cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Middaglands
Ien tegenstelleng tot de andere Westerkertierse dialekten (Zuud-Westerkertiers, Midden-Westerkertiers en Kölmerlands) kint t Middaglands wel de Grunnegse klanken ai en ou.
Erwin de Vries
Tou de Deheleboel oet mekoar vuil, gong hai allenneg wieder. Zien begelaaidensband van nou hait De zunderlingen.
Zien meziek konst ook heuren ien dramariege Boven Wotter, woaronder t laidje Nije mörn.
In 2017 won Erwin de Vries de DvhN Streektoalpries veur zien album De noodzoak.
Frans de Waal
200px|duum|Frans de Waal Fransiscus Bernardus Maria (Frans) de Waal ('s-Hertogenbosch, 29 oktober 1948) is 'n Nederlaanse bioloog. Hi'j is specialiseerd in de primatologie en de ethologie. Op zien vakgebied wödt e ziene as veuranstaond.
Levensloop
De Waal hef veule universiteiten in de jaoren achter zich elaoten, hieronder he-j al 'n mooie lieste, met nie allene zien universiteiten, maor ok wukke waor hi'j les-gef (hef), zien onderscheidingen, wat e onderzuch hef en gao maor vedder.
As eerst studeren hi'j in Nijmegen en Gruningen en promoveerden in 1977 an de Universiteit Utrecht.
Van 1975 töt 1981 deud e onderzuuk an de chimpanseekolonie van Burgers Zoo te Arnhem. Sinds 1981 dut e weetschappelik onderzuuk in de V.S.. Mom'teel is hi'j as hoogleraar psychologie verbönden an de Emory universiteit in Atlanta en is hi'j directeur van 't Living Links Center van 't Yerkes National Researche Center.
in 2007 wed De Waal deur 't Amerikaanse tiedschrift Time eplaatst onder de 'TIME 100: The People Who Shape Our World', 'n lieste van de honderd miest invluudriekse kunst'naars. weetschappers, politici, ondernemmers e.d. van 't moment.
De Waal wed in 1993 benuumd töt corresponderend lid van de Koninklikke Nederlaanse Ak'demie van Weetschoppen. Ok is hi'j lid van de National Academy of Sciences en de American Academy of Arts and Sciences. In 2009 ontvung e in Nederlaand de Ariëns Kappers Pries. Op 29 januari 2009 ontvung e 'n eredoctoraot van de Universiteit veur Humanistiek. Ter gelegenheid van Keuninginnedag 2010 is hi'j onderscheiden met de versierselen van de Orde van de Nederlaanse Leeuwe.
Wark
Frans de waal trök veur 't eerst internasjnaole de andacht met zien boek 'Chimpansee-politiek', waorin e 't gedrag van disse mèènsapen as int'ligent en emosjoneel edreven veurstellen. De int'resse van tegenwoorig in primatencognitie in dierlik saomwarking is veur 'n b'langriek diel veurt-evleuid uut dit vrogge wark van De Waal.
Daornaost trök De Waal andacht met onderzuuk binnen de primatengemienschoppen naor conflictoplössing, verzeuning, empathie en de evolutie van de moraliteit. Zien verg'liekingen tussen 't gedrag van mèènsen en andere diersoorten hebt 'm weer'ldberuumd emaakt.
Publicaties
Boeken, een selectie:
TT Assen
thumb|right|300px|Circuittraining op Assen met oetzicht op de heufdtribune
Den TT Assen is nen joarleksen motorrace op t Circuit van Dreante bi'j Assen, in de Nederlandse previnsie Dreanthe. Traditioneel wörd den TT Assen eholden op den veerden zoaterdag in juni. Alle Grand Prix klassen komt hier aan bod. Deur de inkrimping van t antal klassen bunt dit teggenswoardeg 125 cc, 250 cc en Moto-GP. Vrogger maken ook 50 cc/80 cc, 350 cc en ziedspannen hier deel van oet. Sinds een paar joar wörd de ziedspanklasse wal verreden op den wedstrieddag, moar mek ze geen deel meer oet van de Grand Prix. TT is ne afkorting van Tourist Trophy.
Veurafgoand an den TT bunt der een paar trainingsdage en kwalificatieraces veur goeie startposities. In de wekke veurofgoand an den TT is der in Assen de zogeneumde SPEEDWEEK. In disse wekke bunt der de verskeidene kanten van de motorsport te zeen. Ok bunt der ne karmisse en t TT-festival te bezeuken.
Geskiedenis
right|thumb|300px|Drokken bi'j den TT van Assen in 2007 (Stekkenwaltribune) Den eersten race wodden organiseerd deur 'Motorclub Assen en Omstreken' op 11 juli 1925 oaver n parkoers met ne lengte van 28,4 kilometer. Neet oaver n glad estrekken circuit, moar over klinkerweage tussen Dreantse darpen. In dissen eersten race was der zelfs n stuk onverharde weg in t trajekt op-enomen. De route leep oaver Borger, Schoonloo en Grolloo. Dissen eersten race wodden ewonnen deur Piet van Wijngaarden op nen 500 cc Norton met ne gemiddelde snelheid van 91,4 kilometer per uur.
De joaren doarnoa wodden den race verreden op een stroatencircuit dat langs de volgende punten voeren: De Haar, Barteldsbocht (bi'j Assen), Oude Tol (halverweage Hooghalen), Hooghalen, Laaghalen, Laaghalerveen.
In 1951 reed den Italiaan Umberto Massetti met zienen 500 cc Gilera ne snelste ronde met n gemiddelde van 161,4 km/u. In 1954 kwam den Brit Geoff Duke tot 169,7 km/u moar toon was n deel van t trajekt tussen Assen en Hooghalen asfalteerd. Tot 1955 wodden dit olde circuit gebroekt, doarnoa wodden t ni'je circuit in gebroek enommen woarvan t vaste circuit van noo n (klein) deel uitmek.
Koppelpoort
thumb|De Koppelpoort vanuut t noordwesten De Koppelpoort is n stadspoort in Amersfoort. t Is n samenvoeging van n langd- en waoterpoort. De poort staot an de noordwestkangt van de binnenstad, waor de Eem de stad verlaot. De poort is rongd 1425 ebouwd as ongerdeel van de tweede stadsmuur. De hele muur was rongd 1450 klaor.
TT Assen
Geskiedenis
Et olde circuit wödt teggenswoordeg deursneden deur de A28.
Koppelpoort
De Koppelpoort kreeg heur anzien van vandaag tiejens de restaurasie deur Pierre Cuypers in 1885 en 1886. Cuypers haolden onger meer n verdieping vort tussen de beie poorten en verving disse deur kangtelen.
Van 1969 tot 1993 was in de poort n poppekast evestigd.
In 1996 worren de leste restaurasie uutevoerd. Disse is terughouwend en mit eerbied veur de ouwe bouwmateriaolen edaon. Hierveur kreeg de gemeente Amersfoort de Europa Nostra Award uutereikt.
Kim Kardashian
Kimberly Noel Kardashian  (meydkensname Kardashian, den 21 oktober 1980) is ne amerikaanske mediapersöynlikheid, model, sakenvrouw, aktrice en bekend persoon. Kardashian kreag eyrste media-andacht as vreandin en styliste van Paris Hilton. Mär pas vanaf 2002 kreag se breydere bekendheid döär ne seksvideo, Kim Kardashian, Superstar, van öär den as sik oaver internet verspreidden. Later in 2007 verskeynen see en öäre family in de reality-TV-ryge Keeping Up with the Kardashians. Et sukses dårvan leidden al rap töt afleidingen der van, so as Kourtney and Kim Take New York (2011-2012) en Kourtney and Kim Take Miami (2009-2013).
De lätste jåren bouwden Kim Kardashian stelselmåtig ne online en sociale media-anweasigheid up. See bereikeden dårmed hunderden miljonen volgers up Twitter en Instagram. Se hevt verskeidene produkte med öären naam der up uutegeaven, so as et mobile spelleke Kim Kardashian: Hollywood, ne ryge an kleyder en produkten, een fotobook under de name Selfish en ne persöynlike app med öäre naam.
Volgens et tydskrivt Time was Kardashian in 2015 eyne van de 100 meyst invloodryke lüde, en Vogue Australie beskreav öär as "fenomeen van de popkultuur". Souwal vöär- as teagenstanders nöömt öär en vöärbeald van ymand den as "bekend is ümdat he bekend is". Volgens Forbes was see de best-betaalde televisy-persöynlikheid van 2015, med een inskatted inkoamen van sowat € 50 miljoon.
Dooldersum
Dooldersum (Nederlaans: Doldersum) is een klein esdörp in Zuudwest-Drenthe. 't Maekten vrogger diel uut van de gemiente Vledder, tötdet dizze mit de gemientes Dever, Dwingel en Haovelte opgonk in de ni'je gemiente Westerveld. Dooldersum lig vier kilometer ten noordoosten van Vledder en hef zo'n zeuventig inwoners. De streektael van Dooldersum heurt bi'j 't Drèentse Stellingwarfs, dat binnen de Drèentse dialecten as Zuudwest-Noord-Drèents wördt in-edield.
Ze weet niet sekuur hoe old of Dooldersum is, mar 't is een middelieuws plaetsien. De naeme Dooldersum bedödt de ooldste woonplaetse. Niet wied van 't dörp of ligt twei grafbulten uut de laete stientied of iezertied, die ze plaetselijk de 'mejoor' en de 'generaol' nuumt. Rond de brink staot zo'n tien boerderi'jen, een kefee-restaurant mit een camping en een 'Boekenhotel', ewi'jd an boekeri'je. Veur oaverige veurzienings wördt Dooldersum bediend deur Vledder.
Dooldersum greenst an 't Nationaol Park Drents-Friese Woold. 't Beekien de Vledder Aa en 't Dooldersummer Veld - een heidelaandschop in beheer bi'j Stichting Drents Landschap - heurt bi'j dit park. De boavenloop van de Vledder Aa is in 2002 en 2003 opni'j in-ericht. De beek, die in 't begin van de jaoren zestig ekanaliseerd wördden, hef zien oolde lope terogge kregen. De rieke boavengrond wördden of-eplagd. Now mut de netuur heur in 't laand tussen Dooldersum en 't plaetsien Waetern opni'j ontwikkeln.
Schrieveri'je
In dizze lieste vien ie boeken die over Dooldersum gaot.
Scharve
Volgens 't volksgeleuf zollen scharven gelok brengen, as der en glas of wat aanders kepot geet dan heur je meensen vake zegen: scharven brengen gelok, mar a-j dan een spegel breken dan zol dat weer zeuven jaoren ongelok brengen.
Een scharve (van diggelwark) dee beschillderd is of waor wat in-ekarf is neumen ze een ostracon, van 't Griekse woord  (tò óstrakon).
In de vrogge twintigste eeuw was 't in de Nedersaksische contreien gebrukelijk veur kiender um "diggelhuus" te speulen mit scharven.
Drums
thumb|right|250px|n standaard drumstel: [[Bass drum (1), floor-tom (2), snaredrum snarentrom (3), high-tom mid-tom low-tom (4), hi-hat (5), bekns (6) ]]
n Drumstel (ook: drums) is ne opstelling van n antal slagwoarkinstrumeantn, dee duur een persoon bespöld wörd. Nen spöller van n drumstel wörd nen drummer neumd. Drums zeent aait al n belangriek oonderdeel van muziek oawer de hele wearld. Toch is t drumstel in de hudige vorm pas in t begin van t 20ste joarhoonderd ontstoan vanoet de Amerikaanse jazz-muziek.
Drumsteln in de hudige vorm wordt rechtevoort zowat in elken muziekstiel gebroekt.
Oonderdeeln
De basis van n drumstel besteet oet nen bassdrum, de snaredrum en nen hihat. n Bassdrum wördt met n vootpedaal bespöld en gef de lege klaankn. De kleaine tromme gef n teegnslag vuur de bassdrum. Oonder t euntervel van n snaredrum is n mätjen met metaalne snoarn espönn. Hierduur maakt n snaredrum n fel en schoarp geluud a'j dr op houwt. n Hihat is nen beknset op nen standaard den't met n voot lös en dichte doan kan wordn. Bie nen dichten hihat kleenkt nen kortn tik a'j dr op houwt. A'j ne lösdoot, trilt de bekns teegn mekoar en krie'j n sisnd geluud.
De velle wordt van alle trommels zo espönn, det t geluud van iedere tromme op mekoar is ofestemd.
Spölwieze
Drummers bespölt t drumstel met drumstökke of kwäste. De stökke geewt n hard geluud, de brushes geewt n zach en soezend geluud. Drummers mut de haande en veute onofhaankelik van mekoar könn beweagn in n bepoald ritme.
Sommige drummers gebroekt twee bassdrums; mangs zeent disse nit geliek van deepte en umtrek. Mangs gebrok n drummer n dubbel bassdrumpedaal. Hiermet krie'j t effect van n dubbeln bassdrum zoonder det dr twee bassdrums stoat op-esteeld. Wieter gebroekt sommige drummers meerdere hihats en/of snaredrums um mear oetdrukkingsmeugelikheaid in de muziek te hebn.
Oldsassiske döypgelovde
thumb|right|230px|tekste med de döypbelovte, et oldsassisk nåst et latyn.
De oldsassiske döypgelovde of utrechtske döypgelovde kümt üüt et ende van de 8e eywe (776-800) en is een christelike tekste in een olde westgermaanske språke, wårmed de bewoaners van de döär de karolingen underwörpen gebeden ear gelöyv in de germaanske godsdeenst mosten afswearen en ear nye gelöyv in God den vader, Christus as gods söäne en de Heiligen Geyst to mosten geaven.
Manuskript
De döypgelovde is oavereleaverd in een book üüt de 8. eywe, bewaard in de Biblioteca Apostolica Vaticana, de biblioteek van et Vatikaan in Rome, de Codex Palatinus Latinus 577, up folio 6 verso en 7 recto. De gelovde wördt evolgd döär de so-enöömde indiculus superstitionum et paganiarum, een ryge van 30 heidenske gebrüken.
Språke
Oaver de språke wårin et stük eskreaven is bint se et noch neet heylemåle eyns. Vöäle neaderlandske undersökers segget dat de tekste een dialekt van et oldneaderfrankisk is (vöärlouper van et neaderlandsk). Mar düütske undersökers segget weader dat de tekste jüüste in et oldsassisk eskreaven is.
Basisregistratie Adressen en Gebouwen
De Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) is de nåme vöär ne neaderlandske basisregistratsy. Disse bestund anvankelyk uut twey basisregistratsys, nåmelik de Basisregistratie adressen (BRA) en de Basisgebouwenregistratie (BGR), mår döär nen wysigingswet van 24 februari 2017 bünt sy samenevoogd töt eyne.
Wet basisregistraties adressen en gebouwen
De Wet BAG reagelt dat den gemeynderåd et grundgebeed van de gemeynde indeelt in eyne of meyrdere wöänplaatsen en dat gemeynden en antal basisgegeavens oaver gebowen en adressen byholden in eyn eautomatiseerd systeem. Alle oaverheydsorgånen mottet disse gegeavens verplichted gebruken by de uutufening van höäre publikrechtelike tåken.
Inhold van de basisregistratsys
De gemeynden mottet gegeavens byholden oaver en antal objektklassen: Disse begrippen wordet enöömd in artikel 1 van den wet. En adres is ne kombinatsy van wöänplaatse, 'oapenbåre ruumte' en nümmeranduding. As de 'oapenbåre ruumte' de wyk is, dan bünt der of heylemål ginne stråtnåmen, of der bünt stråtnümmers (neet apart in de BAG) en ne nümmeranduding bestånde uut dat nümmer evolgd döär et volgnümmer binnen de stråte. Under huusnümmer süllen lüde de heyle nümmeranduding of et tweyde deyl dervan verstån können. Dårby süllen lüde ansluten können by wat by de döören steyt anegeaven. See ouk afwykende adresseringen.
Elk verblyfsobjekt, ligplaatse en standplaatse hevt (of krygt) en adres. Wat der oaver de afsunderlyke 'objekten' as wöänplaatsen en panden mot wörden vastelegd, steyt in den Catalogus BAG.
Uutvoring
Et Kadaster beheyrt de Landelijke Voorziening vöär de BAG (LV BAG). De gemeynden leaveret hyr höäre gegeavens an, soudat de gegeavens van dåruut verstrekked können wörden an gebrukers. Gegeavens wordet in XML-vorm aneleaverd en verstrekked in souwal XML-vorm as GML-vorm. Dårnåst is et vöär ydereyne möägelik um via de BAG Viewer de BAG too rådplegen.
Grönnens Laid
t Grönnens Laid is t volkslaid van de provìnzie Grönnen. t Wuir schreven deur Geert Teis Pzn. uut Knoal. t Verscheen as eerst ien t Moanblad Groningen ien t veurjoar van 1919. As t volkslaid zongen wordt, heurt elkenain op te stoan. Blieven zitten tiedens t zingen van t Grönnens laid wordt zain as hail onbeleefd.
[[Media:Nl Grönnens Laid.ogg|Beluuster]]
<poem style="margin:0; margin-left:4em; margin-top:10px; margin-right:10px; border: 1px solid #dfdfdf; padding: 0 1em 1em 1em; background-color:#F8F8F2; align:right;"> Van Lauwerzee tot Dollard tou, van Drenthe tot aan t Wad, Doar gruit, doar bluit ain wonderlaand. Rondom ain wondre stad.
Ain Pronkjewail in golden raand is Grönnen, Stad en Ommelaand; Ain Pronkjewail in golden raand is Stad en Ommelaand!
Doar broest de zee, doar hoelt de wind, doar soest 't aan diek en wad, Mor rusteg waarkt en wuilt het volk, het volk van Loug en Stad.
Doar woont de dege degelkhaid, de wille, vast as stoal Doar vuilt het haart, wat tonge sprekt, in richt- en slichte toal.
Loenen (Apeldoorne)
Loenen is n darp in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland.
Oberon (tillevisie)
Oberon is een verzunnen keuninkriek in et gelieknaemige spelpergramme, uutzunnen in Nederlaand en Vlaanderen in 2005. Et pergramme berduurde vot op 'e trend van "realiteitspergrammes" zoas Big Brother en Expeditie Robinson. Et verschil is allienig dat et pergramme in een middelieuws dekor opneumen is, en dat de dielnemers een rolle speulen (regent, edele of aarme boeren).
Loenen (Apeldoorne)
t Därp besteet uut twee delen, die vrogger onder de namen Lona en Sulvalda (de tegenswoordige wiek Zilven) bekend waren. Disse namen stammen al uut 838.
Oberon (tillevisie)
In et pergramme strieden zestien personen (acht Nederlaanders en acht Vlaomingen) tegen mekeer om nao 6 weken (12 ofleverings) tot keuning kroond te wodden. Zi'j meugen de massief goolden ketten holen en kriegen butendat een schat in goold. Et pergramme wodde in Nederlaand Vlaanderen vri'jwel geliektiedig uutzunnen. In Nederlaand wodde et uutzunnen deur de TROS, in België op één, et pergramme wodde ok uutzunnen op BVN. De eerste oflevering was op 14 oktober 2005. De perduktie was in hanen van Kanakna. De rolle van de raodsheer Zebardijn wodde speuld deur Huub Stapel, et pergramme Oberon is opneumen in Zamek Grodziec (Kesteel Grodziec) in Polen.
Deurdat et pergramme lege kiekciefers had in Nederlaand (alhoewel redelik hoog in België) en deurdat et pergramme slim duur was, is d'r besleuten gien twiede seizoen van Oberon te maeken.
Loenen (Apeldoorne)
Van 2 juli 1887 tot 1 augustus 1950 had Loenen n eigen stasion, t was n spoorwegstasion an de spoorliende Dieren - Apeldoorne. Tegenswoordig is hier n halte van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij. Pal dernaost ligt t vroggere mobilisasiekomplex Veldhuzen.
Hannekemäier
Når skatting 140.000 uut et nudaagske Düütskland ofkummende hannekemäiers hebbet sich tüssen 1815 en 1850 blyvend in Neaderland esetteled.
In volksverhalen kumt de figure vöäle in vöär, de hannekemäier wördet vake uutebeyld as een dummig kearltyn. Der binnet vöäle verhalen oaver "Hans Hannekemaaier" uut Münsterland; hee spöält mangs een rolle in de verhalen vergelykbaar med Tijl Uilenspiegel.
Ilse DeLange
thumb|Ilse DeLange
Ilse DeLange is de artistename van Ilse Annoeska de Lange (Almelo, 13 mei 1977), ne neaderlandske sangeresse. Sy wün in 2004 en 2009 nen Edison en öäre albums bereikeden meyr as teen keyr platina.
Singles
thumb|Ilse DeLange
Hellmanngetal
Et Hellmanngetal, ook wel koldegetal (Nederlaands: koudegetal), is een meniere um de totaole hoevölheid kolde te meten van de hiele winter. Et Hellmanngetal (H) wördt emeten van 1 november töt 31 meert. Et is vernuumd nao de Duutse meteoroloog Gustav Hellmann. Veur de zommer bestiet er een soortgeliek iets, nämelik et warmtegetal.
Bepaoling en naodielen
Et Hellmanngetal wördt berekkend deur de dagen met een gemiddelde temperetuur leger dan et vröspunt bie mekare op te tellen. An et ende wördt et minteken vot elaoten. Zo geaft twie dagen met een gemiddelde temperetuur van −1,2°C en −0,3°C een Hellmanngetal van 1,5. Een naodiel van disse meniere is det een winter met völle nachtvörst met oaverdag tempereturen ruum baoven de nul graoden niet vlug een heug(er) Hellmanngetal hef. An de aandere kaante kan een warme winter met een paor iesdagen al rap een heuger Hellmanngetal kriegen. Een veurbield is de winter van 2011-2012, disse winter had een Hellmanngetal van 88,4, de winter van 2014-2015 had een Hellmanngetal van 7,8. Beide winters waren met 4,1 graoden gemiddeld (ärg) zachte. Een aandere meniere um de hoevölheid kolde te meten is met et vörstgetal van IJnsen. Disse meniere gebruukt de hoevölheid vörstdagen, iesdagen en zeer kolde dagen (minimumtemperetuur 10,0 of leger ) um de winter te beoordielen.
Revue
Ne revue is in t Neersassiese gebeed ne plaatselike toneelverenige, dee't ne grote anhaank hef. Ne revue-vuurstellige hef vake oonderwoarpe oet t dagelikse leawn, värskes en daansstuks. In Tweante goat de revues vake oawer de beleawnisse van ne boernefemilie. Vake zeent dr ne grotvaa en grotmoo, vaa en moo en nen knecht en ne meid of ne zönne en ne dochter.
Hellmanngetal
Bepaoling en naodielen
Benaming in Nederlaand:
Revue
Ne revue kan ook op kleaindere skale oet evoerd wordn, zo as bie sport-, buurt- en muziekvereniges. Dit gebuurt dan vake op n lesten oefenoawnd (n feestoawnd), woerop at dan opmoarkelike vuurvaln van t ofgeloopne joar de revue passeert, en verskilnde leu dr duur wordt ehaald. t Woard revue keump oet t Fraansk en beteeknt dan ook vanniessen oonder n andacht brengn.
Ne regionaal bekeande revue was de Wierdense Revue. Disse revue kreeg vuural bekeandheaid duur t optreden van Joke Wanschers-Eshuis (1920-2001) in de rolle van Dika. De Wierdense Revue was zo geleefd det ze verskeaidene elpees en CD's hebt oet egeewn.
Hellmanngetal
Bepaoling en naodielen
Benaming in Duutslaand:
Revue
De humor zit um vuural in woordgräpkes en lachweknde saamnloop van umstandigheedn. n Bekeand stukn is dus ook van de Wierdense Revue, woerin at Dika verteelt det Graads te völle hef edreunkn en met de fietse op n kop in n sloot geet. Dika haalt dr n dokter bie en den zegt det Graads boetn bewustheaid is. Graads skreewt vanoet n sloot: "De's neet! Ik bin nit boetn bewustheaid!" Woerop at Dika röp: "Stille Graads, wol iej t nog better weetn as n dokter?".
Bekeande revues van rechtevoort zeent Twenteplat en Drentheplat, woermet vuural ook Karel van de Kate bekeand is ewördn.
Hellmanngetal
Geschiedenisse
In Nederlaand bint er Hellmanngetallen sinds 1901 bekend. Et is meugelik um wieder terugge et Hellmanngetal te bepaolen, maar de metings van vrogger bint van slechtere kwaliteit as now en er wördden niet in de Bilt emeten. Hierdeur is ien op ien vergelieking muuilik.
Revue
De vuurmoalige juteweaweriejn van Ter Horst & Co oet Riessen in Tweante hadn ne eegne revue van t woarkvolk. Doo't Ter Horst oawer n kop gung, was t ook edoan met de Ter Horst Revue. Disse revue kreeg later n niej leawn duur Harm Agteresch, den t umdeupn dee töt De Riessense Revue. Hee kreeg t ook vuur mekoar um verskeaidene revues oet de umgewing saamn te loatn spöln in grote toneelstukke, zo as "n Skearbaas van Riessen" en "Tsaar en Timmerman" met revues oet Eanter, Hooltn.
De Eanterse Revue "Met Mekaa" dut alle joarn ne Tweantse versie van t bekeande Dickensverhaal Scrooge (vrek), den at vertaald is duur Gerrit Kraa.
Oberon
Oberon kan verwiezen naor:
Langezwaog
thumb|Ligging Langezwaog Langezwaog (Nederlaans: Langezwaag, Fries: Langsweagen) is een wegdörp in de gemiente Opsterlaand, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp leit in et zuudwesten van Gorrediek, an de weg naor Et Vene, en het roem duzend inwoners.
Langezwaog leit in et veenontginningsgebied en is van ooldsher een wegdörp. Et dörp leit op de greens tussen zaand- en veengronden. In et westen en zuden van Langezwaog is spraoke van een eupen laandschop en in et oosten en noorden het et laandschop een sleuten kerakter. Langezwaog leit in et zuudwestelike punt van de gemiente Opsterlaand. Et dörp leit omdebi'j halverwege an de deurgaonde weg tussen Gorrediek en Et Vene. Disse deurgaonde weg is deur de anleg van een rondweg (De Boenders) om et dörp henne leided. Et dörp is goed mit et eupenbaor vervoer te berieken, deurdat et an de busliende tussen Et Vene en Gorrediek leit (busliende 10).
Korte geschiedenis
De naeme Langezwaog hoolt verbaand mit de ligging van de gronden: langrekte laanderi'jen (zwaogen) leupen vrogger van et reviertien de Oolde Ee in et noorden tot veurbi'j de Schoterlaanse Kompejonsvaort in et zuden. De lange zwaogen viej' nu nog terogge in de dörpsvlagge en et waopen, symboliseerd deur de grune baenen en een klaover in et waopen. Vanof omdebi'j 1550 wodde deur de Heeren Compagnie vanuut Et Vene begonnen mit et ofgreven van hoogvene en wodde de Schoterlaanse Kompejonsvaort mit zien vule ziedtakken greuven om de turf naor Hollaand te vervoeren. De heufdweg leup oost-west, van Et Vene via Luxwoolde en Langezwaog naor Gorrediek. Disse Hegedyk was ok de waeterkering naor beide zieden. In et noorden van disse Hegedyk ontstonnen nao de vervening grote waeterplassen. Deur de anleg van poolderdieken wodden de dreugmaekte poolders klaormaekt veur bouwlanen en greiden. Een twiede verbiendingsweg was et wat hoger legen "Bovenpad" vanof Zestienroeden tot veurbi'j Bontebok waoran zoe'n veertig boerkeri'jen staon moeten hebben. De in 1902 oprichte zuvelfebriek verleur nao de koncentraosie in de jaoren '60 en '70 heur funktie en wodde sleuten. Et gebouw wodt now bewoond en harbargt bedrievighied. Veur de ofvoer van de produceerde keze wodde gebruukmaekt van de tram. In 1880 wodde de NTM (Nederlandsche Tramweg Maatschappij) opricht en vanof die tied kreeg Frieslaand een net van tramlienen. Tot 1948 reed d'r ok een tram deur Langezwaog. De PKN-karke in Langezwaog is wijded an Sunte-Mattheüs. Oorspronkelik hongen d'r twie klokken in een klokkestoel, mar nao de ni'jbouw van de karke in 1782 bin de klokken in de karketoren ophongen. Naost de karke staot de konsistorie mit een schiere trapgevel.
Slag bie Kloosterholt
t Slag bie Kloosterholt op 23 mai 1568 wor algemain zain as t begun van t Tachtegjoarige Oorlog. t Slag von ploats bie t loug Kloosterholt (Heiligerlee) bie Winschoot ien t pervìnzie Grunneng.
Reiderlaand
Reiderlaand ken meerdere betaikenissen hebben:
Slag bie Kloosterholt
Wat veurof gong
Willem van Oranje har laank oarzeld veurdat e wat ondernam veur hulp aan t Nederlanden. Nog ien 1567, tidens t Slag bie Oosterwele, hinderde hai vanut Antwaarp t preutestanse leger te help. Mor zien aigense behandelen kombineerd mit doagelkse verzuiken tou hulp, veranderde zien mainen. Hai benoaderde verschaidne Duutse vörster om finansjele hulp, en bekocht 'silverwaark, klainodien, tepaiten en ander vörstelk goud'. Hai von Coqueville, n jonker uut Nörmandie, beraid om mit zeuven of aachthondert man vanuut Frankriek n ienval ien Artais (Artois) en Hainego (Hainaut) te doun. De geve van Hoogstraten zoll laanks de grote revieren noar Gelderlaand trekken. Zien bruier geve Ludwiek van Nassau zol ien Fraislaand en Grunneng n aanval te doun. Haizulf zoll ien Broabant verschienen wen hai vernam, dat Alva zien leger over dizze drij ienvallen verduild zol hebben. Alva wit te bewaarkstellen dat t keuneng van Frankriek Coqueville truggeruip. Coqueville wuir loater op last van t Franse keuning as rover ontheufd.
De ienval laanks de Moas wuir ien t slag bie Doalhaim stopt. Van de drei ienvallen wuir de aanval ien t noorden t sucsesvolst.
De stoatsen trokken bie Bennewold t laand binnen en namen t slot te Wedde, de amtzetel van t Espoanse laandvougd Johan de Ligne, geve van Armbaarge, ien zien afwezeghaid ien. Hiernoa richtten zai zoch op t stad Grunneng om dizze over te hoalen zoch veur de opstand te verkloaren, mor dizze poging mislukte.
t Gevecht
Op 23 mai verkeerde t stoatse leger ien slechte toustand deur honger en aachterstaallige soldai betoalen (n endemisch probleem ien dei tied). Greve Ludwiek wos zai toch nog n moal ien woapens te kriegen.
Dou Ludwiek van Nassau vernam dat zien tegenstander tegen hom optrok, wis e zien troepen toch te motevern en stelde zie op bie t klooster van Kloosterholt. t Terrain har drij hoogten, op ain hiervan ston t klooster. Achter de hoogten verschanste hai t merenduil van zien troepen. Veur de heuvel mit t klooster luip n weg, tuzzen de hoogten bevonden zoch koelen ontstoan deur törfwinnen. Ook ien dizze koelen wuir infanterai verstopt. Tuzzen t weg en de hoogten bevond zoch moreg laand.
Mit zien peerdrieders ondernam Adolf van Nassau n aanval op t Espoanse leger. Aremberg, dei van plan war op meer verstaarken te wachten, wuir verlaid de stoatse peerdrieders te volgen. De stoatse rieders lokden t Espoanse leger over de weg tuzzen de heuvels deur. De Espoanse troepen kwamen hierbie terecht ien t morege terrain tuzzen de hoogten, woar zai n gemakkelke prooi wuiren veur t stoatse schutters van Ludwiek.
Volngs sommege bronnen kwam Adolf om bie t riederaanval op t Espoanse leger, volngs andere berichten noadat zien peerd op hol sluig tidens t heufdgevecht en hai midden tuzzen de vaiandelke troepen belaande.
De gevolgen
Dizze slag war de eerste succesvolle aktsie van t Nederlandse opstaand. As zodoaneg wor de slag as t begun van t tachtegjoarige oorlog zain. Hierbie telt ook met dat t vrede ien 1648 sloten war. War de vrede n joar eer sloten, den war meuglek de slag bie Oosterwail uut 1567 as t begun van t tachtegjoarige oorlog zain. t Is ja goud om over ronde aantallen te proaten.
t Laanketermain effekt van t slag bie Kloosterholt war beperkt. Deur t op dizze slag volgende nederloag ien t slag bie Jemmen leverde de overwinnen gain stretegisch veurduil op.
Dorset
Dorset is n graofschup in t zuden van Engelaand. t Beheurt tot de regio South West en de heufdstad is Dorcherster.
Slag bie Kloosterholt
De gevolgen
De dood van Adolf van Nassau ien t 4e koeplet van t Wilhelmus gememoreerd:
Graef Adolff is ghebleven, In Vriesland in den slaech. Dizze zin stait ook te lezen op t momement veur t Slag bie Kloosterholt, dat ien 1868 deur Koning Willem III onthuld wuir. Ien Kloosterholt is overegens nog aal n museum, dat wat van t geschiednis van t slag teunt.
Broenehaar
thumb|right|250px|Hoes op Broenehaar Broenehaar of Broenehoar is ne boerskop in de gemeente Tweanteraand in Tweante. t Lig vief kilometer noar t noorden van t Vjenne, kort bie Langevenne. t Hef ongevear 151 inwonners. t Ligt op nen hoar, ne zaandrugge in t laandskop.
Geskiedenisse
In oolde geskriften wörd Broenehaar Broune haer en later de boerskop Bruyne Haer eneumd. t Heurden vroger töt de Heerlikheaid Almelo. Broenehoar is wat ligging angeet één geheel met de Striepe, det in de Groafskop Beantem ligt. t Is t oeteande van ne lange heuwelrugge in t midden van wat eartieds laank estrekte vennen warren, dee't later oontgunnen wörden. Joarenlaank was de heade van Broenehaar t weadegebeed vuur sköape van t klooster van Sibculo. Doarnoa kömmen de sköape van de leu van Broenehoar en de Striepe der te weaden, noar oold recht. t Oorsproonkelike laandskop is duur meanselik haandelen slim veraanderd, vuural duur sköapeweades, bemesting, vervenning en oontginning.
Oawer greanze tusken Oaweriessel en Beantem is vroger vake esteggeld, mear bie Broenehaar hef t aait dudelik ewest. t Eerste geskrift (zoonder doatum) det bekeand is oawer t oflopen van de limiet (greanze) is van um de 1610, en ne bevestiging der van is oet 1677. Der wör fleenk oawer de greanze oonderhaandeld tusken 1740 en 1770, toew at keuning Willem IV dee regearen, den at duur zin trouwen met Anna van Hannover de Groafskop Beantem in behear kreeg. Hiernoa wörren de greanskeies too ezat. In 1779 wör greanspoal 99 eplaatst, den't de skeaid angavven tusken Beantem, Tweante en Sallaand. t Was ja feaitelik n dreelaandenpeunt.
In 1711 wör vuur t eerst probeerd op Broenehaar te bouwen, mear hellige boeren oet Geesteren en Maander treuken t eerste hoes tegen de vlakte, umdet zee meanden t recht op de weadegroond te hebben. Elf joar later, in 1722 probeerden n Groaf van Almelo t nog n moal, en det lukten. Woer of det ewest hef, is nit bekeand.
CSI
De ofkörting kan verskeaidene dinge inhooldn:
Voorst (Olde Iesselstreek)
Voorst is een buurtschap in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.
Voorst viert karmis op Pinkstermaondag en -dinsdag.
Heerlekheid Borklo
thumb|right|Heerlekheid Borklo in 1741De Heerlekheid Borklo was ne hoge heerlekheid in et noordoosten van den Achterhook. Et gebeed besloog zon betjen de oppervlakte van de gemeente Berkelland zonder Reurle en tot 1616 ok et gebeed van de veurmoaligen gemeente Lechtenvoorde. Vanof 1360 tot 1616 waren Borklo en Lechtenvoorde eenherig.
De Heern van Borklo
Den Heer van Borklo bestuurden et gebeed, dat vanof de 11de eeuwe in skriften veurkump. Achter mekare wodden de heerlekheid bestuurd deur heern en vrouwen uut de geslachten Van Borculo (tot 1360/end 14den eeuwe), Van Bronckhorst (1360-1553/1579), Van Limburg-Stirum (1615-1727, Van Flodorf-Wartensleben (1727-1742), Von Flemming (1742-1771), Czartorisky (1771-1777) en et Huus van Oranje (1777-vandage). Noa et oaverlieden in 1579 van de gravin-weduwe en vruchtgebruukster Maria van (der) Hoya kwam de heerlekheid Borklo onder rechtstreaks Münsters bestuur en is nen anvang emaakt met de umvorming van de heerlekheid in n Münstersen ambt (zoas Ahaus). De belangriekste plaetse in de heerlekheid waren: stad Borklo (rechten 1375), Eibargen (betjen stadsrechten, neet eerder as 2de helfte 15de eeuwe), Nee, Geesteren en Lechtenvoorde (wal beneumd as stad, moar stadsrechten bunt (nog) neet bekend).
Kasteel Borklo
Et Kasteel Borklo hef wat oostelek van et olde stadjen Borklo estoan. De stad Borklo beheurden tot 1509 tot et karspel Geesteren, et kasteel tot et kerspal Eibargen. Nen soortgelieken toostaand deed zich veur in Breevoort dat bi-j de parochie in Aalten beheurden. Et grote kasteel, dat eerstmoal rundumme 1640 den vorm kreg, wodden rundumme 1760-1764 esloopt um plaatse te maken veur n kleiner L-vormig hoes. Dit kleinere kasteel wodden in 1870 esloopt, op de kellers noa, dee noo nog under de muziekskole an den Höfloane zichtboar bunt. Op et land van dit zogeneumden "tweede kasteel" wodden deur Keizer Napoleon ne keizerleke stoeteri-je vestigd, dee met den val van Napoleon op-eheaven wodden. Vanof 1820 tot 1852 was doar ne könninkleke stoeteri-je huusvest.
Bestuur en rechtsproak
De bestuurleke en juridiese indealing was in de Middeleeuwn groand op de olde karspelgrenzen. Veur 1509 kenden de heerlekheid veer karspelen of parochies, namelek Grolle (uut-ezunderd de stad, dee Gelders was), Eibargen, Nee en Geesteren. In 1509 kwam doar de parochie Borklo bi-j, dee bestoand uut de stad, et kasteel en et oostelek van de stad eleagen schependom of buurschop Dieke of Diekhook. Meugelek is de parochiestichting in 1509 anleiding ewest um de olde op de karspelgrenzen egroanden bestuursindeling te vervangen deur voogdi-jen of bestuursdistrikten. De voogdi-jen stoanden onder leiding van nen voogd den alleneg uutvoerende bevoogdheden had. Hi-j wodden beneumd deur den heer, moar kreg ziene opdrachten van den drost, den hoogsten ambtenoar in de heerlekheid. Tot 1795 beston de heerlekheid Borklo uut de volgende veer voogdi-jen: Geesteren met Haarlo (uut et karspel Eibargen) en Gelster (uut et karspel Nee), Neede, Eibargen (met de stad) en Beltrum. De voogdi-je Beltrum beheurden in zien geheel tot et karspel Grolle. Den val van de Republiek in 1795 was et ende van de heerlekheid Borklo. Uut de veer voogdi-jen wödden veer ni-je gemeenten emaakt: Geesteren, Eibargen, Nee en Beltrum. De stad, et kasteel en et schependom Borklo gingen op in de gemeente Borklo.
Et Münsterse leen Borklo
Howal et in olde geskriften zo lik dat Borklo in 1406 in leen wodden op-edroagen an den vorstbiskop van Münster, kan dit op groand van leste uutgaven neet meer vol-eholden wodden. Uut et oldste leenbook van Münster, dat van biskop Floris van Wevelinkhoven (1364-1378), blik dat den jonker van Bronkhorst de helfte van de heerlekheid met et gericht al van um in leen heeld. De andere helfte was in leen egeaven an de heren van Wisch, dee met name in Eibargen völle goderen en rechten bezaten.
Den biskop had al et karkelek gezag en doarmet völ invlood. Toch konden de heern van Borklo zich beheurlek zelfstandig gedraegen, zolange zie den Münstersen leenband moar erkenden (en dat deden zi-j). Zo hadden zi-j de belastingen in eigen hand en hadden zi-j ok et recht um n eigen leager op de been te brengen. Met de Bronkhorsten (Gelderse bannerheren) kwam Borklo wal meer under Geldersen invlood te stoan, anderzieds waren de graven van Gelre en Zutfent al n tiedjen langer drok mit et verkriegen van goderen en rechten in de heerlekheid Borklo. Et verlees van Grolle in 1236 is doarvan wal et meest dudeleke bewies. Grolle wodden ne Zutfense enclave in de Münsterse heerlekheid Borklo.
De Heerlekheid Borklo bleaf onder et gezag van et vorstbisdom Münster tot 1615. Toon stelden et onbevoogde Hof van Gelderlaand (want Borklo was nen Münstersen leen) in nen arfopvolgingsstried graaf Otto van Limburg-Stirum in et geliek. Vanof toon was et gebeed onderdeel van et Groafschap Zutfent en doarmet deur et gewest Gelre van de Republiek der Zeuven Vereanigde Nederlanden. Vanof 1616 was et edoane met de verholdingsgewieze grote zelfstandigheid. De belastingen gingen noar et kwarteer Zutfent en ok op et vlak van rechtsproake mos den heer zich schikken noar et Zutfense recht en de rechtsproake in Gelderlaand.
De vorstbissköppe van Münster hebt den uutsproak van et Gelderse Höf uuteraard neet erkend, moar waren neet bi-j machte um den olde toostaand te herstellen (Münsterland kwam in de ban van den Dartigjoarigen Oorlog). In 1650 trad echter nen vorstbiskop van eigen groand an, den deur zienen lesten taak, eertsdiaken van Vrene, neet unbekend was met den zaak Borklo. Dizzen biskop, Christoph Berhard von Galen, plaatsten et weerummebrengen van de heerlekheid Borklo onder et vorstbiskoppeleke gezag hoge op zienen agenda en had doar zelfs twee kriegen veur ovver, nl. in 1665-1666 en in 1672-1674. Doarbi-j is völ verneeld, in Eibargen under andere et volleadige karkbinnenwark, met et orgel. Deur et beleg van Grönnen kreg hi-j den bi-jname Bommen Berend. As biskop van Münster hef hi-j veul edoan veur de kattelieken in de gereformeerde heerlekheid Borklo deur met te warken an de stichting van ne karke en klooster in Zwilbrook, net oaver de grenze bi-j Eibargen/Grolle. De keerziede van zien optreaden was dat et veur de gereformeerden in Münsterland hoast onmeugelek wodden eur geleuf te belieden. De Vredense gereformeerden mossen toon karken in Rekken, dat doardeur ne zelfstandige, ofgescheiden van Eibargen, gemeente kon wödden. Op eure beurte wodden de verzelfstandeging van Rekken wier ondersteund deur den Classis van Zutfent. Zwilbrook en Rekken möcht met recht ezene wodden as politeeke karkstichtingen.
Titel
De kriegstochten van Bommen Berend waren neet eslaagd, moar zowal Von Galen as ziene opvolgers bleaven zich tot in den anvang van de 19de eeuwe "Herr zu Borkulo" neumen. In 1777 wodden de heerlekheid ekocht deur Prins Willem V. Doardeur drög de regerende könneg(in) van Nederland nog altied de titel Heer of Vrouwe van Borculo. Zo is Könningin Beatrix de Vrouwe van Borculo van vandage.
Burundi
Burundi, officieel de Republik Burundi (kirundi: Repubulika y’Uburundi, [u.βu.ɾǔː.ndi]; swahili: Jamuhuri ya Burundi; fransk: République du Burundi)), [buʁundi] or [byʁyndi]), is en ineslöäten land in et Groute Riftdal, wåras de afrikaanske groutemearenstreake en Oustafrika by mekander kummet. Et grenst an Rwanda up et noorden, Tanzania up et ousten en süüdousten, en de Demokratiske Republik Kongo up et westen. Et Tanganyika-mear ligt up et süüdwesten. Burundi hevt twey höyvdsteaden: Gitega en Bujumbura. Den lätsten is de gröätste stad. Volgens ne skatting woanden der in 2020 in Burundi 11.865.821 lüde.
Et land wördt al meyr as 500 jår bewoand döär de twa, hutu's en tutsi's. Meyr as 200 jår was Burundi en unafhangelik köäningryk, töt at an et begin van de 20. eywe Düütskland et land innöäm. Nå den Eyrsten Wearldoorlog en et verlees van Düütskland güng et gebeed oaver up Belgie. De beide landen regeyrden beide Burundi en Rwanda as eyne europääske kolony under den name Ruanda-Urundi. Dårvöär had et altyd verskillend gebeed eweasd.
Burundi wör selvstandig in 1962. Anvangelik had et en köäningshuus, mär döär ne ryge moarden, ståtsgreype en algemeyne politike unrüste untstünd der ne republik med ne eynpartyenståt in 1966. Verskeidene målen stünden de verskillende volker mekander når et leaven. Dusende lüde wörden ümmebracht in twey börgeroorlöge en volkermoarden in de jåren '70 en '90. De ekonomy stünd stille en de bevolking was eyne van de armsten up de wearld. De presidenten van Rwanda en Burundi, beide Hutus, kümmen tegelyke uut de tyd do as öär presidentiäle vleegtüüg uut de lucht esköäten wör in april 1994. In 2015 was der weader politik verskel, do as president Pierre Nkurunziza vöär ne darde runde as president wolde meddraien in de verkesingen. Nen ståtsgreyp mislükkeden en de parlements- en presidentsverkesingen wörden internationaal stark veroordeyld.
Den ståt Burundi is ne presidentiäle representative demokratiske republik med meyrere partyen. Den president van Burundi is ståtshöyvd en regeyringshöyvd. Der sint up et ougenblik 21 registreerde partyen in Burundi. Up 13 määrt 1992 stelden Pierre Buyoya, nen tutsi den as nen ståtsgreyp leidden, nen grundwet up den as meyrdere verkeesbåre partyen tolöät. Ses jår later, up 6 juni 1998, wör den grundwet veranderd. Der kümmen meyr seatels in de Nationale Vergåring en der küm rüümde vöär twey underpresidenten. In 2000 untstünd et Arushaverdrag en Burundi stelden en oaverstapregeyring in. In oktober 2016 tröäk Burundi sik terügge uut et Internationaal Gerechtshov.
Burundi is noch altyd ne stark van landbouw afhangelike gemeynskap. Mär 13,4% van de lüde woanden in 2019 in städen. Toch is de bevolkingsdichtheid ungeväär 315 lüde up nen veerkanten kilometer. Dårmed is et et eyn-nå-drukste land van alle afrikaanske landen under den sahara. Ungeväär 85% van de lüde sint hutu's, krap an 15% sint tutsi's en minder as 1% sint de inheymske twa. De officiäle språken van Burundi sint kirundi, fransk en engelsk. De nationale språke is kirundi.
Döärdat de lüde in Burundi vöäral leavet van buren en herderye, is et land kaalevreaten. Et is untbusked, de grund ligt lös en natuurlike leavümgeavingen gevt et håste neet meyr. In 2005 was et land håste vulleydig untbusked. Minder as 6% was bedekked med böyme, wårvan de hälvde vöär de holtkap. Nöäst årmode hevt Burundi slim te lyden van umköyperye, slechte weagen, nauweliks underwys en gesundheidspleyge, en hungersnood. Dat allens by mekander sörget vöär nen grouten uutströym van jungelüde dee as et wårargens anders beater hoapet te krygen. Volgens et Wearld Geluksrapport 2018 stünd et land underan up de lyste, up steade 156.
Burundi is lid van de Afrikaanske Üny, Deylmarkt van Oustelik en Südelik Afrika, Vereynigde Natys en de Non-Aligned Movement.
Warsjau
thumb|De ligging van Warsjau op de Poolse kaarte thumb|t Sloterplein in Warsjau thumb|In t Branicki Paleis, in [[rokoko-stiel, is t stadsbestuur ehuusvest]] Warsjau (Pools: Warszawa [varˈʂava]) is de heufdstad en mit 1.732.707 inwoners (september 2014) de grootste stad van Polen. De stad ligt in t historiese landsdeel Mazovië an de Wiesel (Wisła), waorbie t sentrum op de linkeroever ligt en t stadsdeel Praga op de rechter. De agglomerasie had in 2005 zo'n 2.879.000 inwoners en is nao die van Kattewiets de grootste van t land. t Is ok de heufdstad van t woiwodschap Mazovië.
Geschiedenisse
Warsjau beheurt niet tot de oldste staeden van Polen: de eerste vermelding stamt uut 1241. In t begin was t de heufdstad van t vorstendom Mazovië, mar in 1596 verplaatsten de Poolse konik zien verbliefplaatse van Krakau naor t sentralere Warsjau.
De Tweede Wereldoorlog verleup tragies veur de stad: de umvangrieke joodse getto wordden vertesteweerd nao de joodse opstand in 1943, en de stad wordden grotendeels verrinneweerd in en nao de opstand van 1944. De bevolking daalden van 1,3 miljoen in 1939 tot 420.000 in september 1945.
In de nao-oorlogse tied is t olde sentrum (Stare Miasto) toch in olde stiel herbouwd en de stad stiet noe op de Weerldarfgoedlieste van UNESCO. De opknapbeurte die arg nauw mos gebeuren gong de geschiedenisse in as t "Wonder van Warsjau".
Panorama
thumb|left|600px|Warsjau (Warszawa)
Kieperikke
Een kieperikke of kortweg gewoon een rikke is een stok waor kiepen meestentieds op slapen. Een aander woord veur een kieperikke is oek wel een stok, in dialek zegen de meeste meensen liekewels 'rikke', mar 't woord kump veural veur in de uutdrokking mit de kiepen op stok gaon (vrog naor berre gaon). Een kieperikke zurg veur een betere deurstreuming van luch, en zurg der oek veur dat de kiepe neet in zien eigen uutwarpsels geet zitten.
Boetendiek
Boetendiek (Nederlaands: Buitendijk) is n fiktieve buurtschop oet de dramariege Boven Wotter. Deurdat Meindert en zien vraauw (speuld deur Germt Gringhuis en Naree Pakee Itsara) ien Boetendiek binnen wonen goan is t ien verhoallien kommen worden. Janwillem (speuld deur Roemer Daalderop) wil dat Boetendiek ploatst môkt veur n nije hoaven. t Bedrief woar dat Janwillem veur waarkt wil doar niks mit te doun hebben, môr Simon Hoeksema (speuld deur Dirk van Weerden), dij veur Janwillem waarkt, perbaaiert de mìnsken oet Boetendiek vot te joagen.
Zaandverstuving
260px|thumb|Zaandverstuving "De Pollen" op [[De Hoge Veluwe]] 260px|thumb|t [[Kootwiekerzaand]] thumb|260px|n Zaandverstuving mit nieje dunen n Zaandverstuving is n open plekke in de heed of de dunen waor gien enkele begreuiing veurkömp en waor t zaand deur de wiend en t waoter (regenbujen) versteuven wörden. Echt stuvend zaand kömp in Noordwest-Europa haost niet veur. In Nederlaand bin der nog n paor. n Zaandverstuving is n vorm van weust laand, oek wel onlaand.
Ontstaon
Zaandverstuvingen ontstungen in t verlejen deurdat de velden te veul of-eplagd wördden. De heedplaggen wördden bieveurbeeld gebruukt um n plaggehutte te bouwen en in de potstal. As der te veule plaggen of-ehaold wördden, kon de heed zich niet meer herstellen. Aandere schaodelike aktiviteiten waren t riejen mit te veule karren, en t laoten grezen van te veule schapen.
Varsselder-Veldhunten
Varsselder-Veldhunten bunt twee darpen in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.
Zaandverstuving
Ontstaon
De wiend zörgden der dan veur dat t stuufzaand zich steeds veerder verspreiden waordeur de zaandverstuvingen steeds groter wördden. In n grote zaandverstuving kunnen deur de wiend dunen ontstaon. Langes de raand van n zaandverstuving ligt meestentieds n hoge zaandwalle, waor t zaand zich op verzameld. Soms wördden hele darpen bedreigd deur t oprukkende zaand. Zo kon n enkele störm vanuut de zaandverstuving n oogst deur n dunne zaandlage op de kwetsbaore plaantjes verrineweren.
Varsselder-Veldhunten
Varsselder hef bi-jnao 800 inwoners. Varsselder-Veldhunten steet ook wal bekend als het darp met de twee namen, wat onterecht is want het bunt toch echt twee gescheiden kernen. Varsselder wordt als buurtschap al in de 15e eeuw enuumd.
Zaandverstuving
Ontstaon
Zaandverstuvingen bin in Europa, buten Nederlaand, iezelig zeldzaam, en hadden in de 19e eeuw n areaal van 78.600 bunders. Umdat dit gebied zich (oek as gevolg van overbegrezing van weigronden) uutbreiden, wördden Staotsbosbeheer op-ericht, dat gebieden as de Veluwe mit bos beplaantten. Tegenswoordig is nog 1.400 bunders over, veural in de provinsies Drenthe, Gelderlaand en Noord-Braobant. t Grootste stuufzaandgebied in Nederlaand is t Kootwiekerzaand op de Veluwe.
Zaandverstuving tegengaon
Um t verstuven van t zaand tegen te gaon, ku'j t gebied bebossen deur dennen te plaanten. Pioniersplaanten die zich in n zaandverstuving vestigen bin buntgres en zaandzegge. Daornao volgt roeg haormos. Daormee wördt t zaand wat vasteleegd en kunnen der aandere korsmossen verschienen, en vervolgens allinnig eenjaorige plaanten, zo as t lepeltjen (Capsella bursa-pastoris). Uuteindelik kömp de heed weerumme.
Varsselder-Veldhunten
Het gehucht Veldhunten wordt al in de 14e eeuw in officiële papieren enuumd en is eengaals een kleine woonkern ebleven, van veural boerderi-jen. Middelpunt is sinds mensenheugnis de harbarg veurhen 't Holteren Peard', sinds 1842 café/zalencentrum 'De Zon'. Veldhunten gruujde uit van hofmark naar gildegemeenschap. De weinige boerderi-jen bevonden zich in de buurte van het 'Goed Hunten' waorvan het al genuumde café 'De Zon' het middelpunt was.
Zaandverstuving
Zaandverstuving beweren
Maotregels kunnen wezen:
t Losse dekzaand dat op de bojem van de zaandverstuving an-etröffen wördt is helder geel. In dit zaand zit humus. Dat is wel t geval veur t stuufzaand. Tussen t dekzaand en t stuufzaand dat bovenop ligt, is soms n donkere lage te zien, n "podzollage" eneumd. t Is n overbliefsel van t eerder oppervlakte, waor t stuufzaand overhinne eweid is.