cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pröttelmarkte
Nederlaand
Op et Waterlooplein in Amsterdam is ok ne kröämpkesmarkte, en de Zwarte Markte in Beverwiek is zelfs zo grote dat et hallenkomplex alleneg nog moar veur de Zwarte Markte wödt ebruukt, en völl vaste staandholders een ofsluutboar kröämpken hebt.
Oost-Europa
In sommige Europese landen wodt pröttelmarkten ok wal Chinese Markte eneumd, umdat doar völ Chinese immigranten een kröämpken holdt. Zo hef de vleujenmarkte van Boedapest veurnoamelek Chinese pröttelkröäme, dee-t veurnoamelek ni-j grei verkoopt.
Fotografen
Johannes Leendert Scherpenisse hef van 1905-1913 verskeiden Amsterdamse pröttelmarkten fotografeerd.
Rohel (Scharsterlaand)
De naeme stamt van de bodem die hier iets rooier is as op aandere plakken in de omkrieten van Rohel; "hel" zol verwiezen naor "heugte", of juust naor "hol", leegte. Een aandere verklaoring hangt saemen mit een legende over et ontstaon van et Tjeukemeer, hier zol ooit een bos staon hebben dat ofbraand is. De vuurgloed van et branende vene (en bos) zol de naeme "rooie hel" verklaoren.
Tiedens de Tweede Wereldoorlog zat d'r in Rohel een deurgangskamp veur joden, veur de oorlog woonde d'r warklozen in dit kamp die mit de ofgreving van et vene an et wark zet wodden. Nao de oorlog wodde dit kamp bruukt veur KNIL-militairen (Molukkers). De plaetselike bevolking nuumde et kamp nao de oorlog et Ambonezen-kamp.
Vrogger had Rohel een karkien mit een karkhof, mar die is in et Tjeukemeer verdwenen. Ie kunnen de grafstienen nog wel vulen op de bodem van et meer.
In Rohel hej' meerdere campings, d'r is een tuuncentrum en d'r is een straantien an et Tjeukemeer.
Gerd Spiekermann
Gerd Spiekermann (Övelgünn, Duutslaand, 4 april 1952) is een Platduutse schriever en verteller.
Spiekermann studeerde Romaanse talen en politieke wetenschoppen in Marbörg en Rennes. Van 1985 töt zien pensionering in 2015 was e redacteur Platduuts bij radiozender NDR Hamburg-Welle 90,3. Hij is mitwarker van 't Platduutse radioprogramma Hör mal 'n beten to, waorin vertellegies en literaire stokkies veuredragen wördt. Ok was Spiekermann veertien jaor endredacteur van de radioprogramma's Hamburger Hafenkonzert en (töt 't ende dervan) Sonntakte. Wieder trekt e rond mit Platduutse ienmansshows.
Veur de tekst As dat Huus in de Grund versunk kreeg Spiekermann in 1982 de Freudenthal-Pries veur Platduutse/Nedersaksische literatuur. In 1991 keeg e de Platduutse literatuurpries van de stad Kappeln, die det jaor veur 't eerst uutereikt wördden. In 2000 völt hum de Heinrich-Schmidt-Barrien-Pries ten diel, en in 2008 de Fritz-Reuter-Pries van de Carl-Toepfer-Stiftung in Hambörg.
Bakstiengotiek
thumb|De [[Holstentor in Lübeck, 'moederstad' van de bakstiengotiek]] De bakstiengotiek of Hanzegotiek is een in Noordoost-Nederlaand, Noord-Duutslaand en 't Oostzeegebied verbreide vörm van de gotiek. In dit gebied haj niet genogt natuurstien um as veurnaamste materiaol in de stedenbouw te gebruken; import uut zudelijker streken was te bewarkelijk.
't Gebruuk van bakstiender as bouwmateriaol begunde in Noord-Europa in de 11e ieuw; de oldste gebouwen rèkent ze daorumme nog töt de romaanse bakstienarchitectuur. In de 16e ieuw gunk de bakstiengotiek oaver in de bakstienrenaissance.
Verbreiding
Bakstiengotische gebouwen viej in Noordoost-Nederlaand en oosterd op in 't Baltische gebied: Noord-Duutslaand, Denemarken, Zweden, Finlaand, Polen, Litouwen, Letlaand, Estlaand, Wit-Ruslaand en Ruslaand. Bakstiengotiek in Noord-Italië stiet bekend as Lombardische gotiek en verschilt van de Noord-Europese bakstiengotiek. Ok aanders is de Mudéjarstiel van 't Iberisch schiereilaand.
Kenmarken
thumb|Een bakstiengotisch interieur: [[Storkyrkan in Stockholm]] Kerakteristiek veur de bakstiengotiek is an de iene kaante de ofwezigheid van figuratief bieldhouwwark, wat niet best gunk mit bakstiender, en an de aandere kaante de creatieve onderverdieling en structurering van muren mit ornamenten en kleurcontrasten tussen rooie stiender, geglazuurde stiender en witgekalkte oppervlakken.
Umdet 't gebied daoraj bakstiengotiek viendt goeddiels samenvaalt mit 't invloedgebied van de Hanze (mit uutzundering van Westfaolen en 't Rienlaand), is de bakstiengotiek een symbool van de middelieuwse stedenbond ewörden. Naost de Platduutse taal is dizze architectuur een wezenlijk element van de Noord-Duutse cultuur.
Veul binnensteden die riek bint an bakstiengotiek, en ok individuele gebouwen, bint op de Wereldarfgoedlieste plaatst.
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
Nuenen, Gerwen en Nederwetten of Nuenen c.a. (cum annexis, wat der wyder noch by höyret), is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Nuenen. Der woanet 23.526 lüde up ne uppervlakde van 33,94 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint de karkdörpe Gerwen en Nederwetten en noch en handvul nåberskappen, sou as Opwetten, Boord, Eeneind, Stad van Gerwen en Olen.
Hydrotherapie
thumb|right|Een plekkien in 't vene in [[Deefholt, Nedersaksen det inericht is veur Wassertreten, een deur Sebastian Kneipp uuteprakkezeerde vörm van hydrotherapie]] Hydrotherapie (uut 't Grieks ύδρο- (idro-), water-, en θεραπεία (therapeía), 't genezen) oftewal watergeneeskunde, is 't systematische gebruuk van water veur de behandeling van gezondheidsklachten of um klachten veur te wezen. Allewal watertherapie terogggiet op klassieke tieden, wördden 't in de 19de ieuw uutewarkt as basisbestaanddiel van de netuurgeneeskunde, een takke van de alternatieve geneeswiezen.
Hydrotherapie mak gebruuk van de temperatuur en drok van 't water, en van zowal vluiend water as ies en daamp. Onder de soortementen behandeling vaalt wassen, inwikkeln mit natte doeken, water gieten, baden mit of zonder toevoegings an 't water, en 't hietelochtbad (de sauna). In Duutslaand bint ze drok op de Kneippkuur, een vörm van hydrotherapie die uuteprakkezeerd wördden deur de Beierse priester Sebastian Kneipp (1821-1897). De bekendste bestanddielen daorvan bint 't Wassertreten, ofwal mit tussenpozen deur kold water stappen, en de Kneippgüsse, behaandeling mit waterstraolen mit lege drok.
Hydrotherapie hef raakvlakken mit de balneologie, een vörm van therapie die um baden dreit.
Noordoost-Nederlaand
De term noordoost-Nederlaand slat op 't diel van Nederlaand det in 't noordoosten van 't laand lig. In verschillende contexten umvat 't een verschillend gebied; hiel wat orgenisaties hebt heur eigen warkdefinitie van noordoost-Nederlaand. De term vaalt nogal ies as d'r spraoke is van 't gebied daoras vanolds de Nedersaksische streektaal epraot wördt.
In cultuurlijk opzicht hebt de noordoostelijke streken veul gemienschappelijks: denkt naost de streektaal an spöllen en gebruken as klootschieten, karbitschieten en de autorodeo, sociaole gebruken as de naoberplichten en gerechten as knieperties en de krentenwegge. De pervincie Grunning hef historisch veul gemien mit de pervincie Frieslaand en de Duutse streek Oostfrieslaand. Ok aandere streken trekt oaver pervinciegrèenzen hen op mekaar an, zoas Twente en de Achterhoek.
Noord en oost
Grunning, Drenthe en Frieslaand wördt vake töt 't noorden erekend en hebt veul samenwarkingsverbaanden. Zo kump de Partij voor het Noorden op veur de belangen van dizze pervincies. In Grunning en Drenthe verschient 't Dagblad van het Noorden.
Oaveriessel en Gelderlaand ziet heurzölf as Oost-Nederlaand; dit ziej beveurbield terogge in de name van de Oaveriesselse umroep RTV Oost.
Wilmesauers
t Wilmesauers (in de taal zelf: Wymysiöeryś of Wymysöryś, Pools: język wilamowski) is n West-Germaanse taal, of n dialekt van de Hoogduutse taal, van de kleine stad Wilmesau (in t Wilmesauers Wymysau of Wymysoj), op de grens mit Klein-Polen en Silezië in Polen. t Wilmesauers is beïnvleud deur t Platduuts, Hoogduuts, Nederlaands, Fries en Pools.
Volgens n telling uut 2003, waren der in dat jaor nog zo'n honderd sprekers van t Wilmesauers over (in n stadjen mit 2.000 inwoeners). Volgens n artikel in de Vlaamse kraante De Standaard, bin der vandage de dag nog mer zestig sprekers die t Wilmesauers machtig bin, van wee de meesten ouwer bin as tachtetig. De taal steet dan oek op uutstarven. De UNESCO spant zien eigen in veur uutstarvende talen as onderdeel van t vlochtig kultureel arfgoed van de meensheid. Sinds 2016 lik de taal n opleving deur te maken.
Geschiedenisse
Oorspronkelik stamp t Wilmesauers aof van 12e eeuwse Middel-Hoogduuts, mit n starke Platduutse, Nederlaandse, Poolse en Oudengelse invleud. De inwoeners van Wilmesau stammen aof van Duutse, Nederlaandse en Schotse zettelaars die in de dartiende eeuw in Polen ankwammen, waorschienlik as religieuze vlochtelingen. De inwoeners van Wilmesau hebben altied baanden mit Duutslaand ontkend en zegen dat ze van Nederlaandse aofkom waren.
Tussen 1795 en 1919 heurden Wilmesau tot t Oostenrieks-Hongaarse Riek. De Oostenriekers hadden niet zoveule mit de inwoeners van Wilmesau en in die tied hadden zowol de meensen as der taal slim te liejen ehad van de onderdrokking.
t Wilmesauers is vanaof de negentiende eeuw op schrift vasteleegd toe de dichter Florian Biesik t as schrieftaal gung gebruken.
An 't einde van de tachtiger jaoren wördden t Wilmesauers ontdekt deur de jonge Poolse taalkundige Tomasz Wicherkiewicz, die der zien proefschrift over skreef. Daordeur hef t Wilmesauers, dat noen waorschienlik ten dooie op-eschreven is, bekendheid ekregen in taalkundige kringen en is t teminsten ered van de vergetelheid.
Schriefwieze
De spelling van t Wilmesauers hef zowol dingen uut t Duuts as uut t Pools overeneumen. Uut t Duuts koemen bieveurbeeld de letters "v" (uutespreuken as in "even"), die in t Pools allinnig mer in leenwoorden veurkömp en "ö" ("eu"). Uut t Pools koemen bieveurbeeld de letters "ł" (uutespreuken as de "w" in "roewe"), "c" ("ts"), "ć" ("tsj"), "ś" ("sj") en t aksent op de klanken ("é", "í", "ó"), dat lange klanken anduuit.
Alfabet
t Wörden eschreven in t Latiense alfabet. t Wilmesauer alfabet besteet uut de volgende 34 letters:
Veurbeeld 1: n korte woordelieste
Vergeliek in de onderstaonde tabel de Wilmesauer woorden mit de vertalingen in et Duuts, t Nedersaksies/Platduuts, t Nederlaands, t Fries en t Engels.
Veurbeeld 3: n wegeliedjen
n Wegeliedjen in t Wilmesauers (mit daoronder n Nedersaksiese vertaling):
Sauna
De waanden en zitbaanken bint vake van naoldholt, det best tegen de hoge temperaturen kan en daor aj oe niet an braandt. Sauna's bint nogal ies te vienden in sportschoelen, zwömbaden en vekaansiecomplexen. Therapeutisch gebruuk van de sauna giet vake haand in haand mit fysiotherapie of hydrotherapie.
't Woord 'sauna' kump uut 't Fins. In Finlaand neemt ze de sauna daonig serieus; 't gebruuk dervan giet daor terogge op prehistorische tieden. De Finse saunacultuur stiet op de UNESCO zien Reprissentatieve lieste van 't immaterieel cultureel arfgoed van de mensheid.
Effecten
Studies brengt saunabezuuk in verbaand mit een leger risico op plotselinge hartestillestaand, op harte- en vaatziekten en op starfte in 't algemien. An saunagebruuk wördt nog wiedere positieve effecten veur de gezondheid toe-eschreven, mar zokke effecten kunt ok niet-oorzakelk wezen: ze kunt dermit te maken hebben det saunabezukers seins gezondere levens leidt as volk det gien gebruukmak van sauna's.
Konstelloatsie
n Konstelloatsie, opstèllen of steernsbeeld is n groep van steerns dij, vanôf de Eerde zain, soamen n figuur vörmen. Dit wordt voak doan deur denkbeeldege lienen tuzzen de steerns te trekken.
Sauna
Effecten
An de aandere kaante kunt an saunagebruuk ok risico's kleven, zoas hyperthermie, een zunnesteek of complicaties in 't geval van bestaonde andoenings. Wieder kan langdurig saunagebruuk leiden töt verlös van elektrolytes, zoas nao duchtig sporten. In de sauna raak ie veule vocht kwiet; 't risico op uutdreuging kuj tegengaon deur riegelmaotig slokkies water of slokkies van een isotoon draankien te nemen. Alcohol daorentegen mak de boel slimmer.
Konstelloatsie
De vernuimdste konstelloatsie is de Grode Beer, Ursa Maior. Dizzent is simpel te heerkennen aan zien steelpanvörm. t Is ook ain van de ainegste konstelloatsies dij in Nederlaand t hail joar deur te zain is. n Aandere is de Leutje Beer, woar de Poolsteern dichtbie staait.
Friso-Franko-Saksiese taolen
De Friso-Franko-Saksiese taolen vörmen samen n aparte groep taolen die be-oren tot t Nedersaksies of t Nederfrankies. t Ongerskeid zich duur de invloed van t Fries in t Nederfrankies/Nedersaksies.
Konstelloatsie
t Woord konstelloatsie is ain van de wainege Latainse woorden dij't in t Grunnegs bestaait. t Woord wordt tegenswoordeg binoa nait meer bruukt, omreden t woord steernsbeeld makkelker is en dichter bie t Nederlaands staait.
Körte historie
Claudius Ptolemaeus, n Griekse waitenschopper, haar in de eerste aiw noa Kristus de eerste liest môkt van konstelloatsies. De maiste van dizze konstelloatsies kent man nog aal. Doch wuiren konstelloatsies al veul eerder heerkend deur mìnsken. De Egyptenoaren zagen in bepoalde konstelloatsies heur goden. Ook de Reumers, de Aroabieren en de Chinezen muiken bruken van de steernshemel.
Noamen van konstelloatsies en steerns
Elk steernsbeeld het, noast de noam in de aaigense toal, ook n Latainse (aalgemaine) noam. Bieveurbeeld Leutje beer hait hiernoast ook offisjeel Ursa Minor. Ook het elke konstelloatsie zien aaigense internatsjonoale kode, bieveurbeeld Ursa Minor het as kode UMi
De noamen van de steerns binnen n konstelloatsie kriegen noast heur aaigense noam, ook nog n Griekse letter om heur helderhaid (dichthaid van t licht) aan de duden. Alfa is de kloarste steern en hou wieder t Griekse alfabet in, de minder kloar de steern wordt.
Steerns dij soamen n konstelloatsie vörmen stoan in t echt nait zo dicht bie mekoar as dat wie dat zain. Steerns van ain konstelloatsie kinnen in t echt wel doezenden lichtjoar bie mekoar vot stoan.
Friso-Franko-Saksiese taolen
De term deut voral op t Urkers. Mar ok de Noord-Hollaandse subdialekten van Inkeuzen (t Inkeuzens) in van Volledam (t Volledams) worren soms duur eurlöörs grote Saksiese invloeden bij disse groep erekend. Bij de angere subdialekten van t Noord-Hollaands is de Saksiese invloed minder groot. In abstrakte zin wort soms t Westfries, in dialekten daorvan, Friso-Franko-Saksies enuumd, dit om de Nedersaksiese invloed te benaodrokken.
Vergelikbaore termen bint t Friso-Saksies in t Friso-Frankies. Disse andeudingen worren gebrukt vor dialekten in/of taolen die tussen t Fries in t Nedersaksies, of tussen t Fries in t Nederfrankies in zitten.
Al disse termen aewen eurlöörs oorsprong in de 19e ieuw.
Aly Freije
Aly Freije (1944) is n dichteres en schriefster ien t Grunnegs en t Nederlaands. Zai is ook dosìnt literèr schrieven. Freije is opgruid ien Veelerveen ien provìnzie Grunnen.
Þjóðvegur 1
Þjóðvegur 1 öf Hringvegur (Tweants: Laandswegge 1 öf Reengwegge) is ne nasjonoale stroate in Ieslaand det roond t heale eailaand geet en de dichstbevölkte deile van t laand verbönd. De tötoale längte is 1,339 km. n Antal van de bekantste pläkke in Ieslaand, zoo-as n Seljalandsfoss, Skógafoss en Jökulsárlón ligt laanks de wegge.
Diggelwark
Neet verwarren mit 't Grunningse woord Tiggelwaark.
Þjóðvegur 1
n Sirkel was dich-moakt in 1974 öm de 1100-jöarig anweazigheaid van menksn öp t eailaand te viern. Ok is n deil van de wegge de laangste brögge van Ieslaand oawer n Skeiðará.
Diggelwark
Diggelwark is een verzamelnaam veur potten, schaolen, drinkbekers en kruken, bedoeld as vaotwark en tegels, ebakken uut klei.
Þjóðvegur 1
Karäkteristiekn
Veur biejnoa zinne heale längte is de wegge twea löane bread met eann loan elke richtige oet. Woar t deur gröttere städskns geet kö't antal löane vergröt wörn; ok is dit zoo in n Hvalfjörður-tunnel. De measte kleainre brögn hebt moar eann loan en bint moakt van holt öf stoal. De wegge is veur t grötste deil asfalteard, moar d'r bint nöch aajt stökke in t eustn woar d'r greend leg.
Diggelwark
Onder diggelwark in eenvoudige vorm wonnen veurwarpen verstaon, dee emaak bin van leem of klei, dat vake langes revieren evunnen wonnen. 't Wonnen nao dreuging ebakken en daordeur wonnen 't hard. De grondstof zal dan neet meer deur waoter verweek wonnen en uutmekaarvallen. Deur de hoge temperetuur bie 't bakken bin de kleideeltjes an mekaar eklit. Goeie klei veur disse predukken is: kaölien, een fiene witbakkende kleisoorte.
Þjóðvegur 1
Karäkteristiekn
Öndaanks de't asfalteard is bint d'r nöch aajt stökke moakt in de jöare 1940 woar d'r gevöartn bint as bleende böchte en bleende heuweln, brögn met moar eann loan, en smalle bergpässe. A't weenter is könt iezige wegn en skerpe weendn t ok gevoarlik moakn.
Diggelwark
Bie gebruuk van mindere soorten klei ku-j neet mit hoge tempereturen bakken en blif 't warkstuk poreus. 't Mut dan mit een glezuurlaagjen bedek wonnen um waoterdichte te wonnen. Veur glezuur, een glassoorte, gebruuk je lood- of tinglezuur. 't Smelt bie een neet al te hoge temperetuur en vleuit over 't oppervlak van 't preduk. 't Glezuur kan deurzichtig of dekkend van kleur ween. Glezuren wonnen oek gebruuk um 't diggelwark van verschillende kleuren te kunnen veurzien.
Diggelwark mit glezuur derop wonnen vake keremiek eneumd.
In Grunningen en Drenthe was een diggelschip een pottenschute die bij de dörpen rondging om diggelderij (eerdewärk), porselein, glas enzowieder te verkopen. In de vrogge twintigste eeuw was 't in de Nedersaksische contreien gebrukelijk veur kiender um "diggelhuus" te speulen mit scharven.
Aly Freije
Ien 2008 het zai mit viefdailege gedichtenrieg In lichtbundels daanst t stof de vernuimde Freudenthal-Pries veur nije Leegsaksische schrieverij wonnen.
Vanof 2007 het Freije dichtwaark stoan ien t Grunneger literère tiedschrift Krödde. Ien dat joar won zai mit heur gedicht Weerom de 12e Pervinzjoale Grunneger Schriefwedstried (onderdail gedichten, volwassenen). De jury het van dit gedicht maind: '' 'Lezer wordt mittrokken en vuilt hom net zo onthand mit de schoamele herinnerns. Meer blift ter nait over van t verleden. En t heden trekt joe alweer bie kop en kont noar dag van nou. Dit is n dichter.' ''
Þjóðvegur 1
Gevöare
Þjóðvegur 1 geet oawer n Skeiðarársandur, nen plak woar nen gletsjer smölt woardeur t moakn van wegn doar meujlik is. Ok is d'r öp dissen plak mangs öntplöffign tiedns oetbarstign van n Grímsvötn. Brögn en oare stökke van de wegge mött oft herbaawd wörn deur disse oetbarstign.
Verkear
De Ringwegge is populair met toeristn an-zee't t grötste deil van t laand berik en mangn nen interssantn plak d'r dreks an leg. t Is aajt nen populairn tour wes veur Ieslaandse femilies moar de loatste jöare is t ok populair wörn met boetnlaanders dee öf nen autoo huurt öf met n pont biej Seyðisfjörður.
Wichtigste verbeendign
Þjóðvegur 1 hef n antal brögn en n kleain antal tunneln. De grötste tunneln bint:
Beef
thumb|right|200px|Beef op t Bevriedingsfestival in [[2009]] Beef is ne reggaeband oet Neerlaand. Beef is op erichtet duur Pieter Both (zaank), Hans van Deijnen (drums) en Koen Lommerse (bas). De rest van de bandleedn keump en geet.
Beef
1999 wör Beef op erichtet. Eerst hadn ze ne eegne radioshow The Chop Shop op n kortn golf, wat vanof 2000 oawergung in rechtstreekse optreadns. Doarvuur wördn twee gitaarspöllers an ehaald (Twan van Gerwen en Bram Wouters) en nen toetsenist (Bas van den Biggelaar). Öare muziek was vake nen mengeling van verskeaidene stieln zo as ska, reggae en rocksteady en völle rockinvloodn. Ook deedn ze in det joar optreadn op Lowlands en kömn ze met öare eerste plaate Flexodus. Ze spöln op grote festivals zo as Noorderslag in Grönningen en maakn doarbie naam, zodet ze n vast koppel anhangers kreegn.
Noajoar 2001 köm öare nieje plaate oet, den't kortweg Beef heetn. Disse plaate wör in Londen op enömn met producer Bitty McLean (den't zelf bekeand is van oonder mear UB 40 en Sly & Robbie). Op disse plaate kömn de bloazers van de bekeande Jamaikaanse groep The Matic Horns n nommer metspöln. As lösse nommers wördn Late Night Sessions, Memory Fastforward en Alice (I Want You Just For Me) oet ebracht. Vanof disse plaate deed de band allene nog met de Jamaikaanse stielen en leutn ze de rockinvloodn mear vort.
Op 23 februwoari 2003 wun Beef nen Zilveren Harp. In november van detzelfde joar treuk Beef roond duur Zuud-Afrika, met as heugtepeunt n optreadn op t Oppikoppi-festival.
Zommer 2004 nömn ze ne nieje plaate op (Last Rudy Standing) woerbiej ze hulpn wördn duur Michel Schoots, den't bekeand is as drummer van t Urban Dance Squad. Eand februwoari 2005 was de plaate kloar. In det joar treukn ze nog n moal roond duur Burkina Faso in West-Afrika en deedn ze optreadn op Pinkpop.
April 2008 köm de volgende plaate oet, dee't The Original heetn, woerop in 2009 de verzamelplaate Favorites oetköm, woeroet blik det Beef dr tiedelik met oetskeaidt.
Veere
Vere kan verwiezen noar:
Randstad (gebeed)
Randstad of Randstad Holland (Nederlandsk: Randstad of Randstad Holland) is n städelik gebeed (ouk wal konurbaty enöümd) in Nederland, wat besteyt uut nen ring van städen rundümme en natuurgebeed, bekend as et Gröne Härte. De Randstad is med ungeveyr 7 miljoon inwoaners et drukst bevolkede gebeed van et heyle Nederland en hevt de veer gröytste städen van Nederland (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haeg), binnen syne grensen. Med Londen en Parys, sint de Randstad, den Vlaamsken Ruut en et Ryn-Rur-Gebeed in Düütskland de vöärnaamste städelike woansteades in Europa.
In de Randstad ligt under andere n gröytsten hoawen van Europa (Rotterdam) en souwat de hälvde van alle universiteiten van Neaderland. Ouk de regearing hüüst hyr (Den Haeg).
Når de Randstad wörd ouk mangs döarverweysen as Deltametropool. Dissen term verwist når de ambity van de Ranstad üm eyn grout verstädelikt gebeed te worden en dårmed de stryd an te gån med andere groutstäden up disse wearld.
Ligging en begrensing
De Randstad is oaver veer provincys uutsmeard: Noordholland, Süüdholland, Flevoland en Utrecht. De woarlike grötde van de Randstad is nich bekend, vöäral ümdet de grensen nimmer echt anegeaven sint. Städen as Alkmoar, Hoorn en Lelystad wordet nich immer as deylen van de Randstad eseen, terwyl as anderen (ouk disse gemeynden) sichselv wal as en deyl van de Randstad beskouwet.
Städen
·       Amsterdam in Noordholland med 780.152 inwoaners.
·       Rotterdam in Süüdholland med 610.174 inwoaners.
·       Utrech in Utrecht med 311.254 inwoaners.
·       Almere in Flevoland med 190.699 inwoaners.
·       Saanstad in Noordholland med 146.904 inwoaners.
·       Amersfoort in Utrech med 146.571 inwoaners.
·       Hoarlemmermear in Noordholland med 143.364 inwoaners.
Beverwiek
thumb|275px|Winkelstroate in Beverwiek Beverwiek is ne stad en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef een oppervlak van 19,60 km² (woarvan 1,78 km² water). De gemeente mek deel uut van de samenwarkingsregio IJmond.De plaatse steet noe veural bekend om zienen Beverwieksen Bazar, den grootsten oaverdekten markt van Europa. Ok besteet in Beverwiek een brandwondencentrum, in et Rode Kruus Zeeknhoes. Beverwiek had den eersten meubelboulevard van Nederland. De belangriekste industrie in de umgaeving besteet uut de hoogovvens van Corus, ten zuden van Beverwiek in Velsen-Noord.
Randstad (gebeed)
Städen
·       Sweatermear in Süüdholland med 121.840 inwoaners.
·       Dördrecht in Süüdholland med 118.811 inwoaners.
·       Leiden in Süüdholland med 117.916 inwoaners.
Nåst de städen med meyr as 100.000 inwoaners sint der ouk noch städen med minder as 100.000 inwoaners, dee souwal wat geskydenisse as hüdige bedüding wal belangryk sint vöär de Randstad.
Beverwiek
Geskiednis
Op de plaatse woar de heilige Agatha karke noe steet, stonden veur lange tied ne holten karke of kapelle. Bi-j et verkriegen van stadsrechten wödden dizze vervongen deur een bouwwark van stene. In 1575 wödden ok dizze karke vervongen deur een ni-j bouwwark, noe met karktoorn. Den karktoorn steet teggenwoordig bekend as Wiekertoorn, de karke as Grote Karke.
In dee tied wodden de stad umgeaven deur et darp Heemskarke (noordelek), et darp Wiek an Zee en Duun (westelek), de kern Breesaap (zudelek) en et Wiekermeer (oostelek). Het laandskap besteet veurnaamlek uut duungebeed.
Randstad (gebeed)
Städen
·       Alkmår in Noordholland med 93.945 inwoaners.
Beverwiek
Geskiednis
Koopleu uut Amsterdam bouwden in de 17e eeuw in de mooie duunumgeavink eure buutenstadse huze. Veurbeelden bunt Huze Westerholt, Huze Akerendamme en Huze Scheijbeeck. De twee lest eneumden wödden an de raand van et Wiekermeer ebouwd.
Randstad (gebeed)
Städen
·       Skydam in Süüdholland med 75.704 inwoaners.
·       Gouda in Süüdholland med 71.073 inwoaners.
Beverwiek
Geskiednis
De Linie van Beverwiek was ne militaire verdeadiginksliene dee in 1800 wierd an-elegd, noa den oorlog bi-j Castricum in 1799. Et volteujden ne bestaonde liene van Monnickendam, langs Purmerend noar Beverwiek. De Liene van Beverwiek bestond uut een koppel lunetten, mangs met ne grachte derum-hen. Enkele van dizze lunetten bunt bewoard eblevven, de meistn bunt noe vort.
Animisme
Animisme (van Oldgreeksk ἄνεμος 'geyst' of 'sele', net as Latynsk animus) is de religy, sunder book of böke, van verskillende volker, vöäral jager-gadderaar volker. Van disse förme van gelöyv wörd esegt dat et de eyrste förme van menskelik gelöyv is. Dee lüde gelöyvt dat alles een geyst of sele hevt.
Randstad (gebeed)
Städen
Ouk kenmarkend sint de völle städelike gemeynden dee lanks en tusken de gröytere städen in eploatsd sint.
Laandskop
thumb|right|200px|Pölder i't [[Greane Heart.]] Et Gröne Härte, et oapene middengebeed van de Randstad, wördt ineslöäten döär de städen der ümhen, med öar lecht, geluud en weagen. Vöäral an de butenrand van de Randstad ligget natuurgebeden med sandgrund en busk. Nich sou uutestrekked as de Veluwe, mär toch belangryk. De bekendste natuurgebeden sint:
Beverwiek
Geskiednis
In 1936 wierden Beverwiek en Wiek an Zee en Duun samen evoogd tot éne gemeente. Wiek an Zee en Duun wödden bi-j dit soamengoan esplitst. 'Wiek aan Duun' wierd onderdeal van de stad Beverwiek, Wiek aan Zee blef beholden as aparten kern. En dat is noe nog altied neet aanders.
Animisme
Natuurgodsdeenst
Et animisme geyt van et gelöyv dat alles een sele of een geyst hevt. Planten, deren en steyne, mar ouk natuurkrachten so as dunder en reagen. Sülvs abstrakte dinge as woorden en namen künt een geyst of sele hebben.
Randstad (gebeed)
Laandskop
·       De marrengebeden in et noordelike Gröne Härte, sou as et Noordermar.
Beverwiek
Geskiednis
In 1944, tiedens den Tweeden Wealdoorlog voerden de toonmalige bezetters nen razzia uut in Beverwiek en Velsen-Noord. Zi-j naamn bi-jnoa 500 leu vaste, dee in Kamp Amersfoort as gegiezelden gevängen wödden holden totdat de doaders van de moord op dree NSB-ers zich emeld hadden. Een paar gegiezelden wierden vri-j eloaten, moar völle wödden noar Duutslaand ebracht um doar as dwangarbeider te warken. 63 gegiezelden hebt dat neet overleaft. Volgens het digitaal monument veur den razzia in Beverwiek was et den eersten huus-an-huus razzia in Nederlaand. Veurhen waren de leu veilig as zi-j in huus waren bi-j nen razzia, umdat dee allenig op stroate eholden wödden.
Randstad (gebeed)
Laandskop
·       De Utrechtse Höävelrügge en et Gooi an de oustrande van de Randstad.
Animisme
Natuurgodsdeenst
Eigenlik is animisme geyn religy up sichsülven, mar hevt vöäle dinge gelyke as in andere religys. Animisme is een natuurgodsdeenst wårmed geysten- en vöärolderverearing de belangrykste dinge bint. Een animist gelövt in et bestån van goden en kwåde geysten. Den künt leaven up boumen, deren en spüllegyns. De geysten müttet ear vake good te passe ehölden wörden, döär byvöärbeyld ovvers, et holden van rituelen, dansen en et holden van tabureagels. Animisme geyt et heyle leaven van de lüde wülk et anhanget an.
Beverwiek
De Heiligen Agatha in Beverwiek
De Heilige Agatha kump regelmoatig terug in Beverwiek. Verwiezink bunt onder aandere de Heilige Agathakarke, et Sint Aagtendarp (wonwiek), den Sint Aagtendiek en De Aagtenhalle (sporthal). Doarnoast is et brendwondencentrum in Beverwiek good op ziene plaatse want St. Agatha is de patroonheilige van brandwonden.
Randstad (gebeed)
Laandskop
·       n Hoarlemmerholt.
·       t Markermar en de Randmarren rund südelik Flevoland.
Animisme
Natuurgodsdeenst
By et animisme valt up:
Melkweg (sternstelsel)
n Melkweg of Melkwegstelsel is 't sternstelsel woarin as oons zunnestelsel 'n plaatse hef. 't Is 'n zo enuumden spiraalvörmig sternstelsel van middelmoatige groten. Dat betekkend dat oons sternstelsel tussen de 200 en 400 miljard sterrens hef.
Randstad (gebeed)
Inwoanertal
De Randstad hevt, afhangelik van wår as y de grense trekket, tüsken de 6,6 en 7,6 miljoon inwoaners (et lätste getal is de veer Randstadprovincys by mekander). Meysttyds wördt uutegån van 7,1 miljoon lüde. Dårmed is et gebeed eyne van de gröytste verstädelikte gebeden van Europa. Med de verstädelikte streaken der ümhen der ouk by rekkend, kumt et antal oaver de 10 miljoon inwoaners. Disse streaken sint under andere Bråbant-Stad (ouk wal Bråbantse Städenryge of Sandstad), Stadsregio Arnem-Nymeagen en de WERV.
Problemen
Verstädeliking bregt in de regel geluudshinder, luchtvervuling en kriminaliteit. En apart probleem vöär de Randstad is et versnipperde bestüür. Wyldat de Randstad as eyn gebeed eseen wördt, is der gin centraal bestüür wat sik der med bemoit. En uplössing solde weasen der eyne groute Randstadproveensy van maken, of, souas ståtenlid Robbert Baruch vöärstelden: söäven provincys, wårvan as der vyve eyne Randstadautoriteit förmet.
Melkweg (sternstelsel)
Wrumme as oons zunnestelsel zo bettie an de butenkaante zit van n Melkweg, ku'w vanof d' eerde n Melkweg ziene as 'n gördel an'n hemel. Mar deur de luchtvervuiling is d'r in de Westerse laanden der nog barre van te ziene snachtens.
Waarkwoord
t Waarkwoord (Latain: verbum) is n woord dat in schier alle sproaken van de wereld soamen met t onderwaarp en eventueel n objekt (veurwaarp) de boases vörmt van n zin.
Melkweg (sternstelsel)
d' Eerde dreit um zien zunne. De zunne hef 'n plaatse in'n Orionarm. n Orionarm is iene van'n arms den'n Melkweg vörmp.
Waarkwoord
Waarkwoorden verschelen as woordoard wezenlek van noamwoorden, deurdat zie gain verwiezende funktie hebben moar n aktie (doun, bikken), toustand (binnen, stoan, drieven) of n gebeurtenis (staarven, mietern) uutdrukken.
Pauwen en Reigers
Pauwen en Reigers is een Nederlaanse regiosoap van RTV West. Et eerste seizoen wodde uutzunnen van 27 oktober 2008 tot 8 meert 2009 deur RTV West. De heufdrollen binnen weglegd veur de akteurs Bas Muijs, Geerteke van Lierop en Eric Bouwman.
Waarkwoord
Overgankelkhaid
Der binnen overgankelke (transitieve) en onovergankelke (intransitieve) waarkwoorden.
Overgankelke waarkwoorden
Overgankelke of transitieve waarkwoorden hebben noast n onderwaarp ook ain of twai objekten:
Dizze bovenstoande zin het ain objekt. Jan is t onderwaarp en Piet is objekt (in dit gevaal laaidend veurwaarp).
Dizze zin het twai objekten: Piet en n bouk (Piet is metwaarkend veurwaarp, n bouk laaidend veurwaarp).
Kenmaarkend is dat t objekt onderwaarp wordt en aans om, wenneer t waarkwoord passief maakt wordt. Bieveurbeeld: 'ik zai hom' wordt na passiveern: 'hai wordt deur mie zain'.
Onovergankelke waarkwoorden
Onovergankelke of intransitieve waarkwoorden hebben gain objekt:
Randstad (gebeed)
Problemen
En bykumstig probleem van de nationale en internationale gewichtigheid van de Randstad is dat andere strekken sik neet ehöyrd en eseen völet. Al haalt de Randstad de hälvde van et BNP van Neaderland binnen, dår kryget andere strekken håste nooit wat van med. Ouk wördt vake segd dat souwat alle politike beslissingen emaked wordt in et vöärdeyl van de Randstad, sunder ouge vöär de rest van Neaderland.
Waarkwoord
Overainkomst
In glad alle sproaken (behaalven de gehail analitische) veraandern waarkwoorden in meer of mindere moate van vörm as (ain van) de argumenten veraandert. Aigenschoppen dij dizze argumenten overdroagen kinnen binnen bieveurbeeld getal, persoon, geslacht of bepoaldhaid. In veul sproaken zel allaint t onderwaarp overainkomst uutlokken, moar der binnen ok sproaken dij ok mit veurwaarpen (maistieds t laaidend veurwaarp) overainkomst kennen. De verschillende vörmen dij n waarkwoord kriegt haiten vervougens. t Waarkwoord dat zo aanpast is aan zien argumenten hait ok wel de persoonsvörm. Mit t getal wordt enkelvold of meervold maind. Summege sproaken hebben ok n twaivold. Persoon onderschaiden wie in eerste, twaide en derde persoon. Dizze binnen in t Grunnegs in t enkelvold: (1) ik, (2) doe en joe en (3) hai, zie en t. In het meervold: (1) wie, (2) joe en (3) zie.
Randstad (gebeed)
Problemen
Noch en probleem is et woaningentekört. Dat likt in teagenstelling töt in andere landen binnen de Randstad enkel slimmer te worden.
Geskiedenissese
De Randstad is untstån in en gebeed wårin as meyrere rivyren uutmundet. Dårmed was et good te bereiken vöär skeype, dee as handel medbrachten. Ouk bouwden se der in de 13. eywe dyken en waterkeyringen üm et water van de sey buten te holden. Döär günstige ligging an de sey en meyrere rivyren had et gebeed makkelik uutwesseling oaver de Noordsey en et achterliggende Rurgebeed. Do as de Hansetyd wat up syn beloup rakeden, kunden städen as Amsterdam en Rotterdam nye handelsverdragen sluten med Sweyden en et Poolse Gdansk, wat sorgden vöär ne flinke handelsgroi, wat weader stöädig meyr lüde antröäk.
Waarkwoord
Tied
Waarkwoorden worden ok vervougd noa tied. Maistieds betaikent dit dat sproaken as grond van t systeem n twaidelen hebben tuzzen of toukommende tied en nait-toukommende tied, of vergangen tied en nait-vergangen tied. Maiste sproaken bruken n systeem mit (veul) meer tieden, moar krap-aan apmoal bruken zie ain van dizze systemen as boases. t Grunnegs het as boases n twaidelen vergangen-nait vergangen en het aacht tieden:
Animisme
Volker
Der bint vandage an den dag noch vöäl volker dee dit soort gelöyv anholdet. So as de San of de Inheymse Amerikanen. Alles terügge bereakend kümt al et gelöyv van mensken van et animisme of. Vöär dat et christendom up Europa ankwam, hadden de germanen noch een godsdeenst wat vöäle van et anismisme vord had. En et gelöyv van de kelten en germanen wördet nu, in een moderne förme, wear döär heidenske stroumings as Druidisme en Asatru edåne. Astru is sünds de jåren 70. een officiele godsdeenst is in Ysland.
Waarkwoord
Wies
Waarkwoorden kinnen de volgende wiezen:
Aantonende wies (indikatief)
Dit is de "normoale" vörm van t waarkwoord, dij de waarkelkhaid aangeft: ik loop, hai luip.
Onbepoalde wies (infinitief)
t Haile waarkwoord: lopen.
Animisme
Volker
Mensken dee gelöyvet dat alles op aerde bepålde krachten hevt, bint animisten. Dunder, reagen, wind en vüür bint krachten, mar ouk de sünne, de måne, reviren, sand, rotsen. Mensken andere deren, planten en vöärwarpen hebbet volgens animisten ouk krachten.
Waarkwoord
Wies
Gebiedende wies (imperatief)
Animisme
Volker
Up vöäle plaatsen is et animisme vermengd med andere religys. Eyne dee een gelükspöppegy by sich drögt of een hoovyser uphangt of een krüüs üm den hals drögt, is eigenlik ouk een animist. Hy gelövt namelik dat et vöärwarp de kracht hevt gelük te geaven.
Oirschot
Oirschot (uutspreaken as Ourskot) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Oirschot. Der woanet 18.832 lüde up ne uppervlakde van 102,84 km². Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint, Spoordonk, Middelbeers, Oostelbeers en Westelbeers.
Randstad (gebeed)
Geskiedenissese
Wydere verstädeliking likt neet an de örde, ümdat de bevolksgroi de lätste jåren håste stille steyt. Ouk gröttere bedryve trekket der de lätste jåren vord.
Animisme
Volker
Et animisme is et eyrste gelöyv van mensken. Geyneyne hevt et uut-evünden, mar mensken söchten verklårings vöär de dinge wat der ümme ear hen geböärden. De aerde leaken edreaven döär bepålde krachten. Dee husen deyls in een wearld dee mensken neet gewaar wörden künnet, en deyls de wearld wat wal gewaar te wörden is. De natuur en syn krachten.
Waarkwoord
Wies
Dizze geft maistieds n bevel weer: loop!
Randstad (gebeed)
Geskiedenissese
De name Randstad is pas in et tweyde deyl van de 20. eyw versünnen. Et verhaal geyt dat den versinner den KLM-uprichtiger Albert Plesman was, den as der med wulde anwysen dat de städen as nen rand ümme et Gröne Härte ligget.
Nationale en internationale rulle
De Randstad is eyn van de gröytste agglomeratys van de EU wat de ekonomy en et inwoanertal angeyt. In 2008 wör de Randstad de veerdegrötste ekononomiske strekke van Europa.
Waarkwoord
Wies
Aanvougende wies (konjunktief)
Randstad (gebeed)
Nationale en internationale rulle
Ouk internationaal düt de Randstad med. Ouk in Den Haeg sittet et Jugoslavie-Tribunaal, et Internationale Strafhov, et Internationale Rechtshov, Europol en Eurojust. Amsterdam steyt by verskillende organisatys as wearldstad te book weagens en grout kultureel anbud. Dårby is Skiphol de vyvdegrötste luchthaven van de EU, nå London Heathrow, Paris Charles de Gaulle, Frankfurt International Airport en Madrid Barajas. Up wearldniveau steyt et up de vyvteende steade. Wyder is de haven van Rotterdam eyne van de belangrykste in de wearld. De blomenveiling van Aalsmear de grötste van de wearld.
Kultuur
De Randstad is ouk en kultureel middenpunt, med vöäle museums, skouwburgen, konsertsalen en filmhüse. Ouk wördt der regelmåtig wat up et gebeed van kunst, musik en literatuur organiseerd binnen de Randstad.
Waarkwoord
Wies
De boasesbetaikenis van de aanvougende wies is: "iets dat nait woar is, iets woarvan nait wis is of t woar is, of iets woarvan wenst wordt dat t woar is": hai zol lopen, hai zol dat zegd hebben, ik wol dat t zo was.
Animisme
Volker
Ümdat mensken ouk wal een betty kontrole wolden hebben oaver de dinge, kwamen se an met rituelen. Hyrmed konden se een betty de krachten op aerde stüren, en in kontakt kummen med de andere wearld. De krachten wörden med rituelen good te passe estemd.
Manks wördt so een natuurkracht vöär-esteld as een god of een geyst: de dundergod en de watergeyst. Ouk wördet der seels-krachten vereyrt of magiske krachten van vöärwarpen. Mar wearldwyd hevt et animisme geyn vaste goden.
Animisten hebbet geyn gebedshüse of tempels. Alles wat sy an stille weasen en rituelen doot, doot se buten. Vake by heulige boumen of by waterstroumen, so as de sassen ekenboumen hadden wat vöär ear godachtig was. Boumen en planten bint de hüse van de buskgeysten en hebbet magiske krachten. As der eyne holt mossen hakken, döäd he eyrst ümme vergeaving vrågen an den boum. Of heyle rituelen wördden eholden, vöär dat der ougst wördden.
Animisme geyt vake gelyke up med vöäroldervereyring. Lüde gelöyvt dat de sele van vöärolder noch in de natuur de runde in swarvet. so kwamen se terügge as een ander deer, dee de nåbestånden dan med rüste löytten ümme hüm neet hellig te maken. Kykt ouk: Leavenskrinkloup
Wim Plekkenpol
Wim Plekkenpol (Tiel, 8 april 1948) is een Nederlaandse politicus, sportjournalist en voetbaltrainer.
Voetbaltrainer
In juli 2006 stelde Olyphia Plekkenpol veur de dadde kere an as trainer. Hi'j hul de club twie jaor in de dadde klasse en gaf et stokkien in de summer van 2008 over an André Bloemhoff.
Sportjournalist
Plekkenpol warkten bi'j Radio 1 Langs de Lijn, Radio Noord en vandaege de dag bi'j RTV Drenthe als sportpressintaoter en verslaggiever. Legendarisch was et verslag van Plekkenpol tiedens de TT in Assen. Vol enthousiasme versleug hi'j de eerste ronde, waorna hi'j him vertwiefeld ofvreeg waoromme alle coureurs stopten. Hi'j bleek de opwarmronde te hebben versleugen.
Plekkenpol verzorgden in de jaoren tachtig tegere mit collega Henk Kok de live radio-verslaegen van de Europacup-duels van FC Grunningen. In de jaoren negentig deej Plekkenpol, tegere mit Albert Schrik, vule maolen verslag van de naocompetitieduels van FC Emmen. Dat was in de tied dat Azing Griever trainer was an De Meerdiek.
Politikus
Wim Plekkenpol is wethoolder veur de VVD in de gemiente Weststellingwarf. Hi'j woonden jaorenlang in Noordwoolde, mar sinds een peer jaor woont hi'j in Wolvege. Hi'j was vuule jaoren actief als sportleraar.
Hankey
Geschiedenis
t Darp is ontstaon in 1825 toe de Londense Zendelingsgenootschap hier n missiepost begost. De nieje missiepost is naor William Alers Hankey verneumd - de penningmeister van t genootschap.
Distrikt
t Distrikt is zo'n 1700 km2 groot. Produkten die der verbouwd worren bin onder andere sitrusvruchten, tabak, linzen, greunte en are vruchten.
Nedersaksische literatuur in de 21e ieuw
De Nedersaksische literatuur in de 21e ieuw in Nederlaand is de literaire schrieverije in netzölfde welke variaant van 't Nedersaksisch in Nederlaand van dizze ieuw. Dizze schrieverije is een voortzetting van de emancipeerde Nedersaksische literatuur van de 20e ieuw, die heur op zich weer ontwikkelde uut de Nedersaksische literatuur töt 1900.
Trends en kenmarken
thumb|left|De Achterhoekse schriever Henk Krosenbrink (in 2010) Iene van de ontwikkelings in de Nedersaksische literatuur in dizze ieuw is de instelling van de Dagblad van het Noorden Streektaalpries, die sinds 2005 alle jaoren uutereikt wördt an een dichter of prozaschriever die hum of heur bedient van 't Grunnings, Drèents of Stellingwarfs. Wawwe in dizze ieuw ok ziet, is det de Freudenthal-Pries veur Nedersaksische literatuur, in Duutslaand inesteld in 1956, meermaols uutereikt is an Nederlaands-Nedersaksische schrievers: in 2001 an Henk Krosenbrink (1928-2015), in 2008 an Aly Freije (1944) en in 2019 an Tonko Ufkes (1958). In 2010 wun Willem Tjebbe Oostenbrink (1963) de Freudenthal-anfieterpries.
Zoas 't geval is sinds de leste decennia van de 20e ieuw, kump der alle jaoren een bescheiden antal literaire titels uut in de verschillende variaanten van 't Nedersaksisch (romans, novellen, dichtbundels). Daorbij lig al lange tied 't zwaortepunt in de noordelijke Nedersaksische gebieden: de pervincies Grunning en Drenthe, en de Friese streek Stellingwarf. Dizze gebieden hebt een meer stabiele en uutebouwde infrastructuur veur Nedersaksische schrieverije (literair en aanderszins) as de pervincies Aoveriessel en Gelderlaand det hebt.
't Contrast löp van pervincies as Drenthe, waor Nedersaksische literatuur een leventige subcultuur vörmt (mangs mit mainstream-deurbraken, zoas toen in 2009 Ria Westerhuis (1959) en Delia Bremer (1969) veur de laandelijke tillevisie kwamen mit Minnezinne: Drentse erotische poëzie), töt regio's as de Veluwe, waor de streektaal zo goed as niet (meer) gebruukt wördt veur literaire schrieverije.
Toekomst
thumb|Moderne impuls: tiedschrift Roet De Nedersaksische literatuur geniet sinds de jaoren tachtig van de twintigste ieuw van een moderne impuls deur schrievers die roegweg töt de babyboomer-ginneratie beheurt (geboren in de nao-oorlogse periode töt begun jaoren zestig). Jongere schrievers reurt heur ok, mar bint niet lieke talriek, umdet 't antal moedertaalsprekers van 't Nedersaksisch sinds de jaoren zestig, zeuventig zwaor achteruut egaone is. De geleidelijke aoverschakeling van de Noordoost-Nederlaandse samenleving van Nedersaksisch op Nederlaands as dagense ummegaankstaal, en een zölfde aoverschakeling in Noord-Duutslaand van Platduuts op (Standaard)duuts, vörmt op de langere termien de grootste bedreiging veur 't voortbestaon van de Nedersaksische schrieverije.
Hier stiet een verbetering in 't anzien van 't Nedersaksisch tegenaover. Lange tied wördden 't algemien eziene as onbeschaafd en as een hindernis veur een goeie beheersing van 't Nederlaands. Vake wördden 't zölfs verkeerd begrepen as verbasterd Nederlaands of Duuts, in stee van een verzameling streektalen mit een zölfstandige geschiedenis. Begun 21e ieuw is 't Nedersaksisch, eerder haost uutslutend 'dialect' of 'plat' enuumd, staorigan in een positiever daglocht komen te staon. Dit is in de haand ewarkt deur de populariteit van streektaalmuziek en de erkenning van 't Nedersaksisch as taal onder respectievelijk 't Europees haandvest veur streektalen of minderheidstalen (1998) en 't Convenant Nedersaksisch (2018).
Nedersaksische literatuur per regio
De schrievers die in dizze bondige regio-aoverzichten as veurbielden enuumd wördt, bint lange niet de ienige (literaire) schrievers in 't Nedersaksisch, en wördt ok niet per se beter evunden as schrievers die toevallig niet vermeld bint.
Tiedschriften en priezen
thumb|270px|'t [[Dagblad van het Noorden, kraante in Grunning en Drenthe, looft de Dagblad van het Noorden Streektaalpries uut]] In pervincie Grunning vunden literaire schrievers menare al sinds 1982 in tiedschrift Krödde. In 2015 schee Krödde dermit uut, toen de redactie miende det 't tiedschrift in pepieren vörm niet of onvoldoende mitkomen kun mit neimoodse media en der gien nei redactiebloed evunden kun wörden. Haoste mitiene wördden een digitaal alternatief, tiedschrift Oader, in 't ende ezet deur schrievers die betrökken ewest waren bij Krödde. Heufdredacteur van Oader is de slim productieve verhalenschriever en dichter Tonko Ufkes (1958); zien mit-redacteurs bint Jan Glas (1958) en Hindry Schoonhoven (1978). Wieder verschient sinds 1983 Toal en Taiken: tiedschrift veur Grunneger kultuur, mit as endredacteur Jan Groenbroek (1946). Gien specifiek literair tiedschrift, mar wal een podium en voedingsbodem veur Grunneger schrieftalent.
De Grunnegstalige literatuur hef slim wille van een antal literaire priezen, die de andacht vestigt op talentvol wark van schrievers en dichters en heur anfietert um heurzölf in de schrieverije te ontwikkeln. Samen mit zaken as tiedschriften en taalcursussen, heurt zokke priezen töt de raandveurweerden um schieverije in de streektaal meugelijk te maken. 't Is ja niet vanzölfsprekend en 't gebeurt niet vanzölf det een talentvolle schriever beslöt hum of heur uut te drokken in de streektaal naost, of in stee van, de laandstaal. Een in 't oog springende pries veur Nedersaksische literatuur en meziek in Grunning, Drenthe en Stellingwarf is de Dagblad van het Noorden Streektaalpries, die sinds 2005 uutereikt wördt. Nog langer bestiet de Literaire Pries, die Stichting 't Grunneger Bouk sinds 1981 uutlangt veur Grunnegstalig wark.
Hiernaost bint der nog een köppel Platduutse literaire priezen, die soms toevaalt an schrievers uut 't Nedersaksische taalgebied in Nederlaand, zoas de Borsla-Pries, de Freudenthal-Pries, de Klaus-Groth-Pries en de Wilhelmine-Siefkes-Pries. Hier hef 't Grunnings der veurdiel van det 't nauw verwaant is an 't Oostfries, waor relatief veul in eschreven wördt, aj 't vergeliekt mit aandere Platduutse variaanten. Ok bestaot der al langer contacten tussen Nedersaksische schrievers in Grunning en Oostfrieslaand.