cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weaweblad
thumb|right|300px|Groot weaweblad (Plantago Major) t Weaweblad (Plantago) is n geslacht oet de weawebladfemilie (Plantaginaceae) en hef um en noabie 200 oondersoortn dee at oawer de hele wearld vuurkomt. t Geslacht besteet oet weendbestoewers en blöait oarvörmig. Bie de meeste soortn beent de blaadn lieknervig. Hierduur liekt ze wal wat op grös. Bie de meeste soortn in West-Europa stoat de blaadn in nen bladkreenk bie mekoar.
Ze komt in alle soortn umgeewings vuur, mear in Neerlaand beent ze t makkelikst an de kaante van de weg te veendn.
Wat soortn beent tradplaantn. Dèt heult in dèt ze op harte pètte köant oawerleawn, umdèt ze vleazige blaadn hebt, dee at dr teegn köant at dr op etreadn wörd. Aandere soortn gediejt op gröslaande en zoolte groond.
t Weaweblad kan vuur völle middelkes gebroekt wördn. A-j oew an nen braandnettel stekt mu-j met n weaweblad oawer t plekn woer t oew jökket striekn. t Voch oet de blaadn woarket as teegngif teegn t nettelsap. Oet de zöa van wat soortn weaweblad kan psyliumzoad emaakt wördn. Dèt is n middelken teegn lösliewigheaid. As disse zöa met völle voch in enömn wordt, vergoat de zöa neet, en krie-j ne steewige ontlasting. Van wat vukke soortn dit emaakt wörd is neet helemoal duudelik, zowel Plantago ovata, Plantago ispaghula als Plantago psyllium wordt eneumd.
In Neerlaand en België kö-j de volgende soortn antrefn:
Ikster
thumb|300px|De ikster De ikster of akster (Pica pica) is een voegel uut de femilie van de kreiachtigen.
Veurkoemen
De ikster is een 46 centimeter grote voegel dee ongeveer 200 tot 260 gram weeg. De ikster is makkelijk te herkennen an zien zwart-witte veren. Veerder hef e een opvallend lange start dee hij, as e op de grond zit, goed umhoge huilt. Zien kop, nekke en bors bin glanzend zwart mit een metaalachtige greune of blauwe gloed. 't Lief en de scholders bin wit en de vleugels bin dan weer zwart. Veerder hef de ikster zwarte poten en een zwarte snavel. De jongen lieken op der ouwers, mar missen nog de metaalachtige gloed van de zwarte veren. 't Mannetjen is net iets groter as 't wiefjen.
Verspreiding
De ikster kump veur in heel Europa, een groot part van Azië en 't noordwessen van Afrika.
Eten
Bie 't zeuken naor eten lopen iksters over de grond. Veur 't grootste part eten ze insekken dee ze op de grond vienen. Veerder eten ze haos alles van dierlijke oorsprong, jonge voegels, eiers, kleine zoogdieren. Mar ze eten bieveurbeeld oek wel ekels of graonen.
Vortplaanting
De ikster maak der nes in de top van een hoge boom. 't Is een groot nes waorvan de koeme bekleid is mit greun en klei. Boven 't nes maak de ikster een dak van losse sprikken mit op één plekke een ingang. As de blaojen van de bomen vallen ku-j de nessen goed zien. 't Wiefjen leeg tussen de vier en ach eiers dee binnen ongeveer 18 dagen uut-breuid wonnen. Daornao duurt 't nog 22 tot 24 dagen tot de jongen uut kunnen vliegen.
Kasteel De Cannenburgh
thumb|Den Cannenburgh, veurkante thumb|Maarten van Rossum thumb|Den Cannenburgh, achterkante Kasteel De Cannenburgh is n 16e eeuws kasteel in Vaossen.
t Kasteel is ebouwd op de resten van n older kasteel, waorvan de vrogste beschrieving uut 1365 kump. Sporen van dit vroggere verstärkte huus bint nog te bekieken in de kelder van t kasteel.
In 1881 kwam de leste bewoonster van t kasteel uut de tied, waornao heur bezittingen verdeeld wordden onder familieleden. t Kasteel dreigden of-ebroken te worden, mar kon verkocht worden an Eduard, baron van Lynden. De leste partikuliere eigenaar was Richard Cleve. Nao de oorlog wordden t kasteel in beslag eneumen deur de Nederlandse Staot, waornao t in 1951 veur n symbolies bedrag verkocht wordden an de Stichting Vrienden van Gelderse Kastelen. Tussen 1975 en 1981 wordde t kasteel op-eknapt en, mit hulpe van verscheidene schenkingen, opniej in-ericht. In 2006 kon de stichting op n veiling in Brussel n groot deel van de huusraod weerummekopen. t Ging hierbie um zilverwärk, peerdedaekens, huusraod en n familievaondel uut 1759.
Schriefwieze
De name van t kasteel wordt op twee verschillende wiezen eschreven, Cannenburgh en Cannenburch. Over de juuste schriefwieze bint de meningen verdeeld, zo schreef de Stichting Vrienden van Gelderse Kastelen t op zien webstee mit "ch". A'j de Cannenburgh-route volgt, ku'j zien dat dit mit "gh" eschreven is. Op de olde plattegronden wordt de Cannenburgh mit "gh" op t ende an-egaeven, en ok in t darp Vaossen bint verwiezingen mit "gh".
Referensies
Bronnen:
Bargum
thumb|Bargum Bargum (Nederlaans: Bergum, Fries: Burgum) is een dörp in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et is et heufdplak van de gemiente Tietjerksterediel (Tytsjerksteradiel) en et het zoe'n 10.074 inwoners. (1 jannewaori 2007)
Tot 1930 beheurde ok Noordbargum bi'j et dörp, dat doe een zelsstaandig dörp wodde. Sund 1989 is de officiële naeme van et dörp et Friestaelige Burgum, vrogger was dat et Nederlaanse Bergum.
Verzörgingsplaatse
thumb|300px|Dubbele verzörgingsplaatse De Lucht an de [[Rieksweg 2|A2 in Gelderlaand, mit voetgangerstunnel onder de snelweg deur]] thumb|300px|Tankstesjon en restaurant van een Autohof in [[Hesse, Duutslaand]] thumb|300px|'t Anbod van Cherwell Valley Services, een motorway service station in Engelaand thumb|300px|Brödtien van een roadside park in [[Michigan, Verienigde Staoten]] Een verzörgingsplaatse is een plekke naost een snelweg of autoweg daor as volk det der mit de auto (of vrachtwagen enzowieder) op uut is een stop kan maken. Ofhaankelk van wat een bepaolde verzörgingsplaatse te bieden hef, kuj der rösten, tanken, picknicken, de elektrische auto opladen, dingen kopen (eterije, drinken, lectuur en aander gerei), 't toilet bezuken, ofval in ofvalbakken achterlaoten en drek uut 't chemisch toilet van caravans kwietraken op lozingspunten. Veur kiender kan der een speulplekke wezen.
Verzörgingsplaatsen maakt zokke activiteiten meugelk zunder det deurgaond verkeer een ende van de grote weg of mut dwalen. Baovendien maakt ze 't veur vrachtwagenchauffeurs meugelk um wettelk veureschreven röstmomenten in acht te nemen.
An 't iene end van 't spectrum hej grote verzörgingsplaatsen mit verscheiden restaurants, winkels en slaopgelegenheid. An 't aandere end hej simpele parkeer- en picknickplekken langs de kaante van de weg mit wat eettaofels en ofvalummers. Zoksoort parkeergelegenheid muj niet in toezel halen mit een vlochtstroke, een asfaltstroke langs de snelweg waor aj uutslutend in geval van neud magt stoppen, zoas bij autopech.
Umme te veurkomen det verzörgingsplaatsen gebruukt wördt as op- en ofrit, hebt ze gien verbiending mit wegen aanders as de auto(snel)weg. Wal kan der een anliggende weg of fietspad wezen veur lu die op de verzörgingsplaatse warkt, die ja miest in de buurte woont.
Begrippen in aandere talen
In sommige talen bint der verscheiden begrippen in ummeloop, ofhaankelk van wat de verzörgingsplaatse an veurzienings te bieden hef.
Imbolc
Imbolc is eyne van de veer belangryke feesten dee as de olde kelten, en deen nåsåten, vyret. Et wörd eholden up 1 februåri. Ouk in Skandinavie doot se feesten rund disse tyd hebben. Van vrogger uut is et een ploog- en säifeest. Et is een feest med allerhande gebruken ümme de vrüchtbaerheid wat wearümme kümt; blyde weasen dat de köyldte van et winter vord geyt en de sünne wear langer skynen düt. Dårümme nemmet sy ouk disse dåtum, want et kümt nu precys in et midden van et winter en et lente.
Verzörgingsplaatse
Duutslaand
't Aoverkoepelnde begrip in Duutslaand is Rastanlage, waor onder vaalt:
Imbolc
Symbolen
Disse feest is an de godinne (en later de heilige) Brigrid ewyded.
Verzörgingsplaatse
Duutslaand
In 't alledaagse spraokgebruuk wördt de woorden Raststätte en Rasthof miest deurnaander gebruukt.
Imbolc
Symbolen
De yren doot nå tradity van de lätste grån een krüsyn knöäpen, wat sy boaven de düre hanget töt de volgende Imbolc. Brigrid-krüsyn het so een vrütseltyn.
In oanse kontreien is et ouk wal as Ploog-Mary te name.
In dissen tyd gåt lüde eare hüse keyren. Alles wörd an kante dåne, ümme skoune -en bevryd van et in et winter an et huus sitten- et vöärjår in te gån.
Namenverklåring
De name Imbolc kümt van et Yrske i molg, wat in den buuk betekkend. Ofwal, de sköäpe (ooier) dee as drachtig bint. De lente wörd ouk so edüüd in et keltisk. Een andere namenverklåring is dat et kümt van et old-engelsk Oimelc ("ooimelk"). Mar dat is barre gelöyvweardig.
Jårweel
De kelten hadden ear jår ait med Samhain begünned, düs nå 1 november. Teagenwoordig is et der by de Wikka en nye heidenen de germaanske tradity der noch tüsken ekoamen, med Juul up oans Old en Ny. Dårnå kwamt Imbolc, et eyrste feest van et jår volgens de kelten. Nå Imbolc kümt -nå de germaanske tradity- Oustara/ Påsken. mar de Kelten hadden nå Imbolc ait Beltane up den åvend nå 1 mei hen. Wår Samhain geyt oaver de doud en hoape up licht, geyt Imbolc oaver de hoape dat uutkümt; want et licht en et leaven koamt wearümme. Wat uutendelik syne vultooiing kregt med Beltane; se summer dee oaverwünnen hevt. Mar noudlottig mot et vannys begünnen dan wear.
Verzörgingsplaatse
Fraankriek
In Fraankriek hebt ze 't aover une aire d'autoroute. Wieder onderscheid is der tussen:
Engelstalige laanden
In 't Engels is der spraoke van de rest area. Bint der weinig of gien veurzienings, dan het det beveurbield een parking area of picnic area.
Wieder bint der per laand verschillende begrippen in ummeloop:
Morgan Heritage
Morgan Heritage (ummezat: Morgan's aarfgood) is ne reggaeband, den't besteet oet vief keender van reggae-artiest Denroy Morgan. Earen eersten plaat Miracles köm oet in 1994. t Album steund earzelf neet zoë an. Ear eerste optreëdn was op Reggae Sunsplash in Jamaika.
Noa t oetkommen van "Miracles" verhuuzen de familie noar Denroy's thoesloand, Jamaika. In disse tied skeaden der drei femilieleëdn met oet. Eënmoal op Jamaika deëd Morgan Heritage samenwaarken met bekeande reggaemakers Bobby Dixon en Lloyd James, woer at n plaat Protect Us Jah (1997) oetköm, den at völ leuwend kommentaar kreëg. Doarop volgen One Calling (1998) en in 1999 nen mear geleuwigen plaat Don't Haffi Dread. Ze hebt ook verskeadene verzamelplaaten oet egiëwen en nen optreëdensopname "Live in Europe!", op enömmen op earen toer in 2000. In 2001 köm ear plaat More Teachings oet, woernoa't ze nogmoals noar Europa kömmen. Seend dautieds komt ze riëgelmoatig oawer.
Earen zesden studioplaat, Three in One, wör in 2003 oet egiëwen. Ze hebt oëk twei goodverkoëpende DVDs oet ebracht: Live in London en Live over Europe 2003. Earen zuuwnden plaat Full Circle köm oet in 2005. Ear leste oetgawe is n plaat Mission in Progress. Den köm oet in april 2008. Doarop stoat oonder mear de nommers "faithful" en "Raid Rootz Dance".
Ze hebt al met verskillende topreggaebands en zängers samen ewaarket, zo as met Capleton, Junior Kelly, Luciano, Gentleman en Beres Hammond.
Nen band den't besteet oet breurs en zusters van de leëden van Morgan Heritage is LMS, den't mear de hip hopkoante op geet. Beade bands doot völle saamen roondreazen.
Per 2009 gung Roy "Gramps" Morgan vuur zikzelf. Doarmet har hei riëdelik wat gevolg. Zin zönne Jemere Morgan krig van um ne grote hulpe um zin eegne muziekloopbaan op te startn.
In 2014 is Morgan Heritage wier goans met ne groëte tour duur Europa. Doarmet wörd Jemere Morgan aait in t vuurprogramma ezat um den op goank te helpn en andacht te giëwn.
Bandleëden
Una Morgan stopten met de band in 2006, en leut op eare webstea weëten dat he mear tied vuur de keender en familie wol vriej maken. Hee geet dus neet mear met op roondreaze.
Schoeltied (roman)
Schoeltied  is een Drèentstaolige roman oet 2003 deur de schriever Lukas Koops. 't Boek is oetgeven deur Het Drentse Boek en heurt töt de eerste generaotie romans in 't Drèents die gien streekromans wezen wilt, maor met de moderne literetuur metan doen wilt.
In de roman kreg een neie inwoonster een köppel bezorgde olders en underwiezers van een basisschoel tegen heur, umdat ze de veur 't directeurschap klaorsteumde underwiezer verslat en zölf directeur wördt.
Inhold
Roos Miedema, een jonge en idealistische underwiezeres, solliciteert vanoet de stad Grunning naor een baon op een basisschoel in 't Noord-Drèentse dörpie Rolderwold. Ze kreg niet allennig dizze baon, maor wordt een toertie laoter deur de gemiente benuumd töt directeur van de schoel. Dat giet tegen 't zere bien van een köppel underwiezers en olders, die de oldgediende leraor Jantinus Jalvingh as directeur harren wild. De verongeliekte underwiezers en olders orgeniseert allerlei acties um Roos 't wark as directeur onmeugelk te maoken.
Roos kreg steun van Anna Jansen, een vrouw die in Rolderwold opgreuid is, maor deur heur linkse poletieke ideaolen oet de toon valt. Zowel Roos as Anna hebt een aid slechtere relaotie met hun partners. De beide mannen vindt dat 't je eigen schuld is aj deur tegendraods gedrag in de muilijkheden komt. Deur dizze spannings greuit Roos en Anna slim naor mekaor toe.
Stiel
Schoeltied is schreven in Koops zien moedertaol, 't Midden-Drèents van zien geboorteplaots Grol. Idiomaotisch lig de taol zoas Koops die broekt aordig dicht tegen 't Nederlaands an. Koops zien schriefstiel is rechttoe, rechtan, miest zunder literaire kuunstgrepen as beveurbield de metafoor. Niet de stiel stiet veurop, maor de inhold; de bosschap over de beparktheden van een kleine dörpssaomenleving, 't tekört van kleinschaolige gemientepoletiek en 't ontstaon van liefdesrelaoties die niet deur elkenien accepteerd wordt.
't Verhaol wordt verteld vanoet verschillende mèensen, waorunder de heufdpersoon Roos, heur vriendin Anna, een köppel politici en de vastholdende journalist Grietje Nijeveen van 't Neisblad van 't Noorden. In wisselnde saomenstellings en umgevings hebt de personages gesprekken met mekaor, of wordt hun gedachten beschreven, over de leste ontwikkelings in de schoelkwestie. Zo holdt Koops de vaort in 't verhaol.
De verschillende personen bint ok met mekaor in discussie over hun kiek op hoe mèensen smaanks met mekaor umgaot, in de poletiek, in de dörpsgemienschap en binnen liefdesrelaoties. Veur de ien overwint pessimisme, de aander blef optimistisch. Wieder passeert in de roman typegies de revue as de verstokte cafébezuker, de malcontente actievoerder en de opportunistische gemientepoliticus.
Koops sned verschillende problemen van de dörpssaomenleving an, zoas latent racisme en homohaat van volk dat wieder gien poletieke kleur duurt te bekennen. Naost 't anwiezen van intolerant conservatisme is er ok de weerzin tegen 't vortsmieten van de mooie kaanten van een dörpie, zoas de ofbraok van de schilderachtige umgeving deur neibouwwieken.
Zelfkaant
De Zelfkaant (Duuts: Selfkant; Limburgs: Zelfkantj) is ne streek en gemeente in t Duutse distrikt Heinsboarg in Noordrien-Westfoaln. Der wont 10.005 inwonners in de gemeente. De vlakte van de gemeente is 42,08 km².
16e eeuw
Decennia - Eeuwen - 15e eeuw - 16e eeuw - 17e eeuw
Eamsländer plat
right|thumb|150px|De grens tüsken dat nordneddersassiske un dat westfålske, wy angeaven in dat neddersassiske wöörderbook. Dat eamsländer plat is en dialekt van de neddersassiske språke un wardt pråt in't Eamsland. Dat givt nich eyn eamslandske förm, aver eigentlik givt dat twey varianten. De grup tüsken de westfålske un nordneddersassiske dialektgruppe geyt döär't Eamsland hin un löpt ungeväär by Dörpen, Weerlte oen Hässelke entlang. En écht düüdlike grens kan man nich anwysen. In dat süden givt dat gelykenissen mid mönsterlandsk un drentsk, in dat norden mid grönningsk un oustfreesk un in dat ousten mid oldenbörgsk.
Zelfkaant
Van 1949 tot 1963 heurdn de gemeente bie Nederlaand.
t Greanst an de gemeentn Echt-Susteren, Schinnen (bie Doenrade), Sittard-Geleen, Gangelt en Wooldvucht.
Eamsländer plat
Byspöäle van gelykenissen mid Drenthe bint de förm "wy bint" vöär "wy sünt", wat man in dat noorden segt, un "pråten" vöär "snakken". De gelykenisse mid grönningsk (un westfålsk) bint to seen an de nöördlike au-lüüd in wöörder as "to" (uutsproaken as [tau]). Gelykenissen mid westfålsk in dat süden bint de diftong -ia- of -iä- un de -w- vöär -v- in wöörder as "öäver" un "aver". Dat nöördlike eamslandsk is eng verwand an dat westerwoldinger plat, in de provins Grönning in de Nedderlanden. Man löyvt, dat vroger dat eamslandsk un dat westerwoldske noch enger verbunden wassen un dat dat westerwoldinger plat do en förm van dat eamslandsk was.
Twiede Germaanse klaankverskoeving
thumb|400px|n Kaortien mit veurbielden, waorop de effekten van de twiede Germaanse klaankverskoeving van k naor ch goed te zien binnen De twiede Germaanse klaankverskoeving was n historiese klaankverskoeving die n antal Oergermaanse plofklaanken verzaachtte (lenisie) en in de zudelike variaanten van de West-Germaanse taelen veurkwam. Disse stelselmaotige verskoeving staot ok bekend as de Hoogduutse klaankverskoeving. t Begon lichtkaans tussen de darde en vuufde ieuw, en was bi'jkaans in de 19e ieuw voltooid, doe de eerste Duutse teksten op skrift zet worden. De verskoeving gebeurde niet in ien beweging mar in verskillende fasen over verskillende ieuwen. Disse taelverskoeving brocht de skeiding tot staand tussen t Hoogduuts (dat, in verhoolding tot de maote waorin de klaankverskoeving deurvoerd is, weer onderverdield wordt in Opperduuts en Middelduuts) en t Nederduuts).
De isoglossenbundel die de Hoogduutse van de Nederduutse taelen skeidt, staot bekend as de Benrather linie. De Germaanse taelen hebben allemaole in verskillende maote de twiede Germaanse klaankverskoeving mitmaekt. Partie klaankverskoevings gelden daoromme veur bi'jkaans alle Germaanse taelen, en aandere mar veur n peer. Hoe meer zuudoostweerts de tael spreuken wordt, hoe meer kenmarken van de twiede klaankverskoeving der in de tael veurkommen (Opperduuts), en hoe meer noordwestweerts de tael spreuken wordt, hoe minder kenmarken van de twiede klaankverskoeving der in de tael veurkomt (Engels). De meerste klaankverskoevings, mar niet alle, maeken diel uut van t hudige Standerdduuts, wielst in westelike Duutse dialekten vule minder klaankverskoevings veurkommen.
Chronologiese volgorde
Lichtkaans gebeurde de klaankverskoeving in vier fasen, waorveur, wat de datering angaot, groffe skattings maekt kunnen worden. De datering blift onzeker omdat alle klaankverskoevings, behalve þ → d, veur de opskriftstelling van n Germaanse tael plakvunnen. Skattings die hieronder weergeven worden, binnen meerstal ofkomstig van de DTV Atlas zur deutschen Sprache (pag. 63). Somtieds helpen historiese feiten oons bi'j de datering. t Feit dat Attila de Hun in t Duuts Etzel nuumd wordt, wiest derop dat de twiede fase an de gaank of al voltooid was tiedens de invaosie van de Hunnen in de vuufde ieuw. t Feit dat partie Latiense leenwoorden in t Duuts van klaank verskeuven binnen (bv. Latien strata → Duuts Straße) en aandere niet (bv. Latien poena → Duuts Pein) maekt t meugelik de klaankverskoeving te dateren veur of nao de warskienlike instelling van t woord in de Germaanse taelen. Meerst bruukber bin liekewel de siteerde Duutse woorden in laet-klassieke en vrogmiddelieuwse Latiense teksten.
Krekte datering is altied slim lastig. Neffens de golftheorie van Johannes Schmidt begint n stelselmaotige veraandering as de twiede Germaanse klaankverskoeving naemelik mit ien woord of mar n peer woorden in ien plaetselik dialekt. Vervolgens breidt de veraandering uut naor aandere woorden mit t zelde fonologiese patroon, en daorna over n langer tiedsbestek over n groter geografies gebied. t Feit dat n systematiese veraandering neffens de golftheorie niet overal lieke stark is, zol ok kunnen verklaoren waoromme de twiede Germaanse klaankverskoeving in t Middelduutse taelgebied (waor ok t Limburgs in histories opzicht bi'j heurt) slechts gedieltelik is deurdrongen.
Fase 1
De eerste fase, die omdebi'j in de vierde ieuw begon en waorin alle variëteiten van t Hoogduutse taelgebied beïnvloed wordden, is de veraandering van stemloze plofklaanken in verdubbelde (langer uutspreuken) wriefklaanken as ze náó n klinker staon, óf in partie wriefklaanken as ze in de laeste posisie staon.
Veurbielden:
Fase 3
De darde fase was geografies t meerst beparkt. In de variëteiten die an disse klaankverskoeving mitdeden, wordden stemhebbende plofklaanken stemloos. Disse verskoeving moet plakvunnen hebben nao de voltooiing van de eerste en twiede fase, aanders hadden de resulterende stemloze plofklaanken veerder moeten veraanderen naor wriefklaanken en affrikaoten. Daoromme wordt anneumen dat disse fase rond de 8e en 9e ieuw plakvunnen het.
Fase 4
In de vierde en laeste fase ha'j de verskoeving þ → d. Disse fase verskilt van de aandere fasen deurdat t hier om mar ien klaank gaot en niet om n ri'j klaanken. (Opmarking: einlik gaot et wel om een ri'j, naemelik mit s → z (uutspreuken as z in suchen, Sonne, enz.) en f → v (Vater, von, vier, now alliennig nog schreven mar eerder ok zo uutspreuken.) Wat ok verskilt van de aandere fasen is dat disse klaankverskoeving ok in de variëteiten ten noorden van de Benrather linie gebeurde. Partie taelkundigen spreken hierom liever van n aparte klaankverskoeving buten de twiede Germaanse taelverskoeving. Disse fase moet plakvunnen hebben nao de darde fase, want aanders was de resulterende d n t worden.
De vierde fase was nog niet voltooid doe de eerste teksten in t Duuts opsteld wordden. Daordeur bin der Ooldhoogduutse veurbielden te vienen waorin n þ skreven wordt en niet de hudige Duutse d. n Bekend veurbield hiervan is t Ooldhoogduutse thiorna (maagd) → Modern Duuts Dirne (Stellingwarfs: deerne). Aandere veurbielden binnen:
Verspreiding in t Duutse taelgebied
De twiede Germaanse klaankverskoeving is allienig hielendal deurdrongen in de meerst zudelike Duutse dialekten: t Zuud-Beiers ofwel Tirools en t Hoog- en Hoogstalemannies. In de laeste twie dialekten is /kch/ an t begin van woorden veraanderd in /ch/: k → kch/ch: kind → Tirools: kchind, Hoog- en Hoogstalemannies: chind.
In de meerste variaanten van t Middelduuts komt de twiede Germaanse klaankverskoeving mar in n antal gevalen veur, de zonuumde Rienlaandse wi'jer.
Overzichtstabel
De effekten van de klaankverskoevings kommen t beste an t locht as woorden uut t moderne Duuts vergeleken worden mit heur onverskeuven Nederlaandse, Stellingwarfs of Engelse etymologiese tegenhangers. t Volgende overzicht is rangskikt naor de oorspronkelike Indo-Europese fonemen. (G = Wet van Grimm; V = Wet van Verner)
(Opmarkings: 1 Ooldhoogduuts scarph, Middelhoogduuts scharpf. 2 Ooldhoogduuts ezzen, daz, ūz.
Veurbieldteksten
As veurbield van de effekten van de verskoeving kunnen de volgende twie teksten uut de laete middelieuwen vergeleken worden. Links staot n Middelnederduuts sitaot van de Saksenspiegel (1220), die niet de verskoeving ondergaon het, en rechts dezelde tekst van de Middelhoogduutse Deutschenspiegel (1274), waorin wel klaankverskoeving in optreden is.
Onderwies
In t veurzet onderwies wordt de Hoogduutse klaankverskoeving vaeke apart bespreuken as onderdiel van t vak Duuts. An de haand van etymologies verwaante woorden (kognaoten) in t Duuts en Nederlaands (bi'jgelieks ich en ik) wordt t zo gemakkeliker de betekenis van Duutse woorden mitien te aachterhaelen.
Leny Hamminga
Leny Hamminga (Zeegse, 1954) is een Drèentse skryfster vöör kynder en volwassenen. Se hef een onderwysachtergrond en hef in dey kontekst völle leedteksten en kabaretvöörstellings eskreven. Ok hef se toneylgroop Epoi in Vreeis upericht.
Höör skryverye in 't Drèents begünde do as se in 2010 mit een verhaal een skryfwedstryd van 't Huus van de Taol wün. Sinds det jår drag se verhalen by an de Drèentstalige tydskriften Oeze Volk/Maandewark (vanof 2016 Zinnig) en Roet. Höör verhalen gåt åver meinsen mit een 'rafelraandtyn', of åver ho of meinsen mit menare ümmegåt.
In 2017 verskeen in de Linksum-reeks van Het Drentse Boek Lena, een mininovelle åver 't upgrüüyen van een kwetsbaar maagyn töt een vrouwe en moder dey 't leven neyt gemakkelk upnemp. 't Verhaal is ebaseerd op 't leven van Hamminga's grootmo en spöölt in de dreihook Grünning-Hogesaand-Assen. In 't sölvde jår wün se vöör dit book de Streektaalpries van 't Dagblad.
In april 2019 wördden Hamminga anesteld as tålskülte in de Drèentse gemeynte Tynårl. Dårmit is sy in dey gemeynte streektaalambassadöör namens 't Huus van de Taol. Wyder hef se redaktioneel wark edåne vöör verskeiden üütgaven van 't Huus: de Taolkraant en de jårgangen 2015, 2016 en 2017 van jårbook B'ART.
België
België (Frans: Belgique, Duuts: Belgien) officieel 't Koninkriek België, is een West-Europees laand dat in 't wessen an de Noordzee grens, in 't noorden en noordosen an Nederlaand, in 't osen an Duutslaand in 't zuudosen an Luxemburg en in 't zujen an Frankriek.
België besteet maotschappelijk, cultureel, poletiek en sociologisch ezien veural uut twee grote gemeenschappen, de Vlamingen en de Waolen. België is een federale staot dee besteet uut 3 gemeenschappen,
Oek dree gewessen:
Vlaanderen voegen zien instellingen oek mitene samen, zodat der nog mar één Vlaams Parlement en één Vlaamse regering is. Franstaligen behuilen alle deur hulle econtroleren ampart verkeuzen volksvertegenwoordigingen en regeringen ('executieven').
De Heilige Jozef is de petroonheilige van België. De wapenspreuk is: Eendracht maakt macht.
Previnsies
België besteet uut 10 previnsies en 't heufstejelijk gewes Brussel (Bruxelles):
Staotestieken
Volgens 't Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen is 't Belgisch territorium 33.990 km² a-j de Belgische territoriale zone, dee zich tot 12 zeemielen in de Noordzee uutstrek, meereken.
Revieren
In België bin de volgende revieren en streumgebieden: In 't uterste osen oek een klein stukjen streumgebied van de Rien en in 't zujen van de previnsie Henegouwen een stukjen van 't streumgebied van de Seine.
Stejen
Een paor aandere "grote" stejen in België bin:
Een paor aandere belangrieke stejen bin: Hasselt, Bargen, Leuven, Kortriek, Oostende, Genk, Mechelen
Bontebok (Frieslaand)
thumb|300px|Bontebok Bontebok is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 440 inwoners.
Bontebok is ontstaon rond een sluus die in de Schoterlaanse Kompejonsvaort legd wodde. Disse vaort was de toegaangsweg tot dit gebied en wodde o.a. bruukt veur de ofvoer van de turf uut de turfontwinningsgebieden. De schippers mossen vaeke lange waachten, waordeur d'r al gauw een dörpkoeme mit kefé's, winkelties en bewoning rondomtoe de sluus ontston.
Op et heugtepunt weren d'r zels vuuf kefé's in de buurtschop. An ien van disse vuuf kefé's daankt Bontebok lichtkaans heur naeme. Dit kefé wodt al in 1683 nuumd en had de naeme "De Bonte Bok". Et had een uuthangbod mit de onderstaonde spreuk: "Een bok is een bok, een bok ben ik geheten." "Menigeen is een bok maar wil het niet weten" Et grondgebied van Bontebok beheurde veurhenne grotendiels tot Ni'jehoorn en diels tot De Kniepe, mar et kreeg nao hiel wat stried mit de raod van de gemiente Et Vene vanof 1 jannewaori 1980 de staotus dörp.
Sund 1923 is d'r een eupenbaore legere schoele “De Bontebok”. Van 1898 tot 1966 was d'r de zuvelfebriek De Gemeenschap. De febriek is laestdaegs sloopt.
Frezenboarg
n Frezenboarg is ne heuwel van 40,2 meter hoge in de gemeente Hof van Tweante in Tweante. t is n smeeltwaterheuwel, en doarumme is t n eardkeundig monumeant. n Boarg ligt in t natuurgebeed n Borkeld op de hede bie Maarkel, tusken de noaberskoppen Eelsen en Harke.
n Frezenboarg heurt bie n Riessensen stuwwal, den't besteet oet n meanksel van leem en gletsjerpuun det in t Pleistoceen duur gletsjers hierhen zeent vervoord. t Laandies hef in n Jungsten Iestied, (t Saalien) t laand op edrok, woerduur't de heuwels zeent ontstoan. De zwoarfkeien dee't völle in t gebeed liggent, zeent met ekömmen oet Skandinavië. Noa at t laandies zik terugge treuk, was der nog langen tied n toendraklimaat, woer't grote zaandstörme vuurkwammen. Hierduur ligt oawer t hele gebeed non ne loage dekzaand.
In de hede roondumme n Frezenboarg, oonder mear op t Ealsenerveald, liggent zo um de dartig grafheuwels van ongevear 5000 joar oold. Disse stoat op ne lieste van besköarmde ooldheaidkeundige monumeanten. De eerste spoers van bewonning (stenen woarkgerei) zeent darteendoezend joar oold, van jager-verzamelders dee't in t gebeed warren um te jagen.
Natuurresservaat 'Friezenberg' (10 ha) is t euldste bezit van stichting Laandskop Oaweriessel. t Wör in 1935 kado edoan duur textielman G.J. van Heek. t Resservaat. In t resservaat gröait hede, vleegdannen, eken en boarken.
Butenpost
thumb|Lekaosie van Butenpost Butenpost (Fries: Bûtenpost, Nederlaans: Buitenpost) is een dörp en et heufdplak van de gemiente Achtkarspelen, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Antal inwoners deur de jaoren henne per 1 jannewaori:
Butenpost leit in et noorden van Achtkarspelen tussen Grunningen en Liwwadden en die ligging is vanoolds van belang west veur dit (greens-) dörp. In vroggere tieden het Butenpost veul te lieden had van de stried tussen de Friezen en de Grunningers.
De naeme Butenpost verwiest naor butenste waacht of voetbrogge, die doedertieden post nuumd wodden. Staorigan vestigden d'r leden van veurnaemelik Friese femilies; rouwbodden in de Nederlaanse Hervormde Karke herinneren daoran. In de 19e ieuw begon Butenpost veurdiel te trekken uut de ligging tussen twie heufdsteden. Dit dörp wodde pleisterplak veur de postwaegens. De peerden verdwenen naodat in 1866 de spoorliende tussen Grunningen en Liwwadden eupend wodde en d'r auto's kwammen.
Butenpost leit an de spoorliende Grunningen-Liwwadden. In beidend richtingen ku'j drie keer per ure op de trein stappen. Twie daorvan bin stoptreinen en ien is een sneltrein.
Spoorliende en rieksweg hebben in belangrieke maote biedregen tot de ontwikkeling van Butenpost en de ligging daoran is nog de hieltied van groot belang. In Butenpost is et gemientehuus vestigd. Et veurzieningsnivo bi'jveurbeeld deur schoelen en de ligging dregen d'r toe bi'j, dat d'r spraoke is van een nog steeds greuiende woonfunctie van Butenpost.
Op 30 augustus 2005 kwam Butenpost in et ni'js, doe d'r een wichien van Etiopische ofkomst bekoegeld wodde mit bliekwaeter. De daoder dee dit uut racistische motieven. Dit bliek uut uutspraoken die hi'j naoderhaand dee. De daoder kwam uut Surhuustervene, een groot dörp op zoe'n 10 kilemeter ofstaand van Butenpost.
Ok is Butenpost vaeke in et ni'js kommen deur et voetbal. Profclubs zoas SC Heerenveen, Ajax, Cambuur Leeuwarden, Valencia, FC Groningen en vule aandere klubs kwammen in Butenpost op vesite.
Butenpost het daornaost nog de grootste botanische krudetuun van Nederlaand.
Zwöppe
thumb|right|Ne kenmoarknde zwöppe thumb|right|Lieksteans op de rugge van nen gegeselden slaaf
Ne Zwöppe is n stuk touw, lear of mangs ketn, met n haandvat. Zwöpn zeent emaakt um leu of deers met te houwn, öar gedrag te veraandern, of te strafn of te marteln. t Wörd ook wal gebroekt in sadomasochisme.
Geskiedenisse
De zwöppe wör as liefstraf in de Westerse wearld regelmoatig gebroekt. Ook in t Neersassiese gebeed is de oetdrukking "met de zwöppe dr oawer" nog regelmoatig te heurn. Zo har bv. Groot-Brittanje töt in de vieftiger joarn van t 20ste joarhoonderd zwöpslage as liefstraf vuur muiterieje en vuur geweeld teegn gevangenisbewoarders, nöast stokslage en n roo.
Stafn met de zwöppe komt nog völle vuur in Islamitiese laandn dee't de Sjaria as wet hebt, vuur vergriepn as alkoholdreenkn of ontucht duur meenderjöarigen. In o.m. Saoedi-Arabië en Iran kriegnt ook (mangs allene verdachte) homoseksueeln, en vrouwleu dee't angifte doot van verkrachting met de zwöppe.
Bie de marine wördn töt de eerste helfte van t 19de joarhoonderd liefstrafn oet edeeld. Wee't wat slims har oet ehaald an boord, bv. gapn, nit lustern noar beveeln, of vechten, wör dan duur n kaptein, nen aandern (oonder)offisier (vuur kleaine vergriepn) of de kriegsroad (vuur zwöardere gevaln) veroordeeld töt n antal -meestal dozien(s)- zwöpslage, ofhaankelik van de zwöarte van de misdoad. Zwöardere strafn wördn verdeeld oawer n antal deage, dus mangs kreegn ze n eerstn dag twee dozien zwöpslage, en n poar deage later wier twee. Disse strafn wördn vake geewn met de katte met neegn startn. Disse gesel har neegn koordn met an elk oeteande nen knup. Bie zonnen straf mos iederene an boord tookiekn, zodet iederene woarskouwd was. n Veroordeelden wör vaste beundn in t want. Vake wör met trommelslaagn n tel van t geseln bie ehooldn. Doarnoa wör n veroordeelden wier lös emaakt van t want, en kon n dokter de woondn verzorgen. Dr warn mer weainig strafn nog slimmer. Heel of en too wör nen veroordeeldn kielhaald, of achter eloatn op n eilaand. Wat laandlegers en strafkolonies gebreukn learne töwwe.
Op plantages in Westerse kolonies en de Zudelike stoatn van Noord-Amerika wördn negerslaawn in t 19de joarhoonderd vake duur nen "vuurman" van de plantage-eegner met zwöpslage straft, ook terwiel aandere slaawn mosn tookiekn. Noa n Amerikaansen Börgeroorlog van 1861 töt 1865 wördn private liefstrafn of eskaft, net as de slawerieje, mer de zwöpslage warn nog lange oonderdeel van de wet.
Soortn
Sproaknkeundig en technies ezeen is dr n verskil tusken zwöpn en gesels. Ne zwöppe hef eenn langn droad an t haandvat; ne gesel hef dr twee of meardere, van lear, rubber, touw, skoonveters, of mangs kleaine ketns. t Geluud en de hardheaid woermet de slaagn ankomt op t slachtoffer haank of van t materiaal, de dikte, en n vörm van de oeteandes. Zwöpn hebt nen droad den't töt dree meter laank kan wean, terwiel geseldröa nit länger zeent as tusken de 30 en 60 cm. Wo länger de dröa, des te meuiliker t is um dr gericht met te houwn.
Oet Ruslaand keump n knoet, wat nen variaant is op de katte met de neegn startn, woerbie an t oeteande gin knupken zit, mer n iezern gewichtjen. Hoonderd töt hoonderdtwentig slage met de knoet oawerleawn gin meanske. Dit lik ne variaant te wean op n antiekn Romeinsen plumbata, woerbie de oeteanden warn verzwoard met loodne bällekes.
Deers
Vuur deers bestoat verskilnde soortn zwöpn, um ze te steurn en t gedrag te beïnvloodn. Dit is vuural gewoon bie peardriedn. De zwöppe wörd hier nit gebroekt um te strafn, en vake is n kleain tikske al genog, of allene t geluud van t knapn.
RMS Titanic
thumb|250px|RMS Titanic
Beantel
Beantel (Nederlands: Bentelo) is nen klean boerndoarp in de Nederlaandse gemeente Hof van Tweante. Beantel hef 1820 inwonners (2004). Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 was t doarp de heufdplaats van de gemeente Ambt Dealdn.
t Pleatsken is n centrum van intensieve veehoalderieje. In Beantel verbouwt ze wiendruve, ze hebt der ne vleispreuverieje, ne keenderboerderieje, verschilnde asperzieboern en twee kafees (Spoolder en De Rustende Jager) woar iej ok wat könt etn.
Möllenlaanden
Möllenlanden (neaderlandsk: Molenlanden) is ne gemeynde in de neaderlandske provinsy Süüdholland.
IJ
IJ kan verwysen når:
Booschap (winkel)
thumb|Booschappen betaolen bie de kassa in n [[supermarkt]] n Booschap is n produkt wa'j in n winkel kopen. Naoda'j n produkt uutezöcht hebben, mu'j t bie de kassa betaolen. An t einde van de 20e eeuw wörken kassa's elektromechanies waorbie informasie in-etoetst mos worden deur t winkelpersoneel (ook bekend as t anslaon van de priezen). Umdat t zo belangriek is dat de veurraod goed bie-ehölden wordt, hef dat eleid tot t invoeren van strepieskodes op de verpakkingen van produkten. Disse strepieskode kon noe ook gebruukt worden veur t betaolen. De boosschappen worden an de kassa deur t winkelpersoneel langes een skänner ehaold, en de klant krig n kassabon waorop de bedragen van alle produkten staon. t Bedrag veur btw wordt ampart vermeld.
In t taalgebruuk wordt mit n boosschap meestentieds bedoeld t kopen van één of meerdere produkten, zo as uutedrukt mit: effen n booschap doon.
Zuud-Hollaandse eilaanden
thumb|400px|right|De Zuud-Hollaandse eilaanden in [[1825]] Met de Zuud-Hollaandse eilaanden wördt et gedielte van Zuud-Hollaand det onder de Rijn-Maas-delta ligt bedoeld. Vrogger stund et ook wel bekend as et Oavermase (Overmase) umdet det gedielte ten zuden van de Maas lag.
Disse (veurmaolige) eilaanden valt onder de Zuud-Hollaandse eilaanden:
Oost-Vlielaand
Oost-Vlielaand is et ienistge dörp op et Waddeneilaand Vlielaand en van de gemiente Vlielaand, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Zoas de naeme al angeft leit et in et oosten van Vlielaand.
Vanwegen de kultuurhistorische weerde van Oost-Vlielaand, is et dörp in 1971 markeerd as bescharmd dörpsgezicht. In et dörp kommen o.a. 39 paanden veur die tot monement verklaord binnen. Biezunder is et zeuventiende-ieuwse dörpskarkien en et zestiende-ieuwse Tromphuus, now een museum.
Op Vlielaand beston ooit ok een twiede dörp mit de naeme West-Vlielaand. Dit dörp wodde in 1736 deur de zee overstroomd.
Angelus
Angelus kan verwysen når:
Barg
thumb|150px|[[Olympus Mons op Mars, de hoogst bekende barg in et zunnestelsel]] Een barg is een stok van de eerdkoste dat omhoge stek en dat hom deur zien heugte onderscheidt van de omgeving. De grotere bargen op eerde hebben over et algemien steile hellings en stark reliëf, en et grondgestiente dervan is vaeke zichtber. De hoogste barg op eerde is Mount Everest in de Himalaya's (8848 meter). De hoogst bekende barg van alle planeten in et zunnestelsel is Olympus Mons op Mars (zo'n 22.000 meter).
Sittard-Geleen
thumb|Topografiese gemeentekaort van Sittard-Geleen, juni 2015 Sittard-Geleen (Limburgs: Zitterd-Gelaen of Zittert-Gelaen) is n gemeente in t zujen van de Nederlandse provinsie Limburg en vormt de noordelikste gemeente van de streek Zuud-Limburg. De gemeente leit in t overgangsgebied tussen Midden-Limburg en t Zuud-Limburgse heuvelland, daor waor Nederland op zien smalst is. De fusiegemeente het 93.630 inwoners (2015, bron: CBS) en is daormee in dit opzicht de darde gemeente van de provinsie, nao Maastricht en Venlo. De gemeente beheurt samen mit de gemeenten Vaols, Echt-Susteren en Gulpen-Wittem tot de enigste vier gemeenten van Nederland die beie an Duutsland en an België grenzen.
Barg
Bargen ontstaon deur tektoniek (bewegings in de eerdkoste), erosie of vulkanisme, wat persessen bin die soms tientallen miljoenen jaoren duren. Is een barg ienmaol ontstaon, dan slit dissend weer laankzem of deur verwering, ofgliedingsmassa's en aandere vormen van massabeweging, of deur erosie deur revieren en gletsjers.
Sittard-Geleen
Geschiedenis
In t gebied van wat noen de gemeente Sittard-Geleen is, ha'j ooit de oudste darpen van Nederland. 5000 jaor elejen woenden hier de bandkeramiekers. Ze woenden in kleine nederzettingen mit zo'n 50 tot 150 inwoeners, in 5 tot 15 vrie grote huzen. Hulie woeningen laggen op de lössgroenden kortbie de Geleenbeek. Nao zo'n 400 jaor bin disse eerste, van de landbouw levende, bewoeners uut disse kontreien vortegaon.
Barg
Deur de dunnere atmosfeer op grotere heugte hebben hoge bargen een kolder klimaot as gebieden op dezelde briedtegraod die dichter bi'j et zeeniveau liggen. Et koldere klimaot is van grote invloed op et ekosysteem: op bargen leven aandere plaanten en dieren as op legere heugte. Bargachtig terrein lient hom minder veur laandbouw en meer veur et winnen van delfstoffen (mienbouw) en veur holtkap. Ok wodden bargen gebruukt veur dieverdaotsie en sport, zoas bargbeklummen en skieën.
Sittard-Geleen
Geschiedenis
De stad Sittard kreeg in 1243 stadsrechten.
Barg
Terminologie
In de geografie wodden bargen uutesorteerd naor heugte, ligging of ontstaonswieze. Wanneer een bulte bargen bi'j mekaer liggen, zoas miest et geval is, is der spraoke van een gebargte. Gebargtes kunnen bestaon uut bargkettens (anienesleuten riegen van bargen) of bargmassieven (groepen an mekaer vastezittende bargen).
De heugste tippe van een barg wodt de bargtop enuumd. In et beparkte oppervlak van de top onderscheidt een barg hom van een plateau. Een barg kan meer as iene top hebben; de toppen bin dan deur graoten of kleine zadels mit mekaer verbunnen.
Sittard-Geleen
Geschiedenis
Geleen wordde mit oender andere de darpen Oud-Geleen (of Op-Geleen), Lutteraoje, Krawinkel en Spaans Neerbeek in 1654 verheven tot graafschap. Limbricht was n vrieje rieksheerlikheid en had daormee n amparte staotus. Mit de komst van de Franse troepen in 1794 verdwenen de amparte posisies van de verschillende plaotsen. Vanof 1815, toe dit gebied oenderdeel gung uutmaken van t Koninkriek der Nederlanden, wordden der gemeenten evormd.
In 2001 ontstung de gemeente Sittard-Geleen zo as die noen is, deur t bestuurlik samengaon van de gemeenten Sittard, Geleen en Born. Sinds 27 jannewaori 2005 is disse fusiegemeente offisieel een (de eenendartigste) grote stad binnen t Grotestejenbeleid, mit biebeheurende fasiliteiten.
Barg
Terminologie
Dudelik leger liggende gebieden tussen bargen numen ze dalen. Waeter dat in gebargtes opevungen wodt in de vorm van regen en sni'j stroomt deur de dalen umdaele. De verbiendings tussen verschillende bargen in een gebargte numen ze bargkammen of graoten. Et leegste punt op een bargkam tussen twee bargen is een bargpas.
Sittard-Geleen
Ligging
In t westen grenst Sittard-Geleen an de rivier de Maas (an de overkant leit België) en in t oosten an Duutsland.
Barg
Et begrip barg in et Nedersaksisch
thumb|300px|Schaopskudde op de [[Arkemerbarg in de gemiente Ommen (Overiessel)]] In et Nedersaksisch wodt aordig roem ommesprungen mit et begrip barg: ok heuvels (heugtes van minder as 200-300 meter), en zels glooiings die aj nauweliks zien (beveurbield een zaandverstoeving of een revierduun), wodden wel bargen enuumd. Nederlaand en Noord-Duutslaand maeken diel uut van et Noord-Europese Leeglaand, wat niet bepaold bargachtig gebied is. Daoromme moej niet an hoge bargen deenken as der in et Nedersaksisch spraoke is van een (plaetselike) barg. Ok buten et Nedersaksische taelgebied komp in Nederlaand et begrip 'berg' vule veur in de naemen van heuvels.
Sittard-Geleen
Ligging
An de oostzied wort Sittard-Geleen umringd deur heuvelruggen mit veul greun en wandelmeugelikhejen. Deur de gemeente stroomt van zuud naor noord de Geleenbeek. In t uterste westen stroomt - oek van zuud naor noord - t Julianakanaol.
Barg
Et begrip barg in et Nedersaksisch
De mieste heuvels in Overiessel wodden bargen enuumd: beveurbield de Arkemerbarg, de Besthemerbarg, de Frezenboarg, de Holterbarg, de Lemelerbarg, de Lönnikerbearg, de Lutnbearg, de Noselerbearg, de Poaskbarg, de Riessenderboarg, de Spoelderbärg en de Wooldbarg. De hoogste van de Overiesselse bargen is de Tankenbarg (85,1 meter) in Twente.
Sittard-Geleen
Buurtschappen en gehuchten
Naost disse stejen en darpen he'j oek nog de volgende buurtschappen en gehuchten (gien wieken):
Barg
Et begrip barg in et Nedersaksisch
Bargen bin in Twente zodaonig een begrip dat Martin ter Denge der een heufien an wi'jdt in ''Tukkerspotten. Een ABC-boek over de ziel van de Twentenaar'' (2021). Verscheiden van de Sallaanse bargen liggen op 'e Sallaanse Heuvelrogge. De hoogste barg in Gelderlaand mit 'barg' in de naeme is de Torenbarg (107 meter). De hoogste bargen in de Graofschop Benthem bin de Benthemer Barg (92 meter), de Poaschebarg (89 meter) en de Isterbarg (68 meter).
Sittard-Geleen
Stejenbanden
Binnen de gemeente Sittard-Geleen hen Born en Geleen een of meerdere stejenbanden.
Barg
Et begrip barg in et Nedersaksisch
Veur heuvels in de Nedersaksische kontreien is ok de term belt of bult(e) wel in gebruuk, zoas in de Klinkenbelt (Sallaand) en de Buunerbult (Drenthe). Der bestaot ok verscheiden achternamen uut die kontreien mit -beld of -belt as element, zoas Van de Beld, Kleinlugtenbelt en Meulenbeld.
Sittard-Geleen
Stejenbanden
Born: Geleen:
Barg
Et begrip barg in et Nedersaksisch
Een zaanderige heugte in heidegebied wodt ok een haar enuumd, waj vule zien in veldnaemen: beveurbield De Kievitshaar, Broenehaar, Kloosterhaar, Withaoren, Slagharen, Hoarle bi'j Tubbige en Haorle bi'j Heldern. Nog een aander Nedersakisch woord veur hoog laand, een stok hoge hei, een begruide heugte of een hoge zaandgrond mit kreupelholt is hörst (veldname Arnshörst bi'j Ommen; Staphörst; IJhörst ezw.). De Oldsaksische beduding van hörst is kreupelholt.
Ni'jehaske
Ni'jehaske kan verwiezen naor:
Klaankverskoeving
Klaankverskoeving is n histories perses in n tael, waorbi'j klaanken, klinkers of mitklinkers mittertied aanders uutspreuken worden. t Is n onderdiel van n roemer perses van taelveraandering. Elke tael het zoksoorte veraanderings mitmaekt. Zo ontstaon ok variaanten, die eventueel uutgruuien tot aparte taelen.
Heinsboarg
Heinsboarg (Duuts: Heinsberg; Limburgs: Hinsberg) is ne stad en gemeente in t Duutse distrikt Heinsboarg in Noordrien-Westfoaln. Der wont 40.913 inwonners in de gemeente. De vlakte van de gemeente is 92,21 km².
Annie Schreijer-Pierik
200px|thumb|Annie Schreijer-Pierik Johanna Maria Gertruida (Annie) Schreijer-Pierik (Depen, 17 februwoari 1953) is ne Nederlaandse boerinne en politiekvrouwe. Vuur et CDA is he lid van et Europees Parlemeant.
Heinsboarg
t Greanst an de gemeentn Roerdalen, Wooldvucht, Gangelt, Geelnkoarke, Hukkelhoven en Wasnboarg.
Annie Schreijer-Pierik
Schreijer-Pierik keump oet et Rooms-Katholieke kearkdoarp Hengevelde, woar as he met öare femilie ne boerderieje beheart. Noadat he har leard veur de landbouw-huishoudskole volgden he langs ne oawendskole van 1976 tot 1979 et Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs (Mavo). Van 1991 tot 1995 was he lid van de gemeanteroad in Ambt Dealden en van 1995 tot 1998 was he lid van de Provinsiale Stoaten van Oaweriessel. Van 19 mei 1998 tot 17 juni 2010 was he Tweede Kamerlid. As kamerlid was he seend 2004 veurzitter van de vaste kommissie veur Laandbouw, Natuurbehear en Voedselkwaliteat.
In mei 2014 wörden Annie Schreijer-Pierik in et Europees parlement ekoazen. Bie de verkiezingen kreag he 113.123 veurkeursstemmen. In et Europees parlemeant is he lid van de road veur Milieu, Laandbouw en Viskerieje.
Haarst
thumb|right|220px|Blaojen in haarstkleuren thumb|right|220px|Haarstkleuren Haarst, haarfst of naojaor is één van de vier seizoenen. 't Sterrekundig bepaolde begin van de haarst is de haarstequinox (roend 23 september op 't noordelijk halfroend en roend 20 meert op 't zujelijk halfroend). De zon gaot dan deur 't haarstpunt en de dag en de nacht bin temet liek alleens in lengte. De haarst eindigt mit de wienterzonnewende (roend 22 december op 't noordelijk halfroend en roend 21 juni op 't zujelijk halfroend).
Um praktische rejens begint de meteorologische haarst eerder, op 1 september op 't noordelijk halfroend en op 1 meert op 't zujelijk halfroend. Dit duurt dan tot 1 december en op 't zujelijk halfroend tot 1 juni.
In de haarst gaon planten (waoronder loofbomen) der blaojen verliezen. In de haarst wort 't meestentieds heel wat kouwer as in de zoemer, allewel der nog periodes mit warmte kunnen wezen, de zogenaamde naozoemer.
Feestdagen in de haarst bin: Alderzielen en Alderheiligen.
Begin sterrekundige haarst
Begin van de sterrekundige haarst (op 't noordelijk halfroend) in de kommende jaoren:
De an-egeuven tied is de lokaole Nederlanse zoemertied.
Op 't zujelijk halfroend beginnen op disse daotums de leinte.