cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
São Tomé un Príncipe
Ekonomisken vöäruutgang in den 16. eywe
São Tomé begünde ekonomisk pas wat vöär to stellen do as der in 1515 ne waterdreavene sukermöäle bouwd wör. Dat brachten de sukerbouw in ne ströymversnelling: “De velden breided uut un der kummet ouk meyr sukermöälen by. Up et ougenblik sint der noch mär twey möälen un dree in anbouw, as wy de (groute) möäle van de anneamers der by reakent. De ümstandigheiden sint der good vöär. Der sint ströymkes un holt sat üm der noch vöäle meyr to bouwen. En ik hebbe van myn leaven noch neet sükke groute sukerreedplüme seen.”
Sukerplantages draiden up slavenarbeid. Teagen et midden van den 16. eywe hadden de portugeysken van de eilanden de grötste sukeruutvoorders emaked.
De slaven wörden van de slavenküste van Westafrika haald, et Nigerdelta, et eiland Fernando Po un later uut de Kongo un Angola. In de 16. Eywe wörden de slaven verhandeld tüsken de eilanden un Portugal, Elmina, et Köaningryk Kongo, Angola un de spaanske oaverseyske gebeden. Skattingen meynet dat Portugal in 1510 sou’n 10.000 töt 12.000 slaven importeerden. In 1516 kümmen der up São Tomé 4072 slaven bestemd vöär döärverkoup. Tüsken 1519 un 1540 was et eiland et middelpunt vöär slavenhandel tüsken Elmina un de Nigerdelta. Gedurende de 16. eywe deade São Tomé voordan handelen med Angola un et Köäningryk Kongo. In 1525 begünde São Tomé slaven uut to voren når Spaansk Amerika, med name de Kariben un Brasilie. Tüsken 1532 un 1536 güngen der vanaf et eiland in döärsneyde sou’n 342 slaven når de Antillen hen. Vöär 1580 löät Brasilie sou’n 75% van allen invoor uut São Tomé kummen, vöäral slaven. Töt wyd nå 1600 bleav slavenhandel eyne van de puurs wåras de ekonomy van São Tomé up löänden.
Toch warren de machtsverholdingen van São Tomé in den 16. eywe divers. Vrye mulatten un swarte börgers möchten medregeyren. Vrywillige kolonisten güngen med ne wyde boage üm São Tomé hen vanweage seekdes un voodseltekörten. Dårümme voorden de portugeyske krone der gevangenen hen un modigden et an dat verskillende rassen med mekander trouwden. Sou hölden se de kolony by mekander. Slavendryverye was ginne vastigheid. In 1515 wör der en köäninglik bevel egeaven dat afrikaanske vrouwlüde un mengde kinder van witte kolonisten neet as slaven eseen wörden. In 1517 küm der noch un bevel üm alle mannelike slaven van de oorsprungelike kolonisten vry to maken. Nå 1520 küm der un köäninglik besluut dat vrye, etrouwde mulatten med land ouk by de oaverheid mochten warken. Dårup küm in 1546 noch et dekreet dat disse kwalificeerde mulatten lykesteld wörden an de witte kolonisten. Vrye mulatten un swarte börgers kreagen dårmed kansen üm up den socialen lädder up to klimmen un med to draien in de regeyring un sakenwearld. Stabil wör et der anders neet van. Ümdat lüde hyrmed noch altyd up klöre un afkumst selekteerd wörden, kreagen lüde et regelmåtig med stadsråden, den gouvernöör un biskop in et mot. Politik was et der voordan instabil.
Slaven up São Tomé hadden et anvangelik når verholding neet sou swår. Gedurende den 16. eywe skrivt nen naamlousen portugeysken bootsman dat de slaven as koppels möchten warken, öäre eygene underkummens hadden un eyns in de weake selv an öären gården möchten warken. Do as de plantages inevoord wörden, was dit lösse stelsel skounwal vöärby. Slaven güngen voordan up de löppe un tröäken de unharbargsame bargwolden in et binnenland in. Tüsken 1514 un 1527 kneypen vyv percent van alle slaven der tüskenhen. Vake verkümmen se dan van den hunger. Tüsken 1531 un 1535 was der selvs up de plantages hungersnoud. Uuteandelik stichtden maronnenvolker sounöömde macambos (gemeynskappen) in et binnenland.
Slavenupstanden
In 1549 geböärden der wat upmarkeliks. Nen ryken mulat den as plantageholder was, Ana de Chaves, nöäm twey kearls uut de macambos up dee seaden dat se vrygeboarenen warren. Med hülpe van Chaves skreaven de twey kearls den köäning an üm vry verklård to worden. Den köäning vünd et good. Den pyk in maronnen-inwoaners küm togelyke med de hougtyden van de sukermakerye. De slaven hüngen der up de plantages med de beyne uut. Tüsken 1587 un 1590 löäten weader heyl wat slaven et leaven by nen nyen buskoorlog. Teagen 1593 verklården den gouvernöör at de maronnenbendes souwat vulleydig uutebannen warren. Toch wüsten maronnen in et süden un westen kolonisten weg to holden.
Den grötsten slavenupstand was den van juli 1595, do as de regeyring druk was med geskillen tüsken den bisskop un gouvernöör. Nen slaav med de name Amador munsterden 5000 slaven an üm plantages, sukermöälen un koloniale hüse to oavervallen un vernetigen. Amadors upstandelingen oavervöllen de stad dree mål. Se verwöösten 60 van 85 sukermöälen up et eiland. Nå dree weaken wüst et laeger den upstand to underdrukken. Tweyhunderd slaven kümmen ümme in de gevechten un Amador un andere leiders wörden eksekuteerd. De rest van de slaven kreagen amnesty un musten weader an et wark up de plantages. In de tweyhunderd jår dårup kümmen slaven noch reagelmåtig in upstand.
São Tomé un Príncipe in de 18., 19., 20. un 21. eywen
Uuteandelik groiden et sukermaken in de westindiske kolonys São Tomé un Príncipe vöärby. Wo vöäle geld Portugal der ouk instöäk, de groute slavenbevolking löät sik lastig kommanderen. Sukermakerye wör voordan minder in de 100 jår der up. Teagen et midden van de 17. eywe was São Tomé neet vöäle meyr as nen vöärrådpost vöär slavenskeype tüsken et afrikaanske un et amerikaanske vasteland.
Vöärin de 19. eywe wörden der twey nye gewassen inevoord; koffee un kakao. Den ryken vulkanisken grund wulden dee gewassen best up groien. Binnen nen körten tyd was al et bouwland verdeyld oaver roças (groute plantages) under portugeysk beheyr un vake van grundeygenaren dee der selv nooit warren. Teagen 1908 was São Tomé de grötste kakaoprodusent van de wearld, wat noch altyd et vöärnaamste gewas is van et land.
Et roças-stelsel gavven de beheyrders groute vryheid, wårdöär afrikaansk warkvolk et flink must lyden. Portugal deade slavenholderye der officeel in 1876 achterhen, mär gedwüngen, betaald wark bleav bestån. In et vakblad Scientific American stünd in 1897 noch en heyl artikel oaver slavenwark med foto’s der by.
Vöärin de 20. eywe küm der internationalen andacht vöär en skandaal wårby angoleesk warkvolk under erbarmelike ümstanden ewüngen musten warken. Unvreyde oaver de warkümstanden bleav döärmodderen un leidden in 1953 töt rellen, wårby as hunderden afrikaanske warkers ümmekümmen in gevechten med de portugeyske heyrskers. Dit ‘Bloodbad van Batepá’ wördt noch alle jåren herdacht.
Teagen et ende van de 1950er jåren, do as ouk andere afrikaanske landen unafhangelikheid eisden, förmden en klein köppelken Sãotoméanen de Vryheidsbeweaging van São Tomé un Príncipe (VBSTP), dee warkeden vanuut Gabon oaversey. Vanaf de 1960er jåren güng et rap, med as belangryke geböärdenisse et ümvallen van et diktatorskap van Caetano in april van 1974.
Et nye portugeyske regime wolde wark maken van de upheffing van oaverseyske kolonyen. In november van 1974 kümmen ne afvaerdiging un de VBSTP by mekander üm nen oavereynkumst to maken. Nå nen tyd under nen oavergangsregeyring kreag São Tomé un Príncipe up 12. July 1975 unafhangelikheid. Den eyrsten president wör sekretaris-generaal Manuel Pinto da Costa van de VBSTP.
In 1990 güng São Tomé un Príncipe as eyne van de eyrste afrikaanske landen oaver up demokratiske grundbeginselen. De grundwet wör anepast un politike oppositioonspartyen wörden legaal. In 1991 wörden de eyrste geweldlouse, vrye un oapen verkesingen hölden. Miguel Trovoada, nen vöärmåligen eyrsten minister den as in 1986 verbannen was, küm weader as unafhangeliken kandidåt un wör eköäsen un dårnå noch es herköäsen in 1996.
De Demokratiske Samenwarkingspartye wün ne meyrderheid van de seatels in de Nationale Gaddering un de VBSTP ne vöärname un höyrbåre minderheidspartye. In 1992 wörden der gemeynderådsverkesingen ehölden un VBSTP wün dår ne meyrderheid up vyv van de söäven streakråden. In 1994 wün et ne meyrderheid van de stemmen in de Gaddering un ne oavergroute meyrderheid in de verkesingen van 1998.
Presidentiäle verkesingen wörden in juli 2001 ehölden. Fradique de Menezes, van de unafhangelike demokratiske aktioon wör verköäsen un installeerd up den 3. september. In määrt 2002 volgden parlementäre verkesingen. In 2003 pleygden et leager nen ståtsgreyp. See eisden dat der wat dån worden solde an ümköyperye un dat de upbrengsten van den öäly eyrliker verdeyld worden solden. Der wör un akkoord underteykend un president De Menezes wör weader anesteld, mär et leager regeyrden med töt de verkesingen van 2006. Dårin wün Fradique de Menezes med gemak nen tweyden termyn.
Up 12 february 2009 wör der nen tweyden ståtsgreyp probeerd. De skuldigen wörden vastesat, mär kreagen en pardon van den president.
Evaristo Carvalho wör in 2016 president, do as hee et wün van aftreadend president Manuel Pinto da Costa. In 2018 wör Jorge Bom Jesus, leider van de Vryheidsbeweaging van São Tomé un Príncipe - Sociaaldemokratiske Partye, den nyen eyrsten minister.
In 2020 kreag et land ouk med COVID-19 to maken. In totaal kümmen der sou’n 76 lüde an uut de tyd.
Landsbeskryving
duum|Topografiske kaarte van São Tomé|238x238px duum|Topografiske kaarte van Príncipe|230x230px De beide eilanden dee São Tomé un Príncipe öären name geavet, wördden 30 miljoon jår weaderümme förmed in et oligoceen, döär vulkaniske krachten under de kameroonlyne. De vulkaniske grunden, ryk an basalt un fonoliten van sou'n 3 miljoon jår old, helpet de plantages al seed den kolonialen tyd.
São Tomé un Príncipe is et eynnåkleinste land van Afrika. Et ligt in den Gulv van Guinea, tüsken 300 un 250 km uut de noordwestelike küste van Gabon. Beide eilände höyret by de volkaniske bargkeatene van Kameroon. Dår höyret ouk de eilände Annobón up et süüdwesten, Bioko up et noordousten (beide van Ekwatoriaal Guinea) un Kameroonbarg up de küste van den Gulv van Guinea. São Tomé is 50 km lank un 30 km breyd un den meyr bargachtigen van de beide. Med 2024 meter is den Pico de São Tomé den höygsten top. Príncipe is ungeväär 30 km lank un 6 km breyd. Et höygste punt, Pico de Príncipe, is 948 meter. De bargen sint bedekked med dik, vul wold, wåras rappe beaken döärhen ströymet. Meyr up den sey an groiet de gewassen. Strak up et süden van São Tomé löpt den eavenaar, dwars oaver et eiländke Ilhéu das Rolas.
Den Grouten Hundenkop (Pico Cão Grande) is nen kenmarkenden vulkaanbarg, den as up 0°7′0″N un 6°34′00″E in südelik São Tomé uut et land steaket. Den Grouten Hundenkop steaket der 300 m boavenuut un den top is 663 m houge.
Klimaat
Et klimaat van São Tomé un Príncipe wördt eförmed döär syne geografiske steade. Et hangt af van laegedrukgebeden rund den eavenaar, monsoonwinden uut et süden, den wårmen guineesken gulvströym un de bargen.
Up seyhöygde is et klimaat tropisk: heyte un vuchtig med döärsneyde jårlikse temperaturen rund de 26 °C un dår verandert daags neet vöäle an. Et wördt der neet vake heyter as 32 °C. Meyr in et binnenland un höygere steades is den döärsneyde temperatuur jårliks 20 °C. Des nachtes köölt et af. Jårliksen reagenval skummelt van 7000 mm in de bargwolden in et binnenland töt 800 mm in de noorderlike laeglanden. Et reagenseisoon duurt van oktober töt mei.
Soorten planten un deers
Et land valt vöär un deyl under de ekoregio Nat laeglandwold van São Tomé, Príncipe un Annobón. In 2019 stünd et 68. up ne bebuskingslyste med 172 andere landen. De eilände hebbet weinig inheymske sougdeers (behalve den sãotomeesken spitsmuus un verskeidene inheymske vleadermüse). Wal leavet der flink wat inheymske vöägel un planten up de eilanden, sou as de sãotoméeske ibis, den kleinsten ård ibis van de wearld, de grötste honningsuger van de wearld, den seldsamen sãotoméesken klauwerd un verskeidene groute soorten Begonia. Ouk is São Tomé un Príncipe ne vöärname broodsteade vöär med name karetteskildpädde (Eretmochelys imbricata).
Landbouw
duum|318x318px|Brandede kakaobounen, eyn van de vöärnaamste uutvoorprodukte van São Tomé un Príncipe duum|320x320px|Natuurturisme in São Tomé un Príncipe Seyd de 19. eywe drait de ekonomy van São Tomé un Príncipe op plantagelandbouw. Rund de unafhangelikheid was et bewarkbåre land vöär 90% in handen van portugeyske plantageholders. Nå de unafhangelikheid güng et beheyr van disse plantages oaver up ståtslandbouwbedryve. Med 95% van de heyle landbouwgrunden is kakao et höyvdgewas up São Tomé. Andere uutvoorgewassen sint under meyr kopra, palmkernen un koffee.
Nöäst landbouw müt et land et vöäral hebben van viskerye un kleinskålige industry. Dat lätste richt sik vöäral up et verwarken van lokale landbouwprodukte un et maken van en paar eynvoldige gebruuksgoderen. De eilanden sint mooi genog vöär turisme un de regeyring is gangs üm der måtregelen vöär to treffen üm et in de beyne to helpen. Souwat 11% van de lüde warket vöär de regeyring.
Nå unafhangelikheid had et land ne centraal eleide ekonomy. Et grötste deyl van produkty was in handen van den ståt. Den oorsprungeliken grundwet skreav ne mengde ekonomy vöär, med private handelsunderneamingen dee warkden vanuut ståtsvastgood un fabriken.
Regeyringsstüür
tüsken 1980 un 2000 had de sãotomeeske ekonomy et suur. Ekonomisken groi stünd stille un kakao-uutvoor wör in minder in volume un waerde wårmed groute skulden untstünden. Plantageland wör in beslag nöämen, wårmed de heyle kakaoprodukty instörtden. Tegelyke sakkeden ouk den prys van kakao in.
De sãotomeeske regeyring krigt vöäle geld van et VN Untwikkelingsprogramma, de Wearldbanke, den Europeesken Uny, Portugal, Taiwan un de Afrikaanske Untwikkelingsbanke. April 2000 warkeden de Centrale Banke van São Tomé un Príncipe samen med et IMF an en armodebestrydingsplan un den anjacht van groi. Dool was de inflaty weaderümme brengen töt 3% in 2001, nen ekonomisken groi van 4% krygen un belastingskulden aflössen.
An et ende van 2000 küm São Tomé in anmarking vöär ne vöärname kwytskelding under et Arme Landen med Swåre Skulden-initiatyv van de IMF un de Wearldbanke. Dat plan küm under druk to stån döär den ståtsgreyp van 2003 un dårbykummende nouduutgaven. Nå den wåpenstilstand stüürden et IMF ne afvaerdiging når São Tomé üm to kyken wo as et land der ekonomisk vöär stünd. Disse evaluaty löpt noch un wacht up regeyringsbesluut oaver de verdeyling van öälyupbrengsten. Wee as dårvan de centen krigt is noch weinig düdelikheid oaver. Et kan et land anders flink vöäruut helpen.
Portugal blivt eyne van São Tomé's grötste handelspartners, med name vöär invoor. Eaten, maakgoderen, machines un vervoorsmiddelen kummet vöärnamelik uut de EU.
Ekonomiske uutdagingen
De lätste jåren groit de ekonomy van São Tomé un Príncipe döär (butenlandske) investeringen in landbouw un turisme. Mär den grötsten anjager was de regeyring dee butenlandsk eleynd geld uutgavven. Et bruto binnenlandsk produkt (BBP) groiden in döärsneyde med 5,5% tüsken 2009 un 2017, mär is wat aferemd seyd 2014. De groiremming in de ekonomy küm döärdat laegere regeyringsorganen minder uutgavven döär laegere butenlandske leyningen un afenöämene umsätbelasting.
De grötste uutdagingen vöär de ekonomy sint ne kleine warkmacht, et feit dat et land nen koppel eilanden is, ne kleine binnenlandske markt, klimaatskummelingen, upwårming van de aerde, skaarse diplomatiske kennis un årmode.
De regeyring wil et up den langen duur uplössen döär verskillende sektoren to stimuleren, de ekonomy to vorbreyden, regeyringsuutgaven in to dammen, volk an et underneamen to krygen un butenlandske investeringen an to trekken.
Dinge dee al good gåt
In döärsneyde düt São Tomé un Príncipe et up de Untwikkelingsindeks better as andere afrikaanske landen under den Sahara. Et land hevt flink vöäruut ebuurd up de meyste sociale vlakken. Alle kinder van de eilanden gåt når skole un den döärsneyde leavensverwachting is inmiddels 70 jår. Kinderstarvde kümt håste neet meyr vöär un de meyste lüde hebbet ströymend water un elektriciteit.
Üm underneamerskap an to jagen hevt de regeyring verskillende wetten anenöämen wårmed private underneamingen estart künden worden un dee butenlandske investeringen antrekkelik maket. Tüsken 2015 un 2019 sint der heyl wat nye bedryve sticht. Dårmed daalden de warklousheid, steyg den uutvoor un untstunden verskillende fabriken. Oaver de kummende jåren wördt nen flinken ekonomisken groi verwachted.
Banken
De centrale banke van São Tomé un Princípe geyt oaver geldsaken un oaversicht van et bankweasen in et land. Et land hevt ses banken, wårvan de Internationale Banke van São Tomé un Princípe de gröätste un öldste is. Den is verbünden an de Caixa Geral de Depósitos van Portugal. Töt 2003 had et alleynrecht up kommercieel bankyren. In dat jår küm der nen nyen bankwet wårmed de markt vryküm vöär meyrere banken.
Uutvoor
In 2018 voorden São Tomé un Príncipe uut vöär sou'n 24 miljoon euro. Dat was ne toname van 118% in 5 jår, want in 2013 voorden et land noch mär vöär 11 miljoon euro uut. Halv São Tomé un Príncipe's uutvoor besteyt uut kakaobounen. Eynvyvde van den uutvoor sint elektriske machines. Andere vöärname uutvoorprodukte sint vleegtüügunderdeylen, auto's, yser, plastik un landbouwprodukte (pepper, öälyen, nöäten un vleisk).
De lätste 10 jår is der meyr un meyr når Portugal, Polen un Neaderland uutevoord. Den uutvoor når Angola, Mexiko un India wör stark minder.
Invoor
Med 51% kummet meyr as de hälvde van den invoorgoderen uut Portugal. Nen vyvden kümt uut Angola. 6% kümt uut Mongolie, 4% uut de Vereynigde Ståten, 4% uut Brasilie, 2% uut Gabon un 2% uut Frankryk.
De lätste 10 jår is der meyr invoord vanuut Portugal, Angola un China. Der wör flink minder invoord vanuut Thailand, Italie un Nigeria.
Samenleaving
thumb|right|200px|Bevolkingsgroi van São Tomé un Príncipe
De totale samenleaving van São Tomé un Príncipe was in mei 2018 201.800 lüde. Ungeväär 193.380 dårvan woanet up São Tomé un 8420 up Príncipe. Der kummet alle jåren sou'n 4000 lüde by.
Souwat alle inwoaners stammet af van lüde uut andere landen dee as vanaf 1470 döär de portugeysken når de eilanden ebracht sint. In de söäventiger jåren van den 20. eywe warren der twey vöärname uuttochten. Souwat 4000 portugeyske ståtsbörgers tröäken vord, un up São Tomé strandden un paar hunderd vlüchtelingen vanuut Angola.
Volker
Up São Tomé un Príncipe woanet meyrere volker samen:
Språken
Med en andeyl van 98,4% van de inwoaners as spreaker is Portugeesk is de feitelike un officiele nationaalspråke van São Tomé un Príncipe. Et is de moderspråke vöär de oavergroute meyrderheid un et wördt der al seyd et ende van de 15. eywe spröäken. Anepasde spreakewysen van et portugeesk of kreoolspråken gevt et ouk: forro (36,2% spreakt et), kaapverdisk kreool (8,5%), angolar (6,6%) un principensk (1%). Ouk kaué-kreoolsk kümt vöär.
Fransk (6,8%) un engelsk (4,9%) sint väkke up skole.
Gelöyven
De meyrderheid van de inwoaners (71,9%) is by de lokale roumsk-katolike karke, wat nauwe banden med Portugal underhöldt. Der sint wat protestanten, söävendedagsadventisten un evangelisten, by mekander 10,2%. Ouk de moslimgemeynskap groit, med nu 17,9%.
Underwys
Van alle afrikaanske landen under den sahara hevt São Tomé un Príncipe eyne van höygste cyfers in leasvaerdigheid. Volgens et Wearldfeitenbook van de CIA uut 2018 kunde 92,8% van de inwoaners van 15 jår of ölder leasen un skryven. Volgens et Meatinitiatyv vöär Menskenrechten (MIMR) vuldüt São Tomé un Príncipe vöär 83,8% an et recht up underwys, up grund van wat der an geld in et land binnenkümt. MIMR kikt dårby når et recht up beide basisunderwys un vöörtesat underwys. Up grund van et döärsneyde inkummen van São Tomé un Príncipe haalt et land 90,4% wat der möägelik is up basisskoolniveau, mär 77,2% vöär middelbår underwys.
Kinder müt verplicht ses jår når skole. Wovöäle kinder of der når skole güngen wör vöär 2001 neet byehölden.
Et underwysstelsel hevt to weinig klaslokalen, neet good upeleide un slechtbetaalde undewysers, untoreikende leyrböker un materialen, vöäle herhaling van etselvde, weinig underwysplanning un beheyr, un ouk weinig interesse vanuut de gemeynskap vöär underwysverbeatering. Der wördt weinig geld in et skoolstelsel estöäken, wårmed et slim afhangelik is van butenlandske geldsketers.
Wydergånde instituten sint et Nationaal Lyceum un de Universiteit van São Tomé un Príncipe.
Kultuur
Saotomeeske kultuur is nen mengförm van afrikaanske en portugeeske invloden.
Musik
Saotomeeske musik ümvat de ússua un socopé-ritmes. Up Príncipe hebbet se dêxa-beat. Et sint gelyk ouk de namen van de byhöyrende dansen. Kenners höyret der portugeesken ballroom by döär.
Tchiloli un Danço-congo sint musikale dansupvoringen rundüm en dramatisk verhaal. Ouk populäär is de kaapverdiaanske morna, populariseerd döär Cesária Évora, bekend as de mornaköäniginne.
Skryverye
De skryverye van de eilanden wördt döär vöälen aneweysen as eyne van de rykste van portugeysk Afrika. Ouk wördt der verholdingswys vöäle skreaven in forro, engelsk un kaué-kreoolsk. Francisco José Tenreiro wördt eseen as eyne van de invloodrykste skryvers van et land. Andere bekende skryvers sint Manuela Margarido, Alda Espirito Santo, Olinda Beja un Conceição Lima.
Sport
Vootbal is den vöärnaamsten sport in São Tomé un Principe, et nationale elvtal valt under de Sãotomeeske Vootbalfederaty. Et is aneslöäten by de Afrikaanske Vootbalfederaty (AV) un FIFA.
Tsjechies
Ut Tsjechies (čeština, český jazyk) is ne West-Sloaviese sproake met ongeveer 12 miljoen sprekkerds. Tsjechies wördt vuural sprökn in Tsjechie (10,2 miljoen inwonners), mer wördt ook wal sprökn duur leu oet de landn dee an Tsjechie greanst (met name Slowaaknlaand en Oostnriek) en landn met völ Tsjechiese immigraantn, zooas de Verenigde Stoatn van Amerika en Kanada. Seend 1 mei 2004 is t Tsjechies een van de officiële wearksproakn van de Uropese Unie.
Ut Tsjechies lig oonder de West-Sloaviese sproakn t körtst biej t Slowaaks, voalgd duur t Öppersorbies en t Pools. Ut Tsjechies en t Slowaaks bint töt op grote heugte oonderling verstoanber. Wal hebt Tsjechen en Slowaakn van de jungste generoasie meer meuite um mekaar te verstoan. Dit kömp duurdat ze noa t oet mekaar valn van Tsjechoslowaaknlaand in 1993 nich meer dageliks met mekaars sproak van doon hebt.
Vooldwaag
thumb|Oet klapte vooldwaag thumb|[[Disselbak van dichte vooldwaag]] Ne vooldwaag is nen anhanger met doarin ne oetklapbare teant.
Net as ne caravan of ne teant is de vooldwaag ne vorm van een mobiel vakaantiehoes woar at leu met en kamperen goat. Ze zeukt zich ne stiej woar at ze ear ‘huuske’ toozet um nen zet te verblieven. Dat kan op ne camping wean of in de vrieje natuur.
Duur het kloke oetklapmechanisme kan ne vooldwaag vaak sneller wörden opbouwd as ne gewone teant van hetzölfde formaat. Leu die at bie ne caravan het kampeergeveul mist, mear ne teant te völ gedoo veendt, kiest vaak vuur ne vooldwaag.
Westervoort
Westervoort is een darp en gemeente in De Liemers, in de Nederlandse previnsie Gelderlaanden hef ne oppervlakte van 7,85 km² (woarvan 1 km² water). Westervoort ligt bi-j Arnhem; noordelek van den Rien, oostelek van de Iessel, doar woar dizzen zich ofsplitst. Et is van eursprong ne heerlekheid mit den 'Heer van Westervoort' an et heufd. De gemeente Westervoort mek dele uut van de Stadsregio Arnem-Nijmegen.
Ontstoan
Westervoort geet as neaderzetting tot deep in de Middeleeuwn trög. Den name Westervoort zol können duden op ne deurwoadboare plaatse (voorde) dee toogang gaf tot et westen. An-enommen wöd dat Westervoort et oldste darp in de Liemers is; den name kump veur op n perkament uut 726. Dat geskrift stamt uut de tied dat Werenfridus hier warken as missionaris. In den karktoorn, stammend uut de dartienden eeuwe, ku'j ene van de oldste getugen zeen van plaatseleken bouwtoostand. Eeuwenlange waren et de graven van Bergh dee de 'heerlekheid' Westervoort in eur bezit hadden. In 1735 wierden de Berghse rechten echter angekocht deur de stad Arnhem. Wat waterbeheersing betröf veel Westervoort under den Liemersen Schouwpolder. En umdat dit Kleefs gebeed was, was der in dee tied ok al sproake van grensoaverschriedende warkzaamheden. Samen mit Bahr en Lathum vormden Westervoort et buutenste onderdeale teagen de gevoaren dee Rijn en IJssel veural in den winter boden. Deur de riveren maken Westervoort tiedenlang ne afeslotten indrok. Et Westervoortse veere (woarop den name Veerwege nog wis) en tiedeleke skeepsbruggen verzorgden de verbinding met Arnem. De brugge bi-j Westervoort kump uut 1855, de eerste vaste brugge veur aander verkeer pas van 1901.
Et oldste bewonningsgebeed vind wi-j rundumme de hervormde karke, in de Klapstroate (tot Vredenburg) en an den Iesseldiek, Riendiek en Hoogend. Den langzamen greuj van et antal leu maken et neudig of te groaven. Noa veule generaties lang gebruukt te wean as laandbouw- en veeteeltgroond, mösten dizze groonden veur de huzebouw bruukt wödden. Westervoort was samen met Duven begin joaren '80 greujkern ewödden en et boernkarakter van de gemeente wierd tot n minimum trög ebracht. Enkele havezaten, mangs al in 1500 vermeld, loat tot op den dag van vandage de bouwwieze van vrögger zeen: Hamerden, Vredenburg, Lentsenburg en Emmerik. Benamingen van boerderi-jen en laanden bunt vereeuwigd in de stroatnamen van dee ni-je wieken.
Isaac Newton
Newton bouwden ook n eersten broekboaren reflekterenden stearnkieker, en hee ontwikkelden ne theorie oawer kluren den't he baseerden op de woarnemming det n prisma wit lecht opdeelt in alle zichtbere kluren. Hee bedachten ook nen empiriesen wet van koeling, en hee dachen völle noa oawer de snelheaid van t geluud.
In de wiskeunde deelt Newton de eare met Gottfried Leibniz vuur t bedeanken van de differensiële en integrale oneandigheaidsrekkening. Hee leut ook de binominaalrekkening zeen, oontwikkelden de zogeneumde "Newtonmethode" um de nulpeunten van ne feunksie te benoaderen, en hee dreug bie an t onderzoek noar machtsriegen.
Newton blif nog aait invlood oet oefenen op wetenskoppers, zo as an egewen duur nen telling oonder wetenskoppers en t gewone volk in Groot-Britannië's Royal Society, woerbie wör evroagen wee't der mear invlood hef ehad op wetenskop; Newton of Albert Einstein.
Newton was ook froai geleuwig, mear op zinne egene manere. Hee hef mear oawer Biebelse zaken eskrewen as oawer natuuurkeunde, hoowal he met det leste bekeander is ewörden.
Pekel
Pekel ken meerdere betaikenissen hebben:
Nunspeet
Kernen
Nunspeet, Elspeet, Hulshorst, Grote Klunje, Kleine Klunje, Zwarte Goor, Vierhouten, Oosteinde, Westeinde en Zeum.
Irony
Irony (uut oldgreeksk εἰρωνεία "eirōneía", oaversat as 'veinsde unweatendheid'), is en retorisk middel, literären technik of geböärtenis wårby dat wat up et eyrste ouge likt te weasen as verwacht, radikaal anders is.
Nunspeet
Geschiedenisse
Eertieds dochten ze dat de naam Nunspeet van t woord Nuwenspete of kwam, mer daor bin ze noen niet helemaole wisse van. Nunspeet betekent volgens sommigen: "nieje plekke die klaoremaakt is um op te bouwen", t is daormee de tegenhanger van de ouwe naam veur t darp Elspeet, dat in de gemeente Nunspeet ligt. Elspeet betekent namelijk "ouwe plekke die klaoremaakt is um op te bouwen".
Irony
Irony kan verdeyld worden in meyrdere soorten, sou as spröäkene irony, dramatiske irony en situationele irony. Disse wordet vake bruked üm de wårheid in et teagendeyl te benådrükken. Ymand kan de bedüding van ne uutspråke ekstra kracht bysetten döär upsettelik wöörde te gebruken dee as et teagenoaverestelde bewäret, et teagendeyl van de wårheid untkennet, of en feitelik verband drastisk en vöärdehandliggend af te swakken.
Nunspeet
t Geheime Darp
In de bossen van Vierhouten, in t zujen van Nunspeet, he'j in de bos an de Pas-opweg t Geheime Darp (of t Verscholen Darp) zitten. n Onderdukersplekke uut de Tweede Wereldoorlog.
Irony
Definity
Der sint heyl wat definitys van irony, dee as allemåle min of meyr der up dale kummet dat by irony et bedoolde en esegde neet oavereyne kummet en döär den wårneamer 'tüsken de regels döär' eleasen müt worden. In situationele irony is et de teagenstelling tüsken en warkelik geböärde en et verwachte.
Nunspeet
Heemkundige Vereniging Nuwenspete
De naam Nuwenspete (waorvan edocht wörden dat t de eerdere naam van t darp was) leeft voort in de plaotselijke verenige "Heemkundige Vereniging Nuwenspete". De doelstellingen van de Heemkundige Vereniging Nuwenspete bin as volgt:
Irony
Definity
Eyne den as segt dat hee der "skik an hevt as teen douden", gebrukt spröäkene irony in et neadersassisk, üm an te geaven dat hee argens heylemål gin pleseer an hevt. Ouk et kommentaar dat et 'heyrlik weader' is terwyl as et dat neet is, is en vöärbeald van irony.
Nunspeet
Heemkundige Vereniging Nuwenspete
t Bevorderen van kennis en belangstelling veur de verschillende kaanten van heemkunde en geschiedenisse: t hejen en vlejen van laandschap, bojem, plaanten, dieren, bevolking, taal, volkskunde, de kleraozie van vrogger, bouwkunst en de kultuur in t algemeen. Daorbie hef de verenigige as doel t instaandhouwen en bescharmen van de schoonheid en t karakter van de bovenstaonde dingen. Disse doelstellingen gelden veural veur t gebied van de Gemeente Nunspeet, dat bin de darpen Elspeet, Hulshorst, Nunspeet en Vierhouten.
Ze proberen dit doel ondermeer te bereiken deur:
Rekreasie en toerisme
Bie t stasjon he'j de Oudheidkamer van Nunspeet zitten, mit allerhaande spul van vrogger. In t darp zit t Veluws Diorama, n histories museum. Op 21 jannewaori 2009 sleug der braand uut.
De koornmeule De Duve ku'j oek bekieken.
Eibertjesdag
Eibertjesdag is n jaorlijks weerkerende braderie. Disse jaormark is ontstaon deur Eibertjen. Ze leefden umstreeks 1850 in Vierhouten. Ze leup elke weke naor Nunspeet um daor eiers te verkopen. Je kunnen disse weg nog altied volgen langes t zogenaamde Eibertjespad, deur de bossen tussen Vierhouten en Nunspeet. Eibertjesdag wörden ehuilen op de vriedag nao Hemelvaortsdag.
Uutgaonde verwiezingen
thumb|500px|left|Karke in Nunspeet
Neijaorskoek
De neijaorskoek, ok wel joskoek, is een traditioneel Drèents gebak dat tussen karst en neijaor bakken wordt. De neijaorskoek is vergeliekbaor mit de Grunnings-Oostfriese spekdik, maor de spekdik hef een dikke zachte structuur, terwiel de neijaorkoek dun en haard is en gien spek bevat. Ok wordt de neijaorskoek vaoker maokt van garst as van rogge, zoas de spekdik.
As 't deeg maokt is, drokt ze een klein bollegien in een kniepiezer en legt der stukkies Drèentse kosterworst in. Daornao giet 't iezer dicht en dat laot ze ungeveer 10 seconden zo staon. Dan even ofkoelen en de neijaorskoek is klaor.
De schriefster Ali Brals-Luinge oet Grol schreef: "In de mieste hoeshollings zaten de vrouwlu daogenlang te knieperties en joskoeken bakken. Dat gebeurde vaok in 't stookhok. Daor stun de kookkachel of de aol klomkachel glunig rood." Ze memoreerde wieder dat vroeger de kinder de buurt opgungen um iederien 't neijaor of te winnen en daorbij zungen:
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Gelukkig neijaor He'j de joskoeken gaor? Een zeupie erbij, Is goed veur mij, Maor niet veur Jan, Die pist er van.
Karkdarp
thumb|300px|De Healige Plechelmuskearke in et Twentse karkdarp [[Rossum (Oaveriessel)|Rossum]] Een karkdarp is mangsmoal en darp rundumme ne enkele karke.
Uutzundering
Mangs wodt ok as karkdarpen an-eduud neet al te grote darpen en darpen dee noa den Tweeden Wereldkrieg neet alderbastend bunt egreujd, en mangs as dat wal et geval is as de karke nog altied centraal steet in et egreujde darp. Ok wöd et heel mangs as benaming gebruukt van de olde kern.
Cortenoever
Cortenoever is n buurtschap in de gemeente Brummen, in de Nederlandse provinsie Gelderland.
t Landelike Cortenoever ligt in n meänder van de Iessel, in n natuurgebied van Staotsbosbeheer. t Gebied is een van de riekste uterweerden van Nederland. De Iessel scheidt de buurtschap van de stad Zutfent. Ten westen van Cortenoever ligt Brummen, de plaatse waor de inwoners van Cortenoever veur veurzieningen op ericht bint.
Vermont
Vermont is nen amerikaansken ståt. Et ligt in nen noordousteliken uutlouper van et land, in de streake wat bekend steyr as Ny Engeland. Up et süden grenset et an Massachusetts, up et ousten an Nyhampshire, up et westen an ståt Nyjork en up et noorden an de kanadeeske provincy Quebec.
Up eynen ståt nå woanet der in Vermont et minste antal lüde van de VS. Wat uppervlakde angeyt is et van alle 50 ståten den sesdekleinsten der af. De höyvdstad is Montpellier, med et minste antal inwoaners van alle höyvdstäden. De drukste stad is Burlington, al is dat ouk de minst drukke stad med de meyste inwoaners van nen ståt.
Et land wör vöär 12.000 jår bewoand döär inheymske volker. Do as de europeanen kümmen, hadden de algonkiaanske Abenaki en irokeeske Mohawk et med mekander in et mot.
In de 17. eywe eyskeden franske kolonisten et land up vöär de Nyfranske kolony van et köäningryk Frankryk. Do as ouk et köäningryk van Groutbrittanie kolonys begün te stichten, kreagen dee et ouk in Vermont med mekander an de stok. Jårenlange tröäken de beide groutmachten inheymsken an üm vöär sik te vechten en oaver en weader invallen te doon. Dårmed küm ne leavendige handel up gang in gevangenen, dee as vöär losgeld uutewesseld wörden. Mangs wörden de gevangenen ouk lid emaked van de Mohawk of Abenaki.
Nå ne neaderlåge in 1763 in den Söävenjöärigen Oorlog stünd Frankryk et gebeed up et ousten van de Mississippi af an Groutbrittanie. Dårupvolgend begünnen de kortby liggende britske Darteen Kolonys, med name Nyhampshire en Ståt Nyjrok te disteren oaver wee as et land hebben möäg wat de Günningen van Nyhampshire nöömd wör. Dat ümvatteden ouk et hüdigendaagse Vermont. De provinciale regeyring van Nyjork verkochteden stükken land an intrekkers dee as eyrder al döär Nyhampshire an anderen verkocht warren. En volksleager wat sik de Green Mountain Boys nöömden stünd up vöär de belangen van et Nyhampshire-volk. Dee stichteden uuteandelik de Vermontse Republik in 1777 as unafhangeliken ståt, tydens de Amerikaanske Revoluty. De Vermontse Republik deade der slavendryverye achterhen, as allereyrsten ståt van de VS. Et was ouk den eyrsten ståt wåras nen afrikaansken amerikaan, Alexander Twilight, syn universiteitsdiploma haalden, in 1823. In 1791 wör Vermont den veerteenden stat wat by in et amerikaanske verbund küm. Vermont is eyne van de veer amerikaanske ståt wat ooit nen unafhangeliken ståt was (nöäst Texas, Kalifornie en Hawaii.
Vermonts BBP was $34 miljard in 2018. Dårmed was et de kleinste economy van alle amerikaanske ståten (selvs achter Washington, D.C. en Puerto Rico. Toch hebbet de inwoaners et nit slecht, want se ståt up de 34. steade vöär BBP de inwoaner.
In de sestiger jåren van de 20. eywe versköäv de oaverheyrsende politike klöär van vöärnamelik republikeinsk når demokratisk.
In 2000 was Vermont den eyrsten amerikaansken ståt wår as homokoppels möchten trouwen. In 2011 en 2012 erkenden den ståt veer abenakistammen.
Moarum
Moarum (Nederlaands: Marum) is n loug en vrougere gemeente ien t Westerkertier, pervìnzie Grunnen. t Heurde vrogger bie t gewest Vredewold, soamen mit de gemeente De Lieke.
Toal
Ien de gemeente worden twai verschillende toalen proat. Ien t noordoosten wordt Grunnegs (Westerkertiers) proat en ien t zuudwesten wordt Fries proat. Dit is t enege stee boeten de pervìnzie Frieslaand woar of t Westlaauwers Fries proat wordt. t Wordt bruukt ien de drijehoek Moarum (Fries: Mearum), De Wilp (Fries: De Wylp) en De Penne (Fries: De Pein). Ien De Wilp wordt liek wels Grunnegs as Fries proat.
Helmond
Helmond ligt aan de Zuud-Willemsvaort en de revier de Aa.
Bunsjoots
't Bunsjoots (daorbie rekenen we ok 't Spaokenburgs) is een West-Veluws en Nedersaksisch dialect dat espreuken wort in Bunsjoten, Spaokenburg, Eemdiek en Zeuvenhuzen, dit leit an de grens van Noordoost-Utrecht en Gelderlangd (de Veluwe). Ofhankelijk van welke dialectindeling je gebruken, valt 't Bunsjoots onger 't Nedersaksisch, sommige indelingen plaotsen 't weer bie 't Utrechts of 't Hollangds.
Helmond
Helmond had vrogger völle metaal- en textielindustrie. De straotnamen dee't op -wal endigt duudt op de vroggere umwalling van de vestingstad Helmond, waor t veertiende-eeuwse kasteel onderdeel van was.
Bunsjoots
't Bunsjoots is een typerend Nedersaksisch dialect deurdat de vroegere sj-klank derin bewaord ebleven is, disse sj-klank is inmiddels in zwat alle aore Veluwse dialecten vervangen deur de Nederlangdse sch-klank. 't Bunsjoots, 't Amesfoorts en 't dialect van Leusden bin ok de enigste dree Nedersaksische dialecten dee in de previnsie Utrecht espreuken worren/wieren. Een angder opvallend versjiensel is t verangderen van de -nd naor -ngd. In taolkungdige tárme is dat het verangderen van de alveolaire naor de palatale nasaal.
't Bunsjoots is nog een aordig levendig dialect. In Bunsjoten hen ze zelfs een meziekgroep die ok liedjes in 't Bunsjoots zingt, in 2007 had disse groep (Bukkes) een kleine hit mit Héé keeltsie.
Internetmeme
Ne internetmeme (spreak uut as 'internetmym') is en koncept of en idee wat sik oaver internet rap verspreidet. Et is verwant an et idee van nen meem, al slöt den lätsten up ne vöäle gröätere gruup kulturele draegers dee van persoon töt persoon verspreided wordet. By internetmeems kümt et der meysttyds up dale dat et nen grap is den as up internet begünnen is binnen ne kleine gruup online lüde verbünden döär ne deylde interesse. Dårdöär sint de grappen van internetmeems vöär butenstånders lastig te bevatten.
De meyste meems verskynet as weaderkeyrige plaatjes med nen tekst der up. Vake sint se ironisk of sarkastisk bedoold. Disse künnet uut et nys kummen, mär ouk citaten uut films, böke en andere kultuurdraegers künnet meems worden.
Kenmarken van ne internetmeme
Et vöärnaamste kenmark van internetmeems is dat se online deyld wordet. Meems volget gin vast, vöäraf bepåld formaat. Foto's van echte lüde en deers, med name stockfoto's, leynet sik good vöär meems döär der nen tekst oaverhen te leggen. En vöärbeald is de Overly Attached Girlfriend of Hide-the-Pain Harold. Ouk Rage Comics sint ne subklasse van meems, wårin as ne ryge menskelike gevölens wordet uutebealded med nen satirisken clue.
Oavereynstemming oaver wat ne meme inhöldt wördt voordan uperekked. Et vöärnaamste is herhaling en kleine anpassingen in de grap, soudat de verwysing når de oarsprungelike meem oavereande blivt mär nu relevant is vöär ne lecht afwykende situaty.
Internetmeems hebbet vake twey vaste kenmarken: se künnet up kreative wyse nåmaked worden en se warket intertekstueel. Et eyrste kenmark utet sik in parodien, remixes en mashups.
En vöärbeald van en parody is de "undergang van Hitler", up ne scène uut de film Der Untergang. Dårin krigt Hitler van syne generaals te höyren dat et neet al te best geyt med den oorlog, wårup as hee slim van sik afbekket. In de parody wordet de undertitels by disse scène gebruked üm der totaal wat anders van te maken, byvöärbeald uneynigheid oaver een uutstäpken når nen derentuin. En vöärbeald van intertekstualiteit untsteyt as twey verskillende kulturele utings med mekander samenevoogd wordet. En vöärbeald was den amerikaansken politikus Mitt Romney syne uutspråke van "mappen vul med vrouwlüde" tydens en presidentieel debat in 2012, den as monteerd wör oaver en deyl van de musikvideo van et koreaanske nummer 'Gangnam Style', wårin as den artist Psy vöär en windapparaat steyt wåruut nen heylen fossen papyr langs em hen eblåsen wördt. Döär de intertekstualiteit untsteyt by dat beald ne nye bedüding.
Hougleraar biology an de Universiteit van Texas, Lauren Ancel Mayers, meynet at meems sik oaver sociale media lyk verspreidet as seekdes. Et is de basis van virale marketing, ne technik wårby as marketingbureaus proberet nen meem te maken.
Nen meem kan ja nen foto, video of geluudsbestand weasen, en gerucht of citaat. Spreiding verlöpt oaver yder internetkanaal wat vrywillig deylen tosteyt. Meems künnet lange blyven hangen, mär up den duur raket se vergeaten. Dan wordet se in et engelsk ne doude of olde meem enöömd. Mangs blivt ne bepålde meem binnen ne kleine gruup lüde bestån. Mangs kummet se weader töt leaven ümdat ymand ne meem heruntdekket.
In vöäle online gemeynskappen groit ne eygene 'meemkultuur', by vöärbeald binnen ne gruup van anhangers van ne bepålde politike ströyming of geslachtsrullen. De meyste meems sint dårümme selvreferentieel, wat wil seggen dat lüde binnen de gruup de grap begrypet ümdat et verwist når öäre eygene dagelikse warkelikheid en innerlike oavertügingen. Sou untståt ingruupmeems dee as vöär nen butenstånder mär moilik te bevatten sint. Dit is te vergelyken med soortförming binnen de evolutie. De meyste populäre internetmeems stammet uut disse tospitsde grupen.
Putten
Putten is een plaots en een gemeente in de Nederlanse previnsie Gelderland. De gemeente had op 1 febrewaori 2008 zo'n 23.203 inwoeners (bron: CBS). Putten het een oppervlakte van 87,45 km² (waovan 2,41 km² waoter).
Overige plaotsen
Biesteren, Diermen, Garven, Halvinkhuzen, Helderbuurt, Hoef, Hunen, Hunerbroek, Hunerwal, Koldhoorn, Krachtighuzen, Steenenkamer en Veenhuzerveld.
Putters dialect
't Putterse dialect valt oender 't West-Veluws. Der is een boek over 't Putterse dialect uut-ebrocht mit de titel: Putters Praoten. Hierin staot een lange liest mit Putterse woorden en de beschrievingen dervan, der staon oek en een kwak dialectverhaolen van vrogger in. 't Putters is net as in de are 'dialectdaarpen' grotendeels um-ewisseld veur 't Nederlans, mar 't dialect wort nog wel deur een klein antal minsen gebruukt, veural de wat ouwere minsen.
Landschap
In 't oosten en noorden van Putten leit de Veluwe, 't grootste netuurgebied van Nederland. 't Daarp wort dan oek wel de Parel van de Veluwe eneumd. Putten wort umringd deur bos, een veurbeeld van zo'n bos is 't Putterbos. In 't zujen en westen wort 't daarp umringd deur akkerland, in 't uterste westen grenst de gemeente an de randmeren roend Flevoland: 't Nuldernauw.
Grunny
De Grunny is n meziekpries van RTV Noord, dij joarlieks oetlangd wordt aan n artiest of band dij zok verdainstelk moakt het veur de Grunneger meziek. Dizze pries is in 2010 in t leven roupen deur Eric Bats, prezentoator van t pergram Café Martini.
Oeze Volk
Oeze Volk  (vanof meert 2008: Oeze Volk / Maandewark) was een maondblad veur skrieveri'je in 't Drèents, det in 2016 opevolgd is deur tiedskrift Zinnig.
Geskiedenis
Oeze Volk wördden in 1956 op-ericht deur Hans Heyting, Gerrit Kuipers en Harm Werners (skoelname van Gerard Nijenhuis). De oprichting maakten diel uut van een meer algemiene oplèving van 't Drèents. End jaoren veertig begunden de Regionale Omroep Noord en Oost RONO mit een Drèentstalig radiopregramma en in 1953 was de Drentse Schrieverskring op-ericht. In de previncie wördden een netwark van 'correspondenten' bi'jien ezöcht, die ni'js anleverden en 't blad verspreidden. 't Blad mus jao een "breed achterlaand" hebben en "draogen worden deur oeze volk".
Skrievers van de oldere ginneraoties (zoas Grietje Clewits, Lammert Braaksma en Harm Drent) asok jongere skrievers (zoas Roel Reijntjes, Janny Alberts-Hofman en Gré Seidell-Broekhuizen) vunden in 't blad heur stee. Stokkies oaver 't Drèents bint bi'jedragen deur Jan Naarding (die as raodgever an 't blad verbunden was), Geert Kocks, Henk Hadderingh en zien va Bart Veenstra.
In 1976 wun Oeze Volk de Culturele Pries van Drenthe. Bi'j 't viefendartigjaorig bestaon in 1991 hebt ze een jubileumboek uutegeven, Oes eigen taol, gedichten en verhaolen.
Betiekenisse
Oeze Volk kuj haoste niet lös ziene van de emancipatie van de streektaal en -cultuur. 't Oaverzichtswark Drèentse Schrieverij skrif:
Westerwoolds
right|250px|thumb|Lokaotsie vun t Westerwoolds in Nederlaand
t Westerwoolds is ein van de subdialekten van t Grönnegs en wodt up Westerwoolde snakt. t Is t meist Duutsek dialekt van Grönnen. t Heft Drèntse en Emslaandse invlouden. t Wodt binao nich meer snakt, man olle mènzen oet Zèlng, Vlagtwedde en Onstwedde deit dat noch wol. Ok in Traopel hef t dialekt noch wat Westerwooldse invlouden, man daor wodt vandaog veelal Veenkeloniaols praot. Tusken de dialekten in de Westerwooldse dörpen bestaot ok noch weder underscheiden.
t Westerwoolds heft laank bestaon as zulfstandeg dialekt deur zin isoleerde liggen. In de Middeleiwen waar Westerwoolde umrinkt deur t Boertanger Moor. t Gaf allendeg twei deurgangen: eine bi Traopel en eine bi Boertang. Daordeur is Westerwoolde bit de 17. eiw immer n appaarte heerlekheid west en heurde bestuurliek doe noch bi Muunster. Tegenwoordeg wodt Westerwoolds zein as n Grönnegs dialekt, wiel t haost nich meer snakt wodt.
In tegenstellen tou de annere Grönnegse dialekten, is t Westerwoolds nich deur t Freis beinvloud. De letste eiwen is t Westerwoolds stark beinvloud deur t Grönnegs. t Westerwoolds is van oerspronk n Veels dialekt. t Oerspronkelke Westerwoolds daarf dan ook nich indeild wodden bi t Grönnegs, man mout indeild worden bi t Veels, presiezer zein bi de westelke dialekten, waor ok t Emslaands, Twènts en t Drènts bi heuren deit. Deur de grote invloud van de anner Grönnegse dialekten, daarf t Westerwoolds noe ok bi t Grönnegs indeild wodden, aal is nich elke taolkundege t hier mit eins.
Taolgebiet
t Gebiet waor as vrouger t Westerwoolds snakt wodde, bestun oet t ganze gebiet tusken de twei moren in. Anners zègd is dit de olle zaandtoenge dei van Traopel tot aan Bewoolde luip. Dodestieds was Traopel t meist isoleerd, deurdat t aan drei zieden deur t moor umrinkt was en daor wordde dan ok t meist van t Grönnegs ofwiekende dialekt snakt. In Bennewoold en Vreiskeloo wodde n overgaanksdialekt en t dialekt van Wedde wodt meistentieds as t begunpunt van t Westerwoolds zein.