cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kongo-Brazzaville
Noa-kolonialen tied
In 2009 wun Sassoe ook de volgende presideantsverkiezingen. Volgens de Kongolese Wacht vuur Meanskenrechten, ne vereaniging wat lös steet van de regearing, harren de verkiezingen nen legen opkomst en wörden ze tekend duur "fraude en onregelmoatigheden". In meart 2015 kondigen Sassoe an at hee nog wier met wol doon an de verkiezingen. Der wör wier ne volksstemming eheulden oawer et anpassen van de groondwet. Det köm der duur, woerduur as hee ook in 2016 wier met mag doon an de presideantsverkiezingen.
Laand en wear
thumb|left|Klimaatdiagram vuur [[Brazzaville]] thumb|Köppens klimaatindeling vuur Kongo-Brazzaville thumb|right|200px|Laandkaarte van Kongo-Brazzaville
Kongo-Brazzaville lig in et mid-westelike deel van Afrika oonder de sahara, op den eawenaar. Et ligt tusken 4° noorderbreedte en 5° zuderbreedte, en 11° en 19° oosterleankte. Op et zuden en oosten lig de Demokratiese Reppubliek van de Kongo. Et ligt an Gabon in et westen, Kameroen en de Mid-Afrikaanse Republiek in et noorden en de Angolese proveensie Kabinda in et zuudwesten. Et hef ne korte kustliene an den Atlantiesen Oseaan.
Et zuudwesten van et laand hef ne kustvlakte wat vuural water krig van de Koeiloe-Niari-rivier. Et binnenlaand hef een vlak laand tusken twee bekkens in et zuden en noorden. Et laand is nog vuur 70% bedekket met reagenwoold. Mer bossen wordt verdan mear ekapt.
Dartmoor Forest
300px|thumb|right|Wegge in Dartmoor Forest. Dartmoor Forest is nen civil parish in Dartmoor in Devon, Engelaand. t Is vörmd in 1987 deur n veurmoalign parochie Lydford op te deeln. t Is ongevear 230 km² groot en leg helemoal binn Dartmoor National Park. t Is de grötste parochie in Devon. Ondaanks det 't zo groot is, wonn der in 2001 nich mear as 1619 leu. Umdet t zo groot is, ligt der völle aandere parochies umhen: disse bint, met n klok met vanof t noordn, Belstone, South Tawton, Throwleigh, Gidleigh, Chagford, North Bovey, Manaton, Widecome in the Moor, Holne, West Buckfastleigh, Dean Prior, South Brent, Ugborough, Harford, Cornwood, Shaugh Prior, Sheepstor, Walkhampton, Whitchurch, Peter Tavy, Lydford, laand det biej de parishes Bridestowe en Sourton heurt, en Okehampton Hamlets.
Kongo-Brazzaville
Laand en wear
Natuurlike groondstoffen zeent oonder mear petröllie, hoolt, potasse, lood, zeenk, uranium, kopper, fosfaat, goold, magnesium, natuurlik gas en waterkracht.
Bie skatting in 2012 was ongevear 1,55% van et laand good vuur laandbouw, terwiel as mer 0,20% verdan gewas dreg. Noar ne skatting in 2003 wör 20% van de laandbouwgroond keunstmoatig nat eheulden.
In 2006 en 2007 wörden de gorilla's oonderzocht dee as in de dichtbegröaide Oewessostrekke in Sangha leawt. Der leawt ongevear 125.000 Westelike leeglaandgorilla's. Duurdet ze huust in slecht toogaankelike morrelaanden, hebt ze nog neet völle met leu te maken had.
Volker
Kongo-Brazzaville hef ongevear 4,5 miljoen inwonners. De meesten doarvan wont in et zuudwesten. Grote delen van et noorden hebt dikke reagenwoolden, woer featelik gin meanske wont. Kongo is toch ene van de meest steadelike laanden van Arika, umdet 70% van alle inwonners in een antal steadelike strekken wont: Brazzaville, Pointe-Noire, of ene van de kleanere städkes an de 534 km lange spoerliene tusken de beaide steaden. Oet laandelike strekken hef zik industrieel en zakelik woark grotendeels terugge trökken. Dee strekken zeent doarduur ofhaankelik van de regearing met geeld en etten.
Volkenkeundig en sproakenkeundig is Kongo-Brazzaville slim verskillend. Volgens de sproakenwacht Ethnologue wordt der 62 sproaken ekuierd in et laand. Dee vaalt in dree groepen. De Kongo is et grötste volk. Ongevear de helfte van alle inwonners heurt bie dit volk. De belangriekste oonderverdeling van disse groepen zeent de Laari in Brazzaville, Pool, en Vili roond Pointe-Noire an de Atlantiese kuste. De een noa grötste groep zeent de Bateke, dee as op et noorden van Brazzaville ownt met 17% van de inwonners. Nog es 12% heurt bie et Mbosjivolk. Dee wont in et noordwesten en in Brazzaville. Pygmeeën nemt 2% van Kongo's inwonnertal in.
Dartmoor Forest
Oetgoande liendn
Kaarte van Devon parishes. Oetgevver: Devon County Council. Bekekn: 27-07-2013.
Kongo-Brazzaville
Volker
Vuur den oorlog van 1997 wonden der ongevear 9000 Europeanen en aandere neet-Afrikanen in Kongo. De meesten warren Fraansk. Der zeent der neet völle mear. Der wont ongevear 300 Amerikanen in Kongo-Brazzaville.
Volgens een oonderzeuk in 2011 en 2012 wörden der 5,1 keender per vrouwe geboren, met 4,5 in de steaden en 6,5 in de laandelike delen.
Geleuf
volgens et CIA World Factbook, zeent de meeste inwonners van Kongo-Brazzaville Rooms-Katholiek (33,1%), Luthers (22,3%) en aandersoortig Protestaants (19,9%). Van de bevolking zeent 1,6% Islam-anhangers, mer det hef vuural te maken met ne toostreum van boetenmaarkse woarkleu in de steaden.
Ekonomie
thumb|left|300px|[[Kassave is een belangriek gewas in Kongo-Brazzaville]]
De ekonomie mut et vuural hebben van lokale boeren en haandwoark. De industrie dreeit vuural op öllie en hulpdeenste. De regearing hef geeldproblemen en te völle volk in deenst. Ölliewinning is hooltkap vuurbie egoan as belangrieksten stut vuur de ekonomie. In 2008 bepoalen de öllieindustrie 65% van et nasjonale inkommen, 85% van de weenst vuur de regearing en 92% van allen oetvoor. Et laand hef ook nog nen hoop neet-edölven mineralen.
In de joaren 80 kon de regearing met rap binnenstreumende öllieweenste grote projekte opzetten. Et nasjonaal inkommen steeg alle joaren met 5%, ene van de heugste siefers van Afrika. De regearing hef een groot deel van zinne öllieopbrengsten oet eleend, woerduur as der een tekort is an inkomsten. Toen as in 1994 de Afrikaanse Fraanken 50% in wearde zakken, steeg de inflasie noar 46%. Dit is de leste joaren wat of ezakt.
thumb|Jonge vrouwleu leart kleare neeien in Brazzaville Ekonomiese verbetteringen gungen verdan met de hulpe van internasjonale vereanigingen zo as de Wearldbaanke en et Interanasjonaal Monetear Foonds. De hervörmingen stoppen in juni 1997 toen as der ne börgeroorlog oetbreuk. Toen as Sassoe Ngwesso wier an de macht köm in 1997, zea hee at hee verdan wol met de hervörmingen, de privatisering van bedriewe en det hee de samenwoarking met internasjonale geeldsketers wier an wol halen. De ekonomiese vuuroetgaank gung fleenk oonderoet toen as de ölliepriezen inzakken en der wier stried opköm in 1998. De nasjonale knippe raken hierduur eankel mer löager.
De hudige regearing hef te maken met ne waankele binnenlaandse vreade en lastige problemen, zo as et wier in de bene helpen van de ekonomie en oarmood terugge brengen, ondaanks torenhoge ölliepriezen seend 2003. Natuurlik gas en diamaanten zeent ook nieje oetvoorprodukte. Mer Kongo-Brazzaville wör in 2004 boeten et Kimberleyproses eheulden, umdet der verdeankingen besteunden at de diamaanten featelik vanoet et noaberlaand de Demokratiese Reppubliek van de Kongo smokkeld zeent. In 2007 wörren ze wier too loaten.
Kongo-Brazzaville hef ne grote vuurroad neet oontgunnen metaal, goold, iezer en fosfaat. Et laand is lid van de Harmonisasievereaniging vuur Zakenwetten in Afrika (OHADA). De regearing van Kongo-Brazzaville oonderskreef ne oawereenkomst in 2009, woermet 200.000 hektare laand an Zuud-Afrika verhuurd wörd um de ofhaankelikhead van invoor te vermeenderen.
Et BBP van Kongo-Brazzaville gröaiden met 6% in 2014 en wör verwocht too te nemmen töt 7,5% in 2015.
Sassische Schrieversbund
De Sassische Schrieversbund was een aoverkoepelnde organisatie veur literaire schrieverije in de verscheiden Nedersaksische taalvariaanten van Nederlaand en de angrèenzende Duutse streken. De bond wördden op 25 juni 1955 opericht in Maarkel, Twente, onder de leiding van de Grunninger regionalist Willem Diemer.
De bond wördden onderverdield in de ofdielings Twente, Sallaand mit Oost-Veluwe, Grunning, Drenthe (as de 'Drentse Schrieverskring') en de Gelderse Graofschop. 't Sikketariaot van de bond was in Almelo evestigd. Bij de oprichtingsbijienkomst höld Diemer zien correspondent, de Benthemer taalkundige Arnold Rakers, de veurdracht 'Stried föör de Moderspraoke', die in 1955 uutkwaamp in de Schriftenriege Sassische Weddergeboorte van uutgeverije J. A. Eerelman.
End jaoren vieftig stapte Diemer wegens verschil uut 't bestuur van de bond. Umdet gieniene zien organisatorische inbreng aovernaamp, völt de aoverkoepelnde bond uutien. De schrieverskringen in de verschillende regio's bleven ampart bestaon, mar mit de interregionaole samenwarking was 't veurlopig daon.
De Sassische Schrieversbund hef onder wat naamsvariaanten en schriefwiezen bekendestaone, zoas Nedersaksische Schrieversbond, Nedersaksische Schrieversbund, Bůnd van Schrieverskringen en Bond van Saksische Schrievers.
Breda
Breda is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is de lynamige stad Breda. Der woanet 183.790 lüde up ne uppervlakde van 128,68 km². De name Breda wördt vöär et eyrste nöömd in 1125.
Bekende seenswaerdigheiden in Breda sint under meyr et Kasteel van Breda en de Sunt-Antoniuskatedråle.
Andere dörpe, kerne en nåberskoppen
Andere kernen in de gemeynde sint:
Driemaandelijkse Bladen
De Driemaandelijkse Bladen, veureerst espeld as de Driemaandelijksche Bladen, was een in 1901 opezet, akkedemisch orienteerd tiedschrift mit artikels over de Nedersaksische tael en de kultuur van Oost-Nederlaand. Et was een uutgaeve van de Vereeniging tot onderzoek van Taal en Volksleven in het Oosten van Nederland.
Redaktie
Et tiedschrift stund anvankelk onder redaktie van taelkundige Johan Hendrik Gallée en schriever Gerrit Jan Klokman, beidend uut de Achterhoek, bi'jestaone deur mitwarkers uut aandere Oost-Nederlaandse regio's. Vanof 1909 deu de Grunnings-Drèentse onderwiezer Jan Bergsma de redaktie.
Inhold
In de Driemaandelijkse Bladen wodden bericht over volksgebruken, volksgeleuf, naemkunde en volkstael (de dialekten van et Nedersaksisch, in plaetse van de van bovenof introduceerde Nederlaandse ienheidstael). Der wodden woordverzaemelingen prissenteerd van specifieke plaetsen of gebieden, zoas Gallée zien woordverzaemeling van de Gelders-Overiesselse dialekten. Ok kooj der Nedersaksischtaelige verhaelen in vienden, zoas van de Zwollenaar Willem Kloeke. Wieder had de studie van de Nedersaksische literetuur een stee, en bi'jdraeges die ingongen op de saemenhang van et Nedersaksisch en et Platduuts.
Laetere geschiedenis
In et krisisjaor 1931 hulden de Driemaandelijkse Bladen op te verschienen, mar in 1949 wodden een ni'je riege opezet. Hierveur wodden een verieniging opericht deur de Twèentse taelkundige Herman Bezoen en de Drèentse taelkundige Jan Naarding. Zi'j neugden in 1953 de eerste perfester Nedersaksisch, Klaas Hanzen Heeroma, om in de redaktie te koemen. Laeter dat jaor kwaamp Bezoen om et leven bi'j een verkeersongelok. In 1955 wodden et tiedschrift et orgaen van et deur Heeroma geleide Nedersaksisch Instituut van de Rieksuniversiteit Grunningen.
In 2005 was er vanni'js ofeleupen mit de Driemaandelijkse Bladen, die al een poze niet meer letterlijk alle drei maonden verschenen.
Vanof 2020 verschient et Jaorboek Nedersaksisch, uutegeven deur Stichting Sasland en boekenbestellen.nl, dat veurzien wil in de liemte die as ontstaon was naodat de Driemaandelijkse Bladen dermit uutscheidden.
Diekhook
Diekhook is ne buurtskop in de gemeente Berkelland, in den Geldersen Achterhook. Et lig tussen Borklo en Reurle in. Et wodden al in et joar 1236 eneumd.
Et is in den wieten umtrek bekand, umdat et restaurant en zalencentrum Kerkemeijer der zich bevund, woar völle feesten wodt ehollen, en woar ok n heel boetengebeuren is.
Kultuur
In de omgeaving van Diekhoek stoat völle monumentale boerderi'jen, ene doarvan is de Lebbenbrugge. Vrogger was dit n boerenhoes, tolboerderi'je en harbarg, umdat et an den bekenden Hessenweg lag. Noo is et n museum.
10 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 10 febrewaori
Zeezwaoluw
thumb|300px|Zeezwaoluwen op 't strangd thumb|300px|Een vliegende zeezwaoluw thumb|300px|Koningssterns (Thalasseus maximus) 300px|thumb|Fiji-stern (Onychoprion lunatus) 300px|thumb|[[Noddy (Anous stolidus)]] Zeezwaoluwen of sterns (Sternidae) bin een femilie van zeevoegels dee verwant bin an meeuwen en sjeerbekken, dee op heur beurt verwant bin an jaogers en alken. Zeezwaoluwen kommen over de hele wereld veur.
Biologie en gedrag
Veul zeezwaoluwen dee breujen in gemaotigde klimaoten bin langeofstangdstrekkers. Sommige soorten leggen hierbie hele lange ofstangden of, zo ziet de noordse stern wersjienlijk meer daglicht as welk wezen dan ok, disse soort breujt naomelijk in 't hoge noorden en in de overwingteringsgebieden rond Antarctica. Een noordse stern dee as kuken eringd was op de Farne-eilangden an de kust van Northumberland in 't oosten van Groot-Brittannië in de zoemer van 1982, wist Melbourne in Australië te bereiken in oktober 1982. De voegel had daormee een reis van 2.2000 kilemeter emaokt, dree maonden naodat ie uut-evleugen was. De gemiddelde snelheid lag boven de 240 kilemeter per dag en 't was een van de langste vast-eleide ofstangden dee een voegel ooit evleugen had.
De meeste zeezwaoluwen jaogen op vis deur te duken. Vaok bidden ze derbie eerst boven 't waoteroppervlak um der prooi te vingden, maor moerassterns uut 't geslacht Chlidonias pakken insecten vanof 't oppervlak van zeutwater. Zeezwaoluwen zweven haost nooit, maor een paor soorten (veural de bonte stern) zweven vaok hoog boven zee. Hoewel zeezwaoluwen zwemvliezen hen, zwemmen ze niet vaok, alleen as ze der eigen moeten wassen.
Zeezwaoluwen breujen in grote kelonies, dee drung op mekaor zitten. Ofhankelijk van de soort en de habitat kunnen de nesten bestaon uut kuultsies in de grongd, rommelige verzaomelingen stokkies in bomen of drievende vegetasie. Zeezwaoluwen leven over 't algemeen aorig lang, zoas de meeste zeevoegels, van versjeiene soorten is bekend dat ze meer as 25 tot 30 jaor oud kunnen worren.
Classificasie en soortenliest
De volgende liest is ebaseerd op mtDNA-studies en de recensie van Bridge et al. (2005).
Waorumme is der wat in plaatse van niks
thumb|right|Dizze vraoge schrieft filosofen al aover sinds temiensen [[Parmenides (c. 515 v.Chr.). ]]
De vraoge "waorumme is der wat in plaatse van niks" is aover eprakkezeerd deur filosofen as Gottfried Wilhelm Leibniz, Ludwig Wittgenstein en Martin Heidegger – die 't "de fundamentele vraoge van de metafysica" enuumd hef.
De vraoge wördt alumvattend esteld, in plaatse van te gaon aover 't bestaon van wat specifieks zoas 't hielal of multiversum, de Oerknal, God, wiskundige wetten, netuurwetten, tied of bewustzijn. Ie kunt 't beschouwen as een open metafysische vraoge. thumb|Mit de stippe mit de cirkel derumhenne gaven de [[Pythagoras|pythagorischen en latere Grieken 't eerste metafysische wezen weer, de monade of 't Absolute.]]
Oorzakelkheid
De klassieke Griekse filosoof Aristoteles miende, volgens zien theorie van de vier oorzaken of vier verklaorings, det alles een oorzake mut hebben, wat terogge giet töt een onveroorzaakte oorzake.
David Hume stelde det, allewal wij verwacht det alles een oorzake hef umdew de neudzaak van oorzaken ervaart, een oorzake lichtkaans niet neudig ewest hef veur 't ontstaon van 't heelal, wat ja buten oonze ervaring lig.
Bertrand Russell naamp 't staandpunt van 't "domme feit" (brute fact) in, toen as e zee: "Ik zol zeggen det 't heelal der gewoon is, en klaor is kees."
De filosoof Brian Leftow hef esteld det de vraoge noch een oorzakelke verklaoring kan hebben - want elke oorzake mut zölf een oorzake hebben - noch een contingente verklaoring (contingentie is 't tegenaoverestelde van neudzakelkheid) - want de factoren die töt de contingentie leidt mut in 't veuren bestaon. As der een antwoord bestiet, zeg e, mut 't wat wezen wat uut neudzaak bestiet (det wil zeggen: iets wat gewoon bestiet, in plaatse van veroorzaakt te wezen).
Volgens de filosoof William Free bint de ienige twee verklaorings veur det der wat bestiet: of der hef altied wat bestaon, of der is spontaan wat ontstaon. In beide gevallen is 't bestaon een gegeven det gien oorzake hef.
Neudzaak
Leibniz schreef: "Waorumme is der wat in plaatse van niks? Antwoord genogt [...] vien ie in een stof die [...] een neudzakelk wezen is, van wie de bestaonsreden in humzölf besleuten lig."
De netuurkunde-filosoof Dean Rickles stelde veur det ciefers en wiskunde (of de wetten die deran ten grondslag ligt) antmit neudzakelkerwieze bestaot.
De zienswieze det "niks" een onmeugelkheid is
De presocratische filosoof Parmenides was ien van de eerste westerse prakkezeerders die heur ofvreugen of det wal een "niks" zol kunnen bestaon. Veul dèenkers, zoas Bede Rundle, hebt in twiefel etrökken as "niks" een ontologische meugelkheid is. Ie kunt stellen det een alumvattend niks onmeugelk is, umdet der al wat bestiet en umdej zuks niet ongedaon kunt maken, zölfs al zol alles opholden te bestaon. In sommige opzichten kuj dit vergelieken mit de stelling "Ik prakkezere, dus ik binne".
Kritiek op de vraoge
Volgens de filosoof Stephen Law is 't misschien niet neudig de vraoge te beantwoorden, umdej dermit binnen een warkelijkheid van ruumte en tied een vraoge perbeert te beantwoorden die buten een warkelijkheid van ruumte en tied lig. Hij vergeliekt 't mit de vraoge wat of der ten noorden van de noordpool lig. De filosoof Sidney Morgenbesser beantwoordde de vraoge mit een aforisme: "As der niks was, zoj nog altied lopen te knarpen!" of: "Zölfs al was der niks, dan waar ie nog altied niet tevreden!"
Netuurkundige uutleg en kritiek daorop
An de theoretisch netuurkundige en Nobelprieswinnaar Frank Wilczek wördt 't aforisme toeëschreven det "niks onstabiel is". Dit antwoord was netuurkundige Sean Carroll niet deur aovertuugd; hij stelde det Wilczek zien aforisme allennig 't bestaon van materie verklaort, mar niet 't bestaon van kwantumtoestaanden, ruumtetied of 't hielal as gehiel.
Friso-Frankische toalen
De Friso-Frankische toalen vörmen soamen n apaarte group toalen binnen t Leegfrankisch toalgebied. Zai onderschaaiden zok deur de invloud van t Frais.
Van ain soort Friso-Frankisch kìn nait sproken worden, omdat de bepoalde Leegfrankische dialekten ook deur verschillende Fraise toalen (Westlaauwers Frais, Oostlaauwers Frais, Noordfrais) beinvloud binnen.
Tot dizze group worden drij heufddialekten rekend: t Westfrais, t Bildts en t Stadsfrais. Voak worden ook t Straand-Hollaands, t Kennemerlaands en aandere verwaante dialekten van t Westfrais ien dizze dialektgroup ploatst. Môr los van de verdudelken worden dizze dialekten en/of toalen voak bie Hollaands rekend.
Westfrais is de oldste van dizze dialektgroup. Sund 19. aiw is t wel oet nkander valen ien drij heufddialekten mit veul meer Leegfrankisch/Nederlaandse aksent; t Zoans, t Wotterlaands en t Westfrais.
Vergeliekboare termen binnen Friso-Franko-Saksisch en Friso-Saksisch. Dizze aandudens worden gebroekt veur dialekten en/of toalen dij tussen t Frais, t Leegfrankisch en t Leegsaksisch, en tussen t Frais en t Leegsaksisch zitten. Aal dizze termen kìnnen heur oorsprong in de 19. aiw.
Nedersaksische literatuur in de 20e ieuw
De Nedersaksische literatuur in de 20e ieuw in Nederlaand is de literaire schrieverije in ienige variaant van 't Nedersaksisch in Nederlaand in de loop van die ieuw. Dizze schrieverije is een wiedere ontwikkeling van de Nedersaksische literatuur uut de 19e ieuw.
Allewal de 20e-ieuwse Nedersaksische literatuur gien ononderbreuken voortzetting is van de schrieverije in 't Middelnederduuts, leuten ofzunderlijke schrievers heur daor wal ies deur inspireren. Zo maakten schrievers as Jan Naarding en Klaas Kleine heur eigen beriemings van 't dierepos aover Reintien de vos, geïnspireerd deur de Middelnederduutse bewarking die in 1498 in Lubeke was verschenen.
Literaire ambities en Nedersaksisch besef
't Specifiek literaire gebruuk van 't moderne Nedersaksisch, aanders dus as de schrieverije zunder literaire bedoelingen, was anvankelijk betuun. 't Idee det ok streektaal in literaire zin kun wörden gebruukt, was nog een emancipatieslag neudig. In de jaoren vieftig gaven in de context van de Nedersaksische Beweging een köppel schrievers bliek van heur literaire ambities. Een wiedere emancipatieslag haj vanof de jaoren tachtig, toen literaire Nedersaksische tiedschriften as 't Drèentse Roet, 't Grunneger Krödde en (later) 't Twèentse De Nieje Tied kats breuken mit de traditionele schrieverije.
Schrievers bleven typisch op heur eigen regio betrökken, wat beveurbield töt uutdrokking kwaamp in 't onstaon van ofzunderlijke standaardschriefwiezen veur elke regio. Toch was der wal een maote van baovenregionaol of zölfs internationaal (Nederlaands-Duuts) Nedersaksisch besef, en haj literaire kruusbestoeving. Zo wörrden naor 't veurbield van Roet de tiedschriften Krödde en 't Oost-Friese Diesel opezet, en verscheen sinds 1958 't tiedschrift De Moespot (eerst De Moospot) as orgaan van 't Verbond veur Neersasse Dialektkringen. Dit verbond bestreek de Nedersaksische regio's Achterhoek, Sallaand, Oost-Veluwe en later ok Twente. Schrievers as Jan Poortman en Gerard Vloedbeld zetten romans van Platduutse schrievers umme in respectievelijk 't Drèents en 't Tweants.
Bates Motel
Bates Motel kan verwysen når:
Bohemen
right|thumb|Lokoatsie van Bohemen ien de Tjechische republiek right|thumb|Vlaag van Bohemen
Bohemen of Boium (Tsjechies: Čechy, Duuts: Böhmen) is n gebied ien t westen van de Tjechse republiek en beslagt sikkom twijdaarde dail van t haile laand. t Is ain van de traditsjonele Tjechse landen, noast Morawie en Sleezje. De heufdstad was Proag. Bohemen het noa de val van t Groot Morawische riek ien de 10. aiw, laank n zulfstandeg hertoogdom, en loater keunenkriek, wèst en haar ien eerste ienstaansie gain stoatkundege reloatsie mit Morawie, behaalve dat zai dail oetmuiken van de feodoale konstelloatsie van t Hailege Reumse Riek. Pas ien de tied dat de Habsburgers (doudestieds kaaizerlieke femilie van t Hailege Reumse Riek en eertshertoog (loater kaizer) van Oosterriek) de direkte macht der kregen begonnen Bohemen en Morawie dail oet te môken van t zulfde laand. Noadat Oosterriek-Hongoarn noa de eerste wereldkraig vuil, wör t riek verdaild ien landen. Ain van dizze landen was Tjecho-Slowakaai. Vanôf nou wazzen Bohemen, Morawie (inklusief t zudelkste dail van Sleezje) en Slowakaai (inklusief Roetenie) veraind in ain stoat. Noa de eerste wereldoorlog kwam Roetenie bie de Sovjet Unie en noa de val van t kommunisme het Slowakaai zok ôfschaaiden en binnen Bohemen en Morawie over as t nije laand Tjechie.
Tjechie en Bohemen
Vrouger wör de noam Bohemen voak broekt om hail Tjechie mit aan te duden. As man kiekt noar de Tjechs noam, den klopt dit ook. Ook t Tjech zulf nuimt t laand Česká republika (Boheemse republiek). Vrumd genog hebben aandere landen de Tjechse noam overnomen om de haile republiek mit aan de duden, ien tieds dat de oorspronkelke noam Bohemen veur t westelke gebied van de republiek bleef. Dit is verliekensboar mit Gaskonje (Gascogne) ien Frankriek dat noar de Vascones (Basken) nuimd is, môr wat tegenswoordeg gain dail meer is van Baskenlaand. Noast de oorspronkelk Franse noam veur t gebied van de Basken, bestaait tegenswoordeg de noam Basque (van t Baskische: Baskoi veur Vascones) veur t gebied woar of de Basken tegenswoordeg leven.
Deurdat ien t Tjech de noamen veur Tjechie en Bohemen mit ainander overainkommen, vuilen mìnsken oet Tjechs Sleezje en oet Morawie zok beledegd as man heur Tjechiers nuimt. Ien aandere dailen as Bohemen binnen de noamen Česko en Český (Tjechs/Boheems) den ook nait populeer. Dit is verliekensboar as de noam Hollaand veur Nederlaand en Engelaand veur t Veraind Keunenkriek.
Shaugh Prior
300px|thumb|t Dorp Shaugh Prior. Shaugh Prior is n doarp en civil parish an de zuudwestkaant van Dartmoor in Devon, Englaand. In 2001 wonn der 751 leu. n Parochie strek zich oet vanof n raand van Plymouth töt t leegheadelaand van Dartmoor. n River Plym vörmt zinne westelike en noordelike greanzn töt an de welle biej Plym Head. De heugere deeln van n parochie stoat vol met Broonstiedmonumeantn, zo as grafsteenn en steenheupe. Wiedters bint der oawerbliefsels van tinofgrawingen. In et gebeed van Lee Moor is der völle mienbouw west noar kaoliniet en leg binn n parish, moar boetn Dartmoor.
n Naam kömp van t Old-Angelse sceaga, n greupken beume, en t feit det et laandhoes beheurn töt Plympton Priory.
Beringstroat
De Beringstroat (Russies: Берингов пролив, Beringov proliv, Yupik: Imakpik ) is nen stroat tusken den Groten Oseaan en de Noordelike Ieszee, tusken Ruslaand en de Amerikaanse stoat Alaska.
De Beringstroat is neumd noar Vitus Bering, nen Russiesen verkenner den as in Denemoarken geboren is. Et ligt op et zuden van den Poolkreenk op 65° 40' N latitude. Dit is de hudige VS-Ruslaandgreanze. Allene de VS neamp disse greanze an. De westerleankte is 168° 58' 37" W.
Wetenskoppers distert nog aait oawer et vroagstuk of meansken via de Beringstroat van Azië noar Noord-Amerika ereaizet zeent. Ze gebreukn dan hiervuur ne laandbrugge (Beringia). Dit kon dan duurdet gletsjers völle water vaste heulden en der doarduur mear laand bloot lea. . Disse verkloaring vuur wodöanig as Indianen in Amerika kömmen is al verskeaidene tientallen joaren de meest an ehungene.
Seend 2012 is de Russiese kuste an de Beringstroat een of eslötn leagergebeed. Iej köant der allene met spesjale vergunning in en allene via ne lochthawen of met nen cruise. Reaizigers zoonder disse spesjale vergunning, zelfs met visum, köant vastenömmen worden, ne bote kriegen, of oet ezat worden met antekening det ze in et vuurliggende ginnen visum mear magnt.
Gozo
thumb|250px|Lokaotie van Gozo thumb|250px|Oetzicht op Victoria Gozo (Għawdex in 't Maltees) is ien van de drie eilaanden die onderdiel oetmaakt van de eilaandengroep Malta. 't Eilaand hef een oppervlakte van zo'n 67 vierkaante kilometer; 15 km breed en zo'n 7 km lang. De belangriekste plaots van 't eilaand is Victoria, ok wal Rabat nuumd.
't Eilaand onderscheidt zuch van Malta deur de grunere eerd en de rustieke umgeving. In 2003 had 't eilaand 30.750 inwoners. Der is een liendienst mit een helikopter tussen Gozo en Malta.
Belangriekste bronnen van inkomsten bint laandbouw en visserij. Daornaost bint der inkomsten oet toerisme.
Geschiedenis
In 't Neolithicum kwammen de eerste inwoners op 't eilaand vanoet Sicilië. In 1551 kwamen Ottomaanse en Barbariese zeerovers naor 't eilaand. De vief- tot zesdoezend inwoners wurden naor Libië verscheept, en verkocht as slaoven. Wieder liekt de geschiedenis van Gozo slim op die van Malta. Behalve van de periode tussen 28 oktober 1798 en 5 september 1800 waorin Gozo autonomie had.
Öömrang
thumb|350px|Taelmonement mit et eilaandlied van Amrum Et Öömrang is et Noordfries van et eilaand Amrum. Tegere mit et dialekt Fering vormt et Öömrang ien van de tien dialekten van er Noordfries. D'r bin ongeveer 600 personen die et Öömrang spreken.
De in 1974 oprichte Öömrang Ferian is de taelorganisaosie veur et Fries van Amrum. Et Öömrang wodt tegensworig neffens de 'Alkersumer Protokolle' van 1971 schreven.
Okehampton Hamlets
300px|thumb|North Lake in Okehampton Hamlets. Okehampton Hamlets (Tweants: Noabersköppe van Okehampton) is n civil parish in Devon, Englaand. D'r wönn 400 menskn.
Zujerzeewarken
Redenen veur et dreuglegen
Zo'n 10.000 jaor elejen eindigde de leste grote iestied. Grote hoeveulhejen landies smölten of, waordeur de zeespiegel tientallen meters steeg en de Noordzee ontstung. De zee steeg veerder waorbie et landinweerts kreup en de laotere Zujerzee evormd worde. Dit begos mit et ontstaon van meren. Roend et begin van oenze jaortelling han disse meren zich aneenesleuten. De Romeinen neumden dit merenstelsel "Flevo". In de kommende eeuwen zou dit merengebied uutgreuien tot een zee, waorbie de ouwe Nederlanders regelmaotig mit vleuiwaoter te maken kregen. In de middeleeuwen kreeg de Zujerzee zien uuteindelike umvang. Mit de anleg van dieken kon veerdere uutbreiding van et waoteroppervlak verhinderd worren.
Et idee kwam op um de alsmar oprukkende Zujerzee in te dammen. De druk nam in de loop van de jaoren toe deur een antal overstreumingen in de umgeving van Amsterdam. Et eerste plan kwam al in 1667 van Hendrik Stevin, de jonge van de beroemde wiskundige Simon Stevin. Hie stelde in et twaolfde boek van zien Wisconstich Filosofisch Bedrijf veur um "het gewelt en vergif der Noortzee uytter Verenigt Nederlant te verdrijven". Stevins belangriekste doel was de Zujerzee te temmen, deur et mit dieken van de Noordzee of te sluten. Stevin plande een ring van dieken van de kop van (t tegenswoordige) Noord-Holland via de Waddeneilanden tot an Friesland. Hiermee zou et gevaor van overstreumingen weg-eneumen worren en zouwen meugelikhejen ontstaon um land in te polderen, mar dit bleek onuutvoerbaor: de techniek um dieken te bouwen was nog niet veer genog evorderd.
In de 19e eeuw worde et motief van landanwinning bepaolend. Veural et plan van Lely uut 1891 et as belangriekste motief et dreuglegen van goeie kleigroenden; de zandgroenden (globaol et midden van de Zujerzee) worden espaord. De polders die Lely tekende, vallen zo'n bietjen samen mit de kleigroenden. Et motief van bescharming en kustlienverkorting worde wel eneumd in et plan, mar de veurdelen waren veur de plaotselike besturen, zoender dat ze geld konden vragen. Wel et de waotersnood van 1916 de druppel eweest die de nemmer dee overlopen, waordeur de wet an-eneumen worde.
Drie (Armelo)
Drie is een buurtschap in de Gelderse gemeente Armelo, een paor kilemeter in 't zujen van de heufdplek van disse gemeente, en iets in 't westen van 't kleine darp Speuld. 't Besteet uut een paor huzen en een harbarg. 't Veluwse plaotsjen is helemaol umsleuten deur bebossing en 't het krap-an akkers um zich heen.
Drie is werschienlijk verneumd naor de Germaanse bosgod Thri. 't Is op z'n lest ontstaon in de 8e eeuw, toe de Franken en de Saksen hevig um de Veluwe vochten. Deur de spreekwoordelijk schraoie grond op de Veluwe kon 't plaotsjen nooit tot bleui kommen; de harbarg is sins eeuwen de veurnaamste bron van inkomsten umdat reizigers van 't Sticht naor 't Oversticht deur de Veluwe mossen. Noen nog is disse taveerne mit de naam Het Boshuis rendabel deur de wandelaars die der langeskommen.
Zujerzeewarken
Plan-Kloppenburg -en Faddegon
In 1848 lanseerden J. Kloppenburg en P. Faddegon et eerste in de reeks plannen die zouwen leien tot de uuteindelike Zujerzeewarken. Mar beie heren han gien verstand van waoter, Kloppenburg was zeepfabrikant en Faddegon was warktuugbouwkundige. Ze gungen in der plannen dan oek niet in op de techniek van et dreuglegen van de gebiejen. Et plan was et IJ en et grootste deel van de Zujerzee dreuglegen. Et zou of-esleuten worren deur een diek van Enkhuzen naor Stavoren. In et dreugevullen gebied mos een niej kanaol an-eleid worren um Amsterdam mit de zee te verbienen. Et Plan hul gien rekening mit de waoterofvoer van de Iessel en was daordeur onhaolbaor.
Plan-Van Diggelen
n Jaor laoter, in 1849, stelde Ir. B.G.P. van Diggelen een nog ambisieuzer plan veur. Niet alleen zou et zujen van de Zujerzee in-epolderd worren, mar oek flinke delen van et noordelike deel (dat noen de Waddenzee heet), waornaor hie in 1845 en 1846 op verzeuk van de Friese Kommissaoris van de Koning oenderzeuk had edaon. Van Diggelen, een praktisch man mit grote andacht veur de sosiaole noden van zien tied, had wel rekening ehullen mit de ofwaotering van de Iessel.
Hie had namelik eerder, in zien woenplaots Zwolle, zich al in-espannen veur verbetering van de Overiesselse en Drentse scheepvaortverbiendingen mit de Zujerzee. Dit had tenslotte eleid tot de anleg van bescharmende strekdammen kortbie wat noen et Keteldiep is (zie Kraggenburg), en deur nao-iever van are meensen oek tot zien politiek echec en tot de Tweede Parlementaere Enquête (1855). Et plan Van Diggelen stung as gevolg daorvan lange tied niet in de belangstelling, tot in de jaoren '60 van de 19e eeuw de waoterkering problematisch worde en deur stieging van de groendpriezen de interesse in landanwinning toenam.
De ingenieurs T.J. Stieltjes en J.A. Beijerinck bekeken et plan en kwammen tot de konklusie dat et technisch en finansieel onhaolbaor was.
Plan-Beijerinck
Inpoldering van et ondiepe zujelike deel van de Zujerzee zou wel haolbaor wezen. Beijerinck stelde in 1865 een eigen plan op. Mit een ofsluutdam van Enkhuzen via Urk naor et Keteldiep bie Kampen (dus in et zujen van de Iessel) zou et zujelike deel van de Zujerzee of-esleuten worren en vervolgens zou et mit stoommesines dreugeleid worren. Et plan Beijerinck worde uuteindelik of-ekeurd deurdat de Raod van Waoterstaot tot de konklusie kwam dat et projekt finansieel te weinig op-ebrocht.
Plan-Stieltjes
De raod leut wel de meugelikheid dat een beter op-esteld plan wel een konsessie zou kriegen. Stieltjes probeerde et plan Beijerinck te verbeteren en stelde brejere boezemkanaolen veur de ofwaotering veur. Veerder veurzag zien plan in een kanaol van et IJ naor de Ketel, de Zujelike Iesselmoending.
Plan-Leemans
t Eerste plan waor serieus naor ekeken worde um uut te voeren, kwam van Ir. W.F. Leemans. Leemans kreeg drekt van de regering opdracht een plan op te stellen um de Zujerzee dreug te legen. Et plan van Leemans was beparkter as dat van Stieltjes, Urk zou een eiland blieven. De Zujerzee zou of-esleuten worren mit een dijk van Blokkershoek naor de Ketel. In 1877 worde een wetsveurstel in-ediend um et plan Leemans uut te voeren, mar een volgende regering trök et weer in.
Oprichting van de Zujerzeevereniging
In 1882 diende Tweede Kamerlid Age Buma een wetsveurstel in um te oenderzeuken of et meugelik was de hele Zujerzee dreug te legen. In de noordelike provincies waren ze tegen et dreuglegen van alleen et zujelike deel, umdat dat gien bescharming beud an de noordelike provincies.
Verzet leien dertoe dat Buma zien wetsveurstel weer intrök. Mar hie gaf et niet op en zocht kontakt mit P.J.G. van Diggelen, de jonge van de opsteller van et ambitieuze plan Van Diggelen. Ze richtten op 4 jannewaori 1886 de Zujerzeevereniging op die mos oenderzeuken of et dreuglegen van de hele Zujerzee haolbaor was. Ingenieur Cornelis Lely leien et oenderzeuk.
Oenderzeuksvragen
De Zujerzeevereniging had de volgende oenderzeuksvragen op-esteld:
De vragen geven an dat et hier um de landanwinning gung, en niet zozeer um bescharming. Immers, veur bescherming alleen han ze zich tot een ofsluutdam kunnen beparken. Butendat was der veur een partikulier inisiatief weinig an te verdienen. Veerder bliekt dat de anwezigheid van de Iessel een nog onop-elost probleem was. As de Iessel verlengd zou worren um veul noordeliker uut te streumen, dan zou et nieje stuk (zeg Zwolle – Wadden) een zo ongunstig verval hen, dat de Iessel binnen korte tied zou verzanden. Um disse reden han enkele eerdere plannen dan oek een ofsluutdam in et zujen van de Iesselmoending eleid, globaol van Enkhuzen naor Kampen.
Oenderzeuksvragen op-elost deur Lely (Plan Lely)
thumb|right|250px|Plan Lely mit de [[Ofsluutdiek en dreugmakeriejen]] Veur et beantwoorden van de vragen mos Lely een antal expedisies uutvoeren um de bojemgesteldheid, diepte en zeestreumingen te bepaolen. Dit duurde enkele zoemers, terwiel hie oendertussen eerst are technische rapporten indiende. Opvallend genog bleken uuteindelik de bojemuutkomsten goed samen te vallen mit argumenten die hie eerder al had beschreven, deels niet toevallig: de diepere streumgeul waorlangest et Iesselwaoter naor de Wadden streumt, is oek et deel waor gien klei of-ezet is; de klei zit langest de ondiepere, streumarmere randen van de Zujerzee. Diezelfde dieptes wou Lely uut de weg gaon um de diekheugte te beparken, een veurdelige samenval. een Tweede, veul belangrieker, planoenderdeel worde hier oek mee op-elost: Lely had berekend dat de Iesselmoending wel binnen et meer kon liggen, mar dat et veerdere verleup gien verlengde riviergeul mos wezen, mar een meer dat groot zat was. Daormee zou et verzanden beparkt worren. Uuteindelik bleek et vereiste meeroppervlak (um verzanding te veurkommen) overeen te kommen mit et diepe, zanderige gedeelte, dat onveurdelig in te polderen was.
De Zujerzeevereniging et disse resultaoten uutebrocht in acht technische nota's tussen 1887 en 1892. Dit plan van Lely is zwat krek zo uutevoerd, en elke beslissing is noen nog zichtbaor op de kaort.
De Zujerzeevereniging had oender leiding van Lely al ezien dat et meugelik was de Zujerzee helemaol deur een ofsluutdam of te sluten, waorbie de ofwaotering van de Iessel deur sluzen in de dam eregeld kon worren.
Ofsluutdiek
Lely berekende dat de Ofsluutdiek weliswaor 40 miljoen gulden zou kosten (t hele plan: 200 miljoen gulden, zoveul as de Staotsbegroting toe van een jaor), mar dat et veurdeel zich uutbetaolde in goedkopere, legere dieken van de polders.
De plaots van de ofsluutdiek worde bepaold deur de volgende overwegingen:
Lely tekende de diek van Wieringen naor Piaam (Friesland). Presisieberekeningen van natuurkundige Lorentz leien de ankomstplaots iets noordeliker bie Zurich, um stormgevaor te beparken.
Deur de anleg van de dam, die ten onrechte niet Ofsluutdam mar Ofsluutdiek gung heten, worde de Zujerzee in tweeën edeeld. Et zujelike deel gung Iesselmeer heten en et noordelike deel Waddenzee.
De polders
Lely tekende in de Zujerzee vier grote polders, waorvan der drie an-eleid bin. De plaots van de polderdieken worde bepaold deur de kleigebiejen, mit kleine toegevingen an de Iesselmoending en een kanaolverbiending vanuut Amsterdam. Van de vier polders is der één, de Markerweerd, niet an-eleid. Flevoland is in twee delen an-eleid, Oostelik Flevoland en Zujelik Flevoland.
De groend in disse polders zou uutstekend wezen veur landbouw. Et Dreuglegen van de Waddenzee zou niet antrekkelik wezen, de groend zou ongeschikt wezen veur de landbouw.
De uutvoering
Opvallend is dat et Plan Lely uut 1891 in heufdlienen en zelfs in details is uutevoerd (1921-1975). De opvallendste ofwiekingen (mar nog altied niet grote) bin:
Zujerzeewet
Op 21 meert 1918 worde de Zuiderzeewet deur de Tweede Kamer an-enomen, en op 13 juni 1918 goedgekeurd deur de Eerste Kamer. De Zujerzeewet was een zogenaamde raamwet. Dit betekent dat de wet niet in detail umschreef wanneer wat gebeuren mos. De wet hul in dat de Zujerzee veur rekening van de Staot zou worren of-esleuten deur 'n' ofsluutdiek (formulering: loopende van de Noordhollandsche kust door het Amsteldiep naar het eiland Wieringen en van dit eiland naar de Friesche kust bij Piaam). Dit hul wel in dat gedeelten van de of te sluten Zujerzee dreugemaakt zouwen worren, mar eerst op een laoter tiedstip zou de regering bepaolen welke gedeelten van de Zujerzee dat zouwen wezen.
Dreugleging van proefpolder Andiek
n Polder van 40 bunder worde in 1926-1927 an-eleid in de Zujerzee bie Andiek as proef veur et inpolderen en in kultuur brengen van de laotere Iesselmeerpolders, as eerste de Wieringermeerpolder.
Dreugleging Wieringermeer
Ze begossen mit de anleg van de Wieringermeerpolder 1927. Bie et dreugmaken worde gebruukemaakt van een elektrisch gemaol (Gemaol Lely), kortbie Medemblik, de start van de bouwwarkzaamhejen was in febrewaori 1928. In et zujen van Den Oever op Wieringen is Gemaol Leemans ebouwd, een dieselgemaol mit twee pompen mit een debiet van 250 kubieke meter per minuut. Gemaol Lely had drie pompen van elk 400 kubieke meter per minuut. Op 10 febrewaori 1930 worden de pompen in gebruuk eneumen um 6 miljoen kubieke meter waoter buten de dieken te kriegen.
Volgens et oorspronkelike plan zou de polder eerst an-eleid worren as de Ofsluutdiek voltooid zou wezen. Mar umdat Nederland grote behoefte had an landbouwgroend worde de anleg versneld. De diek mos noen in de Zujerzee an-eleid worden, en mos oek zwaorder uutevoerd worren. De polder was feitelik gien Iesselmeerpolder, mar een Zujerzeepolder (de zogenaamde Noordwestpolder). Op 21 augustus 1930 vul de polder dreug. Vanof 1934 worde et nieje land in kultuur eneumen.
Anleg van de Ofsluutdiek
In juni 1920 worde et eerste deel van et wark anbesteed: de anleg van de 2,5 kilometer lange Amsteldiepdiek van Noord-Holland naor et eiland Wieringen. Bie dat projekt worde nuttige ervaoring op-edaon die laoter van pas kwam bie de anleg van de Ofsluutdiek.
De anleg van de eigenlike Ofsluutdiek begos in jannewaori 1927. Der worde ewarkt vanuut vier lokasies: de beie oevers en de beie spesiaol an-eleide warkeilanden Breezand en Kornwerderzand. Bie de anleg van de 30 kilometer lange diek worde veur et eerst keileem toe-epast, dat taoier was ebleken as zand of klei. Dit materiaol is in Noord-Nederland ruum veurhanden. Et worde hier of-ezet tiedens de Saale-iestied en kos in de naobieheid van de an te legen diek eenvoudig op-ebaggerd worden. De diek is efundeerd op zinkstukken van evlochten wilgetejen die of-ezunken worden deur der steenblokken op te gooien.
Op 28 mei 1932, um 13.02 uur, worde De Vlieter esleuten, et leste gat in de Ofsluutdiek. Vier maonden laoter, op 20 september 1932, worde de naam Zujerzee offisieel ewiezigd in Iesselmeer. Naodat de ofroendende warkzaamhejen voltooid waren, gung de Ofsluutdiek op 25 september 1933 offisieel los.
Dreugleging van de Noordoostpolder
Op 2 febrewaori 1936 begosten ze mit et veurbereiende wark, en in 1937 worde de anleg van in totaol 31,5 kilometer diek anbesteed. Op 3 oktober 1939 worde de diek tussen Lemmer en Urk esleuten. Urk was vanof die tied gien eiland meer. In 1940 worde de diek an de zuudkant van de polder kortbie Schokkerhaven esleuten, en kos et dreugmaolen beginnen. Mit behulp van drie gemaolen; et diesel-gemaol Vissering te Urk, elektrisch gemaol Buma te Lemmer en nog een darde elektrisch gemaol Smeenge ter heugte van Kraggenburg/de Voorst. De polder vul offisieel dreug op 9 september 1942. Noen verleur oek Schokland de eilandstaotus; Schokland leit vanof die tied in de polder. Deurdat de zeebojem tegen de Overiesselse kant stark opleup kos al in 1941 de eerste oogst (rogge) van et land ehaold worren.
Dreugleging van Oostelik Flevoland
De polder is an-eleid tussen 1950 en 1957 en het een grootte van 540 km². De ontwikkeling van dit gebied gebeurde deur de Rieksdienst veur de Iesselmeerpolders (RIJP).
Dreugleging van Zujelik Flevoland
De polder is an-eleid tussen 1959 en 1968 en het een grootte van 430 km².
Anleg van de Houtribdiek (Enkhuzen-Lelystad)
De Houtribdiek of "Markerweerddiek" is in 1976 voltooid en verbient Enkhuzen mit Lelystad. Hierdeur is et Markermeer van et Iesselmeer escheien.
Markerweerd worde Markermeer
Begin jaoren negentig is besleuten, vanwege milieuredenen (t Markermeer is et voerazeergebied van veul waotervoegels) mar mit name vanwege de behoefte an een zeutwaoterreservoir veur de drinkwaoterveurziening, et deur de anleg van een diek ontstaone Markermeer niet dreug te legen. Daormee verdwenen alle plannen veur anleg van de Markerweerd. Meest kontroversieel an de leste plannen was de anleg van een tweede nasionale luchthaven in de Markerweerd (as alternatief van de anleg van extra startbaonen bie Schiphol).
1187
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1187.
Riepse
thumb|right|t Lik as of disse riepse op zien rogge lig, mer dit is um der groter en gevaorliker uut te zien. thumb|right|De riepse van de [[zwaoluwstartvlinder]] right|thumb|De riepse van de [[kleine witte koolvlinder]] n Riepse (oek wel: rupse of ripse) is de larve van n vlinder. Nao n bepaolde periode koemen de riepsen uut t ei. De duur van disse periode hank veural aof van de temperatuur. Wele vlindereiers bin arg geveulig veur vochtigheid. De beste temperatuur is n graod of twintig, as de temperatuur leger wörden, dan duurt t langer veurdat de eitjes uutkoemen.
Riepsen hebben n karaktistieke bouw die'j niet zo gauw in t wiere haolen mit larven van aandere insektenorden, wel kunnen larven uut de familie van de vliesvleugeligen (Hymenoptera) der wat op lieken, mer je kunnen ze nog altied herkennen an de anwezigheid van veurpoten op elk borststuksegment, t ontbreken van haken an de veurpoten (die hebben riepsen wel), n dudelik enkelvoudig oge op de kop, en t ontbreken van n ummedreid Y-vormig sutuur op zien veurkop.
De greui
Riepsen greuien iewig vlogge, ze eten vake oek alderbarstens veule blaojen en bloemen van de weerdplaante. n Riepse is allinnig mer bezig mit eten of mit eten zeuken. Binnen twee of dree weken wörden sommige soorten twintig keer zo lang, 2000 tot 3000 keer zo zwaor en de kop wörden zes keer zo breed. Zelfs t meest elastieske vel kan zo'n enorme greui niet an. Daorumme vervelt de riepse n antal keer in zien ontwikkeling. De ouwe krappe huud wörden aofestroopt en vervöngen deur n niej en rumer vel. De greuiperiode tussen twee vervellingen in wörden n stadium eneumd. Meestentieds bin der vuuf of ze stadiums. Veur n vlogge greui hef t beesjen n bulte eten neudig. Dat begint vake al bie de eierschaole. Bie wele soorten is t heel belangriek veur de riepse um de eierschaole op te eten, aanders overleven ze t niet. Riepsen bin veurnamelik plaanteneters, mer je hebben der oek insekteneters tussen zitten.
Soorten en maoten
Riepsen he'j in verschillende vormen, maoten en kleuren. Je hebben de hele kleine riepsen, mer je hebben der oek bie zitten die wel n sentimeter of tiene wörden. t Liefjen van de riepse besteet uut dartien segmenten. t Borststuk (de thorax) wörden deur dree segmenten evormp. Elk borststuksegment hef n paor poten. De aandere segmenten vormen t achterlief (de abdomen). De poten van de achterliefsegmenten zitten meestentieds op t darde en t zesde segment.
De kleuren van n riepse bin meestentieds greun of bruun, mer veule soorten hebben juust felle kleuren um aof te schrikken of um an te geven dat ze giftig bin. De meeste soorten hebben haortjes, oek al is dit lange niet altied te zien. Disse haortjes greuien vake op de zelfde plekke, dus is dit n goed herkenningspunt um te zien van hokken vlinder de riepse is. Sommige riepsen lieken wel op n punker vanwegen de aofstekende haoren die in riejen, kammen of punten staon. Bie n koppel soorten bin de haortjes irriterend bie t inaojemen dervan, zo as bieveurbield de ekenprosessieriepse. Oek stekels koemen veur, mit verharde haorachtige stekels of mit zachte (nep)stekels.