cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haskerhorne
In et noordoosten van Haskerhorne liggen de Haulsterbossen.
Nedersaksisch P
Penis
In 't Nedersaksisch bin de benamingen veur de geslachsdelen vake een bietjen grof.
Annie Borckink
Anna Johanna Geertruida Maria (Annie) Borckink (Hupsel, 17 oktober 1951) is ne olympiske kampioone up de 1500 meter skaatsen in Lake Placid (1980).
Dat jår wordden see verkösen tot sportvrouwe van et jår.
Luxembörg (provìnzie)
thumb|Provinsie Luxemburg Luxembörg (Frans: Luxembourg, Woals: Lussimbork, Luxembörgs: Lëtzebuerg) is n Belgiese provìnzie in Wallonië. De provìnzie ligt ien t zuudoosten van België en grìnst aan de provìnzies Loek en Noamen, aan Frankriek en aan t Groothaartogdom Luxembörg. De provìnzie het n oppervlakte van 4.443 km² en het sikkom 254.773 ienwoner (1 juli 2004). De heufstad is Oarlen (Arlon).
De provìnzie Luxemburg is grotendails Franstoalig, mor der is n grote Duutstoalige minderhaid. De streektoal is t Woals.
Administroatieve iendailen
right Luxembörg is verdaild in vief arrondissemìnten (Oarlen, Bastenoaken, Marche-en-Famenne, Neufchâteau en Virton) en 44 gemainten.
Aletta Jacobs
right|250px|thumb|Aletta Jacobs Aletta Henriëtta Jacobs (Sapmeer, 9 februari 1854 – Baarn, 10 augustus 1929) was n Nederlaandse arts en vraauwenveurvechter. Jacobs muik zuch al vroug staark veur t rìcht op hoger onderricht veur vraauwen. In 1870 was zai eerste Nederlaandse vraauw dij as touheurster toulôten wuir aan n hbs. n Jaar loater vruig zai de liberoale minister Thorbecke toustemmen om aan akademie tou studeren. Zai wuir in 1871 toulôten as studìnte medizinen aan Rieksakademie ien Stad, veurlopeg veur n proefperiode van ain joar. Op zien staarvensbed gaf Thorbecke Jacobs toustemmen om ook exoams ôf tou lèggen. Aletta Jacobs was nait eerste vraauweleke studìnte - dat was n poar eeuwen eerder Anna Maria van Schurman - môr wel de eerste dij n universitère studie suksesvol ôfronden het.
Tongeren
Tongeren kan verwiezen naor:
Pieter Jelles Troelstra
right|thumb|250px|Pieter Jelles Troelstra (links) mit zien Sveedse kollege Hjalmar Branting Pieter Jelles Troelstra (Liwwadden, 20 april 1860 - Den Haag, 12 maai 1930) was n Nederlaandse avvokoat, schriever en politieker dij geboren is ien Leewerd ien Fraislaand. Hai was aan t ìnde van de 19. en begun 20. aiw aktief as laaider van de sosjoalistische bewegen en wol n revolutsie ien Nederlaand begunnen.
Hai is ook vernuimd van zien schrieven ien Fraise toal.
Gardameer
Et Gardameer (Italiaans: Lago di Garda of Lago Benaco) is et grötste meer van Italië (369,98 km in et veerkaant). Et is ne geleefde stea um hen te goan met vakaansie. Et Lig in noord-Italië, ongevear in et middeln tusken Brescia en Verona, en tusken Venesië en Milaan. Et alpenlaandskop wör evörmd duur opkroepende gletsjers an et eande van de leste Iestied. Et meer strekt tusken de proveensies Verona (in et zuudoosten), Brescia (zuudwest) en Trentino (noord).
Geografie
Et noordelike deel van et meer is smaller en lig tusken boargen. De meerderheid doarvan heurt an de Gruppo del Baldo. Et hef nen kenmoarkenden Marenevörm, dee opdrukkende gletsjers in et laand skraapt. De gletsjerbeweaging is froai dudelik, mer et wörd de leste joaren ook edacht det de gletsjer toovallig in ne euldere gotte leup, dee ongevear 5 of 6 miljoen joar terugge duur nen streum is oet esletten.
Et meer hef verskeadene kleane eileandkes en vief groten. Den grötsten is Isola del Garda (et  Gardaeilaand). Kort doarbie noar et zuden lig Isola San Biagio, det ook wal es Isola dei Conigli (Konieneneilaand) neumd wörd. Beaide lignt oet de waterkaante van San Felice del Benaco op de westkaante. De dree aandere grote eilaanden zeent Isola dell'Olivo, Isola di Sogno en Isola di Trimelone. Dee lignt allemoal wat wiedter noar et noordoosten. Et meer krig et meeste water van de Sarcarivier. Aandere toostreumende rivieren zeent de Ponale- en de Varone-rivier en verskillende streumkes vanoet beade boargwaanden. De ennigste oetstreum is de Minciorivier.
Kortbie et mear streumt de de rivier de Adige. As den hoogwater hef, wörd det noar et Gardameer leadet duur de Mori-Torboletunnel.
Wear
Bie et Gardameer haank een meeld klimaat, woerduur as Middellaandse Zeeplaanten good gröaien weelt, zo as den oliefboom. Ook gröait der Sitrusbeume, wat froai biezeunder is zo wied noar et noorden. Hierduur köm toerisme fleenk op, noa den Tweeden Wereldoorlog. Den Romeinsen dichter Catullus skreef in zinnen tied al oawer et lacus benacus (et geunstige meer). Et meelde klimaat met subtropiese karaktertrekken wörd duur weend heanig eheulden.
Plaanten en deers
Den Gardazalm (Salmo Carpio), ook wal de carpione neumd, is nen zeeldzamen zalmachtigen vis den as inheems is in et Gardameer. Ze hebt probeerd et deer in aandere meren oet te zetten, mer det is nooit wat ewörden. Et antal is de leste joaren slim of enömmen. Zo slim, det et rechtevoort ne bedreigde deersoort is (IUCN 3.1). Et grötste gevoar vuur de Gardazalm zeent oawerbevissing, versmearing van et water en meugelike stried met aandere, niej oet ezatte zalmsoorten.
Wiedters zit der völle steur in et Gardameer.
thumb|right|upright|Oetkiek op et zudelike deel van et Gardameer bie Peschiera del Garda. Skilderd duur [[Girolamo dai Libri, noa 1533.]]
Döarpe en steaden
Ne geleefde stea bie toeristen is de oolde vestingstad Sirmione op et zuden van et meeer. Der zeent doar verskeidene spa's, nen machtigen hoop restaurants, café's, hotels, kleareweenkels en nen moark. Et skeelderachtige Scaligerkasteel wör bouwd in et 13de joarhoonderd. Den Romeinsen dichter Catullus har hier ne villa. Et gef der nog een vervallen Romeins badhoes wat de naam Grotte di Catullo dreg, mer niks wis der op at dit ook van den dichter was. De zwavelwellen an den tip van et skiereilaand wordt geneaskrachtige woarking too eskrewen vuur onstekking en infeksies van de sliemvlezen, vuural dee in en bie et oor. Kort bie lig Gardaland, ene van de bekeandste pretpärke van Italië.
Knoet II van Denemaarken
thumb|Knoet den Groten Knoet den Groten of Knoet den Machtigen (995 - 12 november 1035) was keunink van Denemaarken van 1018 töt 1035 en keunink van Engelaand van 1016 töt 1035. In et Engels het he Cnut I of Canute the Great. Hee was ook nog keunink van Noorweagen van 1028 töt 1035.
Keunink Knoet wör "Lambart" deupt, mer neumden zikzelf Knoet. Zinne bienaams "den Groten" of "den Machtigen" kreeg he umdet et um lukten um Noorweagen en delen van Zweden bie zin riek te kriegen.
Noa at zin vaar Svein Vorkboard oet de tied köm in 1014, wör hee keunink van Engelaand, terwiel as zin breur Harald Sveinsson keunink van Denemaarken wör. Keunink Svein har weeld at de breurs beaide een riek zollen oarven. Toen as breur Harald veer joar noa Svein oet de tied köm, oarven Knoet der Denemoarken ook bie. Hee mos verskillende moalen vechten in Engelaand toen as den vurigen keunink doar, Ethelred den Roadlozen, wierköm noa Sveins dood. Met hulpe van den eulderen Olav II van Noorweagen (Olav den Healigen) wör Knoet keunink van Engelaand in 1016. In 1017 trouwden hee klook met Ethelreds weddevrouwe, Emma van Normandië, ne dochter van den normandiesen hartog Robert I. Knoets zuster, Estrid Sveinsdatter trouwden met den hartogs breur, Richard. left|293x293px|thumb|Knoets riek op zin grötste peunt in, et rood. Oonderwörpene stoaten in et oranje en bevreande stoaten in et gel-greun
Olav den Healigen, den zien zwoager Anund Jacob van Zweden en den zweedsen jarl Ulf Torgilsson maakten een verboond tegen Knoet. In 1026 versleug öar Knoet bie den Slag bie Helgeå in Skåne. In datzelfde joar leut he Ulf vermoorden in de Dom van Roskilde. In 1028 treuk Knoet met 1400 skepe noar Noorweagen. De Noren sleuten zik bie um an en dwungen Olav den Healigen um te vluchten. Hee steelden eerst zin zusters zönne Håkon Eiriksson Ladejarl an as keunink. Den verdreunk, woernoa as Knoet zin egene zönne, Svein Knutsson, keunink maakten.
Knoet was doo nen machtigen keunink. Hee bezöchten Rome um bie den kronink te wean van den Duuts-Romeinsen keaizer Konrad II. Doar wör hee huldigd as den tweedemachtigsten Kristeliken vorst. Knoet zaggen zikzelf mear as keunink van Engelaand as van de aandere stoaten. Hee was ook mer weainig in de aandere laanden. Hee köm in 1035 oet de tied en lig begreawen in de Dom van Winchester.
Loopgoed
Loopgoed is 't grei da-j dragen a-j vrie bin. 't Soort loopgoed hangt of van waoveur je 't gebruken willen. Ene dee in zien vrieje tied een concert bezeuk of de stad in geet um effen wat te gaon drinken dut dat in aander loopgoed as ene dee in de tune 't gres meit.
Op de boerderieje ha-j altied al loopgoed. As de boeren an 't wark wanen dan hannen ze der warkgoed an. As ze bieveurbeeld in 't huus rondleupen of naor 't darp mossen dan dreugen ze der loopgoed. Tegensworig bin der veule winkels dee zich specialiseren in dit soort kleren.
Zondaagse kleare
Tot umsgeveer 1975 wodden der in den Achterhook en Tweante (en woarschienlek op meer plaatsn) verschil emaakt tussen de 'zondaagse kleare' en de 'daagse kleare'.
De zondaagse kleare waarn owwe beste, en ni-jste kleare woarmet a-j op vesite gingen, noar de karke of noar 'n feesjen. De daagse kleare waarn de kleare woarmet a-j warken, of veur de kinder, woarin da-j spöllen.
In Riesn is dit veural bie protestanten nog altied gebrukelik.
Wissel
Wissel kan verwiezen naor:
Podgorica
thumb|right|200px|Et woapen van Podgorica thumb|right|200px|Oetzicht oawer Podgorica
Podgorica (Montenegriens: Подгорица; oetsprekken as podgorrietsa) is de heuwdstad van Montenegro. Der wont 169.132 leu, a'j de vuursteaden ook metrekkent. Et ligt op de samenvlöai van de rivieren Ribnica en de Morača.
Van 1946 töt 1992 heten et Titograd, noar den Joegoslawiesen presideant Josip Broz Tito. Der is ne universiteat, een theater en verskeadene industriebedriewe.
Podgorica lig an de spoerliene Belgrado - Bar en de liene tusken Shkodër en Tirana in Albanië. Doarmet is et een belangriek middelpeunt vuur de Balkan. Wiedters hef Podgorica ne kleane, internasjonale lochthawen.
Lönnker
Lönnker (Nederlaands: Lonneker) is n dörp in de gemeante Eanske in de Nederlaandse proveencie Oaveriessel. Het dörp hef ongeveer 1800 inwonners en was tot 1934 ne zelfstandige gemeante.
Jegdrasiel
Jegdrasiel of Yggdrasill is noam van de "Wereldboom" (middelkerwies n eskenboom) ien de Noordische kosmogonie. De noam lôt zok letterlieks vertoalen as "paard van Yggr", of wel "paard van Odin (Woden)", en verwis noar de roege levenskracht dij hom dragt en overal hìn vouert. De oorspronkelke noam wordt maisttieds schreven as "Yggdrasill", môr wordt ien t Grönnegs oetsproken as gjeddrasiel, mit t zaachte g-. De klìmtoon ligt op de -a-.
Jegdrasil is de levensboom en kennesboom, t symbool van de ìndloos vertakte vörm van aal dat is. Liekertied dragt en verbindt hai de werelden as wereldas (axis mundi). Dizzent toont vot wèg noar t hogere tou, de wèg dij de sjaman volgt om ien t riek van goden en gaisten te kommen. Hai rekt van de onderwereld dwaars deur de mìnskenwereld noar wereld van goden en helden tou.
Utrechs
't Utrechs kan verwiezen naor:
Wissel (Epe)
Wissel is landelik redelik bekend vanwegen t dierenpark dat der elegen is, Dierenpark Wissel. Wissel hef n eigen voetbalvereniging SV Wissel en der zitten verschillende kämpings. Disse kämpings bint niet allennig ericht op de dierentuin en de heufdplaatse Epe mar ok op de umgeving. t Gebied waorin Wissel ligt is arg bosrieke en hef n boers karakter.
Nedersaksisch R
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit R begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
F35 (deurverwiespagina)
F35 kän ean van de völgnde deenge wean:
André Hottenhuis
André Hottenhuis (Såsel, 5. september 1936 – Sender, 13. määrt 2008) was nen kenner van de streake en kultuur van Twente en dan benaamd de twentske språk- en naamkünde. Hottenhuus deade vöäle skryven, oaversetten, adviseren, undersöken en wör vake vrågd as spreaker.
Leaven
Nå at hee syn seminary en de kweykskole afrundden (den vöärlouper van de hüge PABO), warkeden André Hottenhuis as skoolmeister by de Plechelmusskole in Hengel. In de oavendüren deade hee dårby ne upleiding MO-Neaderlandsk. Do as hee dårvöär de papyren kreag köm hee as leyraar neaderlandsk te warken by et domålige HTS-SLP in Hengel, wåras hee boavenmeister wör en later lid van de direkty. In 1992 haalden hee syn doktoraal up neaderlandsk med en proovskrivt oaver veranderingen in et dialekt van syne geboardesteade Såsel en en proovskrivt oaver twentismen.
André Hottenhuis was under meyr vöärsitter by de heymkundevereyniging van Weersel, vöärsitter by de dialektkommissy van et domålige Van Deinse Instituut, bestüürslid van den Kreenk vuur de Twentse sproake en lid van de understüttingsgrup vöär et ümmesetten van den Bybel in et twentsk. Wyders hülp hee verskeidene symposia in de beyne en hölde et heyle jår döär leysingen oaver allerhande underwarpen, sou as naamkünde, bouwwysen vöär twentske buurderyen, eaten, gebruken rund karkenfeasten, seekdes en starvgevallen en oaver twentismen. An et ende van de sestiger jåren van den twentigsten eywe deade hee verskeidene jåren uptreaden as buutreedner by den karnaval. Ouk de Twentse Lesriege was hee eyne van de medwarkers van; kursussen (vöär beginners en evörderden) vöär lüde dee as wat weaten wolden van et dialekt en de kultuur van Twente.
Twey verhalenbündels skreav André Hottenhuis, twey anvüllingen up et twentske wöördebook Twents in woord en gebruik van G.J.H. Dijkhuis en nen heylen barg bydraeges an tydskrivten en andere uutgaves. Wyders stünd hee klår vöär lüde en grupen dee as wat van et twentsk weaten wolden. In 2001 kreag hee den Twentsen Taalpries vöär syne völsydige insat.
In de Twentsche Courant en de latere De Twentsche Courant Tubantia deade hee alle weaken tüsken 1986 en 2008 en stükken skryven van "Wat nog niet in Dijkhuis staat". Disse stükkes wörden later ouk weader bündeld as afsünderlike böke. Et tweyde deyl had hee noch mär net en paar weaken rund do as hee plötseling uut de tyd küm. Alle jåren wördt der in synen name de André Hottenhuis-lezing organiseerd.
Wat nog niet in Dijkhuis staat
Den titel verwist når et klassike wöördebook Twents in woord en gebruik ("Den Dikken van Dykhuus) van G.J.H. Dijkhuis uut 1979. Dykhuus had Hottenhuus evrågd üm et wark seyd 1986 voordan te doon. Hee deade dat as nen kolumn in de Twentsche Courant Tubantia. Dårin beskreav hee allerhande wöörde en segswysen. In 2001 küm dårvan den bündel Wat (nog) niet in Dijkhuis staat uut. In den upvolger dårvan, Wat nog niet in Dijkhuis staat 2, bündelden hee allens van tüsken 2001 en 2005, med dårby de uutwesselingen med krantenleysers dee as der up reageerd hadden. Dat küm in 2008 uut en was eyne van de 10 nomineerde böke vöär Beste Boek van Overijssel, ne verkesing van Stadsarchief en Atheneumbibliotheek (SAB), et Historisch Centrum Overijssel (HCO) en de Overijsselse Bibliotheek Dienst (OBD). Et küm uut by de domålige uutgeaverye van TwentseWelle.
In syn artikel 'Wat nich in Diekhoes hoof' in platblad De Nieje Tied nümmer 7 (september 1997) gav Goaitsen van der Vliet Hottenhuis en best mål up de huud: "Hoast alle wekn wa stoa'k dom te kiekn van t een of t aander dat miej vrömd ankeump of wis op slaterigheid van n auteur, den zich 'dialectkundige' neumn löt."
André Hottenhuisleysing
De André Hottenhuislezing wördt alle jåren up ne andere steade in Twente geaven. In de leysing gåt bekende spreakers vanuut de weatenskap in up dialekten en streakspråken. Spreakers hebbet under anderen al eweasd hougleyraar Siemon Reker, Roeland van Hout, Anne van der Meiden en Harry Morshuis. In 2013 hölde språkenkündigen wim Daniëls ne leysing med as titel 'Het einde van de dialecten is in zicht, maar niet getreurd.' In 2018 wör de Hottenhuusleysing organiseerd döär de Twente Academie. Dominee Klaas van der Kamp hölde syne leysing in Ryssen, med as titel 'Hoe de karke helpt de taal smao te óllen'.
Olga Lowina
thumb|300px|Olga Lowina vöär televisy in 1967.
Olga Lowina, artystenname van Olga Helena Lewina Musters (Bokel, 15 november 1924 – Rotterdam, 4 april 1994), was ne neaderlandske sangeresse. See bröäk internationaal döär med öären jodelsang. Under meyr döär Olga Lowina rakeden Neaderland in dee jåren in de ban van et jodelen. Olga Lowina makeden twey en twentig 78-turenplaten. Dårnå kümmen der meyrere singels van 45-turen en verskeidene langspöälplaten. In 1988, do as see 64 jår was, tröäd Olga Lowina noch up vöär en uutverkocht Paradiso in Amsterdam.
Olga Lowina had internationaal verskeidene hits. In de oustenrykske stad Steinach am Brenner wör see tot eyrebörger uuteröpen.
Akkenailtje
right|thumb|n Akkenailtje n Akkenailtje is n op n schuun dak oetbaauwde oetsteken mit drij vertikoale vlakken en n aaigen dak.
t Vlak evenwiedeg aan de nok het (maisttieds) n venster mit roeten. Hierdeur kin lucht en locht binnenkommen op beune of beunkoamer. Voak geft t ook extroa roemte mit stoahoogte, dij neudeg is om op beun n koamer te môken kinnen.
n Akkenailtje kin direkt tiedens de nijbaauw aanbrocht worden, môr wordt voak loater môkt bie ollere hoezen om extroa roemte te kriegen. Akkenailtjes kinnen tegenswoordeg kan-en-kloar oet de fabriek op dak zet worden. Man hoft allend môr n gat ien t dak te môken en t aikkenailtje der op te zetten.
Macedonie
Macedonie kan verwysen nå:
Riepe (ziedpad)
right|thumb|360px|Ien summege steden mout man de auto dails op de riepe paarkern, zodat der genog roemte over blift op stroat veur aander autos dij der laangs willen.
n Riepe is n dail van weeg. t Is n verhoogd of ôfschaaiden paart van de weeg dat bedould is veur lopers. Op dizze menaair binnen lopers vaileg veur voartugen as autos, fietsers en vrouger veur peerden en koaren. Ien Nederlaand binnen riepen voak tegeld mit rieptegels van standerdiseerde vörm en ôfmeten.
De riepe bestaait al sunt de Reumse tied, dou riepen bedould waren as dreugstee veur t woater dat deur de legerlegende stroaten strulde. De riepen aan baaide kaant wazzen dou verbonden deur stapstainen dij ook bie de riepe rekend worden kon.
Bie oversteekploatsen binnen riepen voak wat verleegd, sikkom tot aan hoogte van stroat tou. Dit wordt doan zodat mìnsken mit kinderkoaren, rollators of leveransiers mit konteners veur winkels makkelk tegen riepe omhoog kommen kinnen. Dit kin ook doan worden deur n apaarte schune rieperaand der tuzzen te ploatsen.
Etymologie
Middelkerwies komt t woord riepe van t latainse ripa, wat n laankrekte strook laand aan de raand van iets betaikent. n Riepe is den ook n laankrekte strook laand/grond dat noast n stroat ligt. Dit ripa komt ook veur ien ploatsnoamen zo as Zairiep bie Delfziel en Hardegariep bie Leeuwerd. t Woord Ripuarisch komt van dizze zulfde term, woarbie t verwiest noar de Rhain.
Natuurbeskarming
thumb|300px|Heide en bos up de [[Sallandske hövelrügge körtby Nijverdal]] Natüürbeskarming is et beskarmen van natüür, vöäral in breyde sinne et beskarmen van natüürlandskappen, kültüürhistoriske elementen, bedreigde leavensgemeynskappen, deer- en plantensoorten, de verskeydenheid an soorten (ouk wal 'biodiversiteit' enöömd) en natüürlike hülpbrunnen. Ouk et teagengån van bedreigingen en weaderümme brengen van 'n oldere (oorspronkelyke) ståt höyrt derby. Natüürbeskarming besteyt al 'ne lange tyd. De moderne westerske vorm besteyt nu ungeväär 150 jår. De natüürbeskarming is altyd nau verweaven eweasd med miliööbeskarming. Dårumme wordet mangs miliöö- en derenbeskarmingsorganisasys ouk as nen form van natüürbeskarming eseene. Dee grense tüsken natüür- en miliööbeskarming is neet altyd eaven skarp.
Situaty rund 1850
Vöäle natüürbeskarmers lyket weaderümme te willen når de olde kültüürlandskappen van 150 töt 170 jår eleaden (üm 1850), når de tyd vöär de indüstrialisaty en künstmest, toon as de menske noch med de natüür leaven must en de natüür noch neet good under den düüm te krygen was. In dee tyd wassen der noch vöäle natüürsteades wåras buren niks med kunden, so as te natte steades langs beaken, moorassen, veanen, mär ouk te dröyge steades dee as neet ryke genog warren vöär landbouw. Dee steades wörden 'wooste grund' enöömd. Dår wassen de natüütsteades med bysündere soorten dee as natüürbeskarmers nu gaerne weaderümme wilt. Mär ouk den oavergang van kültüür når natüürlandskap makeden dat der meyr verskillende soorten kömmen. Vöäle soorten gedyt by de öävergang van ryken når armen grund. De olde manere üm et wild van de wooste grund teagen te holden (holtwallen, holtsingels, heggen, esw.) sorgeden der korrekt vöär dat vöäle soorten der dankenswaerdig gebrüük van maket. De buren hadden dee natüür dichtby ouk nöydig vöär et burenbedryv. So deaden de buren up de sandgrunden de heide plaggen ümme te gebrüken in den potstal. Dårnå deaden se der de akkers med bemesten. Et holt in de holtwal gebrükeden se vöär et maken van klumpen, stealens van gereydskap. Et turf üüt et vean (skadden) wör gebrüked vöär et vüür in de buurderye. Döär de natüür te gebrüken, hölden se vroger ouk een deyl van de natüür in stand. In de situaty vöär 1850 was der neet vöäle veranderd an et gebrüük van et landskap. Natüür stund wal under druk, mär natüürsystemen wassen noch neet so vöäle anetasted as nu. Der was wal een verskil tüsken de situaty üp de sandgrunden, et rivyrengebeed en de veanen. De veanen kent al lange 'n ontginning üm türf te winnen. Vöäral de laegveansteades vanaf ungeväär 1500, wårdöär vöäle veanen verdweynen in et vüür. Ouk et rivyrengebeed kent al sinds 1200 indyking, wårdöär de rivyren neet meyr so vry wassen en et rivyrenstelsel ünder druk kwam te stån. De sandgrunden saggen der heyl anders üüt as nu; der was vöäle meyr van. Ouk wassen der gröttere veanen en heidesteades. Y künden van et eyne når et andere dorp kyken as y wulden. Walden wassen vake ekapped. Et lätste oorwald van Neaderland, et Beakbergerwald, wör in 1871 ekapped.
Situaty nå 1850
Vanaf 1850 wörren vöäle deylen natüür sneller untgunnen as de bevolking groide. Dorpen en steaden groiden, wårvöär natüür in de weg stund. Ouk kömmen der üütvindingen üm de natüür better te künnen untginnen of üm armen grund te verryken (byvöärbeald künstmest). De olde maneren üm akkers te beskarmen teagen wild van de wooste grund wörden wegekapped en vervangen döär prikkeldråd. Beaken wörden rechtetrokken üm bepålde natte steades te künnen gebrüken. Dee olde mengeling van et kültüürlandskap en natüür verdweyn. Döär de Romantik wassen der steyds meyr lüde dee et belangryk vünden dat de natüür wör beskarmd. In et begin vöäral üm de verskeydenheid an soorten en natüürlandskappen te beholden, later ouk üm bedreigde soorten en slim betöön wördende natuursteades.
Et idee van natüürbeskarming in moderne sinne is in de Vereynigde Ståten üütevünden. Nådat George Perkins in 1864 syn book Man and Nature uutbrachteden wörden der plannen emaked üm natüürsteades tot nationaal park te verklåren. In 1870 richteden de amerikaanske öäverheid een ny büreau up en in 1872 wör et eyrste nationale park Yellowstone National Park estichted. Europa had in 1836 al 'n beskarmde natüürsteade, Drachenfels in Düütskland. In Düütskland wör in 1870 et woord Natürschutz et eyrst gebrüked döär musikus Rudorff, dee leider wör van de Heimatschütz-beweaging. Plantenkenner Conwentz en üpvodingskenner-politikus Wetekamp hebbet disse ideen wyder üütewarked in pleidooien vöär Natürdekmäler üm 1900. De eyrste europeeske nationale parken wörden estichted in Sweyden üm den eeuwwisseling.
Natüürbeskarming in Neaderland
In Neaderland wör et eyrste natuurreservaat uperichted in 1906. Et Naardermear wör nå 'n akty van under meyr Heimans en Thijsse anekochted. Tegelyke richteden se de Vereniging Natuurmonumenten up. De vereyniging was de eyrste landbehearende natüürbeskarmingsorganisaty in Neaderland. Heimans en Thijsse sagen dat vöäle meyr städen en dorpen üütbreiden en dat landbouw med moderne techniken meyr natüür kunde untginnen, wårdöär natüürsteaden anetasted wörden of verdweynen. Ümme disse ontwikkeling teagen te gån, wassen se vöäral natüürsteaden an et upkopen en beskarmen. Vereniging Natüürmonumenten richteden in Neaderland ümme 1930 ouk regionaal warkende organisasies up, sou as de Provinciale Landskappen.
Nå disse vanüüt et volk estüürde ankoop van natüürsteades en internationale andacht vöär natüürbeskarming, wolde ouk de regeyring natüürsteades better beskarmen döär se as natüür te verankeren. In 1990 wör dårümme de Ekologiske Höyvdstruktuur (EHS) bedachted. Disse term wör vöär et eyrst enöömd in et Natüürbeleidsplan (NBP) van et Ministerie van Landbouw, Natüür en Voodselkwaliteit. De EHS had as dool ümme belangryke natüürsteades med mekaar te verbinden, sodat soorten van de eyne syde van Neaderland når de andere syde kunden kommen. In 1995 wörden der doolsoorten en natüürdooltypen an ekoppeld. Disse musten ontwikkeld worden döär üütvoring van de EHS. Et dool was üm in totaal 728.500 hektare med mekaar te verbinden en in te richten. 'n deyl was al natüür, byvöärbeald wald, moorassen of veanen, mär et untbreakende deyl must nog wörden inevüld. Ouk musten belangryke upstoppingen in de verbinding upelöst worden med ekodukten en beystentünnels. Üm et jår 2011 was 55% van de EHS anekochted en 30% ingerichted. Et Kabinet-Rutte I versoberden de EHS. Et Kabinet-Rutte II draiden dat weader wat terügge. In juni 2013 wör de Ekologiske Höyvdstruktuur neet meyr enöömd, mär güng up in de term Natüürnetwerk Neaderland (NNN). Leasers van de krante Trouw hadden disse name bedachted. Et dool van 728.500 hektare wör når beneaden byesteld tot 600.000 hektare. In 2014 wör de verantwoordelikheid vöär de üütvoring van et beleid öäveredragen an de provincys. De EHS was vrogger et vöärbeyld vöär et Europese Natura 2000-netwark, Europa was ünder de indruk van de groute plannen van et natüürnetwark. Nu löpt Neaderland weader achteran, döärdat döär politieke beslissingen et ekologiske netwark nog neet untwikkeld is sou as dat in 1990 was bedachted.
Natuurbeskarmingswetten
In 1912 güng de Vöägelwet in. Neaderland löyp in dee tyd vöär op de rest van Europa. De Vöägelwet had 'n antal regels öäver et vangen, douden en medneamen van vöägels, öäver vangmiddelen, et vangen van vöägels vöär de kauwe en vöär de jacht, et pakken van eier en vernelen en verstoren van nösten. Enkele soorten dee as skadelik wörden eseen formden 'n üütsundering up disse wet. In 1936 wör de olde wet vervangen döär 'n nye Vöägelwet.
Nå de Tweyde Wearldorlog begünnen meyr en meyr mensken positiv te denken oaver Natüürwetgeving. Lüde begünnen in te seen dat völle soorten bedreigd wörden, op uutstarven stünden of al uutestörven wassen. In 1954 wörden dårümme verskillende soorten meyr beskarmd in de nye Jachtwet. Ouk güng in 1967 de eyrste Natüürbeskarmingswet in warking, med in 1973 et ‘Beslüüt beskarmde inheymske deersoorten’ en et ‘Beslüüt beskarmde inheymske plantensoorten’. Soorten dee al ünder de Vöägelwet of Jachtwet völlen, wörden neet in de Natüürbeskarmingswet upenömmen.
De oldste richtlijn dee nog wörd ebrüükt is de Vögelrichtlijn üüt 1979. Disse richtlijn regelt de beskarming van alle in et wild leavende vögelsoorten in Europa. Vöär 'n lyst van 187 seldsame of bedreigde soorten mos leevsteaden, öäverwinterings- en treksteaden as Spesiale Beskarmingszone (Vögelrichtlijnsteade) anedüüd wörden.
In Europa wördt in 1992 wyder ünder Neaderlands vöärsitterskap de EG-Habitatrichtlijn anenömmen döär de landen van de Europese Gemeynskap. Disse richtlyne is bedoold vöär de beskarming van soorten en natüürsteades, ouk hyr Speciale Beskarmingszones enöömd. Samen med de steades van de Vöägelrichtlyne formden dee et netwark Natura 2000. Wyder beskarmden de Habitatrichtlyne ongeväär 200 deersoorten en ongeväär 500 plantensoorten.
Wyders wör in 1961 ouk 'n Waldwet inesteld ümme te sorgen dat de umvang van et wald neet wyder afnöäm. Döär de Waldwet must vöäral et uppervlak wald beholden wörden. Later hebbet se de regels meyr anevüld med regels öäver et behold van de kwaliteit van et wald.
In 1998 wör de Neaderlandse wet- en regelgeving veranderd, ümme de Europeeske regelgeaving better in de Neaderlandse wet üp te neamen. De Natüürbeskarmingswet 1998 regelden vanaf toon de beskarming van natüürsteades en water. Neaderland hef 162 natüürsteades aneweasen dee in anmarking kummet vöär beskarming ünder de Habitatrichtlyne of de Vöägelrichtlyne of beide. De deylen üüt de Natüürbeskarmingswet dee gåt üm de beskarming van soorten wörden ünderebrachted in de Flora- en faunawet. Disse wet güng in 2002 in en regelden de soortenbeskarming in Neaderland. Dårmed was de Europese regelgeving kompleet upenömmen in Neaderlandse wetgeving.
Wetgeving nu
Vanaf 1 januari 2017 is de nye Wet natuurbeskarming (Wnb) in warking. Disse wet hef de vroggere Natuurbeskarmingswet 1998, Flora- en faunawet en Waldwet upenömmen. Et dool van de nye Wet natüürbeskarming is ümme de wetgeaving makkelijker te maken. Ouk hef de wet as dool um de verbinding tüsken ekologie en ekonomie meyr möägelikheiden te beden. Döär de wet bint vöäle taken en verantwoordelikheiden når de provincys ekummen. Döär kün y 'n vergünning of untheffing vrågen as y an 'n projekt warket wår beskarmde soorten anetasted wordet of as y warket in 'n beskarmde natuursteade.
Oosterhof
Oosterhof kan verwiezen naor:
Marcel Zwoferink
Leavensbeskryving
In 2000 küm der van Zwoferink en böökken uut med as titel Wordt uw eigen bodyguard, en lesbook med tips vöär selvverdeadiging. In 2006 spöälden hee ne rulle as lyfwacht in Complexx. En jår later spöälden hee as Marek med in the Dutch Connections, ne afleyvering van de skotske aktyryge The Crews.
Van 2001 töt 2004 warkeden Zwoferink as lyvwacht. Hee untwikkelden sik töt internationalen lyvwachtupleider. In januari 2007 söchten den televisypresentator Rob Kamphues em vöär syn programma De Reünie up in Moskou.
In 2008 deade Zwoferink minderjöärige slachtoffers van loverboys bevryden uut de underwearld. Dat güng neet altyd sachtsinnig, wårvöär hee in 2009 vöär 10 månd de gevangenis in must. In 2010 makeden et programma Netwerk van den Evangelisken Ümmeroop (EO) der en verslag van. Dårby kümmen ouk de olden van de slachtoffers te spreaken.
Persöönlik
Zwoferink is trouwd en hevt dree wichter. Hee woant noch altyd in Ryssen.
De Oosterhof (Epe)
thumb|250px|Oosterhof in Vaossen De Oosterhof is n woonwiek an de oostrand van t darp Vaossen, in de Gelderse gemeente Epe. De woonwiek is ontstaon rond 1983, t is ebouwd op land wat vrogger uut weilanden beston.
Straotnamen
De straoten in de wiek bint eneumd naor de namen van olde boerderiejen uut de umgeving.
Krimpen an den Iessel
Krimpen an den Iessel (Nederlaands: Krimpen aan den IJssel) is ne plaatse en gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wonden in 2022 29.415 leu op ne vlakte van 8,95 km² (met 1,28 km² water). Der lignt binnen Kreempen an den Iessel ginne aandere plaatsen.
Um Krimpen an den Iessel lignt dree natuurgebeden: et Loetbos, Kreempenerhoolt (met zwemviever) en et Stormpooldervloodbos.
links|thumb|Gemeente Krimpen aan den Iessel
Vrene
thumb|right|100px|Et woapen van Vrene thumb|right|Parochiekarke Sint Georg in Vrene Vrene (in et Hoogduuts: Vreden) is ne Duutse plaatse in de deelstoat Noordrien-Westfalen in et distrikt Borken. De stad hef 22.700 inwonners
Vrene leg an de Berkel, zee grenst in Gelderlaand an de gemeentn Berkelland, Oost Gelre, en Wenterswiek, en in Oaveriessel an de gemeente Hoksebarge
Wessel
Et woard Wessel kan op meardere zaken duden:
Bokelt
thumb|right|100px|Et woapen van Bocholt thumb|right|Et olde raadhoes an de markte van Bocholt Bokelt (Duuts: Bocholt) is ne Duutse stad in de deelstoat Noordrien-Westfalen in et distrikt (kreis) Borken. De stad hef 73.000 inwonners
Barnevelds Woordenboek
't Barnevelds Woordenboek is een woordeboek mit ruum 8.000 woorden in 't Barreveldse dialect. In dit woordeboek staot een liest mit woorden mit daorbie de verklaoringen en zinnen en uutdrukkingen waorin disse woorden gebruukt worren. Deur dit woordeboek is 't de bedoeling dat de lezer een bietje een indruk kriegt van de taol en cultuur van Barreveld van vrogger en noe, um de cultuur van vrogger nog beter te laoten zien zitten der oek foto's van in.
Bokelt
Bokelt leg an de Bokelter Aa, ten westen van et natoerpark Hohe Mark. Sinds 1222 hef Bokelt stadsrechten. Et historisches raadhoes is in 'Nederlandse baksteenrenaissance' ebouwd.
Barnevelds Woordenboek
Bie 't samenstellen van dit woordeboek is der gebruuk-emaakt van schriftelijke teksten van minsen uut verschillende darpen van de gemeente Barreveld. 't Woordeboek beschrieft niet alleen 't dialect van de gemeente Barreveld, mar ok van de angrenzende delen van Niekaark, Schaarpezeel, Renswou, Meulunteren en Lunteren, Harskamp, Putten en Uddel. 't Barnevelds Woordenboek is uutebrocht in 2008.
Bokelt
Bokelt hef ne belangrieke funksie as winkelstad veur leu oet de Achterhook.
De darpen Dinsper (Aalten) en Zoerik (Bokelt) hebt et enige gemeenschoppeleke pliesiestation van Nederland en Duutsland, wat steet op Nederlands grondgebied.
Gambia
De Gambia of Gambia (officieel de Republik van de Gambia) is en land in westafrika. Et is et kleinste land van et afrikaanske vasteland en ligt vulleydig ineslöäten döär Senegal, behalve et stükke an den atlantisken oceaan. Et land is enöömd når, en eförmd döär de rivyr de Gambia, den as der dwars döärhen ströymt. Et land hevt ne uppervlakde van 10.689 kilometer in et veerkant, wåras by ne telling in 2020 2.173.999 lüde woanden. Banjul is de höyvdstad en ouk medeyne et gröätste verstädelikte gebeed. De gröätste städen sint Serekunda en Brikama.
De name De Gambia kümt van et mandinkawoord Kambra/Kambaa, wat verwist når de gambiarivyr. Ne andere verklåring is dat et kumt van nen gamba, en traditioneel instrument wat et serervolk bespöälet as der nen höyvdman uut de tyd kümt. De Gambia is eyne van de weinige landen med en lidwoord in de officiele name (ne andere is De Filippynen). De gambianen willet et der gaerne inholden üm verwarring med Zambia te vöärkummen.
Net as andere westafrikaanske landen hevt de Gambia te maken ehad med slavenhandel. Den eyrsten kolony, under den name A Gãmbia wör estichted döär de porugeysken. Up 25. mei 1765 wör Gambia officieel inelyvd as de Beskarmde Kolony Gambia by et britske ryk. In 1965 wör de Gambia unafhangelik under leiding van Dawda Jawara. Den leidden et land töt 1994, do as Yahya Jammeh nen vreydsamen ståtsgreyp pleygden. In january 2017 wör Adama Barrow den darden president van de Gambia, nå at hee et in 2016 Jammeh afwün in de verkesingen. Jammeh had der anvangelik vreyde med, mär bedachten sik en vöcht den uutkumst an. Dat sorgden vöär ne grundwettelike krisis. De Ekonomiske Gemeynskap van Westafrikaanske Ståten must der an te passe kummen en satten em et land uut.
Den gambiaansken ekonomy müt et vöäral hebben van de landbouw, de viskerye en as darde upkummende sektor et turisme. In 2015 leavden 48,6% van de lüde in årmode. In landelike streaken is årmode noch wydverbreider med souwat 70%.
Malawi
Malawi (officieel de Republik Malawi en vroger Nyasaland) is en döär land umgeaven land in süüdoust Afrika. Et ligt an Zambia in et westen, Tanzania in et noorden en noordousten, en Mosambyk når et ousten, süden en süüdwesten. Malawi hevt ne uppervlakde van 118.484 km², wåras in january 2021 sou'n 19.431.566 lüde woanden. Malawi's gröätste stad is de höyvdstad Lilongwe. De tweydegröätste stad is Blantyre, de darde Mzuzu en de veerdegröätste is de vöärmålige höyvdstad Zomba. De name Malawi kümt van et woord Maravi, wat de olde name was van et Chewavolk dee as der woanet. Et land hevt as byname Et wårme harte van Afrika ümdat de lüde bysünder vreandelik sint.
Rundtrekkende bantuvolker västigden sik vanaf de 10e eywe in et deyl van Afrika wat nu Malawi nöömd wördt. sou'n dusend jår later, in 1891, wör et koloniseerd döär de britten. Dee makeden der nen beskarmden ståt van under den name Nyasaland. In 1953 wör et nen beskarmståt binnen de halv unafhangelike Federaty van Rodesie en Nyasaland. De Federaty wör upeheaven in 1963. En jår later, in 1964, wör et protektoraat der afehaald en güng Nyasaland vulleydig unafhangelik wyder under de name Malawi under de britske köäniginne Elizabeth II. Twey jår dårup wör et ne republik.
Malawi is by de minst untwikkelde landen van de wearld. De ekonomy löänt slim up landbouw. De bevolking buurt groutendeyls en groit rap. De malawiaanske regeyring müt et vöäral hebben van butenlandske hülpe üm de untwikkeling der in te holden. Et land krigt seyd 2000 voordan minder stüt. De malawiaanske regeyring steyt under grouten druk üm de ekonomy uut te bouwen, underwys, verpleyging en natuurbeheyr te verbeateren en te sorgen dat et land sikselv kan redden, undanks de houge warkelousheid. Seyd 2005 loupt der in Malawi verskeidene programma's üm disse saken an te vatten. Dat likt te warken. Et land deade et in 2007 en 2008 voordan beater in de knippe, up skole en in de verpleyging.
Lüde in Malawi wordet döärgåns neet old. Der is ne houge kinderstarvte. Döär wydverbreide HIV/AIDS is der weinig warkvolk en müt de regeyring vöäle van et geld wat se hebbet uutgeaven an vöärkummen en verspreiding van de seekde. Der woanet verskillende etniske volker by mekander in et land. Inheymsken, mär ouk asiaten en van oorsprung europeanen. In et land wordet verskeidene språken espröäken en meyrere gelöyve anehüngen. Dat leidden in et verleaden wal töt verskel under de volker, mär in 2008 was dat stark verbeaterd. Lüde lyket sik te vinden in et idee van ne deylde malawiaanske nationaliteit en identiteit.
Hoolterboarg
thumb|right|300px|Oetzicht oawer den Hoolterboarg. Den Hoolterboarg of Holterbarg is een heuwelig deel van et Nasjonaalpark Sallaandse Heuwelrugge in de Nederlaandse proveensie Oaweriessel. Der gröait völle heade en noaldbeume. Et is eneumd noar et döarpken Hoolten, wat op et zuden van de strekke lig. In et noorden ligt et gebeed an de Hoarlerboarg en de noeselderboarg. Et is ene van de leste twee strekken in Nederlaand woer as den Korhoonder nog vuurkeump. Op de Wullenboarg, et zudelike deel van den Hoolterboarg, lig et bezeukerspeunt Natuurdiorama Holterberg. Oawer den Hoolterboarg loopt verskeadene waandelpädte.
Ook ligt op den Hoolterboarg et Holten Canadian War Cemetary, de Kanadese Begreafplaatse. Den akker heurt offisjeel an Kanada. Hier lignt ongevear 1500 Kanadese soldoaten begreawen dee as in den Tweeden Wearldoorlog zeent umme kömmen.
Ambrogio Spinola
thumb|Ambrogio Spinola (Michiel Jansz van Mierevelt, 1609) Ambrogio Spinola, Marqués de los Balbases, (Genua, 1569 - Castelnuovo Scrivia, 25 september 1630) was nen kriegsstateeg, woar kameroad en vi-jand ontzag en woardering veur had. Spinola trad in 1598 in kriegsdienst. Hi-j wödden in 1601 deur den Spaansen könning Filips III noar de Nederlaanden ezonden um den eertshartog Albrecht van Oostenriek militair bi-j te stoan, den et joar doarveur den Slag bi-j Ni-jpoort verloaren had.
Skeeldkoarke
[[Ofbeelding:Skeeld1.jpg|thumb|right|300px|n Grootn, dr op ezat vanof de zuudkaante (welle: www.hervormdrijssen.nl) ]] De Skeeldkoarke (ook wal de Grote Koarke of kortweg n Grootn) eneumd, is ne protestaantse koarke in t Tweantse Riesn. n Naamn skeeld keump van t plein woer de koarke steet: n skeeld). t Gebouw löp in de leankte van west noar oost, met ne lechte ofwiekige van 3° noar t noordn.
Ambrogio Spinola
Spinola was der enen van ne bekende Italiaanse familie. Ene van ziene veurolders zol tiedens den Eersten Kruustocht nen doorn van de doornenkrone van Jezus evonden hebben, an dizze legende dankten de familie heuren noam (spinula betekkent doorne). Spinola beheurden tot den Orde van et Golden Vlies.
Skeeldkoarke
Geskiedenisse
Teegn t eande van t 8ste joarhonderd bouwdn Lebuïnus ne koarke op denzelfden stean Vuurdet de reformasie köm, was de koarke too ewiedt an Dyonisius. Later wör hier ne gröttere koarke vuur in de plaatse bouwd. Toewmoals heetn t dus de Dyonisiuskoarke. Al in 1188 wörd de parrochia Risnen in de beuke neumd. Van de euldere geskiedenisse is neet völ bekeand. n Grootn was toertieds de moderkoarke vuur Hooltn en Wierdn. In 1275 wör t plebanus van Riesn eneumd. t Beheurdn tot t kapittel en skolastikus van Maria Maior, dus de Mariakoarke (Utrecht). In de koarke was t altoar van t Helige Kruus, en t altoar too ewiedt an Oonze Leve Vrouwe en Jehannes n Evangelist, woer t offisie doan wör. Zo um 1200 beskreef n monnik Caesarius Heisterbach in zinn Dialogus Miraculorum oawer n merakel in Riesn. Noa n oawergaank tot de Protestaantse koarke (1598) steun t oonder de Classis in Deawnter.
Ambrogio Spinola
In 1602 kwam Spinola mit 9.000 kriegsleu an in de Nederlaanden. Hi-j redden doarmet et bewind van Albrecht van Oostenriek. Hi-j wodden zowat dreks beneumd tot opperbevelhebber van et laeger van de Zudeleke Nederlaanden.
Op 31 januari 1608 kwam Ambrogio Spinola an op et Olde Heufd (later Spaansekade eneumd) in Rotterdam veur underhandelingen met den admiraliteit van den Maze, dee in et joar doarop (1609), et twaalfjoareg bestand zollen inluuden.
Op 5 juni 1625 veroaverden Generoal Spinola Breda, ne belangrieke vestingstad, op Frederik Hendrik. De belegering hef lange eduurd, vanof 28 augustus 1624.
Spinola wodden deur de opstaandige Noordeleke Nederlaanden evreesd, moar ok bewunderd um ziene kriegs kunst. Ne oaverlaevering uut dee tied vertelt dat ooit an prinse Maurits tiedens ne moaltied wöd evroagd wee-t e zag as den grootsten kriegs leider van de eeuwe, woarop Maurits zei: "Spinola is den nummer twee.". Behalve um zien kriegs inzicht stoand Spinola ok bekend as nen höffeleken kaerl en nen eerleken leider.
Den Vloamsen skilder Anthony van Dyck laefden en skilderden in dizze tied en hef ok Spinola zien portrette skilderd.
Inwonners van et Braobantse darp Halsteren neumt zich tiedens vastenoavend (carnaval) Spinolen. Den reden hiervan is dat et darp net as generoal Spinola zien meerdere hef mötten erkennen in de noabi-j elaegen vestingstad Bargen op Zoom, woaran Halsteren meermoals groandgebeed kwiet was. Ok is Spinola naamgevver van et gehucht Spinolabarg, woar den generoal in 1622 zien laegerkamp had.
Zienen name wödt vermeldt in et geuzenleed Merck toch hoe sterck.
Ouwendaarp
Ouwendaarp (Nederlaands: Ouwendorp) is n buurtschap in de gemeente Barreveld, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Ligt in t noordoosten van de gemeente twee kilometer ten zuudoosten van Garder.
Boveneinde
Boveneinde is n buurtschap in de gemeente Barreveld, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Ligt in t oosten van de gemeente een kilometer ten noordoosten van Kootwiek.
Korendiek
Korendiek (Nederlaands: Korendijk) is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Hierbie heurt ook et eilaand Tiengemeten. In de gemeente wont 10.716 leu op ne vlakte van 100,47 km². Hiervan is 23,21 km² water. Et roadhoes van de gemeente steet in Piershil.
Op et zuden van de gemeente lig et Hearingvliet en et Vuile Gat. Op et westen van de gemeente lig et spui, ne verbeending van et Hearingvliet en de Oolde Maas.
Wonkernen
In de gemeente Korendiek wont de leu verspreaid oawer de döarpe Piershil, Gooldsweard, Niej-Beijerlaand en Zuud-Beijerlaand, en de boerskoppen Hitserse Kade, Niejendiek, Oosthook, Ooldendiek, Skeankeldiek, Veurboaken, Zuudziede en Zwartsluuske.
Toal en Taiken
Toal en Taiken (ondertitel: tiedschrift veur Grunneger kultuur) is een tweimaondelks tiedschrift van Stichting 't Grunneger Bouk oaver Grunneger taal en geschiedenis, schrieveri'je, meziek, teniel en taalkunde. De oplage is een paar duzend exemplaren.
Drieënhuzen
Drieënhuzen (Nederlaands: Drieënhuizen) is n buurtschap in de gemeente Barreveld, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Ligt drie kilometer ten oosten van Kootjebroek.
Lingen
thumb|right|100px|Et woapen van Lingen
Toal en Taiken
In Toal en Taiken staot onder meer lange, verdiepende artikels, riekelk geïllustreerd, aover zaken uut de geschiedenis van de pervincie Grunning. Ok staot der stokken in aover hedendaagse Grunneger keunst en cultuur. Wieder kuj in 't blad columns, strips, puzzels, verhaalties, gedichten en neis vienden.
Lingen
Lingen is ne stad in de Duutse deelstaat Nedersaksen, in et distrikt Emslaand. Lingen hef 51.417 inwoners
Toal en Taiken
't Tiedschrift besprek haoste alle Grunningstalige uutgaves, al mient partie det de besprekings vake niet biester kritisch bint.
Lingen
De geschiedenisse van Lingen löp sammen met et Hoes van Oranje, veural vanof de zestiende eeuw. Lingen beheurden in 1277 tot et Groafschop Lingen, wat bi'j de Nederlanden heurden. In 1597, tiedens zienen veldtocht veroverde den Prins Maurits de veste Lingen. In 1632 gung de stad noar et Hoes van Oranje, woar et bi'j blif heuren tot den dood van stadholder Willem III in 1702, to ging et noar de Prusiese Laanden. Tot 1920 was et Nederlands de meest geheurde sproake in Lingen. Et Duuts en Nedersaksies hebt et Nederlands in de tussentied verdrongen. thumb|right|300px|Lingen in 1647
Toal en Taiken
Geschiedenis
Toal en Taiken kwaamp in 1983 voort uut de eerdere periodieken Oet Boukenkist van Stichting 't Grunneger Bouk en Verspraaid Verbonden, 't mitdielingsblad van 't Grunneger Genootschop.
Vanof 't eerste nommer is Jan Groenbroek (Scheemde, 1946) heufd- en endredacteur. Hi'j is ok de vörmgever van 't blad, det sund 2009 hielemaole in kleur uutkump umme beveurbield stokken oaver bieldende keunst beter te kunnen illustreren.
Redactie en mitwarkers
De redacteuren van Toal en Taiken bint of hebt ewest: Jan J. Boer, Jan Brouwer, Geesjen Doddema, Jur Engels, Wim Faber, Bé Linker, Wiebe van der Ploeg, Hans Spa, Kees Visscher en redactiesikketaoris Henri Wierth.
Veur 't historische diel is d'r een dielredactie, mit now of vrogger as leden: Jochem Abbes, Bert Dijkstra, Hidde Feenstra, Martin Hillenga, Piet Huizenga, Jan Oldenhuis en Harm van der Veen.
Deur de jaoren hen hef 't tiedschrift flink wat vaste mitwarkers ehad, onder aandern de veurmalige Grunneger streektaalfunctionaoris Siemon Reker.
In 1992 kreeg de redactie bi'j 't tienjaorig bestaon van Toal en Taiken de K. ter Laan Prijs an-elangd.
De Jonas
thumb|Apeldoorns kanaal mit links buurtschap De Jonas De Jonas, ok wel Hafkamp eneumd, is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt enkele kilometers ten oosten van Vaossen, mar net ten westen van t Apeldoorns Kanaal. De buurtschap ligt op de grens van de gemeenten Apeldoorne en Epe. De Jonas bestiet uut drie straoten: De Jonasweg in de gemeente Epe en de Hafkamperenkweg en de Jonas in de gemeente Apeldoorne. Over t Apeldoorns Kanaal ligt Jonasbrugge, die naor de buurtschap verneumd is. De name Hafkamp kömp in twee straoten terugge: de Hafkamperenkweg löp vanof de buurtschap naor t westen en de Hafkamperveldweg naor t oosten.
Harderwieker ruut (Galinsoga)
thumb|250px|Harderwieker ruut Harderwieker ruut (Galinsoga) is een geslacht uut de composietefemilie (in 't Latien: Compositae of Asteraceae).
't Geslacht bevat kleine, eenjaorige kruudachtige planten mit tegenoverstaonde, ongedeelde blaojen.
De bloemkopjes bin haost altied klein en hen gele buisbloemen en witte lientbloemen. Disse bloemen bin bie de meeste soorten as vuuf kleine schienkroonblaodjes zichtbaor. De lientbloemen bin vrouwelijk en de buisbloemen tweeslachtig.
De pappus van de zaodjes is klein en schubvormig en je kunnen ze krap-an herkennen.