cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kuierstok
Der bin oek kuierstokken dee veur aandere dingen gebruuk wönnen, zo bin der bieveurbeeld kuierstokken veur bliende meensen; um te veulen ho as ze lopen mutten zonder dat der ongelokken gebeuren, skistokken veur bie 't skiën, kuierstokken veur bie sporten as noords wandelen, en krukken vanzelf veur a-j de botten ebreuken hemmen of a-j de voot bezeerd hemmen, en zo ku-j nog wel effen deurgaon.
De ouwe Twentse uutvoerige van de kuierstok ku-j heet een goastok.
Beleg van Grol (1595)
thumb|150px|right|[[Maurits van Oranje|Prinse Maurits van Oranje]] Et Beleg van Grol in 1595 was ne belegeringe van de veste Grol, noo Grolle eneumd, deur stadholder Prinse Maurits van Oranje in de tied van den Tachtigjoarigen Oorlog. Dizze belegeringe had den eersten motten wean van ne veldtochte um een ende te maken an de bezetting van de oosteleke regio van de Republiek der Nederlaanden deur de Spoansen. De beleageringe duurden van 14 tot 24 juli, moar to kwam de Spoanse veldhere Cristóbal de Mondragón met zien leger bi'j Grolle, en trokken Maurits zich terugge en brak zien beleg af. Twee joare loater in 1597 zol Maurits weerkommen en noo zol et em wal lukken um Grolle en de andere vesten in te nemmen. Beide belegeringen gingen deel oet maken van wat loater Maurits zien Tien Joaren eneumd ging worden.
== Et belang van Grolle tiedens de oorlog == Grolle was neet een grote stad, moar et was ne verstarkte stad, ne veste, en et had ne stategiese ligging an de grenze van de Republeek. Grolle lag op de weg dee de Hanze koopleu vanuut Duutslaand oaver gingen noar Dimter en Zutfent, en darumme kon et mooi profiteren de handel dee ze met brachten. Op dizze wieze ontstonden allerlei gilden in de stad, dee völle ambachten praktizeerden. Grolle had stadsrechten en kon belasting heffen oaver de handel. Deur zien riekdum was Grolle deur de joaren hen steeds wieter oetebouwd, met ne brede grachte, muren, wallen, ravelienen. Darumme was Grolle inenommen in 1580 deur de Grave van Rennenberg, dee de kante van de Spoansen had ekozen. De Spoansen gebruukten Grolle um een leger veilig te ploatsen en te onderholden, en als heufstad van de regio. Opgelegde belastingen an de bevolking van de hele Achterhook en Veluwe werden deur de rentmeester in Grolle ontvangen. Al dit geld was ne weertvolle bi'jdrage an de Spaansen oorlogskasse.
Maurits vond et genoog ewes, en krig van de Stoaten-Generoal genog geld veur nen leger um de oosteleke steden veur de Republeek weerumme te kriegen, an te vangen mit Grol.
Et beleg
Op 14 juli kwam Maurits bi'j de stad an, mit 6000 man infanteri'je, een paar compagnies peerden en 16 kanunnen. Ene van de kanunnen kwam in de drek vaste te zitten bi'j Vroagender, zodat hee wat loater mos beginnen.
De gouverneur van Grol, Jan van Stirum, had tröppen bi'j Goor liggen. Hee reep dizze weer terugge, moar ze leepen recht in ne hinderlage van Maurits, wat veertig man kosten. Op 15 juli zette Maurits zien kamp op westelek van de veste, zien neve Willem Lodewiek oostelek van den stad. Et beleg begon met de aanleg van löpgroave en approches (zigzaggende löpgroave) noar de stad. Noa ene wekke van veurbereidingen vuurden Maurits zien karakteristeeke dree woarschuwingsschotten af, en beveelden de stad um te capiteleren. Jan van Stirum zeien dat hee Grol veur 'God en Könning' zol beholden tot zien letsten droppel blood. Twee kanunnen in den stad vuurden gin kogels af op de belegeraars, moar mit lood omgotten stukken iezer. Ondertussen was hulp veur de stadsen onderweg, van boetenaf.
Mondragon
right|thumb|[[Cristóbal de Mondragón, den olden veldhere.]] Den olden en ervaren veldhere Cristóbal de Mondragón was 92 joare old en goeverneur van Antwarpen. Hee had een grote interesse in Maurits en zien doon en loaten, want Maurits was de ni'jen sterre in het voeren van veldslagen. Mondragon kek ernoar oet um met dizze jonge commandant in gevecht te goan. To hee heurden dat Maurits noar Grol ging, ging Mondragon duftig an et zeuken noar tröppen veur een leger, wat em ok lukten. Met zien leger van 7000 soldaten en 1300 ruuters marcheerden hee deur Brabant en deur Gelre, noar Grol opan um Maurits te treffen.
Op den 21sten juli heurden Maurits dat Mondragon deran kwam. Noo mös hee alderbastend snel zien wark doon um Grol in te nemmen: de belering ging in nen rap tempo vedan, en de stad wodden heavig beschotten, moar Van Stirum wolden neet capiteleren. Op de 25sten juli gef Maurits et op, noa eproat te hebben met zien officieren. Ne beleg uutvoeren en in dezelfden tied ok nog ne veldslag d'r bi'j doon, dat was em te völle. Umdat Maurits gin tied meer hadden um alles met te nemmen, verbraanden hee al zien kampementen en veurraden was ze neet konden kriegen. Wat hee niet wissen, was dat Mondragon nog steeds neet in de buurte waren, hee was nog veerteg kilemeter wieterop.
Estlaand
duum|Estlaand 2021 Estlaand (Estisch en Võro: Eesti) is een laand in Noordoost-Europa, dat in 't westen grenst an de Oostzee, in 't noorden an de Finse Golf, in 't oosten an Ruslaand en in 't zuden an Letlaand. 't Is de noordelijkste en de kleinste van de drie Baltische lanen, en 't verskilt van 't middelste Baltische laand Letlaand in de eerste pläse deur de tääl, die Finoegrisch is en niet Baltisch.
Geskiedenisse
Estlaand is pas vanof 1918 een zelfstandige staot. 't Onofankelijke Estlaand wönnen in 1940 deur sovjettroepen bezet en nao een korte Duutse bezetting in 1944 bi'j de Sovjet-Unie in-eneumen. 't Bezette Estlaand erkreeg in 1991 zien onofankelijkeid. De jaoren van toenemende vri'jeid die an disse gebeurtenisse veurofgungen, gungen de geskiedenisse in as de zingende revolusie.
Veur 1918 be-euren Estlaand tot de grote meugendeden die 't laand umringen: 't was ofwisselend (diels) Deens, Zweeds, (diels) Pools en Russisch, terwiel de Duutse Orde der eeuwenlang een grote rolle speulde. Duutsers bekleden oge functies in bestuur en ambtenäri'je, terwiel de Esten alleend 't wärk verrichen. De emancipasie van de Esten en van de Estische tääl kwammen pas vanof 1800 van de grond.
Estlaand is op 1 mei 2004 toe-etreden tot de Europese Unie.
Pervinsies
't Laand is onderverdield in vuuftien pervinsies (maakond, meervoud: maakonnad) en disse in 193 laandgemienten (vald) en 34 steden (linn). Veur een overzichte van de Estische previnsies zie: previnsies van Estlaand.
Steden
De grootste steden in Estlaand bint achterienvolgens:
Jo ter Linde-Duenk
Jo ter Linde-Duenk (Aalten, 1921) is een Achterhookse schriefster.
Ter Linde-Duenk worden in 1921 in Aalten geboren, maor wont sinds 1960 in Wenterswiek. Ze schrif al meer as vaertig jaor in eure moderspraoke. Vanaf 1965 in De Graafschapbode, töt de dialectrubriek stoppen. Vanaf 1970 verschenen eure bi'jdragen in 't dreemaondeleks contactorgaan van het Verbond van Neersasse Dialectkringen, De Moespot, in ADW en 't Jaorbook van de Oudheidkundige Vereniging De Graafschap.
In 2002 verscheen bi'j 't Staring Instituut in Deutekem euren tweeden dichtbundel, Dichter bi-j huus. Ook mocht ze in 2003 ne rolle in dialect spöllen in 't radiohoorspel Het Bureau naor het book Het Bureau van J. J. Voskuil (1996). Ze verzorgt al zowat viefentwintig jaor waekeleks een dialectprogramma veur de Lokale Omroep Radio Slingeland FM in Wenterswiek.
Oldste stad van Nederlaand
De oldste stad van Nederlaand is nen status den deur verskillende steaden wöd op-e-eist.
Begripsbepoaling
Zowal Veurburg, Nimwaege als Maastricht kunt ansproak maken op dizzen status umdat de bronnen doarveur redelek vaste staot en de eneumden data van archeologiese vöndsten neet wiet uut mekare loopt en de eneumde steaden al dee tied bewond bunt ebleaven mit nen vorm van zelfstaandig stadsbestuur op dezelfde plaatse.
Veurburg
In 1963 kwam den Nimwaegsen professor in de archeologie J. Bogaers tot n besluut dat Veurburg de oldste stad van Nederlaand was. Onderzook van nen Romeinsen mielpoal (n milliarium) den bi-j Rieswiek was evonden, had him doarvan oavertuugd. Veurburg heetten toon Forum Hadriani, verneumd noar keizer Publius Aelius Hadrianus. Noa n bezook van keizer Hadrianus in 121 noa Christus kreg de plaatse marktrechten.
Nimwaege
Den opvolger van Bogaers, Jan Kees Haalebos zörgden veur wetenschoppelek bewies dat Nimwaege rundumme et joar 98 stadsrechten zol hebben kreggen. Den Moastrichtsen stadsarcheoloog Titus Panhuysen kwam tot n besluut dat Nimwaege al in 17 noa Christus ne stad möt wean ewest. Dit besluut trok hi-j noa et bestuderen van den Nimwaegsen godenpieler wat nen erezuul ewest zol wean veur keizer Tiberius den van 14 tot 37 noa Christus regeerden. In 2005 blek uut onderzook noar munten, dee bi-j opgroavingen in Nimwaege wödden evonden, dat Romeinse soldoaten al in 19 veur Christus in Nimwaege waren. In et joar 69 noa Christus wodden Nimwaege tiedelek verloaten noadat de stad in braand estokken was. De ni-je stad wierd pas rundumme 400 wier opebouwd.
Moastricht
Den vondst in 2007 van nen Keltiesen stroatweg in den kelder van Hotel Derlon an et Onzen Leeve Vrouweplein in Moastricht möt de proateri-je in ne streumversnelling bringen. Volgens sommige archeologen dateert dizzen weg uut rundumme 500 veur Chr. en wodden de streake rundumme dee tied al bewond. As staedn mit bi-jkommende rechten (municipium) bunt doar in de Romeinse tied moar (zowiet bekend) twee steedn ewest (eleagen in et Veurburg en Nimwaege van vandage). Moastricht is dit nooit ewest.
Ludwig van Beethoven
thumb|right|Ludwig van Beethoven duur Joseph Karl Stieler, 1820
Ludwig van Beethoven (Bonn, 16 december 1770 – Weenn, 26 meart 1827) was nen Duutsen muziekskriewer.
Bonn (1770-1792)
Ludwig van Beethoven was ne zönne van n Rijnlaandsen zanger Johann van Beethoven en den zinne vrouwe Magdalena Keverich. Zin grotvaa köm oet Mecheln en köm in Bonn te wonn. Doarumme hef hee t Nederlaandse "van" in zinn achternaam.
Zin vaa probeerdn van um n woonderwich te maakn net as det met Mozart gung, toew at hee moarkn det Ludwig slim muzikaal was. Ludwig har nen zwoarn jeugnd, met völle oarmood en nen vaa den't völle dreunk. Mangs as den in thoes köm met kunnigheaid of aandere gäste, haaldn hee Ludwig middeln in n nacht oet berre um vuur öar piano te spöln. Zo wör Ludwig n soomber meanske, mear ook eenn den't mangs ook duur zin oetgoande karakter onmeundig skik kon maakn.
Van 1777 töt 1781 gung Ludwig noar n Tirocinium, ne leagere skoole woer as Latien eleard wör. In 1779 nöm hee les bie Christian Gottlob Neefe, nen hoforganist, den as um kunnig deed wordn met Bach, Haydn en Mozart. Toew as hee 11 joar oold was keandn hee Das Wohltemperierte Klavier van Bach al oet n kop en skreef hee zinne eegne stuks. Toew at hee 12 joar was kon hee al invaln vuur Neefe as organist en kapelmeaister. In 1781 gung hee met zin moo noar Rotterdam. n Spölkammeröadjen zea van um det hee n todderig kearlken was. Noar t gymnasium gung hee neet hen, en wieters kreeg hee ook gin oonderricht mear. Alle tied wör in de muziek estökn.
De jonge joarn van Ludwig beent oardig good beskreewn in n haandskrift wat t gezin Fischer noaleut, dee at vanof 1776 in t zelfde hoes as de Van Beethovens woondn. Ook toew as hee wat eulder was, was hee vake nog nen todderigen. Caecilia, ene van de dochters van Fischer, zea um: "Wat bi'j toch nen todderigen. Zorget is wat better vuur oewzelf." Ludwig antwoordn: "Wat he'k dr an o'k n hearskop worde of neet, gin meanske zut mie."
Merengue
Merengue is nen vlotn, bliejn muziek- en daansstiel oet de Dominikaanse Republiek. Doar is t onmeundig populair, mear ook in de rest van Latiens-Amerika en Spanje.
Ludwig van Beethoven
Bonn (1770-1792)
As nen volwasnen kearl kreeg hee vake makkelik verskel en kon mangs onmeundig krang wean, ook teegn zinne kammeröa. Mear hee woarkn dan onmeundig hart um zinne verlöarne vreandskopn wier terugge te winn. Later, noa 1801, wör hee al mear krang, umdet hee vernemn kon at hee doof begun te wordn. Ook klaagn hee regelmoatig oawer zinne vertearige. Later wör wal es an enömn det zinne slechte buujn te maakn hadn met nen kuurndoarm, den as al slimmer wör duur zin zwoare gemood. Doarnöast wör noa zin stoarvn bie ne liekschouwige ne leawerkwoale vaste steeld, den as wellich met völle draank te maakn hef. Ondaanks al dee kwoaln bleef hee muziek skriewn töt n poar deage vuurdet hee oet de tied köm.
Merengue
Muziek
Kenmoark van Merengue is ne 2/4 moatsoorte, en onmeundig hoog tempo.
Van vroger oet wör Merengue espöld met nen tambora, guïra en trekzak. Rechtevoort komt door meestieds ook konga's, bongo's, keyboard, timbales, basgitaar en verskeaidene bloasinstrumeantn bie.
Bekeande merenguemuzikaantn beent oonder mear Juan Luis Guerra, Elvis Crespo, Johnny Ventura, Kinito Mendez, Miriam Cruz, Fernandito Villalona en Las Chicas Del Can.
Verscholen Darp
thumb|ne nao-ebouwde hutte In de bossen van Vierhouten, in 't zuden van de Nederlaanse gemeente Nunspeet, bevient zich in de bos an de Pas-Opweg 't Verscholen Darp of 't Geheime Darp. Dat werd in de Tweede Wereldoorlog tussen febrewaori 1943 en oktober 1944 bewoend deur onderdukers. Eind oktober 1944 werd 't darp ontdekt deur twee SS'ers die an 't jaogen waoren. De meeste onderdukers wisten te ontkommen. 't 'Darp' bestung uut een antal primitieve hutten, half in-egraoven in de groond. Noen staon der nog drie nao-ebouwde hutten.
In Vierhouten is der een expositie over 't Verscholen Darp. Disse bevient zich in 't VVV-gebouw an de Elspeterbosweg 1.
Eursinge
Eursinge kan verwiezen naor:
Zie ok:
Dickninge
thumb|300px|Dickninge in [[De Schiphorst dichtebi'j De Wiek, anno 2010]] Dickninge (ok Dikninge) is een laandgoed det sund 1998 bi'j de gemiente De Wolden in de pervincie Drenthe heurt. Véur de gemientelijke herindieling heurden 't bi'j de gemiente De Wiek. 't Laandgoed, det zo'n 75 bunder beslat, lig zuudwestelk van De Wiek en strekt töt an 't reviertien de Riest, de pervinciegrèens mit Oaveriessel. Op 't laandgoed stiet Huze Dickninge, een staotig laandhuus mit een grachte d'r umhen. 't Laandgoed rondumme Huze Dickninge is in-ericht in de Engelse laandschopsstiel. De grachte is een keunstmaotige ziednaarm van de Riest.
Geschiedenis
In 1978 wördden in een ni'jbouwproject in Nörg de straote Dikninge vernuumd naor 't laandgoed.
Lunze
De maist bruukte is de lunze mit platrutende kop. Veur waark woarbie de lunzen zichtboar blieven (zonuimd zichtwaark), bruukt man ook wel de lunze mit verloren kop; dizzent valen minder op. Ook binnen der lunzen mit n soort schroufdroad of mit weerhoakies, dij hail moelek lös te roppen binnen.
De lengte en dikte van droadnoagels worden in millimeters op de verpakken aangeven: bieveurbeeld 50 × 3,0; dat is dus 50 mm laank en 3 mm dik.
Monaarchie
250px|thumb|Donkergruin: konstitusjonele monaarchie Lichtgruin: heuren bie t Gemainebest Oranjerood: halfkonstitusjonele monaarchie Rood: absolute monaarchie Rôze: subnasjonoale monaarchie n Monaarchie is van oorsprong n regeernsvörm woarbie de haile maacht bie ain persoon ligt. t Woord is n soamenstellen van de Griekse woorden monos (ain) en arkein (heersen), dus aiglieks n regeernsvörm woarbie t laand deur ain femilie (van oadel) regeerd wordt. De tegenhonger van n monaarchie is n republiek (vanoet t Latain: res publica = 'algemaine zoak'), n regeernsvörm woarbie de maacht angoal veur n bepaarkte tied opdruigen wordt aan ain of meerdere personen. In n monaarchie is t laaiderschop maisttieds aarfelk, n poar veurbeelden van monaarchien woarbie t stoatsheufd wel kozen wordt binnen Malaizie en Vatikoanstad.
Lunze
Lunzen kinnen mit n hoamer of mit n lunsmessien verwaarkt worden.
Mexico (laand)
thumb|200px|Vlagge van Mexico thumb|200px|Lekaosie van Mexico Mexico (Spaons: México; Spaanse uutspraoke: Mè-gie-koo), officieel de Verienigde Mexicaonse Staoten (Spaons: Estados Unidos Mexicanos) is een laand in Noord-Amerike, greenzend an de Verienigde Staoten van Amerike, Belize en Guatemala, de Grote Oceaan en de Golf van Mexico. Ok inkelde eilanen beheuren tot Mexico.
De nationaole heufdstad is Mexico-stad, oftewel Federaol Distrikt (D.F.). De stad leit op 2240 meter boven de zeespiegel. Mexico is een federaosie van 31 staoten die elk een redelike maote van autonomie hebben. Et laand het omdebi'j 106 miljoen inwoners (2004). De meest spreuken tael is et Spaons. Daormit is Mexico et grootste Spaonssprekende laand ter wereld. Andrés Manuel López Obrador is prissedent sund 2018.
Oold-Beierlaand
Oold-Beierlaand kan meardere dingen anduden:
Tendensroman
De tendensroman is een maotschoppelijk betrökken variaant van de psychologische roman en dreit um 't uutbielden van 't giestesleven van de heufdpersoon. Tegeliekertied wördt der een aovertuging epropageerd of bekritiseerd of een maotschoppelijke misstaand an de kaak esteld.
't Bekendste Nederlaandstalige veurbield is de Max Havelaar van Multatuli. Veurbielden in de Nedersaksische literatuur bint Lukas Koops zien romans Schoeltied (2003) en Villa Thrianta (2018), daor as de gek in anesteuken wördt mit roddel, achterklap en intriges in een Drèentse setting, respectievelijk op een basisschoele en bij een regionaole umroep.
Breunishout
thumb|250px|Prumebloesem thumb|250px|Prumen an de boom 't Geslacht breunishout (Prunus) beheurt tot de rozefemilie (Rosaceae). Oender 't geslacht breunishout vallen oengeveer zo'n 400 soorten. Van oorsprong komt in Nederlaand, as boomvormende soort alleen de zeute kaars (Prunus avium) en as opgaonde struuk de gewone voegelkaars (Prunus padus) veur. Disse struken kommen veurnamelijk veur in Zuud-Limburg. De vrucht is een steenvrucht.
De Vaort (plaatse)
De Vaort (of Dedemsvaort; Nederlaands: Dedemsvaart) is een plaatse in de gemiente Hardenbarg, pervincie Oaveriessel. 't Dörp is enuumd naor Willem Jan Baron Van Dedem, die tussen Asselt en de Vechte bi'j Grambarge 't veertig kilometer lange kenaal de Dedemsvaort leut graven veur 't vervoer van turf.
't Dörp 'De Vaort' ontstund as gevolg van de anleg van 't gelieknamige kenaal en de vervening van de umliggende gronden die daordeur meugelijk wördden in de eerste helfte van de negentiende ieuw. De doemaolige gemiente Averiest wördden vanwege dizze ontginnings in 1837 uutebreid mit gedieltes van de gemientes Ommen en Hardenbarg, waordeur ze 't karakter kreeg van een veenkolonie. In 1848 wördden de administraosie evestigd an De Vaort. De plaatse gruuiden uut töt 't belangriekste dörp van de gemiente Averiest.
In 2006 had 't dörp 11.905 inwoners. D'r bint verskeiden skoelen veur basis- en vortezet onderwies. Bi'j 't dörp lig 't industrieterrein De Rollepaal. De gemiente Averiest is bij de gemientelijke herindieling van 2001 op-egaon in de gemiente Hardenbarg.
Kunnigheid
In dizze lieste vien ie bekend volk van De Vaort.
De Vaort bezungen
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> 't Is stil an de bruggen en sluzen en de damp steg op uut 't kanaal. An De Vaort hej de winkels en huzen, een klein postkantoor, 't olde gemaal.
[...]
Waor gras was, is asfalt ebouwd want 't mos nog veul better gaon lieken. Waor 't geluk met beton wordt verbouwd en dan muj noe es kieken.
Servië-Montenegro
Servië-Montenegro was een losse federasie in de Balkan. 't Laand grens an Krowatië, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Noordmacedonie, Bulgarije; Roemenië en Hongarije en leit an de Adriatische Zee. 't Laand besteet sinds 2003 as vortzetting van 't vrogge Joegoslavië, krekter ezeeg van 't verkleinde Joegoslavië van nao 1992, waornao verwezen um verwarring te veurkoemen mit Klein-Joegoslavië.
Op 3 juni 2006 verklaorde Montenegro zich onofhankelijk.
Administratieve indeling
thumb|left|upright=0.6|Montenegro (blauw) en Servië (gelle) met Vojvodina (in t noorden) en Kosovo (in t zuden) wat lichter ekleurd Onder disse federasie stungen tweje volweerdige rippeblieken, mit hullie eigen prissedent, regering en parlement: Servië en Montenegro. Servië ken tweje autonome contreinen: Vojvodina en Kosovo. Kosovo is sinds 1999 een protectoraot onder de VN.
Zeuvengebärgte
Et Zeuvengebärgte (Hoogduuts: Siebengebirge) is een leeggebärgte in Duutslaand in de dielstaot Noordrijn-Westfalen. Et gebärgte lig ten oosten van de Rijn en ten zuudoosten van de stad Bonn en bestiet uut meer as 40 bärgen en heuvels. Zo an et begun van et gebärgte an de Rijn ligt de plaatsen Bad Honnef en Königswinter.
Et gebärgte is vulkanisch en is zo'n 25,5 miljoen jaor eleden onstaon in et Oligoceen. Et gebärgte is veur et grootste diel bedekt met bos, maar er bint ok luu gangs met laandbouw op et gebärgte. Zo wördt er op de hellings droeven en wien verbouwd. Dit is zo de miest noordelijkste plek van Noordrijn-Westfalen waoras et gebeurd. Et grootste diel van et Zeuvengebärgte is daornaost diel van Naturpark Siebengebirge.
De zeuven miest bekende bärgen bint:
14 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 14 september
Eursinge (De Wolden)
Eursinge is een officiële kern in de gemiente De Wolden, Nederlaandse pervincie Drenthe. 't Is elegen an de westelijke ofrit in zudelijke richting nr. 28 van de rieksweg A28 mit de ansluting van de pervinciaole weg 375 bij Pesse.
Friese elf steden
De Friese elf steden bin elf plaetsen in Frieslaand die deur de geschiedenis henne stadsrechten kregen hebben:
De Dam kreeg in 1327 stadsrechten en heurde doe bestuurlik nog bi'j Frieslaand. In 2005 is ontdekt dat Berlikum in de 14e ieuw ok stedelike eigenschoppen had. Daoromme wodden beide steden bi'jtieds zien as de 12e en 13e Friese steden. Toch bin ze beide niet officieel benuumd tot ien van de Friese steden, omdat d'r dan gien elf steden meer zollen wezen. Dit zol de tredisie verbreken en dit is vanzels niet wat de Friezen willen.
Joekelille
thumb|Ne mure vol met Joekelilles
Ne joekelille of ukelele (in andere språken vake skreaven as ukelele of ukulele) is een klein snaarinstrument. Et wördt vake (unterecht) nen "minigitaar" enömed, üm dat et dår wat vorm angeyt wal vöäle up likt. In teagenstelling töt gitaren hevt ne ukelele mär veer snåren (nen gitaar hevt der ja sesse). De ukelele kenmarket sik döär een sacht, leevlik geluud.
Spoek
Een spoek is een vermeend verschiensel dat duudt op de ziel of geest van een persoon die niet dood is mar as geest roenddwaolt. Spoeken worren meestentieds as griezelig ezien en bin vaak oenderdeel van horror- en griezelverhaolen.
Joekelille
De ukelele stammet uut et Hawaii van de 19de eywe. Et was ne lokale anpassing van de cavaquinho, den as döär portugeyske immigranten når et eiland bracht wör. In de 1920er jåren van de 20ste eywe wör et instrument slim populäär in de Vereanigde Ståten van Amerika.
Spoek
Een spoek wort haost altied veur-esteld as iemand mit een laken over zien kop. In films is een spoek vaak een deurzichtig wezen die deur muren en deuren heenloopt en waorbie ze vaak een klagend geluud te maken. Een holle lach wort oek vaak an zo'n geestverschiening ekoppeld.
Joekelille
Ukeleles heb y in 4 måten: sopraan, concert, tenoor en bariton.
Stemming
Ukeleles sint meysttyds estemmed in GCEA. Dårby is de C de bassnåre en de G is nen oktaaf höyger. Dit wörd C-stemming enömed. Ne andere populaere stemming is BDF#A (D-stemming). Döärdat de snåren hyr al in een good-klinkend akkoord estemmed ståt, is disse stemming dübbel so makkelik üm te bespöllen.
Ukeleles in de Saksenmarken
In Noord-Düütskland is vöäral Ina Müller bekend van ne vöärstelling samen med Edda Schnittgard, wårin as se ukeleles bespöllet.
Bekende spöllers
Den ukelelespöller den as et instrument wearldwyde bekendheid verskaffeden was Israel Kamakawiwo'ole uut Hawaii. Syne versy van Somewhere over the Rainbow/What a Wonderful World wör nen wearldwyden hit. In de dartiger jåren van de 20e eywe sorgeden den britsken George Formby vöär ne ukelele-gekte in Groot-Brittanie. In Neaderland düt kabarettiste Brigitte Kaandorp reygelmåtig up ne ukelele in öäre vöärstellingen.
In 2010 had den amerikaansken band Train nen wearldhit med öär nummer "Hey Soul Sister". Hyrin nemt de ukele ne vöärname steade in. In 2011 köäm Eddie Vedder, 'n sanger van den band Pearl Jam, med een solo-album Ukelele Songs, med dårup 16 originäle nummers med enkel ne ukelele as begeleiding.
Up YouTube is den amerikaan Jake Shimabukuro bekend üm syne behearsing van et instrument.
Vlielaand
thumb|Satellietfoto Vlielaand (Nederlaands: Vlieland, Fries: Flylân) is vanuut t westen rekend t twiede bewoonde Nederlaandse Waddeneilaand. t Eiland vormt n eigen gemiente in de perveensie Frieslaand. In t zuden van t eilaand leit Tessel, in t oosten he'j Terschelling. Vrogger maekten Vlielaand diel uut van t gewest Texla.
Op 1 jannewaori 2020 had de gemiente 1.152 inwoners. In de gemiente leit amper ien dörp: Oost-Vlielaand (2004: 1.070 inwoners), t veurmaolige dörp West-Vlielaand is in 1736 in de zee verdwenen. Mit 31 inwoners per vierkaante kilometer is Vlielaand, op Schiermonnikoog nao, de dunstbevolkte gemiente van Nederlaand.
Geskiedenis
Vlielaand heurden tot 1942 bi'j de perveensie Noord-Hollaand, liek as t eilaand Terschelling. t Eilaand is, tiedens de Duutse bezetting, in 1942 deur de Duutsers bi'j Frieslaand indield, daornao is niet weerommedri'jd. t Eilaand het n lange tied allienig zaand west. Sund de twintiger jaoren van de 20e ieuw het Staotsbosbeheer west van Oost-Vlielaand n stok bos anlegd, zodat t dörp minder last van zaandverstoevings zol kriegen.
Tael
Hoewel Vlielaand now n Fries Waddeneilaand is wordt der gien Fries praot. t Oorspronkelike dialekt van Vlielaand, t Vlielaands, sleut veural an bi'j de dialekten van Texel en Noord-Hollaand. t Leek op t Tessels, mar onderskeidde zich dervan deur zien klinkers. De laeste spreekster, mevrouw Petronella de Boer-Zeylemaker, kwam in 1993 op 107-jaorige oolderdom uut de tied. Now wordt der allienig mar Nederlaands praot.
Topografie
640px
''Topografiese kaorte van Vlielaand. Klik op de kaorte veur n vergroting.''
Wees
Nen wees is eenn woervan at de beaide natuurlike ooldn oet de tied beent ekömn, of um hebt achter eloatn. Meestieds wordt hier allene wichter (of jongn van deers) met bedoold, mear t kan ook vuur oolde leu geeldn. Dr besteet ook nog n "verloatn wees", den at duur ene van de euldn an zien lot wörd oawer eloatn, en den at dr neet mear noar umme kik.
As ene van de beaide euldn oet de tied keump wörd vuur t wich nen voogd ekeuzn, den at vuur t wich kan zorgn, as det neudig is.
n Bekeandstn wees wearldwied is n islamitiesn profeet Mohammed, den at wellicht doarduur in zinne openbarings de leu op edreagn hef um vuur de weezn te zorgn.
Reurle
Reurle was tot 1 januari 2005 een eigen gemeente. Met de gemeenteleke herindeling ging Reurle op in de ni-je gemeente Berkelland.
Reurle lig an de spoorweg tussen Zutfent en Wenters en hef een eigen station.
Bezienswaordigheden
thumb|left|200px|Huze Reurle in Reurle
Azie
right|300px|Azie Azie is t grootste kontinent ter wereld. Aan de westkaant grenst t aan Europa en Afrika, in t noorden aan de Arktische Ozeoan, in t oosten en zuudoosten aan de Grode Ozeoan en in t zuden aan de Indische Ozeoan. In t joar 2006 woonde der op t kontinent sikkom 3,97 miljard mìnsken, dit is 61% van de totoale wereldbevôlken (6,50 miljard). Azie bedekt mit n oppervlakte van 43.810.000 km², 8,6% van de totoale oppervlakte van de eerde en 29,4% van de totoale laandoppervlakte.
Definitsie van Azie
t Kontinent Azie wordt definieerd deur Europa en Afrika ôf te trekken van de Afrika-Euraziatische laandmassa. De precieze grenzen van t kontinent binnen nait hailmoal dudelk (spesjoal veur nait-kartogroafen). Azie en Afrika binnen van mekoar schaaiden deur t Suezknoal (Laandengte van Suez). De grens van Europa en Azie lopt grofweg via de Dardanellen, de Zee van Marmara, de Bosporus, de Zwarte Zee, t Kaukasusgebaargte (nait hailmoal onomstreden summege mìnsken ploatsen de liende via de Koema-Manytsjleegte), de Kaspische Zee, de Oeralrivier (nevvens aanderen de Embarivier) en de Oeral noar Nova Zembla.
De volgende gebieden valen dus hieronder:
Laanden in Azie
Tot Azie beheuren de volgende gebieden (alfabetisch):
Maarkel
thumb|right|300px|t Oolde gemeentehoes van Maarkel Maarkel (Hollaands: Markelo) is n doarp in de gemeante Hof van Tweante. Tot 2001 was Maarkel zelf ne gemeante. In 2012 har et ongevear 7500 inwonners.
n Naamn Markelo keump van loo wat "bos" beteeknt, en marke wat "greanze" beteeknt.
Umgewing
thumb|right|300px|Maarkelsen Baarg thumb|right|200px|Tellevisietoorn van Maarkel
Op t Westn lig de Maarkelsenboarg, den at op n top t Oaweriessels Verzetsmunumeant 1940-1945 hef.
Op ongevear 5 kilometer op t Westn van t doarp steet ne 156 meter hoge tellevisietoorn. Hiervan steet n skaalmodel in Madurodam in n Haag. In 2007 is-e in ekortt noa at t analoge tellevisiesignaal oet de loch is ehaald.
Geskiedenisse
Seend t 15e joarhonderd beheurdn Maarkel tot t richteramt Kedingen. In 1811 wör t Karspel Maarkel, met boerskop Karspel Goor en stad Goor, saamn edoan tot Gemeante Goor. Op 1 juni 1818 wör Maarkel zelfstaandig en in 2001 gung t op in de gemeante Hof van Tweante. Tot Maarkel beheurdn de boerskopn Ealsen, Ealsenebrook, Herike, Stokkum, Maarkelsebrook, Karspel Goor, Pothook en Achterhook.
Geleuf
De Maarkelsen beent meestieds behooldnd protestaants. in t midln van t doarp steet de Marinuskoarke, ook wal gewoon Neerlaands-Hervörmde Koarke neumd. In de middeleewn was Maarkel Roomsk, en de oolde Roomske koarke har n rellikwie van t Heailige Blood. Vanoet heel Neerlaand wördn beevoartstochten noar Maarkel emaakt.
Depressie
Depressie kan verwiezen naor:
15 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 15 september
Scheuvel
250px|thumb|n Scheuvelloper 350px|thumb|Fraise deurlopers; holten scheuvels zunder aanmôkte schoun dij onder de vouten bonden wuiren 350px|thumb|Scheuvel De scheuvel is n iezer dat onder de schounen bonden wordt of aan de schounen vaastmôkt is, om zok doarmit over t ies te verploatsen, scheuvellopen nuimd. Aine dij de scheuvels broekt wordt n scheuvelloper nuimd.
Glidsers
Oet aarcheologische vondsten is bleken dat der aal ien de oertied "scheuvellopen" wuir. t Was dou nog veuraal n kwestie van glieden. De alereerste scheuvels worden doarom glidskers nuimd; glids, is n rib of n middenvoutsbain van n kou, peerd of haart. De glissers wuiren veurzain van goaten en mit pezen of oalvellen aan de vout vastmôkt. Om t ôfzetten op t ies te versimpeln, wuiren voak ain of twij stokken broekt. Loater wuiren ook prikstokken as helpmiddel ienzet. Glissers of botscheuvels binnen deur hail Europa terugvonden. Ien Nederlaand binnen zai middelkerwies veuraal broekt tuzzen 800 en 1200.
Glids-iezers
De glidser wuir ien de loop van de aiwen aal meer vervongen deur n holten scheuvels mit iezeren glids-iezer. Middelkerwies dee t glids-iezer om en bie 1400 zien ientree. Op middelaiwse printen en schilderijen binnen zie voak terug te vinden. Veurbeeld hiervan is de holtgravuur De val op het ijs van de heilige Lidwina van Schiedam van Johannes Brugman oet 1498. t Kunstwaark toont n gebeurtenis van sikkom honderd joar eerder woarop scheuvels mit glids-iezers op de aachtergrond ôfbeeld worden.
Hollaandse en Fraise scheuvels
Ien de 19e aiw kende man drij heufdsoorten scheuvels: de Hollaandse krulscheuvel, de Zuud-Hollaandse boanscheuvel en de Fraise scheuvel. Baaide Hollaandse scheuvelsoorten wuiren veuraal broekt om te zwieren over t ies (t loatere kunstscheuveln). Dizze scheuvels haren veulaal n sierleke krul aan de veurkaant. Bie de Fraise scheuvel gong t om snìlhaid. Dizze scheuvel haar n hoge haals van holt. De voutstoapel (t paart van de scheuvel woar of de voutzool op rust) was bie de Fraise scheuvel recht van vörm, in tieds dat dizze bie de Hollaandse scheuvel de vörm van n aacht haar.
Fraise deurlopers
De Fraise scheuvel oet de negentiende aiw mit n hoge haals en n schaarpe punt was nait hailmoal zunder gevoar. Op Duutse iesboanen wuir de Fraise scheuvel doarom verboden. As reaksie hierop wuir de haals veurzain van n sierlek en ongevoarlek ekkeltje. Nevven dizze aanpassen, wuir de scheuvel ien de loop van de tied aal laanger. De grootste verbeteren was aans t verlaangen van t scheuveliezer. Zo wuir om en bie 1875 de Fraise deurloper geboren, n scheuvel mit n grotere stabiliteit woarmit man n laangere slag môken kon. De scheuvel ston beschreven as deugdelk en vlot en was doarom veuraal bie körte-boanscheuvelers hail populèr. Om en bie de Twijde Wereldkraig was hai tot wied boeten Fraislaand deurdrongen.
Noren
Op 10 febrewoari 1954 vijerde iesveraineg Thialf ien t Herenveen heur 75-joareg jubileum. Dit wuir vijerd mit n scheuvelloopwedstried. De Nederlaander Gerard Maarse (gos: Geert Moors) en de Noor Arne Johhansson luipen doarbie veur t eerst op stoalen hoge Noren. Heur tegenstaanders op de maist nijmoodse Fraise deurlopers konden t twijtel nait biebenen. De invoasie van stoalen Noren was doarmee n feit. De holten deurlopers kregen n aal ollerwetser imago en de verkoop doalde dramoatisch. De nekslag veur honderden Nederlaandse scheuvelmôkers.
Rekken
thumb|Piepermölle Rekken is een darp in de gemeente Berkelland, vlakbi'j de grens tussen Nederlaand en Duutslaand, in de Nederlandse prevensie Gelderlaand.
Rekken besteet van oudsher uut twee kernen gescheiden deur de Berkel, n'n protestantse op de noordoever en een katholieke op de zuidoever. In Rekken bevindt zich n'n Tbs-kliniek, een justitiële jeugdinrichting en n'n kliniek veur alcohol- en drugsverslaofden.
Kussing
thumb|250px|Een staopel kussings Een kussing is een zacht-evulde hoes emaokt van stof of leer. Een kussing wort evuld mit sjuum, synthetische vulling of veren. Oorspronkelijk werd hierveur riet gebruukt, maor dit lag niet lekker genoeg en wort nong haost niet meer gebruukt. Vroeger hadden veural de riekere minsen veren as vulling, nong wort heufdzaokelijk kunstmaotige vulling gebruukt.
Der bin oek kussings die de boel een bietjen mooi maoken, disse kussings bin niet bedoeld veur ondersteuning of comfort.
Magdalena-eilaanden
250px|thumb|Klifn öp de Magdalena-eilaanden De Magdalena-eilaanden (Fraans: Îles de la Madeleine, Engels: Magdalen Islands) moakt nen kleainn archipel in n Saint Lawrence-boai met n laandöppervlok van 205,53 km². t Leg dichter biej Prince Edward Island en Nova Scotia, moar is önnerdeal van n Kannedeesn previnsie Quebec.
De eailaandn vörmt t glieke van de regional county municipality (TE) en sensusdivisie (CD) van Les Îles-de-la-Madeleine. De geogroafiese kode is 01.
De eilaandn vörmt ne urbane agglomeroasies van Quebec van Les Îles-de-la-Madeleine, dee verdeald is oawer twea gemeantn. Disse bint Les Îles-de-la-Madeleine (12.560 inwönner in 2006), de sentroale gemeante, en Grosse-Île (531 inwönnern). De burgemeastern bint Joêl Arseneau en Rose Elmonde Clarke.
Keuninginnedag
thumb|250px|Keuninginnedag [[2007]] thumb|250px|Keuninginnedag in [[Amsterdam]] Keuninginnedag is de nationaole feestdag van et Keuninkriek van Nederlaand en wodt sund 1949 vierd op 30 april, de verjaordag van Keuninginne Juliana (veurhenne op 31 augustus, de verjaordag van Keuninginne Wilhelmina). In jaoren waorin Keuninginnedag op een zundag vaalt (bi'jgelieks in 2006) wodt de dag op zaoterdag 29 april vierd.
Magdalena-eilaanden
Skiednisse
Jacques Cartier was n earstn Europeesn den t eailaand döa bezeukn, in 1534. Al hönnerdn jöare doarveur döa de Mi'kmaq-indioann t eailaand bezeukn as ploatse veur n sezoonsjacht, woarskienlik öm doar etn te hoaln van de grötte walruspopuloasie. D'r bint n antal archeologies interessaante pläkke vöndn öp n archipel.
Keuninginnedag
Geschiedenisse
Keuninginnedag is begonnen as viering van et Nederlaanse keuningshuus in 1885 mit de vuufde verjaordag van Wilhelmina. Doe Keuninginne Beatrix Juliana opvolgde as keuninginne op 30 april 1980, besleut ze de feestdag op 30 april an te holen omdat et op heur eigen verjaordag (op 31 jannewaori) meerstal koold winterweer is, en dan zollen d'r gien aktiviteiten veur buten orgeniseerd kunnen wodden.
Magdalena-eilaanden
Skiednisse
t Kreagn n noam in 1663 deur n seigneur van t eailaand, François Doublet, noar zinne wief, Madeleine Fontaine. In 1755 warn de eailaandn beweund deur Fraans-spreknde Akadienen. Wannear de Britn de Akadienen oet de Zeaprevinsies van Kannada verbann döa, kömn zee nich zoo wiet as de Magdalena-eilaanden. Töt öp n dag van vandoag vlög de Akadiense vlagge nöch immer öp t eailaand, en zeet de inwönner (Madelinotes) zichzölf nöch aajt as zoowa Akadienn as Québécois.
Keuninginnedag
Aktiviteiten
Op Keuninginnedag wodden d'r vaeke rommelmarken holen en bin d'r alderhaande aktiviteiten orgeniseerd in et dörp of in de stad.
Magdalena-eilaanden
Skiednisse
De eilaandn warn earst önnerdeal van de Kolonie van Newfoundland tuskn 1763 en 1774, woarnoa zee biej Quebec doan wörn.
Töt n 20n joarhönnerd warn de eailaandn völleadig isoleard tiejdns n weenter, zeen de't pakies n trip noar t vastelaand önmeuglik moakn. De inwönner van de eailaandn könn nich eans kommunisearn me't vastelaand. In n weenter van 1910 zendn zee n spoodanvroag veur hulp noar t vastelaand deur völle breefe te skriefn en disse in nen ton in t woater te smietn, woarnoa't vortdreefn. Noade't an laand kömn, öp Cape Breton-eilaand, stuurn de oawerheaid nen iesbrekker te hulpe. Binnn n poar joar harn de inwönner eann van de nieje droadleuze telegroafstasjons zoodet de inwönner gewoan wat kommunisearn könn tiejdns n weenter. Den ton is noe beroomd en elkn toeristnweenkel verköp d'r replikaas van.
Vreuger kö'j nöch walrusn öp t eailaand veendn, moar dee bint noe-an-n-dag vort deur te völn jacht.
Demogroafie
n Deal van de populoasie stamt of van de oawerleawndn van de mear as 400 skeepwräkke öp de eailaandn. De eailaandn bint de lokoasie veur n antal van Quebec's öldste Engelsspreknde neerzettign. t Grötste deal van de Engelssprekndn bint deur de jöare hen assimileard in t Fraansspreknde deal öf bint eargns oars henne-goan, moar d'r bint nöch steads Engelsspreknde neerzettign öp Havre-Aubert, Grosse-Île en Île d'Entrée.
Vuurtör warn moakt, en doardeur nömn t antal skeepswräkke of, moar d'r bint nöch immer völle skeepn te veendn öp de straandn en önner t woater.
In 2001 had n archipel 12.818 inwönner, det is 13.991 meender as tiene joar earder, tarwiel d'r in 2006 13.091 teld warn.
Oold-Beierlaand (gemeente)
Oold-Beierlaand (Hollaands: Oud-Beijerland) is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 23.683 leu op ne vlakte van 19,61 km². De gemeente is neumd noar zinne heuwdplaatse: et doarp Oold-Beierlaand. In de gemeente lignt wiedters nog de kerne Greup, Vuurbaken en Zinkweg.
Oold-Beierlaand is ne boerengemeente. De meeste inwonners van et doarp woarket oawer vear. Toch is et een middelpeunt van de strekke. Et ligt an et Spui en an den Oolden Maas. Doarnöast hef et nen jachthawen. In de gemeente wont beheurlik wat gerefformeerden.
Tristan Hoffman
225px|thumb|Hoffman bi'j zien afscheid as prefesjoneel wielrenner, Grolle, 2005. thumb|225px|Tristan op de veurgrond, bi'j zien afschied in Grolle in 2005. Noast em rid Bart Voskamp, wel ok stoppen as prof op dat moment. Tristan Hoffman (Grolle, 1 januari 1970) is nen Nederlaandsen ex-wielrenner den noo ploegleider is bi'j Team Columbia.
In 1992 wödden Hoffman prof bi'j de TVM ploog, en verrasten iederene deur drek Nederlaands kampioon te wodden.
De spesialiteit van Hoffman waren de eendagswedstrieden, en et hard jagen oaver kasseien. Zo wödden hee ooit tweeden in den klassieker Paries-Roubaix.
Risseltoaten
Enkele van ziene risseltoaten:
1992
1996
2000
2004
Pas-Opweg
De Pas-Opweg is een ouwe bosweg op de Veluwe, die loopt van Niej-Soerel (bie Nunspeet) naor 't Verscholen Darp bie Vierhouten en eindigt bie de Gortelseweg in de gemeente Epe.
An de kruzing van disse weg mit de Tongerenseweg staot de boswachterswoening "Pas-Op" (huusnummer 200). De naam "Pas-Op" zou herinneren an 't feit dat hier vrogger veul struukrovers waren, die niksvermoedende reizigers overvullen en bereufden van al der bezittingen.
Niet var van huus Pas-Op liggen verschillende ouwe handelsroutes. Zo ligt der de Ouwe Zwolseweg, een ouwe Hessenweg, die leup van Amesfoort over Leuvenum en via Vierhouten naor Hattem en zo veerder richting Duutslaand. Ok ligt der een ouwe Hanzeweg kortbie, die de Hanzestejen Deventer en Harderwiek mit mekaar verbund.
Veural 's zoemers, kommen der veul toeristen over de Pas-Opweg, vanwegen 't Verscholen Darp, een onderdukerskamp uut de tweede wereldoorlog. Veerder is der een wildkiekscharm.
De Pas-Opweg is ok de meest berejen fietsroute van Nunspeet naor Apeldoorne.
Malta (laand)
Malta is een dwargstaot elegen in de Middellaanse Zee dee besteet uut de eilanen Malta, Gozo, Comino en de kleine onbewoende eilanen Manoeleilaand, Cominotto, Filfla, Fungusrots en de Sint-Paulseilanen. 't Wönnen op 21 september 1964 onofhankelijk van 't Verenigd Koninkriek. De heufstad van Malta is Valletta.
Laandschap
Malta is vrie kaol en rotsachtig mit relatief minnig netuurlijke begreuiing. Van 't zuudwessen naor 't noordosen loop 't eilaand schune of, 't is as 't waore ekaanteld. Kenmarkend bin oek de tientallen baaien en inhammen. De stranden bin klein en dikkels rotsachtig; allinnig in 't noordwessen bin der een paor zaandstranden.
Over de lengte van 't eilaand loop een diepe vallei mit op de bojem een weg, dee in tiejen van zwaore regenval in een kolkende revier veraander.
Gozo (Għawdex in 't Maltees) is een kleine versie van Malta, inclusief de baaien en de diepe vallei over de lengte. 't Laandschap is allinnig wat roeger en greuner, veural 's wienters.
Stejen
De heufstad van Malta is Valletta.
Enkele stejen bin:
Bestuurlijke indeling
Op Malta hef elk darp zien eigen bestuur. Der bin 68 gemeentes.
Bevolking
Malta hef ongeveer 400.000 Maltezen mar is hiermee toch een van de lanen van de wereld waor de luui 't dichst op mekaar woenen. 't Laand is oek arg toeristisch. Ruum 1 miljoen toeristen bezeuken 't eilaand per jaor, waordeur 't der soms iezig drok is.
Talen
De twee officiële talen bin 't Maltees en 't Engels. 't Maltees is of-eleid van een Arabisch dialek onder invleud van de Saracenen, mar hef oek een starke invleud ondergaon van onder aandere 't Italiaans. 't Is de enigste Semitische taal dee in 't Latiense alfabet eschreven wonnen. 't Maltees is de moerstaal van de meeste luui en win an betekenis.
Religie
De bevolking is veurnamelijk rooms-katteliek, zo'n 98% volgens de leste schattingen.
Ee (stad)
280px|thumb|Centrum van Ee ezien vanof de noordzied (2003) 280px|thumb|Ee Noord (2003) 280px|thumb|Toren van de [[Ouwe Kaark (Ee)|Ouwe Kaark]] 280px|thumb|Ee Centrum ezien vanuut de Concordiameul Ee (Nederlaands: Ede) is n middelgrote stad in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. Ee ligt op de westflank van de Veluwe en de zujelike Gelderse Vallei. t Is ok de heufdplaots van de gelieknaomige gemeente. De stad Ee het 67.877 inwoners (2014).
Veur de ontwikkeling van de woonkern Ee bin n paor belangrieke ekonomiese prikkels an te wiezen:
Indeling
{|
1 jannewaori
1 jannewaori is de eerste dag van 't jaor in de gregoriaanse kelender en wonnen oek wel niejjaorsdag eneumd. Nao 1 jannewaori volgen der nog 364 dagen in de reste van 't jaor (365 in een schrikkeljaor).
Vlagge van Drenthe
thumb|right|250px|Vlagge van de pervincie Drenthe (ratio 9:13). De vlagge van Drenthe is de vlagge van de Nederlaandse pervincie Drenthe. De vlagge is op 19 febrewaori 1947 officieel aannomen. Drenthe was daormit de eerste pervincie van Nederlaand met n pervincievlagge.
De vlagge hef de traditionele Nedersaksische kleuren rood en wit. D'r stiet twee rode balken, 6 rode sterren en n zwarte toren op de vlagge. De sterren stiet veur de 6 dingspellen Zudenveld, Oostermoer, Noordenveld, Raol, Beilen en Dever. De toren verwiest naor 't Kastiel van Koevern vanwaor de burggraoven van Koevern naomens de bisschop van Utrecht de wet haandhaafden.
16 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 16 september
== gebeurtenissen..
Mohammed
Mohammed ibn 'Abdallah, ook wal eskreewn as Muhammed of Muhammad, was n profeet van de stam van de Koeraisj oet Mekka in Saoedi-Arabië. Hee leawdn van ongevear 570 töt 8 juni 632. Hee bracht de wearldgodsdienst islam töt t volk. Mohammed was neet allene n belangriekstn profeet vuur n Islam, mear zin leawn is ook n vuurbeeld vuur alle moslims.
Op disse manere is Mohammed zin leawn neet lös te zeen van n Islam, umdet det wat oawer um in de euldste weln steet, eskreewn is duur Moslims.
Sien Jensema
Sien Jensema (Stedum, 1896 – Garder, 1994) was een schriefster in 't Grunnings.
Mohammed
Leawn
Mohammed wör in ongevear 570 in Mekka geboorn, in t joar wat bie de moslims bekeand steet as t Joar van n Olifant. Zin vaa 'Abd Allah, n Mekkaans haandelsman, köm gedoernde ne haandelsreaize oet de tied toew at Mohammed nog egeet neet geboorn was, en zin moo störf n antal joar later, woerduur at'e as wees in t hoes van zinnen eum Abu Talib terechte köm.
Sien Jensema
Vanof 1927 stunden der van Jensema wat gedichten in Maandblad Groningen, daornao gunk ze kats aover op proza. Partie van heur langere prozawarken ontstunden as fulletons, oftewal vervolgverhalen. Nao de Tweede Wereldoorlog har Jensema mit de Grunninger dichter Jan Boer de redactie van 't verneide 'letterkundig tijdschrift' Maandblad Groningen, det 't twee jaorgangen volhöld (1947-1948).
Jensema heur schrieverije wördden eprezen deur onder aandere Jan Boer en de letterkundig en volkskundige Piet Meertens. In Geschiedenis van de Groninger Literatuur (1984) schrif P.J. van Leeuwen det heur proza van uutzonderlijke kwaliteit is. Ok schriefster Hanny Diemer is der wies mit. In Twee eeuwen Gronings, n golden toal (2005) stelt ze: 'Met grote zorgvuldigheid en weldoordacht schreef zij haar teksten.'
Mohammed
Leawn
As jonge wör'e met n stel pleegooldn met esteurd de weuste in, umdet de leu in de Arabise wearld toertieds geleuwdn det det good vuur n wich zien gestel zol wean, zowal lieflik as geestelik. Dr beent oonder Moslims populaire verhaaln det twee engeln um in disse tied opzochn, zin herte oet de böste nömn, t waskn en wier terugge plaatsn.
As jongkearl gung'e vake met op haandelsreaizn en kreeg doarduur nen gooen bienaamn (al-Amin, wat "n betrouwbaarn" beteeknt). Eene van de belangriekste haandelsleu oet toewmoalig Mekka was Gadidja, ne 40-joarige weddevrouwe. Doar trouwdn'e met, en wör zo baas oawer Gadidja zinne haandelsoondernemmige.
Openbarige en toonemnde invlood
Toew at Mohammed 40 joar was (n belangriek getal in de Arabiese wearld) har hee de gewoonte um zik terugge te trekn um te mediteern, woervuur at hee noar n boarg Hira gung. Op n dag in t joar 610 heurdn'e ne stemme den at um opdreagn: "Zegnt noa:..." Dit was de stemme van n engel Gabriël den at um de verzn vuur zea van wat later wör ebeundeld töt de Koran. Noa dee tied kreeg'e regelmoatig openboariges van denzelfdn engel.