cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utah
20ste joarhoonderd
In 1939 wör der een heel skigebeed in erichtet, woerduur as Utah wearldwied bekeand steet as skiparadies. In 2002 wörden hier zelfs de Olympiese Weenterspöllen eheulden, woer as de lokale ekonomie fleenk van metkreeg.
Tusken 1950 en 1970 wörden der duur heel Amerika autobanen anlegd, woerduur as ook Utah makkeliker met den auto te bereiken wör.
Laand
thumb|200px|Nasjonaal Park Zion Utah hef ne oppervlakte van 219,890 km². Et hef kearsrechte greanzen van noord noar zuud en van oost noar west.
Utah hef een onmeundig verskeaden laandskop. An de ene kaante steet et bekeand um de zaanderige, dreuge vlaktes en van de aandere kaante um de hoge baargen met noaldbeume. Utah ligt korrekt op et kruuspeunt van de Rocky Mountains, et Grote Bekken en de Coloradoplate.
De böawenste eendaarde van Utah wörd duurmidden edoan duur de Wasatch Range, dee op wat heugtes wal 3700 meter boawen de zee lig. In et noordoosten ligt de Uintabaargen, met töppe van 4000 meter. Et heugste peunt van den stoat ligt hier ook; de Kings Peak met 4123 meter.
West-Utah is vuural dreuge weuste. et laandskop hef kleine baargen en roew terrein. Ne oetzeundering zeent de Bonneville Zooltvlaktes, dee vlak zeent umdet hier vroger et Bonnevillemear was. Et Grote Zooltmear, Utahmear, Seviermear en Rushmear stamt allemoal of van dit grote zeutwatermear, wat ooit zowat et hele Grote Bekken bedekten. Op et westen van et Grote Zooltmear strekt töt de greanze met Nevada de dreuge Grote Zooltmearweuste. Allene in de Slangenvallei (Snake Valley) gröait redelik wat greun duur grote bekken en nattig laand, dee oet groondwater ontstoat. Det keump van smeeltwater oet de Slangketten, Depen Kreekketten en aandere hoge baargen op et westen van de Slangenvallei.
Ene van de meest indrukwekkende mer minst bezöchte zeensweardigheden is Notch Peak, de heugste kalksteenklip van Noord-Amerika. Et Zuden en zuudoosten bestoat vuural oet zaandsteen. De Coloradorivier dreeit der zik nen weg duurhen en zorget in samenwaarking met de weend vuur een biezeunder oetgesletten anblik van et laand, met canyons, gotten, pieken en gliewen.
In et noordoosten van Utah ligt et Dinosaur National Monument, woer as völle bezeukers op of komt. Et zuudwesten is et heetste deel van den stoat. De eerste intrekkers hebt zelfs probeerd um der wat katoen an te plaanten. Et meest zuudwestelike deel van Utah vaalt in de Mojaveweuste.
Utah is den ennigsten Amerikaansen stoat woer as in elken groafskop een Nasjonaal Park ligt.
Volk
Volgens ne telling oet 2014 wont der 2.942.902 leu in Utah. De meeste Utahnen stamt of van Europeanen.
Geleuf
62% van de Utahnen (1.910.504 leu) heurt bie de Kaarke van Jezus Kristus van de Lestedeagse Healigen. Kaarke en stoat zeent offisjeel eskeiden in de Verenigde Stoaten, mer umdet der zovölle leu in Utah bie disse kaarke heurt, hef et nen beheurliken invlood op et dagelikse leawen en besloetnemming in stoatszaken. Zo lig et geboortesiefer van Utah 25% heuger as de laandelike Amerikaanse duursnede.
De tweedegrötste geleufsstreuming is de Rooms-Katholieke Kaarke.
Vossen
thumb|[[Gewone vos (Vulpes vulpes)]] Vossen is n verzamelnaam veur n antal soorten hoendachtigen. De meeste soorten beheuren tot t geslacht Vulpes. De meest verspreide soort, en de enigste die van nature in Nederland veurkomt, is de gewone vos, Vulpes vulpes. De valse vossen – hoendachtigen in are geslachten as Vulpes – danken de benaming "vos" an t feit dat zo op de gewone vossen lieken.
n Koppel hoendachtigen die vos eneumd worren bin:
Gember
thumb|rechts|300px| welle: Koehler (1887)
Gember (Zingiber officinale) is n kroed wat in de kökn broekt wörd, met nen skearpn, mer vuur leefhebbers, plezerigen smaak. Gember wörd oet n wörtelstok van de gemberplaant haald, oet de gemberfamilie.
Vercovicium
thumb|200px|Vercovicium, Romeins fort Vercovicium is ne ruïne van wat ooit een Romeins huurlingenfort was bie de Adriansmure, in et noorden van Engelaand (Northumberlaand), in de parochie Bardon Mill.
Gember
Gebroek
Gember is te kriegn as:
Vercovicium
Geskiedenisse
200px|thumb|left|[[mure van Hadrianus|Adriansmure ezeen vanof Vercovicium]] thumb|200px|left|Bouwselresten bie Housesteads Fort
In et tweede joarhonderd noa Kristus bewaken een infanteriepeloton en een onderdeel van de legionears van et legio II Augusta Vercovicium. In et doarde joarhonderd lea der een cohort van de Tungri, an evuld met de numerus Hnaudifridi en et cuneus Frisiorum. Bie dee lesten warren ook een köppelken Tvihanti bie. De Tungri warren der in et veerde joarhonderd nog steeds, volgens de Notitia Dignitatum. Tegen 409 n.K. treuken de Romeinen zik terugge.
Gember
Gebroek
Gember wörd in Neerlaand veural broekt in kook en gebak, zo as gemberkook, ontbijtkook en spekuloas. In Indonesië doot ze t völ deur t wied geleevde gerecht Babi Ketjap, en aandere soortn skearpe gerechtn. Vermoaln gemberwörtel neumt ze doar Djahé. Ok in de Jödse kökn doot ze völ met gember, bieveurbeeld in gemberbolus. Doar wörd t zeen as belangriek oonderdeel van t kerriemengsel.
De öllie van gember wörd ook wal es in roekerie verwearkt. thumb|left|Gemberwörtelstok
Zaod (plaante)
thumb|Een riepe [[jalapeño, in stukken esnejen um de zaojen te teunen]] Een zaod of een zaodjen is een klein pitjen dat 't begin vormp van 't leven van een plaante. As 't zaodjen eenmaol in kontak ekömen is mit de eerde en 't waoter, begint dit preces. Bepaolde bloemen en plaanten verspreien der zaojen deurdat de wiend ze vortblaos en argens op de grond neerkoemen. Een goed veurbeeld van een bloeme dee zien zaodjes verspreid deur de wiend is de hondebloeme. As 't vortweit dan greuit der vake weer een nieje bloeme of plaante uut. Een aander veurbeeld is plaanten dee vruchen dragen, disse vruchen breken los, en as de vruch mit de zaojen op de grond vuilt kan oek hier weer een nieje plaante uut greuien.
Vercovicium
Geskiedenisse
Et fort is wat apart in edeeld, umdat de lange kaante liek löp met de Adriansmure. Den is ook direks 'n noordeliken wal van et fort. De meeste aandere forten ligt oawer de mure hen en stekt oet in nit-Romeins grondgebeed. Ook apart is dat et, anders as andere Brits-Romeinse forten, gin streumend water hef. Vuur skoon water mossen ze et hebben van 'n reagen, woer't ze ne riege grote stenene opslagvaten optreuken. Ook hef et ook ene van de bestbewoarde stenene driethuze van Romeins Brittanië.
Gember
Skiedenis
Gember zol veur t eerst in Europa wean bracht deur Marko Polo, den t in Sjina zeen har. Doar wörd t al 3000 joar teeld. Veural in Duutslaand wör gember slim beleevd. n Spanjool Mendoza bracht gember met noar West-Indië, an n anvang van t 16e joarhoonderd.
a'j gemberplaantn midndeur skeurt vermeerdert ze zich. De meeste gember keump van oorsprong oet India. Ook West-Afrika, Jamaika, Nigeria, Japan en Sjina bint grote teelders.
Gebroek as medisien
Gember wörd al froai lange broekt umdat dr wörd meand dat n innemmer dr mear zin an seks van krig. Gember zol ok helpn teggen köalte en de bloodsumloop helpn. Wieders wörd t broekt bie reiszeekte, um t misselike geveul teggen te goan. Moar doarveur möt dr beheurlik wat innömn wordn.
Vercovicium
Geskiedenisse
Oet onderzeuk van English Heritage ('n Engelsen monumeantenzorg) bleek dat der op et westen van et fort velden met rikken der umhen warren en een doarp op et zuden, ineslötten duur gröppes en nen vallum (nen wal). Een badhoes was der skienboar ook. Ze meant dat et hele landskop duur leu inericht wör.
De stea van et fort was skienboar ook klook ekeuzen. Et lea ja strategisch met oetzicht op nen duurstek in 'n heuvelrand van Whin Sill en oaverzaggen Knag Burn.
Zaod (plaante)
Vake wonnen der in 't normale taalgebruuk epraot van zaojen, terwiel 't eigenlijks vruchjes bin. Zo wonnen bie de composietenfemilie vake epraot van zaojen (andieviezaod, zunnebloemepitten en zoksoort dingen meer), terwiel de vruchjes bie disse soorten meestentieds noetjes bin. Sommigen zaojen wonnen oek egeten deur meensen en dieren. Dieren (veural voegels) dee de zaojen opeten zurgen derveur dat de zaojen verspreid wonnen, deurdat ze 't uutpoepen, hier greuit vake oek een plaante uut.
Kasteel Wisch
thumb|Kasteel Wisch in Terborg)
Kasteel Wisch is n partikulier bewond kasteel in Terborg, gemeente Olde Iesselstreek in den Achterhook, Gelderlaand. Et is ok bekand as Huus Wisch. Et kasteel wodden end 13de eeuwe sticht deur de heern van Wisch. Et gebouw besteet uut n L-vörmig huus met middeleeuwse hookgebouwen en wongebouwen uut den 16de tot de 18de eeuwe.
Geskiednis
Kastele Wisch umvat ne lange geskiednis van acht eeuwn. De Heern van Wisch komt al iets noa 1150 in den Achterhook veur en wodden al in 1207 in geskriften eneumd. Zi-j beheurden tot de machtigste van eur gewest. In 1285 wodden et kasteel al vermeld as Castrum Wische (vermeudelek is hier et olde huus Wisch met bedoold, dat an den aandern oover van den Olde Iessel lag).
Et olde kasteel Wisch
Et olde huus Wisch lag an de westeleken oover van den Olde Iessel, dree kilometer streumofweerts bi-j Heuven, of De Hoven (n buurtschop tussen Etten en Wienbargen/Deutekem). Et wöd ok wal aaneduud met Old-Wisch. De datering van de stichting is neet bekand, moar al in 1178 wodden Sweder en Berend van Wisch vermeld. Zi-j wierden begroaven in et klooster Bethlehem te Gaanderen. Et is unbekand wanneer dit stamslot van de heern van Wisch vort is egoan. Meugelek is et in 1531 verwoost deur den Geldersen veldheer Maarten van Rossem tiedens de belaegering van Terborg.
In de velden in Heuven lag tot 1986 nog ne laege of-eplatte bulte. Um de bulte was nog ne olde grachtenlöp te zeen. Vlakbi-j wödden in 1983 enkele zwoare steenbrökke, tufsteen, blokken zaandsteen en zeer olde kantstenen evonden (tufsteen duudt op olderdom, umdat dizze stenen veur opkomst van gebekken stenen wodden gebruukt). Dizze spoarzoame reste bunt in 1986 vort egoan bi-j vlak maakn van et gebeed. In 2008 hef de gemeente underzeuk loaten uutvoern noar de reste van et olde kasteel bi-j Etten.
Et ni-je kasteel Wisch
In de 13de eeuwe bouwden Dirk I van Wisch n Ni-j kasteel op den oosteleken over van den Olde Iessel, woar later Terborg is ontstoan. De heern van Wisch hadden last van den maenderenden Olde Iessel, den eur gebeed in tweeën snit en hadden behoofte aan ne verstarking op den anderen over. Et ni-je huus lag op nen gunstigen plekke, dichtbi-j den Olde Iessel en bi-j den handelsweg van Anholt noar Deutekem en Doezebarg. Het groandgebeed leep in et westen tot an et landgood van Huus Bargh bi-j 's-Heerenbarg, woarbi-j de Ziegenbaeke (of: "Tweeherigen baeke") de grenze was.
Et gebouw
Kasteel Wisch hef nen zeer ongebrukeleken plattegroand. Et besteet uut n L-vormig huus, met n heufdgebouw uut de 16de en 17de eeuwe. De fundamenten van den ronden toorn van et huus komt uut de 15de eeuwe. Toon de kanonnen baeter wödden in dee tied is et annemmelek dat et kastele rundumme 1512 verstarkt wierd met runde bakstenen hooktoorns en eerden wallen. De eerden wallen wierden op strategiese punten verstarkt met extra eerden bolwarken, laege runde bastionnen, woarop geschut wierd geplaatst um anvallers op veiligen afstaand van et kasteel te holden.
Het heufdgebouw dreg et joartal 1648 en zal dus noa et ende van den tachtigjaorigen oorlog herbouwd waen. In de 18de eeuwe vonden hier wiezegingen plaatse. Nen laegen, laangerekten deenstvlöggel uut de 17de eeuwe ligt hoaks op et heufdgebouw, met op den buutenhook nen grootn runden toorn uut de 15de eeuwe, dee in de 17de eeuwe is verheugd. Doar teggenan bevundt zich nen zeskantegen, in eursprong 16de-eeuwse traptoorn, dee bi-j de restaurasie is herbouwd. Toorn en traptoorn waren al in de 16de eeuwe an de butenkante pleisterd, veurzeen van eskilderde vogen dee natuursteenblökke noadoot. De ruum 90 meter langen deenstvlöggel wödt an de oostkante be-endegd deur nen veerkaantn toorn, uut umstraeks 1700. In den keller van den toorn bunt gevängniskeller anwaezig. In de 19de eeuwe is et hele gebouw wit esausd.
Den name
Wisch is et Nederduutse weurd veur "wieze" of "wèère" (Nederlaands:weide). Et geslacht Wisch is afkomstig uit Westfalen in Duitsland en den name is meugelek oavernommen van et darp Wisch bi-j Billerbeck. Ne andere verkloaring is dat et zol verwiezen noar de wiezegroanden bi-j et riveertjen den Berkel, eure bezittingen in de buurte van Vreden. De eerste heern stoanden bekand as: De Wisge, Van Wisge of Van Wisch. In olde stukken vindt zee ok de skriefwiezen: Wyssche, Wissche, Wissche, Wiisch, Wiesch en (zoals et ok wöd uetgesprokken) Wis.
Eigenoaren
De heern Wisch stoanden bekend as roofridders. Zi-j vuurden rooftochten uut deur den Achterhook en n deel van Oaveriessel en trokken zich wier trög op eure burchten, woar zi-j raegelmoatig wierden belaegerd - under meer deur de hartogen van Gelre. In de 16den eeuwe steerf et geslacht Wisch uut. Vandage den dag is et gehele groandgebeed in partikulier eigendom van de familie Vegelin van Claerbergen en doarum neet toogankelek.
Institut für niederdeutsche Sprache
thumb|'t INS in de olde [[Bremen|Bremer wiek Schnoor]] 't Institut für niederdeutsche Sprache (Platduuts: Institut för nedderdüütsch Spraak), körtweg INS, is een boavenregionaol wetenskoppelijk instituut veur 't onderzuken en anfietern van de Platduutse spraoke, literetuur en cultuur. 't INS wördden op-ericht in 1973 en huust in Bremen, daoras 't een Platduuts cultuurcentrum mit bibliotheek hef. Ien van de oprichters van 't instituut was de bekende germanist, Platduutse skriever en veurdrager Ivo Braak.
't INS zöt heur warkzemheden as:
Dichtkünst
Makers van dichterye wendet en antal vaste förme en gebruken an üm verskillende uutleggen an wöörde med te geaven en üm lüde up et gemood te spöälen. Vakebrukede stylfiguren sint rym, onomatopeen en ritme, wårmed as en gedicht ne musikale, sängerige, preykerige of töyvelachtige uutwarking kan krygen. Döär bewüste dübbelsinnigheid, symbolen, irony en andere stylistiske elementen is en gedicht vake up meyrdere wysen uut to leggen. Ouk med metaforen, vergelykingen en metonymy wordet mangs bealden an mekander koppeld dee anders nooit samen solden gån. Dårmed unsteyt ne stapeling van beteakenissen en unverwachtse verbanden. Üm de samenhang in en gedicht van meyrere kupletten to verstarken kan nen dichter der vöär kesen üm oaveral deselvde struktuur an te holden.
Rym
Binnen de westerske dichterye is rym et bekendste element. Dårby köst nen dichter wöörde en klanken dee min of meyr etselvde klinket. Vake bouwt nen dichter dee up vöärspelbåre steades in ne sinne in; in de meyste traditionäle förme an et ende. Dit doot se ümdat et meyr höyrbåre samenhang geavt en makkeliker to untholden is (in vroger tyden wörden gedichten döär vertellers hardup uut den kop uutespröäken).
De meystbrukede förm is vulleydige rym, wårby et gröätste deyl van et woord etselvde is, sou as de wöörde lippe en stippe. Ne anderen bekenden form van rym is de beginrym (alliteraty), wårby enkel de beginklank etselvde is, sou as lippe en lös). Ne darde form van rym is enkel den benådrükkeden vokaal terügge to låten kummen (assonanty), by vöärbeald lippe en viske.
Rymen kan in wat språken makkeliker as in anderen, ümdat dee byvöärbeald so warket dat vokalen in de morfology van wöörde oavereyn müt kummen of döärdat se minder vokalen of konsonantklutens hebbet. De rymrykdom van ne språke bepålt vöär en flink deyl wat vöär ne ård dichtkünst der vöäle in vöärkumt.
By alliteraty (beginrym) wordet letters of klanken an et begin van twey of meyr upeynvolgende wöörde herhaald of kört nå mekander. In vroge germaanske dichterye wör dit vöäle bruked. Metrum en beginrym warren en unmisbår deyl van den upbouw van gedichten uut de vrog-germaanske tyd. Den tohöyrder kunde an et verloup van ne sinne al höyren dat der ne alliteraty an sat te kummen. Beginrym kümt good van pas in språken wår as rymstrukturen minder untwikkeld sint.
Ritme
Et ritme van ne språke bepålt vöär en grout deyl wo as en gedicht klinkt. Vöär vöäle traditionäle dichtförme ligt dårümme vaste wovöäle lettergreypen ne sinne mag hebben. By metrisk ritme ligt nauköärig vaste wo as nådrük of lettergreypen in herhalende patronen ne sinne magt förmen.
Henk Nijkeuter
Hendrik (Henk) Nijkeuter (Geeiten, 1956) is een Drèentse literatuurhistoricus.
Skoeling
Ien Grunning studeerden Nijkeuter Nederlaands en geschiedenis an de lerarenopleiding Ubbo Emmius. Ien Den Haag volgden hi'j een opleiding töt archivaris an de Rijksarchiefschool, en terogge ien Grunning voltooiden hi'j de studie Nederlaandse taal- en letterkunde an de Rijksuniversiteit Groningen (doctoraal Nederlaands ien 1988). Hi'j woont nog aaid ien Geeiten. Ien 2004 kreeg Nijkeuter de Culturele Prijs van Drenthe.
Dichtkünst
Metrum
In westersk dichtbruuk wordt metrums gewoonlik by mekander söcht an de hande van nen karakteristiken metrisken voot en et antal vöte per regel. Üm dat antal te beskryven gebruket wy greekske termen: tetrameter vöär veer vöte en hexameter vöär ses vöte, by vöärbeald. Nen "jambisken pentameter" is een metrum wat besteyt uut vyv vöte de regel, wårin de belangrykste vootsoorte de jambe is. Dit metriske stelsel kümt uut de greekske dichterye en wör vöäle bruked döär dichters as Pindar en Sappho en groute tragedyskryvers van Atene. Nen "daktylisken hexameter hevt ses vöte de lyne, med as oaverhearskenden voot de "daktyl". Daktyl-hexameter was et traditionäle metrum in greekske episke dichterye, med as bekendste vöärbealden de warken van Homer en Hesiod. Nen jambisken pentameter en daktylheksameter wörden later bruked döär byvöärbeald William Shakespeare en Henry Wadsworth Longfellow. thumb|200px|[[Homer: romeinsk börstbeald, kopieerd van et oorsprungelike]]
Henk Nijkeuter
Wark as onderwiezer en archivaris
Nijkeuter hef onderwiezer Nederlaands ewest ien Troapel en Knoal. Vanof 2001 is hi'j onderwiezer Nederlaands, Drèents en Geschiedenis an pabo De Eekhorst ien Assen. Hi'j hef staffunctionaris ewest bi'j het Centrum veur Taol en Letterkunde Drentse Taol. Hier hef hi'j hum inezet veur 't Drents Letterkundig Documentatiecentrum. Nou warkt e as heufd van de ofdieling Collecties bi'j 't Drents Archief en as gemientearchivaris ien Assen.
Geschiedenis van de Drèentse skrieveri'je
Ien 2001 promoveerden Nijkeuter op het proefskrift ''De "pen gewijd aan Drenthe's dierbren grond". Literaire bedrijvigheid in de Olde Lantschap, 1816-1956''. Meer as honderd Drèentse skrievers - daoras d'r veule van ien 't Drèents skreven en skrieft - kregen hierin heur stee. Nijkeuter stelt ien zien samenvatting:
Dichtkünst
Metrum
Der sint noch heyl wat andere namen vöär vöte, so as de choriambe, nen metrisken voor van veer lettergreypen, med nen benådrükkeden lettergreyp an et begin en eande med twey unbeklemtounden der tüsken. Dissen kümt uut olde greekske literatuur en latynske dichtkünst. Språken dee vöär de metrik verskil maket in klinkerlängde of tounhöygde in steade van of in anvülling up syllabiske aksenten, so as ottomaansk türksk of vedisk hebbet vake vergelykbåre koncepten as de jambe en daktyl üm vake vöärkummende kombinatys van lange en körte gelüden an te geaven.
Al disse vootsoorten wekket ne ård 'kadans', of se nu up sikselv ståt of in samengang med anderen. De jambe, by vöärbeald, is de meyst natuurlike förm van ritme in et neadersassisk en andere germaanske språken. Et sörget vöär en subtil mär stabil versritme. Döär te kyken når metrum kan et underliggende patroon in en vers düdelik worden. Toch gevt et niks gin informaty oaver variaty in klemtoun, tounhöygde en klinkerlängde.
Geleyrden sint der nit uut wo handig et is üm metrum an de hande van 'vöte' te beskryven. Robert Punsky, by vöärbeald, meynt dat de engelske daktylen slim unregelmåtig sint (al sint daktylen belangryk in klassike versen) en beater beskreaven köänet worden as ne ofwesseling van jamben en anapesten, dee volgens em beater by de språke past. Echt ritme is vöäle ingewikkelder as metrum en vöäle lüde hebbet al druk eweasd üm systemen uut te denken wårmed dee ingewikkeldheid untleaded worden kan.
Sonnet
thumb|200px|De Engelse toneelskryver en dichter [[William Shakespeare]] Vanaf de latere Middeleywen is et sonnet eyne van de meyst vöärkommende dichtförme. Vanaf de 13. eywe was den standaardiseerd töt veerteen regels med en vast rymskema en logisken upbouw. Do as in de 14. eywe de Italiaanske Renaissance begün, skarpeden den skryver Petrarkus den förm noch wyder an. Syne sonnetten wörden in de 16. eywe oaversatted döär Sir Thomas Wyatt, den dårmed et sonnet in engelske kringe binnenbracht.
En traditioneel italiaansk of petrarkisk sonnet volget et rymskema ABBA, ABBA, CDECDE. Toch is wat variaty möägelik, med name in et lätste sestet. Dår komt ouk CDCDCD vöär. Et engelske of shakespearesonnet volget et rymskema ABAB, CDCD, EFEF, GG. Dårmed köm der en darde kwatryn (grup van veer regels), en afslutend kuplet en meyr möägelikheid üm af te wesselen med rym as in de italiaanske vöärloupers. Engelske sonnetten bruket meysttyds iambiske pentameter, terwyl as in de romaanske språken de elvlettergreyp of aleksandryne de meystbrukede is.
De meyste sonnetten maket ne volta, nen "drai". Hyr wördt en idee ümmedraid, ne vråge uut et vöärgånde beantwoorded (of introduceerd), of et underwarp wyder uutbreided. Dissen 'drai' hevt mangs de förm van nen 'mär'-uutspråke, wårmed et eyrdersegde teagenspröäken of vermödeliked wördt. De italianen hebbet den drai vake tüsken de tweyde kwatryne en et sestet, de engelsken meysttyds by anvang of afsluting van et lätste kuplet.
By sonnetten wördt vake dacht an hougstånde dichterlike vöärdracht, leavendige bealdspråke en romantik en leevde, meysttyds döär invlood van Petrarkus en de vroge engelske skryvers as Edmund Spenser (wår as wy et spensersonnet an danket), Michael Drayton en William Shakespeare. Den lätsten wördt wyd beskouwd as eyne van de grötste dichters in de engelske geskydenisse.
Toch köänet med den drai ouk genog andere saken bespröäken worden, so as politik (John Milton, Percy Bysshe Shelley, Claude McKay), godsdeenst (John Donne, Gerard Manley Hopkins), oorlog (Wilfred Owen, e.e. cummings), en geslacht en seksualiteit (Carol Ann Duffy). Wyders hebbet en paar postmodernistiske skryvers, so as Ted Berrigan en John Berryman, de gangbåre förm van sonnetten uutedaagd. See skreaven mangs 'sonnetten' sunder rym, gin logisken upbouw of selvs mär de vaste veerteen regels.
Limerick
De limerick is en ård humoristisk gedicht wat besteyt uut vyv regels, dee et rymskema AA BB A volget. Traditionääl sint de A-regels neagen en de B-regels vyv lettergreypen lange. In meyr vryen förm magt et tüsken de söäven en teen lettergreapen weasen in de A-regels en vyv töt söäven in de B-regels. Wat wal vaste steyt is dat alle A-regels eavenvöäle lettergreypen müt hebben. In de eyrste regel kümt meysttyds nen plaatsnaam vöär. In de lätste regel kümt ne ård humoristiske untknouping of slotsumme.
Henk Nijkeuter
Geschiedenis van de Drèentse skrieveri'je
Ien zien oaverzicht kik Nijkeuter ok naor kraanten en tiedskriften, uutgevers, de ofnemers van teksten zoas teneel- en leesgezelskoppen en bibliotheken, de ontwikkeling van de streektaal töt een volweerdige drager van literaire teksten en de komst van de radio. Ien 2003 hebt ze van 't proefskrift een handelsuutgave emeuken, Geschiedenis van de Drentse literatuur, 1816-1956 (Van Gorcum).
In 2016 verskeen bi'j Het Drentse Boek 't tweede diel van Nijkeuter zien literetuurgeschiedenis van Drenthe: ''Waor roet en blommen wortel schiet in 't veld. Geschiedenis van de Drentse literatuur 1945-2015''.
Wieder wark
Ien 1996 publiceerden Nijkeuter bi'j Van Gorcum een wetenskoppelijke biografie van de skriever Ben van Eysselsteijn, Ben van Eysselsteijn (1898-1973), Drent uit heimwee en verlangen. Nijkeuter zat ien de heufdredactie van de Encyclopedie van Drenthe (Van Gorcum, 2004). Ok hölp hi'j mit an de internetbewarking hiervan, de Encyclopedie Drenthe Online (zie de Uutgaonde verwiezings).
Mit de taalkundige Henk Bloemhoff skreef e ''Taal in stad en land. Drents'' (Sdu Uitgevers, 2004). Een jaor later verzörgden hi'j ''De dichter en de wichter. Verzamelde gedichten van Hans Heyting'' (Het Drentse Boek). Ien 2006 verskien bi'j Het Drentse Boek ''Wilde Jacht. Volksvertellingen uit het oude molenhuis'' van de skriefster J.H. Bergmans-Beins (1879-1948), verantwoord en ieneleid deur Nijkeuter. Ien 't zölfde jaor publiceerden e De 100 mooiste Drentse gedichten (Kleine Uil, Grunning). Sund 2002 skrif e oaver Drèentse skrieveri'je ien 't Dagblad van het Noorden. Van hum is de bi'jdrage 'Streektaal in de Drentse literatuur' in 't Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde (Van Gorcum, 2008).
Henk Nijkeuter hef gedichten epubliceerd ien 't Drents Letterkundig Tiedschrift Roet, 't Maondblad in de Drentse Taol Oeze Volk en de Drentse Courant. Drentse Taol skrif: "Het schrieven van gedichten in het Drèents is veur hum een middel um zien emoties zo direct meugelk under woorden te brengen."
Wiesneus
Inhold
Wiesneus besteyt üüt een gelyknamig blad det sinds 2016 alle jåren verspreid wördt up skolen dey anegeven hebt te willen mitdoon an 't project. 't Blad kümp üüt in meert, de streektaalmånd. Der ståt verhalen, gedichys, lydtys en spöllegys in.
Variaanten
De materiålen wördt aneböden in de variaanten Süüdwest-Drèents, Noord-Drèents, Veenkoloniåls, en Midden-Drèents/Süüd-Drèents.
Der bint ok versys van de Wiesneus ontwikkeld in 't Grünnings, Sallaands, Twèents en Achterhooks. Disse edytsys bint, in samenwarking mit 't Huus van de Taol, ontwikkeld döör Centrum Groninger Taal & Cultuur, de Iesselakkedemie, Erfgoedcentrum Achterhoeks en Liemers, Twentehoes en Dialectwärkgroep Heerde/Waepmvelde. In 2019 hebt meer as 300 basisskolen in 't heyle Nedersaksyse gebeed mitedåne an Wiesneus.
Wooldvucht
Wooldvucht (Duuts: Waldfeucht; Limburgs: Vuch of Vöch) is ne stad en gemeente in t Duutse distrikt Heinsboarg in Noordrien-Westfoaln. Der wont 9.282 inwonners in de gemeente; 1.266 in de stad zelf. De vlakte van de gemeente is 30,27 km².
t Greanst an de gemeentn Echt-Susteren, Roerdalen, Heinsboarg, Gangelt en Zelfkaant.
1911
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1911.
Schroeve
Schroeve kan verwiezen naor:
Prins van Oranje
Prins van Oranje kan verwiezen naor:
Bontebok
Bontebok kan verwiezen naor:
Waddenaailanden
thumb|250px|Waddenaailanden De waddenaailanden liggen in de Noordzee, in t noorden van Nederlaand en Duutslaand en in t westen van Denmaark. Tussen de aailanden en t vastelaand ligt Waddenzee, dij grotendails bie eb dreugvaalt en doardeur n slim belaangriek fourageergebied is veur veugels. De waddenaailanden bestoan hailmoal oet zaand en 'lopen' as t woar noar t oosten tou. Dit dudden zai deurdat zaand aan de westziede vothoalen wordt en aan oostkaant trug ploatst wordt.
De waddenaailanden liggen van Hollaand tot aan Denmaark tou. Hieronder n overzicht van alle waddenaailanden:
Inleesapperaot
thumb|250px|n Inleesapparaot thumb|250px|n Inleesapparaot veur dia's en negatieven n Inleesapparaot (oek wel: aoftaster of scanner eneumd) is n apparaot waormee'j teksten, grafieken, plaotjes en aander drokwark in de komputer in kunnen lezen, dit wörden dan ummezet in data. Disse data kan op n opslagmedium ezet wörden, hier ku'j t veerder bewarken, naokieken of deursturen naor n aander. Op kantoren wörden zo'n inleesapparaot vake gebruukt um dokumenten in A4-formaot, in kleur of zwart-wit, in te voeren. Vake he'j n aofdrokapparaot, fax, kopieermasine en inleesapparaot in ene.
Waddenaailanden
Nederlaandse waddenaailanden
Nederlaandse Waddenaailanden ''De Nederlaandse waddenaailanden 1. Noorderhoaks; 2. Richel; 3. Griend; 4. Rif; 5. Engelsmanploat; 6. Simonszaand; 7. Röttemerploat; 8. Röttemeroog.'' (Steeds van west noar oost)
Inleesapperaot
Mit n inleesapparaot ku'j plaotjes en teksten digitaliseren (op de komputer zetten), t wörden dan ummezet in 1'en en 0'en, zodat de komputer t lezen kan. Digitale plaotjes in kleur, griestinten of zwart/wit ku'j dan bewarken mit n spesiaal programma, opslaon, op internet zetten, aofdrokken of per netpost versturen.
Waddenaailanden
Bewoond
Oetgoand van de Nederlaandse noamen, kinnen dizze vief aailanden ontholden worden deur t ezelsbruggetje: "TV-tas".
Onbewoond
Zo as oet de noamen al bliekt vörmen dizze gebieden de overgang van aailaand en zaandploat. Griend en Röttemeroog worden over t algemain as aailaand zain, de overige worden zain as aailanden dij van tied tot tied nog onder de golven zullen verdwienen. Aandere onbekindere zaandploaten en aailanden dij onbewoond binnen, binnen: t Schutter in t noordwesten van Tessel, Boeten Gronden in t noordwesten van t Schutter en de Hollen in t zuudoosten van Tessel. t Veurmoalige aailaand Wieringen is te vinden in de kop van Noord-Hollaand, vlak tegen de Ôfsluutdiek aan (nait op de koart vermeld).
Duutse waddenaailanden
(Zoveul meugelk van west noar oost en van zuud noar noord)
Onbewoond
Overigens gelden nait alle bovennuimde aailanden as offisjele aailanden. Om aan de definitie van n aailaand te voldoen mot minimoal 160 buunders bie gemiddeld hoog woater nait meer deur de Noordzee overspoeld worden. In juli 2003 moakte de Duutse kustbeschaarming (NLWK) bekind dat de zaandbaank Kachelotplate, legen in t noorden van de Eems tussen Börkem en Juust, in de ôflopen joaren zo is aangruid dat t een echt aailaand worden is. De zaandploat besloat dan zo'n 2,5 bie 1,2 kilometer, ofwel 300 buunders.
Deense waddenaailanden
(Van zuud noar noord)
In t zuden van Reumeroog lag in de 20. aiw nog de ainigste Deense hallig, Jordsand, môr in 1999 bleken de lèste resten doarvan verdwenen. In t noorden van Fanoog is de zaandkust in de loop van de geschiedenis n poar keer wieder opend en weer sloten, môr op t moment is de kustliende, op twai westkustfjorden noa, weer hailmoal sloten.
Best
Best is ne woansteade en gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant, in de kulturele streake Kempen. Up den 1. augustus van 2020 woanden der 30.073 lüde, volgens et CBS. De steade ligt up de krüsing van de autobanen Eindhoven-Tilburg en Eindhoven-Den Bosch. Et dorp Best is de höyvdsteade, mär binnen de gemeynde ligget ouk noch de kernen Aarle en De Vleut.
Et gemeyndelike gebeed höyrden vroger by de gemeynde Oirschot by an, mär is seyd 1819 selvstandig. Med in 1850 23 registreerde klumpenmakeryes stünd Best in et verleaden bekend as klumpendorp. Noch altyd ståt der in et landskap vöäle pöäpel. Ouk med karnaval wördt hyr noch når verweysen. Dan wördt Best ümmedöyped töt Klompengat. De Skofabrik Bata en later Philips Healthcare sorgden at et inwoanertal stark groiden. Döär ne günstige liggen an et Wilhelminakanaal en et Beatrixkanaal groiden Best uut töt industriegemeynde.
Verkeyr
Best ligt an de A2 en de A58.
Nåberskappen
Aarle, Salderes, Driehoek, Mosselaar, Verrenbest, Vleut, Wilhelminadorp, Batadorp, Kantonier, Heivelden, Heuveleind, Hoge Akker, Steegsche Velden, Heikant, Dijkstraten, Steegsche Velden, Speelheide, Naastenbest.
Lente
thumb|260px|right|Des leyntese wey thumb|260px|right|Leynte in de Vranse Jura thumb|right|260px|Leinte eskilderd döör Giuseppe Arcimboldo
Lente of vöärjår is eyne van de veer seisunen. Et sterrekündig bepålde begün van de lente is de lente-ekwinoks (rund 20 maert up et noordelik halvrund en rund 23 september op et südelik halvrund). De sünne geyt dan döär et lentepünte en den dag en den nacht binnen termed lyk allene in längte. De lente endigt mid de sumersünnewende (rund 21 juni yp et noordelik halvrund en 21 december up et südelik halvrund).
Üm praktiske readens, mar ouk üm readens dee mid et klimåt van doon hebbet, begünt de meteorologiske lente eyrder, up 1 maert up et noordelik halvrund en up 1 september op et südelik halvrund. Et duurt dan töt 1 juni en up et südelik halvrund töt 1 december.
Des Lentes gåt de planten (wear) gröien en blöien. Nå Ysheiligen is de kanse up vorst vry klein.
Religiöse feesten en gedenkdagen in de lente
In et hinduisme wörd so rund Påsken de Holi-Phagwa evyred.
De sekulire varsy van Påsken wörd ekenmarkt döär symbolen van ny leaven, so as (eklöörde/evarvde) eier. Ouk de Påskhase höyrt by dit feest.
Begün van de sterrekündige lente
Begün van de sterrekündige lente (up et noordelik halvrund) in de of eloupen- en de et kummend jår:
De an egeyven tyd is de plaatselike neaderlandske tyd.
Tuumhamer
250px|thumb|Een tuumhamer Een tuumhamer is een holten hamer. 't Kan gebreuk wörden veur 't inslaon van vreepaolen en veur veurzichtig wark zoas 't veuruuthelpen van een gutse of beitel in de holtbewarking. De hamer is emaakt van een harde holtsoorte, meestentieds van beukenholt. De steel is emaakt van een taoie holtsoorte. Dit is neudig um de klappen goed op te kunnen vangen. 't Gewich kan ronde (cilindervorm) of een blokvorm hebben.
Kiepkoare
thumb|200px|[[Liebherr T282 zelfriedende kiepkoare]] thumb|200px|Kleine zelfriedende kiepkoare
Ne kiepkoare wöd gebruukt veur et verslöppen van los grei. Et grei wöd in de kaore estort, dee wier wöd eleagd deur dizze an de veurkante umhoge te viezelen.
Grote zelfriedende kiepkoaren wodt bieveurbeeld in den dagbouw van delfstoffen gebruukt. Hiertoo beheurt den Liebherr T282B, den 14,5 m lange, 6,9 m hoge en 8,5 m breed is en den 360 ton kan slöppen. Et totaal gewicht is neet meer as 592 ton. Dizze kiepkoare wöd an-edreaven deur nen dieselmotor van 2720 kW (3650 PS).
Bekende makers van grote kiepkoaren bunt:
Hooksen Weard
Hooksken Weard (neaderlandsk: Hoeksche Waard) is ne gemeynde in de neaderlandske provinsy Süüdholland. De gemeynde untstund nå ne gemeyndelyke herindeling van viyv Süüdhollandske gemeynden (Old-Beijerland, Korendyk, Stryen , Kromstryen en Binnenmås) per 1 januari 2019 en umvat nåst et eiland Hooksken Weard ouk et eiland Tyngemeaten.
Slot Loevestein
thumb|450px|Slot Loevestein 2007 Slot Loevestein is n kasteel, eleagen eaven ten noordwesten van et darp Poederoijen, dat vult under de gemeente Zaltbommel, an et ende van den Schouwendiek in de uterweerden van den Woal en den Af-edamden Moas.
Geskiedenis
Loevestein is tussen 1358 en 1375 ebouwd deur Dirk Loef van Horne, heer van Altena. Tot 1397 bunt enkele delen nog wat hoger emaakt of veranderd. Et verrees op ne strategies eleagen laandtonge, op de plaatse woar de revieren den Moas en den Woal zich vereanegt tot den Boven-Merwede. Et wodden ebruukt um tol te heffen. Moar umdat den umrengende groand, et Munnikenlaand, mangsmoal under water stoand, was et nooit n antrekkelek wonhuus veur edelleu. Zo hef ne markwoardege geskiedenis op Loevestein plaatse evonden. Tiedens de Hookse en Kabeljauwse twisten was Loevestein ne gevangenisse veur teggenstaanders van Jacoba van Beieren. Ok tiedens de Republiek was Loevestein ne stoatsgevangenisse:
Vanof de 17de eeuwe maken Loevestein deel uut van de Hollandse Waterliene.
Vandage
Loevestein is grotendeals bewoard ebleaven as middeleeuws kasteel. Et slot is teggenwoordig n Rieksmuseum. Op zundag, moandag en woonsdag kan der teggen betoaling vri-j wödden sjokst, de andere dage allene under leiding van nen gids. Bi-j de bewoarplaatse veur kleare in den keller wödt den bezeuker wilkom eheaten deur nen spöller in middeleeuwse kleare den zich bekendmek as Heer Dirk in et Nederlaands en Engels op n in de mure verwarkt videoskerm.
De kamers en zalen bunt scheers in-ericht, moar nargens hangt töwkes of bunt ofzettingen. Vanuut de smalle ramen he'j uutzicht op et revierenlaandskap. Nen museumwinkel mit geschenken tot andenken en n kafé mit of-escheiden ruumte in de oppenloch an et water van de slotgrachte bunt underebracht in de bi-jgebouwen en veurmoalege peerdestallen. In de veurmoalege soldoatenhuuskes is ok ne tenteunstelling inericht (Op-egroaven!) mit veurwarpen evonden op Loevestein in den groand en in de grachte.
In de kultuur
Het slot Loevestein in 1570 is n book van den skriever Jan Frederik Oltmans uut 1834.
Drèentse verieniging
thumb|270px|Van knieperties bakken... thumb|270px|...töt klootschieten, ie kunden der veur terechte bij de Drèentse verieniging. Drèentse verienigingen waren verienigingen veur gezelligheid en contact, in de vrogge twintigste ieuw opericht deur en veur Drenten in verscheiden Nederlaandse steden buten Drenthe. In de Drèentse verienigingen hölden mèensen contact mit pervinciegeneuten. Der wördden alderhaande culturele activiteiten organiseerd, zoas toniel, zang, kaorten, bingo, kienen, volksdaansen, klederdrachtshows, knieperties bakken, neutienschieten en klootschieten. De verienigingsbladen vörmden veur hiel wat Drèentse dichters en schrievers de anzet veur de schrieverije.
Ontstaon en blui
De Drèentse verienigingen waren der 't gevolg van det de leef- en warkwereld van mèensen aldeur groter en diverser wördden. Steeds meer mèensen kwamen wied vurt te wonen en te warken van waor ze opegruid waren. Umdet in de vrogge twintigste ieuw 't gros van de lu nog 't miest vertrouwd was mit de eigen streektaal, en ok de culturele verschillen tussen verschillende dielen van 't laand groter waren as tingwoordig, vuulden veul binnenlaandse arbeidsmigranten uut Drenthe heur "Drent in de vrömde" en zöchten ze volk uut de eigen pervincie op. Grunningers en Friezen vergunk 't ok zo, waordeur der ok een bulte Grunninger verienigingen en Frieze verienigingen opericht wördden.
De eerste Drèentse verieniging in dizze zin wördden in 1928 opericht in Amsterdam. Twee jaor later kwaamp der een Drèentse verieniging in Den Haag, evolgd deur Utrecht en Rötterdam. Kört nao de Tweede Wereldoorlog, toen as veule Drenten verhuusden naor steden aanderworens in 't laand waor - aanders as thuus - wark te vienden was, namen de Drèentse verienigingen rap toe in antal en ledentallen. Op 't heugtepunt waren der verspreid deur 't laand een stok of twintig; die van de stad Grunning had, ondaanks de körte ofstaand töt Drenthe, meer as duzend leden.
Geert Hoving van Drèentse verieniging 'Het Lantschap Drenthe' in Den Haag beschreef hoe 't der bij zien verieniging toe gunk:
Dalegaank
Veural begun 21ste ieuw gunk 't mit de Drèentse verienigingen hard achteruut deur gebrek an neie anwas. De verschillende dielen van 't laand bint qua cultuur meer op mekare gaon lieken en de mieste jongern praot gien streektaal meer. Ok is 't veule gewoner ewörden um wied van waor aj weg koomt te gaon wonen, studeren of warken, in binnen- of butenlaand. Contact aover lange ofstaanden is makkelker ewörden deur technologische ontwikkelings, en der bint neie vörmen van vrijetiedsbesteding ontstaon. Daorumme hebt jongern gien behoefte an de treditionele gezelligheidsverienigingen, en die heur cultuur van olde gebruken en ambachten, en zuukt ze 't sociaole contact langs neie wegen.
Mit der der gien neie leden koomt en de bestaonde leden te old wördt umme der nog op uut te trekken, bint de Drèentse verienigingen heurzölf an 't opheffen. Zo scheidde de Drèentse verieniging in Grunning der rond 2008 mit uut; die in Utrecht in 2017; de Drentse Vereniging Enschede in 2019.
Drèentse verienigingen onder mekare organiseerden vanolds een Drentendag. De allerleste Drentendag vund op 28 september 2019 plaatse in zalencentrum Meursinge in Börk. Daor kwamen zo'n 130 bezukers op of.
André van Duin
thumb|André van Duin André van Duin, (echten name Adrianus Marinus Kyvon) (Rotterdam, 20 febrewaori 1947) is nen Nederlaandsen revueartiest, grappenmaker, zanger, akteur, regisseur, presentator, tekstskriever en programmamaker.
Televisie, radio and teater
Van Duin worden ontdekt in 1964 to at e Nieuwe Oogst won, n talentenjacht van de AVRO. Daordeur had e de kaans um op de laandelike Nederlaandse televisie te kommen met onder meer vader en dochter Willy en Willeke Alberti.
Thomas Berge
Loopbaan
Met 12 joar nöm he al zin eerste versken op; Mijn Luchtballon wör as promosie 800.000 moal verkocht. Zinnen artiestennaam is oet edacht um de Duutse muziekmoarkt an te sprekken, net zo as det is egoan met Heintje en Jan Smit. In 2005 wun he nen Goolden Harp.
In oktober 2007 zung he met Junior Songfestivaldeelnemster Tess Gaerthé t leed "De stem van mijn hart" in. Dit leed is ne ummezetting van t versken "You are the music in me" oet High School Musical 2. Op 6 september 2008 gung Berge met Roemjana de Haan noar t tweede Eurovisiedaansfestival in Glasgow. Doar haalden ze de leste plaatse met mer één peunt.
In 2014 köm Berge in t niejs umdet hee nen breef an nen radio-dj van t radiostasjon 538 skreewn har, woerin't he den kearl anspreuk op de anname det Thomas Berge nog aait ne onbedudende artiest was. Berge's nieje album steund hoge in de liestn, mer den dj weaigern um zinne muziek te dreein. Det steuk Berge:
"Um de een of aandere readn mut ik aait nog opboksen teegn t feit det ik as 12-jöarig jeunkn ne cd maakt hebbe oawer nen luchtballon en tusken 2002 en 2008 volkse verskes zingn deed. Ik wör zelf neet heel gelukkig van disse nommers. Doarumme he'k t kats aanders an epakt en zin de muziek goan skriewn wa'k zelf mooi veund. Op min nieje album 'Berge Verzet', wat binn ne wekke op plaats 11 in de album Top40 van Radio 538 steund, he'k onmeundig hard epokkeld as skriewer, muzikaant, co-producer en co-mixer. Eandelik muziek woer ik wál gelukkig van worde en onmeundig greuts op zin".
Doarumme daagn he den dj oet um um te neudigen vuur n optreadn. Det deed den dj.
Vuur tellevisie
Anvang 2007 deed he met an t programma "Sterren dansen op het ijs" töt he op 10 meart de ofvalwedstried verlöar van Geert Hoes. Bie RTV Oost deed he met an t programma "Toppers te Paard", woerin't bekeande leu leart peardrieden. Vanof 11 jannuwoari 2008 har he zinne eegne realitysoap op Nederland 1.
Maondag
Maondag is ien van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag die op de zundag volgt. Maondag is naor de maone eneumd. Bie de Romeinen hiette 't dies Lunae, dag van de maone. In 't volksgeleuf stiet de dag in een kwaoje reuk.
Thomas Berge
Vuur tellevisie
In 2010 dee Berge met an t EO-programma De Mattheus Masterclass woerin't ärtieste, dee't normaal niks met klassiek doot, n deel van Johann Sebastian Bach's Matthäuspassion oetvoert in de St. Vituskoarke in Hilversum.
Persoonlik
Thomas Berge har in t verleden vriejerieje met zängeressen Monique Smit en Daniëlle Bubberman (van t programma Holland's Got Talent). Seend november 2009 hef he verkearige met Daisy Drost (deelnemmer an Miss Oaweriesselverkiezings 2009), woer't he twee moal earder ook al wat met har.
Augustus 2010 leut Berge zik opnemn in nen ofkickhoes umdet he regelmoatig met drugs dee. Um te zorgen det t nit te gek zol goan, of det he verslaawd zol wordn, zochen he hulpe bie nen bekeandn oold-verslaawden, den't rechtevoort n ofkickhoes hef.
Wörkem
thumb|300px|Wörkem Wörkem (Nederlaands: Workum, Frais: Warkum) is n stad en de heufdploats van de gemainte Nijefurd, legen in t zuudwesten van de Nederlaandse provìnzie Fraislaand. Wörkem het sikkom 4.200 inwoner.
Tot de gemaintelke herindailen van 1984 was Wörkem n zölfstaandege gemainte.
Skoefdeure
thumb|200px|Glieve van een Romeinse skoefdeure in [[Pompeii]] Een skoefdeure is een deure, die-j los kan doen deur de deure te skoeven in pläse van 't los te drukken of deran te trekken, zoas dät bi'j de meeste deuren giet. Skoefdeuren wonnen meestentieds gebruukt bi'j balkons en terrassen. Binnen vie-j meestentieds niet zoväke een skoefdeure, mä ze bint väke te vienen in serres.
In 't olde Japan waren alle deuren vrogger skoefdeuren, emaokt van holten balken mit pepier der tussen. 't Was de geweunte dat vrouwluu altied de deur open skoven. As manluu dat deden wer 't as belediging opevat en gaf 't an dat de vrouwluu 't niet goed deden.
Deepn
thumb|right|260px|[[Hoes van Deepn, een van de zes kasteeln um Deepn]] Deepn (vereenvoldigde oetsproake van Deepnheim) is een pleatsken in de gemeante Hof van Tweante (2001), in et zuudwesten van Tweante. Vuurdat de gemeente Hof van Tweante bestund was Deepn zelf ne gemeente. Der wont rond de 2630 leu.
Deepn steet bekeand um de beeldende kunst en de noar verholding völle kastelen (zesse in totaal). In et verleden wör Deepn al een moal ekeuzen as "Greunste Gemeente van Nederland" en hef dus völle natuur te beden.
Geskiedenisse
Deepn is één van de euldste steaden van Twente. Et ontstund oet de hearlikheaid Deepn wat beheard wör duur de Hearen van Deepn. In de tweede helfte van et 12e joarhonderd wör Deepn van de Graven van Dahl, duurdet Regenwice van Diepenheim doar bie in trouwden. In 1331 wör Deepn verkocht an de bisskop van Utrecht.
In 1224 wör 'n kapel van et Hoes van Deepn verheven tot parochiekaarke, en et laand wat doarbie heurden wör of enömmen van de parochie van Maarkel, woar et eerst bie an heurden. De kaarke richten zik op 'n Heligen Johannes den Deuper. Rechtevoort is et ne Nederlands-Hervörmde kaarke.
Duur de Reformasie wörden de leu oet Deepn Protestants, mer de noaberskop Maarkvealde, wat ook an Deepn heurden, bleef Rooms-Katholiek.
An de industrialisatie van et 19e joarhonderd hef Deepn neet met edoan. Doarumme is et nog aait et kleinste städken van Twente. De inwonners zelf neumt et gearne leefhebbend et Stedeken.
Duurdat der zovölle kastelen um Deepn hen ligt met grote heuve en landeriejen, hef et städken nen landeliken, bosrieken anblik. De meeste inwonners bint tot wied in et 20e joarhonderd boer ebleven.
Et kan wean dat Deepn nooit officieel stadsrechten ekregen hef. Mer et verhaal wil at 'n Hear van Deepn 'n papier skient eskreven te hebben woerin as hee Deepn töt stad verkloare. Dissen akte zol woarskienlik in 1597 in nen groten brand verlöaren wean egoan. In 1602 is een niej stadrecht oeteskreven in de vörm van et nieje stadsbook.
Toerisme
Toeristen in Deepn komt vuural op de 6 kastelen op of. Ook de watermölle Den Haller, den as al in et 12e joarhonderd in de beuke neumd wör, trekt nen hoop kiekvolk. Disse mölle gebrok et water oet de möllenbekke. Wieters bint der verskillende kunstoetstallingen en antiekwinkels te vinden. Alle joaren is der op kasteel Warmelo een festival met zandbeelden.
De Kniepe
thumb|De Kniepe De Kniepe (Nederlaans: De Knijpe, Fries: De Knipe) is een dörp in de gemiente Et Vene in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, in et oosten van et plak Et Vene. Hoewel de gemiente Et Vene veur alle aandere officiële plakken de Nederlaanse plaknaemen bruukt, is veur De Kniepe de Friese naeme de officiële.
Deur et dörp lopt de Schoterlaanse Kompejonsvaort. Hierin lag een kniepe, een versmalling in de vaort, en daoran daankt et dörp De Kniepe zien naeme. De Kniepe was tot 1970 opsplitst in Bovenkniepe en Benedenkniepe en wodde doe vaeke kotweg De Kniepe nuumd. Doe in 1970 de twie dörpen saemenvoegd wodden, kreeg et dörp de naeme De Knipe.
Anne Zernike was in 1911 de eerste vrouwelike doomnie van Nederlaand. Zi'j begon as deupsgezind predikaante in Bovenkniepe. Jan Mankes het ok een hottien in De Kniepe woond. Hi'j was trouwd mit Anna Zernike.
In De Kniepe staot de eupenbaore Compagnonsschool en de kristelike CBS De Pream (basisonderwies). Op sportgebied is d'r de körfbalverieniging Kinea en voetbalverieniging V.V. Read Swart. Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.
In et zuudwesten van et dörp staot een Amerikaanse wiendmoter.
Mulder (deurverwiezing)
Mulder, Muller of Möller kan wèden: