cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gruine lien
De gruine lien, neutroale zone of bufferzone is n schaaiden op Zyprus, dij over t haile aailand lopt, en t Törkse dail van t Griekse dail schaaidt. Dizze zone wordt beheerd deur de VN, en is zonder toustemmen van de VN verboden gebied. D'r binnen veul laandmienvelden in de zone.
De VN-missie UNFICYP patrouilleert met plietsie en met miltairen in dizze zone. Ook Nederlaand het van dizze missie dail uutmokt, met zowel plietsie as militairen. Begun dit joar nimt Nederlaand gain dail meer an UNFICYP.
In de heufdstad Nicosia is dizze zone midden in de stad, en bestaait uut huzen die now onbewoond binnen. t Olle vlaigveld van Nicosia ligt in de bufferzone, en is nait meer in gebruuk.
Momenteel binnen d'r een poar greensposten in gebruuk, zodat aine over dizze buffer noar t aandere gebied kan.
Boaden-Wurttembaarg
thumb|250px|Liggen thumb|250px|Woapen Boaden-Wurttembaarg (Duuts: Baden-Württemberg) is n dailstoat in t zuudwesten van Duutslaand. De dailstoat het n oppervlakte van 35.750 km² en 10.692.000 inwoner. De heufdstad is Stuttgart. Boaden-Wurttembaarg ligt tussen Zwitserlaand in t zuden, de Main in t noorden, Bayern in t oosten en Elsas in t westen. De grootste rivier is de Rhain. n Beroemd gebied in Boaden-Wurttembaarg is t Zwaarte-Wold.
Bestuurleke indailen
Boaden-Wurttembaarg is onderverdaild in vaaier Regierungsbezirke (bestuurleke regio's), dij soamen weer onderverdaild binnen in 35 distrikten (Laandkraitsen) en negen stadsdistricten (Kraisvraaie steden).
IJsselhallen
thumb|260px|De IJsselhallen De IJsselhallen bint een evenementencomplex in Zwolle waor beurzen, concerten en tentoonstellings eholden wördt. 't Complex bestiet uut vier hallen, twee zalen, een restaurant en een bar en hef een totaal vloeroppervlak van roem 20.000m². Der heurt ok een parkeerterrein mit meer as 3.000 plaatsen bij. De IJsselhallen ligt an de Rieteweg, in de onmiddellijke naobijheid van de A28, 't treinstesjon en de binnenstad. Alle jaoren bint der 400.000 töt 500.000 bezukers.
Geschiedenis
thumb|De 'veemarkt - manifestatiehal' IJsselhal in anbouw, 1971 De IJsselhallen hebt heur oorsprong in de Zwolse biestenhaandel. In 1308 kreeg Zwolle van de bisschop van Utrecht toestemming um een veemarkt te holden. Ieuwenlaank wördden de markt in de open locht eholden. De Zwolse biestenmarkt was in 1890 ien van de grootste van Nederlaand en gruide staorigan. In 1918 wördden 't terrein van de hudige IJsselhallen opeheugd veur gebruuk as biestenmarkt. Vanof 1928 wördden der de neudige dienstgebouwen, zoas een slachthuus, ebouwd en bestraoting anelegd, en in 1931 wördden 't terrein as biestenmarkt in gebruuk eneumen. Uutbreiding van 't terreinoppervlak vund plaats in 1964. Umme de markt antrekkelijker te maken, besleut de gemiente in 1970 töt bouw van een grote biestenmarkthal naor veurbield van zo'n hal in de gemiente Veendaam.
De IJsselhal, ebouwd naor een ontwarp van architect Gerrit Bastiaan Kalkman, wördden lösedaone op 24 april 1972. Behalve veur biestenhaandel beud de hal onderdak veur zaalsport, tentoonstellings, rommel- en antiekmarkten, examens, verkiezingsbijienkomsten, woonbeurzen, concerten (mit optredens van wereldsterren as Fats Domino, Pat Boone en James Last), enzowieder. Vanwege al dizze evenementen kwaamp der behoefte an uutbreiding. Bij de IJsselhal kwamen in 1985 de Meerhal, in 1990 de Aahal en Diezehal en in 1994 nog twee congreszalen. Alle zalen en hallen bint op de begane grond. Sinds 2001 wördt der de veemarkt niet meer eholden en bint de IJsselhallen uutslutend bestemd veur evenementen.
Toekomst
Umdet de gemiente Zwolle in 2025 wil begunnen mit woningbouw op de locatie, is 't huurcontract mit exploitant Libéma niet verlengd. Eind 2023 gaot daorumme de deuren van de IJsselhallen dichte. De gemiente is an 't kieken as der argens aanders een neie, kleinere evenementenveurziening ontwikkeld kan wörden deur marktpartijen. Deur de anstaonde sluting van de Iesselhallen giet de Expo Assen, eigendom van Libéma, ok dichte. Volgens Libéma kan 't niet uut umme de Expo Assen zölfstandig deur te laoten dreien.
1 augustus
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 1 augustus.
Krentenstoete
Een krentenstoete (oek wel: krentenbrood of krentenkrogge) is een brood waorbie een bulte krenten mee-ebakken wonnen.
Een "goed krentenstoete" ziet zwart van de krenten, of hef (zoas ze wel zegen) meer krenten as deeg.
Sterrin Smalbrugge
Sterrin Smalbrugge (Ryssen, den 28. december 1993) is ne ekologe, kruupdeer kenner, skryvster en presentatrice.
Smalbrugge meynt al van kindsbeyn an dat kruupdeers in de filmwearld nen verkeyrden name hebbet. See hevt sik as dool esteld üm et anseen der van te verbeateren. See hevt den derenkenner en presentator Steve Irwin as vöärbeald.
Loupbane
Smalbrugge güng hen studeren an de Universiteit van Wageningen, wåras see med lov vanaf küm. Samen met natuurfotograaf Jason Savage richteden see et Conservation Front up, en manskap van natuurbeskarmers dee as de menske dichter by de natuur brengen willet. Se maket dokumentäres oaver soorten dee as te lyden hebbet van vernetiging van öär leavgebeed, ströyperye en anvåringen tüsken mensken en deers.
Wyders geyt Smalbrugge de teaters van Neaderland langs med vöärstellingen med kruupdeers, sou as De grote reptielenshow en Superhelden van het dierenrijk. Wyders hevt see med Reptielengek en eygen programma vöär et kanaal van Videoland.
Smalbrugge skrivt ouk column s vöär National Geographic Junior en hevt twey kinderböke oaver kruupdeers up name: Het grote reptielenboek en Sterrins Reptielenreis.
In 2021 was see te seen in et RTL4-programma Expeditie Robinson.
Fokseren
Fokseren is 't bewarken van metaal deur 't in een bepaolde vorm te dwingen. Bie fokseren gebeurt dat meesttieds op een dreibanke waorbie 't metaal mit een holten knuppel in een vorm edwöngen wördt. 't Metaal zelf is neet speciaal verwarmd of op een aandere meniere makkelijker vervormbaor emaakt. Dit gebeurde veul bie metalen lampenkappen. De fokseerder is mit een stevige baand an de mesine verbunnen um genog kracht uut te kunnen oefenen.
Homo erectus
Homo erectus (latyn vöär de rechtupgånde menske) was ne menskachtige wat tüsken 1,9 miljoon en 140.000 jår weaderümme leavden tydens et Pleistoceen. Homo erectus was de eyrste menskelike vöärolder den as sik oaver Eurasie verspreiden, van et iberisk skyreiland töt an Java an to. Ümdat se vöär et eyrste in Asie untdekked sint, nöömt se se in Asie vake H. erectus sensu stricto (in strikte sinne) en dee van elders H. erectus sensu lato (in rume sinne). De Homo erectus dee in Afrika vünden sint, lyket nåkommelingen van verskillende menskelike soorten, sou as H. heidelbergensis en H. antecessor en den eyrsten wördt vake ouk anweasen as rechtstreyksen vöärolder van de neanderdalers, denisovanen en uuteandelik ouk de moderne menske. Asiatiske Homo erectus köänet vöärolden weasen van de Homo floriensis en ouk Homo luzonensis. Dårümme is et lastig vast te stellen wonneyr as se precys uutstörven sint. Ouk gevt et noch verskillende vöärstelde undersoorten, dee mangs wal en mangs nit erkend wordet. De 'jungste' düdelik herkenbåre Homo erectusfossilen sint de Solo van Java, rund 117.000 töt 108.000 jår old.
Krentenstoete
Krentenstoete wonnen vake 's zundaas egeten, mit feesdagen (Kars en Paosen), bie een brulfte of bie gezinsuutbreiding.
Homo erectus
De soarte leavden vöäral nå Homo habilis, mär et kan good weasen at beide soarten tydens ne wisse tyd tegelyke leavden en ne noch unbekende gemeynskappelike vöärolder hebbet.
Krentenstoete
Een krentenbrukjen wonnen vake mit echte botter besmeerd en soms wonnen der een plakjen keze op-edaon.
Homo erectus
De rechtupgånde menske had nen menskelike gang en lyfsverholdingen en was de eyrste menskelike soorte med een plat gesichte, uutsteakende nöäse en verminderd lyvshår. Se hadden uuteynloupende harsengrötte afhangelik van de gruup, tüsken dee 546 en 1251 cc. De harsens warren vro in et leaven al volgroid, wårmed se ne körtere kindertyd kenden en minder olderbeskarming as de moderne menske. In döärsneyde warren se tüsken 146 en 185 centimeter grout en wöägen tüsken de 40 en 68 kilo. Manslüde en vrouwlüde warren ungeveyr eaven grout, wat up monogamy kan wysen. Huudsklöör hüng möägelik af van de steade wår as se woaneden.
höyvd
De rechtupgånde menske had een plat gesichte in vergelyking med vrogere menskachtigen, ne verdikkede ougenbrouwe en ne laege platte skeadel. Ouk hadden se saggitaal, frontaal en koronaal verdikkede rände (wår de fontanellen van kinder an mekander groit). Dat wist up ne verdikking van de harsenpanne. Toch is dat up CT-skäns nit te seen. Vöäral et stükke an de achtersyde van de skeadel an de underkante, de squama occipitalis, is upmarkelik vöäle dikker as by moderne mensken.
De meyste fossilen låtet seen dat de Homo erectus de eyrste menske was med ne vöäruutsteakende nöäse. Geleyrden meynet dat dat was üm vucht vaste te holden by et inådemen van dröygen lucht. De amerikaanske psychologe Lucia Jacobs meynet dat de vöäruutstånde nöäse was üm ruukrichting te bepålen üm beater te navigeren en oaver langere streaken te migreren. In döärsneyde hevt de rechtupgånde menske ne harseninhold van ungeväär 1000 cc, al sint der in Georgie, Kenia en Etiopie kleinere fossilen evünden. De meyste Homo erecti hadden harsens tüsken de 546 en 1251 cc, wat grötter is as de variaty in mensken en chimpansees, mär minder as dat van gorilla’s.
Up de tanden had de Homo erectus de dünste låge glasüür van alle menskachtigen in et Plio-Pleistoceen. Glasüür sorget at tanden nit breaket up hard eaten, mär maket tegelyke dat der nit döär steavig eaten hen te snyden is. Net as eyrdere menskachtigen had hee nen dikkeren kennebak as alle hüdige mensken en ape. Den kennebak weaderstünd draiing by hard byten en kunde düs grouten bytkracht lyden. Toch is noch altyd nit düdelik wårvöär. De kusen hebbet ouk vaker pütjes as dee van H. habilis, wat der up wist at H. erectus meyr brous voder at. Allens düdet der up at H. erectus beater döär steavig voder snyden kunde as byten up hard eaten. Dårmed wör et anbud van wat se möägelik kunden eaten ouk kleiner, wat angevt dat se meyr gereydskappen güngen gebruken.
Lyf
Net as moderne mensken was der by H. erectus flink wat underskeid in grötte. De vulwassenen warren tüsken de 146 en 185 cm grout en tüsken de 40 en 68 kilo swår. Et verskil sat em vake in leavümgeaving, starvte en vodingsgewoandes. Net as by mensken mär nit as by groute ape is der nauweliks verskil tüsken manslüde en vrouwlüde, al is der nit vöäle fossilkennis.
De rechtupgånde menske had ungeveyr de selvde lidmåtsverholdingen as moderne mensken, wat kan düden up menskachtige beweagingen. Evündene H. erectus-spoars in Kenia wyset up ne menskelike louppas. De skolders leaken ouk vöäle up dee van de menske en lyket te wysen up de künde üm spears te smyten. Den rüggengråt had ne menskachtige krumming en eavenvölle warvels.
Et is nit düdelik wanneyr et lyfshår minder wör in den menskeliken stamboum. Genetisk undersöök wist up een dunker vel (houge aktiviteit in de melanocortine 1-untvanger), sou’n 1,2 miljoon jår terügge. Dat kan wysen up hårlousheid, wårdöär et vel bloutsteld wör an skadelike UV-stråling, wat dunker vel nen noudsaak makeden. Ne andere verklåring is dat de Homo erectus sou’n 3 miljoon jår terügge skaamlüse kreag van gorilla’s en dat versoorting van gorillalüse når menskenlüse enkel kunde döärdat de menskelike kante rund dissen tyd de meyste höäre kwyt was. Et kan good weasen dat blout vel pas in et pleistoceen nådeylig wör, ümdat de toneamende helling van de wearld-as (wat ouk de ystyd veroorsakeden) sorgden at der meyr sünnestråling up de aerde dale köm. Dat solde dan beteykenen at Australopitekus de eyrste hårlouse was. Mär dee leavden dan weader up hougere grunden wår et kölder was. Üm wårm te blyven hadden se hår nöydig. Noordeliker leavende Homo erectus-volker untwikkelden möägelik lechter vel üm Vitamine D-tekort up te vangen. By en evünden fossil uut Türkye wör et eyrste geval van tuberculose meningitis untdekked. Dit kümt vake vöär by lüde med dunker vel dee in noordeliker streaken woanet en dårdöär een Vitamine D-tekort untwikkelt. De kaalheid likt verband te holden med sweaten, mär en verminderd antal parasiten en seksuäle köäse kan der ouk med te maken hebben.
Underlinge verholdingen
Et eanigste fossile bewys vöär grupsforming kümt van veer vindsteades in Ileret in Kenia. Dår sing 97 vootafdrükken van 1,5 miljoon jår old evünden, van tenminsten 20 lüde. Eyne van de spoargrupen likt up grund van de grötte vulleydig van kearls te weasen. Dat mag der up wysen dat see med ne specifike taak gangs warren, sou as jagen of eaten söken, of grenswachtloupen. As dat sou is, solde dat ouk angeaven dat de Homo erectus taakverdeyling kenden vöär kearls en vrouwlüde. Dat underskeidet menskensamenleavingen van ape en andere sociale deers. By moderne mensken dee noch as jager-gadderaars leavet, gåt de kearls vake up de gevöärlike jacht når groute deers, terwyl as de vrouwlüde en kinder rundgåt üm vrüchten en planten te söken.
De harsens van de rechtupgånde menske warren eyrder vulgroid as van de moderne menske. Dat wil seggen dat se rapper vulwassen warren en dat se minder tyd kwyt warren an upvoding en kindersorg.
Ümdat de Homo erectus-männekes en -vröwkes når verholding eaven grout warren, neamt geleyrden an dat se monogaam warren. Verminderde geslachtelike lyvsverskillen in aapachtigen wordet vake in verband ebrachted med dit voordplantingsstelsel. Of et echt sou is, blivt giswark. Grupen van andere apesoorten beståt meysttyds uut eyn männeke en nen heylen koppel vröwkes. As de H. erectus monogaam was, kan dat veroorsaked weasen döär ne toname in lyfsümvang van de vrouwlüde, wat ouk ne verandering in vrüchtbårheid medbrachten. Dårmed wör ouk de rulle en et gedrag van erectusvrouwlüde anders en kunden männekes gin harem meyr underholden.
Eaten
Gröttere harsens bedüdet vake meyr vleisk as eaten en dårdöär meyr kaloryinname. Et kan ouk good weasen dat de ingewanden van de H. erectus, dee vöäle energy nöydig hadden, kleiner wörden. Groute ape hebbet gröttere ingewanden üm vet te können maken uut gistende planten. Et plantårdige wör vervöngen döär deerlik vet, wårdöär meyr energy når de harsengroi kunde. Dårdöär groiden in döärsneyde de harsenümvang, terwyl as se deselvde kaloryinname bleaven nöydig hebben as öäre vöärolden. De rechtupgånde menske mag de eyrste eweasd weasen dee jaagden en versamelden, üm de vergroutede vråge når vleisk an te können. Üm et wark an te künnen, musten se wal samenwarken, jagen en versamelen en uuteandelik voodsel deylen.
Up vindsteades van de H. erectus sint eatensresten vünden van olifanten, nöäshoorns, nylpaerde, koachtigen en swynen. Der wörden vöäle eatensresten vünden, wat kan düden up voodseldeyling en upslag vöär later bruuk. Et likt der up dat H. erectus slim afhangelik wör van grout wild. De verdwyning van de H. erectus wördt rechtstreyks koppeld an et uutstarven van de eurasiatiske woldolifant in et Middenousten. Vanselvs hüng et voodsel slim af van de ümgeaving wårin as se woanden. Up ne vindsteade in Israel atten de inwoaners 55 soorten vrüchten, gröönten, söäde, nöäten en knullen. Ouk deaden se wat planten röysteren üm se eatbår te maken. Wyders atten se noch kruupdeers, amfibieen, vöägel, waterdeers en viske, nöäst skildpädde en krokodillen.
Gerey
duum|[[Oldowan-hakbylen bleaven noch töt 1 miljoon jår leaden in bruuk]] duum|Syd- en vöäransichten van ne stark bewarkede acheuleaanske vuustbyle.
De acheuleaanske steynbewarkingen wordet an H. erectus toskreaven. See warren de eyrsten dee steynsplinters gröäter as 10 cm gebröäken as vuustbylen, messen en klöyvers. Se warren gröäter en swöärder, mär hadden skarpere, beitelde kanten. Et is anneamelik dat se vöär meyrdere saken bruked wörden, sou as holt hakken, vleisk snyden en planten vermålen. In 1979 meynden den amerikaansken paleontoloog Thomas Wynn at der vöär et gebruuk van de acheuleaanske technology insicht en vöäruutdenken nöydig warren. Dårmed was et ingewikkelder as de Oldowan-technology, wårby keien ginne standaardform, grötte, döärsneyde en symmetry hadden. Dårümme meynden hee dat der weinig verskil in basisintelligenty is tüsken H. erectus en de hüdige menske. De lätste 300.000 jår solde der kultureel weinig veranderd weasen nårgelang de toneamende intelligenty. Toch blikt uut en eynjöärig H. erectus-fossil dat der gin uutgebreide kindertyd was üm de harsens meyr te untwikkelen en H. erectus dårdöär laegere verstandelike warkkracht had. Up en antal vindsteydes sint vuustbylen by höype vünden, wårskynlik ümdat de steydes meyrdere geslachten bewoand wörden.
De öldste vindsteyde (1,76 miljoon jår old) van acheuleaanske technology is Westturkana in Kenia. Up deselvde steydes wör ouk oldowangerey vünden. De beide technologyen bestünden skynbår nen set nöäst mekander. De öldste vindsteyde van acheuleaanske technology buten Afrika is houguut 1 miljoon jår old, wat angevt dat et pas nå ne tweyde uuttocht uut Afrika verbreid rakeden.
Up de vindsteyde Sangiran up et indonesiske Java en Trinil makeden H. erectus gerey van skelpen. En ne sleypene ivoorpünte van 65 cm van 350.000 jår old uut Bilzingsleben in Düütskland was möägelik deyl van nen vöälen grötteren lans. Up verskeidene afrikaanske en chineeske steydes sint bolsleypene steynder vünden med ne döärsneyde van 6 töt 12 cm. Dee köänet gebruked weasen as bolas (ne ård smytslinger). As dat sou is, solde dat düden up kennis van touw- en koordslagerye.
Vüür
An H. erectus wördt as eyrste menskachtige et vüürmaken todichted. Wanneyr se dat precys untdekkeden is nit düdelik, ümdat resten van kampvüren nit good bewård blyvet en seaker gin dusenden of miljonen jåren. De öldste vüürsteades stamt uut Koobi Fora in Kenia (1,5 miljoon jår leaden) en de Wonderwerkgrotte in Süüdafrika van 1,7 miljoon jår old.
De geleyrden meynet dat de Homo erectus lange tyd brandende täkke van bestånde vüren en branden (döär blikseminslag of hette) mednöäm de grotten in. Dan underhölden se et vüür sou lange möägelik of deaden der med sou lange et wolde. Vöär et underholden van vüür solden se mütten weaten wat langsaam brandt, sou as dryte van deers. Vanaf 400.000 jår terügge sind oaverblyvselen van vüür upvallend vaker terügge te vinden. Dat kan der up wysen dat se et beater ‘in de vingers’ kreagen of dat se et töt disse tyd nöämen sou as et köm. Et kan ouk good dat vüürstarten en paar mål en verspreid oaver gemeynskappen uutevünden en vergeaten wör, in steade van ne enkele steade van uutvinden en spreid oaver de wearld. Den öldsten haerd, van 700.000 jår old, is evünden in Gesher Benot Ya’aqov in Israel. Dår is ne vüürplaatse van meyrdere lågen evünden, kortby water. Dat kümt by natüürbranden nit vöär.
De nye künstmåtige lechtbrunne hölde de H. erectus möägelik länger wakker. Moderne mensken sint in döärsneyde ungeväär 16 uur wakker, terwyl as andere aapachtigen meysttyds van sünsupgang töt -undergang wakker sint. Disse tovoogde waaktyd gavven H. erectus tyd en kans üm sociale bände te verstarken. Dårümme wördt vüürmaken vake in verband ebrachted med et untstån van språke. Et vüür hölde ouk rouvdeers up afstand, wårdöär H. erectus up de grund kunde slåpen in steade van in böyme.
In de Ystyd når Europa trekken likt enkel möägelik as se vüür kunden maken. Mär bewys vöär vüürgebruuk is der upmarkelik genog nit vöär 400.000 jår leaden. As se gin vüür hadden, kunden se ouk nit wårm blyven, rouvdeers afskrikken en voodsel klårmaken. Ouk löchtet en dundert et döär mekander minder in et noorden, wårdöär der minder natüürbranden warren. Et kan good dat se enkel up bepålde steades in et landskap vüür underholden kunden en wyd van huus eaten klårmakeden en düs de bewyse vöär vüürmaken en woanen flink uut mekander leaden. Se köänet ouk good in de wöärmere tyden tüsken ystyden når et noorden trökken weasen.
27 augustus
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 augustus
Zuud-Gelders
thumb|250px|Zuud-Gelders thumb|250px|'t Kleverlans thumb|300px|Topografische verspreiding van 't Zuud-Gelders / Noord-Limburgs / Kleverlans / Bergisch Zuud-Gelders, Noord-Limburgs en Nederriens (ook wel: Kleverlans, in 't Duuts: Kleefs, Duuts-Nederlans of De tääl van d' Achteroek naor Grunekante) is de groep Nederlanse, noordelijke Maas-Rienlanse dialecten die ze in 't revierengebied van Gelderland praoten: veural in de Veluwezoom, 't Riek van Nijmegen, 't Land van Maas en Waal, de Bommelerweerd, de Tielerweerd en de Betuwe en de kortbi'j elegen zuudoostelijke gebieden in Nederlans Noord-Limburg en de Duutse Nederrien. In de rest van de Nederlanse en Belgische previnsies Limburg praoten ze Limburgs, dät grotendiels töt de westelijke Maas-Rienlanse dialecten beheurt. In 't kortbi'j elegen Duutse gebied tussen de Benrather Linie en de Uerdinger Linie praoten ze Limburgse en Bergische dialecten die töt 't oostelijk Maas-Rienlans beheuren.
Ondudelijke grenzen
't Zuud-Gelders wört meestal erèkend töt de Centrale Groep, wöörtoe ook 't Braobans beheurt. De ofgrenzing töt 't Braobans is puur geografisch en wört vanuut gewoonte zo enuumd (sommigen numen d' iele Centrale Groep Braobans). De Zuud-Gelderse dialecten vörmen ook gien ieneid tègenaover de Braobanse dialecten in engere zin. Naor 't noorden is der een aovergang töt 't nauw verwante Utrechs. Dudelijke grenzen in de vörm van een bundel isoglossen bint der niet. De aovergang naor 't Ollans in 't westen giet ook vri'j geleidelijk. In 't noorden van Arnem vörmt de Veluwe een netuurlijke grenze mit de Nedersaksische dialecten. In 't oosten vörmen de dialecten van de Liemers een ongewoon brede aovergangszone tussen 't Nederfrankisch en 't Nedersaksisch.
Maas-Rienlans
Bi'j de grenze met Duutsland lopen de Nederfrankische dialecten van 't noordelijke Rienland in 't noorden van de Uerdinger Linie geleidelijk in de Zuud-Gelderse aover. In Noord-Limburg en Noordoost-Braobant praoten ze dialecten die ook töt disse groep beheuren. 't Zuud-Gelders, 't Noord-Limburgs en een groep dialecten aover de Duutse grenze vörmen samen 't Kleverlans, dät op zien beurte dan weer samen met de dialecten van de Liemers de noordelijke punte van 't Maas-Rienlans reprissenteert, dät is 't ge-iel van Nederfrankische streektälen die ze in de Maas-Riendrie-oek praoten.
Braobanse kenmärken
Typisch Braobanse kenmärken bint: verbugingen as mèrège (mörgen), nij (ni'j) en 't vortlaoten van de eind-d's en -t's (da en nie in plaats van "dät" en "niet"); döörnaost wört bi'j 't gebruuk van een persoonlijk veurnaamwoord in de twiede persoon väke ekeuzen veur "gij" en "ge". Bi'j vraogende zinnen wört in plaats van 't standard Nederlanse "wil je" (wi-j) väke ekeuzen veur wil-de wöörbi'j "je" (een uutspraakvariant van "ge") 't oldere de (een onbeklemteunde vörm van "du") niet vervangen hef. A-j een oldere of onbekende ansprèken, dan verstärk je met "gij": kun-de gij, wil-de gij.
Utrechse kenmärken
In de Betuwe teunt de naobi'jeid van 't Utrechs zich in de platte "a", annere typisch Utrechse klanken heur je ook terugge in 't Betuws.
Nijmeegs
Opvallend is dät 't stadsdialect van Nijmegen, 't Nimwaegs, stärk ofwik van de plattelansdialecten uut de drekte umgeving.
Hawaïaans
Ut Hawaïaans (Hawaïaans: ‘Ōlelo Hawai'i) is ne sproak oet de Polinesiese tak van de Austronesiese sproakfamilie.
De sproak wordt nog mer weinig sprökn umdat de bewonners van Hawaï van vandaag-an-n-dag meesttieds eargns aanders vandan komt en Engels sprekt. Nichtemin is de sproak nich bedreigd. Dat kömp umdat veule keender de sproak leert. De sproak is ne ekstreem vuurbeeld van ne kleenkersproak; t hef mer acht metkleenkers, inklusief de glottisslag. De bekendste weurdn bint aloha (leefde) en wiki (gauw).
Stokkum
Dr beent in Neerlaand meardere plaatsn dee at Stokkum heett:
Hawaïaans
Alfabet
Ut Hawaïaanse alfabet hef mer twaalf letters:
De glottisslag wordt (mangs) as een okina schreevn. De okina lik wal ne apostrofe, biejvuurbeeld:
Douaibiebel
thumb|200px|Douaibiebel n Douaibiebel of n Douay-Rheimsbiebel is n katholieke vertaling van n Biebel vanoet t Latien (t Vulgaat) en is vertaald in 't Engels.
t Nije Testament verschen in 1582 en is oetbracht in één groot deel, 't bevatte oetbreid kommentaar en veul notities. t Oalde Testament verschen in 1609, in twee grote delen.
China
China is ien van de grootste lanen ter wereld, mit een arg lange geschiedenis. Wikipedie hef apatte artikels over verschillende periodes in de Chinese geschiedenis:
Oosterolt
Oosterolt (Nederlands: Oosterholt) is n buurtskap van t dörp Iesselmuden in de gemeente Kampen in de Nederlandse provinsie Overiessel. t Ligt een kilometer ten zuudoosten van de dörpskern van Iesselmuden.
Geskiedenisse
De buurtskap is tussen 500 en 1500 nao Christus ebouwd. Toen was t nog n ampärt dörpien met n ärbärg, klooster, nonnenskole, burcht en n grachte. In t jöör 1447 wier Oosterolt an-evallen deur boogskutters en katapulten. t Klooster wier döörbi'j verrinneweerd. Op 24 november 1447 wier Oosterolt erbouwd. In 1567 wier Oosterolt overeneumen deur Iesselmuden. Iesselmuden beskärmde Oosterolt tegen indringers.
Verdeling van de buurte
Oosterolt bestiet uut de volgende straoten: Oosteroltseweg (Oosterholtseweg), Sonnenbärgweg, Oosteroltsestege (Oosterholtsesteeg), Oosterlandenweg, Veilingweg, Zwolseweg (Kampen tot 's-Eerenbroek), Kamperweterink (Kamperwetering) en Bössiesstege (Bosjessteeg).
De Tippe
De Tippe (Tippe bi'j de Iessel) is een buurt in de gemiente Zwolle. De buurt lig in de wiek Stadshägen. De Tippe hef gien inwoners, määr in 2011 telde et gebied nog 5 inwoners. Er bint plannen um in de Tippe zo'n duzend woningen te bouwen töt 2028. De N331 en de spoorlien Zwolle-Kampen (Kamperlientien) begreanst de buurt.
Kasteel Breevoort
thumb|200px|Kasteel Breevoort thumb|200px|Kasteel Breevoort 1597 Kasteel Breevoort was n old kasteel in et Groafschap Zutfent, previnsie Gelderlaand, noordelek elaegen van Breevoort, an de Slinge. Et kasteel lag woar noe de skole op 't Zand steet. De fundamenten van dit kasteel ligt woarschienlek nog under den plek woar noe de skole steet en et umrengende gebeed.
Geskiednis
In 1188 steet op n skrift "castrum Breidervort" eneumd op ne goderenlieste van den biskop van Köln. Et kasteel is in dee tied nen umstraeden plek en hef dan ok meerdere eigenoaren, woardeur der joarenlange stried is ewest um et kasteel. Den Grace Everhard van der Mark verwoosten uutendelek et kasteel uut wroak woarnoa et kasteel joarenlang as ruine blef bestoan. Dan kump der n joarenlangen stried tussen Münsterland en Gelre en kump et kasteel in et joar 1301 in hende van graaf Herman II van Lohn. De bisköppe van Münster en Köln mösten den wiederopbouw van kasteel Breevoort betalen. Noa eeuwn van stried rundumme et kasteel guf den biskop van Münster den stried op, en wil goan proatn ovver vrae. Noa joarenläng proaten wöd dan uutendelek op 28 juni 1326 de vrae etekend. Dit belangrieke verdrag wodden ok undertekkend deur de staedn Zutfent, Grolle, Emmerik en Arnem. Hierdeur kump Reinald II in pandbezit van de gerichten in Wenterswiek, Aalten en Dinsper en et groafschap Breevoort, woardeur et gebeed bi-j Gelderlaand kwam.
Uterlek van et kasteel Breevoort
Et is neet bekand ewodden hoo et kasteel der uut-ezeen hef, op de meeste tekeningen ku'j zeen dat et ne döbbele umgrachting, döbbele ummuring, nen veurburcht en hooktoorns, of rondeeln hef. Met in et midden ne plaatse veur huze. Dizze ofbeeldingen wiezigt in de löppe van tieden, en et uterlek zol mangsmoal aanders ewest waen deur stried, krieg, stadsbraand, en aandere toostaanden. De tekkening uut 1882 van Jacob Craandijk is emaakt deur beskrieving of ne oldere ofbeelding van het veurmoalige kasteel, umdat in dee tied et kasteel al ruum 200 joar vort was.
Ni'je Calixtuskarke
right|thumb|250px|Ni'je Calixtus Karke te [[Grolle]] thumb|right|250px|Versiering boaven nen ingang: "Heiligen Calixtus Bid Veur Ons" De Ni'je Calixtuskarke, of kort ezegd Ni'je Karke, is ne kattelieke karke in Grolle. Zee bunt met bouwen angevangen in 1906, en 1908 hadden zee het wark af. Et was n ontwerp van de architekten Jos Cuypers en Jan Stuyt, dee ok andere kattelieke gebouwen ontworpen hebt. De karke is ebouwd in zogeneumden neo-gothischen stijl. Net as de Olde Calixtuskarke in Grolle, is ok dizze verneumd naar Grolle zienen patroonheilige, Paus Calixtus I.
De karke wödt nog altied deur de kattelieke gemeenskap ebroekt. In 't weekend bunt er wekkelekse missen en deur de wekke ku-j de toren van meer as 70 meter hoog beklimmen, woar ie een machtig oetzicht hebt oaver de umgeaving. In Grolle en umgeaving steet de Ni'je Calixtuskarke dan ok bekend as De Kathedraal van den Achterhook.
Wingerd
thumb|250px|Een wingerd in [[Zuud-Afrika]] Een wingerd is een stuk landbouwgroend waor druveplanten op greuien die oenderhouwen worren deur de wienboeren die 't stuk groend in bezit hen. Een bekende ummuurde wingerd is Clos de Vougeot in Vougeot, dat beheurt tot de Côtes de Nuits. In vroggere tiejen salueerde 't Franse leger as ze veurbie Clos de Vougeot kwammen.
Niej-Orleans
thumb|200px|Kaarte van Louisiana met Niej-Orleans in t rood Niej-Orleans (Engels: New Orleans) is de grötste stad van de stoat Louisiana, in t zuudn van de VSA. t Lig an wearskaantn van de Mississippirivier. De gemeante Niej-Orleans is eawn groot as n gelieknamigen parochie.
De stad is neumd noar Philippe II Groaf van Orleans, Regeant van Fraankriek en t is ene van de euldste steadn in de Verenigde Stoatn. Wieters steet de stad bekeand um de verskeaidnheaid van kultuurn en sproakn, kökntradisies, bouwkeunst en muziekstieln dee at der te veendn beent (vuural as de ontstoansplaatse van Jazz) en de verskeaidene joarlikse festivals dee at der beent, zoo as t Mardi Gras en t Niej-Orleans Jazz & Oarfgood Festival. Niej-Orleans wördt vake de "meest biezeundere" stad van Amerika neumd.
Begin en t 19e joarhonderd
De Haïtaanse revolusie van 1804 zorgn vuur n tweedn reppubliek in t westerlik halfroond en n eerstn den at duur zwartn regeard wör. Leu dee at vluchtn mosn (blaankn en gekluurdn, ook wal affranchis neumd) kömn massaal in Niej-Orleans an, en dee namn öare slaawn met. Terwiel at Bestuursman Claiborne zovölle meigelik zwarte leu probeerdn boetn te hooldn, woln de Fraanske kreooln t antal Fraansksprekkers verheugn. Umdet al mear vluchtelingn too eloatn wördn, kömn leu dee at eerst noar Kuba emiggreerd warn ook op Niej-Orleans an. Zowat 90 perseant van de immigraantn köm direkt noar Niej-Orleans. De toostroom van 1809 brachn 2731 blaankn, 3102 vrieje zwarte leu, en 3226 vluchteling-slaawn, woerduur t antal leu det Fraansk dee verdubbeldn. Dreejnzestig inwonners van Crescent city warn zwart.
In n Oorlog van 1812 zeundn de Britn n leager um de stad te vereuwern. De Britn wörn dik versloagn duur de Amerikaann, duur leaidige van Sir edward Pakenham, in de Slag um Niej-Orleans van 8 jannuwoari 1815.
t Inwonnertal verdubbeldn gedoernde de joarn 1830, en zo um de joarn 1840 was Niej-Orleans de riekste en doarde-grötste stad wat inwonnertal angeet. t har de grötste slaawnmoarkt en verdeendn doar dik an.
20e Joarhonderd
In t 20e joarhonderd was Niej-Orleans ne grote vuuroetgoande stad met as grötste onwikkeling t dreugleggingsstelsel van bouwtechnikus en oetveender A. Baldwin Wood. Doarvuur mos Niej-Orleans aait op heuger geleagn steans bouwn, mear duur Wood zin poompnstelsel kon Niej-Orleans non ook op legere groond terechte. Oawer t hele joarhonderd daaldn n boadm naar vlot duur natuurlike woarking en meanselik toodoon, woerduur n groot deel van Niej-Orleans verskeaidene meters oonder de zeespegel köm te lign.
gedoernde dit joarhonderd gung Niej-Orleans stöadig achteroet op ekonomies vlak in vergelieking met aandere niejere zudelike haawnsteadn zo as Houston en Atlanta. Terwiel at de haawn nog aait eawn belangriek bleef, gungn dr völle baann verlöarn duur alektroniserige van t systeem en t gebroek van grote containers. t fabrieksleawn wör doarduur ook meender. De belangriekste welle van inkomstn wör t toerisme. Slecht oonderwies en n toonemnd misdriefantal wör al slimmer in de latere joarn van dit joarhonderd.
N313
right|100px thumb|Route van de N313 De N313 is nen previnsialen weg den de Twenteroute ter heugte van Lechtenvoorde mit de N318 bi'j Aalten ansluut. Den weg geet deur tot an de Duutse grenze richting Bokelt. In Lechtenvoorde wöd et den 'Hamelandweg' eneumd, in Aalten de 'Hamelandroute'.
Kopstôkken (tiedschrift)
Kopstôkken was een streektaelblad, laeter een digitaal periodiek, mit vertellegies, gedichten en aandere bi'jdrages van liefhebbers van de streektael van Noordwest-Overiessel. Naojaor 2005 kwaamp et veur et eerst uut. Et blad verscheen vier keer in et jaor, mit iene uutgave in de winter, et veurjaor, de zomer en et naojaor. De oprichters waren Tom van Dijk uut Zwolle, Doortje Stam uut Belt-Schutsloot en Femmy Woltman-Groen uut Gieteren.
Kopstôkken gebruukte de skriefwieze van SONT, de Streektaal Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied, naor de redaktie zee omme de verhaelen en gedichten leesbaor te holden. Et blad koj kriegen in Asselt, Stappest, De Sluus, Belt-Schutsloot, Veno, Gieteren, Stienwiekerwoold, De Kuunder en Stienwiek.
In 2012 wodden et papieren blad vervangen deur een digitaal kwartaalblad, dat naor haoste 200 ontvangers gonk. Der waren ok lezers in de rest van Overiessel, in Drenthe en in de Achterhoek. Et digitale blad scheidde dermit uut in 2019, waorbi'j Woltman-Groen an de kraante angaf dat dat te maeken had mit et uutblieven van reakties.
Engeland (Apeldoorne)
Engeland is n buurtschap in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt ten zujen van de stad Apeldoorne, iets ten noordwesten van Bekbargen.
ISO 3166-1
De ISO 3166-1-norm is et eerste diel van ISO 3166 en leit alle lanen van de wereld vaaste mit unieke driecieferige laandkodes, drieletterige laandkodes en twieletterige laandkodes.
De dadde kelom (twie (kleine) letters) wodt ok bruukt as internettop-level-domein — mit uutzundering van de kode van et Verienigd Keuninkriek, waor as top-level UK bruukt wodt, en de Verienigde Staoten van Amerike, waor veurnaemelik .COM, .NET, .ORG, .GOV, .INT en .MIL bruukt wodden.
Noordenvelds
't Noordenvelds (ok wel Noord-Drèents, Noordvelds of  't Drèents van de Kop van Drenthe) is 'n Nedersaksisch dialect dat praot wordt in de Kop van Drèenthe, in de gemeeinte Noordenveld (de olde gemeeintes Roon en Paais) en in de gemeeinte Tynaorl (de olde gemeeintes Eel en Vrais). Dr. G.H. Kocks nuimt 't Noordenvelds as eein van zeuven heufdvarianten van 't Drèents in zien Woordenbouk van de Drèentse Dialecten. 't Dialect wordt sums bai 't Grunnegs rekend en sums bai 't Drèents. Bekende schrievers die in 't Noordenvelds publiceerd hebben, binnen beveurbeeld Peter van der Velde, Grietje Clewits, Jannie Boerema en Anneke Mensen-Siegers.
't Accent van 't Noordenvelds zit tuzzen die van 't Grunnegs en 't Drèents in en het wel wat van 't Westerkwartierse accent. Veur Grunnegers klinkt 't Noordenvelds vrij Drèents, in tieds 't veur aandere Drèenten juust weer Grunnegs andut. Dit komt neit alleein deur 't accent, maor ok deur de woordenschat die zowel Grunnegse as Drèentse kenmaarken het. Binnen 't Noordenvelds bestaon nog weer kleine verschillen tuzzen de dörpen Roon, Peize en Eel, waorbai 't dialect van Eel 't meist op 't Stadsgrunnegs liekt en 't dialect van Roon der 't wiedst vanaof steit.
Kurkezaosie
Van oorsprong wönnen der veur de kurkezaosie gebruuk-emaak van de Heidelbergse Catechismus. In veul mederne protestanse karken wonnen der bie de kurkezaosie meer de naodrok eleg op maotschappelijke preblemen as op de dogmatiek van de karke, en wonnen der neet of krap-an meer gebruuk-emaak van de catechismus.
Noordenvelds
Kwalificaotie
't Noordenvelds en 't Midden-Drèents vörmen saomen 'n overgang tuzzen 't zudelijke Drèents en t noordelijke Grunnegs. Binnen dizze dialectgroepen lopen verscheidene isoglossen die dizze overgang angeven. De isoglosse die 't Midden-Drèents van t Zuud-Drèents schaaidt is de lien tuzzen 'goed' in 't zuden en 'gooud' in 't noorden. n Aandere lien die hier tuzzen löp is die van t woord 'looug'; in 't Zuud-Drèents kent men dat woord neit, maor in t Midden-Drèents wordt dat woord, naost 't woord 'dörp' gebroekt.
De grèens tuzzen 't Midden-Drèents en 't Noordvelds, die ten noorden van Nörg en Vreis löp, wordt vörmd deur n heeileboel lienen, waorvan de lien tuzzen 'weei/wij hebt' in 't zuden en 'wij hebben' in 't noorden de belangriekste is. Aandere lienen binnen 'niet'-'neit', 'goed'-'goud', 'gruun'-'gruin', 'duzend'-'doezend' en 'barg'-'baarg'. Daorom wordt 't Noordenvelds deur de meiste taolkundigen indeild bij 't Grunnegs, omdat dizze kenmaarken overeinkommen met de die in de aandere Grunnegse varianten.
Tuzzen 't Noordenvelds en 't Stadsgrunnegs en Veenkoloniaols liggen ook nog weer verscheidene lienen. Eein van die lienen is die van 'neit'-'nait', wat angeft dat de ai-klank in de previncie Grunnen deiper is as in de Kop van Drèenthe. Naor 't Midden-Drèents wordt die nog lichter en klinkt meer as ee (schreven as eei). Daornoast worden ok neit alle Grunnegse ai's in 't Noordenvelds op dezulfde wieze vertaold. Woorden die van de Nederlaandse (en sums de Zuud-Drèentse) ie-klank kommen, worden over 't algemeein -ei, maor woorden die van de Nederlaandse ee-kank kommen worden -eei, dus "Wij/wai hebben beeisten zein", waor of 't Grunnegs "Wie/wai hebben baisten zain" het. Ook de klank die in 't Grunnegs -oa is, wordt in 't Noordenvelds wat lichter oetsproken zo as in de rest van Drèenthe. 'n Aander kenmaark van 't Noordenvelds dat wel in 't Drèents veurkomt maor neit in 't Grunnegs is 't verkleinwoord -tie.
De meeiste inwoners van de Kop van Drèenthe zein 't Noordenvelds neit zo zeer as Grunnegs, maor leiver as Drèents. Dit komt deur de politieke baiklank van 't woord 'Grunnegs', dat veur 't gevuil naor de previncie Grunnen verwiest en wat beteeiken zol dat de Noordenvelders Grunnegers binnen. Deurdat de Noordenvelders in Drèenthe wonen, vuilen zai zuk ook eerder Drèents as Grunnegs, wat dus ook op de indeeiling van 't dialekt invloud het. 't Huus van de Taol en aandere Drèentse streektaolorganisaoties holden aans de indeeiling van G.H. Kocks an dat alle dialecten in de previncie Drèenthe Drèents binnen, maor dit is taolkundig dus neit krekt.left|thumb|262x262px|Locaotsie van 't Noordenvelds in Nederlaand
Sallaand
thumb|400px|Sallaand (rood) binnen Oaveriessel (donkergries); 't roodgries gestreepte diel rekkent ze now ok wal bi'j Twente
Sallaand is een laandstrek in 't centrale diel van de Nederlaandse pervincie Oaveriessel. In dizze laandstrek oaverweegt laandbouw en veeteelt.
Geschiedenisse
De geschiedenise van Sallaand giet terogge naor de vrogge middelieuwen, toen de vier gebiedsdielen van 't Oaversticht (Sallaand, Twente, Laand van Venó en Drenthe) verwörven wördden deur 't Sticht Utrecht. In 1528 verköcht de bisschop-elect van Utrecht, Hinnerk II van Beieren, zien gebiedsdielen an keizer Karel V. Hiermit wördden Sallaand, 't Laand van Venó en Twente de heerlijkheid Oaveriessel, die op heur beurt in 1581 íen van de seuben pervincies van de Nederlaandse Republiek wördden.
Partie lu geleuft det de name "Sallaand" een verbastering is van "Iessellaand". De name kan ok wiezen op 't machtsgebied van de Saliërs, een Fraankische stamme die later 't vrogmiddelieuwse riek van de Fraanken begunden.
Ligging
Sallaand lig tussen de Veluwe in 't westen, daoras de grèenze diels evörmd wördt deur de Iessel; 't Möppelerdiep en de grèenze mit Drenthe in 't noorden; Duutslaand en Twente in 't oosten en de Achterhoek in 't zuden.
Wat of precies bi'j Sallaand heurt, zet niet iederiene gelieke. Bi'j de gemientelijke herindielings in 2001 bint gemienten die historisch mit Sallaand verbunden bint bi'j Twentse gemientes edaone. Now heurt ze bi'j de deur de oaverheid edefinieerde Regio Twente. Dit betreft Hooltn (now diel van de gemiente Riesn-Hooltn) en 'n Ham (now diel van de gemiente Twenteraand). Deur de industriële en commerciële betrekkings mit Twente en de ligging ten oosten van de Holterbarg is de gemiente Heldern al in de twintigste ieuw op Twente anetrökken.
't Gebied an weerskaanten van de Vechte, van Dalsen töt an Grambargen, nuumt ze tegenswoordig vake 't Vechtdal. Aj 't zo bekiekt, is Sallaand beparkt töt 't gebied tussen Omm, Zwolle, Dèventer en Heldern/Hooltn.
In Sallaand ligt drei van de grote steden van Oaveriessel: Dèventer, Kampen en de heufdstad Zwolle.
Laandschop
Geologisch eziene bestiet 't miest van 't laandschop uut leeglaand bedekt mit reviersediment. In 't oosten bint grote moerassen dreugelegd umme weilaanden te creëren. Dizze moerassen vörmden samen mit de Holterbarg de netuurlijke grèenze mit Twente. Op de Holterbarg bint stokken van 't veurhen wied uutestrekte heidelaand bewaord ebleben. In 't noordwesten is uut ontgonnen veengebieden leegliggend laand ontstaon det in de tied van de Zuderzee wal oaverstreumen wol.
't Hoogste punt van Sallaand is de Lemelerbarg bi'j Lemele (81 meter boben de zeespiegel); op de Tankenberg in Twente nao 't hoogste punt van Oaveriessel. 't Leegste punt is de polder Mastenbroek in de stedendreihoek Asselt, Kampen, Zwolle (2 meter onder de zeespiegel).
Olde Calixtuskarke
thumb|right|250px|Olde Calixtuskarke met karkhof in [[Grolle]] thumb|right|200px|Et nieje raam met et beleg van Grol. De Olde Calixtuskarke, of kort ezegd de Olde Karke, is ne van eursprong kattelieke karke dee noo dienst döt as prottestantse karke in Grolle. Zee bunt met de karke an et bouwen ewes van 1275 tot et joar 1520, toen was zee af. De karke hef euren name ekreggen van Calixtus, den slaaf den zich opwarken tot Paus.
Sinds 1406 was Grolle onderdeel van et leengebied van den biskop van Münster, en den keerl hef opdracht egeven veur de bouw van dizze karke. In den Tachtigjoarigen Oorlog is Grolle meermoals veroverd ewodn deur Spanje (kattelieken) en deur de Nederlandse Republiek (prottestanten), en iedere kere veranderden et geleuf met. De leste kere was toon Frederik Hendrik Grolle had belegerd in 1627. Moar in 1672 kwam Bommen Berend oet Münster langs met zien onmeundege leager en hef Grol na een beleg verovverd en bezet eholden tot 1674. Dat was de letste kere dat de karke deenst hef doan as kattelieke karke. De leu mozzen toon boeten de stad in 'schuulkarken' et kattelieke geleuf praktizeren, totdat in Zwillbrock ne karke wodden neerezat deur de leu oet Münster.
In et begin van de twintigste eeuwe is der ne ni'je karke veur de kattelieken binnen de grachten van Grolle ebouwd, de Ni'je Calixtuskarke.
In 2006 en 2007 is de karke restaureerd ewodden, woarbi-j zee ok 'n niej glas in lood raam eplaatst hebt, woarop et Beleg van Grolle oet 1627 afebeeld steet.
Paus Eugenius II
Paus Eugenius II (geboren in Rome) was de 99e paus van de Rooms-Kattelieke Karke. Zien pontificaot duurde van 8 mei 824 töt zien dood in augustus 827.
Paus Eugenius II hul zich gangs mit de armelu, weduwen en wezen, hierdeur kreeg e de biejname De vaor van de mèènsen.
Sallaand
Laandschop
Sallaand hef een köppel revieren en streumpies, die rieke laogen revierklei hebt ofezet. De veurnaamste van dizze waterwegen is de Iessel; wieder hej 't Zwärte Wäter en de Vechte; de Regge, die vanuut Twente Sallaand instreumt en bij Omm in de Vechte uutmondt; de Schipbeek en de Soestwetering, die bi'j Zwolle mit een paar kleinere streumpies samenkomp umme 't Zwärte Wäter te vörmen.
Grieks
Et Grieks is ien van de Indo-Europese taelen. Et wodde deur de Achaeërs naor Griekelaand ebrocht rond 1700 veur Christus. In eerste instaansie weren d'r verschillende spreuken dialekten, mit as belangriekste groepen: Ionisch-Attisch, Dorisch en Aeolisch Grieks. Et eerste schrift veur disse tael is Lineair B en et ooldste mit dat schrift verbunnen Grieks (1450 - 1250 v. Chr.?) wodt Myceens nuumd. Sund de tied van de klassieken is de tael schreven in et Grieks alfabet, dat 24 letters het. Attisch Grieks was de tael die spreuken wodde in Athene. De meerderhied van de literetuur die uut die tied nog beweerd bleven is, is in dit dialekt schreven. Mar toch schreven schrievers zoas Herodotos in et Ionisch. Dit dialekt klinkt veul zangeriger as et Attisch omdat vervoegingen vervormd wodden om meer klinkers in een woord te kriegen.
December
December (ok wal: wintermaond) is de twaolfde en leste maond van 't jaor op de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. De naom komp van 't Latiense woord veur 'tien', decem; december was oorspronkelijk de tiende maond van 't jaor, omdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.
December valt in 't noordelijk halfrond veur tweedarde in de harfst en veur iendarde in de winter; op 't zudelijk halfrond bint dat respectievelijk meitied en zommer.
Sallaand
Streektaal
Een aandere indieling is:
December
Belangrieke daotums
Deur de veule feestdagen in december wordt dizze maond in Nederlaand ok wal de feestmaond nuumd.
28 augustus
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 augustus
Trog
Trog kin meerdere betekenissen hebben:
Fieke Gosselaar
Fieke Gosselaar (Finnerwol, 1982) is een dichteres en prozaschriefster in 't Grunnings en Nederlaands. Ze is ok strafrechtjuriste bij de rechtbaanke Noord-Nederlaand.
Ze hef opetreden op festivals as Explore The North en Hongerige Wolf en op podia as Vera en Perdu.
Tweante
Twente is een gebeed in et oosten van Nederland. Et is et oostelike deel van de provincie Oaveriessel en lig min of mear tusken de rivieren Regge en Dinkel en de grenzen met Duutsland en 'n Achterhook in Gelderland. Den naam Twente kump van den Latiensen naam Tuihanti (of Tvihanti) vuur de Tubanten, een Germans volk dat roewweg op dezelfde stea wonnen in de tied van de Romeinen. In 'n elfden eeuw wörden et gebeed al Tuente neumd.
Twente hef tegen de 630.000 inwonners en besteet oet veerteen gemeentes; Twenterand, Tubbige, Dinkelland, Eanske, Losker, Boarn, Almelo, Wierdn, Healdern, Riesn-Holtn, Hof van Twente, Hoksebarge, Hengel en Oldnzel.
Naam
thumb|left|80px|Altoarsteen van Vercovicium Twente is al wier te vinden as Tuianti (798), Tuenti (799), Thuehenti (851), Tuente (11den eeuw) en oetendelik as Twenthe of Twente. Vroger wör de -w- as ne -u- (of -v-) eskrewen. Den naam van 798 lik nog aait völle op et Twente van non. Toch dok 'n naam van Twente in lecht verböagenen vörm al völle earder op. Op twee altoarsteender dee't vunden wörden bie de olde Romeinse leagerplaatse Vercovicium bie de Mure van Hadrianus in Engeland (rechtevoort de stad Housesteads), steet dat de cives Tvihanti (Latiens vuur inwonners van Tvihanti) onderdeel warren van ne Freeske ruutersofdelige. De Romeinen huurden wal vakerder "barbaarse" leageronderdelen in (dee neumen ze cunei).
Volgens andere stund Twente um öare ruters of et gebroek van pearde. In peardenjargon is nen twenter 'n naam vuur een tweejoarig peard. In et boerenbedrief ko'j neet zonder een steark peard, vuur et waark op et land, vuur versleppen van allerhande zaken en vuur et vervoor.
Ajax Amsterdam
thumb|253px|right|Risseltaoten in [[Eredivisie 1976-2005]] AFC Ajax (Ajax Amsterdam) is 'nen perfessionele voetbalverienige en een bedrief (naamloze vennootskop) uut Amsterdam. 't Is iene van de traditionele topclubs van Nederlaand, die speult in de Eredivisie.
Pinke
Een pinke of pink is een koe die de leeftied van ien jaor bereikt hef. 't Biest is dan gien kalf meer.
J.H. Bergmans-Beins
thumb|right|200px|J.H. Bergmans-Beins J.H. Bergmans-Beins (geb. Johanna Hindrika Beins) (Börger, 1879 - Bussum, 1948) was een Drèentse schriefster.