cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joggert
Joggertkultuur
Meensen mit laktose-intoleransie kunnen vake beter tegen joggert as aandere zuvelprodukten, dat kömp umdat de laktose in joggert 40% leger is as in gewone melk. Dit is ummezet in glukose en galaktose, en deels efermenteerd in melkzuur deur de joggertkultuur.
Grolsch
Op 13 mei 2000 wodden de brouweri-j van Grolsch in Eanske zwoar beschadigd deur de vuurwerkramp. De produktie wodden oaver'enommen deur andere brouweri-jen totdat de schade weer hersteld was. In 2004 wodden de ni-je moderne brouweri-j in Bokel in gebroek enommen en vanaf t veurjoar van 2005 bunt de brouweri-jen in Grolle en Eanske eslotten, en is de productie helemoal geconcentreerd in Bokel. 't Schient oaverigens dat t water dat ze broekt, wal oet Grolle kump.
Joggert
Soorten
Gewone joggert he'j in de soorten staandjoggert en reurjoggert. t Veurnaamste verschil is de fermentasietemperatuur en -duur. Staandjoggert wörden op 45 °C bereid, der is aordig wat joggertkultuur in ekuuld en is mit 4 tot 6 uur klaor. t Wörden in de uuteindelike verpakking edaon en hef n stevige struktuur die'j makkelik kapot maken kunnen deur derin te reuren. Reurjoggert fermenteert mit de veul legere temperatuur van 31-32°C, der wörden minder joggertkultuur in ekuuld en döt der 10 tot 16 uur over veurdat t klaor is. Deur de lege temperatuur krie'j polysacchariden (sliemachtige verbiendingen), waordeur de joggert nao t reuren nog stevig blif en n gladde struktuur hef. In Nederlaand wörden dit type joggert t meest emaakt umdat t makkeliker in grote hoeveulhejen te maken is. In veule aandere laanden maken ze vakerder staandjoggert.
Grolsch
Sinds 12 februari 2008 is Grolsch een zelfstandige dochterondernemming van SABMiller plc. oet Zuud-Afrika. In 2007 is Grolsch een ni'je weg in'eslagen met ut flessenbier. Eerst wodden de piepkes greun met een inhold van 33 cl in plaatse van broen met 30 cl. In 2008 wodden ok de beugelflessen gruun in plaatse van broen. De verandering van de kleur van de flessen hef niks te doon met de oavername deur SABMiller, moar was al langer de bedoeling. Grolsch hef al sinds de joaren '80 greun as bedriefskleur.
Joggert
Soorten
Veerder he'j joggert mit verschillende vetgehalten: Volle joggert, mit op z'n minst 3% vet. Halfvolle joggert, mit 1 tot 3% vet. Magere joggert, mit minder as 0,5% vet.
Bie n antal joggertsoorten wörden der wat vocht uutehaold um de joggert dikker, romiger en smakeliker te maken, veurbeelden bin: Griekse joggert en hangop. Bie Bulgaarse joggert wörden de melk in-edikt veurdat der (staand)joggert van emaakt wörden. An veule joggertsoorten, veural as ze wat dikker bin, wörden der melkpoeier, kaseïne of weipoeier bie edaon um dit effekt makkeliker te bereiken. In n antal laanden is t gebrukelik um aandere verdikkingsmiddels derbie te doon zo as gelatine, zetmeel enz. In Nederlaand kömp dat, veur zovere bekend is, niet veur.
Oek he'j joggertsoorten in de winkel waor n bulte suker, geur- en smaakstoffen of (sporen van) fruit in ekwakt bin.
Zuvelprodukten emaakt van joggert
thumb|Hangop
Zuvelvrieje joggert
Der bin oek zuvelvrieje joggertsoorten te koop in natuurwinkels (bv. sojajoggert en somtieds kokosjoggert). Je kunnen t oek zelf maken mit n melkvervanger, zo as amandelmelk, n noetemelk, havermelk, sojamelk of kokosmelk. t Naodeel dervan is dat t uut zien eigen niet dik wörden umdat der gien melkeiwit in zit. Je mutten der dus wat bie doon um t dik te kriegen, bieveurbeeld wat gelatine, agar agar, zetmeel of n aander verdikkingsmiddel.
Jöädendom
thumb|250px|De [[menora is een symbool van et jöädendom en sol oorsprüngelik deal eweasd hebben van de möäbels van de tempel van Salomo]] Et jöädendom is et gelöyv van et jöädske volk, et is eyne van de vrogst unståne godsdeensten dee mar eyne god earen doot. Monotheïsme wördt sou een godsdeenst enöömd. Vandage den dag besteyt et altyd noch en wörd et altyd noch beleaden, vöäral in Israël.
Keunstklookte
Fantasie, filosofie, geskiedenis
In et 21ste joarhonderd hebt zowal harde as zachte kunstklookte ne opleaving kregen deur ne verbettering van komputerkracht, umvang van oefensets en theoreties begrip. Kunstklooktetechnieken zint onmisboar wörden in technologie. Et helpt völle oetdagingen oplössen in komputerwetenskap.
Naamherkomst
Den Twentsen naam kunstklookte is ne letterlike umzetting en samentrekking van et Engelse artificial intelligence. In 2017 wun "kunstklookte" et met 26/20 stemmen van kunstmoatige intelligensie in ne Facebook- en Twitter-stemming oawer de juuste umzetting van et woord.
Jöädendom
Et jöädendom kan neet makkelik in westerske hökkyns estopped wörden sou as religy, rasse, etniciteit of kultuur, ümdat jöäden oaver et jöädendom pråt med 4000 jår geskydenisse in et achterhöyvd. Gedürende dit tydpark hebbet jöäden slavernye, chaos, theokraty, verövering, besetting en ballingskap medemaked en bint see in kontakt eweasd en beïnvloded döär et olde Egypte, Babylonie, Persie, et greekske hellinisme, eavenas moderne beweagingen sou as de Verlichting, et socialisme en de opkümst van et nationalisme.
Jöädse geskriften en heur geskydenisse is vake brüükt döär aandere luu as historiske fundament, dår bint aandere religys döär onståne, zo as twey heyle bekenden: Christendom en Islam.
Jöäden hebt 'n paar boken wår see heur gelöyv op baseert (Torah), en see besittet boken dee bint onståne når anlieding van disse Torah, later op eskreaven döär de sou enöömde profeten (Neviiem) en geskydenisse vertellende de boken (Chetoeviem). Et totaalplaatie van disse boken nöömt se (Torah + Neviiem + CHetoeviem =) TeNaCH. Dårnåst hebbet se noch de Talmud. Dit is 'n versameling van hunderd of düüsenden jår olde opmarkings van rabbi's oaver de Torah.
De Torah bint de boken dee döär Mosje esskreaven bint, når interpretaty van God. De Torah kümt gedeyltelik oaverhen med de eyrste vyv bybelboken van de christenen. Al bint de verskillen van interpretaty en vertaling tüsken jöäden en christenen te grout üm se dichte by mekare te setten. Sou willet de meyste jöäden et ouk. See segget dat christenen neet med hünne heilige boken ümgåt wår as see vöär bedoold bint.
De darteen gelöyvsprincipes van Maimonides (RaMBaM)
De dartene belangrykse gründslägen van de jöädse godsdeenst, sou as dee neader-eset bint döär kodifikator en godsdeenstfilosofe Maimonides (1135-1204). Disse wördet hyr in et kört weader-egeaven an de hande van et jöädske gebedsbook Siach Jitschak van et Neaderlandsk-Israelitisk Karkegenootskap:
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 1. dat God de eynige skepper en leider is van al wat eskåpen is en töt stand kwam, kümt en kummen sal.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 2. dat God 'n absoluten eynheid is, neet te vergelyken med wülke eynheid ouk; dat alleane Hee God is, dee der was, is, en altyd sal weasen.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 3. dat Hee geyn lyf hevt, hee geyn lyfelike kenmarken hevt en dat der van em geyn vöärstelling te maken is.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 4. dat men alleane töt em syn gebed magget richten en dat men dit neet töt 'n ander magt doon.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 5. dat Hee de eyrste en de lätste is.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 6. dat al wat de profeten hebbet esegd wårheid is.
Joggert
Gezondheid
Van sommige stammen van de bakteriën in joggert bin meugelike gunstige effekten beschreven in t darmstelsel, veural kleine effekten op t aofweersysteem. As der in de joggert oek n probiotikum zit, bin de effekten starker, mer dat wörden deur t probiotikum veroorzaakt, niet deur de joggertbakteriën.
Joggert wörden - liek as melk in t melkbad - gebruukt um verzachtend op de vel te warken, bieveurbeeld bie kleine braandwonden.
Jöädendom
De darteen gelöyvsprincipes van Maimonides (RaMBaM)
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 9. dat disse Torah neet te veranderen is, dat der geyn andere besteyt wat van God afkümstig is.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 10. dat God de handelingen en de gedachten van alle mensken kent.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 11. dat Hee belount wee as syn geböden nåkümt, en straft wee as syn geböden oavertredt.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 12. dat de mosjiach seaker sal kummen en al kan Hee lange vörd blyven, ik verwachte ydere dag syn kümst.
Ik gelöyve d'r vulleydig an, 13. dat der eyne opstanding van de douden sal weasen op 'n tyd wat de Skepper, wee syn name preysen is en wee syn faam sou houge en vöär altyd verheaven is, et wil.
Wieringermeer
Sinds 1 jannewoari 2012 is Wieringermeer op-egoan in de gemeente Hollaands Krone.
Darpen in de veurmoalege gemeente
Darpen:
12 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 12 oktober
Wieringermeer
Geskiednis
Den polder was rundum et joar 1000 nog gewoon laand, der was in dee tied meer laand as noe. Neet helemoal dudelek is of et beheurden bi-j den gouw Texla, of dat Wiron nen aparten gouw was. Deur de stormen van under aandere de 12de eeuwe was et gebeed under water kommen te stoan en onderdeel van de zee ewödden. De streumgeulen van et Ulkedeep en Amsteldeep lepen deur et gebeed. Dizzen wierden al in 1924 af-eslotten mit nen diek den et eilaand Wieringen verbond mit et vastelaand. Mit den anleg van den Wieringermeerpolder wierd in 1927 anvang enommen. Et dreugemaakn deden zi-j mit een elektries gemoal, noabi-j Medemblik, den anvang van de bouwwarkzaamheden was in februari 1928. Ten zuden van Den Oever is gemoal Leemans ebouwd, n dieselgemoal mit 'n tweetal pumpe mit ne debiet van 250 m³/minuut. Gemoal Lely had dree pumpen van 400 m³ elk. Op 10 februari 1930 wierden de pumpen in gebruuk esteld om 6 miljoen m³ water buten de dieken te kriegen.
Wormerlaand
Wormerlaand is ne gemeente in de Zaanstreake in de Nederlandse previnsie Noord-Holland. De gemeente Wormerland ontstond in 1991 deur et samengoan van de gemeenten Jisp, Wiedewormer en Wormer en hef ne oppervlaakte van 45,18 km² (woarvan 6,59 km² water). De gemeente Wormerlaand mek deel uut van de plusregio Stadsregio Amsterdam en ligt sinds olde tieden in Waterlaand.
Wieringermeer
Geskiednis
Volgens et eurspronkeleke plan zol den polder pas wödden an-elegd as den Afsluitdiek kloar zol wean. Moar umdat Nederlaand ne grote behoofte had an laandbouwgrond wierd den anleg versneld. Den diek mös noe in de Zuderzee wödden an-elegd, en mös ok zwoarder wödden uutevoerd. Den polder was feitelek gene Iesselmeerpolder, moar ne Zuderzeepolder (den zogeneumden Noordwestpolder). Op 21 augustus 1930 veel den polder dreuge. Vanof 1934 wierd et ni-je laand in kultuur enommen. De uutgifte van laand verleep hierbi-j veur et eerst deur de ovverheid. Dizze wol de problemen zoas ontstoan in de eerste joaren noa de dreugelegging van den Haarlemmermeerpolder veurkommen (veural partikulier initiatief, woarbi-j veul armoo bestond en zelfs malaria uutbrak). De kavelgreuttes veur ni-je boern wierden deur de machtege Wieringermeerdirektie bepoald op 20 bunder en uut-egeven deur n pachtsysteem. De darpen wierden net as de boerderi-jen gepland an-elegd. Doarbi-j begonnen de leu eerst met de kleine darpen, woarbi-j de gedachte gold dat dizzen neet te groot mochten wödden, umdat in grote darpen de warkleu te völle macht zol können kriegen en et doordeur "breujnesten van terroristiese aktiviteiten" konden wödden.
Uutgoande verwiezingen
thumb|Plaatse woar de diekbrökke was
Stavoren
Stavoren is ien van de Friese elf steden. De stad is al rond et jaer 900 ontstaon en kreeg in 1061 stadsrechten van Egbert I. Et was een handelstad van belang, mit hannel tot in Engelaand en Zweden. In 1385 werd Stavoren dan ook lid van de Hanze. Aan et end van de Middeleeuwen raokte de stad in verval. Op dit feit is et verhaol It Frouke fan Starum (Et vrouwgien van Stavoren) baseerd.
Nao die tied van verval kamen der in de 17e en 18e ieuw weer betere tieden, mit zeevaert naor wiedliggende landen. Maor in de 19e ieuw ging et weer achteruut.
Tegenwoordig is Stavoren de koppeling tussen et spoor naor Sneek en Liwwadden mit de boot naor Enkhuzen. De haoven is nu de thuusplak voor schepen van de brune vaort.
Zalt (smaak)
thumb|250px|[[Keukenzalt|Zaltkristallen (NaCl)]] Zalt is één van de vief smaken, naos zuut, zoer, bitter en umami.
De zalte smaak wödt veurnamelijk an-emaakt deur de anwezigheid van natriumionen. Aandere ionen van de alkalimetalegroep smaken ok zalt, mar hoe veerder 't van natrium ofgeet, hoe minder zalt 't wödt. De grootte van lithium- en kaliumionen lieken 't meest op die van natrium, de zalte smaak lik der daordeur 't meest op. Rubidium- en cesiumionen bin veule groter, daorumme is de zalte smaak anders.
De zalte smaak van substanties wödt bepaold deur 't te vergelieken mit natriumchloride (NaCl, oek wel keukenzalt enuumd), die een index hef van 1. Kalium, in de vorm van kaliumchloride (KCl), is 't heufdingrediënt in zaltvervangers, en hef een index van 0,6 veur de zalte smaak.
Aandere monovalente ionen, bieveurbeeld ammonium, NH4+, en divalente ionen van de eerdalkalimetalegroep van periodieke tebel, bv. de ionen calcium en Ca2+ zörgen vake veur een bittere smaak in plaatse van een zalte smaak, ok al kunnen ze drek deur de ionkanalen van de tonge gaon, die eenzelfde actiepotentiaal teweegbrengen.
Diftongen in t Grönnegs
Diftongen in t Grönnegs (en t Oostfrais) binnen in vergelieken mit de anner Leegsaksische varianten n bitke vrumd. Der binnen noamelk twij soorten diftongen in t Grönnegs, dijent woarbie baaide klanken liekweerdeg binnen en dijent woarbie ain van baaide klanken minderweerdeg is (brekens en ôfrondens).
Liekweerdege diftongen
De liekweerdege diftongen binnen dijent dij t dudelks tou heuren binnen veur Grönnegers zulf. Baaide klanken worden even gaauw achter nkander oetsproken, zunder n tuzzenletter of rust. Hierbie gaait t om de volgende kombinoatsies. Voak stoanen nait de Nederlaandse verliekensboare varianten der nait bie, omdat dijent apmoal net even aans binnen. De ae is n klank tuzzen de aa en e ien, verliekenboar mit de Texoanse oetsproak van I (ik).
Nait liekweerdege diftongen
De nait liekweerdege diftongen binnen dubbelklanken woar de gemiddelde Grönneger nait zo bie noadenkt. Dizzent worden noamelk ook nait schreven. t Biezundere van t Grönnegs is dat aigelks elke klinker wel n diftong is, ook de klanken woarvan de maiste Grönnegers nait waiten dat t dubbelklanken binnen. Bie dizze nait liekweerdege diftongen wordt de twijde maisttieds t körtst oetsproken en vaalt doarom ook nait zo op. Sumtieds gaait dit aansom en veraandert de eerste letter wel ais ien n j of n w.
Frank Löwik
Franciscus Gerhardus Hieronymus (Frank) Löwik (Almelo, 30 september 1956 - Leeuwarden, 23 februari 2009) was een Twèentse historicus en skriever die as hum onder aandere gaanks höld mit de bestudering van 't Twèentse regionaolisme.
Skrieveri'je oaver 't Twèentse regionaolisme
Löwik studeerden geskiedenis en Duuts an de Rieksuniversiteit Grönning (RUG) en was docent geskiedenis en maotskoppi'jlere an een skoelengemienskop in Liwwadden. In 2003 promoveerden hi'j an 't Nedersaksisch Instituut van de Faculteit der Letteren van de RUG mit 't proefskrift De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid. In dit wark, as handelsuutgave uutebrocht deur 't Van Deinse Instituut, beskrif e 't Twèentse regionaolisme vanof de Romantiek: de gruiende andacht veur de eigen bouwkuunst, gebruken, spraoke, media enzowieder. Hi'j beskrif ok de verholding van dit regionaolisme töt 'de groot-Nedersaksische gedachte' van de jaoren vieftig, en pleit veur een hogere erkennige van 't Nedersaksisch middels diel III van 't Europees Haandvest veur regionaole talen of talen van minderheden.
Löwik zag een gruiend antal 'complementaire' 'regionaolistische initiatieven'. Hi'j pleitten ok veur Twèents taalbeleid, umdet e 't gebruuk en de kwaliteit van de streektaal 'dudelijk' umdale zag gaon.
De Nieje Tied en literaire skrieveri'je
In 1993 brocht Löwik de bundel Op n biester (Niejmoodse schetsn in t Almeloos) uut bi'j De Oare útjouwerij in Eanske.
Mit de eigenaor van dizze uutgeveri'je, Goaitsen van der Vliet, perbeerden Löwik 't Twèents an te fietern as skrief- en cultuurtaal. De beiden richtten een jaor later De Nieje Tied op, een literair-cultureel tiedskrift in 't Twèents en naobernde Nedersaksische taalvariaanten. Dit tiedskrift wil ni'jmòeds wèden, in oaverienstemming mit Löwik zien kiek det 't heersende conservatisme 'in smaakbeleving, vorm en thematiek' in de Twèentse skrieveri'je hef eleid töt 't idee det 't Twèents wat van vrogger is en niet sexy wèden kan.
In 1997 kwammen Löwik en Van der Vliet mit heur Asterix-vertaling Ne gesjichte van Asterix den Galliër (Eanske, De Oare útjouwerij). In 2007 kwaamp bi'j dizze uutgeveri'je een bundel vertellegies en columns van Löwik uut onder de titel Flantuutn (verhaaln en kaanttekstn). Dizze vertellegies en columns harren eerder in De Nieje Tied en De Roskam estaone.
Oldambt (streek)
right|300px|thumb|t Oldambt in Grönnen
t Oldambt of Oldamt is n gebied in t oosten van de provìnzie Grunnen. t Wordt soms as Ommelaand aanduud, mor het noeit n offisjele stoatus as Ommelaand had. t Oldambt ken op twai menieren zain worden:
Historisch/stoatkundeg gebied
t Historisch/Stoatkundeg gebied t Oldambt is n streek tuzzen de Ommelanden en Westerwolde. t Wordt enkeld soms zain as n Ommelaand, soms weer nait. t Beston uut de tegenswoordege gemaintes Veendam, De Pekel, Winschoot, Menterwold, Scheemde, Reiderlaand en de vermoalege gemainte Termunten. t Ston onder direkt bestuur van t Stad. De Stad har n zetel op twai stees: Oterdum en Oal Pekel. Loater kwamen zai soamen in Midwolda. t Oldambt beston veur dizze verainen uut twij gedailtes: t Wold-Oldambt en t Klai-Oldambt. Dit verkloart woarom de Stad twij zetels har. Dizzent wuiren soamen t Groot Oldambt nuimd. De oldste benoaming veur dit gebied was Alda Ombechte.
Kultuur/geogroafisch gebied
t Kultuur/geogroafisch gebied t Oldambt bestait uut t zulfde gebied as hierboven, allend den zunder t zudeleke gedailte van de gemainte Veendam en de gemainte De Pekel, de gemainte Reiderlaand en t oosteleke gedailte van de gemainte Scheemde. Zo kennst goud zain dat t Oldambt uut twai dailen bestait.
t Oldambt tegenswoordeg
t Oldambt kommt tegenswoordeg overain mit t historisch/stoatkundeg gebied mit as hoofdstad/belaankriekste ploats Winschoot. t Stait bekend om zien kapitoale stees in t oosten en de Blaauwe Stad bie Winschoot.
thumb|left|t Oldambt om 1300
Brood
Der bint heufdzakelk twee soorten brood: Fries en Braobaants. Fries brood wördt veural ebreuken roggekörrels veur gebruukt, intied det ze veur Braobaants brood gemalen rogge gebruukt.
Veur hiel wat lu in Nederlaand en België was brood vrogger, naost de later inevoerde eerappels, 't heufdvoedsel. Later wördden stoete op basis van tarwe belangrieker. Brood en tarwestoete verschilt in aordig meer opzichten as allennig de gebruukte graonsoorte. Zowal de geur as de kleur, de smaak en de structuur bint aanders. Baovendien verschilt de bereidingswieze. Wieder bint der streekrecepten die onderling beheurlijk verschilt.
Brood wördt in 't bezunder emeuken en egeten in de pervincies Grunning, Frieslaand en Drenthe. Vierkaanties brood mit een stokkien hering wördt ok wal eten as börrelhap.
Okse
n Okse is kastreren mannelk rindvij-ras (bolle). Oksen wörren ien Midden-Uropa al ien 6e aive v.K. broekt ien laandbaauw. De okse is ain van de oldste deur de mìnsk broekte ropdaaier. Aal vroug dainden zai om slijs, koaren en woagen veuroet te droagen.
Deur kastroatsie wör t meugelk de grote aarbaidskracht van de bolle veur mìnselke doulen te broeken. De daaier kregen der n liekmoudeger karakter deur, woardoor zai beter as waarkdaaier te broeken wazzen. Om oksen veur ploug of veur n koar of woagen te spannen wordt n toeg broekt dat bestoan kin oet n juk dat verbonden is aan n dizzel.
Ien verschaaidene Azioatische en Zuudamerikoanse landen kommen nog aingoal oksenkoaren veur. Ook ien Egypte wör nog n haile zet rindvij ienzet as ropdaaier veur ploug. Bie oksenruns worden dizze daaieren ook reden. Veur de vlaiskiendustrie binnen oksen interessant deur heur staarke maarmerde vlaisk.
De kastroatsie gebeurt maisttieds as de daaier nog jong binnen, op n oller van tuzzen de twij week en wat moanden. Deur verminderde testosteron-produksie gruien oksen laanksoamer as bollen môr zai worden doardeur wel slimmer spierd as kooien.
Ien summege stoaten van de Verainigde Stoaten worden aal jonge bollen dij as mestdaaier op blaikvelden holden worden, kastreerd. Asmis worden doarnoa veur baaidend kooien as de pinken hormoonpreparoaten broekt om doch veur n vlotte grui te zörgen.
Varia
In t kìrstverhaal kommen n okse en n aizel veur.
Stoal
Stoal is ne samensmeelting van iezer en kollen. Meestentieds hef stoal zo weanig kollen of aandere anvulstoffen zo as chroom in (vake meender as 1,9%), det et vervörmd worden kan as et hete maakt wörd. Hierduur is stoal wat aanders as geetiezer, wat mear kollen inhef. Et gef völle soorten stoal, met allemoal ne kenmaarkende samenstelling van disse beaide ellemeanten.
Laandgood
Een laandgood is een groot stukke groand van meerdere bunder, mit laanderi-jen en tunen en doarop ne butenplaatse, burcht, kasteel, laandhoes, ne grote boerderi-je, of karke. Volgens de Natuurschoonwet 1928 kan den eigenoar van n landgood under bepoalde veurweerden n belastingveurdael kriegen. Veul laanderi-jen bunt vandage in hende van de Veraeniging Natuurmonumenten en de Provensiale Landschoppen.
Et grootste partikuliere laandgood van Nederlaand is et Laandgood Deelerwold, dat rundumme 675 bunder is. Den heufdingäng van dit, neet toogänkeleke, laandgood bevundt zich in et darp Hoenderloo. Een monumentaal poortgebouw guf toogäng tot et laandgood.
13 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 oktober
Henk Scholte
Al is Scholte geboren in et drentske Emmen, et gröätste deyl van syne jöägend bracht hee döär in et grönningske Stadskanaal. In 1976 güng hee by de grönningske folk-grup Törf. In 1997 wün Scholte med disse grup de K. ter Laanprys van Stichting 't Grunneger Bouk.
Döär syn wark as leedtekstenskryver en syne breyde interesse vöär de grönninger kultuur en dialektskryverye rakeden Scholte in 1981 betrökken by de uprichting van et grünneger tydskrivt Krödde, wårby hee töt 1995 in de redakty sat. In 1991 köäm syne dichtbündel Vervrömd uut, wårin as grönningske gedichten stünden med oaversettingen in et oustfreesk döär Carl Heinz Dirks.
Mär et bekendst is Scholte meskeen van syn radioprogramma Twij Deuntjes veur ain cent by RTV Noord, wat hee seyt 2000 presenteert.
In 2002 kreag hee van de Provincy Grönningen de Wessel Gansfortprys, ne tweyjöärlikse prys vöär kulturele prestatys.
Fivelgo
right|thumb|Lokoatsie van Fivelgo in Grunnen thumb|right|Fivelgo in de Zeelanen om t jaor 1300.
Fivelgo (of: Fivelingo) is n streek in de provìnzie Grunnen. De westgrèns was t Moarvliet, in tieds dat de oostgrèns de Tjamme was dij ongeveer overain komt mit de oostgrèns van de gemainte Slochter. t Grenst in t westen aan Hunzego, in t oosten aan t Oldambt en de Emsmonden en in t zuden aan t Gerecht.
De noam Fivelgo betaikent go (streek) van de Fivel, n veurmoaleg revierke in dizze streek. Fivelgo was t twijde lid van de Ommelanden en har as heufdstad n Daam.
Fivelgo wordt kenmaarkt deur de moaren, börgen en de gasbel bie Slochter. Ook de zeehoaven Delfziel en t middelaiwse stadke n Daam geven dit gebied zien karakter en zörgen veur n hoge ekonomische positsie van dit gebied.
Net as Hunzego was Fivelgo was van oorsprong n Fraise go. t Was ain van de kwartaaiern van t Fraislaand tuzzen Laauwers en Ems.
t Gebied bestond oet drij onderkwartaaiern:
Rond de 13e aiw wuiren dizze onderkwartaaiern ofschaft en wuir t go van de Fivel as ain gewest zain. De, in t Oldfrais stelde, Fivelgo-wetten môken n belaangriek dail oet van de overbleven Oldfraise teksten.
Armeloos
thumb|250px|Kaort van t Armelose dialektgebied thumb|t Armeloos 'weerbericht' t Armeloos is n West-Veluws en Nedersaksies dialekt dat espreuken wort in de gemeente Armelo, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Armeloos is stark verwant an dialekten as t Putters, Harderwieks, Niekarks, Barrevelds en t Nunspeets. t Armeloos ku'j beschrieven as n Nedersaksies dialekt mar wel mit n bonk Nederfrankiese invleujen, net zo as de meeste are West-Veluwse dialekten. Ten opzichte van t Putters is t al meer Saksies van aord.
Ten zujen van Armelo loopt de isoglosse geet/steet-gaot/staot, in t zujen dervan, vanof Putten, zegen ze hie staot/gaot en ten noorden dervan, is t hie steet/geet. n Ander verschil in uutspraak tussen t Armeloos en t Putters is dat ze in Armelo went zegen en in Putten want.
Achtkarspelen
Achtkarspelen is een gemiente in et oosten van de perveensie Frieslaand. De gemiente had op 1 jannewaori 2020 27.836 inwoners (bron: CBS) en et het een oppervlakte van 103,98 km².
Armeloos
Schrieverie
t Armelose dialekt wort gebruukt in t Woordenboek van de Gelderse Dialecten (WGD) uutebrocht deur de Iesselakademie. De Oudheidkundige Vereniging Ermeloo het n dialektwarkgroep.
Achtkarspelen
Dörpen
De gemiente Achtkarspelen het elf dörpen. De Nederlaanse naemen bin de officiële.
Armeloos
Schrieverie
Der is veerder nog gien boekjen uutebrocht over t dialekt van Armelo.
Keerls- en deerns-wc
Bordjes van de keerls- en deerns-wc in t Armeloos dialekt.
Achtkarspelen
Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken bin d'r in de gemiente ok de volgende buurtschoppen:
Geschiedenis
De naeme Achtkarspelen verwiest naor de acht oorspronkelike karspelen in de grietenieje, te weten: Augustinusge, Butenpost, Dreugeham, De Kooten, Lutkepost, Surhuzum en Twiezel. De grietenieje Achtkarspelen wodde in de negentiende ieuw ien gemiente.
Engelaand (regio)
thumb|300px|right|Locaotie van Engelaand Engelaand is een laand in West-Europa en is mit Noord-Ierlaand, Schotlaand en Kymrië ien van de samenstellende dielen van 't Verienigd Keuninkriek. Ok is 't de zudelijkste, grootste en dichtstbevolkte kontrei van zowel 't Verienigd Keuninkriek as 't eilaand Groot-Brittannië. De heufdstad van Engelaand is Londen.
Mit de name Engelaand wördt vake ten onrechte as pars pro toto heul Groot-Brittannië of 't Verienigd Keuninkriek an-eduud, waor (niet-Engelse) Britten vake niet bliede mit bint. Dit is vergeliekbaor mit de anduding Hollaand as pars pro toto veur heul Nederlaand. thumb|left|200px|Engelse vlagge
Wieringen
Wieringen (Westfries: Wirringe) is ne veurmoalege gemeente en veurmoaleg Waddeneilaand en/of Zuderzee eilaand in den kop van de previnsie Noord-Hollaand. Et veurmoalege eiland verkreg in de middeleeuwn stadsrechten.
Sinds 1 jannewoari 2012 is Wieringen op-egoan in de gemeente Hollaands Krone.
Geskiednis
Et laandskap van Wieringen is, in teggenstelling tot den Wieringermeerpolder ongeliek: der bunt stuwwallen van keileem, dee tiedens de Saale-iestied bunt onstoan. Den name Wieringen hef neet mit (zee)wier van doon, al wierd dit vrögger mangsmoal edacht. Den name kump van et old-Freese 'wîr' dat heugte beteakent. Den ni-jen name kump veur et eerst veur in de geskiedenisse van Egmond van 1184, doarveur wodden esprokken ovver Wiron of den pagus / pago Wirense. Et geet dan wal ovver et gewest/gouw, woar noast et Wieringen van noe ok et grondgebeed van den Wieringermeer en meugelek ok de Wieringerweerd too beheurden. Ok ligt der n deel van dat gebeed noe in de Waddenzee en et Iesselmeer.
Neet dudelek is of et nen aparten gouw is, of bi-j den gouw Texla heurden. Et grondgebeed van et gewest was rundum de veurmoalege gemeenten Wieringen en Wieringermeer van vandage en wieter verdrunken laand, delen van de Waddenzee en et Iesselmeer van vandage. Den gouw lag in n gebeed dat in de Vrögge Middeleeuwn bekend stond as Frisia ten westen van et Vlie.
Eilaand of
In 1924 kwam an et eilaandbestoan n ende, deurdat op 31 juli et Amsteldeep samen mit et Ulkedeep wierd of-eslotten. Den Amsteldeepdiek wöd ok wal den Korten Ofsluutdiek eneumd. In 1930 kwam den oosteleken Wieringermeerdiek in de Zuderzee tot staand, en doarmet den angrenzenden polder den Wieringermeer. De ofsluuting van de Zuderzee wierd in 1932 volteujd deur den groten Ofsluutdiek, dee Wieringen mit Friesland verbund. Dizzen diek begunt bi-j Den Oever.
Wieringerrandmeer
In 1999 leet de gemeente Wieringen ne hoalboarheidsstudie uutvoern noar et verbreden van et Amstelmeerkanaal tot Wieringerrandmeer. Deur dit meer zol Wieringen weer een (schier)eilaand lieken. Ok kan et meer as ekologiese verbindingsbrugge van nut wean. In 2002 richtten de previnsie Noord-Hollaand n projektbureau op veur dit plan, woarin wöd samen ewarkt mit de gemeenten Wieringen, Wieringermeer en et Hooghiemroadskap Hollaands Noorderkwarteer. Noe hebt zowal de gemeenten Wieringen en Wieringermeer as de previnsie Noord-Hollaand et plan good-ekeurd. As de insproakwarkwiezen kloar bunt en de Samenwarkingsovvereenkomst is eteakend, kan den anleg anvangen. Op 19 december 2007 hebt Gedeputeerde Stoaten van Noord-Hollaand et plan veur den anleg van et Wieringerrandmeer formeel good-ekeurd.
Veur den anleg, dee in 2010 zol können anvangen, möt völle boernbedrieven plaats maken veur et randmeer. Et projekt hef dan ok völle weerstaand under boern, dee zich mit bewonners- en natuurorganisaties hebt vereanegd in et Wieringer Beraad, dat n alternateef plan hef. Et randmeer zol toeristen mötten antrekken en op eilaandjes zult bi-jnoa 2000 huze wödden ebouwd. De Proveensjale Stoaten van Noord-Hollaand en de gemeenteroaden hebt inmiddels in-estemd mit et projekt.
Op 3 november 2010 wödde uuteindelik toch of-ezien van et plan umdat et projekt teveule geld zol goan kosten.
Zwarfkeien
Hier en doar op Wieringen ligt nog zwerfkeien, woarvan den zwarfkei van Westerklief den grootsten is. Ovver den steen wöd gezegd, dat hi-j zich um zol dreejn as hi-j de klokke heurt sloan (en kind, dan blif oew gezicht eeuweg zo stoan...), en in vröggere tieden wierden der ok wal zekere krachten an den steen too-eskreaven.
Tuunwallen
Hier en doar op et veurmoalege eilaand bunt nog tuunwallen te zeen. Dizze eerden wallen, mangsmoal een meter hoge, wierden ooit ebruukt as arf-ofscheiding. Deur de bulten op et eilaand was et graven van sloten en beaken, zoas oaveral in Nederlaand in gebruuk, hier gene meugelekheid. Teggenwoordig bunt de meeste tuunwallen deur hekwark vervangen. Op Tessel bunt dergeleke tuunwallen veul better bewoard eblevven; et Tesselse laandskap guf dan ok nen indrok hoo Wieringen der ooit möt hebben uutezene.
14 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 14 oktober
Jolin Tsai
thumb|Jolin Tsai Jolin Tsai, geboren op 15 september 1980 bie Niej-Taipei) is n Taiwanese popzangeres, danseres, actrice en songwriter.
Melk (deurverwiespagina)
Melk kan verwiezen naor:
Joseph Nicephore Niépce
thumb|right|Joseph Nicephore Niépce Joseph Nicéphore Niépce (Chalon-sur-Saône, 7 meert 1765 - Saint-Loup-de-Varennes (kortbi'j Chalon-sur-Saône), 5 juli 1833) is algemeen bekend als de maker van de eerste permanente foto.
Fotografie
Niépce wordt ezene as een van de uutvinders van de fotografie. Hi'j begon in 1793 te experimenteren met processen um optische foto’s te kriegen. Disse waren gericht op het ontwikkelen van een procedé um met behulp van een camera een etsplate te kunnen maken. Bi'j zien eerste pogingen lukken het al um foto’s te maken, moar deze verbleekten al heel gauw. Bekend is dat hi'j in 1822 zijn eerste foto produceert dankzi'j een stof den hi'j ontdekt ( syrisch asfalt ) den dan wal oplosboar is in terpentine, moar na lange belichting niet meer oplosboar is. Zo ontstond de allereerste foto (1826). De belichtingstied van de foto is acht uur en is genomen vanuit het raam van zien kantoor. In 2002 is ontdekt dat er nog een oldere foto uut 1825 bestond, veurstellend een jonge stalknecht met een peerd aan een leidsel. Disse foto wodden in Frankriek eveild veur meer dan 500.000 Euro.
Niépce nuumde zien proces "heliografie", wat zovölle betekende as "lichtdruk". De deur um gebruukte belichtingstied is tot de dag van vandaag nog een punt van discussie, en mot argens tussen 8 en 20 uur hebben elaegen. Vanwaege disse lange belichtingstied wodden het proces gebruukt voor het fotograferen van gebouwen en stilstoande onderwerpen en kon dit in de praktijk niet worden gebruukt veur het fotograferen van personen. Tot zien vindingen beheuren het irisdiafragma en een methode um foto's holdboar te maken. Ok was hi'j de eerste den een camera van een balg veurzag um het scharpstellen te vergemakkeleken. Nadat de Pariese opticien Chevalier, den voor beiden lenzen sleep, um in 1826 in contact bracht met Louis Jacques Mandé Daguerre volgde in 1829 een samenwarkingsverband woarbi'j onder andere het fotografisch proces nog aanmerkelek verbetterd wodden.
thumb|right|Uutzicht uut warkkamer in Le Gras, de oldst aovergeblaeven foto deur Niépce (1826)
Op 5 juli 1833 stierf Nicephore Niépce plotseling, zonder dat zien uutvindingen officieel waren erkend.
Fotografie
thumb|Lens en veurkante van n fotokamera Fotografie is het met hulpe van lech en andere vormen van straling maken van afbeeldingen van veurwarpen en verschienselen. Het woord is af-eleid van het Grieks en betekent letterlek schrieven met lech. (φωτος phootos=licht, γραφειν grafein=schrieven)
Iemand den (beroepsmoateg) fotografie verricht wördt fotograaf enuumd. Veur et maken van nn foto wöd gebruuk emaakt van nen kamera. Nen afdruk van een veurwarp dat direct op lichtgeveuleg materiaal elegd is en doarnoa belicht, is een fotogram.
Geschiedenisse
In 1826 maken Niépce den eersten foto op ne plate dee was bedekt met bitumen (asfalt). Hi'j had hierveur ne belichtingstied van maor leefst acht uur neudig bi'j helder zonlicht. De foto maken hi'j van zienen achtertuin en deur het dreajen van de zunne zag e de schimme van twee kanten. Disse bitumen-beelden, die naost zwart en wit ook griestinten konden tonen, konden ok worden fixeerd en in positieve beelden worden um-ezet.
Moar Louis Daguerre wödt ook vaak ezene as den uutvinder van de fotografie. In 1831 zetten Daguerre de proefnemmingen van Niépce veurt met zilverjodide. In 1837 ontdekken Daguerre bi'j tooval de meugelekheid van ontwikkeling van et latente beeld. Hi'j had ne jödeerde verzilverde kopperplate kort belicht en hiernao bloot esteld an kwikdamp. Hierop blek zich een beeld te hebben evörmd. Hi'j nuumden dit proces Daguerreotype.
In 1834 begon William Henry Fox Talbot te experimenteren. Hi'j ontwikkelden ne methode um papier lichtgeveuleg te maken deur het te dompelen in ne zwakke zaltoplossing en doarnoa in ne zilvernitraot oplossing. De lichtgevuligheid van zilvernitraat was al in 1727 ontdekt deur Johann Heinrich Schulze moar was tot dan too niet meer as een kuriositeit en kermisattraktie. Thomas Wedgwood en Sir Humphrey Davy slaagden der in 1802 al in onder invleud van lech een beeld te vangen op veurbewarkt papier. Alleen lukken et eur neet dit beeld te fixeren. Maar Talbot lukken et de beelden te fixeren deur ze te dompelen in ne starke zaltoplossing. Ook ontdekken hi'j ht negatief-positiefprocedé.
Ne ni'je ontwikkeling is de digitale fotografie. Hierbi'j wöd de traditionele kamera, geladen met film (woarvan de chemische eigenschappen verandert deur de belichting) vervangen deur nen kamera met nen lichtgevuligen elektroniesen sensor.
Relatie met andere uutdrukkingsvörmen
In vergelieking met andere uutdrukkingsvörmen als pictogrammen, diagrammen en kaarten, maar ook tekste zörgt de fotografie veur de zuverste benadering (maar niet per definitie: beste benadering) van de warkelekheid, as digitale manipulatie uutblif. Doarmet draagt foto's maximaal bi'j aan een juuste kommunikatie bi-j et oaverbrengen van ne bepoalde gedachte oaver (een deel van) de warkelekheid.
Stereofotografie
Stereofotografie besteet uut het maken van twee opnames, geliektiedig emaakt, op ong. 6,5 cm van mekaar wat oaverenkömp met de gemiddelde afstand tussen twee mensenogen. Doarmet is het meugelek om diepte te zien.
Ahoes
thumb|upright=0.5|Woapen van Ahaus Ahoes (Duuts: Ahaus; Platduuts: Ausen) is ne Duutse stad in de deelstaat Noordrien-Westfaaln in t district (Kreis) Borken.
Rheebruggen (havezate)
thumb|300px|De havezate Rheebruggen (achterkaante) deur [[Hendrik Spilman in 1737]] Rheebruggen (ok R(h)obrugge) was een havezate tussen de Drèentse plaatsen Aansen en Uffelte in 't Deverderdingspel, net buten de heerlijkheid Rune.
Ahoes
Geografie
De stad hef 39277 inwonners (2015), en ligt in de grensstreke met Nederland, ten oosten van Eibarge, en zuudoostelek van Hoksebarge
Rheebruggen (havezate)
Rheebruggen was ieuwenlaank in 't bezit van leden van de femilie Van den Clooster. De name Rheebruggen wördden waorschienlijk in 1382 veur 't eerste vermeld. In 1437 hef Johan van den Clooster 't laandgoed in zien bezit ekregen. Wanneer of 't huus Rheebruggen percies op 't laandgoed ebouwd wördden weet ze niet. In 1560 wördden Roelof van den Clooster tot Rheebruggen enuumd as ette in 't Deverderdingspel. 't Huus Rheebruggen is dan ok véur 1560 dalezet. In 1616 is 't huus erkend as havezate. Rheebruggen was nog aorig bescheiden van umvaank. D'r waren vief kamers en vief aandere roemtes.
Ahoes
Geografie
Ze umvat de volgende plaatsen:
Rheebruggen (havezate)
Töt 1789 is 't huus mit de laanderi'jen in bezit eblèven van de Van den Cloosters. Daornao kwaamp 't deur verarving in 't bezit van de femilie Van Holthe. De börgemeister van Dwingel, Aalt Willem van Holthe tot Oldengaerde, arfden Rheebruggen in 1824. Dizze Drèentse politicus en holthandelaor was al eigenaor van de havezate Oldengaerde in Dwingel. In 1830 wus e ok de havezate Batinge in haanden te kriegen. Krek as Batinge leut hi'j ok Rheebruggen slopen. In de stee d'rvan kwaamp rond 1835 een boerderi'je. 't Laandgoed Rheebruggen is now in 't bezit van de Stichting Het Drentse Landschap.
De Ogeveinse schriever Albert Steenbergen (1814-1900) schreef oaver Rheebruggen in een gedicht De beuze jaeger oaver de Sunterklaoslegende, die as e in de buurte van Dwingel lokaliseerden vanwegen de Sunt-Nicolaoskarke daor.
Ahoes
Oetgoande verbindingen
Webstee van Ahaus
Rheebruggen (havezate)
Het gedicht begunt zo :
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Reebroggens Borgt was offebraand; Drij kiender dweelden um deur 't laand; Zij hadden honger, waeren kold En zwörven krietend um in 't wold
En eindigt zo:
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> De kiender raekten hoog in staand 't Oldst wörde Drost van Drentelaand;
6e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 7e eeuw v. Chr. - 6e eeuw v. Chr. - 5e eeuw v. Chr.'''
Ajax
Ajax kan verwiezen naor:
Fritz Gerhard Lottmann
Fritz Gerhard Lottmann (Emden, 7 oktober 1880 - Oldenbörg, 2 september 1918) was een Oostfriese schriever. In Nederlaand is e ok wal bekend van de Drèentstalige aoverzetting van zien Platduutse roman Dat Hus sünner Lücht deur Jan Poortman.
Vrog leven en opleiding
Lottmann was 't darde van zeuven kiender van veilingmeister Christoffer Hinderks Lottmann en zien vrouwe Sophie Marie, geboren Lüpkes. De vader kwaamp uut een olde Friese femilie; de moeder telde hugenoten onder heur veurolders.
In Emden gunk Lottmann naor 't gymnasium, mar daor gunk e ien jaor véur 't eindexamen vört. In Mönster en Bonn wördden hij opeleid töt laandmeter. In 1903 warkte hij in Witten; een joar later in Sønderborg op 't toen Pruusische eilaand Als. Daor leerde hij zien toekomstige vrouwe Elisabeth Forster kennen. Ze verhuusden in juni 1906 naor Emden en trouwden daor. Zeun Gerhard wördden in 1907 geboren, dochter Nora in 1908.
In Witten wördden Lottmann mede-eigenaar van een laandmetersbureau. In 1910 deu hij asnog zien eindexamen in Haorbörg (bij Hambörg), waornao hij in Gießen laandbouw, netuurkunde en geologie gunk studeren. In 1911, 't jaor waorin e promoveerde, nam e 't anbod an um leraar te wörden in Montevideo. Toen det anbod begun 1912 inetrökken wördden, had Lottmann een financieel slimme tied.
Nao körtdurige warkzaamheid as laandbouwkundig verzekeringsagent opende hij in febrewaori 1913 in Oldenbörg samen mit de vrouwe een schoele veur bijlessen.
Eerste Wereldoorlog en schrieverije
Nao 't uutbreken van de Eerste Wereldoorlog lokte 't de aovertuugde pacifist um töt zomer 1916 uut dienst te blieven. In dizze tied schreef e de roman Dat Hus sünner Lücht in de Oostfriese variaant van 't Platduuts. Wegens een zwak harte kun e via Genf weerummekeren naor Duutslaand en kwaamp in Rastede terechte. In 1918 kreeg e een uutgever geïnteresseerd in zien roman. In augustus van det jaor völt e ten prooi an de Spaanse griep die in Europa woedde, en op 2 september kwaamp e uut de tied in zien huus in Oldenbörg.
Mit 't schrieven van de eerste langere roman in 't Oostfries trök Lottmann in Noordwest-Duutslaand behoorlijke andacht. De gebeurtenissen in Dat Hus sünner Lücht bint gebaseerd op 't leven van zien grofva Fritz Wiarda Lüpkes, die as heufdonderwiezer in Oldersum warkte. Een riege personages is op inwoners van Oldersum gebaseerd. Deur de vrogge dood van de schriever bint verscheiden van zien warken niet ofemeuken. In 1932 verscheen van de Drèentse schriever Jan Poortman een Drèentstalige aoverzetting van Dat Hus sünner Lücht onder de titel Siebo Siebels' zwoare gaank (Het huus zonder locht).
Gerritsflesch
thumb|Gerritsflesch in 2014 Gerritsflesch is n gehucht in de gemeente Apeldoorn, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Maokte tot 1966 deel uut van de gemeente Barreveld en ligt op n uutgestrekte heedvlakte in de umgeving van t veurmaolige zendstasion Radio Kootwiek. t Gehucht ligt an de Gerritsflesweg ten zujen van de plaots Radio Kootwiek.
In Gerritsflesch wonen 29 minsen, van weel de meesten de achternaom Bos hen. Disse inwoners bin zowat allemaol an mekaor verwaant. Vrogger stingen der in t gehucht nog twee boerderiejen en n meul, maor die bin in de loop der tied verdwenen.
t Plaotsjen het zien naom te danken an n kortbie elegen vennetjen, dat "Gerritsflesch" eneumd wort (n ouwere naom was "Gardersche Flesch"; inwoners van Radio Kootwiek han t over 't meertjen') en dat bekendstaot um zien biezoendere waoterflora en -fauna. t Ven kon as natuurmonument jaorenlang rekreatief gebruukt worren, totdat Staotsbosbeheer in 1929 de boel ofsleut, vanwege de roendslingerende vulles en umdat t umliggende greun al verscheie keren vertestewierd wier. Tegenswoordig ma'j t meer Gerritsflesch alleen bie hoge uutzoendering bezeuken, alleen veur uutstapjes. De Gerritsflesch valt binnen t militaere oefenterrein Harskamp.
De meeste huzen in Gerritsflesch bin zoender vergunning ebouwd. De overheid hef de bouw achterof elegaliseerd. Tot begin 21e eeuw was der ok n kämping, die verdwienen mos toe t gebied deur Staotsbosbeheer as beschaarmd natuurgebied in ere hersteld wier. In 2002, t leste jaor waorin de kämping besting, waren der n reeks sleurhutbraanden.
16 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 16 oktober
Marco Borsato
thumb|right|Marco Borsato
Marco Borsato is ien van Nederlaands best bekende Nederlaandstaolige zangers, veurdat hij overgong op 't Nederlaands zung hij in 't Italiaons. Hij hef verschillende hits had in de Top 40, en stiet vermeld in 't Guiness Book of Records veur de langst op nummer ien staonde hit. Hij hef ok al diverse priezen had veur de beste Nederlaandstaolige zanger. Zien eerste nummer 1-hit was Dromen zijn bedrog. Bij 't hielijk van Prins Willex-Alexander en Máxima Zorreguieta brocht hij in 2000 't nummer Lopen op het water oet. Marco Borsato is vanof 1998 ok ambassadeur van de stichting War Child.
Albums
met hitnoteringen in de Album Top 50/100
Nummers
met hitnoteringen in de Top 40
Nazi-Duutslaand
thumb|250px|Vlage thumb|250px|Rieksoarend
Mit Nazi-Duutslaand, t Daarde Riek of soms ook t Doezendjoarege Riek wordt n periode ien de schiednis van Duutslaand bedould dij luip van 30 jannewoari 1933 tot 8 maai 1945 tou onder t naziregime. Ien dizze periode (1939) begon Nazi-Duutslaand de Twijde Wereldkraig, dij ien Europa op 8 maai 1945 ìndegde mit de kapituloatsie van Duutslaand.
De nazies nuimden heur stoat t Daarde Riek. As Eerste Riek gol t olle Hillege Reumse Riek van de Duutse Noatsie (843-1806), as Twijde Riek t Duutse Kaaizerriek (1871-1918). Volgens heur verwaachtens zol t Daarde Riek (minstens) doezend joar bestoan.
Offisjeel lag de haile maacht ien t Daarde Riek bie Adolf Hitler. Ien de praktaik luit hai veul over aan zien onderschikden. Heur bevougdheden waren nait slim dudelk vaastlegd en overlapden ainander voak. Der wordt wel ais sègd dat Hitler dit doulbewust dee om mit dizze verdail-en-heerspolitiek eventuwele konkurenten ien de partaai mekoar dwaars te zitten lôten ien stee van dat zai hom overaal de schuld van geven zollen.
Bolsward
Bolsward (Fries: Boalsert) is een stad en ien van de elf steden van de perveensie Frieslaand. Tot 2011 was et ok et heufdplak van de veurmaolige en gelieknaemige gemiente.
Veurmaolige gemiente
De veurmaolige gemiente had op 1 jannewaori 2010 (bron: CBS) 9.916 inwoeners en had een oppervlakte van 9,42 km² (waorvan 0,29 km² waeter). Bolsward was et ienigste officiële dörp binnen de gemiente. Binnen de gemientegreenzen ha'j veerder allienig nog de buurtschop Laod en Zaod.
Per 1 jannewaori 2011 gong Bolsward op in de ni'je gemiente Zuudwest-Frieslaand.
Wat Aans
Wat Aans is een hiphop-koppel oet et Nederlaandse Grönningen. Ze doot rappen in et Grönnings. Ze bestoat seend 2008. De rappers neumt zik Ingewikkeld en Beunhaas.
In 2013 hulp Wat Aans met ne aksie um de Grönningse jeugd an et stemmen te kriegen bie de Verkiezingen. Dit deden ze met öar nommer "Nait Stemmen, Nait soezen". Mer de meeste opmaark kregen ze in 2015 met "Proat toch Grunnegs met mie", ne Grönningstalige versie "Parijs", wat nen Nederlaandsen zommerhit was van den Surinaams-Nederlaandsen reggaeartiest Kenny B.
In 2019 hebt ze et album Grunnegs Hoop oetebracht.
Roe-iezel
Roe-iezel of roe-issel is een witte anslag die-j soms zien op gres, struken en veurwaarpen as daken, hekken en auto's. Roe-iezel ontstaot bie tempereturen oender nul deur de overgang van waoterdamp in ies.
Roe-iezel ontstaot bie veurkeur bie een rustige, steernheldere nacht op veurwaarpen, die gauw warmte verliezen. Zo gauw as de temperetuur oender 't vriespunt daolt, gaot de waoterdamp drekt over in ieskristallen. Roe-iezel kan oek ontstaon deurdat de waoterdamp bie ofkoeling eerst as dauw neerslaot en daornao bevriest.
Maone (eerde)
thumb|Veurkaant van de Maone De maone (symbool: ) is de ienigste netuurlike maone van de eerde (der zweven ok een peer aandere kleine maonties in hoefiezervormige baenen rond de eerde waorvan Cruithne de meeste anspraoke maekt om as echte maone zien te wodden). De maone wodt bi'jtieden anduud mit heur Latiense en ok wetenschoppelike naeme Luna.
Roe-iezel
Roe-iezel het een kristallienenstructuur, meestentieds in de vorm van naolden, schubben, weiers of veren.