cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bloodmåne
Bygelöyv
Tydens de bloodmåne sol de lyne tüsken unse en de geystenwearld dünne weasen. Dårümme kan der dee tyd paranormale dinge geböären.
In vöäle oldere kulturen dachten sy dat wonneyr de måne (of de sünne) verdüüsterd wördden, dissend an-evretten wördden döär een deer. De vikingen, byvöärbeald, gelöyvden dat de måne altyd achter an esetten wördden döär een unmündige wulv. Wonneyr de måne roud was, had he hüm te pakken had.
Muderslot
thumb|right|280px|Muderslot (februari 2008) thumb|right|280px|Muderslot (januari 2008)
Et Muderslot is n nog in goden stoat verkerend middeleeuws kasteel in Noord-Hollaandse Muden. Et is vandage den dag n rieksmuseum. Et kasteel is nen veerkanten waterburcht. Op iederen hook steet nen runden toorn. Binnen de mure steet n hoes mit trapgeavels.
Mit nen skakelketten oaver den Vecht kon Floris V tol heffen bi-j de langsvoarende skeape.
Graaf Floris V wierd op 27 juni 1296 in de umgeaving van et kasteel vermoord. Tiedens nen valkenjächt wierd hi-j evangn enomnen deur de dealnemmende edelleu Gijsbrecht IV van Amstel en Herman van Woerden. Hi-j wodden vief dagen evangn ezat in et kasteel. Bi-j ne ontsnappingspeuging uut et kasteel wierd hi-j edood deur zienen schildknoap, Gerard van Velzen.
Et kasteel wodden vervolgens verwoost deur biskop Willem van Mechelen, moar 100 joar later deur Graaf Albrecht van Beieren op dezelfde plaatse en mit denzelfden plattegroand wier opebouwd.
Et Muderslot wierd mangsmoal bewond deur slotvoogden, dee et kasteel noamens euren heer beheerden; dat was bi-jveurbeeld den biskop of den laandsgraaf. In et begin van de 16de eeuwe wodden et kasteel korte tied eigendom van de Geldersen. In den Tachtigjoarigen Oorlog wodden in 1577 et slot namens Willem van Oranje inenommen.
Den huusroad, gebruuksveurwarpen en skilderi-jen dee momenteel in et kasteel bunt te bekieken stamt uut de 17de eeuwe. In dee tied leafden den skriever Pieter Corneliszoon Hooft in et kasteel. Hi-j verzamelden andere kunstenoars um zich hen, den Muderkreng geneumd.
In de Franse tied wodden et kasteel as kazerne bruukt deur et Fransen leager. Vanof 1795 wodden et slot neet meer bewond en raken et in verval. In 1825 wodden et te koop an-eboaden. Noa nen oproop an könning Willem I wodden den verkoop verhinderd, moar pas in 1895 wodden begonnen mit de restaurasie, uut-evoerd under leiding en volgens plannen van P.J.H. Cuypers.
Et kasteel hef ne slotgrachte mit ne ophaalbrugge. Buten et kastele is nen proemenbongerd, den ok al bestoand in de tied van Hooft. (Ne bereumde uutdrökking van Hooft teggen de andere leaden van den Muderkreng: "Tot zeens in de proementied"). Doar is ok nen erestaurierden moostuun en nen krudentuun.
Et Waterlienepad kump lengs et Muderslot.
5 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 5 jannewaori
Franeker
Franeker (Fries: Frjentsjer) is et heufdplak van de gemiente Franekerediel, in de perveensie Frieslaand (Nederlaand). De stad telt 13.195 inwoners (1 jannewaori 2004) en is ien van de Friese elf steden.
Franeker het een historische binnenstad mit veul monementen; verschillende musea, waoronder Museum Martena, et kaotsmuseum en et historische planetarium van Eise Eisinga; de 15e ieuwse Martinikarke (de ienige karke in Frieslaand mit kooromgaang); een stadhuus uut 1591 in renaissancestiel; diverse stinsen; en veerder et ooldste studentenkefé van Nederlaand (de Bogt fen Guné), restaanten van et bolwark, een jachthaeven, een theater, en een overdekt zwembad. Ok is hier GGZ-Franeker (et veurmaolige Psychiatrisch Ziekenhuis) vestigd, en sund 2005 ok de Forensisch Psychiatrische Afdeling (FPA-Franeker).
Et verhaol gaot dat inwoners van Franeker in de middeleeuwen perbeerd hebben een karkklokke te stelen uut Harlingen. Sund die tied wodden de Franekers klokkendieven nuumd.
Publius Cornelius Tacitus
thumb|right|200px|Publius Cornelius Tacitus
Publius Cornelius Tacitus (ong. 50 - 120) was nen Romeinsen geschiedenisoonderzeuker, skriewer en sprekmeaister. Vake wördt hee neumd as n grötstn geschiedenisoonderzeuker van t Romeinse Riek. Hee keus dudelik de republikeinse regearingsvörm boawn de keaizers. Hee beskreef keaizers net zo gewoon as t gewone volk en gavn doarumme ne gode kiek op t leawn van toen.
Leawn
Tacitus wör wellicht in 55 n. Chr. geboorn in ne laandelike femilie oet Gallia Narbonensis (Fréjus of Vaison-la-Romaine) of Gallia Cisalpina (Padua). In 77 trouwdn hee met n dochter van n roadsman van det joar, Gnaius Lulius Agricola. Den wördt in 84 terugge haald oet Brittania duur Domitianus. Van Agricola wör doarnoa neet völle mear vernömn totdet hee oet de tied köm in 93. Zinn oarfenis gung an Tacitus an de neuze vuurbie.
Woark
thumb|t vuurblad van ne oetgave van Tacitus zin woarkn in ne versie van [[Justus Lipsius oet 1598.]]
Steern
thumb|300px|De [[Zunne, een heufdriegesteern type G, is de steern die 't dichtste bij de Eerde stiet]] Een steern is een bolvörmig hemellichem det bestiet uut lochtgevend plasma mit daorin veural (zo'n 72% van de massa) waterstof en zo'n 26% helium. Steerns wördt deur de eigen zwaortekracht bij menare eholden.
Publius Cornelius Tacitus
De vita et moribus Iulii Agricolae (Agricola)
Toch is t neet zomear ne leawnsbeskriewige, want Tacitus gebrok t leawnsverhaal van Agricolus um te loatn zeen wat Domitianus verkeerd deed en um Nerva en Trajanus te priezn. t Is neet maklik te leazn duur zinne oetgebreaide verslage van veeldtochtn, toosproakn en zinne oetgebreaide volksbeskriewige van Brittania en t volk wat doar woondn.
Steern
Binnen steerns bint de drok en temperatuur van de gasconcentratie zo hoge, det der kernreacties plaatseviendt. Det mak een hiele bulte energie lös, die vanuut de steernsatmosfeer uutezunden wördt as elektromagnetische straoling mit verscheiden golflengtes, waoronder zichtber locht.
Publius Cornelius Tacitus
De vita et moribus Iulii Agricolae (Agricola)
t Beukn hef ook spoers van vuurdrachtkeunst, wat n kenmoark is van de stiel laudatio, woertoo dit beukn heurt.
Steern
Levensloop van steerns
Een steern begunt hum te vörmen op 't moment van zwaortekrachtinstörting van een gaswolk die veurnamelk uut waterstof bestiet en wieder uut helium en wat ressies zwaordere elementen. 't Miest van de levensduur van een steern schient 't dink as gevolg van de thermonucleaire fusie van waterstof töt helium in 't binnenste van de steern, waordeur der energie de ruumte inestraold wördt.
Publius Cornelius Tacitus
De origine et situ Germanorum (Germania)
De origine et situ Germanorum of Germania keump ook oet in 98. As eerste wördt doarin Germania en öar volk(er) besprökn, doarnoa de gebroekn en dan de verskeaidene Germaanse stamn. Hierumme is t book ne grote welle vuur oonderzeukers.
Tacitus vergelik de Germaann met de Romeinn. Hee wil zo de de leu kunnig maakn met de leafwiezn van de Germaann. Det was belangriek um te weetn, want in dee tied warn de Germaann ene van de grötste gevoarn vuur de Romeinn.
Steern
Levensloop van steerns
Tegen 't levensende van een steern is 't daon mit de kernfusie. Der is dan spraoke van een witte dwarg, een neutronensteern of, as de steern genog massa hef, een zwart gat.
Publius Cornelius Tacitus
De origine et situ Germanorum (Germania)
Dee moaln det n Romeinsn keaizer ewunn har van de Germaann dut hee van de haande as vearn dee at de keaizers zikzölf in t gat steukn. Ze warn volgens Tacitus dus grote onzin.
Steern
Levensloop van steerns
thumb|left|300px|Spiraalvörmig [[steernstelsel NGC 4414, in steernsbield Berenice zien haor (Coma Berenices)]]
Steerns en aandere hemellichamen
De steern die hum 't dichtste bij de Eerde beviendt, is de Zunne. Op de tweede plekke kump Proxima Centauri. De steerns die vanof de eerde 't dudelijkst te zien bint, bint in mèenselijke culturen samenedaone in steernsbielden en asterismes, en veule van de helderste steerns hebt eigen namen ekregen. In 't waorneembere heelal bin der zo'n 1022 töt 1024 steerns, waorvan 't gros niet mit 't blote oge eziene kan wörden.
Publius Cornelius Tacitus
Skriefstiel
Tacitus skreef in t Zilverlatien. n Soort Latien wat nog völle klassieke kenmoarkn har, mear kleaine ofwieknde stielkenmoarkn har. t Wör gebroekt vanof ongevear 50 n. Chr.
Steern
Steerns en aandere hemellichamen
Steerns kunt mit aandere hemellichamen stelsels vörmen, zoas in 't geval van planetenstelsels en steernsystemen mit twee of meer steerns. Ok kunt steerns diel uutmaken van een veule grotere, deur zwaortekracht bij menare eholden structuur, zoas een steernbulte (steernhope) of een steernstelsel.
Bataafse revolutie
Onder de Bataafse Revolutie wodt de politeeke, socioale en kulturele umwentelingen in de Noordeleke Nederlaanden an et ende van de 18de eeuwe verstoan. Samen met de napoleontiese tied, neumt wi-j dit tiedvak ok wal de Frans-Bataafse tied (1795-1815).
Orangisten
Net as in andere daelen van Europa greujden end 18de eeuwe in de Republeek den wuns noar n eerleker bestuur en ne meer geliekere moatschoppi-je. Zo greujden de binnenlaandse verdaeldheid in Nederland. Orangisten, dee stadholder Willem V meer macht wollen gaeven, stoanden teggenoaver patriotten dee, onder invlood van de Franse ideeën van de Verlöchting en de Amerikaanse Revolutie, nen meer democraties regeringssysteem wollen. Boavendeen bevond et laand zich in nen deepen economiesen, en doardeur ok nen ontmoodigenden, toostaand. Toon Nederlaand noa Frankriek et tweede laand was dat de Veraenigde Staoten erkenden, verkloarden de Britten Nederlaand den krieg. Dizzen 4den Engelsen oorlog (1780-1784) was nen groten klap veur de handel en nieverheid.
Patriotten
In 1786 en 1787 leep den toostaand uut de hand. Patriotten dee herstel wollen van et anzeen dat de Republeek in de 17de eeuwe gekend had, richtten oaveral exercitiegenootschappen op, zoas in Hattem, wat doar under leiding stoand van Daendels. Tussen 1783 en 1787 wissen dizze gewoapende burgerleu in en antal steedn en gewesten de macht oaver te nemmen. In dee moate zelfs dat 1785 stadholder Willem V zich enoodzoakt zag uut te wieken noar Nimwaege. De Stoaten van Hollaand weigerden noamelek d'n tröppen teggen patriotten in te zetten. Noadat den zwoager van Willem V, den könning van Pruusen, n laeger van 26.000 soldoatn noar de Republeek leet goan, wodden de macht van den stadholder hersteld. Moar de röst was maor tiedelek terugge. Patriotten blaeven deurgoan met euren stried, al deejen zie dat noo veural in geheime genotschappen, of as banneling in Noord-Frankriek. Boavendeen brak in 1789 de Franse Revolutie uut, en dee Fraansen waren vaste van plan de Revolutie te delen met de rest van Europa.
Fraansen tröppen
End december 1794, trokken de Fraansen tröppen van generoal Pichegru oaver de bevroarn riveeren de Republeek binnen. Noo zagen de patriotten euren kans: de Bataafse republiek wodden uut-eroopen. Stadholder Willem V kos eier veur zien geld en ging in ballingschap in Engeland. Noa zien vortgoan gelassen hi-j alle oaverzeese gebeeden zich onder et gezag te stellen van de Engelsen, dee inmiddels de jonge Bataafsen Republiek de krieg verkloard hadden. Tal van gebeeden (woarunder Kaap de Goode Hoop) wödden deur Engelsen tröppen oaverrompeld. Een groot deel van de Nederlandse kolonioale macht endigden hiermet. Guyana en Ceylon kwammen nooit meer in Nederlaandse hende. De Koapkolonie wöd wal effen weerumme-gaeven, moar wodden in 1806 veurgoed deur Britten bezet.
Stoatsgreep
Verskeidene stoatsgraepen kwamen doarnoa, in 1798, 1801 en 1805, woarbi-j verskillende gröppen Bataven (zoals dee patriotten dee tied neumden) ofwesselend an de machte waren. Den lesten 'Bataafsen' machthebber was Rutger Jan Schimmelpenninck. De Bataafse Revolutie endegt veur altied in 1806 met de stichting van et Könninkriek Holland onder leiding van Lodewiek Napoleon.
1945
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1945.
Woke
thumb|300px|Amerikaans Congreslid [[Marcia Fudge in 2018 mit een T-shirt det opröp um woke te blieven]] Woke (Afro-Amerikaans-Engels veur 'wakker') is een politiek-maotschoppelijk begrip det in de 20ste ieuw opkwaamp in de Verienigde Staoten en wil zeggen dej oe bewust bint van maotschoppelijke onrechtveerdigheid, ongeliekheid en discriminatie, mit name mit betrekking op Amerikanen van Afrikaanse ofkomst. Vanof de jaoren tien van de 21ste ieuw raakte 't begrip brieder bekend, ok internationaal. Ok de betiekenis dervan wördden brieder: naost kwesties rond racisme kan 't betrekking hebben op kwesties rond seksisme en discriminatie van seksuele minderheden, en opvattings daoraover die aj kunt plaatsen an de linkerkaante van 't politieke spectrum. 't Streven umme wat te doen an zokke perblemen nuumt ze 't streven naor sociale rechtveerdigheid (social justice).
Universidade Estadual de Feira de Santana
thumb|right|Universidade Estadual de Feira de Santana De Universiteat Feira de Santana (Portugeesk: Universidade Estadual de Feira de Santana - UEFS) is ne Braziljaansen universiteat in de Feira de Santana. Hee is op erichtet in 1976. Der stoat non 7121 studeanten in eskrewen.
Woke
Een kenmark van 't woke-wezen is identiteitspolitiek (identity politics): um oe rekenschop te geven van racisme, seksisme en seksuele discriminatie, en dizze verschiensels an te kunnen pakken, muj oe bewust wezen van mèensen heur identiteit, en heur toebeheuren an sociale gemienschoppen, wat betreft ras, etniciteit, geslacht, gender, seksuele identiteit en religieuze identiteit. De theorie van de intersectionaliteit dreit um gevallen waor iene persoon of groep maotschoppelijke onrechtveerdigheid onderviendt op basis van zien of heur identiteit in meer as ien van die categorieën.
6 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 6 jannewaori
Margarete Veckinchusen
[[Bestaand:Hildebrand Veckinchusen - Brief 18 Februar 1422 (letzte Seite).png|230px|mini|Lätste syde van den breev, den Hildebrand Veckinchusens an den 18. januårmånd 1422 uut den skuldtoorn in Brügge an Margarete skreyv.
Woke
't Begrip woke is in 't bezunder brieder bekend eraakt deur de beweging Black Lives Matter, die in 2013 in de VS ontstund um andacht te vestigen op plietsiegeweld tegen Afro-Amerikaanse börgers, en die heur al rap naor aandere westerse laanden verspreidde. 't Begrip wördt sinds ongeveer 't begun van de jaoren 2020 ok vake gebruukt deur lu die heurzölf niet as woke ziet, umme volk mit an te duden det vanuut linkse optiek bezig is mit kwesties rond sociale rechtveerdigheid, en heur politieke acties en ideeën. As gevolg daorvan wördt 't now mangs ok as denigerende term daorveur eziene.
Margarete Veckinchusen
De breevwessel twüsken Margarete un Hildebrand Veckinchusen givt belangryke möäglikheiden in to kyken in partnerskop, familenleavend un de rulle, dee vrouwenslüde in den handel spealen kunnen, in de tyd van de Hanse.]]
Margarete Veckinchusen, boaren Witte, (* üm 1382 in Ryge, letsk Rīga, – † nå 1433, möäglik in Lübeek) weer en hanseaatske koupvrouw, dee vöär earen man Hildebrand Veckinchusen dat leid van dat bykontoor in Lübeek had un dår med sükses mang ander den transport van holt, visk, dook un kopper öäver de Oustsey un wyder dat land döär organiseer.
Leavend
Margarete Veckinchusen weer de dochter van den rygesken koupman Engelbrecht Witte. Nå den doud van Hildebrand Veckinchusen syn eyrste vrouw büdt Engelbrecht Witte em in dat jår 1398 syn 15-jårige dochter Margarete as tweyde vrouw an. Disse vorbinding is höyvdsaaklik as familiäre vorknütting van de koupmansfamilens dacht un skal ünder ander earen man belangryke handelskontakten in Lyvland vorskaffen.
Tosamen med Hildebrand het see - so bekend - söäven kinder: dree deerns (Gertrud, Margarethe un Anna) un veer söäns (Jost, Johannes, Engelbrecht un Hildebrand). Med ear kinder leavt Margarete in Lübeek, wårneam see dat leid van dat bykontoor het, bydes ear man van Brügge uut den internationalen handel drivt, mang ander med Venedye, un dår vaken risikos by up sik nimt. As Hildebrand sik vorspekuleert, deep in de skulden landt un vöär en dree jårs tyd in den skuldtoorn in Brügge sit, mut Margarete al ear good in pand geaven, med ear kinder ear huus in Lübeek vorlåten un dat later vorköypen, un in armood to hüür woanen. Ear swåger Sivert Veckinchusen givt ear man dat nöydigste, dat see ni beddelen to gån behöövt, ümdat en beddelerske in de vorwandskop ouk syn eygen anseend skaden dån had. Ear man Hildebrand keyrt nümmers torüg nå Lübeek, man nå syn vrykoamend uut den skuldtoorn 1926 blivt hee up de öävervaard doud.
Representatioon in de media
In den tweyden deyl van den ZDF-dokumentatioonsfilm Die Deutsche Hanse (2/2): Eine heimliche Supermacht – Die Deutsche Hanse am Wendepunkt öäver den koupman Hildebrand Veckinchusen spealt Simone-Adrienne Kern de rulle van Margarete.
Woke
Academische vakgebieden die nauw verbunden bint mit 't woke-gedachtegoed bint kritische rassentheorie (critical race theory), genderstudies, queer theory, postkolonialisme en disability studies.
Dörenther Klippen
thumb|Leggige van de Dörenther Klippen (de witte liende leenksboawn) öp ne reliëfkoarte van t [[Münsterlaand woaröp ok oare ploatsn an-gefn bint.]] De Dörenther Klippen bint ne zaandsteanrotsformoasie laanks de zuudwestkaant van t Teutoburger Wold in Kreis Steinfurt in de Pruuske dealstoat Nordrien-Westföale. t Is roond de 4 kilometer laang en roond de 159 meter boawn zeenivo. t Grötste deal hör biej t gemeantegebeed Ibbenbüren, n kleainer deal hör t gemeantegebeed Tecklenburg an.
Biejzöndre rotsformoasies bint te veenden in t oostzuudeusten - n Kaiserstuhl - en t westzuudwesten - t Hockendes Weib. Völle van de nöame van de rotsformoasie bint nömn van lokoale säge - oawerregionoal bekant is t Hockendes Weib vanweage zinne tröagiese sage.
Geogroafie
thumb|Oetzich van de klipn of t Münsterlaand in. In öare volle längte goat zee deur twea pässe hen: in t neurden deur n Ibbenbürener Pass woar ok n B 219 deurhenne geet en woar t noamgeawende Ibbenbürense stadsdeal Dörenthe leg; in t zuden goa't deur t Bocketal woar ok n K 24 deurhenne geet en woar t Tecklenburgse stadsdeal Brochterbeck leg. Ok geet doar t loatste stök n treinboan van de Teutoburger Wold-Liende.
De töt wa 40 meter heuge rötsen bestoat oet Osningzaandstean oe't Kriet, det roond de 120 miljoon jöare old is. In de noabiejhead he'j n antal kleaine steangrowen woar vreuger t zaandstean as bouwmaterioal wönnen war.
Netuurbeskermige
Sinds 2003 bint de Dörenther Klippen offiesjeal beskermd netuurgebied, soamen met n stök van t wold der ömmehen. Soamen wörn t n 59 ha gröt netuurgebied.
Spesefieke aspekten dee beskermd bint, bint de algemiene biotoopkwoaleteait en de völle mösse en körstmösse en de beasten dee met disse plänte metkömt. Binnen t beskermd netuurgebied bint mear as 150 verskillende mösse en körstmösse, woarvan 32 deur gangs Prusen beskermd bint. Wieter bint in t gebied meardere kwellen en resten van de histeuriese Wacholderheaie. Wieter breudt n oohoo ok in t gebied, n voggel den ok beskermd is binnen Prusen.
Scharsterlaand
thumb|400px|Satellietfoto van Scharsterlaand en omkrieten Scharsterlaand (Nederlaans: Scharsterland, Fries: Skarsterlân) was een gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, 't had op 1 november 2013 zoe'n 27.467 inwoners en een oppervlakte van 216,89 km². Op 1 jannewaori 2014 gong de gemiente op in de ni'j vormde gemiente De Friese Meren.
Dörenther Klippen
Toerisme
right|thumb|t Hockendes Weib. De Dörenther Klippen bint lokoal bekant as nen plak veur dagreizen. De meast bekante pläkke bint n Kaiserstuhl, t Hockendes Weib en t oetzich oawer t Münsterlaand.
Scharsterlaand
Scharsterlaand is nao de gemientelike herindieling in 1984 vormd deur de fusie mit de gemienten Doniawerstal en Haskerlaand en een diel van Utingerediel mit de dörpen Akmeriep en Terkaple.
Dörenther Klippen
Toerisme
t Gebruuk van de Dörenther Klippen a'n toeristengebeed vängen a an an n anvang van n 19n joarhönnerd, woarbiej t Hockendes Weib en t oetzich de'j doarvanof har oawer t ömmelaand de meast bezöchte pläkke warn. Roond disse tied wa't nög verbeude veur bezeuker öm de rötsen te beklimmen. Vanof 1980 het men besleuten det mensekn klimmen könt öp an-weazen pläkke binnen t gebeed.
Scharsterlaand
Belangriekste plakken
De gemiente Scharsterlaand het dattig officiële dörpen. Et heufdplak is De Jouwer. De Nederlaanse naemen bin de officiële. De officiële naeme veur de gemiente is liekewel de Friese.
Dörenther Klippen
Toerisme
Doen t beskermde netuurgebied an-moakt wörn het zee beslötten de't too-stoan war öm profesjoneal te klimmen öp de doarveur an-weazen rotswaanden woar ok zekerigen anweazig bint en as magnesium gebroek wör. Klimmen is ok önprofesjoneal too-stoan öp n Kaiserstuhl en t Hockendes Weib.
Scharsterlaand
Dörpen
Et antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2008:
Bron: gemiente Scharsterlaand
Buurtschoppen
Naost disse officiële dörpen beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
Buurgemienten
Scharsterlaand greensde an de volgende gemienten (mit de klokke mit):
Veurkiend
thumb|250px|Orphans ([[1885) van Thomas Kennington. Oenechte kienders kunnen in pertie culturen dertoe liejen dat de ouwers de kienders of moen staon.]] Een veurkiend of een oenecht kiend is een kiend van een vaor en moer die niet mit mekaar etrouwd bin. Bie een veurkiend of oenecht kiend kan der oek sprake wezen van een kiend die één van de ouwers ekregen het uut een eerdere relasie.
In veul landen van 't Westen bin der sinds de tweede helft van de 20e eeuw wetten in-evoerd die wiezen op de verantwoordelijkheid van beie ouwers bie de opvoeding van een oenecht kiend en oek de rechten van oenechte kienders vriestellen.
In pertie culturen worren veurkienders behandeld en ezien as een stuk ofval umdat alleen seksuele handelingen tussen etrouwde minsen toe-estaon is in der cultuur.
Skakelketten
thumb|Ketten Nen schakelketten is ne beweagboare riege van mit mekare verbunden skakels, dee mangsmoal uut metaal bunt emaakt en mangs den vörm van nen ring hebt. Ketten bunt buugzoam moar toch starke verbindingen dee mangs veur sloten ebruukt wodt. Een ander bekend gebruuk is den ketten woarmet skeepsankers vastemaakt wodt. De skakels van skeepsketten hebt mangsmoal ne dwarsverbinding in et midden, um te veurkommen dat de skakels under invlood van den groten trekkraft op den ketten verbuugt en in dwarsrichting samendrökt wodt. Zie bunt achtvörmig.
De skakels van nen gewonen skakelketten steet loodrecht op de skakels woarmet zie verbunden bunt. Deur biezundere vörme te bruuken, bi-jveurbeeld deur de skakels nen kwartslag te tordeern, komt alle skakels in nen gelieken staand te liggen, wat nen halsketten 'n mooier anzeen gif. Veur kettenandrievingen wodt ok bi-jzunder evörmde skakels bruukt.
Entekruus
't Plantelichaam bestaot uut een eenvoudige vriedrievende thallus. Vaak bin ze niet langer as vuuf millimeter (behalve bie puntkruus, Lemna trisulca). Ze hen mar één wortel, wat ze onderscheit van veulwortelig kruus (Spirodela-soorten).
In Nederland he-j de volgende soorten:
Rhenen
Rhenen is ne stad en gemeente in de Nederlandse previnsie Utrecht en hef een oppervlakte van 42,99 km² (woarvan 1,28 km² water).
Aandere darpen
Achterbarg, Elst, Laarend.
Noa de herindealing van de gemeenten Amerongen, Doorn, Dreebargen-Riesenburg, Leersum en Maarn vanof 1 januari 2006 tot de ni-je gemeente Utrechtse Heuvelrug beheurt ok et Amerongse deel van Elst tot de gemeente Rhenen.
Geskiednis
Rhenen verkreg in de 13de eeuwe stadsrechten noadat de plaatse in 855 as 'Villa Rheni' (Landgood an den Rien) veur et eerst wodden eneumd.
In de Middeleeuwn was Rhenen et meest veuruut-eskoaven steunpunte van den biskop van Utrecht in zienen veurtdurenden stried teggen den graaf, later hartogen, van Gelre. Den biskop bezat hier et kasteel Ter Horst, dat uutendelek in 1543 wierd of-ebrokken. Noa de centroalisatie van et laandsbestuur deur keizer Karel V blef Rhenen eeuwnlange ne rösteg garnizoonsstadjen, dat as ene van de vief steaden van et Sticht ne bescheiden rolle spölden in et bestuur van et gewest. In de 17de eeuwe had den verdreaven könning Frederik V van de Palts n zommerverblief in Rhenen.
In mei 1940 wierd der dufteg evochten bi-j Rhenen tussen Duutsers en Nederlaanders tiedens den Slag bi-j den Grebbebarg. De stad Rhenen wierd doarbi-j grotendeals verwoost. Den wederopbouw wödden nog tiedens den kriege edoan.
In 2008 veerden de stad eur 750-joarige bestoan.
Bezeensweerdeg
Den dierntuun Ouwehaands Diernpark ligt in Rhenen, op den Grebbebarg.
Leavenskrinkloup (volksgelöyv)
Et volksgelöyv, van de krinkloup van leaven, höld in dat alles op de Aerde in een ründtyn (krinkloup) löpt.
Krinkloup
Een boum begünt as een sådtyn, den gröit, kregt blader en smet wear sådtyns up de grund. Dår begünt et heyle geböären vannys. So geyt alles in de natuur in een ründtyn in van geboaren wörden, gröien, vöärtplanten en starven.
Up disse wyse bekeaken mensken sichsülve ouk. Toon as sy landbouw begünnen te bedryven, so een 6000 töt 8000 jår eleaden. Vanof toon kwamen sy jå heylemåle an de jårwisselingen underwörpen. Mensken leaved med de natuurlike gang, van geböärte, gröien, vöärtplanten en uut de tyd kummen, med.
Sommigen dachten dat, as sy de tyd üüt kummen, ear sele de aerde, de underwearld, in güngen. Dår sol he wachten töt as he der üüt mochten, ümme verdan te leaven in eyne van syn nåsåten. Noh, so had y et ründtyn ouk wear in et geysteliken. De vöärolder waren dårümme ouk belangryk. Disse lüde wördden altyd herdached by de graven. En med belangryke beslissingen wördden sy ümme råd an-evrågen. Ouk wördden ear an-evrågen of as sy et land seagenen wolden.
Et leaven mosd döär-egeaven wörden. Dårümme döäden vrouwlüde vake med an vrüchtbaarheidsrituelen, by heilige boumen, steyne of waters. Et was mooi ewesd as de kleinen een jungentyn was, den kon hülpen op et land en ouk de name döärgeaven. As y geyn wichter kreagen, had y de eywenlange krinkloup van uwen vöärolder verbröäken.
Eywenlange
Vöär dat et christendom der was, hebbet volker düsenden jåren lange an Moder Aerde [en Vader Heamel] gelöyved. In verskillende förms en met vöäle namen. Sy baart al et leaven op Aerde en sörgt vöär vrüchtbaarheid. Höär symbool is in vöäle kulturen de måne. De måne hevt verskillende standen, wat wear denken düt an geboaren wörden, wichter krygen en doud gån.
Ümme eyns eaventyns een old symbool en tarm, üüt et (olde) sassiske gebeed, up te nömen: De förme van de germaanske Ing-rune, üüt et germaanske alfabet, müt een kütte of een eikel vöärstellen. Et steyt düs vöär vrüchtbaarheid. -ing ov -ink kum y vake in teagen achterup sassiske achternamen (Zwerink, Lenfering,..), wat wear verwesd når ofstamming. Dit gevt blyk van dit gelöyv.
As y de etymology van uns woord sele uutplüüst, blekt et verwant te weasen an et woord sey. Dan gevt dat et idey dat lüde vrogger gelöyvden dat de sele üüt et water kwamt. En dat he dår ouk wearümme güng. Dit is düs wear een ander bekyk up de krinkloup. De sele sol blyven wachten in et water ümme noch eyns geboaren te wörden.
Dit denken hevt in Europa, by et burenvolk, noch töt ümme en nåby 1800 et vul-eholden. Anders as in de städen, dår as de Verlichting et denken van de mensken al eyrder te pakken had. Teagenwoordig is de Verlichting bynå heylemåle döär-edrüngen. Dårümme denket mensken nu sülve ear eigen weg in et leaven üüt te künnen setten, en sy seet sichsülve vry(er) van de natuurlike gang van krinkloup.
Wearldwyd
Dit gelöyv künnet wy so bettyn oaveral op de wearld wal vinden.
''Alles op de wearld wörd in rundes edån. Den heamel is rund en ik hebbe my wys låten maken dat de aerde ouk rund is as een balle en dat de stearnen dat ouk bint. De wind, as he up syn starksten is, dräit rund. Vogel maket ear de nüsten in ründtyns, want sy hebbet etsülvde gelöyv asset wy. De sünne kümt boaven en wear under in een runde. De måne düt etsülvde, en den beiden bint rund. Sülvs de jårwisselings bint een groute runde en kümt altyd wearümme wår as sy begünnet bint. Et leaven van een menske geyt ouk in een runde van jung når jung. So geyt alles wat leavt in een runde.''
7 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 7 jannewaori
1927
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor.
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
thumb|right|Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais De CEFET-MG (Portugeesk: Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais) is ne Braziljaansen universiteat in de Belo Horizonte. Hee is op erichtet in 1910. Der stoat non 15202 studeanten in eskrewen.
Komoren
De Komoren of Komoro-eilanden (shikomori: Komori; arabisk: جزر القمر‎, Juzur al-Qomor; fransk: Les Comores) is nen afrikaansken eilandståt in den Indisken Oceaan. Et ligt up et ousten van Mozambik en up et noordwesten van Madagaskar. Een paar eilanden förmet et unafhanglike Komorenverbund. De andere eilanden, Mayotte en de Gloriöse Eilanden, höyrt by Frankryk as oaverseask gebeed.
Geskydenisse
De Komoren wörden al rund de 6. eywe bevolked. Verskillende volker stöäken de sea oaver: bantu, malagasy, austronesiers, arabyren, portugäsen, fransken en indiers. Wårskynlik küm rund et 10. jårhunderd de islam oaver. De Komoren förmden med Zanzibar, Pemba, Lamu en de küststäden van Kenia en Tanzania ne vöärspodige Swahili-streake. Lokale goderen wörden uutvoord når de afrikaanske küste, Madagaskar, et Middenousten en India. Lokale hearskers bestüürden de landen.
In de 16. eywe kümmen de portugäsen der vöär et eyrst an wal by ne untdekkingsreise. See skryvet in 1505 dat se up de Eilanden van de Måne terechte kummet; kamar is arabisk vöär måne.
By de kolonisaty legden franske planters sükerreed-plantages an. Vanaf de 20. eywe kümmen dår ouk parfumplanten en krüden by so as ylang ylang, vanille en noutmüskaat en kopra by. In 1946 wörden de Komoren een fransk oaverseas gebeed.
Mayotte, wat in 1975 noch by Frankryk wolde blyven, stemden in 2009 by ne volksstemming üm département d'outre-mer (DOM) te worden, een oaverseask departement. Dårmed wör et up den 31. maert van 2011 et 101. departement van Frankryk.
Klimaat
Up de Komoren hearsket een tropisk seaklimaat. Et is der et heyle jår döär so een 26 °C an sea. Temperaturen verskilt slim, afhangelik van et landskap en höygteverskillen. Höygerup in et binnenland kan et kölder wörden, med 0 °C up de barg Karthala (2361 m.) as laegste temperatuur. Der sint twey seisonen in de Komoren: et heyte, vuchtige seisoon van november töt april, en et dröyge seisoon van mei töt oktober.
Landbeskryving
De eilanden ligt in et Kanaal van Mozambik en beslåt ne uppervlakte van 2034 kilometer in et veerkant. Dårnöäst eesket et land de rechten oaver noch 320 kilometer in et veerkant an seaterritorium. Et grötste eiland, Grout-Komore, is eaven grout as de andere eilanden by mekander. De eilanden sint eförmd döär een paar vulkanen, med name La Grille (slåpend) en Karthala (aktiv). Döär de grilligheid van et landskap hebt de eilanden nargens ne steade vöär groute havens.
De volgende eilanden höyrt by de Komoren:
Planten en deers
Up de komoren groit en leavt een paar unike inheymske soorten deers en planten. Med name de inheymske Lemur steyt up de beskarmde lyste. Wyders gevt et noch unike soorten vleadermüse. In december 1952 wör de Koelakant, ne ård viske, herontdekked vöär de komorenküste. Van disse soort van 66 miljoon jår old wör lange meynd dat he uutstörven was. In 1938 wör he vöär et eyrste weader seen. Tüsken dat jår en 1975 sint der 84 koelakanten vöngen en vastelegd.
Grouw
Et dörp is veural bekend om de viering van Sint-Piter op 21 febrewaori in plak van Sunderklaos op 5 december zoas in de rest van Nederlaand.
Grouw leit langes de A32 en het een stesjon an de spoorliende Liwwadden-Zwolle.
Geschiedenis
Tot de gemientelike herindieling in 1984 maekte Grouw as heufdplak diel uut van de veurmaolige gemiente Idaarderediel.
In 1989 wodde de officiële naeme deur de gemiente Boornsterhem wiezigd in et Friestaelige Grou.
Fioul
right|250px|thumb|n Fioul van veur- en ziedkaant n Fioul of fioe is n snoerinstrumìnt mit vaaier snoeren. De klank wordt môkt deur n striekstok te broeken. t Is de klainste en hoogst klenkende van de fioulfemilie, woar of ook de viola en cello bie heuren.
n Fioul wordt ook wel n fiedel nuimd, ook al was dit n vrougere vèrzie van de fioul dij in de middelaiwen in vôlksmeziek broekt wör. t Speulen op n fioul wordft den ook wel fiedeln nuimd. t Woord "fioul" komt vanoet de Romoanse toalen van t Mid-Latainse woord vitula, wat "snoerd instrumìnt" betaikent. Dit woord is middelkerwies ook de heerkomst van t Germoanse woord "fiedel".
Missingsch
Missingsch, ok Messingsch, is mengtaal van Hoogduuts (Standaardduuts) mit Platduuts, ontstaon toe as moedertaalpraoters van 't Platduuts Hoogduuts mussen (perberen te) leren. 't Wördt ekenmarkt deur Hoogduutse woorden en woordvörmen mit een Platduutse zinsstructuur, en ok typische Platduutse uutdrokkingen. Vergeliekbere begrippen in Nederlaand bint regiolect en stadsplat.
In hiel Noord-Duutslaand kump Missingsch veur; steden mit bekende variaanten dervan bint onder meer Hambörg, Bremen, Builefeld en Chöttingen. 't Berliens wördt deurgaons niet as Missingsch eziene (Berlien is in een vrogger stadium as de rest van Noord-Duutslaand verhoogduutst), mar is det technisch wal.
Missingsch is ok bekend van de tillevisiestokken van 't Hambörger Ohnsorg-Theater. Op de bühne döt 't gezelschop an Platduuts, mar veur tillevisie is 't idee det der mit mengtaal meer mèensen bereikt wördt.
Typisch op Missingsch verteld wördt de Klein-Erna-moppen uut Hambörg, die de vörm hebt van körte lollige verhaalties (dö(ö)ntjes). Een veurbield:
Dook
Dook kan verwysen nå:
Doorspiek
thumb|300px|Huus Klarenbeek in Doorspiek anno 2012 Doorspiek (Nederlaands: Doornspijk) is n darp en vroggere gemeente in Gelderlaand. t Is noen onderdeel van de gemeente Elburg. t Antal inwoeners lag in 2011 volgens t CBS rond de 3.300. t Darp hef n antal karken mit n orthodox karakter. De grootste karke is de Hersteld Hervormde Karke.
Geschiedenisse
Doorspiek wordden veur t eerst vermeld in t jaor 796 as Villa Thornspiic, t is daormee een van de eerste plaotsen in t Raandmerengebied die in de annalen (n korte geschiedenisbeschrievige per jaor) vermeld steet.
Villa Thornspiic was n nederzetting mit n zekere kern, de plaotse waor de eigenaar van t laandgoed ewoend hef. Zo'n villa bestun uut verschillende boerderiejen die soms zelfs op vrie grote aofstaand van t middelpunt laggen. In t jaor 1025 gaf koning Koendert II dreje boerderiejen in Dorenspic an zien dienstman Werner. Mit disse vermelding van Doornspiek wordt n gebied an-eduuid waorvan de grenzen vastesteld wordden deur de karkelike overheid. Zo'n karkelik gebied heetten n karspel (karkespel) en bestun uut tenminsten 120 geleuvigen. De grenzen van dat karspel bin, op n paor kleine veraanderingen nao, gebruukt as de grenzen van de gemeente Doorspiek. In 1332 gebruukten de schepenen van Elburg bie n haandelsovereenkomst in t Duutse Lubeek t geheimzegel van Dorenspiet. Ze gaffen as verklaoring veur der haandelswieze: "Onze stad dreug vrogger de naam Dorenspiet". In de 16e eeuw kreeg t gebied an t einde van de Karkdiek de naam Doorspiek.
Oorspronkelik lag t sentrum van Doorspiek meer naor t noorden toe, kortbie de Sunte-Ludgeruskarke an de Zujerzeediek. Naodat de karke in 1825 deur overstreuming en blikseminslag verleuren was egaon wordden der n nieje karke ebouwd op grotere aofstaand van de Zujerzee tegenover t Arf Klarenbeek. t Sentrum van t darp kwam rond disse niej ebouwden karke te liggen. In t midden van de 19e eeuw is deur t darp, op de plekke waor t noen ligt, de Zujerzeestraotweg an-eleegd. De Karkdiek van t darp naor de plaotse waor de ouwe karke estaon hef was oorspronkelik de verbinding tussen t achterlaand en de ouwe kern an de Zujerzee. In t noorden van de karkdiek ligt t 'Goor', n sinds 1336 in arfpacht uutegeven weide- en heuigebied dat deurkruust wordt deur de 'Goorbeek'.
Blomenkorso
Een blomenkorso is nen tocht van proalwagens dee-t versierd of bedekt bunt met bleume. Elk korso hef ziene eigen uutstraoling, antrekking en onderwarp.
Buten Nederlaand
Op Jersey vundt joarleks den Battle of Flowers ploats.
Helsinki
thumb|right|200px|De katedråle van Helsinki, nen grouten turistentrekker Helsinki (up syn sweydsk en ölder neadersassisk ouk Helsingfors) is de höyvdstad van Finland. Der woanet 656.229 lüde in de binnenstad. Med de vöärstäden der by kümt et inwoanertal up 1.268.296. Dårmed is et med afstand de grötste stad van Finland en et vöärnaamste centrum vöär politik, underwys, geldsaken, kultuur en undersöök. Helsingfors ligt 179 kilometer van de tweyde-grötste stad Tampere, 80 kilometer van Tallinn (de höyvdstad van Estland), 400 km up et ousten van Stockholm in Sweyden en 300 km westelik van Suntpetersburg in Rusland. Med disse dree läste städen hevt Helsinki van oldsher nauwe banden.
De vöärstäden Espoo, Vantaa en Kauniainen en noch wat andere forensenstäden maket de Gröttere Metropole Helsinki, med en inwoanertal van by mekander 1,5 miljoon lüde. Et is Finlands eanigste metropole, de noordelikste metropole van de wearld med meyr as en miljoon inwoaners en de noordelikste höyvdstad van de EU. Nå Stockholm en Oslo is Helsinki de grötste gemeynde in Skandinavie. Binnen de stad geldet beide finsk en sweydsk as officiäle språken.
De stad is internationaal te besöken oaver de internatinale vluchthaven Helsinki Airport in de nåbürige stad Vantaa, med lyndeensten når vöäle bestemmingen binnen Europa en Asie.
Helsinki was de Wearld-Unwarpershöyvdstad van 2012, gastheyr vöär de Olympiske Summerspöllen van 1952 en de organisator van et 52. Eurovisy Songfestival van 2007. Et steyt te book med de höygste städelike leavensstandaard in de wearld. In 2011 satten et britske blad Monocle Helsinki boaven de lyste van leavbårste städen.
Namenherkumst
Volgens ne teory uut de 17. eyw kümmen sweydske kolonisten vanuut Hälsingland in centraal Sweyden an up de küststreaken van Finland, up de steade wat nu bekend steyt as de Vantaarivyr. See nöömden et Hensingå ("Helsingerivyr"), wåruut de namen Helsingedorp en ne lyknamige karke in de 14. eyw untstünden. Disse teory is ümstreyden, ümdat uut dialektundersöök blikt at de kolonisten uut de streake rund Uppland kümmen, en dat had en andere name upeleyverd. Anderen meynet at de name is afleided van et sweydske helsing, nen olden form van et woord 'hals', wat verwist når et nauwe deyl van de rivyr. Andere skandinaviske städen in vergelykbåre landskappen hebbet vergelykbåre namen, sou as Hensingør in Dänemarken en Helsingborg in Sweyden.
Do as de neadersetting Forsby stichted wör in 1548, kreag et de name Helsinge fors, wat "Helsinge ströym" bedüdet. Dee name slüt up de Vanhankaupunginkoski-ströymversnellingen by de brunne van de rivyr. Vandåruut untwikkelden sik de name Helsinge of Helsing, wat verfinsked wör töt Helsinki.
De finske oaverheid en finske kranten gebruked de name Helsinki al seyd 1819, do as de finske senaat verhüüsden vanuut Turku, de vöärige höyvdstad van Finland.
The decrees issued in Helsinki were dated with Helsinki as the place of issue. This is how the form Helsinki came to be used in written Finnish.[20] As part of the Grand Duchy of Finland in the Russian Empire, Helsinki was known as Gelsingfors (Гельсингфорс) in Russian.
Inwoaners van Helsinki nömet de stad vake Stadi (van et sweydkse stad) of Hesa (ne afkörting van Helsinki). In et Noordsamisk heat de stad Helsset.
Aaltien Kraak
Aaltien Kraak was 'n wedevrouwe die begun 18de ieuw in de Oaveriesselse stad Haddenbarg leefde. Deur 'n ongelukkien mit een keerse in heur berrestee wördden in 1708 de hele stad in braand esteuken.
Armoe
Weduwe Kraak was 'n arm wieffien. Heur kearl Willem Cramer was overleedn. Ze had mar iene zeune, Kloas. Kloas was schippersknech en vaarden op de Vechte. De verdienste was niet heuge en beiden könden der amper van rondkommen. Aaltien kön goed breij'n en maak'n sokken en kousen veur heur buurvrouwe die 'n winkeltien in goed hadde. Doarmit verdienden ze 'n paar stuvers der bi'j.
Braand, braand!
Op 'n dag, 8 mei 1708, was Aaltien op zuuk noar goarn, dasse op de berreplaanke bewaarden. Mit 'n keerse of eulielaampe (da's nooit goed bekend ewörden) lichten ze zich bi'j. De keerse of 't lampien zal wel um-evallen ween, want iniens stund 't berregoed en 't stroo van 't dak in de braand. Aaltien vleug noar buten en schreeuwden: "Braand, braand!"
Dreugte
't Was al wekn hiel dreuge ewest. Dan der bi'j stund der 'n schroale Oostenwind. De huussies in Hardenbarg waarn van holt en vlechtwark dat mit leem dichtemaakt was. De daakn waren meestal van stro en welke van rieet. In 'n zuch stunden al meer huzen in braand en deur de wind breiden 't vuur zich roazendrap uut en braandden alle huzen as 'n tierelier. An blussen veul niet te dèènken.
Verwoesting
Hardenbarg dat uut zo'n 110 huzen bestund, braandden töt de grond toe of. Alliene de karke, de schoele en nog 'n stuk of drie huzen, die van stien ebouwd waarn blee'm stoan. Wat verkoolde balkn en asse was alles wat der overbleef. Gelukkig waarn der gien slachtoffers. Alle volk was ered, maar ze waarn alles kwiet.
Hölpe
Al voort de vol'ngde dag kwam der hölpe op gaank. De burgemeister van Uelsen stuurden 'n waagn mit eerappels en aander voedsel. Ok 't hele laand lee'm mit de Hardenbargers mit. Overal wördden der geld en spullen in-ezameld um 't volk te helpen en in umliggende plasen kunden de daklozen terechte. Ok 't Riek en Pervinsie hebt mit heel wat geld bi'j-edragen op verzuuk van 't Hardenbargse gemientebestuur.
Ni'jbouw
Hardenbarg wördden in rap tempo weer op-ebouwd. Vol'ngs veurschrift mussen alle huzen van stien weezen mit 'n pannendak. Umdat Aaltien niet de schuld kreeg, wördden der ok veur heur 'n ni'j huussien ebouwd. Ok wördden der braandmeisters an-esteld en mus in elk huus 'n leren brandemmer weez'n.
Noa 300 joar
Driehonderd joar noa de grote braand, in 2008, is der een "Aaltje-Kraakdag" in-esteld, elk joar op 8 mei. Mit Bengaals vuur en luden van de karkklokken wördt de verwoesting herdach.
De Lemmer
thumb|De Lemmer De Lemmer (Nederlaans: Lemmer Fries: De Lemmer) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et is ien van Frieslaans bekendste waetersportplakken. Et dörp De Lemmer het omdebi'j 10.000 inwoners, de gemiente Lemsterlaand zoe'n 14.000. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Lemsterlaand.
Magdalena Zeger
Magdalena Zeger (* üm 1491, † 16.01.1568 in Kolding) weer en kalendermakerske un trouwd med den fysikus un matematikus Thomas Zeger. Öäver ear afkumst is niks nauwers bekend, man see het wul dat kalenderhandwark van earen man leyrd, den eyrsten perfesser vöär matematik an de nye universiteet in Marborg, ümdat see as vrouw sülven ni vorlöyv had en universiteet to besöken.
De Lemmer
De Lemmer is ok bekend as woonplak van Rintje Ritsma. In Tacoziel, kotbi'j De Lemmer, leit et Ir. D.F. Woudagemaal, et grootste stoomgemael dat ooit bouwd is, en dat in 1998 op de Wereldarfgoedliest zet wodde. De Lemster aak (een tredisioneel zeilschip) is ofkomstig uut De Lemmer. De Groene Draak, et zeilschip van keuningin Beatrix, is een Lemster aak.
Magdalena Zeger
Waneyr see eksaktement by dat kalenderskryvend med tohöyren prognostiken bygån is, is ni naeger kündig, man wårskynlik het see öäver jåren kalenders vöär Däänmark skreaven. De öäverleaverden eksemplaren van ear kalenders un prognostiken uut de jåren 1561 un 1563 sünt in neddersassisk un drukked in Hamborg. Med ear begun oapenbår ouk almeyn de kalenderdruk dår, ümdat alle anderen bekenden in Hamborg drukkeden kalenders uut later tyd stammet.
Nå den doud van earen man 1544 in Köypenhaven trok see nå Kolding, wårneam see 1568 doudbleyv. Van besünder weatenskopshistoorsk belang is Magdalena Zeger, ümdat see as eyrste vrouw sülvständige publikationen in de astronomy skreyv un upto de eyrsten vrouwen tohöyrt, dee in de natuurweatenskoppen almeyn publiceren.
Damwoolde
thumb|Lekaosie Damwoolde Damwoolde (officieel, Fries: Damwâld) is een dörp in de gemiente Dantemediel in Noordoost-Frieslaand (Nederlaand). Et leit amper op 5 km ofstaand in et zuden van Dokkum. Damwoolde het 5.640 inwoners (1 jannewaori 2014) en is daormit et grootste dörp van de gemiente. Et gemientehuus van Dantemediel is hier sund 1999 vestigd.
Vrogger beston et dörp uut Dantemewoolde, Akkerwoolde en Murmerwoolde, mar in 1971 ontston de ni'je ienhied Damwoolde. De eerste drie letters van de oolde dörpsnaemen wodden saemenneumen en vormde de ni'je dörpsnaeme. Et is een uutstrekt dörp mit veul losstaonde woningen.
Sardies
270px|right|thumb|Talen, variëteiten en dialekten op Sardinië t Sardies of Sardinies (Limba sarda) is n taal die allinnig op t Italiaanse eilaand Sardinië espreuken wörden. Zo'n tachetig persent van de eilaandbewoeners praoten Sardies, dit kömp neer op zo'n 1,3 miljoen meensen. Ze bin meestentieds tweetalig Italiaans/Sardies.
Kenmarken
In tegenstelling tot t Italiaans en aandere Romaanse talen hef t Sardies nog veule fonetiese en grammatikale elementen van t Latien overehuilen. Over t algemeen wörden t ezien as de meest behouwende van alle Romaanse talen, allewel uut staoties onderzeuk dat pas nog edaon is, blik dat juust t Italiaans behouwener naor veuren kwam.
Zo onderscheidt t Sardies (of in elk geval de Logudorese variëteit) zien eigen van alle aandere Romaanse talen deurdat de "c" veur "i" en "e" niet in n sis-klank is veraanderd, mer nog altied as "k" uutespreuken wörden, zo as in t klassieke Latien.
Staotus
Deur n regionale wet van 1997 en n wet van de Italiaanse Republiek van 1999 wördden t Sardies offisieel mit t Italiaans geliekesteld, bieveurbeeld as bestuurs- en onderwiestaal. In t openbaore leven op Sardinië is t Italiaans nog altied naodrokkeliker anwezig.
Variëteiten en dialekten
t Sardies is in twee tot vuuf variëteiten of heufddialekten verdeeld:
Daornaost wörden der nog in t uterste noorden van Sardinië twee variëteiten espreuken, die iezelig nauw an t Korsikaans verwaant bin. Sommige zien t as n amparte taal die de overgang vormp van t Sardies naor t Korsikaans en sommige zien t as variëteiten van t Korsikaans. Dit bin ze:
Naost de bovenstaonde variëteiten wörden der in de noordwestelike stad Alghero oek nog n Katalaanse variëteit espreuken; t Algherees.
Grammatika
Biezunder opvallend an t Sardies is t bepaold lidwoord: aanders as aandere Romaanse talen gebruken ze niet t Latiense pronomen demonstrativum (t anwiezend veurnaamwoord): ille, illa, illum (Nedersaksies: die, dat, daor bie hum/heur/t) (bieveurbeeld Italiaans il/lo, la, Frans le, la, Spaans el, la), mer t pronomen determinativum (bepaolend veurnaamwoord): ipse, ipsa, ipsum (Nedersaksies: zelf, vanzelf; zelfs, allinnig (al); juust, krek) (Sardies su en sa). t Meervoud in t Sardies wörden evormp mit -s (zo as in de West-Romaanse talen): sa domo > sas domos, su cane > sos canes.
Jörmungandr
thumb|right|250px|Jörmungandr kümt uut et water üm den ossenskop te grypen. Teykening uut et 17.-eywske yslandske handskrivt AM 738 4to.