cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juul
Karst
Karst is noch wal et beste vöärbeald van verskillende traditys dee as eyne feest wördden. Ümdat et midwinterfeest so slim in de west- en noordeuropeanen sat, kun de karke dissen neet ofskavven. Wat sy döäden was kyken når gelykende ideeën tüsken de heidenen en de christenen. Jesus is jå et licht wat in de düüsternisse kwamt, so as unse vöärolders de sünne wearümme in de düüsternisse hebben wolden. De unwyse jungevolk, dee verkleyded güngen as deren en douden, wördden döär den heiligen Sint-Nikolås etemmed. En verwördden töt düvelske weasens dee döär hüm ekettend bint. Et hoarnblåsen döäd y nu ümme et Christuskind te verwelkummen. Sülvs de karstboum wördden een verwysing når (de christelike leyre van) de Dree-eynheid, döär syn dreehokige förm.
Germaanske kearlsbunden
De germanen hadden in ear gemeynskappen ouk kearlsbunden. Dissen bestünden uut junge kearltys dee as up vroge leavtyd dervöär eköäsen hebbet ümme ear leaven deran te wyden. So een grup was ewyded an den krygers- en doudsgod Wodan (noordsk: Odin). Mar Wodan was sowal den god van de krygers as van de wysheid, dichterye en de drunkenskap. (Vergelyk Dionysus). As so een grup in trance wolden kummen, dan söäpen se machtig vöäle beer of namen bepålde krüden en paddestolen. En künden see as van unwys tekeyr gån in de stryd. Tekeyr gån as een beyst; dat is wal een gode bedüding dårvöär, want disse lüde kleydden sich vake in hüden van bearen en eaverswynen. Se stelden sich dan ouk vöär dat see dat beyst echt waren. So as de wykingbeserkers. Disse kearlsbunden waren elitekrygers. Mar ouk mosten see samenwarken med sjamamen vöär rituelen.
Transnistrie
duum|Transnistrisk [[paspoort]] Transnistrie is een regio dee volgens de VN tot Moldavie behöyrt, et funktioneert lykewels as een selvstandige ståt. Transnistrie besteyt üüt een lange streapel land an de oustkante van de rivyr de Dnestr.
Name
In Transnistrie hit et land Pridnestrovie. Trans beteykent 'boaven', en Transnistrie givt an dat et land, an de kante van Moldavie, boaven de rivyr de Dnestr ligt; Pridnestrovie beteykent 'by de rivyr de Dnestr'.
Sovjettyd
As underdeyl van de Sovjetuny makede et gebeed vanaf 1924 deyl üüt van een autonome, moldaviske sovjetrepublik binnen de ukrainske sovjetrepublik, mid een gemengde bevolking wårvan ukrainers en moldaviers de groutste bevolkingsgruppen waren. In 1940, nå de anneksaty van Bessarabie döär de Sovjetuny in nåsleyp van et Molotov-Ribbentroppakt, wördde de autonome republik untbünden en wördden de ses meyst westelikste distrikten, de distrikten mid de groutste koncentraty moldaviers, oaverebröcht nå de ny uprichtede moldaviske sovjetrepublik.
Nå de Sovjetuny
Up 2 september 1990 verklårde Transnistrie sik unafhangelik van Moldavie. De dårup volgende Transnistrie-oorlog, wårby sovjet-russiske truppen van et 14. sovjetleager up et ende betrökken rakede an de transnistriske kante, endigde mid een wåpenstilstand dee underteyekend wördde döär de russiske president Boris Jeltsin en de moldaviske president Mircea Snegur in Moskau up 21 juli 1992. De oavereynkumst ümmevattede een invoring van vreadestruppen üüt Rusland (5 bataljons), Moldavie (3 bataljons) en Transnistria (2 bataljons), en der wördde ouk een veiligheidszone inesteld tüsken Moldavie en Transnistrie.
Volgens een volksrådpleaging üüt 2006 dee üütevoord wördde döär de regering van Pridnestrovie stemde 97,2 % van de bevolking dervöär üm sik an te slüten by Rusland. Up 18 määrt 2014 deende Transnistrie een ansöök in by de Duma üm deyl van Rusland te wörden, mär dat wördde later weader inetrökken.
De höyvdstad is Tiraspol.
Administrative indeyling
duum|Distrikten van Transnistrie Transnistrie is underverdeyld in vyv distrikten (raions) en twey städen.
Dolle kaarvel
thumb|300px|Dolle kaarvel De dolle kaarvel (Chaerophyllum temulum) is een tweejaorige plant uut de schaarmbloemefemilie (Apiaceae) die in bleui staot van mei tot en mit juli. De dolle kaarvel kan ongeveer 30 tot 140 centimeter hoog worren.
De dolle kaarvel komt van oorsprong veur in Europa, mar komt haost niet veur in 't noordelijke en oostelijke deel van Europa. In Nederlaand komt de dolle kaarvel veural oender de revieren veur (zoas Limburg, Zeelaand en zoksoort gebieden). In België is de dolle kaarvel plaotselijk zelfs een veulveurkommende soort.
De dolle kaarvel greuit op half beschaoduwde plekken op dreuge tot vochtige, voedselrieke en vaak kalkhouwende groend. Ze bin licht te vienen in zanderige beekdalbossen, baarmen, ruug gresland, hegen, bosranden, struukgewas, houtwallen, braakliggende groend, bie havens, spoorwegterreinen, industrieterreinen, plantsoenen en akkerranden.
De stengels van de dolle kaarvel bin rechtopstaond, paorsrood evlekt en hen vrie lange rechtopstaonde haoren, die veur een deel ofstaon. De blaojen bin donkergreun, en worren laoter soms paorsverkleurend. De blaojen bin twee- tot drievoudig eveerd en de deelblaodjes bin eiroend tot langwaarpig, stomp en etand.
De witte bloemen bin oengeveer 2mm groot en vormen samen-estelde schaarmen mit vuuf tot twaolf straolen. As de bloemen nog in de knop zitten hangen ze. De kroonblaojen bin niet behaord.
Braomp
Braomp (Nederlands: Braamt) is een darp in de gemeente Montferland, in de previnsie Gelderland. Ut ligt an de A18 en de deurgaande weg van Deutekem naor 's-Heerenbarg. Het darp hef een katholieke karke en een mölle. Binnen de darpsgrenzen is de recreatieplas Stroombroek, ok wal ut Braomptse Gat enuumd en een bungalowpark. In september 2005 wodden de gegiezelde Claudia Melchers twee dagen vaste eholden in dit bungalowpark.
Baek (Montferland)
Baek (Nederlands: Beek) is een darp in de gemeente Montferland, provinsie Gelderland in Nederland. Baek is hoast wal zeker genuump noar de beek (Liemers dialekt: Baek), dèn zien bron het op 't Peeske. 't Peeske is één van de heuvels van de heuvelrug Montferland, woar de gemeente Montferland noar genuump is en wut ook wel Peeskesbult genuump. Op 't Peeske kump bronwater an de oppervlakte van woaruut een kleine beek de heuvel afstreumt. Baek is venamelek een toeristenplaats met een antal hotels en campings. De natuurleke umgeving trekt joarleks völ toeristen en dagjesmensen.
Alhoewel Baek vroeger bi-j de gemeente Bargh heurde is de Baekse bevolking meer op Diem en Deutekem ("Durkum") gerich. Zeker vroeger was ut makkeleker um vanuut Baek noar Diem te goan, as noar 's-Heerenbarg, woar 't Peeske en Wolkenland en de Zeddamse bult nog veur lag. Ut Baekse dialekt liek dan ook meer op ut Diemse as op ut 's-Heerenbargse. Baek lig kot aan de grens met Elten in Duitsland. Elten is na de oorlog een tied Nederlands gewes. Mede doarum het ut Baeks ook veel Duits opgenomme. Baek het een katholieke karke en een katholieke basisschool.
1971
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor
Departement van Tessel
Het Depärtement (van) Tessel, ook Texel, was een depärtement in de Bataofse Republiek die hef bestaon van 1798 töt 1801. De heufdstad was Alkmaar.
Het depärtement bestund uut et noordelik diel van het veurmälige gewest Hollaand zunder het gebied rondum Amsterdam (Depärtement van de Amstel), het noordwestelik diel van het veurmälige gewest Utrecht en het eilaand Vlielaand.
Heerlen
Heerlen (Limburgs: plaatselek Heële, elders Haelder of Haerle) is n stedelek darp en gemeente zuudoostelek van de Nederlandse previnsie Limburg. Heerlen is de grootste gemeente in de Oosteleke Mienstreke.
Heerlen mek deel uut van et bestuurleke samenwarkingsverband Parkstad Limburg, woar in totaal rundumme de 240.000 inwonners bunt. Et darp is doarmet et veerde in greutte van Limburg, noa Maastricht, Sittard-Geleen en Venlo. Vanof 2006 hef dizze in oppervlakte verholdingsgewies kleine regio et biezundere anzeen van plusregio.
Geskiednis
In de 19de eeuwe was Heerlen n vri-j of-eleagen darp. Heufdmiddel van bestoan was den laandbouw, goode an- en ofvoerweage waren der neet. As zi-j met den trein wollen goan, mossen zi-j eerst noar Simpelveld lopen um doar met den trein te goan. Zi-j konden in dee tied ok met de postkoare goan noar Valkenburg, Sittard of Aken. Pas in 1896 kwam de spoorliene Sittard - Herzogenrath klaor, dee an-elegd wodden deur den spoorlienbouwer Henri Sarolea, den later met de breurs Honigmann de leiding zol hebben van de Oranje-Nassaumienen.
Dee spoorliene was hard neudeg veur et winstgeavend maken van steenkool. In 1894 was al an-evangen met den anleg van de Oranje- Nassaumiene I, 1899-1974, dee vief joar later in uutvoering ging. Op Heerlens groandgebeed kwamen nog dree mienen: de Oranje-Nassau III (1917-1973) in Heerlerheide, Oranje-Nassau IV (1927-1966) in den Heksenbarg en Stoatsmiene Emma (1911-1973) in Treebeake (in dee tied groandgebeed van de gemeente Heerlen). De bevölking nam in korte tied unmundig too: van n darpjen met 6.646 leu in 1900 tot ne stad van 32.263 inwonners in 1930. Veur al dizze leu oet binnen- en butenlaand mossen huze, skolen, winkels en n zeekenhoes ebouwd wodden, weagen wodden an-elegd enzowieters, en dat alles in gans korte tied. Et is doarumme neet vrömd dat doar neet völle historiese huze bewoard bunt ebleaven. In de grote veraandering van darp noar stad vonden zi-j de olde huze neet meer passen in ne ni-jerwetse stad en doarumme hebt zi-j dee vort edoan. Anzichtbepoalend veur Heerlen in de mienbouwtied was den hogen skorsteen bi-j ne steenkollenmiene. Dizzen skorsteen wodden in de volksmund Langen Jan eneumd, en was van gans groten ofstaand al zichtboar.
Vandage
thumb|De [[Sint-Pancratiuskarke (Heerlen)|Pancratiuskarke ]] In dizze tied kuj neet völle meer zeen van de olde steenkooltied van et darp. De steenbargen bunt of-egroaven en veraanderd in wonwieken of parken, de keultoorns en ok de grote skorstenen bunt noe vort egoan. Et schachthuus van den Oranje-Nassau I is nog et meest opvallende oaverbliefsel. Wonwieken dee veur den Tweeden Wealdkrieg bunt ange-egd, bunt nog altied spreakende getugen van dee markante tied uut Heerlens geskiednis. Den enigen oaver-ebleaven steenbarg in olden stoat (ok van heel Nederlaand) ligt an den raand van de Brunssemmerheide, moar wödt 'bedreigd' met ofgroaving, umdat doar kostboar zilverzaand under ligt.
Wal bunt nog hier en doar in Heerlen opvallende huze bewoard ebleaven dee herinnert an de tied dat Heerlen en de Oosteleke Mienstreke n greujgebeed was. In 1935 kwamen n zeer bereumd ewodden gebouw kloar, et Glaspaleis van opdrachtgeaver en lokalen winkelier Peter Schunck.
Noa joaren van verval en restaurasie is et Glaspaleis in 2004 wier in ebruuk enommen, noe as kultuurhuus. Et gebouw steet midden in et darp, umgeaven deur de dree centrale pleinen: Bongerd (Markt), Karkplein en Emmaplein. Et is n rieksmonnument en volgens n anwiezing van de Union of International Architects ene van de doezend belangriekste 20ste eeuwse huze in de weald. Doarnoast hebt hoes en restaurasie veule priezen ewonnen. Met et energiegebruuk was et hoes ziene tied veuruut. Al rap noa de ingebruuknoame blek dat de verwarming zelfs in den winter neet neudig was, umdat et as ne breujkassa warkt.
Den unmundig grote verhuzingen in mienwarkerstied hebt dertoo eleid dat de gemeenschop van Heerlen ingriepend veraanderd is. Andere Limburgers markt dit veural an den toostand van den taal: nargens anders in Nederlaands Limburg nömp et ploatselek dialekt zonne unbedudende plaatse in, al is et Heerlens nog neet vort egoan. Et Nederlaands dat doar esproaken wödt is wal heel arg deur et Limburgs beïnvleud.
Bezeensweerdig
thumb|right|Et harte van Heerlen, met et [[Glaspaleis ]]
Freriksoord
Freriksoord (ook wel Frereksoard, vaok afgekort naor F'oord; Nederlaands en Koloniaols: Frederiksoord) is een dörp in de gemiente Westerveld, in 't zuudwesten van de pervincie Drenthe. 'T ligt ten zuudwesten vaon Vledder en heeft ongevier huunderd inwoners. Tot 1998 beheurde 't dörp tot de gemiente Vledder. In het zuidwesten ligt het dörp Neiensleek geleen. Seins 2021 staot Freriksoord op de Unesco-Werelderfgoedlijst als een vaon de Koloniën vaon Weldaodigheid.
Gebelskop
n Gebelskop (ook: gebelschop, maask(e)) is n kunstmoatige bedekken van t foatsie. t Wordt bruukt as verklaiden (zo as bie n maaskt baal) of as beschaarmen (bieveurbeeld bie t lasken).
Gebelskop as vermommen
Gebelskops worden sunt minskheugenis over de haile wereld droagen. Bie primitieve volker wuiren zai heufdzoakelk droagen bie godsdainstege en moagische seremonies en waren bedould om bovennatuurleke wezens of dijeren te imiteern. Tot de volker dij zoch mit dizze praktieken bezegheulen beheurden primitieve stammen oet West- en Zentroal-Afrikoa, Indioanen oet t noordwesten van Noord-Amerikoa, de Iroquois en Azteekse strieders en priests.
Gebelskops ien t toneel
Gebelskops binnen ook aait n belaangriek ding wèst ien toneel. t Bruken dervan duurt tot op dag van vandaag veurt. Ien t biezunder binnen zai n onmisboar onderdail van t Japanse en t Chineze drama. Gebelskops hebben ien t toneel nait allend de funksie n akteur beter op t oet te beelden personoazje te lieken lôten, môr drukken voaker ook n emotsie oet, zo as verdrait of hoagel. Dizze funksie was bie de Olle Grieken aal bekind. Heur verklaiden waren voorzain van mondstukken dij de weerklank van de stem van n akteur verstaarken konden. t Bruken van gebelskops wuir veurtzet ien t Reumse theoater.
Ien de Renaissance wuir t gebelskop dail van de klaiderdroagt van de rieke vraauw.
Dodengebelskop
t Moaken van dodengebelskops (noamôken van t foatsie van n gounend dij oet de tied is) is n old bruken. Reumse dodengebelskops wuiren van was môkt en Egyptische dodengebelskops van dunne golden ploaten.
Beschaarmende gebelskops
Beschaarmende gebelskops worden in verschaaidene toeken van de industrie, bedriefsleven, spôrt en defensie droagen. Veur n aantel affeers wordt t droagen van n beschaarmend gebelskop deur instantsies veurschreven en sumtieds zulfs verplicht. Veurbeelden binnen gasgebelskops, t douk van n zirörg, n lasgebelskop, en gebelskops dij bruukt worden bie t schaarmen. t Kopstuk van de oetrusten van n ridder is ook n olle vörm van n beschaarmend gebelskop.
Leegsaksisch
* De rezen woarom of der zo veul verschillende, verliekensboare benoamens binnen veur gebelskop ien t Grunnegs is dat der ain woord was, t oorspronkelke "Schebelskop", dij nait goud deur elkenain oetsproken worden kon en zok doarom op verschaaidene wiezen ontwikkeld het. Ien t gevaal van dit woord het t nait te môken mit iendailboare dialekten, môr veuraal mit individuwele oetsproaken.
Gangneung
thumb|300px|Waoras Gangneung lig in Gangwon-do thumb|300px|Waoras Gangwon-do lig thumb|300px|[[Gangneung Stadium]] Gangneung (Koreaans: 강릉시, IPA (Koreaans): kaŋ.nɯŋ) is een stad in de Zuud-Koreaanse previncie Gangwon-do. De stad lig in et noordoosten en hef zo'n 216.000 inwoners (2010 ).
Tiedens de Olympische Winterspöllen 2018 in Pyeongchang bint hier alle indoorönderdielen eholden. De indoorönderdielen waren curling, ieshockey, langebaanschaatsen en shorttrack.
Sloot (water)
150px|right|thumb|Nen good schoon-eholden sloot. thumb|150px|Plantengreuj in nen sloot, mit rechts [[pielkruud.]] Nen sloot of Graven is nen watergäng op plaetse woar reagenwater samenstreumt, zodat et gezamenlek kan wödden of-evoerd um wateroaverlast te veurkommen. Nen sloot is n underdeel van et waterhuusholdkundege totaal van unroerende veurzeningen. Het deur graven of-evoerde water wöd argens anders weg-epompt. Et is belangriek dat de streuming van et water neet belemmerd wöd. Hierveur wodt sloten bi-j den schouw in de gaten eholden.
Sloten kö-j vinden op hoog-eleagen (laandbouw)groanden zowal as in polders, of längs peade en weage. Sloten künt vri-j smal wean, of völle meters breed. Nen ondepen waterofvoer wödt mangs nen graven eneumd. Et waterpeil in sloten in polders wöd mangs zo leage eholden dat neet alleneg reagenwater, moar ok n deel van et groandwater van anliggende wiezegroanden doarhen streumt. Hoo leager et waterpeil in de sloten in zo'n poldergebeed (= et polderpeil), hoo meer groandwater doar wöd weg-etrokken uut et noastliggende wiezegebeed. In veanwiezegebeeden guf n laeg polderpeil et veurdeel dat den groand minder zompeg en makkeleker betreadboar en beriedboar is, dus toogänkeleker veur vee en veur laandbouwwarktugen. Moar et veane dat boaven den groandwaterspegel uutkump, geet deur inwarking van de loch langzoam verteren. Et laandoppervlak daalt doardeur. En noa verlöppe van joaren mot sloten wödden verdeept en et polderpeil verlaegd wödden um hetzelfde gevolg te kriegen.
In nen sloot dee neet mangs leag-eruumd (geslat) wödt van plantengrooj, künt belangwekkende plantengemeenschoppen ontstoan, zoas op bi-jgoande ofbeelding.
Sloten hebt nen tweeden taak: et verdealen van laand in of-edeelde stukke laand. Ok deent völle sloten as drinkwaterverzameling veur et vee dat op de umrengende wiezen steet (veedrenking). Et water wödt dan mangs op-epompt deur ne slange dee in den sloot ligt, deur ne pompe dee wöd an-edreaven deur de snoete van n döstig dier.
Zundag
Zundag is een van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag dee op de zaoterdag volg.
Zundag is eneumd naor de dag dee in de veur-christelijke tied an de zunne ewijd was (Latien: dies solis) en dee in de hele christelijke wereld as de 'Dag des Heren' evierd wonnen (Latien: dies domenica, waorvan Fraans: dimanche; Italiaans: domenica). De dag wonnen over 't algemeen as geloksdag ezien.
In 't christendom is de zundag de wekelijkse rusdag. Mar de eerse Joodse christenen huilen nog de sjabbat, zoas dat noen nog altied in 't jodendom, bie de zeuvendedagsbaptisten, zeuvendedagsadventisten en in de Oosters-Orthodoxe Karke 't geval is. Der is nargens in 't Ouwe of 't Nieje Testement te lezen dat de zundag de rusdag is, de meeste karken houwen op zundag liekewels d'r erediens.
't Eilaand Dominica zol deur de Italiaans-Spaanse ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus zo eneumd wonnen umdat 't op een zundag ontdek wönnen.
Geskiedenis van den Achterhook
Een oaverzicht van de geskiednis van den Achterhook:
Prehistorie
Et landschap van den Achterhook in de prehistorie was n woost en moeilek toogankelek gebeed, bestoand oet dekzaandruggen, uutlopers van n diluvioal heugtevlak an Duutse kante. Völle bekken streumt van oost noar west en voodt nen laeger elaegen strook van brookwoold en vaene an de westkante van den Achterhook, den nen moeilek te nemmen mure vormden veur toogang vanoet et westen. Op de hoger elaegen groanden kwamen bos en heide veur. Dizze heide is doar ontstoan deur menseleke bemeujenis, deur et loaten begröazen deur domesticeerd vee.
Op völle plaetse in den Achterhook bunt sporen an-etroffen van naederzettingen uut de prehistorie. Et is ondudelek of verskillende plaetse in de löp van de millennia vast bewond ewest bunt, of dat der sproake is ewest van ingriepende volksverhuzingen en/ of vi-jandigheden. Namen van volken, woarvan an-enommen wödt dat zie den Achterhook bewond hebt, bunt op de riege in tied: Bructeren en Chamoaven (Germaanse stammen, later erekkend tot de Franken), en noa de grote volksverhuzing de Saksen.
thumb|220px|[[Liudger geneest Bernlef]]
Steentied
Disse infermasie is nog neet beschikbaor
Bronstied - iezertied
Disse infermasie is nog neet beschikbaor
Kerstening
Den Achterhook kump in geskriften veur vanof de tied van ziene kerstening, in-ezat in et leste decennium van de 8de eeuwe. Et westeleke deel, toon Hamaland eneumd, veel under et bisdom Utrecht, den oosteleken Achterhook under et bisdom Münster. Deutekem wödt in 838 veur et eerst eneumd.
Noadat Karel de Grote den Saksiesen hartog Widukind veur altied had versloagen, eisten hi-j van um en zien underdoanen de bekering tot et christendom. Zo kreg missionoaris Liudger den taak um onder andere dee heidense Saksen in den Achterhook te bekeren. Hi-j hef parochies sticht in Grolle, Wichmond, Wenterswiek en Zelhem. Liudger wodden later den eersten biskop van Münster.
9de en 10de eeuwe
Et gebeed wat wi-j vandage kent as den Achterhook, was in dizze tied et noordeleke dael van veurmoalige gouw Hamaland, noa de ofsplitsing van et zudeleke dael. In Noordelek Hamaland was Godschalk al veur 1046 leengraaf van 'den Board' toon könning Hendrik III et groafschap noá de ofzetting van Godfried 'met den Board' an den Utrechtsen biskop gaf. In de schenkingsacte is de begrenzing van dat noordelek Hamaland umskraeven. Doaruut blek dat et totale Hamaland, in tweeën wodden eknipt woar et op zien smalst was, langs de liene Steenderen-Leuvenheim-Eerbeek. Deur dee schenking van 1046 wodden den biskop van Utrecht in heer in dat noordeleke Hamaland. Woarnoa wieter in de tied nen eeuwnlangen stried zol anvangen tussen den biskop van Utrecht en den Biskop van Münster oaver et gebeed langs de oostgrenze van vandage.
11de- tot en met 16dn eeuwe
Den Achterhook van vandage op zien heugtepunt. An et ende van dizze tied trad den groafschap as nen zelfstandigen stoat too tot de republiek der zeuven veraenigde Nederlanden.
Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden
Vanof 1543 mek Gelderlaand as Stoaten van Gelderlaand dael uut van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden. De Stoaten van Gelderlaand woarunder ok et Groafschap Zutfent wödden deur nen stadholder en later deur nen raadpensionaris verteggenweurdigd bi-j de Stoaten-Generoal.
Batoafse republiek
De Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden wodden in 1795 vervongen deur de Bataafse Republeek. Et veurmoaligen Groafschap Zutfent is noo n underdeel van et Departement van den Rien bestaonde uut de kwarteren Zutfent, Nimwaege en de zuudeleken Veluwe van et Hartogdom Gelre et oosteleke deel van de Heerlekheid Utrecht en n klein stuksken van et Groafschap Hollaand (zo'n betjen den Biesbosch).
Könninkriek Hollaand
Den Fransen keizer Napoleon beslot in 1806 n ende te maken an et Batoafse Gemenebest, umdat hi-j n stark gezag wol in de strategies elaegen Nederlaanden. Hi-j plaatsten doarumme zien jongere breurken Lodewiek Napoleon op den troon: deur n familielid tot vörst te beneumen kon Napoleon toch invlood uutoefenen. Under könning Lodewiek Napoleon, van 1806 tot 1810, maken Gelderlaand as departement (ofdaeling) deel uut van et Könninkriek Hollaand.
Tweeden Waeldkrieg
Disse infermasie is nog neet beschikbaor
15 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 15 meie
Weerlucht
Weerlucht is soamen mit dunder, n onderdail van gewitter. t Wordt vörmd deur n elektrische ontloaden ien atmosfeer.
Weerlucht is ain van de gevoarliekste weersverschiensels. t Is den ook roadzoam om beschaarmen tou zuiken, wizze waiten wan t gewitter dichtbie is en de tied tuzzen weerlucht en dunder minder as 10 sekonden is. t Gevoar om perseunlieks deur weerlucht roakt tou worden is relatief lutk, môr de gevolgen kinnen eernseg wezen. Gemiddeld worden in Nederlaand vief mìnsken per joar dodelk deur weerlicht roakt. Vrouger lag dit aantel nog veul hoger: er wörren honderd joar heer sikkom 20 mìnsken per joar dodelk roakt ien Nederlaand allinneg al.
t Weerlucht gaait van boven, ien de gewitterswolken, noar beneden noar de grond tou. Omdat t noar beneden gaait, zuikt t aaltieds t hoogste punt om ien te sloan. Doarom is t verstaandeg dat as joe aargens boeten binnen, ien t vèld bieveurbeeld, dat joe ien tieds van gewitter op grond of, nog beter, in n sloot of n greppel liggen goan. Op dizze wieze is de kaans dat joe roakt worden nog klainder. Doch moutst wel oppazen dat joe nait aal te nat, vanoet sloot, weer omhoog goan ien tieds dat t weerlucht der nog is. Woater laaidt elektriziteit, woardeur de kaans dat joe roakt worden weer groter wordt.
Klarinet
thumb|right|150px|Klarinettenfamilie
n Klarinet is n muziekinstrumeant oet de hooltbloazersgroep. n Namen keump van t Italiaanse woard clarino (wat verwaant is an t Germaanse klaroen, n soort trompet) met t achterplaksel -et (wat kleain betekent). Dit keump duurdet de eerste klarinetten nen toon hadden den't völle op nen trompet leek. t Instrumeant hef ne lecht cyllinidriese oetboaring, en hef n eankel reed.
De klarinettenfamilie besteet oet verskillende instrumeanten van verskillende grötte en toonstemmings. t Is met mear as twaalf verskillende soorten de grötste femilie van heultene bloasinstrumeanten. Disse loopt oeteen van de BBb contrabas töt de A sopraan. Völle van disse soorten zeent n algerak. De muziek dee't doarvuur eskrewen is, wörd vake duur de aandere, vakerder vuurkommende soorten espöld. Vake as t oawer nen klarinet geet, wörd doarmet n standaard Bb sopraanklarinet bedoold, den at met ofstaand t meeste vuurkeump.
Enen den at klarinet spölt neumt ze nen klarinettist of klarinetspöller. n Klarinet is oet eveunden duur n Duutser Johann Christoph Denner, roond t 18de joarhoonderd. Hee maakn n registerklepken an de vrogere chalumeau. Duur de joaren hen zeent doar meardere lochtdicht ofsloetnde klepkes en knöpkes bie ekömmen um t spel makkeliker te maken. Rechtevoort wörd n klarinet zowal in jazz as in klassieke muziek, en in kamerorkesten en as solo-instrumeant ebroekt.
Kouvlodde
n Kouvlodde of kouflaar is n bulde schiet/dong van n kou. t Is huil dun, woardeur t uutmekoar zakt en voak n ronde vörm het. Doarom wordt t in t Nederlaands ook wel koeienvlaai nuimd, omdat n Limbörgse vlaai ook rond is. Man segt dat de klombe uutvonden is om nait in de kouvlodden te stappen.
Weststellingwarf
Weststellingwarf (ok wel: Stellingwarf-Westaende) is een Friese gemiente mit 25.486 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en een oppervlakte van 228,45 km², waorvan 2 km² waeter. De gemiente leit in de Stellingwarven, tegen de greenzen mit de perveensies Drenthe en Overiessel. Et gemientebestuur is vestigd in Wolvege.
Weststellingwarf maekt tegere mit Ooststellingwarf diel uut van de Stellingwarven, waor Stellingwarfs praot wodt.
Geschiedenis
De ooldste dörpen in Weststellingwarf ontstonnen in de 8e ieuw totan de 14e ieuw, bouwd op flauw hellende, lange zaandroggen, die oorspronkelik begreensd wodden deur hoogvenen. In de 11e ieuw beheurden West- en Ooststellingwarf tot Drenthe en stonnen ze onder de Bisschop van Utrecht. Et bestuur en de rechtspraoke weren in hanen van stellings (dörpsrechters), die elk jaor wisselden. In 1504 wodde et gebied de tiende grieteni'je van de Zeuvenwoolden.
Belangriekste plakken
De gemiente Weststellingwarf telt 26 officiële dörpen. De heufdplak is Wolvege. De Nederlaanse naemen bin de officiële, de Friese naemen wodden niet gebruukt. In Weststellingwarf wodt gien Fries, mar Stellingwarfs praot, een Nedersaksisch dialekt. De plaknaembodden in de gemiente bin ientaelig Nederlaans.
Sassenpoorte
thumb|200px|right|Sassenpoorte De Sassenpoorte in de stadmure van Zwolle is ne stadspoorte dee wierd ebouwd an et ende van de 14de en beginne van de 15de eeuwe as underdeel van de stadsverdeadegingswarken. Den untwarper is unbekend. Veur den bouw is völle natuursteen ebruukt, mit name trachiet en tufsteen. De Sassenpoorte beheurt tot den Top 100 der Nederlaandsen UNESCO-monumenten.
Weststellingwarf
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2008: Bron: CBS
Sassenpoorte
Geskiedenisse
De hanzestad Zwolle was beginne 15de eeuwe in heure bleujtied as handelsstad. In 1407 wödden Zwolle as volweerdeg lid van et machtige steadnverboand van de Hanze too-eloaten. Den groten umväng van dizze stadspoorte stoand veur den riekdom van Zwolle in dee tied. In 1893 schonk de gemeente Zwolle de Sassenpoorte an et Riek, um doar et rieksarcheef in under te bringen.
Rheden
Rheden is n darp en gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderlaand en hef ne oppervlakte van 84,35 km² (waorvan 2,59 km² water). De gemeente Rheden mek deel uut van de Stadsregio Arnem-Nijmegen.
Sassenpoorte
Kenmarken
Tussen 1894 en 1897 wodden de poorte restaurierd en wödden dakkapellen en n neogoties spits klökketöarntjen an-ebrach. Hierveur wodden et 18de eeuwse klökketöarntjen of-ebrokken. Tussen de hooktoorns bevindt zich nen mezekouw. Vanuut geate in de vloere van dizzen uutbouw kon kokkende pek oaver binnendringende vi-janden egotten wodden.
Weststellingwarf
Buurtschoppen
Naost disse officiële dörpen bin d'r in de gemiente de volgende buurtschoppen:
Sassenpoorte
Arfgoodanduding
De poorte steet in den top 100 van monumenten mit eerste arfgoodanduding. Den Rieksgebouwendienst dealt de poorte in under "kattegerie I". Dizze kattegerie umvat dee monumenten van butengewoon (inter)nationaal kultuurhistories belang.
Rheden
De gemeente ligt ten oosten van Arnem. De Veluwe vervult zien betrekking as noordelike grenze en den Iessel as zudelike grenze. De darpen ligt as ne gordel in dizzen strook tussen woold en riviere. t Groondgebeed van de gemeente umvat an de ene kante den stuwwal, bulten, woolden, heed en baeken van den Veluwezoom en an de andere kante den Iesselvallei mit uterweerden.
Weststellingwarf
Bevolkingsontwikkeling
Op 1 jannewaori 2011 woonden 25.846 meensken in de gemiente Weststellingwarf. De historische bevolkingsciefers van de gemiente bin zo:
Sassenpoorte
Uutgaonde verwiezing
De Sassenpoorte kö'j bekieken op n filmpken van den stea Hollaand in Video.
Rheden
Name en geskiedenis
Bezeensweerdig in t darp Rheden is de hervormde karke, rondum 1500 ebouwd mit romaansen toren uut de 12e eeuwe. Bi'j t darp Rheden steet t bezeukerssentrum Veluwezoom en den Posbank.
Weststellingwarf
Gemienteroad
Uitslag verkiezingen van de gemienteroad sinds 1998:
Rheden
Aandere darpen
De Steeg (gemeentehoes), Dieren, Ellekum, Leeg-Soeren, Spankeren en Velp.
Weststellingwarf
Gemienteroad
» * Sociaal Duurzaam Weststellingwerf: PvdA, Weststellingwerf Natuurlijk! en VVA.
Rheden
Aandere darpen
Umdat de twee grootste darpen Velp en Dieren an den west- en oostraand van de gemeente ligt, steet t gemeentehoes in t sentraol elaegen darp De Steeg.
De zeuven darpen van de gemeente, op riege naor inwonners (2013):
Möppelerdiep
't Möppelerdiep is een kenaol det löp van Möppelt ien Drenthe töt De Sluus ien Oaveriessel. Oorsprunkelijk was 't een netuurlijke streum die de Sethe hietten. De name van 't gemaal ien De Sluus, Zedemuiden, kömp daor weg.
't Kenaal wördden verskillende keren uutegraven en brieder emeuken; ok bint d'r een paar bochten of-esneden. Dit hebt ze edaone veur de törfgraveri'je. 't Kenaol was een belangrieke waterweg veur 't vervoer van dizze braandstof. Möppelt en De Sluus waren veurname deurvoerhavens, vanwaor de törf wieder gunk naor Hollaand. Deur de törfwinning kreeg 't Möppelerdiep meer water te verwaarken.
't Möppelerdiep verbiendt de Drèentse Heufdvaort en de Hoogeveense Vaort mit de vroggere Zuderzee. 't Leste stok töt an de zee mus wörden of-elegd oaver 't Zwärte Wäter, det uutmondt bi'j Gällemuun.
Hamaland
Plaatsbepaling
Et graofschap strekken zich uut op beide oevers van den Iessel, van iets noordelek van Deventer naor et zuden hen. Et gebeed op den westeleken Iesseloever vormden maor nen betrekkelek smallen strook langs den Iesssel. De westgrenze kruusten den Rien zon betjen bi-j Velp, pakken et uterste oosten van de Betuwe met um daornao den Rien te volgen tot iets ten zuden van Emmerik. Vandaor leep de oostgrenze van Hamaland geliek met dee tussen et Sticht Utrecht en et Bisdom Münster, zoas dee sinds et ende van de 8ste eeuw was etrokken en tot in de 16de eeuwe zol blieven bestaon. Hamaland kreg daordeur twee uutstulpingen naor et oosten, den enen tot veurbi-j Lochem en den anderen tot en met Deutekem. Tussen dee twee uutstulpingen versmalden et en bereikten ziene kleinste breedte ter heugte van Steenderen op den oosteleken en Eerbeek op den westeleken Iesseloever. Aover den umvang van et graofschap Hamaland is lange tied n hoop enöäld dat neet waor blek te wean. De opvatting (Heidinga tröggriepend op eerdere sckrievers) dat Hamaland westweerts ooit ens de Veluwe en Flethite hef umvat, berust op misleazing van n skrift uut 855, en de gedachte (Wirtz, ok op graond van eerdere sckrievers) dat Hamaland zich oostweerts tot in et Münsterlaand zol hebben uut-estrekt, kump van ne völ te rume anname van nen 12de-eeuwsen kroniektekst.
Hengeveelde
thumb|right|300px|Hengeveelde Hengeveelde, Wegdam of Hengevealde (Hollaands: Hengevelde) is n koarkdoarp in de Tweantse gemeente Hof van Tweante. t hef um en noabie de 2000 inwonners, en t lig an de proveensjale weg tusken Goor en Hoksebarge. t Rooms-Kattolieke doarp hef n apart groot industriegebeed met völle bedriewe vuur n kleain doarp.
Hamaland
Plaatsbepaling
Et graofschap Hamaland in zien hierbaoven egeaven umvang umvatten de oldere gouwen Islo/Hisloa, den 'Iesselgouw', in et noorden en den gouw Leomericke (Liemers) in et zuden. Beide oldere gouwnamen bunt verdrongen eraakt deur den name Hamaland. Nen gouw was nen samenhangend bewonningsgebeed, nen streek zeg maor. Neet ungebrukelek in de rieksorganisasie van de Karolingen was dat twee gouwen in éen bestuurlek district, nen graofschap, wodden samen-ebrach. Dat lik dus ok veur Hamaland op te gaon.
Hengeveelde
Vroger wör t doarp ook wa Wegdam nömd, noar nen herboarg an de weg tusken Goor en Hoksebarge. n Naamn Wegdam wördt rechtevoort hoaste neet mear ebroekt, mear keump nog wal in n parochienaamn en verskeaidene vereniges vuur.
Hamaland
De graven van Hamaland - 9de en 10de eeuwe
De graven van Hamaland beheurden in de 9de en 10de eeuwe tot et geslacht van de Meginharden. In et jaor 800 is nen graaf Wrachari graondeigenaar in Wichmond in den Iesselgouw. Vermeudelek denzelfden Wrachari, toon nog gin graaf, wödt daor ok al in 794 geneumd. Hi-j was den zönne van nen zekeren Brunhari en had zelf nen zönne Meginhard. Den name kump later nog n paar maol veur in et Hamalandse gravenhuus, zodat der nen gooden kans is dat Wrachari in 800 graaf van Hamaland was - helemaol zeaker is dat neet. Vanwaege den name Meginhard wödt dat gravenhuus ok wal an-eduud as de Meginharden, maor ok den name 'Brunharingen' naor Wrachari zien vader is wal ebruukt.
In et al eneumde skrift uut 855 blek ene Wichman graaf in Hamaland te wean. Zien verwantschop met Wrachari en Meginhard is annemmelek maor steet neet vaste. Nao Wichman volgt der nen Meginhard den in 881 neet meer in leaven is. Zien dudeleke verwantschop met Wichman van 855 is ok neet helder. Wal is zeaker dat Meginhards zönne, Everhard Saxo, zien vader opvolgden. Everhard wodden in 898 vermoord deur den Frees Waldger, zönne van Gerulf uut et gravenhuus dat deurgaons de Gerulfingen wödt eneumd en waorvan et latere Hollandse gravenhuus in rechte liene ofstamden. Everhard Saxo leet in 898 twee minderjaorige zöns nao, Meginhard en Everhard. Daorum ging de opvolging in 898 naor Everhards breur, alwier nen Meginhard. Toon Saxo's zönne Meginhard op leaftied ekommen was, hef hi-j de graofschappen van zien vader aover-enommen. Dat is waorschienlek al ebeurd rundumme 915. In 921 is Meginhard nen tiedjen in beeld. Hi-j is dan graaf.
Den anderen zönne van Saxo, Everhard, trouwden met vrouwe Amalrada, volle zuster van Mathilde dee in 909 met den hartog van Saksen, Hendrik, was etrouwd. Hendrik wodden in 919 könning van Oost-Franki'je en Everhard dus könningszwaoger. Uut et trouwen van Everhard en Amalrada stamden in elk geval twee zöns: den geesteleken Diederik den in 965 biskop van Metz wodden en nen veuranstaonden raodskearl van de könningen/keizers Otto I (regierden tussen 936-973) en Otto II (973-983) was, en wier nen Everhard waorvan niks meer bekend is dan dat e nen zönne Everhard had den in 978 op 10 jaorige leaftied bi-j zien heer-onkel Diederik in Metz den lessten aosem uutblees.
Hengeveelde
In Hengeveelde zit ene van de grötste bruudsklearbedriewe van Neerlaand, woer at ze vroger op eegn kracht bruuds- en geleagnheaidskleare maakn, mear duur de legeloonlaandn wörd dr rechtevoort allene nog mear poompwoark edoan (t versteln en pas maakn van kleare).
Hamaland
Opstand
Den graaf Meginhard den dus vermeudelek in 915 an et bewind kwam in Hamaland en dee andere graofschappen van de familie (Salland, Veluwe, Drenthe, Hunsingo plus Fivelgo en denkelek ok et Gooi van vandage (Naardingerlaand) zuudoostelek van Amsterdam) hef zich in 938-939 vergaloppeerd deur met te doon an nen opstand teggen könning Otto I den under leiding staond van Otto's breur Hendrik en Otto's zwaoger Giselbert, hartog van Lotheringen. Otto I wist den opstand neer te slaon. Daornao trof hi-j de rebellen mit vegelding. Standard waren dat: In beslagname van bezittingen, intrekking van riekslenen en oetzetting uut ambten zoas dat van graaf. Dat aoverkwam ok Meginhard van Hamaland. Den is naomelek rundumme 955 aoverleaden op den Elterbarg, de verbliefsplaatse van zien zönne Wichman den daor nen 10 jaor later nen kanonikessenstift zol vestigen. In et dodenbook van dat stift wödt Meginhard wal herdacht maor zunder graventitel. Hi-j was dus gin graaf meer toon hi-j stierf.
Genade
In 944 hef Otto I vervolgens et Hamalandse gravenhuus wier in genade an-enommen - miskien wal op veurspraok van ziene tante Amalrada, dat wetten wi-j neet. Meginhard blef ambteloos burger maor ziene 2 zönnen uut twee opvolgende trouweri-jen kreggen elk n deel van zien vroggere graofschappen: den oldsten, Everhard, wodden graaf in Salland, Drenthe en Hunsingo/Fivelgo, den jongsten, Wichman, in Hamaland, de Veluwe en waorschienliek ok et Gooi. Verdeal en heers was dus de tieding. Beiden kreggen ok nen burcht uut et vaderlek arfgood dat vanof 939 in beslag enommen was ewest maor in 944 geheel of deels zol wean trög-egeaven: Wichman kreg den burcht op den Elterbarg, Everhard den in Zutfent - ne verdealing noord-zuud net as bi-j de graofschappen.
Everhard hef maor éne (aoverleavende) arfdochter ehad, ene Averarda, dee in den löp van de jaoren-950 trouwden met Godfried van Verdun, den kearl dee in de jaoren 985-987 zienen bi-jname 'den Gevangene' verdeenden deurdat hi-j dik 2 jaor in Westfrankiese gevangenschap is vast-eholden. Averarda aoverlead vermeudelek al in 961 met naolaoting van nen zunne en n dochtertjen. Godfried trowuden et jaor daorop met Mathilde 'Billung', weduwe van den vrog aoverleaden Vlaamsen graaf Boldewien III, den zwaoger van Wichman 'van Elten'.
Hengeveelde
Alle joarn in juni beent dr in Hengeveelde de Höftedaage, de lokale zommerfeestn, met nen koarmsel en verskeaidene artiestn.
Hamaland
Genade
Wichman, dus den jöngeren zunne van den rebel Meginhard van 938-939, trouwden namelek rundumme 947 met de Vlaamse gravendochter Liutgard, zuster van Boldewien III. Zi-j aoverlead in 962 op de leaftied van rundumme 27 jaor. Uut dat trouwen bunt 3 kinder bekend, op de riege van geboorte Adela, Liutgard en Wichman (jr.). Kleinen Wichman steerf waorschienlek in 965 of 966 op de leaftied van good zeuven jaor. Daormet wodden de veurtzetting van et geslacht in manneleke liene of-ebrokken, want vader Wichman, howal toon rundumme 35 jaor old, kek neet oet naor ne tweede trouweri-je: hi-j bouwden zienen burcht um tot et kanonikessenstift te Hoog-Elten, dat in 968 al in bedrief was. Van de 12de-eeuwse stiftskarke dee de deur Wichman in de latere jaoren-960 ebouwden verving, is n deel (et skip) nog anweazig op den Elterbarg. Et letsten tekken van leaven dat wi-j van Wichman hebt, kump uut december 973.
Hengeveelde
Geskiedenisse
Hengeveelde was eartieds allene ne noaberskop en moarke in t kerspel Dealdn. In t 17e joarhonderd wör dr ne Roomske sköppekoarke bouwd bie oarve Slot. Um dee tied wör dr ook nen herboarg met as naamn Wegdam bouwd, an de weage van Goor noar Hoksebarge. Um den herboarg gröaidn n kleain döarpken umhen, wat doarduur ook n naamn Wegdam kreeg. Hiernoa wör de koarke noar et dörpken verzat woerduur t nog harter gröaidn. Töt 2001 heurdn t bie de gemeente Ambt Dealdn, den at toew duur de Gemeentelike Herindelige opgung in de gemeente Hof van Tweante.
Hamaland
Genade
Een anzeenlek deel van zien vermeugen schonk Wichman an ziene geleufsstichting. Zien dochter Adela veulden zich daordeur alderbastend benaodeald en hef zich der tientallen jaoren teggen verzet, en slagen uutendelek - in 996. Daoraover meer op de ziede Adela van Hamaland.
De graven van Hamaland - elfde eeuwe
De graofschappen van Wichman bunt heugstwaorschienlek wal oaver-egaon op zienen schoonzönne Immed, eersten man van Adela, en daornao op euren zönne Diederik. Den letsten is in april waorschienlek van et jaor 1017 aoverleaden met naolaoting van twee dochters. De oldste daorvan trouwden heugstwaorschienlek met den zönne Godfried van den al eneumden Godfried 'den Gevängene' uut zien tweede trouwen. Den zunne Godfried was in de jaoren 1012-1023 ok hartog van Nederlotheringen. Toon e in 1023 zonder kinder aoverlead, wodden hi-j as hartog en graaf op-evolgd deur zienen jongsten breur Gozlin (roopname Gozelo). In 1033 wodden Gozlin ok nog ens an-esteld as hartog van Opperlotheringen, maor dat hef hi-j nog bi-j zien leaven aover-edaon an zienen oldsten zönne, Godfried 'met den Baord'. Toon Gozlin in 1044 aoverlead, had 'den Baord' eagenlek recht op de opvolging, ok in Nederlotheringen, maor könning Hendrik III ontheeld um dat en gaf et an den jongeren zunne van Gozlin, Gozelo II van Neder-Lotheringen. Godfried 'met den Baord' kwam toon in opstaand en raakten daordeur in 1046 ziene ambten kwiet.
De vri-j ekommen graofschappen bunt toon deels bezet deur den zönne van de jongere dochter van Diederik van Hamaland, den zönne dus van Adela en Immed. Dee dochter heetten Bava en etrouwden met nen Gerard bi-jgenaamd 'Flamens' ('den rossigen'). Uut dat trouwen kwammen minstens 2 zöns, nen Gerard en nen Diederik. Toon Godfried 'met den Baord' in 1046 uut ziene graofschappen ezet wodden, hef den zunne Gerard zich künnen nöstelen op de Veluwe, in Teisterbant (Tieler- en Bommelerweerd, n graofschap dat Diederik van Hamaland met zien trouwen had ekreagen) en in de Betuwe. Dat leste was n graofschap dat uut de familie van Immed stamden, net as de Hetter- en Duffelgouwen (an weerszieden van de Rijn bezuden Hamaland). Den Hettergouw waorin o.a. de plaatse Geldern ligt waornaor et gravenhuus van Gelre zich later ging neumen, en vermeudelek ok wal den Duffelgouw, hef denzelfden Gerard pas nao 1063 aover können nemmen, net as rowweg in deezelfde tied et zudeleke deel van Hamaland.
Dat den 'Flamenses' op den Hettergouw (en Duffelgouw) én op zudelek Hamaland n tiedjen mos wachten, kwam umdat der zich veur 1046 andere leu enösteld hadden. Zudelek Hamaland is vermeudelek in 1026 vergeaven an nen gunsteling van könning Koendert II, nen zekeren Werner. Dat kon gebeuren umdat Gozlin I zich in 1024-1025 heavig verzetten teggen Koendert zien troonsbestieging. Toon hi-j an et lange leste met karstmisse 1025 bakzeil haalden, hef hi-j n paar offers motten brengen: könningsgunsteling Werner kreg hi-j as leengraaf in zudelek Hamaland op-edrongen, in Hunsingo-Fivelgo kreg hi-j nen halfbreur van könningin Gisela in denzelfden taak op-edragen. Werner hef zich neet ebrand an den opstaand van Godfried 'met den Baord' en hoofden daorumme zien ambt neet op te geaven: hi-j blef dus waor-t e was. Pas nao Werners aoverlieden kon de grafelekheid in zudelek Hamaland deur den 'Flamenses' in-enommen wodden. Dat is ok gebeurd, want in 1085 wetten wi-j dat zie zich daor intussen hadden können nöstelen.
In den Hettergouw (en vermeudelek ok wal Duffelgouw) zat et eigenl3k net zo. Daor mot al veur 1046 nen leengraaf van Godfried 'met den Baord' ewest wean, nen zekeren Godschalk den ok leengraaf van noordelek Hamaland was. Godschalk hef net as Werner ofstaand enommen van de rebellie van Godfried 'met den Baord' en kon dus ok zien ambt beholden. Ok daor mossen den 'Flamenses' wachten totdat Godschalk den lesten aosem had uut-eblaozen. Dat gebeurden in 1063 en in 1067 zeet wi-j dan inderdaod nen Gerard 'Flamens' as graaf in den Hettergouw.
Graofschap Zutfent
In noordelek Hamaland ging et wat anders. Ok daor was Godschalk al veur 1046 leengraaf van 'den Baord' en blef netjes op zien plek zitten, maor könning Hendrik III gaf dat graofschap noá de ofzetting van Godfried 'met den Baord' an den Utrechtsen biskop. In dee schenkingsakte is de begrenzing van dat noordelek Hamaland nauwkeurig umskreaven. Daoruut blek dat et totale Hamaland dat wi-j baoven ofgrensden, in tweeën is eknipt waor et op zien smalst was, langs de liene Steenderen-Leuvenheim-Eerbeek. Deur dee schenking van 1046 wodden Godschalk dus leengraaf van Bernold, den biskop van Utrecht in dat noordeleke Hamaland.
Toon Godschalk in 1063 stierf, is zienen onkel Otto (bi-j enaamd 'den Rieken') um in dat noordeleke Hamaland op-evolgd. Dat den 'Flamenses' hier neet op et toneel kwam, kump waorschienlek deurdat Godschalk deur zien trouwen nen grootgraondbezitter van betekkenis in et noordeleke Hamaland was ewodden. Ziene vrouwe Adelheid was namelek ne achterkleindochter van Godfried 'den Gevangene'. Den ziene dochter Ermgard trouwde met nen Otto van Hammerstein, eure dochter Mathilde trouwden met den 'Ezzune' Ludolf, dee samen dan den olders van Godschalks Adelheid waren. Deur dizzen weg kreg Godschalk et arfgood in hende van den halfbreur Everhard van Wichman 'van Elten'. Dat was tenslotte deur Everhards arfdochter Averarda bi-j Godfried 'den Gevängene' beland en is langs de hier beskrevven aoverarving bi-j Adelheid terecht-ekommen. Tot dat arfgood beheurden zeker den burcht Zutfent, maor ok anzeenlek graondbezit in de umgeaving daorvan. Den toostaand van aoverwicht in dat noordeleke Hamaland zol der too eleid hebben dat Godschalk en ziene naozaten zich daor hebt können handhaven. Eure verbliefplaatse was Zutfent, waornaor et graofschap heanig an eneumd raakten. Nog altied heet de streake dee vrogger noordelek Hamaland oostelek van den Iessel was: 'de Graofschap' naor et Graofschap Zutfent.
Den name Hamaland kump an et ende van de 11de eeuwe veur et lest in bronnen veur.
Pertiek
thumb|right|250px|Een pertiekwoening Een pertiek of pertaol is vake een in-ebouwde, an de straotkaante geheel open ruumte, waor de ingang van een gebouw te vienen in.
Meerdere woeningen hem een gemeenschappelijk pertaol. Pertiekwoeningen bin woeningen dee rond een gemeenschappelijk trappenhuus ebouwd bin. In 't algemeen bin pertiekwoeningen espegeld ebouwd, dat wil zegen dat de woeningen an de linkerkaante van 't pertaol inwendig 't spegelbeeld van dee an de rechterkaante is.
Båke
thumb|300px|Lüde bint samen by ne båke in [[Eibargen|Eibargen (2006)]] Up Eyrste Påskedag wördt in een grout noord-westerlik gedeylte van Europa båkes anestöäken. Ne Båke is een grout vüür, wat wördt ebrand üm de köälde en et düüster van de winter te verdryven, en den koamst van de lente te vyren, of üm te vyren dät Lente et van Winter ewünnen hevt.
Geskydenis
thumb|280px|ne Båke by [[Onstwedde up Tweyde Påskedag 2004]] Dät is een old germaansk gebruuk wat syn oorsprung noch vöär den koamst van et Christendom hevt. Wårskynlik gelöyvden de germanen dät et vöär öär ouk beskårmen teagen kwåde geysten, en was et vöär ne verseakerige vöär vrüchtbårheid. De aske wat van de båkes köämen, wördden oaver et land verdeyled, wat good was vöär de grund. De christenen probeerden et heidenske gebruuk der uut te krygen, maer dät is öär neet elükked, maer de beleaving van ne båke is vake neet maer med de germanen verböänden. De rooms-katoliken hebbet et gebruuk verdraeied en der een roomsk feest van emaked.
In Twente wördt dit gebruuk båkebranden enöömd. De lätste jåren bint der strenge miliövöärskrivten an verböänden.
Vöärbereiding
Weaken, en mangs månden in et vöärden bint båkebouwers drok üm nen so houg möägeliken stapel te maken. ne Båke kan wal boaven de 10 meater houge wörden. Båkebouwers gaddert snöäiholt by mekår en settet in et lätsten nen steiger up üm noch höyger te künnen bouwen.
In den tweydüüster wördt de båke anestöäken. Hyr köämt vöäl volk up of, dee et der med mekår nen mooien åvend van maket, med häpkes, beer en Båkebitter. Den volgenden dag kün y oaveral ruken dät de lente syn intreade hevt emaakt.