cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Admiraliteit van Frieslaand
Eerste Ingelse oorlog
Tiedens de Slag bij Plymouth voeren veur de Admiraliteit de schippen de 'Westergo', de 'Albertina', de 'Schaapherder', de 'Sara', de 'Hector van Troye' en de 'Gelderlandt' onder Michiel de Ruyter. Daornaost voer de Friese kapitein Douwe Aukes op et schip 'De Vogelstruys' dat van de Verenigde Oost-Indische Compagnie was. Bij et uutbreken van de oorlog was et schip rap ombouwd tot oorlogsschip waordeur et bij de vlag een bemanning van 200 koppen en 40 kanonnen had. Aukes dwaalde mit zien schip of van de rest van de vloot en et schip wodde omsingeld deur vier Ingelse schippen. Doe de bemanning op et punt ston heur over te geven, driegde Aukes het schip eigenhandig ontploffen te laoten. De bemanning wodde zo bang dat in et volgende gevecht twie Ingelse schippen tot zinken brocht wodden wiels de aanderen votvlochten.
Et antal schippen mocht dan wel op nivo wezen, de aandere Admiraliteitscolleges weren niet altied liekegoed te spreken over et gedrag van de bemanning van de schippen van de Friese Admiraliteit. Zo gong tiedens de oorlog ien van de Friese schippen zonder verlof naor huus. Nao de Driedaegse Zeeslag wodden de kapiteins Sekema Becks en Allert Jansz straft omdat zij heur niet goed verweerd hadden in de slag.
Et bleef in de oorlogstied veural wegens chronisch geldgebrek lestig veur de Admiraliteit om voldoende schippen uut te rusten. Een treffend veurval deed him veur in december 1652. De Friese kapiteins Schelte Tjerks Wiglema en Adriaan Brunsveldt bleken gien geld te hebben veur brood om de bemanning te voeden toen Tromp van hen verlangde mit him uut te veren. IJllings reisde Wiglema naor Den Haag om geld te kriegen, mar dit wodde him weigerd. Uu0teindelik leende de Dokkummer uyt liefde ende ter eeren van 't Landt 200 gulden om brood in te kopen. Wiglema hadde d'r zels niet vule an, hij sneuvelde niet vule laeter. As gevolg verkeerden in protte schippen, meerst ombouwde koopvaardijschippen, deur et geldgebrek in minne staot. Doe de 'Westergo' in 1653 zonk, was et in zeker acht maanden niet schoonmaekt.
Oorlog op de Oostzee
Doe Zweden tiedens de Noordse Oorlog (1655-1660) driegde Denemarken te veroveren begon de Republiek te vrezen veur zien haandel op de Oostzee. Zweden, dat hiermit heerschappij over de Oostzee verkriegen zol, zol de Nederlaanse haandel een protte schade an kunnen brengen. De Nederlaanse vloot holp daoromme de Denen in de stried. Onder leiding van Jacob van Wassenaer Obdam wodden de Zweden verslagen in de Slag in de Sont. Ok Friese schippen nammen diel an disse zeeslag, onder aandere de 'Albertina' mit de kapitein Auke Stellingwerf en de 'Judith' mit Tjerk Hiddes de Vries as kapitein. Stellingwerff, die naemens de Admiraliteit voer, overwinterde van 1658 op 1659 in Denemarken. In oktober 1658 had hij onder commandeur Jan Gideons Verbrug een Nederlaans eskader naor de Hoek van Skagen begeleid. Tjerk Hiddes de Vries het die winter in Kopenhagen deurbrocht, waor hij an de verdediging van de stad tegen de Zweedse anvallers dielnam.
Twiede Ingelse Oorlog
thumb|300px|De Vierdaegse Zeeslag, deur Pieter Cornelisz van Soest, schilderd rond 1666 Doe in 1661 deur de Staoten-Generaol opdracht geven wodde tot uutrusting van 18 schippen, krege de Friese Admiraliteit opdracht drie daorvan te leveren. De schippen wodden nooit ofleverd. Doe in 1664 vief schippen uutrust wodden mossen leverde de Admiraliteit wederom niets. De Staoten-Generaol raekten irriteerd en verklaerden ten hooghsten misnoeght te wezen. Nog datzelde jaor wodden toch nog twie oorlogsschippen bouwd, de 'Sevenwolden' en de 'Princes Albertina'. Wiels de oorlogsdrieging mit Ingelaand zichtbaor toenam, ruste de Admiraliteit meer en meer schippen uut. De 'Oostergo' mit 225 man en 56 kanonnen en 'De Steden' mit 175 man en 46 kanonnen boden eerst voldoende bescherming. Desondanks vaerdigden de Staoten-Generaol in december 1664 wederom opdrachten uut veur de bouw van 72 nije schippen. Et Friese andiel hierin wodde een vloot van negen schippen mit een totale bemanning van 1930 matrozen en 416 kanonnen. In jannewari 1665 kwam hier bovenop nog iens een order veur twie jachten, drie oorlogsschippen, twie galjoten, twie branders en een ammunisieschip binnen bij de Friese Admiraliteit. Now deur de oorlogsdrieging geld gien belemmering meer was, wodde d'r ogenblikkelik begonnen mit de bouw van de schippen.
Ok in et laeste jaor van de Twiede Ingelse Oorlog, 1667, bleef de Admiraliteit aktief schippen uutrusten. In de Tocht naar Chatham leverde de Admiraliteit een bescheiden bijdrage. De vloot kwam aanvankelik te laot an, mar wist mit schippen as de Groningen (tussen de 276 en 300 bemanningsleden en 70 stukken geschut) onder leiding van Star toch een bijdrage te leveren.
Harlinger tied
Op et hoogtepunt van de Admiraliteit had Harlingen vier hellingen. Tientallen oorlogsschippen kozen daorlanges et roeme sop. De Admiraliteit het zeehelden as Tjerk Hiddes de Vries en Auke Stellingwerf votbrocht. Beide mannen raekten tiedens een zeeslag op hun schip dodelik gewond. Tjerk Hiddes de Vries, die tiedens de Twiede Ingels-Nederlaanse Oorlog et bevel voerde over de vloot van de Friese Admiraliteit had de beschikking over niet minder as veertig schippen. De Friese vloot beriekte toen zien grootste sterkte. thumb|300px|Et Admiraliteitsgebouw in Harlingen
De Friese Admiraliteit wist enige winst te behaelen uut de verkoop van veroverde goederen en schippen. Zo wodde tiedens de Vierdaegse Zeeslag op 13 juni 1665 et eerder deur de Ingelsen veroverde VOC-schip de Nagelboom heroverd. In een advertensie in de Haerlemse Courant wodt een jaor laeter etzelde schip te koop anboden:
"De Gecommitteerde Raden ter Admiraliteyt in Frieslant, presenteeren in 't openbaer aen de meestbiedende te verkoopen een heerlijck en voornaem Schip van Oorlogue de Nagelboom genaemt, in de jonghste Bataille tegen de Engelschen, door de Vice-Admirael Coenders verovert, met zijn staende ende loopende Wandt, Zeylen ende Treylen, Anckers ende Touwen, mitsgaders een grote quantiteyt Canon, ende alle vordere toebehoorten, breeder gespecificeert in 't Inventaris onder onsen Vendu-meester berustende, dewelcke by een yeder die 't belieft aldaer sal konnen werden gesien ende gevonden. Soo wie gadinge daer aen heeft mach komen, op den 31 Iuly naestkomende Olde Stijl, in 't Collegie van haer Ed: Mog: binnen Harlingen, ten 10 Uren voor Noen, ende koopen op Conditien ende Articulen de Omstanders ten voorschreven Daghe te vooren te lesen. "
In de nacht van 13 febrewari 1771 wist een grote groep te hulp schoten burgers niet veur te komen dat et gebouw van de Friese Admiraliteit te Harlingen ofbrande. Niet allienig et vergaderhuus en twie bijbeheurende magazijnen branden of, mar ok et hiele archief. Nao dit fiasco verhuusde de Admiraliteit naor et Havenplein.
Uut de Harlinger tied stamt de volgende anekdote: In 1781, tiedens de Vierde Ingelse Oorlog, liet de Friese Admiraliteit in Harlingen de twie grootste linieschippen uut zien bestaon bouwen, de Vriesland en de Stadt en Lande, elk bewaopend mit 74 stukken. Mar ze bin sloopt zonder in aksie te kommen, omdat tidens de bouw bleek dat de schippen zó groot wodden dat ze de havenbruggen niet passeren kunnen zollen en vuuls te diep staken veur de Butenhaven. Nao jao ren niet van heur plak west te hebben, wodden de schippen in 1792 verkocht an houtkopers, die ze ter plaatse sloopten.
Et aende van de Admiraliteit
An et aende van de achttiende ieuw gong et mit de Friese Admiraliteit had achteruut. De Friezen hadden te maeken mit grote financiële problemen. In 1795, tiedens de Bataafse Republiek wodden alle admiraliteiten van Nederlaand saemenvoegd tot ien centraol comité. Een wens van de Patriotten wodde hiermit vervuld. De schipswerf waor eertieds nog oorlogsschippen bouwd en te waeter laoten wodden gong over in particuliere haanden. Et laeste schip wodde deur de Admiraliteit in 1789 te waeter lapten: de Syreene, mit twintig kanonnen. In 1795 stelde overigens niet allienig de Friese Admiraliteit nog mar weinig veur. Ok de aandere, nu saemenvoegde, admiraliteiten hadden heur beste tied had. De dominerende rol van de Nederlaanse marine was veurgoed uutspeuld.
Zeeslagen waorin de Friese Admiraliteit vocht
Tussen 1596 en 1792 wodde an verschillende zeeslagen dielneumen. Bij de meerste hiervan maekte de Friese vloot diel uut van een gezaemelike konfedereerde vloot van de vief verschillende Admiraliteiten die Nederlaand had (dat weren: De Zeeuwse, De Friese, De West-Friese, De Amsterdamse en de Rotterdamse). In inkelde gevallen gong et om een internationaole koalisie. Bij sommige bekende zeeslagen liet de Friese admiraliteit verstek gaon; soms omdat men te laot was, en soms omdat d'r gien geld was om een vloot uut te rusten, zoas in de meerste slagen van de Darde Ingels-Nederlaanse Oorlog doe Frieslaand en Grunningen anvallen wodden deur de bisschop van Münster, Bernhard von Galen. thumb|300px|De Slag bij Ter Heijde, deur Jan Abrahamsz. van Beerstraten Daornaost vochten nog inkelde schippen van de veurmaolige Friese Admiraliteit in de Zeeslag bij Kamperduin in 1797, dit onder de vlag van de Bataafse Republiek.
Slag bij Kijkduin
In 1673 vund d'r een grote zeeslag plak bij Kijkduin, et laeste grote gevecht van de Darde Ingels-Nederlaanse Oorlog. Hier een overzicht van dielnemende schippen en kapiteins van de Admiraliteit van Friesland.
Linieschippen: Elf Steden 50 (Witzo Johannes Beima) Prins Hendrik Casimir 70 (schout-bij-nacht Hendrik Bruynsvelt) Groningen 70 (viceadmiraol Enno Doedes Star) Oostergo 58 (Jan Janszoon Vijselaer) Fregat: Windhond 30 (Jan Pieterszoon Vinckelbos) Adviesjachten: Hoop 6 (Cornelis Reindertszoon Eenarm) Liefde (Jochem Jansen) Brander: Welkomst (IJsbrand Albertszoon)
Littenserediel
Littenserediel (Nederlaans:, Fries: Littenseradiel) is een vroggere Friese gemiente mit 10.900 inwoners (1 meie 2014, bron: CBS) en een oppervlakte van 132,64 km², waorvan 1,89 km² waeter.
De vroggere gemiente is nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemientes Baorderediel en Hennerderediel.
In 1985 wodde de officiële naeme wiezigd in et Friestaelige Littenseradiel.
Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Littenserediel telt 29 officiële dörpen en diverse buurtschoppen. De heufdplak is Wommels. De dörpen hebben sund 1991 allienig de Friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen. De Nederlaanstaelige plaknaemandudingen bin slechts alternatieve benaemings (exoniemen).
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004:
Bron: CBS
Köllum
thumb|275px|Lokoatsie Kölm Köllum is n dörp en de heufdploats van de gemainte Köllumerlaand en Nijkruuslaand, in de Nederlaandse provìnzie Frieslaand.
Köllum is n vlekke, n dörp mit klainstedelk karakter. t Is in de vrouge middelaiwen ontstoan op de raand van n zaandplatto as n nederzetten bie de direkt mit zee in verbinding stoande Dwarsried.
Monumentenzörg omschrift de heufdploats van Köllumerlaand as n wegdörp. De heufdweg, de Veurstroat, is de deurlopende weg in t zèntrum van Köllum. De Veurstroat kruust de Zielsterried. Dizze kruusstruktuur is in de middelaiwen ontstoan en het zok in de loop van de geschiednis bestendegd. Kölm het n beschaarmd dörpsgezicht. In totoal binnen der 31 monumìnten te vinden, woaronder de revörmeerde en hervörmde kèrke, t veurmoaleg postkantoor en veurmoaleg roadhoes.
Inwoner
Aantel inwoner deur de joaren hìn per 1 jannewoari:
Dieren
Dieren wörd beschrèven vanof heur grondbegunsel: met zintugen uuteruste, meercellige organismen, die heur energie nie deur fotosynthese verkriegt maar deur organiese stof op te etten, en zuurstof veur de aodemhaling. De mieste dieren kunt zich bewègen.
Meansen hebt zich ait veur eholden dat zi-j nie töt 't dierenriek beheurt, dizze gedachte kump veur 't mèrendeel vanuut godsdienstige en filesofiese gedachtens. Maar DNA onderzuuk en aandere onderzuken hebt de ofelopen eewen meerdere moalen können achterhalen woar as alle dieren mut wörden opedeeld. Meansen wöd op edeeld bi-j de meansapen, saam met de Gorilla, de Chimpansee en de Bonobo, dizze drieë bint 't körtsen bi-j verwaant met meansen. Allinnig meansen hebt 'n nie goed te vergelieken bewuswèèn en culturelen complexiteit. Maar der wörd de lesten tied völle onderzuuk edoane noar eulifaanten, Dolfienen en meansapen, umdat wetenschappers der bint achter ekommen dat dizze dieren kwoa gevuul, bewuswèèn, knieftigheid en kultuur concurreert met de meanslike dieren.
Tjeukemeer
Et Tjeukemeer (Fries: Tsjûkemar) is et grootste binnenmeer van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in de Zuudwesthoeke, op de greens van de gemienten Lemsterlaand en Scharsterlaand. Et meerst westelike diel van et meer wodt deursneden deur de snelweg A6.
Rond et meer liggen de dörpen Echten, Echtenerbrogge, Rohel, Delfstrehuzen en Oosterzee. D'r liggen ok verschillende campings langes et meer. Et Tjeukemeer is niet overal even diep. Veural et noordoostelike gedielte is slim ondiep, minder as een meter.
De gezaemenlike döprskoeme van Echtenerbrogge en Delfstrehuzen vormt et belangriekste plak an et meer. In et tjeukemeer liggen de eilanen Tsjûkepolle, Marchjepolle en Ganzetippe.
Westerdaipsterdale
Westerdaipsterdale is n buurtschop in de gemainte Veendaam, pervinzie Grunnen. De buurtschop ligt ten westen van Wildervank, aan n doodlopende, onverhaarde weg vanòf de Kielsterachterweg. De postadressen van Westerdaipsterdale valen onder t dörp Wildervank. Mit bloots twij hoezen is Westerdaipsterdale t klaainste dörp van Nederland. In t vleden stonden der zes hoezen, mor in verbaand mit de ruilverkoaveln binnen vaaier hoezen òfbroken. De buurtschop kwam in 1984 in t Guiness Book of Records as klaainste ploats in Nederland, omreden dat der doudestieds bloots ain inwoner was. Op t heden is ook t twijde hoes bewoond en binnen der vief inwoners.
In 2007 komt Westerdaipsterdale in t nijs as 'Asterix en Obelixdörp' as d'inwoners n miljounenprejekt aangoande n voarverbinden tussen Veendam en t Zuudloardermeer waiten te onderbreken. De bewoners verzetten zoch tegen d'aanleg van n nije voart en de kap van 120 bomen. Volgens heur zollen veul van de bomen meer as 40 joar old wezen en zol deur de kap van dizze bomen t oetzicht bedurven worden. t Prejekt wer oetsteld, mor loater is de voart toch aanlegd en binnen de bomen ook kapt. In 2009 was t Westerdaipsterdalkenoal kloar. Dit kenoal verbindt t Langebosschemeer in t westen van Wildervank mit t Kieldaip dat deur Kiel-Windeweer lopt. Hiermit is Veendam aansloten op de rekreoatieve voarverbinden tussen Oost-Grunnen en t Zuidlaardermeer.
Noamverkloaren
Volgens t bouk Nederlandse plaatsnamen verklaard van Gerald van Berkel (2017) is dale (Nederlands: dallen) n benoamen veur òfgeveende gronden dij nog nait in kultuur brocht binnen. Doarom wordt aannomen dat dizze noam wist op n laankdureg bestoan van dizze overgangssituoatsie tussen veengroaverij en lanbaauw.. Zo wordt t leste dail in de noam van Wildervanksterdale (gelegen aan aanderkaant Wildervank) verkloard. Aannomen wordt dat dit ook geldt veur Westerdaipsterdale. t Westerdaip is t knoal dat aan de westkaant in Wildervank lopt.
Westerdaipsterdale in de Grunneger meziek
Op Erwin de Vries zien album Aigenhaimer (2006) staait t nummer Wies mie de weg noar Westerdaipsedalen.
Jan Henk de Groot het zien album Keunenk van Westerdaipsterdale (2016) opnomen bie Bonney Brattinga, dij in 1984 d'ainegste bewoner van Westerdaipsterdale was. De tuddel van t album is n eerbetoon aan Brattinga, net as t van dit album òfkomstege nummer Bonney. Bie t nummer Evenwicht, ook van dit album, is n videoclip opnomen mit beelden van Westerdaipsedale.
De Vries en De Groot bruken nait dezulfde schriefwieze veur de ploatsnoam. In de Grunneger woordenbouken wordt de ploats nait nuimd. Volgens t Groninger Zakwoordenboek van perf. dr. Siemon Reker wordt de noam Wildervanksterdallen in t Grunnegs slichtweg vertoald as Dale. Doaruut kin je opmoaken dat Westerdaipsterdale de juuste schriefwieze wezen zel.
1380
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1380
Vreade van Utrecht
thumb|right|200px|Ne eerste versie van t Verdrag van Utrecht, 1713, in t Spaans (leenks), en ne latere versie in t [[Latien en t Engels.]] De Vreade van Utrecht wis op ne riege vreadesverdraagn dee't in 1713 teeknd wördn in t Utrecht van de doomoalige Reppubliek van de Zeuwn Vereanigde Proveensies. Met de Vreade van Utrecht köm dr n eande an ne lange riege gevechtn en veeldslaagn van de Spaanse Opvolgingsoorleuge.
Coldenhove
Coldenhove is n buurtschap in de gemeente Brummen, in de Nederlandse provincie Gelderland. De buurtschap ligt ten zuudwesten van Eerbeek.
Rhienderen
Rhienderen is n buurtschap in de gemeente Brummen, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt krek ten noorden van de heufdplaatse, mer is der niet ofhankelik van. Rhienderen hef eigen winkels, feesten en n jaormarkt. Rhienderen hef dan ok n lange geschiedenisse achter de rugge. Al in t jaor 796 wier t darp eneumd, toe onder de name Hrenheri, wat zo'n betjen "heuvelrugge bie n waterloop" betekent.
Paleis
thumb|300px|[[Paleis Het Loo an de raand van Apeldoorne]] Een paleis is n ambtshoes dat n oppenbaor of ceremoniël nut hef. Et is mangs ok n (won)hoes veur n stoatsheufd. Ok kardinalen en bisköppe wont normaal ezene in n paleis.
Soorten
Et weurd paleis is ofkumstig van den Palatien (Latien: Palatium), den name van de bulte in Rome woarop de paleizen van de keizers stoanden. Een hoes mit nen oppenboaren toak is bieveurbeeld n paleis van justisie. De anduding paleis wöd ok spottend ebruukt veur minder könninkleke huze as: gokpaleis en sportpaleis. Italiaanse heernhuze en kastele kriegt mangs den titel "Palazzo", bieveurbeeld: Palazzo Farnese, Palazzo Vecchio of et Palazzo Vendramin-Calergi. Ok in steadn in aandere laanden ku'j paleizen zeen, zoas de stadspaleizen van Paries, of in Spanje de zogeneumde Palau's (bieveurbeeld Palau Güell). Doarnoast bunt der fantasiepaleizen te neumen, ok wal follies geneumd, zoas et bekenden Palais idéal van Ferdinand Cheval.
Rhienderen
Rhienderen ligt grotendeels binnen de bebouwden komme van Brummen, mer hef ok n butengebied. Naost disse buurte, Rhienderen Butengebied, he'j ok de buurten Rhienderense Kern, Rhienderense Enk, Hazebarg en Rhienderen Noord. Ooit heurden ok Rhienderense Broek hierbie, mer is sinds 2001 is n amparte buurtschap.
Paleis
Nederlaand
In Nederlaand hef de Könninkleke familie de palieze oaver-edroagen an et Riek, dat vervolgens leden van de familie hef too-estoane sommege palieze kosteloos te bruken. Bekende Nederlandse palieze bunt:
Schiermonnikoog (plak)
Et dörp Schiermonnikoog (Eilaanders: Aisterbun) is et ienigste dörp op et gelieknaemige Friese Waddeneilaand Schiermonnikoog.
Mit de ligging van 53°48' NB is et de noordelikste plak van Nederlaand.
Geschiedenis
Et dörp Schiermonnikoog is as Oosterburen in opdracht van de femilie Stachouwer bouwd in 1719, omdat et oorspronkelike dörp Westerburen, langzeman deur de zee mitneumen wodde.
Nao de Twiede Wereldoorlog verrees an de zuudkaante van et dörp een ni'je wiek, die deur de bewoners Ni'j-Dokkum nuumd wodt. In disse wiek staot een MAVO-schoele en een sporthal.
1975
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 1975
Schiermonnikoog (plak)
Geschiedenis
Ter herinnering an de monniken van Klaorkaamp is in 1961 in et dörp een staandbeeld van een monnik onthuld. Nao 1995 is een ni'je wiek bouwd an de oostkaante van et dörp.
Ofbeelding
thumb|none|300px|Uutzicht op de Langestreek
Gotlaand
thumb|175px|Gotlaand Gotlaand (Gotlaans: Gutland, Zweeds: Gotland) is een eilaand in Zweden. Mit een lengte van 125 kilemeter en een breedte van 55 kilemeter is 't oek 't grootste eilaand in van Zweden. De heufstad van 't eilaand is Visby, dat oek algemeen bekend steet as de Rozenstad umdat der zoveule rozen greuien.
Huuze Reurle
thumb|250px|Huuze Reurle Huuze Reurle is n adellek huus bi-j et darp Reurle (gemeente Berkelland), Gelderlaand en is n kasteel en landgood in den Achterhook, Nederlaand.
Geskiednis
Den name Reurle (Nederlaands: Ruurlo) kump of van Roderlo, besteet ut -rode- (gereujd woold) en -lo- (open parkwoold). Lange tied bestoand Reurle uut enkele huze op ne neet-strategiese open plek in n uut-estrekt woold- en brookgebeed. Kasteel Reurle wodden al in 1326 eneumd en is vanof de 15de eeuwe in hende van de Nederlandse adelleken familie Van Heeckeren Willem van Heeckeren van Kell, roadgaever van könning Willem III en minister van Butenlaandse Zaken, wodden in Reurle geboorn.
Et kastele wodden tot et samengoan met de andere gemeenten van Berkelland gebruukt as gemeentehoes, noa ne restaurasie begin joaren tachtig. Vlak veur de restaurasie was et kasteel de lokasie veur de televisieriege 'Den Zeuvensprong' noar et book van Tonke Dragt. De politiek in Reurle hef noo ook nen fietstocht deur et darp organisierd met "den Zeuvensprong" as thema. Teggenwoordig is et ne gewilde lokasie um te trouwen. In 2003 is noast et kasteel de orangerie uut 1879 herbouwd dee noo wöd ebroek as theehuus, en veur aparte gelaegenheden wöd verhuurd.
Tessa Boomkamp
thumb|right|200px|Tessa Boomkamp Tessa Boomkamp (Oazel, 7 mei 1977) is ne Tweantse zängeresse, drumster en gitariste.
Hee studeerden met lof of an t konservatorium in Eanske, vuur "Lichte muziek slagweark". Hee kreeg drumles van oonder mear Danny Sahupala, Marlayne Sahupala en Ton Dijkman (Drummer van Marco Borsato).
Noa öare studie köm he as gitariste bie Marlayne. Doarnoa spölden he in de band van Marco Borsato, en deed he optreden met oonder mear Girls Wanna Have Fun, Normaal, Sita Vermeulen, Ten Sharp en Time Bandits. In 2005 köm zin eerste eankelalbum oet: Alone.
Boomkamp hef ook n nommer in t Tweants op enömmen: Sterk genog, en dut mangs ook Tweants zingen bie Normaal. Vuur de wedstried van Radio 5 Nostalgia maakn he Täkskes in de weend. Bie disse wedstried ko'j ne versie in oewe eegne sproake opnemn van nen evergreen.
Vearder dut he nog spöllen in de vrouwleuband McChicks.
Dankert & Dankert
Omrop Fryslân het de twie seizoenen uutzunnen, et eerste seizoen is opneumen in 2005, en de tillevisieuutzendings begonnen an et aende van november. Over hiel et seizoen hadden de ofleverings zoe'n 200.000 kiekers. Et twiede seizoen is in 2006 opneumen, van juli tot oktober, en wodde uutzunnen van 9 jannewaori tot 17 april 2007. Ok de KRO het de serie uutzunnen, van 2 augustus tot 6 september 2007.
Klein duvelsneigaoren
thumb|250px|Klein duvelsneigaoren Klein duvelsneigaoren (Cuscuta epithymum) is net as t groot duvelsneigaoren n plaante uut de wiendefamilie (Convolvulaceae). In Nederlaand kömp klein duvelsneigaoren niet zo vake veur en is arg aofeneumen. De soort steet op de Nederlaandse rooie lieste van plaanten.
t Is n eenjaorige plaante die as parasiet leeft op heedsoorten, brem, gaspeldoorn en somtieds op tormentil. Der is gien echt bladgreun (wat deur möt gaon veur blad ziet deruut as kleine rooie schubben) en dus kan der gien voedsel an-emaakt wörden. Uut n klein zaodjen kömp n haorachtig, rood stengeltjen van nog gien millimeter dikke. As t de goeie waordplaante evunnen hef, dan klimp t plaantjen bie de waordplaante naor boven en steelt zien voedsel. Dit döt e mit zien zuugworteltjes. De parasiet greuit gauw en vertakt zien eigen iezelig vake, zodat de waordplaante somtieds helemaole overwoekerd raakt.
De bloeme is klein, klokvormig en lochtroze. De bloemen vormen dronge kloewen tot één sentimeter deursnee, die bleuien van juli tot september.
Diet Gerritsen
Zaank
Feaitelik is öar akteerwoark eankelt biezaak, t meeste woark dut he as klassiek sopraan. Bie de nasjonale Reisopera dut he met an ongevear vief oetvoerings in t joar, en as eankeling dut he zingen in opera, operette, oratoria, kantates en leedprogramma's. As dirigeant steet he vuur t koor Intervocaal oet Eanske.
Willem Wilmink
Vearder dut he völle tekste van Willem Wilmink oetvoeren en zingen. Völle vertaald woark hef he van Wilmink ezungen en spöllen de heuwdrolle in de musical De Pathmosprinses.
Paleis Het Loo
thumb|275px|Paleistuun thumb|275px|Paleistuun Paleis Et Loo is n veurmoaleg Könninklek Paleis en vandage Nationaol Museum, eleagen an den raand van de stad Apeldoorne bi-j de geliek-eneumde wiek Et Loo. Et beheurt tot den Top 100 der Nederlaandsen UNESCO-monumenten.
Geskiednis
Stadholder Willem III, achterkleinzönne van Willem van Oranje, kocht in 1684 et middeleeuwse kasteel et Olde Loo an, um doarnoast n ni-j jächtverblief te bouwen. Et laand is biezunder geskikt veur tuunanleg mit waterwarken vanweage den natuurleken wateranvoer vanuut de bulten.
Et paleis was et zommerverblief van de Nederlandse stadholders en könningen van 1686 tot 1975. Et paleis is untworpen deur de toonangeavende 17e-eeuwse architekt Jacob Roman. Et wierd veur et lest bewond deur Prinsesse Margriet.
Paleis
Et paleis is noa restaurasie in de joaren '70 vanof 1984 in-ericht as museum. In et museum ku'j nen indrök kriegen hoo de openvolgende Oranjes in dit paleis leafden.
In de stallen bi-j et paleis steet ne grote verzameling ri-jtugen uut et bezit van de Könninkleke Stalofdealing dee'j bekieken könt. Dee Stallen en Koetshuze bunt dreks bi-j den heufdingäng. In nen zi-jvlöggel van et Paleis is de verzameling binnenlaandse en butenlandse ordetekkenen van et Museum van de Kanselari-je van de Nederlandse Orden te bekieken.
Et untwarp veur et binnenwark is veur n groot deel van den hand van Daniël Marot. Verbouwingen hebt ze in de 19de en 20ste eeuwe edoane.
Der wodt ok reagelmoateg wesselende kiekdagen eholden.
Bi-j et paleis heurt ok et Paleispark, dat net as de Könninkleke Holtvesteri-je underdeel is van Kroondomein Et Loo. Et kroondomein stoand bekand as geleefd jächtdomein van de könninkleke femilie.
Vlakbi-j et paleis, in Huus Et Loo, wont vandage Prinses Margriet en prof. mr. Pieter van Vollenhoven. Achter Et Loo steet et Kasteel 't Olde Loo, dat deur de regering ter beschikking is steld an Könningin Beatrix.
In december en januari is Paleis het Loo in karststimming. Der bunt karstbeume en de toafels bunt edekt mit servies.
Tuun
Paleis het Loo hef nen Hollaands-classicistiesen tuun mit Franse invlooden (ne vakverdealing of-ezat mit buxusheggen). Et is nen formelen tuun in den stiel van de 17de-eeuwse barok in noavolging van de renaissancetuunen van André le Nôtre zoas bi-j et Kasteel van Versailles. Vanof et balkon (op woonsdag toogänkelek) is n uutzicht op den tuun.
Uutgoande verwiezing
thumb|left|700px|Achteranzicht thumb|left|700px|Veuranzicht
Hoening
right|200px|thumb|Hoening Hoening is n voedingsmiddel dat emaakt wort deur biejen die nektar verzamelen, vaak in n biejekörf. Nektar komt uut de bloemen en bevat verschillende sukers, mineraolen en spoorelementen. De biejen zetten de nektar um in hoening deurdat ze der enzymen bie doen en deur t vocht dat der te veul is te laoten verdampen.
Jan Mülstegen
Jan Hindrik Mülstegen (Hawenkamp, 4. februar 1940 – Uelsen 8. juni 2021) was een Platduutse skriever bi'j Uelsen weg in de Graofschop Benthem. Zien waark stiet in de Benthemer jaorboeken en in de kraantenbi'jlage Der Grafschafter.
Rond 1960 begunden Mülstegen Platduutse woorden en uutdrokking te verzameln; zo'n dartig jaor daornao begunden hi'j in 't Platduuts gedichten en vertellegies te schrieven. Zien op 't laand deurebrochte kiendertied hef hi'j dale zet in Een Gânk döar 't aule Uelsen, det in 't Benthemer jaorboek van 1987 stund. Mit Gerhard Butke, Helga Buss-Saathoff en Simone Jesacher maakten hi'j 't boek Tröpfchens Reise zur Erde / Drüppkes Reis na de Eer / Dröppkens Räise noa de Eer, een vertellegien in drei spraoken: Hoogduuts, Oostfries en Graafschopper Platt (Hebus-Verlag, 2005). In jaorboeken en kronieken hef e ok volkskundige artikels staon.
Hoening
De smaak, de reuk, en de kleur van de hoening hangt geheel of van de soorten bloemen waoruut dat de nektar ehaold wort: zo he'j bieveurbeeld liendehoening, lavendelhoening, rozehoening, kleverhoening, heedhoening, manoekahoening, eukalyptushoening, en gao zo mer deur.
Hoening is niet geschikt veur kienders oender de 1 jaor umdat t besmet kan wezen mit sporen van de Clostridium botulinum-bakterie.
Jan Mülstegen
Mülstegen was bestuurslid van de Heimatverein der Grafschaft Bentheim en holdt baanden an mit lu mit vergeliekbere interesses in Twente.
Anhaling
Uut Up Swarftocht in de Natur (ummezet in de West-Oaveriesselse spelling)
Koning van de Maas
Koning van de Maas (Keunen van Moas) is n Nederlaandsproaten dramariege dij ien t noajoar van 2007 te zain was bie TV Rijnmond. De eerste riege bestaait oet 13 ôfleverens en is ontwikkeld deur Rogier Proper en Simone Duwel. De televisiemôkers waren eerder betrokken bie soapseries as GTST (Goede Tijden Slechte Tijden) en ONM (Onderweg Naar Morgen) en hai het ook aandere programma's môkt. t Programma Koning van de Maas is ain van de veule regiosoaps dij de letste tied zo dönderspopulèr worden binnen.
Kiel
Kiel kin verwiezen noar:
Gatdarm
thumb|250px|De gatdarm De gatdarm (Latien: rectum) is 't leste deel van dikke darm, krek veurdat de poep deur 't gat naor buten kump. De ampulla recti, 't bovenste gedeelte van de gatdarm, maak 't meugelijk um de poep op te slaon, deur de vulling van de ampulla recti geef 't een prikkeling an 't afferente zenuwstelsel, zo veul je o-j drieten mutten.
In 't Latien wonnen de gatdarm rectum eneumd, dat rech betekent, mar vremd genog hef 't bie de meens een S-vorm, bie apen is de gatdarm wel rech.
De gatdarm is de baosis van de volgende medische onderzeuken:
Dealdner Es
Dealdner Es (Nederlaands: Deldeneresch) is ne boerschop in de Tweantse gemeente Hof van Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn t biej de gemeente Ambt Dealdn. In de boerschop lig t kasteel en laandgood Twickel.
Noordmölle
In n Dealdner Es steet De Noordmölle, ne ölliemölle dee al van vrogger oet heurt biej t landgood Twickel. De mölle hef eer naam te daankn an de ligging in t noordn van de boerschop. De mölle, dee wördt andreavn duur t water van de Oazelerbekke en de Eulerbekke, is woarschienlik oet 1325 (de mölle wördt in 1347 vuur t eerst neumd) en deent vuur t maaln van koolzoad en lienzoad töt öllie. Tusken 1977 en 1989 wördn de mölle restaureerd. Zo kreag de Noordmölle in 1984 n niej rad.
Töt 1825 stunn an de aandere kaante van de Oazelerbekke ne koornmölle.
2013
t Jaor 2013 is n jaortal volgens de christelike jaortelling.
Klainmeer
Klainmeer (Nederlaands: Kleinemeer) is n dörp in de vrougere gemainte Hoogezaand-Sapmeer in de provìnzie Grunnen in Nederlaand. t Ligt ten zuden van Sapmeer, dij net as Klainmeer zien noam dankt aan n meer dat hier vrouger lag, moar dat in de tied van de törfwinnen verdwenen is. t Woord klain in Klainmeer betaikent den ook nait dat t nait groot is, moar "klain" is n ander woord veur "veen".
t Dörp dankt zien ontstoan aan t Börkomnij, dij vanoaf Sapmeer zuud-oostwoarts begon mit t oafgroaven van t veen. De riekdom dij dat opleverde wuir in Klainmeer toond. De ploats het drij veenbörgen had: Woelwiek en Vosholen, dij vot binnen en de nog aal bestoande veenbörg Welgelegen.
Gele gis
thumb|300px|Gele gis thumb|300px|Gele gis De gele gis (oek wel: t geelgisjen of de gis; Emberiza citrinella) is n zangvoegel, uut de familie van de Emberizidae. t Is n stand- en zwarfvoegel die iets groter is as de mors. n Gele gis kan oengeveer 16,5 sentimeter groot worren. De gele gis leeft veural van zaojen mar in de breuitied oek van wurmen en insekten. t Nest van de gele gis zit op de groend tussen hoge planten en struken.
Verspreiding
De gele gis komt veur in heed begreuid mit veer uut mekaar staonde bomen, in bosranden, wegbarmen en in hegen en houtwallen. Deur t verdwienen van hegen en houtwallen is de gele gis in de twientigste eeuw stark achteruutegaon. De gele gis stung op de Nederlandse rooie liest van voegels, mar deurdat de populaosie zien eigen an t herstellen is, staot disse voegel niet langer op de rooie liest.
Tweants volksleed
Nederlaands
<poem style="font-style:italic;"> Er ligt tussen Dinkel en Regge een land Ons schone en nijvere Twente Het land van de arbeid het land der natuur Het steeds onvolprezene Twente Daar golft op de essen het goudgele graan Doet 't snelvlietend beekje het molenrad gaan Daar ligt er de heide in 't paarsrode kleed Dat is ons zo dierbare Twente (2x)
Waar Twickel zijn torens uit't eikenloof heft De Lutte zijn heuvels doet blinken De paasvuren branden alom in't rond En 't landvolk de kersthoorn laat klinken Daar stroomt onze Dinkel zo heerlijk door 't land Door bossen en velden, langs't Losserse zand Daar rust er ons oog van der heuvelentop Op 't heerlijke landschap ons Twente (2x)
De rookwolk, die stijgt aan de horizon op Die wijst on de nijvere steden Met mensen arbeidzaam en degelijk, bewoond De zetels van 't krachtige heden Daarbuiten in boerschap op heide en veld Daar wordt nog de sage en 't sprookje verteld Daar rust de Tubanter in't heuvelig graf 't Verleden naast 't heden van Twente (2x)
En voert ons het lot ook uit Twente soms weg Wij blijven het immer gedenken Geen andere landstreek hoe schoon ze ook zij Kan 't zelfde als Twente ons schenken Wij drukken elkaar in de vreemde de hand Gedenkend ons klein, maar zo dierbare land En moge ons hart in de vreemde ook staan Ons hart blijft toch altijd in Twente (2x)
Tweants (oorsproonkelike schriefwieze G.B. Vloedbeld)
t Is duur G.B. Vloedbeld in t Tweants vertaald:
<poem style="font-style:italic;"> (In onze mooderspraok oop zien Krommendieks)
Dao lig tusken Dinkel en Regge 'n land, Ons mooie en neerige Twente, 't Land van katoen en het land van den es Den greun is in winter en lente. Dao ruusket de row oop den kamp in de wind, Geet 't rad van de möl in de bekke gezwind, Daor steet neuws den eeken den beuk en de dan, Dat is ons zoo leeve land Twente (bis)
Woe Twikkel zien' torens oet 't eekenloof buurt, De Lutte zien' baarge döt blinken 'n Boakn in de boerschop oop Paosken nog brandt, 't Jonk volk nog den hooren lat klinken. Daor kronkelt den Dinkel zoo mooi duur 't land, Duur brook en duur buske en 't Losterse zand. Dao zitte wi'j geern oop 't töpken van den baarg, En kiekt ees woe mooi is ons Twente. (bis)
De rookwolken dampt an den horizon op, Dao li'jt onze greui'jende steden. Dao drönt de masienen en dao rettelt de töw, Da's Twente zien krachtige heden. Um 'n heerd in de boerschop as 't giezelt oop 't veld, Dao wödt nog van vrogger de deunkes verteld. Dao röst in de beelten den Saks en Tubant, 't Verleden neuws 't heden van Twente. (bis)
En hew mangs van doon um oet Twente te gaon, Wi'j bliewt an ons Tukkerland denken, Gen'n anderen landstrek, woe mooi offe is, Kan 't zölfde as Twente ons schenken. Wi'j doot in den vrömden mekander de hand Geewt dagtied meka in de spraok van ons land, Al rookt onzen schossteen bi'j 't volk aower zee, Ons hat blif toch aaltied in Twente. (bis)
Tweants (versie Vloedbeld in Standaard Schriefwieze)
Voalgns de Standaard Schriefwieze wordt t zoo speld:
<poem style="font-style:italic;"> Doar lig tusken Dinkel en Regge n land Ons mooie en nerige Twente Et land van katoen en et land van den es Den greun is in winter en lente. Doar ruusket de rouw op den kamp in de wind Geet t rad van de möl in de bekke gezwind Doar steet neuws den eekn, den beuk en de dan Dat is ons zoo leve land Twente (2x)
Woe Twickel zien' toorns oet t eeknloof buurt, De Lut zien' baarge döt blinkn n Boakn in de boerschop op Poasken nog brandt, t Jonkvolk nog n hoorn lat klinkn. Doar kronkelt den Dinkel zoo mooi duur t land, Duur brook en duur buske en t Losterse zand. Doar zitte wi-j geern op t töpken van den baarg, en kiekt ees woe mooi is ons Twente. (2x)
De rookwolkn dampt an den horizon op, Doar li-jt onze greuinde steedn. Doar drönt de masienn, doar rettelt de töw, Da's Twente zien krachtige heedn. Um n heerd in de boerschop as t giezelt op t veld, Doar wördt nog van vrogger de deunkes verteld. Doar röst in de beeltn den Saks en Tubant, t Verleedn neuws t heedn van Twente. (2x)
En he'w mangs van doon um oet Twente te goan, Wi-j blievt an ons Tukkerland denkn, Genn andern landstrek, woe mooi of e is, Kan t zölfde as Twente ons schenkn. Wi-j doot in den vrömdn mekander de hand geevt dagtied mekaar in de sproak van ons land, al rookt onzn schosteen bi-j t volk oaver zee, Ons hart blif toch aaltied in Twente. (2x)
Sticht Utrecht
thumb|300px|Sticht (Utrecht) en Oaversticht (Oaveriessel en Drenthe) 't Sticht Utrecht (ok bekend as  't Sticht) was 't laand daoras de bisschoppen van Utrecht ien de Middelieuwen as vörst de laandsheerlijkhied oaver uutoefenden. Een sticht was een gebied daoras een abt of bisschop oaver regeerden.
Utrecht was van 1024 töt 1528 een vörstendom binnen 't Heilige Roomse Riek. Det wil zeggen det de bisschop as rieksvörst en graof ok heerlijke rechten had en dus wereldlijke macht bezat. Hi'j regeerden oaver:
De prins-bisschoppen van Utrecht
In disse lieste staot de bisschoppen die ok as graof of wereldlijk heer regeerd hebt.
Opstalboom
De bieainkomsten bie dizze Opstalboom kennen zain worden as n joarvergoadern.
Pierre Messmer
thumb|Pierre Messmer Pierre(-Auguste-Joseph) Messmer (20 meert 1916, Vincennes, Fraankriek - 29 augustus 2007, Paries) was een bestuurder in de Fraanse overhied van Gaullistische snit. Onder president Charles de Gaulle was hi'j menister van defensie (1960-1969) en onder president Georges Pompidou bekleedden hi'j het ambt van eerste menister (1972-1974).
Opstalboom
Opstalboom betaikent Ophangboom en verwiest noar de funksie van de aaik as belaankriekste stee in de Fraise landen. Hier wuir noamelk noast t besturen, ook rechtsproken. De aaik geul in sommege Germoanse stammen as haailege boom.
De Broene 'eugte
De Broene 'eugte is een aoverdekt zwömbad ten zuden van de Aoveriesselse plaatse Stappest. 't Complex bestiet uut een meerdielig bad mit slinterbane veur plezierzwömmen, een grote kupe veur verscheiden sporten en een butenbad. In de winter mak zwömclub ZPC Nieuwleusen gebruuk van de Broene 'eugte, umdet der op Neilusen gien aoverdekt bad is. Um dizze leste reden hef de Broene 'eugte een streekfunctie; ok Neiluseger kiender gaot der wal op zwömles.
Geschiedenis
De Stappester gemienteraod had al een paar keer erisselveerd aover een zwömbad, veurdet in augustus 1965 de weg daorveur vrij wördden emeuken. Veurweerde was wal det 't bad töt staand zol komen op bewonersinitiatief. Een comité onder leiding van taandarts Van der Wal naamp daorop 't initiatief umme de centerije veur mekare te kriegen. Ondaanks weerstaand van de SGP um godsdienstige redens wördden der in de gemientebegroting veur 1968 een bedrag uutetrökken veur de bouw van 't bad. Pas in november 1972 keurde de gemienteraod de anleg goed en wördden der een subsidie toe-ekend an de Stichting Zwembad Staphorst.
Pierre Messmer
Strieder en koloniaol ambtenaor
Messmer kwaamp in 1937 onder de waopens. In de Twiede Wereldoorlog vocht hi'j an de kaante van de Vri'je Fraansen, en sleut hum an bi'j de staf van generaal De Gaulle. Hi'j hef in Afrika (Slag um Bir Hakeim), Italië, Fraankriek en Duutslaand evochten, en deu mit an de invaosie van Normandië.
Ministeriaole posten
Messmer beheuren töt de trouwe medestaanders van De Gaulle, en was menister van defensie töt dizze leste 't ambt van president neerleggen. Oppe defensiepost kreeg hi'j in 1961 te maken mit 'n opstand van generaols. Ok zetten hi'j de Fraanse ontwikkeling van kernwaopens in gang, wat of deur De Gaulle ewenst was. In 1971 wördden Messmer menister van oaverzeese departementen en gebiedsdielen.
Eerste menister
In 1972 benuumden hum president Pompidou um Jacques Chaban-Delmas as eerste menister op te volng. Hi'j stönd an 't heufd van drei körtdurende regerings. Twei jaor later volgden hum Jacques Chirac op. As ofgeveerdigde van 't departement van de Moselle en fractieveurzitter van de Gaullistische RPR bleef Messmer in de nationale verzameling töt 1988. Van 1971 töt 1989 was hi'j ok borgemeister van Sarrebourg.
Académie Française
Van verscheiden belaangrieke instellings hef Messmer veurzitter ewest. In 1999 wördden hi'j uutekeuzen um bi'j de Académie Française te koemen. Ok vanof det jaor was hi'j kanselier van 't Institut de France. Hi'j had veule dekeraosies, en hef verscheiden waarken oaver zien leben uutegeben.
Kiek op de dingen
Pierre Messmer hebt ze wel de leste gaullist enuumd. Oaver zien invloed hef hi'j ezegd det hi'j in de gelegenhied ewest hef um "keuzes te maken", wat niet krek 't zölde is as zien eing wil uutvoeren. Van de onafhaankelkhied van Algeri'je hef Messmer veurstander ewest.
Van de koloniaole tied geleufden hi'j det dizze veurdelen ehad hef, zoas de vrede die vake handhaafd wördden. Oaver de studentenopstand van mei 1968 zee Messmer det hi'j de veraanderende weerden in de maotschoppi'je niet hef willen teungholden, mar wal de anarchie en het geweld. Volngs Messmer vergist de ecologische activisten teung kernenergie heur, umdet 't een schone vorm van energie is.
Opstalboom
Op t stee woar de Opstalboom vrouger stond, stait nou n monument dat heugt aan de Opstalboom.
Liwwadderediel
Liwwadderediel (Nederlaans: Leeuwarderadeel, Fries: Ljouwerteradiel) is een vroggere gemiente in de perveensie Frieslaand in et noorden van Liwwadden. De vroggere gemiente telt 10.264 inwoners (per 1 meie 2014, bron: CBS) en het een oppervlakte van 41,46 km², waorvan 0,55 km² waeter.
Liwwadderediel is een boerse gemiente. In de vroggere gemiente staot de ooldste stins van Frieslaand, Dekemastate. Et ooldste Liwwadderediel beston uut drie dielen, de zogenaemde trimdielen. Et middelste diel hiervan vormde in de laete middelieuwen al et grondgebied van de laetere Friese heufdstad Liwwadden. Et zudelike diel, mit onder meer de dörpen Wirdum, Goutum, Swichum en Huzum wodde in 1944 bi'j Liwwadden voegd. Liwwadderediel ston doe ok de dörpen Lekkum en Miedum of an Liwwadden. As gevolg van disse ontwikkeling wodden de ooldere bronnen veur de geschiedenis van Liwwadderediel beweerd in et "Historisch Centrum Leeuwarden".
De gemienteraod het op 26 september 2013 besleuten tot n ansluting bi'j de gemiente Liwwadden in 2018.
Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Liwwadderediel telt zeuven officiële dörpen. De Nederlaanse naemen bin de officiële. Et heufdplak is Stiens.
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: Bron: CBS
Theater (gebouw)
thumb|300px|Et bekende [[Sydney Opera House in Australië]] Een theater is een gebouw dat mit behulp van verschillende technische en logistieke veurzienings toerust is veur et vertonen en bi'jwonen van veurstellings en optredens.
Vaeke is 'schouwburg' synoniem veur theater, mar niet altied. Een schouwburg is meerstal een liesttheater. Theaters kunnen ok een vlakke vloere hebben. Et woord schouwburg is bedocht deur Jacob van Kampen, bouwer van de eerste Nederlaanse schouwburg in 1637 an de Keizersgrachte in Amsterdam.
1383
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1383
Montana
Montana is nen amerikaansken ståt. Wat uppervlakte angeyt is et den veerdegrötsten ståt van de VS. Up söäven ståten nå hevt et et minste antal inwoaners (1.068.778 in 2019). Den ståt hevt verskillende (neetofficiäle) bynamen, sou as "Land van den grouten lucht" en "Den Skattenståt". In et noorden grenset et an de Kanadeeske provincys Britsk Kolumbie, Alberta en Saskatchewan. Up et ousten deylt et ne grense med Noord- en Süüddakota. Up et süden ligt Wyoming en up et westen Idaho. De höyvdstad is Helena en de grötste stad is Billings.
Et westen van Montana hevt verskillende houge bargkeatens, mär kleinere keatens ligget döär den heylen ståt. By mekander 77 dårvan höyrt by de gröttere Rocky Mountains. In et ousten van Montana strekket westelike prairie sik uut, afwesseld med sou nöömde badlands, dröyge bargstreaken wår souwat niks wassen wil.
Hasloch
Hasloch wuir veur t eerst nuimd in 1305 en het n rieke geschiednis. Dit is trugge te vinden in t oale dörpke dat nog in middelaiwse sfeer is.
Montana
Inkomsten haalt den ståt vöärnamelik uut buren, med name fokvey en grån. Wydere inkomsten kryget se uut mynbouw, öäly, gaswinning en holtbouw. Ouk belangryk sint gesundheidssorg, deensten en regeyringssektoren. De sektor wat et härdste groit is turisme. Jårliks besöket souwat 13 miljoon turisten under meyr et Nationale Gletsjerpark, Nationaal Park Yellowstone, Beartooth Highway, Flathead Lake Big Sky Resort.
Hasloch
De gemainte Hasloch is vörmd oet de oalere kontrainen Hasloch en Hasselberg.
Sage
Volgens de Westerwoldse sage is Heks Hasje noar Hasselberg vlogen, noa t vertrek van de Hassebaarg. Vandoar de noam Hasselberg.
Westland
Den laandsbeskriewenden naam Westland of Westlaand kan duden op meardere zaken.
Gerecht (streek)
right|Lokoatsie van t Gerecht in Grunnen t Gerecht (ook: Gorecht), is n oorspronkelk rechtsgebied van t Stad Grunnen. Vandoar de noam Gerecht. t Besluig grotendails t gebied van de tegenswoordege gemaintes: Grunnen, Hoaren en Hoogezaand-Sapmeer.
t Gebied beston uut twai dailen: t Go (gouw), ten oosten van de Hunze en t Wold ten westen dervan. Tegenswoorden zoll man de Hunze t Rietdaip nuimen.
Soamen mit de Ommelanden wuir t de heerlekhaid Stad en Lande, ain van de Zeuventien Provinzies en later als deel van de provìnzie Grunnen een deel van t keunenkriek der Nederlanden.
t Gerecht beston uut de Stad, mit Selwerd en Paddepoel en de 13 kerspelen (kèrkelke lougen):
Westlaand (gemeente)
Westlaand (Nederlaands: Westland) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Et lig in de lieknamige laandsstrekke westlaand. Der wont 104.396 leu op ne vlakte van 90,59 km².
De gemeente besteet seend 2004, duurdet de oolde gemeenten De Liere, 's Grawenzaand, Moonster, Noaldwiek en Wateringen bie mekoar kömmen. De beaide aandere oolde Westlaandse gemeentes Maaslaand en Skeepluden wollen der neet bie. Dee zeent bie mekoar egoan töt Midden-Deelflaand.
De gemeente is vuural bekeand um de grote tuunderieje, dee as leu van oawer de hele wearld trekt.
Kiel (Grunnen)
Kiel (Nederlaands: Kiel-Windeweer) is n dörp in de provìnzie Grunnen (Nederlaand), vrougere gemeente Hoogezaand-Sapmeer.
Kiel is om en bie 100 meter braid en zès kilometer laank. t Is n schier veurbeeld van de karakteristieke lintvörm van n olle veenkelonie. De ploats is ontstoan deur de bebaauwen dij laanks t Kielsterachterdaip vörmd is. Dat knoal, n ziedknoal van t Winschoterdaip, was oorspronkelk de belaankriekste transportroute van en noar t dörp. Allend woar de Zuudloarderweg t knoal kruist, is t dörp wat braider.