cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haarst
Begin sterrekundige haarst
Maarkweerdig is dat, volges de schoolboeken, de haarst op 21 september zou beginnen. Tot noen toe is de sterrekundige haarst alleen nog nooit op 21 september begunnen, en tot 2020 zal dit oek niet gaon gebeuren.
Annie Schreijer-Pierik
Annie Schreijer-Pierik maekt heur stark veur et behoold van et Nedersaksisch. Ze orgeniseerde september 2016 een konfereensie in et Europarlement om de meugelikheden nao te gaon. De anwezigen kregen zoe’n vuuftien flitsprissentaosies van deskundigen, vaeke in et Nedersaksisch of Nederduuts. Tussendeur gavven Schreijer-Pierik en Duutse kollega Jens Gieseke ofwegings en meugelikheden. De Europese Kemmissie het toezegd goeie projekten subsidiëren te willen en nuumde et kader. De Raod van Europa beschreef kot de warking van et Europees Haandvest veur regionaole taelen of taelen van minderheden. "
Schreijer-Pierik is ok ambassadeur van streektaelorgenisaosie SONT (www.sont.nl).
Persoonlik
Annie Schreijer-Pierik is trouwd en hef dree keender. Hee heurt bie de Rooms-Katholieke Keark.
Bagraain
Bagraain (Arabies: ‏البحرين (Baḥrayn), Engels: Bahrain), offisieel t Keunenkriek Bagraain is n laand ien t Middenoosten. t Is n lutje aailaand, sikkom zo groot as t Oldambt en Westerwolde soamen en ligt veur de kust van Saoedi-Arabië en Qatar ien de Perziese golf. t Wör veur de eerste moal onaofhaankelk ien 1783 dou de Perziese heersers verdreven wörren. n Poar joar loater kwam de Al-Khalifa-familie vanoet Qatar dij dou heersers wörren. Ien 1861 wör Bagraain n Britse kolonie en ien 1971 wör zai weer onaofhaankelk. De heufdstad is Manama en t laand het sikkom 1.234.596 ienwoners.
Bagraain het aaltieds n belaangriek stee waest en het zien onaofhaankelkhaid as lutje stoat te danken aan de aiwenolde haandel. Vrouger bestond de haandel veuraal oet dadels, visk en perels. Noudoags is t veuraal de eulie dij Bagraain riek maokt. Liek aander golfstoaten as Dubai, Qatar en Abu Dabi het Bagraain hom ien de laeste tienderjoaren gaauw ontwikkeld. De maiste ienwoners wonen ien t noorden van t heufdaailaand, veuraal ien de heufdstad. Noast t heufdaailaand heuren der nog 32 lutje aailanden tou Bagraain. t Heufdaailaand is via t aailaand Um an Nassan mit n brog verbonden aan t Saoediese vastelaand bie de stad Khobar.
Islam is aigelks de ainigste religie ien Bagraain. Sikkom 70 persint van de bevolken is Sji'iet en 30 persint, woaronder de keunenklike familie, is Soeniet. De reden dat de meerderhaid van de Bagraaini Sji'ieten binnen, ien tieds dat de omliggende laanden sikkom hailemoal Soenieties binnen, komt deur de grote ienvloud dij Iran had het. De keunenklike familie is Soenities omreden zai van oorsprong oet zintroal Saoedi-Arabië kommen. De noudoagse keunen van Bagraain is Hamad bin Isa Al Khalifa. Hai het ien 2002 t Emiroat omdoopt ien keunenkriek en is doarmit van emir n keunen worden.
Bagraain is internatsionoal veuraal bekend deur de Formule 1 Grandprix van Bagraain dij ien 2004 veur de eerste moal holden wör. Ook het Bagraain ien 2011 veul media-aandocht kregen deur de protesten dij doar holden wörren.
500px|left|thumb|De heufdstad Manama ien 2006
Heinsboarg
Plaatsn
De darteen stadsdistriktn van Heinsboarg zeent:
Wulfenbüddel
Wulfenbüddel of Wulfenbüttel (Spreak: Wolvenbuddel) (Duuts: Wolfenbüttel) is ne kringstad in Neddersassen neet wied van Broenswiek. Veur ne lange tied weer et ok de Residentsstad van 't Welfiese Deel-Hartogdom Broonswiek-Lümborg-Wulfenbüddel. Dit weer later et hartogdom en dän de freestaot Broenswiek.
De Saksiese foezel Jägermeister kump uut Wulfenbüddel.
Diensdag
Diensdag is ien van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag die op de maondag volg.
Romeins veurbeeld
De Romeinen hadden de gewoonte de zeuven dagen van de weke naor goden te neumen. Diensdag hiette bie de Romeinen Martis dies, wät noe in 't Frans mardi hiet. De Martis dies was de dag van de oorlogsgod Mars.
De Germanen nammen dit anwensel over mä gebruken d'r eigen goden veur de namen van de dagen. Meugelijk zol diensdag dan of-eleid wezen van de plaselijke naam van de god Týr (Ding) die in elatininseerde vorm evunnen is in inscripties an de mure van Hadrianus äs 'Thingsus'. Hee was de god van t Ding, de roadsvergadering.
Togo
De Togolese Republiek (Fraansk: République Togolaise) is n laand in West-Afrika. t Lig op t oostn van Ghana, op t westn van Benin en op t zuudn van Burkina Faso. De zuudgreanze wörd evörmd duur n Golf van Guinea, woer't ook de heuwdstad Lomé an lig. Togo hef ne oppervlakte van ongevear 57.000 kilometer in t veerkaant en ongevear 6,7 miljoen inwonners.
Togo lig oonder n Sahara en hef n tropies klimaat. t Laand mut t vuural hebn van boern, woer as t klimaat zik good vuur leent. t Is ene van de kleainste laandn van Afrika. De offisjele sproake is Fraansk, mer dr wordt verskeaidene aandere sproakn esprökn. De meeste van dee sproakn heurt bie de Gbe-sproakn. De meeste Togoleezn hangt ne natuurgodsdeenst an, mer dr zeent ook redelik wat Kristenen en Moslims. Togo is lid van de Verenigde Nasies, Afrikaanse Unie, Organisasie van Islamitiese Saamnwoarking, Zuud-Atlanties Vreade- en Saamwoarkingsgebeed, La Francophonie en de Ekonomiese Gemeenskop van West-Afrikaanse Stoatn.
Tusken t 11de joarhoonderd en t 16de joarhoonderd treukn dr verskeaidene stamn t gebeed in. Van t 16de töt t 18e joarhoonderd was t kustgebeed n belangriek peunt vuur Europese slaawnhaandel, woerduur't Togo en de umlignde strekke n naam "Slaawnkuste" kreeg. In 1884 verkloarn Duutslaand at Togo oonder öare beskoarming völ. Noa n Eersten Wearldoorlog wör t besteur van Togo oawerdreagn op Fraankriek. In 1960 meug Togo zikzelf besteurn.
In 1967 pleegn Gnassingbé Eyadéma nen stoatsgreep, woernoa't hee presideant wör. Doo't he in 2005 oet de tied köm, was hee n langstzitnden presideant in de moderne Afrikaanse geskiedenisse, met ne regearingstied van 38 joar. In 2005 wör zinn zönne Faure Gnassingbé as presideant ekeuzn.
King Tubby
Osbourne Ruddock (den 28. january 1941 - den 6. february 1989), beater bekend under syne artistenname King Tubby, was nen jamaikaansken geluudstechnikus den as grouten invlood had up et untstån van dubreggae in de jåren '60 en '70 van den 20. eyw en ouk up dåruut untståne andere musikstylen.
Hee wüst et draien an knöppe en spöälen med frekwentys en geluudseffekten töt kunstform te verheffen. Med syn vernyende studiowark leade King Tubby de grundbeginselen vöär latere DJs en musikproducenten in de pop, rock, hiphop en elektroniske musik. Hee wördt algemeyn eseen as den uutvinder van de remix, nen bewarking van en origineel nummer, wat in latere dance en andere elektroniske musik neet meyr weg te denken is.
King Tubby had ne upleiding as elektrotechnikus. Sanger Mikey Dread segt dårvan: "King Tubby begreap geluud up ne weatenskappelike wyse. Hee wüst wo as circuits warket en wat de elektronen deaden. Dårdöär kunde hee wat hee kunde."
Up den 6. february van 1989 wör hee vöär syn huus in de wyke Waterhouse in Kingston doudesköäten en beröyvd.
Loupbane
King Tubby groiden up in de tyd at soundsystems, illegale rundrydende reggaespöälers, döär Kingston reyden. Dat wörden steyds kommercielere underneamingen. King Tubby was handig med radio's repareren en had al gauw souwat alle tounangeavende soundsystems as klant. Et tropiske weader (en sabotage van rivaliserende soundsystems) was der vake neet best vöär. Up Drumalie Avenie stichteden hee en herstelbedryvken vöär radio's en televisys. Dår begünde hee groute verstarkers te bouwen vöär lokale soundsystems. Tusken 1961 en 1962 bouwden hee nen geheimen sender, wårmed hee ska en rhythm and blues spöälden. Dat gavven hee rap up do as hee gewår wörden at de polity der achteran sat. Uuteandelik bouwden King Tubby in 1968 syn eygene soundsystem under de name Tubby's Hometown Hi-Fi Döär de houge geluudskwaliteit, syne uutgaven dee as nargens anders te höyren warren en syne spöälerye med geluudseffekten as echo en galm (dårvöär noch nooit eyrder dån) wör hee al rap nen publiksleveling. Et hülp ouk de loupbane van U-Roy, den vasten toaster by et soundsystem.
Remixes
King Tubby begün med warken as skyvensnyder vöär platenbaas Duke Reid in 1968. Reid was in dee tyd ne groute name, med nen eygenen upnamestudio, Treasure Isle. Et was eyne van Jamaika's eyrste unafhangelike musikhüse en ne vöärname steade in de untwikkeling van ska, rocksteady en reggae. Vöär at de dub uutevünden wör, hadden de meyste 45-singelkes ne instrumentale versy up de andere kante, wat de 'version' nöömd wör. Dee wörden weader gebruked döär toasters en andere artisten, üm der nen eygen drai an te geaven. Do as King Tubby vrågd wör üm disse versions te maken, deade hee dat anvangelik up Reid syn mengtåfel döär de sangpartyen weg te draien. Mär al rap küm hee der achter dat hee up den mengtåfel deylen kunde benådrükken en weglåten en der nye effekten as swåre galmen en echo's, phaser oaverhen setten. Dårmed makeden hee der vulleydig nye nummers van. Under meyr döär disse remixes wör King Tubby syn soundsystem eyne van de populäärsten in Kingston. Dårup beslöät hee in 1971 nen eygenen studio lös te doon in Waterhouse, wår hee eyrst begün med ne enkele 4-spoarsmengtåfel, dee as hee oaverkocht had van Byron Lee.
Dubmusikprodukty
Döär syn musikproduktywark groiden King Tubby in de jåren '70 uut töt nen Bekenden Jamaikaan. Geluudstechnici en musikproducenten van oaver de heyle wearld wolden weaten wo as hee syn wark deade. Döär syn groute kennis van herstelwark an elektronika kunde hee syn eygene studiogerei bouwen. Dårvöär gebröäk hee vake olde apparaten en mengden dee med nye techniken. In synen studio untwikkelden hee precyse, sweaverige geluden, wat syn handelsmark wör. Döär verskillende effektendösen an synen mengtåfel te koppelen wör dat syn instrument. Når synen smak draiden hee instrumenten en sangstemmen når de vöär- of achtergrund (letterlik dubben), soudat en vulleydig ny nummer en dårmed en heyl nyen musikstyl untstünd. Al in 1971 wüsten groute studiobasen as Glen Brown en Lee "Scratch" Perry em te vinden.
In synen studio was gin rüümde vöär musikanten. Selv upneamen kunde hee düs neet. Meyrspoarige masterupnames haalden hee döär synen selv-ebouwden MCI van 12 kanalen. Sou kreag et geluud ne unverwachtse samenstelling en kümmen bas en drums meyr up den vöärgrund. Tüskendöär klünken dan refels van stemmen, blåsers, piano en örgel. Et warren techniken dee al döär andere soundsystems dån wörden, mär dee deaden wat vöärsichtig med EQ-frekwentys draien. King Tubby tilden dit når nye höygdes. Vake verdraiden hee reggaehits sou slim dat se unherkenbår wörden en as nye nummers gölden. Eyne van syne unike kenmarken was et gebruuk van en high-pass filter under synen sou-genöömden Big Knob, wårmed as hee as em dat uutküm de laege tounen vortdraiden en et geluud bekneap, töt der neet meyr as nen hougen dünnen rüüs oaverbleav. Vake deade hee dat med de blåsers.
Tubby warkeden med an nummers vöär groute jamaikaanske musikbasen as Lee Perry, Bunny Lee, Augustus Pablo en Vivian Jackson. Up de nummers sint artisten te höyren as Johnny Clarke, Cornell Campbell, Linval Thompson, Horace Andy, Big Joe, Delroy Wilson, Jah Stitch. In 1973 breidden hee synen studio uut med nen veerspoars mengtåfel en en upnamehükken. Sou kunde hee artisten by up de instrumentale bände upneamen dee as verskillende platenbasen em stüürden, wat in Jamaika "voicing" wördt enöömd. En vulleydig (en kloppend) oaversicht van syn wark is håste neet te maken. Up wat platen wördt hee neet enöömd ümdat den platenbaas alleyne de sanger up den ümslag esat hevt. Ouk warren der wat dee as syne name der jüüst upsatten üm meyr te verkoupen, terwyl as hee der nooit wat med te maken had. Toch sint der verskeidene albums van syne dubberye uutegeaven, wårvan de öldsten, Blackboard Jungle (med Lee Perry) en Dub from the Roots (med Bunny Lee), uut 1974 stammet.
Syn bekendste nummer en meskeen wal populäärsten dub van alle tyden is "King Tubby Meets the Rockers Uptown" uut 1974. Dit was nen bewarking van Jacob Miller syn nummer "Baby I Love You So". Up et nummer is ouk ne melodika te höyren, den as bespöld wördt döär Augustus Pablo.
West-Terschelling
West-Terschelling is mit 2.580 inwoners et grootste dörp op et Waddeneilaand Terschelling, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De haeven van Terschelling is hier te vienen.
West-Terschelling is ok et plak van de vuurtoren de Brandaris, ien van de ooldste vuurtorens van Nederlaand.
De bewoners van Terschelling numen et dörp kotweg: West. Et dörp het een oolde dörpkoeme, deur de bewoners Oold-West nuumd, waoromhenne een groot antal ni'je wieken bouwd is.
De veurnaemste winkelstraoten in West bin de Torenstraote en de Boomstraote. Hier bin een protte winkels, resteraans, eethusies en een paor hotels vestigd.
Zeut
Zeut is ene van de vief smaken, noast zolt, zuur, bitter en umami.
Doar bunt verskillende stoffen dee nen zeuten smaak oproopt, woarvan suukers wal de bekendsten bunt.
AH,B-systeem
Zeut smakende stoffen hebt mit mekare gemeen dat der n as zoer warkend H-atoom möt wean op 3Å ofstaand van n elektronegatief punte zoas n zoerstof- of stikstofatoom. Bi-j sukers wöd letstgeneumde punt evonden in de keton- of aldehydgröppe (C=O resp. HC=O).
Amerika (kontinent)
rechts|duum|220x220px|Lokaty van Amerika. rechts|duum|331x331px|Topografiske kaarte van Amerika. rechts|duum|324x324px|Kaarte dee angivt in welke periode de landen unafhangelik ewörden binnen. Swart ineklöörde landen binnen neet selvstandig. Amerika is een landmassa up et westelike halvrund dat ten ousten van de Groute Oceaan en ten westen van de Atlantiske Oceaan ligt. Amerika wördt oaver et algemeyn verdeyld in Noordamerika, Middenamerika en Süüdamerika, mär der bestån ouk andere indeylingen.
De name Amerika is afeleided van de italiaanske untdekkingsreisiger Amerigo Vespucci (1454-1512). Een wearldkaartee dee in 1507 döär Martin Waldseemüller epubliceerd wördde was de eyrst bekende publikaty wår de name in gebrüked wördde.
In de meyste språken wördt mid de termen Amerika en amerikanen vake allinnig de Vereynigde Ståten van Amerika en syn inwunners bedoold. Noord- en Süüdamerika hebben samen so'n 1.091.000.000 inwunners.
Status as wearlddeyl
De klassifikaty van Amerika as eyn enkel wearlddeyl in steade van meyrdere kontinenten wördt neet algemeyn aksepteerd. Traditioneel wörden in de engelskspråkige landen, en ouk in Neaderland, Noord- en Süúdamerika as twey kontinenten eseen dee döär et Panamakanaal eskeiden wörden. In een bült andere landen wördt Amerika al as eyn kontinent eseen. Van de vyv ringen van de olympiske vlagge dee de vyv wearlddeylen verteagenwoordigen, wördt Amerika döär een enkele ringe esymboliseerd.
Andere namen
In Europa steyt Amerika ouk wel bekend under de name de Nye Wearld. Under indiaanske aktivisten is sinds een pår jår de term Abya Yala in gebrüük as alternative name vöär et amerikaanske kontinent. Et westelike halvrund wördt ouk wel as synonym vöär et amerikaanske wearlddeyl gebrüked, alhowel kleine deyl van Afrika en Europa ouk up et westelik halvrund liggen.
Suvereine ståten
Der binnen 35 suvereine ståten in de amerikas, 23 in Noordamerika en 12 in Süüdamerika:
Wish I Had an Angel
Wish I Had an Angel is een nommer van de Finse band Nightwish. Et is de twiede single in et hun viefde album Once uut 2004. Et nommer wier ezungen deur Marco Hietala en Tarja Turunen en beheurd töt en genre symfonische metal/powermetal Et nommer wördt nog altied live espölt nao et vertrekken van Tarja Turunen en later Annete Olzon. Nao Nemo is t et miest populaire nommer van de groep. in et Verienigd Keuninkriek was et nommer de grootste hit van de band daor.
Et nommer kwamp veur in de soundtrack van de film Alone in the Dark uut 2005. Et hef op twie soundtracks estaon van films uut de Verienigde Staoten.
Wietkafee
thumb|n Wietkafee in Amsterdam thumb|n Amsterdamse wietkafeevergunning thumb|Wietkafee in Groningen (2011) thumb|Teunebanke van n wietkafee mit uutgestalden marihuana n Wietkafee of kannabistro (oek wel an-eduud mit t Nederengelse coffeeshop of koffieshop) is n openlik verkooppunt van wiet (oek wel: kannabis). De verkoop van koffie is biezaak. Alkohol mag der sinds 2007 niet verkocht wörden. Naost de funksie van winkel hef n wietkafee oek de funksie van ontmoetings- en ontspanningsruumte en gebruuksruumte veur kannabis. Vrogger wördden de term coffeeshop oek gebruukt veur n koffiehuus of dagkafee; in t Engels wördt dit der nog altied mee bedoeld.
Wish I Had an Angel
In Finlaand hef et nommer een golden certificaot.
Wietkafee
Gedoogbeleid
Hoewel de haandel in kannabisprodukten offisieel is verbojen is volgens de Opiumwet, kan t in Nederlaand onder n antal veurweerden gedoogd wörden. Dit kömp derop neer dat ze bie t gerecht n oge dichtekniepen as n wietkafee mer:
A'j je as wietkafee niet an disse regels houwen dan ku'j de tente wel sluten.
Benin
thumb|200px|Benin op de kaarte van Afrika
Wietkafee
Gedoogbeleid
Veur toegang tot n wietkafee mu'j in Nederlaand woenen en meerderjaorig ween; dit ku'j bewiezen mit n uuttreksel van de Gemeentelike baosisadministrasie persoonsgegevens (GBA) van de woenplaotse en n geldig identiteitsbewies. Dit is n versoepeling van t eerdere systeem van de wietpasse, en is overenekeumen in t Regeerakkoord van 2012.
Verspreiding en antal
Behalve in de vier grote stejen in de Raandstad (veural Amsterdam) he'j der veule an grensstreken zitten. Vanwege de overlast van drukstoerisme proberen gemeenten de antallen te minnezeren. Dat blik de leste jaoren oek te lokken.
Rookverbod
Sinds t rookverbod veur de horeca, dat op 1 juli 2008 ingung, is t roken van wietsigretten (waor oek tabak in zit) oek in wietkafees verbojen. t Roken van pupen, waoterpupen, verdampers en wietsigretten (van pure wiet) blif toegestaon. Grotere wietkafees hebben n amparte rookruumte. t Rookverbod in wietkafees is umstrejen umdat de Nederlaandse Voedsel- en Waorenautoriteit niet de bevoegdheid hef um wietsigretten op de anwezigheid van tabak te kontroleren. Der bin tabaksvervangende middels op de markt, zo as Hoefblad (Petasites Habitus), waormee de hennepprodukten emengd kunnen wörden.
Benin
De offisjele sproake van Benin is Fraansk, mer dr wordt heuwdzakelik inheemse sproakn esprökn as Fon en Yoruba. De meeste leu zeent Rooms Katholiek, met kort doarachter Islamities, Vodun en Protestaants. Benin is deel van de Verenigde Nasies, Afrikaanse Unie, Islamitiese saamnwoarking, Zuud-Atlantiese Vreade- en saamnwoarkingsstrekke, La Francophonie, de Gemeenskop van Sahel-Saharastoatn, t Afrikaanse verboond van Petroleummakers en de Nigerbeknautoriteat (NBA).
Tusken t 17de en t 19de joarhoonderd warn de belangrieste regearingn t Keuninkriek Dahomey en n stadsstoat Porto-Novo en n groot gebeed met verskilnde stamn in t noordn. t Gebeed wör al rap bekeand as de "Slaawnkuste", umdet oet de Golf-strekke völle slaawn verskeept wördn noar de Nieje Wearld. Noadet slawerieje dr achterhen edoan wör, nöm Fraankriek t laand oawer en herneumn t Fraansk Dahomey. In 1960 wör Dahomey zelfstaandig, woernoa nen onröstigen tied vol demokratiese regearingn, stoatsgreepn en leagerbesteur volgden.
Tusken 1972 en 1990 besteund dr nen Marxisties-Leninistiesen stoat dee't de Volksreppubliek Benin heetn. Noa de val van t kommunisme in 1991 wör de hudige demokrasie in esteeld, met meardere regearingspartiejn.
USV
USV, ok Union SV (voluut Union Sport Vereniging), is een op 15 jannewaori 1930 operichte voetbalverieniging in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. Thuushaven is Sportpark Hulsterlanden. USV speult in de darde klasse van 't KNVB-district Noord van 't Nederlaands amateurvoetbal (staand: seizoen 2020/21).
Woar de noordseewellen
Woar de noorseewallen (or: Wo de nordseewellen) is een Frees folksleed. De tekst geet umsgevear van (in de ANS):
Heerbie mot wol wodden oppemarkt dat de wöörd (waor, daor, en) in Duuts-Neddersassen vake as (wo, do, oen) wodden uutesprokken.
Tekst
Waor de noordzeewellen trekken an den strand,
Waor de gaele blömen bleuit in t greune land,
Daor is miene heimat, daor bun ik tohoes,
Waor de möwen schriejen, grel in t stormgebroes,
Daor is miene heimat, daor bun ik tohoes.
Wellen en wogen roezen weren mien wegenleed,
En de hogen dieken zeen mien kinderleed,
Markten ok mien zenen en mien heet begeer,
In de weerld to vlegen, över land en meer,
In de weerld to flegen, över land en meer.
Wol het mie dat laeven al mien lengen stilt,
Het mie al dat geven, wat mien hart erfilt,
Alles is verzwonden, wat mie druk en dreef,
Hef dat luk wol vonden, doch dat heemwee bleef,
Waor de möwen schiejen, grel in t stormgebroes, Daor is miene heimat, daor bun ik tohoes.
Psychologie
Psychologie is de wettenskop dee't zich bezeghöld met de geest, gedachten, geveul en gedrag. Et geet veural ovver de mens moar mangs ok ovver deren. Umdat psychologie met meujte as geheel te begriepen is, kiekt psychologen vake noar delen dervan in eur onderzeuk of praktiek. Psychologie hef ovverlap met ondermeer Genaeskeunde, Biologie, Komputerwettenskop, and Sproaklear.
Veluwe
thumb|right|Satellietfoto van de Veluwe thumb|Kaorte mit daorop de Veluwe thumb|n Ontwarp veur n Veluwse vlagge, samenesteld uut verschillende vlaggen van Veluwse gemeenten De Veluwe is n bosrieke, grotendeels uut stuwwallen bestaonde laondstreek in de Nederlaondse provinsie Gelderlaond en n veurmaolig kwartier van t hartogdom Gelre. t Gebied grenst ongeveer an de plaatsen Hattem - Apeldoorne - Dieren - Arnem - Wageningen - Ede - Barneveld en Harderwiek. In brejer opzicht wörden alle Gelderse gemeenten ten westen van de Iessel tot an de laondstreek de Betuwe ok töt de Veluwe erekend.
Washington (stoat)
De heuwdstad is Olympia, mer 60% van de inwonners wont in (vuursteaden van) Seattle. Et is et middelpeunt vuur vervoor, haandel en industrie en ligt an et Pugetsond, nen groten baai van de Salish-zee. Det is wier nen ingaank van den Pasifiesen Oseaan, met verskeadene eilaanden, depe fjorden en baaien, dee duur gletsjers oet esletten zeent. De rest van den stoat is in et westen bedekt oonder meeld reagenwoold, boargkettens in et westen, midden, noordoosten en zuudoosten en nen halfdreug bekken in et oosten, midden en zuden. Doar wörd fleenk eboerd. Noa Kalifornië is Washington den droksten stoat an de westkuste van de VS.
Washington leawert et meeste hoolt van alle Amerikaanse stoaten. Douglas- en hemlocksparre, gelle en witte danne, gewone sparre, larix en ceder weelt der mirakels best gröaien. Doarnöast leawert den stoat de meeste appelen, hop, pearen, hennebeazen, greune meunt en beazen. Doarnöast weelt der abrikozen, asperges, oarften, droewen, leenzen, peppermeunt en earpel best gröaien. Vee en bieheurende produkte dreagt ook fleenk bie an de opbrengst van et boeren. Doarnöast wör der völle visket op zalm, helbot en mearvallen.
Veluwe
Kultuur
In Apeldoorne stiet t Paleis t Loo, waor Wilhelmina n tied lange ewoend hef.
Washington (stoat)
Fabrieken in Washington bouwt vleegtuge en raketten, skepe en vervoorsmiddelen. Doarnöast verwoarket ze hoolt, etten, metalen en metaalprodukte, chemikaliën en machines. Washington hef mear as 1000 dammen, zo as de Grand Couleedam. Den is der vuur bevlöaiing, stroomopwekking, oawerstreumingsbehear en wateropslag.
Den offisjelen naam is wal "Den stoat Washington", mer et wörd vake "Washingtonstoat" eneumd um et te oonderskeaiden van den stad Washington D.C.. Den bienaam van den stoat is "the Evergreen State", umdet et der aait greun is.
Veluwe
Streektaal
Op de Veluwe wördt der naost t Nederlaonds ok n Nedersaksiese variant espreuken: t Veluws. Dit wördt inedeeld in t West-Veluws en t Oost-Veluws. Zwat 48,6% kan t praoten, van ongeveer 37,0% is t de moerstaal, 65,3% kan t lezen en 34,4% les t vake. Veur t Veluws is der de Dialektkringe Salland en OostVeluwe. De kringe is onderdeel van t Verbond van Nedersaksische Dialektkringen, die vier maol in t jaor t tiedschrift De Moespot uutgèèf.
Kessel (Limburg)
Kessel is ne stad en old-gemeente in Limburg (Nederlaand). De gemeente hef ne oppervlakte van 22,13 km² (woarvan 0,90 km² water). De stad Kessel kreg in 1312 stadsrechten. Op 2 oktober 2007 hef de gemeente beslotten um samen met de gemeenten Helden en Maasbree de ni-je fusiegemeente Peel en Maas te vörmen dee op 1 januari 2010 n feit wördden. Op 10 maart 2008 beslot de gemeente Meijel zich ok an te sluten bi-j dizze fusiegemeente.
Kernen
Kessel is ene van de kleinste gemeenten van de previnsie Limburg. De enige kernen binnen de gemeente bunt Kessel en et sinds olden tieden bi-jbeheurende Kessel-Eik. Wieter kent zi-j nog de gehuchten Holt, Donk en Oijen
Geskiedenis
Kessel is nen old Maasdarp dat ontstoan is rundumme nen wachttoorn uut de 10de eeuwe. De oldste geskriften oaver Kessel stamt uut et ende van de elfde eeuwe. De graven van Kessel, wonnende in et vroggere kasteel Keverbag (noo ne ruïne), bunt ok de stichters van de Duutse stad Grevenbroich bi-j Düsseldarp (rundumme 1300).
Gedwongen deur geldgebrek verkocht den letsten graaf van Kessel, Hendrik V, in 1279 Kessel (alles op den linkeroover van den Maas en et kasteel) an Reinoud I, graaf van Gelder. Kessel beheurden dus bi-j et Oaverkwarteer van Gelre of Spaans Opper-Gelre. Tiedens den Spaansen Successieoorlog wodden et deur Prusiese tröppe bezet, en zo blef et as deel van Pruusisch Opper-Gelre rundumme ne eeuwe lange Duuts (tot 1814).
Tiedens stried an et ende van den Tweeden Waeldkrieg wodden kasteel, karke (n ontwarp van P.J.H. Cuypers) en de mölle zwoar beschadigd. Van et kasteel besteet alleneg nog den ringburcht. De karke wodden noa den krieg met enkele wiezegingen herbouwd. Van de möllen ging de mölle an de Möllestraote in vlammen op en wodden neet meer herbouwd. De Sint Anthoniusmölle wödden dreks noa den krieg hersteld.
Huys ter Warmond
thumb|right|300px|Huys te Warmond, in 2008. Et Huys ter Warmond is van eursprong n middeleeuws kasteel dat in de 18de eeuwe ingriepend wierd verbouwd tot ne butenplaatse. Et ligt op n landgood noord-oostelek van et geliek-eneumde darp Warmond.
Geskiednis
Et kasteel is woarschienlek al veur 1300 ebouwd, en wodden veur et eerst eneumd in et joar 1362. Et kasteel beheurden toon an Jacob van de Woude, heer van Warmond. In dee tied bestoan et kasteel uut nen verstarkten wontoorn met woarschienlek wat holten bi-jhuze. Et kasteel wier tiedens de Hookse en Kabeljauwse twisten meerdere maolen verwoost, ok in den Tachtigjoarigen Oorlog had et huus völle te lieden.
Ontstaon van et kasteel van noe
Duur huwelek en verarving wisselenden et huus meerdere moalen van eigenoar, en wodden unreagelmoatig bewond. Pieter van Leyden huurden et huus uutèndelek in 1766, en leet et ingriepend verbouwen, woarbi-j et kasteel zien sobere uterlek van vandage kreg. In 1960 wierd et kasteel en landgood doarumhen verkocht an de gemeente Warmond, dee et wier verkocht an de "Stichting Huys ter Warmond". Dizze stichting hef as dool et huus bewond te holden, en in gooden stoat. Doarumme is et kasteel ok neet te bekieken. Et landgood doarumhen is noe van de stichting "Zuud Hollaands laandskap" en oppend veur leu dee doar wilt sjoksen.
Dantemediel
Dantemediel (Fries, officieel: Dantumadiel) is een gemiente in de perveensie Frieslaand. De gemiente telt 18.916 inwoners (1 jannewaori 2020 ) en het een oppervlakte van 87 km² (waorvan 1,78 km² waeter)
Belangriekste plakken
De gemiente telt 11 officiële dörpen. De Friese naemen bin sund 1 jannewaori 2009 de officiële.
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2014: Bron: Webstee gemiente Dantemediel
* Inclusief Veenwooldsterwal (Feanwâldsterwâl)
Edinburgh
400px|thumb|right|Uutzicht over Edinburgh. Edinburgh (uutspreuken deur Edinburghers as "edin-braah" en soms as "edin-burra" deur meensen van buten de stad) (Schots: Edinburgh, Schots-Gaols: Dùn Èideann) is sinds 1492 de heufdstad van Schotlaand (een laand van 't Verienigd Keuninkriek). De stad leit an de oostkust, an de zuudziede van de Firth of Forth, en is de zetel van 't Schotse parlement dat in 1999 opnei insteld is. In 't Schots-Gaols hiet de stad Dùn Èideann, mor de inwoners numen 't liefkeuzend Auld Reekie ("Olde Reukerd").
Rwanda
De inwoaners van Rwanda sint in döärsneade jung en woanet vöärnamelik up den buur. Rwanda hevt eyne van de höygste bevolkingsdichtheden van Afrika. Rwandääsken stammet van eyne kulturele språkgrup, de Bantarwanda, dee weader sint te verdeylen in drey undergrupen: hutus, tutsis en twa. De twa sint een pygmeevolk dee as in et wold leyvet en höyret töt de eyrste inwoaners van Rwanda. Weatenskappers sint et nit eyns oaver de herkumst van en verskillen tüsken de hutus en tutsis; wat gelöyvet dat de verskillen afleided sint van vrogere sociale kastes binnen eyn volk, terwyl as anderen meynet at de hutus en tutsis afsünderlik et land sint binnentrökken vanaf verskillende steades. Christendom is et gröätste gelöyv in et land. De meystverspreide språke is Kinyarwanda. Engelsk en fransk sint wydtere officiäle språken.
Eerste Germaanse klaankverskoeving
Mit de eerste Germaanse klaankverskoeving (ok de Wet van Grimm nuumd) wordt ien onderskeid tussen de Germaanse taelen en t Proto-Indo-Europees (PIE, de gezaemelike veuroolder van alle Indo-Europese taelen) beskreven. Disse klaankverskoeving wordde rond 1822 definitief uutwarkt deur Jakob Grimm.
Smoapoeper
n Smoapoeper (Crataegus) is n geslacht van struukn dee't inheems zeent in Europa, Noord-Amerika, Azië en Noord-Afrika. Wat soortn komt ook as boom vuur. n Smoapoeper wör um de deurns dee't'e hef ook völle in heagn gebroekt (vandoar det'e ook wal bekeand steet as heagndoorn). Hee hef hard hoold met ne fiene samenstellige.
Rwanda
Den sovereinen ståt Rwanda hevt ne regeyring med nen president. Den hüdigen president is Paul Kagame van et Rwandeeske Patriotten Front (RPF) den as in 2000 an de macht küm. Rwanda hevt rechtevoord eyne van de laegste gråden van korrupty in vergelyk med nåberlanden. Undanks dat meldet organisatys vöär de menskenrechten underdrükking van politike teagenstanders, intimidaty en inparking van vryheid van meyningsüting. Et land wördt al seyt vöärkoloniale tyden regeyrd med ne strikte administrative machtsverdeyling. Der sint vyv provincys, wårvan as de grensen in 2006 trökken sind. Rwanda is eyne van de eanigste twey landen wår der ne meyrderheid an vrouwlüde in et parlement sit.
Edinburgh
Bestuurlijke indieling
Edinburgh hef ongeveer 450.000 inwoners, en is een van de Lieutenancy areas of Scotland. De binnenstad van Edinburgh bestiet oet Old Town en New Town.
Smoapoeper
Van t geslacht Crataegus, ook wal steendoorn eneumd, leawt in de Benelux twee soortn. Dit zeent n Eankelstieligen Smoapoeper (Crataegus monogyna syn. C. oxycantha) en n Dubbelstieligen Smoapoeper (Crataegus laevigata), mear der besteet ook ne krusing van dee beaide, de Crataegus ×macrocarpa, den't ook in t weeld gröait.
Eerste Germaanse klaankverskoeving
!PIE !PGm
Smoapoeper
t Geslacht hef verskeaidene hoonderden soortn, woervan't der mear dree in Neerlaand vuurkomt, zowal in t weeld as as an eplaanten proonkboom. Doarnöast wörd de Crataegus persimilis oet China ehaald en hier as proonkboom epott.
Edinburgh
Haven
Edinburgh had vrogger uutstrekte dokken. 't Havengebied, Leith, is herstructureerd, en de haven wördt noe veurnaomelijk bezoch deur cruiseschepen die naor Noorwegen, Zweden, Denemarken, Duutslaand en Nederlaand vaoren. In de haven leit noe de 'Royal Yacht Brittania', een enorm schip van de keuninklijke femilie, waor toeristen een rondleiding kunnen kriegen.
Eerste Germaanse klaankverskoeving
Veurbielden binnen: !PIE !PGm
Smoapoeper
Kenmoarkn
n Eankelstieligen Smoapoeper kan gröain töt nen boom van 10 meter hoge, terwiel at n Dubbelstieligen 4,5 meter hoge kan worden. Ze blöait roond mai/juni met stoark roeknde blaadn. De täkke hebt deurns.
n Smoapoeper wörd duurdet'e van dee grote stekkels hef, nit völle duur gröazers egetn, en kan doarumme froai beskoarmd vuurtleawn. Hee plaant zik vuurt duur zöa te streuin en skötte te verspreaidn.
Medisien
Smoapoepers wordt al seend t 16de joarhoonderd gebroekt um de bloodsroondgaank te stimuleern. Disse woarkige keump van n stof rutine: disn stof steet bekeand van t teegngoan van blaauwe steans. Doar keump nog boawenop det t helpt met t verleegn van de cholesterol. Oet n naam blik ook det'e good woarket a'j der nit good of köant komn.
Rwanda
Jager-gadderaars tröyken et gebeed in tydens de steyn- en ysertyd. Later kümmen dår bantuvolker achteran. So untstünden eyrst stammen en dårnå köäningryken. Vanaf et midden van de 18. eywe was et köäningryk Rwanda et starkste, wårby tutsiköäningen anderen oaverwünnen, de macht up eyne steade brachten en händig an begünnen med besluutvörming teagen de hutus. Düütskland koloniseerden Rwanda in 1884 as underdeyl van Düütsk Oustafrika, volged döär Belgie, dee binnenvöllen in 1916 tydens den Eyrsten Wearldoorlog. Beide europääske landen bleaven de tutsis vöärtrekken. De hutus köämen dår in 1959 teagen in upstand. Se slachteden tallose tutsis af en stichteden nen unafhankeliken hutuståt in 1962. In 1973 veranderden et leiderskap döär nen ståtsgreyp, mär dårdöär veranderden der niks an et pro-hutubeleid. Et Rwandeeske Patriotten Front van de tutsis starteden den rwandeesken börgeroorlog in 1990. De uplopende sociale spanningen vöörden töt de rwandeeske volkermoord van 1994, wårin hutu-ekstremisten tüsken de 500.000 en 1 miljoon tutsis en milder stemde hutus vermoorden. De RPF makeden as winner een ende an de volkermoord.
De ekonomy van Rwanda had slim te lyden van de volkermoord, mär is anstarked. De meyste lüde leyvet van burenunderhold. Koffy en tea sint de vöärnaamste uutvoorprodukten. Turisme kümt ouk rap up en is nu de grötste brunne van butenlandse inkumsten. As eyne van de twey eanigste landen wår as barggorilla's veilig besochted köänt worden, vangt Rwanda hoge inkoamsten van upsporingsbiljetten. Musik en dans höyret by et kulturele leyven van Rwanda, vöäral trummen en de slim vöäraf uutdachte intore-dans. Döär et heyle land maket lüde traditionele künst en handwarken, wåründer imigongo, nen uniken förm van kunst med dryte van koobeeste.
Eerste Germaanse klaankverskoeving
Disse Germaanse "klaankwetten", tegere mit klaankverskoevings die ontdekt binnen veur aandere Indo-Europese taelen, maeken t meugelik om de verwaachte overienkommende klaank te definiëren tussen verskillende Indo-Europese taelen.
De Germaanse *b- (t strepien wil zeggen: woordbeginnend) komt bi'jgelieks meerstal overien mit de Latiense *f-, de Griekse ph-, de Sanskrietse bh-, de Slaviese, Baltiese of Keltiese b-, en gao zo mar deur, wielst de Germaanse *f- meerstal overienkomt mit de Latiense, Griekse, Sanskrietse, Slaviese en Baltiese p- en mit niks (gien beginnende mitklinker) in Kelties. De eerste set overienkomsten komt overien mit t Proto-Indo-Europese *bh- en de laeste set mit t Proto-Indo-Europese *p- (verskeuven in de Germaanse taelen, verdwenen in de Keltiese taelen en behoolden in de aandere groepen die hier nuumd worden).
Der bin n peer uutzunderings op de wet van Grimm die in bovenstaonde veurbielden buten beskouwing laoten binnen die deur Grimm al beskreven weren en laeter deur aandere taelkundigen uutwarkt wordden. De meerst opvalende uutzunderings op de wet van Grimm kregen n verklaoring van de Deense taelkundige Karl Verner. De wet die disse uutzunderings beskrift staot bekend as de wet van Verner (1875).
De wet van Verner
Neffens de wet van Grimm zollen de Proto-Indo-Europese stemloze plofklaanken p, *t en *k overien moeten kommen mit de Proto-Germaanse *f, *þ (th-klaank) en *x (ch-klaank). In de meerste gevalen klopte dit mit de praktiek, mar in partie spesifieke gevalen bleek dat de Proto-Indo-Europese *p, *t of *k overienkwammen mit n stemhebbende variaant van die klaanken (*b, *d en *g) in t Germaans.
n Klassiek veurbield van PIE *t > PGm *d is t woord veur 'vader'. Proto-Indo-Europees geft *pH2te:r (H2 staot veur n soort 'a' en de dubbele punt veur n lange klaank) en Proto-Germaans geft *fade:r (in plak van t deur de wet van Grimm verwaachte *faþe:r).
Laandgraaf (gemeente)
Laandgraaf (Nederlaands: Landgraaf; Limburgs: Lankgraaf) is ne gemeente in et zuden van Limburg (Nederlaand). De gemeente hef ne oppervlakte van 24,68 km² (woarvan 0,10 km² water). Laandgraaf is elaegen in de Oosteleke Mienstraeke en de gemeente Laandgraaf nömp dael an et bestuurleke samenwarkingsverbaand Parkstad Limburg.
Noam
De gemeente Laandgraaf dankt heuren name an nen kilometers langen eerden wal den deels op et groandgebeed van de gemeente elaegen is. De umwalling, dee behalve Laandgraaf ok Laandweer eneumd wöd, kump uut de prehistorie. Et doadwarkeleke doel van dizzen eerden wal is n roadsel.
Kernen
Antal inwonners woonkern op 1 januari 2005:
Woonsdag
Woonsdag is een van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag dee op de diensdag volg.
Woonsdag is naor de Germaanse god Wodan eneumd. 't Is de middelste dag van de weke en 't heet in 't Duuts dan oek Mittwoch (oftewel: midweke).
In Tweante wör woensdag ook wal goonsdag eneumd, umdet ze op den dag meestieds t loon kreegn.
Weerwoord
Weerwoord  was een literair en cultureel tiedschrift - of regionaole schriftenriege - veur Noordoost-Nederlaand en de anslutende Duutse grèensstreek, esteld in de Nedersaksische streektaal van dizze gebieden. 't Weur in 't naojaor van 1965 op-ezet deur Hendrik Entjes uut Oaveriessel en Simon van Wattum uut Grunning. Mit de Bentheimer taalkundige Arnold Rakers was erisselveerd oaver 't opzetten van 't blad, mar Rakers kwaamp uut de tied nog veur 't uutkomen van 't eerste nommer. Vanof 't tweide nommer zat Stephan Selhorst uut Raesfeld, Westfaolen in de redactie.
Van Weerwoord verschenen vier nommers. De schriftenriege weur in opzet veur egaone deur 't Swieniegeltje, daoras Simon van Wattum ok redacteur van had ewest. Een later tiedschrift mit een vergeliekbere opzet was De Pennevogel, det ok niet lange bestaon hef.
Marilyn Monroe
thumb| Marilyn Monroe in Some Like It Hot Marilyn Monroe (1 juni 1926 – 5 augustus 1962) was ne Amerikaanse aktrise, zangeresse, en model. As kind hef ze völle in plaeggezinnen ezetten. Monroe is eure loopbane begonnen as model, wat leidden tot n filmkontrakt in 1946. Eure eerste rolle was dee van Evie in den film Dangerous Years oet 1947. Eure eerste rollen waren klein, maor eur akteerwark in The Asphalt Jungle en All About Eve (beide oet 1950) wordden deur de kritisi good op-evat. Monroe wordden ne steurig grotere sterre deur t spöllen in films as Gentlemen Prefer Blondes, How to Marry a Millionaire, Some Like It Hot, en The Seven Year Itch. Eur optraeden in Bus Stop wordden alderbarstend waardeerd deur de filmkritisi, en ze won nen Golden Globe Award veur eur wark in Some Like it Hot.
De leste jaoren van eur laeven wordden ovverskaduwd deur zeekte en problemen in eur priveelaeven. Eur oet de tied kommen, deur te völle medisienen, is met vraogen en meugelike theorieën umgevven. Offisieel heetten t "waorskienlik zelfmoord", maor de meugelikheid van ovverdosis (al dan neet bewust), en ok moord of doodslag bunt neet definitief oeteslotten.
Maander
De belangriekste toeristntrekker van Maander is de Maanderheede. De dreenkwatervuurroad vuur Noord-Oost Tweante keump oet Maander.
Donderdag
Donderdag is ien van de zeuven dagen van de weke neffens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag die op de woensdag volgt.
Donderdag is naor Donar, de Germaanse god van de donder, nuumd.
Hemelvaortsdag vaalt elk jaor op de zesde donderdag nao Paosken. Aj' vanof de Eerste Paosdag tellen, is dat de veerstigste dag. Eerste Pinksterdag is dan de vuuftigste dag.
De eerste donderdag van een jaor zit in weke 1 van dat jaor.
Fresen
thumb|Dat woan- un taalrebed van de fresen De fresen bint en germaansk stam, dee an de waterkant van de Noordsey leaven deit, van Neaderland bit Düütskland. In Düütskland un Neaderland bint de fresen en anerkend minderheid.
Frese språken worden språken van stük of 400.000 minsken in de olde frese språkrebeten.
De fresen vandage
Vandage givt dat noch dree kontreien, wår dat traditionel fresen givt. In Neaderland leaven de fresen tüsken dat Ysselmear (de vöärmålske Südersey) un de Lauwers. In Düütskland worden disse fresen westfresen nöömd. Se sülvst nömen sik man bloot fresen of westlauwerske fresen, umdat Westfreesland de name van en kontrei in Noordholland is. De meysten van de westlauwersken fresen leaven in de provins Freesland, dee 650.000 inwoaners het.
De tweyde freeske volksgrup is an de waterkant van dat düütske bundsland Neadersassen tohuus, van de neaderlandske grens bit gindsyde van de Werser. Umdat dat in höär historie dwars un dwear gung, leaven de oustfresen in verskeyden landsdeylen mid en meyr of minder grout verskeal in höär geskigde. Kontreien, wår fresen un freeske identiteyt in en grouter of minder måt to vinden bint, sint Oustfreesland, dat Oldenbörger Freesland, dat Såterland, Butjadingen un dat Land Wursten, verenkeld ouk noch anderswår. Wovöäl fresen dat dår bint, weat nüms nip un nauw, man in de landstreaken leaven souwat van 500.000 minsken.
De darde grup sint de Noordfresen in Sleeswyk-Holsteyn. Se leaven in de westen van de kreis Noordfreesland, up de eilanden un de vastewal tüsken de Eider un de Vidå/Widau. De fresen van Helgoland höyren ouk to de noordfresen. Enkelde fresen, dee dat noch in Däänmark geaven sal, worden ouk to de Noordfresen reakend. In de geheyl sal dat wal 50.000 noordfresen geaven.
Kultuur un språke
In Düütskland un Neaderland bint de fresen anerkend as nationaal minderheid. In Düütskland wordt de beteaking volksgrup bruked. Wovöäl fresen dat givt, dee sik to dit volksgrup reakenen, weyt keyn eyn, umdat elk dat vöär sik uutmaken mut un dat van de regering neet afvraged wordt. Dat bekennen to en minderheid is vry.
Dat engste definering van de minderheid is dee oaver de språke. Geit dat dårnå, bint bloot de lüde fresen, dee eyn van de freeske talen pråten. Dit språkfresen givt dat vandage besünders in Neaderland, wår stük of 400.000 lüde up dat vastland un de eilanden Terskelling un Skyrmunnikouge dat westlauwersk freesk pråten.
In't oostelike Freesland is dat old ousterlauwersk freesk al syd hunderden van jåren bold uutstörven. Bit vandage het bloot dat såterfreesk oaverleaved. Dit dialekt wordt van ruugweg 2000 minsken in't Såterland pråted.
Ouk de minsken, de vandage noch freesk pråten, bruken in höär warkeldag de ander språken, dee in höär kontreien bruked worden un mid höär Freesk verwand bint. Dårto höyren de standardspråken neaderlandsk, düütsk un däänsk, man ouk neadersassisk. Net as ander lütje språken in Europa bint de freeske språken in de knyp van uutstarven.
Sou sügt dat dän sou uut, dat mennig fresen vandage keyn freesk meyr pråten. Man besünders in Oustfreesland, dat van syn eygen neadersassisk dialekt steavig präged is, het de freeske identiteyt dat undergån van de freeske språke oaverleaved. Dat oustfreeske plat het boavendeam mennig old freeske deylen upnoamen. Dit språke deit in Oustfreesland net sou syn wark vöär de identiteyt van de minsken as de freeske språken in Noord- un westlauwersk Freesland.
Ouk in de provins Freesland worden teagen dat freeske ouk vaken neadersassiske dialekten bruked, besünders in de Stellingwarven un dat Kolmerland. Un dän givt dat dår ouk noch freesk-neaderlandske mengtalen, as dat stadsfreesk un dat bildtsk.
Politik
De fresen uut west, oust un noord hebben sik to de Interfreeske Råd tosamensloaten.
S.V. Nieuwleusen
S.V. Nieuwleusen (stiet veur Sport Vereniging Nieuwleusen) is een op 1 augustus 1957 operichte voetbalverieniging in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. De club had in 2021 meer as achthonderd leden.
Der bint acht herenteams, twee damesteams en een hiele bulte jeugdelftallen van de F's töt de A's. 't Standaardelftal van de verieniging speult in de darde klasse van 't KNVB-district Noord van 't Nederlaands amateurvoetbal (staand: seizoen 2020/21).
De thuushaven van S.V. Nieuwleusen is Sportpark "t Klaverblad". Speulers hebt as bijname De Oranjehemden.
Pien Keulstra
Pien Keulstra (Bokel, 6 november 1993) is ne Tweantse oold-triatlete en vandaag n dag langebaanskaatsster dee vanof seizoen 2010/11 bie Joonk Oranje skaatset. Doarveur skaatsen he bie t Gewest Oaveriessel. Keulstra is bie de Hengelose IJsclub.
Loopbaan
November 2010, doo't he zövventene wör, köm he veur t eerst bie de NK ofstaandn 2011. As B-juniore kreg Keulstra vriestelling van de KNSB noa at he zik deur de Holland Cup plaatst har veur de 1500 en 3000 meter. Ze wör op rieg veerteende en tiende op dee beide ofstaandn en jaagn ok twee perseunlike rekords.
Op t WK allround veur jeugd in 2011 op de Finse iesbane van Seinäjoki wör Keulstra tweedes, achter weardkampioene Karolína Erbanová en vuur de kampioene van t veurgoande joar, Lotte van Beek.
Bram Tankink
thumb|200px|right|Tankink op de [[Col de la Colombière in de 7e ofstaand van de Roonde van Fraankriek 2007]] Bram Tankink (Hoksebarge, 3 december 1978) is nen Neerlaandsen wielrenner oet Tweante. Ze neumt um in t Engels mangs ook wal The Tank of The beast from the East (t Beest oet t Oostn).
Tankink begun zinn loopbaan ooit as veeldrieder, mer gung in 1999 oawer op stroatriedn. t Joar doarop wör he Neerlaands Kampioen bie de espoirs, woerduur at he an enömn wör as prof bie de ploog Domo-Farm Frites. Vuur disse ploog jaagn he twee joar, töt at hee, en nog n poar mear, oawergungn noar de Quick Stepploog. Ook hier dee Tankink völle as knech riedn. Hierduur völ he zelf nit völle in de priezn, mer zinne ploog har um gearne met noar de Roonde van Fraankriek van 2005. Hier köm he met gode bene oet, en hulp doarmet Filippo Pozzato in de HEW Cyclassics in Hambörg an nen pries. In de Roonde van Duutslaand wun he doarop nog n eersten ofstaand en wör leaider van de algemene klasseringslieste. Doarnöast wun Tankink ook nog verskeaidene noa-Roondekriteriums.
Tankink dut ook of en an nöalstuks skriewn vuur n Tubantia, dee't vuural um de Roonde van Fraankriek good beleazn wordt. Doarbie hef he nog n nöalstukn met as naam Bijtanken in t blad Wieler Revue.
Seend augustus 2007 dreeit Tankink met in de ploog van de Rabobaanke.
Belangriekste priezn
2000
2005
2006
2007
Grote roondes
Eindklasseringen in grote rondes, met tussen haakjes het aantal etappeoverwinningen
Vleadermuse
Vleadermuse (orde Chiroptera, ouk wel handvlöägeligen enöömd) bint sougderen dee echt vlegen künnet (dat is anders as sweaven). Ear vlöägels hebbet een vleeghüüd dee tüsken de tengels van ear vöär- en achterpöyte en ear start sit. Der bint vöäle soorten vleadermuse. Enkele seldsame soorten kummet alleynig up eyne plekke vöär, vake in grotten. Wearldwyd binnet der so'n beatyn 1.100 soorten, dårvan kümt dat der meyr as eyne up de vyve sougdeersoorten een vleadermuus is.