cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
N Ham
n Ham (sprek oet: nnám, Hollaands: Den Ham) is n breenkdoarp in de gemeante Tweanteraand, op ongevear 15 km op t noordwestn van Almelo en har per 1 jannewoari 2006 5804 inwonners. Terwiel at t doarp zik rechtevoort op Tweante richet, is t van vroger oet n Sallaands doarp, wat ook te heurn is in öare sproake.
Töt an 1 juli 2001 heurdn n Ham en Vroomshoop bie mekoar in de gemeente n Ham. In 2001 wör t bie t Vjenne in eliefd, mear n joar later in 2002 in de gemeente Tweanteraand.
Geskiedenisse
Al in 1333 wör n Ham vuur t eerst (as karspel) eneumd in ne leenakte van n Hear van Egede.
t Midln van t oolde esdoarp is n breenk, met doarnöast t euldste bouwsel: nen in gotiesn stiel ebouwdn toorn van de Hervörmde Koarke (tusken ongevear 1325 en 1425 ebouwd). Töt deepe in t 19e joarhonderd deedn de leu oet n Ham vuural boern: völle vee- en akkerboern. Töt an ongevear 1830 was t in n Ham gin vetpot. Det wör wat better noa de industriële revolusie.
Rechtevoort wont dr in n Ham vuural protestaantn. Mear nog neet zo heel lange leedn steund n Ham neet bekeand um öaregeleuvigheaid, en de umwonnden neumdn t zelfs n Goddeloozn Ham. in t Gebeed van de vuurmoalige gemeente n Ham hef de Gerefformeerde Boondsgemeente 3300 leedn en de Gerefformeerde Koarke 1600, op n inwonnertal van ongevear 15.000.
Bereikboarheaid
n Ham kö'j neet makkelik komn. Neet met t Openbaar Vervoer mear met n auto ook neet. Vuur t doarp hen löp de N341 Eerde-Vroomshoop, nen 80-weage den at bekeand steet as ene van de meuiste weagn van Neerlaand. Vanof n Ham löp disse weage noar t westn op Omn (vuurbie Laandgood Eerde) an en noar t oostn op Vroomshoop, Westerhoar-Vjensewieke, woer at'e oeteaindelik bie Kloosterhoar oetkeump. Wat Openbaar Vervoer angeet kö'j allene in n Ham komn met de busse: liene 81 (Ommen-Larcom - Ommen NS - Den Ham - Westerhaar) en liene 594 (n Ham - Nijverdal)
Mooi um te weetn
Alle joarn hebt ze in n Ham t Historisch Schouwspel, woerbie at de geskiedenisse van t doarp en de strekke wordt noa espöld duur ongevear 130 man in historiese kleare.
Bosbezen
thumb|270px|Blauwe bezen De bosbezen (Vaccinium) bin planten die beheuren tot de heedfamilie (Ericaceae).
In de Nederlandse natuur kommen veur
Veerder kommen de nauw verwante soorten De kleine Nederlandse soorten vormen lege struukjes.
De grote veenbees of lepeltjesheed wort oek wel de Amerikaanse veenbees of cranberry eneumd en is niet inheems in Nederland. Bie een schipbreuk bin in de negentiende eeuw bezen op Terschelling an-espeuld en het de plant hum daor evestigd.
De blauwe bees (Vaccinium corymbosum) wort o.a. in Nederland en Duutsland eteeld.
1996
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 1996:
Meakelenbörgsk-vöärpommersk
Et meakelenbörgsk-vöärpommersk is en oustneadersassiske dialektgrup, dat underdeyl formt van de neadersassiske språke. De dialektgrup wördt espröäken in de düütske deylståt Meakelenbörg-Vöärpommeren.
In et westelike deyl van et språkgebeed likt et dialekt arg up en antal westneadersassiske dialekten, terwyl et oustelike deyl beinvlöded is döär et middelpommersk. Et verskilt yts van et oustpommersk, dat vrogger in et teagenswoordig poolske deyl van Achterpommeren espröäken wördden, en dat vöäle meyr slaviske invlöden üüt et pommersk en kasjubisk had.
Lykas in de andere oustneadersassiske dialektgrup, et marksk-brandenbörgsk, hevt de dialektgrup geen eynheidsmeyrvold up -(e)t mär -en.
De name Pommeren kümt van et slavisk po more, dat land an de sey beteykent.
Pars pro toto
n Pars pro toto is n stailfiguur ien de literatuur. n Pars pro toto beschrift n ding of persoon deur enkeld n dail doarvan te nuimen. Letterlieks vertoald is t den ook paart veur totoal of dail veur hail.
n Leegsaksisch veurbeeld hiervan is de Twìntse oetdrokken: "op de kökken op an goan", woarbie mit de kökken (keuken) t haile hoes maind wordt. n Aander veurbeeld blik oet de Twìntse schìldnoamen: de Neuze, n Bril en Snuutje. Mit dizze schìldnoamen wordt ain lichoamelk kenmaark broekt om n hail persoon mit tou beschrieven, of zulfs n haile femilie.
Joppiesaus
Joppiesaus is ne koalde, gellige saus. t Is ne saus dee te kriegn is in verskeidene kafetaria's in Nederlaand en België. De saus wörd gewoonlik ovver de patat doan, of verskeidene snacks en hambörgers. t Wör bedacht deur n oetbater van n etkroam in Glanerbrug in Tweante.
Smaak en inhoald
Joppiesaus besteet net as de meeste sauzn oet öllie, water en nen menghulpstof (emulgator). Wieders zitt dr ok siepeln en kerrie deur, dee'j ok good preuvn köant. t Oorspronkelike resept van joppiesaus is nich openboar, moar op t internet goat verskilnde reseptn roond dee wat smaak angeet redelik in de buurte komt van t echte. Vaak steet in dee reseptn da'j mayonaise, curry en siepeln saamn met kerrie in ne bepoalde verhoalding onmeundig fien mut moaln en mengn. Zo wörd vaak ok "spesjaal" maakt.
Pars pro toto
Bie landen
n Pars pro toto-aanduden van n laand of gebied is t benuimen van n laand of gebied noar n klainder onderdail doarvan. t Maist bekende veurbeeld ien Nederlaand is de noam Hollaand veur Nederlaand. Ook Engelaand veur Groot Brittanje of t Veraind keunenkriek en Oosterriek binnen standoard benoamens veur landen dij aigelks enkeld noar n lutteger gebied verwiezen. Voak is dit resultoat van n hoge machtspositsie van zonnen gebied binnen t laand. Zo was Hollaand vrouger t belaangriekste gebied van de Nederlanden, woardeur dat laand ien t boetenlaand t bekendst wör.
Joppiesaus
Smaak en inhoald
De smaak "Patatje Joppie" wun in 2010 de "Maak de smaak"-wedstried van sjipsfabrikaant Lays.
Pars pro toto
Bie landen
Ook landen kennen de tegenoverstèlde vörm totum pro parte. Hierbie wordt t noam veur n groter hail broekt veur n dail doarvan, woarbie t vernuimdste veurbeeld de noam Amerikoa is veur de Verainde Stoaten.
right|250px|thumb|Landen ien Uropa mit n pars-pro-toto noamsaanduden
Joppiesaus
Produksie
Joppiesaus wörd maakt bie Elite Salades & Snacks B.V. in Nee. Zee hebt t resept van etkroam Annie's Snackbar oet Glanerbrug ovverkocht en hebt ook de rechten op t meark "Joppiesaus".
Pars pro toto
Veurbeelden van Pars pro toto van landen
Vrouger
Lieste van museums in Oaveriessel
Dit is een lieste van museums in Oaveriessel.
Lieste van museums in Flevolaand
Dit is een lieste van museums in Flevolaand.
Lieste van museums in Oaveriessel
duum|Deamter Museum De Waag duum|Eanske Rijksmuseum Twente duum|Het Nijenhuis bi'j Heilo duum|Hengel Historisch Museum duum|Ni'jluzen Palthehof duum|Zwolle Museum De Fundatie
Lieste van museums in Flevolaand
thumb|[[Bataviawerf, Lelystad]]
Waotermunt
thumb|250px|Waotermunt Waotermunt of aolkruud (Mentha aquatica) is een vaste plaante en kump veur in Europa, Noord-Amerika, Azië, Afrika, Australië en Niej-Zeelaand. De plaante greuit veural langes en in 't waoter en in natte weilanen en bleuit van juni tot 't einde van oktober. De bloemen wonnen deur insekken zoas biejen en hommels besteuven.
De plaante is maklijk vegetetief te vermeerderen deur wortelstukjes.
30 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 30 meie
Waotermunt
De aolkruud is één van de veurouwers van de etelen puppermunt (Mentha piperita).
Sint-Walburgiskarke
Tot 1261 was den Walburgis de enige parochiekarke van Zutfent. Vanof 1591 is de karke in bezit van de Hervormde beweaging. Vandage den dag gebruukt de Prottestantse Gemeente Zutfent - Warnsveld de karke.
Bi-j de karke is de Libri-je, ne olde kettenbibliotheek uut 1561 evestigd.
West-Afrika
[[Ofbeelding:LocationWesternAfrica.png|thumb| Doonkergreun: West-Afrika (subregio van de VN)
Lechtgreun: Maghreb, Ne ofzeunderlike strekke.]]
West-Afrika, Westelik Afrika of t Westn van Afrika is t westelike deel van t Afrikaanse wearlddeel. Vanoet politiek oogpeunt reknt de Verenigde Nasies de volgende 16 Afrikaanse laandn met ne strekke van ongevear 5 miljoen kilometer in t veerkaant bie West-afrika:
A'j t nauw bekiekt heurt de Kanariese Eilaandn dr ook bie, mer umdet dee bie Spanje bie an heurt, wordt ze meestal nit met ereknd.
Met oetzeundering van Mauritanië heurt al disse laandn bie Economiese Gemeenskop van West-Afrikaanse Stoatn (EGWAS) wat in mei 1975 is op erichet. t Verenigde Nasies-gebeed umvat ook t Sunte Helena-eilaand, n Brits oawerzees gebeed in n zudelikn Atlantiesen Oseaan.
Kultuur
Ondaanks de grote verskeaidnheaid an kultuurn in West-Afrika zeent dr van Nigeria tot an Senegal algemene oawereenkomstn in kleare, kökngebroekn, muziek en ummegaanksvörme dee't nit völle met met groepn oet aandere deeln van Afrika deeld wordt. Dr hef lange ne kulturele oetwisseling ewest tusken de verskilnde gebeedn, wat terugge geet töt vuur de kolonisasie, met t zwöartepeunt woarskienlik tiedns t Ghanese Riek of nog earder.
Achtergroond
West-Afrika ligt op t westn van nen deankbeeldigen van noord töt zuud kort bie de 10° oosterleankte n Atlantiesn Oseaan is de westelike en zudelike greanze van de West-Afrikaanse strekke. De noordelike greanze is de Sahara, woerbie't de Ranishoe-buging duur mekoar as de noordgreanze zeen wörd. De oostergreanze is wat meender nauwkurig; wat leu meant at denn ligt op de Benuekloof en aandern meant at he ligt op de liene tusken de Kameroenboarg töt an t Tsjaadmear.
De koloniale greanzn zeent te zeen in de hudige stoatn, dee't mangs volker met dezelfde etniese en kulturele achtergroond verdeelt oawer twee of mear laandn.
Wat sproake anbelangt zeent de West-Afrikaanse leu geliek in det ze ginne Bantoesproakn sprekt, in teegnstelling töt leu in Midn-Afrika en Zudelik Afrika.
De Holterhoekse Heijn
thumb|De Holterhoekse Heijn 2015 De Holterhoekse Heijn is op e-zat op 12 janurari 2013 deur 5 jonge kearls uut de Holterhook.
Dee jongs organiseert feestjes in café en in zalen.
't Eerste feest dat heetn: Trek de Knippe. Dit wodn eholn in de Koeienstal te Holterhook. De baze van 't cafe zoog 't helemoal zitten toon de kearls 't veursteln. De doatum wodn vast ezat op de 2e van meert, in 't joar 2013. The Plodde Band zol de oavend volmaakn, in samenwarking met de BH-Formatie. Een budget van moar 'n paar honderd euro, dat was toon nog wal genog.
De bedoeling bi-j 't organiseern van zulke feestjes is um kleane feestjes weer 'in' te maken. Teegnwoordig goat jongeleu allenig nog moar noar grote festijnen hen, de Holterhoekse Heijn probeert dat kleane weer terug te kriegen.
Van eure veurolders hebt ze leerd: Klean beginnen dan kump ´t grote van eiges wal.
Georganiseerde feestjes:
Mali
Mali, offisjeel de Reppubliek Mali is n laand in West-Afrika, umslötn duur aandere laandn. In t noordn greanst t an Algerieje, in t oostn an Niger, op t zuudn Burkina Faso en Ivoorkuste, Guinea op t zuudwestn en Senegal en Maritanië op t westn. t Is 10.553.397 kilometer in t veerkaant en dr wont 14,5 miljoen leu. De heuwdstad is Bamako.
Mali hef acht strekn en op t noordn lig t nen eande in de sahara, terwiel't in t zuudn, woer't de meeste leu wont, de riviern Niger en Sénégal lignt. De ekonomie van t laand mut t hebn van laandbouw en viskerieje. De belangriekste groondstofn van Mali zeent goold (woermet ze doarde-grötste delver zeent van Afrika ) en zoolt. Zowat de helfte van de inwonners verdeent oonder de internasjonale oarmoodsliene van USD 1,25 op n dag.
t Hudige Mali hef oonderdeel ewest van dree West-Afrikaanse keaizerriekn dee't haandel laanks de Sahara beheardn: t Ghanese Riek, t Malinese Riek (woer't Mali n naam van hef) en t Songhai-Riek. Tiedns de gooldne eeuw leup Mali vuurop met reknkeunde, stearnkeunde, literatuur en keunst Op t heugtepeunt in 1300 was Mali ene van de grötste riekn van de wearld. In n 19den eeuw, tiedns de Wedloop um afrika nöm Fraankriek Mali in en maakn t deel van Fraans Soedan. Det heetn toertieds de Soendanse Reppubliek en vereanigen zik met Senegal in 1959 en wör in 1960 onofhaankelik as de Federasie van Mali. Kort doarop treuk zik Senegal terugge oet de federasie, woerop de Soedanese Reppubliek zik oetreup as Onofhaankelike Reppubliek Mali. Langen tied was dr ne eenpartiejregearing, mer in 1991 was dr ne stoatgreep woernoa't dr nen groondwet wör daleskreewn en Mali oet ereupn as demokratiesen stoat met meardere partiejn.
Januwoari 2012 begun dr nen stried in Mali. 22 meart 2012 nömn n antal jonge soldoatn t paleis van n presideant in en verkloarn de regearing op eheewn en de groondwet verdoane. 6 April 2012 verkloarn de rebeln van de Nasjonale beweaging vuur de bevrieding van Azawad (NBBA) de ofskeaiding van nen niejn stoat: Azawad. Kort doarop kreeg de NBBA hulpe van Islamitiese groepn dee't zik bie Al Qaeda reknt en leut de NBBA öare plann vuur ofskeaiding voarn. De soldoatn dee't de macht greepn, leutn de presideant Dioncounda Traoré wier an t heuwd van n stoat, mer bleewn zelf nog völle macht hooldn. 11 januwoari 2013 gung t Fraanske leager dr hen oonder Opération Serval, um in te griepn in de stried. De tiedelike woarnemnde regearing wil gearne verkiezingsdeage hooldn, noa at n opstaand is op elöst.
Opper-Gelre
thumb|250px|Gelre in 1477 Opper-Gelre was ene van de veer kwarteren en ok et stamgebeed van et hartogdom Gelre. Et gebeed wöd mangsmoal et Oaverkwarteer van Gelre of Gelder eneumd, noar et Duutse Oberquartier. Vandage den dag is de streake verdeald oaver de previnsie Limburg en den Duutsen noordeleken Nederrien (Niederrhein), mit name in den Kreis Kleef.
Geskiednis
left|thumb|200px|Opper-Gelre binnen de Zudeleke Nederlanden 1559-1609
As gevolg van den tachtigjoarigen Oorlog wodden et hartogdom Gelre splitst. De noordeleke kwarteren blievt (komt) in hende van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden. Et oaverkwarteer, et "heuger eleagen" deel dus, blef as Opper-Gelre of Spaans Gelre in hende van den Spaansen könning. Dizzen toostaand wödt bi-j de vrea van Münster 1648 bewoard.
Bi-j de Vrea van Utrecht in 1713 wöd Opper-Gelre wieter esplitst: et kump mit de heufdstad Geldern veur n groot deel in hende van Prusen, mit uutzundering van Venlo, dat an de Republiek tookump, en Roermond mit wat umrengende gemeenten, dee Oostenrieks wödden.
Venlo en umgeaving wödden neet opni-j an de previnsie Gelderlaand too-eveugd moar wödden n generoaliteitslaand, Stoats-Opper-Gelre eneumd.
Tiedens et Kongres van Wenen in 1814 wödden Stoats-Opper-Gelder en Oostenrieks Gelder veur n groot deel too-ewezzen an et Vereanegd Könninkriek der Nederlaanden woar et op geet in de previnsie Limburg.
Taal
Opper-Gelre heurden helemaol tot et taalgebeed van et Nederlaands, al waren der zowal invlooden van den Broabantsen skrieftaal an de ene kante, as van den Hoogduutsen an de andere kante. Dit gebeed lag in et centrum van et grote Maas-Rienlaandse dialektgebeed. Geldern (of Gelder(en) zoas et in et Nederlaands eneumd wierd) was ne Nederlaandstalege stad.
Skots
De Keltische dialekten dij ien Skotlaand proat worden stoan bekend as Skots-Goals. Doarnoast het man ook nog t Skots-Engels, dat de offisjele toal is ien Skotlaand. Dit is gewoon Engels, mit wat Skotse aigenheden, verliekensboar mit t Belgisch Nederlaands (ien tegenstellen tot de Floamse Belgische dialekten) en t Svitzers Hoogduuts (Ien tegenstellen tot t Alemannische Svitzerduuts).
Skots en Skottisch
t Verschil tuzzen Scots en Scottish (Grunnegs: Skots) zit hom t ien wat der mit bedould wordt. Scots verwiest noar de toal, ien tieds dat Scottish noar t laand Skotlaand verwis. Dit is verliekensboar mit de woorden Grönnegse en Grönneger.
Chicago
Chicago (spreak uut: tsji-KAA-go) is de gröätste stad van den amerikaansken ståt Illinois. Der wördt vake meynd dat et de höyvdstad der van is, mär dat is Springfield. In Chicago woaneden in 2017 2,7 miljoon lüde.
De stad is et middelpünt van ne gröätere metropool, Chicagoland, wårin as by mekander ungeveyr 9 miljoon lüde woanet. nå Ny Jork en Los Angeles is et dårmed de dardegröätste stad van de VS.
Chicago wör sticht in 1830 up den over van Lake Michigan, wår eyrst de Potowatomi-stamme woanden. Al rap was et een regionaal industrieel middelpunt. De stad is buten Amerika vöäral bekend as de beginsteade van de musikstyl Chicago Blues en ne vöärname steade vöär Jazz. Under sportleevhebbers is ouk et basketbal-team Chicago Bulls eyne van de bekendste manskappen.
Tilburg
Tilburg is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is de lyknamige stad Tilburg. Der woanet 220.513 lüde up ne uppervlakde van 118,13 km².
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint Berkel-Enschot (12.325 inwoaners), Udenhout (8.340) en Biezenmortel (1.465).
Byleveld
mini|[[Sparrenburg en blik op de binnenstad]] mini|Niederwall an de rand van de olde stad, waterpartye över de stadbaantünnel
Byleveld (düütsk: Bielefelt; oustwestfaalsk: Byleveld of Beyleveld) is ne grote kreisfreie stad in et noordousten van de düütske deelståt Noordrein-Westfalen. Med 333.451 inwonners (in december 2016) is et de grötste stad van de strekke Oostwestfalen-Lippe en et vöärnaamste ekonomiske härte. Et is de 18. grötste stad van Düütskland.
De eerste vermelding van Byleveld kümt uut et 9. jårhunderd. Byleveld wördt vöär et eerste ne stad nöömd in 1214. Leagen an et noordende van et Tötobörger Wold, sol de stad de grötste handelsstad van de Gråfskop Ravensbarg wörden. Byleveld was langen tyd et middelpunt van de linnengoodindustry. Vandage is de stad een centrum vöär vodingsmiddelen, handel- en deenstverlening, drükkeryen en bekleding en machinebow. Buten de strekke sint ouk de Universiteyt Byleveld, Von Bodelschwinghsche Stiftungen Bethel, Dr. Oetker, de Laborschule en Oberstufen-kollege Byleveld, et Theater Bielefeld en de sportvereanige Arminia Bielefeld bekend.
Seet 2013 is Byleveld as Fairtradestad anweasen. Sowat 200 byleveldske undernemmingen doot hyr an med.
Slag bi'j Aone
thumb|Slag bi'j Aone deur Antonie Frederik Zurcher (1825-1876) De Slag bi'j Aone wördden uutevochten op 28 juli of 1 augustus  1227 in de buurte van 't Sallaandse Aone. Daor kwam de bisschop van Utrecht, Otto II van Lippe, mit zien ridders langes op weg naor Drenthe umme daor de opstaandige Drenten een lessien te leren.
Roelfe II van Coevern har een fiks antal Drenten op-ereupen umme gezamelijk de eigenwieze bisschop an te pakken. De bisschop har een groot antal kriegsheren op-ereupen, verstarkt deur een antal kriegsscharen van de bisschoppen van Münster en Keulen.
De Drèenten wussen det ze mit heur schaars bewaopend leger zo'n machtig ridderleger in open veld nooit verslaon kunden. Ze gungen daorumme terogge hen een moerassien mit de name de Mommeriete. 't Bisschopsleger kwaamp d'r achteran en zakte mit de zwaore peerden en harnassen in de bagger weg. De zwaorbewaopende ridders zagen gien kaans umme heur staonde te holden op de zompige bodem. De Drenten leupen mit heur lichtere bewaopening zo oaver 't heur niet vrömde moerasgebied en maakten de mieste ridders een koppien kleiner, waoronder de bisschop zölf.
Conflicten tussen leenheer en vazal waren in die tied eerder regel as uutzundering, mar de Slag bi'j Aone was bezunder umdet Roelfe wördden esteund deur gewone Drèentse mansluden en vrouwluden. De reden van 't verzet van de Drenten is niet dudelijk. Lichtkaans verzetten ze heur tegen een poging van de bisschop umme meer inkomsten uut Drenthe te verkriegen, mar zeker is det niet. De Drèentse vri'jheidszin mut ok beïnvloed wezen deur 't gedachtegoed det van de Friese naobers uutstraolde.
Achtergrond
thumb|left|'t Oaversticht wördden bestuurd vanuut 't Sticht Utrecht. Vanof midden 11e ieuw kregen de bisschoppen van Utrecht gebieden in Drenthe, Oaveriessel en de stad Grunning (bi'j mekare 't Oaversticht) te lien van de Duutse keizer. Dizze gebieden maakten vanof die tied diel uut van 't Sticht Utrecht. As vertègenwoordiger van de bisschop wördden onder meer in Grunning en Coevern een prefect an-esteld. Oorspronkelijk was det een ambtenaor, mar bisschop Hartbert van Bierum gaf haalverwege de 12 ieuw beide functies in arflien an zien breurs Leffard (Grunning) en Ludolf (Coevern). Zo verkreeg de bisschop een eigen machtsbaosis.
De zeune van Ludolf, Roelfe I van Coevern, kreeg 't al rap in 't wier mit zien formele heer, de Utrechtse bisschop Otto van Lippe. Roelfe perbeerden zien macht uut te breiden deur hum te bemuien mit de opvolging van Leffard in Grunning. In eerste instaansie mus Roelfe 't bekennen tegen de bisschop en verleur hi'j 't kestiel in Coevern. In 1191 wus hi'j zien rechten te herwinnen. Zien opvolger, Roelfe II van Coevern, gunk op dezölfde meniere wieder en knupten baanden an mit de Gelkingen, een machtige femilie in de stad Grunning die ekaant was tegen Egbert, de prefect van Grunning. De bisschop van Utrecht toog mit een leger naor Grunning en legde vrede op, mar toen e weer vört was, kwaamp Roelfe mit zien eigen leger naor Grunning en verjeug Egbert, die de wiek naamp naor Frieslaand. Daor stelden hi'j een groot leger van Friezen samen daoras e een diel van de stad Grunning mit in de braand jeug. Roelfe mus vluchten veur zien lèven mar now was 't zien beurte weer umme de stad te belegern. De bisschop van Utrecht verzamelde een groot leger daoras e 't Coevernse kestiel mit wol verwoesten en Grunning mit wol ontzetten. Roelfe brak 't beleg van Grunning op en zette zien tenten op bi'j Coevern.
De beide parti'jen
thumb|Floris IV van Hollaand vocht an de kaante van de bisschop van Utrecht tegen de Drenten. Op 28 juli 1227, een hiete zomerdag, kwamen de troepen van de bisschop en een grote groep opstaandige Drenten onder Roelfe van Coevern mekaar in de mute op een veld in de buurt van 't tegenwoordige dörp Aone. 't Leger van de Drenten bestund uut ridders en Drèents laandvolk - zowal mannen as vrouwen. De bisschop van Utrecht had de beschikking oaver mansluden van de graoven Gerriet van Gelre, Floris van Hollaand, Derk van Kleef en Boldewien van Benthem. De bisschoppen van Keulen en Mönster stunden hum mit waopens bi'j. 't Leger wördden beveurraod mit boten op de Vechte. Ridder Roelfde van Goor dreug 't vaandel mit Sunte-Meerten, de schutspetroon van Utrecht.
Plekke
Waor of de slag krek plaatsvund is niet bekend: partie mient bi'j Aone, aandere bronnen mient det de slag net wat noordelijker plaatsvund, bi'j 't latere Huus ten Klooster. Volgens de oldste bron, de Narracio, waren beide legers op een haalve mijl ofstaand van mekaar veurdat de slag lösbarstten. De legers waren escheiden deur een moeras zunder ienige begruuiing. Dit zol wiezen op een mangs drievende, mangs dreugliggende veenlage, ofhaankelijk van de heersende waterstaanden in de naobi'j elegen Vechte. Dizze veensoorte kun ontstaon onder invloed van stark wisselnde waterstaanden. Dit liekt 't gebied ten noordoosten van Aone te wezen, elegen tussen twee zaandheugtes en deurkruust deur een stouwdiek. De stouwdiek is in de latere middelieuwen an-elegd umme de waterstaanden te regeln.
Verloop
De Drenten wussen det ze mit heur grotendiels ongeoefende legertien een slag in open veld tegen zo'n zwaor uuteröst leger nooit zolden kunnen winnen. Daorumme lokten ze een gewaopend treffen uut in een moerassig gebied, later bekend as de Mommeriete. De peerden van 't bisschoppelijke leger zakten vört in de drek en de ridders mit heur zwaore harnassen kunden d'r niet op eigen kracht uut komen. De Drenten völlen an mit pijlen, speren, messen en knotsen en slachtten haoste 't hiele bisschoppelijke leger uut, waoronder een hiele köppel beroemde edelen zoas de kruusvaorder Beernd van Horstmar.
Bisschop Otto wördden egrepen, emarteld en escalpeerd. Later wördden zien zwaor verminkte lief terogge vunden en naor de Utrechtse dom ebrocht, daoras e mit alle eer begraven wördden.
An de kaante van de bisschop störven in de slag meer as vierhonderd man, waoronder een bulte Sallaandse edellieden. Daorvan wördt d'r hiel wat bi'j name nuumd in Een cronike van den greven van Benthem. 't Is niet bekend hoeveul slachtoffers d'r evalen bint an de kaante van Roelfe van Coevern.
Verkiezing van een ni'je bisschop
Giesbert van Amstel, heer van Amstellaand, en graof Gerriet van Gelre, die an de kaante van de bisschop hadden evochten, völlen zwaorgewond in haanden van Roelfe. Zi'j wördden later vri'jelaoten en kregen vri'jgeleide umme bi'j de keuze van een ni'je bisschop vertegenwoordigd te kunnen wèzen. Heur verschienen in zwaorgewonde toestaand maakten zoveule indrok, det de kapittelheren 't al rap iens wördden oaver de keuze. Giesbert en Gerriet gungen vervolgens niet naor Coevern weerumme: op 1 oktober 1227 wördden ze deur de rooms-keunink van heur belofte ontslagen, umdet Roelfe en zien volk in de ban was edaone.
Dood van Roelfe
De opvolger van Otto II, Wilbrand van Oldenbörg, heroaverden Drenthe op 14 oktober 1228. Mar op 30 augustus 1229 wus Roelfe Coevern weer in te nemen. In 1230 zag hi'j aans in det hi'j op den duur tegen de bisschop gien staand zol holden en besleut hi'j hum te onderwarpen. De bisschop gunk hierop in en neugden Roelfde naor 't kestiel van Hardenbarg. Roelfe gunk samen mit zien vrund Hendrik van Gravesdörp (uut Grasdörp in de Graofschop Benthem) naor Hardenbarg, mar in plaatse van det ze hum noar zien rang en staand ontvöngen, wördden hi'j gevangen eneumen, emarteld en uuteindelijk vermoord op 25 juli 1230.
Onderwarping van de Drenten
Vervolgens reup bisschop Wilbrand de Friezen op umme samen mit hum tegen de opstaandige Drenten te vechten. Dit leidden töt de Fries-Drèentse oorlog in 1231-1232. Naodet de Friezen waren verslagen, versleug Wilbrand de Drenten asnog een jaor later bi'j Paais. Naor anleiding van de slag bi'j Aone ummuurden hi'j de börg in Hardenbarg. As daank veur hulp bi'j de bouw kreeg Zwolle stadsrechten. Wilbrand zien opvolger in de Utrechtse bisschopszetel, Otto III van Hollaand, bedwung daorna de Drenten en de heersers van Coevern opni'j. As boetedoening veur de dood van Otto II bi'j Aone mussen de Drenten een klooster veur 25 nonnen stichten in de buurte van 't slagveld. 't Nonnenklooster, det tussen 1234 en 1246 verrees, wördden in 1246 in de Cisterciënzer örde op-eneumen as dochterklooster van de abdi'j Aduard. In 1260/1 verhuusden de kloostergemienschop wègens de armoedige umstandigheden bi'j Aone naor 't noorden: 't begun van Assen.
Mederne betiekenis
Op veul bescheidener schaol hef de Slag bi'j Aone regionaolisten in Noordoost-Nederlaand inspireerd. Bi'j de oprichting van de Nedersaksische Schrieversbund in Maarkel op 25 juni 1955 stelden Dieks Makkinga uut Ommen veur um een monument op te richten ter herinnering an de Slag bi'j Aone. 't Monument mus de ienheid van alle Nedersaksischtaligen uutdrokken en tegenwicht bieden an de westerse geörienteerdheid van de Nederlaandse geschiedschrieving. 't Idee wördden positief ontvangen en 't comité 'Ien Neder-Saksen' wördden op-ericht umme een plek te vienden en geld in te zameln. Tegenstaanders reurden heur ok in kraanten.
Op 31 juli 1961 wördden de eerste herdenking van de Slag bi'j Aone hölden, waorbi'j Dieks Makkinga zee: "Ienmoal kriegt de helden van Aone waor ze recht op hebt. Laot dizze aovend een oproep wezen um te bouwen." Op 28 juli 1967 wördden 't monument, een keiengroep mit opschrift, onthuld. D'r wördden toespraoken ehölden en de Drèentse dichter Roel Reijntjes dreug zien Ballade van de Slag bij Ane veur.
In 1976 höld 't comité 'Ien Neder-Saksen' op te bestaon en kwaamp d'rveur in de plaatse de Vereniging Herdenking Slag bij Ane, die nog altied een jaorlijkse herdenking bi'j 't monument organiseert.
De Utrechtse geschiedschrieving
Oaver de Slag bi'j Aone is niet biester veule schreven. De miest gebruukte historische bron is de Quedam narracio de Groninghe de Trentis de Covordia et diversis aliis sub episcopis Traiectensibus (körtweg de Narracio enuumd) uut 1232. De onbekende schriever hiervan, die meugelk hef mit-evochten an de kaante van de bisschop, nuumt de slag de rampzaligste gebeurtenis van die tied. Hi'j beschrif hoe de slachtoffers an de bisschoppelijke kaante 'in det vervluukte moeras' een martelaorsdood störven.
De Nedersaksische geschiedschrieving
De slag bij Aone is ok beschreven in Een cronike van den greven van Benthem (late 15e ieuw). Dizze bron, waor pas in 2010 een mederne uutgave van verscheen, is veule minder bekend. In dizze kroniek kös de onbekende, mar waorschienlijk oost-Oaveriesselse schriever niet dudelijk parti'j veur de bisschop of veur de Drenten. Wal steunt e veur zien geschiedschrieving veural op Utrechtse bronnen.
Waarvum
Waarvum (Nederlaands: Warffum) is n ploats in t noorden van de provìnzie Grunnen, n gebied dat ook bekend is as t Hoogelaand. Net as veul ploatsen ien t noorden van de provìnzies Grunnen en Fraislaand, is t dörp baauwt op n wierde, aigelks drij. t Is de op twij noa grootste ploats van de gemainte veurmoalige Emsmond, noa Oethoezn en Meij, mit zo ongeveer 2.400 ienwoners. Tot 1990 was t n op zuchzölf stoande gemainte, mit onder zuch ook Brei en de waddenailaanden Röttemerploat en Röttemeroog. Bekende dingen van Waarvum binnen Op Roakeldais (n internaasjonoal dansfestival) en Openlochtmuseum Het Hoogeland. Boven Waarvum ligt de hoaven van Noordpolderziel. Aan de zuudkaant van Waarvum ligt t statsion, aan de spoorlien Stad-Roschoul.
Montana (duurverwiesziede)
Montana kan verwiezen naor:
Martin ter Denge
Bienaam
De naam Woolters is ne familie-bienaam of skeldnaam. In bepoalde delen van Tweante kump et gebroek van bienamens völle vuur en zo ok in Eanter en Riessen, woar at Ter Denge vortkump. In Enter stund vroger ne olde boerderieje, et Wooltershoes. Nen betoavergrotvader van Ter Denge treuk doar in en nam zo de biename oaver.
Nedersaksisch activisme
Ter Denge stiet bekend um zien activisme veur 't Nedersaksisch, wat hij uutdrag as een moderne taal die prima geschikt is veur 't leven van vandage de dag. Bij de Universiteit Utrecht studeerde hij in 2012 of in Engelse Taal en Cultuur en Interculturele Communicatie. In zien masterscriptie Linguae Intergermanica (2012) betaogt hij det 't Nedersaksisch dient, en nog vaker zol kunnen dienen, as broggetaal tussen platpraotende Nederlaanders en Duutsers. Zien ideeën aover 't Nedersaksisch drag Ter Denge onder meer uut mit zien 'neadersassisk internettydskrivt' Werldspråke, in zien podcast Wearldspråke (sinds 2018), en in de podcast WATATA die as e sinds 2020 prissenteert mit Gerben Voortman.
Ter Denge is iene van de ontwerpers van de internationale Nysassiske Skryvwyse en drag die uut in zien eigen communicatie.
Slag bi'j Aone
De Nedersaksische geschiedschrieving
Hier hej, in bi'j de tied ebrochte spelling, mit parregraafindieling en mit een paar verdudelijkingen tussen rechte haakies, 't relaas van de Slag bi'j Aone uut Een cronike van den greven van Benthem:
Marksk-brandenbörgsk
Et marksk-brandenbörgsk is en dialektgrup van et oustneadersassisk, dat underdeyl formt van de neadersassiske språke. Vanolds wördden dit dialekt noch in deylen van Vöärpommeren, in et noorden van Sassen-Anholt en in Brandenbörg espröäken, byvöärbeald in de Oldmark, in de Uckermark en in Prignitz.
Slag bi'j Aone
De Nedersaksische geschiedschrieving
|Otto II van Lippe sprek de banvloek uut oaver Roelfe van Coevern.
Marksk-brandenbörgsk
De woordvöärråd van de markske dialekten steyt vermelded in et Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch, in et Pommersches Wörterbuch en in et Mittelelbisches Wörterbuch.
Gebeed
De noordgrens van et dialektgebeed löpt so'n beetjen vanaf de poolske grens langes de deylståt Meakelenbörg-Vöärpommeren tot an de rivyr de Elve. An de westkante van de Elve höyrt de Oldmark noch by et marksk-brandenbörgsk. Vearder in et süden van Sassen-Anholt höyrt de oustelike over van de Elve vöär et groutste deyl by et marksk-brandenbörgsk. De süüdgrens is geliek an de süüdgrens van et neadersassisk. En precise grens is neet sou makkelik vaste te stellen, döärdat et neadersassisk al eywig lange teruggedrüngen wördt döär et hougdüütsk. Vandage de dag wördt et marksk-brandenbörgsk döär mär min meansken espröäken; in et noorden wel wat meyr, mär in et süden al souwat döär geyneyne meyr. De oustgrens is de landsgrens mid Polen. Vöärdat de düütskers in 1945 üüt de poolsk besettede gebeden verdreaven waren, wördden der an de oustkante van de Oder, in de Nymark ouk noch marksk-brandenbörgsk espröäken.
Bysünderheiden
De dialektgrup kan upedeyld wörden in et noordmarksk, en in et min of meyr verdweynen midden- en süüdmarksk. Et marksk-brandenbögsk hevt en deyls neaderlandsk-neaderfrankisk karakter, wat en gevolg is van et andeyl neaderfrankiske kolonisten in de brandenbörgske kolonisaty van de 12.-13. eyw. Dårin verskilt et under andere van et meakelenbörgsk-vöärpommersk in et angrensende noorden. In et gebeed rund Berlyn binnen de midden- en süüdmarkske dialekten al sou vermengd mid andere middeloustdüütske dialekten, en hougdüütsk dialekt, dat et geen neadersasssisk meyr enöömd kan wörden. In dit gebeed spreaken se sinds 21. eyw van et lausitzsk-nymarksk, dat untstån is üüt et lausitzsk en et süüdmarksk. Et marksk-brandenbörgsk wördden vrogger espröäken tot in de umgeaving van Havelland en Oderbruch. Döär et versküven van de Benrather Liny in noordelike richtinge is et marksk-brandenbörgsk dår groutendeyls verdrüngen döär et lausitzsk-nymarksk.
Martin ter Denge
Skrieverieje
Et meeste van Ter Denge zien skriefwark is in et Riessens, een dialekt van et Twents. Behalve vuur Wikipedia skrif hee ok verhalen, gedichten en proza. Verskeidene joaren had hee nen kollumn in 'n Niejen Bodbreef, een blad van de Kreenk vuur de Twentse Sproak. Zien rubriek "Plat op et Web" gung oaver et gebroek van Tweants op internet.
Doarnöast hef he ok de tekst eskrewen van de nummers Skriefmesjiene en Bleu Man dee duur Tonny Nijland en Martin Ter Haar espöld zint op onder andere de Tweantse Jazzerieje. Op de tweede Jazzerieje skreef hee Kræng op een arrangement van Jan Wessels, oetvoord duur Petra ter Denge (gin familie). Dat nummer haalden de eerste pries. Op de darde Jazzerieje skreef hee et nummer Veni, vidi, vici op een arrangement van Joris Bolhaar, ezungen duur Nadya Bolhaar.
Muziek
As achtjöärig junken begun Ter Denge met lessen op de kleine tromme bie Muziekvereniging Wilhelmina Rijssen, woer as hee zowat 24 joar lid van was. As spöller bie de drumfanfare en dweilorkest De Kamgoarn Klösse deed he völle spöl- en podiumervaring op. Ondertusken learden hee zikzelf gitaar spöllen. Zien eerste zelf eskrevene nummer was in et Engels, al is dat nooit publiceerd.
Wieders bekwoamen zik Ter Denge in muziekproductie (muziek maken met 'n komputer), terwiel hee ondertusken mear en mear reggae begun te lusteren. Dat leidden der to dat hee vöärnamelik reggae geenk maken. Tegelieke begun hee zik vuur et Twents en et Nedersaksisch te interesseren. Zo ontstund et idee um Twentse reggae te maken. In 2012 köm hee met et protestleed oaver veurmoalig minister Liesbeth Spies, umdat dee et Nedersaksisch gin heugere erkenning wol geven.
Tegelieke wol hee zik nit vaste leggen in enen stiel en zorget ziene brede muzikale interesse vuur oetstäpkes noar hiphop, dance, rock en soul.
Waoterleliefemilie
thumb|250px|Waoterlelie De waoterleliefemilie (Nymphaeaceae) is een femilie van bedekzaojigen. 't Bin waoterplaanten: de bloemen en blaojen drieven op 't waoter, mar de wortels houwen de plaanten op d'r plaotse. Mit zo'n zestig soorten is dit een kleine femilie. De plaanten koemen wereldwied veur, buten de poolstreken veur en de weustienen. In Nederlaand koemen van neture de gele waoterlelie (Nuphar lutea) en de witte waoterlelie (Nymphaea alba) veur.
Rave (voagel)
De rave (Corvus corax) is den gröätsten voagel uut de family van kraien. De weatenskappelike name is in 1758 vastesteld döär Karel van Linnee.
Waoterleliefemilie
Taxonomie
Disse femilie is eigenlijks altied erkend ewes deur plaantetaxonomen, mar de umschrieving van de femilie is minder constant ewes. 't Geslach Nelumbo greui in dezelfde habitat en wönnen vake in disse femilie in-edeeld. 't Is ebleken dat Nelumbo neet allinnig beheur tot een amparte femilie, mar zelfs helemaole neet verwant is. APG plaos Nelumbo in de orde Proteales.
APG II
't APG II-systeem (2003), en oek 't APG-systeem (of 1998), erken disse femilie mar plaos disse neet in een orde, al wies ze der wel op dat de naam Nymphaeales beschikbaar is veur een soortgelieke orde. De femilie wonnen zelfs helemaole neet eplaos behalven een toewiezing tot een van de basale ofstammingslienen in de clade bedekzaojigen (angiosperms). Opvallend is wel dat zowel APG I as APG II twee meugelijke umschrievingen toestaon:
Post-APG II
De AP-webstee wies wel de femilie toe an de orde Nymphaeales en accepteer de splitsing in twee femilies (Nymphaeaceae en Cabombaceae). Dit blief veurhaans informeel (meschien in APG III, as 't ooit epubliceerd wonnen).
Cronquist
't Cronquistsysteem (1981) wees de femilie toe an
Thorne (1992)
't Thornesysteem (1992) plaosen de femilie
Zwarte Cross Festival
Geskiedenis
Den Zwarten Cross wöd in 1997 veur et eerst organiseerd, en was anvankelek nen grap. Et was nen crosswedstried waor iederene an met mocht doon, mit nen motor, brommer, scooter of n ander vervoermiddel naor keuze. Den name "Zwarten Cross" grep weerumme naor n verschiensel uut de jaoren 60, toon blérbekken in t café dee al te völle an et broezen waren aover eure kunsten op den krossmotor of -brommer uut-edaagd worden eur können in nen zwarten cross te bewiezen.
Waoterleliefemilie
Dahlgren
't Dahlgrensysteem plaatste de familie
Rave (voagel)
Raven underskeidet sik van andere soorten kraien med öäre gröätde. Van kop töt start sint se döärgåns ungeväär 65 centimeter, med nen vlöägelspan van 1,20 meter. De swöärste vöägel wordet 1250 gram. Synen nebben (snavel) is når verhölding wat swöärder en hevt ne lechte krumming. Under et vlegen is he te herkennen an nen verhöldingswys gröäteren kop en breyder uutwaierenden ruutförmigen start. Ouk vlügt hee wat höyger up as andere soorten en slüt wat tråger med de vlöägelen. Hee löt sik under et vlegen mangs ouk eaven glyden, terwyl as andere kraien döärslåt en med een dool argens henvleegt. Synen roop hevt een wat laeger gelüüd.
Waoterleliefemilie
Engler
't Englersysteem, in de herziening van 1964, plaosen de femilie
Wettstein
't Wettsteinsysteem, lestens ewiezigd in 1935, plaosen disse femilie
Rave (voagel)
In de jåren '70 van den 20. eyw wör de rave weader uutsetted up de Veluwe in Neaderland, nådat in 1926 den lätsten afsköäten was. Inmiddels sint der weader ungeväär 2000 broodkoppels. In 2018 wör der een koppel in Twente seen.
Klookheid
Van raven is bekend at et kloke deers sint. In et wild is seen dat raven mangs med wulven samenwarket. As ne rave een gewund deer süt, söcht hee nen wulv en trekket den synen andacht. As de wulv klår is med et prooideer, kan de rave der wydter med. Ouk is bekend dat raven mangs 'gerei' gebruket: med stöks köänet se eaten uut gäter porken en med keien kraket se nöäten. Raven köänet ouk gelüden nådoon, so as de menskelike stemme.
As wilde raven up een doud deer afkoamet, verdeylet se et vleisk en versteaket dat argens vöär sikselv. Later söket se de skuulsteade weader up en eatet et alleyne up. Ne rave kan so wal teentallen steades untholden wår as he eaten verstöäken hevt. Dårnöäst köänet se andere raven bespioneren, üm later dee vöärråd te plünderen. Weatenskappelik undersöök hevt antöynd dat raven et weatet wanneyr se binnen of buten et sichtsveld van soortgenöyten sint en wanneyr et düs veilig is üm nen ander synen vöärråd te gappen. Ouk kyket se by et plünderen ekstra good uut as den 'rechtmåtigen' besitter noch in de nöägde is.
Sociaal gedrag
Raven holdet nit alleyne by wee as öäre vreenden en vyanden sint, mär se weatet ouk wükke andere raven möäge sint. As twey raven vreenden wordt, kan nen darden der tüsken gån stoaken. Ouk wördt bewäärd dat raven mekander tröystet: as se seet dat nen kündigen in een gevecht verslån wördt, tröystet se den döär den verleser an te raken of syne veaderen skoune te maken. Dårdöär köänet se in de tokoamst selv up troust reakenen, wat minder stres upleavert. Van de andere kante kweaket se dårdöär wal minder gode wil by de oaverwinnende rave.
Eaten
As et müt eatet raven allens wat öär vöär den nebben kümt. Toch hebbet se et leevste knaagdeers, insekten, larven, pyren, junge vöägel, doude deers, mussels en anspöölde visken. Ouk plantendeylen as beasen en vrüchten en selvs mest van under meyr wulven eatet se gaerne.
Raven müt et deyls hebben van deers dee under den auto koamet. De rave gedyet der by as doude deers in et busk blyvet liggen.
Voordplanting
Den harvst- en winterdag leavet raven in gröätere gruppen by mekander. In et broodseisoon koamet vaste köppelkes weader by mekander (raven sint monogaam) en neamet een vast grundgebeed up.
Zwarte Cross Festival
Geskiedenis
Den opzet blek an te slaon: et tweede jaor waren der al 350 dealnemmers en 4 doezend man publiek. Eén en ander endigden aoverigens wal in n alderbastend antal gewonden en blesseerden, wat et veur de organisatie neudeg maken samenwarking te zeuken mit nen ervaoren crossclub. Dizzen wodden evonden in Halle in den HALMAC (Halse Auto en Motor Club). Daordeur kon vanof 1999 et officiële Grand Prix sirkuit de Kappenbulten gebroekt worden.
Rave (voagel)
Voordplanting
Et nöst bouwet se et leevste in houge böyme. Dår koamet se dan alle jåren weader up weader. Se bouwet et ouk alle jåren uut. Den voagel kan teentallen jåren old worden, al kümt dat in de vrye natuur nit so vake vöär. Van tamme raven in et Vereynigd Köäningryk sint leavtyden van 44 jår vastelegd.
Volksgelöyv
In de westerske, Kristelike wearld wörden raven seen as vöärboades van ungelük. Ümdat et aaseaters sint, warren se in et verleaden vake te seen nå slagvelden, wår as se sik vulvratten an snövelde suldåten. Dårümme wordet se wal lykenpikkers nöömd. By de germanen wörden raven seen as helpers van den uppergod Wodan, en heaten se Hugin en Munin.
Zwarte Cross Festival
Geskiedenis
In 2010, 4 dagen veur dat t zol beginnen, wier t festivalterein op eschrikt deur nen storm. Hierbie raken 4 leu gewond. Alle tenten dee op dat moment al op ebouwd waren, wieren vort eblaozen, en de mega-tente raken onherstelbaor beschadigd. Daorumme wier der n butenpodium neer ezat. De schaa was zo'n 1 miljoen euro. 2 dage later was der weer nen storm, maor de schaae was disse kere neet zo groot. Op den zaoterdag van dat zelfde jaor kwam der bi'j n ongeluk met ene van den karmis-machines een metwarker umme.
Nao et deurslaond sukses van den Zwarten cross bunt der meer soortgelieke evenementen annevangen. Op riege Den Knastercross, Dollweekend en den Stouten cross.
Geldern
Geldern (Nederlaands: vrögger Gelder, later Gelderen, zoas te zeen is an de met dizze twee vormen veurkommende familienamen Van Gelder en Van Gelderen) is ne stad in et Duutse Rienlaand, in et distrikt Kleef (Noordrien-Westfaaln). Geldern ligt an den Niers, op rundumme twinteg kilometer noordoostelek van Venlo, moar den ofstaand tot de Nederlaandsen grenze is hemelsbreed moar 7 kilometer. Geldern hef rundumme de 33.709 inwonners.
Deelgemeenten
Wonkernen binnen dizze gemeente in de regio Nederrien bunt:
Geskiednis
thumb|Karke in Geldern Et is ne plaatse dee alleneg deur den löp van de geskiednis buten et stoatsverband van de Nederlanden is eblaeven, moar dee nen Nederlandsen en Nederlandstaligen eursprong hef. Heure historiese betekkenis veur dizze regio is völle groter ewest as heure kromme ligging in n landelek Duuts grensgebeed zol doon vermooden. Heuren umvang was altied wal bescheiden, moar de stad hef in de leste dree eeuwn heur histories belang verloarn. As in 1815 de grenze veur Geldern anders was etrokken, was de stad neet zo buten et middelpunt kommen te liggen, meer nog as et histories enigszins vergeliekboare Gulik (Duuts: Jülich). Zo wöd in 1975 et distrikt Geldern op-enommen in et distrikt Kleve. Vandage is de plaatse neet meer as ne kleine previnsieplaatse met ne streekfunktie veur et underwies.
Tied veur 1543
zee ok: geskiednis van Geldern
Nederlandse tied
In 1543 kwam de stad met de rest van et hartogdom Gelre onder beheer Karel V (Traktoat van Venlo). De stad zol tot 1703 bi-j de Zudeleke Nederlanden blieven, met ne underbraeking van 1578 tot 1587, toon de stad in hende van den opstand en dus van de Noordeleke Nederlanden was.
Prusiese en Duutse tied
In 1703 wodden Geldern tiedens den Spaansen Successieoorlog deur Prusen zwoar met kanonnen bombardeerd en uutendelek veroaverd. Bi-j de Vrae van Utrecht in 1713 wodden bekrachtigd dat de stad en et veurmoalige Oaverkwarteer Pruus wodden. De stad was veur et grootste deel hersteld –- mede met geld van den könning van Prusen -– van et bombardement van 1703, toon in 1735 nen kruuttoorn ontploften en et grootste deel van de stad wier verwoost woddn. Zi-j wodden later Duuts, ofezeen van de Franse bezetting van 1794 tot 1814. Noa den Eersten Weeldoorlog lag Geldern in et Belgiese bezettingsgebeed van de Rienprevinsie. An et ende van den Tweeden Weeldoorlog wöd rundumme 80% van de stad verwoost deur gaellieerde lochbombardementen.
Noa den Tweeden Wereldkrieg wierd Geldern bi-j den ni-jen deelstoat Noordrien-Westfalen edoan. In 1975 ging et distrikt Geldern op in et distrikt Kleef.
Gewesteleke geskiednis
thumb|Gelre in [[1477]] De stad Geldern is in Nederland verholdinggewies unbekend, ondanks dat zi-j veur de Nederlanden toch ne belangrieke historiese rolle hef espöld. Neet alleneg de Nederlandse previnsie Gelderland was der wat eeuwn met verboanden, moar ok, en nog völle langer, et grootste deel van Noord-Limburg van vandage met plaetse as Venlo, Venray en Horst an de Maas, en ok n kleiner deel van Midden-Limburg, bieveurbeeld Roermond. In et ofzunderleke artikel Geskiednis van Gelderen wödt uutgebreid op den historiese toostaand in-egoan. zee ok geskiednis van Gelderen
Taal
Geldern, of Gelder(en), eursprönkelek Gelre, was ne Nederlandstalige stad. De archieven bunt dus ok in et Nederlands van dee tied. Deurdat Otto von Bismarck vanof 1870 verbod dat in et Duutse riek nen anderen taal eleerd of ambtelek ebruukt wodden, is et Nederlaands doar uut-estoarven. Zee veur den taalkundegen toostaand van dit gebeed et artikel Maas-Rienlaands.
31 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaotse op 31 meie
Mesjester (Engeland)
thumb|Ligging van Mesjester thumb|Beetham Tower is de hoogste [[wolkenkrabber in Mesjester en t hoogste bewoende gebouw in t Verenigd Koninkriek]] Mesjester (uutspraak: me-SJES-ter, Engels: Manchester) is n stad en n distrikt in t noordwesten van t Engelse graafschap Groot-Mesjester. t Het n oppervlakte van 115,7 km² en is mit 514.417 inwoeners (in 2013) de op vierde nao grootste stad van Engeland. De agglomeraosie Groot-Mesjester het ruum 2,7 miljoen inwoeners (2012).
Mesjester geldt in de hele wereld as t archetype van n textielstad, oek deurdat veul Vlaamse wevers zich der vestigden. De mesjesterse broek komt oek uut Mesjester. De stad was belangriek bie de opkomst van de industriële revolusie.
Mesjester is veural bekend vanwege de voetbalclub Manchester United. n Tweede klub uut de stad is Manchester City.
Zusterstejen
De offisiële zusterstejen van Mesjester bin: