cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mohammed
Openbarige en toonemnde invlood
Vuurdet de Islam besteund, was Mekka ook al n belangriek religieus peunt. De verskeaidene völke gungn good met mekoar umme en dr besteund polytheïsme (dr wördn meardere godheedn tegeliek anbeedn). De Koeraisj hadn as taak t helpn en verzörgn van de völle pelgrims dee at noar Mekka kömn. Mohammed heurdn ook bie dissen stam. Det hee dan ineenn met t verhaal oawer "Éenn God" köm, was dus nen doorn in t oge van völle van zinne stamgenötn, dee at juust leawdn van t mear-goodndom. Op n bepoald momeant was Mohammed zin leawn nit zeker, en vluchtn doarumme noar Medina. Doar gung'e verdan met preakn, en kreeg völle invlood, zelfs zodöanig det'e as börgemeaister wör ekeuzn.
Indiana
Indiana (spreak uut: is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. Kultureel höyrt et by de amerikaanske Midwestern-streake en geografisk by de Groute Meyrenstreake. Indiana hevt ne uppervlakte van 94.321 km² wårvan 1424 km² water (1,5%). By ne telling in 2018 woanden der 6.691.878 lüde. De höyvdstad en tegelyke de gröätste stad is Indianapolis. Et ligt an Lake Michigan in et noordwesten, Michigan in et noorden, Ohio in et ousten, Kentucky in et süden en süüdwesten en Illinois in et westen.
Indiana tröäd up den 11. december van 1816 to as nyen amerikaansken ståt. Dårvöär was et dusenden jåren vry land vöär verskeidene inheymske volker. Seyt de grundlegging as nyen ståt sint de verskillende kolonisatyströymen ne afspegeling van de kulturele herkoamst van de lüde; de noordelike streake kreag vöäral lüde uut Ny Engeland en Ny Jork. Et midden van Indiana tröäk vöäral migranten uut de mid-atlantiske ståten en et nöästliggende Ohio. Südelik Indiana tröäk vöäral südelike migranten, höyvdsakelik uut Kentucky en Tennessee.
Indiana hevt verskillende verstädelikte gebeden med meyr as 100.000 inwoaners en  een antal kleinere industriele groutstäden. Uut Indiana koamet verskillende professionele sportmanskappen, so as de Indianapolis Colts in de amerikaanske National Football League en de NBA's Indiana Pacers. Den ståt büdt regelmåtig underdak an groute sportgeböärens so as de motor- en autoraces Indianapolis 500 en Brickyard 400.
Weesp
Op 24 meert 2022 is Weesp op-egaon in de gemeente Amsterdam.
Geskiednis
Op 20 mei 1355 verleenden Hertog Willem V van Holland stadsrechten an Weesp. De stad kreg doordeur n bestuur, rechtsproake en ok wierd et poortrecht edoane, dat neudeg was veur de bewonners dee een eigen beroop of bedrief wollen uutvoeren. Deur et geaven van dizze stadsrechten en uutbreidingen deur Albrecht van Beieren en Karel V, wierd Weesp ne rieke stad. In et joar 2005 wierd noa et 650-jarig bestoan van de verkreggen stadsrechten, et heile joar deur een groot feeste eholden.
Goideliske språken
duum|En landkaarte van de [[britske eilanden mid dårup anegeaven de verspreiding van de verskillende bevolkingsgruppen rund et jår 450.
Weesp
Bezeensweerdeg
Weesp ligt an de rivieren de Vecht en Smal Weesp en an 't Amsterdam-Rienkanaal. Doar is ne historiese binnenstad mit een stadhoes/gemeentemuseum (ebouwd 1772-1776 deur Jacob Otten Husly, de verzameling besteet o.a. uut Weesper porselein).
Goideliske språken
]] Goideliske språken (yrsk: teangacha Gaelacha; skotsk-gälisk: cànanan Goidhealach; manx: çhengaghyn Gaelgagh) verwist nå eyne van de twey gruppen van eiland-keltiske språken, namelik: et goidelisk en et brytonisk (respektivelik 'Q-keltiske' en 'P-keltiske språken', volgens de oldere terminology). De moderne goideliske språken binnen yrsk (Gaeilge), skotsk-gälisk (Gàidhlig) en manx (Gaelg). En yrsk-engelske mengspråke in Yrland is shelta.
Weesp
Bezeensweerdeg
Weesp is ne vestenstad met waln, bastions en twee forten, et toornfort Ossenmarkte en Fort Uitermeer, dee dele waren van de Hollandse Waterliene en de Stelling van Amsterdam. Ten oosten ligt Fort bi-j Hinderdam en ten noorden Muden.
Goideliske språken
Et goidelisk wördt as et meyst konservativ eseen ten upsichte van de oorsprungelike mandeylige keltiske oorspråke, terwyl de brytoniske form en üütgebreidere untwikkeling döäremaked hevt. De verskillen tüsken de twey löt sik good seen in de woorden vöär 'söäne' en 'vyve' (5). In et goideliske skotsk-gälisk is 'söäne' mac (eyrtyds maq), en 'vyve' coíg. In et brythoniske bretonsk is 'söäne' map, terwyl 'vyve' pemp is.
Mariekolver
thumb|Mariekolver De mariekolver (Garrulus glandarius, en ) is n opvallend ekleurde kreiachtige.
Goideliske språken
Verspreiding
De goideliske språke formt historisk eseen en dialektkontinuum dat sik üütstrekt van Yrland via Man in Yrske sey tot an Skotland. Et manx is in de 20. eyw üütestörven, mär is sinds dee tyd tot up seakere höygde voordesetted, ouk mid manxspråkige klöäterskolen.
Weesp
Bezeensweerdeg
In Weesp hebt sinds olde tieden veul möllens estoan, dee noe vort bunt, op dree noa.("de Vriendschap" "de Eendracht" en "'t Haantje").
Mariekolver
Verspreiding
Disse voegel kömp veur in t kultuurlaand en de bossen. Hij is over heel Europa verspreid behalve in t hoge noorden. In niejbouwwieken zie'j in eerste instansie vake de eekster, as de bomen en struken in t openbaore greun en in de tunen groter wörden, wörden de eekster zeutjes-an verdröngen deur de mariekolver.
Goideliske språken
Verspreiding
Goidelisk was ooit beparked tot Yrland, en möägelik tot an de westküst van Skotland. Middeleywske gäliske literatuur vertelt ons dat et koaningryk Dál Riata estichted wördden in et westen van Skotland in de loup van de 6. eyw v.Chr. De vroggere upvatting dat Dál Riata estichted is döär immigranten üüt Yrland wördt teagenswoordig neet meyr algemeyn aksepteerd. De archeoloog Ewan Campbell bewäärt dat der geen archeologisk bewys is van immigraty of invasy, en is van meyninge dat starke seyverbindingen byedröägen hebben an en reads bestånde gäliske kultuur an weaderskanten van et Noorderkanaal (skotsk-gälisk en yrsk Sruth na Maoile) tüsken Yrland en Skotland. Et suggereert dat språke en kultuur invlööd ehad kan hebben sunder dat der en groute volksverhüsing ewesd hevt. Et probleem mid en archeologiske upgraving van en wunninge is dat et mär min of algeens niks vertelt oaver hokken språke se in de wunninge pråtden.
Weesp
Aandere darpen
De Horn en Uitermeer.
Mariekolver
Voedsel
Voedsel vient de mariekolver in bomen en struken, in de lucht en op de grond; t hef n aofwisselend dierlik en plaantaordig eetpatroon: insekten en ongewarvelden (mit veule plaagdieren), ekels, beukenoetjes, haozenoeten en aandere zaojen en noeten, vruchten as brummels, frambozen en liesterkrallen. t Eet oek kleine of jonge zangvoegels, eiers en kleine knaagdieren. Mit de starke snavel hakt de mariekolver gaoten in harde umhulsels zo as slekkehuzen, noetedoppen en eierschaolen en vroet e in de bojem, beestepoep en meenselik aofval.
Weesp
Fusie gemeenten
Den gemeenteroad van Weesp hef den wöns uutesprokken om samen te goan mit de gemeenten Bussum, Muden en Naarden. Gemeente Bussum zöt meer in een samengoan mit alleneg de gemeente Naarden. Een samengoan van Weesp en Muden is ok meugelek. Uutendelik is de gemeente op 24 meert 2022 bie Amsterdam etrökken.
Brion
Skiednisse
Jacques Cartier ploatsn zin tweade kruus öp t eailaand in 1534 en neumn t ille de Bryon noar zinn heufdexpedisionoaris Philippe de Chabot, Seigneur de Brion en Admiroal van Fraankriek.
Weesp
Wettensweerdegheden
Nen (geboorn) Weesper wöd ok wal nen Weesper mop eneumd; verneumd noar et plaetseleke amandelkeuksken.
Mariekolver
Oorsprong van de naam
In de Duutse, Noorse en Zweedse namen veur de mariekolver (Eichelhäher, Nøtteskrik(j)e, Nötskrika = ekel-/noetegaaie) kömp t gedrag naor veuren. De Deense en Friese namen verwiezen naor de bosrieke umgeving waor t woent: skovskade (boseekster) en houtekster (houteekster).
17 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 17 september
Brion
Eerdkunde
Falaise Haldimand, neumnd noar Frederick Haldimand, leg an de zuudoostköste van t eailaand.
Netuurlike skiednisse
Biejnoa't hölle eailaand hör biej t Réserve écologique de l'Île-Brion. t Rochers-aux-Oiseaux-federoalvögelreservoat is vörmd deur n poar eailaandskn ten neurdwestn van Brion.
Fotoos
120px 220px 220px
Matijn Nijhuis
Peter Matijn Nijhuis (Almelo, den 7. oktober 1974) is nen nederlandsken juurnalist en nysleaser vöär de NOS up Radio 2.
Loupbane
Nijhuis begünde as vrywilliger by Radio Almelo. Hee güng hen juurnalistik studeren, mär makeden dat neet af. Med 22 jår küm hee as nysleaser en verslaggeaver by Omroep Amersfoort te warken. Et jår dårup küm hee by RTV Oost, wåras hee verskeidene radio- en tv-programma's presenteren deade. Mei 2000 deade hee de ekstra TV Oost-uutsendingen presenteren oaver den vüürwarkramp van Enske.
Persöönlik
Nijhuis hevt cerebralen parese (nen harsenverlamming), wat by em sorget vöär en spastisk beyn. Dårdöär hevt Nijhuis sunder hülpe moide med loupen. In 2006 kreag hee et toch noch vöär mekander üm up entingen med botox ne alternative wandelveerdaagse te loupen, üm geld by mekander te krygen vöär et gode dool. In 2017 was hee ambassadöör vöär Steptember, ne stichting wat geld insammelt vöär undersöök når CP. Seyd 2021 dwingt em de CP in nen rulstool.
Eande van 2009 vröög hee vöär de radio by 3FM synen vreend te trouwen. Ende 2021 güngen see weader uut mekander. Seyd 25 december 2016 düt hee alle weaken nen vlog-ryge underholden by YouTube. In ne uutsending van et programma Het oog wil ook wat verklården Nijhuis in 2021 dat hee lidt an gesichtsblindheid (prosopagnosy).
18 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 18 september
Laura Omloop
Hee verteegenwoardigen België tiedens t Junior Eurovisiesongfestival in Kiev. Hee was doar mit zinne 10 jöare de jöngste van aale deilnöamers. Mit zin versken wöd hee oetiendelek de vierde, tarwiel Nederlaand de eerste plak kriegn. Veur n eerste kear in de gesjichte was t nich zo det de Oostbloklaandn aal öare stimmen noar öare noabers leet goan. Laura hoaln 113 punten en doarmit had hee dös de vierde plak ehoald. Hee kriegn vier kearn 't völle oantal (12) puntn, wat gin oander laand veur mekoar ekriegn hef.
Röttemeroog
Röttemeroog, of gewoon Röttem, is n klain waddenailaandke dat heurt bie de provìnzie Grunnen. t Ligt tuzzen t Börkem en Röttemerploat. t Heurt bie de gemainte Emsmond en is in bezit van Stoatsbosbeheer.
Frankriek
Frankriek, officieel de Franse Rippebliek, is een land in West-Europa en is wat de oppervlakte betreft 't op-één-nao-grootste land dat helemaol binnen Europa leit. Frankriek leit tussen 't Kenaol, de Atlantische Oceaan en de Golf van Biskaje (in 't westen), België en Luxemburg (in 't noorden), Duutsland, Zwitserland en Italië (in 't oosten) en Spanje, Andorra, de Middelllanse Zee en Monaco in 't zujen. Oek 't eilaand Corsica in de Middellanse Zee, beheurt tot Frankriek. De heufdstad van Frankriek is Paries, en is een van de grootste stejen van 't laand.
Voegel
250px|thumb|De zwatte specht thumb|250px|De huusmuske thumb|250px|De pimpelmees Voegels (Aves) bin een klasse van de chordadieren (chordata) mit meenstens 9.800 soorten (en 120 tot 130 uutsturven soorten) die allegeer ien slim kenmarkende eigenschop gemien hebben: ze hebben vleugels mit verens. Alle voegels lopen op de aachterpoten, bin waarmbloedige dieren en leggen eier. De meeste voegels bin overdag aktief, mar d'r bin ok voegels die naachs aktief bin, zoas de oele en de naachzwelver bin naachdieren. Niet alle voegels eten etzelde, dit is per voegelsoorte weer aanders, zo hej' vleiseters en plaante-eters. Hier een peer veurbeelden van wat ze ongeveer eten kunnen: nektar, plaanten, zaoden, insekten, vissen, zoogdieren, aos of aandere voegels.
Frankriek
Bestuurlijke indeling
Sinds 2017 is Frankriek op-edeeld in 13 regio's (22 sinds 1972), die dan weer oenderverdeeld bin in departementen, arrondissementen, kantons en as leste de gemeentes.
Belangrieke stejen
Belangrieke of bekende plaotsen in Frankriek bin: Amiens – Arras – Avignon – Bordeaux – Bourges – Brest – Caen – Kales (Calais) – Cannes – Chamonix - Chartres – Châtellerault – Cherbourg - Clermont-Ferrand - Compiègne – Dijon – Duinkerke – Grenoble - La Rochelle - Le Havre – Le Mans – – Limoges – Lourdes - Lyon – Marseille – Metz - Montpellier – Nancy – Nantes – Narbonne – Nice – Nîmes – Orléans – Paries – Perpignan - Poitiers – Reims – Rennes - Riesel – Roeaan – Straotsburg – Toulon – Toulouse – Tours – Troyes – Vendome - Verdun - Versailles - Vichy
Voegel
Algemiene karakteristieken van voegels bin: een snaevel zunder tanen, et leggen van eier, en een licht, mar toch stark skelet. De meeste voegels kunnen vliegen, de loopvoegels kunnen liekewel niet vliegen, ok aandere soorten zoas voegels op eilanen, hebben disse meugelikhied niet meer. Een peer veurbeelden van voegels die niet kunnen/konnen vliegen bin de: pinguïns, struusvoegels, kiwi's, en de uutsturven dodo.
D'r wodt vaeke een voegelverschrikker bruukt om voegels bie laandbouwvelden weg te holen.
Frankriek
Belangrieke stejen
Op de liest van wereldstejen staon de volgende Franse stejen:
19 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 19 september
Lieste van dierengelujen
Veur gelujen van dieren bestaon der veule verschillende warkwoorden, die vake heel in t biezunder bie één diersoorte heuren. t Zelfde geldt veur de klanknaobootsingen. Opmarkelik van n antal van disse warkwoorden is dat ze gien verbaand lieken te hebben mit t geluud dat ze weergeven, zo as t "balken" van de ezel en t "mekkeren" van t schaap. An de aandere kaante bin der dieren die eneumd bin naor de naobootsing van der roep, bieveurbeeld tjiftjaf (die mu'j niet in t wiere haolen mit de Aziatiese huusgekko, oek wel tjitjak eneumd, n Aziatiese onomatopee), oehoe en gruto. De gelujen in de onderstaonde tabel bin de gelujen die ze volgens verschillende Nedersaksiese dialekten proberen nao te bootsen. De interpretasie van disse gelujen verschilt vake van taal tot taal; soms is t verschil zelfs arg verrassend, n kikker zeeg in t Engels bieveurbeeld niet "quack" mer "ribbit".
Geluudsbron
De meeste gelujen bie gewarvelden wörden mit de bek en/of de keel emaakt, waorbie voegelzang deur de syrinx kömp en zoogdiergeluud deur t strotte en stembaanden. Mer heumsen maken der getjirp deur de vleugels langes mekaar te strieken, gorilla's trommelen der eigen op de borst, spechten hakken mit der snavels in bomen en olifanten trompetteren niet allinnig mit der slurve (neuze), mer maken oek mit der vootzolen infrageluud waormee ze kommuniseren.
Doel en betekenisse
Veule gelujen beheuren tot n systeem van dierenkommunikasie. Welende soorten hebben n rippertwaar an gelujen mit welende funksies. Onder aandere bie ganzen is dit oek veur de meens goed te heuren. Der bin alarmgelujen (luud gakken), dreiggelujen (sissen) en veule aandere. Onderzeukers van dierengedrag zien dan elk type as n aander ethologies signaal. De meeste dierengelujen bin ericht op soortgenoten en oek dreiggelujen die veur indringers bedoeld bin, kunnen tegelieke informasie bevatten veur soortgenoten.
Mer der bin oek gelujen die in de eerste plekke n prakties doel hebben of n bieverschiensel bin, zo as de ultrasone gelujen veur echolokasie bie vleermuzen en niezen en pruusten. Oek is van veule gelujen niet bekend of ze n doel hebben, bieveurbeeld t brommen of zoemen van bromvliegen en t klapwieken van voegels. Dit leste is, liekas aandere vlieggelujen, n bieprodukt van de vlucht, mer t is wel meugelik dat soortgenoten, roofdieren of aandere soorten in t ekosysteem der informasie uuthaolen.
Overzicht
Dit overzicht laot per dier t warkwoord zien dat bie zien geluud heurt en de klanknaobootsing in t Nedersaksies van t geluud, veur zovere as ze bestaon of bekend bin.
Jeuden
thumb|160px|De [[Davidsteern, symbool van et Jeudse volk]] De naome Jeud wöd ebruukt veur iemand met t Jeudse geleuf. Mangs ok (onterecht) ebruukt veur iemand die deel uutmaakt van t volk dat ofstamt van Jakob (onterecht umdat der ok groepen bunt die zich Jeud neumt/veult maor neet van dat volk afstamt). Dat volk van afstammelingen van Jakob is nauwkeuriger as Israelieten te umskrieven. Ok veur de inwoners van 't laand Israël wörd wal eens t woord Jeud ebruukt. Dat klopt ook weer neet, want Palestienen zult zikzelf beveurbeeld nooit zo neumen. In dit geval sprek iej over Israeliërs.
Geschiedenis
t Jeudse volk lefde gedurende temeensen drieduzend jaor in wat now Palestina of Israël hiet, waor 't 'n monotheïsties geleuf (iene god) untwikkelde en meerdere keren zelfbeschikking had.
De Jeuden wödden deur de Romeinen zowat hielemaole verbannen en bint verspreid over hiel Europa en Noord-Afrika, de zogeneumde diaspora.
Sunds die tied hebt zie een bestaon ehad van oarmoede, discriminoatie, onderdrokking en uutreuiing, mar ok seins culturele, economische en individuele bluui.
Zionisme
In de negentiende ieuw hebt ok de Jeuden 'n veraandering undergaon waordeur veulen heur minder as een volk en meer as een etnische of religieuze gemienschop binnen aandere volken zien gaon binnen. Dielnaome an alle aspekten van et maotschoppelik leven kon now toenemen.
Wel is mit naeme vanuut Oost- en Midden-Europa, waor et antisemitisme et slimste was, een Jeudse nationaole beweging ontstaon (et Zionisme), waordeur d'r een gruui kwam van de Jeudse gemienschop in et doedertiedse Ottomaonse en laetere Britse mandaotgebied Palestina, wat uutaendelik leidde tot de stichting van de staot Israël.
Holocaust
Veur de Twiede Wereldoorlog was et antal Jeuden wereldwied ongeveer 16,7 miljoen. Nao de holocaust weren daor nog ongeveer 11 miljoen van over. Zo'n 6 miljoen jeuden bint vermoord in de Twiede Wereldoorlog.
Now lopen de schattings (2018) van 14,6 töt 17,8 miljoen. Daorvan leven d'r zoe'n 6 miljoen in Noord-Amerike, goed 7 miljoen in Israël en nog mar 1,5 miljoen in Europa waorvan 1 miljoen in de Europese Unie.
Tiedens de Twiede Wereldoorlog wodden zoe'n 101.800 Nederlaanse Jeuden en femilieleden vermoord. Et tal Nederlaanse Jeuden zol tegenwoordig op ongeveer 37.000 liggen.
Hoe disse antallen in t Nedersaksies taelgebied liggen is ondudelik. Wel is zeker dat der daor ok een protte Jeuden ofvoerd binnen. Van de ooit umvangrieke Joodse gemienschoppen in bi'jgelieks Grunningen en Twente is niks meer over.
De Haere
thumb|Ingang van De Haere De Haere is n buurtschap in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt ten noorden van de stad Apeldoorne tussen Wenum-Wiesel en Vaossen in.
In De Haere he'j n groot kiekkastekamp en n veurmaolig bedrieventerrein.
Schoonspringen
thumb|200px|Schoonspringen Schoonspringen is een sport waobie-j van een duukplanke op een sierlijke meniere in 't waoter van een zwembad springen. Sprongen dee vake edaon wonnen bie schoonspringen bin bieveurbeeld salto's, valduken, schroeven en nog veule meer.
Der bin meestentieds vuuf duukplanken bie 't schoonspringen: 1 meter, 3 meter, 5 meter, 7½ meter en de grootste duukplanke is 10 meter hoge. Bie 't schoonspringen bin techniek, souplesse, elegantie, heugte, ofstaand en de meuilijkheidsgraod arg belangriek. Disse punten speulen een grote rolle in de puntetelling van de jury.
De toorne mit de verschillende springnivo's is grotendeels emaak van beton. Daornaos he-j meestentieds nog springplanken van 1 meter en 3 meter.
Gilles Quispel
Gilles Quispel (Rotterdam, 30 meej 1916 - El Gouna, Egypte, 2 meert 2006) was 'n Nederlaanse theoloog die bekendheid hef verkreeng as onderzuuker van de klassieke en kristluke gnosis. Hi'j beheurn zien heeln leem lange töt de Nederlaans Hervörmde Karke (toe PKN ehietn).
Leem
Vrog nao zien geboorte verhuusn e naor 't plaatsie Kinderdijk waor zien va 'n smederi'je hadde. Hi'j bleek te onhaandig um zölf hierin te gaon warkn, daorumme wed e naor 't gymnasium estuurd. Hi'j studeern daornao Klassieke taaln en theologie in Leiden en Groningn en promoveern in Utrecht in 1943 op 'n pruufschrift oover Tertullianus' geschrift teeng de gnosticus Marcion die leemn rond 144 nao Chr,. Van 1946 töt 1951 was e leraar Latien an 't Stedelijk Gymnasium Leiden. Hiernai stapn e oover naor de universiteit waor hi'j in 1951 op 35-jairige leeftied te Utrecht wed benuumd töt heugleraar karkgeschiedenisse. Hi'j en zien gezin woondn in Bilthoven. Hi'j waar teevns heugleraar in Leuven, en in Harvard in de Verenigde Staten. In 1976 göng e met emeritaat.
Hi'j overleed op bi'jna 90-jaorige leeftied onverwacht an de gevolng van 'n longontstekking tiedns 'n verblief in Egypte.
Depressie (psychologie)
Een depressie of een depressieve buui is een geveul van verdriet, een verlies van levenslus, of ongelokkig wezen. Bie een depressie wonnen je neerslachtig, he-j vake nans schik an, en ku-j inene ans minder um gaon geven. Een verlies an etenslus, minder slapen en een verminderde seksuele lus kump vake veur. Liekas 't dikkels denken an de dood of an zelfmeurd. Aandere kenmarken bin da-j je eigen hellig, bange en meui gaon veulen. Een depressie hoef neet altied lange te duren, en kan binnen een paor uren of dagen weer veurbiegaon. Een depressie dee langer duur as een weke of twee wonnen een klinische depressie eneumd, hierveur bin meestentieds wel antidepressiva veur te kriegen, dit bin pilletjes waor je wat minder depressief van wonnen. Hardlopen en praoten kunnen oek helpen bie en depressie. Een depressie kan verschillende oorzaken hem, um der mar een paor te neumen: wark, de weerummekoms van een lange vekansie of reize, je drok maken over geldpreblemen, preblemen mit de gezondheid, liefdesverdriet, en zokke dingen meer.
Gilles Quispel
Gnostiek
Centraol in 't wark van Quispel stiet de gnostiek, een verzaomling van in de twi'jde eeuwe nao Chr. uut de confrontatie tussn christendom en gnosticisme ontstaone rilligieuze beweegingn. De uutienloopnde beweegingn van de gnostiek wöd in de visie van Quispel kenmarkt deur 't begönsel van de vri'je méénse en zolln hebbm epleit veur 'n niet-autoritaire en ondogmatische beleving van 't jonge kristndom. Op 't Dordtse gymnasium har e de leer van de gnosis reeds leern kenn deur zien leraar P.J.G.A. Hendrix die op de Alexandrijnse gnosticus Basilides was promoveerd. Op 10 meej 1952 köch e veur zeer weinig geld de gnostische Jung Codex die heedn ten dage zeer völle weerd is. Disse bevattn onder aander 't zo-ehietn Evangelie van de Waorheid. Later zol ok uut de vardere ontdekking van disse - dit is de verzaomeltarm - Nag Hammadi-geschriften 't Evangelie van Thomas bekend wöddn. In 't Thomasevangelie staot allerlee uutspraakn van Jezus waorvan Quispel miendn dat ze warkluk van Jezus ofkomstig zolln kunn ween. Hi'j publiceern dit Thomasevangelie nao 1956. In 2005 deud hi'j 'n ni'je, ditmaol volledige publicatie 't lich zien met allerlee toelichtings zienerzieds.
Nao zien emeritaat gaf e met Roelof van den Broek ut Corpus Hermeticum uut en zölfstaandig de hermetische Asclepius.
20 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 20 september
Inlassing
Meesttieds dreait t dan um n klinker, mear t hangt van t woord of en kan dus ok mangs ne metklinker ween. In t Nederlaandse sproakgebeed is dr völ te doon ovver de tusken -n, zo as bv. in pannenkoek. Woarskienlik hef t vroggere woord pankoek west, mer dit wör later met inlassing oetsprökn, dus as pannekoek, mer umdat de reggels veur de skriefwieze anpast bint, mut ze noe pannenkoek skrievn.
Dinkel
Dinkel kan verwiezen naor:
21 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 21 september
Military
thumb|right|250px|Ruuter John Chapman spreenk met zin peard oawer ne heendernis bie de Military in Blenheim Military (oet esprökn as MILLEtriej) is n oonderdeel van de peardesport, geliek an cross-country (letterlik: dwars duur t laand). t Peard en ruuter jaagnt oawer n lös stuk veeld of laand woerin't 'natuurlike' heendernisse stoat, bv. bouwwoarkn met boomstämme, noa emaakte sleute en aandere waterbäkke. t Dool is um dr zo rap meugelik duur te komn.
t Peard mut doarvuur n best oethooldingsvermeugn hebn. t Härte mut de jachterigheid good an könn. Vuur dissen sport wordt meestal volbloodpearde broekt. Disse hebt n good oethooldingsvermeugn en zeent froai rap.
In t verleedn gebuurn t wal es det n peard strukeln, en det he ofmaakt mos wordn umdet he zo slim gewoond was. Doarumme wör de Military duur deerbeskoarmingsorganisasies fel zwart emaakt. Rechtevoort keump dit hoaste nit mear vuur. Det keump duurdet nen veeärts de deers eerst kuurt, vuurdet ze met magnt doon. Doarbie wordt dr vuur de heendernisse brekbeume broekt; spesjale balkns dee't vanzelf brekt as n peard dr te hard teegn an stot. In Bokel bie Eanske wörd al heel völle joarn de Military van Bokel eheuldn. Doaran deed in t verleedn zelfs Prins Charles van Groot-Brittanje met. Wieders he'j in België nog grote internasjonale Military's, in Lummen en Waregem. Vuur n Tweedn Wearldoorlog leup Neerlaand vuurop as t gung oawer Military-jaagn; de ruuters Charles Pahud de Mortanges, Dolf van der Voort van Zijp en Gerard de Kruijff wördn twee moal Olympies kampioen met de Neerlaandse ploog: 1924 en 1928.
Bildts
Et Bildts is een Nederlaanse streektael.
Et wodt algemien indield bi'j et Hollaans. Et wodt praot in de gemiente Et Bildt in Noord-Frieslaand.
Et Bildts is ontstaon naodat in 1505 de oolde Middelzee veerder inpoolderd wodde deur Hollaanse heren. Daor kwam ok et warkvolk vot, zo van rond Werkendam, Zuud-Hollaand, om de bedieking te doen. Een diel kwam ok in de ni'je poolder wonen. Deur de vermenging van de Zuud-Hollaanse dialecten die zi'j oorspronkelik praotten en et Fries van de poolderbewoners van de omliggende gebieden is et Bildts ontstaon.
Et Bildts wodt praot in de plakken Sint-Anne, (Stellingwarfs: Sunt Anneperochie), Sint-Jabik (Sunt Jekobiperochie), Froubuurt (Vrouwenperochie), Ouwe-Syl (Ooldebildtziel), De Westhoek (Westhoek) en Ni'j Altoenae. Allienig in de kern Minnertsge (Fries: Minnertsgea), die niet in et pooldergebied ligt en pas sund de gemientelike herindieling van 1984 tot de gemiente Et Bildt beheurt, wodt Fries praot.
Naor schatting bin d'r 6000 meensken die et Bildts beheersen (2006).
Wekerum
300px|thumb|Wekerum in 1867, ten zujen van wat noe Wekerum is Wekerum (Nederlaands: Wekerom) is n daarp in t noordoosten van de gemeente Ee, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand, elegen in de Gelderse Vallei, kortbie de Veluwe. t Daarp het zo'n 2.540 inwoeners (2005).
De meeste inwoeners bin Protestants-christelijk en beheuren tot de Hervormde Gemeente. De SGP behaolt bie de verkiezingen meestal n meerderheid van de stemmen.
In de zoemermaonden lozeren der op de umliggende kämpings veul toeristen.
Dwars deur t darp stroomt oost-west de Grote Valkse beek in de volksmond de daarpsbeek of Barreveldse beek eneumd. De beek gaot onder de deurgaonde weg deur.
De leste jaoren (2012-2015) het Wekerum flink uutebreid. Zo bin der in de niejbouwgedeelten Wekerum oost en Wekerum west n hoop huzen bie-ekommen. Der wordt noe ewaarkt an n bedrieventerrein in t Noord-Oostelike deel van Wekerum.
t Daarp Wekerum het nog altied un supermart. Dit is noe Emté Hoek. Veurheen (tot desember 2010) was dit Golff Hoek. Verder bin der nog n paor standardwinkels.
In 2015 is ok Wicherumloo gebouwd. Dit is 'n tehuus veur ouderen, waor diverse soorten zurg gebooien wurden. Daornaost bin d'r ok mogelikheden veur dagbesteejing. Dit projekt is n inisjatief vanuut de plaotselike Hervormde Karke. De naom Wicherumlo wiest naor de vroggere naom van Wekerum.
Röttemerploat
thumb|Röttemerploat, Röttemeroog Röttemerploat is ain van de drij ailanden dij soamen t Grunneger ailaand Röttum vörmden in de Waddenzee. Tegenswoordig is dij oet mekoar vaaln ien drij ailaandken: Röttemerploat, Röttemeroog en Zuderdunen. t Ailaand is de lèste joaren gruid en lopt noar t oosten tou. Röttemerploat is nait tougankelk veur gewoon publiek. t Ken allendig bezoch worden deur wadlopen vanoet Paiterboeren.
Warvershoof
Warvershoof is een darp en ne veurmoalige gemeente in de regio West-Frieslaand in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand. t Lag in den olden gouw Westflinge. Et darp zelf hef 8.794 inwoners (2010). Tot 1 jannewoari 2011 was Warvershoof ne zelfstaandige gemeente, doarnoa is t op-egoan in de gemeente Medemblik.
Geskiednis
Ovver et ontstoan van de plaatsname Warvershoof bunt meer meugelekheden. Veur de meesten is de verneuming noar de boerderi-je van den preadiker Werenfridus de meest geleefden. Werenfridus was volgeling van Willibrord en kwam noar et gebeed in 690 om et woord van Willibrord en zien evangelie um te ropen. Hi-j wonden in dee tied in ne boerderi-je dee noe Wervershoof eneumd wödt.
De plaatse wodden in 1288 as Banne (rechtsgebeed) Werfaertshof eneumd op ne landkaarte. Moar et verhaal van Werenfridus hef nog altied völle noavolgers. Ok is zowal de karke as parochie ewi-jd an den H. Werenfridus. Ok de karke dee doar vrögger stond was al ewi-jd an him.
thumb|left|200px|Warvershoof karke
Boris Johnson
Alexander Boris de Pfeffel Johnson (Ny-Jork 19 juni 1964) is nen britsken politiker van de Konservative Partye, geskeedkündigen, skryver, journalist en van 2019 töt 2022 eyrsten minister van et Vereynigd Köäningryk. Vöärtyds was hee börgemeister van Londen en seyt 2015 lid van et Laegerhuus. van den 13. juli 2016 töt an den 9. juli 2018 was hee Minister vöär Butenlandske saken en et Gemeynebest vöär et Kabinet-May I en II.
Up den 23. juli 2019 wör Johnson döär tweydarde van de leyden köäsen as nyen partyleider. Dårmed volgden hee Theresa May up as eyrste minister van et Vereynigd Köäningryk.
Leavensbeskryving
Boris Johnson is ne achterkleinsöäne van Ali Kemal, nen türksken journalist den as an et begin van de 20. eywe nen körten tyd minister van Binnenlandske saken was in de ottomaanske regeyring van Groutviseer Ahmed Tevfik Pasja. In 1910 tröäken Johnsons türkske oavergroutolden når et Vereynigd Köäningryk. Dår nöäm syn oavergroutvader de achtername van syne britske vrouwe, 'Johnson', an. Andere oavergroutolders warren de suffragette Millicent Fawcett en nen düütsken prins. Stanley Johnson (1940), den vader van Boris, is journalist, skryver, vöärmalig britsk parlementslid en topambtenaar van de europeeske üny. Syn moder, Charlotte Johnson (meydkensname Fawcett) (1942) is künstenaresse en düt portretten en landskappen skilderen. Syne olden güng uut mekander in 1979.
Nå syne skooltyd an de vöärname kostskole Eton College güng Johnson når de Universiteit van Oxford en de Europeeske Skole in Brüssel. Dårnå wör hee journalist. An Oxford was hee by de Bullingdon Club, wår as ouk vöärmålig eyrsten minister David Cameron en Radosław Sikorski by warren. Syne loupbane begün by de Daily Telegraph in 1987. Van 1994 töt 1999 was hee verslaggeaver van EU-saken vöär disse krante. Dårnå was hee höyvdredaktöör by et tydskrivt The Spectator.
Johnson skreav veer autobiografiske böker en twey romans. Vöär de BBC makeden hee ne dokumentäre The dream of Rome (2006), wårin as hee de Europeeske Uny vergelikt med et Romeinske Ryk. Med syne uptreadens in et BBC-programma Have I Got News For You van de BBC, wat hee veer mål presenteerden, wör hee voordan bekender. In 2004 wör hee nomineerd vöär nen BAFTA-prys. In 2006 köm ne biografy oaver em uut.
In april 2016 makeden Johnsons uutgeaver wearldkündig at Johnson solde warken an ne biografy van William Shakespeare under de titel Shakespeare: The Riddle of Genius. Mär in juli van datselvde jår wör ankundigd at et book vöärloupig nit uut solde koamen ümdat Johnson as minister van Butenlandske Saken te druk solde weasen.
Nå syn ministerskap güng Johnson vannys an et wark by de Daily Telegraph, ditmål as kolumnskryver. Vöär syne weakelikse bydrage van 1100 wöörde krigt hee £275.000 (ümmereakend ungeveyr € 300.000) in et jår.
Johnson was trouwd en hevt ses kinder. In september 2018 kundigden hee en syne domålige vrouwe an uut mekander te gån
Vanweage syne geboorte in Ny Jork har Johnson nöäst de britske ouk de amerikaanske nationaliteit. In 2016 deade he dår afstand van.
Zuderdunen
Zuderdunen is n klain waddenailaandke tuzzen Röttemeroog en t Grunneger vastelaand. Dizze zudelke rest van n eer veul groter Röttemeroog is naauwleks n ailand te nuimen, door zien grootte. Mor t ailandje is wel bewoond. t Is n paradies veur zeehonden en vogels. t Ailandke is in bezit van Staatsbosbeheer en heurt bie de provìnzie Grunnen (gemainte Emsmond).
Kiekkaste
Een kiekkaste kan verwiezen naor:
Volendams
't Volendams is een Waterlaandse taalvariaant, espreuken in 't Noord-Hollaandse dörp Volendam.
't Volendams hef zien unieke kerakter te daanken an 't isolement daoras 't dörp ieuwenlaank in lag. Hierdeur kunden veul typische klaanken ontstaon, zoas de geronde eu veur de gewone Hollaandse eej en de wiede ai veur eê. D'r bint, krek as in 't Enkhuzens, een bult invloeden uut de taalvariaanten van aandere vissersplaatsen rond de vroggere Zuderzee. Slim bezunder is 't veurkomen van umlaut in de verkleinwoorden: 't Voldendams is de ienige Hollaandse/westelijke taalvariaant daoraj det in vienden (pot-pötje). Dizze vrömdigheid mient ze det in de 19e ieuw mit-ebrocht is deur kattelieke ni'jkomers van Schoklaand, die nao de ontruming van heur eilaand in 1859 naor Volendam verhuusden en 't Schokkers mitbrochten.
Een woordenliesien: Volendams - Zuudwest-Zuud-Drèents
De Volendammers Dick Brinkkemper en Klaas Karregat hebt zo'n 2500 woorden en uutdrokkingen in 't Volendams verzameld, plus verhaalties en liedties in 't Voldendams. Wieder verzamelden ze veurnamen, achternamen en de in Volendam belangrieke bi'jnamen. Dit alles hebt ze bi'j mekare brocht in 't boek  ' t Volledams deujr de jaojre eujn. Ok boekhandelaar K. Simons legden een verzameling Volendamse woorden en uutdrokkingen an en maakten daor end jaoren tachtig een boekien van.
Eeknprosessieroepe
thumb|Jökkeroepn in n optocht|386x386px
De eeknprosessieroepe (Thaumetopoea processionea, ook wal es jökkeroepe neumd) is de roepe van n nachtuulken den't völle vuurkeump in België, mer seend 1990 ook in Neerlaand ne vaste stea hef.
Disse roepe hef gevöarlike höare dee't bie n meanske breanderige jökkerieje geewt. Um de zovölle tied he'j dr ne ploage van.
Nöast eeknbeume zitt ze ook gearne in baarkn- kastanje- en beuknbeume.
Vuurkomn
thumb|right|Jökkeroepe met dudelike lange braandhöare In Vlaandern is de jökkeroepe al joarn "in ebörgerd", vuural in de proveensies Antwaarpen en Limburg. Volgens de katalogus van Lempke köm de roepe van 1820 töt 1900 ook in Neerlaand völle vuur töt an de liene Ernem - Niejmeagn - Viaann - Dordrecht, met ne opmoarking dr bie van "in vrij grooten getale" en "talriek". t Is nit dudelik woerumme de roepe tusken 1900 en 1990 nit ezeen wör. In 2010 warn ze alwier zovear terugge det heel Neerlaand as wongebeed an eduudt wör. Ze wordt vuural ezeen tusken zommereekn in laann bie steadn en döarpe, oarfbeplaanting op kampings en laandgoodern met völle bos dr umhen.
Harskamp
Harskamp is een daarp in 't noordoosten van de gemeente Ede in de Nederlanse previnsie Gelderland, elegen op de rand van de Veluwe en de Gelderse Vallei. 't Daarp het 3.470 inwoeners (2004). De postcodes beginnen mit 6732.
Eeknprosessieroepe
Vuurkomn
In völle bosn wörd de roepe wal vake zeen, mer nooit echt as ploage, umdet dr n natuurlik eawnwicht is met zinne natuurlike vijanden (de prachtwaspe, sluipvlege en de grote popnreuwer (n soort loopkeverken).
Harskamp
Harskamp is de plek waor 't Infanterie Schietkamp Harskamp zit dat op 1 september 1899 in gebruuk eneumen werd. Hier worren jaorlijks tussen de 110.000 en 140.000 schutters of-ericht. Der zitten oek een paor defensiemuseums: 't Infanteriemuseum, 't Infanterie Schietkampmuseum, de historische verzaomeling van de Nationaole Reserve en 't smalspoormuseum.
Fluithout
thumb|250px|Wild fluithout thumb|250px|Zweeds fluithout Fluithout (Sorbus) is een geslacht van bomen en heesters uut de rozefemilie (Rosaceae). 't Geslacht komt van oorsprong veur op 't noordelijk halfroend, veural in Europa en Azië. Veul soorten uut dit geslacht worren an-eplant as sierboom.
Harskamp
In 't luchtruum boven 't schietkamp zit een bepaarkingsgebied (EHR 9). Dit vuufhoekige gebied het een diameter van oengeveer zeuven kilemeter en begint van de groend tot 1707 m boven de groend. Dit gebied is meestentieds deurdeweeks actief. As 't gebied actief is maggen der gien vliegtugen vliegen.
Fluithout
Deskundigen bin 't niet ees over 't antal soorten in dit geslacht; de antallen verschillen tussen de hoenderd en tweehoenderd. De oorzaak van disse verschillen leit 'm in 't feit dat een antal lokaole soorten ongeslachtelijk vortplant, dit wil zegen dat ze in staot bin zoender bevruchting zaod te zetten. De risselterende microsoorten worren deur d' een as echte soorten ezien, deur d' are egroepeerd in een veul kleiner antal variabele soorten.
Harskamp
't Daarp is veural bekend vanwege 't toerisme en de anwezigheid van campings en recreasieparken vanwege de rustige ligging an de rand van de Veluwe. 't Is oek een christelijk daarp: bie de gemeenteraodsverkiezingen van 2006 behaolde de SGP hier 50,26% van de stemmen, de drie christelijke partieën saomen ruum driekwart. 't Daarp het een hervormde en een griffermeerde kaark . Hierwauwaweer
Fluithout
Fluitjes van fluithout
Vrogger maakten kienders fluitjes van fluithout, vandaor dat 't oek fluithout heet. Op een riepe, of-esnejen zwieg sleugen ze mit 't hecht van een mesjen net zo lang totdat de schel losleut. Dat trökken ze der dan heel of um derop te fluiten of der aarten deurheen te blaozen. Bie 't tikken op de schel zungen ze een bezweringsveersjen (in Niejleusen zungen ze bieveurbeeld: Sap sap sieppien, wanneer bin ie riepe). Der bin in Nederland en in Duutsland een kwak Nedersaksische varianten van dit veersjen; een paor vie-j der in 't artikel Nedersaksische volksleidjes.
Eeknprosessieroepe
Vuurkomn
Bie nacht goat de eeknprosessieroepn etn zeukn. Det doot ze tehope in lange riegn, wat wal wat weg hef van ne prosessie (optocht). Bie dag goat ze noar de nöste wierumme. Umdet ze leawt op eeknblaadn is nen kaalgevretnen eekn n teekn van det dr roepn in zitt. Dreuge weenters en dreuge, hete zommers hebt ze gearne. Doarin gediejt ze.
Fluithout
Soorten
In Nederlaand en België is alleen de wilde fluithout (Sorbus aucuparia) in-eburgerd.
Een paor are soorten:
Eeknprosessieroepe
Braandhöare
Um dr met te doon te kriegn hoo'j geheels nit bie in de buurte van de roepn te komn. De höarks zeent zo lecht det ze duur de weend met evoord wordt, en zo terechte köant komn om vuurbiegangers en leu dee't n dagken hen fietsen goat. De roepn kriegnt de höare tusken half mei en eind juni. As de roepn oet zeent ekömn bliewt vake de höare nog achter in de löage nöste, woernoa a'j dr töt wal twee joar later nog last van köant kriegn.
Ook deers, en vuural heunde köant slim last kriegn met de höare.
Leawnsloop
thumb|right|Nachtuulke van de jökkeroepe De eikes begint april oet te komn, tegelieke met de eerste blaadkes van de weardplaante, n eekn. De roepn hebt dan nen oranjen kluur. Heanig an veraandert n kluur in n soort griesblaauw met lechte ziedkaantn. Noa de daarde vervelling kriegnt de roepn de doonkere braandhöare op de rugge. De roepn wordt meestal roond 3,5 cm laank.
Netnummer
In Nederlaand besteet 't netnummer uut een reeks van 3 of 4 nummers, die begint mit een nul, die-j dreien möt a-j binnen 't eigen laand van 't eigen netnummergebied naor een aander gebied bellen wilt. 't Netnummer plus 't abonneenummer vormen een (nationaol) tillefoonnummer. A-j vanuut 't butenlaand belt, wördt de nul van 't netnummer vort-elaoten.
In België besteet 't zonenummer uut een nul plus een of twee nummers. 't Möt steeds ekeuzen wörden, ok a-j binnen de eigen zone belt. Bel ie vanuut 't butenlaand, dan lao-j de nul van 't zonenummer vort.
Eeknprosessieroepe
Leawnsloop
De natuurlike vijanden van de roepe zeent de prachtwaspe en de sluipvlege. Ook nen loopkever, de grote popnreuwer, is nen natuurliken vijand, mer den is al seend de joarn '50 in Neerlaand oet estörven.
Ploag en bestrieding
In Neerlaand wör de roepe vuur t eerste zeen in 1991 in verskeaidene nöste langs ne weg bie Hilvarenbeek. De jökkeroepe spreaidn zik doarnoa rap oawer t zuudn van Neerlaand, töt an 1996. Doarnoa wör t rap meender, en völle leu meandn at t of elop was. t Joar doarop wör de jökkeroepe vuur t eerste zeen in noordeliker plaatsn; in 2010 al töt in Stad Grönningn.
A'j dr op tied bie zeent kö'j ne ploag vuurkomn. Det kan duur n bestriedingsmiddel in de beumtöppe te spöaitn. In 2004 deedn ze dit in Neerlaand as proof met Xentari WG. In dit spulleken zit ne bakterie: bacillus thuringiensis va. aizawai. Disse bakterie maakt eiwitkristaln in t daarmkanaal van de roepe. t Daarmkanaal geet hiermet an t ofbrekn, mer dan keump dr ne gifstof vrie, wat n daarmwaand antastet. n Uur noa opname van de bakterie skeaidt de roepe met t etn oet, umdet um de kaakspiern verlamt. Besmette roepn wordt troag, verkluurt en verskroompelt oeteaindelik. 2 töt 5 deage doarnoa zeent ze dood. De dode roepn bliewt met de vuurpeute an de eeknblaadkes hangn.
Probleem bie disse manere van bestriedn is de'j dr ook aandere vleendersoortn met antastet. Um det te vuurkomn köant de roepn ook ter plekke verbraand of op ezöagn wordn, woernoa't ze begreawn, verbraand of verdreunkn wordt. Dit is wal ne froai umslachtige manere.
As natuurlike bestrieding zol de grote popnreuwer wier in ezat könn wordn. Det doot ze in de Verenigde Stoaten al. Iej köant t bestriedn of vorthaaln van n nöst t beste oawerloatn an spesjaliseerde bedriewe.
Montana (Wallis)
thumb|250px|De ligging van Montana Montana is een gemeente en een plase in 't Zwitserse kanton Wallis, en maakt deel uut van 't district Sierre. Montana ef ongeveer 2.262 inwoners. De gemeente stiet veural bekend as ski-oord en ef al verskillende grote wedstrieden eorganiseerd.
3e eeuw v. Chr.
'''Decennia - Eeuwen - 4e eeuw v. Chr. - 3e eeuw v. Chr. - 2e eeuw v. Chr.'''
Oergermaans
t Oergermaans is ne rekonstrueerde sproake dee't roondum t begin van de joartelling (roewe skatting) esprökn wör in Noord-West en Middel-Europa. Oet disse sproake zeent in latere joarhoonderden oonder mear t Ooldnoors, t Ooldsassies, t Ooldengels, t Ooldfreesk, t Ooldhoogduuts, t Ooldfraanks en t Goties oontwikkeld. Van t Ooldsassies is t hudige Neersassies wier ne dochtersproake.
t Oergermaans is ne anname. t Is ne duur gelearde leu herleaidde sproake (dus nit t zelfde as ne keunstsproake). Hierbie wörd ok an enömn at alle Germaanse taaln vroger één waarn en langsoam uut mekaar gröäit beent. t Oergermaans is bedoold um ne fase van disse oolde "vadersproake" wier te geewn, um de kenmoarkn van de Germaanse sproake te kriegn zo as den in t verleedn ekleunkn mut hebn. Baseerd op vergeliekings met oolde nog bekeande Germaanse sproakn (vuural Goties en Ooldengels, en wat meender ook Ooldnoors en Ooldhoogduuts) köant de Oergermaanse grammatika en de wöardenskat ongevear benöaderd wordn.
Hoog Buurlo
thumb|Umgeving Hoog Buurlo thumb|De schaopschot (2009) in Hoog Buurlo Hoog Buurlo is n gehucht in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt ten westen van de stad Apeldoorne en iets ten oosten van Radio Kootwiek.
Geschiedenisse
Hoog Buurlo is n ouwe landbouwenklave in t midden van de bossen en de Hoog Buurlose Heed.
Eeuwenlank wordden hier op de zelfde maniere eboerd, die ezien wordt as n veurbeeld van de potstalkultuur. Akkerbouw, t houwen van schaopen en t hakken van ekenhout (de looizuur uut ekenschellen gebruukten ze in de leerlooierieje) zörgden veur de neudige inkomsten.
De akkers en schaopendriften kommen nog altied veur. Ok hef t gebied dat Hoog Buurlo enuumd wordt nog de zelfde vörm as drie eeuwen elejen: roewweg n sirkelvörm, umringd deur beukelaonen. Sinds 2009 hef Hoog Buurlo n nieje schaopschot. De menselike bewoning besteet uut twee veurmaolige boerderietjes en drie inwoners.
Etymologie
De name (Hoog) Buurlo kömp al in de 9e eeuw veur en is n samenstelling van bur (kleine woning) en lo (bos).
Nedap
Nedap is nen Nederlands bedrief dat veuroetstrevend technologisch spöl ontwikkelt en maakt, en sinds 1949 beursnoteerd is.
Nedap steet veur Nederlandse Apparatenfabriek. Et bedrief hef zien hoofdkantoor in Grolle, moar d'r bunt ok vestigingen in België, Duutslaand, Engelaand, Frankriek en Spanje. Zee maakt onder meer stemmachinen en beveiligingsapparaten veur winkels, en dat doot ze met 600 man volk.
Hoog Buurlo
Beheer
Staotsbosbeheer is op t moment de beheerder van Hoog Buurlo en probeert de kultuurhistoriese elementen die t darp rieke is te verstarken en vörm te geven deur onder meer ouwe wildwallen en schaopendriften te herbouwen of te herstellen. Ok wordt ewarkt an herstel van t ekenhakhout. n Boerderieje in Hoog Buurlo waorin tussen 1980 en 2007 örgelkonserten egeven wordden deur de toemaolige bewoner, wordt daor noe weer veur gebruukt.
Recreatie
Der bint verschillende wandelroutes en rustplaatsen an-elegd, waormee daggiesmensen naor t gebied etrökken worden. Op 18 juni 2009 is t herbouwden Hoog Buurlo offisieel 'los' edaon.
Kogge
Ne kogge is n skip dat in-evoerd wodden deur de Hanze um goderen te verskaepn. Et verscheen as soorte rundumme et joar 1200 en was untwikkeld uut et Wiekingskip, meer bepoald et soort zeegoand vrachtskip hiervan, ok wal knarre eneumd. Et was ebouwd op rechten kiel en staevens en had n heel of deels dek.
Grunendaal
Grunendaal (Nederlands: Groenendaal) is n gehucht en natuurgebied in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland.
Kogge
Geskiednis
Ne kogge kon anzeenlek meer vracht vervoeren as de knarre, moar had ok meer kracht, dus wind, neudig um te kunnen voaren. Koggen hebt in dee tied van 1200 tot +/- 1450 nen ungekend sukses ekend. Et belangriekste kenmark is dat zi-j de untwekkeling hebt emaakt noar et staevenroer. Doar was éen enkel dwarsgetuugd zeil, an nen midskeeps of in latere tied nen iets meer noar veuren eplaatsten mast.
Et is as vrachtskip verdrongen deur den hulk.
Grunendaal
Grunendaal was in de 20e eeuw veural n landbouwenklave. In 1993 wordden t zujelike gedeelte van t akkergebied (60 bunder) an-ekocht deur de Vereniging Natuurmonumenten. In t begin mos t nog gebruukt worden veur de landbouw, mar tussen 1998 en 1999 wordden de rikkige vortehaald (in verband mit onderzuuk naor interaksies tussen verschillende diersoorten is t in fases edaon), waordeur Schotse hooglanders en andere wildsoorten uut de angrenzende gebiejen Loenermark en Imbosch t konnen begrezen. De noordelike landbouwenklave (83 bunder) is in 2002 van de pachter ekocht deur t Bureau Beheer Landbouwgronden, die t weer deurverkocht an Natuurmonumenten. Hiermee is ok dit terrein deel eworden van de natuurlike eenheid Veluwezeum.
Kogge
De Kamper Hanze Kogge
Ne grote en vri-j good bewoarde kogge wierd in 2000 in de buurte van Doel vonden, bi-j groafwarken an et Deurganckdok. De zogeneumde Doelse kogge ku'j noa konservatiewark in et skeepvoartmuseum van Baasrode bekieken.
Noa et dreugevallen van den Flevopolder bunt verskillende koggen op-egroaven en beholden. In Nederlaand is in Kampen ne kogge noa-ebouwd. Dizze veert sinds 1998 under den name Kamper Hanze Kogge. De kogge dee zie as veurbeeld veur et noa-bouwen hebt ebruukt is ebouwd met holt uut 1336.
In de middeleeuwn wodden ne kogge in veer moanden ebouwd. In Kampen is veer joar an et noa-bouwen van et skip ewarkt. De Kamper Hanze Kogge was as Tall Ships' Races gast op Sail 2000 en Sail 2005. De Kamper Hanze Kogge hef nen deepgang van 2.50m, lengte maste 22 m, lengte overall 20 m. gewicht 85 ton, woarvan 45 ton ballast. Dizzen kogge wödt evoaren met 12 bemanningsleu en veert nog zunder motor.
In 2004 hef de Kamper Kogge ne Ommelandvoart emaakt. Dizzen tocht duurden 7 waeken en vuur längs staedn in Duutslaand, Denemarken en Zweden. Der bunt in Duutslaand en Zweden ok 4 koggen noa-ebouwd.