cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter Singer
Zien filesofie
't Is 't principe vanuut utilitaristies perspectief datte wi'j - a-w ethies wult ween - mut strewen naor zo weinig meuglik piene in disse weerld. As dieren könt lieden, dan könne wi'j dat nie negeren en mutte wi'j met de individuele dieren die wi'j noe doet lieden ok rekkening holden. Dit wul nie zeggn dat elke vörme van leed slecht is, mar dat leed nie zomar kan toe-ebracht wödden. As 'n meanse bi'jveurbeeld perfect 'n bontjasse kan draagn die nep is dan hoeft door gin tientallen dieren veur piene te lieden in fokkeri'jen um dan of-eslacht te wödden. Der hoeft naamlik gin dieren te starven um oons te kleden. En zekker nie op zo'n meniere.
Woor Peter Singer verder teegn in giet in zien warken is 't zo-enuumde speciesisme. Hier bestiet ok völle misvattings over. Hier onder zol der ewen kört toe-elicht wödden wat hiermet noe eaglik warklik beduult wödt.
In 't kört wödt hier eaglik gwoon met beduult dat der discrimineerd wödt op basis van diersoort. Umdat individu A 'n meanse is (dus 'n Homo Sapiens) is die meer weerd as individu B wölken 'n kenien is. Dit wödt veroordeeld deur filesofen as Peter Singer. 't Is nie umdat 't 'n dier is, dat 't gin weerde zollen hemmen. Hi'j zeg echter ok nie dat dieren ewenvölle weerd bint as meansen. Wat hi'j zeg is da-w rekkening mut holden met de belangen veur de dieren woor dit toepasbaar is. Ie könt beveurbeeld zunder problemen stellen dat 'n mugge minder weerd is as 'n kenien, zeg Singer. Of dat 'n mugge uuteraard minder weerd is as 'n meanse, zeg Singer. Woorumme? Wel, umdat 'n mugge gin centraal zenuwstelsel hef, bi'jna gin harsens, en zo voort. En dat 't hierdeur um te begunnen zölfs heul twiefelachtig is of 'n mugge noe wel echt piene kan vuulen en as dat wel 't geval magt ween, is 't dan nog aait mar de vraoge hoevölle zi'j könt vuulen. Terwelle wi'j van 'n meanse weet dat hi'j of zi'j op völle niveaus arnstig kan lieden. Dus mu-w hier dan ok rekkening met holden.
Jean-Jacques Rousseau
Rousseau wödden in 1712 geboren as iene van 'n horlogemaker in 'e calvinistiske Genève. Ziene moe störf bi-j de bevalling en zien vaar stuurden hum as leerjonk noar kennissen. Rousseau besleut vort te lopen en vunden onderdak biej ne 29 joarige rieke dame. Disse Françoise-Louise de Warens bekeerden Rousseau töt 't katholicisme. Hi-j wörden heur minnaar en töt zien 28e wonden he of en an biej Françoise-Louise. Zi-j regelden ok 'n portie baantiens veur hum.
Skrieftalent
Rousseau bleken talent te hebben veur skrieven. In 1750 leerden Rousseau Nicolas de Condorcet kennen. Hee konden metwarken an zien projekt, 't skrieven van de Encyclopédia. In 'tzölfde jaor braak he in intellektuele kringe deur met 'n essay de Vertoog over de ongelijkheid. 'n Alderbest deel van zien ideen deud Rousseau op toe he in 1743 warkten as privé-secretaris van 'n Fraanse ambassadeur in Venetië. Hi'j heulden die bane nie laank völ, binnen 't jaor was he met ruuzie vertrökken. Rousseau skreef over die periode:
Edele weelden
Rousseau geleufden dat de meanse van oorsprunk goed is. Alle ondeugden in de maotskappi'je kump volngns hum uut onderdrukkende vörms van opvoeding vandan, onderwies en deur 'n regering boaven de meanse te stellen. 't Meanse is vri'j geboren, maor toch zit he overal an iezers vaste. skreef he. Hi'j stelden de “edele weelden” uut Noord-Amerika as veurbeeld. Zi'j leefden volngns Rousseau in vree en allinnig-staond saam zunder regering die wetten en plichten opleg.
Arianisme
Et Arianisme was, nåst et katolicisme, een invloodryke strouming in et vrogge christendom. De name is of-eleid van Arius (256?-336), de vöärman van de denkrichting. De strouming aksepteart et dogma van de dree-eynheid neet. Sowal Jesus as de Heiligen Geyst bint volgens Arianen skeppings van God. Jesus is under-eskikt an God en de Heiligen Geyst an God en Jesus. In de veerde eywe veroorsaakten de mening grouten unrüste under de gelöyvigen. Sy kreagen de stöäne van völle bisschoppen en wydden sich rap uut binnen et ryk. De belangrykste teagenstander was Athanasius (295?-373).
De leyre
Arius wol niks med de gedachte dat Jesus, de söäne van God, ouk God sülv sol weasen. Arius güngen der van uut dat Jesus et eyrste esköäpen skepsel was. Sowal Jesus as de Heiligen Geyst wördet esene as skepping van God de vader, wülken under-eskikt bint. Jesus is hyrby allinnig under-eskikt an God, terwyl den Heiligen Geyst under-eskikt is an sowal Jezus as God. De leyre dat Christus de söäne van God is en ouk God sülven, is fundementeyl vöär et katolike en protestantse christlike gelöyv.
De verwarping en et vervolg
Tydens Concily van Nicea in 325 wördden et Arianisme officieel as ketterye bestempeled. In de gelöyvsbelydenisse van Nicea wördt benådrükt dat God en syn söäne ‘uut et sülvde holt esneaden’ bint. Nå ‘Nicea’ blevt de strouming sich uutbreidden. Tydens et Concilie van Constantinopel in 381 volged een nye veroordeyling. Keiser Theodosius I hevt hyr strenge up-etreaden teagen de ‘ketters’ en rund 400 is et Arianisme so good as verdweanen.
In unse tyd wördt nargens melding emaakt van een herleaving van disse so-enömeden ‘ketterske’ strouming. Toch bint der steads meyr (eks-) christenen dee et de goddelike oorsprüng van Jesus betwyvelet. Dat betekkent neet dat sy van hüm ofskied nemt as ear geysteliken leider en inspirator. Hy blevt ear groute vöärbeyld: ouk as menske med menskelike folten, ouk as vermend kearl van Marie van Magdalena, ouk as vader van ear vermende kind en sülvs as brunne van vöäle moorden en oorlogen tüsken mensken.
Ulsen
Ulsen (Duuts: Uelsen) is ne gemeante in de Groafschop Beantem in de Duutse deelstaat Nedersaksn. Ut lig um en noabiej dertig kilometer ten noordn van Eanske in t westn van Nedersaksn an de greanze met Nederlaand. De gemeante maakt ok deel oet van de Samtgemeinde Uelsen.
Arianisme
De germaanske kuninkryken
Tydens de blöi van et arianisme in et Romeinske Ryk in de 4e eywe was de ariaanske visigoutiske Wulfila syn sendingswark under de gouten begünt. Hy sörgden vöär een bybelvertaling in et goutisk. De goutiske leider Fritigern wördden bekeyrd tydens de regearing van de ariaanske keiser Flavius Iulius Valens. Gevolg hyrvan was dat de meyste germaanske stammen, den tydens de grouten volksverhusing et Romienske Ryk binnenvöälen, ariaans waren. Dit güldden vöär de visigouten, de ostrogouten, de vandalen, de bourgondiërs en de lombarden. Allinnig de vranken bleavden heidens tötdat et westelik Romeinske Ryk — wår as sy foederati (bondgenoten) van waren — verdweanen was. Dårnå brachten Clovis, kuning der vranken, syn volk töt et katolike gelöyv, wårdöär he better anslüting kreagden by syn underdånen van Romeinske ofkumst. In ariaanske kuninkryken bleavden de kloov tüsken de germaanse ådel en de groute meyrderheid van romaanske en katolike bevolking grout. Der wördden byvöärbeyld in et germaansk epreaked in de ariaanske karke. Vöär de germaanske heyrsers was et arianisme ouk een middel ümme as kleine minderheid neet op-eslürpt te wörden döär de autochtone meyrderheid. In et vandalenryk in Noord-Afrika leidden de teagenstelling töt geweld en vervolging van de katoliken (volgens Gregorius van Tours, een katolike brunne). De ariaanske ryken güngen dårnå eyne vöär eyne der under. De vandalen en ostrogouten wördden döär Justinianus vernetigd en de bourgondiërs döär de franken. De sweben güngen uut eigen beweaging oaver töt et katolicisme, ümme meyr stöäne teagen ear machtige ariaanske visigotiske nåbüürs te krygen. Mar dat höälden ear neet teagen dat sy ear vernetigen döyden. Allinnig de visigouten in Spanje bleavden vaste holden an et arianisme tötdat kuning Reccared zich in 589 bekeyrden töt et katolicisme. Hy wol dårmed vöäral syn kuninkryk better anslüten by de büürlanden geaven en de binnenlandske teagenstellings uut de weg rumen. Toon as hyrmed de lätste machtige beskarmer van et arianisme was vord-evallen en oaver-ebleaven arianen al rap wördden vervolgd, verdweanen et arianisme binnen körte tyd. Mar ouk de goutiske språke, dee in de ariaanske eyredeenst gebruked wördden, verdweanen toon rap.
Nedersaksische sagen en legendes
thumb|300px|[[Witte wieven op een ets uut 1660 die, volgens geschiedschriever Johan Picardt, in grafbulten woont]] Nedersaksische sagen en legendes bint vertellegies die as in de Nedersaksischtalige gebieden mondeling deuregèven bint of nog wördt, daoras boavennetuurlijke elementen of niet warkelijk bestaonde wezens een rolle in speult. Vake wördt d'r laandschoppelijke kenmarken mit verklaord, zoas in 't Drèentse vertellegien van de duvelskoele: van een diepe koele bi'j een boerenspil op Koekange vertelt ze det die de duvel emeuken hef deur mit zien linkervoet op de grond te staampen.
Ulsen
De gemeante Ulsen besteet oet de buurtn Ulsen, Bauerhausen, Lemke, Höcklenkamp en Waterfall. De gemeante hef ne öppervlakte van 19,46 km² en har op 30 juni 2005 5211 inwonners.
Nedersaksische sagen en legendes
't Nedersaksische taalgebied kent een köppel typische motieven en demonische wezens, daoronder de roggemoer (een kienderschrik in 't koren), aulken (ollerkes, oelken, ulken, oabeltjes; det bint in heugtes wonende dwargen), witte wieven, hunen (reuzen, daorvan de hunebedden), heemannegies (dwergachtige netuurdemonen, e-kenmarkt deur heur roep 'hee'), de biethap, boesjeude of beuskèrel (een kienderschrik die in 't water huust) en d'olde bisschop Bernard van Galen (Bommen Berend) as wilde jager of berieder van de höllewagen. Dizze feguren viej ok in angrèenzend Duutslaand.
Hieronder bint sagen en legendes verzameld per streek of plaatse, die weer binnen regio's/pervincies bint in-edield. De sagen bint zoveul meugelk eschreven in de taal van de streek in kwestie.
Ulsen
Geschiedenis
In 1131 ontvung Ulsen ne oorkonde van n bisschop van Uutrech. Dootieds heurn t doarp biej Tweante, dat in dee tiedn biej t Duutse riek heurn. Umtieds 1300 stun in Ulsen t kasteel van de groavn Ten Toorn (of von Thurn). De oaverbliefseln van dit kasteel wördn in de 19e eeuw broekt vuur ne jödnkearke. In 1312 gung t bezit van Ulsen oaver op de Groafschop Beantem.
Nedersaksische sagen en legendes
Grolsche ondergrondse gangen
In Grolle achter de bioscoop löp ne onderaardsen gang. I'j könt daor met ne trappe naor ondern en dan krie'je ne helen gang met un gewulfte. Den löp deur töt an de markt. As jonge he'k den gang bekekkene met mien moder.
Bearndeken van Gaölen mot daor nog deur wezzen ekroppene. Hee had zich verkleed as marsenkramer. Hee had ne hoop haans bi'j zich en dee hef e doo op de markt loselaotene. De börgers dee honger hadden leepen achter de haans te vangen en zee letten neet op wat er gebeurn. En ton kwammen der heupe soldaoten oet den gang. En zo hebt ze Grolle veroverd.
Ulsen
Geschiedenis
In de 19e eeuw gung t inwonnerantal van Ulsen daal van 1200 noar 806 duurdat de leu vorttrökn noar plässe as Nordhoorn en Schüttrupp um doar in de tekstielindustrie te goan wearkn. Een paar inwonners trökn ok noar Nederland en de Verenigde Stoatn.
In 2006 viern t doarp zien 875-jöarige bestoan.
Nedersaksische sagen en legendes
Den möldersknech
Op ne mölle bi'j Zillewold kwam ne ni'jen möldersknech. Den olden knech veurspellen al wal, dat e daor neet lange zol blieven. "Ut zal mi'j is ni'jen of i'j ut daor lange volholdt." Maor de knech was neet bange.
Den aersten den besten nach, ton e drok an ut malen was, kwam der ne katte bi'j um. Den knech nam ne maalzak en flaern der de katte met umme den kop. De katte begon opins te praoten en zae: At straks ut olde griesken maor is kump, dee zal ow wal.
Den knech maken zich heilig en nam zien mes, heeuw der met van zich af en sloog de katte de poot af. De katte schreeuwen en vloog weg. Den poot stok de knech in ziene tasse.
Den andern morgen ton e op ut möldershoes kwam, lag de grotmoder in bedde. Ton e vroog, wat of eur faelen, zae'n ze dat ze zich slim in de hand esnaene had. Ne vinger der knats af. Ton gaf de knech den poot an de mölder, want ut was de grotmoder ewes, d'ee 's nachens bi'j um op de mölle was ekom'ne.
Aerdmännekes en witte wieve
- "Hoo old bu'j Gaitje-meuje?" - "Jao, dat weet ik zoo rech neet. Een endjen in de zeuventig. Het Kozakkenwinter heugt mi nog. Too was ik zoo'n snotdaerne. Ik hebbe nou gauw mienen jaortied. In 't reuven-roên (knollenplukken) bun 'k jong eworden. Ik komme uut het Galgengoor in 't Vordensche Veld. Mien oldershuus is nou weg; 't was ok maor 'n hutte. Kort bie was nog 'n bulten, waor vrogger de galge hadde estaon, zooas de olden zaên (zeiden). Een endje wieder was den Schelleguurtjesbulten. De luu monkelden (mompelden) van aerdmännekes en witte wieve, dee daor 's nachens ummegingen. En middewinternacht heurden ze deepe in den grond klokkengeluu. A'k daor in de buurte de schaopen hod (hoedde), bleef ik der altied 'n ende vandan."
De duvelskoele
Op Koekange hej een briede, diepe koele die nooit dreuge stiet. D'r stund vrogger een keuteri'je naost. De keuterboer warkten dag en nacht, mar kun 't heufd niet boaven water holden. Daorumme gunk hi'j op een dag hen de grote bos um hum daor op te hangen. Hi'j had 't touw al oaver een dennetakke egooid, toe d'r inienen een kerel veur hum stund die as hi'j nog nooit had eziene. "Wat scheelt oe?" vreug hum de kerel. "Alles is mi'j tegeneleupen," zee de boer. "De rogge is mi'j of-evreuren, 't grös van 't Riestenlaand da'k ehuurd hadde is mi'j nao die dikke donderbuie van lestdagens vurtedreven. Geld he'k niet meer en gieniene wil börge veur mi'j zeggen."
"Det is niet best," zee de vrömde, "mar ik wille wal mit oe anpakken en alles doen wat as ie zegt. Allend as ie gien wark meer veur mi'j hebt, dan mag ie oe ophangen." De boer stemden in en 't eerste wat of hi'j de man leut doen, was 't huussien verbouwen en waterdichte laoten maken. Det duurden niet hiel lange, want de streuper was de Duvel zöls. "Wat now?" vreug hi'j, toe as 't huus klaor was. De boer zee: "Now muj mi'j de roggekaamp ummebouwen en eggen en dan muj uut de kaamp die d'r naost lig de stobben roan, dan kan ik det laand ok gebruken." Ok det was in een paar dagen veur mekare.
De keuterboer beguste te zwieten; hi'j begreep det hi'j loek mus wèzen, want hi'j wol hum niet geern opknuppen an de grote denne, now as 't hum wat bèter leek te gaon. Daorumme zee hi'j: "Legt mi'j een straotien um huus hen en dan naor 't pad. Mar allend van lieke vlinten." Mar och heerink, ok det was zo edaone. De boer leup mit een gezicht van zeuven dagen onweer rond. Zien vrouwe vreug hum wat of d'r toch was de leste tied. Eerst wol hi'j niks zeggen, mar toe zi'j anhöld, vertelden hi'j heur alles. "As ik mi'j zölf niet ophange, döt die kerel det!"
De vrouwe fluusterden hum wat in 't oor en de aandere dag fleut hi'j weer as een liester. De Duvel vreug hum: "Hej nog wark veur mi'j?" "Jaowal," was 't antwoord. "Dreit mi'j uut zaand een puttetouw in mekare, det zo lange duren kan, det mien kiendskiender d'r nog wille van hebt." De Duvel reup nieds: "Det hef oe een aander ezegd, die loeker is as ieë!" En mit stampen hi'j mit zien hörrelvoete op de grond, zo hard, det daor de duvelskoele kwaamp te liggen. De keuterboer net zo min as zien kiendskiender kunden de koele dichte kriegen of dreuge. En de koenen die d'r umme toe loopt, zult niet perberen um d'r uut te drinken.
De smid zunder heufd
thumb|left|220px|Hervörmde karke mit karkhof, [[De Rieverst]] Op 't karkhof van De Rieverst kan oe 's winters een kerel zunder heufd in de mute komen. 't Is de smid van De Rieverst. De duvel hef hum vlak veur zien smidse de hals of-esnene, umdet hi'j God op een ofschuwelijke meniere beledigd had.
Doe hum de naobers 't doodshemd an wolden trekken, waren ze veraltereerd van de rooie striem in zien hals. Naodet de grafdelvers mit veul muite een gat hadden egraven in de bevreuren grond, zee de domineer: "Aldus zegt de Heere: mij is de wraak."
De ziel van de smid hef sund die tied gien röst evunden en dwèelt rond op 't karkhof. Partie ziet hum mit 't heufd onder de naarm, aandern ziet hum mit een vurige baand om de hals.
Ellert en Brammert
thumb|Ellert en Brammert bi'j 't gelieknamige museum op [[Schoonoord (Drenthe)|Schoonoord]] Waorschienlijk de bekendste Drèentse sage is die van Ellert en Brammert, die as in verscheiden variaanten verteld wördt en veur 't eerst opdeuk in de Annales Drenthiae (1660) van domeneer en geschiedschriever Johan Picardt. De bekendste variaant vertelt van twei reuzen, Ellert en Brammert, die op de heide woont en veurbi'jgangers berooft en zölfs vermoordt. Deur draoden mit bellegies oaver 't heideveld te spannen, weet de rovers det d'r een slachtoffer langskump. Op een dag neemt ze een een maagien uut een dörp in de buurte gevangen. 't Kiend mut 't huus van de reuzen hemmel holden. Ze holdt heur zeuven jaoren vaste en in die jaoren krig ze zeuven kiender, die allemaole deur de reuzen vermoord wördt.
As ien dag Brammert van huus is, vrag Ellert an 't maagien um hum te scheren. Mit 't schaarpe scheermes sned ze hum de keel of en vlucht. As Brammert thuuskump en ontdekt det zien breur vermoord is, giet hi'j raozend achter 't maagien an. Hi'j hef heur haoste te pakken as ze 't olderlijk huus beriekt. In heur angst röp ze "Elp!" en slat de deure achter heur dichte. (Naor heur noodkreet wördt de latere buurtschop Elp enuumd.) De aandere dag ontdekt heur volk een grote biele in de deurstiel: Brammert hef heur net emist. De bewoners verwoest heur huzen en heur laand en trekt een ende vört um veilig te wèden.
De sage hef een internationaol bekend motief, det van de roversalarmbelle. Ellert en Brammert staot mangs ok bekend as vader en zeun. Heur huus zol een ondergronds hol op 't Ellertsveld ewest hebben. Partie vertelt d'rbi'j det Ellert en Brammert hunebedbouwers waren. Op 't Ellertsveld lig ok de (grotendiels of-egraven) Brammershoop. De Encyclopedie Drenthe Online schrif det 't Ellertsveld en de Brammershoop vernuumd bint naor de rovers ; volgens de onderzuker van volksverhalen Ruben Koman bint de namen van de rovers waorschienlijk uuteprakkezeerd naor anleiding van de niet meer begrepen eerdriekskundige namen Ellertsveld en Brammershoop.
Grönnen
left|250px|thumb|t Kèrkie mit de juvvertoren van [[Onswedde ]]
De juvvertorens - Onswedde, Schewôlde, Holwerd
In Onswedde en Schewôlde stoan kèrktoren dij ook wel de juvvertorens nuimd worden. t Verhoal gaait dat der ais drij rieke zusters wazzen dij n geweldeg leven haren van feesten en daansen mit nkander. Op n dag zaggen zai in dat dit leven nait zo idioal was en dat dizze wieze van leven heur nait voldee. Doarom besloten zai heur leven tou beteren. De zusters, dij heur haile leven nait van nkander schaaiden wèst wazzen, gongen nou elk heur aigen wèg en op stee van aankomst n toren tou baauwen om God tou eren. Torens mozzen aal drijent liek wezen. Aine zuster kwam in Holwerd. Aander kwam in Schewôlde en daarde kwam in Onswedde. Doar luiten zai de torens baauwen, dij van wied boven t dörp uut tou zain binnen. Dijent van Holwerd is der noudoags nait meer.
De twij overbleven torens lieken nait haildaal op nkander. Volgens t verhoal zol dit kommen deurdat ain zuster, dijent oet Schewôlde hail, minneg noar de aander twij en zol den ook de baauwers van de Onswedder toren omkoft hebben om dij toren minder mooi en mit n knik in t dak tou môken.
Heks Hasje - Westerwoolde: umgeven Zèlng
De sage geit dat in de tied dat Westerwoolde noch nich kultiveerd worden waar, wonde der in t Roeten Ao-dal n luttek heksken dei daor nich glukkeg waar. Zi woer deur de aander heksen en weite wieven oetjaggeld en gunk daorum maor alleneg up de tange ten oosten van Zèlng wonnen. Deurdat Westerwoolde noch n gans groot moorgebiet waar, waren luu dei bi t pad leipen anhungeg an de hoogten. In d'aovend was dit n zwore zaok en t lichtken dat Hasje doe up heur baarg haar, waar den ok n wichteg anknuppenspunt. Luu zolden dit lichten volgen en veileg up de heuvel van Hasje kommen. Up n dag kwamp der n keunek dei zin underdaonen oetmaargelde en Hasje wus dit...
In Zèlng is t kavvee De Heksenketel vernuimd naor Heks Hasje.
Sukkeraaivraauwkes - verschaaidene
Dit binnen lutje, swaarte eerdvraauwkes dij allend tou veurschien kommen as aine n ongelok kriegen gaait. Veul luu wazzen vrouger den ook baang as zai n lutje schade ien heur ooghouken zaggen.
Waarkgaisten
Gaisten dij bie nacht aan t waark binnen ien schuur of loods en n hail ìnde drokte en kebaal moaken. Zai zollen snachts de waarkploats van boeren of smeden broeken omdat zai zulf gain aigen stee hebben. Smörns goan zai weer weg en leggen zai aal t broekte raaive weer netjes op stee.
Waite wieven
Nuvere, lochtgaisten dij ien gedoante van vraauwen touveurschien kommen ien dook of ien t duustern mit laange witte klaiden. Zai worden zain op kìrkhoven, graftoenen, kroeswegen, wierden en bie de beekjes laangs tuzzen t rait.
Zeewiefke op t Wad en op Knoal - Zoltkamp en Knoal
Volgens schippers zol der op t Wad tuzzen Zoltkamp en t Aailaand n zeewiefke zitten dij schippers verlaaiden zol. Doardeur zollen zai nait opletten en op n zaandbaank terècht kommen. t Zulfde verhoal gaait over t Stadsknoal, dij ien t lieknoamege dörp ook bekend staait as de Knoalster Lorelei, woar ook n vèrske van is.
De Steenwieker Kaampe: et witte knien en de naachtmerrie
Ten zuden van Steenwiek, bi'j et dörp Sevene, lig een gebiedtien mit akkers, weilanen, olde zaandpadties en deurgaonde wegen: de Steenwieker Kaampe. Daor huusden et witte knien, daj tègen et middernachtelijk uur an de raand van de Kaampe tingover de boerderi'je van Martens konden treffen. Et knien maekten de mèensen mit kleine plaogeri'jen et leven zoer.
Ok op de Kaampe zat een giest, de 'naachtmerrie'. Dizzend kon ongezien mit naor huus varen, en waart oe as de staldeure dan niet grondig mit vluuibere mest was in-esmeerd. Alleen dit meurende smeerseltien kon de naachtmerrie beletten de stal binnen te gaon. Aj et vergatten, koj de aandere dag et peerd nat van et zwiet en mit de manen in de wiere antreffen. De naachtmerrie had d'r dan de hiele naacht op ereden.
Graf van Lepejou
Op de gräfstiene in 't bos bi-j Huus Arnichem op de Hearst, op 't noorden van Zwolle an, stiet 'n latijnse tekse. Voolges de tekse is 't graf van Lepejou, ok Apollo enuumd. Wie de dojen psies was, wet geniene. Der wörd ezeg det 't 'n negersleave ewest hebben. Mear op de stiene stoat Arabiese letterties, wat wes nöör 'n Islamieten. Hoe oold as he wörren is en hoe as he uut de tied kommen, wörre wi-j niet wiezer van. As geboorteplase bint Celebes en veurmoalig Brits Guyana enuumd. 't Graf lig op de stee van de toendertiedsen Zwolse patricier Tobias. Die hef as ambtenoar op Nederlaans-Indie ewärkt. 't Vertelligie giet det Lepejou zien knechie ewest hebben. Toe as Tobias wear in Nederlaand wonen gongen, haren he hum met enömmen. Wöörumme as he 'n earrig trouw knechie was, wöör zien miester aaltied an zol blieven deanken; zo as 't op n aander stiene stiet.
Der goat veule vertelligies in de rondte in över de vroage wöörumme as Tobias zo daankboar waren nöar zien knechie toe. Zo he'w 'n vertelligie det Lepejou zien miester ered zollen hebben op 'n oorlog op Indie. Aanderen verstoat de neame Apollo(on) as veur 'n keerlsliefde; dat der 'n liefdesrelatie tussen Lepejou en de vriej-ezellen Tobias bestunnen. As 't onweert luudt 't gezegde: 'Apoloon met de voete giet in de rondte in'. Wöör de bewoners van de Hearst en umgeving deankt dat de sleave 'n kröppele voete haren.
Onstoan van de Sallaanse heuvelrugge
Oaver reusn bint der meerdere vassies van 't zölfde vertelligie te heurn:
"Et onstoan van de lemelerbarg. Vandaege n dag geleuve wi-j niet meer an reusn en an derglike dingen meer. Maar lange veurdat de Bataviern hier waarn, toe zolln hier reusn ewoand hebbm. En die waarn zo machtig gròòt, die leupn met n kop in de wolkn. Iene van die luu was van ’t òòstn, dus wat now Duutslaand is, op de noordzee an-egoan; Wadde wi-j dan now Noordzee nuumt. Den dreug ’n grootn zak met zaand met. De bedoeling van dat zaand draagn dat was wonneer de ’n grote revier of ’n plas oover wol stekkn, dat as ‘e dat nie in ienn stap kon doen, dan had ‘e een veurroad umme ’n dam te gooin, loa’w ’t zo zeggn. Nét an de ginne kaante van de Vechte, is de goeie man estrukeld en kommn te valln. En a’j vandaege n dag de lemelerbarg bekiekt, is ‘t zo’n verslaterd geval, loa’w ’t zo zeggn, wont den is helemoale zo’n keetn van heuvels. Da’s et onstoan van de Lemelerbarg."
Boezekeerl
De Boezekeerl is 'n verhaaltie wat veul vertelt wöd rond de Vechte. Der wöd vake teegn de kinders ezegt dat ze nie te kört bi-j de Vechte kommen magt, want doar woant de Boezekeerl! As denne oe grep, nemp hi-j oe met en iej komt der nooit meer vut. De Boezekeerl is 'n watergeest die zich meestntieds in de Vechte verschuult, maar mankgs löt 'e zich ok wal 'ns in aandere waters zien. 'n Aandere uutleg is dat de Boezekeerl 'n dwarg is.
Galilea Major
De verhalen oaver Galilea Major begunt met de priester Johan Clemme uut Hessen. Hi-j haar toe 'n antal vreume keerls met eneumen op Sibculo an. Hier begunnen 'e in 't joar 1403 met 't opbouwen van 't klooster Galilea Major. Iene van zien metgezellen had zölfs zien vrouwe achter eloaten umm' zien leven an God te wieden. Joaren hebt ze doen martelen en verdan ewarkt op dat drassige venne. Mar zie hadden 't veur mekare ekregen umm' 'n slim b'langriek klooster neer te zettn. Van hier uut bint ze ok met verantwoordelik ewest veur 't ontstoan van 'n antal dörpen en boerskoppen. Zo as Old Banthum, Kloosterhaar, Bruunhoar en ok Sibculo zölf. Noa zo'n twee ewen van 'n best bestoan kwamp de Rifformatie op Oaveriessel an. Dít en saam met oorlogen en plunderingn hef 't ende betekkend veur 't klooster en zien gemeenschap. Hiernoa hef 't klooster eewn achteriene onbewoond der bi-j estoane. De natuur en de tied maken zich der meester van. D'r is der noe dan ok nie völle van oaver ebleven. De ruïnen ligt now onder 't zaand verscheulen, 't ienige wat nog te zien is bint 'n oale waterputte en 'n grafstien.
Maar a'j 't volk doar anvroagend, dan hef 't klooster gien tied echt verloaten ewest. Noa at Clemme en zien breurs uut de tied kommen, bleven hun gedachtens op 't venne hangen. Altied bleef 'e nog waken oaver zien verleuren egoane klooster en zien volk. Tiedig, as 't volk trammelaant te wachten stund, stund Clemme op uutkiek op de bulte. Op zukke mementen wörden luu gewaar dat 'e richting Sibculo ankwamp. In de vier ewen sunds zien dood hef Clemme, en zien breurs, altied oaver de luu van Sibculo ewaakt, wat hun take is töt an de jonkste dag.
't Witte karkie in Hiemse
Nóá at 't Romeinse Riek evallen was, gongn missionarissn 't Saksiese gebied binnen, umm' 't krist'lik gleuf an de man de brengn. In 'n Arnbarg was dat de 8e-eewse heilige Lebuïnus. Alle Saksiese heiligdommen wödn kepot emaakt of kreegn een karklike bestemming en heilige diern wödn eslacht.
Zo wöd der noe edacht dat 't Hiemser Witte karkie ok een Saksiese offerplekke was. Altied lig nöast de karke 'n grootn stien. Woarop woarskienlik in vroggere tiedn op eofferd wödn. En woar de volgende legende oaver bestiet:
"Howwel de 10e eewse leevnsbeschrieving van d' heilige Lebuïnus van Deevnter (Vita Sancti Lebuini) niks lös löt van vermeande meansnoffers, wil de volkslegende op en over Hiemse oos toch der wat van vertelln. Op 'n moal tiedns lebuïnus zien zendingsreize in disse buurte, kwamp 'e op de goeie tied en plaatse. Want 'n Saksies jongn had 'e van de dood kunn reddn; Net op tied, waant hi-j laagn al met de rugge op de offerstien en 't messe stön hum al an n hals. De Hiemsenaarn waarn voalgns de legende bliede met zien preekn, en bekeern zich met n alln. Zo stichn Lebuïnus 't Witte Karkie."
De kluzenaar van Vilstren
Allemoale hebt ze hum nog nooit eziene of espreuken. Wie zöch in de archieven kump zien name èèmmin tègen. Narns stiet 'e eriggistreerd. Ok is nie bekend in wukke tied 'e eleefd hef. Wie of wat 'e was valt dus ok nie te achterhalen en zol ok nooit boaven water kommen. En toch stiet onumsteutlik vaste dat de kluzenaar van Vilstren ooit moanden, meschiene wel joarenlange langs de Vechte in de rondte in edwöllen hef op enkele kilometers van dit wonderschone Sallaands dörpie.
Zien geest waart nog rondte deur de talrieke roezende eken en bökken op 't Vechtdal. En wie dizze boavenaardse gewaarnemming of wul doen as 'n spirreteweel verzinsel mut maar es 'n kiekie nemmen in 't wold de noorden van Vilsteren. Doar zult tastbare herinnerings in de vörme van 'n hutte - en op 'n stienwurp ofstaand 't graf - de twiefels vort doen.
D' Hongrige Wolf
Wie terugge giet in de geschiedenisse over 't ontstoan van de namen kump nie verder as verhaalties. De Wolfskoele is nog steeds 'n uut wit zaand bestoande verheuging an de raand van 't bos en de overlope van de reviere de Regge. Ooit zol bi-j de wolfskoele 'n wolf eziene ween en iene 't arreg benauwt emaakt hebben. De koele bestiet altied nog.
Dat van de Hongerige Wolf is 'n verhaaltie wat zich ofspöllen in de Middeleewen. In de moand febrewari 1379 wol jonkvrouwe Ida, de dochter van Everhardus van Essen, bewoner op 't kasteel Eerde 'n bezuuk doen an heur vriendinne Kunigonda van de Coldern. Saam met heur knechte kwaam ze te peerd in 't dichte bos in, woarumme as doar de Hessenweg leup. Zi-j kenden de weg deur de wildernisse wel, dus zat ter gaank in. Mar opiens heurden zi-j 'n slim reren. Toe had 'n troep wolven de jonkvrouwe en heur knechte ereuken en den veulen hun an. De knechte perberen zich zo best as 'e dat konnen n beiden te beskarmen. En de jonkvrouwe mar roepen umme hölpe. Op 't mement dat de jonkvrouwe veur iene van de wolven 't etten zol wörden, sprung der 'n jonkkeerl uut de struken en deu met zien pijle en boge de wolven votjagen.
Deur 't lude reren en blokken van de wolven was jonkkeerl Rudolf van Coldern noar de plekke van 't geluud 'en-ekommen. Dat zien peerd zo hard leupen hef der veur ezörgd dat 'e nog net-an op tied was. Sund die tied stiet der op disse plekke 'n herbarg die de Hongerige Wolf het. Zo wörden 't dappere opkommen van de jonkkeerl altieden nog heugt.
Witte Wievn
Zo a'w oaver 't hele Saksenlaand de verhaaln van de witte wieven tegen komt, kom iej ze ok teagn op 't Vechtdal. Veural s'oavens of met 't skemeren mu'j oe nie op de Pluus woangn. Doar as ter nog 'n bulte venne is, en vanof 't begun an gien means' de haande der an ezetten hef.
De tied is doar, de keerl nog niet
Hennie en Jan loopt saam 'n blökkie umme. Noe 't wark edoan is, 't etten achter de koezen en 't buten mooi duuster wörd. Zi-j sleantert langes de bosraand, nöast eer hebt ze 't water van de Vechte. Zi-j zegt nie veul tegen mekare, mar lustert noar de oavendgeluden. Opiens heurt ze 'n stemme uut 't nargens die röp: De tied is doar, de keerl nog niet! Zi-j kiekt de rondte in, mar ziet niks. Wat stappen verder klinkt 't asof d'r iets rap op eer ankump. 'n Zwart wezen störmp op Jan of en dök met hum 't water in. Hennie skrewen en zöt Jan in 't water verdwienen. Et leste wat 'e van hum zöt, is zien leste oadem wat as luchtbellegies 't water op kump drieven. Hennie röp hum nog wat moal noa, mar 't gef gien geheur. Zi-j rent 't pad weerumme. Zi-j mút hölpe halen. Dan heurt 'e weer die stemme roepen: De tied is doar, de vrouwe nog niet! An-ekommen bi-j heur buren is 'e kats buten oadem en an 't reren. De buren doet heur 'n glas water, zodat 'e kan zeggen wat der an de haand is. Mar Hennie is zo van 't slag of, dat 'e zich in 't water verslikt. De buren tikt heur op de rugge, mar 't proesten wörd allene mar arger. Uutendelik stikt ze d'r in.
(Moraal van 't verhaal: Ie kunt de tied/oewen noodlot niet ontlopen.)
Stellingwarf
Disse infermaosie is nog niet beschikber
De Witte Wiewe en de Heemennekes
n Bekeand Tweants verhaal geet det det de Witte Wiewe verskel harren met de Heemännekes (roonddwellende zelen, dee as bie leawen wat oet evretten harren). De Witte Wiewe wonnen in de oolde grafheuwels bie Rossum. De Heemännekes veunden det ook wal ne mooie stea. De Witte Wiewe wollen öare wonnings natuurlik neet ofstoan, wat oeteaindelik op nen veeldslag oetleup. Der wör ne ofspraak emaakt um et op te lössen: de Witte Wiewe blewen woer as ze warren, want zee wonnen der ja et längste. De Heemännekes mosn aargens aanders wat bouwen. Mer et meuiste Witte Wief mos trouwen met de keuning van de Heemännekes.
Kardoeshoond van De Lut
Ene van de bekeandste sages met den Kardoeshoond keump oet De Lut. In dit greansdöarpke steet zelfs een staandbeeld vuur dit wezen. Volgens de Lutteners zol hier nen Kardoeshoond (nen Hellehoond) roondlopen. Hee wör völle zeen roondum nen koarkhof. As iej um heuren blekken, ko iej der van op an der binnen nen korten tied ene van oewe familie oet de tied zol kommen. Volgens de verhalen zol enen boer der es een moal néét vuur op de loop wean egoan, mear et deer an evöllen hebben en loaten vluchten. Det hef hee weten: Hee hef een poar wekke doodzeek ewest.
Derk met n beer
Ne värsje van et verhaal vertelt woer as Derk met 'n beer vandan keump: et Geet der van det et vee van nen boer allemoal de tied oet kommen. Hier oawer was hee zo hell'g det hee ziene gewear pakken en boeten noar n hemmel der met begunnen te sketen, terwiel hee God vervleuken. God straffen hem dreks: hee mot now eeuwig verdan, veurend op nen beer (kearlkesvärken), duur de locht hen jaggen. Doar as den op n koarstoavend et drokkenst is.
Volgens et oalde verhaal keump Derk met n Beer tiedens Koarstoamp duur de locht langes en den nemt allens met wat nich vaste zit. Dus iej mot owen arf op Koarstoavend oproemt hebben, want Derk nemt allens met wa'j los liggen hebt. De hekke van de weaiden mo'j ook los loaten stoan zodet Derk zoonder meuite de roemte hef. En iej mot ook nog witte streppen op de beume doon zodet hee doar nich teagen an doondert.
Urk en Skokkelaand
Disse infermasie is nog niet beskikbaor
N Daam
right|250px|thumb|Haangente Keukens n Daam (of Appengedaam, oetsproak apm-gedaam, Nederlaands: Appingedam) is n stad en vrougere gemainte in de provìnzie Grunnen. t Is twijde stad van provìnzie, de eerste is  Stad Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlak van 24,62 km² (woarvan 0,79 km² woater).
t Stadje n Daam, legen aan t Damsterdaip, is de heufdstad van t Ommelaand Fivelgo. t Is ain van de vaar steden in de provìnzie.
Geschiedenis
n Daam was in de loate middelaiwen as handelsploats n belangrieke konkurrent van de Stad Grunnen. Dou Stad t stoapelrecht kreeg, gingt mit n Daam oarig minder. Loater wer ook Delfziel mit zien zeehoaven groder din Daam.
n Daam zigt ter nog altied oet as een stad. In t sèntrum binnen nog veul, van olsk, middelaiwse hoezen te zain. Belangriekste binnen hangende keukens boven t Damsterdaip.
Aktiviteiten
Elk joar word in n Daam feesten holln. Ien septìmber altied Damsterdag (mit proalwoagens) en end juni  Daamster nacht. Ook Custom Chopper Day, en veur -en noajoarsmaarkten, Coopluydenmarkt en  Gondelvoart wait elkenain
Gemainte
Bie de vrougere gemainte heurn volgende ploatsen: Garreweer, Jukkerd, Laskerd, Marsum, Oleng, Opwier, Solwerd en Tjamsweer.
In 2006 hem ze docht om gemaintes Delfziel en n Daam bie nkander te doun. Dit is nait deurgoan omdat gemainteroaden en börgers t nait mit ains waarn. In 2021 is Delfziel, n Daam en Loppersum bie nkander doun in de gemainte Emsdelta.
Emden
thumb|t Emder woapen: Dat Engelke up de Muer thumb|upright|Emden Emden is n houvenstad in de Duutske bondesland Nedersaksen in Oostfreisland. t Is n kreisfreie stadt, dat heit n stad dij neit bie n zeker kraits heurt.
De stad ligt aan de moenden van de Eemse en is de lutjeste kraitsvraie stad van Nedersaksen.
Geskiednis
Veur t begun van Emden moet man torug noar t joar 800 n. Kr. De Doellert was dou nog land, awer de Eemse streumde doar skoun. Aan dizze vlout onstoen n Freiske zetteln op n woert woar veul hannel dreven woer. De zeehannel begon om on bie 1220.
In de 14. joarhonnerd en 15. joarhonnerd kreeg Emden konflikten mit de machtege Hanze, woar he kein lid van was. Doch broekten de Hanzesteden Emden, omdat t aan de moenden van de Eemse lag. Hierdeur woer Emden veule moulen bezet, veuraal deur Hambörger.
In de 17. joarhonnerd vouerde, net as de stad Grönneng dij dat 200 joar doarveur dee, t stoupelrìcht in over de omliggende gebieden.
Tiedens de tachtegjoarege kreig woer Emden tousoamen mit Leer n Nederlaandse stad. Emden woer in 1607 weer n deil van t Haileg Reumske riek on deil van de groafskoep Oostfreisland, dat louter weer bie Proezen on Hannover kwam un utendelk deil worden is van Duutskland.
The Abbey, Sutton Courtenay
thumb|The Abbey, Sutton Courtenay The Abbey, Sutton Courtenay is een herenhuus uut de Middeleewn in Sutton Courtenay, n doarp in et Verienigd Keuninkriek. Töt de herindeling van 1972 heurn The Abbey töt de proveensie Berkshire, seend den tied heurt t töt de proveensie Oxfordshire. Mildn in The Abbey is een hof te veendn en t oppervlakt bedrog 6 acres. Et is histories en bouwkundig n belangriek bouwwark. Völ van de oalde gebouwn harn de Middeleewn duurstoan.
Alhoowals archeologies oonderzeuk hef teund dat t gebeed al doezndn joarn wördt bewond, is The Abbey pas in et 12de joarhoonderd ontstoan. Zo ongevear 1250 köm The Abbey oonder besteur van Abingdon Abbey. The Abbey wördn bestuurd vanoet et klooster. In 1495 gaf könning Hendrik VII van Engelaand The Abbey an St George's Chapel, Windsor Castle. n Naam The Abbey wördn vuur t eerst neumd de 19e eyw. Töt t eande van et 19de joarhoonderd was The Abbey ne pastorie. In et 20e joarhoonderd was vuurnaamlik de familie Astor van belangn. Vandaag an n dag is The Abbey een gemeenschoppeleke verblief.
Samenloup
250px|thumb|right|Samnloop van n Werra en Fulda öm n Werser te moakn. 250px|thumb|right|Samnloop van n [[Morteratschgletsjer en n Persgletsjer.]] In de aerdkunde is nen samenloup wår as twey of meyr waterströyme by mekander kummet. Et kan up twey soorten düden: eyn is et pünt wårup as nen sydströym samengeyt med den höyvdströym, twey is et pünt wår as twey ströyme by mekander kummet en samen nen nyen ströym maket. Et is nich etselvde as ne aftakkige.
Vöärbealden in Neaderland sint et samengån van den Olden Yssel en den Yssel by Dusebarg. Een ander vöärbeald is de samenloup van de Werra en de Fulda, dee med mekander de Werser maket.
Ridderslag
thumb|Den Ridderslag (ollievarf op dook, [[Edmund Blair Leighton, 1901), n Prerafaëlities skilderi-je]]
13 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 jannewaori
Ridderslag
Nen ridderslag (akkolade) is et verlenen deur nen (adellek) heer van de ridderleke weerdegheid deur middel van et leggen van den zien zwoard op beide scholders van n persoon.
Eursprong
Den veurloper van den ridderslag is et oldgermaanse gebruuk van et zweerd omgörden van nen (jonge)kearl den zich op et slagveld hef bewezen. In de achtste eeuwe mag iederen ridder iemand dee zich verdeenstelek hef emaakt op et slagveld tot ridder verheffen. Tootreading tot dizzen staand is dan betrekkelek eenvoldeg howal neet iederen ridder hiermet vanzelf van adel is. Völle leden van de Ministerialiteit bunt wal ridder moar neet van adel. Den ridderslag wodden pas in de 14de eeuwe ingevoerd, as de zwoardumgörding heure betekkenis hef verloorn. In de löppe van dee eeuwe wöd den ridderslag nen uting van klassebewustzien en sociale apartheid van den ridderstaand. Veurweerde wöd dat ni-je ridders van adelleke geboorte möt wean. Et is ne bevestiging van et tot de heersende klasse beheuren.
Ne eslotten klasse
Vanof de 12de eeuwe untwekkelt den adel zich tot ne eslotten klasse. Alleneg iemand van ridderleke ofkumste kan ridder wödden. Friedrich I Barbarossa verboad mit noadrök dat zönnen van preesters en boern den gordel drogen. In et Heilige Roomse Riek wöd de ridderleke boavenloage in 6 of 7 zogeneumde heerschildrangen van verskillend anzeen esplitst. Et verskil tussen rieksaristokrasie en aandere adel wöd dan eformalisierd.
Den Ridderslag in Nederlaand
De Nederlandse Ridderorden kent weineg of gene ceremonieel en ok nen ridderslag mit n zweerd wöd neet egeaven. Alleneg de Militaire Willems-Orde kent n bi-jzunder ritueel woarbi-j den Könning of Könninginne den ni-jen Ridder mit den vlakken hand steavig op den scholder slöt. Ne handeling dee deur de oaverege anweazige Ridders herhaald wöd.<BR> De Ridderlekke Duutse Orde in de prottestantsen Bali-je kent ginnen ridderlag moar in de Katholieke Orde van Malta wöd nen ni-jen Ridder deur den Baljuw dree moal mit et plat van et zwoard van den oldsten van de an te bringen verwochtenden-ridders op den rechterscholder 'eslagen'.<BR> Den Laandkommandeur van de prottestantse Johanniterorde löt de an te bringen Rechtsridders veur him neerknelen en slöt eur dreemoal op den linkerscholder mit de weurden "mit dizze dree slagen sloa ik ow tot Rechtsridder en gef ow alle rechten dee nen Rechtsridder in de Johanniter Orde in Nederlaand bezit"
Djibuti
Djibuti (arabisk: جمهورية جيبوتي; fransk: République de Djibouti) is en land in et ousten van Afrika. De höyvdstad van et land is de gelyknamige stad Djibuti.
Geskydenisse
Djibuti kent en lange geskydenisse. De olde egyptenaren handelden mid de minsken van Punt wat nå alle gedachten et teagenswoordigde Eritrea, Djibuti en et noorden van Somalie beslög. Nå dee tyd kwammen de arabyren, dee tot de dag van vandage noch en groute invlööd hebben.
In de 19e eyw stichteden Frankryk en protektoraat in et gebeed, dat de name Fransk Somaliland kreag. In 1967 wördden disse name ewysigd in Afar- en Issaland (Territoire français des Afars et Issas) dat in 1977 selvstandigheid kreag under de name Djibuti.
En vreadesakkoord üüt 2001 makeden en ende an en teen jår dürende upstand döär afar-rebellen.
Geografy
left|duum|Et [[Assalmear]] Djibuti ligt in et noordousten van Afrika an de Golve van Aden an et begin van de südelike ingang van de Roude Sey. De küststroak van Djibuti is 113 km lang, de grens mid Eritrea 109 km, mid Etiopie 349 km en mid Somalie 58 km.
Et land besteyt groutendeyls üüt steynige wööstden, mid verspreide vlakten en houglanden. Et land besteyt vöär 90% üüt wööstden en hevt geen permanente rivyren, vöärnamelik soltmearen dee deyl üütmaken van et wööstdelandskap.
Et laegste punt van et land is et Assalmear, en kratermear mid en soltgehalte van 35%, dat mid -155 meter tegelyk et laegste punt van heel Afrika is. De barg Musa Ali is mid 2028 meter et hougste punt.
Demografy
De bevolking van Djibuti besteyt üüt twey etniske gruppen, namelik de afar dee souwat 35% van de bevolking formen en de somaliers (vöäral de issa-klan) wårvan de somaliers de meyrderheid formen mid sou'n 65-70%. Vearder wunnen der noch wat europeanen (vöäral fransken en italianen), arabyren en etiopiers.
De officiele språken binnen fransk en arabisk. De meyste inwunners spreaken somalisk en afar.
Religy
Souwat de geheyle bevolking is muslim, en land hevt en klein percentagy christenen.
Braanze
n Lieke braanze of toek wordt ook wel n bongel nuimd.
De Literaire Hemel
De Literaire Hemel is een in 2001 operichte stichting die as doel hef meertalige literaire activiteiten te bevördern. In de periode oktober töt mei holdt de stichting zeuven bijienkomsten in kefee De Amer in Aomen, körtbij Assen in de pervincie Drenthe.
Oner de name 'De Literaire Hemel' wördt alle tweede vrijdagaovends van de maond andacht besteed an Nedersaksische en Nederlaandse literatuur. Der bint vraoggesprekken mit schrievers aover heur wark, schrievers leest veur en nao ofloop signeert ze.
In de rubriek 'Hemel of Hel' wördt herinneringen opehaald an een wegeraakte schriever. In 't boekenrek is 't wark van de schrievers te kriegen. Der wördt instrumentale live-meziek espeuld op de bijienkomsten.
Per 1 jannewaori 2016 bestiet 't bestuur uut:
Programmamaker Albert Haar gef advies an 't bestuur.
Angola
De Rippebliek Angola is een laand in Zuudwest-Afrika. 't Grenst an Namibië, Zambia, Congo-Kinshasa en de Atlantische Oceaan. De Angolese exclave Cabinda leg in 't noorden tussen Congo-Kinshasa en Congo-Brazzaville an de Atlantische Oceaan. Angola ad in 2007 12.263.596 inwoners, waorvan ongeveer een därde in de eufdstad Luanda woont. Aandere steden bin Huambo en Lobito. Angola ef een rieke fauna in de netuur, die veurnamelijk een sevannekerakter ef. Angola wördt jaorenlang verskeurd deur een burgeroorlog, mit de regering in 't noordwesten (en controle over de eulie-industrie) en de rebellen in 't zuudoosten (mit grip op de diamantindustrie). De vergangen jaoren is 't aorig rustig in 't laand.
Demografie
De Angolese bevolking bestäät veurnamelijk uut drie grote Bantoegroepen: de Ovimbundu (37%), de Kimbundu (25%) en de Bakongo (13%). Aandere volken en rassen bin de Chokwes, de Erero's, de kleurlingen (2%) en de blanken (1%). De volksidentiteit is overigens rilletief: de meeste bevolkingsgroepen bin christelijk en naor skatting twiedärde van de bevolking ef 't Portugees al as eerste tääl. Dit massaal ofdaanken van de ineemse volkstääl ten gunste van de cultuurtääl is vri'j uniek in Afrika.
De ontwikkelingsindex in Angola is nog altied slim leeg, en is deur de burgeroorlog zeker niet veuruut egaon.
Bestuurlijke onderverdieling
Angola is onderverdield in 18 previnsies (provincia):
14 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 14 jannewaori
Romantiek
De Romantiek is 'n streuming in de Westerse kultuur. Disse streuming kö-j vinnen in de (skeelder)kuns, skrieveri'je en ok nog bi'j teengsworigse subkulturen, deank beveurbeeld an de Hippies uut de jaoren 60 en de milieubeweging van toe en noe.
Kört over de gedachtenisse van de Romantiek
De Romantiek is van oorsprunk 'n teengsdraodige reaktie west op de Verlichting, dus hef zi'j nog wel 't ien 'n aander wat der stark an verskeeld. Hier voolgs 'n ri'jchie wat bi'j de Romantiek mooi thuus heurt:
Bezemdopheed
Bezemdopheed (Erica scoparia) is een plaante uut de heedfemilie (Ericaceae) dee veural in Zuud-Europa veurkump. In Nederlaand is bezemdopheed bekend van 't waddeneilaand Terschelling. De soorte is hier in de Tweede Wereldoorlog terechtekomen mit 't vervoeren van laandmienen uut Zuud-Europa. In 1996 wanen nog der zeuven struken in de dunen kortbie Oosterend (Terschelling), in 2005 wanen der nog mar vuuf van over.
Ridder
Den titel wöd tussen de veurname en den geslachtsname eplaatst (zunder heufdletter um verwarring tussen achtername en titel te veurkommen).