cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Man van Cheddar
Genetiske veranderings sinds et Mesolithicum
Brune ogen, laktose-toleranty en en lichte hüüd kummet nu vake vöär by moderne lüde in et gebeed. Disse genen kummet van latere migratys. Et meyste van twey groute migratygolven. De eyrste kümt van Neolithiske buren (Vrogge Europääske buren, EEF) üüt et Midden-Ousten, de tweyde van hardersvolk üüt de Bronstyd (Westelike Steppe Harders, WSH), üüt et gebeed van de Pontiske Steppe. See hebbet wårskynlik de Indo-Europese språken med höär med ebracht.
Den man van Cheddar syn Y-DNA haplogrup was en süsterlynde van I2-L38 (I2a2). Disse lynde kümt noch altyd vöär in Groot-Brittannie en andere deylen van Europa. Üüt syn mitochondriaal DNA blikt dat hee haplogrup U5b1 was. En Y-DNA haplogrup wördt van en vader up syn söäne döäregeaven, en mitochondriaal DNA haplogrup van moder up dochter.
Requiem veur een hunebed of petrae in de vrömde
Requiem veur een hunebed of petrae in de vrömde is een Drèentstalig gedicht deur de Drèentse dichter en schriever Martin Koster. 't Verscheen veur 't eerst in jaorgaank tweie, nummer iene van Drèents letterkundig tiedschrift Roet, onder schrieversname E. Vandriest. 't Wördden ok ofedrokt in Roet-themanummer Ave Reest (jaorgaank 21, winter 1999-2000) en openeumen in Koster zien bundel Hotel an 't spoor (2010). 't Gedicht löd:
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> lillijke stienebulten zaand deraover
Al hoe kört of 't gedicht is, in ''Moi! Taalgids Drenthe'' wördden 't in een ofwiekende variaant openeumen:
Noordfraislaand
right|thumb|250px|Noordfraislaand binnen Sleeswiek-Holstain right|thumb|250px|Noordfraise vlaag Noordfraislaand (Noordfrais: Nordfraschlönj, Nordfriislon, Nuurdfriisklun) is n laandkrais en regioon ien de Duutse dailstoat Sleeswiek-Holstain ien t olle heertogdom Sleeswiek. De laandkrais wordt begrìnsd deur de Aider ien t zuden en de Deens-Duutse stoatsgrìns ien t noorden, ien tieds dat bie de regioon oorspronkelk nog n stokje laand heurde dat nou Deens is. De aailanden en Hallegs van Sult tot aan de Aiderstee tou heuren ook bie dizze regioon. De belaangriekste steden binnen Naibul (nfr. Naibel, hdt. Niebüll), Sult (nfr. Söl, hdt. Sylt), Tönnen (nfr. Taning, hdt. Tonning) en Hoezum (nfr. Hüsem, hdt. Husum), woarbie de lèste as heufdstad zain wordt. Ien 2008 haar de laandkrais 166.270 ienwoners.
Toalen
Noordfraislaand is ien de middelaiven deur Fraizen bezeddeld worden en komt op dij menaaier aan zien noam. t Frais wordt den ook nog aal proat ien de regioon, môr is op zien retoer. Ien de Aiderstee en Hoezum wordt t Noordfrais al nait meer proat. t Noordfrais is aans gain ainhaid, den t bestaait oet n hail ìnde oetainlopende dialekten dij sumtieds naauwlieks verstoan worden kinnen onder nkander.
Noast t Frais proat man hier ook Leegsaksisch, Hoogduuts en Zuud-Jitlaands (Platdeens) ien t noorden (Wiedenhaarde).
Afon Garw
300px|thumb|right|n Afon Garw. Den Afon Garw (Engels: River Garw, oawerzat: roewen rivier) is nen rivier in Kumrië den as ongevear 19 km laank is. Zinne welle lig in de heuwels op et noorden van Blaengarw en keump oet in den samnloop met den Afon Ogwr en den Afon Llynfi bie Abercynffig. Et is enen van de dree belangriekste ziedstreume van den Afon Ogwr.
Stroom
Den Afon Garw ontspreenk in Blaengarw en löp deur de döarpkes Pontycymer, Pontygog, Lluest, Braichycymer, Tylagwn, Langeinor en Abergarw. An et eande lig Brynmenyn, woar as den rivier met den Afon Ogwr samen vlöait.
Ziedstreume
In et dal woarnoar as den rivier nöamd is, loopt een antal bekken den rivier in. Hieroonder stoat disse ziedtäkke vanof de welle töt an den samenvlöai met den Afon Ogwr:
Industrie langs den stroom
De effekten van kollenmienen in et dal, zoowa van kleaine familiebedriefkes en gröttere bedrieven, warren vrogger good te zeen. Den rivier wör versmeard töt et zwarte too, woardeur et den bienaam "Black River" (zwarten rivier) kreeg.
Natuur
Vrogger zwummen der zälme en aandere visken. Deur de gröaiende industrie in et dal verdwenen disse. Noe at de kollenmienen dichte zeent, komt ze heanig an wier.
Den Afon Garw löp ok deur Bryngarw Country Park, een natuurpark woar as völle verskillende soorten vöggel zeen worden könt.
Oawerstreumingen
As et veur nen langen tied slim reagent, kan den Afon Garw mangs boeten de oevers goan, ok de döarpe in. Umdet de meeste döarpe heugerop in et dal lignt, keump et neet vake veur, moar de huze dee leager ligt, könt der wa last met kriegen. Een hoes wat bie ne hangbrugge veur keender steund, hebt ze der ofsköawen, umdet et te vake oawerstreumden. De ziedbekken könt ok onverwochts rap oawerstreumen.
Stromae
Stromae (Etterbeek, 12 maart 1985), de artystennåme van Paul Van Haver, is nen belgisken singer-songwriter van hiphop en elektroniske musyk. Stromae is van belgisk-rwandeesken avkumst. De nåme Stromae is verlan vöär maestro. De teksten van syne leedkens bünt altyd fransktalig.
10 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 10 jannewaori
Grunnegs (oetsproak)
De oetsproak van t Grunnegs is ain van de typisch-heden dij t Grunnegs, Grunnegs môkt. t Verschilt nogaal van de oetsproak van de aander Leegsaksische dialekten. t Grunnegs staait, noa t Limbörgs, t wiedst van t Standerdnederlaands ôf. Ain van de rezens hierveur is de oetsproak. Dizze oetsproak is veurkommen oet t Frais en n Grunnegse toalontwikkelen dij steevon ien begun van de 19e aiw (zai Nijgrunnegs). Veur dij tied leek de oetsproak van t Grunnegs slim op dij van t Frais. Allend t Westerkertaaiers het dit aksìnt beholden. Dizze ziede gìldt din ook nait veur t Westerkertaaiers en t Westerwôlds. n Streepke tuzzen twij klinkers betaikent n ôfbroak, gain nije lettergreep. De letters worden dus aanmekoar oetsproken as of dat t ain letter wèst wezen zol.
Algemain
Veul klinkers worden ien t Grunnegs net even aans oetsproken as ien t Nederlaands, woardeur man van n Grunnegs aksìnt proaten kin. Veulaal wordt dit aksìnt kenmaarkt deur twijklaanken en brekens. Zai ook t artikel Diftongen in t Grönnegs veur meer informoatsie hierop. Hieronder worden de klaanken ien t Grunnegs besproken.
Kombinoatsies
right|thumb|De vertoalen van t Nederlaandse woord "brood" ien oost Grunnen
vôlgd deur -e
As bepoalde letters ien t Grunnegs vôlgd worden deur n -e, veraandert de oetsproak van dij letters. n Goud veurbeeld is t Hoogelaandster woord stoet. Ain van de belaangriekste verschillen tuzzen t Veenkelonioals en t Hoogelaandsters is t aachtervougsel -e. t Woordt stoet zol den stoete worden. Dochs is dit nait t gevaal, t wordt noamelk stoede, môr ook tìnde in stee van tìnt, madde ien stee van mat. Ien t oosterlieke Oldambtsters wordt t wel stoete sègd. Zai ook t koartke hiernoast.
Dit gebeurt ook mit de -p. As doar n -e aachter komt, veraandert de oetsproak ien n -b. t Hoogelaandster woord klomp, veraandert den in klompe, mit as oetsproak [klombe].
De -s veraandert ien n -z, bieveurbeeld bie schaans - schaanze of kees - keze. Dit kint man ook ien t Nederlaands bie meervolden.
De dubbele -ff veraandert ien -v of -vv, bieveurbeeld plof - plovve. De oetsproak gaait den laankzoam noar de -w tou.
Dizze veraanderens gìlden nait allìnd veur zulfstandege noamwoorden, môr over t aalgemain ook bie waarkwoorden en meervolden. Summege kombinoatsies veraandern zulfs bie elke volgende klinker, bieveurbeeld Warffum - Waarvum.
Waarkwoorden
Bie waarkwoorden gaait t ongeveer t zulfde. Hieronder staait n schema mit doarien de oorspronkelke letter, de nije letter/klank (den nait aaltieds wordt de spèllen noar de oetsproak aanpaast) en n veurbeeld. Bie de nije letter staait de ' veur n stoot dij verliekensboar is mit n kört oetsproken -u; de -kh staait veur de Duutse -g; de -ə staait veur n stomme e, zo as ien t Nederlaandse lopen, wat aigelks n kört oetsproken -ö is.
sv-
De kombinoatsie sv- is n kombinoatsie dij ook voak schreven wordt as sw-, omreden de oetsproak tuzzen de [sv] en de [sw] ien zit. Dit wordt maisttieds broekt as de sw- vôlgd wordt deur n -i of n -e, bieveurbeeld Sveden, svinden en Svitzerlaand. Dochs is de spèllen Sweden, swinden en Switzerlaand ook korrekt.
-r-
As n -r nait aan t begun van n woordt staait en vôlgd wordt deur n aander mitklinker, den wordt e nait oetsproken. Bieveurbeeld ien t woord "waark", wat oetsproken wordt as [waak]. Dit gìldt aaid, dus ook bie n kombinoatsie woord, bieveurbeeld van "doar" [doar], en "doarmit" [doamit]
h-
As n woord begunt mit n h-, vôlgd wordt deur n klinker en veurgongen wordt deur n mitklinker, wordt dizzent nait oetsproken. Ien de oetsproak kommen t woord mit de h- en t woord derveur aan mekoar vast. Bieveurbeeld: dat hotel krigt as oetsproak [daddootèl]. Hierbie wordt de regel vôlgd zo as hierboven beschreven dat de -t veur n mitklinker veraandert ien n -d.
Me-
Woorden dij ien t Grunnegs begunnen mit me-, zo as "meneer", "metoal" en "medalje", doarvan veraandert de e- sumtieds ien n a-oetsproak. Man zègt den "manneer", "matoal" en "madalje". Dit schrieft man nait.
-ui-
Ien t Grunnegs worden veul woorden mit "-ui" mòkt. Ien summege varianten, zo as t Raaiderlaands en t Stadjeders, spreken t nait oet as "ui", mòr as "ai". Man leuft dat dit vrouger ien haile pervìnzie zo wèst het. Dus nait "gruin", "blui" en "luip", mòr "grain", "blai" en "laip". Op t Hogelaand en en op Börkem zègt man nog aingoal "hai laip".
Grunnegs Nederlaands
Mit Grunnegs Nederlaands wordt t aksìnt bedould dij Grunnegers hebben as zai Nederlaands proaten. t Vernuimdste veurbeeld hiervan is t ienslikken van de -en, tot n of 'n tou, bieveurbeeld van "even" noar "ee b m".
De letters worden binoa hailmoal t zulfde oetsproken as ien t Grunnegs, de t s, p h , enz. lôten aine Grunnegers heerkennen. De aa is ien t Grunnegs Nederlaands wel aans as ien t Grunnegs. t Is de vlot oetsproken kombinoatsie èë, verliekensboar mit de Brits Engelse oetsproak van land. Behaalve de oetsproak van de letter l komt de oetsproak van laand in t Grunnegs binoa hailmoal overain.
n Goud veurbeeld is "Ij zee: Hem wij daddoouk gdèn?" veur t Nederlaandse "Hij zei: Hebben we dat ook gedaan?", tegenover t Grunnegse "Oi zee: Hem wie daddoouk doan?".
Noast woorden, t aksìnt en t vlotte proaten worden ook typisch Grunnegse zinskonstruksies bruukt, zo as "Je doet me daar geen knup om toe." As eerst wordt t woord "me" in t Nederlaands noeit op dij stee zet, môr in t Grunnegs wel. Hierbie gaait t den om de wil van aine ("Doe gaaist mie doar nait ien" = ik wil nait datst doe doar in gaaist). Doarnoast is t woord "knup" n letterliekse vertoalen van t Nederlaandse woord "knoop". As lèste is de oetdrokken "ergens om toe" nait korrekt Nederlaands, môr in t Grunnegs juust wel ("aargens om tou" = ergens omheen).
Wat ook wel ais gebeurt is dat aine Grunnegse woorden letterlieks noar t Hollaands vertoalen gaait, zo as sijpel, boon en puitje veur ui, zolder en zakje.
n Tegenhanger hiervan is t Nederlaands Grunnegs, dat de invloud van t Nederlaands op t Grunnegs weergeft. Hierbie zol bovenstoande zin in t Grunnegs worden: "Dust mie doar gain knoop om hìn" ien stee van t geve Grunnegse "Dust mie doar gain knup om tou".
Nog n poar veurbeelden van Grönnegs Nederlaands:
Amsven
thumb|right|300px|t Natura 2000-gebeed. t Amsven, ok wal t Oamsven nöamd, (Aamsveen in t Neerlaands, Amstvenn in t Duuts) is n heugvengebeed dee leagn is öp de greanze tusken Neerlaand en Duutslaand. t Is leagn an de westelike ziede van ne stuwwalle dee zudelik van Eanske lig, in de Neerlaandse proveensie Oaweriessel en t Duutse Noordrien-Westföale.
t Neerlaandse deal wör seends 1967 deur Landschap Overijssel biejholden en hef ne öppervlokte van 175 ha. Doarvan is 60 ha. völal heaie met plässe en moerässe, 50 ha. is heuge öpslag, en 40 ha. besteet oet grässe en vealde. Landschap Overijssel wö't heugven wier trögge brengn in t gebeed.
t Duutste deal hef ne öppervlokte van 700 ha. en besteet oet drea deale dee noamswieze vernöamd bint noar öare dichtstbiejweande ploatse: t Alstätter Venn biej Alstea, t Eper Venn biej Eep, en t Graeser Venn biej Graes. t Amsven leg dan ok tusken disse drea ploatse in.
Töt a'n anvang van de 70er jöare wörn in t Amsven nöch törf stökken. In t mirre van t Duutse deal wörn töt wiet in de 80er jöare törf stökken, woardeur doar noe-an-n-dag nöch mer wenig heugven te veenden is.
n Noame kö'j met grötte kaanze trög veurn öp de Oldgermoanse stam ama, wat zo völle as woaterlöp betekkent.
Beskarmd gebeed
t Amsven hef drea kerngebeeden dee seends 1983 de stoatus van netuurgebeed hebt (Duuts: Naturschutzgebiet): t Amtsvenn (133 ha), t Hündfelder Moor (184 ha) en t klenere Graeser Venn.
t Heale Amsven is met-nömn in de Europese reechtlienden as Natura 2000-gebeed.
Venbraand 2011
Öp vriejdag 3 juni 2011 öntstönd an beade zieden van de greanze nen gevoarliken venbraand. Nen braand in t ven is gaansk oars van oare braanden deurde't veur t grötste deal önnergroonds wökker. Biej grötte en/öf laange dreugte verspreadet t vuur zich önner de öppervlokte. Doarnöast i t gebeed van t Amsven gloepens meuilik beriekboar veur braandwierwöagen. Nen helikopter van het type RNLAF Chinook CH-47D (reg D-661 van het 298 squadron, vliegbasis Deelen) hölpen me't oetblussen van n braand met bluswoater oe't dichtbiejlignde t Rutbeek. In totoal gung roond de 100 ha. netuurgebeed met in de vlämmezea, woarvan eets mer as 30 ha. öp Duuts groondgebeed leggen.
Galerieje
Kattegerie:Tweants artikel Kattegerie:Vene
Kattegerie:Netuurgebied in Oaveriessel
Kattegerie:Noordrien-Westfoaln
Melin Ifan Ddu
250px|thumb|right|n Cwm Ogwr Fach. Melin Ifan Ddu (Engels: Blackmill) is n kleain dörpskn in Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr (Engels: Bridgend County Borough Council) in t zuudn van Kumrië. t Leg biej n samnloop van n Ogwr Fach en n Afon Ogwr, önnevear 8 km ten neurdeustn van Pen-y-bont ar Ogwr en 5 km ten westn van Giflach Goch.
t Leg in n parish Cwm Ogwr.
Et Harde
Et Harde (Nederlands:  't Harde) is een dorp up de Veluwe in de gemeynde Elbörg. Et is een bosryke plaatse, bekend van de militäre kaserne up de Woldbarg.
Et dorp is vernöömd når de struktuur van de grund, dat harder is as de grund in andere dorpen/städen in de kontreinen. Et Harde had op 1 januåri 2006 sowat 6.000 inwuners en is dårmead nå Elbörg de groutste plaatse in de gemeynde. Et dorp ligt by de A28 (Amersfoort-Zwolle) en hevt een station an de spoorlynde tüsken deselvde städen. De stoptrein stopt der twey keyr in et üre per richtinge.
Et Harde lag een tyd in twey gemeynden; de gemeynde Oldebrook en de gemeynde Doorspyk. Later weren et Oldebroker deyl van Et Harde by de gemeynde Elbörg edån.
Wubbo Ockels
200px|thumb|right|Wubbo Ockels in 2007
Leaven
Wubbo Ockels wör geboaren in Almelo as nen söäne van nen landmeatkündigen, mär hee groiden up in Brielle. Hee deade natuurkünde en wiskünde studeren an de Ryksuniversiteit Grönningen en haalden syn doktoraaleksamen in 1973 med lov. Nå syne study deade hee ekspirimenteren med et verval van atoomkerne under uutsending van gammastrålen an et Kernfysisch Versneller Instituut (KVI). In 1978 proveerden hee hyrup töt dokter an de Ryksuniversiteit van Grönningen.
As weatenskapper en butengewoan hougleraar wör hee in 1978 aneweysen döär de ESA üm med te gån med et Spacelab-programma, en samenwarkingsprojekt van de ESA en de NASA. Med noch twey andere vakbröders wör hee köäsen as payload-specialist vöär de Spacelab-1-missy. Hee volgeden in 1980 en 1981 ne upleiding töt rüümdevöärder an et Lyndon B. Johnson Space Center in Texas in de Vereynigde Ståten. By de eyrste Spacelabvlucht in 1983 deade hee vanaf de aerde kommuniceren en underling oaverleggen med de weatenskappers an board.
Van den 30. oktober töt en med den 6. oktober 1985 güng he med de Challeenger med de rüümde in. By de vlucht en de tyd in et Spacelab D-1 güng hee oaver de vöäle meatapparaten, wårmed as de weatenskappers allerhande pröve uutvoorden. In syne söäven dage an board voorden hee meyr as söäventig pröve uut.
Rossum (Oaveriessel)
thumb|right|220px|Ligging van Rossum in de gemeante Deenkellaand thumb|right|250px|De Healige Plechelmuskearke in Rossum
Rossum is n kearkdoarp in de Tweantse gemeante Deenkellaand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Rossum lig ten noordn van Oldnzel en ten zuudn van Oatmörsken. Op 1 januari 2006 har Rossum 2363 inwonners. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn het doarp töt de gemeante Weersel. Rossum was vroggerdaagns een van de völle maarken in disse gemeante.
De inwonners van t doarp hebt de toonaam görtekeurne.
Ruter Jos Lansink en volleybalspöller Elles Leferink bint geboorn in Rossum. In 2005 was t doarp t toneel vuur n deel van de opnames van de eerste riege van Van Jonge Leu en Oale Groond.
Willie Oosterhuis
Willie Oosterhuis, ok bekend as Willie Oosterhuus, (1955) is een Sallaanse prissentator bi'j de Oaveriesselse omroep RTV Oost. Op TV Oost hef e 't live uutezunden meziekpregramma Regiotap. Hi'j is bekend um zien aparte verschiening, kurendrieveri'je en directe interviewstiel.
Vrogger har e een bedriefien in reclameperducten, daornao was e markkoopman. Toe as e de kaans kreeg um een kwakkelnde discotheek oaver te nimmen, perbeerden hi'j die populair te maken mit bekende muzikaanten, mar 't bedrief gung feliet. Oosterhuis zat in zak en as, mar toe hef e 't lèvensmotto 'Loat goan' an-eneumen. Dit motto brengt e ok mit merchandise an de man.
Oosterhuis zien breur warkten bi'j RTV Oost, en Willie kreeg daor een column in een pregramma. In Regiotap treedt zowal regionaole as laandelijke artiesten op en komt verscheiden meziekstromings an bod.
Op 14 juli 2009 kreeg e nao 't hardlopen een hartanval.
Nerthus
Nerthus is een germaanske moder- en vrüchtbaarheidsgodinne. De romeinske geskydskryver Publius Cornelius Tacitus skreavden over hüm. Tacitus nömed söven stammen, volgens hüm Sueben, dee hüm up et noorden van Germanië an solden verearen.
Tacitus
Tacitus skreavden up höyvdstük 40 van syn Germania:
Kultus
Nerthus wördden döär de germaanske stammen van de Avionen, Angelen, Varinen, Eudosen, Suardonen, noordelike Sueben en Nuitonen vereared. sy wördet ouk wal Moder Aerde enömed. Med höär vereyring spöälden menskenovvers een rolle. Sülke een ovverkultuur kwamen ouk up et heyle keltiske kultuurgebeed vöär.
Voalt
thumb|220px|Ligging van Voalt in de gemeante Deenkellaand
Voalt (Nederlaands: Volthe) is ne boerschop in de Tweantse gemeante Deenkellaand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Voalt lig ten noordoostn van Oldnzel. Töt de gemeantelike herindeling van 1 januari 2001 heurn de boerschop biej de gemeante Weersel. Op 1 januari 2005 har de boerschop roewvort 470 inwonners.
Op ne lieste oet t joar 855 wördt de boerschop al as Uuluht neumd. Op disse lieste stundn 43 hofsteas dee wördn scheunkn an n klooster in Werden woarvan der twee in Voalt stundn.
Zunnewendefestival
Et Zunnewendefestival is een festival wat dreeit um de Neersasse kultuur en sproake. Et besteet seed 2005 en wörd elk joar organiseerd op Landgood Schulenborg in de gemeente Healdern. Der bint verskeidene podiums, woarop verskillende kunstvörme opvoord wordt, zo as akrobratiek, muziek, skrief- en dichtkunst.
Der is nen maarkt van strekprodukten, woarop leu ettenswoar oet de egene strekke kopen könt. In et verleden wör de presentatie doan deur Thea Kroese. Et festival wörd organiseerd deur de Stichting Plattelandscultuur Overijssel in samenwaarking met TwentseWelle, Iesselakademie en de Historische Kring Nijverdal - Healdern.
Gäste
Deur de joaren hen hebt der verskeidene bekeande strektaalgäste metdoan an et festival, zo as de Dreantse zängeresse Martijje, 'n Tweantsen domie en skriever Anne van der Meiden, Gerrit Dannenberg, Willem van Noesel, Margaretha Kleine, Martin Korthuis en Firma Weijland.
Niejkommer in 2010 was de Eanters-Nijverdalse band Enclosure, dee as et strektaalleedkesfestival Grondtoon wunnen hadden.
Oetgoande verbinding
Offisjele webstea
Oldewater
Oldewater is ne kleine stad en gemeente in et Greune Harte in de Nederlandse previnsie Utrecht. Et ligt an de munding van et reviertjen den Langen Linschoten in den Hollaandsen Iessel.
Geografie
De gemeente bevat de veurmoalege gemeenten Hoenkoop en Snelreweerd. Oldewater heurt sinds 1970 bi-j de previnsie Utrecht, doarveur was et n deel van Zuud-Hollaand. De gemeente hef ne oppervlakte van 40,17 km², woarvan 1 km² water. Doarnoast bint doar de darpen: Snelreweerd, Hekendarp en Papekop.
Geskiednis
Den eursprong van den name Oldewater is neet bekand. Et meest woarschienlek is dat et ne verbestering is van 'olde (uter)weerden'.
Oldewater was deur ziene ligging op de grenze van Hollaand en et Sticht Utrecht nen belangrieken grensvesten. De stad verkreg van den 38sten biskop van Utrecht - Hendrik van Vianden - rundumme et joar 1265 stadsrechten. De prille stad beheurden eerst tot et Sticht Utrecht, moar dat mös heur in 1280 ofstoan an et groafskap Hollaand. Later lag Oldewater in de previnsie Zuud-Hollaand. Pas toon de previnsiegrenzen in 1970 wödden herzeen kwam Oldewater noa bi-jnoa 700 joar weer bi-j Utrecht.
Oldewater nam op 19 juli 1572 mit elf aandere steaden deel an de Eerste Vri-je Stoatenvergoadering in Dordrecht. In dizze vergoadering wierd den groand elegd veur den Stoat der Nederlanden under 'leiding' van et Huus van Oranje. De stad wödden as reaksie hierop op 7 augustus 1575 deur n Spaans Leager uut-eroojd, volgens de oaverleaveringen wisten moar dree inwonners dizze slachting te oaverleaven dee bekend steet as "den Oldewatersen Moord".
Oldewater was in de zestiende en zeventiende eeuwe nen belangrieken producent van touw. De omgeaving produceerden daartoe den grondstof hennep. De inwonners van et stadjen heet tot op den dag van vandage Gealboeken, umdat de touwslagers gealege gedreugde hennepvezels om euren boek wikkelden. Oldewater heeft nog altied nen touwfabriek en n touwmuseum. Den touwfabriek, G. van der Lee, is zelfs et oldste nog bestoande femiliebedrief van Nederland. Het stamt uit 1545.
Bezeensweerdig
Oldewater hef völle monumenten. De binnenstad is veur n groot dele tot bescharmd stadsgezichte verkloard, en hef 128 gemeenteleke monumenten en 141 rieksmonumenten.
In Oldewater steet sinds 2003 n borstbeeld van Swiebertje, den zwarver uut den NCRV-televisie riege, dat wödden onthuld deur den acteur den dizze rolle spölden: Joop Doderer. In et stadjen en umgaeving waren destieds noamelek vül buutenopnamen veur de riege emaakt.
11 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 11 jannewaori
Smallingerlaand
Smallingerlaand (Nederlaans: Smallingerland, Fries: Smellingerlân) is een gemiente in et oosten van de perveensie Frieslaand. De gemiente het per 1 jannewaori 2020 56.154 inwoners (bron: CBS) en een oppervlakte van 126,17 km² (waorvan 8,86 km² water).
Naeme en geschiedenis
De gemiente Smallingerlaand, waorvan Drachten now de veurnaemste plak is, ontleent heur naeme an Smalle Ee, een klein dörp in et zuudwesten van Drachten waor vrogger een klooster ston. Smalle Ee was tot omdebi'j 1600 et heufdplak van de grieteni'je, waornao Ooldege et heufdplak wodde. De plak Drachten is gruuid in de tied van de veenontginningen en wodde in 1831 et heufdplak.
Belangriekste plakken
De gemiente Smallingerlaand het veertien officiële plakken. Et heufdplak is Drachten. De Nederlaanse naemen bin de officiële.
Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2017: Bron: Gemiente Smallingerlaand
Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken bin d'r in de gemiente de volgende buurtschoppen:
Venus (planeet)
Venus is nen planeet in ons zunnestelsel. Met nen gemiddelden afstaand van 108 miljoen kilometer tot de zunne is ze den tweeden planeet vanof de zunne naor boeten bekekken, en den binnensten naober van de eerde. Met ne deursnae van zo'n 12.100 kilometer is ze den op twee nao kleinsten planeet van t zunnestelsel.
Venus kump van alle planeten et kortste bi'j de eerde, toch nog minimaal 38 miljoen kilometer oet de buurte. Ze is zowat aeven groot as de eerde, maor verskilt wal beheurlik van de eerde wat atmosfeer, en samenstelling van de grond angeet.
Op de maone nao, is ze t helderste hemellichaam vanoet de eerde bekekken, en ko'j eur mangs ok met t blote oge zeen.
Den name Venus kump van de Romeinse godinne van de leefde, t symbool veur den planeet is: ♀
Kiefte
thumb|250px|De kiefte thumb|250px|n Kieftsnest De kiefte (Vanellus vanellus) is een van de meestveurkoemende weidevoegels in de Benelux mer zoemers trekt de kiefte naor t zujen toe um te overwienteren.
Uterlik
De kiefte is zwart-wit en daor deurhinne hef e wat greun bie zitten. Hij wördt gemiddeld 30 tot 35 sentimeter lange. Hij hef n zwarte baand op zien borst en op zien kop hef e n lange zwarte kuuf, die umhoge kan staon. Zien vleugels bin aordig lange mer ondanks dat e lange vleugels hef vlög e altied langzaam.
Voortplaanting
Disse voegel leegt zien eiers in n kuultjen in t gres. Zien eiers gölden vrogger as delikatesse. In Frieslaand hebben ze de tradisie um eiers te rapen (aaisykje), t eerste kieftsei wördt dan an Kommesaores van de Koneginne an-ebeujen en kondigt t begin van de lente an. Bie t aaisykje wördt t nest emarkeerd zodat de boeren weten dat der n nest is en zodoonde oppassen mit t meien van t gres. t Breuiseizoen van de kiefte löp van half meert tot an juli. Voegels waorvan t eerste breuisel mislokt, proberen t vake laoter in t seizoen weer. n Nesjen besteet meestentieds uut vier eiers van gemiddeld 47 × 34 mm. t Breujen duurt 26 tot 28 dagen.
Eankelklaank
Nen Eankelklaank, in de sproaklear ook wal monoftong eneumd, is nen kleenker den't vanof zin begin töt an zin eande dezelfde plek van oetsproake heuld. Neersassiese vuurbeelden zeent de [] en de [].
Elke gesprökkene sproake in de wearld hef eankelklaanken. Duurdet in wat sproaken laankzaam an de eankelklaanken veraandert in tweeklaanken, ontsteet sproakveraandering. Modersprekkers van sproaken meant mangs det ze ne eankelklaank maakt, terwiel at ze nen tweeklaank zeggent. Dit is bievuurbeeld t geval in t Eanters, woerin't de oo-klaank zo as oet groot feaitelik wörd oet esprökken as [].
Völle sproaken, zo as t Arabies, keant gin tweeklaanken, en bestoat eankelt oet metkleenkers en ongevear 5 eankelklaanken.
t Verskil tusken de Neersassiese dialekten zit um vuur n groot deel in de oetsproake van kleenkers. Bievuurbeeld t woard leef is in zowat alle dialekten wal bekeand, mer wörd, te mear a'j noar t noorden komt, aal mear vergleden. Zo geet t achtereenvolgens van [] noar [], [], [], [] en [].
Banier
thumb|160px|Nen Banier hünk mangsmoal verticoal (zoas in dizzen ofbeelding lengs den mure) Nen banier is ne vlagge of aander stukke stof dat n symbool, logo, slagzinne of anderen boskop zeen löt. In de vexillologie en heraldiek wödt den uutdrökking 'banier' veural bruukt veur ne vlagge dee alleneg n wapen ofbeeldt of allenig moar de bestaanddelen uut n woapenschild zeen löt, woarbi-j alleneg den vörm van et woapen is vervongen deur den vörm van de vlagge.
Leudal (gemeente)
Leudal (Limburgs: Leudaal, moar in de gemeente zelf uut-esproaken met den klemtoon op de eerste lettergrepe 'Leu' en de uutsproak van nen korten 'a' in de tweede lettergrepe) is ne gemeente in de Nederlandsen previnsie Limburg dee op 1 januari 2007 is ontstoan uut de veurmoalige gemeenten Haelen, Heijthusen, Hunsel en Roggel en Neer. De gemeente hef bi-jnoa 37.000 inwonners (de tiende gemeente van Limburg) en is met ne oppervlakte van bi-jnoa 165 km² de grootste gemeente van de previnsie.
Den name Leudal kump van et natuurgebeed dat tussen de kernen Heijthusen, Roggel en Haelen eleagen is. Dit gebeed is ontstoan deur erosie deur et beaksken de Leu.
Zalk
thumb|Waopen van de gemeente Zalk en Veecaten thumb|Waopen van de eerlijkeid Zalk en Veecaten Zalk is een Nederlans dörp op de zuudoever van de Iessel in de Overiesselse gemeente Kampen. 't Leg achter de winterdiek van de Iessel tegenover Wilsum.
't Dörp Zalk be-eurde töt de Eerlijkeid Zalk en Veecaten. Nao de vörming van de gemeenten in 1813 is de eerlijkeid ummevörmd töt de gemeente Zalk en Veecaten. Disse gemeente is in 1937 op-egaon in de gemeente Iesselmuun en be-eurt sins 2001 töt Kampen.
Zalk is in Nederlaand nasionaal nog aorig bekend ewörden as woonplaatse van 't krudenvrouwgien Kleusien uut Zalk. Ok wödt 't dörp tesamen mit Veecaten enuumd in 't bekende gedicht Dodenherdenking van Ida Gerhardt, waorin de name mit naodrokkelijk klinker- en mitklinkerriem an aandere woorden verbunden wödt.
In Zalk stiet de korenmeulen De Valk.
Kikvors
250px|thumb|Een kikvors 250px|thumb|Een kaort mit daorop in 't zwart, de plekken waor de kikvors veurkomt Een kikvors of kikker (Anura) is een amfibisch beest uut de orde van de kikvorsachtigen, die in verschillende landen en weelddelen veurkomt.
Een kikvors leeft op 't land, bieveurbeeld in 't gres en sommige soorten in bomen, maar meestentieds in zoet water. In zout water kunnen ze niet overleven.
Beschrieving
Ze hen een lange tong die ze gebruken um insecten te vangen. De kikvors maakt een ampart geluud, dat kwaken heet. Sommige soorten bin giftig, 't gif van sommige soorten is zelfs zo giftig da-j der an dood kunnen gaon.
In landen as Frankriek, China en midwesten van Amerika eten ze kikkerbilletjes.
Harm Agteresch
Harm Agteresch (Riesn, 20 april 1943 - 17 febrewaori 2011) was nen revueskriewer, komiek, leedkesmaker en presentator, den as zien artiestennaamn Harm oet Riessen har. Zinn offisjeeln skeeldnaamn was aait Harm van Biesterwilmke, mear duurdet hee bekeand wör as Harm oet Riessen gebrok iederene den naam non.
Persoonlik
Agteresch greuidn op in t Tweantse Riesn en gung noa de legere skole hen woarken bie n textielfabriek in Almelo. Det was um niks weard en det har he rap wier bekekn. Hee volgen doarnoa ne opleaidege as stukadoor. Hee was etrouwd met Dinie, dee at in 2004 oet de tied is ekömn. Ze kreegn twee dochters en twee zöns. Ene van de dochters is direktrise van t kulturele sentrum t Parkgebouw in Riesn. n Aander is nog aait drok vuur de Riessense Revue.
Harm köm in zinne jeugnd völle bie skriewer Koarel van n Notoaris oawer de vloere. Den gavn um muzieklesn en nöm um met op reaize duur heel Europa, in zinne keukelkoare. Hee leardn zikzelf tapdaansen, keunstflöaitn, joekelille en banjo spöln en verdeenn in Paries de ceantn met keunstskildern.
Op 17 februwoari köm Harm oet de tied. Op zinne groowe kömn völle bekeandn oet de Oaweriesselse en Neerlaandse artiestnwearld.
Loopbaan
Met zin eerste leedke, Kruus van de koo (1975), kreeg he laandelike bekeandheaid op radio en tv. Zin radioprogramma op de zoaterdagemoarn biej n Oaveriesselsen zeander Radio Oost heetn Harms Farms. t Programma besteund veerntwentig joar en dr köm völle piratenmeziek in an bod. Op TV Oost, woer at he meansken interviewn, is he vake te zeen op ne fietse met ne plaante achterop.
Agteresch was ook eene van de initiatiefnemmers van de Riessense Revue, woer at he töt op t leste vuur skreef en regisseerwoark vuur dee.
Disn vuurstelling was alle dree de oawnde oetverkocht. Hiervuur brachn he verskeaidene toneelgroepn oet Riesn, Eanter en Hooltn biej mekoar, met muzikale oonderstönnige van n Riesnsen bloaskapel De Kamgoarn Klösse. In 2008 köm he met n niej stuk, wat ook wier ne umzetting was van nen bekeandn opera: Tsaar & Timmerman. Hiervuur wör de umgewing van de Pelmölle an de Regge an epast.
Hee skreef ook alle wekke vuur t Riesns Niejsblad n komies stukn oonder de titel Harm's Proat. De leu konn um dan beln of skriewn as dr zik wat grappigs of biezeunders vuur edoan har met kunnigheid. Doar maakn Harm dan n grappig verhaaltjen umhen, woerbie as he vake n naam en skeeldnaam van dee leu neumn.
Harm kreeg de leste joarn mangs wat anmoarkings te heurn. Zo wör dr van um ezeg det he gin good Riesns mear deed. Det kan as reedn hebn det he vuur n regionaaln zeander woarken, aandern meann at he zin hoesnommer har vergetn.
Harm was te zeen in de veerde riege van de populaire Tweantse regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond (vanof 2008). Det deed he oonder de vuurwearde det he Riesns moch kuiern. Hee spöln nen Riesnsen boer den as Lansink het.
Op zoaterdag 10 april 2010 skeaidn der Harm noa 24,5 joar met oet met zin programma Harm's Farms op RTV Oost. Hee wol de 25 joar nit volmaakn. Op zin ofskeaidsfeest deedn verskeaidene bekeande ärtieste optreedn, zo as Henk Wijngaard en Ben Steneker.
Plaoten
MC:
LP's:
LP's samen mit aandern:
CD's:
CD's samen met aandern:
Bronnen en reffereansies
Stokkien op de webstee Streektaalmuziek in Nederland Stokkien op de webstee van RTV Oost
Leegsaksische orthogroafie
Leegsaksische orthogroafie is de spèllen of schriefwieze van de Leegsaksische toal. In de tied van de Hanze wuir t schrieven van Leegsaksische teksten nait liek zo naauw nomen as dat nou aan tou gaait in t Nederlaands, Hoogduuts of t Engels. Veur t Leegsaksisch in zien hailen is der - in tegenstèllen tot veur veul aandere toalen - gain algemain woordenbouk opsteld, môr wel veur de verschaaidene Leegsaksische dialekten. Dit komt omdat t Leegsaksisch gain standerdtoal is of het. Veur t Leegsaksisch bestoan der wel verschillenade standerdspèllens, môr is voak gain moutwaark.
t Probleem mit de Leegsaksische orthogroafie is dat der n hail ìnde dialekten binnen dij zok nait slim verbonden vuilen en redelk van mekoar verschillen. In Duutslaand het man n redelk aalgemaine spèllen veur t Platduuts môr in Nederlaand hest sikkom acht grode spèllens. Wat ook veur de spèllen n probleem is, is dat t Leegsaksisch nait in ain ìnkeld laand proat wordt en dat veur n poar vokoalen gain normoale Nederlaandse, Duutse of Engelse letters binnen, bieveurbeeld de duustere a dij noar de o overgaait, zo as de Deense å. t Wordt dan maisttieds schreven as n oa of ao môr in sommege spèllens zugst ook wel de åå, å, ôô, oo en soms ook hail wat aanders. In t Platduuts zain ze dat net even aans, doar worden aal aa-klaanken oetsproken as de ao en wordt t dan ook voak zain as n oetsproakvariaant van de aa. Denk der om dat de Grunnegse oa aans oetsproken wordt as de ao en aa (Duutslaand). In Oostfraislaand gaait de oa-klaank weer meer noar de ou tou: water = [woouter].
Ain van de grootste problemen bie de spèllen van t Leegsaksisch is dat de maiste mìnsken dij plat proaten t fonetisch op schrieven willen, zo as n klaankschrift, krekt opschreven zo as t zègd wordt veur elk dialekt, nait abstrakter, fonemisch en n spèllen dijst veur aal dialekten broeken kìst, zo as dat ook in aander toalen gebeurt. n Aander groot probleem is, dat de spèllen van t Leegsaksisch in Nederlaand op de Nederlaanse spèllen baseerd is en in Noord-Duutslaand op de Duutse spèllen en doar roaken mìnsken voak van in de waar.
Nou dat de toal offisjeel as apaarte toal eerkend is, denken meer en meer mìnsken dat t Leegsaksisch ook wel weer n unievörme spèllen hebben zol. Doarintegen denken aandern weer dat n unievörme spèllen de dialekten juust schoade aanbrengen kin en der veur zörgt dat de verschaaidenhaid verloren gaait. Môr de aandere group antwoordt hierop, dat n standerdspèllen nait t zulfde is as n standerdtoal, omdat n standerdspèllen allineg t lezen van de verschaaidene dialekten simpeler môkt.
Ôfkeken orthogroafie
Maisttieds wordt t Leegsaksisch in n orthogroafie schreven dij óf op t Nederlaands óf op t Duuts baseerd is. Veur sommege dialekten bestoan der ook aigen spèllens, zo as veur t Oostfrais of t Munsterlaands. Dizze alternoatieve spèllens zetten t dialekt meer van t Duuts ôf en loaten de aaigen klanken en veuraal de aaigen grammoatiek wat beter oetkommen. In Nederlaand bestoan vrumd genoug nait veul spèllens mit apaarte tekens. Veul mìnsken schrieven oet gewoonte laiver in de Nederlaandse of Duutse spèllen, môr doar komt meer bie kieken. De veurdailen van de alternatieve spèllens binnen, dat ze n geregelde orthogroafie hebben, dij mit de toal overainkomt. In vergelieken mit de Oostfraise spèllen komt t Munsterlaands mit alleneg n poar extroa tekens goud oet de vouten, môr dit verschil komt ook omdat der in t Oostfrais meer verschillende klaanken en diftongen oet mekoar holden worden mouten, omdat aanders de woorden verkeerde betaikenissen kriegen of de grammoatikoale funksie nait vervuld wordt.
Regels veur t schrieven
Ain ding is zeker: t Leegsaksisch het veul verschillende dialekten, en doarom zol der woarschienlek ook nooit ain Leegsaksisch woordenbouk komen. Dat betaikent nait, dat der gain spèllensregels wezen kìnnen, dij aal schrievers aanleern kìnnen, in welk dialekt ze ook schrieven. Of zo n spèllenssysteem der ooit zal komen (en aannomen wordt) is de vroag.
Protestantske warkholding
De protestantske warkholding (ouk wal de puriteinske warketyk of kalvinistiske arbeidsetos) is een terme döär de socioloog Max Weber üüteprakkeseerd. Et geyt oaver de holding van vöäl kalvanisten dat hard warken God een döägd düt. En wat dårnåst ouk een karaktertrek is van een bepålde menskengruup.
Ora et labora
Ora Et Labora ('bid en wark') is een latynske spröäke (oorsprüngelik van benediktynen), dee vake gebruukt wörd as et oaver disse holding geyt. De holding van hard warken en sober leaven vöär God.
Katoliken hoovden neet vöäl meyr te doon as de bychte as y wat sündigs edån had, en as y manks een mål by de misse achterin sit, dan sat y al wal årdig good. So seaden de grundleggers van de protestantske karke in de 16. eywe. Dennen meanden neet dat y an de sakramenten en et uuterlike vertöän van de katolike karke genog had. Et heil wat y döär Jesus syn krüüsdoud en upstån krygt, müt y in warken ümsetten. Et uuterlike vertöän van de roomske karke wolden se nu (by protestanten) seen up et harte en et wark wat dår uut vandån kümt.
Et hevt syn oorsprüng in et eyrste book van de Bybel. Hyr düt God een vlook oaver Adam, toon he samen med Eva uut et paradys egooied wördden. In Genesis 3:19 steyt de vlook: Sweaten sül y vöär uwen stute, töt dat y wearümme når de grund gåt, wår as y vordkumt. Mar döär de protestantske preadikers, nå de Reformaty, wördden et epreadiked as dat et neet alleyne mar een straf is. Sy preadikden dat warken ouk good is vöär mensken en vöär de heyle samenleaving. Warken wördden een noudsake en yts dat up sichsülv good is.
Vrye wille
Calvin was neet echt een vöärstander van et idey van vrye wille. Hy leyrden lüde de vöärbeskikking. Dat höldt in dat God van vöärend al beslöäten hevt wee of der in den heamel kümt en wee of der in de helle kümt.
'Wat müt y dan in et leaven, as et allemåle toch al vaste steyt?'. Kwamt so de vråge. Noh, neet so as Preadiker et sea van 'gå mar mooi geneten'. So dachtten Calvin dat as y mar de handen up uwen wark set, dat et de vuldoning in et leaven gevt. Dat y dan so leavden so as God et good dünkt. An et wark -en de belöäning- kon y seen wee as der vöärbeskikt waren.
Luther was ouk vöärstander van de vöärbeskikking, mar hevt dat nooit wyd uut ewarked. Later hebbet syn leyrlings dit uut syn teology esmetten.
kapitalisme
Max Weber skreavden in syn Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus (1905-1910) dat hee sagen dat de protestantske etyk van hard warken en good spåren hevt eleided når et untstån van et kapitalisme. Et was de leavensholding dee een gode grund gaven ümme når een kapitalistisk geldsysteem up an te gån. Hard warken, geld verdenen, spåren, investeyren en der mar better en better van wörden.
Mar ironisk bint vöäl kalvinisten et jüüste neet med et kapitalisme eyns, want et kapitalisme dräit up uutwyding, mar dom verdan gån en et uutbüten van et laegere volk. Et geyt neet meyr ümme et warken ümme et warken -en de seagen van God ('Ora Et Labora'), mar ümme winst en eigenbelang. Wat toch håksk steyt up et sobere en bynå fatalistiske van de kalvinistiske leavenswyse.
Teagenwoordig hevt et een bettyn döär edunderd når een westerske leavenswyse, wårin as lüde håste geyn vrye tyd meyr hebbet. Vöäl lüde bint mar in de drokte ümme ear carriere up te bouwen en mar steads houger te kummen. Mensken bint ear wark en de anseen gån seen as een deyl van earsülv, et sol maken wee as y bint. Y solden håste vergetten dat y nåst uwen wark best wal een bettyn tyd magt verknoaien an dum uutkyken.
Disse warkholding hevt sich ouk in de olde amerikaanske kultuur vaste ebetten. Volgens lüde sol dit sülvs der vöär esörged hebben dat Amerika et so good düt.
Jan Harbers
Jan Harbers (Aalten, 1952) is een Drèentstalige schriever en ien van de redacteurs van Drèents letterkundig tiedschrift Roet.
In de Nedersaksische verhalenbloemlezing Angst en verlangst (Het Drentse Boek, 2010) stunden van Harbers de verhalen 'Laogie' en 'Ontdaon'. In zien prozawark schetst hij vervrömdende situaties en lat e veul te raoden aover. Hij dreug ok bij an de gedichtenbloemlezing Drenthe is best mooi (op Google Maps) (Het Drentse Boek, 2014). Geriegeld is der wark van hum te vienden in Roet.
Fictie
thumb|300px|Veur zowied 't 19de-ieuwse Drenthe in vlugtige en losse omtrekken geschetst, door [[De Drie Podagristen|Drie Podagristen niet giet aover een warkelijke voetreize deur een dreikoppig geneutschop, is der spraoke van fictie.]] Fictie (van Latien fictio(n-), uut fingere, vörmgeven, verzinnen) slat op keunstutings aover verzunnen zaken. Allewal de term 't miest gebruukt wördt mit betrekking töt schrieverije (romans, novelles, körte verhalen, dichterije), kan 't ok gaon aover mondelinge vertellegies, theater, film, tillevisie, heurspöllen op de radio, strips, rollenspöllen, videospöllen, verhalen op 't internet en nog aandere media.
Fictieve verhalen kunt kats uut de doem ezeugen wezen, mar kunt ok ontliend wezen an warkelijke gebeurtenissen of feguren, die dan anepast bint um 't verhaal te dienen. In 't leste geval wördt der in 't Engels wal espreuken van faction (fact mit fiction).
12 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 12 jannewaori
Jupiter (planeet)
Jupiter is met ne deursnae van zo'n 143.000 kilometer den grootsten planeet van ons zunnestelsel. Hee is met ne gemiddelde ofstaand van 778 miljoen kilometer tot de zunne den viefden planeet, van binnenoet bekekken. t Is nen zo eneumden 'gasreus' zonder vaste groond an t oppervlak.
Den name kump van den Romeinsen god Jupiter. t Astronomies symbool veur Jupiter is ♃.
Boom (deurverwiespagina)
Boom kan wean:
BOOM kan ok verwiezen noar:
Chamoaven
De Chamoaven waren n Germaans volk, dat later tot et stamverband van de Franken wöd erekkend. Et gebeed dat zi-j bewonden lag an den rechteroover van den Rien, westelek van de Friezen, wat vandage den Achterhook en et deel Groafschap Bentheim in Nedersaksen is. Euren name laeft nog wieter in den streke van Hamaland, tussen den Neder-Rijn en den Iessel.
De Romeinse laandkaarte dee bekand steet as de Peutinger-kaarte hef rechts van den Rijn n opskrift wat mangsmoal begreppen wödt as: Hamavi qui et Franci, wat betekkent: 'de Chamoaven dee ok Franken [bunt/wödt eneumd]'.
Trojany
thumb|300px|Plaatsnaambröd van Trojany Trojany is een dörp in Pooln, dat tussen Wołomin en Warschau leg, vlakbi'j Dąbrówka. 't Ieg in de Powiat Wołomiński en de woiwodskap Masowien. 't Dörp ad in 2014 zwat 490 inwoners.
Chamoaven
De Chamoaven bevonden zich volgens Tacitus zien Germania westelek van de Friezen. De Bructeren dee-t doar eerder wonden bunt deur de Chamoaven vermeudelek noar et zuuden verdraeven.
De Chamoaven stoat beskraeven in den Notitia Dignitatum as nen Romeinsen laegereenheid.
Peter Singer
200px|duum|Peter Singer Peter Albert David Singer (6 juli 1946) is 'n Australiese filesoof.
Singer is especialiseerd in toegepasten ethiek. Hi'j benaodert ethiese kwesties vanuut 'n hoeke van veurkeurs-utilitarisme en atheïsme. In 1996 kwamen e zunder sukses uut bi'j de senaatsverkiezings veur de gruune parti'je Australian Greens in Australië. In 2004 wödden e verkeuzen töt humanist van 't joor deur de Council of Australian Humanist Societies, 'n Australiese humanistiese organisatie.
Buten academiese kringen daankt Singer zien bekendheid an zien boek Animal Liberation (dierenbevri'jding), wölken wödt beschouwd as 'n toetsstiene veur 't dierenrechtenactivisme. Mar nie alle dierenrechtenactivisten deelt disse miening, en Singer zölf hef ok ezeg dat de media 't statuut van dit wark overschat. Dit wark en zien miening over aandere kwesties in de bio-ethiek trekt regelmaotig völle andacht, mar ok 'n zekkere maote van controverse.
Zien verlidden
Peter Singer is geboren in Melbourne Australië in 't joor 1946. Zien olders waren van jeudse ofkomst en mossen vluchten uut Oostenriek veur de Nazis nao de annexatie deur Nazi-Duutslaand in 1938. Drieje van zien grootolden kwamen umme. Tweeje verdwennen letterlik en der wödden nums nog iets van vernummen en iéne van zien grova's störfden in 'n verschrikliken Theresienstadt.
Peter Singer gungen filesofie studeren an de universiteit van Melbourne, woor e in 1967 ofstudeerden. Hiernao gungen e verder studeren an de universiteit van Oxford woor e 'n diploma behaalden in 1971.
Teegnsworig is Peter Singer professor in 'n Bio-Ethica an Princeton en laureaat an 'n universiteit van Melbourne.
Dierenbevri'jding
Iéne van de eerste filesofen die ethiek rond dieren en hun wreed lot in 'n moderne maoschappi'je in opsprake brachten was ethicus Peter Singer, via zien noe weerldberoemden boek Animal Liberation uut 1975. (Letterlik vertaald: 'Dierenbevri'jding'; Dit boek kan ok in 'n boekhaandel of 'n bibliotheek evunnen wödden onder 'n titel 'Pro mens, Pro dier') Hiermet wödden ok de dierenbevri'jdingsbeweging in 't lewen ereupen en wödden 't startschöt egewen veur de dierenrechtenbeweging, dierenrechtenorganisaties en 't volledige ethiese debat in al zien punten angaonde van bont töt vleis en dierenexperimenten.
Zien filesofie
Peter Singer is 'n filesoof die 'n weerld bekek vanuut 'n preferentie-utilitaristies staandpunt.
Disse filosoof hef vanuut zien bekieks 'n eerste stark onderbouwde kritiek eschrewen van de staotus van dieren in oonzen weerld. Hi'j stelt eerst, en veural terechte, dat dieren ok piene en genot könt ervaoren. En dat dieren - net as iederiene - der van nature op lös gaot um meer genot te hemmen en zo weinig meuglik piene. Wat uuteraard muuilik te ontkennen is. Gin ien dier of meanse wödt graag eslaagn of op-esleuten in 'n klean en duuster hökkien. Iets wat spietig genog daagliks gaonde giet met dieren.