
Een baoge is aover 't algemien een kroeme liende- of vlakvörm. 't Woord 'baoge' (mit verscheiden woordvörmen en schriefwiezen) kan een bulte preciezere betiekenissen hebben. Daoronder:
Zwärte Wäter
thumb|250px|Zwærte Wæter 't Zwærte Wæter is een 19 kilemeter lange revier in de pervinsie Overiessel. De oorsprong leg in Zwolle, daoras 't ontstet uut de Soestwetering en de Ni'je Wetering. 't Meer kump uut in 't Zwærte Meer.
Loop van 't wæter
In 't noorden van Zwolle kump de Vechte uut in 't Zwærte Wæter. 't Zwærte Wæter streump vervolgens langes de plæsen Asselt, De Sluus en Gællemuun en mondt uut in 't Zwærte Meer, dat ansluut op 't Ketelmeer en 't Kadoelermeer. 't Kenaal bi'j Zwolle dat tegensworig 't Zwærte Wæter verbient mit de Iessel is 't Zwolle-Iesselkenaal.
Geskiedenisse
De næme ef (naor alle werskienlijkheid) niks mit de kleur zwært te mæken, mær mit zwet wat grens betekent. In olde dokementen wört de revier ok wel Ons Wæter enuump of 't wæter dat naor de zee get.
't Zwærte Wæter was van groot belang veur de ontwikkeling van de Anzestad Zwolle. 't Verbun de stad mit de zee en de aandere Anzesteden. Op de plæse van 't udige Rooietorenplein stun vrogger de aovenkaode mit een standerdulmölle en stadskræne.
Ten noorden van Asselt stund in de middeleeuwen 't Zwærtewæterklooster.
Ekelogie
De uterweerden van 't Zwærte Wæter vörmen de belangriekste gruuiplæse van de kievitsbloeme in Nederlaand.
Uutspraok in IPA
Zwærtsluus: [tz̯ʋɑtə ʋɑːtər]
Zwolle: [t z̯ʋætə ʋæːtə ʀ ]
Asselt: [tsʋɑtə ʋaːtər]
Jorien ter Mors
thumb|200px|Jorien ter Mors an et skaatsen an in 2020
Jorien ter Mors (Eanske, den 21. december 1989) is ne neaderlandske skaatsenrydster en old-shorttrackster. By de Olympiske Winterspöllen van 2014 in et russiske Sotsji wün Ter Mors ne goldene plakke up beide de 1500 meter en de plogenachtervolging in et langebaanrennen. By de Olympiske winterspöllen van 2018 in et süüdkoreaanske Pyeongchang wün see ne goldene plakke up de 1000 meter in et langebaanrennen. In et shorttracken wün see med plooggenoutes Yara van Kerkhof, Lara van Ruijven en Suzanne Schulting ne brunsene plakke en västigden see en ny wearldrekord. Döärdat de plogen van China en Kanada in de A-finale ne faute makeden, sköäven Ter Mors en öär koppel up når de darde steade.
Up den 23. januåry 2022 makeden Ter Mors bekend dat see solde uutskeiden med skaatsen.
1362
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1362
Nothoorn
Nothoorn (nedersassisch ok: Noordhoorn, Noordhorn of Nordhoorn, Duutsch: Nordhorn) is de kreisstad van dein laandkreis Graofschup Beynthem ien 'n zuudwesthook van Nedersassen, kot bie de Nederlaunse greinze.
Graain
250px|right|thumb|n Puut mit [[waaitegraains]] t Woord graain of grain verwiest ien t Grönnegs oorspronkelk noar de keern, oftewel t eetboare dail van koren. Deurdat dit veur mìnsken t belaangriekste dail is, het t tegenswoordeg ook de betaikenen kregen van de haile plaant, dus n pars pro toto. Dus den wordt mit "Dizze boer het vaaier graains liggen", betaikent dus nait dat dij boer vaaier zoaden aargens liggen het, môr dat hai vaaier verschaaidene groanoarden verbaauwt. Oorspronkelk is t woord graain den ook verwaant aan t Nederlaandse woord graan, môr deur de ienvloud van t Nederlaands wordt t woord graan letterlieks vertoald mit groan. n Ander veul broekt woord veur t Nederlaandse graan is t woord koren. Dit woord kent man ook ien t Nederlaands, môr verwiest den noar verschaaidene groanoarden, ien tieds dat t ien t Grönnnegs ook noar ain bepoalde soort verwiezen kin.
Koekien
n Koekien kan verwiezen naor:
Nothoorn
Waor de naam vandan koump
't Gef ne geschichte wo dein naam Nothoorn ontstaon is un waorum det woppen van Nothoorn een hörn hef: ien 't zuden van Nothoorn lig de stad un besunners de borg ien Bad Beintem ien de graofschup Beintem. Daor hef de graofschup ok zienen naam van. Et der krieg was, un de stad Nothoorn angreppen weud, blaosde man daor een hörn, det noodhörn, um so de meinsen te waorschuwen un hölpe oet Beintem te ropen. Weil Nothoorn ien 't noorden lig, maakte man daor misschien 'Nordhorn' van.
Man 'n hörn broekten ok de schipper up de Vechte. Bie nevel kunen se sik met hörne tegenzietig kenbaar maken.
Eene wetenschuppelijke variante van de wappendeutung zeg, det det word hörn et 'hook' of 'laandmarke' te verstaon is. Een noordhoorn was dan up te vatten äs 'nen hook ien 't noorden (stuk bouwgroond de 't Vechtedaal ien stekt).
Of de Beintemer de stad eren namen geven hebt, is wa' antetwiffeln. Besunners weil man Nothoorn van Beintem nich es maol zeen kan. Tuschen Beintem un Nothoorn lig dein Isterberg. Ok was de ien dé tied nog heel wat meer woud. Det Beintemsche Woud un dät Teutoborger Woud bis nao 'n Hartz was doemaols een deurgaond woud.
Ma de overlevering vertelt wa' van 't
Historie
De stee waor vandäge Nothoorn lig, is seind de iestied bewoond. Det bewiest archeologische voende ien Frensdörp, Bookhout, Oudendörp, Hesepe en Baokelde.
Seind 12 v. Chr. bis 10 n. Chr. oennernömmen de reumischen feidheren Drusus, Tiberius, Germanicus en Varus ien 't geheel 13 feidtöchte nao Binnengermanien (Germania Magna), det gebied waor doe nog vrije Germanen leefden. Vanoet det kastel bie Xanten weuden disse töchte oennerneumen. Man meent, det de Reumer misschien langs de Vechte un over zaundpäde deur 't ven gaon bint. Disse pätties weuden läter wichtige handelsrouten, de oenner anner Brussel, Amsterdam, Bremen un Hamborg vebunnen.
Tegen einde van de 4e jaorhoennerd, doe de völkerwanderung begun, kwammen de Saksen äid meer ien 't westen. Ze vedreven de Tubanten wieter ien 't westen nao Twente. Naodet Karl dein Groten det gebiet van de Saksen veoverd had, kwaump de eerste greinze tuschen de stämme van de Franken en de Saksen, de ien de greinze tusschen Nederlaund un Duutschlaund overleefd hef.
't Eerste maol neumd weud Nothoorn 900, waor man 't ien een register van det klooster Werden an de Ruhr tegen koump as Northhornon.
Um 1180 koump Nothoorn oenner de regering van de graven van Beintem. Ze bouwden doe 'ne borg op eene insel ien de Vechte, waor ok det dörpien Nothoorn lag. Bis 1912 wanen hiervan nog reste over. Läter weuden dé an de kaunte maakt um stee veur de St. Augustinuskerke te maken.
Negen däge nao Pfingsten ien 't jaor 1379 gaf graaf Bernhard I. van Beintem Nothoorn stadrechte. Det dörpien an de Vechte was veur de graven nen wichtig handelsplats weuden. Met 't eukonomische welstaund kaump ok det culturelle leven ien disse jaoren up heugte. De Augustiner stiftet 1394 det klooster Marienwolde ien Frenswegen.
Bevölkerung
28,14% van de Notheurnschen bint evangelisch reformierte christen, 21,05% lutherschen, 29,19% roomsch-katholiek un 21,64 prozent mitglieder van kinne of van eene anner religionsgemeinschaft.
Einwohnerentwicklung
(Äid to 'n 31sten detsember)
Stadraad
Na de kommunalwahl van 'n 9. september 2001 vedeelt sik de 43 sitze ien 'n raad van de stad Nothoorn as volgt:
Dor bie koemt de börgermeester, de ok stimrecht ien 'n stadraad het.
Städtepartnerschaften
Nevada
Nevada (sprek oet: ne-VAA-daa) is n stoat in t westn van de Verenigde Stoaten van Amerika. Nevada is n zeuwnde-meest oet estrekten stoat, n 35sten wat bevolkingsantal angeet, en n neegnden dunstbevolkten stoat. t Is n grötsten stoat van de VS den't nit an Kanada, Mexiko of nen oseaan greanst. Tweedoarde van t volk van Nevada wont in de agglomerasie van Las Vegas, woerbinn de dree grötste steadn lignt. De heuwdstad van Nevada is Carson Stad.
Nevada's laandskop is vuurnamelik weuste en löag, en t meeste ligt in ne Grote Komme. Gebeedn op t zuudn van de Grote Komme lignt in de Mojaveweuste, terwiel at t Tahoemear en de Sierra Nevadaboargen op de westelike raand lignt. Zowat 86% van t stoatsgebeed heurt an de Regearing van de VS oonder verskeaidene ofdelings, zowal oonder börgerzaakn as t leager.
n Naam Nevada is of eleaidt van de Sierra Nevadaboargen, wat "Besneejden Boargketn" beteeknt in t Spaans. t Laand wat oonder n hudigen stoat vaalt, heurdn vroger too an de Indiaannvolker de Paiute, Sjosjone en Washoestämme, vuur at de Europeaann t innömn. t Wör opeesket duur t Spaanse Riek as deel van t Alta California töt at n Mexikaansen Onofhaankelikheaidsoorlog zorgen at t bie Mexiko köm. De VS kreeg t in t behear in 1848 noa de weenst in de Mexikaans-Amerikaansen Oorlog en t wör doarop indeeld bie t Utahgebeed in 1850. Doo't dr in 1859 zilver wör eveundn bie Comstock Lode, treukn dr machtig völle leu hen woernoa t Nevadagebeed van Utah wör of esplitst in 1861. Op n 31sten oktober 1864 voogn zik Nevada as 36sten stoat bie de Verenigde Stoatn.
Doo't vaste wör elegd at gokn legaal was en de regels vuur trouwn en skeaidn versoepeld wördn in t 20ste joarhoonderd, kömn dr nen machtigen hoop toeristn op n stoat of. De meeste leu oet Nevada woarket nog aait in de toeristnsektor, woerbie't de mienbouw op ne gode tweede plaatse keump in de ekonomie van Nevada, umdet t de veerdegrötste gooldproduseant is van de wearld.
Nevada's bienaam is offisjeel "n Zilverstoat", umdet zilver aait belangriek hef ewest in de geskiedenis en ekonomie van n stoat.
Sarkasme
Sarkasme wördt et düdelikst in en uutespröäken form. Et hangt slim af van de situaty en et wördt ekenmarked döär en afwykend stemgebruuk van denne wat de sarkastiske upmarking maket.
Woordherkumst
Up et online engelske wöördebook steyt et (oaversat) as volgt ümskreaven:
Sarkasme belachet of bespottet up harde wyse, vake unverfynd en med minachting, üm nen ander af te breaken. Et kan indirekt bruked worden en ironisk in form weasen, sou as 'Wat sin y toch uuteandelik nen geweldigen musikant ewörden!', 'Et is as of y nu en totaal ander menske sint...' en 'Oh... Nun, bedankt vöär alle eyrste hülpe van de afelöypene jåren!'. Et kan ouk as direkte verklåring gebruked worden: 'Y solden noch gin enkel stükke korrekt künnen spöllen, al had y twey assistenten.' Et sarkasme sit em in et spröäkene woord en utet sik in den toun van de stemme.
Underskeid med irony
Volgens John Haiman ligget "sarkasme en irony [...] slim kort by mekander. Vöäral literäre theoristen seet sarkasme as de minst untwikkelde en minst interessante förm van irony." Ouk skrivt hee: As eyrste künnet situatys ironisk weasen, mär alleyne lüde künnet sarkastisk weasen. As tweyde künnet lüde sunder der arg in te hebben ironisk weasen, mär sarkasme wördt altyd med de wil gebruked. Essentieel vöär sarkasme is dat et oaverdüdelik ekspres ebrukede irony is üm med wöörde te stekken.
In psychology
Psychologen kyket vake dale up sarkasme. See meynet dat sarkasme ne slechte ümgangsstrategy is vöär lüde med unupelösde helligheid en frustratys. Den psycholoog Clifford N. Lazarus beskrivt sarkasme as "vyandigheid vermumd as humor". Al kan sarkasme en gesprek mangs wat upböären, Lazarus meynet dat den emotionelen toun van en gesprek oaverstemd kan worden as der tevöäle sarkasme bruked wördt.
Begrypen
Üm sarkasme te begrypen müt verskillende deylen van de harsens samenwarken, med name in de rechter parahippokampale gyrus, blikt uut MRI-undersöök. Sarkasme is lastig te begrypen vöär lüde med summige förme van harsenbeskadigingen, dementy en mangs autisme. Uut undersöök blikt dat lüde med skade in de prefrontale kortex moide hebbet med begrypen van neet-verbale språkaspekten sou as toun. Dat seade Richard Delmonico, nen neuropsycholoog van de University of California, Davis.
In meyrere kulturen rund de wearld wördt sarkasme neet waerdeerd of selvs begreapen. In en vöärstel vöär online etiquette, de RFC 1855, wördt adviseerd üm sarkasme weg te låten. Ouk nen beroopsoaversetter adviseerden in en stükke vöär internationale sakenlüde üm "döär mekander sarkasme heylemål te vermyden in interkulturele sakelike uutwesselingen and skreavene kommunikaty", ümdat sarkasme sik moilik löt ümmesetten.
Skreaven sarkasme
Ouk in skreavene stükke kan de sarkastiske bedoling misverstån worden, ümdat dårin den toun van den skryver neet te höyren is. Der is noch altyd gin algemeyn annöämene wyse üm in en stükke tekst düdelik te maken dat et sarkastisk bedoold was. Seyd de uutvinding van de bookdrükkerye is verskeidene målen en horisontaal ümmedraid vrågteyken vöäresteld (⸮), mär dat haalden nooit an. Up internet wördt mangs de XML-tag gebruked, mangs ouk ofkörted töt /sarcasm of selvs /s. Meysttyds wördt dit pas nå et sarkastisk bedoolde stükke tekst esat, sou dat de grap an et ende kümt.
Slochter
Slochter (Nederlaands: Slochteren) is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie Grunnen. De vrougere gemainte beslagt n oppervlak van 158,77 km² (woarvan 5,73 km² woater). t Schildmeer is nou nog t ainege grode meer in dizze vrougere gemainte. Meerstad, n nije woonwiek rond n nij aan te leggen meer zel in de toukomst baauwd worden tuzzen Slochter en Grunnen, in 2017 is dit gebied noar de gemainte Grunnen goan.
Op 1 jannewoari 2018 is gemainte Slochter opgoan in de nije gemainte Midden-Grunnen.
Indailen
De vrougere gemainte Slochter omvat de volgende ploatsen en gehuchten: Froombos, Haarstee, Hellum, Kolham, Legelaand, Luddeweer, t Schild, Schaarmer, Schewòl, Sibboeren, Slochter, Staindam, Tjuggem, Woudbloem.
Slochter staait bekend deur heur gaswinnen. De gasbel van Slochter bevatte 1032 miljard kubieke meter en haar doarmit twij-daarde van de Nederlandse gasreserves.
Boomheed
thumb|250px|Boomheed Boomheed (Erica arborea) is een greunblievende plaante uut de heedfemilie (Ericaceae). De soorte kump veural veur in 't Middellaanse Zeegebied en in een klein gedeelte van Noord-Afrika. De boomheed wonnen gemiddeld één tot vier meter hoge, mit sommigen plaanten dee zelfs zeuven meter hoge wonnen.
Disse soorte liek arg op Erica lusitanica, mar de plaante is hoger en hef donkerdere blaojen. De bloemen bin wit en hemmen gele stempels.
De wortel van de boomheed wonnen dikkels gebruuk veur 't maken van peupen. Dit is um toch de hardheid en hittebestendigheid van 't hout. Oek laot 't hout min smaak achter in de reuk.
1363
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1363
Scheemde
Scheemde (Nederlaands: Scheemda) is n dörp en war n gemainte in de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlak van 117,17 km² (woarvan 2,41 km² woater). De gemainte ligt in de streek t Oldambt. De gemainte is ontstoan in 1990 deur soamenvougen van t olle Scheemde mit de gemaintes Midwolle en t Hammerk. In meert 2006 muik de provìnzie Grunnen bekend dat Scheemde op termien soamenvougd worden zel mit Winschoot en Reiderlaand. Op 1 jannewoari 2010 is t dan ook opgoan in nije gemainte Oldambt.
Dat Scheemde op termien soamenvougd worden zol loat zain dat de geschiedenis zuch herhoalt. Vrouger bestond Scheemde uut meerdere leutje dörpkes as: Zwoag, Scheemdermeer, Eexte en Zaant. dizze dörpen bunt in de loop der joaren soamenvougd.
De gemainte Scheemde bestaait uut acht dörpen, noamelk: Kloosterholt, in t Nederlandse beter bekend as Heiligerlee, Midwolle, t Hammerk, Scheemterhammerk, Oostwòld, Scheemde, t Woar en Westerlij. In Kloosterholt bevindt zoch t Klokkengieterijmuseum. Hier is te zain hou klokken goten worden. n Aander museum besteedt aandacht aan de slag bie Kloosterholt.
Iezeroer
Oer of iezeroer is een iezerholdende grond, woar in hoogoavens onder zeer hoge temperatuur (boaven ut smeltpunt van iezer) iezeroxide ewonnen wordt. Deur koolstof as reduceermiddel te gebruken wöd iezer uut zien oxide ewonnen.
Deur verschillende bewarkingen wöd iezer of stoal verkregen.
Al vanaf de iezertied maakt mensen verschillende gereedschappen van iezer.
1364
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1364
Nedersaksische meziek
Prestige van 't Nederlaands
'Van oldsher liekt d'r niet veule in de streektalen ezungen te wèden. Temiensen, uut 't vleden is weinig opbewaord', stelt hoogleraar liedcultuur Louis Peter Grijp. Al lange tied voert in de Nedersaksischtalige previncies 't Nederlaandstalige lied de boavenhaand (twintigste-eeuwse buitenlaandse muzikale invloeden nog buiten beschouwing laotend). Waor de streektaal veural töt 't informele gesprek in femilie- en vriendenkring beparkt bleef, had 't Nederlaands tezölfdertied in alderhaand berieken een (toenimmende) rolle, zoas op schoele en in de media. Zo had 't ok een rolle in de vörm van laandsbried oaveredragen kienderliedties (beveurbield Roodborstje tikt tegen 't raam) en liedties mit historische motieven (beveurbield De Zilvervloot). Dit giet mangs ok op veur liedties mit teksten die specifiek naor 't Nedersaksischtalig gebied verwiest, zoas Berend Botje, die uut varen gunk  'met zijn scheepje naar Zuidlaren'. 't Streektaallied zol daorentègen in de nègentiende eeuw in-evoerd wèden deur de schrievende elite. 't Was prestigieus um Nederlaandstalige liedties te kennen, in Nederlaand zölf zowal as in de Graofschop Benthem, daoras de mèensen Nedersaksisch preutten, mar ok in 't Nederlaands en Hoogduuts zungen en riemden.
Oost-Nederlaandse liedcultuur
Daorentègen stelt hoogleraar in de volkskunde en orale literetuur Jurjen van der Kooi det verzamelaars en onderzukers as Ate Doornbosch (geb. 1926) en J.G.M. Bartelink leuten zien 'hoe riek en edifferentieerd ok de Oost-Nederlandse liedcultuur was'. Doornbosch had vanof 1957 een veulbeluusterd radiopregramma oaver mondeling oaverelèverde liedties, 'Onder de groene linde', en warkten vanof 1965 bi'j 't Nederlands Volksliedarchief van 't Meertens Instituut; Bartelink publiceerden ''Twents Volksleven. Liederen en dansen'' (Wassenaar, 1967). In dizze liedcultuur is de (West)nederlaandse inbreng groot, mar is ok een dudelijke Platduutse invloed anwezig. Daans-, drink- en gelègenheidsliedties waren vake Nedersaksisch van taal. Verhalende (straat)liederen en ballades, al kwamen ze nogal ies uut Duutslaand, wördden haoste altied in 't Standaardnederlaands of in regiolectisch Nederlaands ezungen.
Sommige liederen, zoas 't Lied van Heer Halewien, bint in specifieke Oost-Nederlaandse (mar Nederlaandstalige) vörms egeuten, zoas 't Grunningse 'Jan Alberts die wou er uit rijden gaan' en 't Twèentse 'Daar was een schoon juffer fijn / die wilde zo graag bij Heer Albert zijn'.
Varsies en variaoties
Hoe dan ok bint d'r traditionele Nedersaksischtalige liedties die van ginneraotie op ginneraotie deuregèven wördt. Verschillende daorvan bint in meer as ien streek bekend en daor bestaot dus teksten van in meer as ien dialect. Waor ze beveurbield in de Kop van Oaveriessel zingt:
is d'r een Grunningse versie op-etiekend mit de (Grunnings-Nederlaandse) tekst:
Ok van liedties die an bepaolde feesten verbunden bint, zoas de liedties veur de foekepot mit Sunte-Meerten of oldejaorsaovend, bint versies in verschillende Nedersaksische dialecten bekend. D'r bint wieder liedties daoras een plaatsname ofhaankelijk is van waor of ze 't zingt: zo zungen ze op Scheloo in Drenthe Achter op Scheloo is 't knollengruin bevroren, en was 't in de buurte van 't Oaveriesselse Hardenbarg In Hardenbarg is 't knollegruun bevreuren.
Dan bint d'r nog wat liedties die zo populair bint, zoas 't Grunningse Peerd van Ome Loeks, det ze ok in aandere streken wal bekend bint of eigen versies hebt ekregen, zoas in Twente.
Uutgaves van Nedersaksische volksliedties
In naovolging op Friestalige uutgaves verschenen d'r in Grunning een paar bundels mit varzen in 't Grunnings: Grönneger Laidjes, verzaomeld deur J. Veltman (z.j.; herdrok uut 1930 mit pianobegeleiding) en Oude en Nieuwe Groninger Liederen van P. Groen (1930), in 1958 in twei dielen uutegèven as t Grunneger Zangbouk. Daorin stunden onder meer een Grönneger Lijttien van rond 1840 en volksliedties uut de mondelinge oaverlèvering zoas Ain boer wol noar zien noaber tou. In Drenthe verschenen 10 Drentse liedjes van Het Lantschap 'Drenthe' (1948) en Jan Naarding zien Drents liedtiesboekien (1949). In Twente verzamelden G.J.M. Bartelink in Twents volksleven (1967) wiegeliedties, kiender- en spöllegiesliedties, wat liedties oaver spinnen en weven, brulfteliedties, aandere feestliedties en nog zo wat. In Hosse Bosse Teune (1972) verzamelden Henk Krosenbrink kienderliedties en spotliedties.
Zang, daans instrumenten
Een bulte van de oaverelèverde liedties wördt ezungen zunder instrumentale begeleiding. An d'aandere kaante is d'r ok traditionele meziek, zoas 't accordeonspul, daoras niet altied bi'j ezungen wördt. Harmonicadagen daoras mèensen mit mekare op de accordeon speult bint veural onder wat oldere mèensen populair. Bi'j sommige liedties, zoas 't Twèents/Achterhoekse Driekusman, heurt vaste daansbewegings.
Leppel
Nen leppel, löppel of leapel is ne ård gerei wat meysttyds van metaal, holt of künststof emaked wördt. Leppels beståt vake uut een kummeförmig skeppedeyl med nen stellen of handgreyp der an.
Nedersaksische meziek
Nedersaksische muziek per genre
thumb|150px|Zendmast van RTV Oost in [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel. De regionaole radio is een belangriek kenaal veur streektaalmeziek.]] In de twintigste eeuw, mit een oplèving tègen 't end d'rvan, koomt zangers en groepen mit heur eigen streektaalliedties. Soms begunt ze mit teksten in 't Engels en/of Nederlaands (of doet ze d'r det naost), daoras ze een groter beriek mit hebt.
Leppel
By de meyste leppels stekket den stellen under nen hook van ungeveyr 20 gråd in de höygte. Dit helpet by et etten uut den depen telder skeppen.
Nedersaksische meziek
Nedersaksische muziek per genre
De regionaole radio en later tillevisie helpt um streektaalliedties onder de mèensen te brengen; aansumme gef zokke meziek een streekeigen profiel an de regionaole umroep. De kurendriever en liedtiesschriever Harm oet Riessen (Harm Agteresch) hef sinds 1984 't wekelijkse meziekpregramma Harms Farms veur Radio Oost, daoras veul regionaole meziek wördt edreid. Aandere regionaole umroepen hebt vergeliekbere pregramma's.
Leppel
In de westerske wearld wördt et as unhygienisk en unfatsoonlik eseen as y et etten med de handene anvattet. Dårümme gebruket de lüde nen leppel üm etten of vloibår voder (suup, vla of yoghurt) in den mund te stekken. Et heat dårümme ouk wal nen etleppel.
Nedersaksische meziek
Nedersaksische muziek per genre
Regionaole orgenisaoties as de Iesselakkedemie en de Stellingwarver Schrieversronte perbeert muzikaanten ok te stimuleren um mit de eigen streektaal gangs te gaon.
Leppel
Leppels dee gebruked wordet üm eaten uut de panne up den telder te skeppen, wordt in et neadersassisk meysttyds nen sleev enöömd. Disse sint vake wat gröäter as etleppels, med nen längeren stellen en grötter skeppedeyl.
Nedersaksische meziek
Nedersaksische muziek per genre
Muziek in 't Nedersaksisch maakt ze in een bulte stielen. 't Lèvenslied bint de mèensen drok op, mar sinds de Achterhoekse band Normaal (op-ericht in 1974) is d'r ok een starke rock-streuming. Dizze en aandere streumings wördt hieronder op alfabetische volgörde behaandeld.
Leppel
Ouk sint der leppels in kindermåten, med ne kleinere kumme der an. So past den leppel better in den kindermund.
Nedersaksische meziek
Folk
De folk, mit beveurbield de Grunneger band Törf (op-ericht in 1973), richtten hum, bi'j gebrek an een eigen volksmuzikale tredisie, eerder op 't veurbield van folk in laanden as Engelaand en Ierlaand. Wal greep een band as Törf terogge op de Grunningstalige tredisie deur teksten van dichters as Jan Boer (1899-1983) en Simon van Wattum (1930-1995) te gebruken.
Leppel
Leppels dee enkel bedoold sint üm in de koffy, tea of andere gedränkte te rören, nömet se dårümme in den Achterhook en Twente vake een rööryser.
Nedersaksische meziek
't Lèvenslied / de muzikale revue
thumb|left|240px|De Veluwse troubadour Frans Nieuwenhuis mit dochter Helmi Al vrog populair was een soortement lichte meziek, vake in revuevörm, deur musicoloog Louis Peter Grijp ekenmarkt as 'de regionale weerklank van wat er zich in het westen en in Hilversum op het gebied van cabaret, schlager en levenslied afspeelde'. Dizze meziek, zoas die beveurvield op lp is uutebrocht deur Ivory Tower Records uut 't Twentse Boornerbrook onder titels as Achterhoek Plat, Drenthe Plat, Groningen Plat, Overijssel Plat, Salland Plat, Twente Plat en Veluwe Plat, wördt deur de zangers of-ewisseld mit vertellegies, anekdotes en moppen. Veul bands en zangers bint of te huren veur feesies en brulftes. Een veurbield hiervan bint de in 1939 op-erichte Spitfires uut de Achterhoek/Twente. Dizze groep, de oldst bestaonde streektaalgroep van Nederlaand, hef ok wark ecoverd van de nog aal populaire Grunninger Ede Staal (1941-1986). Ok ien van de eersten die hum in Nederlaand mit streektaalzang populair maakten was Jan van Riemsdijk (1879-1954), die in 't Heerdens dialect tientallen plattelaands- en spotliedties schreef en vanof 1915 opvoerden in hiel Nederlaand, in Amerika en in Nederlaands-Indië.
Hiel wat artiesten bint bekend buten de eigen regio; zo kump de Sallaander Aalt Westerman mit zien lèvensliedties ok in de Achterhoek terechte. Een ni'jere ginneraotie zangers van 't lèvenslied is minder of niet op de revue ericht. Wat artiesten in dit genre bint 't Duo Karst uut Drenthe, Wia Buze uut Grunning en Frans Nieuwenhuis, krek as Van Riemsdijk 'de Veluwse troubadour' enuumd.
Velp (Gelderlaand)
Goldskat van Velp
In 1851 wierd in Velp nen skat op-egroaven, bestoande uut Merovingiese golden kunstveurwarpen. Den skat wierd verkocht an Prusen. In 1945 wödden zi-j uut Berlien met-enommen deur den Russiesen bezettingsmacht. Vanof dee tied ligt ze in et museum van Moskou.
Uutgoande verwiezingen
thumb|center|600px|360° Panorama, Heufdstroate, Velp (Gld).
Coulissenlandschap
thumb|Coulissenlandschap in [[Tweante]] Een coulissenlaandschap is ne samenvoeging van Coulisse en laandschap, 'Coulisse' is et Fraansen weurd veur bewaegboar zi-jstuk van nen achtergroand op et toneel. Dee achtergroanden oaverlapt mekare, en deur met dee zi-jstukken te schoeven onsteet der deepte. Met 'coulissenlaandschap' wöd bedoold n halfopen laandschap dat deur de beplaanting en bebouwing de uutstroaling van n toneel hef, met verschoefboare zi-jstukken zoas bi-j n theater. Bi-j beplaantings mot veural an holtwallen en heggen wödden edacht. Tiedens n sjoksen deur n coulissenlaandschap ku-j hierachter laandschapsdelen zeen verdwienen en eaven later wier verschienen.
Wettie
Et coulisenlaandschap van Tweante hef n kunstskilder Ton Schulten, oet Oatmöske, der too bracht umme te goa skilderen in n stiel, woar as e noe wearldwied bekend van ewörden is. Dissen stiel wöd noe et consensisme enuumd.
Menterwolde
Menterwolde (ook Menterwolle) is n vrougere gemainte in de provìnzie Grunnen. De vrougere gemainte beslagt n oppervlak van 81,62 km² (woarvan 0,78 km² woater).
Op 1 jannewoari 2018 is gemainte Menterwolde opgoan in de nije gemainte Midden-Grunnen.
Indailen
De vrougere gemainte Menterwolde bestaait uut de volgende dörpen en gehuchten: Börkomnij (gedailtelk), Maiden, Muntendaam, Noordbrouk, Spitsbaargen, Stootshörn, Tripskomnij (gedailtelk), Uterboeren en Zuudbrouk.
Gefhörn (distrikt)
Laandkrais Gefhörn is n distrikt in de Duutse dailstoat Nedersaksen. t Het n oppervlakte van 1562,78 km² en n inwoneraantel van 175.111 (30 september 2004).