cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stoete
thumb|250px|Stoete Stoete, in sommige variaanten van 't Nedersaksisch ok brood enuumd, is een maalproduct det emeuken wördt deur deeg te bakken, te kaoken of te stomen. 't Is een belangriek voedingsmiddel.
't Deeg det dient as basis veur 't maken van stoete bestiet deurgaons uut maal en water, daor as gist of zoerdesem, en miestentieds ok zolt, an toe-evoegd wördt. Veur speciale soorten stoete wördt der nog aandere dingen bijedaone.
In Nederlaand wördt vake zowal bij 't mörgeneten as tussen de middag stoete eten.
Greunte
thumb|250px|Verschillende greuntes Greunte of biekooksel is een eetbaor plantedeel. De kleur van de greunte kan nogal verschillend wezen. Bie de vleizige vruchten, mar oek bie de bladgreuntes kommen veul verschillende kleuren veur. Veul greuntes bin pas eetbaor naodat ze verhetst bin (ekookt). Greuntes die zoender verhetsing egeten worren, worren rauwkost eneumd. Enkele veurbeelden van greuntes bin: eerpels, breekbonen, platte peters, andievie en zelfs uuien worren as greunte ezien.
Gezoendheid
De Amerikaanse oenderzeuker Daniel Nadeau beschrieft in zien boek 'The Color Code' de invleud van de kleuren in greuntes en vruchten op de gezoendheid van de mins. Deur verschillende kleuren te gebruken wort een evenwichtige voeding verkregen. Elke kleur het iets amparts zoas verschillende vitamines, mineraolen en phytochemische stoffen. Hie maakt een indeling in de volgende vuuf groepen:
413
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in
Westfloandern
De provìnzie Westfloandern is ain van de vief provìnzies van Floandern en aine van de tien in Belgie. t Is de maist westelk legen provìnzie in Floanern.
As Floamse provìnzie is de gebruukte toal der Nederlaands, houwel der tegen de toalgrènze de faziliteitsgemaintes Spiere-Helkijn en Mesen binnen. In de provìnzie wordt de typische Westfloamse streektoal echter algemain as omgangstoal bruukt.
De provìnzie is verdaild in 8 arrondisemìnten en het Brugge as heufdstad.
Arrondisemìnten
Arrondisemìnten van Westfloandern
Gemaintes
Gemaintes in Westfloandern * Grunneger noam
Binnenstad
Binnenstad kan verwyzen når:
Mense
250px|thumb|De mense thumb|300px|Schedel van Skhul 5 (ongeveer 90.000 jaor old). Skhul 5 hef zowel medarne kenmarken as olde (archaïsche) kenmarken Meanse of ('n wetenschaplike name) Homo sapiens (Latien: verstaandige of wieze meanse) is 'n tweevoetige primatensoort uut de superfamilie Hominidae. Onderzuuk op DNA wes d'r op dat de hudige meanse oongeveer 200.000 joar eledene in Afrika is onstoane. De Jebel Irhoud vondsten gaot wieder terugge: 300.000 jaor eleden (280.000 töt 350.000 duzend jaor eledene). De meanse hef 'n goed ontwikkelden kop. Dorumme kan 'e abstrakt deanken, kan 'e proaten, perblemen oplössen en hef 'e uut-ebreeide emoties. Dit hef 'e dan gelieke met aandere meansapen, as chimpansees, bonobo's en gorilla's, mar ok ölliefanten en dolfienn. Deur dat 'e recht op löp kan 'e vri-j met zienn arms bewegen, en doardeur veurwarpen maken en gebruken. De meanse is oaver de hele weerld verspreeid en op alle continentn beholve Antartica komt grote populaties veur. In juli 2008 was 't totale antal meansen op 'n aarde groter as 6,7 miljard luu, eand meert 2020 telden de aarde heur 7,8 miljardste meanse. Der is slechts nog iene lewende ondersoort: Homo sapiens sapiens.
Meansen bint, ewen-as de mieste aandere primaten, sociaal van eerd. Zi'j bint biezunder bedrewen in 't gebruuk van komunikatiemiddelen veur zölfexpressie, uutwisseling van ideen en organisatie. Meansen maakt völle, muuilike sosjale netwarken; die bestaot uut talrieke samenwarkende en konkurrerende grupen, die uutiene-löp van famillies töt naties, ethiek, nörms, weerden en wetten töt staand ebrach, die samen de basis vörmt veur d' meansliken samenlewing.
Stadsgrunnegs
t Stadsgrunnegs (ook Stadsgrunnegers, Stadjeders of Stadjers naimd) is t Grunnegse dialekt dat in de Stad en de omliggende ploatsen proat wordt. Hoaren, Engelbert en Hoogkèrke binnen veurbeelden van ploatsen dij onder invloud van Stad dit dialekt overnomen hebben. t Beheurt tot de Noordwest-Leegsaksische dialekten woar of ook de andere Grunnegse en Oostfraise dialekten tou heuren.
Begun
t Stadsgrunnegs was oorspronkelk de toal dij de boasis vörmd har veur de aandere Grunnegse dialekten. In de 14e eeuw nam dit dialekt lanksoam t Frais oet de Ommelanden over. In dij tied het t Stadsgrunnegs woarschienlek veul leken op t hedendoagse Westerkertaaiers. Ook doar zigt man verschillende kenmarken dij tegenswoordeg nog aal in t Stadsgrunnegs veurkomen, mòr nait in de andere Grunnegse dialekten. Woarschienlek bestonden toun ook de klanken ai en ou veur de zudelke ie/ee en uu/oe nog nait. Dizze binnen loater vanoet de Ommelanden en Westfoalen in t Stadsgrunnegs terechte kommen. t Stadsgrunnegs is stark verwant an t Noordvelds dat ook wel tot t Grunnegs rekend wordt. Toch zollen t Stadsgrunnegs en t Noordvelds nooit hailemoal identiek an t Zuud- of Midden-Drènts west hebben. Der zol altied al n Fraise, of Ingvaeoonse invloud west hebben.
Invloud op t Veenkelonioals
Ook het t Stadsgrunnegs n grote invloud had op t ontstoan van t Veenkelonioals. Deurdat t törf oet de Veenkelonies apmoal noar of via Stad verscheept wer, wer t Veenkelonioals inspoten mit Stadsgrunneger toalkenmarken, zo as de -e achter veul vrauwliekse woorden zo as "stoule", "deure" en "toene".
ai veur ie/ui
Der binnen twai kenmarken woar t Stadsgrunnegs deur ander Grunnegers altied vot an herkend wordt. De eerste is de ai-klank woar de ander Grunnegse dialekten (nait t Westerkertaaiers) ie hebben. Woorden as wie, kwiet en bie worden op zien Stadsgrunnegs wai, kwait en bai. t Twaide kenmark dij t Stadsgrunnegs typeert is de ai-klank woar de aander Grunnegse dialekten (nait t Westerkertaaiers), ui hebben. Woorden as gruin, ruip en zuiken worden op zien Stadsgrunnegs grain, raip en zaiken. Dit komt òf en tou ook nog wel veur bie olle mènzen in t Oldambt.
Klaank van ai en oa
n Ander, minder overdudelk kenmark is dat t Stadsgrunnegs meer veurin de mond proat wordt as de andere Grunnegse dialekten. Zo klinkt de 'ai' meer as n lank oetsproken 'ij' en bestoan der hoast gain lange aa's. Ook wordt de oa minder daip oetsproken as in de Ommelanden. De Stadsgrunneger oa klinkt meer as de Drèntse ao.
Twaide persoon meervold: ie
n Grammatikoale biezunderhaid van t Stadsgrunnegs is dat de twaide persoon meervold, 'ie', nait veranderd is in 'joe', zo as dat wel in de rest van de pervìnzie gebeurd is. Net as in t Westerwòlds vervalt de -en achter t warkwoord as t warkwoord veur 'ie' te stoan komp, dus op t Hogeland wordt zègd "deden ie", "mainen ie", "kieken je" en in Stad wordt zègd "deed ie", "main ie" en "kiek je". Veur de gemiddelde persoon oet de Ommelanden klinkt t Stadsgrunnegs wat Drènts-achteg.
Kiek op t Stadsgrunnegs
t Stadsgrunnegs het vanolds al veul invloud van t Nederlands had. Doardeur begonnen lu oet de omgeven t Stadjeders as "haalfbakken Nederlands" te zain en verdween t aiwenolde prestiezje van de stadstoal. Ook de sprekers zölf binnen nait echt groots op heur dialekt.
t Stadsgrunnegs vandoag
250px|right|thumb|Stee van t Stadsgrunnegs (rood). In t grieze gebied proaten de lu Leegsaksisch. t Zuvere Stadsgrunnegs is sikkom hailemoal verdwenen. Dit komt onder andere omdat n groot dail van de jonge bewoners van de Stad studenten binnen, dij veur n groot dail nait oet de Stad of pervìnzie òfkomsteg binnen. Deur zien laaidende positsie in de pervìnzie, mòr ook in de rest van de regio Noord-Nederland, het Stad n hail ìnde invlouden van boetenòf, woarvan veul vanoet t westen. Doardeur worden Stadjeders, bieveurbeeld winkeliers, voak verplicht om Nederlands te proaten. In Hoaren wordt t dialekt reloatief wat meer proat, mòr dat stait bekend as t "Wassenaar van het noorden" wat aangeft dat der veul riekere lu doar wonen. De maiste van heur proaten gain Grunnegs.
t Maiste Grunnegs in Stad komt van lu dij van t Grunneger platteland in Stad wonen goan binnen. De maiste Stadjeders binnen overstapt op t Hollaands, mòr summege olle mènzen (geboren véur de Twaide Wereldoorlog) proaten nog Stadsgrunnegs. Ook zai hebben n hail ìnde overnomen vanòf t platteland. Stadsgrunnegs kin man voak nog heuren op de bankjes an de oostziede van de Vismaart, de 'hangstee' van de olle Stadjeders.
Moskou (deurverwieszied)
Moskou kan verwiezen naor:
414
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 414
Egypte
Egypte kan verwiezen naor:
19 juni
De volgende gebeurtenissen vongden of vingden plaots op 19 juni
Soestwetterinklaanden
De Soestwetterinklaanden (Zwols: Soestweterinklanden) is een wiek in de gemiente Zwolle. De wiek lig in het stadsdiel Zwolle-Zuud. De buurtschoppen Harculo en Heug-Zuthem en Weensum ligt beide in de wiek.
Beschrieving
De Soestwetterinklaanden is een laandelik gebied waor veural boeren woont. De Soestwetterink streump in disse wiek de gemiente Zwolle in. De Soestwetterink hef zien oorspronge an de Holterbärg. An de westziede van de wiek ku-j de Iessel vinden met daorbi'j de noe esloopte Iesselcentrale. Dit gebied hef uuterweerden die önderdiel bint van netuurgebieden. De N337 löp van het noorden nao het zuden dwärs deur de wiek hen. Het buurtschop Herxen lig krek ten zuden van de gemientegreanze in de gemiente Olst-Wieje.
In de wiek lig ook het olde dörpien Weensum, die ontstaon is op een rivierduun. Het dörpshuus van Weensum, De Molenkamp, hef zien näme van de Weensummer mölle die körtbi'j Weensum lig an de N337.
In Weensum ha-j vrogger het huus te Weensum, op het laandgoed Weensum. In 1944 wier disse Havezate deur geallieerde bommenwärpers bombardeerd. Allenig de bouwhuzen bint noe nog anweazig. Het dörp had vrogger ook een eigen station an de spoorliende Zwolle-Deamter, van 1866 töt 1936.
thumb|none|De vroggere kloosterbrouweri'je van de [[Congregatie van Weensum, noe een Nederlaands-Hervörmde kärke]]
Rak
n Rak is de noam veur n liek stok van n revier. t Woord is verwant aan t waarkwoord rekken.
Söms het zonnen leik dail van n revier n aaigen, ôfwiekende noam. Zo is t Laangerak n gedailte van t Rietdaip.
n Variant is Raken, zo as bie t Kromme Raken.
De noam is söms overgoan noar t noastliggende gebied. Zo hait n streek in de gemainte Winzum De Raken. t Gebied is omsloten deur n verzaande meander van t Rietdaip.
Zailspôrt
In de zailspôrt wordt de lieke voart van boei tot boei ook wel ais rak nuimd. t Woord het dus eerder te doun mit t voaren as mit t strullen van woater.
415
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in
Iegypte (Ooststellingwarf)
Iegypte is een buurtschop in de gemiente Ooststellingwarf, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Iegypte is een niet al te grote buurtschop en leit naobi'j et dörp Ni'jberkoop, waor et ok formeel onder vaalt. Et is krekliek dat dörp legen an et Nationaol Park Drents-Friese Woold, wat een belangrieke toeristentrekker is. Bi'j Iegypte liggen ok verschillende wandelroutes.
Jamaika
Jamaika is n eilaand van de Grote Antiln. t Is 240 km laank en 85 km breed. De heuwdstad en grötste stad is Kingston. t Lig ongevear 150 kilometer op t zuudn van Kuba en t westn van t eilaand Hispanjola. De eerste inwonners, de Taíno, neumn t Xaymaca, wat "Laand van Watervaln" of "Laand van Hoolt en Water" beteeknt. t Was eerst n ekolonie van de spanjaardn, dee as t Santiago neumdn. Later wör t duur de Engelsn in enömn en umedeupt tot Jamaica.
t Laand is vuural bekeand as muzieklaand en thoeslaand van t rastafarianismegeleuf, mer det leste is feaitelik mer een klein deel van de bevolking. De Jamaikaann veundn vief muziekstieln oet: mento, ska, rocksteady, reggae en dancehall. In de grote plaatsen langs de kuste is t laand geleefd bie toeristen, dee dr meestal hengoat vuur de grote hotels en paradieselike umgewing. Jamaika hef te maakn met grote umkoopboarheid en hoge kriminaliteat.
In 1962 wör t laand onofhaankelik van Groot Brittanje, woernoa as völle Jamaikaann t eilaand verleutn en zik oawer de hele wearld verspreaidn. De grötste groepn Jamaikaann boetn Jamaika zitt rechtevoort in Engelaand, de Verenigde Stoaten en Kanada.
Geschiedenis
De eerste inwonners, de Arawak of Taíno, kwamn tusken ongevear 4000 en 1000 v. Chr. vanoet Zuud-Amerika noar t eilaand. Sommigen zegnt at dit volk volledig is oetestörven noa kontakt met de Europeaann, aandern zegnt dat dr n antal oawer ebleewn zeent. Dr is in ieder geval rellatief völle kultuur van dit volk oawer ebleewn. Dit is te moarkn an tiepies Jamaikaans etn, bepoalde wöarde in sommige dialektn, alternatieve geneesmiddeln en de keunst wat non grootndeels in Britse musea te veendn is. De Spanjaardn leadn beslag op t eilaand, toew Kolumbus dr vuur t eerst an wal köm in 1494. Columbus gebreuk t as persoonlik laandgood vuur zikzelf en zinne familie. De heuwdstad was Spanish Town.
n Britsen admiraal William Penn en Genneraal Venables vereuwerdn t 1655. Ze braandn t grötste deel van Spanish Town plat en stichtn öar eegne heuwdstad: Kingston. In de volgende 200 joar wör Jamaika eene van 's wearlds grötste suukereksporteurs. Doarvuur warn völle slaawn neudig. Toew doar ook n tekort van was, haaldn ze de woarkleu oet China en India. Disse bevolkingsgroepn zeent rechtevoort nog aaltied stoark op t eilaand verteegnwoordigd.
An t begin van n 19den eeuw warn de Britn zo van öare slaawn ofhaankelik, dat dr op Jamaika vuur iedern blaankn 20 zwartn teegnoawer steundn. Doarduur was dr aaltied dreiging van opstaand. Noa n aantal opstaandn wör Slaaweriej dr in 1834 offisjeelachterhen edoan.
In 1958 wör Jamaika ne proveensie van de West-Indiese Federasie. In 1962 wör t helemoal onofhaankelik.
De eerste 10 joar noa de onofhaankelikhaaid wör dr völle in toerisme en bauxiet/alluminium investeerd, wat zorgen vuur n vuuroetgaank van de ekonomie. De konservatieve regearing dee good woark. Noa t insteln van ne nieje regearnde partieje gung t gaauw boargofwearts, zodat t laand al gaauw hoge skooldn en leningn har. Dissen neargaank zatn duur tot in de joarn '80 en wör verstoarkt duur t sloetn van n aantal belangrieke alluminium-mienn.
Geografie
thumb|right|250px|Kaarte van Jamaika Jamaika is t doarde grötste eilaand in de Kariebn. In t binnlaand he'j de Blaauwe Boargn. t Hele kustgebeed roondum t eilaand is nen smaln strook leeglaand. De meeste grote plaatsn lignt an de kuste. De grötste plaatsn zeent Kingston, Portmore, Spanish Town, Mandeville, Ocho Rios, Port Antonio en Montego Bay.
Jamaika hef n tropies klimaat, met hoge temperatuurn en vochtige loch. Sommige binnlaandse deeln hebt n wat gematigder klimaat.
Volk
De leste 40 joar zeent dr honderddoezenden Jamaikaann emigreerd noar Engelaand, Verenigde Stoatn en Kanada. Kanada hef n spesjaal gastarbeidersprojekt vuur leu oet Jamaika. t Oonderwies geet in t Engels, mear t Jamaikaans Kreool wordt in daagliks leawn esprökn. De meeste Jamaikaann sprekt beaide, ofhaankelik van de sosjale omstandigheedn. Brits Engels hef t meeste invlood op t Jamaikaans Patois, mear dr zeent ook dudelike indrukn van verskeaidene Afrikaanse sproakn, Spaans, Fraans, Arabies, Indies en Chinees.
Volgens CIA-oonderzoek is 65,3% van n Jamaikaansn bevolking is Protestaants Kristelik. n Grötsten nit-Kristelikn groep is t Rastafarianisme. Aandere geleuwn zeent oondere aandere Boeddhisme, Islam en Jödndom.
Sproake
De offisjele sproake van Jamaika is Engels. De inwonners kuiert skoonwal ne stoark oontwikkelde eegne kreoolsproake, wat ze Jamaikaans Patois neumt. Dit is ne mengvörm van Engelse wöarde met oonderliggende sproakstruktuurn van heuwdzakelik West-Afrikaanse sproakn.
Regearing
Jamaika is ne parlementeare demokrasie en ne konstitusjonele monarchie, woerbie't de keuniginne verteegnswoordigd wörd duur nen Goeverneur-Genneraal. t Stoatsheuwd is Keunigin Elizabeth II, den't de offisjele titel "Keuniginne van Jamaika" gebrok at he noar t laand keump, of oawerzees wat oet naam van t laand mut doon. De Goeverneur-Genneraal wörd an eweezn duur de Minister-Presideant en t hele Kabinet, en an enömn duur de keuniginne. Alle leedn van t Kabinet wordt an eweezn duur de Goeverneur-Genneraal op advies van n Minister-Presideant. De keuniginne en n Goeverneur-Genneraal doot vuural seremoniële dinge, nöast at ze nog de macht hebt um de Minister-Presideant of t Parlemeant dr achterhen te doon.
Keunst en kultuur
Jamaika hef ne rieke muziekkultuur en is wearldwied bekeand. De muziekstieln reggae, ska, rocksteady, dub, mento en rechtevoort ragga en dancehall komt allemoal van Jamaika's springleawndige muziekkultuur. n Internasjonaal bekeandn artiest Bob Marley is geboorn op Jamaika, mear ook aandere internasjonaal bekeande artieste, zo as Peter Tosh, Bunny Wailer, Jimmy Cliff, Desmond Dekker, Beenie Man, Bounty Killer, Shabba Ranks, Sean Paul en Shaggy. Aandere bekeande muziekgroepn zeent oonder mear Inner Circle, Black Uhuru, Israel Vibration, Morgan Heritage en Third World.
De stiel Jungle is duur Jamaikaann in Londen oeteveundn en hiphop hef zin bestoan vuur n groot deel te daankn an n Jamaikaansn gemeenskop in New York.
Grunnegs (geogroafisch)
Geogroafische noamen op zien Grunnegs oet de Grönnegse toalwiezer.
* Poepen
t Bievouglieks noamwoord poepen ken binoa aachter elke volksnoam zet worden om dat volk te beledegen. Mit poepen zönder wat der veur worden Duutsers aanduud. Duutslaand wordt den ook wel ais Poepenlaand nuimd. Veurbeelden:
Nederlaands
Dizze toal wordt veural in Nederlaand, Floandern, Frans-Floandern, Surinoam, Aruba, Kuresou, Sunt Meerten en op de Nederlaandse Antillen sproken. De offisjele toal, zo as of dat t onderwezen wordt op de schoulen, en dat t bruukt wordt deur de autoriteiten, wordt 'Standaardnederlands' nuimd (vrogger: 'Aalgemain Beschoafd Nederlaands' (ABN)). t Nederlaands wordt (nait in aal de gevallen krekt) ook wol aanduud as Vloams (in Belgie), Hollaands (veuraal in Noordbroabant, Limbörg, Noord- en Oost-Nederlaand) en Nederduuts (deur historisch toalkundegen). In Indonesie, t veurmoaleg Nederlaands-Indie is ter nog n redelk aantel aan mìnsken dij t Nederlaands proaten kennen. Dit binnen veuraal de wat ollere lu. Ien t noordelk Rhainlaand wuir t Nederlaands nog tot om en bie 1865 broekt worden deur de haile bevolken. Ien Kleve is t pas om en bie 1935 deur t Hoogduuts vervongen worden. t Dialekt dat tegenswoordeg ien t Klevelaand proat wordt is den ook staark verbonden mit dij aan aander kaant van de Nederlaandse grìns, maisttied wordt t zulfs tot t Zuud-Gelders rekend.
t Standoardnederlaands is vanof de 16e aiw ontwikkeld worden; de omvangrieke Nederlaandse Biebelvertoalen, de Stoatenbiebel (1637), het d'r veul wille van had. Boasis van Standoardnederlaands vörmden de Frankische dialekten van steden as Amsterdam, Haarlem en Leiden in t gewest Hollaand. Nedersaksische elementen binnen veural de waarkwoordsvörms op -acht (bracht, gebracht; dacht, gedacht) en t weeromkerend veurnoamwoord zich. Daarde grode dialektgroep in de Lege Landen, t Frais, is bie de ontwikkelen van t Standoardnederlaands haldaal negeerd worden. Op boasis van dizze dialekten is n zölfstaandige Fraise standoardtoal in wezen brocht.
20 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 20 juni
Onno Zwier van Haren
thumb|200px|Onno Zwier van Haren in 1752 deur J. Fournier Onno Zwier van Haren (Sunt-Annaperochie, 2 april 1713 – Wolvege, 2 september 1779) was een politikus en dichter uut et geslacht van de Van Haren's en bewoner van de butenplaetse Lindenoord.
21 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 21 juni
Boekspieker
De boekspieker is n soort piercing, gebroekeleker bi-j vrouwleu als bi-j mansleu, woarbi-j de hoed rondum den navvel deurboord wödt en veurzeen van n sieroad. Afhankelek van hoovölle hoed dr deurboord mot wodden kan de piercing vlot genaezen, zoas bi-j n oorpiercing, of t genös meer as n oppervlakte piercing, met meer risico op afstötting deur het lichaam en ne langere genaezingstied. t Genaezingsproces van de piercing kan zwoarder emaakt wodden deur irritatie en skaa vereurzaakt deur klaere, veural deur boksebanden of strakke klaere, of deur de plaatse van de piercing ten opzichte van de taille.
In de meeste gevallen wödt neet echt den navvel deurboord, moar de hoed boaven den navvel.
Sieröä
De meeste soorten staaf- of ringsieröä könt as boekspieker edragen wodden, al wödt r meestal n ringesken eplaatst totdat de piercing helemoal genezen is. Dr is ne grote hoeveelheid sieröä beskikboar veur den navvel, meestieds met kostboare sieröä of steentjes.
Gescheedenisse en kultuur
De boekspieker is nen hedendaagsen vorm van piercing, dr bunt gin bewieze dat in de gescheedenisse navvels epiercet wodden. Dr bunt echter wal bewieze dat navvels versierd wodden, veur rituele en ok veur esthetische doelenden.
Moskou (Ooststellingwarf)
Moskou is de naeme van een buurtschop vlakbi'j Donkerbroek in de Friese gemiente Ooststellingwarf. Et het omdebi'j 285 inwoners. Vlakbi'j disse buurtschop leit Petersburg, ok een buurtschop nuumd naor een stad in Ruslaand.
22 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 22 juni
Vaor
thumb|right|244px|n [[Thailaand|Thaise vaor mit zien deerne]] n Vaor is de mannelike ouwer van n kiend. t Beeld van vaorschap is deur de jaoren heer nogal wat veraanderd, vrogger was t bieveurbeeld heel gewoon veur vaors um niet mee te helpen mit de opvoeding van de kienders, dit wördden vrogger (en soms oek noen nog) ezien as t wark van de moor van t kiend. Tegenswoordig vienen de meeste meensen dit n ouwerwetse zienswieze, en helpen vaors meestentieds oek wel mee mit de opvoeding.
In t christendom kan Vaor oek verwiezen naor God (de Vaor, de Jonge en de Heilige Geest).
Naost de biologiese en religieuze term besteet der oek n juridiese benaodering veur 'vaorschap'. Zo ku'j as niet-biologiese vaor toch juridies vaor ween van t kiend van de vrouw waor a'j mit etrouwd bin. Daornaost kan de biologiese vaor juridies ezien vaorschap ontkennen. Veural tegenswoordig, noen echtscheidingen en tweede huweliken niet vremd bin, mut steeds vaker gebruuk emaakt wörden van de juridiese uutleg van t woord 'vaor'. t Verkriegen van vaorschap is minder makkelik as t verkriegen van moorschap.
As n kiend an-eneumen is dan wörden de mannelike pleegouwer de stiefvaor, adopsievaor of pleegvaor eneumd.
Vaar-en-moor-fietse
Een van de eerste dubbelde fietsn was de Apollo Singer oet 1884. Dit was ne sociable, zoo as dat het, ne fietse woarop de berieders nöast mekaar zatn. De andrieving gebuurn duur ne trapplaank en stangn, zooas biej t spinneweel. Op de dubbelde fietsn van vandaag-an-n-dag zit de leu meestal achter mekaander. Zee drieft saamn de ketn an, woarbiej de pedaaln bunt verbeundn met ne tweede ketn. Disse fietsn hebt as groot vuurdeel dat de rolweerstaand en de lochtweerstaand zoo wat geliek is an dee van ne fietse met een berieder, terwiel de beschikboare andriefkrachte zoo wat verdubbeld is. Ok is t gewichte leager as van twee amparte fietsn. Hierduur könt op vaar-en-moor-fietsn heugere snelheedn wördn haald en kostn längere afstaandn nich zoo völle van de kondisie. Dubbelde fietsn bunt erg haandig um nen fietsntocht met visueel gehandicaptn te maakn.
Aanvaankelik wördn vaar-en-moor-fietsn maakt duur twee frames van gewone fietsn an mekaar te lasn. Rechtervoort is de techniek verbetterd en wördn dubbelde fietsn ampart ontwikkeld. Biej t ontwearp en de bouw möt der an dacht wördn de konstruktie zoo stief as nen boom te maakn.
Der bestoat ok dubbelde fietsn met twee weeln vuur meer as twee leu; zoo bunt der modeln vuur dree, veer of vief leu op t maark. Ok bunt der dubbelde fietsn met veer weeln woarop de berieders nöast mekaar zitn. Een wik wal heel völ of van de aandere: Eric Staller hef de Conferencebike ontwoorpn, ne dubbelde fietse met dree weeln woarop zeuvn leu könt zitn.
24 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 24 juni
Latainse alfabet
De veurloper van t westerse alfabet is ontwikkeld deur de Semitische luu in Egypte (zai Proto-Sinaitisch). In wiezegde vörm is t deur de Feniciërs overnomen. De Grieken hebben doar weer n aigen alfabet van oflaaid, dat in n aantal taikens van de veurloper verschilde. t Klassiek Latainse alfabet is weer van t Griekse alfabet oflaaid en telde in de tied van Cicero 21 letters. Veur t weergeven van Griekse woorden wuiren loater Y en Z touvougd. I en V wuiren zowel oetsproken as klinker as dat ze as medeklinker oetsproken wuiren. Hierbie was de I de ie en j en de V was den de u en de v. In de Middelaiwen kwamen hierveur de J (medeklinker) en U (klinker) derbie. W is dubbel V om w weer te geven. In de Skandinoavische toalen wordt de V nog aal oetsproken as w.
Tegenswoordeg bestaait de veur de Nederlaandse spellen gebrukelke variant van t Latainse alfabet oet de volgende 26 letters:
Summege noaslagwaarken beschaauwen de IJ as apaarte letter. De maiste noaslagwaarken kiezen der aanders veur om de IJ as kombinoatsie van de letters I en J te zain, of sums as spellensvariant van de Y.
In veul toalen binnen extroa letters touvougd, of letters veurzain van diakritische taikens (~ aksìnten) om te veurzain in toalspesivieke schriefwiezen veur toalaigense klanken. Hierbai gaait t allind om de letters mit aksìnten dij as apaarte letters zain worden.
En den hemmen je ook nog de kombinoasies Æ æ, Œ œ en ß. En vanzulfs de taikens veur euro €, dollar $, yen ¥ en pond £.
Der bestaait n Engelse zin, woarin aal letters van t alfabet trugge te vinden binnen: The quick brown fox jumps over the lazy dog. In het Nederlaands kin man de zin Pa's wijze lynx bezag vroom het fikse aquaduct bruken.
Huus
thumb|250px|Een huus in [[Oostnriek|Oostenriek]] thumb|250px|Rietjeshuus Een huus of een woening is een gebouw dat deur muren umringd wort, een binnenruumte en een dak het. Een huus biedt beschaarming tegen regen, wiend, het, kou en tegen minsen of beesten die binnen zouwen kunnen dringen. De binnenruumte in 't huus is meestentieds verdeeld in verschillende kamers. Veul huzen hen oek een gang, trap, zolder of een kelder. Minsen hen vaak een hof bie 't huus. Luxere huzen hen een grage, of een biekeuken.
As een huus ebouwd is um der in te gaon woenen wort 't oek wel een woening eneumd. Minsen kunnen overdag veul van huus wezen, bieveurbeeld veur der waark of ontspanning, mar de meeste minsen bin in elk geval thuus um te slapen.
Een huus het tenminste één ingang, meestentieds in de vorm van een deur of een poort. Zwat alle huzen hen oek ramen. In Nederland worren via 't bouwbesluut alderhande eisen an een woening esteld. Zo moet de plee vanuut de woenkamer via twee deuren bereikt worren en mag 't niet in de keuken staon. Daorum bin de mederne huzen in Nederland iezig eenvormig.
In de mederne westerse wereld bestejen minsen veul tied en geld an der woening. Niet alleen wort 't dikkels fraoi in-ericht en goed oenderhouwen ('t schoonmaken wort huushouwen of keren eneumd), der wort oek vaak verbouwd, waorbie bieveurbeeld de keuken of badkamer verbeterd wort of iets an-ebouwd wort.
West-Veluws
thumb|De kaorte van t West-Veluwse dialekgebied (previnsie Gelderlaand en n stukjen van Utrech). Lochtgreun = West-Veluws, donkergreun = Oost-Veluws t West-Veluws is n groep van Nedersaksiese dialekten die espreuken wörden in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Wördt espreuken in verschillende Veluwse gemeenten, onder aandere in: Armelo, Barneveld, Harderwiek, Niekark, Nunspeet, Putten, Scharpezeel, in zes darpen in de gemeente Ede (namelik: Lunteren, Harskamp, Otterlo, Wekerum, Hoenderloo, Deelen) en twee darpen in de gemeente Apeldoorne (namelik: Uddel en Hoenderloo)
t West-Veluws wördt oek espreuken in de Utrechtse plaotse Bunschoten-Spakenburg en van oorsprong oek in Leusden en Amersfoort, mer hier is t dialekt al (zo goed as) uutestörven. t Geschei tussen t West-Veluws in t noordoosten en Utrechts en Zuud-Gelders in t zuudwesten is iezelig refelig: oek de dialekten van bieveurbeeld Soest, Eemnes, Huzen en Laoren hebben nog Nedersaksiese kenmarken, disse dialekten wörden dan oek wel heel soms bie t West-Veluws erekend, mer meestentieds bie t Hollaands of t Utrechts.
Kenmarkend
Kenmarkend veur t Veluws is dat t n soort van overgangstaal is tussen t Nedersaksies en t Nederfrankies (waor t Nederlaands toe beheurt), sommige taalkundigen zien t daorumme as n Nederfrankies dialekt, mer de meeste taalkundigen bin t derover ees dat t n echt Nedersaksies dialekt is mer dan wel mit n bult Nederfrankiese invleujen. Hoe korter je bie t geschei koemen mit t Oost-Veluws, hoe groter de Nedersaksiese invleud wördt en hoe kleinder de Nederfrankiese invleud over t algemeen. Der bin oek n paor dialektindelingen waorbie t West-Veluws plus de dialekten van Oldebroek en Elburg Veluws eneumd wörden en waorbie de rest van t Oost-Veluwse taalgebied tot t Sallaands erekend wördt, dit kömp umdat de grens tussen t Oost-Veluws en t Sallaands nogal willekeurig is, disse grens besteet taalkundig dus feitelik niet.
Sprekers
Veluws wördt veural thuus epraot deur t wat ouwere volk en oek nog deur sommige jongeluui, mer dan vake al meer mit n Nederlaandsere invleud as der ouwers of groepouwers. De meeste meensen kunnen t West-Veluws wel goed begriepen, mer a'j veerder naor t oosten of t noorden gaon wördt t veur meensen die Standardnederlaands as moerstaal hebben meestentieds wat lastiger. t Putters is theoreties dus makkeliker te begriepen as t Nunspeets veur volk die gien plat kan praoten.
Oek al praoten meensen ginnerasies lange gien plat meer, toch blif der altied wel wat hangen, zo heur je in t Nederlaands op de Veluwe meensen praoten over n deur die los staat of der wördt evreugen hoe laat de zaak los gaat of je heuren ze praoten over t eten dat overstuur is.
Over t algemeen wördt der binnen t West-Veluwse taalgebied meer dialekt espreuken in de noordelike plaotsen as in de zujelike plaotsen, dit is veural zo veur de plaotsen die an t geschei mit Utrecht liggen, n uutzundering hierop is Bunschoten.
Woordeboeken
Der wördden n tied lank ewörken an t Woordenboek van de Gelderse dialecten (WGD) mer op 7 november 2008 is dan toch t leste deel ''Veluwe. De wereld'' verschenen. In disse woordenboekenreeks staon onder aandere woorden uut t West-Veluws, t Oost-Veluws, t Urkers en dialekten uut de umliggende gebiejen vermeld. Der is oek n versie beschikbaor veur t rivierengebied van Gelderlaand. In oktober 2005 is t eerste deel verschenen ''Veluwe. Het huis van Harrie Scholtmeijer en uutgever Matrijs, in november 2006 is t tweede deel Veluwe. De mens verschenen, en in november 2008 t darde en leste deel Veluwe. De wereld''. Der bin oek nog n bult vragenliesten die in-evuld bin mer die niet in t boek verwarkt staon, t was de bedoeling dat disse informasie in de toekomst op internet ezet zol wörden.
Der bin oek al wat aandere dialektboeken uutebröcht, mer niet zokke grote projekten. Eerder bin der al op kleine schaole plaostelike dialektboeken uutebröcht, bieveurbeeld in Putten, Niekark , Scharpezeel , Bunschoten , Nunspeet en n boek veur de hele Noordwest-Veluwe n lieste mit alle dialekwoordenboek en boeken in t plat vie'j in t Woordenboek van de Gelderse Dialecten.
Spelling
Der is nog gien officiële spelling veur de Veluwse dialekten, mer de IJsselacademie (Iesselakademie) hef n spelling ontwikkeld veur de Noordwest-Overiesselse, Sallaandse en Oost-Veluwse dialekten, die volgens de IJsselacademie oek veur de West-Veluwse dialekten en t Urkers gebruukt kan wörden. De schriefwieze slöt grotendeels an bie t Standardnederlaands en bie aandere Nedersaksiese taalvarianten. Daornaost wörden oek wel de Algemene Nedersaksische Schriefwieze gebruukt, een schriefwieze veur Nedersaksiese dialekten uut Nederlaand, en de Nysassiske Skryvwyse, een schriefwieze veur Nedersaksiese dialekten uut zowel Nederlaand as Duutslaand. De leste schriefwieze wik wat meer aof van de Nederlaandse schriefwieze en is minder ericht op de fonetiek (de uutsprake), en meer op de etymologie (woordherkomst). Vake gebruken meensen der n eigen schriefwieze, één van de rejens hierveur is dat meensen niet van t bestaon van disse schriefwiezes aofweten.
Klinkers
De Nederlaandse ij was in t Oudgermaans (de veurloper van t Nederlaands en t Nedersaksies) n î (of: ie), disse klank is in t West-Veluws (ten oosten van Huzen) bewaord ebleven. Oek de uutsprake van de ui in t West-Veluws hef zien oorsprong in t Oudgermaans, in t West-Veluws wördt t uutespreuken as uu, zo oek in huus en muus, in tegenstelling tot t Sallaandse en Oost-Veluwse huus en moes, waor de Twents-achtige oe in veurkömp (vergeliek mit t Twentse: hoes en moes).
De Standardnederlaandse aa wördt in de meeste gevallen uutespreuken as ao, oek vake op plekken waor de a vrogger kort was, mer dit kan nogal verschillen van darp tot darp, in t zujelike gebied van t West-Veluws is dat zowat overal ao dus gaon, maoke, slaope tegenover gaon, maakng, slaapm in t sentrale en noordelike gebied, dit hef van doon mit t feit dat de medeklinkers p, b, m, v, f, k, g en ng derveur zörgen dat de ao uutespreuken wördt as n aa, in t zujen he'j dit verschiensel niet. In t Oost-Veluws ligt dit bie de meeste dialekten oek wat aanders, veur meer hierover ku'j kieken op t artikel Veluws onder t kopjen Uutspraak: ao of aa?.
In woorden mit, in t Nederlaands, n oo heur je vake n umluud, dit verschiensel kömp pas vanaof de Gelders-Utrechtse provinsiegrens veur en hoe noordeliker je gaon hoe vaker dat t veurkömp (hooi - heui, verloren - verleuren, broch - bröch).
De klusters old en olt bin oud en out ewörden (oud, hout, goud). De ii wördt tussen labiale medeklinkers erond: vuuf in plaotse van vief, dit verschiensel kömp in t Nedersaksische gebied wel meer veur, mer lange zo vake as in t West-Veluws. Dit verschiensel kömp oek veur in aandere dialekten en streektalen, veurbeelden hiervan bin t Zeeuws en t West-Vlaams.
Medeklinkers
Veural vrogger onderscheien t westelike deel van de Veluwe zich deur de uutsprake van de Oudgermaanse sk-. Disse kombinasie klonk as sj-, disse uutsprake heur je oek noen nog in veule Limburgse dialekten, bieveurbeeld: sjaol, sjaap. Veurheer leup dit gebied tot in de stad Utrecht, waor der nog an t begin van de twintigste eeuw ene sjiete zeeg. Rond 1950 was dat beparkt tot Niekark, Barneveld, Scharpezeel en nog wat kleindere darpen in de umgeving. De sj-uutsprake kömp nog wel volop veur in Bunschoten-Spakenburg, en veerders bie ouwere inwoeners van veural kleine, aordig aofelegen gehuchten en buurtschappen: Hooglaandervene, Holkervene, Niekarkervene, Zwartebroek, Kootwiekerbroek, De Valke en in n antal woorden in de Putterse buurtschap Steenenkamer. Uut de grote plaotsen is de sj-klank al langer deur de sch- vervöngen. Soms levert dit hyperkorreksie op: zo he'j in t Putters schem en schaal veur "jam" en "sjaal" of schef veur "chef".
Gerrit de Vries
Gerrit de Vries (Berkoop, 1967) is een veurmaolige hadfietser. Hi'j wun in 1986 et wereldkampioenschop 100km ploegentiedrit. Hi'j het ok zes keer mitdaon an de Tour de France.
West-Veluws
Medeklinkers
Op sommige delen van de Veluwe wördt de g wat zachter uutespreuken as in t Nederlaands, mer oek weer niet zo zacht as in t Limburgs of Braobaants, n veurbeeld hiervan is t Bunsjoots.
Onzevaor
{|
Trivia
In de umgeving van Epe wördt t West-Veluwse dialekt oek wel Heugters eneumd.
25 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 25 juni
Fries
Fries kan verwiezen naor:
Raitdaip
thumb|Raitdaip thumb|Raitdaip t Raitdaip is n revier dij van de stad Grunnen (Noorderhoaven) noar t Laauwersmeer lopt.
Vanôf Wierumerschaauw is t Raitdaip de benedenloop van de Hunze. t Gedailte van Grunnen tot Wierumerschaauw tou is de oetgraven benedenloop van de Drìntse Oa. Dit gedailte wordt ook wel t Swoanerak nuimd, moar dizze noam is boeten gebruuk roakt. In t verleden binnen, as gevolg van verzanden, dailn liekrekt. Dizze dailen hebben sums n aigen noam. t Swaalfkerak (1622) ligt ten noorden van Ollehoof, t Laangerak (1629) bie Gaarnwerd. t Stok bie Gaarnwerd wuir groaven omdat t originele stok Raitdaip te drèl was. Boten deden der hierdeur veul te laank over om bie Stad te kommen, moar mit t liekrekken doun zai der veul körter over, omdat t Laangerak allind moar liekoet gaait.
Tot de aanleg van t Emsknoal in 1876 was t Rietdaip de ainege verbinden van Stad mit zee. Deur t leggen van n diek van Zoutkamp noar de Nittershouk, mit doarin n spij- en n schutziel verdween de open verbinden. In 1877 was de ôfsluiting kloar. Doardeur verdween ook de invloud van eb en vloud oet de stad.
Aan t ìnde van t Raitdaip ligt Zoltkamp dat, tot de ôfsloeten van de Laauwerszee in 1969, een viskershoaven was. Dit is t nog aal, moar in mindere moat. t Raitdaip vervolgt zien weg in t Laauwersmeergebied as de Zoltkamperril, de Slenk en t Voarwoater noar Oostmahörn.
t Raitdaip is de belaangriekste ôfwoatern van t noorden en t westen van de provìnzie Grunnen en de kop van Drìnte. In t daip ligt t gemoal De Woaterwolf, bie t buurtschop Lammerburen, maisttieds aangeven as Elektra.
Raitdaipdaal
t Raitdaipdaal, mit noam t gebied tuzzen t Van Staarkenbörgknoal en t Winzumerdaip is n ekologisch interessaant gebied, woarvan grode dailen ingericht binnen as natuurgebied. Dizzent binnen in onderhold bie de stichting t Grunneger Laandschop.
Grezenfemilie
thumb|300px|Gresachtige plaanten De grezenfemilie (Gramineae of Poaceae) is een van de succesvolste plaantefemilies op eerde. Der bestaon zo'n 8.000 soorten. Lejen van disse femilie koemen op alle werelddelen veur, zelfs op Antarctica greui nog een smele-soort. Vegetasies waor gressoorten domeneren wonnen greslanen eneumd.
Over 't algemeen verwies gres naor een greune plaante mit kerakteristieke dunne blaojen, dee rechstreeks uut de wortels onder de grond greuien.
Gres as voedsel
't Blad (vake) mit een stukjen stengel wonnen deur grezende dieren egeten en de zaojen vormen zo'n 80% van 't voedsel van de meens. Een groot deel van de reste van ons voedsel wonnen evormd deur de grezende dieren dee oek weer van gres ofhankelijk bin. Kortumme, onze ofhankelijkheid van de femilie van de grezen is zo'n 95% van onze voedselbehoefte.
De meens kan gien gres verteren. Hij bezit namelijk gien verteringssappen dee de waand van een plaantaorige en de vaotbundels (narve) kunnen ofbreken. Disse bestaon veurnamelijk uut cellulose. Plaante-eters kunnen dit wel, deur de anwezigheid van micro-organismen in 't maagdarmkenaal. Bie nerekers, zoas de ko, 't schaap, de wisent, de bizon en de gnoe vien disse microbiële vertering (fermentasie) plaose in de veurmagen (netmaag, pens en boekmaag). Bie aandere plaante-eters zoas 't peerd en de olifant, vient disse fermentasie plaose in de dikke darm. De meens eet allinnig de zaojen van grezen. Dee bevatten gien cellulose, mar heufzakelijk zetmeel. Soms kunnen de zaojen tot wel 20% suker bevatten, zoas bie sukermaïs, waorvan de onriepe zaojen as greunte egeten wonnen.
't Gebruuk van gres
Al eeuwen wonnen gres deur de meens gebruuk, en dan mit name in de vorm van gresvelden. Zoksoort gresvelden dienen uuteenlopende doelen: van dekorasie van de tune, (wonnen dan gezon eneumd) of park tot 't gebruuk as sportveld, zoas een vootbalveld. Op de leste meniere kump gres nogal es in 't niejs, denk daorbie bieveurbeeld an de meuizame totstandkoeming van een goeie gresmatte in de Amsterdam ArenA.
Laege Laanden
Laege Laanden kan verwiezen noar:
27 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 juni
Stool
thumb| Nen stool is en möäbel wårup as y sitten köänet. Et hevt en sitvlak, rüglöänige en mangs armlöäniges. Sunder rüglöänige heat nen stool ne krükke.
Et simpelste model van stool besteyt uut minstens eynen pout, en vlak üm up te sitten en en vlak wår as y de rügge teagenan köänet löänen of med köänet understöänen. Mangs sint der ouk armlöäniges wår as y de armen of elleboagen up rösten köänet. De rüglöänige löpt vake neet heylemål töt an et sitvlak döär, mär hevt en luchtdöärlatend gat. Ouk kan de rüglöänige van luchtdöärlåtend materiaal emaked weasen.
En stool vöär meyrere personen heat ne banke.
Geskydenis
Den stool is al unmündig old. Et was in vroger tyden en teaken van anseen en waerdigheid. Der sint neet vöäle stöle uut olde tyden bewård bleaven. In et Olde Egypte makeden se stöle vake van ivoor en bewarked holt. Vöär den upsmük deaden se se inleggen med ädelsteynder.
In China gebröäken lüde uut de höygere kringe stöle (in de Tang-heyrskerslyne van 618 - 907 nå Kristus). De rest van et volk nöäm dat rap oaver. In Europa köm vöäral döär de Renaissance den stool under den andacht. Et wör en artikel wårmed lüde pronken deaden.
In de 20. eywe wör der döär den technologisken vöäruutgang vöäle meyr möägelik wat förmgeaving en materialengebruuk angeyt. Nöäst et traditionele holt wörden stöle nu ouk emaked van (eböägen) metaal en künststof. Döär massaprodukty wörden prysen ouk laeger en kunden meyr lüde stöle betalen.
Neadersassisk
In de nysassiske skryvwyse wordet alle understånde uutspråken vereynigd.
Scheikunde
Scheikunde of chemie is een netuurwetenschop die richt is op 'e studie van saemenstelling en bouw van stoffen, de chemische veraanderings die plakvienen onder bepaolde omstaandigheden, en de wetmaotigheden die daoruut te destilleren binnen. Chemie is stark verwaant mit de netuurkunde of fysika. De tak van wetenschop die alletwie verbient, is de fysische chemie. Ok mit aandere netuurwetenschoppen bin an et greensvlak ni'je disciplines ontstaon zoas de biochemie of de geochemie.
Griekenlaand
Griekenlaand (Grieks: Ελλάδα = Elláda, Oldgrieks: Eλλάς = Hellás) is een laand in Zuud-Europa, bestaonde oet 't zudelijkste diel van 't Balkanschiereilaand en een groot antal eilaanden. Dizze eilaanden vörmen saomen umdebij 20% van 't laandoppervlak. Griekenlaand grenst in 't noorden (van west naor oost) an Albanië, Noordmacedonie, Bulgarije en Turkije. Veur 't overige is 't vastelaand van Griekenlaand umgeven deur de Middellaandse Zee (in 't zuden), de Ionische Zee (in 't westen) en de Egeïsche Zee (in 't oosten). De grootste eilaanden bint Kreta, Evia, Lesbos en Rodos. Griekenlaand is vanof 1981 lid van de Europese Unie.
Eilaanden
In de waoteren die 't Griekse vaastelaand umgeven liggen ongeveer 1700 eilaanden die ok tot Griekenlaand beheuren: Egina – Chios – Evia – Ikaria – Kreta (Kriti) – Korfoe (Kerkyra) – Kos – Lesbos (Lesvos) – Naxos – Mykonos – Paros – Rodos – Samos – Zakynthos (Zante) e.a. De meeste eilaanden wörden groepeerd in archipels: de veurnaomste bint de Ionische eilaanden, de Sporaden, de Cycladen en de Dodekanesos.
Bestuurlijke indieling
Griekenlaand is onderverdield is 13 regio's (peripheries), die weer onderverdield bint in 51 departementen (nomí). De departementen bint weer onderverdield in 147 kleinere bestuursgebieden, zogenaomde eparchies, die weer onderverdield bint in in totaol 1033 gemientes: 900 stedelijke gemientes (demoi) en 133 laandelijke (koinotetes).
Koffiemesine
thumb|right|250px|Een koffiemesine Een koffiemesine of koffiezetter is een huushouwelijke apperaot waormee koffie emaakt kan worren.
Hoe 't warkt
De koffiemesine, die in de meeste huushouwens gebruukt wort, maakt gebruuk van een koffiefilter in een houwer. In de filter gaot de gemaolen koffie, veerder is der een opslagplekje veur 't waoter en een koffiekan um de warme koffie in op te vangen. Naodat 't waoter in 't opslagplekje begint te koken zal 't waoter in de filter mit de koffie druppelen. De filter zorgt derveur dat alleen 't waoter mit de koffiesmaak in de koffiekan terechtkomt en niet de koffieprut.
Venlo
Venlo is een stad en gemiente in 't noordelijke diel van de Nederlaandse pervincie Limbörg. De stad hef 39.115 inwoners (per 2012, bron: CBS).
Venlo lig an een bochte in de Maos en hef een historisch centrum, al bint deur bombardementen in de Tweide Wereldoorlog en deur sloop kört d'rveur en d'rnao veul middelieuwse gebouwen verleuren egaone. 't Stadhuus uut 1597 stiet d'r nog. De stad is bekend um zien vastelaovend (carnaval).
Venlo is een haandels-, vervoers- en industriestad. De stad is 't centrum veur de wiede umtrekken en ok een koopcentrum veur 't naobernde Duutse Ruhrgebied. De gemiente Venlo grèenst an de Duutse districten Kleef en Viersen.
Qua industrie wördden de stad veural in de vervoersbranche an 't begun van de 20e ieuw groot, deur de strategische ligging an de laandsgrèenze en op een krusing van de Maos en 't spoor. D'r is een goeie verbinding mit de Duutse A61 (de Linksrheinische Autobahn) en de A40, richting Duisbörg. De Maos hebt ze een steugien in mindere maote gebruukt as vervoersaoder, mar sinds de bouw van een barge-terminal is 't vervoer oaver de Maos veur Venlo weer in opkomst.
Kunnigheid
thumb|left|'t Stadhuus van Venlo
Zeuventien Previnsien
Vörstendommen
Et was et kerngebeed van den Bourgondiërs noa et verlees van de arflaanden in 1477 under Karel den Stouten, in dizzen zaak et hartogdom Bourgondië zelf.
Under Karel V van et Heilige Roomse Riek wodden et merendeel an vörstendommen vereanegd in ne personele unie, dat wil zeggen dat hi-j telkens hartog, graaf of heer was in de previnsie.
De hierboaven gevolgde riege hef gin vaststoanden inhold. Zeuventiene was op ne gegeaven tied et antal stoatenverteggenweurdigers bi-j de Stoaten-Generoal in Brussel en zie bunt dat getal blieven neumen. Moar de verteggenweurdegingen konden wal ens wesselen umdat ne bepoalde heerlekheid mangs ofhing van ne andere. Zo heurden Zutfent bi-j Gelre en Limburg bi-j Braobant. An de andere kante hadden et markiezoat Antwarpen, Doornik of Riesels-Vloanderen mangs nen eigen verteggenweurdiger.
28 juni
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 juni
Muden
thumb|275px|Et Muderslot in Muden Muden is ne stad en vroggere gemeente in de Nederlandse provinsie Noord-Holland. De gemeente beston uut t vestingstadjen Muden en t brinkdarp Muderbarg en had ne oppervlakte van 36,51 km² (waorvan 22,06 km² water). De grote hovölheid wateroppervlak kwam neet allene deur den haven van Muden, maor ok deurdat de gemeente deurleep ovver t water in t IJmeer. Muden is in jannewaori 2016 op-egaon in de ni'je gemeente Gooise Meren.
Geschiedenis van de stad
De eerste, nog bekende vermelding van t plaetsken Muden dateert uut 953. Keizer Otto I schonk toon de naederzetting en de daor ewonnen tolgelden an t Domkapittel in Utrecht. t Darpsken heetten toon nog 'Amuda'. Dit betekent 'Munding van de A'. Den 'A' is nen olden name van den Vecht. In 1122 kreg Muden tegeliek mit Utrecht stadsrechten van keizer Hendrik V. In t geval van Muden ging t waorschienlik alleen um enkele staedelike rechten. De naederzetting kreg veur 1285 in ieder geval stadsrechten van t Bisdom van Utrecht. Naodat t land waorin Muden ligt wierd eschonken an graaf Floris V van Holland, verkraeg Muden in 1296 opni'j stadsrechten, ditmaol van Floris V.
In 1673 wierd den zeesluus in den Vecht van fort Hinderdam naor Muden verplaatst. t Sluuskomplex wierd in 1676 uutebreid mit ne mure langs de monding van de Vecht um aoverstromingen te veurkommen.
De vestingwarken
De eerste verdaedigingswarken dateert uut de eerste helfte van de 15e eeuwe. In 1590 wierden de muren vervangen deur eerden wallen met bastions naor ontwarp van Adriaen Anthonisz. Ok t Muderslot kreg ne eigen omwalling waorbi'j den veurburcht van t Muderslot waegens ruumtegebrek mos worden esloopt. Deur de ontwikkelingen op t gebeed van kriegsvoering, wierd nao den Fraans-Duutsen krieg (1870-1871) den vesting wier verni'jd. De löppe van den vestingwal wierd veranderd mit nen trop bomvri'je onderkommens van baksteen. Markante veurbeelden hiervan bunt, de kazerne an t Vestingplein, t Muzenfort (eneumd naor de muusgrieze soldaotenuniformen) - en in ne raveliene ingebouwde kazematte - en den höllen beer.