cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oldfreesk
Geskydenis
De oldste oaverleaverde freeske tekst was lang een fragmentariske psalmvertaling uut et ende van de 12. eyw, mar in 2015 wordde in een vearders latynsktalig manuskript een korte notity in et oldfreesk untdekked, bestånde uut de woorden Lesa mi, helpe mi ("Verlos my, help my") en herte ande lenden god ("Harte en nyren God"), dee dateert uut de periode 1100-1125. Alle andere oaverleaverde teksten, vöäral rechtshandskriften, binnen van de 13. eyw of later. De meyrsten dateren uut de 14. eyw en 15. eyw, want tüsken 1300 en 1500 beleavde et freesk as skryvtaal een groute blööytyd. Et wordde bruked in alle facetten van et bestüür in Freeskland, en was so belangryk dat al rund 1485 et eyrste drukkede book in et freesk verskaen, de sonöömde Freeska Landriucht (oldfreesk vöär et freeske landrecht). Dat is vöär so'n kleine taal slim seldsem, döärdat de bookdrükköänst amper 35 jår eyrder uutvünden was.
Umdeby 1500 kwam an de blööytyd van et freesk lykewel abrupt een ende. Vöär een grout deyl was dat een gevolg van de veroavering van westlauwersk Freeskland döär Albrecht van Sassen, dee de rechten oaver dat gebeed in 1498 in handen kreagen had. Dee trük nå dee tyd een grout antal butentlandske ambteners an en vervung et freesk as bestüürstaal döär et hollandsk. Et freesk wordde wearummedrungen når et platteland, wår et, relativ isoleerd van et hollandsk döär de minne verbindings van dee tyd, as spreaktaal van sowat de heyle bevolking voordleavde. Et ende van de oldfreeske periode, dee rund 1550 te book ståt, valt samen mid de teruggeval van skryv- når spreaktaal. Dårnå spreaken wy van middelfreesk, een taalform dee pas rund 1820 stådigan in et moderne nyfreesk oavergån sol. Taalkündig seen is et groutste verskil tüsken et oldfreesk en et middelfreesk et feit dat et oldfreesk noch een naamvallesysteem had, wyls dat by de oavergang når et middelfreesk verdwaen of tenminsten in unbruuk raked was.
Varianten van et oldfreesk
In et oldfreesk kan een verskil maked worden tüsken vrogge en late formen. Rund 1400 is der wat dat angåt stådigan een verandering te verneamen in de skrivtelike bronnen. Dat verskil is so grout dat de taalkündigen Reitze Jonkman en Arjen Versloot van mening binnen dat al et skreaven freesk van nå et jår 1450 eins tot et middelfreesk reakend worden moaten sol.
Vergelyk in de tabel hyrunder de vrogge en late oldfreeske formen mid mekäre:
Vergelyking mid andere westgermaanske talen
Oaver et algemeyn kümt et oldfrysk stark oaverene mid et oldingelsk (of angelsassisk). So deylt et bygelyks in de palatalisåty van veläre midklinkers, dee krekkengelyk in et oldingelsk vöärkümt. Düs wyls de süüdwestgermaanske talen oldsassisk en oldneaderlandsk et veläre bygeluud an et ende van dag behölden, kraeg et oldfreesk dårvöär dei, en et oldingelsk dæġ (uutspråke: [dæj]). Assibilåty is een ander ingveonisme, een taalkündige vernying dee wel in de noordwestgermaanske talen vöärkwammen, mar neet in de hougdüütske talen, en mar sporadisk in de neaderfrankiske talen. Dårdöär wordde de beginklank van "karke" in et oldfreesk tziurke en in et oldingelsk ċiriċe (uutspråke: [ʧiriʧe]), wyls et in et oldsassisk en et oldneaderlandsk (dat beide neaderfrankiske talen binnen) kirika blaev. Vearder behöld et oldfreesk van alle kontinentåle westgermaanske talen et langst de stemhebbende th (van et ingelske this) en stemlouse th (van et ingelske thin), tot de 13. of möägelik selvs de 14. eyw, wyls dee klank do in et oldsassisk en et oldneaderlandsk al lang vervangen was döär een [d], een verandering dee al in de 19. eyw in et oldhougdüütsk begunnen was.
Oaverleaverde teksten
thumb|Eyrste bladsyde van et [[Freeska Landriucht, et eyrste drukkede book in et oldfreesk, daterend uut umdeby 1485.]] Et groutste deyl van de geskrivten dee in et oldfreesk bewaerd bleaven binnen, binnen rechtsteksten. Dee binnen benamens oaverleaverd in sesteen kodeksen en eyn drukked book. De teksten worden döärgåns indeyld up grund van geografiske kumof:
2 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 2 jannewaori
Beskuul
Een beskuul is een weegschaol ebaseerd op een hefboom. De beskuul besteet uut een lange stang mit in 't midden een dreipunt. An beie uuteinden van de stang hangt elke keer één bakjen. In 't ene bakjen wort 't te wegen veurwarp eleid en in 't andere bakjen wort mit behulp van gewichten bepaold hoe zwaor 't veurwarp is. As de stang horizontaol hangt wee-j dat an beie kanten 'tzelfde gewicht hangt.
Aarteschuw
thumb|250px|Aarteschuwen in een riestveld in Jepan Een aarteschuw of voegelverschrikker is een veurwaarp dat bedoeld is um voegels of te schrikken. Kreien en are kleine en middelgrote voegels bin vaak ongewunste gasten in greuntetunen, boengerds en op akkerlanden, umdat ze de eteelde vruchten en pas-ezeide zaojen opeten en veur geluudsoverlast zörgen as ze grote groepen vormen.
Oorspronkelijk worden veur aarteschuwen veural poppen gebruukt, mit de naarms espreid en vaak evuld mit strooi, um de voegels te laoten denken dat de aarteschuw een mins was, mar der bin oek are menieren in gebruuk, zoas 't ophangen van lichtweerkaotsende slierten zilverfoelie in vruchtdragende bomen. Oek worren der gelujen gebruukt um voegels of te schrikken.
Klaas Annink
Klaas Annink, better bekend as Huttenkloas (18 juni 1710 - Oldenzel, 13 september 1775), was nen misdoadiger oet Tweante, den as bekend wörden is um de groewelike wieze woerop as hee dooddoan is.
Leaven
Völle is der neet bekend oaver et leaven van Annink. Hee was nen zönne van Joannes Annink en Gertrudis Stuiters. Woarskienlik wör hee geboren bie Bentel. Umdat hee ook wal es Klaas Coenderink eneumd wör, is an te nemmen at hee nen zet op erve Coenderink ewoond hef bie Hengevelde.
Annink was in et dagelikse leaven woarskienlik dagloner. Hee most et hebben van de klusjes dee as he in de umgeving van de boeren mangs te doon kreeg. Ginnen vetpot, dus gung hee vake hen gappen. Met ziene vrouwe Aarne en zienen zönne Jannes har he skold an heel wat deefstallen rond Bentel en Hengeveld. Gappen deden dagloners wal vaker um te oaverleaven, mer bie Annink gung et nen trad wieder.
Moorden
'n Eersten moord plegen hee en zienen zönne in 1774. Nen halven neave van Annink, Pompen-Harmen, wonen nen zet bie öar in. Hee wust van de gauwdeverieje of en dat zat de Anninks neet lekker. Ze warren völs te bange at Pompen-Harmen te völle babbels kreeg. Op nen oavend grepen ze em, knuppen em vaste an nen stool en houwen em töt twee moal oaver met ne biele 'n kop in. Aarne en Jannes treuken em de kleare oet -- dee konnen ze ja nog good gebroeken -- en sleppen et liek met een touw um 'n hals noar ne koele achter et hoes, woeras ze em begreaven.
In dee tied gungen der regelmoatig eenzame handelsleu zo as kiepenkearls langs de weg. Ene doarvan van was Willem Stint, nen hoajenverkoper oet et Münsterlandse Werelte. Den sleup wal es bie de Anninks as he wier es op duurreize was. Stint zol in 1774 noar de wintermaarkt in Goor goan, mer köm nooit wierumme. Hee was de leste keer bie Annink hoaste 'oetverkocht' en had nen flinken tuk met centen bie zik: vieftig guldens. Een best bedrag in dee tied. Aarne deed der em ne komme koffie met krintenstoete in en heul em an de proat töt Kloas en Jannes wierkömmen. Zee heul boeten de wocht, terwiel as Kloas en Jannes der binnen met ofkaarten. Doarnoa poetsen Aarne de vloere skone en begreuven de kearls et liek van Stint achter op et land.
Do as Stint wal oardig lange oetbleef, köm zien vader noar Twente um allens oet te zeuken. Hee kennen Willem ziene vaste route. Bie noavroage vernöm hee van de leu at ze 'n kiepenkearl vuur et leste bie Annink ezeen hadden. Ook wussen ze te vertellen at Huttenkloas en de vrouwe de leste tied völs te mooie kleare anhadden en leupen met 'n pungel van Stint. Dat was bewies genog um an te teunen at et Huttenkloas edoan had.
Vervolging en oetsproake
Vader Stint deed angifte bie de rechtbanke van Delden. Huttenkloas en Jannes wörden egreppen en ook Aarne en jungsten zönne Gerrit van 17 joar. Huttenkloas wör 114 dagen vaste zat op nen specialen stool. Officiëlen anklager was 'n drost van Twente, mer den leut zik vertegenwoordigen duur nen jurist, Mr. J.W. Cramer, rechter van Delden. Den deed de verdachten ene vuur ene oetheuren. Twee börgemeisters van Oldenzel hulpen em: Benjamin Nagel en Jan Palthe. De Anninks maken mekaar allemoal zwart, mer de rechtbanke wust met martelmethoden et hele verhaal van Aarne lös te kriegen.
Op 'n 22sten augustus van 1775 köm rechter Cramer töt ne oetsproake: Kloas, Aarne en Jannes mossen vuur de moorden op Pompen-Harmen en Willem Stint op de allerzwöarste wieze te dood ebracht worden: duur radbrekken. Een paar dagen later kregen ze et te heuren.
Bloedbleer
Een bloedbleer kan verwiezen naor:
Vianen
Vianen is ne stad en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Utrecht. Tot 1 januari 2002 was et 'n deel van de previnsie Zuud-Hollaand.
Blauwe gaai
thumb|Blauwe gaai thumb|Verspreidingsgebied van de blauwe gaai De blauwe gaai (Cyanocitta cristata) is n Noord-Amerikaanse soort gaai mit een opvallend lavendelblauw verenkleed op de rogge en de kop. De veren op t onderlief bin ebreuken wit, en rond de hals hef e n zwarte krage.
Tee
Tee kin verwiezen noar:
Vianen
Geskiednis
Et gebeed is vanof umstreaks et joar 1000 bewond, en de eerste heern van Vianen waren nen zi-jtak van de femilie van Zuylen, wat ok trög te zeen is in et woapen.
Vianen maken nen belangrieken trad veuruut deurdat Willem van Duivenvoorde mit de arfdochter van de heern van Vianen trouwden. Hi-j verleenden in 1336 stadsrechten an Vianen en bepoalden den kenmarkenden plattegroand van de stad. Doarnoa ging de heerlekheid oaver in de hende van et geslacht van Brederode. De heern van Brederode verkloarden de stad tot n vri-j good, en et was ne vri-jplaatse veur schuldenaren. In 1679 oaverlead den letsten manneleken noakommeling van et geslacht, mit as gevolg dat de heerlekheid wodden ge-arfd deur Duutse adelleken femilies, zoas de Von Dohna's en de Von Lippe's.
Umstreaks 1696 wodden et kasteel Batenstein deur nen braand schaa too-ebracht. Op zich veel de schaa met, moar et trög bringen in olden stoat wierd deur tekort an geld neet uutevoerd. Begin 19de eeuwe wierd "et hof te Vianen" dan ok gesloopt.
Op 1 januari 2002 is Vianen oaver-egoane van de previnsie Zuud Hollaand noar de previnsie Utrecht mede umdat Vianen altied al meer op Utrecht was ericht. Zo gingen de meeste inwonners uut Vianen inkoopn en uutgoan in Utrecht. Eavengood waren neet alle inwonners et der met eens en kon achter ne bulte ramen aktieposters bewonderd wödden. In 2019 bunt et Zuud-Hollaandse stadjen Leerdam en de Zuud-Hollaanse gemeente Zederik ok bi-j Utrecht edaon, to at ze met Vianen in de ni-je gemeente Viefhearenlaanden gungen.
Aandere kernen
Noast de kern Vianen besteet de gemeente uut de darpen Everdingen, Hagestein en Ziederveld, en de noaberschoppen Tienhoven en Helsdingen.
Weert (gemeente)
|Topografiese gemeentekaorte van Weert, desember 2015 Weert (Limburgs: Wieërt) is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Limburg (Midden-Limburg). t Had op 1 april 2016 zo'n 49.497 inwoeners (bron: CBS).
Sinds 1998 maakt oek de tot dan toe zelfstaandige gemeente Stramproy deel uut van Weert.
Kernen
De gemeente Weert besteet uut de volgende offisiële kernen:
Klaas Annink
Vervolging en oetsproake
Doodstraf
Blauwe gaai
De blauwe gaai kömp in n groot deel van de oostelike helfte van de Verenigden Staoten veur. Veural in emengd bos kömp e vake veur, mer daornaost kömp e veur in parken en tunen.
t Dieet van de blauwe gaai is arg aofwisselend. Op t menu staon onder aandere ekels, zaojen, bezen, apenoetjes en brood, mer oek vleis, eiers en kleine ongewarvelden.
Elke geschikte boom of grote struke kan gebruukt wörden veur t maken van een nest. t Mannetjen en t wiefjen warken mee an de bouw dervan, daornao zal t wiefjen de eiers in zo'n 16 tot 18 dagen uutbreujen. Vaor en moene brengen samen de kukens groot. Nao dree weken scheit moene der mee uut en mutten de jongen veur der eigen gaon zörgen.
1634
thumb|right|200px|Albrecht von Waldstein, ofwal Wallenstein
Klaas Annink
Vervolging en oetsproake
'n 13en september van 1775 mos et geburen. Et proces gung et hele land duur en zelfs de Oprechte Haarlemse Courant was der bie. Nen macht volk van zo'n 20.000 leu vertreu zik op et galgenveld van Oldenzel um te kieken noar de oetvoering.
Ontvangst
Huttenkloas kreeg zelfs vuur dee tied al nen oetzunderlik zwoaren straf. De Verlichting was anebreuken en de meeste rechters zollen et neet zo groewelik anepakt hebben. 'n Drost van Twente had doar skoonwal nog ginnen bodskop an.
Et gewone volk was in ieder geval onder 'n indruk. Et verhaal van Annink wör nog eeuwen 'bie et lösse veur' duurverteld en vake ook flink anedikt, woermet as Huttenkloas een hoaste legendarisch figuur wör.
Weert (gemeente)
Kernen
Altweerterheed, Boshoven, Laor, Stramproy, Swartbroek, Tungelroy en Weert (gemeentehuus)
Bestuurlike indeling
Veerder bin der nog n antal karkdarpen in de gemeente, zonder veerdere onderverdeling:
Genaeskeunde
right|thumb|upright|Esculaap Genaeskeunde is ne wettenschop dee-t zich bezighöld met t onderzeuk noar, en het veurkommen en behandeln van zeektes, andoningen of afwiekingen bi'j mens en dier. Leu dee-t zich bekwoamd hebt in dit vak, en ne studie genaeskunde (ok wal studie medicienn eneumd) af-erond hebt, wodt dokters, artsen, genaesheern of medies specialist eneumd.
Zee wodt bi'j-estoan deur o.a. zusters en broeders (verpleegkundegen), fysiotherapeuten, thoeszorgers enzowieter.
Dernoast bunt der leu dee-t zich bezigholdt met zeektes en gezundheid, moar neet erkend bunt: de alternatieve genezers.
Zeektes
De meeste zeektes en andoningen binnen de genaeskeunde wödt wearldwied in-edeeld in de ICD-10. Dat is ne oetgave van de Wearld Gezundheidsorgenisatie (WHO) woarin allerlei meugeleke diagnoses stoat in ne bepaalde indeling. Et systeem is in t begin ontstoan as ne indeling van doodseurzaken. Disse indeling is beheurlek grof, wöd zo um de tien joar herzeen en löp natuurlek altied een paar joar achter bi'j de leste stand van de wettenschop. An t zeekbedde he'j an de ICD neet völle; et is een statisties instrument um et véúrkommen van zeektes in verskillende landen verglieken te können, woarbi'j da'j dan moar mot hoppen dat in dee landen dezelfde umschrievingen hanteerd wodt.
Elke meugeleke zeekte kan onder-ebrach wodden in tenminste ene van de volgende soorten:
Onderzeuk
n Medies onderzeuk begunt normalerwieze bi'j den hoesarts, den n anvang nömp met t stellen van ne diagnose (vaststelln wat veur zeekte da'j hebt).
t Eerste onderzeuk is meesttieds met weineg hulpmiddeln, moar ondanks dat toch alderbastend belangriek (en net zoas in t normale laeven van belang :-)):
At der dan ne diagnose esteld kan wodden, krie'j medicienn of n ander veurskrift met. At den hoesarts der neet oetkump, wo'j deurverwezen noar nen specialist, den meesttieds meer meugelekheden hef (CT-scan, laboratoriumonderzeuk, hartfilmpje, ECG, ezw um de juuste diagnose te stellen.
Specialismen
In Nederland gif et as erkende kliniese specialismes:
Ruben Koman
Ruben A. Koman (Dordrecht, 1979) is een Nederlaandse etnoloog die hum richt op de vertelcultuur in Nederlaand. Vanof 2006 is hi'j projectleider volksverhalen bi'j 't Meertens Insituut.
Koman studeerden in 2002 of in Den Haag op informatiedienstverliening en -management. In 2005 verscheen zien eerste boek, ''Bèèh...! Groot Dordts volksverhalenboek''. Naor anleidige daorvan hebt ze een jaor later de vaste tentoonstelling ''Bèèh...! Groot Dordts volksverhalencafé'' lös edaone in 't Dordtse café De Reiziger.
In 2006 kwaamp zien Dordtse volksverhalenkaart uut, evolgd deur Dalfser Muggen: volksverhalen uit een Overijsselse gemeente, daorin vertellegies verzameld bint uut de plaatsen in de gemiente Dalsen. Ok in 2006 wördden hi'j projectleider volksverhalen bi'j de ofdieling DOC Volksverhaal i.o. van 't Meertens Instituut. In 't eerste jaor van zien anstelling hef hi'j onder meer veldwark edaone in Grunnen en Noord-Braobaant.
Koman is mit-oprichter en vice-veurzitter van Stichting Vertelcultuur, daorin maotschoppelijke parti'jen op 't gebied van vertelcultuur in Nederlaand in de maande warkt. Hi'j is ok redacteur van 't blad Vertel eens en was gastredacteur van 't Dagblad van het Noorden.
Bron
Mitwarkersbladziede van Ruben Koman op de webstee van 't Meertens Instituut
Beilen
thumb|right|300px|Waopen van Beilen Beilen is een esdörp in de Nederlaandse pervincie Drenthe. 't Is de heufdplaatse van de gemiente Midden-Drenthe.
Waor of 't lig
Beilen lig tussen de spoorliende Grunning - Zwolle, de autosnelweg A28, de pervinciaole weg N381 en 't netuurgebied Terhorsterzaand. An de oostraand van 't dörp viej stesjon Beilen. Mit 't butengebied derbij hef Beilen roem 11.000 inwoners, intied det der op 't dörp zo'n 9700 mèensen woont. De hiele gemiente Midden-Drenthe hef rond de 33.000 inwoners. Beilen wördt wal 't Hart van Drenthe enuumd; 't lig ja middenin de pervincie.
Geschiedenis
Onderzuuk hef uutewezen det der veur zo'n 20.000 jaor al volk woonde in de umgeving Beilen. In 1139 wördt Beilen veur 't eerst in een oorkonde enuumd (as 'Bele'). Bij ontginnings in de 20e ieuw wördden geriegeld resten van olde nederzettings en begraafplaatsen evunden.
Op 8 augustus 1820 hef een groot diel van Beilen in de braand estaone. Allennig de olde karke bleef bewaord.
Op 2 december 1975 wördden der bij Wiester een trein ekaapt deur jonge Zuud-Molukkers, waorop in Beilen een beleidscentrum inericht wördden (zie Treinkaping bij Wiester). De kapers hebt drei personen doodescheuten en gaven heur nao haoste twee weken aover.
Töt 1998 was Beilen een gemiente. Nao een gemientelijke herindieling gunk Beilen op in de gemiente Middenveld. De name van dizze gemiente wördden in 2000 veraanderd in Midden-Drenthe.
In meert 2008 deu in Beilen 't Huus van de Taol, organisatie veur de Drèentse taal, de deuren lös. 't Huus zit tegenswoordig in 't gebouw det ok 't gemientehuus is.
Universidade Federal da Bahia
De Universiteat Bahia (Portugeesk: Universidade Federal da Bahia - UFBA) is ne Braziljaansen universiteat in de Salvador. Hee is op erichtet in 1946. Der stoat non 27549 studeanten in eskrewen.
Arrow Rock Festival
Et Arrow Rock Festival is n muziekfestival dat vanof 2003 t/m 2006 joarleks in juni in Lechtenvoorde in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand eholden wöd. In 2007 verhuusden et festival noar et meer centroal elaegen Walibi World in Biddinghuzen, moar veur 2008 wodden ekoazen veur et Goffertpark in Nimwaege.
Et festival hef nen uutstroaling van klassieken rock, en brech noast grote namen uut de 70'er en 80'er joaren ok jongerenrockbands en -artiesten. Et wödt organiseerd vanuut den radiozender Arrow Classic Rock.
2003
Op 27 juni 2003 was et festival veur de eerste kere. Et motorcrosscircuit De Schans in Lechtenvoorde wodden um-ebouwd tot festivalgebeed met camping. Organisator Joost Carlier had al ervoaring op dat gebeed, doar wödden al eerder nen anhangersdag veur Normaal eholden, en et Oerkrachtfestival. Et terrein mos uut-endelek groter emaakt wodden um meer bezeukers an te können, alleneg in de veurverkoop verkochten zie al meer as 25.000 kaarten.
Bokmål
thumb|right|200px|Bookmoal en Niejnoorsk per Noorske gemeente Bokmål (, let. "booksproake") is ene van de twee offisjele Noorske geskreewne standaardsproakn. n Aandern is Nynorsk. Bookmoal wörd duur 85-90% van de Noorske bevölking gebroekt en wörd t meest an sproaklearders eleard.
Bookmoal wörd beheard duur de Noorse Sproakroad (Språkrådet). Dr is ne wat beheuldendere skriefwieze, dee't ze Riksmål neumt. Disse wörd beheard duur de nit-oawerheaidgesteurde Noorske Akademie vuur Sproake en Literatuur.
De eerste Bookmoalskriefwieze wör offisjeel annömn in 1907 oonder de naam Rieksmoal, noa at dr verskilnde veraanderings warn toopast seend 1879. De bedeankers van de veraandering warn Marius Nygaard en Jonathan Aars. t Was ne anpassing van geskreewn Deens, wat al regelmoatig wör gebroekt seend Noorweagn oonder Denemaarken heurdn. t Wör an epast umdet de Noorske stadse heugere volksklasse n soort mengsproake har oontwikkeld, dee't bekeand steet as Dano-Noorsk, vuural in de heuwdstad Oslo. Doo't de grote konservatieve kraante Aftenposten de nieje skriefwieze har an enömn in 1923, wör de Deense skriefwieze zowat nit mear gebroekt. Tiedns ne stemming in t Lagting, t Legerhoes van t Noorske parlemeant, wun de naam Bokmål t met eenn stem van Dano-Noorsk.
Onstwedde
thumb|260px|Juffertoren thumb|260px|Onstwedde op n topogroafische koart van 1933 Onstwedde is n dörp ien de gemainte t Knoal ien streek Westerwoolde van de Nederlaandse provìnzie Grunnen. Onstwedde had op 1 jannewoari 2007 om en noabie de 3.040 ienwoner.
Bokmål
De Noorske regearing hef gin haande in gesprökn Bookmoal en röd an at de normaliseerde oetsproake van t Bookmoal t klaankpakket van t lokale dialekt van de sprekkers mut volgen. Desondaanks is dr ne gesprökne variaant van t Noors wat algemeen wörd ezeen as de onoffisjele standaard vuur gesprökn Bookmoal. In The Phonology of Norwegian, skrif Gjert Kristoffersen:
Onstwedde
Oeit was Onstwedde een zölfstaandege gemainte, môr ien 1969 is t soamgoan mit n gedailte van gemainte Wildevank en omdoopt tou t Knoal (Stadskanaal). t Gemaintehoes van Onstwedde zat ien t begin ien Onstwedde zölf, môr verhoesde ien 19. aiw aal noar t Knoal. t Olde gemaintehoes staait aan de Brink en is n monumìnt.
Bokmål
Standaard Oostnoorsk is de oetsproake dee t vaakst in wöardebeuke steet en woerin t meeste les wörd egeewn in Noorske sproaklesn.
Onstwedde
Op twijde dag van Poaske wordt ien Onstwedde traditsioneel n poasvuur ontstoken.
Onstwedde is noa Zèlng t ainegste dörp woar nog Westerwoolds sproken wordt.
3 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 3 jannewaori
Waterburcht
thumb|right|Waterburcht [[Anholt]] Een waterburcht of waterslot is n soorte kasteel woarbi-j de kasteelsamenstelling dreks umgaeven is deur ne brede grachte of ebouwd is in 'n meer, ne reviere of aander water. Et kasteel steet neet boaven op ne motte en et hoes is neet umgeaven deur bi-jkommende verdeadigingsmuurn. De buutenmuurn van et hoes zelf bunt de belangriekste verdeadegingswarken. De huze stoat mangsmoal rundumme nen binnenhof, en meugelek wodt dee dele van den wier verbunden deur ne schildmure.
Hooktoorns zorgt veur ne bi-jkommende verdeadiging. Veurbeelden van dit soorte kastele bunt et Muderslot in Muden, et waterkasteel van Schoonbeek, et Kasteel Radboud in Medemblik, de kommanderi-je van Alden Biesen in Riekhoven en de Ruïne van Brederode in Santpoort. Slot Egeskov in Denemarken wöd ezene as ene van de mooiste en best bewoarde waterburchten in Europa.
Ferwerderediel
Ferwerderediel (Nederlaans: Ferwerderadeel, Fries: Ferwerderadiel) is een Friese vroggere gemiente mit 8.755 inwoners (op 1 meie 2014, bron: CBS) en een oppervlakte van 133,18 km².
De gemiente leit an de Waddenzee en het 10,1 kilemeter kust. Sund 1999 is de officiële naeme van de gemiente et Friestaelige Ferwerderadiel.
Belangriekste plakken
De gemiente Ferwerderediel (Ferwerderadiel) telt twaolf officiële dörpen. Et heufdplak is Ferwerd (Ferwert). De dörpen in de gemiente hebben sund 1999 allienig de Friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen. De Nederlaanstaelige naemen bin allienig aandere benaemings (exoniemen). De plaknaembodden bin in de hiele gemiente ientaelig Fries.
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2014: Bron: www.ferwerderadiel.nl
Buurtschoppen
Naost disse officiële dörpen bin d'r in de gemiente de volgende buurtschoppen:
Spraoje
thumb|Spraoje thumb|Jonge spraojen thumb|t Oorspronkelike verspreidingsgebied van de gewone spraoje (niet in Amerika dus) thumb|Volwassen spraojen in de ruui naor t wienterkleed, laote zoemer De spraoje of sprao (Sturnus vulgaris) is n voegel uut de familie van de spraoi-achtigen (Sturnidae) uut de orde zangvoegels (Passeriformes). Allewel de spraoje t hele jaor deur te zien is, is t n trekvoegel. De spraojen die'j zoemers zien, zitten swienters zujeliker en onze wienterspraojen zitten zoemers noordeliker.
Kenmarken
t Verenkleed is glanzend zwart mit, veural in t zunnetjen, n bronsgreune gloed (kop en achterkop) en verschillende tinten paors. Swienter is t dudeliker espikkeld as zoemers. Behalven veur de kenners is der krap an n onderscheid te maken tussen t mannetjen en t wiefjen. Umdat de veren van t wiefjen wat groter en brejer bin, en umdat de uuteinden van de dekveren wit ekleurd bin, bin héúr stippels van t wienterkleed groter en staon dronger op mekaar. Jonge spraojen bin griesbruun mit n lochte keel. An t einde van de zoemer rulen ze dit verenpak umme veur dat van de volwassenen, der spikkels bin dan wel dudeliker as die van de ouwere volwassenen die n meer emengd kleurtjen hebben.
De lengte van t beesjen is zo ongeveer tussen de 19–22 sm; mit n spanwiedte van 37–42 sentimeter en n gewicht van 70-80 gram.
Spraojen kunnen lang achter mekaar zingen, t geluud dat ze hierbie maken klinkt vake meer as n soort gekwetter as n gefluit.
Koppels
Veural spraojen vliegen in t naojaor vake in grote groepen (koppels). In t Deens gebruken ze hierveur t begrip sort sol en in t Engels black sun (letterlik: zwarte zunne).
Ondersoorten
In Europa koemen twee soorten spraojen veur, de 'gewone spraoje', (Sturnus vulgaris) en de zwarte spraoje (Sturnus unicolor). De gangbaore maniere um te beslissen of soorten verschillend bin of dat t allinnig mer variëteiten bin van t zelfde soorte, is dernaor te kieken of ze der eigen onder natuurlike umstaandighejen mengen. Mer umdat de breuigebiejen van disse twee soorten/variëteiten niet overlappend bin is t niet meugelik hier n definitief antwoord op te geven. De zwarte spraoje breuit op t Iberies Schiereilaand en de grootste Middellaandse Zee-eilaanden (gien gegevens beschikbaor over Malta en Syprus)
Introduksie in Noord-Amerika
Liek as de meens is de spraoje n kolonist in Noord-Amerika. Zien verspreiding is daor aordig bekend. Zien introduksie is n gevolg van bewust meenselik haandelen. In t begin sleug de introduksie van de spraoje niet an. (Ohio 1872-1873, 1877 en 1887 Niej-York, 1884 Niej-Jersey en Massachusetts, 1887 weer Massachusetts, 1897 Pennsylvanië, 1889 en 1892 Oregon). Mer Eugen Schieffelin, die zien eigen had veureneumen elke soorte die in de warken van Shakespeare veurkwam in de Verenigden Staoten te introduseren en die in de jaoren zestig (van de negentiende eeuw) al mit sukses de huusmosse introduseerd had, leut in 1890 n groepjen van zo'n zestig uut Engelaand aofkomstige spraojen los in Central Park (Niej-York) en op de zelfde plekke n jaor laoter nog es n stuk of veertig. Schiefflin gung regelmaotig effen vragen bie t sentrale punt waor alle informasie op dit gebied bie mekaar kwam (t Museum of Natural History) of der al nieje waornemingen edaon waren. Uutgerekend onder de dakpannen van ditzelfde museum wördden in 1891 t eerste nest waoreneumen. Meer breuigevallen volgden. Binnen tien jaor was de spraoje n vaste bewoener in n gebied zo groot as Nederlaand en binnen dartig jaor kon e as gewone bewoener van noordoost-Amerika ezien wörden tot an ongeveer de grens mit Kanada (n gebied zo groot as West-Europa). De eerste waornemingen van de to nog geïsoleerden spraojen an de westkust waren in de wienters van 1946-49 en in de zoemer van 1949. (De spraoje kömp zo verspreid veur deur zien trekneigingen in de wienter.) Tegenswoordig kömp de spraoje zowat over t gehele Noord-Amerikaanse kontinent veur, oek in Kanada en zelfs Alaska (al kömp e boven de poolsirkel natuurlik niet meer in groten getallen veur).
Arve Kots
thumb|right|Los Hoes bi'j t museum Arve Kots is n vri'je-lochmuseum in Leeuweld, in de Nederlaandse gemeente Oost Gelre, met onder meer ne kleine brouweri-je, ne olliemölle en ne kezemakeri'je. Vrogger was t nen harbarg en later ne boerderi'je. De boerderi'je is tot 1936 bewond ewes deur de familie Hendrik Kots.
De brouweri'je, ok wal et Brouwhoes eneumd, is an-evangen in 1998 en elk brouwsel wörd 10 hectoliter ebrouwen. Bi'j Arve Kots wörd t Achterhookse laandbier Boksebier ebrouwen en daornaost ok t pils Frederik Hendrik, dat verneumd is naor prins Frederik Hendrik, den op de plaatse waor Erve Kots noo steet is zien heufdkwarteer inrichen tiedens de belaegering van de vestingstad Grolle.
Uutgaonde verwiezing
Erve Kots
Gammelke
thumb|right|200px|Gammelke in t greun op de kaarte van [[Deenkellaand]] Gammelke is n noaberskop in de gemeente Deenkellaand, in t oostn van Tweante, op t westn van Oldnzel.
Töt an de Gemeentelike Herverdelige van 2001 heurdn Gammelke bie Weersel. Op 1 Januwoari 2005 har Gammelke ongevear 250 inwonners. In de Middeleewn Völ Gammelke, toertieds nog eskreewn as gammynkclo, oonder t kerspel van Oldnzel, en köm in later tiedn bie de parochie van Döarningn bie in.
Universidade Federal de Minas Gerais
thumb|right|300px|Universidade Federal de Minas Gerais De Universiteat Minas Gerais (Portugeesk: Universidade Federal de Minas Gerais - UFMG) is ne Braziljaansen universiteat in de Belo Horizonte. Hee is op erichtet in 1927. Der stoat non 49254 studeanten in eskrewen.
Dokkum
thumb|250px|Satellietfoto van Dokkum en omkrieten Dokkum is een stad in de gemiente Dongerediel en het 12.635 inwoners (1 jannewaori 2013).
Dokkum geniet internationaole bekendhied omdat in 754 Bonifatius in de omkrieten van Dokkum vermoord zol wezen.
Belfast
thumb|right|200px|Belfast Stadhoes Belfast (Iers: Béal Feirste) is de grötste stad in Noord-Ierlaand en de proveensie Ulster. In 1999 wör t inwonnertal eskatt op 279.200. t Is seend 1922 de heuwdstad van Noord-Ierlaand. Doarnöast is t ook nog de heuwdstad van de groafskop Antrim.
n Namen Belfast keump van t Ierse Béal Feirsde (later eskrewen as Béal Feirste) wat Moond van de Zaandbaanken betekent. Der wörd vake dacht det Belfast keump van de rivier Farset, woer't Belfast oawerhen ligt, mear beaide stad en rivier zeent noar disse zaandbaanken verneumd. De Farset zelf is nit mear zo bekeand umdet den is op egoan in de gröttere rivier Lagan. De Farset streumt duur ne piepe oonder de stad.
In belfast he'j n grötsten droogdok, woervan a'j de kranen van oet de vearte al köant zeen. Hier wör n Titanic ebouwd. Aandere belangrieke industrieën zeent van ooldsher t Ierse linnen en de touwslagerieje.
De stad hef twee vleegveelde: George Best Belfast City Airport, an de raand van Belfast bie Holywood. en Belfast International Airport bie Lough Neagh.
Middelfreesk
Et middelfreesk was et westlauwers freesk so as et spröäken wordde van ungeväär 1550 tot 1820. Anders as dat et geval was mid de vöärgånde oldfreeske periode, wordde der in de middelfreeske periode neet so vöäle in et freesk skreaven. De belangrykste uutsündering up dee reagel is et œuvre van de groute skryver en dichter Gysbert Japiks.
Geskydenis
Nevvens de traditionele upvattings vül et begin van de middelfreeske periode ruweg samen mid et ende van de middeleywen (1500) en et uutbreaken van de Tachetigjårige Oorlog (1568). Döär de oaverhearsking van Freeskland döär de sassen (en later döär de habsbörgers) was an et ende van de 14. eyw et freesk as skryvtaal in unbruuk raked, wat vöär een grout deyl debet was an et feit dat et in Freeskland as bestüürstaal vervangen wordde döär et hollandsk. Howel der mid de västiging van de Republik van de Verenigde Neaderlanden, in 1585, een nye periode van vryheid anbrak, kraeg et freesk syn olde posity van vöär 1498 do neet wearumme.
Dat had alles te maken mid de upkumst van Holland as et oaverhearskende deyl van de Republik, en mid de dårmid gepäärd gånde posity van et hollandsk as de dominante taal in bestüürlike, juridiske en religiöse angeleagenheyden. Benamens et verskynen van de Ståtenvertaling (van de Bybel), in 1637, was een mylpål vöär de invlood en de verspreiding van de upkummende neaderlandske standardtaal (dee vöäral up et hollandsk baseerd was) en had desaströse gevolgen vöär de politike en måtskappelike ståtus en et taaleigen van et freesk en de andere minderheidstalen en dialekten in de Republik.
Sodoonde wordde der in de middelfreeske periode håst niks in et freesk skreaven, behalve spreakwoordversamelings en et wark van geleagenheidsdichters. De groute uutsündering up dee reagel was Gysbert Japiks (1603-1666), een skoolmeister en vöärsanger uut Bolsward, en eyn van de groutste skryvers en dichters dee et freesk ooyt voordbrocht het. Mid syn dichtwark, vertalings, breven en benamens de postuum in 1668 verskeane Friesche Rymlerye legde hy de basis vöär de moderne freeske literatuur en spelling. Andere, minder bekende middelfreeske skryvers wären Feike Hiddes van der Ploeg, Eelke Meinerts, Jan Althuysen en Simen Althuysen. Do rund 1820 een nye generåty freeske skryvers et lucht sag, mid as vöärnaamste verteagenwoordigers de bröörs Joost en Eeltjen Hiddes Halbertsma, wordde dat seen as et begin van et Nyfreeske tydpark, temeyr umdat dat samenvül mid et untstån van de nyere breaking, een taalkündige vernying, in de meyrste freeske dialekten.
Periodisering
Der is årdig wat diskussy oaver de term en et begrip "middelfreesk". Dat holdt verband mid et feit dat by een protte andere talen de middelste en moderne taalperioden vöäl eyrder beginnen. So endiget in et neaderlandsk de oldneaderlandske perioade al in 1100, wårnå et middelneaderlandske tydpark van 1100 tot 1500 lopt en et Nyneaderlandsk van 1500 tot nu. De meyrste andere Westeuropääske talen låten een soortgelyk beald seen. De readen vöär de latere periodisering in et freesk is dat dee taal vry beholdend was, mid as gevolg dat taalkündige vernyings dee in verwante talen al in de middeleywen plakvünden hadden, in et freesk pas nå 1500 döärvoord wordden. Nu is et oldfreesk allenig in skreaven form oaverleaverd, en et is neet wisse of de skryvtaal wel (heylendal) oavereynkwam mid de spreaktaal. Taalkündige Pieter Duijff weas der in een uutgivte uut 2002 up dat et oaverleaverde oldfreesk vrywel allemåle in de form van wetsteksten is, dee vake slim beholdend in höär taalgebruuk binnen. Mid andere woorden: et sol best künnen dat de spreaktaal him in dee tyd al vöäl vearder untwikkeld had.
In elk geval kan steld worden dat et freesk uut de tyd van Gysbert Japiks up party underwarpen vöäl minder konservativ was as et Nyneaderlandsk uut deselvde tyd. So had et freesk do al geyn naamvallesysteem meyr, wyls dat in et neaderlandsk noch wel bestund (al begun et do dår ouk of te brokkelen). Party taalkündigen pleiten dervöär um de benaming "middelfreesk" te vervangen döär "vrognyfreesk"; dåruut sol dan blyken moaten dat et freesk de middelste taalfase, altans in de skryvtaal, so good as oaverslöägen het. Et lykt der trouwens neet up dat de vöärstanders van et hernömen gauw höär sin krygen süllen, umdat de meyrste saakkundigen suks as et verhangen van naamplatys beskouwen (dat an de underliggende kwesty niks verandert) en umdat de term "middelfreesk" nu eynmål inbörgerd raked is.
Woordebook
Jelle Hendriks Brouwer was al in et midden van de 20. eyw doonde mid de vöärbereidings vöär een middelfreesk woordebook. Eyrst tüsken 2003 en 2005 is lykewel döär de Fryske Akademy een taaldatabanke opsetted wår alle middelfreeske teksten in verwarked binnen. As tweyde stap van dit projekt sal uut dee informåty nu et middelfreesk woordebook ekstraheerd worden.
Bloedbleer (bleer)
thumb|200px|Bloedbleer Een bloedbleer is een soort bleer die evormd wort as 't weefsel of de bloedvatten in 't lief van de mins beschaodigd worren zoender dat de huud deurboord wort. Een bloedbleer is mit are woorden een soort oenderhuudse bloejing en bestaot veurnamelijk uut een lymfevleuistof, bloed en are lichamelijke vleuistoffen die evungen zitten oender de huud. As de bloedbleer kepot emaakt wort komt der licht een donkerrooie vleuistof uut. Soms wort de vleuistof of-esnejen van de rest van 't lief en dreugt 't uut, hierdeur blieft der alleen mar dood celmateriaol over. As 't een gewone bloedbleer is hoef je je gien zurgen te maken, zo'n bloedbleer gaot meestentieds vanzelf weer over. In are gevallen kan 't neudig wezen um naor de dokter te gaon, veural a-j last hen van are ongemakken, dan kan der sprake wezen van iets slimmers.
Berberspråken
thumb|350px|Noordafrikaansk med u.a. Tamazight-, Tuareg-, Siwa- en Zenagaspråken [[Bestaand:Map of Berber Languages 2018.png|miniatuur|350x350px|Hedendaagske verspreiding van Berberspråken in Noordafrika. Noordelik Berbers Atlas
Westelik Berbers Oustelik Berbers Tuareg ]] De berberspråken, ouk bekend as et berbersk of tamazight, is ne språke of nen groop verwante språken dee nen tak van de afroasiatiske språkfamily formet en wördt espröäken in 10 landen in Noordafrika. Et språkgebeed strekket sich uut van Marokko in et westen töt en med et egyptiske Siwa in et ousten en van de middellandske sey in et noorden töt Niger in et süden. De meyste spreakers bevindet sich skounwal in Marokko, Algerye en Libie.
De Noordafrikaanske språke wördt espröäken döär ümsgevear de hälvde van de marokkanen, en darde van de algerynen en en vyvde van de libiers. Et totål antal spreakers van de språken is moilik to bepålen ümdat vöäle landen in de Maghreb ginne gegeavens oaver språken upneamet in höäre volkstellingen. Et antal wördt eschatted tüsken de dartig en veertig miljoon, eksklusiv de kleinere gropen dee under andere woanet in Tunesie, Mali, mår ouk in Spanje, Frankryk, Neaderland, Belgie, Kanada en de VS.
Woerden
Woerden is ne stad en gemeente in et westen van de Nederlandse previnsie Utrecht. De gemeente besteet under aandere uut de kernen Woerden, Harmelen, Kamerik en Zegveld. De gemeente Woerden hef 47.896 inwonners, (bron: CBS) en de stad Woerden hef 33.638 inwonners (2005).
Geskiedenisse
De plaatse Woerden stamt uut de Romeinse tied, rundum 40 joar noa Christus, toon doar n 'castellum' op dizzen plek stond. Dit castellum (Castellum Laurium) was ne leagerplaatse langs de noordgrenze van et Romeinse Riek, dee evörmd wodden deur den Rien, teggenwoordig den Olden Rien. Noa de Romeinsen tied, umstreaks 260 noa Chr., wierd de plaatse Wyrda eneumd, angezeen de plaatse op ne verheugden plek in et landskaap lag, ne 'wierde'. In de Middeleeuwn begon Woerden vanof de 12de eeuwe meer verstarkt te wödden (n slot, wallen, grachte en et kreg op 12 meert 1372 stadsrechten van hertog Albrecht van Beieren. In 1410 begon den bouw van et Kasteel van Woerden, in 1501 et stadhoes en in 1755 de stellingmölle Den Windhond. Dizze gebouwen bestaot nog altied. Aandere monumentale gebouwen bunt: et Arsenaal (1762), de Pastorie (1672), Petruskarke (1673), Kazerne (1790), Kloster (1899), den Watertoorn uut(1845), de Lutherse karke (1646) en de Sint-Bonaventurakarke uut (1892).
In 1989 wierd et Zuud-Hollandse Woerden ne Utrechtse plaatse.
Partnerstad
Steinhagen, Duutslaand
Refferenties
<References />
River Plym
Men gelöf det n noam Plym kömp van t Old-Angels en de't steet veur pruumnboom det ofkömstig is van Plympton.
Piotrowice
thumb|De ligging van Piotrowice op de Poolse kaarte thumb|Piotrowice Darp Piotrowice is de darp en mit 352 inwoners (september 2013). De darp ligt in t historiese landsdeel Mazovië an de Wiesel (Wisła).
Gallerieje
thumb|Piotrowice See thumb|See thumb|Piotrowice
Sarek
Sarek is een meziekgroep uut Zweden dee ontstaon is in 2002. An 't einde van de jaoren '90 begun Stina Engelbrecht mit 't schrieven van de liedjes, dit leien ub 2002 tot 't ontstaon van de groep. In 2003 en 2004 dung Sarek mee an 't Melodifestivalen (de Zweedse veurrondes van 't Eurovisiesongfestival), in 2003 was dat mit Genom eld och vatten en in 2004 was dat Älvorna. De meziek van Sarek is een combinasie van popmeziek mit Zweedse en Europese volksmeziek.
In meert 2008 dung Sarek mee an de Belgische veurrondes van 't Eurovisiesongfestival, mit 't liedjen Magical Sensations. 't Liedjen wönnen ezungen deur Katy Satyn en won daor de eerste halve finale.
In december 2008 kreeg I natt ska marken skälva een grammisnominering (veur 't beste schlageralbum van 2008).
Esdörp
thumb|right|400px|De brink in de midden van esdörp [[Dwingel in Drenthe]] Een esdörp, brinkdörp of enkdörp is iene van de dörpsvörmen die der an de raand van de zaandgronden in Nederlaand te vienden bint. Aover 't algemien bint ze ontstaone in de Hoge Middelieuwen.
Esdörpen bint der in grote dielen van 't laand bij de aovergaank van dreuge zaandgronden en natte weidegebieden:
Verspreid aover Noord-Braobaant en Limbörg hej ok wat esdörpen, zoas Liempde, Merselo, Sevenum en Sint Anthonis.
Gemienschoppelijke kenmarken
Esdörpen hebt wat aoverienkomsten:
Ontstaon
't Esdörpenlaandschop hebt ze in 't vleden vake as een aordig statisch model eziene. Dit model wördden in 2004 bekritiseerd in 't pruufschrift van de Grunneger hoogleraar Theo Spek, Het Drentse Esdorpenlandschap.
Duzend-en-iene-nacht
thumb|300px|Ali Baba zien breur Kassim wet de spreuke niet meer um de stien veur 't rovershol vurt te kriegen (illustratie deur [[Maxfield Parrish)]]
Esdörp
Ontstaon
't Blek det de onderdielen van 't model een slim onderscheiden olderdom hebt; ze bint dus niet as ien gehiel ontstaon. De plaggenbemesting, beveurbield, wördden pas ieuwen nao 't ontstaon van de essen inevoerd. Ok in aandere laanden is der gien strakke roemtelijke en historische baand tussen de beide fenomenen. Wieder ontkrachtte Spek 't morfogenetische model van Hendrik Jacob Keuning uut 1936. Dizze, now as verolderd beschouwde, ideeën aover de ontwikkeling van esdörpen en de bijbeheurende laandschops- en nederzettingstypologie bint tientallen jaoren gebruukt bij 't onderzuuk naor laandelijke nederzettings in Oost-Nederlaand. Uut dizze typologie stamt nog veul veurkomende namen as kernesdörp, kransesdörp, flaankesdörp en essenzwarmdörp.
Duzend-en-iene-nacht
De Duzend-en-iene-nacht (Arabisch:أَلْفُ لَيْلَةٍ وَلَيْلَةٌ, ʾAlf Laylah wa-Laylah) is een verzameling sprokies uut 't Midden-Oosten, in 't Arabisch opeschreven in de golden tied van de islam. In de loop van veule ieuwen hebt schrievers, vertalers en geleerden uut 't Midden-Oosten, Azië en Noord-Afrika de vertellegies vergaard. Dizzend gaot terogge op middelieuwse of nog oldere folklore en schrieverije uut Arabië, Egypte, India, Parzië en Mesopotamië. In 't bezunder zit der een bulte folklore bij uut de tied van 't (middelieuwse) kalifaat van de Abbasiden en 't (laatmiddelieuwse) Mammelukkensultanaat. Sommige vertellegies, waoronder det aover Sjeherazaode (kiekt hieronder), koomt waorschienlijk uut 't Parzische wark Hezār Afsān (Parzisch veur Duzend verhalen), det op zien beurte diels weerummegiet op Indiase verhaalelementen.
Hoge Enk
250px|thumb|Hoge Enk Hoge Enk is een klein dörpien in de gemeente Elburg. 't Lig tussen de dorpen Doospiek en 't Harde.
Duzend-en-iene-nacht
De verzameling is een raamvertelling: eprissenteerd as een vertellegien waorbinnen aandere vertellegies opedist wördt. 't Umliestende verhaal giet aover de verzunnen Parzische sultan Sjahriaor, wie zien vrouwe hum verröd. Umdet e doarumme mient det alle vrouwlu verraoderlijk bint, nemp e alle nachten een vrouwe töt hum die as e de aandere mörgen umme lat brengen. Wanneer 't de beurte is van Sjeherazaode, de loeke dochter van zien vizier, vertelt die hum duzend en iene nacht laank alle nachten verhalen. Bij zunsopkomst brek ze 't verhaal det ze an 't vertellen is op een spannend punte of, zodet Sjahriaor heur in leven lat um neie nacht de ofloop te kunnen vernemen.
Hoge Enk
't Gebied rond de Hoge Enk heette vrogger Zudendorp. Hoge Enk is ontstaon op een hoog-elegen gebied, de Enk. Hoge Enk hef op 1 jannewaori 2006 zwat 900 inwoners. 't Dorp hef een kleine biebeltheek in 't dorpshuus "Ons Huus". Veerder hef 't een baosisschoele. Veur de overige veurzieningen is 't ericht op Elburg en 't Harde.
Lattrop
thumb|right|250px|Lattrop in de gemeente Deenkellaand Lattrop is n koarkdoarp in de gemeente Deenkellaand in t noord-oostn van Tweante. Vuur de gemeentelike herindelige van 2001 heurdn t bie de gemeente Deanekaamp. Op 1 januwoari 2004 har t doarp saamn met Breklenkaamp 1024 inwonners, en ze hebt as bienaamn droadneagels.
Hoge Enk
De ofstaanden mit de umliggende plaosen bin:
Bellever
t Wörn veur n earstn kear nöamd in t Hertogdom Cornwall in 1355 woarin n noam van de boerderieje Welford steet, ne kombinoasie van wielle (kwelle) en ford (voorde). In zin book High Dartmoor (1983) steln Erich Hemery veur det n noam van bal (mien) en ford kömp, dus dan zö't mien biej de voorde beteknn.
Lattrop
Geskiedenisse
Töt an det in 1818 Lattrop bie Deanekaamp köm, ha'j ne boermoarke Lattrop, woereunter ook Tilligt völ. Breklenkaamp was toertieds ne ofzeunderlike boermoarke, terwiel at'e rechtevoort in eenn oam met Lattrop eneumd wörd.
Mölle
In t doarp steet de Oormanmöl. Disse mölle wör in 1779 as pelmölle in Tjamswear bie Appingedam ebouwd. Vanof 1810 dreeidn'e doar as ölliemölle. In 1909 wör de mölle kocht, t volgende weenter of ebrökn en per skip noar Lattrop bracht, woer at'e wier op ebouwd wör vuur korenmölle. Vanof n Tweedn Wearldoolog wör'e verwearloosd, en in 1983 restoreerd.
Duzend-en-iene-nacht
Sjeherazaode heur vertellegies vörmt zo de stof veur de Duzend-en-iene-nacht. Hoeveule vertellegies der feilijk in de verzameling zit, verschilt per uutgave. 't Miest van de tekst is proza, al wördt der now en dan poëzie gebruukt veur liedties of raodsels en um starke gevulens uut te drokken.
Een köppel bekende vertellegies, zoas Aladdin en de wonderlaampe en Ali Baba en de veertig rovers, zatten niet in de oorspronkelijke Arabische uutgaves, mar bint der begun achttiende ieuw bij edaone deur Antoine Galland, de eerste Europese aoverzetter. Hij had ze eheurd van de Syrische Maronitisch-christelijke verteller Hanna Diyab. 't Verhaal Sinbad de zeeman heurde lange tied bij een amparte cyclus en wördden pas late bij de Duzend-en-iene-nacht edaone.
Bloodmåne
thumb|Bloodmåne. Et noorden van de måne wist hyr når beneaden thumb|Bloodmåne van 3 määrt 2007 Een bloodmåne is een verskyningsförm van de måne, namelik een vulleadige månsverdüüstering. Et kümt årdig reagelmåtig vöär, in vergelyking med een sünsverdüüstering.
Een bloodmåne kryg y as de aerde tüsken de sünne en de måne in kümt, in een rechte lyne. So kümt de skade van de aerde up de måne terechte. Ofwal, y hebt een månsverdüüstering.
De sünne is jå wal ytsys grouter as de aerde, düs der kümt langes de randen van de aerde noch wal wat licht langes hen. Dat geyt döär de dampkringe en wördt dår of-ebröäken. Dår kümt een roudskynsel van en as dat geböärt, klöört de måne bloodroud.
Bellever
Töt n tied noa n Tweadn Wearldkrieg bestoan t noaberslop oet Bellever Farm det eigndom was van t Hertogdom Cornwall en zinne anlegnde gebaawn, met n smal antal huuze veur de boerderiejwärker. In 1930 wörn de boerderieje deur de Forestry Commission kocht en wörn d'r n gröt antal beume plöatst, woarbiej n antal huuze d'rbiej baawd bint veur de boswärker in de jöare 1950. t Nealdbeumewold det öm t noaberskop henne leg hett Bellever Forest en leg an n noordkaant, n westkaant en n zuudkaant.
In 1934 bint sömmige skuure in broek nömn as jeugdherbarg en töt vandoag an too is t nöch steads n grötstn jeugdherbarg öp Dartmoor.
Bellever Tor leg 1,5 km ten zuudwestn van Bellever.
Bloodmåne
Een månsverdüüstering kan alleyne med vulle måne. Et is ouk up meyrdere steades tegelyke te seen en et duurt wat uur.
Soorten
De måne kan up dree wyses verdüüsterd wörden: vulleadig- (bloodroud), gedeyltelik- (lekt et as of der een hap üüt enöämen is) en een penumbrale verdüüstering (hyr süt he der dunkerder üüt as normaal).
Bygelöyv
Der wördt edacht dat tydens de bloodmåne der douden van kumt. Dat et blood vrögt.
Et sol wark weasen van düvelske krachten.
As y tydens de bloodmåne brummers güngen kyken, kryg y neagen månd later een döär düvels beseaten kind.