cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tachtigjoarigen Oorlog
Vrea van Münster
De Republiek slagen derin as volweerdigen stoat an de underhaandelingen met te meugen doon: zelfs Spanje stemmen hiermet in. In januari 1646 kwamen 8 verteagenwoordigers van de Stoaten an in Münster um te underhaandelen mit de Spanjoarden ovver vrede. De underhaandelingen zollen wodden eholden in et Huus van et Kroamersgilde, teggenwoordig et Haus der Niederlande eneumd. De Spaanse underhaandelaars hadden uut-ebreide volmachten met-ekreggen van könning Filips IV, den al joaren vrea zocht. Tiedens de underhaandelingen wodden de Republiek en Spanje et snel ens: den tekst van et Twaalfjoareg bestaand wodden as uutgangspunt enommen en de Republiek wierd deur Spanje as unafhankeleken stoat erkend. De vrea lek snel noabi-j. Frankriek gooiden noe root in et etten deur steeds mit ni-je eisen te kommen. De Stoaten beslotten hierop buten Frankriek um vrea te sluten mit Spanje. Op 30 januari 1648 wodden den vredestekst vastgesteld. Dizzen wodden ter undertekkening noar Den Haag en Madrid ezonden. Op 15 mei wierd de vrea veurgood etekkend.
Den vlöchtelingenstreum uut Vloanderen
De verhuzing kwam al rundumme 1540 op gang; et waarn veural prottestanten dee-t noar Engelaand en Duutslaand uutweaken um an de geleufsvervolging te ontkommen. Nen eersten uuttocht op grote schale vund plaatse tussen 1567 en 1573. Rundumme 50.000 leu vlöchtn veur et schrekbewind van Alva. Ok noe trokken den Vloamingen veur n groot deel noar Engeland, woar de Broabanders en de Woalen veural noar de Duutsen gebeden trokken. Later kwamen de meesten van dee verhuzers in de republiek terechte.
Nen tweeden piek was de tied tussen 1577 en 1589, toon Farnese de grote steadn éne veur éne underwarp en et groandgebeed van de jonge Republiek krump tot Zeelaand, Utrecht, Hollaand en Freeslaand. Opni-j ontvlöchen teendoezenden leu et kriegsgeweld en de underdrökking, dizze kere veurnoamelek noar de vri-je previnsies in et noorden.
In et beginne van de 17de eeuwe wonden doar neet minder as 150.000 Zuud-Nederlanders in de Republiek, rundumme 10 procent van de leu. Veural in de steadn waren zi-j uutdrökkelek anwezzig. In 1622 was 67 procent van de Leidenoars van Zuud-Nederlandsen ofkumst. In Rotterdam was dat 40 procent en in Amsterdam 33 procent.
Et andeel van den trop verhuzers bi-j den opbouw van den Republiek was groot. Zi-j hebt as skoolmeisters en preakers, skilders en skrievers, geleerden en drukkers ne meujlek te ovverschatten bi-jdroage eleaverd an de Nederlandse kultuur. Figuren zoas den kaartemaker Jodocus Hondius, den dichter Joost van den Vondel, den skilder Frans Hals, de geleerden Simon Stevin, den drukker Lodewiek Elsevier waarn stuk veur stuk Vloamingen of kinder doarvan. Amsterdam dat doarveur n sloapend previnsie nöst was ewest, greujden deur de inwieking van Antwarpse koopleu uut tot nen geldeleken en rieken zwoargewicht. De Oost-Indiese Kompagnie, woaran de republiek heur welvoart danken, was ne Zuud-Nederlandse vinding. De West-Indiese Kompagnie, dee zich veural toolegden op et winstgeavend maakn van de wingewesten buten et moderlaand in Zuud- en Noord-Amerika, was ne vinding van den Antwarpenoar Usselincx en van Johan vander Veecken uut Mechelen. Vander Veecken was mit zien fortuun van zeshonderddoezend gulden den rieksten koopman van Rotterdam.
Minstens eaven belangriek was den inbreng van de naomloze warkleu dee-t under meer de langzaam achteruutgoande lakenni-jverheid in Leiden ni-j leaven inblezen. Rundumme 1650 was Leiden den grootsten textielproducent ter weald. De integratie van de ni-jelingen verleep neet altied eaven rap. De Noord-Nederlanders - 'harsenloze Hollandse boernkinkels' volgens de Broabanders - argerden zich moateloos an den verwaanden en de uutbundegen leavensstiel van de zuderlingen. Sommige leu heelden an den cultuurskok zelfs n pienlek minderweerdigheidsgeveul ovver. Zoas P.C. Hooft, den zich in 1611 vertwiefeld ofvroog of 'et soms n gebrek of ne vervleuking was as Hollander geboarn te wean'. Noa 1630 gingen de Zuderlingen geleidelek op in de inheemse bevolking.
Latere zicht op den Tachtigjaorigen Oorlog
Den name "Tachtigjoarige Oorlog" wodden veur et eerst gebruukt in de 19de eeuwe. Tot dee tied wodden veural esprokken van Den Opstaand of Den Nederlaandsen Opstaand. Den name "Opstaand" slöt veural op de eerste tied van den Tachtigjoarigen Oorlog, toon de Republiek nog neet bestoand. In ne ni-je studie sprekt under meer Arie van Deursen ovver Den Opstaand van 1572-1584. Deur allerlei geskiedkundigen is den Opstaand verskillend be-eurdeeld. Et proatn ovver den opstaand teggen Spanje geet tot op den dag van vandage wieter.
Volkslaid
thumb|300px|Vroug manuskript van t Wilhelmus, Nederlaandse volkslaid n Volkslaid is n laid dat daint as volks- of stoatssymbool veur n volk of noatsie al den nait samengoand mit of in n stoatskundeg verbaand. n Volk of noatsie zönder aigense stoat of mit autonomie ken dus ook n aigens volkslaid hebben, net zo as n regio of zulfs n stad of loug.
Veul volkslaider binnen ontstoan tiedens de 18., 19. of begun 20. aiw onder invloud van t natsjonoalisme. In de aiwen doarveur bestonden der ook liekse laider, dij as doul harren n keuneng vereern of praizen noa n gewonnen spel of oorlog.
Tiedens t speulen van t volkslaid is t n gewoonte veur mìnsken om te goan stoan. In de USA is t de gewoonte om de haand op de bôrst te lèggen tiedens t zingen.
Zai ook: Liest mit volkslaider van alle landen
Zerrem
thumb|250px|Groafeleke korenmeulen in Zerrem Zerrem (Nederlands: Zeddam) is een darp in de gemeente Montferland in de previnsie Gelderland in Nederland. Ut ligt an de voet van het Bergherbos. Zerrem ligt aan de deurgaande weg van Deutekem noar 's-Heerenbarg.
Het darp besteet uit dri-j delen:
In het Bovendarp steet de katholieke Sint Oswalduskarke woarvan het oldste deel uut de 12e eeuw kump.
Ok in het boavendarp steet de oldste mölle van Nederland, De Groafeleken Toornmölle. Ut is ok samen met de Butenmölle in Zevenaar de enige torenmölle in Nederland.
In het darp is völle toerisme vanweage het mooie bosgebied Montferland woaar Zerrem noast ligt. In 2006 wodden het werelkampioenschap veldrieden in de Zerremse bossen eholden.
Wooldfries
thumb|De lokaosie van et Wooldfriese dialekt Et Wooldfries is ien van de vier grote dialekten van et Fries en wodt praot in de Friese Woolden in et oostelike diel van de perveensie Frieslaand, roegweg tussen Dokkum in et noorden, Liwwadden, de Oolde Venen en Et Vene in et westen en de Stellingwarven in et zuden. In et oosten lopt et tot an de greens mit Grunningen en Drenthe, tussen Surhuustervene en Friesepaolen, waant hier lopt et Wooldfriese taelgebied deur de perveensie Grunningen in de driehoek Marum-De Wilp-Eupende.
Et Wooldfries dankt zien naeme an et feit dat zi'j in et oosten van Frieslaand boomringen gebruukte om ofscheidings tussen greiden te maeken. In et westen en noordoosten van de perveensie wodden hierveur sleuten anlegd, in de Woolden is de grond gloepend zaanderig en hier zakt et waeter rap in vot.
Diek (weg)
thumb|De straote Am Diek in [[Wuppertal]] Een diek (in 't Nedersaksisch) of dijk (in 't Nederlaands) is in grote dielen van Oost- en Zuud-Nederlaand en 't van oorsprong Platduuts praotende diel van Duutslaand veural een keunstmaotig an-elegde, hoger elegen, rechte weg deur een (veurmaolig) drassig gebied, en mar zelden uutslutend een waterkering. Zokke diekwegen wördden vake an-elegd um de ontginning van een gebied meugelk te maken. Ok 't Friese woord dyk gebruukt ze in de betiekenis van weg.
Wooldfries
Et Wooldfries wodt praot deur naor schatting zoen 157.000 meensken in de perveensie Frieslaand en de driehoek Marum-De Wilp-Eupende in et angreenzende diel van de perveensie Grunningen; hoeveul Friezen daorbuten Wooldfries praoten is niet bekend.
Verschillen tussen Wooldfries en Kleifries
De verschillen tussen et Wooldfries, et Kleifries, en de aandere grote Friese dialekten, bin zo klein da'j et haost gien dialekt numen kan, een betere naeme hierveur is "taelvariaant". Ok al bin d'r een antal in et oog springende verschillen (althans veur Friezen) zowel op fonologisch as lexikaol gebied.
Diek (weg)
Veendieken
Veul dieken loopt in (vroggere) veengebieden; soms d'r umhen, vake d'r deurhen. Dizze 'veendieken' waren zowal waterkeringen as wegen umme deur 't veen te lopen of mit de kaore of wagen wat te vervoeren. Veendieken viej in Nederlaand in de Achterhoek, Sallaand, Twente, Drenthe en Grunning. Behalve een smalle, lange, verheugde weg kan een diek ok een briede riedweg wezen; dizze leste betiekenis mut de ni'jere wezen.
Wooldfries
Fonologische verschillen
Et grootste verschil tussen et Wooldfries en et Kleifries bin de woorden "my", "dy", "hy", "sy", "wy" en "by", die in et Wooldfries uutspreuken wodden as "mi", "di", "hi", "si", "wi" en "bi" en in et Kleifries as "mij", "dij", "hij", "sij", "wij" en "bij".
Diek (weg)
Veendieken
In 't pleistocene diel van Noord-Braobaant bedoelt ze mit een dijk een weg die loodrecht op een reviertien stiet. Umdet 't reviertien in natte periodes buten de oevers kun treden, legden ze de weg an op een verhoging.
Wooldfries
Fonologische verschillen
Veerder bestaot d'r een verschil in de uutspraoke van de twieklanken "ei", "ai" en "aai". In et Wooldfries spreken ze die uut as "ij" resp. "ai" en "aai", mar in et Kleifries as "ôi", resp. "òi" en "ôi". Mit aandere woorden, in et Wooldfries heuren ze in de uutspraoke gien verschil tussen "ei" en "ij", wiels ze in et Kleifries in de uutspraoke gien verschil heurt tussen "ei" en "aai".
Aandere, minder kunde klankverschillen bin bi'jveurbeeld:
Diek (weg)
De diek as toponiem
Veurbielden:
Wooldfries
Lexikaole verschillen
Tussen et Wooldfries en et Kleifries komen slechts negentien lexikaole verschillen veur (verschillen in de woordenschat). Veurbeelden bin:
Internetverwiezing
thumb|Zo ziet een verwiezing der miestal uut Een internetverwiezing (of körtweg: verwiezing) is een computer- en internetterm en duudt op een rifferentie die-j deursturen naor een aandere bladziede of webstee binnen een ypertekstdokement.
't Element dä-j activeren kunnen van de internetverwiezing wört 't anker enuump; miestal is dit een stukkien tekst, mär 't kan ok bieveurbield een knoppe, invulbaor veld, of plekke in een ofbielding wezen.
Vuul ypertekst is te verdielen in onofaankelijk onder-ollen verzämelingen "yperdokementen"; 't wereldwiede web bestet bieveurbield uut websteden. Disse dokementen ebben miestal een algemien veurblad (veurblad van een webstee). 't Mäken van internetverwiezingen naor aandere bladziedes as de beginbladziede wört diepverwiezen enuump.
Leonees
thumb|upright|Et Astur-Leonese taelgebied. Et Leonees in et paers en rood Et Leonees is een Romaanse tael die spreuken wodt in et noordwesten van Spanje, in de perveensies León, Zamora en Salamanca, et wodt ok spreuken in pattie Portugese dörpen in et distrikt Bragança. Meer as 25.000 meensken, sprekken Leonees of een tael die daor drekt van ofleided is. Over et algemien is de naom Leonees een politieke naom die verwiest naor et oolde gebied León. Taelkeundig heurt et bi'j de taolgroep Astur-Leonees waor ok et Asturisch, et Mirandees (in Portugal) en et Extremadurisch bi'j heuren.
Et Leonees was rond et jaor 900 in et keuninkriek León in gebruuk, en in et jaor 1000 was et de spreektael van et doe onofhaankelike keuninkriek León.
Kwarteer van Nimwaege
thumb|Kwarteer van Nimwaege, ±1650 Et Kwarteer van Nimwaege was et eerste van de veer kwarteren woarin et Hartogdom Gelre was verdaeld, noast et Groafschap Zutfent, et Oaverkwarteer en et Kwarteer van de Veluwe. Et Kwarteer van Nimwaege, met as heufdstad de veurmoalege rieksstad Nimwaege, umvatten et gebeed tussen Maas en Rijn met uutzundering van de groafschappen Buren en Culemborg en de Kleefse enclave Huussen. Et kwarteer was verdaeld in Nimwaege, et Riek van Nimwaege, Laand van Maas en Waal, den Bommelerweerd en de Betuwe. De veurnoamste staedn waren toon Nimwaege, Tiel en Zaltbommel.
26 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 26 meie
Silbo Gomero
Et Silbo Gomero (El Silbo of Silbo-flöaitn) is ne sproake wat eflöaitt wörd, en dee at wegkeump van La Gomera van de Kanarise Eilaandn. De sproake wörd gebroekt um kontakt te hebn met aandere leu oawer grote ofstaandn en oawer de deepe daaln dee at et eilaand tekent (Busnel en Classe 1976: 1). Nen "sprekker" van et Silbo wörd ook wal Silbador eneumd.
Verleedn
Dr is weainig bekeand van de originele sproake van et eilaand. Et wörd an enömn det et fonetise/fonologise stelsel seempel genog was um der ne gode flöait-variaant van te bedeankn (ibid: 9-10). De originele inwonners van et eilaand, de Guanches, veundn et oet en pastn et an noar et Kastiliaans in et 16e joarhonderd. Toew at Kastiliaanse kolonistn noar et eilaand kömn, nömn dee et gebroek oawer en doarduur bleef et Silba bestoan. Toertieds wör et ook esprökn op El Hierra, Tenerife en Gran Canaria. In 1979 was der nog weainig oawer van et Silba, ondaanks at et in et 19e joarhonderd et Silba vuur de weend gung (ibid: 8). Toew at et gebroek an et eande van et 20e joarhonderd met oetstoarven bedreaigd wör, besleut de lokale regerige det der les oawer et Silba mos komn op de skooln. Det de sproake doarvuur al oawerleawn, har te maakn met et roewe laandskop van et eilaand en et gemak met det et te learn is (ibid: 10-11).
Wo at et woarkt
Ramón Trujillo van n Universiteit van La Laguna gavn zin EL SILBO GOMERO análisis lingüístico in 1978. Dit woark, met ongevear 100 spektogramn, leup oet op ne vaststellige det der mear 2 kleenkers en 4 metkleenkers beent in et Silbo Gomero. De kleenkers köant hoge of lege wean, en de metkleenkers beent óf nen snellen tjilp umhoge óf umlege in et "melodietjen", wat gebrökn of tooverdan kan wean. Hier beent völle flöaiters van La Gomera et neet met eens. t Doktoraalskrift van Meyer (2005) kik de kleenkers van et Silbo statisties noa en wis an det der 4 verskilnde kleenkers "oet esprökn" wordt, en ook zo eheurd wordt.
Trujillo's saamnwoarkingsprojekt van 2005 beskrif heel oetgebreaid de gebeedn dee at neet oawereen komt, tusken zinne oonderzeuksresultoatn en Classe's fonetise vuuroonderstelliges. EL SILBO GOMERO Materiales didácticos is et beslisnde woark oawer dit oonderwoarp (tot non too is et book allene in et Spaans te koop, mear et is volledig en vriej te bekiekn op et internet).
27 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 27 meie
Gewone voegelmelk
Botanische beschrieving
De plaante vormp een bol. De bleuiwieze is een scharmvormige trosse mit 10 tot 20 bloemen, waorbie de onderste bloemstelen stark verlengd bin en zo een scharm vormen. De bloeme besteet uut twee dreetallen van binnen witte kroonblaojen. De bloeme hef een deursnee van 30–50 mm. De kroonblaojen bin an de butenkaante greun mit een witte raand dee tot an 't einde van 't kroonblad loop. De bloeme sluut hum of bie slich weer, en oek bie zunne in de loop van de mirreg.
De gewone blaojen bin 2 tot 8 mm breed en hem an de binnenkaante in 't midden een witte strepe.
De vruch is een dreehokkige deusvruch mit ovale, zwarte zaojen.
Verspreiding
De plaante vermeerder hum zowel deur zaod as vegetatief deur bolletjes.
De plaante vraag een vochtige ondergrond, bieveurbeeld langes oevers van sloten of in de schaoduw van bomen. 't Verspreidingsgebied is West- en Midden-Europa, 't Middellaanse Zeegebied en Veur-Azië. In 't osen van de VS is de plaante in-evoerd.
De plaante is in Nederlaand bescharmd (staotus in België neet bekend).
Barg en Dal (Nederland)
Barg en Dal (Nederlands: Berg en Dal) is n darp in de Nederlandse gemeente Barg en Dal, naobi'j Nimwaege in de Nederlandse provinsie Gelderland. In Barg en Dal en t buutengebeed wont 1.949 leu (31-12-2004).
Blauwbloem
thumb|275px|Blauwbloem De blauwbloem (Centaurea cyanus) is een 30 tot 60 centimeter hoge, eenjaorige plant uut de femilie van de composieten. Binnen 't geslacht Centaurea is 't een van de drie soorten die in Nederland en België inheems bin. De blauwbloem staot op de Nederlanse Rooie liest van 2000.
De voet van de buisbloempjes is paors. Een plant kan wel tot 20 bloemen vormen, die veul nectar produceren. De bleuiperiode is van juni tot augustus.
William Shakespeare
thumb|Willam Shakespeare (postume kopergrevure uut 1622)
Tracheet
thumb|right|250px|Tracheet Tracheet is n vri-j felsies(zoer) uutvleujingsgesteente dat völle alkalies hef, veurnamelek kaliveldspoat.
William Shakespeare
William Shakespeare (Stratford-upon-Avon, 26 april 1564 (edeupt) – aldaor, 23 april 1616) was een Engelse tenielschriever, dichter en acteur. Hi'j wördt deur veulen eziene as de grootste schriever in de Engelse taal, niet alleen wegens de kwaliteit van zien wark, mar ok wegens zien gloepense invloed op de taal: honderden woorden, uutdrokkingen en citaoten die nog altied gebruukt wördt, bint an hum toe te schrieven.
Hi'j wördt vaak de nasjenale dichter van Engelaand en de Bard of Avon enuumd. Zien oavereleverde warken, waoronder een antal samenwarkingen, bestaot uut ongeveer 38 tenielstokken, 154 sonnetten, twee lange verhalende gedichten en verscheiden aandere gedichten. Zien tenielstokken bint in alle grote talen vertaald, en wördt vaker espeuld as wie zie warken dan ok.
Shakespeare is geboren en op-egruuid in Stratford-upon-Avon. Op 18-jaorige leeftied trouwden e mit Anne Hathaway, mit wie e drei kiender kreeg: Susanna en de tweeling Hamnet en Judith. Tussen 1585 en 1592 begund'e een succesvolle loopbaan in Londen as speuler, schriever en iene van de eigenaars van 't tenielgezelschop de Lord Chamberlain's Men, later bekend as de King's Men. Rond 1613 - toen as e 49 was - mut e naor Stratford teroggekeerd wezen; d'r bint gien tenielstokken van nao det jaor van hum bekend. In 1616 kwaamp e daor uut de tied.
D'r is niet slim veul documentatie oaver zien privéleven, en d'r wördt aalgedurig drok especuleerd oaver zaken as zien uterlijk, geaordheid en geleuf, en of zien warken lichtkaans deur aandern bint eschreven.
't Leeuwendiel van zien oavereleverde wark schreef Shakespeare tussen 1589 en 1613. Zien vrogge tenielstokken bint veural bliedspeulen en historiespeulen, genres die e tegen 't end van de 16e eeuw töt grote heugtes brocht. Vervolgens schreef e veural treurspeulen töt ongeveer 1608, waoronder Hamlet, King Lear, Othello en Macbeth, die töt de schierste warken in de Engelse taal wördt erekend. In zie leste periode schreef e tragikomedies, ok wal romances enuumd, en warkten e samen mit aandere tenielschrievers.
Veul van zien tenielstokken wördden bi'j zien leven epubliceerd in uutgaves van wisselnde kwaliteit en zörgvuldigheid. In 1623 publiceerden twee van zien veurmalige theatercollega's de First Folio, zien verzamelde tenielwark, waorin aj alle tenielstokken vienden die now as Shakespeare zien wark wördt erkend, op twee nao.
Shakespeare was al bi'j leven een gewaardeerde dichter en tenielschriever, mar de immense bewondering die hum tegenwoordig toevalt, kwam op in de 19e eeuw. Mit name de romantici loofden zien kunnen, en in de Victoriaanse tied wördden e zo fanatiek bewonderd det George Bernard Shaw 't had oaver bardolatry. In de 20ste eeuw is zien wark herhaaldelijk gebruukt en herontdekt deur onderscheiden stromingen in de wetenschop en dramatische kunsten. Zien tenielstokken wördt nog de hiele tied bestudeerd, op-evoerd en opni'j geïnterpreteerd in verschillende culturele en politieke contexten in de hiele wereld.
Tracheet
Eigenschoppen
Et deurgoans grieskleurigen tracheet hef noast kaliveldspoat ok pyroxenen en amfibollen en kleine betjes kwarts en nefelien kunt in et stollingsgesteente veurkommen. De silika-samentrekking in éne punte van et gesteente is hoge, howal et weinig kwarts hef. Et meeste silica zit in de veldspoaten.
Naamgeaving
Den name van et gesteente tracheet is of-eleid van et Griekse trakhus, dat "row" betekkent.
Veurkommen
Tracheten komt veur in vulkaniese gebeden dee alkali-riek vulkanisme kent. Et gesteente wodden under andere evörmd in den Groten Slenk, moar et kump ok veur in den Duutsen Eifel, de Azoren, Tenerief en de Black Hills in Zuud Dakota, Vereanegde Stoaten.
28 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 28 meie
Zoerik
thumb|In Zoerik heet den "heelweg" op Duuts groandgebeed "Helweg" Zoerik (Nederlands: Zuiderwijk, Duuts: Suderwick) is een darp in Duutsland, gemeente Bokelt, op de grenze mit Nederland. Op 1 januari 2005 hadden zee 1.863 inwonners.
Tweelingdarp
Et darp vörmt met et Nederlandse Dinsper (gemeente Aalten) een tweelingdarp: de landsgrenze löp dwars deur den bebouwden kom en volgt veur een groot deel den Heelweg, dee tot an de stoepe Nederlandse grondgebeed is. Et is daormet de enige plaatse waor Duutse börgers in 'ne Nederlaandse straote wont. Daor is sinds olde tieden spraoke van deepgoande grensaoverschriedende samenwarking. Uutzunderlik maor neet uniek is et gezamenlik Nederlaands-Duutse politieburo in Dinsper. En de Zoerikse kinder gaot nao de Nederlandse basis-schole.
Nederlandse annexatie
In 1949 wörd et grootste deel van Zoerik, samen met wat andere Duutse grensdarpen en -gebeden deur Nederlaand annexeerd bi-j wieze van schadeloosstelling veur den Tweeden Waeldkrieg. In 1963 wordden et weer an Duutslaand weer-egeven en herenigd met den rest van et darp. In 1969 wordden Zoerik as zelfstandege gemeente op-ehaeven en bi-j Bokelt edoane. Deur et Verdrag van Schengen is de zichtbaore grenze tussen Zoerik en Dinsper vort-egaone.
Baoren
Geskiednis
Veur den eursprong van et darp Baarn mo'w weerumme noar de twaalfde eeuwe. In dee tied wödden de bestoande darpen te klein, mede deur de kruustochten, de haandelsbetrekkingen mit aandere regio's en den greuj van de bevölking. Deurdat elk darp in grote moate in eigen behoofte veurzag, mössen ze oaver n umrengend gebeed van voldoonde grootte beschikken, bi-jveurbeeld um in den behoofte an braandstof te veurzeen of um et vee te kunnen loaten graozen. In en rund de twaalfde eeuwe ontstonden doardeur völle ni-je naederzettingen, woarunder woarschienlek Baarn. Den eersten naederzetting, den in de umgaeving van de Leestroate lag, zal uut n twentigtal boerderi-jen hebben bestoan. Pas in de veertiende eeuwe verplaetstn den karn van et darp zich in de richting van den Brink, woar in de eerste helfe van deezelfde veertiende eeuwe de Pauluskarke is ebouwd.
Den eursprong van den name 'Baarn' gif nog steeds veul stof tot proatn en hef nog steeds neet tot n bevraedigend antwoord eleid. Et meest veur de haand liggend lik dat den name ne verwiezing is noar n gebeed woar veul braandstof te haaln of te groaven is', (vergeliek 'Barneveld': veld woar braandstof te haeln vült). Klinkermethatesis zörgt veur umdrejing van den r en den a: braanden wödt barnen.
Umstraeks 1350 verlenen den biskop van Utrecht de inwonners van Baarn stadsrechten, et rechte van zelfbestuur an et darp. Et recht van poorteri-je hef Baarn nooit ekreggen. Baarn hef doarumme neet nen mure of wal um et darp hen ehad. In de Golden Eeuwe, van 1600 tot 1672, stoand Amsterdam centraal in de untwekkeling van Baarn. Baarn was vergelekken bi-j et grote Amsterdam moar n darp, moar wal n antrekkelek darp veur den heufdstaedeleke koopleu en patriciërs. Zi-j leeten tot wiet in de achtteende eeuwe weelderige zommerverblieven en jachthuze bouwen op grote stukken land in Baarn. Zoas et lustslot 'Soestdiek', tussen 1674 en 1678 ebouwd, de buutenplaatse Gröneveld en ok hofstede 'Den Eult', umstraeks 1640 ebouwd deur den Amsterdamsen börgemeister Johan Bicker op n stuk groand an den diek noar Soest. Vermeldensweerd is ok den buutenplaetse Pienenburg, n ontwarp van architect Philips Vingboons, ebouwd in 1647 veur de rieke weduwe Sara de Wael.
Noa 1945: Noa den Tweeden Waeldkrieg ging n antal villa's vort veur flat- en bungalowbouw. Moar nog steeds is, wandelend deur den darpskern en deur de boomrieke lanen van 'Hooge Baarn' te zeen dat Baarn veul van ziene olde uutstroaling hef beholden en as wonplaatse geleefd is.
Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten
't Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (af-ekort: WALD) is een projekt dat besteet uut negen themawoordenbeuke van Achterhookse en Liemerse dialekten.
't Staring Instituut, instituut veur 't streekeigene in de Achterhoek en Liemers is vanaf de oprichting al gangs een Achterhooks en Liemers woordenbook samen te stellen. Dit woordenbook hef nen anderen opzet as de meeste andere woordenbeuke. 't WALD is gin alfabetiese opsomming van weurden, moar gif de woorden noar onderwarp, dus met een logiese samenhang. De volgende WALD-woordenbeuke bunt vanaf 1984 verschenen:
Eijsden-Margraoten
De gemeente had op 1 jannewaori 2010 in totaal 24.839 inwoeners op n oppervlakte van 78,46 km².
Eijsden-Margraoten maakt zowel deel uut van t Limburgse Heuvellaand, as van t Maosdal. In dit dal liggen namelik (op één nao) alle kernen die vrogger de gemeente Eijsden vormden, terwiel de overige kernen allemaole op t plato van Margraoten liggen. Dit leste wörden mit name in t eneumden dal an-eduud mit de term "op de barg" (op de berg), terwiel ze daor op de barg praoten over "in t dal" (in 't taal).
Kernen
De gemeente Eijsden-Margraoten hef in totaal vuuftien woenkernen. Der bin naost de vuuftien naamgevende darpen nog dartien gehuchten en dartien buurtschappen.
De vuuftien kernen (mit vermelding van t antal inwoeners op 1 jannewaori 2005) bin:
Gehuchten
De dartien in bestuurlike zin bie één van disse kernen in-edeelden gehuchten bin:
Buurtschappen
De dartien buurtschappen bin:
Barg, Breust, Groot Welsden, Hoog-Kaastert, Klein Welsden, Leeg-Kaastert, Schelbarg, Terhorst, Ulvend, Vroelen, Wesch, Withuus en Wolfshuus.
Luddevede
Luddevede (uutspreuken as: luh·duh·vuh·duh) of liefdesverdriet is de piene diej' vulen as een relaosie verbreuken wodt of de piene over de onberiekberhied van iene waor ie van holen. Over et algemien gaot et om niet-huwelikse relaosies. In et geval van een verbreuken huwelik numen we et een scheidingsrouw.
Luddevede is de laeste tied erkend as andoening mit symptomen as van een ziekte. Et gevuul verlaoten te wezen leidet tot geestelike en lichaomelike pienen, die doen daenken an een depressie; je vulen je lammenaodig en je vulen je vaeke niks weerd, en et last hebben van heufdpiene, muhied en slaepelooshied. De duur van luddevede kan slim verschillend wezen, et kan een peer maonden tot vule jaoren wezen. Over et algemien is et goed om et verdriet te uteren, mar tegeliekertied et dagritme van wark of aandere bezigheden niet los te laoten.
Luddevede is een theme dat een protte bespreuken wodt in de wereldliteretuur.
Ton Schulten
Ton Schulten (Oatmöske, 25 april 1938) is een neaderlandske künstskilder üüt Twente.
Vanaf de jåren 90 hevt he een skilderstyl untwikkeld dee nu et konsensisme enöömd wördt. Et twentske kulissenlandskop hevt hüm hyr de vöärbeald ewesd, en hüm anesetten ümme figurativ te skilderen gån.
Hee hevt siksülven een museum in Ootmarsum estichted.
Kritik
Hee hevt wal de kritik van andere künstskilders, dat he een 'truky' evünden hevt en dit heylemåle üütmelkt. Dat solde et dan geen wåre künst maken. Mar 'dekoraty'. Want et untwikkeld sik neet meyr en et is erichted up et verkoupen en der an verdenen, in plaatse van dat et üm et wark(vergang) en et idee geyt.
Planeet
De wetenschop dij zok bezigholdt mit t bestudeern van planeten en aandere hemellichoamen hait planetologie.
Mart
thumb|right|250px|verschillende tematen op de mart thumb|right|250px|De keismart Een mart is een plein mit kraampjes/stalletjes waor verschillende dingen verkocht worren, van eten (zoas greunte en vleis) tot meubels, glaswaark en alderhande mesines veur in en um 't huus of op de boerderie. 't Woord ma(a)rt of maa(k)rt is of-eleid van 't Latiense woord mercatus, wat mart en handel betekent.
Een algemene mart waor alle soorten predukten an-ebeujen worren wort an-eduud as een waorenmart, mar der bin oek especialiseerde marten. Zo he-w bieveurbeeld oek een greuntemart, vismart, lapjesmart, eiermart, en zo wat meer. Oek kan een mart eneumd worren naor een gebeurtenis die plaotsvien of evierd wort in de tied waorop de mart ehouwen wort zoas: de kaarst- en niejjaorsmart.
Oek bin der especialiseerde marten zoas boekemarten, rommelmarten, vlooienmarten, beestemarten, jaormarten die vaak op een bepaold tiedstip en bepaolde plek terugkeren. Oek bin der braojerieën.
Veural de grote stejen Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hen veul bekende marten. Veerder het zwat elke stad en daarp zien eigen weekmart. De Haagse Markt is de grootste mart van Nederland. Een bekende mart in Putten is de Ossemart.
Maryland
Maryland (uutspreaken as //) is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. Up et süden en westen grenset et an de amerikaanske ståten Virginia, Westvirginia en Washington, D.C., in et noorden an Pennsylvania en Delaware en den Atlantisken Oceaan in et ousten. De grötste stad is Baltimore, de höyvdstad Annapolis.
As bynamen drägt de ståt de titels ‘Ståt van de Olde Lyne’, den ‘Vryståt’ en den ‘Ståt van de Chesapeake Bay’. De name Maryland kümt van de engelske köäniginne Henrietta Maria, beater bekend as Queen Mary, de vrouwe van köäning Charles I van Engeland.
Den ståt hevt dree en twentig gråfskappen en de gråfskaplouse stad Baltimore. Sesteen gråfskappen ligget an et water van Chesapeake Bay en de vöäle rivieren der hen. Allens by mekander maket dat dat Maryland souwat 6500 km an küstlyne hevt. Undanks at et eyne van de kleinste ståten van de VS is wat uppervlak angeyt, hevt et ne ryke variaty van klimaten en landskappen, wårdöär et mangs andüded wördt as “Amerika in Miniatuur”. Vöäral ouk ümdat Maryland deylen van landskappen, kultuur en geskydenisse gemeyn hevt med andere streaken van et land.
Vöärdat de küstlyne verkend wör döär europeanen in de 16. eywe, woanden in Maryland verskillende inheymske amerikanenvolker, höyvdsakelik de Algonquianen, mär ouk de Iroquois en Sioux.
De eyrste neadersettingen wörden rund rivieren en andere waterweagen by Chesapeake Bay ebouwd. De ekonomy van Maryland löänden flink up plantages en dan med name tabak. Dårvöär was vöäle goodkoup warkvolk nöydig, wat se al rap haalden uut lyveygene deenstknechten, strafwarkers en afrikaanske slaven.
In 1760 köm der ’n eande an ‘n langsleapend grensverskel med Pennsylvania, do as den ståt de Mason-Dixonlyne underteykenden. Dårmed kreag den ståt vöär et eyrste nen echt vasten förm. Maryland vöcht med in den anloup når de Amerikaanske Revoluty en in 1776 underteykenden ne afvaerdiging de Amerikaanske Unafhangeliksheidsverklåring. In 1790 gavven den ståt land vry vöär de stichting van de amerikaanske höyvdstad Washington, D.C..
Al köäs Maryland in den Amerikaansken Börgeroorlog de kante van de slavenholderståten, et bleav in de Uny en had döär de strategiske ligging ne belangryke rulle in de stryd. Nå den oorlog deade Maryland med an de Industriele Revoluty döär syne belangryke seyhavens, spoarlynen en grouten toströym van warkvolk uut Europa. Vanaf den Tweyden Wearldoorlog groiden et inwoanertal stark, töt ungeväär ses miljoon. Et is eyne van de dichtstbevolkede ståten van de VS. In 2015 had den ståt et höygste döärsneyde inkommen van de VS. Dat kümt vöärnamelik döärdat de höyvdstad Washington D.C. sou kort by ligt en de stark diversificeerde ekonomy wat sik richtet up maakindustry, deenste, höyger underwys en biotechnology.
Tuufke
thumb|right|250px|Tuufke met zienn heundeken Tuufke is n heufdpersoon in ne riege stripverhaaln teaknd duur n Belsn stripteakener Hergé (pseudoniem van Georges Rémi). Zien oorspronkelike Fraansn naam is Tintin. In t Nederlaands is e bekeand as Kuifje. n Eerstn strip, in t Fraans, kwam oet op 10 januari 1929. De eerste Tweantse vertaling, t Smokweark van Bianca Castafiore, kwam oet op 15 meert 2006.
Michael van Gerwen
Michael van Gerwen (Boxtel, 25 april 1989), bi'jname 'Mighty Mike', is nen Nederlaandsen darter. Hee won op 1 januari 2014 as jongsten spöller aller tieden t PDC World Darts Championship, naodat e daor n jaor eerder al de finale van haalden. t Winnen van dissen wedstried zorgden der ok veur dat e in 2014 as eerste op de weeldranglieste steet.
Hardenbarg (stad)
Hardenbarg (lichtelik verolderd:  'n Arnbarg, neaderlandsk: Hardenberg, in et summer (bouwvak) ouk Klepperstad) is een stadtyn an de oaverysselske Vechte. Et hevt teagen de 19.000 inwoaners.
Vöärgeskydenisse
In Roake en Mainbarg bint al gebruuksvöärwarpen evünden dee so een 4000 töt 5000 jår old bint. En gravvelden uut de bronstyd. Soortgelyke vündsen wördden ouk edån up Bålderesk en up et centrum van den Hardenbarg sülv.
Untstån
Wår as de oorsprüng van den Hardenbarg ligt, wet eygenlik geyne precys. Wårskynlik is Hardenbarg untstån vanuut en germaanske landbowgemeynskap. Een verunderstelling is der dat in de tyd dat de romeinen by unse germaanske vöärolder ankwamen -begün van de jårtelling-, de germanen in dit gebeed by de Vechte en neadersetting stichteden ümme de Vechte to blyven beheyrsen. Wat vöärdeylig was ümme teagen de romeinen up to blyven künnen.
Wal wördt der ümstreaks 800 melding edån van et plaatsyn Nyensteade, wat lagen up wår nu ungeväär Hardenbarg ligt. Nyensteade wördt as de vöärlouper van et hüdigen Hardenbarg eseen. Ümstreaks et jår 760 löät de frankiske hofmeister Pipeyn III up Nyensteade en kapellechyn bouwen. Nå dat et meyrmåls verbouwed ewesd hevt, wördden et up 1653 of-ebröäken. By et karkhov an de Stationsstråte hevt dit kapellechyn estån.
Up den sündag nå de heiligen Lambartusdag up 1362 gav bisskop Johan van Arkel van Zwolle een breev of wårin hy de stadsrechten van Nyensteade döärdööd up Hardenbarg an. De givtbreev wördt noch altyd in et gemeyndearchyv van Hardenbarg bewård.
Bürcht Hardenbarg
In Hardenbarg hevt ouk een bürcht estån, een verstarkte vestiging. Dår kümt de stadsname meskeen ouk wal vord: (den) Harden Bürcht. Swolle hevt döär syn gode hülpe an de bouw van bürcht Hardenbarg as dank syne stadrechten ouk ekreagen. De bouw van disse bürcht was nå en danks de Slag by Åne, ümme de bülte in disse streaken better teagen de Utrechtsen Bisskop to beskarmen.
Hardenbarg hevt dan ouk nådyn 3 stadmüren ehad en de lätste hevt Floris van Wevelinckhoven in 1386 ebouwed. De eyrste stadsmüre wördden in 1230 ebouwed, net nå de slag by Åne düs. Gedeylten van dee müre ståt noch in de stad.
Tydens de Hanse hevt Hardenbarg een klein gröäntyn med epikked döär syn handelsverbinding med Swolle via de Vechte. Wat se to handelen hadden was vöärnamelik bestånd uut landbouwgoder.
Brand
Hardenbarg hevt tweymål of-ebrand ewesd. De eyrste mål was in 1497, toon wördden et stadtyn heylemåle in aske elegged. in 1708 was et olde wyvyn Aaltyn Kraak dee de brand veroorsakeden; dat kwamt döärdat hy een ungelükkyn med en kaerse in de beddesteade had ehad. Up de skole, de karke en eyn hüsyn nå, was alles kats plat-ebranded. Mar geyne nam et Aaltyn kwålik, en ümringende plaatsen hebbed med vöäl hülpe en bydragen med-ehülpen de stad weader to herbouwen.
Klepperman
De Klepperman is een beyld in et centrum van Hardenbarg. Et is inspirered up een olde foto uut 1930 van de lätste "echten" Klepperman van Hardenbarg, Jan Willem Skütte, den disse funkty had van 1918 töt 1933 as nachtwaker van de stad. De klepper is een soort ratel, wår as hy med kabaal maken künnen ümme de tyd an te geaven en as der unråd was. Eywenlange hevt Hardenbarg so een kearl in deenst ehad. Summers wördt Hardenbarg ümmenöömd as "Klepperstad", ümme et vöär turisten interessant te låten lyken.
'Op de kleppe in 'n Arnbarg' - sprekt sy van in de summertyd.
In 1983 gaven de künstenaar Jan Oosting sichsülv een updrachte. Up et hüdige Klepperplein kneadden hee vöär et oage van alle lüde wat der löypen een leavensgrout beyld van de lätste Klepperman. Mar Oosting makeden dit beyld van kaersevet, en as een soort dreigement van dat as hy geyn geld kreagen üm et in brons oaver te låten geten, sead he dat et beyld mooi as kaerse deenst künnen doon med Karst. De hardenbargers en de gemeynde vünden et een mooie maskotte vöär de stad en döden geld insamelen, en med wat groute givten hebbed sy de bronsen varsy van et beyld of-eköched.
Wyken
In den Hardenberg ligt de volgende woanwyken:
Kampervene
thumb|250px|Kamperveen Kampervene is n polder en veurmaolige gemeente in t zuden van de stad Kampen in de Nederlaandse provinsie Overiessel. t Be-eurt sinds 2002 tot de gemeente Kampen, toen de gemeenten Iesselmuden en Kampen samen-egaon bin. Tot 1937 was t n zelfstaandige gemeente. t Is ook de name van n klei-op-veengebied dät vanof ongeveer 1200 nao Christus ontgonnen is.
Kamperveen ef drie buurtskappen: De Zaande, Zuudeinde en Ogeweg. Disse buurtskappen ebben alle drie n eigen identiteit binnen de streek. Zuudeinde leunt meer op t kortbi'j elegen Oosterwolde terwiel De Zaande altied al ekenmärkt wördt deur zien ligging an de Ank, n ziedtakke van de rivier de Iessel. De Ogeweg ef, net as Zuudeinde, n kärke en n skole en ligt midden in de streek. Verspreid tussen disse drie kernen liggen veule boerenbedrieven die veural biesten olden.
Hardenbarg (stad)
Godsdeenst
Den Hardenbarg is oaver et algemeyn Reformeerd Vry-emaked. Et hevt vere karkgebouwen en is oaver sesse karkelike gemeynden verdeyled.
Synagoge/sjuul
De eerste synagoge stünd an de noordsyde van et Oustende, dat was in 1803. Al rap wördden dit gebedshuus te klein, en verhuseden de gemeynde, in 1855, når de süüdsyde van de stråte. Nå bynå een halve eywe wördden dit gebouw of-ebröäken en een nyen wördden der up-eset. Dee in 1903 wördden in-ewyded. Nå den oorlog kreyg et gebouw noch enkele bestemmings, ümme töt slot -under vöäle protest van de hardenbargers- in 1980 esloapt te wörden.
Skolen
Hardenbarg hevt ouk wat houchere skolen: Et Reformeerd-Vry-emakede Greijdanus College, de oapenbare-christelike Vechtdal College, de Nieuwe Veste, et Ambelt College en De Hoeksteen. En sowat elke wyke hevt wal syn basisskole.
Station Hardenbarg
Sinds 1905 hevt Hardenbarg een eigen treinstation. Et hüdige stationsgebouw stamt ouk uut dee tyd. Vandage an de dag kün y der upstappen vöär de richting Almelo, Swolle en Emmen.
Röärig den Hardenbarg
In de jåren 70. en 80., vöärige eywe, was den Hardenbarg dé uutgånsplekke van noordoust-Oaveryssel. Van Swolle, Almelo, Drente en alle kanten kwamen hyr jungvolk sich supen en (vöäral) brekken. Et was hen- en werden loupen van jungvolk in de wekkenden. De stad barstede van de diskoteken en krogen. Mar dat is de lätste jåren slim achteruut egån. Et bint nu meyrendeals winkels ewörden.
Gewoonlik güng et spül 2:00 uur allemåle dichte, end jåren '70. En al et besöäpen volk güngen noch in et centrum hen dunderjagen en brekken. De undernemmers wördden dår neet good van. Düs vanof eyrste wekke december 79. mossen de krogen, vanuut de bürgemeister, de tente 00:30 uur dichte doon. Düs anderhalv uur eyrder as vöärhen. Dat hebbet de krooggangers neet mooi evünden. De wekkenden dårup hebbed der slimme rellen in et centrum ewesd. Groute grupen krooggangers -teagen de dusend an- de et upnöämen teagen de polity, dee med verstarkede manskappen med knüppels en skilden (de ME) an mossen treaden. Vöäle undernemmers mossen ankyken ho as ear winkels kapot emaked wördden. Flink wat steynen vlöägen döär de ruten, polityautos up de kante, vüürwark wördden der egooit, mensken söchden een veilig henkummen, jungvolk dee et asfalt van körtby möchden bekyken, stråten wördden der of-eset en et verkeyr ümmeleided, de bürgermeister mos vöär et leaven uutkyken. Düs et heyle centrum stünden een settyn up synen kop. 'Hardenberg, slachtveld' spröäken de kranten dervan. Wekkende dårup kwamen der spandoken an te pas én vöäle pottenkykers. Et güngen wear net so an as de wekke dervöär. Mar de polity was nu wat better vöärbereid. Et wekkende dår wear up was et ytsys kalmer. Döär et harde uptreaden van de policy, en et jungvolk dee sich toch mar eaven achter de oren krabden, was et nu wal edån med et groutste gedunder. Diskoteek The City slöäten sich de döären, töt sich de rüste in den Hardenbarg terüggekeyrden.
Gemeyndehuus den Hardenbarg
In 2010 was de olde gemeentehuus van Hardenbarg eslouped, en in etsölvde jår wördden de eerste styn vöär et nye gemeentehuus elegd. Et gemeentehuus is een untwarp van büro de Architekten Cie, dat ouk de uutbreyding van de Tweede Kamer untwörpen. De gemeente wolden et meest 'duurzame gebouw van Nederland' hebben.
Et blad Cobouw döäd in 2015 een verkysing 'Lelijkste Bouwwerk van Nederland', wårin söäven gebowen enomineerd wördden. Wårunder et nye gemeentehuus van Hardenbarg. In totaal hebt der wat meer as 5000 stemmen uutebracht west. Et Hardenbarger gemeentehuus kreeg, med de meerderheyd an stemmen van 58%, uutendelik de titel Lelijkste Bouwwerk van Nederland 2010-2015.
Taal
Up den Hardenbarg wördt döär de meyste lüde neadersassisk espröäken, de tweyde taal is neaderlandsk. Alhowel de jögend der al wat minder an med doot, een stükkyn minder as jögend uut de ümliggende dörpyns. De variant van et neadersassisk wat in den Hardenbarg espröäken wördt, wörd et Vechtdals enöömd, ümdat den Hardenbarg ouk an de Vechte ligt. De pråterye is årdig gelyke med dat wat der in ümliggende steades, as Banthüm en Ummen, ehöyrd wördt.
Wombaarg
Wombaarg (Nederlaans: Woudenberg) is een daarp en een gemeente in de Nederlaanse previnsie Utrecht, op de Utrechtse Heuvelrug, in 't zujen van Amesfoort. 't Het een oppervlakte van 37,70 km² en had op 1 febrewaori 2008 zo'n 11.197 inwoners. Binnen de gemeente liggen gien aandere daarpen, maar wel een deel van de buurtsjap Moorst.
Historie
Wombaarg ontston rond een wegkruzing op de Heuvelrug, aargens in de 13e eeuw. In 1350 wordt hier een sloot gebouwd, dat laoter op last van de bisjop van Utrecht wordt afgebroken om een kaark dervan te bouwen. Deze kaark staot nog der de hele tied. Daornao wieren der nog een paor kestelen gebouwd; 't leste kesteel was Geerestein, die der nog altied staot. Tot an de 20e eeuw bleef Wombaarg, gelegen op weinig vruchtbaore grond, een klein daarp met ongeveer 500 inwoners. Pas met 't begin van de Ruumtelijke Ordening wordt Wombaarg as greuikern angewezen, wat dan ok de greui van de plek tot de omvang die 't noe het tot gevolg had.
Heedfemilie
thumb|250px|Gewone dopheedDe heedfemilie (Ericaceae) is een femilie van bedekzaojigen houtige plaanten. De femilie kump wereldwied veur, mar zelden in tropisch leeglaand.
Geslachen
De volgende soorten en/of geslachen wonnen in eigen artikels behaandeld:
In Nederlaand koemen veerder nog de volgende geslachen veur:
APG II
In 't hier gebruken APG II-systeem is de heedfemilie uut-ebreid deur 't invoegen van de stofzaodfemilie (Monotropaceae), wientergreunfemilie (Pyrolaceae) en kreiheedfemilie (Empetraceae) uut 't ouwere Cronquist-systeem.
De (uut-ebreien) femilie hef in totaal zwat 4.000 soorten in de volgende geslachen: Acrostemon, Acrotriche Agapetes, Agarista, Allotropa, Andersonia, Andromeda, Aniserica, Anomalanthus, Anthopteropsis, Anthopterus, Arachnocalyx, Arbutus, Archeria, Arctostaphylos, Astroloma, Bejaria, Botryostege, Brachyloma, Bruckenthalia, Bryanthus, Calluna, Calopteryx, Cassiope, Cavendishia, Ceratiola, Ceratostema, Chamaedaphne, Cheilotheca, Chimaphila, Choristemon, Coccosperma, Codonostigma, Coleanthera, Comarostaphylis, Conostephium, Corema, Cosmelia, Costera, Craibiodendron, Cyathodes, Cyathopsis, Daboecia, Decatoca, Demosthenesia, Didonica, Dimorphanthera, Diogenesia, Diplycosia, Disterigma, Dracophyllum, Elliottia, Empetrum, Enkianthus, Epacris, Epigaea, Eremia, Eremiella, Erica, Gaultheria, Gaylussacia, Gonocalyx, Grisebachia, Harrimanella, Hemitomes, Hexastemon, Kalmia, Kalmiopsis, Lateropora, Lebetanthus, Ledothamnus, Lepterica, Leucopogon, Leucothoe, Lissanthe, Lyonia, Lysinema, Macleania, Malea, Melichrus, Menziesia, Mischopleura, Moneses, Monotoca, Monotropa, Monotropastrum, Monotropsis, Mycerinus (plant), Nagelocarpus, Needhamiella, Notopora, Oligarrhena, Oreanthes, Ornithostaphylos, Orthaea, Orthilia, Oxydendrum, Paphia, Pellegrinia, Pentachondra, Phyllodoce, Pieris, Pityopus, Platycalyx, Pleuricospora, Plutarchia, Polyclita, Prionotes, Psammisia, Pseudogonocalyx, Pterospora, Pyrola, Rhododendron, Rhodothamnus, Richea, Rupicola, Rusbya, Sarcodes, Satyria, Scyphogyne, Semiramisia, Siphonandra, Sphenotoma, Sphyrospermum, Sprengelia, Styphelia, Symphysia, Sympieza, Syndesmanthus, Tepuia, Thamnus, Themistoclesia, Therorhodion, Thibaudia, Thoracosperma, Trochocarpa, Utleya, Vaccinium, Woollsia, Zenobia (plaante)
29 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 29 meie
Tubbige
Tubbige (ok: Tubbig of Tubbeargen, Nederlaands:Tubbergen) is ne gemeente in et noorden van Tweante (proveensie Oaveriessel). Op 1 januwoari 2020 har de gemeente 21.279 inwonners (bron: CBS) en ne oppervlakte van 147,40 km². De gemeente Tubbige heurt bie de plusregio Regio Tweante.
Et doarp en de gemeente het vanoalds Tubbige. In et gemeentewoapen stoat dree goalden beargen, wat wis noar de naam Tubbergen. De naam zol kommen van te Upberge, meant de Etymologiebanke, en steet al seed 1312 in de beuk.
Groten andachttrekker in et doarp Tubbige is de Sunt-Pankratiusbasiliek. De Sunt-Pankratiuskeark wör in et joar 2000 deur paus Johannes Paulus II anwezzen as basiliek. Et spul is bouwd in niejgotische stiel. Vrogger stund der op dee ster ne öaldere keark. Nen toorn van Beantemer zaandsteen oet de viefteende eeuw steet der nog. De niejgotische keark is der teggen-an bouwd
Den oalden toren heurt de börgerlike gemeente, net zoas de meeste kearktorens in Nederlaand van veur 1789. Dat wör zo reggeld in de Bataafse Stoatsregeling van 1789. In 1806 bevestigen et könnink Lodewiek-Napoleon nog es. Dat den torend op naam van de gemeente Tubbige bieskrevven wör bie et Kadaster hef nog doerd töt in de joaren '80 van de twintigste eeuw.
De basiliek is veural bekend van de glas-in-lood-roeten van vief geslachten oet de glassniedersfamilie Nicolas. Deur disse glas-in-lood-roeten kwammen ze in Tubbige op et idee van et kulturele evenement "Glasrijk Tubbergen". Op dit evenemeant könt glaskeunsteners oet heel Uropa eer glaskeunst loaten zeen.
In et doarp he'j dree scholen: twee leagere scholen, De Wiekslag en De Marke, en de middelboare schole, et Sunt-Canisius. Alle andere döarpe der umhen hebt ok wa ne basisschool. Openboar onnerwies, dat kent ze nich in de gemeente Tubbige. Alle scholen bint of katholiek of protestaants-kristelik. De basisschool in et Maanderven, woar de bevolking vanolds wat meer mengd is, hef ne neutraal-biejzunnere achtergroond.
Nen bekeanden Tubbiger was politiekman en preester Herman Schaepman (1844-1903). Den hef völ goods doan um de Rooms-Katholieken in Nederlaand voortan te helpen. In Tubbige steet nog een groot broonzen standbeeld veur em, een keunstweark van beeldhouwer August Falise, den in zien tied oardig bekend was.
Alle joaren doot ze in Tubbige nen verlichten Karnavalsoptocht holden. Hier komt mear as 40.000 kiekers op of oet et hele laand.
Kerne
De gemeente Tubbige hef tien officiële kerne (döarpe) en dree officiële boerschoppen zoonder eagen kern (Hoarle, Hezingen en Maander). Et gemeentehoes steet in et heufddoarp Tubbige.
Gemeentebestuur