cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wilhelmine Siefkes
mini|Wilhelmine Siefkes Wilhelmine Siefkes (Leer, 4 jannewaori 1890 - Leer, 28 augustus 1984) was een Duutse schriefster die veurnamelk in 't Oostfriese Nedersaksisch schreef. Ok schreef ze in 't Duuts en vertaalde ze warken uut 't Nederlaands en Fries. Naor heur is de Wilhelmine-Siefkes-Pries veur Platduutse literatuur vernuumd, intied det heur roman-feguur 'Keerlke' zien name gaf an de Keerlke-Pries veur lu die heur inzet veur 't Oostfries.
Siefkes onderhöld contacten mit Nedersaksische schrievers uut Nederlaand en har in de jaoren vieftig wark staon in 't in Grunning epubliceerde tiedschrift 't Swieniegeltje.
Leven
Siefkes stamde uut een boerenfemilie uut Leer in Oostfrieslaand. Ze wördden in 1910 lerares in 't laandelijke Jemgum en gaf vanof 1917 les in Leer. Deur de Eerste Wereldoorlog gruide heur politieke bewustzijn en kwaamp ze in de kunde mit sociaaldemocratische ideeën. In de Arbeiterwohlfahrt-beweging zette ze heur in veur de arbeidersklasse.
In 1933 plaatsten de nationaalsocialisten heur uut heur beroep, en töt 1945 har ze een schriefverbod. Ze gebruukte 't pseudoniem Wilmke Anners uumme toch wieder te schrieven. Umdet ze vund det de Evangelisch-Luterse Karke niet kritisch genog was aover de nazi's, stapte ze in 1933 uut dizze karke en gunk bij de Mennonieten, waor ze een levenlaank mit verbunden bleef.
Warken
mini|Standbield in Leer van Siefkes' romanfeguur Keerlke
Postcode
Een postcode is een regeltien tekens dat väke tussen de vier en negen nummers en/of letters laank is. 't Wört dan in 't postadres op-eneumen umme 't autematisch sorteren van de post (mit optische tekenerkenning (OCR)) makkelijker te mäken. Elk laand dat postcodes kent gebruukt een aandere grammatica - een aandere meniere umme de tekens te combineren.
Niet alle lanen emmen postcodes. Zo was de OCR-techniek al zo värre evörderd toe Ierlaand der an toekwam, dat een postcodesysteem niet meer neudig was: de pregrammetuur was inmiddels in staot umme 't iele adres te lezen (een typisch geval van de wet van de remmende veursprong).
Hachiko
thumb|Hachiko in 1935 thumb|Hachiko’s op-ezette lief in 't National Museum of Nature and Science in Tokio Hachiko (Japans: ハチ公) (Odate, 10 november 1923 - Tokio, 8 meert 1935), in 't Japans ok bekend as chūken Hachikō (忠犬ハチ公 "trouwen hond Hachiko").
Din was 'n Akita din in Japan heel bekend ewörden is, umdat e, noa dat zien baasie uut de tied kommen, 9 joar lange wachten op zien trugge kommen bi-j 't treinstasjon. Noa zien dood wörden veur 't Station Shibuya 'n staandbeeld veur hum op-ericht. De vachte van Hachiko is bewoard ebleven in 't museum van Ueno.
Leven
Dn keerl nam elken dag de trein op zien wark an van of 't stasjon Shibuya. Rap was 't Hachiko 't gewoon ewörden umme zien baasie elke morn op 't stasjon an te brengen. Woar as e hum middags weer op halen. Disse gewoonte deun ze eankele moanden. Mar, meei 1925 göngen Ueno op zien wark de tied uut, deur 'n harteverlammig. Zo as altied stön Hachiko op hum te wachten op 't stasjon. Maar noe as zien baasie nie meer weerumme kwaam, bleven e 't elken dag weer proberen. Noa 'n zettie wörden Hachiko an 'n ni-je eignaar egeven. Maar doar leup e vot umme weer op 't stasjon te stoan wachten, óf umme n huus van zien oalden moat te goan.
Deur dat e dit ait maar bleven doen, wörden e al rap bekend bi-j alle luu die daags hen en weer göngen met de trein. Zi-j herkennen hum ok wel as n hond van Ueno. De luu wat hum kennen gaven hum daags te etten. En zi-j verzörgden hum as e gewond ewörden was deur 't vechten met aanderen honden. Iene van disse luu was 'n oalden student van Ueno, din toe onderzuuk deud noar 't Akita-rasse. Töt oaver verre was Hachiko bekend ewörden deur de kraanten. leraren en oalders nammen Hachiko as veurbeeld as ze de kinders iets oaver de weerde van familietrouw bi-j wollen brengen.
All's bi-jmekare hef Hachiko nog zo 9 joar lange wacht op zien moat. Hi-j göngen uut de tied op 8 meert 1935 op zien vaste plekkie op 't stasjon.
Hachiko wörden op-ezet en stiet vandage n dag in 't National Museum of Nature and Science.
Europeeske Uny
De Europeeske Uny (EU) is een uny van verskillende europeeske landen. Up et moment besteyt et üüt 27 lidståten, med in totaal 4.233.262 km² an grundgebeed en sowat 447 miljoon inwoaners. As de EU as land ereakend wördt nemt de Europeeske Uny een söävende plekke in up de wearldranglyste wat grundgebeed angeyt, en de derde, nå China en India, wat bevolkingsantallen angeyt. De name van de uny kwam tot stand döär et verdrag van Maastricht in 1992, dårvöär heytte et de Europeeske Gemeynskap. Et höyvdkwartyr van de Europeeske Uny sit in Brüssel, Belgie.
Kandidaatlidståten
Volgens et EU-verdrag kan elke Europeeske ståt lid wörden van de EU, up vöärwaerde dat alle andere lidståten dermed instemmen. Dit principe van unanimiteit wil seggen dat eyn van de landen dee al lid is de totreading van een kandidaatlidståt kan blokkeren.
De kriteria wåran de lidståten mütten vuldoon stån beskreaven in de Kriteria van Koupenhagen. Underdeyl van disse kriteria is et vulleadig oavernemmen van et gemeynskapsrecht.
Der bint nou vyv kandidaatlidståten :
Van Albanie is de anvråge tot lidmåtskap untvangen en up 10 oktober 2012 deade de Europeeske Kommissy de anbevealing Albanie de status van kandidaatlidståt te geaven. In 2014 hevt et land dee status ouk ekreagen.
Noordmacedonie is sinds 17 december 2005 een kandidaatlidståt van de Europeeske Uny. Vanweagen een konflikt med Grykenland oaver de name van et land güngen de underhandelingen neet erg vlügge. Nå de naamwysiging van et land in 2018 bint de totreadingsunderhandelingen van start egån.
Türkie underhandelde sinds 4 oktober 2005 med de EU oaver totreading, in februari 2019 bint dee underhandelingen stille elegd vanweagen de veranderende politike richtinge dee et land üütgeyt.
Bosnie-Hercegovina en Kosovo wörden officieel erkend as möägelike kandidaatlidståten.
EU-landen
De volgende landen bint by de EU aneslöäten:
1 sunder Gröönland en de Färöer
Officiele talen
De officiele talen van de instituten van de Europeeske Uny bint:
Med de totreading van Bulgarye en Rumänie vanaf 1 januari 2007 kwammen bülgaarsk en rumäänsk derby. Ouk kwam der een derde alfabet by, et kyrillisk (in gebrüük in Bulgarye), nåst et al gebrükede latynske en grykske alfabet.
Andere EU-talen
Semi-officiele talen in de Europeeske Uny bint:
Et poolske parlementslid Małgorzata Handzlik pleitede vöär de invoring van de internationale taal esperanto as tweyde taal in Europa. Up 1 april 2004 weer hyroaver estemd. Van de 626 leaden waren der 346 üm verskillende readenen neet anweasig. 280 lüde brachten öär stemme üüt. Dårvan was 43% vöär.
Andere inheymske talen dee in de Europeeske Uny espröäken wörden, maar (noch) neet officieel erkend bint döär de EU, bint u.a.:
Afbealding van de hüdige status
400px|duum|none|De hüdige en tokumstige lidståten
Kiekkaste (woening)
thumb|250px|Een kiekkaste van 't circus Een kiekkaste is in feite een huus op wielen. In aandere Veluwse darpen en stejen wonnen de kiekkaste oek wel woen- of woonwagen eneumd. De kiekkaste wonnen in Nederlaand, aanders as bie onze oosterburen veural ezien as een huus op wielen dat in een kiekkastepark Steet. In 't Duuts verstaon ze onder Wohnwagen ok de sleurhutte.
De kiekkaste wonnen zowel gebruuk veur permanente bewoening, as veur recreatieve doeleindes, en as tweede huus.
Törf (band)
Törf is een Grunninger folkgroep, opericht in meert 1976. 't Is iene van de oldste treditionele meziekgroepen in Nederlaand en de oldste van de pervincie Grunning. Törf gebruukt onder meer teksten van Grunninger dichters as Jan Boer, Jelte Dijkstra, Hans Elema, Lerus Roelofs en Simon van Wattum, en van de Noord-Drèentse dichter Peter van der Velde.
't Geluud van Törf kuj uniek numen, mit een mix van treditionele en neimoedse invloeden en een hiele batterij an instermenten, mangs exotische.
Geschiedenis
Törf wördden as elektrische groep opericht deur Alex Vissering (gitaar en zang), Paul Scholtens (slagwark) en Eddy de Jonge (basgitaar). Toe as een eerste plaatopname niet deurgunk, zolden ze haoste uut menare gaon, mar op det moment kwaamp Henk Scholte (zang) derbij. Een steugien speulde de groep mit nog aandere muzikaanten, zoas Bernard Bröring en Marja Bos (zang).
Een eerste lp wördden in 1979 uutegeven mit as bezetting Eddy de Jonge, Henk Scholte en Sietske Bloemhoff. Dizze leste gunk in 1983 uut de groep. 't Aandere jaor kwaamp Flip Rodenburg derbij, die verscheiden blaosinstermenten speulde, vaak van eigen makelij. Aandere muzikanten die in de loop van de jaoren tachtig bij Törf hebt espeuld, bint Bert Ridderbos (verscheiden snaorinstermenten), Geert Ridderbos (accordeon) en Jos Kwakman (gitaar).
In 1996 verzörgde Törf de filmmeziek veur de documentaire Der Butt und das Meer van Rolf Blank en Véronique Friedmann. Ok in det jaor kreeg de groep de K. ter Laanpries veur lu of organisaoties die heur inezet hebt veur de Grunninger taal en cultuur.
In 't neie millennium kwaamp Marius Greiner (vioele en altvioele) derbij, kwaamp Jos Kwakman der vanneis bij en scheidde Bert Ridderbos dermit uut.
Cd's in de maande mit aandern
Noast de eigen albums hef Törf bijedreugen an hiel wat albums van collega-muzikaanten.
't Album Törf speelt Beukema kwaamp mit een tekst van rond 1850, eschreven deur J.P. Beukema uut Lains. De tekst bevat onder aandere daansmelodieën die aj rond die tied veul heurden.
Muntrecht
Gekiednis
Mangsmoal was et muntrecht et alleenrecht van den könning of keizer. Dizzen bepoalden hoo zwoar en van wat veur samenstelling ne munte mös wean en leet mangsmoal zien beeltenisse op de munte sloan as zeakerheid dat dizze ok warkelek de an-egovven weerde had. Bi-jkommend veurdeel was dat ziene underdöann wisten hoo-t e deruut zag.
Leenstelsel
Ok in de tied van et leenstelsel blef in völle laanden et muntrecht et veurrecht van den könning, bi-jveurbeeld in Engelaand. Howal de feodale verdealdheid groot was en mangs de regerende femilie verskillen van meaning op et slagveld uutvocht wodden toch mangs neet an et muntrecht van den könning etornd.
Vastelaand
Op et vastelaand was dat mangsmaol aanders, zo kreg bi-jveurbeeld de stad Görlitz et recht um munten te sloan. In et gewest Hollaand stoand de munte vanolds in de veurnoamste stad, Dordrecht an de Veurstroate. In Gelderlaand waren der de steadn Arnem, Batenburg, Borklo, Breevoort, Buren, Diern, Elburg, Harderwiek, Bargh, Huussen, Hulhuze, Moasbommel, Nimweage, Tiel en Zaltbommel dee muntrecht hadden.
Walvoart
Et muntrecht was zo fel begeerd, umdat degene dee et hef ne anzeenleke moate van invlood oet kan oefenen op de menseleke walvoart en den handel. Mit de kumste van et papiergeld is dat feit eigenlek allenig moar starker ewödden, umdat deur den drökpers den geldveurroad noe noar believen beinvlood kon wödden. Toon et geld nog veurnoamelek oet munten mit n bepoald gewichte bestoand was den veurroad beskikboar muntmetale ne beparking woar ok den könning neet umhen kon.
Lieste van steadn met muntrecht
Dit is ne lieste van steedn in et Nedersaksiese gebeed dee muntrecht hebt.
Gelderlaand:
Grönnen:
Drenthe:
Sprenge
Sprenge kan verwiezen naor:
T Jachthuus
thumb|t Jachthuus Luttn, ca. 1920 t Jachthuus was oorsprunkelik n logement dat deur mr. H. van Sonsbeek, commissaris van Kanaalmaatschappij Dedemsvoart, in t Oaveriesselse dörp Luttn ebouwd wördden rond 1840.
Onderkommen veur scheepsjagers
t Jachthuus in Luttn was in die tied veurnamelik n logement veur scheepsjagers. t Kenaal de Dedemsvoart was net egraven en de törf mus of-evoerd wörden mit kleine scheepies en törfbokken. Veur t vervoer noar Zwolle mussen de schepen deur scheepsjagers deur t kenaal etrökken worden. De jagers overnachtten meestal in t Jachthuus, woar ze ok de peerden könden stallen en voeren. De name hef dus niks mit de jacht op prooidieren te maken.
Hotel-Café-Resterant
Begun 1900 kreeg t Jachthuus de deftige name "Hotel-Café-Restaurant Het Jachthuis". Toen de tram gung rieden tussen Coevern en Zwolle, kwamen onder aandere nogal wat handelsreizigers uut de stad noar t plattelaand. De toenmoalige eigenaar van t logement was loek genog um hiervan te profiteren umdat de tram bi'j hum veur de deure stopten. Op zolder wördden n paar kamerties of-etimmerd en de gelagkamer wördden wat moderniseerd. Toen later de tramlien op Hiemse wörden an-esleuten, gungen de zaken alsmaar beter.
Uutvoerings
Noa de Tweede Wereldoorlog kwam der een zaal bi'j en könden plaselike verenigings zoas de zangvereniging en de padvinders hier heur joarlikse uutvoerings geven. De vrouw van de ni'je eigenaar speulen op de piano. thumb|left|Veurmalige Jachthuus in 2012
Muntienhied
Een muntienhied of een valuta is een officieel geldig betaelmiddel van een laand. Zoe'n betaelmiddel is vaastelegd deur de regering van een laand, hiermit wodt veural et munt- en briefpepiergeld bedoeld. De meerste muntienhieden wodden op de internationaole haandelsbeurzen verkocht. De pries die daorveur betaeld wodt, wodt een wisselkoers enuumd. Veurbeelden van muntienhieden bin de euro, de Amerikaanse dollar, de Engelse pond, de veurmaolige Nederlaanse gullen en gao zo mar deur.
Weazelanden
Weazelanden (Nederlaands: Wezenlanden) is een buurte in de Zwolse wiek Assendörp. In de buurte he-j ook Pärk de Weazenlanden, waor een bulte gebeurtenissen plääts kunt vinden. In et pärk wördt sunds 2006 het Bevriedingsfestival van Oaveriessel eholden. Veur een antal jaoren was het Bevriedingsfestival in Zwolle zels et grootste van hiel Nederlaand. In 2009 had Weazelanden 650 inwoners.
In de Weazelanden stund tegenaover de stadsgrachte et Wezenlandenziekenhuus, dät in 1998 samengonk mit 't Zwolse Sophiaziekenhuus. Veur het ziekenhuus dät daoruut onstun, de Isala-klinieken, wördden begun ni'je eeuw een gebouw neerezet in de buurte Oosterenk, op de plekke van 't ofebreuken Sophia. Ok et gebouw van et vroggere Wezenlandenziekenhuus wördden ofebreuken, en op disse plekke onstun een woonbuurte.
Johanna van Dorth tot Holthuysen
Johanna Magdalena Catharina Judith van Dorth, bekend as de freule Van Dorth gebaorn in Wansveld bi-j Zutfent op 7 mei 1747 was ne orangiste, waegens heugverroad executeerd. Judith van Dorth blef ongetrouwd.
Oranje revolusie
Tiedens de Bataafse republiek, in september 1799 deed den Oranje gezinden August Robert van Heeckeren van Suideras nen inval vanuut Prusen in den Achterhook um doar tegeliek met den Engels-Russiesen inval in Noord Hollaand ne oranjerevolutie (1799) veur den in Engelaand verblievenden arfprins Willem uut te lokken. Hi-j reep doartoo ok de Brevoortse leu op. Moar de enige waopenfeiten waren ne vlagge hiesen op den karktoorn, en et umhakken van den vri-jheidsboom den herinnern an de Fransen revolutie. Et Frans-Bataafse gezag was den toostaand rap te boaven, en veur stad en ambt Breevoort wodden den staot van beleg uut-eroopen den tot ende 1799 duurden. Den inval verleep en kostten et laeven van ene persoon; Johanna van Dorth tot Holthuysen dee al te openlek veur Oranje leep te reren. Doar kwam n underzeuk noar den toostaand en op 18 september wodden Judith vast-enommen, op verdenking van oproerstokkeri-je en betrokkenheid bi-j den moord op Resink?. Zi-j wodden op-eslotten in et tuchthuus in Arnem. Heure berechting wodden op-edragen an n kriegstribunoal dat op 5 oktober in Wenterswiek wodden eholden. Et bestoond uut vief officieren en underofficieren van de Nationoale Garde, van wee moar éne uut de straeke ofkumstig was. Dizze lekenrechters wodden bi-j-estoan deur den drost van Breevoort, den harbargier W. Paschen, en deur den advocoat Bom uut Lechtenvoorde, den enigen jurist in den trop, den as oppenboaren anklager optrad. Oaver de kwaliteiten en de motieven van de rechters is völ te doon ewest. thumb|Exekutie in Wenterswiek
De Sage
Uut et vonnis van den kriegsrechtbank in Wenterswiek van 21 november blik, dat zi-j hef bekend de oranjevlagge van den toorn van et huus Harreveld te hebben uut-estokken. Van Zwolle was zi-j noar Grolle egoan 'volop mit oranje versierd'. Teggen nen burger dee "Laeve de Republiek!" reep zi-j 'Wacht menneken, wi-j zült ow wal kriegen'. En wieter had ze dingen eropen as 'zie mot allemoale kapot'.
22 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 22 september
Hulk (skip)
thumb|160px|Nen Hulk in [[Toulon ]] Nen hulk is n histories soort vrachtskip dat in de Middeleeuwn wierd ebruukt veur vervoer oaver zee.
Et weurd hulk is woarschienlek arg old en kump uut et Grieks, et betekkent eslöpt vrachtskip. In zienen eersten verschieningsvörm in de Laege Laanden in de achtste eeuwe had et nen staevenlozen romp van zwoare planken en nen in den lengte stark eboagen vorm: den zogenaamden zeeg. In 1930 wodden der in Utrecht n wrak evonden wat dizze kenmarken hef en et is doar te zeen in et centroal museum. Nen staevenlozen romp zunder kiel wodden pas völle later in de 17de eeuwe as aak beneumd. In de elfde eeuwe wodden in Engelaand den hulk geliek-esteld met den keel veur de heugte van et haavngeld. Dit betekkenden dat zi-j aeven groot was as den kog dee doar keel geneumd wöd, umdat dee wal nen kiel of keel had. Et is annemmelek dat den hulk nog lange et zi-jroer hef ebruukt toon de grotere, op staevens ebouwde skaepe al oaveregoane waarn op et staevenroer.
Toon in de 13de eeuwe ok den hulk van nen staevenroer veurzeen was, vast emaakt an nen lozen of lossen achterstaeven, was den weg vri-j veur ne schoalvergroting dee der too leidden dat in de 14de eeuwe den hulk wier groter was den kog. Et is wieter an te nemmen, moar neet afdoonde bewaezen, dat kenmarken van den hulk oaver-egoane bunt in et kofskip en den lateren tjalk.
Appel (Niekark)
thumb|250px|Korenmeul De Hoop Appel is een buurtschap in de gemeente Niekark, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Leit tegen de grens van de gemeente Barreveld, in 't oosten van Zwartebroek. 't Bestaot uut een antal boerderiejen umringd deur weilanden en bossen.
Samen mit de umgeving, waoroender de buurtschap 't Woud en 't gebied Prinsenkamp, had 't in 2004 1.700 inwoeners.
Vrogger kwam de trein langs de buurtschap, over 't Kiepelientje (een plaotselijk spoorlien), maor 't deil van disse lien langs Appel wier in 1937 buten dienst eneumen.
Ok is Appel bekend um zien prachtige boerderiejen, die vaak kerakteristiek veur de Veluwe bin. Ondanks dat de boederiejen veer uut mekaar staon, is 't toch een hechte gemeenschap.
In Appel staot langs de Barreveldseweg op nummer 178 de korenmeul De Hoop, die in 1888 ebouwd is en in 2006 helemaol herbouwd is.
Grauwe liester
thumb|Grauwe liester De grauwe liester (Turdus philomelos) is een zangvoegel uut de femilie van de liesters (Turdidae). De voegel liekt naor op de schokliester, mar is kleiner, mit een brune rug en minder evlekte borst.
Zien zang is ofwisselend, mit strofen die een paor keer herhaold worren. De eiers bin lichtblauw (turkooisachtig) mit een paor zwarte vlekken.
Veurkommen
De grauwe liester komt veur in Europa, Azië, Noord-Afrika. Hie is in-evoerd in Niej-Zeeland en Vanuatu (de Nieje Hebriden). In Nederland komt hie 't hele jaor veur.
Uterlijk
De grauwe liester is ongeveer 23 centimeter groot en het een vleugelwiedte van zo'n 35 centimeter. Hie weegt zo'n 65 tot 90 gram. An de bovenkant is de grauwe liester bruun en op zien lief het ie donkere vlekken.
Ondersoorten
Der bestaon meerdere soorten grauwe liesters:
23 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 23 september
Elze
thumb|250px|Elze thumb|250px|Elzekatjes De elze is een boomgeslach en bevat ongeveer dartig soorten op 't noordelijk halfrond. 't Is een loofboom dee 't best greuit in een vochtig klimaot. De elze steet altied in bleui veurdat der blaojen an koemen. In de Benelux koemen der twee soorten van veur, de zwarte en de grauwe elze. De blaojen lieken op dee van de haozenoetenboom. De blaojen vallen greun van de boom en hemmen dus gien harreskleur.
De elze is eenhuzig en hef dus mannelijke én vrouwelijke bloemen, dee katjes eneumd wonnen. De mannelijke katjes bin langwarpig en hangen, de vrouwelijke katjes staon min of meer rechop. Nao de bevruchting greuien de vrouwelijke katjes uut tot greune ribbelige kegeltjes, en riepen in de harres tot de zogenaamde elzeproppen (kegels zonder zaod), dee nog wel een jaor an de boom kunnen blieven zitten.
Sprenge (bronwaoter)
thumb|250px|Een netuurlijke sprenge Een sprenge is een plekke waor 't waoter op een netuurlijke meniere uut de grond kump.
Der kan 't hele jaor deur waoter uut een sprenge koemen mar 't kan oek zo ween dat der of en toe waoter uutkump. Dit hangt of van de regen- en sneeval, vuilt der bieveurbeeld de heeltied regen of mar een bepaolde periodes (zoas smeltende snee).
Een sprenge zörg der vake veur dat der waoter ummeneer geet naor 't laand toe. Zo beginnen revieren vake. Uut sommigen sprengen kump waoter dee goed blik te ween veur de gezondheid. Soms greuien stejen of darpen umdat der veule volk op ofkump, disse plaosen wonnen kuuroorden eneumd.
Rauwe melk
thumb|n Kalf die rauwe melk bi'j zien moe drinkt thumb|n Flesse rauwe melk Rauwe melk is melk van koenen, geiten of skaopen, enz. die nog niet bewärkt is. t Is dus nog niet epasteuriseerd of eomogeniseerd. Rauwe melk is t uutgaanksprodukt veur de zuvelindustrie. Bi'j melk die niet eomogeniseerd is komt de room gauw bovendrieven. In rauwe melk van koenen zit ongeveer 3,85% melkvet, mär dit is ofankelik van de melkveeolder en van t seizoen.
Umdat Nederlandse biesten TBC-vri'j bin, mag rauwe melk in Nederlaand verkocht wörren. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vient t drinken van rauwe melk gien goed idee. Boeren maggen wel rauwe melk verkopen umdat der vanuut egaon wört dat de kopers de melk tuus koken veurdat ze t drinken. De NVWA pleit veur regels um te veurkomen dat bezukers van zuvelboerderi'jen bekerties rauwe melk drinken.
Voedingsweerde
Rauwe melk ef n aandere smääk as melk die epasteuriseerd is, over t algemien vienen de mieste meinsen t beter smäken. Rauwe melk ef n ogere voedingsweerde as epasteuriseerde melk. Deur veretting gaon ettegevulige bestaanddielen in de melk verleuren, waoronder vitamine C en vitamine E, mär ook bio-aktieve eiwitten, zo as lysozyme, laktoperoxidase, laktoferrine, transferrines en immunoglobulines. Disse stöffies verstärken t ofweersysteem (immuunsysteem) en ebben antibakteriële en antivirale aegenskoppen.
Gezondeidsaspekten
In rauwe melk zitten ook kwaolike bakteriën, zo as Escherichia coli, bacillus cereus, Listeria monocytogenes en Staphylococcus aureus. Ze kunnen gevaorlik wezen veur meinsen waorbi'j t ofweersysteem verzwakt is, zo as oldere meinsen, zieken, zwangere vrouwluden en jonge kienders. Mär over algemien lek t derop dat t drinken van rauwe melk juust positief is veur de gezondeid, niet allienig vanwege de goeie stöffies die derin zitten mär ook deurdat t ons ofweersysteem bezig oldt. Um rauwe melk veur iederiene veilig te mäken en de goeie aegenskoppen te be-olden kunnen milde bewäärmethodes gebruukt wörren. Veurbeelden daorvan bin paskalisasie (ogedrokbeändelige) of Pure Pulse. Verskillende studies laoten zien dat kienders die rauwe melk drinken minder dempe bin en minder last ebben van uutslag en allergieën zo as euikoortse.
Nederlaandse regelgeving
Rauwe melk mag in Nederlaand volgens t Wärenwetbesluut ygiëne van levensmiddels (artikel 8-11) allienig rechtstreeks bi'j de boer ekocht wörren, i'j mut t lös verkopen (dus niet in n flesse of n pak), en i'j mut zien koper dudelik mäken dat de melk tuus veret mut wörren, de vermelding RAUWE MELK VOOR GEBRUIK KOKEN is verplicht. Toch gebeurt dat niet altied umdat vule boeren veurstaander bin van t drinken van rauwe melk, zo as dat vrogger ook altied gebeurde.
24 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 24 september
Rodney Seale
Rodney Seale is een Zuud-Afrikaanse evangelist, peppraoter en schriever. Sinds de vrogge jaoren tachtig treedt hij op as Afrikaanstalige spreker en coach veur schoelen, universiteiten, instituten, jeugdkaampen en gezinskaampen. Hij prat ok veur de radio en tillevisie en gef video- en audiomateriaol uut. In de jaoren tachtig wördden hij in Zuud-Afrika een bekende name wegens zien stried tegen de vermiende gevaoren van rockmuziek en tegen satanisme.
Seale kump uut een Engelstalig gezin uut Rhodesië. As kiend wördden hij deur zien olders miteneumen naor Zuud-Afrika en op een Afrikaanstalige legere schoele edaone. Hij is etrouwd en hef twee dochters en twee kleinkiender.
Andachtsgebieden
Seale is in Zuud-Afrika bekend van zien praoties onder schoelkiender en opvoeders aover de gevaoren, zoas hij det zöt, van rockmuziek. Dizze muziek zet volgens hum de deure lös naor een hiele batse sociale problemen vanuut conservatief christelijke optiek, zoas communisme, draank- en drugsmisbruuk, geweld, homoseksualiteit, lösbaandigheid, pornografie, oosterse godsdiensten, opstaandigheid, satanisme en vrijzinnige politiek.
Ok muzikanten in aandere populaire genres as rock is hij kritisch aover. Bands en zangers die deur Seale bekritiseerd bint um heur imago en/of liedteksten, bint onder meer AC/DC, Black Sabbath, Iron Maiden, Queen, Olivia Newton-John, Bette Midler, Patti Smith, Strawbs, de Eagles, Boney M, Shaun Cassidy en John Denver. Ien van de menieren waorop rockgroepen de jeugd volgens hum beïnvloedt, is backmasking: 't verwarken in liedties van espreuken of ezungen bosschoppen die aj allennig kunt heuren deur de liedties van achter naor veuren te speulen. Aover de vermiende gevaoren van rock schreef hij Rock musiek: die reg om te weet (1988).
Zien boek Satanisme: die reg om te weet (1991) giet aover de deur hum veronderstelde wiedverbreidheid van satanisme in de Zuud-Afrikaanse samenleving, en de bedreiging die det in 't bezunder veur de schoelgaonde jeugd zol vörmen. In 't boek stelt Seale det der in Zuud-Afrika ondergrondse satanische covens bint en det jongern onder invloed van rockmuziek en groepsdwang heur weg naor 't satanisme viendt. De oplössing die hij zien publiek böd is 't annemen van Jezus Christus as persoonlijke verlösser en 't volgen van de raod die de Biebel gef.
Van de Cordis Trust, actief op 't gebied van kuunst en giestelijk wark, kreeg Seale de Orde van die Kruik Award veur een boek aover zölfmoord onder tieners. Pesten is een aander onderwarp waoraover hij epubliceerd hef.
Pinksterbloeme
De lange, smalle blaojen hemmen een iets opstaond middennarf en blieven 't hele jaor greun.
De bloemen bin van mei tot juni te zien en bin 5 tot 12 cm in deursnee. De bloeme hef een groot greun schutblad, dree grote ofhangende bloemdekslippen, en dree kleinere kroonblaojen. Nao de bleui zitten de zaojen as een rolletjen munten op-estapeld in dreekaantige zaoddeuzen. Disse bevatten luchholtes waordeur ze blieven drieven.
Verspreiding
In Nederlaand en in iets mindere maote in Vlaanderen is de plaante een bekend gezichte langes sloten en aandere ondiepe waoterwegen. 't Antal plaanten in Nederlaand daolen een bonke an 't einde van de 20e eeuw. Dit is de rejen waorumme as de plaante in Nederlaand wettelijk bescharmp was. Tegensworig is de pinksterbloeme gien bescharmde plaante meer.
Zwärte Meer
't Zwärte Meer is een meer dat ontstaon is bi'j de inpoldering van de Noordoostpolder. 't Zwärte Meer bestet grotendiels uut open wäter. Langes de oever en rond 't Vogeleilaand bin op sommigen plekken brede rietkragen te vienen. 't Zwärte Meer is as vri'j ondiep te typeren. Buten de vaorgeulen die deur de skeepvaort gebruukt wörren is 't meer niet dieper as 1 tot 2 meter.
Et Bildt
Et Bildt (Nederlaans: Het Bildt; Bildts:  't Bildt; Fries: It Bilt) is een vroggere gemiente en een Nederlaanse laandstreek in de perveensie Frieslaand mit as heufdplak Sunt Anneperochie. Et had op 1 meie 2014 10.657 inwoners en leit an de Waddenzee mit 15,4 km kust.
De naeme "Et Bildt" komt van opgebild, wat opslibd betekent.
De bodem (zeeklei) is slim vruchtber, en et gebied leeft van laandbouw; veurnaemelik siepels en pooteerpels.
Et Bildt moet niet verward wodden mit de Utrechtse gemiente en plak De Bilt.
Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Et Bildt het zes officiële dörpen. De Nederlaanse naemen bin de officiële. In et pooldergebied van Et Bildt wodt gien Fries, mar Bildts praot. Disse tael is ontstaon deur verminging van de Zuud-Hollaanse dialekten van de poolderbewoners mit et Fries van de omliggende gebieden. Allienig in et dörp Minnertsge, dat niet in et pooldergebied leit, en pas sund de gemientelike herindieling van 1984 tot de gemiente Et Bildt beheurt, wodt Fries praot. De gemiente het wel keuzen veur twietaelige plaknaembodden, mar onder de Nederlaanse naeme van de poolderdörpen staot de Bildtse vertaeling vermeld in plak van de Friese.
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2010 : Bron: CBS, "Gemeente Op Maat"
Gatbezen
Gatbezen bin een andoening waorbie weefsels mit bloedvatten in de rectum en 't koentgat opzwellen, daorbie kan 't gaon ontsteken, bloeien en groter worren. A-j gatbezen hen ku-j aarg veul zeert an 't gat kriegen.
De benaming gatbezen beschrieft 't prebleem aorig goed, 't liekt op een soort bees in 't gat. Gatbezen gaon meestentieds vanzelf weer vort, mar as 't lang anhout bin der oek speciale zalfjes op de mart um van gatbezen of te kommen. In 't ziekenhuus hen ze oek vaak een apperaotjen um gatbezen mit vort te haolen of kleiner te maken.
Je kunnen gatbezen kriegen deur verschillende dingen: 't kan aarfelijk wezen, 't kan liggen an wa-j eten, deur je poep lang op te houwen of bieveurbeeld een slechte bloedsumloop.
Ny Heidendom
Et Ny Heidendom is een (natuur)godsdeenst dee terügge grept når oldere vöärchristelike godsdeensten en oaverleaverings. Mangs wörd et ouk wal, når et engelsk, Paganisme of Neopaganisme enömed.
Et kan allemåle heyl verskillend weasen. Y hebt der gruppen dee as sich alleyne richted up de olde keltiske godsdeenst, anderen weader up de germaansken. Mar vöäle kyket wyder en hebbet sülvs invloden van inheymske amerikanen of de aboriginals. Y hoovt ouk neet by een grup an eslötten te weasen ümme 'heiden' of 'paganist' te weasen. Sy vallet samen ümdat sy allemåle kyket når vöärchristelike godsdeensten en gelöyvet dat de natuur heilig is. De meyste heidenen bint ouk drok med et milieu en et gröön leaven. Sünds halvweags de 19. eywe bint der al gruppen, dee de olde godsdeensten weaderümme praktiseyret.
Ásatrú is een grup dee as de olde skandinaviske godsdeenst hevt herleaven doon. In meart 2017 wördden Asatru in de ryge van religys up enöämen döär de amerikaanske strydmachten. Der wörd up Ysland nu ouk ebouwed an een nye viking-tempel.
Heidenen gelöyvet vake in vöäle goden (kyk: vöälgodendom) -of disse goden as écht ervåred wördet, of dat se symbolisk bint, verskilt de persoon-. Sy künnet evåren dat de goden of geysten/krachten ín de natuur woanet. Vöäle holdet sich ouk gangs med sjamanisme.
Verhalen
In et heidendom wördet der vöäle verhalen vertelt. Want unse vöärchristelike vöärolders hadden een wyde kulture van verhalen. Al de verhalen oaver helden, goden en et untståne van de wearld en de sociale kasten wördden pråtend döär egeaven. Een antal van de verhalen hebbet in et begün van et verchristeliken et up papyre eredded (so as de Edda en keltiske spröäkys dee as döär munniken up eskreaven bint en egyptisken döär hieroglyfen). Van disse verhalen müttet wy et hebben, döär gåt de nye heidenen vanüüt. Sy gåt de verhalen in disse tyd trekken en bekyken wat der vöär wysheiden vöär de hüdige tyd der in ståt. Mar de verhalen künnet ouk gewoon mooi weasen, en good up evored wörden ter vermaak en inleaving.
De heiden düt sich vake interesseyren in de olde geskydenisse. Se doot de olde mytes en spröäkys leasen, en der oaver nå denken wat dår van de oorsprüng of de betekkenisse is. Ouk is der vöäle te halen üüt de archeology en olde künst. Döär te leyren en te söken når de vöärolders, leyr y ho as sy edachted en edåne hebbet. Vöäle verhalen of ideeën bint ritueel üüt ebeylded, en sommige van dee üüt ebeyldede verhalen of ideeën beståt vandage den dag noch. So heb y et Sünterklåsfeest en syn verwant Krampus, mar ouk meiboumen en midwinter- en midsummervüren. De heiden is gangs ümme disse olde gebrüken en verhalen de oorsprüng en de olde betekkenisse weader te beleaven.
Feesten
De feesten dee as heidenen der up nå holdet, bint oaver enöämen van de feesten dee as de olde kelten en germanen döäden. Mar ouk wörd der ekekken når feestdage van romeinen, greken, slaven en so meyr, ümdat dissend de feesten ungeveyr gelyke hadden. Disse godsdeensten hebbet allemåle eynsülvde oorsprüng by de Indo-Europeanen. Wikka heksen doot der ait noch by elke vulle måne rituelen. Wikka lüde nömet so ne feest een sabbat.
De feesten gåt oaver de vergang van de tyd dår et jår hen. Sy ståt der so ait by stille dat de natuur veranderen düt, dat de jårgetyden mekandere ofwisselet. Et bewüst medloupen med de seisunen hevt der ouk med van doon dat et de ofspegelinge is van uwen eigen leaven; want y wörd ouk geboaren, gröit up en kumt weader üüt de tyd. Vöär vöäl heidenen is de natuur dee as elk jår weader syn runde löpt, een belovte dat ysülv ouk nå dit leaven weader een ny leaven krygt.
Måne
Elke vulle måne kummet heksen by mekandere -of sy doot et alleyne- ümme een sabbat te vyren.
Krachten
De Olde Religy, so as et döär vöäle heidenen enömed wörd, leyrt dat de earde en et heylal vul med kracht sit. Disse krachten doot de dinge geböären en ofstarven. Disse krachten künnet ouk estüred wörden, mar better wark y der med samen. In de summer bint de krachten et drokst an de gang, med harvst trekket de krachten sich terügge når de underwearld en rüstet üüt. Se wördet ouk wal alven of geysten enömed. Hyr an is de vöäroldervereyring ouk körtby. De vöärolders leavet verdan in de natuur en doot sich ait noch sörgen maken ümme ear bloodverwanten. Düs vöäle heidenen bint animistisk (alles hevt een sele) en/of panteïstisk (alles is god-achtig).
Stroumings
Enkelde stroumings binnen et heidendom:
Svartifoss
Svartifoss kan verwiezen naor:
Mastenbroek
thumb|Kaarte uut 1750 van de Mastenbroekerpolder Mastenbroek is n middeleeuwse polder tussen de Iessel en t Zwärte Water in de stedendrie-oek Asselt, Kampen en Zwolle. In t zuden van de polder ligt de Iesseldiek, in t noorden van de polder de Kamperzeediek en in t oosten de diek van t Zwärte Water en t Zwolle-Iesselkanaal. Deur de polder löp de spoorliende Zwolle-Kampen. Dit is een van de oldste polders van Nederland.
De gemeente Zwolle bouwt in n deel van disse polder de Vinexlokasie Stadsaegen. De polder wördt bedreigd deur oprukkende woningbouw, en is vanwegen kultuur-istoriese weerden op-eneumen in de nota Belvédère (1999) van de Nederlandse Rieksovereid.
De polder bestiet veur n groot deel uut klei op veengronden, dät wil zeggen dät der n dun kleidek ligt op n dikkere laoge veen. Bi'j Iesselmuden ligt n rivierdune. In t midden van de polder ligt rond n kärke n ge-ucht, dät ook de name Mastenbroek ef.
Zuid Eschmarke
Geschiedenis
De name Zuid-Eschmarke kömp van de marke met dezelfde name, woar heel vrogger de eerste velden van disse club laagn. Tegenwoordig bevindt de velden van disse vereniging zich op Sportpark Het Diekman. De klub is opricht op 21 juli 1940, noadat ze in de noaberschap gin school- en volksfeesten meer mochten hoolden. Een paar dage doarveur, op 15 juli 1940, werd een saamnkomst hoolden in een kollenloods an de Brinkstroat. Hier werd beslotten om op 18 juli een wedstried te spöllen teegn NTO (Nooit Te Oud), met as inzet een vaetjen bier. Disse drukbezochte wedstried endigen in een 5-2 oawerwinning veur de rood-witten. Op dissen aomd werd veursteld um op sundag 21 juli 1940 in kafé Vrieler te kommen tot ne definitieve oprichting. Noast het "wild" voetbal (boeten de toenmalige Twentse Voetbal Bond um), waren de feesten erg belangriek. Noa bereemn van en besprekkingen met het TVB-bestuur werd betterschap beloafd en werd Zuud Eschmarke indeeld in de 3e klasse. Op 8 augustus 1943 ging Zuud Eschmarke samen met STB (veurnamelik Tuindorpbewonners), onder de veurweerde dat de name behoolden blef. Biekommend veurdeel was de indeling in de 1e klasse. Deur de bevrieding in 1945 kon de sport zich weer herstellen. Zo verscheen in juni 1945 t eerste kluborgaan onder de name "Zuid-Eschmarke-Nieuws", een oetgave, dee ok no nog onder dezelfde name wöd oetbracht. Tegenwoordig hef de klub nog altied ne belangrieke sosiale en moatschappelike funksie. Zuud Eschmarke warkt sinds een paar joar stöarig meer samen met de aandere Diekmanklubs De Tubanters, P.W., FC Aramea en SC Eanske. Zuud Eschmarke hef nen boetenschoolsen opvang in t klubgebouw, warkt samen met de Wiekroad Enske Zuud-Oost en gif insproak an de wiekbewonners. De klub organiseert onmeunig völ aktiviteiten veur met name de jonks en meikes uut de buurt Dat doot ze manks samen met anderen, manks allenig.
Citroën 2CV
thumb|300px|Rooie ent De Citroën 2CV of de ent (Nederlans: eend) is een auto van de Franse autofabrikant Citroën. De ofkorting staot veur deux Chevaux Vapeur, wat twee stoompeerden betekent. 'Chevaux Vapeur' is een Franse maot veur de berekening van de wegenbelasting. De 2CV worde ebouwd tussen 1948 en 1990. In die periodes bin der zo'n 5 miljoen van ebouwd. 't Uterlijk van de 2CV is ontwurpen deur Flaminio Bertoni, die oek verantwoordelijk was veur 't uterlijk van de Citroën ID/DS en de Traction Avant.
Girm
thumb|250px|Twee lammers bie moergirm Een girm kan een volwassen vrouwelijk schaap of geit wezen, mar 't girm kan oek een bienao of net volwassen schaap of geit betekenen. Een girm kan in 't Putters en de are dialecten uut de umgeving zowel een ooi as ooilam wezen, zoas dat in 't Nederlans eneumd wort. Girmen hen (in tegenstelling tot de rammen) korte horens of helemaol gien horens.
Een girm is oek de draagmoer van 't lam; de draagtied hangt of van 't ras schaap of geit. Bie geiten worren girmen vaak ehouwen veur de melk waor dan weer botter, kees, yoghurt en zo wat meer van emaakt kan worren.
Loo (Duve)
Loo is nen darp in de gelderske gemeynte Düven in de Lymers. Et hevt 1120 inwoaners (völgens CBS in 2018).
De oorsprunkelike name van et darp was Angeroyen, enöömd når de waerden dee töt Angeren behöyrden, an de betuwske kante van de Ryn. Nå nen ströymverlegginge in de middeleywen kwamen disse waerden an de lymerske syde too liggen. So kwam et darp Angeroyen in de Lymers too liggen. Et bestünd üüt nen untginningsgebeed tüsken Westervoort en Groessen, ümgeaven döär nen olden rynstrang: de Leigrave. De band med et darp Angeren blikt üüt de name, nen ooy is nen ander woord vöär 'waerd'.
Knoal
Knoal kin verwiezen noar:
Geografische koördinaoten
Geografische koördinaoten bin koördinaoten waormit een plak op de eerde vastesteld wodt. As koördinaotenstelsel dient een stelsel meridianen (halve cirkels mit begin- en aendpunt in de polen) en brettecirkels of parallelcirkels, dat bin cirkels die evenwiedig bin mit de evenaor.
De ooster- of westerlengte van een plak is de hoeke tussen de meridiaan van die plak en de meridiaan van Greenwich, de noorder- of zuderbrette is de ofstaand in graoden tot de evenaor, meten langes een meridiaan.
Trekzak
thumb|right|300px|Dreeriegs Trekzak thumb|Eankelriegs harmonika
nen Trekzak (mangs ok wal trekörgel eneumd) is n muziekinstrumeant wat verwaant is an de akkordeon. t Wörd mangs ok wal Trekharmonika eneumd. Meestieds wördt in t Neersassies gebeed n naamn trekzak vuur alle oondersoortn gebroekt.
t Instrumeant besteet oet twee kastn met tongplaatn, dee't an mekoar verbeundn beent met nen bloasbalg. n Bloasbalg kan in en oet etrökn wordn. Met beaide haandn köant dan knöpkes in edrok wordn dee't dr vuur zorgt det dr weend duur de kastn geet. Met de rechterhaande wördt de mellodie spöld en met de leenkerhaande de oonderstönnende akkoordn.
Dr beent verskeaidene soortn trekzäkke: eankel-, dubbel-, of dreeriegs. Disse riegn wordt met de rechterhaande bedeend. Nen trekzak is wisseltonig. Det heuld in det he oonder iedern knop 2 toonn hef: n eerstn kleenkt as n balg oet etrökn wördt, en n tweedn as n balg in edrok wörd. Doarbiej is t meestieds ook nog n diatonies instrumeant. Det wil zegn det he nit alle 12 de toonn oet n oktaaf kan maakn, mear alleene de toonn van de do-re-mi-fa-sol-la-si-do toonlädder.
Nen eankelriegs trekzak spölt dus:
Op nen eankelriegs trekzak kö'j dus gin c#, d#, f#, g# en a# spöln. Zo kö'j a'j allene mear nommers spöln dee't eskreewn beent vuur nen C-toonnlädder.
Nöast de algemene eankel-, dubbel- en dreeriegs trekzäkke beent dr ook nog 2,5-riegs en de völle zeeldzamere veer- en viefriegs trekzakn.
Geskiedenis
n Eerstn vorm van t instrumeant wat dezelfde woarking har as n akkordeon wör in 1822 in Berlien oet eveundn duur Friedrich Buschmann. t Eerste intrumeant det pateant kreeg oonder n naamn accordeon wör oet eveundn duur Cyrill Demian in Wenen. Den leek nog nit völle op n trekzak zo a'w den rechtevoort keant. t Deenk har mer ene knöppekaste (an de leenkerhaande) en met rechts mo'j n bloasbalg bedeenn. Eén belangriek peunt woer of Demian pateant vuur wol, was det he met eenn ofzeunderliken knop n heel akkoord kon loatn heurn.
In t midln van n 19en eew wör t n populair instrumeant in Vlaamse en Neerlaandse volksmeziek. t Wördt ook al lange broekt in Iersen volksmuziek. In Neerlaand is t instrumeant vuural in t Neersassiese gebeed en Freeslaand populear. In t zuudn van Neerlaand gebroekt ze meer n steierischen trekzak, woermet völ Oostenriekse meziek wördt espöld.
Bekeande trekzakspöllers/-groepn
Hieroonder he'j ne lieste met meziekgroepn en spöllers dee't mangs of aait gebroek maakt van nen trekzak:
Het
Het kan verwiezen naor:
Letlaand
Letlaand is een republiek in Noordoost-Europa, ien van de Baltische laanden an de Oostzee. 't Laand grenst an Estlaand in 't noorden, Litouwen en Wit-Ruslaand in 't zuden en Ruslaand in 't oosten.
Letlaand is sinds 1 mei 2004 ien van de lidstaoten van de Europese Unie.
Geografie
Letlaand is te verdielen in vier historische laandschappen:
Steden
De heufdstad van Letlaand is Riga (Lets: Rīga; 732.000 inwoners). Nao Riga volgen in ofnemende grootte:
Keu
thumb|250px|Een keu bie zien moe Een keu is een jong varken mar kan oek een volwassen varken wezen. Keuen worren onderscheien in zugende en espeunde keuen. Zugende keuen drinken melk bie een zog. Ze heten zo totdat ze espeund worren. Nao 't speunen wort 't een espeunde keu eneumd. Een zog kriegt meestentieds zes tot twaolf keuen per keer. De draagtied is oengeveer 112 tot 114 dagen (3 maonden, 3 weken en 3 dagen).
Zie oek
Varken (tam)
Napoleon
Napoleon kan verwiezen naor:
As veurnaeme
As naeme van een dynastie:
Aandere betekenissen:
26 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 26 september
Jaap Meijer
Jaap Meijer kan wezen:
Willehad
Wark onder de Friezen en Saksen
Tussen 765 en 774 was Willehad op zendingsreis in Frieslaand, daor as in 754 Bonifatius ummebracht was. Willehad preekte in Dokkum. Naodet ze hum vurtejeugen hadden uut 't Humsterlaand (vandage de dag in west-Grunning), gunk e hen Drenthe. Daor leek zien wark nog best te lokken, mar uuteindelijk wördden hij ok daor vurtejeugen. Hij zol ok warkzem ewest hebben in wat now Aoveriessel is.
Uut de buurte van Utrecht mus Willehad mit zien kompanen vluchten naodet ze daor een köppel Germaanse tempels verrineweerd hadden. In 780 stuurde Karel de Grote hum deropuut umme de Saksen naor 't christendom aover te halen. Hij preekte in de contreien van de beneden-Weser, in de Saksische gouwe Wigmodië.
thumb|left|250px|De Willehadbron bij de Sunte-Hyppolituskarke in [[Blexen]]
Neie zendingsreizen en bisschopswijding
Naodet Karel de Grote de Saksen deronder ekregen had, preekte Willehad in 't gebied rond de beneden-Elve en de beneden-Weser. Daor stichtte-n-e een antal karken. In 787 wördden e in Wörms töt bisschop ewijd; hij keus Bremen as zien zetel en leut daor een schiere kattedraal neerzetten. Dizzend wörden inewijd in 789 en um zien schoonheid eruumd deur de missionaris Ansgar.
Willehad kwaamp kört daornao uut de tied in Blexen an de Weser, wat vandage diel uutmak van Nordenham. Ansgar stelde een levensbeschrieving van hum samen.
Tiedens de Riffermatie raakten Willehad zien relieken bij een braand verleuren. In 1901 wördden in de bisdommen Mönster, Ossenbrogge en Patterbuorn de verering van Sunte-Willehad vanneis inevoerd. Zien naamdag is 8 november. Ze bieldt hum of as een bisschop die een godenbield umvarre smiet.
Ystyd
thumb|300px|Maximale uutbreading van et skandinaviske landys tydens dree glacialen. Rode lynde: Weichselyn; gele lynde: Saalyn; blauwe lynde: Elsteryn Ne ystyd is nen langen duur wårin de temperatuur van et aerduppervlak en den dampkring flink laeger ligt. Dårdöär groit yskappen by de polen en up wearlddeylen en gletsjers in barggebeden. Et aerdklimaat wippet vöördan van ystyden når broikastyden. In dee lätste sint dan geheyls gin gletsjers up de planeet. De aerde sit up et ougenblik in de Veerde Ystyd, ouk wal de ‘Hüdige Ystyd’ enöömd. Up sikselv stånde kolde tyden binnen ne ystyd wordet glacialen enöömd, de wöärmere tyden tüskendöär de inter- of tüskenglacialen. Med mekander förmet se de Veerde Ystyd en ouk de öldere Ystyden.
In de glaciology düüdt et woord ystyd up uutstrekkede yskappen in beide de noordelike en südelike halvrunden. Disse andüding gevt an dat wy in ne interglaciale tyd sittet, et holoceen. Normaal solde de volgende ystyd oaver ungeveyr 50.000 jår beginnen, mär den barg hettevastholdende gassen dee in de oceanen en dampkring stoatet wordet, holdet dat teagen.
Veluws
t Veluws is n Nedersaksiese dialektgroep die espreuken wördt in de meeste darpen en stejen op de Veluwe, en in de Utrechtse gemeente Bunschoten. Oek in n deel van de gemeenten Amersfoort (Hooglaandervene) en Leusden (Achterveld) wördt of wördden der Veluws espreuken. De oorspronkelike dialekten van Huzen, Laoren, Blaricum en Elspeet wördden vragger oek nog wel es bie t Veluws erekend, mer bin feitelik Hollaandse dialekten (de uterste dialekten van t Hollaands-Nedersaksiese overgangsgebied).
t Veluws is ondanks dat t n echt Nedersaksies dialekt is, n soort overgangsdialekt tussen verschillende dialekten en streektalen. Zo he'j naost t Nedersaksies uut t oosten, t Hollaands/Utrechts-Alblasserweerds uut t westen en t Braobaants/Zuud-Gelders uut t zujen. t Hollaands-Nedersaksiese karakter is overal markbaor, mer hoe oosteliker of noordeliker je gaon, hoe kleinder de Hollaandse invleud. De Utrechtse of Braobaantse invleujen bin veural markbaor a'j korterbie t Utrechtse of Zuud-Gelderse taalgebied koemen.
Onderverdeling van t Veluws
t Veluws kan weer onderverdeeld wörden in twee groepen, namelik t West-Veluws (deur de taalkundige Jo Daan Veluws eneumd) en t Oost-Veluws (deur Jo Daan in-edeeld bie t Gelders-Overiessels), veerder hef zwat elk darp en elke stad zien eigen dialekt, vake is der oek nog es n dialektverschil binnen n darp, stad of buurtschap. Partie taalkundigen onderscheien oek nog t Zuud-Veluws (dat uut Utrechts-Alblasserweerdse en Zuud-Gelderse dialekten besteet), disse darde subdialektgroep völt dus niet onder t Nedersaksies, en is oek gien gebrukelike indeling.