cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esport
Skattingen vöär 2019 seaden dat et totale publik vöär esports når 454 miljoon kykers sul groien en dat inkomsten sullen stygen töt meyr as € 1 miljard. Undersöök wist uut dat 85% van de kykers man is en 15% vrouwe, med de meyrderheid tüsken de 18 en 34 jår old. Toch meynet vöäranstånde vrouwelike spöälers dat der meyr vrouwlüde up afkoamet.
Stappest
thumb|290px|Stappester boerderije in kenmarkende kleuren thumb|290px|De Stappester dörpskarke, de grootste [[beviendelijk geriffermeerden|beviendelijk geriffermeerde gemiente van Nederlaand]] thumb|290px|Meule De Leijen thumb|250px|Pastorie, Gemienteweg 53 Stappest (ok wal Stapper ; Nederlaans: Staphorst) is een dörp in de Nederlaanse previncie Oaveriessel. 't Lig in de gelieknamige gemiente.
Dörpskarakter
Samen mit Roevène vörmt Stappest een typisch veurbeeld van lintbebouwing an de Olde Rieksweg en (in 't geval van Stappest) de Gemienteweg. Opvallend an Stappest bint de felgrune luken en deuren (mit boaven de veurdeure dikkels een zogenaamde lèvensboom) en de klederdracht die vrogger van jong töt old deur mannen en vrouwen edragen wordden, mar now hiel gauw ofnimt. Kiender die permanent of allinnig in de winter in klederdracht loopt, bint al een zeldzaamheid. Ok volwassen mannen zie-j der niet meer in lopen, op een paor bejaorde mannen nao. Volwassen vrouwen die in klederdracht loopt, bint der nog wel aordig veule. In 1937 is in de Algemiene plaatselijke verordening vastelegd det 't verboden is "iene op of an de weg zonder zien of heur toestemming te fotograferen".
Karkelijkheid
Op speciale dagen zoas biddag en dankdag bint op Stappest alle winkels, bedrieven en schoelen esleuten. 't Lek dan een normaole zundag, mar de karkdiensten wordt miestal pas 's aovens eholden.
Kunnigheid
In disse lieste vin ie bekende mèensen die op Stappest woont, of ewoond hebt.
Citaot
Uut Hendrik Sterken zien gedicht 'Drie-eenheid'. In: J.P. van den Berg c.s. (1986), ''Van Reestdal tot Beentjesgraven. Van Kievitshaar tot Kievitsnest'', Zwolle: Natuur en Milieu Federatie Overijssel, blz. 53
Liest mit volkslaider van alle landen
thumb|300px|[[Claude Joseph Rouget de Lisle|Rouget de Lisle, komponist van t Fraanse volkslaid La Marseillaise, zingt t veur t eerst]]
Midden-Drèents
't Midden-Drèents is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents zeein wördt as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).
't Midden-Drèents ken zeein worden as overgaanksgebied tuzzen 't Noordenvelds (vaok zeein as Grunnings) en t Zuud-Drèents. Dit betiekent dat de noordelijke klaanken zoas -ei en -ou overgaot naor -ie en -oe. Dit overgaanksgebied ligt in Midden-Drèente, maor ie kunt niet dudelk zeggen waor of noou de grèens hiervan ligt, umdat zowel -ie en -oe, as de overgaanksklaanken -eei en -oou gebruukt wordt, zunder da'j 'n geograofische liende trekken kunt van waor boven of onder dizze klaanken veurkumpt.
't Midden-Drèents liekt vergeleken mit 't Zuud-Drèents veul meer up 't Grunnings. Dit niet allennig wat de klaanken angiet, maor ok de woordenschat liekt in Midden-Drèente meer up die van 't Grunnings as up die van 't Overiessels.
Spraokgebied
Welk gebied of 't Midden-Drèents krek umvat, verschilt nog wal ies per bron. De Taalgids Drenthe (kiek bi'j de bronnen) gef de volgende plaotsen an:
Veurbielden
't Midden-Drèents gebruukt ze mangs ien publicaoties die veur hiel Drenthe bedoeld bint, beveurbeeld in Drèentse schrieverij (kiekt bi'j de bronnen). Een veurbield daoroet:
Vergeliek ok 't volngde fragmentien in 't dialect van achterienvolngs Geeiten, Raol en Beilen:
Midden-Grunnen
Midden-Grunnen (Nederlaands: Midden-Groningen) is n gemainte in de provìnzie Grunnen. De gemainte 60.804 inwoner op 1 jannewoari 2020 en beslagt n oppervlak van 280,72 km².
De hoofdploats is Hoogezaand.
Ontstoan
De gemainte Midden-Grunnen is op 1 jannewoari 2018 ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes Hoogezaand-Sapmeer, Menterwolde en Slochter.
Within Temptation
thumb|400px|Within Temptation in 2011 thumb|400px|Within Temptation bi'j Sofia Rocks Fest 2012 Within Temptation is een Nederlaandse symfonische metal band uut Waddinxvene. De band is in 1996 op ericht deur Sharon den Adel en Rob Westerholt en is ien van miest succesvölste bands in het genre.
Geschiedenisse
De band is in 1996 ontstaon toen as Robert Westerholt en Jeroen van Veen uut de band The Circle gongen. De twie gongen daornao samen wieder onder de näme The Portal. De vriendin van Robert Westerholt, Sharon den Adel, kwamp hier later bi'j. De näme is later veraanderd in Within Temptation.
Met het uutkommen van de single Mother Earth en het spöllen op het grote festival Rock Werchter waren de eerste successen van de band. In 2004 kwamp de volgende cd uut.
Belcampo
thumb|right|300px|Belcampo (welle: ANP Historisch Fotoarchief)
Belcampo (Naarden, 21 juli 1902 – Grönning, 2 januari 1990) was den skuulnaam van den neaderlandsken skryver en dokter Herman Pieter Schönfeld Wichers. "Belcampo" is den italiaansken förm van synen achternaam. En grout deyl van syn leaven was hee dokter in Battem.
Leaven
Schönfeld-Wichers wör geboaren in Naarden, mär groiden up in Ryssen, studeerden notarieel recht in Leiden en Amsterdam, en warkeden en setjen up en advokåtenkantoor. Samen med syn bröder Karel haalden Schönfeld Wichers nen houp undöägde uut in Ryssen. As når verholding redelik butenstånde lüde kümmen öär et swår-gelöyvige volk årdig vrömd vöär. Et verhaal geyt dat see nen grouten Z up en vel papyr makeden en dat by up en plakkaat med nen Bybeltekst plakkeden, wat boaven den ingang van skildkarke hüng. "Laat ons onze [z]onderlinge bijeenkomst niet nalaten."
In de dartiger jåren van den vöärigen eywe tröäk Schönfeld Wichers döär Europa. Dåroaver gavven hee in 1938 in eygen beheyr nen verhalenbündel De Zwerftocht van Belcampo uut, net as synen bündel De Verhalen van Belcampo. In 1937, do as hee 35 was, güng hee medicynen studeren. Up den 13. april 1949 deade hee dokterseksamen. Van 1953 töt 1963 was hee studentendokter in Grönningen, dårvöär huusdokter in Battem. In 1946 skreav hee Het Grote Gebeuren, ne novelle wat sik afspöält in Ryssen. Up nen wat lacherigen toun beskrivt hee den Oordeylsdag, den as midden in Ryssen begint. De gelöyvige ryssenders seet öären gröätsten skrik uutkummen: leygers van düvels en engelen kummet dwars döär de ryssenske winkelstråte de lüde halen. In et stark reformeerde Ryssen völ et book neet best en Belcampo wör subit med den nekke anekeaken. In 1973 deade Jaap Drupsteen der ne bewarking van maken vöär de televisy. De uutsendinge wör good bekeaken up oldjårsåvend van 1975.
Schönfeld Wichers bleav syn heyle leaven en bysünder heyrskap den as vöäle undöägde uuthaalden, segt de lüde. Vöäral van syne tyd in Battem sint vöäle volksverhalen bekend. Do as hee byvöärbeald es eroupen wör by ne bevalling, saggen hee dat et noch wal eaven güng duren. Hee seade de bevallende vrouwe sik es te rygelen, en güng der nöäst liggen in bedde. Hee leaden selvs vöär de grap syn pasgeboaren dochter te vondeling by vreanden, üm te kyken wat se der med solden doon.
Up den 2. january van 1990 küm Schönfeld Wichers uut de tyd. Syn lyv wör up ne platte wage når den olden algemeynen karkhov et Lentfert ejagd, wåras hee nöäst syn vader begraeven wör.
Eyrbetoun
Schönfeld Wichers wör med syne fantasy-ryke verhalen eyne van de bekendste skryvers van Neaderland. Wat ryssenders wolden em eyren med en standbeald of ne stråtname, mär de gemeynderåd hölde de boot af. In de krante Tubantia löät domålig wetholder W. Markvoort weaten: "Schönfeld Wichers hevt hyr in syne jöägd wal ewoand en syn verhaal Het Grote Gebeuren spöält ouk wal in Ryssen, mär wyder hevt hee as skryver toch neet vöäle med Ryssen as gemeynde te maken", undanks dat hee in et Grote Gebeuren ryssenske gesprekken upskreav en selvs en vulleydig ryssensk verhaal skreav. As stil protest is an de Skoolstråte in Ryssen en steygken tüsken twey hüse döär unofficieel ümmedöyped töt Belcampopad. Ümdat et bröd by lüde in den hov up eygenen grund steyt, is et nooit vordehaald. Nye intrekkers in et huus meynden at et officieel was en löäten et stån. Ouk is der in et Hollandsk Schwartzwald-busk en Belcampolaan, en uprit når en huus.
Perseunlik
Med synen leavensgeselle had Schönfeld Wichers twey kinder, Maartje en Balthazar. Up latere leavtyd güngen Schönfeld Wichers en syne vrouwe uut mekander.
Syn bröder was Karel Dietrich Schönfeld Wichers, in Ryssen beater bekend as Kårel van den Notåris.
Michael Jackson
thumb|right|200px|Michael Jackson in 1984
Michael Joseph Jackson (Gary in Indiana, 29 augustus 1958 - Los Angeles in Kalifornië, 25 juni 2009), ook bekeand as de King of Pop (Keuning van de Pop), was nen Amerikaansen popzänger, daanser en muziekskriewer. Hee steet bekeand as ene van de meest suksesvolle artieste van t 20ste joarhoonderd. Jackson was te herkennen an n apart hoog en zacht stemmeken en biezeundere daansbeweagingen.
Hee steund al van kleains of an op t podium, as lid van The Jackson 5 en begun as tiener al vuur zikzelf. In t begin van de tachtiger joaren was he internasjonaal ene van de grötste popstearns. Zin meest suksesvolle album was Thriller, wat met 110 miljoen verkochte platen geeldt as t best verkochte album ooit. Weareldwied hef Jackson mear as 750 miljoen albums verkocht.
Jackson gavn zinne muziek en zelfbeeld net wat mear as aandern duur opvallende muziekvideo's, woerin as zinnen ritmiesen daansstiel good te zeen is. Ene van zinne bekeandste muziekvideo's (den van Thriller) doerden nit meender as 14 minuten. n Muziekvideo vuur zinne hitsingle 'Scream', nen samenzaank met zin zuster Janet Jackson, kosten vief miljoen dollar. Dissen video steet seend 1995 te book as deurste muziekvideo. Dissen video, regisseerd duur Mark Romanek, kreeg ne MTV Music Award in de kattegerieje daans en nen Grammy Award vuur besten korten video. Kenmoarkend vuur zinne muziek is zinne hoge stemme en de stoarke basliene, den't in zowat alle nommers noar vuurten keump.
Met det Jackson bekeander wör, nöm zinne geleefdheaid of. Doarumme gung allen andacht van de media nit mear noar zinne muziek, mear noar zin zoonderlinge karakter en persoonlike leawen. Vake wör he te kiek ezat as enen den't nit mear met n kop bie de woarkelikheaid was, en den't lewer met keender en deers ummegung (t Peter Pan-syndroom). Vake kreeg he n namen Wacko Jacko (löt zik ongevear umme zetten as Gekken Jacko), wat nen namen was den't hee verskrikkelik veund.
Jackson köm oet de tied op doonderdag n 25sten juni 2009, noa at he in zin hoes in Los Angeles nen hartstilstaand har ehad. Hee wör noar t zekenhoes van Los Angeles ebracht, woer at he um 14:26 uur lokalen tied (22:26 Oonzen tied) doodverkloard wör. Ne ceremonie um um te herdeanken wör eheulden op 7 juli 2009 in Los Angeles.
Op doonderddag n 3den september 2009 is Jackson, 70 deage noa at he störf, begreawen (bie ezat in n mausoleum) op Forest Lawn Memorial Park in Glendale.
Bulgarije
Bulgarije (Bulgaors: България, Turks: Bulgaristan, Romani: Bulgariya), officieel de Rippebliek Bulgarije, is een laand in Zuudoost-Europa, en leit in de Balkan.
Et laand het een bevolking van omdebi'j 6.875.040 inwoners en een oppervlakte van omdebi'j 110.994 km². Et greenst in et oosten an de Zwarte Zee, in et noorden an Roemenië, in et westen an Servië en Noordmacedonie en in et zuden an Griekelaand en an Europees Turkije in et zuudoosten. Sofia is de heufdstad en de grootste stad van et land. Aandere belangrieke steden bin Varna en Boergas (de belangriekste haevens an de Zwarte Zee van Bulgarije), Plovdiv en Roese.
Bulgarije is sund 1 jannewaori 2007 lid van de Europese Unie.
Bevolking
De bevolking bestaot veurnaemelik uut Bulgaoren. D'r is een anzienlike minderhied van Turken en kleinere groepen zigeuners en Macedoniërs. Bulgarije, mit zien historische klaims in Noordmacedonie, weigert de Macedoniërs te erkennen as een appatte bevolkingsgroep, liekemin as et slim an et Bulgaors verwaante Macedonisch.
Tael
De tael in Bulgarije is et Bulgaors (officiële tael), Turks, Romani
Geleuf
Et grootste diel van de bevolking beheurt tot de Bulgaorse Orthodoxe Karke. In 1953 wodde et Bulgaorse patriarchaot, dat in 1946 ontbunnen was, opni'j insteld. D'r is ok een anzienlike moslimminderhied.
Noar de Blixem
Noar de Blixem is ne band oet de umgewing van Borkelo, den't in 1993 is op erichet en völle country- en rockmuziek spölt.
Noar de Blixem besteet oet Alwin "stroalbek" Besselink (zaank, gitaar en mandoline), Arjan "Vodden" Oosterink (drums en zaank), Alexander "De Kale" Jansen (basgitaar en zaank), en Rob "Bok" Wielens en Ronald "Reuriezer" Roerink (slagwoark).
Op 18 meart deden ze met an t Streek Songfestival in Hoksebarge met öar nommer "bie de beesten of". Ze kregen laandeliken andacht met öar karnavalsnommer "Mien opa hef n hennepkwekerie-j".
Schiermonnikoogs
Et Schiermonnikoogs is et Friese eilaanddialekt dat spreuken wodt op Schiermonnikoog.
Antal sprekers
Et Schiermonnikoogs is et kleinste levende dialekt van et Westlauwers Fries. Et eilaanddialekt wodt mit uutstarven bedriegd, et het omdebi'j nog 50 sprekers (jaor: 2000). Der moet liekewel bi'jzegd wodden dat Els Perdok, schriefster van et Woordeboek Nederlaans-Schiermonnikoogs, in 2001 nog op zoe'n 120 sprekers uutkwam (Liwwadder Kraante, 2 april 2001). De verklaoring veur et verschil in sprekersantallen moet lichtkaans zocht wodden in de kriteria veur de tellings.
Et Schiermonnikoogs wodt grotendiels spreuken deur de wat ooldere meensken en et sprekersantal nemt staorigan of. Der is op et eilaand op dit stuit mar ien gezin die de kiender in et dialekt grootbrengen. Veur aanderstaeligen wodden der kursussen geven om et dialekt te leren; in 2001 weren der twintig meensken die de kursus volgden.
Woordeliesten
In 1968 publiseerde de Fryske Akademy de Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs van Douwe Fokkema. In 2001 publiseerde 't Heer en Feer et Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs van Els Perdok. In 2002 kwam bi'j de Fryske Akademy et dattigduzend woorden tellende Wezzenbúek Nederlands-Eilanders uut. Daorin bin ok nog ni'je woorden opneumen, zoas "steunkar" veur "rollator".
Oorsprong
Et Schiermonnikoogs is een unieke vorm van et Fries, die stark ofwiekt van de Friese standerdtael. Veur de verklaoring van dit verschil wodt vaeke wezen op ien of meer van volgende oorzaeken:
Een veurbeeld van de invloed van et Nedersaksisch, veural et Hogelaans en et Westerkertiers, is et vaeke veurkommen van de typisch Hogelaanse klaanken "ai" en "au".
Verschillen mit et Standerdfries
thumb|De lekaosie van et Schiermonnikoogse dialekt in et Friese taelgebied. Et Schiermonnikoogs is een nogal behooldende vorm van et Fries; zo maekt et in zien grammatika nog onderscheid tussen drie geslaachten, een verschiensel dat in et Standerdfries allange niet meer veurkomt. Ok de spelling wiekt wat of van et Standerdfries, mit bi'jgelieks "ië" waor et Standerdfries "ie" veur het, behalven in de kombinaosie "ier".
Aandere verschillen bin bi'jgelieks de klaankleer. Zo het et Schiermonnikoogs: Veerders het et:
Al mit al bin de verschillen mit et Standerdfries zo groot, dat de onderlinge verstaonberhied slim vule zwaorigheden opleveren. Vergeliek bi'jgelieks de volgende woorden "lytj"-"lyts" (klein), "jiët"-"ljocht" (locht), "got"-"grut" (groot), "fieuwl"-"fûgel" (voegel).
Westerkertiers
150px|right|thumb|Lokoatsie van t Westerkertiers ien Grunningen 150px|right|thumb|t Hollaandse woord groen ien t Westerkertiers. t Middaglands is n overgangsgebied woar men ien een loeg verscheidene woorden hebben kin.
t Westerkertiers, Westerketiers of Westerkertierders (enkeld ok wel Westgrunnegs nuumd) is n Leegsaksisch dialekt dat proat wordt ien t zonuumde Westerkertier, t zuudwesteleke part van e pervìnzie Grunningen, en ien t oosten van e Friese gemeente Köllumerland.
Aalgemeen
t Westerkertiers wordt heden ten doage nog proat deur om en bie 23.000 mìnsken. Doarvan wonen hoast 22.000 ien Grunningen en zowat 800 ien Köllumerland. n Groot part van e sprekers bennen de wat oldere mìnsken, woardeur t sprekersaantal ôfnimt. Voeger wer t ook nog in Gaarsklooster proat. Vandoag proaten doar allend nog de alderoldsten nog Westerkertiers.
Op koarten woarop e dialekten van Nederland vermèld worden, wordt ien n groot part t Westerkertierse toalgebied omschreven as "Köllumerlands", dat n Leegsaksisch dialekt wezen zol. t Köllumerlands bestijt toalkundeg niet onder die definitsie, moar wordt tegenswoordeg aanduud as t Westerkertiers dat sproken wordt ien Köllumerland. Onterecht, omdat t Westerkertiers ien Kolmerland nauweleks andere eigenschoppen verteunt as dat ien t aangrìnzende Grunningen sproken wordt. Meugelk komt dit misverstaand deur t verwarren van t Westerkertiers mit t Pompsters van De Pomp.
t Westerkertierse toalgebied
Ien t westen èndegt t Westerkertierse gebied abrupt deurdat t Friese toalgebied begunt. t Westerkertierse gebied ien e pervìnzie Friesland gijt bij t Friese plak Gaarsklooster de grìns over en lopt as n lieke lien noar Köllum toe, môr geet juust der veur noar De Pomp en dan richting t Lauwersmeer. De plakken vörmen de volgende lien: Muntjeziel, Warfstermeul en Boerum. Ien t plak De Pomp wordt t Pompsters proat dat n overgongsdialekt tussen t Fries en t Westerkertiers is. Deur e abrupte ofbrekeng van t Westerkertiers noar t Fries toe wordt der vanuut goan dat t Pompsterse toalgebied vrogger veul groter wèst het as dat t nou is.
Dialekten
t Westerkertiers het 4 dialekten dij van noordwest noar zuudoost bennen:
Reloatsies met de andere Grunnegse dialekten
t Westerkertiers wordt meesttieds as de minst-Grunningse vörm van t Grunnings beschouwd (op t Noordenvelds noa, dat toalkundeg zien zowel tot t Grunningse as tot t Drents heurt). Tweeklanken dij as typisch Grunnings zien worden ("ai" en "ou"), kommen ien t Westerkertiers hoast niet veur. Woar veul Grunningse dialekten de -ai bruken, het t Westerkertiers meesttieds de ie.
De ienvloed van t Nederlands
Noast t Grunnings, dat ien e Stad proat wordt, stijt t Westerkertiers ien vergeliekeng mit de ander Grunnegse dialekten t meest onder druk van t Nederlands. n Groot part van t toaleigense is doardeur al verloren gongen. Veulaal bruukt men vörms uut t Nederlands en ver-grunnegsen t den. Dit nuumt men t regiolekt. Veurbeelden hiervan bennen:
Friese substroat
Verders is ien t Westerkertiers van aal Grunnegse dialekten nog de grootste ienvloed van t Westlauwers Fries weer te vinden. n Veurbeeld is de betekenis van t woord "nuver", dat ien andere Grunnegse dialekten ok veurkomt en dan "schier" betekent. Ien t Westerkertier ken t ok "vrumd" betekenen, zo as ien t Fries. Ok gijt de uutsproak laangzoam noar t Fries toe. Zo wordt de "l" veural op zien Fries uutsproken en kommen der bij bepoalde woorden n lichte "j" ien e uutsproak, bijveurbeeld Rietd j iep. n Oarege overgong is ok de sk-klank in t Zuud-Westerkertiers woar dat verder ien Grunnen meesttieds sch zijt wordt; dus: skippen (schippen), skoapen (schoapen), skoel (schoul). Ook wordt deur summege olle luu de g nog uutsproken as op zien Fries.
Vasseveld
133px|thumb|Mölle De Engel
Vasseveld (Nederlands: Varsseveld) is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.
Vasseveld hef bi-jnao 5800 inwoners en huusvestte tot januari 2008 in het vroggere gemeentehuus van Wisch het bestuurscentrum van gemeente Olde Iesselstreek. Vandaag an den dag is doar ut kantoor van Sensire in evestigd. Vasseveld hef met de Van Pallandthal een moderne sporthal met binnenbad en veurzieningen veur butensport. Vasseveld hef völ industriële warkgeleagenheid, veural op industrieterrein Hofskamp-Oost aan de N318 (afslag Twente Route noar Aalten).
In het centrum van Vasseveld bunt korts woningen, met winkelruumte op de begaone grond ebouwd. Deur anpassingen aan de bekke de Boaven-Slinge is een ecologische verbindingszone emaakt woarlangs dieren kunt verhuzen.
Vasseveld hef een internationale repetasie op het gebied van peerdensport en- fokkeri-j. Vasseveld hef goeie veurzieningen: een moderne sporthal/zwembad: de Van Pallandthal, de bibliotheek, het archief, het zörgcentrum "Den Es" en de "Bettekamp" en sociaal-cultureel centrum de Kwaksmölle. Sinds 2011 steet in ut centrum van Vasseveld ut Kulturhus "Het Borchuus".
De wekkelekse markte wöd eholden op vri-jdagmeddag en -aovend op et Kerkplein.
Evenementen
200px|thumb|Museumboerderi-j ut Hofshuus
Hooltn
Hooltn (Nederlaands: Holten) is n döarpken in de Sallaandse gemeante Riesn-Hooltn, in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De gemeante Riesn-Hooltn lig vuur n deel in Sallaand en vuur n deel in Tweante, t deel Hooltn lig in Sallaand. Töt 2001 was Hooltn ne zölfstaandige gemeante.
Balk (Frieslaand)
thumb|300px|Kaorte van Balk Balk is een dörp in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et beheurt tot de gemiente De Friese Meren, en was et heufdplak van de vroggere gemiente Gaasterlaand-Sloten (Gaasterlân-Sleat). Et het omdebi'j 3.350 inwoners.
Hooltn
Volksoard en sproake
In Hooltn wörd nen vörm van Sallaands eköjerd, mear t gebroek löp stoark terugge. Duurdet Hooltn kort bie de Hoolterboarg lig, beent de hoespriezn onmeundig hoge. Hierduur kömn völle leu oet 't Gooi en aandere deeln van Hollaand de leste tientaln joarn op Hooltn an, dee at de westerse maneern met zik met brachn. Hierduur veraandern de volksoard van Hooltn en t oolde Hooltnse Sallaands wör vervöngn duur hollaands op de Gooise maneere. t Echte Hooltns wörd nog t meest duur euldere leu kuiert en in de boerskopn um Hooltn hen, zoas in Splo en Diekerhook en t gebeed um de Beusebarg en de Borkeld. t Gebroek van t Sallaands keump nog noar vuurtn in de bienaam van t doarp: Keunedarp vuur Hooltn en de Hooltnse Keunefeestn.
Balk (Frieslaand)
Ter herinnering staot an de Luts een staandbeeld van de dichter. Balk het veerder een historische dörpkoeme, mit een raodhuus uut 1615.
In Balk en omkrieten verschient een kraante; de Balkster Courant.
Kruuttoornramp (Breevoort)
Den Breevoortsen buskruutramp vond plaatse in et Gelderse Breevoort op zundag 12 juli 1646 rundumme 4 uur 's meddags, woarbi-j nen bliksem den buskruuttoorn van et Kasteel met doarin 320 tonnen buskruut trof. Bi-j de ontploffing velen 40 doden en völle gewonden.
Kasteel en Ambthuus
Bi-j den inslag was den toorn in braand evlöggn, en doarbi-j gans uut den groand de loch in evloagen, zo haevig dat doarbi-j ok et Ambthuus wodden neer-esloagen. Under et puun van et Ambthuus lagen ondermeer den Drost en Gouverneur Wilhelm van Haersolte met ziene vrouwe acht van heure kinder, 18 leu in et getal, den schildwachte stoand benaeden op de binnenplaatse noast de trappe, woardeur et totaal antal doden op et Kasteel en Ambthuus op 19 oetkwam.
Schaa in de stad
Doarnoast is an de stad völle schaa ontstoan, zowal an de huuze, as an mensen; woarbi-j noagenög alle huze zunder dakpannen en ruten, en veural völle huuze rundumme et Kasteel in-esloagen of in-estort bunt woarbi-j verskillende leu dood egoan bunt,
40 doden
De doden dee under et puun van et Ambthuus lagen, bunt met schuppe en houwelen noa dree dagen zwaor warken op-egraoven, en opgeboard in et huus van de weduwe van den oaverlaeden predikant D.J. Verschagen.
Den Drost met ziene vrouwe en 8 kinder wodden op donderdag, 16 juli in den veurmeddag begroaven in et koor van de Sint Joriskarke vanuut et huus van de weduwe Verschagen. Et is neet dudelek hoo völle doden under et puun eblaeven bunt. Bi-j mekaar waren doar 40 leu stoarven. Ok neet dudelek is et antal gewonden dat doar was, bronnen maakt doarvan gene tieding.
Antony van Haersolte
Ene zönne Antony van Haersolte van Wilhelm van Haersolte hef den ramp oaverlaefd, hi-j was nét den dag neet thuus, en verblef in Zwolle. Hi-j hef in Zwolle de familie veurtgezet is doar an-evangen met et Haersolte-Armenhuus. Woarbi-j wöd an-enommen dat de stichting verband hef met den ramp van Breevoort.
Terminologie Nederduuts-Platduuts-Nedersaksisch
Over de terminologie veur de taolen en dialekten ten noorden van de zonende Benraoderliene heerst veul ondudelikheid. Woorden as Nederduuts, Platduuts en Nedersaksisch wordt deur elkander broekt. De juuste terminologie is zuks:
Darp (Westerveld)
Darp is 'n dörp in die gemiente Westerveld. Die dörp hat ungeviere viefhoonderd dörpelinge.
Terminologie Nederduuts-Platduuts-Nedersaksisch
Nederduuts
t Nederduuts is de groep taolen dij praot wordt ten noorden van de Benraoderliene. Dit beteikent dat ok t Nederlaands en de Nederlaandse en Vlaomse dialekten daortou heurt, man ok de taolen dij bekent zunt as Platduuts/Nedersaksisch. Dizze naom heurt tou de indeiling up t nivo van Nederduuts-Middelduuts-Opperduuts.
Platduuts en Nedersaksisch
t Platduuts of Nedersaksisch is de groep taolen dij ten noorden van de Benraoderliene praot wordt, man zunder de Nederfrankische (Nederlaandse) taolen en dialekten. In Duutslaand wordt veuraal de term Platduuts gebroekt, wiel in Nederlaand t woord Nedersaksisch gebroekeliker is. Daordeur kriegt de woorden ok wel eins de beteikenis van Nederlaands-Nedersaksisch (Nedersaksisch) en Duuts-Nedersaksisch (Platduuts), man taolkundig is dit nich korrekt. In grensoverschriedende saomenwarkensverbaanden wordt vaok de gemeinschoppelike benaomen Nedersaksisch/Neddersassisch gebroekt, of wordt kortweg Saksisch/Sassisch.
West-Nedersaksisch
t West-Nedersaksisch is de naom veur de groep taolen binnen t Platduuts/Nedersaksisch, man zunder de Oost-Nedersaksische varianten. De grub tusken de westelike en oostelike varianten ligt ungeveer up de oolde grub tusken de BRD en de DDR. In de middeleiwen was dit ok de grup tusken t hartogdom Saksen en de oostelike Slavische gebieden.
Oost-Nedersaksisch of Oost-Nederduuts
Umdat t taolgebied van t Oost-Nedersaksisch vrouger nich tou t hartogdom Saksen heurde, wordt de naom Oost-Nederduuts vaoker broekt um de verwiezings naor Saksen zo luk meugelik te hoolden. Dit is taolkundig nich terecht, umdat de taolen gewoon untstaon zunt oet de Saksische varianten. t Grootste en haost einige underscheid tusken de oostelike en de westelike variant is de meervooldsoetgung bie warkwoorden, dat in de meiste westelike varianten -t is en in de oostelike varianten -en. t Grönnigs, t Oostfreis, t Stellingwarfs, t Veluws en t Sleeswieks hebt ok -en, man daor wordt gein underscheid veur maokt up dit nivo.
Westelik Nedersaksisch
De term Westelik Nedersaksisch kumpt ok was veur um de Nedersaksische dialekten te beschrieven in Nederland, mit oetzundering van de Grönnigse varianten, man mit t Westerwoolds, Eemslaands, t Bentumers en t Westmuunsterlaands. Normaolerwies wordt dizze varianten tou t Westfeels reikend, man deurdat der n dik verschil besteit wat de breking angeit, wordt de westelike varianten sums ok wel apaart zein. Taolkundigen hebt dit underscheid aanders nog nich officieel beschreven, behaalve under de naom Frankisch-Westfeels. Dizze term is tegenswoordig nich meer gangbaor.
Hondsrug
right|thumb|Hoogstroatke in [[Grunnen (stad)|Stad, noordelkste punt van de Hondsrug]] De Hondsrug is n heuvelrug ien die provìnzies Drìnthe en Grunnen. t Lopt van Emmen noar de Stad Grunnen. De maximoale hoogte 26,5 m boven Nij Amsterdams Piel, t Hoaneduun. Dit is t zudelkste en hoogste punt van de Hondsrug.
t Is ontstoan tiedens de iestieden dou enörme gletsjers zaand en klaileem omhoog daauwden. Deur dit proces binnen ook de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe ontstoan. Dijzulfde gletsjers brachten ook de vlints van de Hunebedden noar de Drìntse zaandgronden.
Madagaskar
Madagaskar is n eilaand en n laand dat ten oosten van et vastelaand van et kontinent Afrika ligt, doarvan escheiden deur Stroat Mozambique. Et is et op 3 noa grootste eilaand ter weald, noa Greunland, Ni'j-Guinea en Borneo.
Desperaten
thumb|300px|Groafskop Zutfent roond 1350 De Desperaten (wanhopigen) warren een köppelke boeren oet de Zutfense Groafskop, dee in den Tachtigjoarigen Oorlog een leager vörmden en doarmet in et gewear kömmen.
Verhaal
De boeren harren aait te lieden van de stried tusken Stoatse leagers en de verskillende leagers in Spaansen deenst. De beaide partiejen kömmen bie de boeren regelmoatig ne "biedreage" (braandskatting) innen, umdet de leagers vake slecht betaald kregen van de leaders. Doarbie breuken ze vake allen duwel of en steuken mangs zelfs de boerderieje in den braand. Boeren dee neet betalen wollen, konden rekkenen op marteling en mangs zelfs de dood.
Van stadhoolder Rennenberg van de Noordelike Proveensies mochten de boeren van Dreante zik doartegen verzetten. Aal mear boeren sleuten zik an en et verzet sleug oawer noar Oaweriessel, woer as in 1580 de Oaweriesselse Boerenopstaand begunnen was. Hellige boeren drewen de soldoaten met zeaisen en gaffels vuur zik oet, richting Zutfen. Ook doar gungen de boeren met in opstaand.
Den Geeldersen Stadhoolder Willem van den Bergh was bie den boerenopstaand in de Groafskop bie ewest en har de boeren ehulpen: ”Dese Boeren noemden haer selven de Desperaten, hadden in haer Vendelen een Sweert met een halven dop van een Eye daer den doyer neven uyt-gheloopen was, seggende sy en hadden tot noch toe om ’t Ey niet willen vechten, nu mosten sy om den dop vechten”. Ze warren tegen de Stoatsen ekeerd, zoonder pro-Spaans te wean.
De boerenopstaand leek eerst te lukken. Filips van Hohenlohe-Neuenstein wör verdrewen noar Emmelkaamp. Hee was gewoond, en mos zelfs zin peard en tuug achterloaten. Mer bie den anval op Breevoort gung et mis. De Desperaten mossen vluchten. Van Hohenlohe slachten bie klooster Sion bie Deutekom zowat veerhoonderd boeren of.
Stellingwarver Biebel
De Stellingwarver Biebel was een initiatief van de stichting Stellingwerfs Eigen om de Biebel in et Stellingwarfs te vertaelen. As bron van de vertaelings wodde de Nederlaanse Ni'je Biebelvertaeling (NBV) bruukt. In 2004 is een begin maekt an de Stellingwarver Biebel. In 2010 wodde de biebel prissenteerd.
Veurbeeld
Een klein stokkien uut Genesis:
Botter
thumb|right|230px|Botter
Eklaoren botter is botter dee esmolten is um de vaste bestanddelen en 't waoter van 't vet te scheien. Eklaoren botter hef een hoger kookpunt as de goeie botter, en wonnen in sommigen keukentoepassingen gebruuk.
Gullen sleutelbloeme
thumb|250px|Gullen sleutelbloeme in de Botanische Tuin TU Delft thumb|250px|Gullen sleutelbloeme De gullen sleutelbloeme (Primula veris) is een plaante uut de sleutelbloemefemilie (Primulaceae). De gullen sleutelbloeme kump veur in weilanen en bossen. De heugte is 15 tot 30 centimeter.
Bloeme
De bloemen hem de kleur van een eierdoorne. In de keel zitten oranje vlekken. De krone is klokvormig, net as de vuuftaandige kelke.
Bleuiwieze
Maximaal dartig bloemen vormen een scharmachtig gehaol op een bloemsteel van 10 tot 30 centimeter lange. De bleuitied loop van april tot juni.
Blad
De blaojen vormen een rozet, dat langwarpig en etaand is. 't Rezet eindig in een evleugelen, behaoren steel.
Vruch
De gullen sleutelbloeme hef een eiervormige deusvruch dee ummesleuten wonnen deur een kelk.
Iessel
thumb|right|200px|De Iessel De revier de Iessel of Iesselt (Nederlaands: IJssel of Gelderse IJssel, um an te duden det 't niet de Hollaandse Iessel is) is een oftakking van de Rien. De revier takt bi'j Westervoort an de oostkaante van Arnem of van de Rien en streumt noordoostelk en later noordelek hen 't Ketelmeer. De Iessel is umdebi'j 125 kilometer laank.
De oorspronkeleke bobenloop van de Iessel is niet 't traject Westervoort - Doezebarg (det egraoben is), mar de Olde Iessel, teengswoordig een zi'jrevier die bi'j Doezebarg in de Iessel uutmondt. Aandere zi'jrevieren bint de Berkel en de Schipbeek. 't Ganzediep is een olde oftakking.
De veurnaomste plaotsen an de Iessel bint Zutfent, Dèventer en Kampen. Zwolle lig a'j 't sekuur bekiekt meer an 't Zwatte Water as an de Iessel, mar de mèensen ziet Zwolle toch vake as een Iesselstad. Historische stadties an de Iessel bint ok Doezebarg en Hattem.
Geschiedenis
't Lik derop det de Iessel ontstaon is umdebi'j 12 veur Christus, toen as de Romeinse strieder Drusus de Rien op de Olde Iessel ansleut deur middel van een kenaol det ze de Fossa Drusiana neumden. Dit is de teengswoordige bobenloop van de Iessel. De Romeinen hebt dit kenaol angelegd umdet ze d'r aover prakkezeerden de greens van 't Riek van de Rien naor de Elbe te verschoeven (wat ze niet veur mekaar ekregen hebt). Ze wollen de Fossa Drusiana gebruken um mit boten naor Flevo Lacus (een meer daor as now Flevolaand lig) te kunnen varen.
Mit de toetreding van dartien Nederlaandse steden töt de Hanze in de 15e eeuw, naamp de Iesssel een belangrieke plaots in op de haanzeroute. Teengswoordig kuj kuierend of op fietse laangs de Iessel de haanzeroute volgen.
Veluwerally
Elk jaor op de leste zundag van september wördt op de Iessel de Veluwerally ehölden. Mit honderden dielnemers is dit ien van de grootste kano-prestaotsietochten in Nederlaand. Ze start vanuut Rhederlaag bi'j Giesbeek, mit ofstanden töt an Zutfent (35 km), Dèventer (50 km) of Kampen (100 km). 't Is ok meuglik um 't traject Dèventer - Kampen te varen: ok 50 km, mar dan hej minder stroom mit.
Stellingwerfs Eigen
De stichting Stellingwerfs Eigen is op 27 juli 2004 opricht deur Piet Bult van Ni'jberkoop en Frank de Vries van Blesdieke om et projekt 'De Stellingwarver Biebel' een degelik follement te geven. In 2010 wodde de Stellingwarver Biebel prissenteerd. Naost de Stellingwarver Biebel het Stellingwerfs Eigen van november 2005 tot juni 2011 et elektronische maondblattien An de Liende uutbrocht. De stichting het ok de Nederlaans-Stellingwarfse en Stellingwarfs-Nederlaanse woordeliesten maekt, die de taelbasis vormen veur de Stellingwarver Biebel. In 2012 bin alle websteden van Stellingwerfs Eigen van et internet ofhaeld en bin ok alle aktiviteiten ophoolden.
Rieksmonument
thumb|150px|Monumentenschildje Een rieksmonument is ne zaak (gebouw, veurwarp, stads- of darpsgezicht) dee van algemean belang is weagens de schoonheid, de betekkenis veur de wettenschop of de kultuurhistoriese weerde. Dit steet umskreaven in de monumentenwet van 1988. Der is ne minimum leaftied van 50 joar van de zaak um in anmerking te kommen veur et moatschoppelek anzeen van bescharmd rieksmonument. Rieksmonumenten bunt oaver et algemeen veurzeen van et internasionalen blauw-witte monumentenschildjen (zee ofbeelding).
Nederlaand hef rundumme 51.000 gebouwde rieksmonumenten, 1.500 archeologiese rieksmonumenten en 350 bescharmde stads- en darpsgezichten.
Dee rieksmonumenten bunt in-eskreaven in de Monumentenlieste (artikel 1 Monumentenwet 1988), dee'j vanzelf könt vinden in de veurwarpenverzameling van et (ODB), beheerd deur den RACM. De veurwarpenverzameling is neet publeekelek toogänkelek.
In 2000 wodden et untwarp "Actualisering Monumentenregister" an-evangen, um de laandeleke lieste bi-j te warken en betrouwboarder en toogänkeleker te maken.
Veur et onderhold van Rieksmonumenten bestoat fiscale veurzeningen.
Tiedeleken beleidsreagel anwiezing bescharmde monumenten
Nen vergeliekboaren moatregel gold veur de tied van juli 2006 tot juli 2007.
Uutgoande verwiezingen
Bron: Gezicht op gebouwd erfgoed Delft - monumentennota 2007-2017, Gemeente Delft Vakteam Monumentenzorg & Bouwkwaliteit, December 2006
Sallaanse taalwiezer
Dit is de Sallaanse taalwiezer van Wikipedie. 't Is bedoeld um de Sallaanse variaanten van 't Nedersaksisch te beskrieven en zo sprekers en niet-sprekers van de Sallaanse dialecten te laoten zien en 't ze eventueel te leren. Dingen die-j ier vienen kunnen bin woordenliesten, grammatica, uutspraoke, spelling en uutdrukkingen.
Info veurof
't Sallaans wört espreuken in de Nederlaanse pervinsie Overiessel, en wel in een diel van de regio Sallaand. Daoronder valen de dörpen Ellendoorn, Nijverdal en Olten die vandäge de dag een nauwe baand mit Twente emmen. Värder praoten ze in Kampen en in de umgeving van Kampen ok Sallaans. In de Kop van Overiessel praoten ze gien Sallaans mär Stellingwarfs.
Verschillen
Verschillen tussen de verschillende Sallaanse dialecten bint d'r overduudlik. Miestal bint ze oost-west oriënteerd en loat ze van 't westen noar het oosten een toenemmende ofstaand van de Nederlaanse standardtaal ziene. Zo zeg men in Kampen nog gewoon beter veur 't Nederlaanse "beter", rond Zwolle en Daeventer is dat baeter, in de rest van 't Sallaand better. Ok kent men in 't westen van Sallaand mar twee woordgeslachten, terwel de dialecten tegen de Twentse taalgreense wel drie geslachten beholden hebt. Een aander opvallend verschil dut zich in 't noordwesten van 't Sallaanse taalgebied veur: in en um Kampen en Zwolle löt men de h vört. Dit verschiensel löp verder noar 't noorden deur töt op Urk. In de steden Kampen, Zwolle en Daeventer kent men 'n brouwende uutsprake van de r, die volkommen beparkt is ebleven töt dizze steden. In de noordoostlike hoeke van Sallaand (b.v. De Vaort en umgeving), is de uutsprake relateerd an 't Zuuddrents. Veul verkleinwoorden met -ien (meissien, jonchien, pannechien, vrouwchien etc.) Ok de ô-achtige klaanke wödt oa zo as in zwaar = zwoar, daar = doar) woar aanders better stiet, is 't hier beter. Bij, wij, zij, hij wödt met 'n i'j uut-espreuken (körte i met 'n j). Ten westen van Zwolle hebt de wärkwoordsvörmen in wi'j, jullie (ieluu) en zi'j een uutgank op -en niet op -t. In onder aandere Kampen en Genemuden kump in de ie vörm een uutgank op -en veur waoras de rest van het Sallaans -t hef.
't Verschil is 't beste te heuren veur meensen die zölf uut iene van de streken kump en de taal zölf sprekt, of d'r bekend met bint. Iemand uut de Randstad zol amper verschil heuren tussen 't Sallaans en 't Twents, of zölfs tussen 't Grönings en 't Twents.
Grammatica (Noord-Sallaans)
't Is muuilik um 'n iendudige wiezer te schrieven veur 't Sallaans, want, net-as elk aander vörm van dialect, bestiet 't uut verskillende variaanten. Der is hierzoot veur ekeuzen veur 'n taalwiezer van 't Noord-Sallaans, disse kump veur grotendeels oaverhen met 't Drèènts mar is ok grotendeels toe te passen bi-j de res van 't Sallaans.
Regelmoatige warkwoorden
Regels veur de tegenwoordige tied:
Getallen
''De schwa (stomme e) an 't end van partie telwoorden kump veur as ze allenne staot of met naodruk gebruukt wördt. Bi'jveurbield: "Zi'j hebt drie auto's." "Hoevölle?" "Drieë."''
Medeklinkers / spelling
Hier is 'n overzichte van hoe de spelling (,zo duudelik mooglik neer-ezet,) giet in de gemiente Haddenbarreg, of better ezegd 't is 't Vechtdals dialect, maa zo as hierveur is 't ok grotendeels toe te passen bi'j de res van 't Sallaans.
Wi'j bint daorumme meansn <> Daorumme binne wi'j meansn,
[as 't w.w. voor de 'wij' (m.v. v.n.w.) kump, kump der een schwa (stomme e) achter; aandersumme kump der een 't' achter.]
Maa der bint ok woorden die-w 'saam-smelt': 'Gaore wi'j..' is 'gao-w', 'Heb ie..' is 'he-j', 'Har ik..' is 'ha-k' enz.
runderen is runder, enz.
Dat de begunletter g bi'j woorden die verwes naor 'n verlidden tied, zo as: gekregen, gevraagd, gedaan, valt vort (zo a-w zîet bi'j helen Nedersaksiese taalgebied).
veurbeeld: Ik had naar Sinterklaas mijn verlanglijstje gestuurd, daarin had ik heel veel snoepgoed gevraagd en raad eens: ik heb een laars vol gekregen! Dank u Sinterklaasje.
'k Harre naor Sunterklaos mien verlangliesie estuurd, daorin ha-k heel völle snuupgoed evraogd en raod iens: 'k hebbe 'n leerze vol ekree-ng! Daank oe Sunterklaosie.
Wat in Nederlaans klean wöd emaakt met -(e)tje (hondJE, plaatJE, manNETJE enz.) is in 't Sallaans -tie(n) of -chie(n), manks met umlaut in de stamklinker. 't Verskilt per regio hoe as 't gebruukt wöd.
enkele veurbeelden: hondje is hundtie(n) of hunnechie(n) of höndtie(n),
plaatje is plaatie(n),
mannetje is mannechie(n)
veurbeeld: 'Wij gaan naar de speeltuin.' is 'Wi'j gaot naor de speultuune.'
'De kinderen spelen in de speeltuin.' is 'De kinder(s) speult in 'n speultuune.'
'Wij moeten, als ouders, goed op de kinderen letten.' is 'Wi'j mut, as oalders, good op de kinder(s) lettn.' enz.
Hier volgt 't ien en aander um rekkening met te hoalden a-j dialekt gaot lezen: want vake wöd bepaolde woorden gwoon voluut eschreven, terwel 't nie zo wöd uut-espreuken.
veurbeeld: gekregen is ekree-ng,
vragen is vrao'-ng enz.
veurbeeld: leven is lee-m,
geven is gee-m,
schrijven is schrie-m enz.
Knoal (woaterweg)
thumb|300px|Amsterdam-Rhainknoal vanof de Nieuwegeinse Brug n Knoal of daip is n kunstmoatege of bewaarkte voarweg. Maisttied binnen zai liek, in sommege gevalln binnen zai wat krommer. n Knoal is maisstied deur mìnsken groaven om bie gebrek aan n voarweg goud te vervouern. t Raitdaip in t westen van de provìnzie Grunnen is aiglieks t verlengde van de Hunze, mor is deur mìnsken bewaarkt. Dit bewaarken van n revier hait ook knoalizeern. Hieronder verstoan wie t liektrekken van n revier, verbreden en verdaipen.
Sallaanse taalwiezer
Ofzwakking (lenisie)
As tussen twee klinkers een stark stemloze metklinker stiet, kreg den 'n stem. Dat geld ok as e an 't begun van 'n woord stiet en 't veurige woord met 'n klinker
Sk-/Sch-
In wat delen van Sallaand, veural greanzend an Twente, wördt de sch- op zien Nederlaans uut-espreuken, in aandere delen wördt 'e as sk- uut-espreuken. Der is gien regel veur, en d' iene zeg skoele en 'n aander schoele. Dit is ok nie per plaatse verskillend, maa hef te maken met persoonlike veurkeure, of invloed van de umgewing.
Dialectcontinuüm
Een dialectcontinuüm omsluut een riege dialecten die as ze in een vri'j groot geografisch gebied praot, waorbi'j de taalverskillen klein bint oaver kleinere ofstaanden, en staorigan meuilijker te begriepen wördt mit det de ofstaand gruuit. Dialecten die wied van menare of ligt, bint maanks onderling (haoste) niet meer te begriepen.
Sallaanse taalwiezer
Sk-/Sch-
Der wörd wel 's edacht dat dit der met te maken hef dat de oale (dialekt sprekkende) luu eer kinder Nederlaans prebeerden te leren en de kinder verbetterden as zi'j in 't Nederlaans van skure veur schuur deuden. De kinder gungen disse regel dus ok in 't dialekt gebruken.
Dialectcontinuüm
Um sociologische redens kunt sprekers in een dialectcontinuüm veur de communicaotie oaver langere ofstaanden, of oaver grèenzen hen, oavergaon op 't gebruuk van een lingua franca. Dizze lingua franca wördt, as e ontwikkeld is uut variëteiten binnen 't dialectcontinuüm, vake 'standerdtaal' enuumd. Waor mèensen heur oorspronkelijke variëteit ummewisselt veur de boavenregionaole variëteit, kan een dialectcontinuüm opholden te bestaon. De Nedersaksische/Platduutse dialecten an weerskaanten van de Nederlaands-Duutse grèenze, beveurbield, bint veural in de twintigste ieuw slim uut menare gruuid. Daorumme bestiet d'r volgens partie taalwetenskoppers gien dialectcontinuüm meer, intied det de Nedersaksische en Platduutse variaanten aal wieder van menare of koomt te staon.
Sallaanse taalwiezer
Sk-/Sch-
Disse "verbettering" zörgden der ok veur dat luu ok woorden met sch- gaot uutsprekken die juuste wel met 'n sk- uut-espreuken mut wörden, zo as bv. scheetbord (skateboard) en schielers (skeelers). Dit warkt ok aansumme: lîenwoorden uut 't Nederlaans met 'n sch- wördt manks met 'n sk- uut-espreuken (bv. ni'jskierig)
Dialectcontinuüm
't Continentaol-West-Germaonse dialectcontinuüm
't Zogenaomde Continentaol-West-Germaonse dialectcontinuüm, det de Germaonse variëteiten in Nederlaand, Vlaondern, Luxembörg, Duutslaand, Oostenriek, Zwitserlaand, Italië en nog wat gebiedties umvat, is een veurbield van 't vortgaon van een dialectcontinuüm. De niet-standaardiseerde variëteiten van 't noorden van det gebied vörmden de warktaal van de Hanze, en veur de reiziger was communicaotie oaver vri'j lange ofstaanden meugelk.
Binnen det continuüm hebt heur vanof de 17e ieuw een Nederlaanse en een Duutse standerdtaal ontwikkeld. Daordeur is an d'iene kaante de communicaotie binnen 't Nederlaans-Vlaomse diel van 't continuüm, én binnen 't Duuts-Luxembörgs-Zwitsers-Oostenrieks-Zuud-Tiroler gebied stark verienvoudigd. Mar deurdet de ni'je standerdtalen in de plaatse kwammen van de oorspronkelijke variëteiten, is de communicaotie tussen dizze twei gebieden knap stoer ewörden. Een wiedere opsplitsing van 't continuüm gaow in de mute deur de nationaole standerddiseringstendensen in Zwitserlaand, Oostenriek en Luxembörg.
Waalre
Waalre is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Waalre-dorp. Der woanet 17.544 lüde up ne uppervlakde van 22,66 km². Et andere dorpin de gemeynde is Aalst.
Mars (planeet)
Mars is nen planeet in ons zunnestelsel. Van de zunne oet bekekken is t den veerden planeet, den boetensten naober van de Eerde. Den planeet is verneumd naor Mars, den god van den oorlog in t olde Rome. Mars wörd ok wal den rooien planeet eneumd. Dat kump deurdat der nogal wal iezeroxide (zeg maor iezeroer, of roest) in de grond an t öppervlak zit, wat n rood-broen anzeen gif.
Texas (duurverwiesziede)
Texas kan verwiezen noar:
Ströymkanål van Hackfort
Et Ströymkanål van Hackfort of et grööne kanål van Hackfort is nen wåtergang in den Achterhook in Gelderland. Et wyr egråven in 1952 en is in gebruuk enöämen in 1955. Et afwåteringskanål sörget vöär de uutwåtering van med nåme den Veengout en de Båkske Bekke tydens hougwåter as et gemål Båkske Bekke mut pumpen.
Funktsy
Et kanål is as gröön kanål untwörpen vöär de lossing van de Hackfortske Bekke, nåmelik as de Båkske Bekke neet meyr sül können lösen vanweagen hougwåter. Dat sül nen stük of 30 dågen per jår et geval weasen. Et kanål beginnet ten noorden van Wichmond, dår wår den Veengout en de Hackfortske Bekke oavergåt in de Båkske Bekke en endiget 3 kilomeater wyder med nen uutwåteringssluus in den Yssel, under den weg van Zutfent når Hummelo.
Vanaf et uutströymwark in den Yssel töt an de höyge grunden by Hackfort funktsioneret de kåde langs de südsyde as slåperdyk en dee langs de noordsyde as bandyk.
De anlegkosten van et kanål bedrogeden destyds ƒ 425.000.