cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neanderthaler
Untdekking
Eyrst dachtten lüde dat et gewoan van et headendaagse model was, mar wal en misförmden. Wårskynlik en 'idioot'. Anderen dachtten dat et wal eyns en menske uut de ystyd kun weasen. En et platyn van de neanderthaler as en wöösteling en lykend up en gorilla besteyt altyd noch, mar dår kümt sötys an verandering in.
Apart is wal dat Charles Darwin niks esegd of eskreaven hevt oaver de neanderthaler.
Lichaamsbow
Neanderthalers waren gewoan en mensksoorte, arg gelyke an uns. Mar der waren ouk seaker verskillen. So wördden sy neet arg lang: 150 töt 160 centimeater, mar swårder van lyv en möägelik flink wat starker. In vergelyking med uns hadden se langwarpigere höyvden, en swåre wenkbrouwboage, de kinne stünd neet vöäruut en se hadden en dikke nöäse. Neanderthalers waren blykbår geyn gode renners, want de underbeyne waren kleiner. Vermödelik waren de ousterske varianten wat slanker as de westersken, wat med et klimåtverskil te maken hevt. Wal hadden se de harsens grouter as dat van uns. Wat de språkmöägelikheyden angeyt waren de neanderthalers seaker gelyke an uns.
Kultuur
Neanderthalers waren knyvtige mensken. Getüge de vöäle vündsen van steynen warktügen so as vuustbylen en skrapers. Summige lüde denket dat de plyssteyn, ümme deerhüden te bewarken, döär de neanderthaler uutevünden is, en later döär moderne mensken oaverenömmen is. Ouk hadden sy verskillende wyses ümme vüür te maken, wat wal händig is as y in en ystyd leavt. De meyste oaverblyvsels van neanderhalers bint in grotten evünden, wat dan west up dat sy meystentyds in grotten leaven en slöäpen. Vöäle anwysings bint der vöär dat sy der en godsdeenst der up nå eholden en ear douden med allerlei rituelen begraven.
Sinderen
Sinderen is een buurtschap in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.
Sinderen, met ruum duzend inwoners, is umgeven deur de natuurgebieden Wissink en Idink-Nibbelinkbos. Het buurtschap is in trek bi-j toeristen en hef meerdere campings en kampeerboerderi-jen. Het buurtschap is klein en de luu hebt een hechte onderlinge band. Völ activiteiten gebeurt in het buurtschapshuus Sinderen. De historische Antoniuskapel bi-j het vroggere kasteel Sinderen is een bezienswaordigheid. Het buurtschap wodden tot aan de gemeenteleke herindeling deursneden deur de grenze van de vroggere gemeentes Wisch en Gendringen.
Henk Bloemhoff
Henk Bloemhoff (Berkoop, 1948) is een taelkundige die specialiseerd is in de (mor)fonelogie van et Stellingwarfs. Hi'j is veural bekend as streektaelfunktionaoris van et Stellingwarfs bi'j de Stellingwarver Schrieversronte en deurdat hi'j in saemenwarking mit aanderen (waoronder Sietske Bloemhoff) et Stellingwarfs Woordeboek maekt het.
Veerder het Bloemhoff nog een protte aandere taelkundige en dialektologische publikaosies op zien naeme staon, waoronder Taal in stad en land - Stellingwerfs (Sdu Uitgevers, 2002) en Taal in stad en land - Drents (mit de Drentse literetuurhistorikus Henk Nijkeuter, Sdu Uitgevers, 2004). Hi'j is ien van de redakteuren van et Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde (Van Gorcum, 2008) en Nedersaksisch in een Notendop (Van Gorcum, 2019).
Twaibak
thumb|250px|Twaibak Twaibak (ook: twijbak) is n lichtverteerboare stoedevervaanger. Twaibak wordt maisttied in rollen verkocht. n Rol bestaait binoa aaltied uut dartien twaibakken.
Twaibak komt aan zien noam, deurdat t twai moal bakken wordt, ain moal as plat silìndervörmeg stoedje (twaibaksbol, ook in dai vörm veur koop) ìn noa t deursnieden nog n moal. Tegenswoordeg wordt bie tieden, deur t verhollaandsen van t Grunnegs, t ook wel beschuut nuimd. Toalkundeg zain is t woord beschuut verwant aan t Fraanse biscuit en t Italjoanse biscotto, uut t Latain bis coctus, dat letterlek 'twai moal bakken' betaikent.
n Eukonomisch veurduil van twaibak is dat t bakken worden kin bie legere tìmpratuurn as stoede: n bakker kin doarom noa t bakken van stoede de restwaarmte van de oven bruken om twaibak te môken.
Twaibak mit moesies
Twaibak mit moesies (sukerde anieszoadjes) is in Nederlaand al eeuwenlaank n gerecht dat bie de geboorte van n kind eten wordt. Al in de 17e eeuw wuir kroambezuik trakteerd op twaibak mit moesies, rôze körrelchies as t kind n wichie was ìn widde körrelchies bie n jongkie. Loater wuiren de widde körrels vervangen deur blaauwe.
Epe
Epe is n plaatse en gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland, in t noordoostelike deel van de Veluwe. De gemeente had op 1 mei 2014 32.360 inwoners (bron: CBS) en n oppervlakte van 157,25 km². t Gemeentehuus ligt in Epe an de markt. In 2005 is t van butenof verniejd. Der leup vrogger ok n spoorliende deur Epe. t Darp had ok n stasion mär dät is uut gebruuk eneumen. De zusterstad van Epe is de Duutse gemeente Gronau.
Woonkernen
thumb|left|200px|Olde karke in Epe
Kiepe
t Woord kiepe kin ien de Leegsaksische dialekten verwiezen noar:
Wilde roze (Rosa canina)
thumb|250px|Wilde roze De wilde roze of hondsroze (Nederlaans: hondsroos, Rosa canina) is een in de Benelux inheemse roze. De struke kump van neture veur in Europa, Noord-West Afrika en West-Azië. In Noord-Amerika is de plaante in-evoerd.
De wilde roze bleuit in juni en juli mit 4 tot 6 centimeter grote, witte of roze bloemen. De kroonblaojen bin veul langer as de kelkblaojen. De vruch is een ovaalvormige, rood-oranje, 1,5 tot 2 centimeter grote bottel. De zaojen kunnen zich zonder bevruchting ontwikkelen.
Disse roze kump veur op voedselrieke, neet te zure, neet te duustere plekken, zoas in de Maasheggen. Deur zien stekels bescharmp e zichzelf tegen vraot.
Gebruuk
Van de rozebottels wonnen onder aandere jam emaak. De rozebotteljam is riek an vitamine C. Veerder bevat een rozebottel oek vitamine A, B1 en B2.
Ekelogische betekenisse
De wilde roze kump mit name veur langse bosranen, in heggen en in struukgewassen. De bloemen wonnen deur biejen besteuven, de bottels wonnen grege egeten deur verschillende soorten voegels, zoas de keuperwiek en de kramsvoegel in de maonden december, jannewaori en febrewaori.
Annie uut de Bochte (Bökkers)
Annie uut de Bochte is een nummer van de Sallaand se rockband Bökkers. Et nummer is een rocknummer. Et nummer is in 2014 emaakt en zit in et album Humme. Op 3 april 2021 was et nummer op YouTube ruum 1,7 miljoen keer an eklikt.
Et nummer giet oaver een maagien det met de bromfietse völs te härd deur de bochte hen gung en daordeur uut de bochte is evlöögen. Zie hef hiernao nooit meer heurzölf ewest.
Laeg-Soeren
Laeg-Soeren (elders ok wel: Leeg-Soeren; Nederlands: Laag-Soeren) is een van de dorpen in de gemeente Rheden, in de Nederlandse provinsie Gelderland. Laeg-Soeren ligt an de zuudoostrand van de Veluwe (de Veluwezeum). t Had an t begin van 2013 zo'n 835 inwoners.
'Huus Laeg-Soeren' is onderdeel van n achttiende-eeuws landgoed. In de negentiende eeuw ha'j hier n badinrichting veur geneeskrachtige baden. Dit kuuroord was t eerste in Nederland en stond internasionaal bekend. An de Priesnitzlaon is hier t Priesnitzmonument (törentjen van Jut) veur op-ericht.
Kestiel Rechteren
Ligging
Kestiel Rechteren lig in de buurtschop Rechteren ten zuudoosten van karkdörp Dalsen, zo'n 700 meter ten zuden van de revier de Vechte, in een dooie naarm daorvan. Toegaank töt 't gebouw gef een stienen baogbrogge. Ten zuden van 't kestiel lig 't Rechterense Veld, een netuurgebied mit naoldbos, loofbos en heidevelden.
Laeg-Soeren
An de sprengebaeken ha'j vrogger verschillende water-an-edreven papiermölles zitten. Later bint disse watermölles um-ebouwd tot wasserie.
Buten t dorp ligt de 'Elsbarg', n 90 meter hoge heuvel mit op de top n natuuruutkiekpunt mit uutzicht op landschap dat in de iestieden is ontstaon.
Sillevolde
right|thumb|Versierde wagen in Sillevolde met [[Achterhooks opschrift: 'Wi-j bunt Carnaval nog lang nie zat. Wi-j hengelen ni-je moatjes uut 't vat'. Moatjes bunt herings.]] Sillevolde of Zillewold (Nederlands: Silvolde) is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.
Kestiel Rechteren
Ligging
't Kestiel kuj goed zien vanof de weg tussen Dalsen en Vilstern. 't Wördt bewoond deur de femilie Van Rechteren en is niet lös veur pebliek.
Sillevolde
Sillevolde heft ruum 5800 inwoners en hef een goeie repetatie op het gebied van onderwies (Almende College) en cultuurevenementen (Silvolde Cultuurdorp). Het darp hef een leavendig verenigingsleaven op het gebied van muziek, theater en entertainment. In Sillevolde bunt de afgelopen jaoren de Heuvelstraat en het Patrijsplein opni-j in-ericht. Samen met de bewoners is hard ewarkt um de kwaliteit van wonen in Sillevolde hoog te hoden. Korts is het appartementengebouw Bongershoek ebouwd.
Kestiel Rechteren
Van hofstede töt kestiel
In 1190 stund der körtbij de plekke van 't latere kestiel een verstarkt boerenspil mit de name Rechteren. Der was een grachte mit eerden walle. Dizze 'hofstede' was van de graven van Benthem. Deur een ruil mit graaf Johannes van Benthem kreeg ridder Herman van Voorst der in 1315 zeggenschop aover. Kört daornao gaf hum de bisschop van Utrecht toestemming um de hofstede umme te bouwen töt kestiel. Det mus diel uutmaken van een verdedigingsliende bij de Vechte langes; ok mussen der waopens, peerden en mansluden onderebracht kunnen wörden veur de bisschop zien leger.
Sillevolde
Sillevolde ligt in een natuurleke umgeving. Heemtuin ‘De Anemonenkuul’ is een vroggere zandafgraving. Hier zie'j bezundere planten en laoten vlinders en vogels zich graag zien en heuren. Als bezienswaordigheid bunt de Nederlands Hervormde Karke en de Rooms-Katholieke Karke te numen. Ook de Gerritsmölle is het bezichtigen weerd. De wekkelekse markte is op donderdagmargen.
Sillevolde kent de volgende evenementen:
Kestiel Rechteren
De Van Voorsten
Rond 1330 was de donjon klaor. In dizze tied kreeg Herman zien zeune, Sweder van Voorst, verschil mit de bischhop van Utrecht aover 't gebied Mastenbroek. Nao 't wegraken van Sweder in 1339 kwaamp 't kestiel via zien dochter Lutgardis, die mit Frederik van Heeckeren trouwde, in de femilie Van Heeckeren. Umstreeks 1380 verwoestte de toenmaolige Utrechtse bisschop de Dalfser kestielen Gerner en Rutenborg, waordeur in die contreien allend nog Rechteren aoverbleef.
left|thumb|350px|Rechteren rond 1640 deur Antonie de Haen
Stried mit Zwolle
Honderd jaor later zat op kestiel Rechteren ridder Dirk van Keppel, die 't in 't wier kreeg mit 't stadsbestuur van Zwolle. Nao wat maonden belegering namen de Zwolse troepen 't kestiel in. De kestieleigenaar, Van Heeckeren, mus op schrift belaoven det hij nooit weer wat tegen de stad zol ondernemen, en zien naokomelingen ok niet. Wieder muchen Zwolse schippers en kooplu bij 't bevaren van de Vechte een lagere tol betalen as schippers en kooplu van aanderworens.
Rechteren deur verscheiden bezettings en oorlogen henne
In 1522 wördden Rechteren ineneumen deur Freerk van Egmond, hartog van Gelre, waornao de bisschop van Utrecht 't kestiel belegerde. Deur beschietings raakte veural de toren keduuk, mar de bisschop brak 't beleg of wegens gebrek an centerije. Onder drok van Keizer Karel V, die 't bestuur aover 't Aoversticht van de bisschop aovereneumen had, scheidde de hartog van Gelre in 1528 uut mit de bezetting.
In de Tachtigjaorige Oorlog was 't kestiel wat jaoren bezet deur de Spanjaarden. Toen Prins Maurits 't veraoverde, wördden in 1591 de ringmure dalehaald, de wallen ofegraven en de heufdgrachte dichtedaone. In 1665, toen Bommen Berend de Nederlaandse rippebliek binnenevalen was, richtten de Staotse saldaoten die op Rechteren elegerd waren veule schade an.
De bewoners van Rechteren raakten hieltied nauwer betrökken bij 't bestuur van de Staoten van Aoveriessel en later de Pervinciaole Staoten van Aoveriessel. Ok 't plaatselijke bestuur deuden ze an mit; onder aandere waren ze markerichters, oftewal bestuurders, van de marken Rechteren en Lusen. Mit rond de honderd boerenspillen in heur bezit en lieke veule pachters waren ze lange tied slim belangriek in de boerengemienschop van Dalsen.
De leste drei jaor van de Tweede Wereldoorlog zatten op Rechteren zo'n zestig westerse evacuees uut mit name Katwiek, Noordwiek en Scheveningen.
Verbouwings, weerummedreiings, interieur en tuun
right|thumb|350px|Een hal in kestiel Rechteren In de 18de ieuw wördden der an de heufdingaank twee veuruutspringende vleugels bijedaone. In 1896 wördden 't heufdgebouw en de toren verbouwd in neogotische stiel. Dizze verbouwing wördden weerummedreid in de jaoren vieftig van de 20ste ieuw. 't Vieftiende-ieuwse heufdgebouw kreeg weer vensters en geveltoppen in de stielopvattings van de 18de ieuw.
Van 't interieur bint peblieke foto's emeuken in 1908 en 1991. In de grote vestibule hangt een bulte femiliepetretten. Der is een witte salon in rococostiel. In de eetzaal hangt schilderijen van de Zwolse schilder Herman ten Oever mit onderwarpen uut de Griekse mythologie: Andromeda, de geschiedenis van Io en de ontvoering van Europa deur Zeus. In de centraole grote zaal hangt femiliepetretten en femiliewaopens.
De legende wil det der een spoekkamer is die ze al ieuwen niet meer hebt lösedaone, umdet daor ooit een hondsdolle jager opesleuten is. 't Zol gaon um jagermeister Joris de Vos, gebeten deur een wolf of deur een dolle jachthond. Ruben A. Koman schrif in ''Dalfser Muggen. Volksverhalen uit een Overijsselse gemeente'' (2006) det de bewoonster van Rechteren, gravin E.M.C. Van Rechteren Limpurg, angaf det heur grofva dit verhaal al kende en det ze mit zokke verhalen niet arg wies was.
Begun 20ste ieuw is op 't hoogste diel van 't laandgoed een tuun in neobarokke stiel anelegd, ontwörpen deur Leonard Springer. De rest van de grond is nooit bezunder veule andacht an besteed, umdet die vake blaank kwaamp te staon as de Vechte hoog water had.
De hudige kestielbewoners
De hudige kestielbewoners, de graven Van Rechteren Limpurg, bint ofstammelingen in de mannelijke liende van Evert van Heeckeren; de Van Heeckerens namen op een gegeven moment de name Van Rechteren an. Rechteren is ien van de weinige kestielen in Nederlaand die nooit verkocht, mar altied e-arfd bint en waorvan de hudige bewoners rechtstreeks ofstamt van de eerste bekende eigenaar. Wieder is Rechteren 't ienige kestiel in Nederlaand waorvan de bewoners dezölfde name draagt as 't kestiel zölf.
Platform Nedersaksisch
't Platform Nedersaksisch is een samenwarkingsverbaand det in 2021 in de bienen kwaamp en det 't Nedersaksisch as taal en cultuur wil uutdragen. De samenwarkende partners bint 't Centrum Groninger Taal & Cultuur, de Stichting Stellingwarver Schrieversronte, 't Huus van de Taol, de Iesselakkedemie en Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers. Op 31 meert 2021 lanceerde 't platform de webstee Nedersaksisch.com.
De webstee signaleert een nei Nedersaksisch gevuul in de samenleving en verwiest dernaor as 'naoberschap in de 21e eeuw'. Der wördt wat oogmarken eformuleerd: laoten zien det 't Nedersaksische gevuul leeft, laoten ervaren det 't verbiendt, en verkennen hoe of 't Nedersaksisch naoberschop in de 21ste eeuw benut kan wörden.
Reacties
Een beste butse Nederlaandstalige neismedia en internetmagazines kondigden de komst van de webstee an.
In Nedersaksische Facebookgroepen was nog aordig wat te doen aover 't gegeven det de webstee, op wat lösse kreten nao, Nederlaandstalig is. Dizze reacties wördden op de webstee Wearldspråke samenevat in een artikel mit de titel 'Hollandsk up nye websteade Nedersaksisch.com ougstet vöäral unbegrip'.
Sinese muur
De Sinese muur (of: Sinese walle of de Grode walle/muur) is n muur in t noorden van China en is sikkom 7.200 kilometer laank. De muur rekt zok oet van Shanhaiguan bie Bo Hai (300 km oostelk van Peking) tot Lop Nur in t zuudoostelke dail van de autonome regio Xinjiang tou. De China Walle is in 2007 erkend as ain van de Zeuven Nije Wereldwonders. De muuwer hait in t Chinees 长城 en in t Pinyin: Chángchéng Chang Cheng (wat betaikent: Laange Muur). In vrougere tieden beschaarmde dizze walle t olle Chinese Riek.
Veeldriedn
thumb|200px| [[Bart Wellens bie de Noordzeekross in 2007]]
Veeldriedn (ook mangs cyclocross neumd) is ne sport woerbie't leu op ne fietse duur roew laand jaagnt.
Oetleg
In disse sport mut deelnemmers, de veeldrieders, zo rap meugelik nen ofgebakenden weg oflegn. t Grötste deel van disse weg is nit verhard. De rieders mut dan duur bos, sleute en zaandweagn. Bie stukn woer't nit teegn te treadn vaalt (spikke hellings of drekkerige stukn) mut n veeldrieder van de fietse en loopnd verdan met de fietse op n skoolder. t Wedstriedverbaand vaalt vake op n weenterdag, en bie de betaalde rieders doert ne wedstried n uur. At t vuur de wearldbeker is, keump dr ne roonde bie op.
Burgerlikheid
'n Burger is simpel ezegd 'n inwoner van 'n gemiente of van 'n stoat. Dus as 't zo bekekken wörd mag iederiene zich een burger numen.
Veeldriedn
Oetleg
Disse sport is vuural in Vlaandern slim populear. Völle kampioensrieders komt doar ook weg, zo as Sven Nys, Bart Wellens, Erwin Vervecken en Niels Albert. Ook in de greansgebeedn van Neerlaand, woer't t wat heuwelachtiger is, zo as in Noord-Broabaant, n Achterhook en Tweante is de sport ook geleefd. Ene van de oold-wearldkampioenn is Hennie Stamsnijder oet Eanter. Rechtevoort zeent grote naams in t veeldriedn Lars Boom, Gerben de Knegt en Thijs Al. Bie de vrouwleu dut t Marianne Vos de leste joarn good.
Burgerlikheid
Mar d'r bint luu die weer zegt dat iederiene die gien militaire functie bekleedt, of nog breeder ezegd, iederiene die gien uniform an hef (pliesie-agent, soldaot, etc.) 'n burger is.
't Begrip burgerlikheid
As bevoegelik naamwoord hef 't vake de betiekenisse (verwant an die van kleinburgerlik) van 'nie veul pretentieus, slechte smaak, bekrömpen, niet beheurend töt de bettere kringen'. Bi'j de heugere klasses war 't gebruuk van dit woord (net as ordinair, vulgair, beschaafd en plebs) nie gaanks, hoewel 't d'r sinds circa 1950 toch hier en daor in-esleupen is. 'Ie heurt nie op aanderen neere te kieken'.
Burgerlik is eglik mar 'n muuilik uut te leggen meniere van leven, waor völle meensen dan ok 't liefs met 'n boogchie um hen lopen wilt. Kleinburgerlikheid en grootburgerlikheid staot beide veur 'tzölfde, allinnig red 'n grootburger in 'n dikke auto en de kleinburger mut 't doen met 'n gammel evulde sokke. Burgerlikheid op zich is 'n oppervlakkige meniere van leven, waorin gien hedonisties genot, gien filosofiese zölfontplooiing 'n echte rolle speult, mar gewoon zich toegef an de veurspelbare sleur van alledag, onverklaorde en onbegrepen sociale regels, een mooi veurdoen naor de butenwereld toe en 't met 'n boogchie um muuilike en umstreden beslissingen hen lopen. Burgerlikheid wördt eziene as 't tegenover-estelde van individualisme en zölfontplooiingsdrang.
Wisch
Wisch was tot an de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 een zelfstandige gemeente in de previnsie Gelderland in Nederland. De gemeente bestond uut de kernen Bontebrug, Healweg, Sillevolde, Sinderen (gedeeltelek), Terborg, Varsseveld (gemeentehuis) en Westendarp. Bi-j de herindeling ging Wisch samen met de gemeente Gendringen op in de ni-je gemeente Olde Iesselstreek.
Geschiedenis
Wisch is vrogger ontstaon uut de heerlekheid Wisch. De Heren van Wisch woonden op het Huus Wisch in Terborg, wat nog altied besteet. Wisch was zelf ok al een fusiegemeente. In de 19e eeuw bunt de toenmalige gemeentes Terborg en Varsseveld samen-egoan. Ut gemeentehuus was eerst in de stad Terborg. Later verhuusde ut gemeentehuus naor een vroggere schole in Varsseveld. Daornao hef ut gemeentehuus altied in Varsseveld estaon.
Op zoek naar een wonder
Op zoek naar een wonder (Op zeuk naor een wonder) is een tiendelige docusoap emaak deur Skyhigh TV veur de Evangelische Omroep. In disse realiteitsachtige tillevisieserie geet Marc Dik een maond lange op wereldreize mit zeuven ongeneeslijk zieke meensen, op zeuk naor een wonder. Ze bezeuken christelijke gebedsgenezers dee bekend bin um d'r wonderen. De eerste uutzending was op 29 juni 2006.
Borken
thumb|right|80px|t Waopen van Borken Borken (Westfaols: Buorken) is ne stad in den Duutsen deelstaot Noordrien-Westfalen, elaegen vlakbi'j Bokelt, in t distrikt Borken. De stad hef 41.100 inwonners (NRW Stat).
t Sentrum van Borken is in den Tweeden Waeldoorlog veur t grootse dele verwoost. In t stadsdele Gemen steet nen waterburcht met good bewaord eblaeven bi'jbeheurende kasteelvri'jheid.
Geskiedenis
thumb|[[Waterburcht Gemen in t geliekeneumde stadsdeel]] Al vanof rondumme 800 n.Chr. wierd de veurmalige hofverzameling "Burg" of "Burk" van Karel den Groten as kamp veur ziene tochten gebruukt. Den name kump ok uut dizze tied en is ne ontwikkeling van, Burken naor Borken. In t jaor 1226 kreg de stad stadsrechten van biskop Diederik III. van Isenbarg (ok Diederik III. van Mönster). Maor kreg pas in 1391 stadsmuren en stadsgrachten. Vanof 1803 tot 1810 beheurden Borken bi'j Vorstendom Salm, vanof 1810 bi'j t Fraanse Keizerriek. In 1815 wördden Borken Prusies en veel onder Noordrien-Westfalen. Tussen 1880-1905 volgt ansluting bi'j de spoorliene. Tussen 1975 en 1978 wördden der groten ni'jbouw deurevoerd rondumme de zudelike historiese stad. In dee tied wördden de leste historiese huze of-ebrokken, dee den Tweeden Waeldkrieg nog aoverlaefd hadden. In 2001 vierden Borken zien 775 jaorige bestaon.
Lös hoes
thumb|right|200px|Lös hoes n Lös hoes was ne boerderieje van t Saksiese type, dee vuural in Tweante en n Achterhook vuurkwaam, mer ok in t westn van Oaveriessel (as lös (h)uus) en in Dreante. t Was ne plaatse woar de bewonners en de beeste saamn met de familie oonder een dak leafdn.
Komn en goan
Herman Hagens, konservator van de Oaldheidkamer Tweante, zegt dat t lösse hoes pas besteet seend net iets noa 1100 en nich, zooas de leu algemeen hebt dacht, seend de oaldheid.
Van de zeuvntiende eeuw of an bint der, vuural vuur de braandveiligheid, muurn komn tusken t achterhoes en de beeste. Dit beteekn t eande van t lösse hoes. In de vrogge 20e eeuw was t leavn in n lös hoes n biejzunderheid.
In Dreante is nog een vuurbeeld van t lösse hoes beweerd bleavn: t Bruntingerhof, n 17e eeuwse boerderieje dee ze in 1968 van Brunting noar Örvelt oaverbracht hebt. Later, in 1728, is biej disse hof nog n aparte vuurkamer doan, oetvoerd in vakweark met baksteenvulling.
In Oatmörsken is n oopnlochtmuseum 't Lös Hoes vestigd in n lös hoes. Ok in Arnhem is der ene.
Robert E. Howard
thumb|250px|Robert E. Howard Robert Ervin Howard (Peaster, 22 jannewaori 1906 - Cross Plains, 11 juni 1936) was een Amerikaanse schriever van pulpschrieverije in verscheiden genres. 't Best is e nog bekend um zien personage Conan de Barbaar, en hij wördt eziene as ien van de belangriekste uutprakkezeerders van de sword and sorcery.
Howard wördden in Texas geboren as zeune van een plattelaandsdokter en gruide op in een paar Texaanse plaatsen. 't Grootste part van zien leven bracht e deur in Cross Plains. As kiend was e van de boeken, mar hij was ok drok op boxen en bodybuilding en deu as jongkerel an amateurboxen. Vanof zien negende dreumde hij dervan aoventurenverhalen te schrieven; succes kwaamp mit 23 jaor. 't Waren de hoogtijdagen van de pulpbladen, goedkoop emeuken bladties mit verhalen waorin 't meer um de spanning en dieverdaotsie dreide as um de bellettrie, en veural in Weird Tales kun Howard zien yarns of mitslepende verhalen kwiet.
Howard hef iene vriendin ehad, mit wie 't ofwisselnd an en uut was: de onderwiezeres Novalyne Price. Hij was slim ehecht an zien moe, die heur hiele leven gengelde. Toen die in een coma kwaamp waorvan de verwachting was det ze der niet weer uut zol komen, scheut hij humzölf op dartigjaorige leeftied veur 't heufd.
Nao zien dood gruide zien reputatie en wördden der deur aandern meer Conan-verhalen eschreven. Uuteindelijk wördden Conan ok uutewarkt as internationaal bekend stripfeguur, en in de jaoren tachtig kwamen der twee Conan-films uut mit Arnold Schwarzenegger. Ok de films Kull the Conqueror (1997) en Solomon Kane (2009) bint ebaseerd op Howard zien pulphelden, en hij blif een slim geliefde schriever. Zien fantasy-schrieverije heurt töt de best verkopende schrieverije ooit in det genre.
Noemi
Noemi (geboren as Veronica Scopelliti, op 25 jannewaori 1982 in Rome) is ne Italiaanse zangeresse.
Diskogroafie
right|250px|thumb|Noemi en Fiorella Mannoia
Renaissance
thumb|250px|Portret van Giovanni Arnolfini en zien vrouw, deur [[Jan van Eyck, eschilderd in 1434]] De renaissance is n stailperiode tussen de vrouge 15e aiw en begun 17e aiw. De noam Renaissance is Frans veur weergeboorte. Hiermit wordt beduild de weergeboorte van de kunst uut de klassieke oldhaid. Veul elementen uut de Olle Griekse en t Reumse kunst binnen trug te vinden in de Renaissance-kunst (bv. piloarn en frontons). De Renaissance begon in Itoalie deur de opkomt van de archeologie, woardeur man interesseerd roakte in de klassieke oldhaid. De renaissance wordt zain as n bluiperiode noa de donkere periode van de Middelaiwen. Dizze opbluien wordt in alle toupaste kunsten uutbeeld.
Schilderkunst
Zo is in de schilderkunst veul meer kleurgebruuk te vinden, meer realistiziteit en rustige kompositsies. In de renaissance wordt ook n poging doan om perspektief uut te beelden, mor mit weinig succes. t Echte perspektief komt pas in de barok tot staand. De verholdengs kloppen wel, in tegenstellen tot de middelaiwse kunst.
n Veurbeeld van n renaissance-schilderij is de Mona Lisa. t Schilderij zugt der realistisch uut en man het t idee dat Mona Lisa hailmoal bewegensloos is.
Beeldhaauwkunst en architektuur
Ook in de beelhaauwkunst en de architektuur komt dizze rust en realistiziteit weer trug. Beelden lieken ook stil te stoan (bv. David van Michelangelo).
Meziek
200px|right|thumb|Vitruvische Mìns De meziek is, net as de andere kunsten, ook vleureger. De meziekkleur bestaait in de Renaissance veural uut lichtblaauw. Dit omdat t ook n rust in zoch het.
Waitenschop
In de Renaissance kwam ook de waitenschop op. Veurheen, in de middelaiwen, was de verkloaren veur alles: god. Alles wat man nait verkloarn kon, was gewoon god's waark. In de renaissance, dou de mìns zölf belaankrieker wuir, begonnen mìnzen zoch meer of te vroagen van hou of wat. n Veurbeeld van n waitenschopper uut de Renaissance is Leonardo da Vinci. Hai was ain van de eerste anatomische geleerden noa de Grieken en de Reumers. Noast dit op papier te zetten, zo as de Vitruvische Mìns, gebruukte hai de kennes van de anatomie ook in zien schilderijen.
Unbound Gravel
Unbound Gravel, eyrder bekend as Dirty Kanza, is ne evenement bestånde uut ne gravelrace med verskeydene afstanden jårliks ehölden tydens den låten lente in de Flint Hills rund Emporia, Kansas, Verenigde Ståten. De organisatoren van de race seet de race van 200 myl as den "wearlds gröytsten graveltocht", en wördet erangskikked as eyne van de top gravelraces. Winnårs krygt ne rymgespe.
Indo-Europese rilligie
d' Indo-Europese rilligie is de godsdienst van de Ariërs. Alenne wete wi-j niks oaver heur geleuf. Mar luugies hebt 't geleuf wäl orig kunnen rekonstrureern. Dit doet ze, onder aander, deur de (olde) rilligies van de Europese en Indiase volkern met menare te vergeliekn. Waant, kultureel bekekkn bint disse volkern noakomlings van d' Ariërs. En doarbi-j kiekt de tuulk ok in de archeologie, noar de verskilnde sproakn, de mythologien, en verdan.
Skeppings
Oaveral komt skeppingsmythen in veur, dus ok bi-j de Aries-sprekknde volkern. A'j de verskilnde verhaaln met menare vergeliekt, dan liekt der twie skeppingsverhaaln ewest hebbn. Iene hef 't oaver de skepping van 't heelal en d' Eerde, d' aaner hef 't oaver de skepping van mèènsn en aanere diern.
De skepping van d' Eerde is edoane doar 't ontleedn van 'n oerweezn. Mangs was det 'n bolle of 'n reus. In de mieste oaverleverings wödn met de deeln van 't lief d' Eerde emaakt; 't vleis wödn eerde, butte wödn stiene, 't hoar wödn plaantn, d' oogne wödn de zunne, de geest wödn de moane, de hassns wödn wolkn, de kop wödn 't hemelgewèèlf en de oadem wödn de wind.
Uut völle verhaaln blek det 't skeppn van mèènsn net aansumme gung, zo-at in de voalgnde old-Friese vertelling, woarvan der soortgelieke verhaaln ok bi-j aanere volkern te vindn is.
Ellekum
thumb|Ligging van Ellekum thumb|Huus Middendorp in Ellekum Ellekum (Nederlands: Ellecom) is een van de zeuven dorpen van de gemeente Rheden, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Had in 2010 rond de 1055 inwoners. In t dorp steet n hervormde kark mit romaanse toren en koor uut de 16e eeuw. Ellekum is een van de oldste dorpen van de Veluwe.
In Ellekum ligt t landgoed Avegoor. In de Tweede Wereldoorlog is dit n tiedlang gebruukt as warkkamp veur Nederlandse joden. Ook was t landgoed in gebruuk as opleidingsinstituut veur de Nederlandsche SS.
In t dorp he'j ook de belangriekste gemeente van de Gemeente van Zeuvende Dags Adventisten Riffermasiebeweging.
Vlagtwedde (gemainte)
Vlagtwedde (inwoners vanof 1 jannewoari 2007: 16.589) is n vrougere gemainte en n dörp in de provìnzie Grunnen in de streek Westerwolde. De vrougere gemainte beslagt n oppervlak van 170,30 km² (woarvan 1,24 km² woater). t Gemaintehoes stait in Zèlng.
Op 1 jannewoari 2018 is gemainte Vlagtwedde opgoan in de nije gemainte Westerwoolde.
In de vrougere gemainte bevindt zoch t Vestendörp Boertang, t hoogste stee van Grunnen, de Hassebaarg en t klooster Troapel. De gemainte nuimt zochzulf ook wel de op ain noa schierste gemainte van Nederlaand.
Belankriekste dörpen
De Moaten, Troapel, Troapelknoal, Ter Wisch, Zèlng, Zelngerbeetse, Harpel, Jipsinghuzen, Jipsingboertang, Boertang, Vlagtwedde
Openboar vervoer
t Openboar vervoer in de gemainte Vlagtwedde wordt verzörgd deur de volgende buslienen:
Deyltrekker
Deyltrekker is en vakbegreap uut de ornitology un beteykent en voagelspecies, wår en deyl van de populatioon harvst- or wintertyds nå süden hen trekt, wyldes de ander deyl van de populatioon in de summergebeden blivt or man en kört stük weg trekt. Deyltrekkers skealet sik dårmed van reguläre trekvoagels, dee sik in langtrekkers un körttrekkers grupperen låtet. Sünderlik in Medden- man ouk in Noordeuropa sint veal voagelaarden deyltrekkers. De andeyl van wegtrekkers un blyvers wesselt jårliks afhangig van de togänglikheid nå vödelse.
Wekke species sint regelhaftige deyltrekkers, man by ander trekt en deyl van de populatioon alleyn ünder wisse bedingen. Döär dat vorwarmend van dat klima un toneamen wintertydlik voderend proberet meddewyle meyr un meyr voagels ouk in Noordeuropa to öäverwinteren. Eksempelen dårvöär sint de gröönvink un de swartdroossel, dee döär van minsken geaven voder in jümmers grötter antal un jümmers wyder noorden in Finland vorsöket döär den winter to koamen. Blangen swartdroosselen sint in Meddeneuropa mang ander noch gealgööskens un roudbostens deyltrekkers.
By veal deyltrekkers geldt de regel, wat speciel wyvens un jungvoagels nå süden hen trekket, wyldes vöäral de hekens to'n öäverwinterend blyvet. Vorklåren löt sik dat mang ander döärdat de hekens up disse manere in dat naegste jår al vrö paraat sint vöär dat sökend un vordeffenderend van ear territorium. By wekke röyvvoagels trekket alleyn de jungvoagels, ümdat se noch ni noog vorvaring hebbet üm ünder de harden winterbedingen noog vödelse to krygen.
Carolus Linnaeus
thumb|right|upright|Pertret van Carolus Linnaeus 1775 Carolus Linnaeus, geboren äs Carl Linnaeus, naodät e in 1762 in de aodelstand verheven was, stond e bekend äs Carl von Linné (geboren op 23 mei 1707 in Råshult bie Stenbrohult, Zuud-Zweden, estörven op 10 jannewaori 1778 in Uppsala) was een Zweedse dokter of plaantkundige (dit was toe 'tzelfde), bioloog, die de binomiale nomenclatuur veur levende wezens ontwikkeld hef. Ok was e geoloog. Deurdät e bekend is over de hele wereld, worden der in 2007 meerdere samenwärkingsexpesisies eorganiseerd in Nederlaand ter ere van zien 300e verjaordag; onder aandere in Harderwiek (woar he promoveerd is), Haarlem en in Leiden.
Stettin
150px|thumb|Waopen Stettin Stettin (Pools: Szczecin;, Kasjoebies: Sztetëno, Latien: Stetinum) is de eufdstad van de Poolse wojwodskop West-Pommeren, an de mond van de Oder. De stad leg an de lagune de Oderhaf (Pools: Zalew Szczeciński). Stettin is de zeuvende stad van Polen en is n belangrieke Oostzee-även en de vestigingspläätse van n universiteit en verskillende ogeskoelen. De stad ad in 2014 407.180 inwoners.
Panorama
thumb|center|1000px|Szczecin
Belt-Schutsloot
Belt-Schutsloot is een dörp in de gemiente Steenwiekerlaand in de Nederlaandse perveensie Overiessel. In 2008 woonden d'r 570 meensen.
Belt-Schutsloot lig in de Wieden, onderdiel van Nationaol Park De Weerribben-Wieden. Et lig tussen de waeteren Arembergergrachte, Schutsloterwiede en de Kleine Belterwiede. In de buurte liggen plaetsen as De Sluus, Gieteren en Et Klooster.
Belt-Schutsloot is ontstaon uut twee dörpies, Belt (Zaandbelt) en et an de Schutsloterwiede elegen Schutsloot. Et is een toeristisch dörp waor waetersporters drok op bin. D'r bin dan ok veul campings en jachthavens. Deur et dörp löp een kenaal daoras veul plezierjachten deurhenne koemen. Ok fietsers koemen graeg deur et dörp. Onder aandere de Wiedenroute löp deur Belt-Schutsloot.
Dörpsfeest
Alle jaoren wodt tijdens et dörpsfeest op de tweede vri'jdag van augustus een gondelvaort eholden. Rond acht uur 's aovends vaart d'r vanof et midden van et dörp bi'j de karke een stoet thematisch versierde gondels op et oosten an. Mit et tweeduusteren varen de gondels verlocht weeromme richting et Kleine Belterwiede. As ze daor verzaemeld bin, wodt d'r vuurwark of-esteuken. Anslutend is der ook nog feest in de tente.
Vraogendervaen
thumb|Gevoarlek gebeed en neet vri-j toogaängkelek thumb|Et logo van den Stichting Et Vraogenderveane is n bescharmd veanegebeed noabi-j Vroagender in de gemeente Oost Gelre. Et gebeed wöd onderholden deur Stichting Marke Vragender Veen.
Ontstoan
Rundumme 13.000 joar eleden, in et saalien, is mit et trögtrekken van et landies ne komme ontstoan. In dee komme is et water blieven stoan en kon zich sphagnum ontwekkelen. Sphagnum is ne eenpolige pleante dee alleneg an de boavenkante greujt en an de onderkaante ofstarft. Et ofestorven materiaal heupt zich op en vormt op den duur turf. Den opbouw van turf is ne trage veurtgäng, et greujt per joar rundumme 2 millimeter an. Boern in Vroagender ontdekken dat turf in gedreugden vorm ne zeer gooden brendstof was. Elken boer den n stuksken vean had begon mit et ofveanen. Later zol et gebeed wödden uuteveand woardeur grote putten ontstoonden dee völ water lepen. Sinds de tweede helfte van de 20ste eeuwe is et n bescharmd brookgebeed.
De Stichting Marke Vragender Veen is ontstoan noadat Natuurmonumenten et gebeed wol toovoegen an et angrenzende Kollenbargervene, woarmet et laandskoppelek éne geheel vormt. De boern hebt zich doarteggen mit haand en taand verzet. Zi-j hadden et gebeed hard neudeg veur de heide, holt en turf. De Akte is epassierd op 22 mei 1956 in Grolle en zo wierd et veane uut de hende van natuurmonumenten eholden. De stichting hef et onderhold van et Vroagenderveane en ok et "grote goor" noabi-j de slingeplas te Breevoort
Turf steaken was vrögger wal et belangriekste werk, veuraf wierd n stuk diek lieke emaakt um doar later den turf op te kunnen dreugen. Et steaken gebeurden in putten van 4 bi-j 4 meter woarbi-j de boavenste loage wierd vortedoane umdat doar onverteerd materiaal in zat. De loage doarunder weerd estokken in plegge van 20 bi-j 20 centimeter dee dan op den diek wierden elegd, eerst vlak, zodat z-j konden andreugen, dan wierden zi-j estapeld an muren mit lochtgeate dertussen.
Modden en Ringelen
Hoo deper zee kwamen hoo lösser den turf (modde), dizzen turf wierd mit de aleskuppe deruut ehaald en wödden verspreid totdat dizzen ne dikte had van rundumme 7 a 8 centimeter, noa enige tied wierden doar "strepen" op etrokken en deur wietere dreuging braken de turven op dee plaetse, dit neumden zi-j "modden". daornoa gingen zee "ringelen", dat wil zeggen, stapelen in ne runden toorn mit lochtgeate tot ne meter hoge zodat et aardeg op ne biejenkorf lek.
Baek (gemeente)
Baek (Nederlaands: Beek) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Limburg en hef nen oppervlakte van 21,69 km². De heufdplaatse is de geliek-eneumde plaatse Baek.
Herindaeling
De gemeente van vandage ontstaond deur de gemeenteleke herindaeling in 1982. Hierbi-j wodden de veurmoalige gemeente Baek saomen evoegd mit de tot dan too zelfstaandige gemeente Spaubaek.
Karnen
De gemeente Baek hef vief darpen en et gehucht Kelmond. Doarnoast ligt der in en rundumme Spaubaek veer buurtschoppen dee neet as wieken künt wödden erekkend. In de gemeente bunt witte Limburgstoalige ploatsnoambodden te vinden noast de officiële blauwe Nederlaandstoaligen, de beneumingen bunt deur de lokoale bevolking ekozzen en künt anders waen dan de Veldeke-spelling.
Darpen en gehuchten
Antal inwonners in wonkarn op 1 januari 2005:
Sydenstaert
De sydenstaert (Bombycilla garrulus) is en voagel, dee binnen de ordening Passeriformes de familen van de sydenstaerten (Bombycillidae) tohöyrt.
Baek (gemeente)
Buurtschoppen
Noast dizze officiële karnen bunt in de gemeente de volgende buurtschoppen (gene wieken):
Sydenstaert
Markteykens
thumb|Kyk up de gealen un witten partyen an de vlünkenspitsen.
Med syn 18–20 cm het de sydenstaert üm un by de grötde van en sprey un is kompakt bouwd med en grouten kop. De spanwydde van de vlünken ligt twüsken 32 un 36 cm un weagen deit de sydenstaert twüsken 50 un 75 g. Licht wedderkennen kan eyn den sydenstaert an syn upvallen hårtop un de beigerosa klöör. Karakteristsk sint ouk de swarten plakkens üm de ougen un an dat kin, jüst so as dat swart-wit-geal-roude munster an de spitsen van vlünken un staert.
Vorspreyding un leavensgebeed
mini|Vorspreyding van den sydenstaert thumb|Eier
Baek (gemeente)
Geogroafie
De belangriekste bronnen van inkumste en warkgelaegenheid bunt t Sittard-Geleense industriekomplex Chemelot en den lochhaven Maastricht Aachen Airport, den op het grondgebeed van de gemeente zelf ligt en in de wandeling nog altied, zoas vrogger, Vliegveld Baek eneumd wödt.
Wielrennen
In Beek hebt ze et "Adsteeg-circuit", waorop al veule keren et NK wielrennen op den weg is eholden.
Sydenstaert
Leavenswyse
As vödelse prefereert de sydenstaert beien, såd un rüggråtslouse deerten. Wintertyds leavt hee vöäral van beien un vrit do blangen kwitsen ouk machandelbeien un beien van gaardenstrüker. Dårby warkt syn leaver so effektiv, dat anskynlik ouk öäverrype beien em ni duun maket. Dat sydenstaerten van öäverrype beien duun wardet, is indedåd wul man en urbane legende. Weatenskoplik het sik dat betto noch ni bewysen låten un anseens dat syn leaver üm de 10% van syn lyv uutmaakt un hee alkohool neagen mål so gauw vorbrent as en minsk, is dat ouk ni al to wårskynlik.
Voordplanting
Syn nest bouwt de sydenstaert in de telgens van junge nadelböyme as dannen un vüren. Twüsken meimånd un junimånd legt dat wyven 4–6 eier, dee dat üm un by en twey weakens tyd bebröden deit. Achteran voderet de ölderen ear jungens 20–25 dage, dårvan 15–17 in dat nest.
Onbevlekte Ontvangenis
thumb|right|Onbevlekt Ontvangenis van Maria deur [[Bartolomé Esteban Perez Murillo ]] De Onbevlekte Ontvangenis van Maria is n dogma van de Rooms-Katholieke Kärke, dat stelt dat Maria geboren is zonder belast te wezen deur de ärfzunde. Ze zol bi'j eur ontvangenis (verwekking) in de skoot van eur moejer Anna n onbevlekte ziel ekregen ebben.
Roonde van Fraankriek
thumb|right|200px|Radlopers in de Roonde van Fraankriek tiedens n dagrit van 9 juli 2005 De Roonde van Fraankriek (op zin Fraansk: Tour de France [], vake körtweg De Tour eneumd) is ne wielerwedstried den at vuur n groot deel duur Fraankriek geet. Samen met de Roonde van Italië en Spanje wörd t erekkend töt ene van de dree Grote Roondes.
Onbevlekte Ontvangenis
t Dogma wördt op 8 desember 1854 of-ekondigd deur Paus Pius X in de apostoliese konstitusie Ineffabilis Deus.
Roonde van Fraankriek
De Roonde van Fraankriek is oontstoan in 1903, en wör doodestieds op ezat duur Henri Desgrange, den't heuwdredakteur was van t blad L'Auto. Hee har t idee van ene van zinne woarkleu, Georges Lefèvre, den't direkteur van de eerste Roonde wör. Seend dee tied is de Roonde oet egröaid töt belangriekste en meest earvolle joarlikse wielrenwedstried van de wearld.
Onbevlekte Ontvangenis
De feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria wördt evierd op 8 desember, negen maonden veur Maria-Geboorte op 8 september. t Is n verplichte feestdag, wat zeggen wil dat t n feestdag is die niet op n zundag vält en waorop katholieke geleuvigen verplicht bin um naor de Eilige Mis te gaon.
In t protestantisme wördt de Onbevlekte Ontvangenis van Maria meestentieds of-ewezen umdat t niet in de Biebel vermeldt stet.
Roonde van Fraankriek
Priesverdeling
Der zeent ook aandere truikluren te winnen: de greune trui is vuur n besten sprinter. Gedoerende de dagritten beent verskillende peunten te winnen duur te sprinten noar n bepoald peunt in n dagrit, of an t eande van zonnen dagrit. Wee't bie zulke sprints de meeste peunten haalt oawer de hele Roonde, mag de greune trui metnemmen noar thoes.
Onbevlekte Ontvangenis
In de islam geleuven ze ok dat Jezus (Arabies: Isa) geboren is uut n maagd, Maria (Arabies: Maryam). Ze numen t in de Koran niet drekt "Onbevlekte Ontvangenis", mär ze praoten van n "maagdelike geboorte". Dit oeft dus niet per se n goddelike tussenkomst te betekenen, mär umdat t ni'js eur wel ebracht was deur de engel Gabriël (Arabies: Jibra'il), gaon ze der in de islam wel vanuut dat God (Arabies: Allah) ier zien aand in e-ad ef. Moslims geleuven aanders niet dat God de vaojer is van Jezus.
Roonde van Fraankriek
Priesverdeling
De doarde truikluur is de bollekestrui. Det is ne trui met rode stippen. Disse trui is vuur n besten klimmer. Op elken boarg woeras de radlopers tegenan mut is n antal peunten te winnen as ze doar as eerste ankomt. Nen froai stikken boarg leawert mear peunten op as n lecht heuwelken, en seend eankelte joaren wordt de peunten vuur n lesten boarg van elken dagrit verdubbeld.
Onbevlekte Ontvangenis
In t Latien (de offisiële taal die gebruukt wördt in de Rooms-Katholieke Karke) wördt t Immaculata Conceptio enuumd.
Roonde van Fraankriek
Priesverdeling
De leste trui is de witte trui. Dee is vuur radlopers oonder de 25 joar oold dee't t heugst in de eandlieste stoat.
Onbevlekte Ontvangenis
In veul laanden, waoronder Italië, Spanje, Portugal, Oostenriek en Zwitserlaand is t Feest van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria n vrieje dag. In t Franse Lyon wördt t oogfeest van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria sinds 1852 jaorliks evierd deur de uzen en de stad te verlichten ter ere van Maria (Les Illuminations of Fête des Lumières) wat letterlik t feest van de lichten betekent.
Autorodeo
thumb|340px|Twei wagens knapt op mekare in een autorodeo Een autorodeo is een evenement daoras ze in Oost-Nederlaand drok op bint, waorbi'j een stok of vieftien olde auto's rondriedt op een deur een gröppel umringd grösveld en tègen mekare anknalt. De leste auto die as nog rieden kan, is de winnaar.
't Evenement is vake köppeld an een karmse, een feesttent mit meziek, enzowieder.
Veurbereiding
thumb|300px|left|Een riege auto's op mekare De auto's die mitdoet an de rodeo bint olde bakken die al haoste riep bint veur de sloop. Veur de veiligheid wördt de auto's estript; zo haalt ze d'r de raampies uut. Achter de bestuurdersstoel zet ze een iezern paol, en an de bestuurderskaante last ze een metalen plaot tègen de deure. De auto's wördt ok verstevigd an de wiedere flaanken en de veur- en achterkaante. Veur 't milieu wisselt ze de koelvluuistof umme veur water.
De auto's wördt op-espoten in teamkleuren en versierd mit namen en kreten. Ze wördt naor de race ebrocht op anhangwagens.
't Grösveld, det deur de auto's wördt ummeploegd töt een zaand- of (bi'j règen) modderveld, is ongeveer zo groot as een voetbalveld. In de midden lig een zaandbulte daoras de auto's umhenne riedt. Um de butengröppel hen lig een eerdewal. Daor weer achter staot hekken, en daorachter stiet 't pebliek.
Verloop
thumb|230px|right|Een auto is total loss ebeukt De racers beukt mit de auto's tègen mekare an en perbeert mekare total loss te kriegen of in de gröppel te drokken en zo uut te skakeln. Umme de eigen motor te besparen, knalt ze vake van achtern tègen mekare an. De rodeo is op-edield in verskeiden rondes of manches, mit op 't ende een finale. Een manche vlagt ze of as d'r nog drei auto's riedt. De auto's kunt zölf ok in klasses verdield wèden, zoals töt an de twei liter en daorboaven.
Naost de finale kan d'r een 'wrakkenfinale' wèden van uuteskakelde auto's die naodien toch nog op-elapt bint.
De rodeo wördt evolgd deur een jury en een köppel skeidsrechters mit vlaggen. Dizze lu bint d'r ok veur de veiligheid en vlagt de race stil as d'r beveurbield een auto in de braand vlig.
Variaanten
thumb|230px|left|Banger racing gebeurt op asfalt
Demolition derby
Variaanten op de autorodeo bint ok in aandere laanden bekend; zo mut de Amerikaanse demolition derby in de jaoren vieftig van de twintigste eeuw, of daorveur nog, ontstaon wèden.
Banger racing
Banger racing wik van de autorodeo of deurdet ze op asfalt riedt en as eerste oaver een finish perbeert te komen. Dizze variaant viej in laanden as Nederlaand, België, 't Verienigd Keuninkriek en Ierlaand.
Fans van banger racing gaot vake maank dizze laanden de grèenze oaver umme de evenementen te bezuken.
Anhaling
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Met de pens vol gif, stoa ik an de start Zes cylinders brult onder mien gat Zo hard ak kan, trea-j ik op 't gas 't Volk dat steet te kieken hult zich vast Kogellagers die uut mien piepe barst
Uut Autorodeo deur Jovink en de Voederbietels.
Verleevdheid
Verleevdheid is een geveul wat bie mensken veurkump. Et kan zik veurdoon in ne leefdesverholding, moar ok eenziedig wean. Dat betekkent dat 'n enen wal interesse hef in nen anderen, mar andersum nich. Verleefdheid kan een paar wekken of dagen anholden, mar bie wat leu doert et öar hele leaven.
De readen dat verleevdheid oavergeet kan van menske töt menske anders wean. Wat leu blievt lange verleevd umdat ze dezelfde geveulens van anderen weerum kriegt. Bie anderen kan et ne plötselinge, körte opspölling van de hormonen wean, dee noa körten tied weer ofdrif.
Karakteristieken
Verleevdheid hef as kenmark dat nen persoon zik stark antrökken veult deur nen anderen. Dat geet nich altied vriewillig. Vake is der ook behoovte um bliekens van geneagenheid van de ander weerum te kriegen. Iemand den as verleevd op een ander is, kan an weinig anders denken en ziene gedachten wordt veur een groot deel innömmen deur de persoon woarop as de persoon verleevd is. Wat leu meant dat seksualiteit der een veurnaam onderdeel van is en dat verleevdheid enkel ne zeuktocht is noar seksgenoten.