cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nedersaksische literatuur in de 21e ieuw
Gedichten en körte verhalen
thumb|left|200px|Grunninger dichter en schriever Lammert Voos Grunning is goed vertegenwoordigd in de Nedersaksische bloemlezings van gedichten Verrassend Nedersaksisch (Kleine Uil, 2010) en van proza Gloepends mooie verhalen (Het Drentse Boek, 2014). Schrievers die begun 21e ieuw opevalen bint mit heur körte verhalen, bint onder meer Reinder Willem Hiemstra (1943), Aly Freije (1944) en Melle Hijlkema (1960). Dichters die duchtig an de weg hebt etummerd, ok deur riegelmaotige optredens, bint beveurbield Jan Glas (1958), Willem Tjebbe Oostenbrink (1963) en Lammert Voos (1962); de leste hef ok stadsdichter van Dèventer ewest. Schriefster en mit-oprichtster van Krödde Hanny Diemer (1942) nuumt Jan Glas "de belangrijkste Groninger dichter van nu", mit "een volslagen eigen en modern idioom".
Streektaalwark vaalt mangs op in briedere kring. Aover de dichtbundel Mien zinloze aanwezeghaid (2012) van Lammert Voos, ok bekend um zien Nederlaandstalige wark, schreef Meander Magazine:
Wiedere genres
Relatief veul Grunneger schrievers bint doende mit poëzie en körte verhalen, mar det bint niet de ienige genres daor as in ewarkt wördt. Hierbaoven wördt al veurbielden enuumd van schrievers die veur 't toniel en veur muziek schrieft. Een schier begun veur de Grunningstalige literatuur in de 21e ieuw was de novelle Met de vouten in t wotter (Servo, 2000) van de haand van Gerrit Wassing (1925-2015). Dizze, deur Nederlaands-Indië inspireerde, mystieke novelle nuumden Fokko Veldman en Hanny Diemer:
Dezölfde besprekers waren slim te spreken aover 't dichtwark van Wassing:
Stellingwarver Schrieversronte en H.J. Bergveld-pries
De organisatorische spil van de Stellingwarver taal is de Stellingwarver Schrieversronte. Dizze gef sinds 1972 't tegenwoordig tweemaondelijks verschienende tiedschrift De Ovend uut, det niet specifiek literair is mar daor as wal plek in is veur boekbesprekings. Wieder boekenneis viej in de jaorlijks huus-an-huus bezörgde boekenkraante Twie pond 'n Stuver, die eveniens deur de Schrieversronte verzörgd wördt. De Schrieversronte is ok uutgever van Stellingwarfstalige boeken.
Veur eschreven of espreuken Stellingwarfs (uut Frieslaand, Aoveriessel of Drenthe) van literaire of taalkundige aord is der sinds 1981 de H.J. Bergveld-pries, die uutereikt wördt deur de gemientes Weststellingwarf en Ooststellingwarf.
Gedichten, verhalen, romans
De eerste jaoren van de ieuw verschenen der Stellingwarver dichtbundels van Anke Hoornstra (1958) (Aosem, 2000), Willem Jan Teijema (1964) (Doe gebeurde et, 2001), Christine Magour-Mulder (1973) (Storm in et leven, onder de schriefstersname Stien van Anne, 2003) en Jan Veldhuizen (1951-2005) (De tael van mien moeke, 2004).
Van Bennie Holtrop (1938), die ok in 't Fries publiceert, kwaamp in 2001 de verhalenbundel Mooi veur Joker uut. Karst Berkenbosch (1950) kwaamp 't volgende jaor mit de kleine roman De Sjaal, die in 2010 ok in een Nederlaandstalige versie verscheen. Daorin gebruukte Berkenbosch zien ervarings mit vörmingswark in Liwwadden um een bield te schetsen van een jeugdcultuur daor as seks en anzien belangrieke thema's bint en daor as de samenleving mar biester lastig grip op krig. De bespreker van (now) Dagblad van het Noorden had aover dit wark te zeggen:
Ok in 2002 verscheen van Jan Schonewille (1953) de roman Maaike, aover de liefde van een Stellingwarfs maagien veur een bewoner van 't Jeudse warkkaamp in De Fochtel in de Tweede Wereldoorlog. In 2008 kwaamp Harmen Houtman (1951) mit de dichtbundel Dichterbi'j en in 2019 mit de verhalenbundel As ik kiezen moch..., daor as onder meer reisverhalen en herinnerings an zien olders in te vienden bint.
Johan Veenstra
Wieduut de miest productieve Stellingwarver schriever in de 21e ieuw, en al roem daorveur, is Johan Veenstra (1946). In dizze ieuw bint der van hum töt dusvarre drei dichtbundels, drei verhalenbundels en vier romans verschenen. Zien autobiografische roman Een brogge van glas (2006) giet aover de verholding tussen de verteller en zien moeder, die hum as jonggien altied bescharmt, hum op latere leeftied zölfs slim neudig is, en nao heur dood nog veule in hum ummegiet. Hoe hecht of heur relatie ok is, der bint dingen daor as ze niet aover praoten kunt; broggen van glas daoras ze niet aoverhenne duurt te gaon. In 2009 verscheen een Friese aoverzetting, In brêge fan glês.
Allewal Veenstra hum vake inspireren lat deur wat dichtebij huus gebeurt, voert e ok aandere regio's en laanden op in zien wark. Zo wördt in de roman Een vrouw van ivoor (2015) de jeugd in Ivoorkust beschreven van een maagien det later naor Nederlaand kump.
Huus van de Taol, tiedschriften
thumb|270px|left|Iene van de jongere schrievers in 't Drèents: Tieme Woldman In Drenthe kump bij veul activiteiten in, aover en veur 't Nedersaksisch, en ok bij veul schrieverije, 't Huus van de Taol kieken, daor as uutgeverije Het Drentse Boek een onderdiel van is. Ok 't vörreljaors verschienende letterkundige tiedschrift Roet en algemien cultureel tiedschrift Zinnig wördt deur 't Huus van de Taol uutegeven. Roet is sinds 1979 ononderbreuken verschenen, en de Drèentstalige literatuur kuj der niet van scheiden. De mieste literaire schrievers hebt heur kunnen in 't blad ontwikkeld veurdet 't töt boekpublicaties kwaamp. Zinnig, in 2016 ontstaon uut 't eerdere tiedschrift Oeze Volk / Maandewark, signaleert en besprek verschenen wark.
't Deur Rouke Broersma samenestelde Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003 (Het Drentse Boek, 2003) bevat körte biografische antiekenings en veurbielden uut 't wark van de belangriekste schrievers töt de eerste jaoren van de neie ieuw. Verscheiden daorvan, zoas Gerard Nijenhuis, Rieks Siebering, Suze Sanders en Egbert Hovenkamp II, bint nog altied actief mit Drèentstalige schrieverije, intied det aandern meer sporadisch van heur laot heuren. Naost evestigde namen die aj al jaoren in Roet kunt antreffen, bint der in de 21e ieuw ok een beste köppel lu veur 't eerst in 't Drèents an 't schrieven egaone. Onder de neie schrievers die intied ok in boekvörm epubliceerd hebt, vaalt beveurbield Leny Hamminga (1954), Ria Westerhuis (1959), Annije Maria Brans (schriefstersname van Marga Zwiggelaar, 1963) en Tieme Woldman (1965).
Van körter naor langer proza
De Drèentstalige prozaschrieverije is heur in de 21e ieuw blieven ontwikkelen. In de begunperiode van de moderne literaire schrieverije, in de jaoren tachtig en negentig, lag de naodrok op körter wark, zoas novellen. Veurbielden daorvan bint Zangeres van zulver (1989) deur Jan Veenstra, Een feestelijk starfgeval (1991) deur Klaas Kleine en Zwak ies (1992) deur Gerard Stout. In toenemende maote kwaamp der ok wark van langere aosem, zoas Stout zien ''Matglaozen dreum. Drentse roman (1994), de tendensroman Schoeltied (2003) deur Lukas Koops, de roman Het verbörgen leven (2004) deur Gerard Nijenhuis en Jan Veenstra zien Tammo Tiesing en het liek op zolder'' (2004), det 't predikaat 'Een Drèentse speurdersroman' mitkreeg.
Het Drentse Boek gunk slim ambitieuze literaire projecten niet uut de wege. Van Gerard Stout kwaamp in 2011 de umvangrieke autobiografische roman Ningtien uut. Criticus Rouke Broersma nuumde dizze roman "het beste Drentse boek ooit. [...] De hoofdpersoon, Johannes de Mens, sleept ons fietsend, treinend, vliegend, mee van hot naar haar, vooral naar haar en dat is enerverend, hilarisch en hartverscheurend." In zien weblog Woest en Ledig schreef recensent Joep van Ruiten:
De Paddenvanger (2018), een misdaodroman naor Scandinavisch model deur Anne Doornbos, löp aover de 300 bladzieden. De roman kreeg de Dagblad van het Noorden Streektaalpries en wördden een jaor nao verschienen opevolgd deur een fietstocht mit de schriever langs de locaties in 't boek, organiseerd deur 't Huus van de Taol. In 2020 wun Marga Zwiggelaar de Dagblad van het Noorden Streektaalpries veur heur historische misdaodroman Maagie in het ies (2019).
Massage
thumb|right|350px|Hardlopers kriegt massage tiedens de Taipei-marathon in Taiwan in 2004 Massage is 't toepassen van gestructureerde of ongestructureerde drok, spanning, beweging of trilling - haandmaotig of mit mechanische hulpe - op de zachte weefsels van 't lief. Inbegrepen kunt wezen, behalve de hoed: spieren, biendweefsel, pezen, gewrichtsbaanden, lymfevaten, organen van 't mage-darmstelsel en organen van 't voortplaantingssysteem.
Doel
Massages wördt egeven veur 't welzijn van de massee (degene die de massage krig), specifieker beveurbield: veur 't verbetern van de warking van verscheiden dielen van 't lief, bijdragen an genezingspercessen, 't ontspannen van zenuwen en spieren, en algemiene ontspanning.
Massages kunt in de infermele sfeer egeven wörden, mar kunt ok stark gereglementeerd professioneel wezen. In een professionele context het degene die de massage gef de masseur of masseuse. Dizzend kan gebruukmaken van haanden, vingers, ellebaogen, kneien, voeten of ok wal aandere hulpmiddels. Bij professionele massages lig de massee miest op een massagetaofel of op een matte op de vloere, of hij of zij zit op een massagestoel. Der wördt nogal ies massage-eulies gebruukt.
Olst
Olst is een dörp van 8205 inwoners in de hudige gemiente Olst-Wieje, in de Nederlaandse provinsie Oaveriessel. Töt 2001 was Olst de heufdplaatse van de gelieknamige olde gemiente. Sunds et samengaon met Wieje mut et die eer dielen met die woonplek.
Massage
Soorten
Der bint een hiele riege verschillende soorten massage, waoronder Zweedse massage, Thaise massage, dieptemassage, triggerpointmassage, sportmassage, ayurvedische massage, tantrische massage, cosmetische massage en hietestienenmassage.
Olst
Verleden
Et dörp wörd veur et eerste enuumd in 947, as Holsto. Keizer Otto I nuumde de heuve Olst, Archem en Yrthe as bieheurend bie et klooster te Essen.
Um de Koolde Oorlog wier der in Olst op laandgoed De Haere en belangriek diel van de Iessellinie ebouwd, met ofzinkbaoren dam in de revier en ne sluus in de revierdiek. Daorbi'j wier der oaver en grote strekke bunkers ebouwd veur soldaoten en verdediging. Hiermet wollen ze een meugelike Russiese invasie teagenholden, deur et hiele Iesseldal onder wäter te zetten. Dit wier strikt geheim ehölden. Pas an et ende van de jaoren negentig wier de echt bedoeling van al die bouwsels dudelik. Sunds die tied bint een antal bunkers vrie toegankelik.
In 1997 wier der in Olst op anvraoge van de Herensociëteit v/h De Nut's Neut deur Wim T. Schippers en old-Tros-presentatrize Willy Dobbe et Willy Dobbeplantsoen lös edaone. Dit was eers een gräppien van Schippers uut zien tellevisieriege De lachende scheerkwast.
Töt an et ende van de jaoren zeuventig van de twintigste eeuw mos Olst et wat centen angiet veural hebben van boeren, tuunderieje, vleisverwärking en stienfebrieken.
Onder de verzoeling was Olst zowat geliekmaotig oaver de protestaantse Rooms-Katholieke en sosjalistiese zoelen verdield. Et dörp hef een Romaans protestaantse kärke uut de därtiende eeuw, waorvan de onderbouw diels emaakt is met tufstiender van een older kärrekien
Ligging
Olst ligt an de revier de Iessel. Langs et westen kom ie in Olst oaver de kabelveerboot et Olsterveer. Met de wagen kom ie in Olst oaver de N337. Olst hef een eigen treinstasjon an de liende Ernhem-Leeuwarden (de Iesselliene). Wiedters kö'j der met de busse oaver busliende 161 kommen (Deaventer-Zwolle).
Filips II
Filips II kan wean:
Germanen
De Germanen bunt ne Indo-Europese bevolkingsgröppe dee van eursprong wonden in de Noord-Duutse Leagvlakte en Zuud-Scandinavië. right|250px|thumb|Verspreiding van de [[Noordse bronstied (rood) en Jastorfcultuur (roze).]]
Vöggelvlögt
Under de Germaanse volker hebt n groot deel van de leu blauwe oogn en blond hoar. Volgens n cliché is dit nen kenmarkenden germaansen trek moar under veural de west- en oostslaviese volker is ok n groot deel van de leu blond. Veur rondumme 2000 joar hen bestonden de Germanen uut nen grootn trop van stammen. Vandage den dag leaft eure drekse noakommelingen, de grote meerderheid van de bewonners van de Europese stoaten met ne Germaanse sproake, nog altied in datzelfde gebeed, moar hebt zie zich ok in grote antallen evestegd op de Britse Eilaanden, Ieslaand en in veurmoalege oaverzee kolonien van dizze West-Europese stoaten, zoas in Noord-Amerika, Australië en Zuud-Afrika. Et bekendst bunt de Germanen (Angelen, Saksen) as de bezetters van et West-Romeinse Riek tiedens en noa de Grote volksverhuzing in de 5de eeuwe. De samensmelting van de Romeins-Griekse en Germaanse kulturen was den anvang van de ni-je westerse kultuur.
Beskrieving
Onze kennis van de Germaanse volker en stammen veur de Volksverhuzing is veur et grootste deel egroand op dat wat deur Griekse en Romeinse skrievers oaver eur eskreaven is. Jammer genog maken dizzen neet stelselmoateg underscheid tussen Germaanse en Keltiese stammen. Onze belangriekste bronne uut dee tied veur de 4de eeuwe is "De Germania" van den geskiedskriever P. Cornelius Tacitus. Wi-j doot der good an de beneuming 'Germanen' uutslutend as n toalkündeg begrip te bekieken. Germanen bunt in dat geval spreakers van ne Germaanse sproake.
Der bestond eigenlek neet iets as 'dé Germanen' of 'dé Kelten'. Dit bunt moar verzamelnamen veur min of meer los van mekare leavende stammen of etniese gröppen dee de streaken in et midden en et noorden van Europa bevolkten, moar dee veurnoamelek deur de toonmoalege Romeinen zo eneumd wodden. Teggenswoordeg wödt de beneuming Germanen mangs deur mekare ehaald met de benaming veur Duutsers. Dit hef dan veural wier ziene eurzoak in et Engelse weurd veur Duutslaand, Germany. Hierdeur hebt zi-j et in et teggenwoordege sproakgebruuk neet rap oaver Germanen, moar ovver spreakers van ne Germaanse sproake. Dit leste is nog altied ne belangrieke oaverenkumste tussen de verskillende volken van Germaanse afkomst. De heufdindealing van de Germaanse toalen in Noord-Germaans, West-Germaans en Oost-Germaans kump oaveren met de histories-geografiese indealing van de Germanen.
Zee veur ne volleadege riege van de Germaanse stammen et sjabloon under dit artikel.
Zuthem
Zuthem kan twee plaatsen wean:
Germanen
Eursprong
Op toalkundege en kulturele groanden goat zie der teggenwoordeg van uut dat de Germanen nauw verwant bunt an de Kelten, Sloaven, Romeinen, Grieken en andere Indo-Europesen volker. De umskrieving as ne ofzunderleke gröppe hef zich vermeudelek an et end van et tweede millennium veur Christus of wat later argens in de vlakten van Oost-Europa voltrokken. Oaver de vrogste geskiedenis van de Germaanse volken is weinig meer bekend as dat zie rundumme de 6de eeuwe v.Chr. in Scandinavië en rundumme de Oostzee leafden. Hier verdreaven zie miskien de eerder an-ekommen Saami en Baltiese stammen, moar woarschienleker is dat zie zich doar deels met vermengden. Dat de Germanen toon nog neet arg talriek waarn blik uut et gegeaven dat n anzeenlek antal weurden in den Germaansen 'oertoal' oaver-enommen is van de vroggere neet-Indo-Europese bevolking van rundumme de Oostzee (zee wieter et artikel oaver de Germaanse understroatverunderstelling). Eur oaverwicht bestoand eerder uut beatere woapens zoas den striedwagen as uut grotere antallen kriegers. Ok bruukten de Germaanse kriegers woarschienlek al vrog iezeren woapens dee steaviger waren as de bronzen woapens van de eursprönkeleken bewonners. Noa verlöp van eeuwn ontstoand doar in dizze streken ne zeakere oaverbevolking en völlen verhuusden steeds wieter noar et zuden (et Duutslaand van vandage), um zich van doaruut heanig an noar et oostn, zuuden en et westen te verspreiden. Der ontstoanden op dee wieze völle verskillende volksstammen, dee op verskillende tiedstippen en plaetse met andere namen eneumd wodden, zoas de Friezen, Toxandriërs en Kaninefoaten. Hierdeur wödt et zwoar eure juuste beweagingen in et biezunder noa te goan. Den geskiedskriever Tacitus verdeelt zie in dree gröppen: de Ingvaeones, Herminiones en Istvaeones. Dizze verdealing was egroand op de mythiese ofstamming van de Germanen van de dree zunnen van den oervader Mannus. Plinius den Olderen mek in book IV van ziene Naturalis Historia ne verdealing in 5 gröppen: 1. de Vandili, woartoo volgens um de Burgodiones, Varinnae, Charini en Gutones beheurden, 2. de Inguaeones, woartoo de Cimbri, de Teutoni en de volken van de Chauci beheurden, 3. de Istuaeones dee et dichtst bi-j de Rien wonden, 4. de Hermiones, woartoo de Suebi, Hermunduri, Chatti en Cherusci beheurden en 5. de Peucini Basternae, an de grenze met Dacië. Meer prakties nut hef vermeudelek de deur toalkundegen ebruukte indealing in Noord-, West-, en Oostgermaanse talen. Wi-j wet dat umstreaks de viefde eeuwe de belangriekste volken de Saksen, Franken, Juten, Angelen, Goten (zowal Ostrogoten as Visigoten), Bourgondiërs en Vandalen waren.
Missouri (duurverwiesziede)
Missouri kan verwiezen noar:
Germanen
Leavenswieze en kultuur
Leaven en kultuur van al dizze volken verskilden onderling neet zo völle umstreaks de tied dat de Romeinen euren macht oaver Europa uutbreidden. De westelieke volksstammen bestonden veurnoamelek uut boern, de oosteleken veurnoamelek uut schoapsherders en veeholders. De Germanen waren arg esteld op eure unofhänkelekheid en hadden gin starke stamverbaanden. In tieden van nood wodden der deur kearls met anzeen nen leider ekozzen moar dizzen mos altied de belangen van de 'kezers' in de kieker holden. Wal waren der joarleks bi-jenkumsten van de stamheufden onderling.
thumb|right|Jernalderhus – Noa-ebouwden [[langhuus uut de iezertied rundumme 400 in et Moesgaard-Museum bi-j Århus (Denemarken)]] thumb|right|[[Nydamskip uut de 4de eeuwe]]
De Germaanse moatschoppi-je had zich gröppeerd rundumme sibben, families en geslachten met nen gemeenschoppeleken legendariesen veurvader (in t Engels dut hier nog t woord siblings, bloodverwaantn, an herinnern). De stammen wodden regierd deur edelleu. Wieter was der sproake van vri-jen, 'liten' (half-vri-jen) en sloaven. De vri-je kearls mochten et weurd vuuren in de volksvergoadering. Veur zowiet könningen ne rolle spölden waarn dit veurnoamelek 'gewaskönningen', dee de vrögboarheid van et gewas en de oaverwinning in den stried verzeakeren mossen.
De Germanen waren woarschienlek altied in kleine kriegskes betrokken woarbi-j vermeudelek et antal doden en gewonden deur algemeen an-enommen 'kriegsregels' neet uut de hand leep. In de Engelstalege literatuur wödt dit beneumd mit de uutsproak endemic warfare (kiek veur wietere infomasie bi-j den Engelsen wiki under dee beneuming). Bi-j dizzen endemic warfare vuuren veural de kriegsheern en euren dreksen anhang (den comitatus) wal. Woarschienlek konden de jonge kriegers in dizze kriegskens loaten zeen dat zi-j kearls waarn zodat zi-j op-enommen konden wodden in de weald van echte kearls en was dit, noast mededingers oaver de grenze van et territorium, ene van de belangriekste redenen um gereageld de krachten te meaten. Bi-j dee weinige volken dee vandage nog in stamverband leaft is dit nen belangrieken reden um de onderlinge mededingers van buurstammen in staand te holden.
De Germanen bedreaven laandbouw veural deur stukken woosten groand plat te braanden en et zoad in de asse te streujen. Doarnoast wodden ok kleine akkers, eschen, veurtdeurend bebouwd en bemest.
Nen vri-jen kearl verweerf oaverigens völ meer anzeen deur vechten en plunderen dan deur akkerbouw te bedrieven. Alle vri-je kearls vochten met in den stried. Geslaagde anvoerders verzoamelden kriegers um zich hen dee van kriegsvoering eur beroop emaakt hadden. Tacitus neumt ne dergeleke schoare comitatus. Belust op buut was den riekdom van et Romeinse Riek n geliefd doolwit van eure strooptochten.
Skrift
thumb|left|Et oldere [[Futhark, de oldste Germaanse skrieveri-je]] Et skrift was dat van de runes. Runen wödden ebruukt veur skrieveri-je op gedenkplaetse en beskreaven veural grootse doaden. In Bargen is ok runenskrieveri-je veur dageleks gebruuk an-etroffen, de zogeneumde Bryggen skrieveri-je. Doarbi-j geet et um namen, gebeden (mangsmoal in et Latien), persoonleke tiedingen, zakeleke breven en utingen van kameroadschap. De oldste skrieveri-je in nen Germaansen toal kump uut de eerste helfte van de 5de eeuwe v.Chr.; disse steet op den Negauer Helm den bewoard wödt in et Kunsthistorisches Museum Wien. Echt völ wodden der deur de Germanen neet op-eschreaven, en der was woarschienlek geen uutgebreide literatuur. Wal hadden de Germanen woarschienlek ne rieke mundege kultuur, woarin veur-edroagen riemsels ne belangrieke rolle spölden. Een antal Germaanse heldenriemen uut de volksverhuzingentied bunt ons bekand deurdat zie in de vrögge middeleeuwn op skrift eplaatst bunt. Veurbeelden hiervan bunt et Nibelungenlied, den Thidrekssaga, et Hildebrandslied en de Edda's. Et meeste dat wi-j wet is wier bekeand uut Romeinse bronnen, op-eskreaven mundege riemen en archeologiese vondsten. Een wark van unschatboare historiese weerde oaver de Germanen is de Germania van Tacitus.
De Germanen hadden ne rieke kultuur dee völle oaverenkumste mit de verwante Keltiese kultuur leet zeen. De weafkunste was good untwekkeld. De Romeinen sproaken met bewundering oaver de veulkleurige wollen kleading dee de Germaanse vrouwleu drogen. Ok de anzeenleke menneleke kriegers besteedden völ andacht an eure uterleke verzorging. Bewunderd deur de Romeinen wodden ok de stark untwikkelde smeedkunste. Tiedens de volksverhuzingen wodden de Germaanse woapens zelfs better geacht as dee van de Romeinen zelf. Ok de versieringskunst hef mooie, de schoonheid in euren hoogsten vörm of groad vertonende warkstukken op-eleaverd zoas op-egroaven grofbi-jgiften nog getuugt. Völle Germanen, as zie et betalen konden, drogen eavenas de Kelten vakkundeg emaakte golden hals- en armbenden: torques. Dee Romeinen bruukten in lateren tieden torques dee as kriegsbuut op Kelten en Germanen veroaverd waren zelfs as gewild underscheidingstekken en betaalmiddel veur verdeensteleke soldoaten.
Geleuf
Ne priesterkaste met as taak de geleufskultuur vasten vörm te geaven en oaver te dragen, zoas bi-j de verwante Kelten de druïden, was der neet. Moar der leafden wal ne eigen Germaanse mythologie op de achtergroand, dee van de ene generoatsie op de andere in verhoalen bi-j den heerd deur de olderen oaver-eleaverd wodden. Dee verhoalen, de namen van de goden, de helden en andere mythiese figuren verskilden mangs wat van den enen stam tot den anderen, moar waren zo'n betjen allemoal op eenzelfden voot estoold. Zo geleufden zi-j in meerdere wealden dee mit mekare in verbinding stoanden, ne godenweald met nen oppergod (Wodan of Odin), nen underweald met slangen, draken en andere mythiese weazens, en doartussen de mensenweald. Al dizze wealden wödden bi-j mekare eholden deur nen leavensboom Yggdrasil, tegeliek den boom van kennis. Veul van dee in de 9de tot de 12de eeuwe in umlöp wezzende verhalen doaroaver wödden verzameld in n book, de Edda. Dit is et wark van nen Old-Ieslaandsen geleerden den beducht was veur et ende van de bereumde dichtkunste van de Germanen in ne tied van toonememnde kerstening. Et geleuf zol zich vanof Romeinse tieden zunder twiefel wieter untwekkeld hebben. Tacitus mek geen tieding van 'kenmarkende Germaanse' goden as Wodan, Donar, Balder of Freya.
Romeinen en Germanen
right|thumb|360px|Germaanse stammen veur de volksverhuzingstied Toon de Romeinen Gallië binnenveelen, woar zie de Keltische bewonners versloogen, kwamen zie in et noorden ok (oaverni-j) in aanraking met de Germanen. De Romeinen hadden namelek al ens kennis emaakt met nen Germaans/Keltiesen inval van Cimbren en Teutonen in de 2de eeuwe v.Chr.. Den Romeinsen veldheer Gaius Marius wist eur toon te versloan (102 v.Chr.). Anvankelek zagen de Romeinse geskiedskrievers eur gewoon as 'barbaren'. Moar Tacitus, den in de eerste eeuwe leafden, vond de Romeinen van ziene tied dekadent en slap en heeld zien laandgenoten de rowe moar dappere Germanen as veurbeeld van 'echte kearls' veur.
Gezeen de krachtsverholdingen tussen Romeinen en Germanen is et lenge tied de vroage ewest hoo den krieg tussen dizze twee volker in et veurdeel van de Germanen beslecht kon wodden. An de ene kante vocht immers n hoogst kundeg, good e-oefend leager met ne grote kriegstradisie, an de andere kante noar verholding völ minder good bewoapende gröppen Germanen, zunder al te völle oefening, tucht en kunde. Woarschienlek kump et deur, noast toovalsumstandegheden as weersumstandegheden en wal of neet bekwoame veldheern op de verkeerde of juuste tied en ploats, geogroafiese en klimatologiese umstandegheaden. Met name de anweazigheid van veanen en woolden is hierbi-j woarschienlek van deurslaggeavend belang ewest. Hier hadden de Germanen, dee et laand kenden en licht bewoapend waren, n groot veurdeel op de Romeinen, dee gewönd waarn an et inzetten van zwoare woapens en geschut en dammen en dieken mossen anleggen um in et geheel te künnen deurgoan.
Oaverigens lik dit gin volkommen teggenstelling tussen Germanen en Romeinen, want völle stammen leaverden hulptröppen en de Bataven stoanden zelfs as keurtröppen bekend. Noa de neaderloag in 9 n. Chr. van Varus met ziene legioenen in et Teutoburger Woold brokkelden den unmiddelleken Romeinsen invlood in Germania Transrhenanum (Germania oaver den Rien) echter rap of. Noa de neaderloag van Varus beparkten de Romeinen zich tot gebruuk van de Rien en de Donau as ne natuurleke westeleke en noordeleke verdeadegingsliene. Deur under anderen altied diepgoande handel namen de Germanen toch völ ovver van et noabi-je Romeinse riek. Noast völ eursprönkeleken Romeinsen kulturelen invlood verspreidden zich ok et christendom under de Germaanse stammen buten et riek, veural in de 4de eeuwe.
Vanof et ende van de 4de eeuwe begonnen Germaanse stammen in steeds grotere antallen et Romeinsen Riek binnen te dringen.
Ni-je heersers noord-west Europa
In 430 mösten de Romeinen zelfs de hulpe van de Hunnen inropen um et Bourgondische könninkriek bi-j de stad Civitas Vangionum (noo Worms) te versloan. In 436 wodden dat riek verneetegd. Dizzen stried wöd oaverigens den groandslag veur de middeleeuwse sage van de nibelungen.
Noa den val van et West-Romeinse riek wodden dee ens zo mispreazen Germaanse volken de ni-je meisters van West-Europa. De Visigoten heersten oaver n groot deel van Spanje, de Franken wodden de meisters van Frankriek, bi-jnoa heel België, Nederlaand en et Rienlaand, de Ostrogoten (Oost-Goten) vestegden op eure beurte euren macht in Italië en in n uutgestrekt gebeed ten noorden en oosten doarvan. Dee könninkrieken wodden de kernen van de Europese stoaten van vandage.
thumb|center|600px|Et [[Romeinse Riek in 476. As in tussentied et Oost-Romeinse Riek vri-j ongeschonden de volksverhuzing deur-ekommen is, is et West-Romeinse Riek zowat verloorn egoan. Et veurmoalege groandgebeed wodden in-enommen deur Germaanse stammen, dee in opvatting wal den Oost-Romeinsen keizer erkennen as opperheer, moar in de uutvoering euren eigen gang gingen.]]
Gemaansen stammen
Zoas in de vöggelvlögt angegeaven was et neet eenvoldeg um de verskillende stammen good te underscheiden. Völle stammen waren op verskillende tieden under verskillende namen bekend. Ok kwam et gereageld veur dat nen stam zich ofscheidden van den heufdstam en ok nen ni-jen name ging draegen. En ok gingen stammen mangs wier op in n groter verbaand: bieveurbeeld de Franken bestoanden eursprönkelek uut n groot antal verskillende stammen dee heanigan samensmolten. Dit verschiensel van opsplitsen en wier samengoan van verskillende Germaanse stammen was in de eeuwn rundumme de joartelling nog vri-j makkelek umdat de Germanen under mekare verstoanboare talen sprokken. Ok eure stamkulturen en gebruken waren van dezelfde eerd en uutstroaling.
Ni-je historici bunt et nog neet ens oaver stammen uut de (Late) Oldheid, der besteet twiefel of der in et geheel wal oaver dudeleke stammen esproaken kan wodden. Historici stelt dat, mit uutzunderingen, iederene lid kon wödden van nen stam, en dat dee stammen eigenlek niks meer as uutvindingen van Romeinse skrievers bunt. Romeinse skrievers gaven mangs nen name an bewonners van n bepoald gebeed, zoas de 'Goten', moar zie wisten eigenlek neet of doar enige verwantheid tussen dizze bewonners bestoand. In latere tieden kon iederene dee dat wol zich ansluuten bi-j nen stam of der zelfs enen vörmen. Dit was et geval bi-j de Visigoten under Alaric, dizzen stam bestoand woarschienlek uut ne gröppe 'eursprönkeleke' Goten mit doarbi-j an-eslotten gröppen andere Germanen en ok völle Romeinen dee eure kans op buut zagen. Ok de Franken, nen anderen 'stam', trokken völle Romeinen an um Frank te wodden deur et 'uutvinden' van ne gemeenschoppeleke geskiedenis met de Romeinen.
Germaanse volker vandage
thumb|right|Gebeed woar Duuts gebruukt wördden in centroal Europa, [[1910]] Onderstoande volken wodt in et algemeen as n Germaans volk ezeen:
Doarnoast ok de Duutstalege inwonners van Zwitserlaand, inwonners van Luxemburg, inwonners van Liechtenstein en van Bozen-Zuud-Tirol.
Hella
300px|thumb|right|Lokoasie van de gemeante in Ieslaand. 300px|thumb|right|t Städskn Hella. Hella is n kleain städskn in t zuudlike deil van Ieslaand an de euver van t streumskn Ytri-Rangá en hef, in 2011, 781 inwönnern.
t Städskn
n Noam van t städskn kömp van de grötte dee laanks n stroom ligt. Menskn zegt det d'r vreuger Ierske mönnikn wönn toon de earste menskn ankömn. Net zoo-as in oare deile van t laand bekömt t toerisme nen wichtige inkömstnsektor. n Vulkaan Hekla leg vlokbiej, dös t is möglik öm veur n dägskn doarhenne te waandeln. Ok bint der exkursies noar oare toeristnpläkke zoo-as Landmannalaugar öf Þórsmörk. Hella wörn baawd in 1927 wannear Þorsteinn Björnsson nen weenkel biej de brögge oawer n Ytri-Rangá in t laand van Gaddstaðaflatir baawn.
Willem III
Willem III kan wean:
Kentucky (duurverwiesziede)
Kentucky kan verwiezen noar:
Fysiotherapie
thumb|right|300px|Een fysiotherapeutische sessie in de Verienigde Staoten Fysiotherapie (uut 't Grieks φυσις (physis), netuur en θεραπεία (therapeía), 't genezen), ok wal kinesitherapie (uut κίνησις (kínesis), beweging), is een paramedische discipline die hum bezigholdt mit de behandeling van klachten van 't steun- en bewegingsapperaot van de mèense of van dieren. Daorbij dreit 't um oefeningen um de beweeglijkheid bèter te kriegen en zeerte te vermindern.
De fysiotherapeut döt een lichamelk onderzuuk, stelt een behandelplan op en beprat det mit de pesjent. 't Plan kan beveurbield ericht wezen op 't bèter functioneren van (dielen van) 't lichem, zo goed as meugelk functioneren binnen de grèenzen van iets waj mekeert, of 't vermindern van zeerte.
De fysiotherapie is ontwikkeld uut de heilgimmestiek. Der bint een hiele bulte specialisaties, waoronder de kiender-, bedriefs-, arbeids-, sport- en dierenfysiotherapie. Soortementen behandeling die inezet wördt, bint onder aandere oefentherapie, massage, fysische therapie (warmte, kolde, elektrische of ultrasone prikkels) en elektrotherapie. De therapie wördt anebeuden as primaire zörg, dan wal naost of samen mit aandere medische behandelingen. In sommige laanden, zoas 't Verienigd Keuninkriek, meugt fysiotherapeuten ok medecienen veurschrieven.
Kroasië
Kroasië (Kroaties: Hrvatska), offisieel Republiek Kroasië (Republika Hrvatska), is n Zuud-Europees laand, dat in t noorden an t geschei ligt van Slovenië en Hongarije, in t zujen Bosnië en Herzegovina en Montenegro, en Servië in t oosten. In t westen ligt de Adriatiese Zee, waor de Kroatiese territoriale waoters grenzen an die van Italië. Geografies is Kroasië gedeeltelik elegen op t Balkanschiereilaand. t Strek zich uut van de uterste oostelike hellingen van de Alpen in t noordwesten tot de Pannoniese vlakte en de Donau in t oosten. t Sentrale deel wörden bedekt deur de Dinariese Alpen. De heufdstad is Zagreb, aandere belangrieke stejen bin onder aandere Split, Osijek en Rijeka.
De leste offisiële volkstelling was op 31 meert 2001 (4.437.460 inwoeners). Volgens de leste schattingen hef Kroasië noen zwat 4.500.000 inwoeners. De Kroaten vormen mit 89,6% de grootste bevolkingsgroep, de Serviërs de belangriekste minderheid mit 4,5%. Aandere minderhejen zo as Bosniakken, Hongaren, Slovenen, Roma, Tsjechen en Albanezen maken samen ongeveer 5,9% van de bevolking uut.
Kroasië wördden n soevereine staot naodat t op 25 juni 1991 zien onaofhankelikheid uutreup. Véúr de onaofhankelikheidsverklaoring maakten Kroasië deel uut van t veurmaolige Joegoeslavië as Sosialistiese Republiek Kroasië (Kroaties: Socijalistička Republika Hrvatska).
Kroasië hef de parlementaere republiek as staotsvorm en t laand is lid van de Verenigden Nasies, de Raod van Europa, de NAVO, de Wereldhaandelsorganisasie en stichtend lid van de Mediterrane Unie. t Was sinds 2004 n kandidaot-lidstaot van de Europese Unie, en is sinds 1 juli 2013 offisieel lid van de Europese Unie.
Geografie
thumb|rechts|Korčula-stad op t [gelieknamige eilaand in de Adriatiese Zee Kroasië ligt tussen Sentraal-, Zuud- en Oost-Europa. De vremde vorm van t laand hef iets weg van n halve maone of n hoefiezer, en zörgt veur veule buurlaanden en lange rieksgrenzen: Slovenië, Hongarije, Servië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Italië an de Adriatiese Zee. t Vastelaand van Kroasië is in twee niet in mekaar deulopende stukken verdeeld deur n kleine kustliende van Bosnië en Herzegovina kortbie Neum. Hierdeur vormp t tweede gedeelte n exklave tussen Bosnië en Herzegovina en Montenegro.
t Kroatiese laandschap is aofwisselend en besteet onder aandere uut:
Kroasië hef n groot antal nasionale parken en natuurparken. Der bin meer as duzend Kroatiese eilaanden, waorvan Kres en Krk de grootste bin. t Klimaot is aofwisselend. In t noorden en oosten heerst n laandklimaot, langes de kust is t klimaot mediterraans.
Demografie
thumb|right|De bevolkingsontwikkeling van Kroasië (1992-2003) x 1000 De leste offisiële volkstelling is van 31 meert 2001, toe had t laand zo'n 4.437.460 inwoeners. Hiervan waren 2.301.560 vrouwluui en 2.135.900 manluui.
In 2009 zol t inwoenerantal estegen ween tot 4.489.409. Toch is de bevolkingsgreui in Kroasië in de leste tien jaor stille koemen te staon. De oorlog in Kroasië tussen 1991 en 1995 zörgden veur massale verplaotsing van bevolkingsgroepen en bevorderden laandsverhuzing.
De gemiddelde levensverwachtige is 75,1 jaor (79,3 jaor veur vrouwluui en 72,5 jaor veur manluui). 1,5% van de bevolking kan niet lezen. De gemiddelde leeftied veur vrouwluui is 39,3 jaor (41 jaor veur vrouwluui en 37,5 veur manluui).
In 2009 wördden der 44.577 kienders geboren tegenover 52.414 meensen die uut de tied kwammen, n krimp van 7.837 personen. De natuurlike bevolkingsgreui is negatief (minder as ongeveer 1%), deurdat n halve eeuw elejen t antal geboorten en starfgevallen stark is aofeneumen. De oorlog bröcht oek grote verplaotsing van volken mit zich mee. Zo bin de Serviërs in Kroasië in antal aofeneumen en bin Kroaten uut overige delen van Joegoeslavië in Kroasië gaon woenen.
In 1996 had Kroasië n positief migrasiesaldo. Der gungen namelik meer meensen in Kroasië woenen as dat der vortgungen. Dit zelfde was t geval in 2005 toe der 14.230 meensen in Kroasië gungen woenen (mit name uut Bosnië en Herzegovina) en 6.012 meensen gungen vort, veurnamelik naor Servië en Montenegro.
De Kroatiese diaspora over de verschillende delen van de wereld is aordig groot. Zo woenen der aordig wat Kroaten in Noord-Amerika, Australië, West-Europa en Sentraal-Europa, mit name in Duutslaand en Oostenriek.
Bevolkingsgroepen
thumb|rechts|Bevolkingsgroepen in Kroasië
Istriese Italianen:
Vandage de dag woenen der mar 19.636 Italianen in Kroasië, ze woenen mit name in t uterste noordwesten van Istrië. Veur de Tweede Wereldoorlog was Istrië n emengd gebied waor Italianen, Kroaten, Slovenen en Vlachen samenwoenden en der eigen taal praotten. In de exodus die duurden tot 1953, naodat Istrië definitief bie Joegoeslavië kwam, gungen de meeste Italianen onder dwang in Italië woenen. Volgens Italiaanse bronnen 250.000/300.000  Vandage de dag woenen der aordig wat Italianen in onder aandere Grožnjan (51%), Buje (39,6%) en Brtonigla (37%).
Overigen:
De overige bevolkingsgroepen woenen vake verspreid over Kroasië mit name in de stejelike gebiejen.
Geleuf
right|thumb|De rooms-katholieke [[Kathedraol van Split|Kathedraol van Sunte-Domnius in Split.]] t Overgrote deel van de Kroatiese bevolking (87,83%) zeegt dat e rooms-katholiek is. Minderhejen bin de orthodoxen (4,4%), dit bin veurnamelik etniese Serviërs. 1,3% is soennitiese moslim, dit bin veurnamelik Bosniërs en Albanezen. Der bin veul Kroaten die (zwat) niks an t geleuf doen of die atheïsten (heidens) bin, dit is n resultaot van t vroggere kommunistiese bewiend.
Taal
De offisiële en meestgebruukten taal is Kroaties dat eschreven wörden in t Latiense alfabet. Disse taal is de moerstaal van 96,12% van de inwoeners. Italiaans is oek as offisiële taal erkend in de provinsie Istrië, waor t de moerstaal is van 20.521 inwoeners.
t Kroaties is n Zuud-Slaviese taal die stark verwant is an t Bosnies, Servies en Montenegriens. Disse talen wördden veur t uuteenvallen van Joegoeslavië oek Servo-Kroaties of Kroato-Servies eneumd. In t Kroaties he'j dree dialektgroepen: t Štokavies (de standardtaal), Kajkavies en Čakavies. In disse dialektgroepen bin verschillende spraakvariëteiten te vienen, namelik t (I)jekavies, Ikavies en Ekavies.
Bestuurlike indeling
600px|thumb|right|Provincies van Kroasië
Staotsinrichtige
thumb|rechts|De zetel van t [[Kroatiese Parlement]] Sinds de nieje Kroatiese grondwet in 1990 is Kroasië n parlementaere demokrasie.
De president van de republiek (de Predsjednik) is t staotsheufd en wörden elke vuuf jaor demokraties ekeuzen, de minister-president is de regeringsleider. Naost leier van t Kroatiese leger hef e as plicht, mit toestemming van t Parlement, t anstellen van de minister-president, oek hef de president enige invleud op de butenlaandse politiek van Kroasië.
t Kroatiese Parlement (de Sabor) warkt volgens n eenkamerstelsel; disse wetgevende macht besteet uut niet minder as 100 en niet meer as 160 vertegenwoordigers, allemaole ekeuzen veur n termien van vier jaor. Tussen 15 jannewaori en 15 juli en tussen 15 september en 15 desember wörden de voltallige vergaorigen van de Sabor ehuilen.
An t heufd van de Kroatiese regering (de Vlada) steet de minister-president, die zelf twee viseminister-presidenten hef en veertien ministers die an t reur staon van verschillende ministeries. De uutvoerende macht is verantwoordelik veur t veurstellen van wetgeving en n begroting, t uutvoeren van wetten en t binnenlaandse en butenlaandse beleid van de republiek begeleiden.
De rechtsprekende instansies van Kroasië bestaon uut dree lagen: t Hooggerechtshof, provinsiale rechtbanken en lokale rechtbanken. De Konstitusionele Rechtbank geet over zaken uut de Grondwet.
Ansluting bie de EU
thumb|rechts|De Kroatiese vlagge en de EU-vlagge naost mekaar op n overheidsgebouw in Zagreb De weg naor ansluting bie de Europese Unie begun veur Kroasië op 29 oktober 2001, toe Kroasië t Stabilisasie- en Assosiasieverdrag mit de EU tekenden. Dit verdrag mut etekend wörden um erkend te wörden as kandidaot-lidstaot. Op 21 febrewaori 2003 dienden Kroasië formeel t verzeuk in um te maggen toetrejen tot de Europese Unie. De Europese Kommissie gaf vervolgens op 20 april 2004 n positief advies, waorop de Europese Raod Kroasië op 18 juni 2004 erkenden as n offisiële kandidaot-lidstaot. Der wördden besleuten de onderhaandelingen te beginnen op 17 meert 2005. n Dag veur t begin van de onderhaandelingen stelden de Europese Raod de onderhaandelingen veur onbepaolde tied uut, umdat Kroasië niet goed genog zol meewarken mit t Joegoeslavië-tribunaal. t Feit dat de veurmaolige generaal Ante Gotovina nog altied niet op-espoord was, was de EU n doorne in t oge.
Onder drok van Oostenriek wördden der alsnog begunnen mit de gesprekken. Oostenriek dreigden de toetrejingsonderhaandelingen mit Turkije namelik stille te legen. Op 4 oktober 2005 wördden begunnen mit onderhaandelen. t Zogenaamde kontraoleproses begun op 20 oktober. Op 7 desember 2005 wördden Ante Gotovina op t eilaand Tenerife op-epakt.
De publieke opinie in Kroasië is stark verdeeld over de toekomstige toetrejing van Kroasië tot de EU. n Krappe 40% van de bevolking is veurstaander van de toetrejing tot de EU. Veule tegenstaanders van de toetrejing bin bange dat as Kroasië tot de EU zal toetrejen Kroasië veule regels op-eleegd zal kriegen vanuut Brussel. n Aander argument dat de tegenstaanders vake naor veuren haolen is dat de Kroatiese kust verkocht zal wörden an de (rieke) West-Europeanen en hierdeur vol-ebouwd zal wörden.
Kultuur
Deur de geografiese ligging van Kroasië en de verschillende staoten die ooit over Kroasië regeerden bin der verschillende invleujen in de Kroatiese kultuur te vienen. Beïnvleud deur heur overheersers, de Venesianen, Hongaren, Turken, Fransen en Oostenriekers, is de Kroatiese kultuur riek an diversiteit en invleujen. De Kroatiese kultuur is onder te verdelen in n Sentraal-Europese en mediterrane kultuur waorin oek kenmarken van de Balkan verweven bin. De Kroatiese kultuur trekt n dartien eeuwen ouwe kultuur mit zich mee. In disse tied bin der veule Kroatiese monumenten en stejen ekeumen, waor veule slimmerikken geboren bin. t Hef invleujen uut de Oud-Griekse, Romeinse en Illyriese kulturen. In Kroasië bin zes monumenten van de Wereldarfgoedlieste te vienen en acht nasionale parken.
Dree Nobelprieswinnaars hadden der wege in Kroasië staon, samen mit veule belangrieke uutvienders en aandere belangrieke personen - de eerste vulpenne is in Kroasië uutevunnen. Kroasië verdient oek n plaotse in de geschiedenisse van kleraozie umdat hier de oorsprong van de stropdasse (cravat) ligt, krek as de vulpenne en de parachute. Nikola Tesla, n Kroatiese Serviër, ontwikkelden veule nieje elektriese komponenten en verbeterden, op dikkels radikale wieze, al bestaonde verlochtingssystemen en zoksoort dingen. t Laand hef n lange artistieke, literaere en muzikale tradisie. Kroasië hef oek n diverse keuken.
Nasionale symbolen
Een van de belangriekste nasionale symbolen is t šahovnica, t wit-roje schaakbord da'j weerzien in de vlagge en t wapen van Kroasië. Dit symbool is oek anwezig op sportkleren, logo's en zoksoort dingen. t Symbool wörden gebruukt deur Kroaten over de gehele wereld.
De meuite weerd
thumb|right|De Eufrasiusbasiliek in t historiese sentrum van [[Poreč.]]
Kroatiese keuken
De keuken van Kroasië is veulziejig en hef dree heufdinvleujen. An de kust is de mediterraanse invleud t grootst, te vergelieken mit de Italiaanse en Griekse keuken. Zo wörden der veule vis en schaoldieren gebruukt en hef Kroasië eigen pasta's en risotto's (rižot). Bekend is oek de Dalmatiese vorm van gereukte ham (dalmatinski pršut), die vake mit olieven as delikatesse egeten wörden. Daornaost hef Kroasië verschillende soorten witte, roje en prosecco-wienen (prošek).
In t binnenlaand is de keuken meer Sentraal-Europees ericht, te vergelieken mit de Hongaarse en Oostenrieks-Weense keuken. Kenmarkend bin de verschillende variasies van goelasj (gulaš) en n groot anbod van taarten en gebak.
Daornaost bin oek typiese Balkangerechten arg populaer, disse gerechten hebben grote Turkse invleujen. Hieronder heuren ċevapčiċi (Balkanversie van kebab), vake egeten in n pita mit ajvar of kajmak, burek en sarma. Oek wörden vake Turkse koffie edrunken en is de lokale alkoholiese drank rakija. Oek is de Kroatiese keuken uut Bosnië en Herzegovina arg deur de Turkse/Osmaanse keuken beïnvleud.
Bekende Kroaten
Nobelprieswinnaars
Literatuur
Bekende kunstenaars
Bekende topsporters
Bekende akteurs
Bekende staotsluui
Blaricum
Blaricum is ne plaatse en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef een oppervlakte van 15,59 km². Met een deursnee huze weerde van € 539.000 was zee volgens et Centraal Bureau veur de Statistiek in 2007 de op twee noa riekste gemeente van Nederlaand. Blaricum genöt in de umstreaken anzeen om ziene joarlekse karmisdage in augustus.
Blaricum ligt in den laandstreek 'Het Gooi'. Net as et noabi-j elegen Laoren is het van eurspronk een brinkdarp woarvan nog völle boerderi-jen oaver bunt ebleven. Rond et begin van de twintigste eeuwe kwamen in Blaricum völle rieke Amsterdammers en kunstenoars wonnen, woardeur et darp stark in anzeen steeg.
thumb|left|250px|Blaoricum, ne lange riege veur den iessalon
Nisse (folklore)
thumb|300px|Een uut deeg emeuken nisse; gebrukelke karstversiering in Scandinavië Een nisse (Deens en Noors), tomte (Zweeds) of tonttu (Fins) is een mythisch wezentien in de Scandinavische folklore, det vandage de dag veurnamelk in verbaand ebracht wördt mit de karstdagen en de donkere dagen daorveur. 't Woord "nisse" kump meugelk van 't Oldnoords niðsi (lief/klein femilielid) of van Nils, de Scandinavische vörm van de name Nicolaas.
Miestal wördt nissen beschreven en weeregeven as arg kleine wezenties mit een lange witte baord en een rooie, grieze of grune punthoed of ebreide mutse. Vanolds woont ze in of um (boeren)huzen en stallen. Ze hebt daor een zörgtake veur en bekommert heur in 't bezunder um de huusdieren. Deurgaons warkt ze 's nachts. As de nisse niet goed behandeld wördt, wördt e verkeerd in de kop en haalt e streken uut, of verlat 't huus en trekt anderworens henne.
Mit det in de 19de ieuw de Scandinavische folklore onderzöcht, bijienebracht en epopulariseerd wördden, is de nisse ien van de bekendste wezens daorvan ewörden, die in veule Scandinavische schrieverije een plekke ekregen hef. Zowal qua veurkomen as qua mythologische motieven kuj de nisse min of meer vergelieken mit aandere wezenties uut de Europese (mit name de Germaanse) folklore. Neemt beveurbield de kebolter (wat meugelk 'huushoeder' betiekent) of 't eerdmannegien van de Nedersaksische mythologie, de Nederlaandse kabouter, de Kobold of 't Heinzelmännlein van Duutslaand, de Schotse en Engelse brownie of Puck, de hob in noordelk Engelaand, de piskey of pixie van Cornwall en Devon, en de Slavische domovoy. De gebrukelke benaming nisse god dräng (nisse beste-kereltien) döt dèenken an Robin Goodfellow, een aandere benaming veur de Engelse Puck.
Oisterwiek
Oisterwijk is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Oisterwijk. Der woanet 26.344 lüde up ne uppervlakde van 65,13 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Moergestel: (5.965 inwoaners), Heukelom (300) en Haaren (5.875).
Leeg Zuthem
Leeg Zuthem is n döarpken in de Sallaandse gemeente Roalte, in Neerlaand. t Hef 640 inwonners (2009).