cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helgolaands
Staotus
t Helgolaands wordt deur n minderhied van de Helgolaanders spreuken. t Is dan ok warskienlik dat de tael zal uutstarven. De belangriekste bedreiging is t Hoogduuts, mar ok de Nedersaksiese dialekten van t vaastelaand worden op Helgolaand almar vaeker spreuken deur t volk dat der komt wonen.
Om t uutstarven te veurkommen bin alderhaande inisiatieven op gang kommen rond t Helgolaands. Zo ku'j op t eilaand kursussen in de tael volgen en wordt in t leger onderwies an t Helgolaands extra andacht besteed. De vraoge is of disse maotriegels niet al te laete kommen - van de jongere generaosies hebben der mar n peer angeven dat ze Helgolaands goed te kunnen praoten.
n Aander inisiatief is t saemenstellen van n goed Helgolaander woordeboek. Tot nog toe bin der allienig n nooit voltooid wetenskoppelik woordeboek en inkelde woordeliesten uutbrocht, mar op dit stuit wordt an n briedvoerig haandwoordeboek warkt, dat van t Duuts naor t Helgolaands en van t Helgolaands naor Duuts zal vertaelen.
Kameroen
Kameroen (oetsprekn as kamme-ROEN), offisjeel de Reppubliek Kameroen is een laand in Midden-Afrika. Et ligt op et oosten van Nigeria, op et zuudwesten van Tsjaad, op et westen van de MAR en op et noorden van Equatoriaal Guinea, Gabon en de Kongolese Republiek. Kameroen hef ne kustliene an de Golf van Bonny, wat deel is van de Guinese Golf en den Atlantiesen Oseaan.
In Kameroen wordt mear as 200 verskeadene sproaken ekuierd. Fraansk en Engels zeent de offisjele sproaken. Et laand wörd regelmoatig "Afrika in miniatuur" eneumd, umdet et laand zo ofwesselend is wat laandskop en kulturen angeet. Natuurlike kenmoarken zeent straand, weuste, boargen, reagenwoolden en savannes. Den Boarg Kameroen is met 4100 meter et heugste peunt. De grötste stad wat inwonnertal angeet is Douala an de Wouri-rivier. Yaoundé is de heuwdstad en hef de belangriekste zeehawen.
De vrogst bekeande inwonners van et gebeed heurden bie de Sao-beskawing roondum et Tsjaadmear en bie de jager-gadderaars van de Baka in et zuudoostelike reagenwoold. Portugese oontdekkingsvoarders kömmen in et 15de joarhoonderd an op de kuste en neumden et Rio dos Camarões (Garnalenrivier), wat in et Engels verbasterd wör töt Cameroon. Foela-soldoaten stichtten in et 19de joarhoonderd et Emiroat Adamawa in et noorden. Doarnöast vestigden zich stoarke stamdommen en Fondommen. In 1884 wör Kameroen as Kamerun ne kolonie van et Duutse Riek.
Noa den Eersten Wearldoorlog wör et laand verdeeld tusken Fraankriek en et Verenigd Keuninkriek. De partieje Volksverboond van Kameroen, ofwal de Union des Populations du Cameroun (UPC) vreugen um onofhaankelikhead. Fraankriek verbeud de partieje tusken 1950 en 1960. Et verkloarden de oorlog an Fraankriek, wat töt 1971 doerden. in 1960 wör et Kameroense deel wat duur Fraankriek regeard wör, onofhaankelik. Et heten de Republiek Kameroen oonder presideant Ahmadou Ahidjo. In 1961 sleut et zudelike Engelse deel zik der bie an, woernoa as et wiedter gung as de Federale Republiek Kameroen. Et laand wör ummedeupt töt de Vereanigde Republiek Kameroen in 1972 en töt de Republiek Kameroen in 1984.
Australië (döärverwyssyde)
Australië kan waen:
Deus Caritas Est
Deus Caritas Est ("God is liefde") is de eerste encycliek deur Paus Benedictus XVI.
De encycliek verscheen op 25 jannewaori 2006 in zeuven taolen: Engels, Frans, Duuts, Italiaans, Latien, Pools, Portugees en Spaans. De eerste helfte van de encycliek is eskreven deur Paus Benedictus in 't Duuts in de zummer van 2005, en de tweede helfte is samen-esteld deur 't gebruken van de onvoltooide geschriften van zien veurganger, Paus Johannes Paulus II. 't Document wönnen etekend deur Paus Benedictus op Eerste Karstdag 2005.
Drentse spelling
De Drentse spelling (de spelling van 't woord 'Drents' zulf varieert deur de verschillende uutspraoken in de pervincie) is een menier um de verschillende Drèentse dialecten van 't Nedersaksisch op schrift weer te gèven. De schriefwieze is uuteprakkezeerd deur de 'Drentse spellingcommissie', die as bestund uut Harrie Slot, Peter van der Velde en Geert Kocks, en is autoriseerd deur de Provincaole Staoten van Drenthe.
Klinkers
Naost de gebrukelijke Nederlaandse klanken hef 't Drents de volgende klanken:
Medeklinkers
Hierin is gien verschil mit 't Nederlaands.
Japans
Geschiedenis
t Japans het 4 dudelke tiedparken kind.
Feil
thumb|n Feil in n [[nemmer mit n uutvringer]] n Feil is meestentieds n vierkante dikke doek van katoen of synthetiese vezels mit n zied tussen de vuuftig en tachetig sentimeter. n Feil wort in n nemmer mit waoter en zeepsop espeuld, daornao licht uutevrungen, um der vervolgens n vloer mee an te keren of t teveul an waoter van n an-ekeerde vloer op te feilen.
De uutviender van de feil was Jacob How, hie het in 1837 patent ekregen veur de feil. Der bin oek 'automatiese feilen', disse feilen bin meestentieds roend en worren an-estuurd deur elektrisiteit. In t Nederlands heette n feil vrogger oek wel n slet. Dit het, zo as bekend, n hele are betekenis ekregen.
Barchem
Barchem is 'n darp in de gemeente Lochem in den Geldersen Achterhook in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et hef 1807 inwonners (1 januari 2006). Et lig vlak noast den Lochemsen barg. Barchem betekent eurspronkelek 'Darp noabi-j den Barg'
Vrogger leep doar vanaf Borklo noar Lochem nen tram, dissen leep ok deur Barchem. Rond 1940 is disse verbinding op-eheven. Et station in Barchem wodden verbouwd tot 'Hotel Meilink'. Rond 2000 wodden Hotel Meilink esloopt en der bunt noo senioornwonningn eplaatst onder de name Station Barchem. Op de ploatse woar noo woonarf 'Scholtenhof' steet, stond vrogger ne koöperatie.
Barchem lig aan de previnsiale weg tussen Lochem en Reurle (Previnsiale weg 312) en Borklo (Previnsiale weg 821). Et hef ne drekse busverbinding met Lochem en Borklo (liene 56). De plaatse is populair bi-j toeristen, en hef n groot antal campings in de drekse umgeving. Op 2 juni 1999 wodden dit kleine plaetsken etroffen deur ne windhoos, dee völle schaa anrichten.
Buurtskoppen:
Leeuweld
Leeuweld (Nederlands: Lievelde) is n darp in de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse provinsie Gelderland. Tot ende 2004 was het ne darpskern van de olde gemeente Lechtenvoorde. t Darp hef umsgeveer 1725 inwonners.
In Leeuweld wödt t "Boksebier" ebrouwen in t Openluchtmuseum Erve Kots. Ok is in Leeuweld t spel Boerengolf uutevonden. Vanof 2004 hef Leeuweld ne wiengaord van 4,5 bunder an n voot van de Engelse schans. Ok he'j in disse plaatse t spoorwegstasion Lechtenvoorde-Grolle.
Leeuweld betekent laeg, maor groot veld. Old-Hollandse namen veur Leeuweld bunt: Lyvele, Lyvelde, Levelde, meugelik ok Lefna, maor daor bunt ze neet zaeker van. Tiedens karneval het t darp t Nölersdarp.
Montferland
Montferland is een streek en gemeente in de Liemers. Eurspronkelek is Montferland een heuvelrug, bestoand uut de Hettenheuvel, Galgenbarg en Eltenbarg (in Duutsland). Noa de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 bunt de veurmalige gemeentes Bargh (Ned. Bergh) en Didam bi-j mekare evoegd as de ni-je gemeente Montferland. Geografies ezien ligt Montferland niet in den Achterhook, moar in de Liemers. Regionaal hef de gemeente zich zowal an'eslotten bi-j ut kaoderwetgebied Arnem-Nijmegen (KAN) as bi-j de Regio Achterhoek.
Montferland hef een oppervlak van 110 km² en hef op 1 mei 2006 35.056 inwoners (Bron CBS).
Woonkernen
Azem (Azewijn), Baek (Beek), Braompt (Braamt), Diem (Didam), 's-Heerenbarg ('s-Heerenberg), Kilder, Lengel, Loerbaek (Loerbeek), Lool (Loil), Den Diek (Nieuw-Dijk), Stökkum (Stokkum) en Zerrem (Zeddam) en ok de buurtschoppen Friesland, Greffelkemp (Greffelkamp), Heed (Heide), Holthuzen (Holthuizen), Klein-Azem (Klein-Azewijn), Kleindarp (Kleindorp), Old-Diek (Oud-Dijk), Vethuzen (Vethuizen), Vinkwiek (Vinkwijk) en Wienbargen (Wijnbergen).
Sovjetuny
De Sovjetuny (vulüüt: de Uny van Socialistiske Sovjetrepubliken (USSR, kyrillisk: СССР), letterlik: rådenuny of rådenverbund) was een socialistiske ståt in Eurasie en was in de Kolde Oorlog eyn van de twey supermachten. De Sovjetuny had in syn hougtydagen een unmündige invlööd oaver de heyle wearld, mid een groute ideologiske invlööd döär et kommunisme en et groutste landleager en nukleäre arsenaal ter wearld.
De Sovjetuny is uperichted in 1922 nå de Russiske Revoluty en et instorten van et Russiske Keiserryk. Nå under andere de ekonomiske neadergang en unrüst under de verskillende bevolkingsgruppen wördt de Sovjetuny in 1991 untbunden en wörden alle 15 republiken wårüüt de uny bestünd unafhangelike ståten.
Ideology
De idelogiske beginsels dee de basis formde van binnenlandske en bütenlandske politik van de Sovjetuny en van et sociaal-ekonomiske systeem van et ryk, wördde et marxisme, een belangryke strouming van et kommunisme. Volgens disse ideology was et streaven via een perfekt socialistisk systeem een kommunistiske heilståt te wörden. Dårnåst sol de Sovjetuny bydragen an de wearldrevoluty wår et marxisme van üütgeyt. Lenin sörgde in de Sovjetuny vöär een politik-ekonomisk systeem wat up dee marxistiske ideology anslüten most, et leninisme.
Militäär
Üüt et bolsjewistiske volksleager van de Russiske Revoluty groide later et Roude Leager. Et Roude Leager (nå een naamsverandering in 1946: et Sovjetleager) ümvattede de landmacht, luchtmacht, luchtverdeadiging (vanaf 1948) en de Strategiske Rakettruppen (vanaf 1960). Et Roude Leager formde mid de Sovjetmarine de definity van de Sovjetuny.
Diekerhook (Riesn-Hooltn)
thumb|right|300px|Diekerhook thumb|right|200px|Kern van Diekerhook in t rood op de kaarte van de gemeente Riesn-Hooltn Diekerhook is nen Sallaandsen boerskop in de gemeente Riesn-Hooltn, teegn de greanze met Deawnter. t Pleatsken ligt ongevear 3,5 km op t westn van Hooltn, wat op t noordn van n Hoolterweg/Deawnterweg N344. t Hef 470 inwonners, woervan at dr 160 in de kern Diekerhook zelf wont en 310 verspreaid in t boetngebeed.
Diekerhook hef ne eegne basisskole en 'mini-kulturhus'. t Was t eerste kleaine doarp van Neerlaand met ne ansloeting op glasvezel. In Diekerhook steet de koornmölle De Hegeman, den at disn naamn in 1983 ekreegn hef. De mölle is eneumd noar weddevrouwe Klein Baltink-Hegeman, den at in 1890 vergunning kreeg um in Diekerhook ne weendmölle en bakkerieje te bouwn.
t Bekske de Soestwetering begeent bie Diekerhook. t Is ne machtig oolde egreawne bekke den at duur Sallaand op Zwolle an streumt, en is belangriek vuur t waterbehear van dit gebeed.
Diekerhook hef n eegn volksfeest: de Diekerhookse feestn. Hieran dut joonk en oold met.
Virtuele warkelikheid
thumb|VR-apparatüür in gebruuk by de [[Europääske Rumtevårtorganisåtsy]] Virtuele warkelikheid (vake ofkörted töt VR, uut engelsk virtual reality) is ne elektroniske, nåbootste ümgeaving dee med een VR-höyvdstel of up een ümslutend netwark van skarmen bekeaken kan worden. De technik in et höyvdstel meat wår as den draeger henkikt en löt de projekteerde bealden meddraien. Döärdat den bril et heyle blikveld ümslut, wördt de blik up de echte wearld en de beleaving der van vervöngen döär komputerbealden. De bealden in et höyvdstel köänet lyken up de echte wearld, mär ouk ne kompleet fiktive wearld vöärstellen. In et kort kan ymand med VR in ne künstmåtige wearld rundkyken en -beweagen. In avanceerdere höyvdstellen köänet ouk gelüüdseffekten invoogd worden üm de sintügelike beleaving te verstarken.
VR wördt vaker bruked in videospellekes vöär et vermaak, mär ouk by upleidingen en träningen (mangs ouk militär en medisk) wördt VR voordan vakerder insat.
Naam
"Virtueel" beteakent al seyt ungeveyr et midden de 15. eywe "yts wat in weasen of by uutwarking wårneambår is, mär nit in et echt of feitelik". De term "virtueel" besteyt in de beteakenis van "nit warkelik bestånd mär wal verskynend emaked med software" al vanaf 1959 in et engelsk.
Förme en wysen
Eyne wyse wårmed virtuele warkelikheid maked wordt is simulaty. Rysimulaty, by vöärbeald, gevt nen bestüürder den indruk dat he echt jagd döär de beweaging van nen auto nå te bootsen dee den vöärder veroorsaket. Et oavereynkoamstige beald, beweaging en gelüüd wordet terüggeleided når den bestüürder.
Med virtuele warkelikheid up avatarbasis köänet lüde deylneamen an de virtuele ümgeaving med ne afbealding. By projekteerde virtuele warkelikheid is naukürige nåmaak van de echte wearld belangryk, üm by vöärbeald robotnavigaty, bouwsteade-modellering en vleegsimulaty good te låten loupen. Virtuele warkelikheid up basis van afbealdingen is stöädigan populäärder wörden in digitale künstgemeynskappen. Üm wårheidstrouwe modellen voord te brengen is et van weasenlik belang üm 3D-inhold good te verwarken. Vöär et modelleren van kleine vöärwarpen wördt meystentyds van dichtby med ne kamera ne upname maked.
By VR vöär komputers wördt ne virtuele 3D-wearld up een bealdskarm töynd sunder beweagingsvolgende techniken. Vöäle first-person videospellen sint dår vöärbealden van. Verskillende inbouwde geböärtenissen, reagerende karakters en andere interaktive künstgreapen wördt den spöäler et gevööl geaven dat se der heylemål in sit. Een grout pünt van kritik is dat der gin sicht upsyd is, wat den spöälers gewårheid van de ümgeaving beparket.
thumb|Nen [[Verienigde Staoten|amerikaansken soldåt düt ovenen med ne VR-brille.]]
Uissien
Et uissien is een ongerdiel van et sanitair bedoeld vor et wegspoelen van pisse in eutwarpsels. Et woord uissien wort allebeie gebrukt vor et sanitair zelf, dat ok wel an-edeud wort as toilet of wc, as vor de reumte waor et sanitair instat. Et woord uissien wort ok gebrukt vor een reumte die alliendes gebrukt wort vor et toilet. Op t toilet zelf zit zo goed as alteed een wc-brille.
Et woord uissien komt van huis. In is een verkleanwoord. Et verkleanwoord van eus (huis) is in et Urkers ussien. Een verskil van iene letter (in een angere eutspraak), maar mit een iel angere beteakenis.
Et uissien sting vroeger ampart van et eus. An de euzen stingen vaak forten ebouwd. Dat wassen stookplekken in net groot genoeg om ze as uissien te goon gebrukken toe eurluiers eerste functie wegvul. Et uissien sting dan tugen et eus an in kon van binneneut berikt worren duur een duur te maken.
Alphen-Chaam
Alphen-Chaam is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Noord-Broabaant. Der wonden in 2016 9918 leu op ne vlakte van 93,63 km².
De gemeente onsteund op 1 januwoari 1997 duur et samengoan van de oolde gemeentes Alphen en Riel, Chaam en Niej-Ginniken. Et doarp Riel gung noar de gemeente Goirle.
Naam
De naam van de gemeente is ne samenvoging van de twee belangriekste döarpe van de gemeente: Alphen (Noord-Broabaant) en Chaam.
Kerne
De heuwdplaatse van Alphen-Chaam is et doarp Alphen. Doarnöast hef de gemeente een antal döarpe: Bavel (deels), Chaam, Galder, Striejbekke en Ulvenhoolt (deels). Doarnöast zeent der ook oardig wat noaberskoppen: Alphen-Oosterwiek, Anneville, Balleman, Boshoven, Boslust, Couwelaar, Chaamdiek, Dassemusse, Droesdiek, Geersbrook, Ginderdoor, Grazen, Heerstaaien, Heikaante, Et Sas, Hondseande, Hooltgoor, Kalishook, Karsel, Klooster, Kwaalborg, Leg, Looneande, Meijsbaarg, Notsel, Rakens, Snieders-Chaam, Terover, Venwegge en 't Zaand.
Topografie
625px|
Topografiese kaarte van Alphen-Chaam, december 2015
Queen
thumb|Queen in Frankfurt (1984)
Queen is n Engelse rockband oet Londen. Zai binnen ien 1970 begonnen.
Irnsum
thumb|Kaorte van Irnsum Irnsum (Fries: Jirnsum) is een dörp in de gemiente Liwwadden in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 1.300 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Boornsterhem.
Tot de gemientelike herindieling in 1984 beheurde Irnsum (veurhenne ok wel Eernsum nuumd) bi'j de veurmaolige gemiente Rauwerderhem, vernuumd naor ien van de Friese Hempoolders. Sund 1989 is de officiële naeme et Friestaelige Jirnsum.
Et dörp leit an et reviertien de Boorne tussen et Pikmeer en et Sneekermeer. Bi'j Irnsum staot een tillevisietoren.
Bekende inwoners van Irnsum bin et PvdA-Twiede Kaemerlid Lutz Jacobi en de schaetseriedster Atje Keulen-Deelstra.
Isoglos
thumb|right|200px|Ürdinger Liene: Ik/Ich isoglos, den't Neersassies van t Hoog-Duuts oonderskeaidt Nen isoglos is ne term oet de sproakenkeunde. t Is ne liene op ne kaarte, dee't angef woer't sproakvariaant 1 opheuld en sproakvariaant 2 begeent. Nen isoglos is nit allensumvattend; t gef n verskil an op één kleain oonderdeel van ne sproakvariaant. Zo kan t dus vuurkommen det der n oonderskeaid tusken twee gebeden besteet wat t gebroek van woard A angeet, mer det beaide gebeden eenzelfde woard B gebroekt. Vuur t Neersassiese gebeed is de Benratherliene (maken-machen) nen belangrieken isoglos.
n Term isoglos keump van t Grieks ἴσος ísos, wat "zelfde, vergeliekber" betekent, en γλῶσσα glōssa "tonge, dialekt, sproake".
Isoglossen köant op verskeaidene andachtspeunten in edeeld worden. Zo he'j isoglossen op grammatikaal verskil, vervogingsverskil, wöardeskat en oetsproake. In t Neersassies gebeed is völle sproakenoonderzeuk edoan noar wöardeskatsverskillen, oonder mear duur G.G. Kloeke en Jo Daan, dee't skappen vol met isogloskaarten hebt noa eloaten. Vearder he'j op grammatikaal peunt de isoglosse van t eenheidsmearvoold (gebeed 1 "ik warke-wie warkt" tegenoawer gebeed 2 "ik warke-wie warken"), op vervogingsverskil bv. de verkleinwöarde (gebeed 1 "beumke" tegenoawer gebeed 2 "beumpie"), op wöardeskatspeunt (gebeed 1 t gebroek van "weule" tegenoawer gebeed 2 "vroot") en oetsproakeverskil (gebeed 1: "wark", gebeed 2 "waark", gebeed 3 "weark", gebeed 4 "woark", ezw.) Grote dialektgroepen hebt vake meardere oawereenkommende isoglossen. Doarmet wörd bedoold det meardere isoglossen (nen isoglossenbeundel) van meardere andachtspeunten ongevear dezelfde greanze hebt. Dee greanze gef dus n grötter dialektverskil an.
Oosterse Bos
Oosterse Bos kan verwiezen naor
Kulturhus
n Kulturhus is n saamnwoarking van verskeaidene deenstn in n eankel of meardere gebouwn. Vake wordt verskeaidene weenstzeuknde instellings met publieke instellings saamn ezat, zoas de VVV, baanke, postketoor, bibliotheek, skoolruumte, vergaderzaaln ezw. Meesttieds is de bibliotheek de instelling den at de meeste hulp gef met informatie, oonderwies en kultuur.
Dat de oetsproake van 'hus' in kulturhus samenvalt met die van t woord 'huus' in een bulte Neadersaksische dialekten, is tooval: t woord 'kulturhus' is oet Skandinavië komen oawerweaien.
De Polle (Stienwiekerlaand)
De Polle (Nederlaans: De Pol) is een plaetse en wiek in de gemiente Stienwiekerlaand in de Nederlaanse perveensie Overiessel.
Rippebliek
thumb|250px|Rippeblieken in de wereld, verdeeld naor verschillende maotstaeven Een rippebliek is een regeringsvorm waorbi'j de macht in een laand bi'j ien of meerdere personen leit die meerstal verkeuzen bin deur et volk en meerstal ok niet van aodel bin, zoas dat wel 't geval is bi'j een monarchie, waor de keuning, keuninginne of een aander persoon van aodel et laand regeert, disse titels is meerstal spraoke van arfopvolging. In een rippebliek wodt et staotsheufd een prissedent nuumd. Een rippebliek kan neffens Montesquieu liekegoed een demokraosie as een aristokraosie wezen.
Et woord rippebliek komt via et Fraanse république van et Latiense res publica dat peblieke zaeke betekent (wodt vaeke vertaeld as staot).
Louis Albert Roessingh
thumb|right|180px|L.A. Roessingh Louis Albert Roessingh (Assen, 10 december 1873 - Antwarpen, 18 jannewaori 1951) was een Drèentse schilder en dichter.
Zien va, mr. Izaac Roessingh, was president bi'j de rechtbaanke. Louis kwaamp oppe Academie der Schone Kunsten ien Antwarpen, daoras e ien 1909 trouwden.
Vanof 1901 kwaamp e weer regelmaotig ien Drenthe. Hi'j schetsten en schilderden 't Drèentse laandschop en maakten ok pertretten. Hi'j had wal enig succes, mar um rond te komen mus e dielen van de huzen daoras e ien woonden verhuren. Ien 1908 leut hi'j ien 't plaatsien Elp, um-en-bi'j 15 kilometer ten zuden van Assen, een huus bouwen, "De Zandhof". Hi'j hef ofwisselnd ien Antwarpen en Elp ewoond, en was van 1917 töt 1923 gemienteraodslid ien Börk. Ien 1918 en 1919 was e lid van de Grunneger kunstenaorsveriening De Ploeg. Ien Amsterdam was e bi'j de kunstenaorsveriening St. Lucas.
Zien gedichten, die as e sund 1923 ien de Nieuwe Drentsche Volksalmanak leut ofdrokken, wördden ien 1948 bi'j-ien ebrocht ien de bundel  't Diggelhoes, de eerste dichtbundel ien 't Drèents.
Citaot
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Ja, krek ales weur hier offerd: Brede wegen, heid' en heerd, Strubben, wal en zaandverstoeving, Ales weur verliekedeerd.
Daolkies wordt, mien golden iempies, Hier het leste slaggien scheurd. Veur deen sangen hoed, mien Drenthe, Hebt deen kinder 't geld dan beurd.
Uut 'Veuroetgaank', in: L.A. Roessingh (1948), 't Diggelhoes, Assen: Van Gorcum & Comp. N.V.
Et Vene
Et Vene kan verwiezen naor:
Virginia
t Gemenebest van Virginia is nen stoat in de Verenigde Stoaten van Amerika. Virginia wörd mangs t "Oolde Domein" eneumd of "Moo van de Presideanten", umdät acht presideanten der geboren zeent. t Laandskop en klimaat van Virginia wordt vörmgewen duur de Blue Ridge-Boargen en de Chesapeakebaai, woer't völle inheemse plaantn en deers leawt. De heuwdstad is Richmond, en Virginia Beach is de stad met de meeste inwonners. In Virginia leawt mear as acht miljoen leu, woervan't de meeste in Groafskop Fairfax wont.
De geskiedenisse van t gebeed begeent met de verskeaidene inheemse stämme, zo as de Powhatan. In 1607 stichten de London Company de Virginiakolonie, as de eerste bliewende Engelse kolonie. Slawenarbeid en t laand wat de inheemse indiaanse stämme was of enömmen warren belangriek in de vroge politiek en ekonomie. Virginia was ene van de Darteen Kolonies in de Amerikaanse Revolusie en wörden lid van de Konfederate Stoaten van Amerika in n Amerikaansen Börgeroorlog. Doarin wör Richmond de heuwdstad van de Konfederasie maakt en de noordwestelike stoaten gungen apart verdan as de stoat West Virginia. Skoonwal de stoat beheurlik behooldend was, zeent rechtevoort beaide nasjonale partiejen an mekoar ewoagnd.
De Gennerale Vergoaring van Virginia is t ooldste juridiese orgaan in de Verennigde Stoaten. De stoatsregearing is vake beneumd as meest effektief woarkende regearing duur t Pew Oonderzeukscentrum. De regearing is uniek um de manere woerop ze steade en groafskoppen geliek behaandelt, wodöanig ze de weagen beheart, en regearingsleaiders verbeedt mear as een termein te woarken. De ekonomie van Virginia dreeit op völle faktoren: laandbouw in t Shenandoahdal, federale buroos in t noordn, zo as Defeansie en de CIA. Doarnöast zeent dr nog verskeadene aandere leagerbasisen. De völle publieke skolen, kolleges en inversiteaten hebt bie edreagen an de gröai van de media en technologiesektoren. Doarduur zeent kompjutertsjips t grötste eksportprodukt van Virginia.
Olle leven van vrouger ien de Leegsaksische gebieden
250px|thumb|[[Orvelte, n old Drìnts (Saksisch) loug]] Olle mìnsken maggen aaltieds geern proaten over t olle leven van vrouger. Dit komt veuraal deurdat noa de oorlog de veraanderns zok hail vlot op nkander opvôlgden en de wereld aal klainer wordt deur de hogere mobiliteit. Hierdeur wordt de belevenswereld van luu groter, woardeur olle gebruken en regionoale identiteit laanksoam votgoan. Der wordt al ais zègd dat ien de lèste 50 joar net zo veul veraanderd is as ien de 500 joar doarveur. Veul olle luu dij veur of tuzzen de oorlogen geboren binnen, kinnen de veraanderns van noudoags den ook nait apmoal even goud biebainen en hebben den ook nog voak verlet van vrouger. Ien vergelieken mit de rest van Nederlaand het t Leegsaksische gebied messchain nog wel de maiste veraandern ondergoan, deur t van oorsprong laandelke karakter van de streek. Olle gebruken goan vot, de viskerij is ôflopen, dialekten staarven oet, klederdracht wordt nait meer droagen, de laandbaauw gaait noar t boetenlaand, bedrieven trekken vot oet de dörpen, ambachten worden omwizzeld veur mesienewaark, noaberkontakten worden minder, jongluu trekken vot noar de steden, enzowieder. t Leegsaksisch wordt deurregen deur de zonuimde biebelraim (biblebelt), woar man nog laank perbaaierd het om t olle tou beholden, môr ook hier begunt de globalisoatsie zien ientrid tou doun. Hieronder wordt n beschrieven geven van t leven van vrouger van de gemiddelde leutje man ien de bepoalde gebieden dij wie nou kennen as t Leegsaksische gebied, veurdat de globalisoatsie begon.
Grunnen
Kultureel kin Grunnen ien vaaier gebieden verdaild worden: Stad en omstreken op Hondsrog, de Klaaigebieden, de Veenkelonien en Westerwôlde (de zaandgronden). Ien dizze vaaier gebieden was t leven apmoal net even aans, môr wel verliekensboar.
Stad
250px|thumb|n Olle verbeelden van t Gruine Weeshoes oet 1858. Tot aan [[Twijde Wereldkraig tou zag hail Stad der sikkom zo oet]] thumb|250px|Olle foto van hou of Stad der veur de oorlog van boeten oetzag De grootste verandern ien Stad is t oeterliek van de stad. Was t veur de oorlog n echte historische stad, nou binnen der n hail ìnde nijmoodse gebaauwen, kantoren en aander grote torens en baauwwaarken. Nou is de overgang tuzzen t olle en nije leven ien Stad minder hektisch wèst, deurdat liek as aander steden, ook Grunnen eerder mit de tied mit goan as dörpen. De veraandern ien oeterliek was aans wel radikoal. De stroaten wazzen vrouger van lösse stainen, voak rooie klinkers, mit aan ziedkaant dikke vlinten. De hoezen wazzen van brikken môkt en haren veul klassisistische elemìnten. Bie de bevraaiden noa de Twijde Wereldkraig deur de Kanadezen is n groot gedailte van stad bombardeerd worden omdat de Duutse soldoaten over haile stad verspraid wazzen. Noa de oorlog was der naauwlieks gèld om alles opnij op tou baauwen, woardeur der nije gebaauwen hìn zet wörren. Veul van dizze gebaauwen wazzen hail simpel, deurdat der nait genog gèld was en man zo gaauw meugelk t leven weer oppakken wol.
Noa de bevraaiden is Stad ook hail slim gruid en het t zien zìntroale positsie ien t Noorden ook goud benoadrokt. Doardeur was t veur zoakenluu oet aander dailen van t laand aantrekkelk om hier tou zeddeln. Noa t ontdekken van t gas, zeddelde de gasunie zok ook ien Stad. Dit ales het biedroagen dat Grunnen van n rustege pervìnziestad dij waineg tou doun haar mit t Hollaandse dail van t laand, zok nou openstèlde veur de forensen en aander zoakenluu. Ook de universiteit het hieraan mitwaarkt. Deurdat aal meer luu studeren gingen, mos de universiteit oetbraaiden. Tegenswoordeg is meer as ain op de vaaier ienwoners van Stad n studìnt.
250px|thumb|Stee woar de Ruten Oa en de Muzzel Oa bienkander kommen tou de Westerwoldse Oa
Westerwôlde
Tot aan t twijde vörrel van de 20. aiw tou beston Westerwôlde grotendails oet haide en veen. n Laange zaandrog luip tuzzen de venen deur en doar laggen de dörpen op. De dörpen wazzen nait groot, môr haren apmoal wel aigen veurzainens, zo as n smid, n bakker, n slachter, n schoumoaker, enz. Man kwam voak nait wieder as zien aigen dörp of t dörp even wieder, deurdat man voak nog mit peerd en woagen raaizen mos of lopens. Veul olle mìnzen vertèllen nog aal van de tied dat zai mit peerd en woagenkje noar Winschoot tou gingen en vroug weer noar hoes gingen om zo nait ien t duuster over stroat hìn tou mouten. Stroaten wazzen ook nog van zaand of olle klinkers. Dörpen as Zèlng, Wedde en Onswedde konden mit rècht esdörpen nuimd worden. Ien dij dörpen woonden den ook nog veul schaipers dij doagelks mit heur schoapen noar de essen tou gingen en doar heur schoapen groazen lôten. Noa de joaren 20 is binoa aal t haaide en t veen ôfgroaven en binnen de hoogeverschillen ien Westerwôlde nait meer as n poar meter. Dou dit gebeurde, ontston der n hail ìnde laandbaauwgrond. Hierop wör veuraal boukwaaite verbaauwd, dat luu oet Hannover aantrok dij hier waarken gingen as gastaarbaider, môr dou bleven en integreerd binnen ien de bevôlken. Hierdeur kon man ien stee van schaiper of vijboer ook baauwboer worden. Ook ontston der n hail ìnde waarkgelegenhaid deurdat de woaterhoesholden ien Westerwôlde drastisch aanpakt wör. Der wör n knoal groaven van Troapel tot aan de Dullert tou. Loater wör ook de olle Oa (Ruten Oa) liektrokken. De dörpen begonnen tou gruien en de bevôlken nam tou. Hierdeur kwammen der ook n ìnde krougkes ien de dörpen en kwam der meer kontakt mit de veenkelonien. Klaine dörpswinkeltjes gruiden oet tot krudeniers en ien de grotere dörpen kwammen zulfs maarkten op bepoalde doagen. Man kin den ook zèggen dat Westerwôlde aan t begun van de 20. aiw n ienörme impuls had het. Toch duurde dit nait laanger as de joaren 60. Vanôf dij tied ging man aal gaauwer noar t grote Uropa tou en kwam ook op t plattelaand de auto op. Hierdeur gingen veul dörpswinkels en ambachten vot. Dizzent wörren vervongen deur supermaarkten, dij tegenswoordeg ook al binoa gain bestoan meer hebben. Westerwôlde mout t tegenswoordeg hebben van t toerisme. De vesten Boertang is ien joaren 70 opknapt en rekonstruweerd, t klooster Troapel is opend veur publiek en is ien 2000 oetbaauwd mit n vleugel veur kunst, bie Wedde is de Wedderbörg opknapt en is n vakantiepaark baauw, liek as bie Vlagtwedde. De laandbaauw is tegenswoordeg overlôten aan de grotere boeren, dij veurnoamelk mais of groan verbaauwen. De Ruten Oa is weer ien zien olle stoat hersteld worden en de overbleven natuur om en bie Zèlng is nou beschaarmd. Westerwôlde is veuraal gelaifd bie luu dij van de natuur holden en fietsen, môr ook bie Duutse toeristen dij net even de grìns kommen.
250px|thumb|Wildervank noudoags, standbeeld van n ol snikjeman dij mit t peerd op de waal laip om t schip veuroet tou roppen woar snikjevoarder op zat
Veenkelonies
De Veenkelonies binnen laank nog bezit wèst van Stad. Ook al wazzen der wel zulfstandege gemaintes ontstoan, veul grond was nog ien aigendom van de gemainte Grunnen. Pas ien 2007 is t lèste stukje stadsgrond van Stad ôfkocht. Ien t leven van de Veenkolonies haar dit n redelk grote ploats, den t haile leven was op Stad richt. Boeren dij doar laand haren gingen via de knoalen noar Stad tou om doar heur gouder tou verkopen, törf dat ôfgroaven wör ging noar Stad tou, boeskolen gingen en kwammen vanoet Stad, enzowieder. De scheepvoart was ien de Veenkelonien van groot belang. Deurdat t ôfgroaven veengebied nog nait echt haard was, wörren der ien eerste ienstaansie naauwlieks wegen aanlègd. De belaangriekste vervouerswieze was den ook per schip. Veul luu oet de Veenkelonien dij gain törfaarbaider of eerdappelboer wazzen, wazzen den ook schipper. Vraauwluu waarkten thoes ien t hoesholden en voak ook op t laand, môr as schip kwam, den mozzen zai dij ien en oetloaden. Tegenswoordeg is de schipperij binoa hailmoal vot. t Ainegste dat nog aan de schipperij denken dut, binnen de olle schippershoeskes dij ien binoa èlk Veenkelonioals dörp nog wel stoan. Schippers dij körte tochten muiken, voak nog mit n peerd op de waal, wörren snikjevoarders nuimd. Zai muiken körte tochten deur de pervìnzie en gingen dingen bezörgen. De grotere schepen worden tegenswoordeg ook wel snikken nuimd, môr dat is nait hailemoal korrekt. As snikjevoarders bie n brog kwammen, blaizen zai op n snikhoorn, zodat brugwachter wos dat zai der aan kwammen. Dij brugwachter, of n poar kwoajongen dij doar toustemmen veur haren, deden den n holtske aan n stôk en huilen dij noar snikjevoarder tou, zodat hai doar n sìnt of n stuver ien doun kon, as belonen veur t open doun van de brog.
Veul Veenkelonioalse dörpen binnen op dezulfde menaaier iendaild. t Belaangriekste is t knoal, woar de maiste dörpen aan ontstoan binnen. Aan dij weerskanten lagen wegen, aine kaant haar n zaandwèg (loater klinker) en aander kaant haar n klinkerwèg (loater asfalt). Aan de klinkerwèg lagen de maiste hoezen, ien tieds dat der aan de zaandwèg n poar boerderijen lagen. Dij kaant wordt ook wel de laandskaant nuimd, omdat der direkte tougang is tou t laand en de aander kaant de dörpskaant, omdat doar de maiste hoezen en veurzainens lagen. Tuzzen de oorlogen ien kwam der ook n peerdentram en wörren pakjes en post ook mit hondekoar brocht. Noa de oorlog binnen dizzent weer votgoan en kwam de auto op.
Ien de dörpen was man nait n haile hechte gemainschop. Man ging wel mit nkander om, bie verjoardagen en t slachten kwammen noaber wel nkander, môr n echte hechte gemainschop mit noaberplichten was der nait. Dit het ook tou moaken mit t fait dat man ien de Veenkelonies apmoal import is van aander dailen van de pervìnzie, oet Drìnt, oet Hannover (noudoags Niedersachsen), oet Westvele en zulfs oet Fraislaand. Dizze verschillende bevôlkensgroepen wörren veraind deur t kontakt mit de Stad. Man nam dij toal dails over en zo ontston t Veenkelonioalse dialekt, dat noudoags nog t maist proat wordt. Relatief zain wazzen de Veenkelonies t aarmste gedailte van Nederlaand. Veul luu leefden ien lutje hoezen en mozzen t doun mit wat zai zulf veur handen haren. Der was ook n groot verschil tuzzen grote en lutje boeren. De grote boeren haren n hail ìnde knechten en lutje boeren ien dainst. De lutje boeren haren voak grote gezinnen dij apmoal mitwaarken mozzen om brood op plaanke tou kriegen. Noa de zummervakaansie was t tied om de eerdappels van t laand ôf tou kriegen. De kinder kregen den extroa weken vrai en mozzen den van smörnsvroug tot soavensloat op laand waarken. Dit gebeurde zowel ien t Grunnegse as ien t Drìntse gedailte. Ien de riege Bartje wordt mooi zain lôten hou of t leven doudestieds was.
Tegenswoordeg binnen veul knoalen en wieken dempt en binnen dörpen oetgruid tot grode ploatsen as Knoal, de Pekels, Veendam, Zuudbrouk en Hoogezaand-Sapmeer. Ook hier binnen lutje winkeltjes vottrokken, môr deurdat t apmoal redelk grote ploatsen binnen, kinnen nijmoodse winkels zo as supermaarkten, klaiderwinkels, komputerwinkels, woarhoezen, enz. wel bestoan.
Verjoardoagen
Verjoardoagen wazzen vrouger verliekensboar mit vandoag. Femilie en vrunden kommen bie nkander en de joarege krigt n kadootje. t Verschil mit vandoag is dat der bepoalde gebroeken wazzen dij nou aal minder worden. Man kreeg aaltied twij moal n kopke thee of kovvie. Bie de eerste kreeg man kouk (of cake) en bie de twijde n gebakje. Doarnoa kwam de borrel op toavel. Aal volwazzenen dronken jenever, ook de vraauwluu, dij der sumtieds wat bie ien deden, bieveurbeeld stroop. Jenever mit stroop wör hoazenbloud nuimd. Bier wör vrouger sikkom nait dronken tiedens verjoardoagen. Mit de borrel kwam der ook sokkeloa (veuraal veur de kinder), wòrst, kees en aander hapjes op toavel en ook kloare sigaretten, sigoaren of tebak veur luu dij n piep rookte. Tegenswoordeg nemt elk zulf zien aigen rokerij mit, mòr doudestieds heurde dat op toavel te stoan, voak op n mooie schoal of op n sierlek bred. Doarnoast wör mit verjoardoagen ook voak bool moakt.
Bommelerweerd
right|200px|Bommelerweerd in Gelderlaand De Bommelerweerd (Riveerenlaand) is ne streke in et zuudwesten van de Nederlandsen previnsie Gelderlaand, eleagen tussen de rivieren de Waal in et noorden, den Maas in et oosten en zuuden, en den Ofgedamden Maas in et westen. Noar et zuuden ligt de previnsie Noord-Braobant, naor et noordoosten et Laand van Maas en Waal, naor et westen et Laand van Heusden en Altena (Noord-Braobant) en naor et noorden de Tielerweerd.
De Bommelerweerd is 147,6 km² groot en had 49.718 inwonners op 1 januari 2007. De Bommelerweerd is n riveereilaand, met (deur et water) nen umtrek van 66 km. Vanof 1 januari 1999 is de Bommelerweerd verdeald oaver de twee gemeenten Zaltbommel en Maasdriel.
De wonkarnen in de Bommelerwaeerd bunt: an den Waol, van west noar oost: Braokel, Solekem, Ni'jwaal, Gameren, Zaltbommel, Hurwenen en Rossum; an den (Ofgedamden) Maas, van oost noar west: Heereweerden, Alem, Karkdriel, Hoenzadriel, Hedel, Ammerzoden, Well, Wellsend, Nederhemert-Noord, Aalst en Poederoijen; in et binnenlaand: Brukkem, Karkwiek, Delwienen en Velddriel; op et eilaand van Nederhemert: Nederhemert-Zuud en Bern.
De Bommelerweerd is ne weerd verneumd noar Bommel, den lokoalen name veur Zaltbommel.
Doar bunt verskillenden kastelen in de Bommelerweerd: Slot Loevestein op de uterste westpunte, Kasteel Ammersoyen bi-j Ammerzoden, Huus van Malsen in Well, Kasteel Nederhemert (vanof 2005 wier n völleadig kasteel) in Nederhemert-Zuud en et Slot Rossum in Rossum. In Hedel bunt fundamenten bewaard ebleaven van et veurmoalige kasteel en langs den diek bi-j Solekem is an-egeaven woar eertieds et plaatseleke kasteel estoane hef.
Ni-js oaver de Bommelerweerd steet in et Braobants Dagblad en de waekblaadn 'Den Toorn' en 'Het Kontakt'. Howal de Bommelerweerd neet in de previnsie Noord-Braobant lig, verskient et Braobants Dagblad doar, umdat de streke ericht is op 's-Hertogenbosch.
Water
Woater en revieren bunt gans belangriek in de geskiednis van denBommelerweerd. Howal et gebeed geheel umgeaven is deur water en klein genog is um zich as n eilaand te gedreagen, is de Bommelerweerd nooit nen echten eenheid ewest. Hierveur bunt veer belangrieke redenen: ne grote juridiesen en bestuurleke versnippering in n koader dat groter is as de Bommelerwaeerd, de taak van de revieren as vervoersweg in vergelieking van de lange tied zwoar begoanboare komgraonden, laandgooderen an weerszieden van de revieren dee tot denzelfden eigenoar beheurden en de neiging van de darpen um zelf eur waterkering te reagelen (en doarbi-j eure noaberdarpen met wateroaverlast op te zadelen).
De revieren dee noe de Bommelerweerd begrenst hebt neet altied op deezelfde plaatse eleagen. Den Maas an den oost- en zuudkante van de Bommelerweerd is vanof rundumme et begin van de 3de eeuwe aktief, en den Woal an den noordkante van de Bommelerweerd vanof rundumme de 4de eeuwe. Veur dee tied waren der aandere revierbeddingen dee dwars deur et gebeed van vandage van de Bommelerweerd konden lopen. Tiedens de 12de eeuwe maken den Maas noabi-j Woudrichem verbinding mit de Woal. Zie begunnen umstreaks dee tied revierdieken te bouwen, eerst in et oosten (boavenstreums) en later ok in et westen (beneadenstreums). Rundumme et beginne van de 14de eeuwe was den umdieking kloar, zoas blek uut de diekrechten dee graaf Reinald II van Gelre op 8 december 1327 an de Bommelerweerd (boaven den Meidiek) schonk. Naost de revierdieken wodden ok den Meidiek an-elegd, nen binnendiek den in et westeleke deel van de Bommelerweerd tussen den Waaldiek en den Maasdiek lag en doarmet et leagste westeleke deel van de Bommelerweerd scheidden van et hogere oosteleken deel.
Dieken holdt neet alleneg revierwater buten, moar ok reagenwater binnen, dus waren ok weteringen neudig um oavertollig water of te können voeren noar de Maas. Op 21 augustus 1320 gaf Reinald toostemming um de Drielse Wetering an te leggen, en op 5 juni 1321 veur de Bommelse Wetering.
Den mens hef vanof dee tied den loöp van revieren nog veranderd deur bochten (meanders) of te snieden, zoas (in de Maas) bi-j Heusden rundumme 1460, Hedikhuuzen rundumme 1475, Veen rundumme 1500, en Alem rundumme 1935, en (in de Woal) bi-j Hurwenen rundumme 1639 (woarbi-j den Kil van Hurwenen ontstoand, noe n natuurgebeed), Weerdenburg 1655, en Tuil 1680. Hierbi-j bunt stukken laand in de Bommelerweerd kommen liggen (zoas Bern en Alem), of juust derbuten.
Oorlog
thumb|260px|Ammerzodense Rooms-kattelieke karke uit [[1953]] De Bommelerweerd is in alle tieden in de geskiednis toneel ewest van kriegsshandelingen. In den Tachtigjoarigen Oorlog wodden Zaltbommel 2 moal beleagerd, in 1574 en 1599. Bi-j et Beleg van 's-Hertogenbosch in 1629 wödden der in de Bommelerweerd soldoaten eleagerd. In et Rampjoar trokken Franse soldoaten deur de streke en richtten doar vernielingen an. Zo wierd de pas prottestants ewodden karke in Ammerzoden deels mit de groand gelieke emaakt. Den toorn en et koor bunt restaurierd, moar tot op den dag van vandage is et veurmalige skip ne ruïne. De rest van et darp wöd bi-j dizzen anval eavenmin espoard.
Tiedens den Tweeden Wereloorlog wodden der in de Bommelerweerd heavig evochten. In 1940 landden doar Duutse parachutisten. In den winter van 1944-1945 vormden de Maas de frontliene, mit de Duutsers an Bommelerweerdsen kante. De bevolking wödden grotendeals verploatst. Deur heavige besketingen blevven der weinig huze in de darpen langs den Maas oaverende. Hoge huze, veural karktoorns, wodden deur de Duutsers op-ebloazen, umdat de Allieerden zie as herkenningspunten gebruukten bi-j et beskeeten van et gebeed. De darpen in de frontliene bouwden noa den krieg ni-je karken, veulal in nen zakeleken stiel.
Gemeenten
De Bommelerweerd was vanof 1821 verdeald in 13 gemeenten, te wetten Ammerzoden, Braokel, Driel (sinds 1944 Maasdriel), Gameren, Hedel, Heereweerden, Hurwenen, Karkwiek, Nederhemert, Poederoijen, Rossum, Zaltbommel en Solekem. Per 1 juli 1955 wodden Gameren en Nederhemert bi-j Karkwiek evoogd, Hurwenen bi-j Rossum, en Poederoijen en Solekem (Nederlaands: Zuilichem) bi-j Braokel, zodat der nog 8 gemeenten waren. Vanof 1 januari 1999 wödden Braokel en Karkwiek bi-j Zaltbommel evoogd, en Ammerzoden, Hedel, Heereweerden en Rossum bi-j Maasdriel, en vanof dee tied is de Bommelerweerd oaver 2 gemeenten verdeald.
Biskop
Nen Biskop (van t Grieks epi-skopos "op-zichter") is in völle kristelike koarken nen geesteliken hearser oawer n bepoald gebeed, det wier bepoalde parochies umvat, t bisdom. t Ambt van bisskop, en ook alle biskopn bie mekoar, wör ook wal t episkopaat eneumd.
Hoogholtje
Aan weerszieden is der n trabbe.
De bekende Grunnegse draankfabrikant (destiloatsiebedrief) Hooghoudt dankt zien noam aan de "verhollaandiseern" van zo ain bruggie. Ain van heur podukten is: "Hoogholtje Fladderak" (nau wel op zien Grunnegs).
Vernuimde hoogholtjes:
1385
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 1385
Casino
right|thumb|300px|[[Marina Bay Sands, een casino en dieverdaotsiecomplex in Singapore det in 2010 de deuren lösdeu]] right|thumb|Een roulettetaofel in [[Las Vegas]]
Een casino (Italiaans veur 'klein huus') is een uutgaonsgelegenheid veur bepaolde soorten gokkerije. Casino's bint nogal ies ecombineerd mit een hotel, een restaurant, winkels enzowieder. Sommige casino's biedt ok vermaak zoas stand-upcomedy en live-meziek.
Soortementen spöl
Bezukers van casino's kunt winst of verlies maken deur geld in te zetten op spöllen as roulette, blackjack, baccarat en craps, of deur te speulen op fruitmesienes en automaten veur beveurbield videopoker. Waj in casino's viendt, bint kaansspöllen: oj wint of verliest, hangt dervanof oj gelok hebt. Bij sommige spöllen is daornaost ok de knieftigheid van de speuler van invloed.
Hoe dan ok bint zokse spöllen winstgevend veur 't casino, umdet klaanten statistisch eziene meer geld kwietraakt as wint (beveurbield bij roulette of craps), en deurdet 't casino een part krig as klaanten tegen mekare speult (beveurbield bij poker en baccarat).
Wetgeving
Casino's wördt deur aoverheden ereguleerd en econtroleerd, en ie magt der allennig in aj meerderjaorig bint. Vanwege 't risico op gokverslaving bint der vake aordig strenge wettelijke maotriegels, zoas een maximuminzet, vrogge slutingstieden of beparking van 't antal casino's in een bepaold rechtsgebied. De casino's zölf schrieft soms veur hoe of de kleraozie van bezukers mut wezen.
Der bint steden die, dankzij vrijere plaatselijke wetgeving, bekendstaot um heur casino's. Lu reist der henne veur de gokkerije (goktoerisme) en/of veur de sfeer daorumhenne. Veurbielden bint Macau, Monte Carlo, Atlantic City en Las Vegas.
Oosterbos
thumb|Bomen op [[Vene (grondsoorte)|hoogveen in het Oosterbos]] Het Oosterbos, dat ze vake ok weh Oosterse bos numen, is een bos van ongeveer 250 bunder ten oosten van Barger-Oosterveld in de gemiente Emmen en - al wullen Oostervelders het zelf nie hören - eigenlijks ok de plaats Emmen zellef.
Het Oosterbos is in de zumtiger jaoren van de twentigste eeuw deur Staotsbosbeheer anplant veur wat ze numen de opnij-inrichting van de veenkelonieën. Ze hem het bos plàant op hoogveen wat nog nie afgraam was en waorvan ze wullen dat het nog verder angruit deur de waterstand kùunstmatig hoog te holen. Het bos is een onderdeel van de boswachterij Emmen, net as de Emmerdennen, het Noordbargerbos en het Valtherbos.
An de oostkante van het Oosterbos lig het wiedsopgezette Scholtenszathe. Dit gebied hef Willem Albert Scholten in de nigntiende eeuw kocht en ontgonnen, waorna het klaor was veur de verbouw van eerdappels. Omdat het bij het Oosterbos giet om hoogveen dat ze niet afgraam hem, lig het dan ok meters hoger dan Scholtenszathe datter naost lig.
Glaozemaker
300px|thumb|Glaozemaker Glaozemakers of glaozewassers (Odonata) vormen een insecte-orde die wereldwied veurkomt mit meer as 5.000 soorten, merendeels in warmere gebieden. In Nederland en België leven zo'n 70 soorten glaozemakers. Glaozemakers bin vrie makkelijk te oenderscheien van are insecten, an de hand van de volgende kenmarken:
Kleuren
De prachtige kleuren vervullen belangrieke functies veur de glaozemaker. Ze helpen bie 't herkennen van een epast mannetjen of vrouwtjen. Ze zörgen der oek veur dat de vorm van 't lief een bietjen verbörgen wort, waodeur ze makkelijker veur roofdieren verbaargen kunnen. Bie 't regelen van de temperetuur van 't lief wort deur een paor soorten de meugelijkheid tot kleurverandering gebruukt. Bie kouwere umstandighejen vient een verkleuring plaots van blauw naor bruun, waodeur de glaozemaker opwarmt.
Lissabon
thumb|200px|Lissabon in t rood op ne kaarte van [[Portugal]]
Lissabon (in t Portugees: Lisboa, Tweantse oetsproake, Portugese oetsproake ) is de heuwdstad van Portugal. t Is ook de grötste stad van det laand, met binn de offisjele greanzn 547.631 inwonners op ne oppervlakte van 84,8 km². t Versteadelikte gebeed um Lissabon strekt zik wied boetn de offisjele greanzn oet. Doar wont nog es 3 miljoen leu op ne oppervlakte van 958 km², woermet Lissabon t neegnde-grötste versteadelikte gebeed van Europa is. Ongevear 2.831.000 leu wont dr in de Metropool Lissabon (wat ongevear 27% van t hele inwonnertal van Portugal is). Lissabon is de meest westerlik lignde grote stad van Europa, de meest westerlike heuwdstad en de ennigste an de Atlantiese kuste en de Tagusrivier.
Lisbon is erkeand as wearldstad um de belangrieke plek wat t hef in finansjele zaakn, (internasjonaaln) haandel, media, vermaak, keunst, oonderwies en toerisme t Is ene van de ekonomiese middelpeuntn van t wearlddeel, met nen gröainden finansjeeln tak en de grötste/tweede-grötste zeecontainerhaawn an de Atlantiese kuste van Europa. De lochthaawn, Lisbon Portela Airport, verwoarket joarliks ongevear 13 miljoen leu. Lissabon steund in 2007 25ste op de Lieste van beste steadn um in te wonn, volgns t blad Monocle. Lissabon is noa Istanboel, Rome, Barcelona, Madrid, Athene en Milaan de drokstbezöchte stad van Zuud-Europa, met 1.740.000 touristn in 2009. De strekke Lissabon is de riekste strekke van Portugal, met nen koopkracht van gemiddeld €26.000,-- per heuwd van de bevolking (4.7% heuger as t gemiddelde in Europa).
Völle internasjonale grote bedriewe hebt n heuwdkantoor in Lissabon, en t is doarduur de neegnde stad van de wearld wat t antal internasjonale bedriewe angeet. In Lissabon zit ook de Portugese regearing en n Presideant wont dr.