cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diezerpoorte (stadspoorte)
Diezerpoortenbolwark (Badhuiswal)
Buten de Diezerpoorte haj 't Diezerpoortenbolwark, een raveliene oftewal viefhoekig verstarkt eilaand an de butenkaante van de stadsmure. Mit dit verdedigingswark bint ze véur 1606 estart. Mit 't dernaost elegen Den Genverbergbolwark had 't Diezerpoortenbolwark de take um 't naodern van de vijaand via de Neie Wetering (now 't Almelose Kenaal) te stoppen. Wieder had 't samen mit 't now niet meer herkenbere Tanerijbolwark de take um de toegaank töt de binnenstad via de buurtschop Dieze te verdedigen.
In 1842 deu Everhardus T. Schaepman op de grond van 't veurmaolige Diezerpoortenbolwark een badhuus lös, waor volk uut 't hiele laand op of kwaamp. Op de gevel stund 'Arti Salutiferae' (An de heilbrengende geneeskeunst). Dizze plekke was veur 't badhuus ekeuzen zodet mit schoon revierwater de baden evuld kunden wörden. 't Badhuus had een streng medisch regime. Op vaste tieden mussen de badgasten een kuiertochien maken, een glas bronwater drinken, een middagduttien doen en verscheiden soorten baden nemen.
Nao de dood van Schaepman naamp de femilie 't badhuus in gebruuk as woonhuus. De grond van 't vroggere bolwark is vandage de dag bebouwd mit woonhuzen en winkels. 't Straotien det der löp, het de Badhuiswal.
Wienter
thumb|Een bevreuren sloot thumb|Bomen die onderesniejd bin thumb|Wienters laandschap thumb|300px|Ofbeelding van de drie weerkunnige wientermaonden (1971-2000) thumb|300px|Grafiek van de [[winter van 1928-1929|kolde wienter van 1928-1929 in de Bilt]] De wienter is één van de vier seizoenen in de gemaotigde streken en in de poolstreken. Een veul veurkoemende misvatting is dat de kouwe periode zol ontstaon deurdat de eerde veerder van de zunne of steet, mar dit is neet waor, in de kouwe periodes steet de eerde korterbie de zunne as in de zoemer, oek wè perihelium eneumd. De ofstaand van de eerde tot de zunne hef gien invleud op de temperetuur op de eerde. 't Is de schune staand van de eerdas dee derveur zörg dat 't bie ons op de eerde kouwer wonnen. In de wienter steet op 't noordelijk halfrond de eerdas van de zunne of-ewend, en in de zoemer steet 't krek naor de zunne toe.
's Wienters he-j vake snee en ies. Dit zörg veur wienterpret mar oek veur een bulte ongelokken. As 't een poosjen evreuren of esniejd hef dan ku-j weer de schaosen en de sleeën uut de kaste haolen. De meeste meensen doon dat dan oek. Of der argens snee vuilt en ies kump te liggen, lig der vanzelf wè an waor of da-j woenen, in Zuud-Amerika he-j neet zoveule kans op wienterpret.
Begin van de sterrekundige wienter
Op 't noordelijk halfrond, tussen 2003 en 2020:
De an-egeven tied is de plaoselijk Nederlaanse tied.
In 't zujelijk halfrond beginnen op disse daotums de zoemer.
506
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 506
Mick Jagger
thumb|Foto van Mick Jagger in 2014 Sir Michael Philip Jagger (van den 26. juli 1943) is nen britsken sanger, leedkesskryver, aktöör en filmmaker den as wearldwyd bekend is as sanger en uprichter van The Rolling Stones. Jagger is al meyr vyvtig jår gangs en wördt seen as eyne van de "populäärste en meyst invloodryke bandleiders in de geskydenisse van de rock 'n' roll." Syne upmarkelike stemme en uutbündige uptreadens en et gitaarwark van Keith Richards wordet seen as et handelsmark van de Rolling Stones. Jagger kreag de pers achter sik an döär syn geknoi med vrouwlüde en wördt vake afeskilderd as nen kulturelen drådnaegel.
Jagger is geboren en upegroid in Dartford in Kent. Vöär at hee de Rolling Stones uprichteden, güng hee hen studeren an de London School of Economics. Jagger hevt med Keith Richard de meyste nummers van de Rolling Stones eskreaven en see warket noch altyd samen. In de tweyde hälvde van de jåren '60 van den 20. eyw spöälden Jagger med in de films Performance (1970) en Ned Kelly (1970), al was dår neet alleman eaven good oaver te sprekken. Vanaf 1985 probeerden hee et te maken as soloartist, med en album She's the Boss. In 2009 had hee noch en sydprojekt, med ne elektroniske musikgrup SuperHeavy. In de tachtiger jåren kunde hee al minder med de andere leaden van de Rolling Stones, vöäral med Keith Richards. Toch hevt hee med de Rolling Stones noch altyd meyr sukses ehad as med syne eygene sydprojekten.
In 1989 wör Jagger upenöämen in de Hall of Fame van de Rock and Roll, in 2004 in de Music Hall of Fame van et VK. Beide med en sunder de Rolling Stones wüst hee med 13 singles nummer eyne te worden in britske en amerikaanske hitlysten, de top teene te halen med 32 singles en de top 40 med 70 singles.
In 2003 wör hee ridderd vöär syne bydragen an populäre musik. Jagger is eynmål trouwd (en skeiden) en hevt verskeidene andere verholdingen had. Jagger hevt acht kinder med vyv vrouwlüde. Hee hevt ouk vyv kleinkinder en wör in 2014 oavergroutvader, do as syn kleindochter Assisi bevöl van nen dochter. Jagger syne bankrekkening wördt eskatted up € 297 miljoon.
Stadsfries
Stadsfries (Stadsfrys in et dialekt zels, Stedsk in et Fries en Liwwarders in Liwwadden) is de saemenvattende naeme van de stadsdialekten die in Friese steden en grote plakken Liwwadden, Sneek, Bolsward, Franeker, Dokkum, Harlingen, Stavoren en tegensworig ok (weer) in Et Vene praot wodden. Op taelkundige gronden bin ok et Midslaans, et Amelaans, et Bildts en et Kollummers verwaant an et Stadsfries. Pattie taelkundigen rekenen disse dialekten tegere mit et Westfries van Westfrieslaand, Tessel en Vlielaand tot et Friso-Frankisch.
De naeme Stadsfries moet niet al te letterlik zien wodden: veural in de woordeschat is de tael veural Nederlaans. Et Stadsfries is naemelik in de 16e eeuw ontstaon doe Frieslaand zien bestuurlike zelsstaandighied verleur. In de grotere Friese steden ontston doe de noodzaeke Nederlaans te leren. Et uutaendelike risseltaot was een mingtael mit een grotendiels Hollaanse woordeschat en veurnaemelik Friese taelprincipes. Butendat is et Fries van et omringende plattelaand sund die tied stark evolueerd, zodat et Stadsfries nog veul meer van et mederne Fries as van et Ooldfries ofwiekt.
Klaanken
In et Stadsfries ontbreken de mederne Frieze twieklaanken ie, ue en uo, lichtkaans omdat et Fries in de tied dat et Stadsfries an zien opmars begon disse twieklaanken nog niet had. De Oold-Germaanse begincluster sk- is zoas in et Fries sk- bleven (behalven op Amelaand). Et Stadsfries het gien v- en z- an et beginne van een woord, krek zoas in et Fries. De Nederlaanse ij en ui is terugge te vienen as ie en uu ; mit wissighied is te zeggen dat et Hollaans an et aende van de middelieuwen ok disse klaanken had.
Grammatika
De Stadsfriese grammatika liekt slim op die van et Fries. Et enigste wezelike verschil is dat de zwakke warkwoorden niet in twie klassen uutmekaarvalen: de klassen op -je is dus vervalen. Et woortien do ("ie") is terugge te vienen as dou en daormit wodt de invloed van et Fries dudelik: in et anspreken van luden het et Stadsfries altied de Friese gewoontes beholen. Et warkwoord make wodt zo vervoegd: ik maak, dou maakst, hy maakt, wy/jo/jimme/sy make en de twiede infinitief is te maken, zoas in et Fries.
Peuling
thumb|Bedde mit [[kussen (rechts) en peuling (links)]] Een peuling is een lang, dun kussen dat vrogger vaak werd gebruukt in bedsteeën. 't Lei dan onder de heufdkusssens of an 't voeteneind en gaf wat meer ondersteuning. Tegensworig wort de peuling niet meer zo vaak gebruukt.
't Engelse woord veur kussen het dezelfde oorsprong as 't woord peuling; vergeliek pillow mit peluw of peulewe of zokswat.
507
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 507
Vleuigolve
250px|thumb|Vleuigolve op 't beroemde [[Japanse schilderie Kanagawa oki nami ura ]] thumb|250px|Schematische veurstelling van een vleuigolve Een vleuigolve of een tsunami is een alderbarstensgrote golve dee op-ewek wonnen deur een eerdbeving, eerdverschuving, vulkaanuutbarsting, zwaore cyclonen of een meteorietinslag. Een tsunami onderscheid zich van een normale golve deurdat een tsunami neet op-ewek kan wonnen deur wiend of getiejen, oek umdat bie een tsunami waoter verplaos wonnen en bie wiendgolven neet.
Vleuigolve of tsunami?
Een vleuigolve kan meerdere betekenissen hem, en kan dus oek gebruuk wonnen as syneniem veur 't woord tsunami, dat de of-eleupen tied stark in opmars is. Et woord tsunami is ofkomstig uut 't Japans en beteken letterlijk havengolve (tsu = haven; nami = golve), mar een vleuigolve kan oek de betekenis hem van 'springvleud', hierbie wonnen de vleuigolve dus wel veroorzaak deur de getiejen.
Hel (godin)
Hel is ne gudinne uut de germaanske mytology. Volgens dee verhalen is see heyrseresse oaver de lyknamige underwearld in et hyrnåmåls. See is ne dochter van plåggud Loki en röäsinne Angrboða, en süster van den wulv Fenrir en de wearldslange Jörmungandr. See is halv swart of blauw en halv vleyskklörig. Ouk hevt see en dunker, neaderslachtig vöärkummen.
Volgens de verhaaledda, et 13. eywske wark van den yslandsken Snorri Sturluson, hevt Wodan öär anestelled as heyrseresse oaver neagen wearlden med dårin en unnömelik antal hallen med untelbåre underdånen. Öären taak is underdak en eaten te versorgen vöär swakkeren en lüde dee van ölderdom estörven sint. De hallen hebbet unmündige poorten en houge müren.
Hel spöält ne döärslaggeavende rulle in de weaderupstanding van den gud Balder. Sou geyt den gud Hermóðr up anvråge van Frigg med et paerd Sleipnir når Hel üm te vrågen of Balder neet weader vry mag worden elåten. Dat mag van Hel, as et de guden lükket üm alle leavende saken up de wearld te låten rouwen vöär Balder. Alle weasens wilt dat, behalve de olde vrouwe Þökk, dee ne vermumde Loki blikt te weasen.
Tulbaghia
thumb|Kaapske knovlouk thumb|Tulbaghia simmleri Tulbaghia (beater bekend as kaapske knovlouk of wilde knovlouk) is een geslacht van eynsådlobbige krüüdachtige oaverblyvende bolgewassen dee van oorsprung in Afrika vöärkummen en dee tot de tydlousachtigen (Amaryllidaceae) behöyren. Tulbaghia wördt eklassificeerd as undersoort van de loukfamily, en is vernöömd når Ryk Tulbagh (1699–1771), een vroggere guvernöör van de Kaap de Gode Houp.
De meyste soorten binnen inheymsk in de Oustkaap van Süüdafrika. Lykas by andere soorten üüt de loukfamily, göären de bladen van de planten üüt dit geslacht når knovlouk as se eknöäsd wörden, vandår de name. De blomen wörden edröägen in een skarm. Elke blome hevt ses smalle bloomdekbladen. Kenmarkend vöär et geslacht is dat der een soort "kroune" in et midden van de blome sit. Dit kan klein en up skåle weasen of et kan wat grouter weasen, ungeväär so as de trompette van een kleine tydlouse.
Soorten
Party soorten kreagen vrogger de name Tulbaghia, mär binnen teagenswoordig inedeyld by et geslacht van de afrikaanske lelys (Agapanthus).
508
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 508
Zwiendrecht (Nederlaand)
Zwiendrecht (Hollaands: Zwijndrecht) is een doarp en ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 44.504 inwoners op ne vlakte van 22,77 km² (met 2,35 km² water). Seend 2003 heurt ook de oolde gemeente Heerjansdam too de gemeente Zwiendrecht. De gemeente waarket samen met nen haandevol noabergemeentes in et regioverboond Drechtsteaden.
Zwiendrecht lig in den Zwiendrechtsen Weard, wat deel is van et eilaand Iesselmoond. Et ligt tegen de gemeentes Barendrecht, Ridderkaarke, Hendrik-Ido-Ambacht. Wiedters streumt hier de rivieren Noord, Beneaden-Merwede en Oolden Maas te hope. Dit is et bekeande Dreerivierenpeunt, et drokstbevoarene peunt van Nederlaand.
Plaanten
duum|Verschillende plaanten Plaanten (Plantae) bin n riek in t domein van de eukaryota. De wetenschappelike dissipline plaantkunde hölt zich bezig mit de studie van t plaantenriek. n Plaante is dus n levend organisme in de groep van de eukaryota. Der bin wereldwied miljoenen plaantensoorten.
Plaanten bestaon meestentieds uut stengels en blaojen (soms mit bloemen), mer der bin oek plaanten die gien stengels en blaojen hebben, n veurbeeld hiervan is gres. Veerder wörden plaanten vake onderverdeeld in amparte klassen. Greune plaanten haolen heur meeste energie uut t locht van de zunne via n proses dat fotosynthese hit.
Aristoteles deelden alle levende dingen in bie plaanten (die over t algemeen niet bewegen), en dieren (die meestentieds bewegen um heur eten te vangen/zeuken). In Linnaeus' systeem, wördden dit rieken: Vegetabilia (laoter Metaphyta of Plantae) en Animalia (oek wel Metazoa eneumd). Vanaof disse tied is t dudelik ewörden dat de Plantae zo as t oorspronkelik beschreven was, eigenliks bestung uut meerdere onverwaante groepen, en de schmimmels en verschillende aandere groepen algen in nieje rieken ezet waren, mer ze wördden nog in veule opzichten ezien as plaanten, beie in technies opzicht en t algemene beeld dat meens dervan hef.
Börg
n Börg is n lutk kestailke, n verstaarkt hoes, in de provìnzie Grunnen. Der waren oeit hail wat, moar der binnen nou nog enkeld 16 over (ikl. ruwines). De vernuimdste binn Fraeylemabörg in Slochter en Menkemoaborg ien Oethoezen
Op dizze börgen woonde de laandadel dij lokoal boas waren.
n Börg ontstond maisttieds oet n oller gebaauw, stainhoes of stins nuimd, dat dainde as vaaileghaid veur de bewoners en omwonende lougsters. Dou dizze beschaarmende funksie verloren gong deurdat aanvallers beschikken konden over betere woapens, wuir vanoaf t vijftiende aiw overgoan op oetbaauwen van t stainhoes noar luxieus inrichte boetenverblieven, voak deur t aanbaauwen van vleugels of torens en t groaven van n gracht om de börg tou.
Nedersaksisch in een notendop
Et handbook verskaen in een tyd van toneamende erkenning en wardering vöär et neadersassisk as taal. Een jår vöär verskynen wordden et konvenant neadersassisk, vöär behold en bevordering van de taal, underteykend döär de neaderlandske ryksoaverheid en neadersassiske provinsiale oaverheiden.
Nåst een beskryving en bespreaking van disse en andere politike untwikkelings, geyt Nedersaksisch in een notendop vöäral in up de taalkündige aard van de verskillende regionale en plaatselike varianten van et neadersassisk. Y künnen ouk leasen oaver skryvwysen, woordeboken en andere boken, status en spreakersantallen, verandering van de taal, en neadersassiske veld- en persoonsnamen. Wyder is der een üütgebreided oaversicht van de neadersassiske literatuur in et oldsassisk, et middelsassisk, en de verskillende varianten van et moderne neadersassisk.
Nedersaksisch in een notendop is de populäär-weatenskappelike teagenhanger van et Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde, dat meyr vöär specialisten bedoold is en in 2008 üütkwamd.
Lintel
thumb|right|300px|Vasseveldsestroatweg met 4 riegen zommer-eken
Lintel (Nederlands: Lintelo) is een buurtschap in de gemeente Aalten in de previnsie Gelderland in Nederland. Lintel besteet uut ut butengebied en Lintel-kern. Lintel is landelek veural bekend um de möllenbouwer Vaogs (Nederlands: Vaags).
Valbrugge
thumb|300px|Valbrugge Ne valbrugge is ne bewaegboare brugge. Zi-j dreajt um de horizontale y-asse, loodrechte op et wegdek.
De valbrugge kump veurnaomelek veur bi-j kastelen, moar ok bi-j sommige stadspoorten is de valbrugge too-epast. De valbrugge verbundt et kasteel of de stad mit et umrengende gebeed. As de brugge los is en de brugge dus aoverende steet, is et kasteel of de stad ofeslotten van de buutenweald.
An beide punten van de valbrugge zit nen kabel of ketten. Deur twee geate in de mure bunt dizze kabels verbönden mit n oprolmechanisme. Mit hulpe van dit oprolmechanisme wöd den kabel op-erold en de brugge op dee wieze weer noar boaven etrokken.
Stichtse Vecht
Stichtse Vecht is n gemeente in de Nederlangdse provinsie Utrecht. De gemeente is op 1 jannewaori 2011 ontstaon deur samenvoeging van de gemeenten Breukelen, Loenen en Meerssen. Stichtse Vecht het ongeveer 63.000 inwoeners.
509
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 509
Stichtse Vecht
Ligging en indeling
Stichtse Vecht leit tussen de steden Utrecht, Hilversum en Amsterdam. Sentraol deur de gemeente loopt de rivier de Vecht. Vanaof de gemeente Utrecht liggen tal van plaotsen langes de rivier in de gemeente Stichtse Vecht. In t noordelike stroomgebied vallen plaotsen zo as Weesp en Mujen daorbuten.
De gemeente het twaolf kernen, die veural uut darpen of buurtsjappen bestaon. Ruwweg van noord naor zuud he'j de volgende kernen: Nigtevecht, Vreelangd, Loenersloot, Loenen an de Vecht, Nieuwersluus, Nieuwer Ter Ao, Breukelen, Kockengen, Meerssen-Darp, Meerssenbroek, Tienhoven/ (Oud) Meersseveen/ Bethune- en Meulepolder, en Oud-Zulen.
Gesjiedenis
Vanaof de middeleeuwen vormde de rivier "De Vecht" n belangrieke verkeersaoder. Vroege bewoening was der in de Vechtstreek op de oeverwallen. Daorbie wurren der an weerskangten van de rivier uutestrekte veenmoerassen. t Zujelike stroomgebied kwam in de middeleeuwen merendeels te vallen onger t Sticht Utrecht, t noordelike stroomgebied onger t Graafsjap Hollangd. Gaondeweg wieren de moerasgebiejen langes de rivier op grote sjaol ontgonnen.
Langes de rivier wieren kastelen en dure huzen ebouwd waorvan der nog veul overengd staon zo as Slot Zuylen, Kasteel Nijenrode en ridderhofstad Gunterstein. In de 17e en 18e eeuw bouwden veural rieke Amsterdamse koopluui hun butenhuzen an de rivier. De zoemerse stank van de singels en grachten dreef ze naor de Vechtstreek. Veurbeelden van de in totaol 72 butenplaotsen binnen de gemeentegrenzen binnen Goudestein, Over-Hollangd en Rupelmongde. t Bröcht riekdom en welvaort in de darpen an de rivier.
In 2012 telde Stichtse Vecht ongeveer 760 rieksmonumenten en versjillende besjarmde darpsgezichten. Veural nao de Tweede Wereldoorlog is op n antal plekken binnen de gemeentegrenzen veul nieuwbouw ontstaon. Meerssenbroek as kern met t hoogste antal inwoeners (rongd de 23.000) is daor n veurbeeld van.
Valbrugge
Uut de valbrugge is later de ophaalbrugge ontstoan. In teagenstelling tot de valbrugge hef ne ophaalbrugge teagenwicht, zodat et losmaken van de brugge veul makkeleker geet.
Bronne
Henk de Jonge en Nico Muyen. 2000 jaar Beweegbare Bruggen. Uitgeverij Elmar B.V., Rijkswijk MXMV. ISBN 90-389-0286-7
Agnes Frijlink
thumb|right|260px|Atelier van Agnes Frijlink Agnes Frijlink (Emmen, 1973) is een bieldend keunstenaor uut Zwolle. Ze gruuiden op in Veenoord en verhuusden later naor De Klonie (Ellershaar). An de hogeschoele veur de keunsten 'Constantijn Huygens' in Kampen volgden ze van 1993 töt 1998 de opleiding schildern. Daornao deu ze de eerstegraods lerarenopleiding Bieldende vörming (CKV) en Keunstgeschiedenis. Sund 2001 volgt ze de opleiding Nederlaandse Taal en Cultuur an de Rieksuniversiteit Grunning. Ze studeerden of mit grote abstract-expressionistische warken, mar hef ok altied petretten emeuken. Veugels koomt as motief hieltied weerumme in heur wark.
Bi'j heur bieldende wark mak ze ok filmpies en gedichten; ok aandern maakt d'r wal gedichten bi'j.
Tentoonstellings van Frijlink heur wark kooj buten galeries ok bezuken in 't drokkeri'jemuseum in Möppelt, 't centrum veur Pop en Cultuur Hedon in Zwolle en 't Wezenlaandenziekenhuus in Zwolle. Ze kwaamp in 2009 in 't ni'js mit 't orgeniseren van de tentoonstelling 'Mea Vulva' in Emmen.
Volleybal
thumb|300px|Actie bie et volleybal Volleybal is nen balsport woerbie as een spölveeld van 9 bie 18 meter opdeeld is in twee lieke helften met een net der tusken. Op iedere helfte steet een manskap van 6 spöllers. Disse mut proberen nen bal oawer et net, tusken twee rechtopstoande stökke duur, bie den tegenstaander binnen de lienen van et veeld vuur de groond te kriegen. As det lukket of as den tegenstaander nen fout maakt, krig et manskap wat opslöt nen peunt. Wee as der as eerste 25 peunten hef, wint nen set. Bie dree sets wint et manskap den wedstried. Bie nen gelieken staand (2-2) in sets, doert nen wedstried een extra set länger. Hierin zeent mer 15 peunten te verdenen. Tiedens dissen beslissenden set wesselt de teams van spölkaante noa de eerste 8 peunten.
Duur de joaren zeent der een antal soorten volleybal ontstoan: zitvolleybal, minivolleybal en straandvolleybal.
Spölveeld
Et spölveeld mut ne oppervlakte van 9 bie 18 meter hebben.
Verleden
Hee nöm regels oet et tennis, basketbal en honkbal en maakten doarmet de volleybalregels. Den bal mos zoonder an de groond te kommen oawer et net espöld worden. Et roondspöllen neumden hee volley. Een netservice meug een moal oawer edoan worden en töt een meter vuur et net meug den spöller dribbelen met den bal (ne vuur oezelf umhoge spöllen). Um de vingers van de vrouwleu te beskoarmen, meugen zee den bal eerst opvangen en dan wier opsmieten. Nen wedstried har meardere innings (spölroondes). Nen inning was vuurbie as alle spöllers van beaide manskappen ne opslagbuurte had harren. Et spel was één tegen ene te spöllen, mer ook tiene tegen tiene.
De YMCA veund et wal wat en bedachten der nog nieje dinge bie:
Demokraty
thumb|200px|Foto van en persoon wat en stembreevken in de büsse düt, et teyken van demokraty
Demokraty is ne wyse van landsbestüür wårby as de inwoaners beslisset. Et woord kümt uut et greekske woord vöär volk (δῆμος, demos) en heyrsken (κρατειν, kratein), letterlik düs heyrskend volk.
Demokraty kümt in twey smaken: direkt, wårby as et volk rechtstreyks oaver besluten stemmen kan. En indirekt, wårby as et volk ne afvaerdiging köst dee de besluten vöär öär nemt. Den lätsten form kümt vandage den dag et meyste vöär.
In ne demokraty hevt et heyle volk beslissingsrecht en sint alle landsbesluten afleided van instemming van et volk. Den bestüürsform geyt uut van lykheid van alle mensken. As alleman lyk en vry is, hevt alleman eavenvöäle recht üm bepålde wetten vaste te leggen. In warkelikheid gevt dit vake vöäle stryd. Alexis de Tocqueville meynden dat tevöäle vryheid lüde ungelyk makeden en andersümme. Ouk wårskouwden hee vöär de tiranny van de meyrerheid: as ne meyrerheid beslist oaver ne saak dee nådeylig is vöär en klein köppelken lüde, künnet dee lätsten sik benådeyld völen en in et gewäär kummen.
Kenmarken van demokraty sint de vryheid van samenkumst, associaty en meyning, inklusiviteit en lykheid, börgerskap, instemming van de regeyrden, stemrecht, leavens- en vryheidsrecht en rechten vöär minderheiden.
Den term küm vöär et eyrste vöär in de 5. eywe vöär kristus üm de politike stelsels van domålige greekske stadsståten te beskryven. Med name in klassik Atene bedüden et de 'volksregeyring'. Et stünd teagenoaver aristokraty, ne 'eliteregeyring'. Van de hüdige westerske demokraty wördt vake meynd dat et syn oorsprung hevt in disse greekske stadsståten en et romeinske ryk. Dårin hadden vrye kearls kleine stemvryheiden. In souwat alle hüdige demokratien bedüden volksstemrecht vöäral stemrecht vöär höygere adellike lüde, töt dat in den 19. en 20. eywe veranderden når algemeyn keesrecht vöär inwoaners van en land boaven de 18.
Demokraty steyt teagenoaver andere förme van regeyring wårby as byvöärbeald eyn persoon of en klein köppelken lüde alle heyrskrechten hevt (monarchy of diktatorskap). In de heyle wearld is ne starke hang når demokraty.
Dreuge worst
Nen dreugn of hartn worst (sprek oet: hatn wos) is nen soort worst van voarknsvleais den at wörd op ehungn um te dreugn. Dreugn worst wörd völle in t Neersassiese gebeed egetn.
Dreuge wörste wordt völle in t noordn en t oostn emaakt (Grönningn, Freeslaand, Dreante en Tweante). Vuural in t noordn is de vochtigheaid van de locht good um wörste an te dreugn. In bepoalde Afrikaanse laandn is n dreugn worst ook geweeld. Dit keump duurdet de kolonistn van vroger vake dit soort wörste metnömn op de lange zeereaizn, umdet ze lenger good bliewt.
n Smaak kan verskiln per worst, wat ofhaankelik is van de kruudn dee at dr in zitt, en van t recept van n slager. Kruudneagel wörd nog t meest gebroekt. Juust umdet de inhoold zo slim kan verskiln, beent dr dus de verskilnde soortn hartn worst, zoas de Grönneger of de Freeske dreuge worst, ezw.
In t algemeen is dr wal dudelik oonderscheid tusken Freesken, Grönsen en Dreantsen dreugn worst. Dee eerste beaide beent meender dreuge as n Dreantsn, den at doarumme earder Hartn Worst eneumd wörd. In n Grönsen worst zit völle kruudneagel in, en n Dreantsen is wat vettiger. n Dreantsn is laandelik nit zo bekeand, en wörd vake lös of in n netjen verkocht. n Freesken worst is vake ereukt, en n Tweantsnn worst is wat grover (met dikke stukke dr in) en pepperiger.
Dreugn worst wörd vake bie t beerdreenkn egetn, bievuurbeeld op de vriedagnoamiddag noa t woark. Ook wörd t vake met bluks keze (en nen kladn mosterdsaus) as hepken op verjöardage en zoksoort feestjes an eböadn. n Worst wörd ook wal es ekokt, mear völle leu meant at'e doarduur meender smaak krig.
Maakn
Vuur ne riege dreuge wörste is 10 kilo duurreagn voarknsvleais neudig. Per kilo vleais is dan an kruudn neudig:
t Vleais en de inhoold wörd dan duur mekoar edoan töt n stewig deag van ong. 6-8 groadn Celsius. Doarnoa wörd t deag of estopt in n good oet espeulde voarknsdoarm, töt wörskes van ong. 300 gram, woernoa at ze of ebeundn wordt as ne rookworst. Hiernoa munn de wörskes 2 deage trekn in ne vochtige ruumte bie ong. 20-25 groadn. As leste wordt ze of ewasked en munn ze 4-7 deage dreugn bie nen temperatuur van 18 groadn, en ne lochtvochtigheaid van 80 perseant.
Vroggerseerte
Vroggerseerte (Nederlands: nostalgy en/ov heymwee) is et gevüül dat y yts belangryks ov wat u an et harte stünden, kwyt ewörden bint. Dit üüt sich in heymwee når et (persoonlike) verlidden.
Dreuge worst
Anhalings
De volgende anhalings beent umme zat noar de Standaard Skriefwieze.
Vroggerseerte
Der wörd nog wel es espröken van "vrogger was alles better". Disse nostalgy (vroggerseerte) gyt vake alleane over en eromantyseerd beeld van et verlidden en kek vake alleane når kleane diggys ov bepålde dinge dy nú anders bint in vergelyking med vrogger. Yne grept hyrmed terogge når een tied dy vöör hüm minder möäylik en better te begrypen is, vake syn jöögdjåren, tu he sich nog gyn sörgen huuvden te maken over wark, belastings, rekkenings... De barre herinnerings bint verneavelt en alleanig de gude herinnerings blyvt over.
Dreuge worst
Anhalings
De Dreantse band Skik hef in 1995 n nommer oawer n dreugn worst emaakt:
Ook Neet Zuuver oet Eanter hef t n moal oawer dreugn worst:
Dong Hoi
thumb|250px|De poorte van een citedel Dong Hoi (Vietnamees: Đồng Hới) is de heufdstad van de perveensie Quang Binh in centraol Vietnam. Et stadsgebied is 154 km² groot en had in 2005 zoe'n 130.000 inwoners. Dong Hoi leit omdebi'j 50 km in et zuden van nationaol park Phong Nha-Ke Bang (wereldarfgoed), en 500 km in et zuden van Hanoi en 160 km Hué. Dong Hoi is bereikbaor over de weg (Nationaole weg 1A) en deur de locht (Vlochthaeven Dong Hoi).
Heurne
Heurne of De Heurne kan verwiezen naor:
Auste
Auste (Nederlands: Avest) is ne buurtschop in de gemeente Berkelland in de previnsie Gelderland in Nederland. Van eursprong heurden Auste bi-j de heerlekheid Borklo, 't karspel Grolle en de voogdi-j Beltrum. Uut disse voogdi-j is later de gemeente Beltrum ontstoan. De gemeente Beltrum is in 1819 op-ehaeven en bi-j de gemeente Eibarge evoegd. Eibargen is deur de gemeenteleke herindeling op 1 januari 2005 op-egoan in de ni-je gemeente Berkelland. De buurtschop ligt in 't zuden van de Hupselse Bekke. thumb|left|250px|Auste
Plato
right|thumb|250px|Een beeld van Plato Plato (Ooldgrieks: Πλάτων; geboren omdebi'j 428 v. Kr. in Athene, Griekelaand; votraekt 348 v. Kr. in Athene) was een Griekse filesoof. Plato was tegere mit Sokrates en Aristoteles, ien van belangriekste filesofen in de westerse tredisie.
Glaozekleed
thumb|Dekoretief glaozekleed Glaozekleed of vitrage is een iezelig dun gedien dee de zunnestraoling een bietjen tegenhuilt en veurkump dat meensen naor binnen kieken. Daornaos kunnen ze arg dekoretief ween. Glaozeklejen wonnen, van butenof ezien, veur de gedienen ehungen. Een glaozekleed kan een raamopening helemaole bedekken, of een gedeelte dervan, zoas allinnig de onderkaante, de bovenkaante of allebei mit in 't midden een kiekgaotjen. Een glaozekleed kan oek verwiezen naor de overgedienen.
510
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 510
Oaversticht
thumb|350px|Sticht (Utrecht) en Oaversticht (Oaveriessel en Drenthe)
't Oaversticht was 't noordelijke gedielte van 't Sticht Utrecht. 't Kwaamp grotendiels oaveriene mit de pervincies Oaveriessel en Drenthe van vandage. 't Laand um de stad Grunning heurden ok een toertien bi'j 't Oaversticht, mar oaver de stad was drokte. Töt 1309 heurden ok de Stellingwarven bi'j 't Oaversticht. Venó mit zien kestiel was de veurnaamste bestuursplaatse. Ien Drenthe was 't gezag van de bisschop nog aordig zwak.
Geschiedenis
Ien 936 gaf Otto de Grote, keizer van 't Heilige Roomse Riek, an bisschop Balderik van 't bisdom Utrecht toestemmen umme te jagen ien Sillva Fulnaho, 't wold van Venó. Ien 1010 schunk Keizer Hinnerk II dit gebied an 't bisdom Utrecht. Ien de 11e ieuw meuken ze 't laand an en leut bisschop Godfried van Rhenen an 't Almere de borcht 't Olde Huys bouwen, mit een donjon en een kapel.
Ontstaon van 't Sticht
Bisschop Adelbold II wördden ien 1024 graof van Drenthe; dit vörmden 't begun van 't Sticht. (Ien 1046 wördden dizze rechten bevestigd.) Adelbold kreeg ien 1026 graofelijke rechten ien Teisterbant. Ien 1040 schunk Keizer Hinnerk III 't ien 't Graofschop Drenthe elegen laandgoed Cruoninga an de karke van de H.Martinus ien Utrecht. De op dizze plek egruuide stad Grunning wördden bestuurd deur een prefect die deur de bisschop angesteld wördden en die ien Grunning zetelden. Ien 1042 wördden bisschop Bernold graof an de oostoever van de Zuderzee; ien 1046 wördden hi'j graof van Hamaland.
Drokte
Bisschop Koendert van Zwaben wördden graof van Stavoren ien 1077, graof van de Oostergouw en de Westergouw ien 1086 en graof van de Iesselgouw ien 1086. De bisschoppen leuten heur goed beheren deur voogden en liengraoven. Benaom de vri'jheidslievende Drenten waren d'r niet drok op det al heur rechten en vri'jheden ien haanden van de bisschop völlen en zi'j daor hoge belastings veur betalen mossen. De kestielheren van de Drèentse stad Koevern (anvankelijk vazallen van de bisschop) wördden aal meer tegenstanders van heur Utrechtse 'baos'. Ien een conflict mit de Grunningse prefect Egbert keuzen ze de kaante van de Grunningse femilie Gelkinge.
Stried
Op 29 juli 1227 haj de Slag bi'j Aone. Op een veld niet wied van 't dörp Aone wördden de manlu van de bisschop van Utrecht, Otto II van Lippe, verslaogen deur een köppel opstaandige Drenten onder Rudolf van Koevern. Van Lippe en een bulte edelen en beruchte vechtersbaozen wördden hierbi'j gedood. Willebrand van Oldenburg volgden de bisschop op en wus de Drenten te onderwarpen (Slag bi'j Paais). Rudolf wördden gevangen eneumen, emarteld en vermoord (1230). Van 1231 töt 1233 vochten de Friezen onder Van Oldenburg teugen de Drenten (Fries-Drèentse oorlog). Otto III van Hollaand losten de muilijkheden van 't bisdom ien Drenthe op en onder Jan II van Diest köcht 't bisdom aordig wat laand ien Drenthe an. Mar bisschop Jan van Arkel mus ien 1348 't hiele Oaversticht, buten Venó, ien onderpand geben an Freerk van Eese, die as hum ehölpen had de Zutphense baanderheer Giesbrecht van Bronkhorst te verslaon. 't Aandere jaor wördden ok Venó verpand. Bisschop Freerk van Blankenheim verstarkten 't bisschoppelijk gezag ien 't Oaversticht en dwong ok de stad Grunning om zien gezag te erkennen.
Begun van Oaveriessel en Drenthe
Op 7 april 1455 keuzen de Utrechtse kapittels de Hoeksgezinde Domproost Giesbrecht van Brederode töt bisschop. Mar de paus had David van Bourgondië töt bisschop benuumd. Dizze wördden deur 't Oaversticht niet erkend. Hi'j voerden oorlog teugen 't Oaversticht um zien gezag te bevestigen. Onder ien van zien opvolgers, Filips van Bourgondië, gunk 't Oaversticht ien de stried tussen keizerlijken en Geldersen veur 't grootste diel verleuren. De bisschop haandhaafden hum allennig ien Hasselt, Stienwiek en Oldnzel. Ien 1528 verköcht bisschop Hinnerk II van Beieren 't Oaversticht an keizer Karel V. Hiermit höld 't Oaversticht op te bestaon. 't Laand van Venó, Sallaand en Twente nuumden ze ien 't vervolg de heerlijkheid Oaveriessel; 't Drèentse diel van 't Oaversticht wördden de Laandschop Drenthe.
Synkoop (muziek)
thumb|right|Vuurbeeld van synkopasie. De middelste dree nootn, de A, C en E, vaalt nit op n tel. Nen Synkoop in de muziek heuld in det ene of meardere toonn nit op n verwochten tel of "in de moate" vaalt, woerduur't ene of meardere akseantn verlegnd wordt. n Synkoop wörd gebroekt um t akseant op ne onverwochtse plaatse te legn. Meestal is dit de plaatse kort vuur of kort noa t verwochte telakseant.
In ne veerkwartsmoate, bievuurbeeld, zeent normaalgesprökn n eerstn en n doardn tel de zwoare teln, en n tweedn en n veerdn tel de lechtn. As dus juust n tweedn en n veerdn tel benoadrukt wordt, in plaatse van n eerstn en n doardn, is det ne synkoop.
Ook duur ne achtste of ne zesteende te gebroekn wörd t moatgeveul verlegnd. As dit ne lange tied gebuurt, zo as bievuurbeeld in Marsmuziek of reggae en ska vake t geval is, neumt ze det noapikn. Doarnöast keump t wal es vuur at dr op de plaatse van woer'j ne note zoln verwochen, ne röste ezat is. Dit neumt ze ook wal ne 'zwoare röste'.
Duur synkopasie te gebroekn wörd t ritmiese geveul van de muziek verstoarkt. t Keump in zowat alle muziekstieln vuur, en is in wat stieln, zo as salsa, merengue, jazz, funk, reggae en ska bepoalend en onmisboar vuur t kenmoarkende muzikale geveul.
Oregon
thumb|375px|Kaarte van Oregon Oregon is nen stoat in et noordwesten van de Verenigde Stoaten. Et ligt in et westen an de Pacifiese Oseaan, op et noorden tegen Washington, op et zuden an Kalifornië, op et oosten an Idaho en op et zuudoosten an Nevada. De noordgreanze wörd vuur een beheurlik deel vastelegd duur den rivier de Columbia. De oostergreanze wörd etrökken duur de Snake River (Slangenrivier). De heuwdstad is Salem. De grötste stad is Portland. Met zinne vuursteaden hef dee stad 2.314.554 inwonners (2013). In Oregon wont 3.970.239 leu.
Der wonden verskeaidene Inheemse volker in Oregon vuurdet der Europese haandelsleu, verkenners en intrekkers kömmen. Britse en Fraans Kanadese vellenverkopers maakten verskel oawer wee as et heurden. Doarop wör in 1843 et Oregonlaand esticht. Op den 14den februwoari 1859 wör et den 33sten stoat van de Verenigde Stoaten.
Oregon hef een verskeiden laandskop. In et westen he'j de Pasifiese kustliene. Et ligt deels op de de Cascadeboargketten, dee zik oetstrekt vanoet Brits Columbia in Kanada töt an Oregon. Der zeent verskillende soorten woold, mangs moatig reagenwoold, loof- en noaldbeume en op de heugere groond de High Desert (Oregon) (Hoge Weuste). Det leste löp oawer et meeste van et oosten töt an et Grote Bekken. De grote koniferen zo as de Douglassparre in et reagenachtige westen stekt of bie de lechtere en dreugere Dannen- en Juniperbossen in et oosten. De völle Eelzen in et westen zorget vuur et nitrogeen van de koniferen. Vanoet et middeln van Oregon loopt der halfdreuge buskenwoolde, prairies, weusten, steppen en weaides noar et oosten.
Et heugste peunt van Oregon is Mount Hood. Nasjonaal Park Crater Lake is Oregon's ennigste natuurpark.
Sneek (stad)
Sneek is onder aandere bekend vanwegen zien grachties, de Waeterpoort (symbool van et plak) en waetersport (Sneekweek). Sneek is ien van de Friese elf steden die andaon wodt deur de Elfstedetocht. De stad het een centrumfunktie veur zuudwest-Frieslaand (de Zuudwesthoeke).
Walpurgisnacht
thumb|330px|Vröygdevüür in Sweden. Et untstekken van vröygdevüren is eyne van de vöäle traditys dee samenhanget med walpurgisnacht Walpurgisnacht is een europääsk feest, wat vandage an den dag eholden wördt, mar noch kümt üüt vöärchristelike tyden. Et wördt eholden up de nacht van 30 april når 1 mei. Et feest is enöömd når de heilige Walburga. Walpurgisnacht hevt betekkenisse vöär heidenen en wikka-lude. In de olde volksverhalen wördt an disse nacht hekserye to-eweasen. De heksen sollen by mekare kummen ümme de düvel to anbidden, en bouse geysten sollen vry spel hebben. Volgens de volksverhalen is de skeidingslyne tüsken heamel en aerde up disse nacht mar dünne. Vyrings rund walpurgisnacht kummet in vöär in Düütskland, Estland, Sweden en Finland.
Med walpurgisnacht wördet de lätste düüstere krachten üüt et winter vord ejaagd en de vrüchtbaarheid wördt dan evyrd en to-ejöächen. Walpurgisnacht is vöäral döär Goethes Faust II (1832) stark emytologiseyred. Vanweage disse üüteynloupende traditys hevt et feest ouk verskillende betekkenissen en funktys.
Et feest wördt manks ouk wel vanadisnacht enöömd.
Streektaol
Een streektaol is een taol die up politiek en administraotief-rechtelijk gebied erkend wordt as officiële taol van een bepaolde streek. Nederlaand hef officieel drei erkende streektaolen: Nedersaksisch, Limbörgs en Fries. Het Fries hef now nog een hogere staotus as de aandere twee taolen, maor ze bint bezig um 't Nedersaksisch erkend te kriegen volgens diel III van 't Europees Haandvest veur regionale talen of talen van minderheden. Dit zol dan betekenen dat het dezölfde staotus as het Fries krig (een darde laandstaol). Op 26 september 2006 hebt de overheden in de regio waor ze Nedersaksisch praot hieroaver een petitie anboden an de vaste Kaomercommissie veur Binnenlaandse Zaoken en Keuninkrieksrelaoties. 't Dagblad van 't Noorden berichtten op 9 juli 2007 det der een goeie kaans is det 't kabinet 't Nedersaksisch diel III van 't Haandvest geven zal.
Een verzeuk um het Zeeuws erkend te kriegen as Nederlaands vierde streektaol weur in 2004 ofwezen deur minister van Binnenlaandse Zaoken Johan Remkes, umdat het Zeeuws historisch bekeken een dialect van het Nederlaands weden zol. 't Nedersaksisch hef daorintegen, ondaanks mangs slimme beïnvloeding van en deur 't Hollaands/Nederlaands, zien eigen ontstaonsgeschiedenis.
Ostara
Ostara of Eostre (sol vandage klinken as: Oustere) is een sassiske godinne. Sy is de godinne van de lente, et licht, de warmte en et boaven kummen van de sünne. Et feest van höyr is ekarstend as Påsken, up 21 meart.
Der wörd vake esegd dat Ostara desülvden is as de noordske vrüchtbearheidsgodinne Vrya.
Påsken/Ousteren
Up Düütskland wörd et Påsken Ostern enöömt en in Engeland Easter [en nudaags sassisk sol et Ousteren weasen]. Den Geysteliken Beda Venerabilis (673-735) skreyven up de temporum ratione dat de sassen een godinne anbeaden dee Eástra enömed wördden. De månd maert wördden by ear Ésturmonath enömed, ofwal Oustara syn månd.
In et oldhougdüütsk het godinne Eástr Ostara. De eyre van godinne Ostara döyden de sassen elk jår een feest, wat sy ôstartage nömeden. Ôstartage is et meyrvold van ôstarâ. Et feest duurden twey dagen. Et engelsken Easter kümt van de name van de godinne Eástra en in et düütsk Ostern an godinne Ostara. Beiden verwyset når et ousten, dår wår de sünne upkümt.
De godinne Ostara wördden alleyne döär de sassen vereyred. Vrogger vyreden sy in et noorden van et hüdige Düütskland, et ousten van et hüdige Neaderland en et angelsassiske Engeland ouk Ouster, mar de filosofy rundümme Ostara wördden döär de karke gelyke edåne an dat van et christelike påsken. Dårümme ouk dat et in Neaderland nu påsken enöömt wörd, van et jöödsken pesach feest oaver-enöämen.
By ear feest wördden der groute vüren an-estöäken, as ümme de kwåde krachten vord te dryven en et wearümme kummen van de sünne te vyren. Misskyn dat der by dit feest, lyk-as by de kelten, de maagdys en de jungens mekare upsöchten by de båke ümme brummers te kyken. Up disse wyse was ear vrüchtbearheid lyk ouk dat van et land. Et aske van et vüür wördden later oaver de landen verdealed en eströied, wat good is vöär de grund.
Lente
Ostara is de godinne van de lentetyd. Sy verbeald de oaverwinning van et licht en et anbrekken van de vrüchtbare tyden.
Höyr name slöt dan ouk up et ousten, dår wår at de sünne upkümt.
Ostara is de godinne van de strålende morgen, et boavenkummende licht.
üüt geskrivten
Beda Venerabilis – een 8. eywske angelsassisken munnik en bybelgeleyrden – nöömden de månd april 'Eosturmonath', de månd van Eostre:
''Eosturmonath hevt de name dee nu vertaald wördt as påsmånd, en dee ooit enömed wördden når een godinne van ear, enaamd Eostre, in wee höyr ear feesten evyrd wörd in dee månd. Nu nöömd se de påsktyd med höyr name en nöömd de vröögden van de nye rite med de tyd eyrde name van de olde gewöynte.''
In de byb van Abdij van Corvey in Noordryn-Westfalen hebbet se olde boken. Eyne van dee boken steyt een gedicht in, ewyd an Eostar. Disse tekste kümt üüt de 10. eywe. Et is een gebed dee vrögt når et vrüchbear maken van de akker, et wear gröön wörden van de natuur. {| class="vatop"
Neadersassisk
Verder bint der geyn teksten bekend oaver disse (angel)sassiske godinne. Up een pår plaatsnamen nå dan, so as Oosterloo, Oosterholt en so mear, künnet wy höyr name noch üüthalen. Misskyn dat sy by disse plaatsen eartyds anbeaden wördden döär unske vöärolder.
Andere mytologyen
Ostara hevt enkele soortgelykige plaatsen in mytologyen van andere plekken in de tyd en de wearld.
Eindhoown
Eindhoown (Neerlaands: Eindhoven) is ne stad en gemeente in de Neerlaandse proveensie Noord-Broabaant.
De gemeente hef t viefdegrötste inwonnertal van Neerlaand, met op 1 april 2011 216.157 leu op n gebeed van 88,84 km². De gemeente Eindhoown is deel van t koaderwetgebeed SRE (Samenwerkingsverband Regio Eindhoven) en stedelik netwoark BrabantStad. t Verstedelikt gebeed Eindhoown (nit duur mekoar haaln met t Saamnwoarkingsverbaand), wat besteet oet de gemeentes Eindhoown, Veeldhoown, Best, Nuunn en Geeldrop-Mierlo, hef zowat 440.000 inwonners op n gebeed van 540 km². In t SRE wont zowat 700.000 leu.
Skoonwal Eindhoown völle soortn industrie hef ekeand, zo as linngood, sigoarn en heudemakers, is Eindhoown rechtevoort vuural bekeand van de Phillips, dee't elektries gerei maakt, zo as laampn, tellevisies en radio's, en van de autofabriek DAF.
In Einhoown zitt verskeaidene hogeskooln en ne techniese universiteat, de Techniese Universiteat Eindhoown (TU/e). Doarduur is dr ook n oetgebreaid studeantnleawn, en doarop ansloetnd n groot anbod van kafees en oetgoansplekn ontstoan.
Naam
n Naam Eindhoown keump oet n 11den of 12den eeuw. t Woard 'eind' wörd wal vakerder in plaatsnaams gebroekt, en zol in dit geval te maakn könn hebn met eandn. t Woard 'hoown' keump ook regelmoatig vuur, en wörd in dit geval wal es oet elegd as n lestn hof of howe van Woensel. hof en howe köant in Broabaant ongevear t zelfde beteekn. Hiermet kan bedoold wordn n 'stukke laand bie n boernhof' of n 'boernhof' zelf. t Woard -hoown lik in t mearvoold te stoan, mer det is t nit. t Hef te maakn met ne oolde naamval den't angavn det t ne plaatsbepoaling was, mer disse naamval wörd rechtevoort nit mear gebroekt.
Sport
Wat sport angeet is Eindhoown bekeand van onder meer:
Eindhoowns vervoor
Eindhoown lig an verskeaidene snelweagn, zo as de A2, A50, A58, A67 en A270. Wieter hef Eindhoown n oetgebreaid busnnet, wat vuur inwonners van Eindhoown van oonder de 12 en vanof 65 joar vriej te gebroekn is.
Wieders hef Eindhoown ne eegne vlochthaawn, wat doarnöast ook ne basis is vuur de Lochtmacht. In 2007 hulp Vliegbasis Eindhoven mear as 1,5 miljoen leu.
Gnostik
thumb|right|Bladsyden uut et [[Evangely van Thomas, in 1945 by Nag Hammadi evönden]]De gnostik is de name vöär een koppel religiöse en filosofiske stroumingen in et vrogge christendom. Disse lüde waren ouk christenen. Mar gelöyvden neet an Jesus so as de nudaagse karke dat döt. Jesus was neet echt een 'messias' (redder), mar meyr een verlichten kearl.
De benöming 'gnostik' kümt van et gryksen woord gnosis (γνωσις), wat kennis of weaten betekkend. In de tyd rund et begin van unse jårtelling hadden de gryken vöäle invlood up de kulture in et romeinske ryk. Dat wördt hellenisme enöömd. De tarm gnosis wördden to wal vaker gebruked ümme een benül van de hougere sfären med an te geaven. As y gnosis hebt, dan bin y u bewüst der van dat der yts godachtigs in elkeyne sit, wat to huus höyrt in een godachtig geheyl/den heamel. Dat nöömden se ouk wal 'benül hebben van uwen verbörgen wåre aerd'. Jesus is de kearl dee disse 'verlössing' ehad had en lüde leyrt et ouk te krygen.
Med disse ideyen bint de gnostiken anders as de ortodokse karke. De ortodokse karke sol uutgröien töt de roomske karke en eywen later ouk de protestantsen. Dee sea dat y gelöyven mos in Jesus syn krüüsdoud en upstanding uut de doud, ümme verlössing te krygen. De gnostiken leyrden dat y uwen eigen verlössing mossen krygen, döär 'kennis' van ho as de dinge warkelik bint.
De gnostik hevt de eyrste dree eywen van unse jårtelling bestån. Töt dat et döär de ortodokse karke verketterd en uuteröid wördden. Want up et Koncily van Nicea, in 325, skreavden de karke de Gelöyvsbelydenisse van Nicea, wårin strak uuteyne esetted wördden wat et wåre christelike gelöyv is. Dat was et ende van al de stroumingen dee dår neet precys an wolden togeaven. Mar de gnostik hevt wal seakers slim belangryk ewesd vöär de untwikkeling van et vrogge christendom.
De gnostik hevt in de 13. eywe noch een mål den kop boaven et sand estöäken. Dat waren de Kataren. Mar een eywe later waren dissen alwear döär de paus van de wearld ekeyrd.
De olde gnostik kwamd pas wear boaven nå 1945. To vünden een egyptisken kearl in grotten by Nag Hammadi een antal olde krüken, med dårin 52 olde boken. Later, nå vöäle gesjouw dermed, kwamen disse boken terechte by wat geleyrden. Dissen sagen al rap dat et gnostike geskrivten, uut de 3. eywe nå Christus, waren. Vöäle van disse geskrivten wisten de geleyrden algins-neet dat se bestünden, en sommigen kenden se alleyne van wat anteykeningen van karkvaders.
Vergetterye
Eyne van de belangrykste temas in de gnostik is dat een menske 'van sichsülve vervrümd' wörden kan. Mensken künnet vergetten wee as se warkelik bint. Dan kümt döärdat een menske neet meyr gnosis hevt. En as y 'uwsülve kwyt bint', dan bin y mar een stuk vleis. En vleis geyt een mål doud en vergeyt of wördt up-egetten. Dan bin y enkel matery wat döär matery estüürd en beinvlood wördt. Disse tostand van 'neet weaten' wördt in vöäle gnostike geskrivten 'slavernye', 'slåp', 'blind', 'vergetterye', 'drünken weasen', 'verdwaald weasen' of sülvs 'doud' enöömd.
In et gnostiken book Handelings van Tomas - ouk evünden by Nag Hammadi - steyt een gelykenisse. Dee wördt et Leed van de parel enöömd. Et geyt oaver een koaningssöäne dee döär syn olde lüde når een land oaver verre estüürd wördt. Dår müt hee van ear een parel söken gån. Mar dår in dat land ekummen, is hee alwear vergetten wat hee mos doon. Hee geyt der in dat land leaven en nemt de gebruken en språke dervan oaver. Dan kümt der een bosskapper, van syn olde lüde, by hüm. Den döt hüm herinneren wår hee ok alwear vördkwamd. De söäne wet et allemåle wear, söcht de parel en geyt når huus hen. Dår wördt hee koaning.
Et verhaal geyt der düs oaver: een menske kümt uut een hougere (geysten)wearld/ den heamel en is op aerde terechte ekummen, med lyv en alles meyr. Dår verget hee wår hee vordkümt en döt et sich wear herinneren, wårdöär hee wear terügge kummen kan. De bosskapper is Jesus Christus. De parel is gnosis.
Herstel
So as hyrboaven al beskreaven, kün y uwsülve verlössen döär de parel te vinden. Ofwal, as y u wear herinnert wat uwen wåre sülve is. Dat y düs te huus höyrt in een godachtige wearld (volgens de gnostiken). In de meyste gnostike teksten döt Jesus Christus de menske seggen dat hee 'sichsülve herinneren' müt. Alleyne so kün y van dit aerdse bestån en de doud verlösd wörden. Dit herinneren wördt 'bevryding', 'wakker wörden', 'nüchter wörden', 'de weg wear vinden' of 'uut de doud upstån' enöömd. Mar vaker noch wördt 'herstel' gebruked.