cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brazilië
Toerisme
Brazilië is oardig geunstig vuur zaken in toerisme. t Hef völle natuurlike zeenswaerdigheden en kulturele plekken. Noadelen an Brazilië zeent de slechte waegen, hoge belastingen op tickets en lochthawentoslagen. Vaeligheid is in de grote staeden nog aait neet al te best, mer duur mekaar hef t laand t beheurlik an-epakt. Toch zegt raeizeburo's aait dät iej in de grote staeden neet allene oawer stroate mut, gin opzichtige sierröade mut umhangen of bie grote demonstrasies mut goan lopen.
Der goat meer Braziliaanse toeristen noar t boetenlaand dan der boetenlaandse toeristen noar Brazilië goat. Hierduur krie'j n negatief oetwesselingssaldo. In 2006 waarkden der 1,9 miljoen leu rechtstreeks in de toeristiese tak van de ekonomie. Brazilianen goat völle binnenslaands met vakaansie; ongevaer 51 miljoen leu in 2005. Dät laewerden Brazilië $22 miljoen op; vief moal zovölle as van internasionale toeristen.
De meeste internasionale toeristen goat noar de staeden Rio de Janeiro, Foz do Iguaçu, São Paolo, Florianópolis en Salvador. Zakenreiskes goat vake noar São Paulo, Rio de Janeiro en Porto Alegre.
Weagenbouwkunde
thumb|450px|Et anleggen van een weg in [[Oost-Timor]] Weagenbouwkunde is een kunnigheid die zik ganks hold met de bouw van weagen. Et is een toe-epaste wettenschop en onderdiel van de civiele techniek.
Brazilië
Kultuur
Töt an den anvaank van t 19e joarhoonderd was Barok de heuwdstiel in den Braziliaansen keunst. Dät gröaiden haenig an oet noar n breed anbod van stielen, zo as romaniek, modernisme, expressionisme, kubisme, surrealisme en abstraksionisme. Braziliaansen filmkeunst is zo oold as de oetveending van t filmen.
Muziek
Muziek is n onmeundig belangriek oonderdeel van de Braziliaanse kultuur. Den pandeiro, ne oard tamboriene met n vel der oawer, is zelfs t nasionale teken van Brazilië.
De muziek van Brazilië is ne mengvörm van heuwdzakelik Europese en Afrikaanse elemaenten. In den kolonialen tied köm de grötste invlood via Portugal vanoet heel Europa. Den eersten Braziliaansen muziekskriewer was José Maurício Nunes Garcia. Hee skreef völle klassieke stukken in Weensen stiel. Oondertusken warren der völle slawen dee öare ritmiek in daans en instrumaenten metnömmen, woermet ze ne rieke volksmuziek oontwikkelden.
Vanof de onofhaankelikhaeid maakden muzikaanten aal meer muziek in kenmaarkend Braziliaansen stiel. Samba, met t kenmaarkende hartslagritme, is doarvan t bekaendst. t Steet zelfs op de UNESCO-lieste van kultureel aarfgood. Der zeent verskaeidene oondersoorten van samba, van melancholiese of romantiese samba pagode töt opjörkende samba enredo. Koppels kameröade köant oawende bie mekaar zitten en samba de roda spöllen. Bie disse oard samba doot ze tekste improviseren um mekaar te klook of te waen. In völle delen van Brazilië zeent der hele sambaskolen, dee as völle anhangers hebt, te vergelieken met vootbalklubs. Disse zeent in Europa vuural bekaend um de oetbeundige en klurige optochten tiedens karnaval.
Vanwaege baanden met Afrika zeent de stielen Maracatu en Afoxê machtig populaer. Den daanssport capoeira hef ook wier egene karakteristieke muziek.
Bossa Nova is slim populaer boeten Brazilië wörden noa 1960. t Betekent "niejen trend" en zet jazz-mellodieën op sambaritmes. Vuural met daank an Frank Sinatra is Bossa Nova bie n grötter publiek an-esloan. Hee skoorden ne waerldhit met t nommer "Girl from Ipanema".
Etten en dreenken
t Braziliaanse etten en dreenken is verskaeiden per strekke. t Nasionale gerecht is Feijoada; en strekgebeunden gerechten as vatapá, moqueca, polenta en acarajé zeent in t hele laand geleewd. Koffie is t nasionale dreenken en den inheemsen staarken draank is cachaça. Dät wörd oet sukerreed distilleerd en is t heuwdbestaanddeel van de nasionale cocktail caipirinha.
In duursnee besteet ne moaltied oet ries en bonen met beestevleis en sload. Doar doot ze regelmoatig kassavebloom (farofa) duur. Frituurde aerpel, kassave, banaan, vleis en keze wordt vake as middagetten gebroekt. Iej köant et in de meeste restaurants kriegen. Geleewd gemaksetten is pastel (pastei), coxinha (ne oard kipkroket) en pão de queijo (kezebrood).
t Laand is riek an greunte en vruchten, zo as açaí, cupuaçu, mango's, papaja's, kakaubonen, cashewnötten, guaves, sinasappels, passievruchten, ananassen en proemen. Dee wordt vermoalen töt sappen of gebroekt vuur sukela, lollies en iesheurnkes.
Sport
Met ofstaand is vootbal de meest geleewde sport van Brazilië. t Nasionale manskap wörd ezeen as t beste van de waerld en wör al vief moal waerldkampioen.
Aandere populaere sporten zeent volleybal, basketbal, Formule 1 en vechtsporten. t Nasionale volleybalmanskap hef de Waerldliga, World Grand Champions Cup, World Championship en de World Cup ewunnen.
In 1950 en in 2014 meug Brazilië de FIFA Wearldkup vootbal organiseren. In t Autódromo José carlos Pace, de reesbane van São Paulo, wörd de joarlikse Grand Prix van Brazilië heulden. In Rio de Janeiro wordt de Olympiese Spöllen en de Paralympiese Spöllen van 2016 eheulden.
Volksbeskriewing
thumb|right|300px|Bevolkingsdichthaeid in Braziliaanse gemeentes
In 2008 wör t antal leu wat in Brazilië wont, eskatt op ongevaer 190 miljoen. De meeste leu wont in t zuudoosten en noordoosten. De eerste volkstelling wör edoan in 1872. Der wonden toen 9.930.478 leu in Brazilië. Tusken 1880 en 1930 treuken der nog es 4 miljoen bie in. In de joaren tusken 1940 en 1950 gröaiden de bevolking joarliks met 2,4%, terwiel as leu duur mekaar ook eulder wörden.
Ras en volker
Volgens n oonderzeuk van 2008 neumt 48,43% (ongevaer 92 miljoen) van de Brazilianen zikzelf blaank, 43,8% (ongevaer 83 miljoen) broen ("pardo", mengeling van blaank en zwart), 6,84% (ongevaer 13 miljoen) neumt zikzelf zwart, 0,58% (ongevaer 1,1 miljoen) neumt zikzelf Aziaties en 0.28% (ongevaer 536.000) neumt zikzelf inheems (Amerindiaans, of indígena). 0,07% (ongevaer 130.000) gavven gin ras op.
Seend den ankomst van de Portugezen in 1500 is der beheurlik wat mengeling tusken de Amerindianen, Europeanen en Afrikanen ewest. Dät blik oet autosomale studies op 65% töt 77% van de bevolking.
De moatskoppieje is slim verdeeld in klasses. Verskillende bevolkingsgroepen verdeent neet t zelfde loon. Der is ook völle rassisme en klassenstried. Iej wordt bie ne groep in edeeld noar oewen kluur. Zo köant volle breurs en zusters bie verskillende groepen terechte kommen. Wovölle o'j verdeent spölt ook met; as nen pardo meer verdenen geet, is der grote kaans dät den zik doarnoa blaank of zwart geet neumen.
t Broene volk (offisieel "pardo") wör ook wal es "moreno" neumd. t Is ne brede indeling woer as ook "caboclo's", "mulatto's" en "cafuzo's" in heurt. Caboclo's zeent vermengde Amerindianen en noawas van blaanken met inheemsen, Mulatto's zeent noawas van blaanken en zwarten, Cafuzo's zeent noawas van Amerindianen en zwarten. In t noorden, noordoosten en middelwesten veend iej vuural völle noawas van Amerindianen.
An de oostkuste van de nooroostelike strekke van Bahia töt Paraíba en ook in noordelik Maranhão, zudelik Minas Gerais en oostelik Rio de Janeiro veend iej meer zwarten, mulatto's en noawas van dree rassen tegelieke. Vanof t 19e joarhoonderd köm der ne intrekkersstreum op gaank. Doarduur zeent der non ook völle Italianen, Spaansen, Duutsers, Oekraïners, Polen, Jödden, Russen, Chinezen, Japanezen en leu oet t Midden-Oosten.
Geleuwe
Brazilië hef de grötste groep katholieken van de waerld. Oet de vermenging van de gebroeken en geleuwe van de Afrikanen en Europeanen onsteund nen egen vörm van katholisisme, met völle egene rituelen en feeste. Wat geestgeleuwigen neumt zikzelf ook kristelik. De protestaanten zeent van de peenkstergemeente, evangelies, baptist, zeuwendedagsanhangers, luthersen en de gereformeerde kaarken. Der zeent de leste joaren meer protestaanten bie ekömmen en n hoop katholieken meender. Wieters zeent der boeddhisten (0,13%), Afro-Brazilaanse geleuwe (0,31%) en 0,01% Amerindiaanse geleuwe.
Sproaken
thumb|upright|Museum vuur de Portugese sproake in [[São Paulo, Brazilië.]]
In wat delen van Brazilië kuiert ze ok Nedersaksies. In t boondslaand Espirito Santo kuiert de leu vuural Oostpommers en in Castrolanda in t boondslaand Paraná zeent völle migraanten vanoet Oost-Nederlaand terechte kömmen. Dee hebt öar Draents en Twaents met-enömmen. Wieters tref iej der nog t Hoogduutse dialekt Hunsrückisch en Venesiaans Italiaans. Dit wörd vuural kuierd duur de noazoaten van Duutse en Italiaanse immigraanten.
Bie wet is de Braziliaanse Gebarensproake (LIBRAS) verplicht in oonderwies, gezoondhaeidszörg en regaeringszaken. Laeraren en verzörgers mut disse sproake verplicht laeren. Skolegoande keender mut verplicht op zien meenst ene sproake derbie laeren. Vake is dät Engels of Spaans. Brazilië is t eerste laand in Zuud-Amerika woer as laerlingen op de middelbere skole Esperanto laeren köant.
Karkraods
| - T LIMBURGSE TAALLAANDSCHAP - t Zudelik Maos-Rijnlaandse (Limburgs-Nederrijnse) dialektkontinuüm t Karkraods (in t dialekt zelf: Kirchröadsj) is n Ripuaries dialekt dat espreuken wörden in de veurmaolige mienwarkersstad Karkraode en t angrenzende Duutse 's-Hartogenraode (Herzogenrath). Allewel Karkraode op-ebouwd is uut verschillende ouwe darpskernen, die vanouds allemaole der eigen dialekt hebben, is t tegenswoordig min of meer één "Karkraods dialekt" ewörden.
t Karkraods vormp samen mit onder aandere t Keulse dialekt één van de subvormen van t Ripuaries, al zien de sprekers der eigen dialekt nog t liefst as n vorm van Zuudoost-Limburgs.
Medeklinkers
t Karkraods beheurt tot de Westmiddelduutse dialekten; dat wil zegen dat t in t zujen van de Benrather Linie ligt. Disse isoglosse markeert de grens tussen -k en -ch nao lange en halflange klinkers; ze zegen in Karkraode dus maache, niet make. Disse grens löp deur Nederlaands-Limburg heer: Heerlen en Laandgraaf liggen der krek boven. Aandere dialekten in Limburg mit disse ampartigheid bin t Simpelvelds, t Bokeltse dialekt uut Limburg en t Vaols.
De Benrather Linie vormp, in elk geval op disse plekke, oek de grens tussen t- en ts-; in t Heerlens zegen ze dus tied, in t Karkraods tsiet. Oek veraandert de -t vake in -s (Heerlens oet, Karkraods oes) en de -p in -f (Heerlens hope, Karkraods hoffe). Dit gebeurt liekewels, aanders as in t Hoogduuts, niet nao korte klinkers (dat, niet das; óp, niet óf'; de grenzen van dat verschiensel, de Bad Hönniger Linie en de Sankt Goarer Linie, liggen veul zudeliker). Oek n belangrieke veraandering, en bie uutstek ene waoran ze in Limburg n Karkraodenaar herkennen, is de veraandering van g- in j-.
Woordeschat
In 1987 is de Kirchröadsjer Dieksiejoneer uutegeven waorin n deel van de woordeschat is onderebröcht.
Twelle
Twelle (Nederlans: Twello) is n darp mit meer as 13.500 inwoners in de gemeente Voorst, in de Nederlandse provinsie Gelderland. Twelle was töt 1818 n zelfstandige gemeente, hiernao ging de gemeente op in de gemeente Voorst. t Gemeentehuus van de gemeente Voorst ligt in Twelle.
Karkraods
In t dageliks leven
Aanders as in Heerlen is in Karkraode t dialekt in de tied van de mienen niet naor de minderheid van de gemeenschap verdröngen. Dit kömp warschienlik deurdat de Karkraodse mienen ouwer bin en in haanden van plaotselike industriëlen waren. Hier konden ze t dialekt dus in alle situasies gebruken, terwiel in de Heerlense mienen de hogere funksies deur Nederlaandstalige meensen uutevoerd wördden. Oek was de arbeidsmigrasie van buten de regio lange zo hoog niet. Zodoonde ku'j noen nog altied t Karkraods in alle informele situasies heuren, oek onder de jongeluui, al bin der oek ouwers die der kiend in t Nederlaands opvoeden. Wel hef t Karkraods meer as bieveurbeeld t Maastrichts of t Sittards de stempel van volkstaal. Niettemin is t Karkraods warschienlik nao t Maastrichts t meest espreuken dialekt in de beie Limburgen, in absolute siefers emeten.
Twelle
De name Twelle betekent letterlik tussen twee bossen in, t kömp van twee en loo. t Darp is van oorsprong n echt lintdarp dat later uutgruuide töt n regionaal sentrum van de vleisverwarkende industrie, disse industrie is noe uut t sentrum verdwenen, maar Twelle hef nog altied n belangrieke warkgelegenheidsindustrie.
Karkraods
Ekultiveerd
Karkraode hef n grote produksie van karnevalsliedjes en de tradisie van eschreven Karkraods kömp, net as elders in Limburg, veural daor vandaon. Veul wardering kreeg Paul Weelen, die twintig jaor lang de teksten schreef veur de groep Weerwaas, daornao veur Ramsj, Toepjoep en Oes De Ef en meer as tien jaor heufdredakteur van t tiedschrift Veldeke was tot t blad in 2007 op-eheven wördden. Wim Heijmans, tweevoudig winnaar van de Veldeke-Literatuurpries, publiseerden n antal theatermonologen en korte verhalen, vake van n hermetiese aord, in n bundel.
Twelle
t Darp ligt in de landelike umgeving tussen de steden Daeventer en Apeldoorne, kortbie de rivier de Iessel. Töt 2004 was t veural bekend vanwegen zien varkenslachteriejen.
Karkraods
Ekultiveerd
Sinds kort zie'j weg en were bie t binnenriejen van de bebouwden koeme tweetalige plaotsnaamborden staon.
Twelle
Sinds 2006 hef Twelle n eigen treinstasion.
Karkraods
Ekultiveerd
t Karkraods hef n van de aandere Limburgse dialekten aofwiekende spelling an-ehuilen (bv. oa in plaotse van ao).
Klaasje Rotstein-van den Brink
Klaasje Rotstein-van den Brink (13 meert 1919 – 5 juni 1997), algemien bekend als Klazien uut Zalk of Kleusien uut Zalk, was een anbeveelster van netuurlijke geneesmiddels en deurgeefster van traditionele vertellegies en zegswiezen. Heur bi'jname verwis naor heur dörp Zalk in de Oaveriesselse gemiente Kampen.
Bezigheden en uutwarking
End jaoren tachtig trad Kleusien op as weervrouwe in een Vara-radiopregramma van Felix Meurders. Krek as al heur bezigheden had ze heurzölf dizze discipline bi'jebrocht.
Persoonlijke lèven
Nao de Tweide Wereldoorlog trouwden Kleusien mit Sam Rotstein (oaverleden in juni 2007). Hi'j was een Jeudse onderduker die bi'j de femilie Van den Brink in had ewoond.
Kleusien kwaamp op 5 juni 1997 uut de tied as gevolg van de ziekte van Kahler, een vörm van leukemie. Op eigen verzoek kwaamp d'r anvankelijk gien stien op heur graf, um te veurkomen det 't een bedevaortsoord zol wörden.
Afon Llynfi
300px|thumb|right|Den Afon Llynfi vanof de brugge bie Pont Rhyd-y-cyff. Den Afon Llynfi (Engels: River Llenfy) is een van de dree grötste ziedstreumen van den Afon Ogwr.
Den rivier is ongevear 16 km laank vanof zinne welle op et noorden van Maesteg en löp veur et grötste deel noar et zuden deur Dyffryn Llynfi op den samenloop met den Afon Ogwr en den Afon Garw bie Abercynffig op an. De belangriekste ziedstreumen van den Afon Llynfi bint den Nant Cwm-du en den Nant Cedfyw, dee an de leenkerwal ligt, en den Nant Crynwydd, den Nant Sychbant en den Nant y Gadlys an de rechterwalkaante.
Den Afon Llynfi hef slim te lieden had van de industrialisasie en veural van de kollenmienen bie Maesteg. Wiedters warren der iezer- en baksteenfebrieken bie Tondu. Hierdeur en deur slimmen rioolwateroawerstört is den rivier fleenk versmeard raakt. In de tweede helfte van et 20ste joarhoonderd raakten de kollenmienen in onbroek. Hierveur kömmen nieje fabrieken veur in de plaatse, zo as veur gezichtsverzörgingsprodukte en papier. Ok den riooloawerstört gung gewoon verdan. Hierduur wol der langen tied zowat niks leawen in den rivier. Natuurbesköarmingsgroepen bint der slim vuur op de achterste bene west. Rechtevoort is et water stukken better.
Olde Iesselstreek (taol)
De Olde Iesselstreek is de name veur een taalkundige oavergaankszone in de Nederlaanse pervincie Gelderlaand maank de Nedersaksische dialecten (Achterhooks en Oost-Veluws) in 't noorden en de Nederfraankische dialecten ('t Kleverlaands of Zuud-Gelders) in 't zuden. D'r koomt een bulte isoglossen bi'j menare.
't Zudelijke diel van dit gebied valt in de streek de Liemers. De dialecten van de Liemers nuumt ze ok wal 't Liemers, al vörmt ze gien ienheid.
Adrianopel
Adrianopel (Turks: Edirne; Grieks: Αδριανούπολη, Adrianoúpoli; Bulgaors: Одрин, Odrin), is ne stad in t Europeese deel van Turkije en was de heufstad van t Ottomaanse Riek.
Jan Riesewijk
Jan Riesewijk (Loster, 1976) is nen twentsken komik en aktöör. De meyste bekendheid hevt he te danken an syne rulle in de regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond, wårin as he den bröder spölden van en karakter van Herman Finkers. Dårnöäst is hee te seen weasd as Wilco in de komedyryge Groote Markt 30. Ouk hevt hee medhülpen an de Twentske Oldjårskonference van 2019.
Riesewijk tredt noch wal es up vöär RTV Oost. Mangs is hee te seen as Kardinaal Riesewijk. Dårby spölt hee nen kardinaal den as de lüde "vermanend" tosprekt. Ne rulle den as em past, want Riesewijk is oavertüügd Roumsk-Katolik.
Persöönlik
In et dageliks leaven is Riesewijk verpleyger in en tehuus vöär dementerende ölderen. In de vrye tyd düt he noch med med de Böggelrieders & Daansers, ne lokale drachtengrup. Ouk is hee Buitengewoon Ambtenaar van de Burgerlijke Stand in Loster en düt he lokaal huweliksplechtigheiden an mekander küren.
Paus Benedictus XVI
Paus Benedictus XVI (echte name: Joseph Alois Ratzinger) is geboren op 16 april 1927 te Marktl am Inn in Beieren, Duutslaand. Hee is de 265e paus van de Rooms-Kattelieke Karke. Hee is op 19 april 2005 verkeuzen töt de paus, dit was nao de dood van Paus Jehannes Paulus II. As paus stiet Benedictus XVI an 't heufd van de Rooms-Katholieke Karke en is de soeverein van Vaticaanstad.
Paus
Tiedens de vierde stemronde in de Sixtiense kapel op 19 april 2005 wörden kardinaol Joseph Ratzinger töt paus verkeuzen. Dit wörden um 18.45 ure bekend-emaakt deur Mgr. Jorge Arturo Kardinaol Medina Estevez, kardinaol-protodiaken van 't College van Kardinaolen, die op 't balkon van de Sunte-Pietersbasiliek zee: "Annuntio vobis gaudium magnum; habemus Papam! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum Josephum, Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem, Ratzinger, qui sibi nomen imposuit Benedicti XVI (= decimi sexti)."
(Vertaoling: "Ik diel oe mit grote vreugde mit; we hebt een Paus! De meest veurtreffelijke en Eerwaorde Heer, de Heer Joseph, kardinaol van de Heilige Roomse Karke, Ratzinger, die de name Benedictus XVI an-enumen hef.")
Dialektologie
thumb|200px|[[Gesinus Gerhardus Kloeke (1887-1963) was een veuranstaond dialektoloog]] Dialektologie (van t Oudgriekse διάλεκτος (dialect) en -λογία "logica/kunde") is de studie van dialekten. Tegenswoordig wörden t ezien as n subdissipline binnen de sosiolinguïstiek.
Romeinen
Romeinen kan verwiezen naor:
Dialektologie
Geschiedenisse
Dialektologie is in de 19e eeuw as amparte dissipline ontwikkeld deur de Duutse taalkundige Georg Wenker, die eschreven zinnen in t Standardduuts vergeleek mit vertalingen in plaotselike Noord-Duutse dialekten. Eén van de eerste echte publikasies op t gebied van dialektologie was t English Dialect Dictionary van Joseph Wright. De meest gebruukten methode is t verzamelen en uutbrengen van plaotselik materiaal in woordeboeken, grammatika's en taalatlassen.
In t begin was dialektologie zwat allinnig mer ericht op isoglossen, dat betekent t aofbakenen van bepaolde gebiejen waorbinnen spesifieke taalverschiensels optrejen. Laoter gungen ze der eigen alsmer meer interesseren veur de sosiale faktoren die veur bepaolde taalvormen de baosis vormden. Hierdeur wördden dialektologie oek n sosiale wetenschap.
Heufdonderwarpen
Dialektologie is meestentieds veural ericht op sychrone variasie binnen n taal en de overeenkomsten en verschillen tussen verschillende nauw verwaante dialekten, der gemeenschappelike oorsprong en de maniere waorop nieje taalvormen ontstaon as gevolg van taalkontakt. Oek wörden bepaolde kriteria ehanteerd um te bepaolen of twee taalvariaanten as dialekten van dezelfde taal of as twee amparte talen ezien mutten wörden. De volgende zaken staon daorbie mit name sentraal:
Onderlinge verstaonbaorheid
Volgens sommigen kunnen twee taalvariaanten die onderling goed verstaonbaar bin - zo as bieveurbeeld Nedersaksies en Nederlaands, Zeeuws en Nederlaands of Spaans en Portugees - as dialekten van dezelfde taal ezien wörden, mer dit is liekewels gien eendujig kriterium, umdat der nooit ene op t idee zal koemen um bieveurbeeld t Spaans en t Portugees as dialekten van dezelfde taal te zien. Allereerst mut daorumme ekeken wörden naor zaken as grammatika (spraakleer), klankleer (fonologie) en woordeschat. In dit opzicht steet t Nederduuts, dat in gien enkel opzicht as n Nederlaands dialekt ezien wörden, niet of nauweliks veerder aof van t Standardnederlaands as veur t Nedersaksies t geval is.
Diglossie
Diglossie ontsteet as twee nauw verwaante talen of dialekten op t zelfde grondgebied naost mekaar espreuken wörden. In zo'n geval is de kans arg groot dat één taalvariaant - over t algemeen de standardtaal - t meest an anzien wint. Disse taal wörden dan oek wel de daktaal eneumd. Dit verschiensel kömp aordig vake veur in alle delen van de wereld.
Dialektkontinuüm
n Dialektkontinuüm is n netwark van dialekten waortussen de onderlinge verstaonbaorheid aofnimp wanneer de aofstaand toenimp. n Soortgeliek kontinuüm is bieveurbeeld arg goed te zien in de maniere waorop de dialekten van Nederlaands-Limburg en Belgies-Limburg in mekaar overgaon, of bie de overgang tussen de verschillende Nedersaksiese dialekten, zo'n overgang geet meestentieds zeutjes an.
Diasysteem
De term diasysteem verwis naor n taal die meer as één standardvorm hef. Veurbeelden bin t Engels dat uuteenvuilt in verschillende standardvormen zo as t Amerikaans-Engels, en t Noors dat uuuteenvuilt in t Bokmål en Nynorsk, mer toch beien as standardvormen van t Noors ezien wörden. As dit begrip toe-epast wörden op dialekten, dan geet t um de "onderliggende" standardtaal die in beie dialekten op n iets aandere maniere erealiseerd wörden, zo as t espreuken Nederlaands in Noord-Braobaant, Vlaanderen of de provinsie Groningen. Der wörden in dit verbaand meestentieds espreuken van aksenten (n Gronings/Braobaants aksent, enz.). t Begrip plurisentriese taal hangt hier arg nauw mee samen.
Heern (visk)
right|thumb|Heern right|thumb|School van Heerns right|thumb|Heern veur verkoop thumb|Ne tonne met heerns n Heern is n lutje visk dij allendig veurkommen op t noordelk haalfrond. Dizzent binnen te verdailn in twai heufdsoorten: de Pacifische heern (C. pallassii) en de Atlantische heern (C. harengus) dij op zoch weer te verdailen vallen in klaindere subgroupen. n Deursnede heern is om en bie 45 sìntimeter laank en vouern zoch mit plaankton, genoat en klaindere viske.
Heerns beheurden laank tot de belaankriekste viske in de viskerij. Deur overbevisken wuir op verschillende ploatsen t heernbestaand staark verminderd, woardeur de regeern zoch neudzaakt vuilde om n 6-joareg vangstverbod (1977-1983) in te stèllen.
Eterij
Heerns worden voak eten as:
In Skandinoavische landen wordt heern inlègd in verschillende kruden, as mit dille, in wien of in n romege saus.
Stadswal
thumb|300px|Deursnee van nen stadswal Nen stadwal, mangsmoal umwalling of stadswal eneumd, vörmen n underdael van de verdaedigingswarken van nen vesten.
Eertieds bouwden leu in de stad ne mure rundumme de stad teggen invallers en kriegsleu. Noadat kriegsleu beskikking hadden oaver buskruut en kanonnen blekken dizze muren neet afdoonde teggen invallen. Later bouwden zi-j ne umwalling van eerde mit bastions en ravelienen tot zelfs n kompleks van betonnen bunkers en tankgrachten.
1958
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1958:
Wilde ranker
thumb|300px|Wilde ranker thumb|300px|Wilde ranker De wilde ranker (Clematis vitalba) is een vaste plaante uut de femilie van ranonkelachtigen (Ranunculaceae). 't Is een houtige liaan dee veurkump in bossen en kreupelhout op gronden mit iezelig veul kalk. De stengel kan tot 6 centimeter dik wonnen. In Nederlaand is de plaante veurnamelijk in Limburg te vienen, mar in de res van 't laand kump e oek wel veur op onder aandere revierkribben. De plaante kan zo'n 30 meter wonnen.
Bloeme
De bloemen verspreien een vule geur en hem een deursnee van 2 centimeter. De bloemdekblaojen an alletwee de kaanten bin greun an de buten- en wit an de binnenkaante.
Bleui
De plaante bleuit in eindelingse en okselstandige pluum van juni tot augustus.
Blad
't Blad is bleikgreun en enkel eveerd. Der bin 3 tot 9 estelen blaojen, dee hartvormig of eirond bin. De raand kan geve of ekarteld ween.
Vruch
De wilde ranker draag lange behaoren dopvruchen mit een 4 centimeter lange pluum.
Giftig
't Sap is giftig deur protoanemonine.
Voegelkouwe
Een voegelkouwe (of een voegelkooi) is een kouwe waor voegels in verblieven as ze as huusdieren ehouwen wonnen. De kouwe veurkump dat voegels vortvliegen. De tralies van een voegelkouwe kunnen emaak wonnen van metaal of hout.
't Beste is een rechhoekige kouwe umdat een voegel in een ronde kouwe oriëntasiepreblemen krieg. In een voegelkouwe bin meestentieds stokken waor de voegel op kunnen zitten, plus een bakjen veur 't eten en een bakjen veur 't drinken. Op de bojem lig een laoge zaand, beukensnippers of corbo um de uutwarpsels makkelijk te kunnen verwiederen. An de butenkaante ku-j (bie een open deurtjen) een bad bevestigen zodat de voegels zich kunnen wassen.
't Is noodzakelijk veur de meeste voegels um een bakjen mit grit en voegelmineralen te plaosen.
Veur een perkiet is 't belangriek dat de tralies horizontaal eplaos wonnen zodat e kan klimmen. De tralieofstand mag bie kleine voegels neet te groot wezen in verbaand mit 't ontsnappen of dat ze vaste koemen te zitten.
Zalmachtigen
thumb|300px|Atlantische zalm De orde van de zalmachtigen (Salmoniformes) bestaot uut een vrie groot antal femilies:
Siligo
200px|thumb|Kiek op Siligo Siligo is n gemainte en stad ien de Italioanse dailstoat Sardinië en ligt in t distrikt Sassari. Siligo ligt 25 kilometer ien t zuudwesten van Sassari. De gemainte het sikkom duzend inwoner op n oppervlakte van 4,36 km².
Harry Potter (personage)
250px|thumb|De acteur dee Harry Potter speult Harry James Potter of kortweg Harry Potter (31 juli 1980) is een fictief persoon, de heufdpersoon in de zeuvendelige gelieknamige boekenserie van de Britse schriefster Joanne Rowling.
As baby (1980-1981)
Harry is 't kiend van James Potter, een volbloed tovenaor, en Lily Potter, een heks mit Dreuzelouwers. James en Lily warren allebei etalenteerde tovenaors en warren tegenstanders van de duustere tovenaor Heer Voldemort. Op een kouwe, natte avend in 1980 veurspelde de Zieneres Sybilla Zwamdrift dat d'r an 't einde van de zeuvende maond iemand geboren zou worren die de macht het um de Heer van 't Duuster te overwinnen. Op 31 juli 1980 worde Harry Potter, 't einige kiend van James en Lily, geboren. De profetie van Zwamdrift bleek betrekking te hen op Harry. Terwiel Zwamdrift disse veurspelling dee worde ze echter of-eluusterd deur Severus Sneep, die toe nog een Dooddoener was, die de infermaotie deurspeulde an zien meester, Voldemort. Vanof dat mement wou Voldemort Harry en James dooien. Volgens Voldemort had Lily niet krek hoeven doodgaon; waorum niet is onbekend. Sneep, die hum bekeerd had, gaf dit echter deur an Albus Perkamentus, die extra beschaarming veur James en Lily regelde. Dat helpte alleen niet, umdat Peter Pippeling, een veurmaolige femilievriend, hullie woenplaots verraoien had an Heer Voldemort, die daornaor naor 't huus van James en Lily gung. Eerst vermoordden ie James, daornaor beud ie Lily de meugelijkheid um te blieven leven. Ze keus der echter veur um d'r eigen leven op te offeren veur Harry, die daordeur tot an vandaag starke vorm van liefde in hum het. Vervolgens prebeerde Voldemort oek de éénjaorige Harry te vermoorden, mar wonderlijk genog ketste die vleuk of op zien veurheufd (daorbie een bliksemschichtvormig litteken achterlaotend), terug naor Voldemort. Voldemort sturf niet deur die vleuk mar worde ereduceerd tot "minder dan een geest". Deurdat Harry as éénjaorige an Voldemorts vleuk des doods is ontkommen, worde hie as een grote held binnen de tovenaorsgemeenschap beschouwd (ze neumen hum dan oek wel de jongen die bleef leven). Bie de mislukte vleuk het Voldemort overigens per ongeluk een paor krachten van zien eigen (waoroender 't talent um mit slangen te praoten, Sisselspraak) in Harry over-eplaotst. Volgens de profetie van Zwamdrift het Voldemort Harry as zien gelieke an-emarkt, en zo Harry an-ewezen as zien meest gevaorlijke vieaand.
Tot zien elfde verjaordag (1981-1991)
Umdat zien ouwers overlejen warren kwam Harry te woenen bie zien noom en meu, de Duffelingen. Petunia Duffeling is de zus van Lily Potter. Mar de Duffelingen bin niet-magisch en bin oek fel tegen de toverkunst ekant. Ze hen Harry dan oek nooit verteld over 't bestaon van toverkunst en hen hum altied veur-eleugen over de waore identiteit van zien ouwers. Ze hen altied een hekel an Harry ehad en hen eprebeerd de magie uut hum te slaon, mar dat lukte ze niet. Een veurbeeld dat laot zien hoe aarg de Duffelingen Harry mishandelden, is het feit dat ze hum tot an zien elfde verjaordag in een bezemkast oender de trap leuten slapen. Op Harry's elfde verjaordag kwam der echter een reus van een keerl, Rubeus Hagrid, mit de boodschap dat Harry een tovenaor was. Veirder vertelde Hagrid hum de waorheid over zien ouwers en hie deelden hum mee, dat hie niet naor een gewone middelbaore school gaon zou, mar naor Zweinsteins Hogeschool veur Hekserie en Hokus-Pokus.
Vanof september 1991
Een maond naodat Harry samen mit Hagrid zien schoolspullen ekocht had op de Wegisweg, vertrök hie mit de Zweinsteinexpres naor zien nieje school. An boord maakten hie kennis mit Ron Wemel en Hermelien Griffel, die zien beste vrienden worren zouwen. Op Zweinstein zat Harry in zien eerste jaor op oengeveer 'tzelfde nivo as de are leerlingen. Op Zweinstein bliekt eens te meer hoe beroemd Harry is. Hie wort regelmaotig nao-ewezen en in 't tweede boek herinneren medeleerling Kasper Krauwel en prefessor Gladianus Smalhart hum de heeltied an zien beroemdheid. Mar Harry vient 't heul niet prettig dat hie zo bekend is en zou mar wat greig van zien litteken (de fysieke herinnering an de gebeurtenis die hum zien faam bezurgd het) of willen wezen. Vanof 't daarde boek begint Harry's karakter te veranderen. Dat is deels toe te schrieven an de puberteit, mar deels oek an 't feit dat Harry steeds meer leert over zien verlejen en dat van zien ouwers en op disse menier econfronteerd wort mit 't slechte in de mins. Op partie mementen neemt kwaodheid dan oek de overhand in Harry's persoonlijkheid. Dat gebeurt bieveurbeeld as hie econfronteerd wort mit Sirius Zwarts, de keerl die hie (overigens oenterecht) verantwoordelijk stelt veur 't verraod en daormee de dood van zien ouwers. Een meurdlustige emotie maakte zich op dat mement van hum meester. In 't vierde boek weigerden ie halsstarrig zien excuses an te biejen tiejens een ruzie mit zien beste vriend Ron en in het vuufde boek begun ie bie 't minste of geringste te schrouwen tegen zien vrienden as hie 't geveul had dat zie hum niet begrepen. Naormaote Harry echter meer begint te begriepen in wat veur duustere tiejen de tovenaorswereld (mit de terreurdaoien van Heer Voldemort) en humzelf (as an-ewezen persoon um Voldemort uut te schakelen, waorbie soms offers neudig bin) verkeren, liekt zien karakter hum te ontwikkelen tot dat van iemand die goed mit zien lot um kan gaon. Zelfs oender 't persoonlijk verlies van een dierbaore in 1996 blieft Harry, zeker naor een paor weken, beheurlijk kuum. Op de mementen dat Harry, as hie iets ontdekt over daoien van bepaolde zwarte magiërs, weer keihard econfronteerd wort mit de schimmige kant van de mins, kan dat bie hum nog wel tot onbegrip en kwaodheid liejen. Meschien leit daorin juust wel zien grote kracht. Deur zien netuurlijke neiging naor 't goeie zal hie nooit verleid worren deur 't veuruutzicht van macht (zoas hie 't zellef ezeid het: "Ik loop nooit over naor de Duustere Kant! Nooit!") zodat hie in staot zal wezen um de meuilijke taok, die krek hie zal motten uutvoeren (namelijk 't uutschakelen van Voldemort) tot een goed eind te brengen.
Achterhooks volkslied
Et Achterhooks volkslied wodden in de neggentiende eeuwe eschrevne deur den schoolmeister B. J. Stegeman. Et is de eersten officiële vermelding van et woord Achterhook veur dizzen streek.
Reinhard Franz Hahn
Reinhard Franz Hahn (ok Ron Hahn enuumd, skrieversname ok Franz Brookmann) is een Duuts-Austraals-Amerikaanse taalkundige, skriever ien en anfieteraor van 't Nedersaksisch.
Hahn is ien Hamborg geboren en opegruuid. Hi'j holdt hum bezig mit kleinere talen ien Azië en China. Op internet zetten hi'j ien 1995 de mailinglist Lowlands-l op, ewi'jd an West-Germaanse taalvariaanten die as ien de lege laanden bi'j de Noordzee en de Oostzee bint ontstaon of daorvan ofstamt, zoas Nedersaksisch, Nederlaands, Limburgs, Freesk, Engels, Schots en Afrikaans.
Ien 1998 hef Hahn de twiede pries ewunnen ien de jaorlijks uutereikte Platduutse Freudenthal-Pries mit Vadderland - Vadderspraak, un annere Riemels ahn Riem (Vaoderlaand - vaoderspraoke, en aandere riemsels zunder riem). Ien 1999 kreeg e samen mit Hellmer Stumberg de eerste pries veur de gedichten elektroonsche elegien - lyrik för de jaardusendwenn.
Ien meert 2008 kreeg Hahn van de Vlaomse minister van cultuur Bert Anciaux een medallie veur zien bemuienissen veur de bekendheid van de Nederlaanse taal en verwante talen.
Ien 2010 hef Hahn Alice’s Adventures in Wonderland in ’t Nedersaksisch (“noordnedersaksisch platduits”) vertaald.
Ien augustus 2010 hef Hahn hum töt 't Jeudendom bekeerd.
De Penne (Grönnen)
De Penne (Nederlaands: Opende, Frais: De Pein) is n dörp in de vrougere gemainte Grodegast (Westerkwartaar) in de provìnzie Grunnen.
t Is ain van de ainege dörpen in dizze provìnzie woar grotendails Frais (Woldfrais) sproken wordt. In t Frais wordt t dörp ook wel De Grinzer Pein nuimd om op dij menair verwarren te veurkommen mit t Fraise dörp Opeinde, De Fryske Pein.
De noam is n verwiezen noar de liggen: op (= aan) t einde (ìnde) van de weg van Grodegast noar Fraislaand. Op oale koarten zugt man de noam ook wel spèld mit n trema op de -e (dus: Opënde) om te veurkommen dat t oetsproken zoll worden as de verleden tied van openen.
Jill Bleiksloot
Jill Bleiksloot is een verslaggeafster en presentatrice van de Nederlaandse omroep Omroep WNL. Sunds 2017 stiet ze live bi'j locaties veur et pregramma Goedemorgen Nederland op de zender NPO 1. Zie presenteert ok mangs et ni'jsoaverzicht veur etzölfde pregramma.
In 2018 en 2019 was zie ook te zien in het pregramma Hufterproof op de zender NPO 3.
Friso-Saksische toalen
250px|thumb|Friso-Saksisch De Friso-Saksische toalen (ook Noordwest-Leegsaksisch nuimd) vörmen soamen n apaarte group toalen binnen t Leegsaksische toalgebied. Zai onderschaaiden zok deur de invloud van t Frais.
Van ain soort Friso-Saksisch kìn nait sproken worden, omdat de bepoalde Leegsaksische dialekten ook deur verschillende Fraise toalen (Westlaauwers Frais, Oostlaauwers Frais, Noordfrais) beinvloud binnen.
De maiste gebieden woarin dizze dialekten sproken worden waren vrouger Fraistoaleg, en hebben in de loate middelaiwen t Frais inwisseld veur n Leegsaksisch dialekt. Bie t Stellenwaarfs is dit juust aandersom goan, n Saksisch dialekt dat invloud ondergoan het van t Frais. Hierdeur wordt t Stellenwaarfs nait altied tot de Friso-Saksische dialekten rekend, ondaanks de Fraise invloud. n Aandere faktor is dat t Stellenwaarfs invloud ondergoan het van t Westlaauwers Fraise dialekt, wielst de aandere dialekten (behalve t Dithmarschers en Aaiderstads) Oostfreisk Nederduutske invlouden hebben. t Dithmarschers en Aaiderstads hebben Noordfraise invlouden.
Vergeliekboare termen binnen Friso-Franko-Saksisch en Friso-Frankisch. Dizze aandudens worden gebroekt veur dialekten en/of toalen dij tussen t Frais, t Leegfrankisch en t Leegsaksisch, en tussen t Frais en t Leegfrankisch zitten. Aal dizze termen kìnnen heur oorsprong in de 19. aiw.
Dialekten
De dialekten dij tot t Friso-Saksisch beheuren binnen:
Stadspoorte
Ne stadspoorte is nen deurgang in de (umwalling) van ne stad, woar vrögger den toogang wierd ereageld. Ne stadspoorte mit zien poortgebouw was doarbi-j underdeel van ne stadsmure of stadswal en was veural n verdaedegingswark. Eurspronkelek zol ne stadspoorte ok 's nachts mangsmoal eslotten ewest wean, um ungewenste bezookers buutn de stad te holden.
Bi-j et afboakenen van et laand rundumme ne neaderzetting ploogden den hoogweerdigheidsbekleder, mangsmoal nen preester, mit nen bronzen ploog ne vore in den groand. Op dee plaetse woar zee de poorten zollen bouwen wierd den ploog op-etild of edroagen. Poorte zol dus ofgeleid wean van et Latiense weurd portare of draegen.
In de löppe van de eeuwn bunt völle olde stadspoorten verloarn egoane. Noa et vortgoan van den vestenstaotus van völle steadn wödden de wallen ofegraoven en völle poorten wier afebrokken. Dit was bi-jveurbeeld neudeg veur den stadsuutbreidingen. Ok wödden de stadspoorten en -muurn wal as steengroove ebruukt as zi-j in onbruuk waren eraakt. Dee steenn wierden dan ebruukt veur ni-je gebouwen.
Ok in de 20ste eeuwe bunt nog völle stadspoorten verloaren egoane umdat et verkeer drokker wödden en leu dee stadspoorten ofbroaken um meer ruumte hierveur te maken. Nog bestoande stadspoorten, zoas in Naarden, stoat noe vake op de monumentenlieste.
In Nederlaand bunt er verskeidene stadspoorten in bi-jveurbeeld Amsterdam, Zutfent, Amersfoort en Zwolle. Ok in België bunt nog oaver-ebleaven stadspoorten in bi-jveurbeeld Brugge of Mechelen.
Der wödt nog altied resten van stadspoorten evonden zoas de middeleeuwse Hartogpoorte in Nimweage.
In Rome bunt veul muurn mit eavenvölle stadspoorten zoas under aandere de Porta San Sebastiano.
In Londen bunt resten van olde stadspoorten zoas Aldersgate.
In Breevoort bunt resten van de olde stadspoorte verwarkt in ne ni-je poorte zoas de Aalterpoorte.
Hoaren (gemainte)
Hoaren (Nederlaands: Haren) is n dörp en n vrougere gemainte in Noord-Nederlaand, in de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlak van 50,70 km² (woarvan 4,10 km² woater). Hoaren ligt direkt ten zuden van t Stad. Veural deur de liggen is t n typische forinzengemainte. Hoaren wordt ook wel t Wassenaar van t noorden nuimd.
Schier legen is de Hervörmde Kèrk oet de 13e aiw, dij woarschainlek baauwd is op t stee woar oeit n haaidens hillegdom stoan het. Tussen Hoaren en Glimmen ligt Appèlbaargen, veural veur stadjers n laifkoosde bestemmen. Bie Noordloaren ligt t ainege Nederlaandse hunebed boeten t Drìnt. In Hoaren vindt men de grootste botoanische toen van Nederlaand: de Hortus Haren. Op n oppervlak van sikkom 20 hektoare gruien en bluien planten oet ale streken van Nederlaand en de rest van de wereld.
Indailen
De gemainte Hoaren omvat de volgende ploatsen en gehuchten: Essen, Glimmen, Hoaren, Hoarenermeulen, Noordloaren, Onnen, Eel-potterwold (gedailtelk).
Waoterplaante (algemeen)
thumb|250px|Waoterplaante: [[fonteinkruud]] Een waoterplaante hef zien eigen an-epas an een tiedelijk of veurgoed bestaon onderwaoter. Waoterplaanten greuien in een vochtige umgeving dee zo nat is dat de aandere plaanten der neet kunnen overleven.
Net as de plaanten dee bovenwaoter greuien bin ze ofhankelijk van loch, koolstof, mineralen, spoorelementen en vitemines. Deur disse behoeftes speulen ze een belangrieke rolle in 't evenwich van netuurlijke waoters. Ze nemen koolstof (uut-esteuten deur vissen en bacteriën) op veur der fotosynthese en vervangen disse koolstof deur zuurstof. Ze haolen nitraoten, fosfaoten en aandere elementen uut 't waoter en gebruken dit veur der greuipreces.
Geozentrisme
t Geozentrisme is t leuven dat de eerde in t zentrum van t zunnesysteem/hailal staait. De ander planeten, woarbie ook de zunne, draaien om de eerde hin. De grondlegger veur dizze theorie was de Griek Aristoteles. Veuraal in de middelaiwen haar dizze theorie veul aanhong, deurdat minsken almoal hail reums waren en leufden dat God heur in t midden van alles zet haren.
n Groot tegenstoander van dizze theorie was Galileo Galilei, dij mit waitenschoppelk onderzuik aantoond haar dat alle objekten van t zunnesysteem om de zunne hin swinden (heliozentrisme) en dat de zunne môr ain van de miljaarden steerns was in t heelal en nait in t zentrum ston. De Reums-Katolieke kèrke was hier eernseg tegen, omdat dit de macht van God verlutken zol. Galileo wuir den ook ten dood veroordaild.
Bukkem
Bukkem is een visgerecht dat oek wel erookte hering eneumd wort. Bie disse menier van vis klaormaken wort de hering in zien geheel erookt, mit de ingewanden en al der nog in. Bukkem werd vrogger vaak langest 't Zujerzeegebied egeten, mar wort noen oek haost niet meer egeten. Bukkem wort oek wel in 't butenland egeten, 't is bieveurbeeld bekend in de Engelse en Surinaamse keuken.
Trivia
Der is oek een meziekgroep die verneumd is naor 'bukkem'. Disse groep is bekend eworren onder de naam Bukkes, 't meervoud van bukkem in 't Spakenburgs. Bukkes kreeg landelijk wat bekendheid mit 't liedjen Héé Keeltsie dat hé keeltjen betekent.
Zaender
Zaender of Zaevender (Nederlaands: Zevenaar), is ne stad en gemeente in De Liemers, in de Nederlandse previnsie Gelderlaand en hef ne oppervlaakte van 27,66 km² (woarvan 0,32 km² water). De gemeente Zaender mek deel uut van de Stadsregio Arnem-Nijmegen.
De gemeente Angerlo is vanof 1 januari 2005 samen egoane mit de gemeente Zaender. De ni-je gemeente heet ok Zaender en is in oppervlakte meer as twee keer zo groot ewödden.
De gemeente Rijnwaarden is vanof 1 januari 2018 samen egoane mit de gemeente Zaender. De ni-je gemeente heet ok Zaender.
Geskiedenisse
De gemeente Zaender ligt in et harte van de Liemers. Dit gebeed ligt in den dreehook van den Rien, den zudeleken Iesselover en de landsgrenze. Dizze ligging hef in de löppe van de eeuwn nen stempel edrökt op de ontwekkeling van de streake.
Greuj
Noa den Tweeden Wealdkrieg, den Zaender völle schaa bracht, wierd den wederopbouw veurtvoarend an-epakt en ni-je wieken verrezen in snel tempo rundum de olde karn. In 1958 bedroog et inwonnertal van de stad Zaender 10.000. Et inwonnertal is noe rundum de 31.000. End 2007 zol een anvang wödden emaakt mit et bouwen van twee ni-je wonwieken, Reisenakker in et noord-westen en Groot Holthuzen in et oosten. Mit Groot Holthuzen krig Zaender n tweede spoorlienestation (Station Zaender Oost). Zaender kent gode veurzeningen op terreinen as onderwies, sport, gezondheid (zekenhoes), wark en kultuur.
Rifferenties
<References/>
Vloere
duum|Vloere Een vloere is een horizontaal vlakke van een ruumte en ie kunt derop lopen en spul derop zetten. 't Draag alles dät in 't gebouw anwezig is: meubels, apperetuur, volk en mesines.
Een vloere is een ebouwd onderdeel van een gebouw, net as de (buten)mure, de balke, de kelom en 't dak.
't Woord vloere wordt ok wel gebruukt veur de plekke waor ewark wordt, de warkvloere of waor edans wordt, de dansvloere.
De vloere is ok de benaming van een onderdeel in de kunszinnige gymmestiek. Mannelijke én vrouwelijke gymnasten mutten op dit onderdeel 't beste van zich kunnen teunen.
Beem
Beem (Nederlaands: Bedum) is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie Grunnen. t Het sunt 1 jannewoari 2006 10.677 inwoners.
Beem (dörp)
Beem is n dörp en ligt aan noordkaant van Stad, dat ook t heufdstee van gemainte Beem is. t Stait bekènd om de olle kèrk.
Hervörmde kèrk wuir in 11e aiw sticht as bedevoartskèrk van Sint-Walfridus, dij in Beem leefd hebben zol en deur Vikingen vermoord was. Opvalend aan kèrk is  schaive 11e aiwse toren in romoanse stijl. Volgens sommegen is dizze minstens zo schaif as dij van Pisa. Hai is in elk geval schaifste van Nederlaand. In 15e aiw wuir kèrk vergroot tot n twaibeukege gotische hallenkèrk, dij in de 16e aiw oetbraaid wuir mit n groot koor mit omgang ten dainste van t kapittel van de kèrk. Noa Reformoatsie is  kèrk hal aar vernald west. Onder meer deur sloop van t koor en verleggen van noorderbeuk. In de Middelaiwen haar Beem nog n bedevoartskèrk, waaid aan Sunt Radfridus, mitgezel van Walfridus. Van dizze kèrk is boven de grond niks meer over.
De voetballer Arjen Robben is (op 23 jannewoari 1984) in Beem geboren.
Indailen
De gemainte Beem bestait oet volgende ploatsen: Beem, Diekshörn, Ellerhoezen, Keunenslege, Mìnkeweer, Noordwôlde, Onderndaam, Onderwierum, Plattenbörg, Rowôlde, Sunt Annerhoeskes, Ter Loan, Wilmstreek, Zuudwôlde.
Zwaonebloeme
thumb|300px|Zwaonebloeme De zwaonebloeme (Butomus umbellatus) is een moerasplaante mit roze bloemen. Disse plaante is in Nederlaand wettelijk bescharmd. De bloeme heet zwaonebloeme umdat de stampers een vorm hem dee stark liek op sierlijke zwaonen. De zes stampers hem an de voot nectarklieren.
De zwaonebloeme is de enigste soorte in de zwaonebloemfemilie.
As exoot is de zwaonebloeme eïntroduceerd in de Verenigen Staoten van Amerika, daor wonnen disse plaante 'flowering rush' eneumd. De plaante greuit daor te goed.
Ekelogie
De zwaonebloeme is in Nederlaand wettelijk bescharmd. Dat wil neet zegen dat de plaante zeldzaam is, integendeel, op de kleigebieden in Nederlaand is e algemeen. De plaante greuit vake in sloten dee jaorlijks schoon-emaak wonnen, mar hij hef der neet veul van te liejen umdat disse schoonmaakbeurten zien leefmilieu in stand houwen.
De zwaonebloeme greui in voedselriek waoter. As de plaante opduuk tussen een pietse zeldzame plaanten in vrie voedselarm waoter, is dat 't teken dat 't waoter voedselriek an 't wonnen is en dat de fienpreuvers uut een dergeliek milieu zullen gaon verdwienen.
De zwaonebloeme wonnen veul bezoch deur graafwespen.
Exel (darp)
Exel is n darp in de Nederlandse gemeente Lochem.
Exel lig in de buurte van Lochem. Et besteet oet veer stroatn, de Olde Lochemseweg, de Exelseweg, 't Veld en de Vossebosweg. Exel hef rond de 150 inwonners. Den skriever Jeroen Brouwers wonden hier van 1979 tot 1991 in huze Louwhoek, ne boerderi-je. Et dorp kent sinds oktober 1986 de Belangenvereniging Exel en Omstraeken (BEO).
Ziepe
Ziepe kan verwiezen naor:
Halligers
Hoewel dit dialekt inheems is op 'e eilaanden, wordt t niet bi'j t Eilaand-Noordfries rekend, mar bi'j t Vaastewal-Noordfries, omdat t dialekt nog t meerste verwaant is an t Goesharders. Desondaanks ku'j niet echt zeggen dat t op n aander dialekt liekt: t het inkelde aparte klaankmutaosies had. Dit is nog opmarkeliker a'j bedaenken hoe weinig meensken der op 'e Halligen wonen: de eilaanden hebben bi'j mekeer niet meer as driehonderd inwoners.
Deurdat der zo weinig meensken wonen, is dit dialekt in oonze tied in verval raekt. In zoe'n kleine gemienskop zu'j vandaege de dag meerstal n buteling as moet moeten kiezen, waordeur de tael niet deurgeven wordt. Ok bin der deur t lege tal sprekers zwat gien basisleermiddels en skreven teksten. In de bundel van Noordfriese vertaelings van Theodor Storms Häwelmann komt liekewel ok n Halliger vertaeling veur. Op Langeneß en Hooge bin der piepkleine hiemkundeverienigings die him mit t dialekt bezighoolden; kursussen worden der liekewel niet geven. t Nordfriisk Instituut ziet t Halligers as "akuut mit uutstarven bedreigd".
Groot Oagel
Groot Oagel (Nederlaands: Groot Agelo) is ne boerschop in de Tweantse gemeante Deenkellaand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Saamn met Klean Oagel wördt t ok wal in t geheel Oagel neumd. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn Groot Oagel biej de gemeante Deankaamp. t Har op n eerst januari 2006 ongeveer 380 inwonners.