cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aaltje van den Bremen-van Vemde
Fragment
<blockquote style="font-style:italic"> Op 'n mooje määrn an 't ende van Meert-begin April, kwammen de Noorderwiend en de Zuujerzunne mekäre tegen. De Noorderwiend blôazen nog es wat frisse wiend noa 't land, mä de Zuujerzunne was nog 'n bittien witties um de neuze. "Kiek", zean zuule tegen mekäre, "ziej doar die boer, die is al weer bezig zien land terechte te maken. Zu'w em d'r is ofbloazen?" "Nou", zea de Zuujerzunne, "dät bint van die echte vuurvreaters en deurzetters dät kan'k oew wel vertellen. Mit zien beiden samen zol et ons wel lukken em van veuren te loaten verbrannen en van ächtern te loaten bevriezen". "Ja", zea de Noorderwiend, "ik zal em wel es gauw van 't land ofbloazen, ik denke dätte dan de pieren in de grond niet meer heurt hoesten".
Uut "Noorderwiend en Zuujerzunne" deur Alve, in:'' 't Witte peerd. Verhalen en gedichten in dialect uut Oostnederland'', Doesburg: Uitgeverij Rabeling (1984).
Jan Vredenberg
Vredenberg is geboren op de Ziele, an de Zeediek in Terwolde. Hij kwaamp as onderwiezer te warken in Hoksebarge en Hengeveelde. Hij was drok op geschiedenis, taal en volkskunde en dreug zien interesses uut via de schrieverije en de radio.
Hij was ien van de initiatiefnemers van de Dialektkringe Salland en OostVeluwe en van 't Verbond van Neersasse Dialectkringen. Hij schreef treditionele verhalen en een enkel lyrisch gedicht. Ok schreef e Veluwstalige romans, mar dizze vunden gien uutgever.
In 2005 gaf de Oudheidkundige Kring Voorst de deur Vredenberg samenestelde Terwoldse Woordenlijst uut, een woordenlieste Terwolds-Nederlaands mit veurbieldzinnen. Mit name de veurbieldzinnen geeft een indrok van de mentaliteit en leefwieze van de Terwoldenaoren. De uutgave wördden bewarkt deur Truus de Haan en kreeg een veurwoord deur drs. G.J.H. Krosenbrink. Ter gelegenheid van de uutgave wördden Vredenberg zien ienakter Isterwat opevoerd onder regie van Hans Zuijdveld.
Bertus van den Bremen
Lambertus (Bertus) van den Bremen (Tongeren, 21 juni 1915 - Dèventer, 8 febrewaori 2008) was een dichter in 't Oost-Veluws.
Van den Bremen wördden geboren op 't spil West-Raven körtbij de buurtschop Tongeren, in de Gelderse gemiente Epe. Hij kwaamp te warken bij de plietsie en later bij de kienderbescharming.
Hij trouwde mit Aaltje van Vemde, die onder de name Alve stokkies veur de kraante en verhalen in 't Veluws schreef. Mit heur stelde hij 't Woordenboek van het dialect van Epe samen, det in 1982 uutebracht wördden in samenwarking mit Hendrik Entjes van 't Nedersaksisch Instituut.
As 'Um en Umme' trad hij mit de vrouwe op mit een streektaalprogramma veur verienings in de umstreken. Gedichten van hum en verhalen van Alve wördden ebundeld in ''Um en umme. Verhalen en Gedichten in het Oostveluws dialekt (Coöperatie van den Bremen, 1985) en Over en Weer'' (1989, ter gelegenheid van heur vieftigjaorig huwelijk).
Wat uut zien wark
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Onrös
As ik allenig bin dan bink gien ene, ik mudde mensen um mien heer. En as ze bie mien bint ekomen, denk ik umslieks: "Goat noe mä weer".
Rieksweg 28
thumb|300px|Route van de A28 deur Nederlaand thumb|400px|De [[Iesselbrugge (Brug Katerveer II) bi'j Zwolle (2014)]] thumb|400px|A28 richting Zwolle-Centrum (2006) bi'j ofrit 19 De Rieksweg 28 (A28) is een autosnelweg en rieksweg in Nederlaand en löp deur de previncies Utrecht, Gelderlaand, Oaveriessel, Dreanthe en Grönning. De A28 begint op de Waterlinieweg en endigt op knooppunt Julianaplein. De snelweg zörgt erveur dät de steden Utrecht en Grönning met mekaar verbunnen bint, via Amersfoort, Zwolle, Hoogevene en Assen.
De A28 is oaver het algemien een noord-zuud-route, määr is ook belangrieke veur verkeer tussen oost en west. De E232 löp oaver bi'jna de hiele A28, määr begint bi'j Knooppunt Hoevelaken in pläätse van Knooppunt Rijnsweerd waor de A28 begint. De snelweg is met 187 kilometer (187,471 km ) ien van de langste snelweagen in Nederlaand. Tussen 1961 en 1986 is de snelweg lös edaone.
Geschiedenisse
In 1996 is een spitsstrook lös edaone tussen Den Dolder en De Uithof in de richting van Utrecht. Dit was ien van de eersten in Nederlaand. In 2012 is disse spitsstrook vot edaone toen as de A28 tussen Amersfoort en Utrecht wieder wier emääkt. Al jaoren lank was de A28 tussen Utrecht en Amersfoort file gevuulig met een hiele boel verkeer op määr twie riejstroken per richting. Um de situaotie better te mäken is beslötten um de A28 wieder te mäken nao drie riejstroken per richting tussen Knooppunt Rijnsweerd en Maarn. Daornaost bint er bi'j Amersfoort spits- en weafstroken neer elegd. In 2012 en 2013 bint alle riejstroken lös edaone. De filedrok is hier flink of enömmen. Allenig is et stuk tussen De Uithof en Knooppunt Rijnsweerd (veur de A27) is nog een knelpunt.
Al jaorenlange was de A28 bi'j Zwolle oaverbelast en gedieltes bi'j Zwolle stunden in de Filetop 50. De oaverbelaste gedieltes waren s'märrens de opritten vanof Ni'jluzen en Ommen richting et zuden. s'Aovends was veural de oprit van Zwolle-Centrum richting et noorden et prebleem. Ok de Beatrixbrug had problemen met de ofwikkeling van verkeer. In 2002 en 2003 bint weafstroken op de Vechtbrugge epläätst. Hierveur is de Vechtbrugge in 2000 en 2001 verbreed wat veural in de twiede helfte van 2001 veur slimme vertragings zörgden. In november 2001 was de verbreding van de brugge of. In 2004 bint plustroken neer elegd tussen Zwolle-Zuud en Ommen wat er veur ezörgt hef det et knelpunt in Zwolle nao de Iesselbrugge en bi'j Ommen verplaatst is. In 2010 en 2011 is de A28 tussen Knooppunt Hattemerbroek en Zwolle-Zuud van 2x2+weafstrook nao 2x4 wieder emääkt. Daorbi'j is de plusstrook bi'j Zwolle-Zuud langer emääkt töt an de Iesselbrugge. Tussen Ommen en Knooppunt Lankhorst is de A28 van 2x2 nao 2x3 riejstroken verbreed. Dit hef ervoor ezörgt det de dagelikse files in s'märrens bi'j Stappest en Ni'jluzen en s'aovends bi'j de Iesselbrugge en Ommen vot egaone bint. Deur et wieder mäken van de A28 bi'j Zwolle is de snelweg hier uut de Filetop 50 egaon en is de filedrok flink verminderd.
In 2009 is Knooppunt Lankhorst compleet emääkt. Vrogger ha-j hier allenig een splitsing, sunds 2009 ku-j hier ok van Meppelt nao Hoogeveane en andersumme. Vrogger mos et verkeer van disse richtings bi'j De Wiek en Meppel (A32) van de snelweg of.
Verkeersintensiteiten
Het giet hier oaver wärkdag-jaorgemiddeldes, dus het verkeer dät op een gemiddelde wärkdag tussen twie punten rid.
Filetop 50
Hieronder ku-j de plaatse zien van bepaolde stokken A28 die in de filetop 50 stunden tussen 1996 en 2006. De ciefers bint niet corrigeerd veur veraanderde meetmenieren. Zie bint dus niet ien op ien vergeliekbaor. Deur andere meetmenieren bint niet alle heufdlocaties meer op dezölfde plaatse. Zo kan beveurbield Zwolle-Zuud→Iesselbrugge later as Zwolle-Zuud→Hattemerbroek vermeld wörden. In 1998, 2000, 2002, 2004, 2005 en 2006 bint er meetbreuken ewest. Op 1 juli 2005 hef er een slim grote meetbreuk ewest waordeur de filedrok 25% heuger uutkwamp. Hierdeur wier er een grotere ofstaand töt de kop van de file emeaten. Ook hebt niet alle wegvakken nog etzölfde wegnommer. Veur de ofzunderlike jaorlikse filetoppen is hierveur corrigeerd, maar dus niet oaver de jaoren hen. Ook de ciefers van de eerste helfte van 2009 en 2012-2019 ku-j hier zien.
Deïsme
Deisme is et gelöyv dat der nen God is, mär dat den sik neet (meyr) med syne skepping bemoiet. Deisten meynet at God de oaverstygende oorsake van natuurwetten is. Dårmed is God skepper van et heylal, mär löt de natuur de vrye hande (Dårby gebruket kenners vake et beald van 'God as horlögemaker', wårby as hee et spül emaked hevt, et dårnå hevt aneswengeld un der nu gin ümmekyken meyr når hevt).
Et deisme is en gevolg van et modernistiske rationalisme un en vervolg van et teisme, et gelöyv dat God allens kan (un düs ouk buten de natuurwetten ümme kan warken).
Fraanse Zudelike en Antarktiese Gebeden
De Fraanse Zudelike en Antarktiese Gebeden (Fraans: Terres australes et antarctiques françaises, TAAF), n vuln noam t Territorium van de Fraanse Zudelike en Antarktiese Laanden (Fraans: Territoire des Terres australes et antarctiques françaises) is n Fraans Overzeas Gebeed (Fraans: Territoire d'outre-mer öf TOM). t Besteet oet:
Territorium hett ok wa de Fraanse Zudelike Laanden (Fraans: Terres australes françaises) öf Fraanse Zudelike Territoria (Fraans: Territoires australes françaises). n Loatstn döt nich Adélie-laand d'rin hebn, woar de Fraanse soevereainiteait nöch nich oawera aksepteard wör.
t Territorium hef ginne permeneante burgerpopuloasie. De menskn dee zich d'r beveendt bint militearn, verteagnweurdigers, wetnskoppers, önnerzeukers en steunpersoneal.
n Deal van de Exklusieve Ekonomiese Zone is wichtig veur viskn.
Administroasie
De Fraanse Zudelike en Antarktiese Gebeden bint n territoire d'outre-mer (overzeas territorium) van Fraankriek wes seends 1955. Doarveur wörn zee bestuurd vanoet Paries deur nen administrateur supérieur assisteard deur nen sekretoaris-generoal; seends desember 2004, doarnteagn, is n administroator nen préfet, noen Pascal Bolot, me't heufdkwertier in Saint-Pierre öp Réunion.
t Territorium wör in vief distriktn öp-deald:
Elk distrikt wör deur n distriktsheufd leaid, den nzölfdn mach hef as nen Fraansn burgemeaster (inklusief t öpskriefn van gebeurtes en deudn en ok nen polisie-offisier wean).
Ömdet d'r ginne permeneante inwönner bint is d'r ginn verkeuzn road noch doot zee verteagnweurdigers noar t Fraanse Parlement stuurn.
Geogroafie
200px|thumb|left|Kerguelenkool öp [[Mayes (eilaand|Mayes.]] 200px|thumb|left|[[Volcan du Diable öp de Kerguelen.]] t Territorium hef Île Amsterdam, Île Saint-Paul, Îles Crozet en Îles Kerguelen in t zuudn van n Indiesen Oseoan, samn met Adélie-laand, t stök van Antarktika claimd deur Fraankriek, nöamd noar n Fraansn aventerier Jules Dumont d'Urville noar zinne wief.
Adélie-laand (önnevear 432,000 km²) en de eailaandn, in totoal 7781 km², hebt ginne echte inwönner, doch in 1997 warn d'r roond de 100 önnerzeukers woarvan de nömmern veroarn tuskn weenter (juli) en zommer (jannewoari).
Île Amsterdam en Île Saint-Paul bint oef-deufde vulköane en bint noe klassifiseard as de gemoatigde graslaanden van Amsterdam en Saint-Paul-ekoregioo. t Heugste peunt in t territorium is Mont Ross öp Îles Kerguelen met 1850 meter. D'r bint ginne vleegvealdn öp de eailaand en de 1232 km länge kösteliende hef ginne haawns, alleannig aankerploatsn van de köste of.
De eailaandn in n Indiesen Oseoan kriegt de geude anleawerd deur t spesjoale skip Marion Dufresne det vanoet Le Port öp Réunion vertrek. Terre Adélie krig de geude anleawer deur t skip Astrolabe det vertrek vanoet Hobart öp Tasmoanië. t Territorium hef ok nen grötn koopvoardiejvloot.
t Territorium hef n eanign laandmassa det dreks an n oarn kaant van n eardbol zitt vanoet de VSA. t Neurdlike stök van de Îles Kerguelen, biej Baie de l'Oiseau (48°40′09″Z 69°01′23″O) is dreks an n oarn kaant van n kleain pläkskn boawn Highway 2 tuskn Chester, Montana en Rudyard, Montana, en ten zuudn van de greanze met Kannada. Île Amsterdam en Île Saint-Paul ligt dreks an n oarn kaant van twea kleaine gebeedn in zuudeustlik Kolorado, biej de steadn Lamar, Colorado en Cheyenne Wells.
Ekonomie
De wichtigste viskbrönne bint Antarktiesen deepzeaheek en langeustn. Alletwea wört zee vängn deur boetnlaandse vleute; hierdeur patroejeard de Fraanse Marine en mangs wa oare bedriewn t gebeed en arresteart zee disse viskersboatn. Zölke arrestoasies könt veur de oawertreaders veroarn in zwoare boetes en/öf de inbeslagnöamige van t skip.
Vreuger verkeupn Fraankriek deepzeaheekviskvergunnign an boetnlaandse viskeriejn, moar deur oawerbeviskige moogt noe alleannig nöch n kleain antal viskers van Réunion in disse wöater viskn.
Voorne an Zee
thumb|Lokatie van de gemeente Voorne an Zee
Voorne an Zee (Nederlaands: Voorne aan Zee) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Et besteet seend 2023, toen as de oolde gemeentes Brielle, Hellevootsluus en Westvoorne bie mekoar gungen. Der wont ongevear 73.000 leu op ne vlakte van 189,82 km² (met 68,05 km² water). Et roadhoes steet in Hellevootsluus.
RONO
thumb|[[Prinsenhof (Grunning)|'t Prinsenhof in de jaoren 60, studio van de RONO]] De Regionaole Umroep Noord en Oost oftewal RONO was vanof 1959 de regionaole umroep veur de Nederlaandse pervincies Frieslaand, Grunning, Drenthe en Aoveriessel. Vanof 1965 was 't ok de regionaole umroep veur Gelderlaand. 't Was de opvolger van de Regionaole Umroep Noord, de RON, die in 1946 opericht was deur Jan Posthumus en Gijs Stappershoef en pergrammes maake veur Frieslaand, Grunning en Drenthe. In de maande mit de Limbörger Regionaole Umroep Zuud was de RONO vanof 't begun onderdiel van de Nederlaandse Radio Unie, die vanof 1969 wiedergunk as de Nederlaandse Umroep Stichting, de NOS. Feilijk wördden de beide regionaole umroepen vanuut Hilversum bestuurd.
In 1977 hebt ze de RONO in drei regionaole umroepen uutesplitst: Radio Fryslân veur Frieslaand, Radio Noord veur Grunning en Drenthe en Radio Oost veur Gelderlaand en Aoveriessel. Ok nao de splitsing bleven dizze zenders onder direct bewind van de NOS. Pas in 1989, mit de neie Mediawet, wördden de umroepen lösemeuken van de NOS. Uut Radio Noord volgde in 1989 een ofsplitsing veur pervincie Drenthe naor de zender Radio Drenthe en uut Radio Oost veur pervincie Gelderlaand naor Radio Gelderlaand.
Doe as vanof begun jaoren negentig de lestgenoemde vier organisaoties töt taak kregen de peblieke regionaole tillevisie veur heur pervincies te verzörgen (de viefde, Radio Fryslân, was al in 1988 zölfstaandig wieder egaone as Omrop Fryslân), wördden de namen achterienvolgens: RTV Oost (vanof 1992, veur Radio Oost en TV Oost); RTV Noord (vanof 1995, veur Radio Noord en TV Noord); RTV Drenthe (vanof 1995, veur Radio Drenthe en TV Drenthe); Umroep Gelderlaand (vanof 1997, veur Radio Gelderlaand en TV Gelderlaand).
Bart Veenstra
thumb|260px|[[Villa Adams in Gasselternijveen, woning van 't echtpaar Hadderingh]] Bart Veenstra (Gasselt, 4 meert 1921 - Gasselternijveen, 15 oktober 2005), schrieversname van Lambertus Henderikus Hadderingh, was een Drèentstalige schriever.
Veenstra, geboren as Lambertus Henderikus Hadderingh, gebruukte veur de schrieverije de achtername van zien vrouwe, Martha Hadderingh-Veenstra. Hij was een zeune van tummerman en annemer Hendrik Hadderingh en Jentje Duker. Nao 't vurtraken van zien va gunk hij veureerst wieder mit die zien bedrief. Vanof 1956 begunde hij mit de schrieverije. Hij publiceerde in veule genres, waoronder tenielstokken, romans, detectives en kienderboeken. Samen mit onder aandern Jan Kroezenga schreef e aover de geschiedenis van Gasselte.
Mit zien zeune, drs. Henk Hadderingh, schreef e in 1979 't Drents Woordenboek, waorvan in 1988 de vierde drok uutkwaamp. Mit zien vrouwe vörmde hij vanof 1966 de redactie van 't eerste Drèentstalige tiedschrift, Oeze Volk. In 1976 kreeg 't blad de Culturele pries van Drenthe, een pries die Veenstra zölf in 1986 kreeg.
Veenstra had stokkies in de regionaole kraanten staon. In de Drentse en Asser Courant en in 't Nieuwsblad van het Noorden had e de column Drenthe in dizze daogen. Hij warkte mit an verscheiden pergrammes veur de regionaole umroep.
In heur huus op Gasselternijveen, de villa Adams, runden Veenstra en de vrouwe 't scheepvaortmuseum van Gasselternijveen.
Dua Lipa
duum|Dua Lipa Dua Lipa (22 augustus 1995) is ne sangeresse en leedkesskryvster uut de Verienigd Keuninkriek.
Jesús Castillo
Hee is anvaller en spölt sund 2020 veur t eerste van Club Sporting Cristal.
Beyoncé
duum|Beyoncé, 2019 Beyoncé Giselle Knowles-Carter (4 september 1981) is ne sangeresse en leedkesskryvster uut de Vereynigde Ståten.
Gerrit Kuipers
thumb|Gerrit Kuipers in 1978 Gerrit Kuipers (Drèents: Gerriet Kupers) (Schonnerd, 20 september 1918 - Möppelt, 30 april 2011) was een Drèentse schriever die in 't Midden-Drèents en Nederlaands schreef. Hij was ien van de oprichters van Drèentstalig tiedschrift Oeze Volk.
Leven en wark
Kuipers gruide op in Börk en kwaamp bij de ambtenaorije terechte. Achterienvolgens warkte e bij de gemientes Börk, Börger (vanof 1956) en Hardenbarg (vanof 1966 töt zien pensionering in 1983).
Vanof 1946 publiceerde hij Drèentstalige schetsen in streekkraanten as Nieuwsblad voor Beilen en Westerbork en omstreken. Veur de Regionaole Umroep Noord schreef e vanof 1952 honderden teksten. Mit de Drèentse schrievers Hans Heyting en Gerard Nijenhuis richtte hij in 1956 't maondblad Oeze Volk op. Hij publiceerde in tiedschriften as Oeze Volk, Maandblad Drenthe, Waardeel en de Drentse Almanak (waorvan e van 1988 töt 1997 redacteur was) en had columns in regionaole kraanten staon. Van 1956 töt 1971 was e bestuurslid en van 1971 töt 1983 veurzitter van de Drentse Schrieverskring.
Hij schreef tenielstokken, openlochtspöllen en historische revues en vertaalde Anne de Vries zien roman Bartje kats in 't Drèents (Kok, Kampen, 1984). Roem veertig van zien beriemings stunden in Psalms en gezangen in Drèents (Assen/Zuudwolde, 1991). Van zien haand verschenen wieder boeken aover de Drèentse geschiedenis en 't Drèentse volksleven, de Drèents- en Nederlaandstalige literaire bloemlezing ''Drente's erfgoed. Van Picardt tot Hidding'' (1978) en onderwiesmateriaol aover en veur de pervincie Drenthe.
Onderscheidings
Veur zien inzet op cultureel gebied in Drenthe wördden Kuipers in 1967 benuumd töt ridder in de Örder van Oranje-Nassau. In 1978 kreeg e de Zulvern Anjer anelangd en in 1983 de Culturele pries van Drenthe. In 2008, op zien negentigste, gaven ze hum de Roel Reijntjes-pries veur zien inzet veur Oeze Volk en de Drèentse taal.
Wat uut zien wark
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> 2 O heufd, zo hoog verheven, o goddelijk gezicht, waor 't mèensdom veur zal beven in 't allerlest gericht, Do, die's met locht umgeven oes leven hes verneid, wel hef Dij toch zo slagen, belasterd en bespeid?
3 O Heer, dien smaod en wonden en al dien pien en smart, um mij is het, mien zunden, mien kwaod en schuldig hart. O God, ik gao verleuren um wat ik heb misdaon, as Do mij niet wils heuren. Laot mij toch met Dij gaon.
Uut "Gezang 183: O heufd, vol bloed en schrammen", naor Paul Gerhardt (1607-1676)
3FM
3FM is nen laandeliken radiozeander van n Neerlaandsen Publieken Umroop. t Stasjon richet zik vuural op leu van 15 töt 35 joar oold, en dreeit meestentieds rock-, pop- en weareldmuziek, en mangs elektroniese muziek, house- of daansmuziek.
Beginjoaren
t Vrogeree Hilversum 3 gung 11 oktober 1965 de locht in as tegenhanger van de toertieds geleefde zeander Radio Veronica. De oetzeandings wörden evuld duur al bestoande umroopverenings, dee't elk op nen ofzeunderliken dag in edeeld warren. Dit neumt ze verticale indeling. t Vuurdeel hiervan was, de'j elken dag n aander geluud op de radio hadden, want elke vereniging har zin egene geluud. t Noadeel was dus ook det der geen eenheaid besteund. Twentig joar later gung t hele spul op de skuppe en vanof 1 december 1985 gung t verdan as Radio 3.
Januwoari 1992 deden de AVRO, KRO en NCRV nöast mekoar (horizontaal) as Stasjon 3. Dit nieje programma was alle zoaterdag-, zöandag- en moandagmiddeage tusken één en dree uur te heuren. Detzelfde joar gung t elken dag horizontaal woernoa at t doel "elken dag nen aanderen umroop" der achterhen köm. Allene Veronica (zoaterdag) en de TROS (zöandag) beheulden öar "egene" dag.
De Umropen warren töt det momeant zo oawer de deage verdeeld:
Veraandering
Ferry Maat, den at toertieds programmaleaider van de TROS op Radio 2 en 3 was, bangen zik det as de TROS van n doonderdag noar n zöandag verplaatst zol worden, det dan meender leu der noar zollen lusteren, en det köm ook oet. Dit köm ook duur de komst van radio met weenstoogpeunt. n Publieken zeander verlöar in 1995 de moarktleaidersplaatse an Sky Radio. Um de vortlopende luusterders terugge te kriegen, wör ne centrale zeanderopsteller beneumd.
n Zeander kreeg nen kreet en n beeldmoark (zwarten dreehook met n kukentjen) um zik dudeliker te oonderskeaiden. De muziekkeuze wör non bepoald volgens ne sandwichformule. Det heuld in det der tusken nieje en oolde muziek, ook redelik onbekeande muziek edreeid mut worden. Doarnöast köm der völle andacht vuur live-muziek en popfestivals.
Radio 3 kreeg in 1994 volle laandelike dekking op n FM-baand. Um dit nog es ekstra te benoadrukken wör de opkörting FM ook bie n naam inbetrökken. n Middelgolfzeander was nit mear neudig, en wör oawer edoan noar Radio 10 Gold.
Van toew of an deden de umropen al mear samen um Radio 3FM as één geheel te loaten kleenken. Veronica kon t doarmet nit eens worden, en stapten doarumme in 1995 oet t publiek bestel. Doarduur kreeg de TROS n zoaterdag. De zeandtied vuur n zöandag wör oawer meardere umropen verdeeld.
An t eande van joaren negentig köm der, lösstoand van de umropen, ne spesjale meziekredaksie. Disse bepoalt töt op de dag van vandage met de dj's wat vukke meziek der oawerdag edreeid mag worden, wat zorget det n zeander herkenber, mear ook vuurspelber is.
In 2003 wör ne nieje zeanderopsteller beneumd. Dissen zorgden vuur n antal (sproakmakende) veraanderings. Um t juuste doelpubliek an te sprekken mos n zeander ne vlöaindiger toon voren. n Naam wör veraanderd in t korte 3FM, met n logo in graffiti-stiel, en de bieheurige kreet "Serious Radio". t Verniejde egenbeeld richten zikzelf mear op de meziek, wat op is te maken oet de kreet "Als je van muziek houdt, dan luister je naar 3FM". Dit betekenden ook direks t oontslag van Henk Westbroek, Cobus Bosscha en Isabelle Brinkman, woer t publiek nit allemoal eawen blie met was. Hierduur kregen jonge radiomakers nen kaans um laandelik bekeand te worden.
Onlaanks
In 2007 wun 3FM n antal Marconi Awards vuur Beste Radiozeander; Beste presentator (Giel Beelen); Beste Programma (GIEL) en Grootste Aanstormend Talent (Domien Verschuuren). In detzelfde joar köm ook Rob Stenders wier noar 3FM. In 2009 wör 3FM alwier kaanshebber vuur ne Marconi Award vuur beste radiozeander.
Op vriedag n achtteenden december 2009 gung de 3FM-aksie t Glazen Hoes wier an. Disse aksie is der op erichtet um geeld bie mekoar te kriegen vuur n good dool, wat in 2009 de bestrieding van malaria is. Rechtevoort is t idee zo geleefd det ze t ook al in t boetenlaand doot.
Opzet
Vandaag n dag is der n breed anbod van programma's te heuren van de umropen AVRO, KRO, NCRV, EO, TROS, BNN, VARA, LLiNK, VPRO en NPS. De weareldumroop dut t programma Uruzgan FM van Kristel van Eijk oetzeanden, det duur 3FM emaakt is, mear nit zelf duur 3FM wörd oet ezeunden.
Elken dag wörd der tusken 6:00u en 20:00u um t halve uur de leste informasie oawer t verkeer egewen duur de ANWB.
Bekeande pesentators zeent oonder aanderen: Giel Beelen, Gerard Ekdom, Sander Lantinga, Rob Stenders en Michiel Veenstra. Disse hebt allemoal meenstens één moal met edoan an de geeldinzamelingsaksie Serious Request in t Glazen Hoes. Ook zeent der n antal bekeande daans- en elektroniese platenruters te heuren zo as Dave Clarke. De in ezungen stuks komt van Astrid, de zangeresse van Stereo.
Jan Berend van der Velde
Jan Berend van der Velde (Ousterwolde den 17. augustus 1924 - Enske den 27. april 2012), better bekend under synen skryversname Ben Frey, was nen skryver en dichter in en oaver et twentsk.
As kleinen pork köm Van der Velde med syne olden med vanuut Drente når Enske. De kost dea hee verdenen in de textilindustry, mär was dårnöäst vöäle gangs as dichter en performer. Up de middelbåre skole begünde hee al med skryven en vanaf 1979 dea hee dat ouk in et twentsk, in nen tyd at dat noch nauweliks edån wör. Dårmed makeden hee de weg vry vöär vöäle anderen.
Töt 1995 was hee ouk redaktöör vöär et literäre blad De Moespot.
Wark
Van der Velde hevt unwys vöäle skreaven, under meyr in dichtbündels as Heupkes Heui (1984), Votropte roed (1985) en 'n Aander en iej (1991). Hee skreav verhalen, sou as Wat 'n baron Von Münchhausen almoal hef metmaakt (2012), ne bewarking van volksspröäkskes vöär kinder ‘De oalde spreukskes’ (1998), un ouk groute verhandelingen van de twentske språke as ‘Grammatica van Twents’ (Uitgeverij Van de Berg, Eanske 1994).
Ouk was Van der Velde druk med gelöyvssaken. Hee satden sou'n 50 bybelverhalen ümme in et twentsk, noch vöärdat Anne van der Meiden synen Bybel uutküm.
Styl
Nee, ginne keender
Ginne keender, keenderloos
Alns oetperbeerd
Sukker streuid in de vensterbaank
Ma ginne keender
Geels ginne
-- Ben Frey
Amelaands
thumb|De lokaosie van t Amelaandse dialekt in de perveensie [[Frieslaand.]] thumb|[[Amelaands kostuum mit ooriezer.]] thumb|[[Amelaand mit de vuurtoren op de achtergrond.]] right|thumb|t [[Straand op Amelaand.]] t Amelaands (in t dialekt zels: Amelands) is n Hollaands-Fries mingdialekt dat spreuken wordt op t Friese Waddeneilaand Amelaand. t Ontston in de periode van de 16e ieuw tot de 18e ieuw uut n verminging van Hollaandse dialektvorms mit t Fries dat oorspronkelik op t eilaand spreuken wordden, en is veural nauw verwaant an t Midslaands van t buureilaand Terskelling. Hoewel t Amelaands deur de toenemende massatoerisme op Amelaand in beskeide maote onder drok staot van t Standerdnederlaands, is t an de aandere kaante t ienigste dialekt van de Waddeneilaanden dat him tot now toe goed wet te haandhaeven en zels nog deur t merendiel van de eilaandjongeren spreuken wordt.
Geskiedenis
Op Amelaand wordde, krek as op de buureilaanden Skiermonnikoog en Terskelling, van oorsprong Fries spreuken, mar dat is now niet meer t geval. Waoromme now krek op Amelaand, dat n vri'j eilaand was, de tael verhollaanste en op de westelike en oostelike uutaenden van Terskelling niet, terwiel dat van de middelieuwen tot 1942 bi'j Hollaand heurde en temeensen liekevule kontakten mit t Hollaandse vaastelaand had as Amelaand, is niet gehiel dudelik. t Is liekewel goed meugelik dat t te maeken het mit de wat aparte geskiedenis van Amelaand.
t Eilaand wordde in de 8e ieuw veur t eerst nuumd, as insula qua dicitur Ambla ("t eilaand dat Amelaand nuumd wordt"). De eerst bekende bewoners weren Friezen, zo is onmiskenber vaastlegd is in n Ooldfries dokument uut 1494, waorin de eilaanders heurzels vri'jstelden van t Fries laandrecht. Onder de Fries-Hollaandse Oorlogen van de 14e en 15e ieuw was Amelaand van 1398 tot 1430 in Hollaandse haanden, waornao de heufdeling Ritske Jelmera, die deur de Hollaanders as stadhoolder ansteld was, alle macht naor himzels toe trok en t zo wus te speulen dat ze daor in Hollaand mit instemde. Jelmera was de stamheit van t geslacht Van Cammingha, dat nog tot 1681 op t eilaand de macht had.
Onder leiding van Ritske Jelmera en zien opvolgers ontwikkelde Amelaand him tot n zelsstaandig ministaotien, zo as der in die tied in Europa wiethoevule weren, al liekt zoks now misskien apart, doe was t niks gien ni'js. De onofhaankelikhied van t eilaand wordde erkend deur Europese grootmachten as Engelaand en Spanje, en deurdat de Amelaanders politiek neutraol bleven wusten ze buten verskillende grote oorlogen te blieven, waor t buureilaand Terskelling verskillende keren zwaor deur troffen wordde. Hoewel ze de zonuumde vri'jheer van Amelaand geheurzemhied verskuldigd weren, geneut de eilaandbevolking veerder n grote maote van vri'jhied, die meer nog as op t Friese vaastelaand n maotskoppelike ofkeer van rang en staotus opreup.
De zelde situaosie is haandhaefd doe in 1681 de mannelike liende van de Van Cammingha's uutsturf en t eilaand overgong in haanden van t aodelike geslacht Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. In 1704 kocht stadhoolder Johan Willem Friso Amelaand op veur n bedrag van 170.000 gulden, waornao t tot de Fraanse Tied priveebezit bleef van wat laeter t Nederlaandse Koninklik Huus zol worden. As overbliefsel uut die tied dreegt de koning nog altied de (now ledige) titel van "vri'jheer van Amelaand". Neffens jonker Montanus de Haan Hettema, die in 1855 onderzuuk dee naor de testamenten van de Van Cammingha's, was onder t bewiend van disse familie t Hollaands de bestuurstael op t eilaand, wat betekent dat t Fries op Amelaand zwat n ieuw eerder de staotus van bestuurstael verleur (naemelik in 1398) as op t Friese vaastelaand (omdebi'j 1500). Dat zol dan weer bi'jdreugen hebben kund an n hogere maotskoppelike staotus van t Hollaands en n legere staotus van t Fries.
Onderwiels speulden de Amelaanders van de 16e ieuw of n belangrieke rolle in de haandel op, en t vrachtvervoer over, de Zuderzee, wat dertoe leidde dat ze n protte kontakten hadden mit veural Amsterdam, mar daornaost ok mit aandere Hollaandse Zuderzeesteden. Van de 18e ieuw of warkte n protte Amelaanders op de Amsterdamse koopveerdijvloot die op Nederlaands Oost-Indië veerde. Tevens warkten partie Amelaandse vrouwluden in heur jonkhied n stokmennig jaoren in Amsterdam as dienstmaechies, veurdat ze weerkeerden naor t eilaand om n gezin te stichten. Ok disse innige baand mit Amsterdam zol grif invloed had hebben op t taelklimaot op t eilaand.
Vanwegen de fragmentariese overlevering is over t vroege Amelaands zwat niks bekend. De ooldste bron is t Zeemanssprookje van Jan Hendrik Heymans, in de Friese Volksalmanak van 1842. Hoewel der onder taelkundigen al langere tied belangstelling veur t Amelaands beston, is der tot de twiede helte van de 20e ieuw mar n bettien onderzuuk naor daon. In de zeuventiger jaoren pakte de Fryske Akademy, die himsels zag as de huder van alle, dus ok t niet-Friese, kultuurgoed in Frieslaand, de zaeke op. De eerste konkrete plannen veur n woordeboek van t Amelaands dateerde van 1974. Van 1977 of wordde der tien jaor lang hard warkt om die plannen te verwezenliken, waorbi'j t meerste wark verzet wordde deur Anton Oud. As resultaot van al dat wark kwam in 1987 eindelik t grote Woa'deboek van ut Amelands uut.
De ontwikkeling van n formele spelling, die an de saemenstelling van t woordeboek ten grondslag lag, het dertoe leided dat t dialekt sund meer as skrieftael bruukt wordt. Zo is der n Amelaandstaelige kollum in de plaetselike kraante. Ok wordt t dialekt bruukt deur eilaander popmuzikaanten, liek as de bänd Gang is Alles, en deur de Hollumer toneelverieniging Nut en Genoegen, die riegelmaotig n Amelaandstaelig stok op de plaanken brengt en daormit in t verleden ok ien keer in t jaor ofreisde naor Amsterdam, om te speulen veur de Amelaandse gemienskop die daor woont. Sund de jaoren 2000 wordt der warkt an n herziene versie van t Amelaandse woordeboek, waor tevens n Nederlaandse index bi'j daon zal worden, zoda'j vanuut t Nederlaands naor woorden zuken kunnen.
De taelsituaosie now
In kontrast mit de hoge staotus die t Amelaands op t eilaand geniet, wordt der daorbuten vaeke op daelekeken omdat ze in Nederlaand dialekten nog wel es assosiëren mit de legere sosiaole klassen en mit gebrek an onderwies. Amelaanders beklaegen heur der vaeke over dat Friese toeristen tegen de eilaandbewoners Fries praoten omdat ze t Amelaands as n Fries dialekt zollen zien. Zoks wordt dan zien as bewies veur de minachtende hoolding die de Friezen van t vaastelaand tegen t Amelaands en de Amelaanders annemen zollen. t Is lichtkaans waorskienliker dat die Friezen van miening bin dat ze in de eigen perveensie gewoon Fries moeten praoten blieven kund; t idee dat iene die t Fries as memmetael het, t Amelaands veur n Fries dialekt zol anzien, is ja wel arg onannemelik.
Zoe'n misverstaand lopt vaeke uut tot onplezierige verbaole konfrontaosies. Op de gemientelike webstee leggen ze uut dat "Het Amelaander dialect weinig overeen [komt] met het Fries. De meeste inwoners van het eiland verstaan daarom deze taal ook niet." Omdat t Amelaands niet zovule verskilt van t Bildts of t Stadsfries en die taelvorms mit t Fries goed onderling verstaonber binnen, liekt t neffens de Friestaeligen zels meer n kwestie van willen as van kunnen. Disse indrok wordt nog verstarkt deur de resultaoten van n enquête op Amelaand, waorin o.a. vraogd wordt naor de praktiese en esthetiese kenmarken van verskillende taelen. As t om de praktiese meugelikheden van n tael gaot, zetten de Amelaanders t Nederlaands bovenan, volgd deur t Duuts, t Amelaands en hielendal onderan t Fries. Gaot t om esthetiek, dan gaffen ze wiedweg de veurkeur an t Amelaands, volgd deur t Nederlaands en t Duuts, mit t Fries hielendal onderan.
t Amelaands het op Amelaand gien offisiële staotus of erkenning. In de perveensie Frieslaand geniet t al n beskeiden erkenning, ok al is t offisieel niet as minderhiedstael, mar as "streektael". Zo wordt t o.a. nuumd in de perveensiaole Nota Streektaelen 2004, as n taelvorm waorvan t gebruuk anvieterd moet worden. Hoewel in Frieslaand sund 1980 onderwies van t Fries op de basisskoelen verplicht is, het de gemiente Amelaand daor vri'jstelling veur, en volgen de skoelen op t eilaand de vri'jkommen tied in mit lessen "hiemkunde", over de Amelaandse kultuur. Der wordt liekewel gien spesifiek onderwies in t Amelaandse dialekt verzorgd.
Sprekers
Op Amelaand sprekt wiedweg t grootste diel van de bevolking t eigen dialekt nog. Uut n onderzuuk van 2002 deur taelkundige Mathilde Jansen, die verbunnen is an t Meertens Instituut, kwam naor veuren dat doe nog 62,5% van de middelbere-skoelkiender op t eilaand t Amelaands as memmetael had. Hoewel ze in heur taelgebruuk vule meer Nederlaandse en Engelse leenwoorden bruukte, en terwiel n beskeide groep oolde dialektwoorden an t verdwienen is, hoeft dat niet noodzaekelikerwieze as negatief opvat te worden, want de ienigste tael die niet meer veraandert is n dooie tael.
Veerder gaf bi'j t zelde onderzuuk nog zoe'n 15,2% van de middelbere-skoelleerlingen op dat ze thuus n mingeling van Amelaands en Nederlaands praotten. Tegen medeleerlingen praotte 62,1% van de kiender Amelaands en 25,8% n mingeling van Amelaands en Nederlaands. Jansen leidde daoruut of dat bi'j mekeer zoe'n 87,9% van de skoelkiender op t eilaand in de daegelikse omgang Amelaands bruukte. Doe dernaor vraogd wordde, antwoordden 100% van de (132) leerlingen dat ze t Amelaands verstaon konnen, 95,2% dat ze t praoten konnen, 76,8% dat ze t lezen konnen en 48,0% dat ze t skrieven konnen. A'j disse siefers naost de beviendings zetten die in 1994 deur onderzukers van de Fryske Akademy over de kennis van t Fries in Frieslaand verzaemeld wordde, dan krie'j dit rijchien:
t Amelaands nemt daormit n unieke posisie in, omdat zwat alle aandere dialekten in Nederlaand staorigan achteruutboerken, benaemen wat t gebruuk onder de jongeren angaot. t Is niet dudelik waorom t Amelaands zoe'n uutzunderingsposisie innemt, mar naor alle gedachten speult hierbi'j n rolle dat de Amelaandse gemienskop n stok gesleutener is veur de butenwereld as bi'jgelieks de bewoners van de aandere Waddeneilaanden. Dit maekt t veur butenstaonders n stok dreger om op t eilaand te integreren. Der bin gien siefers of persentaazjes beskikber over t totaole sprekertal van t Amelaands. Mar a'j annemen dat t tal dialektsprekers onder de ooldere generaosies hoger leit as onder de jongeren, wat zwat overal zo is, dan zol n persentaazje van 80% Amelaands-sprekenden misskien n niet onrealistiese skatting wezen. Mit n eilaandbevolking van 3.600 meensken zol t totaole antal Amelaands-sprekenden dan uutkommen op krapan 2.900 luden.
Taeleigenskoppen
thumb|t Straotbield op [[Amelaand.]]
Grammatika en taeleigen
t Amelaands is n dialekt mit n naogenoeg Hollaandse woordeskat en n grotendiels Friese grammatika. Deur de Friese substraote op t eilaand kommen der liekewel ok n protte woorden en uutdrokkings in veur die dudelik Fries van oorsprong binnen, liek as gnize, naskaaie en ut draait óp bargebieten uut. Ok op aandere vlakken komt de Friese substraote tot utering, liek as bi'j de lidwoorden die ze veur de heufdwoorden plaetsen. Zo zeggen ze op Amelaand de knien, ut plak en ut wang, krek zo as in t Fries "de knyn", "it plak" en "it wang", in tegenstelling tot de Nederlaandse vorms het konijn, de plek en de wang. Veerder is in t verhollaanste Amelaands de Friese konsonantekluster [sk] (sk van skip) behoolden bleven, liek as in skâd ("schae"; Fries: "skaad"), skeluun ("skoft"; Fries: "skarlún") en skoal ("skoele"; Fries: "skoalle"), terwiel dat vremd genog in de Friese dialekten van de buureilaanden Terskelling en Skiermonnikoog veraanderd is in n Hollaandse [sx] (sch van schip). Ok bestaon der nog inkelde Friese meervouden in t Amelaands: hearings ("herings/heringen"; Fries: "hjerrings"; vergeliek mit t Nederlaandse haringen) en ingels ("engels"; Fries: "ingels"; vergeliek mit t Nederlaandse engelen). Wel verdwient staorigan n diel van t Amelaandse taeleigen. Zo zeggen ze now niet meer skutteldoek ("skotteldoek"; Fries: "skûteldoek") zo as vroeger, mar theedoek.
Wat de persoonlike veurnaemwoorden angaot, het t Amelaands in de twiede persoon inkelvoud dou ("ie"; Nederlaands: "jij"; Fries: "do"/"dû") en as beleefdhiedsvorm jou (Nederlaands: "u"; Fries: "jo"), wat ok al dudelik meer op de Friese vorm liekt as op de Nederlaandse vorm. Wanneer ie now dou of jou moeten zeggen verskilt liekewel op Amelaand van oolds van dörp tot dörp. Zo spreken Buremers zwat iederiene an mit dou, terwiel Nessemers inkeld kiender en intieme vrienden of familieleden anspreken mit dou en veerder altied jou zeggen. In Hollum bruken ze dou as ze t tegen manluden of jonges hebben, en jou as ze t tegen vrouluden of (kleine) maechies hebben.
Spelling en klaankleer
t Amelaandse dialekt beskikt over n grote verskeidenhied an klaanken, vule meer as t Nederlaands en ok meer as t Fries. Daoromme is der veur t Amelaands n eigen spelling ontwikkeld, die gebruukmaekt van n groot tal klaanken mit diakritiese tekens (â, ä, è, ê, ë, î, ò, ó, ô, ö, ú). Typies veur t Amelaands is t veurkommen van èè, liek as in rèèd ("riet"; Fries: "reid") en sèèn ("zegen"; Fries: "seine") n klaank die geliek is an de Stellingwarver ae en de Friese ê. Ok op t gebied van bi'jklaanken het t Amelaands verskillen mit t Nederlaands. t Dudelikste veurbield daorvan is de anwezighied van de harde Friese g (IPA: [ɡ]), in woorden as goëd ("goed"), gâuw ("gauw"; Fries: "gau") en giëte ("gieten"; Fries: "jitte"). Vroeger had t Amelaands ok stemhebbende bi'jklaanken an t aende van woorden, zo as t Fries dat lang leden ok had hebben moet. Dus woorden as kob en kop wordden niet t zelde uutspreuken (omdat de b an t aende van kob niet verweert tot n p-klaank, of, in taelkundig jargon, omdat der gien eindklaankverskarping plakvun). Dat verskiensel is liekewel ok in t Amelaands an t uutstarven en inkeld bi'j de ooldste sprekers komt t tegenwoordig nog veur.
n Slim opvalende eigenskop van de Amelaandse spelling is dat de vaeke veurkommende stomme r, die t Fries ok het, vervangen is deur n apostrof, liek as in de woorden moa'd ("moord"), kó't ("kaorte") en he'st ("haarst"). In n protte woorden laot de verdwenen r liekewel n spoor nao in de uutspraoke. De skriefwieze van t oorspronkelike flarden is bi'jgelieks fla'den worden, mar t wordt meer uutspreuken as ['fladʲǝn], dus mit n zachtere dj-achtige klaank in plak van n harde d. t Zelde is t geval bi'j n woord as ga's ("grös"), dat oorspronkelik gars west moet hebben. Daor is de uutspraoke [gaʃ] ("gasj"). Dit verskiensel het t Amelaands gemien mit t moderne Noors en Zweeds, waor de r op plakken ok vortvaalt, mar dan de daorop volgende letter veraandert achterlaot.
Amelaands en Stadsfries
t Amelaands en t der an nauw verwaante Midslaands van t buureilaand Terskelling wordde in t verleden vaeke op ien hoop smeten mit t Stadsfries. Taelkundig onderzuuk uut 2001 het liekewel uutwezen dat t Amelaands daor aenlik aordig stark van ofwiekt. Zo liekt der naost t Fries en t Hollaands nog n darde, spesifiek Amelaandse woordeskat west te hebben waor t tegenwoordige Amelaandse dialekt op weerommegaot. Dit is te verklaoren uut de meugelikhied dat t oorspronkelike Fries van t eilaand krek zo stark van t vaastelaandse Fries ofwiekte as de Friese eilaanddialekten van Skiermonnikoog, West-Terskelling en Oost-Terskelling now. Veerder kommen typies Stadsfriese vorms, liek as burst ("borst"; Fries: "boarst"), sú ("zol"; Fries: "soe"), must ("moet"; Fries: "moast") en durst ("doarst") in t Amelaands niet veur. t Amelaands het daorveur naemelik de vorms bó'st, sou, mós of móst en respektievelik doarde, dó'st of do'st.
Dialekten
Ok bin der n peer verskillen bi'j partie verkleiningsvorms, liek as "dörpien", "koechien" en "pieltien", waor t West-Amelaands dörpke, koeike en pielke veur bruukt en t Oost-Amelaands dörpje, koetje en pieltje. Ok partie uutgangen verskillen, bi'jgelieks de uutgang "-aosie". Woorden as "federaosie" en "alderaosie" worden in t West-Amelaands federase en alterase en in t Oost-Amelaands federaasje en alteraasje. Verskillen in de woordeskat kommen ok veur, mar niet n protte. t Meerst opvalend in dat opzicht is t typies Oost-Amelaandse woord hèèt ("heit"), terwiel fader in beide subdialekten veurkomt.
Disse kleine dialektverskillen bin te verklaoren deurdat de meensken uut t hervormde westen en t rooms-katholieke oosten van Amelaand vroeger grotendiels langes mekeer henne leefden. n Darde denominaosie wordde op t eilaand vormd deur de mennisten, die ok meer in t westen woonde. Hoewel der tussen de hervormden en de mennisten somtieden wel huweliken sleuten wordden, was dat tussen de protestaantse groepen en de rooms-katholieken ondaenkber. Zo beston der dus niet n protte onderling kontakt, en ontstonnen der twie subdialekten.
Hoewel de geleufsskeiding tegenwoordig amper nog n rolle speult, is der onderwiels n beskeiden kultuurverskil tussen de beide bevolkingsgroepen of eilaandgebieden ontstaon. t Oostelike diel van t eilaand is ekonomies naemelik zwat hielendal ofhaankelik van t toerisme, en staot der dus slim positief tegenover. In t westen, waor ze nog veur n groot diel van de laandbouw leven, is dat vule minder t geval. Bovendat bin de Amelaanders heur onderwiels zo bewust worden van t dialektonderskeid ("daor zeggen ze ..., mar wi'j zeggen ..."), dat ok daordeur de verskillen in staand hoolden worden. Daornaost is an de oostkaante van t eilaand de invloed van t Nederlaands starker, deurdat daor de veerboot ankomt, de meerste toeristen daor vakaansie vieren, en deurdat de meerste import daor woont. An de aandere kaante vormt de ienigste middelbere skoele op t eilaand, in Nes, weer n stark nivellerende faktor, omdat alle eilaandkiender daor saemenkommen en de onderlinge kontakten van de jongere generaosies dus vule groter binnen.
Johan Hidding
Johannes (Johan) Hidding (Haolen, 1918 - Haolen, 1976) was een Drèentse schriever van veural Nederlaandstalige streek- en jeugdromans, die ok Drèentstalige verhalen en gedichten schreef.
Nao de ambachtsschoele warkte Hidding, die hum ontwikkelde töt bouwkundig tiekender, wat jaor op 't architectenbureau van zien va. Hij woonde zien hiele leven as vrijgezel op Haolen, waor e actief lid van de griffermeerd-vrijgemaakte karke was.
In 1940 wun e mit 't verhaal "Het Nieuwe Vuur" de Drentse literatuurprijsvraag. In 1941 verscheen zien roman De race, aover zien ervarings mit de TT-races, waorvan 't parcours indertied dwars deur Haolen leup. Umdet e hum 't aandere jaor niet bij de Kultuurkamer wol ansluten, kunden der pas nao de oorlog weer boeken van hum verschienen.
Hiddink gunk van de schrieverije leven. ''Heuvings Haardstee. Roman uit het oude Drenthe'' (1950), illustreerd deur Anton Pieck, hef dialogen in 't Drèents. Vanof midden jaoren vieftig begunde e hum op een brieder pebliek te richten en legde e hum toe op romantische lectuur. Hij schreef mit name Nederlaandstalige spannende jongesboeken, christelijke damesromans en historische streekromans. Ok schreef e leesboekies veur de legere schoele. Zien Nederlaandstalige, christelijke gedichten wördden ebundeld in De koningsdag (Kampen, 1960).
Drèentstalige verhalen en gedichten stunden in Oeze Volk, Maandblad Drenthe en de Provinciale Drentse en Asser Courant asok in een koppel bloemlezings. Van 1967 töt 1976 warkte e mit an de rubriek "Van de Drentse schrieftaofel" in de Drentsche en Asser Courant, intied det de RONO "Drèentstalige schetsen" van hum uutzund. 't Drèentstalige wark wördden op initiatief van de Drentse Schrieverskring ebundeld in ''Johan Hidding. Gold in de strubben en andere Drentse verhalen'' (Assen, 1985). Intied det zien Nederlaandstalige wark vake christelijk en moraliserend is, ontbrek die insteek in 't Drèentstalige wark.
Wat uut zien wark
<blockquote style="font-style:italic"> Ro-Kerno in zien kano gleed deur de late dag. Tussen zien nederzetting en die woor Asmi woonde lagen leegten, zompig en oetgestrekt. Wel lopen wol, die meuk van nood een grote ummelanse reis - maor de kano kun binnendeur.
Maor ze kwam hum niet in de meut deur 't scholle water. En ze stun ok niet ienerworens in de schemer van de wildernis. Dan zul ze dolkies deink wal kommen. Hij gung zitten tussen 't edderloof, en wachtte. D'r kwammen sterren in de locht, witte stippen van vuur. En dichterbij, tegen de schuunte van een heuvel, waren òk witte stippen: de kleine lelies van de wildernis.
Uut "Kanovaart in blössemtied", in: Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003
Danny Jansen
duum|Danny Jansen in 2022 Danny Jansen (Holten, 15. mei 2002) is nen darter uut Neaderland. Synen byname is The Mullet (de Matte), vanweage synen upvallenden hårstyl. Hee smit med rechts un syn upkumstnummer is Welcome To the Jungle van Guns N' Roses.
Loupbane
January 2022 wün Jansen synen togang töt de Professional Darts Corporation (PDC) döär up de vyvde steade uut to kummen up de PDC Pro Tour 2022. Määrt 2022 deade Jansen vöär et eyrste vöär televisy darten: up et UK Open. Dår löät hee Liam Meek en Scott Mitchell wat seen, mär kunde neet up teagen Ricky Evans.
Den 1. april 2022 was Jansen den verraskenden winner van de Players Championship 9. Hee verslöög under meyr Peter Wright, de nummer 1 van de wearld. In de finale wün hee et van Andrew Gilding med 8-6.
In et butenland kennet se em al van syne matte in den nekke.
Persöönlik
Jansen kümt uut de buurskop Bösebarg by Holten en helpet in de vrye tyd noch med up de buurderye van syne olden. Jansen was vootbaltalent by VV Holten, mär bröök en beyn, wårnå as hee jåren must revalideren.
Jansen kan neaderlandsk, engelsk un (holtensk) neadersassisk.
Darten
duum|259x259px|Pylen up en dartbord Darten is nen sport wårby as twey teagenstanders eyne vöär eyne med dree kleine pylkes (de darts) up en rund dartbord smyten müt.