cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
J.H. Bergmans-Beins
Zie gung naor de normaolschoele in Assen en Knoal en was onderwiezeres in Maiden, Vaalt en Börger. In 1905 trouwden zie mit de onderwiezer Jan Bergmans. Zie had een bulte maotskoppelijke functies: lid van de Voogdi'jraod, bestuurslid van 't Pervinciaol Museum en 't Openlochtmuseum Arnem, en commissielid volkskunde van de Keuninklijke Academie van Wetenskoppen. Wieder wördden zie in 1919 veur de Vrijzinnig Democratische Bond 't eerste vrouwelijke staotenlid in Drenthe en höld heur verkiezingsrede in 't Drèents. In 1938/1940 verhuusden zie naor Bussum. Zie was lid van Het Drents Genootschap.
Zie was drok op Drèentse volkskunde en richtten een speulersgroep op die vanof 1908 opvoerings gaf van een boerenbrulfte. Heur skrieveri'je was nog bried eörienteerd: een roman, tenielstokken, gedichten, liedtiesteksten, vertellegies en artikels. Heur wark vi-j onder meer in de Drentse Volksalmanak, Maandblad Drenthe en 't Drents Liedtiesboekien, verzameld deur Jan Naarding (1949). Heur romantische ode an Drenthe, Drenthe, laand, waor 't aolde leven wördden op meziek ezet en kreeg bekendheid deur 't laand. Daorvan de eerste strofe:
<poem style="margin-left:2em; font-style: italic"> Drenthe, laand, waor 't aolde leven, Aolde vrijheid, aold gebroek, 't Volk met vaaste baand döt hechten, An zien laand van heid' en stroek. Waor de scheper nog de schaopen Deur de broene heide drif En waor aaltied 'Helpt 'nkanner' Hoogste beste liefspreuk blif.
Duve (gemeente)
Duve of Duven (Nederlaands: Duiven) is een plaatse en gemeente in De Liemers, in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente ligt an de autobane de A12, in 't noorden van 't Pannerdens Kenaal (=Nederrien). De gemeente had op 1 febrewaori 2008 zo'n 25.572 inwoners (bron: CBS) en hef een oppervlakte van 35,15 km² (waorvan 0,48 km² water). Van 1986 tot 1994 is Duve greuigemeente ewest. Vanaf 1995 richt ze zich veurnamelek op 't beheer en onderhold van heur eigendommen en grondgebied. De gemeente Duve maakt deel uut van 't kaderwetgebied KAN (Knooppunt Arnem-Nijmegen).
Overige kernen
De gemeente hef twee kernen namelek: Groessen en Loo.
Rifferenties
<References/>
thumb|left|200px|Karke in Duve
Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen
thumb|right|300px|Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen De Roomse kluus van Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen is jongste van Nederlaandse kluzen. Zai is ien 2001 sticht ien veurmoalege parochiekìrk van Waarfhoezen ien prevìnzie Grunnen.
Kluus ien Waarfhoezen baauwt deur op gewoonte van Limbörgse en Broabantse kluzenoars dij ontstoan is in tied van tegenreformoatsie ien 16e aiw. Leste kluusfroater van dij gewoonte is ien 1930 sturm in Kluus op Schaelsbaarg bie Valkenbörg oan Geul. Ien tegenstellen töt mainste kluzen ien t boetenlaand haren dizze kluzen n openboare kapel dij voak n rol speulde ien ploatselieke volksdevotie.
Sunt Twijde Vatikoanse Konsilie t kluzenoarsideoal het willen doun heropleven is der ien joaren doarnoa nije regelgeven kommen. Ien kìrkeliek wetbouk (Codex Iuris Canonici) wordt veur kluzenoars n strakkere vörm van oafzundern verlangd. Zodounde is der ien Waarfhoezen n oafgesloten terrain (klausuur) woarbinnen de poater dij der woont (poater Hugo) waarkt en bidt. Ien kìrk kins dat zien aan t imposante klausuurhek dat priesterkoor van schip schaaidt.
Zo as ien kontemplatieve kloosters wordt ien Waarfhoezen t offizie onderholden. t Wordt zongen ien t Latain. Ienvloud van Limbörgse gewonen is maarkboar aan verschaaidene touvougens oet volksdevotie, zo as haardop bidden van rozenkraansgebed en verschaaidene litanies dij zongen worden. Vereren van hailege Antonius-Abt van wel een reliekschrain aanwezeg is ien t retoabel van rechter ziedaltoar nimt doarbie n biezundere ploats ien. Ook ienrichten van kìrk verraid t veurtborduren op 17e aiwse veurbeelden veur barokke elementen.
Noast oale zuudelieke kluzenoarsgewoonte bennen der ien Liturgie nog wat aanere ienvlouden maarkboar. t Feit dat der n poar vrijwilligers Russisch-orthodox bennen, het der tou laid dat er s oavends noa kompleten Jezusgebed zongen wordt (ien t Grieks.) Verder is veuraal ient gebruukte dialekt van t gregorioans de ienvloud van kartuzergewoonte maarkboar.
Waarfhoezen as Mariaploats
thumb|200px|Prozessie van Wij-Hörn noar Waarfhoezen Mainste bezuikers van kìrk kommen ien t biezunder om Maria te vereren. De beeltenis 'Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen' is n levensgrode mouder van smaart van beeldhouwer Miguel Bejarano Moreno oet Sevilla. Hai is ain van beeldhouwers dij spezialiseerd bennen ien t moaken van beelden veur de beroemde prozessies ien goie week ien Andaluzie. Dizze verbeelding van medelieden van Maria mit heur Zeun trekt veul bedevoartgangers noar Waarfhoezen, ien t biezunder mensen dij heur zurgen moaken over heur kiender, getuuge t intentsiebouk. Ook kommen er tiedens bedevoartseizoen (ien Waarfhoezen van sikkom haalf April tot en mit t patroonsfeest op 15 September) regelmoatig groepen. Het ontstoan van van dizze bedevoartskultuur is woarschienliek te danken aan t feit dat er ien wiede umtrek naargens een dergelieke ploats van volksdevotie is.
Aan devotie veur Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen is een bruierschap (m/v) verbonden dij t gebed veur welzien van Kìrk en bisdom tot doul het. Drijmoal ient joar tuugt men mit n kruus en voandels van parochiekìrk ien Wij-Hörn noar Waarfhoester kluuskìrk om Kompleten te zingen.
Assel
thumb|250px|Heilige Geest-kapel op Assel, ebouwd veur de kattelieke inwoners van [[Radio Kootwiek]] Assel is n gehucht in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Wordt deur t Kroondomein escheiden van t darp Hoog Soeren. Assel ligt op twee kilometer ofstand van de buurtschap Radio Kootwiek en ongeveer tien kilometer ten noordwesten van Apeldoorne. Assel is n gehucht van 12 woningen, n natuurbegraofplaatse mit n kapelle (de Heilige-Geestkapelle), n natuurkämping, n uutspanning (die zommers vake bezocht wordt deur bezukers van de Asselse Heed, n natuurgebied waor ie, veural saovends, veule wild zien kunt) en n huufkarverhuurbedrief. Eertieds ston Assel ok bekend vanwaegen de iezerwinning. De grond zit vol (iezer)slekken.
Assel had sinds 1876 n eigen treinhalte: halte Assel. t Stasion wordden onder meer gebruukt deur koning Willem III en later deur prins Hendrik, die van daoruut naor t aordhuus reizen konden, n jachthuusjen in t Kroondomein dat in 1861 veur Willem III ebouwd is.
Tiejens de bouw van t zendstasion Radio Kootwiek, estart in 1918, wordden der van Assel naor Radio Kootwiek n spesiaal enkelbaons spoorlientjen an-elegd veur t vervoer van bouwmaterialen.
Beemte-Broekland
Beemte-Broekland is n gehucht in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt ten noorden van de stad Apeldoorne. Beemte-Broekland ligt ten oosten van t Apeldoorns Kanaal en löp vanof Kanaal Noord töt an de grenzen mit de gemeenten Epe (in t noorden) en Voorst (in t oosten) en töt an de Daeventerstraote in t zuuden. De snelweg A50 löp deur Beemte-Broekland hen.
Beemte-Broekland ligt gemiddeld zeuven meter boven NAP. Der bint veule ofvoersloten en kanalen, wat t töt n waterriek gebied maakt. Verder is t boeren gebied en is he'j der veule veeteelt en akkerbouw. Ok he'j in Beemte-Broekland, in t Wolvenbos, n vogelbruudgebied.
Tweante
Naam
Wier een ander idee is det Twente op dezelfde manere an den naam keump as Drente (ze liekt ja oardig op mekoar). Et woord "Twente" zol wen ofleidt van et telwoard "twee" en Drente zol van "dree" kommen. De gouwen Twente en Drente leaden vroger tegen mekoar an. Vanoet Utrecht zeen (woar dat Twente en Drente in de middeleeuwen allebeide bie heurden) ko'j zeggen dat Twente et tweede gebeed van et Sticht was en Drente et daarde.
Landskop
thumb|right|Regge Twente is bekend um et koelisselandskop. Der wörd wal es ezegd det in Twente achter elken boom een ander landskop zit. Duur Twente loopt verskeidene heuwelruggen, woervan as den Tankenboarg den heugsten is. Toch is Twente vuur et grötste gedeelde vlak, wat makkelik is vuur boeren. Hierduur zee'j in Twente völle weideland, met doartusken holtwallen en stukken bos. De meestverbouwde gewassen zint mais en groan. Ook kolzoad is in trek. De gewassen wilt hier best, umdet den boadem vuural besteet oet vetten zandgrond.
Een antal delen van Twente vaalt onder natuurbeskoarming, zo as de Borkeld tusken Moarkel en Holten. Hier gröaite wakelbuske. Bos, heede en akkerland wesselt mekander of. Aandere bekende natuurgebeden in Twente zint de verskeidene zandverstoewings, zo as et Lutter- en et Buurserzand.
In Twente zit völle zolt in den boadem. Um det noar böaventen te halen stoat der vuural in Oost-Twente de kenmoarkende kleine zolthuuskes. De grote zoltwinner Akzo Nobel hef een heel fabriek loaten bouwen an et Twentekanaal bie Hengel.
Twente lig ongevear tusken twee rivierkes: Dinkel en Regge. Aandere (kunstmoatige) waterweagen zint et Twentekanaal, Skipbekke, en et Almelo-Nothornkanaal.
Ooldheid
Twente wörd al froai lange bewond. Bie Oatmörske en Mander zint voestbielen evunden dee as eskatt wordt op 130.000 v. Kr., oet de Iestied. Disse zollen van de Naenderthalers kommen. Dee treuken ook duur Twente en deden op pearde en muskusossens jagen. Ok in 2022 wörden spoors van Nenderthalers evunden op nen akker bie Mander. Doo as de Iestied henig an vuurbie was, treuken de leu mear binnen een gebeed rond en deden mear ofwesselend etten. De ieskappe treuk zik terugge en de verskeidene heuwels blewen achter. Dee kömmen vol met baarken- eken- en andere loofbeume. Töt ong. 4500 v. Kr. bleef dit zo. Dit neumt de gelearden de middelsteentied. Doarnoa begunnen de leu met boeren in plaatse van verdan rond te trekken en te leawen as jager-gadderaars. Oet dissen tied komt de grafheuwels bie et Springendal bie Oatmörske en op de Borkeld bie Maarkel. Bie Mander wör bie ofgreawings nen mummifiseerden kearl evunden oet den tied, den as ze de "Man van Mander" eneumd hebt.
Zo tusken 2100 vuur en 700 noa Kristus leawden de leu aal mear samen. Zo konden ze mekoar helpen en kennis en veardigheden oetwesselen. Dit was et begin van de Broonstied en later de Iezertied. Ieder kon zik zo toospitsen op één deel van et (oawer)leawen. Den enen kon bievuurbeeld good pötte bakken en den ander kon good kleare maken. Der wör ook aal mear eruuld. Duur brokken van oer oet de grond te halen, te verhitten en te bewaarken, learden de leu iezer te maken. Hierduur kregen ze nieje materialen en gereedskoppen, dee as et leawen makkeliker maakten.
Tvihanti
Den Romeinsen geskiedkundigen Publius Cornelius Tacitus beskreef in zien woark Germanica de verskillende Germanenvolker dee as in Noord-West Europa leawden. Ook de zogenaamde Tvihanti of Tuihanti beskrif he. Dee zollen samen met verskeidene andere stämme den Romeinsen keizer Germanicus anvöllen hebben in et joar 14 noa Kristus. Zowat 300 joar later gungen de Tvihanti wier tegen de Romeinen an et vechten. Ditmoal was Konstantijn keizer. Den slachten öar of.
Aanderzieds gung nen groep Tvihanti met op nen Romeinsen veeldtocht noar Vercovicium in Noord-Engeland, as ruuters in een Freesk leageronderdeel. Zee wordt eneumd op twee altoarsteender dee as bie de Mure van Hadrianus evunden zint. Dee warren ewieded an den Romeinsen god Mars en den Germaansen God Thincso.
Sassen
Vanof et viefde joarhonderd kömmen de Sassen vanoet et hudige Noord-Duutsland verdan wiedter noar et zuudwesten in et hudige Nederland. Zo kregen ze aal mear invlood in Twente. Wellicht hef der ne gesteurde inmenging west. Vanof dee tied har Twente in ieder geval mear kenmoarken gemeen met de noordoostelikere Sassengebeden. De tradisies en wieze van samenleawen wörden van umliggende volker oawer enömmen. De sproake dee vanof dee tied ekuierd wörd en dee as leu begunnen op te skriewen, wörd rechtevoort Ooldsassies eneumd. Disse sproake wör met enömmen bie invasies van Engeland, in samenwoarking met de Angelen en de Juten. Doar mengden et zik met de dialekten van dee andere beide volker, woerduur as et non bekend steet as Angelsassies, of Ooldengels. Of hier ook leu oet Twente an metdoan hebt, is neet met zekerheid te zeggen. De oawerinkomsten in de sproake zint in ieder geval nog good te zeen. Ook wörden huuze in Twente volgens den Sassiesen bouwstiel emaakt (et Lös hoes). Rechtevoort wordt hier mangs nog ellementen van in huuze stopt.
Middeleeuwen
thumb|left|250px|[[Oldenzaal, Sint-Plechelmusbasiliek. Tiedens de Middeleewen was dit healigdom um de relieken van Plechelmus n beevoartsplek]]
An et ende van et achtste joarhonderd, noa ne lange riegel Sassenoorlogen, köm Twente onder et Frankiese Riek van Koarel den Groten. Hee kreeg der et strabante Sassenvolk onder duur leagerplekken te stichten, zo as bie Oldenzel. Det keump van et Frankiese woard Olde Sala, wat olde zale betekent. Deftige leu harren vroger ne grote zale um rechtdag, vergoaringe en feeste te holden. Twente hung nog aait de olde Germanse goden an. Mear onder et Frankiese bewind voorden Koarel den Groten met geweeld et Kristendom in. Et was óf bekearn óf vermoord worden. Det gung nog neet zonder slag of stoot, want bievuurbeeld in Deaventer wörden vanoet Twente vake de kaarken platbrandt, zo as den van den Angelsassiesen monnik Leefwin. Pas doo as Sassiese leiders zo as Wittekind zik deupen leuten, volgden öare anhangers. De olde germaanse heiligdommen wörden ummebouwd töt kaarken en kapellen. Den Sassiesen oadel gung zik duur et nieje Frankiese leenrecht gedreagen as feodale klasse. Zo ongevear in et 10de joarhonderd köm Twente onder besteur van et Sticht Utrecht en wör et deel van et Oaversticht. Gedoerende de middeleeuwen besteurden eerst nen groaf - nen hogen hear onder den bisskop - de strekke vanoet zinnen borg in Goor. Later köm et besteur in hande van nen landdrost, den as duur nen bisskop ekeuzen wör. In et 11de of 12e joarhonderd wör Noord-Twente (um Emmelkaamp) van Twente ofskeiden en gung bie de Groafskop Bentem heuren Et bleef nog wal onder Utrechts besteur.
thumb|180px|[[Twickel|Hoes Twickel bie et städken Dealdn, sticht in 1347]]
Acht Twentse plaatsen kregen stadsrechten:
Oldenzel was in de Middeleeuwen de grötste en vuurnaamste stad van Twente.
In dee tied har Twente verskeidene kloosters: et Sunt-Antoniusklooster in Albeargen, et Sunt-Catharinaklooster in Almelo, et Sunt-Agnesklooster in Oldenzel en et Stift in Weersel. Tiedens de reformasie wörden disse kloosters der achterhen doan en de goderen innömmen duur de Stoaten van Oaweriessel. allene et Stift bleef bestoan as instelling vuur oadelike meadkens.
Hanze
Noa 1100 köm ook de Hanzetied op. Oawer de binnenrivieren wör der henig an een handelsnetwaark an elegd tusken Noordoost-Nederland en Noord-Duutsland en van doaroet met Skandinavië. Disse handel brachten welstand bie vuural de gröttere steaden as Oldnzel in Twente en Deaventer, Zwolle en Kaampen in de rest van Oaweriessel. Ook klendere städkes, dee as onder de grötteren waarkten, kregen der wat van met, zo as Goor, Dealden en Riessen. Disse tied was bepoalend vuur de kultuur en sproake van Noordoost-Nederland en Noord-Duutsland, mer ook van Skandinavië. De invlood van de Middelnedersaksiese sproake op et hudige Noors, Deens en Zweeds was zo slim, det volgens den Noordsen deskundigen Didrik Arup Seip de "Noren rechtevoort nog gin twee töt dree minuten met mekoar kuieren köant zonder Saksiese wöarde te gebroeken".
Tachtigjoarigen Oorlog
Tiedens den Tachtigjoarigen Oorlog lea Twente verskeidene moalen middeln in et oorlogsgebeed. In 1597 köm heel Twente in Stoatse hande duur den veeldtocht van preens Maurits van Oranje (den Twentsen Oorlog). De Roomske poaters wörden inwisseld vuur protestantse (kontraremonstrantse) domies. Boarne kreeg nen Luthersen domie en Hengel nen remonstrant.
Den Spansen veeldhear Spinola hereuwerden Oldnzel in 1605 op de Stoatsen. et Twaalfjoarige bestand van 1609 gaf dudelikheid: Oldnzel bleef Spans. Noa ofloop van et bestand in 1621 verdreef Ernst Casimir van Nassau-Dietz in 1626 de Spanjolen. et lik der op det disse Spanse tied der vuur zorgd hef det grote delen Twente nog aait Roomsk zint. De vrea wör eteeknd in 1648 met de Vrea van Munster.
17e en 18e joarhonderd
thumb|200px|Historiese boerderieje De Brager in [[Geestern, in de kenmoarkende bouwstiel van de strekke]] Noa den oorlog köm der nen röstigen en walvoarenden tied. Tusken 1650 en 1660 wörden verskeidene patriciërshuze bouwd, zo as et vuurmoalige Reijgershoes in Dealden, et Cremershoes in Oatmörsken en et Palthehoes in Oldenzel. et Roomske volk mocht feitelik nit oetkommen vuur öar geleuf. Ne kapelle in Maarkel met een reliek van et Heilige Blood, ne belangrieke stea vuur beevoartn, wör dichte metseld. De preesters mossen in et verbörgene den Heiligen Mis opdreagen in umbouwde huze en sköppes op et platteland. In Almelo zat ne kleine groep Deupszinnigen, dee't in 1684 toostemming kregen van den Hear van Almelo um ne kaarke te bouwen.
Doomoalig roadshear van de groafschop Hollaand, Johan de Witt, skreef in nen breef op 30 oktober 1654 det he et in et zinne har um Twente bie Holland te nemmen. Hee skreef det der Twentse jonkhearen warren woer as he good met kon, en det Twente good te verdeadigen was tegen Oranjezinnige steaden zo as Kampen en Zwolle. Oeteindelik deed he et toch mear nit, umdet he zik bangen vuur nen opstand.
In 1665 en 1666, tiedens den Tweeden Engels-Neerlandsen Oorlog, mos Twente et lieden duur Bernhard von Galen (Bommen Bearnd), Preens-Bisskop van Munster. Hee leut Lösker en Riessen in brand stekken, en et Hoes Almelo köm der ook nit best of. In 1672 köm Bommen Bearnd wier en heul Twente bezet töt en met 1674. Zo wör et Roomske geleuf wier stoatsreligie in Twente. In Oldenzel en Goor wörden de vrogere Roomske kaarken wier opbouwd.
Et ende van et zeuwntinde en een groot deel van et achttinde joarhonderd was der gin oorlog. Et antal inwonners van Twente nöm beheurlik too. Op et platteland kömmen der aal mear kötterboeren. In dissen vuur-industriëlen tied warren de fabrikeurs van belang. Det warren koopleu dee as volk goaren verkopen deden. Doarmet deed et volk an hoesweawerieje. De fabrikeurs köchten dan et wöawene linnengood wier en verkochten det duur in Holland. In Boarne steet nog et Bussemakerhoes oet 1779, et olde hoes van ene van disse fabrikeurs. In Twente wör völle linnen wöawen. in Riessen deden ze völle met jute. In et 18e joarhonderd köm der een niej soort linnen bie: et bombezien, wat ne linnene skearing har en nen katoenen inslag.
Bataafse Reppubliek/Keuninkriek Holland
De proveensie Oaweriessel wör in 1795 deel van de Bataafse Reppubliek en gung in 1806 oawer töt et Keuninkriek Holland. De macht van 'n keuning wör slim in edamd en et besteur gung op de skuppe. Keuning Napoleon Bonaparte köm in 1809 in Twente. De kaarken oet de plaatsen met ne mearderheid an Rooms-Katholieken, zo as in Oldenzel, Tubbige, Hoksebarge en Oatmörske wörden an de Rooms-Katholieken toowezen.
In 1810 wör et Keuninkriek Holland in eliewd bie et Franske Keizerriek. In 1811 heffen keizer Napoleon de olde bestuursvörme op en stelden gemeentes en rechtbanken in. Hiermet köm een ende an Twente as bestuurseenheid; et drostambt Twente en et drostambt Depen-Hoksebarge wörden op ehewen. Zeuwenteen gemeentes wörden der in evoord: Almelo, Boarn, Dealden, Denekaamp, Depen, Eanske, Hengel, Hoksebarge, Lösker, Maarkel, Oldnzel, Oatmörske, Riessen, Tubbige, Vjenne, Weersel en Wierden. Disse warren ongevear van denzelfden umvank as de olde richterambte. Doar warren et de steaden nit met eens. Doarumme wörden in 1818 Almelo en Dealden op esplitst in Ambt en Stad Almelo en Ambt en Stad Dealden. Eanske wör esplitst in Eanske en Lönneker. Et boetengebeed van de gemeente Oldenzel wör bie Lösker edoan.
Ekonomie
Inwonners van Twente stoat duur mekaar bekend as leu dee't gin tied vernöalt, mer anpakt. Doarumme trekt völle bedrieve noar Twente.
De belangriekste steaden in Twente zint Eanske, Hengel en Almelo. Oldnzel en Riessen zint rechtevoort steark in opkomst. De meeste steaden kömmen pas good op gang do as as de fabrikeurs van linnengood noar disse kontreien kömmen. In disse tied zint ok de völle autobanen in et gebeed anlegd vuur et anveuren van grondstoffen en et oetvoren van et linnengood. De produktie van linnengood leup good töt in de joaren zeuventig. Vanof dee tied halen Europa et linnengood voordan mear oet Azië. Doar warren ja de priezen better, umdat de lonen leger warren. De Twentse linnenindustrie köm voordan mear op et gat te liggen. In de joaren '80 van 'n 21sten eeuw wör de A1 autobane noar de Duutse steaden Ossenbrugge, Hannover en Berlien anlegd. Dat porken de Twentse ekonomie wier wat op.
Rechtevoort hef Twente völle bouwbedrieve. Vuural Riessen steet landelik bekend um de völle bouwondernemmings dee't der zint. Onder mear KondorWessels en Ter Steege (Potje) zint groten. Ook op andere industriële vlakken dreeit Twente good met. Der zint onmundig völle vrachtboeren, mer ok verpakkings-, isolasie-, skilders- en installatiebedrieve.
250px|left|thumb|n Traditioneel Twents gebouw: [[Oostendörper Watermeuln in Hoksebarge.]]
Volksoard
Oawer Tukkers bestoat verskeidene stereotiepen, dee't vake helemoal nit woar zint. Tukkers zelf hebt vuur öare strekgenoten per plaatse bepoalde stereotiepe kenmoarken. Leu van boeten Twente skeart de Tukkers meestal oawer enen kam. Boetenstoanders zeet leu oet Twente meestal as n heanig, geleuwig, teruggetrökken volk, met een apart geveul vuur humor en ne biezundere, indirekte wieze van kuiern. Toch is ne bekende sprökke in Twente zelf: "Tukkers holdt van n kort gebed en nen langen metworst", woeroet blik at ze nit tevölle tied verknooit an zweaverige, ontastboare dinge, mer gearne anpakt en good wat etten doot. Wieter zint der vuur een poar döarpe en steaden vaste stereotiepen, dee't mangs lienrecht teegnoawer mekaar stoat: leu oet Riessen zint gerefformeerd (fien) en achterbaks, mer ook plichtstrouw en betrouwboar, leu oet Eanter zint krang en geslötten, mer heel gastvriej en nemt et neet zo nauw, leu oet Hengel hebt et met zikzelf etröffen (ook wal Hengeler wind eneumd), leu oet de umgewing Tubbige en Geestern zint lomp en onbenullig en leu oet Almelo zint asociaal en loopt bie de dure, of ze zint juust een betten kak. Zo as altied bie stereotiepen wördt een kenmoark van één persoon oetvergroott en toopast op de hele gemeenskop.
Geleuf
Twente is van vrogger oet ne Roomse strekke, mer in 'n paar steaden en dörpe besteet ne Protestantse meerderheid. Vuural Riessen steet bekend um de gereformeerde gemeenskop, terwiel as der noar verholding mear zwoar-gereformeerden in et Venne zitt. Vuural 'n westeliken streppel van Twente, met Hoksebarge in et zuden töt an Vroomshoop in et noorden, hef een Protestants karakter. Mangs is der in döarpe nog ne tweedeling tusken Protestants en Katholiek, zo as bievuurbeeld in Eanter. Doar teagenoaver hef noordoosten van Twente heuwdzakelik een Katholiek karakter, met as bekendste vuurbeeld de Healige Plechelmusbasiliek in Oldenzel. In de grote steaden en met name in Almelo wont völ Moslims, duurdat flink wat noakommelingen van Turkse gastarbeiders wont. Doarnöast zit der in Twente de grötste groep Suryoye van Nederland, dee't hoaste allemoal lid zint van de Orthodox Kristelike Karke. Biezunder is at der in Glane een orthodox klooster zit, St. Ephrem, met nen egen bisschop.
Tradities
Umdat een groot deel van Twente Katholiek is, wördt ok hier karnaval vierd. Vuural Oldenzel is bekend um et oetbundige karnaval wat der vierd wörd. Et steet zelfs bekend as et grötste karnaval van boawen de rivieren.
In völle kleindere steaden en döarpe holdt zik leu an de noaberplicht: noabers dee mekoar biestoat as et neudig is. Dat kan iets simpels wean as et verzörgen van 'n hof as der ene zeek is en et zelf neet kan, mer ook et zorgen vuur de beeste, of post sorteren en planten water doon as ene van de families met vakansie is. As der ne trouwerieje te vieren is (of zovöljoarige brulfte) goat de noabers met mekaar hen greun halen, en bouwt ze vuur 'n ingank van et hoes van et trouwende of jubilerende stel ne boage van dannentäkke. De vrouwleu voldt reuskes van papier, dee't in de boage komt te hangen.
Sproake
Oonderzeuk oet 2005 wis oet at 62% van de Tukkers et Twents elken dag gebrok, en mear as 40% van de ondervroagden least zowat elke wekke wal Twents. Zelfs 69% gef an at ze in thoes eawenvölle Twents en Nederlands sprekt. Et Twents is een dialekt van van de Westfaalse tak van et Nedersaksisch, wat de EU in Nederland en Duutsland seed 1996 offisjeel erkend hef in et Europese handvest vuur regionale sproaken. Et Twents is roewweg in te delen in Oost-Twents en Twents-Groafskops. Den lesten wördt ook in et noorden van n Achterhook esprökken. Et is doarumme nit helemoal dudelik woer as et Twents ophold en Achterhooks begeent.
Et Vjens is n geval apart. Dat lik nen tuskenvörm van et olde Westfaals en et hudige Twents, vuural duur de klankbrökke in weurde as wjean (wean) en edwoan (edoan). De dialekte van Eanter en Riessen hebt heel egene klanken en weurde. Noa 'n Tweeden Wearldoorlog wör et op de skolen of eroaden Twents met de kinder te kuiern, umdet dit slecht zol wean vuur öare sproakontwikkeling. Twents wördt doarumme vandage 'n dag völle minder kuierd as vuur dee tied. Nieje onderzeuken hebt anteund dat et kuiern van meardere sproaken en dialekten juust good is, mer et blif lastig de olders hiervan te oavertugen. Et verbetterde zelfbeeld van Twente, de veranderende kiek op mediagebroek duur de komst van et internet en et sukses van de voetbalklub FC Twente hef de greutsigheid van de Tukkers an ewakkerd, en zorget aal mear vuur ne opleawing van et Twents.
Nen oaverzicht van de karakteristieken van et Twents kö-j vinden op et Twents weurdebook.
Arzitektuur
thumb|left|150px|Heuwdkantoor Aan de Stegge oet [[Goor]]
In Twente, en feitelik et hele Neersassiese gebeed ha'j vuur de leste doezend joar de lösse huze, woerin't leu en deers in ene ruumte samen onder ene kappe leaven. In de hudige Museumfabriek hebt ze een lös hoes op woare grötte noa ebouwd. Van oldsher zint in Twente völle gebouwen te vinden in de Sassiese bouwstiel. Huze hebt in verholding ne grote kappe en lege dreagmuren um een geraamte met dikke balkens. De kappe nemp mangs wal 2/3 van de hele heugte in. Vake zit op disse huuze ne retene kappe op.
Duur de verniejde bouwtechnieken zint der in Twente völle niejerwetse huuze bie ekömmen, mer völle leu loatt in öare huze toch Saksische kenmoarken verwoarken, zo as ne retene kappe of et heultene beschot an de vuurgewel. Ook nemt völle leu een gewelteken an 'n gewel, of as ze ginne puntkappe hebt, as versierige an de mure bie de vuurdure of binnenshoes.
Etten en drinken
thumb|right|180px|Krentewegge in de wege Twente hef aait deel ewest van gröttere kulturele strekken. Soorten etten van umliggende strekken wörden oawerenömmen. Toch wordt een paar gerechten as "typisch Twents" ezeen. Ene doarvan is de krentewegge. Dit is nen langen krentenstoeten met noar verholding völle krenten en rozienen der in. Et is vake een lank brood (mangs wal mear as nen meter), wat van vroger oet bakken wör um de geboorte van kinder te vieren. Et wördt an dikke pläkke sneden met ne loage botter der op en gearne bie de koffie egetten. Met geboortes hef et altied neet mear te maken.
n Aander bekend gerecht oet Twente is de bakworst. Dit is nen krudigen worst van voarkenvleis met ne duursnede van 15 cm. 'n Worst wördt in dikke pläkke sneden en op ebakken in de panne. Et wörd wal zeen as winterkost en is good te etten op de stoete.
Aandere "typisch Twentse" gerechte zint humkessoep, stip in de panne en balkenbriej.
Met de komst van völle immigranten in de tweede helfte van et 20e joarhonderd is et Twentse etpatroon beheurlik oetebreided. Oawer et algemeen doot Tukkers gearne vleis etn.
Et bekendste drinken oet Twente mut ongetwiefeld Grolsch beer wean. Dit van oorspronk Achterhookse beer oet Grolle hef de brouwerieje rechtevoort in Bokel stoan. Völle leu zeet et noe as Twentsen beersoort. De leste joaren zint speciaalbeers slim in trek en völle kleine brouweriejkes zint gangs um naam vuur zikzelf te maken. Andere Twentse beersoorten zint Twents Beer oet Hengel, Otmar's Beer oet Oatmörske en Huttenkloas. Van vroger wordt in Twente ook gearne krudenbitters edrunken en distilleerd. Elk döarpken hef vuur aparte geleagenheden of vierings wier een apart bittertjen. Ook likeurs as Twents kuiernat en Twentsen Zwiegöllie stoat good aneskreven.
Muziek
Op et vlak van popmuziek is Twente ginnen onbekenden. In de joaren '50 van de 20e eeuwe raken zangeresse Olga Lowina in heel Nederland bekend as de Jodelkeuniginne oet Bokel. En de groep Teach-In oet Eanske wust in 1975 et Eurovisie Songfestival te winnen met öaren inzending Ding-a-Dong. Zangeresse Marga Bult oet Lattrop skoren met öare groep Babe vanof 1981 meardere hits en deed as Marcha in 1987 met an et Eurovisie Songfestival. Hee wus viefdes te wörden en de publiekspries te kriegen. Ondertusken is ook Ilse DeLange oet Almelo landelik duurebrökken met grote nummer 1-hits as The Great Escape en Incredible. Popzangeresse Sanne Hans oet Eanske kreeg in 2012 onder artiestennaam Miss Montreal de Schaal van Rigter oetreikt, umdet öar nommer Wish I Could in 2011 et vaakst edreeid was vuur nationaal radiostation 3FM.
Thomas Berge oet Hoksebarge is landelik ook ginnen vrömden. Berge breuk met 12 joar duur met zin Hollandse versken Mijn Luchtballon. Hee kreeg völle anhangers van et Hollandse leavensleed, mer wol toch mear de pop- en rockkante oet. In 2013 köm he doarumme met zin album Berge Verzet.
Op EDM-gebeed hef Twente ook wat te vertellen. Oet Goor kump ene van et DJ-duo Sub-Zero en oet Deanekamp komt Act of Rage en Radical Redemption, artiestennamen van Jacques Journée en Joey van Ingen.
Wat volksmuziek angeet is Twente van oldsher net as umliggende strekken ne ofspegeling van et gröttere Saksische verband. Um tradities te bewoaren zint der een antal klompendans-vereniges, dee as olde Nedersaksische verskes spölt zo as de Driekusmanen Ik goa met mien meaken noar Hoksebarge too. Vanweage de nauwe sociale samenhank op 'n boer in Twente is muziekmaken een belangriek onderdeel van völle gemeenskoppen. De lokale harmoniejen en fanfares köant op een beheurlik ledenantal rekkenen. In Enske zit et ArtEZ-konservatorium, woer as studenten klassieke en lechte muziek studeren köant. Wieters zint der völle kleine rockbandjes en groepkes kameröade dee't vuur de wille muziekmaken doot. Vanweage et earder al neumde karnaval hef de strekke noar verholding oardig wat dweilorkesten.
Media
In Twente kö'j verskeidene kranten leazn. n Bekendsten is de Twentse Courant Tubantia, dee onderdeel is van oetgewerieje Wegener Group. In sommige deeln van Twente is van deezelfde oetgewerieje de Stentor te kriegn. Wieters is der nog et wekblad De Roskam. Doarnöast zint der nog ontelboare lokale krentjes, dee't zik vuural richtet op lokaal niejs.
t Bekendste radio- en tellevisiestasjon oet Twente is RTV Oost. Disse zender richt zik op heel Oaweriessel, mer de heuwdstudio steet in Hengel. Völle gemeenstes hebt n eegn radio- en tellevisiestasjon vuur noodberichten en lokaal niejs. Verbunden an et wekblad De Roskam is der ook Roskam TV, woerin as lange interviews heulden wordt met leu dee wat vuur Twente doot of beteeknt.
n Wat better bekend lokaal radiostasjon is RegioFM oet Wierdn.
Sport
In Twente zitt twee profesjonele voetbalklubs in de Earedivisie; Heracles oet Almelo en FC Twente oet Eanske. Dissen lesten klub wör in 2010 Neerlands Kampioen, en wör tweedes in 2011. Nöast disse voetbalklubs steet Twente bekend as peardestrekke; verskeidene internasjonale springruuterkampioenen komt oet (of woont in) Twente, zo as Gert-Jan Bruggink, Gerco Schröder en Jos Lansink. Doarnöast komt der verskeidene Olympische zwemkampioenn oet Twente, zo as Marleen Veldhuis en Hinkelien Schreuder.
Wieders komt der verskeidene profwielrenners oet Twente, zo as Bram Tankink oet Hoksebarge en old-wearldkampioen Hennie Stamsnijder en zinn zönne Tom oet Eanter.
De bekendste Twentse streksport is nog aait et Klootskeetn. Hierbie mut deelnemmers met nen met lood verzwöarden höltenen bal (nen kloot) in zo min meugelik wörpe nen vuurofbepoalden ofstand oflegn. Disse sport wörd vuural vuur et plezeer edoan, mer in bv. Geestern en Tubbige zint der hele klootskeetvereniges, dee't zelfs metdoot an et Europees Kampioenskop Klootskeetn. Den eerstten hef zelfs n eegn klubhoes. Deelnemmers köant ook nog onderling geeld inzetten op wee't der geet winn of et antal wörpe. Klootskeeten is ne geleefde bezigheid bie personeels- of familiefeestjes. De spört wörd ook in Noord-Duutsland, Engeland, Italië en Ierland edoan.
Plaatsen in Twente
Albeargn - Almelo - Bentel - Beckum - Böaningn - Bokel (Eanske) - Bokel (Hoksebarge) - Boorn - Boornerbrook - Brammel - Breklenkaamp - Broenehaar - Buurse - Dealden - Dealdnerbrook - Dealdner Es - Denkaamp - Deeppen - Doarle - Döarningn - Dulder - Ealsen - Eanske - Eanter - Epnzoalder - Eul - Fleringn - Gammelke - Geestern - De Glanerbrug - Goor - Haadorp - Haarbig - n Ham - Harke - Hoarle - Hoksebarge - Heldern - Hengel - Hengevelde - Hertem - De Hoeve - Hoge Heksel - Holthuuzen - Honesch - Iepelo - et Langnven - Lattrop - Langel (Hoksebarge) - Lemsel - Lönnker - Loster - De Lut - Mariaparochie - Mander - Manderven - Maarkel - Maarkvelde - Mekkelhorst - Nijverdal - Noord Döarningn - Nötter - Nutter - Oagel - Oatmörsken - Oaverdinkel - Oazele -  Old Oatmörsken - Oldnzel - Ossel - Reetmölle - Rektum - Reutum - Riessen - Rossum - Soasel - Stepel - Stokkum - Sunnoa - Tilgt - Tubbig - Twekkel - Vas - et Vjenne - Vroomshoop - Weersel - Westerhaar - Wiene - Wierden - Zender - Zeldam - De Zoeke
Assen
Assen is een gemeeinte en stad in 't noorden van de Nederlaandse previncie Drenthe. Assen is ok de heufdstad van de previncie Drenthe en hef een landoppervlakte van 89 km², 't antal inwoners was op 1 november 2020: 68.606 (bron: CBS). Behalve de stad Assen beheuren ok 't dörpien Loon en de buurtschappen/gehuchten Anreep, De Haar, Gröswiek, Rhee, Schieven, Ter Aard, Ubbena, Witten, Zeijervene, Zeijerveld en een gedeeilte van Vreeis (ze hebt allemaol hooguut enkele tientallen inwoners) töt de gemeeinte Assen. De stad Assen is ok eein van de vlogst greuiende steden van 't noorden van 't land. De inwoners worden Assenaars of Assers eneuimd.
De taol die as ze in Assen praot, rekent ze töt 't Midden-Drèents.
Stede Brook
Stede Brook (Nederlands: Stede Broec) is ne gemeente in de regio West-Friesland in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand, en ligt doar in den olden gouw Westflinge en hef ne oppervlaakte van 15,66 km². Stede Broec grenst an Enkhuzen en ligt an 't Markermeer.
Stede Broec besteet uut de darpen Bovenkarspel, Grootebrook en Lutjebrook (van oost noar west). Dizze darpen lagen in olde tieden al teggen mekare an, moar sinds de joaren '70 van de 20ste eeuwe bunt Bovenkarspel en Grootebrook an mekare vastegreujd, woardeur dee darpen noe éne woonkern bunt ewödden. Et kleinere Lutjebrook ligt nog een betjen los van de heufdkern.
Lange tied was tuunbouw (bloombolnteelt) den belangrieksten bedriefstak in dee darpen. Noa 'n grootn darpsgreuj besteet Stede Broec noe veurnamelek as forenzengemeente veur de Randstad en steaden van Noord-Hollaand.
Den haavn van Stede Broec, Brookerhaven, is noe as kleinen jachthaavn in gebruuk. Hier steet ok et belangriekste monument van de gemeente: 'De overhaal', woarmet vrögger schuten vanuut den haavn in de völle leager eleggen poldersloten wierden etild (en aandersumme).
Plaetse in de gemeente
Buurtschoppen:
Geskiedenisse
Op 2 augustus 1364 wierden Grootebrook en Bovenkarspel deur hartog Albrecht van Beieren tot ne 'stad' mit stadsrechten samen-edoan, under den name "stede Brook". In 1402 kwamen ok Lutjebrook en Horn doarbi-j, later volgden ok Hoogkarspel. Nog völle later was doar ok ne korten tied dat Andiek tot de stad wierd eholden. Brook wierd noe as ne echte stad behandeld, ondanks dat enkele belangrieke kenmarken doar neet anweazig waarn: Et bezat gene stadsmuurn, kon neet as éne wonkern wödden ezene en was uutesprokken een boern gebeed. Et stad wean gaf doarnoast ok wediever mit et noaburige Enkhuzen, dat veural dwars lag toon Brook een haavn wol anleggen. Den Brookerhaavn wierd uutendelek toch in 1450 op-eleaverd. Brookerhaavn wierd uutendelek ok ne wonkarn, noast de bestaande darpen.
thumb|left|Stroate in Lutjebrook
29 augustus
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 29 augustus
Geboren
Micheal Jackson
Diek en Weerd
Diek en Weerd (Nederlaands: Dijk en Waard) is n gemeente in t noorden van de Nederlaandse provinsie Noord-Hollaand. De gemeente is per 1 jannewaori 2022 ontstaon uut n fusie tussen Heerhugoweerd en Langediek.
Herm (aailaand)
thumb|Koart van Guernsey mit doarop Herm Herm is n aailaand veur de Fraanse kust van Normandië, t beheurt tou aan t baljuwschop van Guernsey. Herm is t klainste aailaand van de knoalaailaanden, dat vraai tougaankelik is. Net as op Sark binnen motorvoertugen verboden op t aailaand, maor op Herm binnen ook fietsen verboden. Deur de witte zaandstraanden (onder aandere Shell Beach) is Herm n paradies veur waandeloars.
Herm wordt deur regeren van Guernsey verhuurd. t Aailaand wordt sund 1 oktober 2008 verhuurd aan t bedrief Herm Island Ltd, dij de loatste veertig joar van de huuroverainkomst opkocht het van n echtpoar dij t aailaand eerder huurde. Ze binnen ook aigender van aal bedrieven op t aailaand.
In 2002 was de totoale bevolking om de bie de 60 personen.
Herm is maor 2,5 kilometer lang en minder as 800 meter breed. t Aailaand ligt zo dat de grootste lengte noord-zuud loopt. t Noordelike dail van de kust bestaait oet zaandstraanden en t zudelike dail is veural rotsachtig.
D2
thumb|right|Hunebed D2 bie Westerveld.Hunebed D2 is een hunebed van 't type portaolgraf bie de plaotse Westervelde in de Nederlaandse pervincie Drenthe. 't Hunebed is een klein hunebed en had vrogger 4 dekstenen. Iene daorvan lig in 't graf, twee bent weer trogge eplaotst op de draogstenen en iene ontbrek. Verder bestaot 't hunebed uut 8 draogstenen en 2 sluutstenen en hef 't 2 poortstenen. In 1871 is 't hunebed door J.L. Tonckens an de pervincie eschonken.
Zuud-Drèents
't Zuud-Drèents is een Nedersaksische dialectengroep die vaalt onder 't Drèents. 't Zuud-Drèents lek betrekkelijk veul op 't anverwante Sallaands en 't Oost-Veluws. Disse verwantschap komp veural töt uutdrukking in lange klinkers (Oldgermaonse û wördt uu, ê wördt ie, ô wördt oe). Vermoedelijk nam 't hiele Drèentse taalgebied disse klanken uut 't Sallaands (en 't 17e eeuwse Noord-Hollaands) over omdat de streek niet völle prestige van heurzölf had. 't Totaole Zuud-Drèentse taalgebied kan nog wieder in-edield wörden in de volgende groepen (de nommers vien ie ok op 't kaortien):
International Police Association
De International Police Association (aofkort: I.P.A.) is de grootste plietsieverainen in de wereld. In meer as zestig laanden is de verainen aktief. De liefspreuk van de I.P.A. is Servo per Amikeco, 'dienen deur vriendschap'. t Is n spreuk in t Esperanto.
De I.P.A. weur in de joaren vieftig opricht deur Arthur Troop in Engelaand. In Neaderland bestaait de I.P.A. sinds 1953. Ook in provinsie Grunnen is n aofdailen aktief, opricht in 1969. In Slochtern hest n muzijom mit plietsiepetten uut hoast de haile wereld, uniformen en aander plietsiegrei in t olde statsionsgebaauw, dat ook dient as plietsieburo.
Tweants
Tweants is een variaant van et Nedersaksies wat kuierd wördt in et oosten van de proveensie Oaveriessel, de regio Tweante. Et wörd vaak zeen as et meest Sassiese dialekt van Nederlaand, umdat et nog de meeste Westfaalse kenmarken hef. Der besteet gin Standaardtweants; alle döarpe en steaden hebt öar eegene slag van kuieren, mer bint oonder mekaar wal te verstoan, en deelt ne grammatika, oetdrukkings en de meeste wöarde.
Juust deur dizze verskeidenheid wörd den naam Tweants nich aait broekt. De meeste leu neumt et bie de lokale variaant, bv. Oldenzels, Eanters of Hoksebarges. Völ leu deankt bie et woard Tweants an et Oost-Tweants. De readen hierveur is dat de leu meant dat ze in Oost-Tweante puurder Plat kuiert as in West-Tweante. Mer dit is vake baseerd op volksannames.
Sproakgebeed
Tweants wördt sprökken in alle Tweantse gemeentes. Dat wil zeggen de gemeentes Riessen-Hoolten, Heldern en Tweanteraand en alles op et oosten doarvan binnen de proveensie Oaveriessel. Allennig in et westen van de dree gemeentes dee hiervuur neumd wörden, wörd Sallaands sprökken. In Heldern en Nijverdal besteet een oavergangsdialekt met meesttieds Tweantse wöarde dee as op zien Sallaands verbuugt wordt, zo as bv. de verkleinoetgang -ien (boom-beumpien tegenoaver boom-beumken).
Et is wiedters neet dudelik woar of et Tweantse sproakgebeed ophoald en een aander dialektgebeed anvaank. Der is ginnen dudeliken skeaid tusken Tweants en et Groafskopper plat of et West-Meunsterlaands in Duutslaand.
Indeling
Tweants is een dialekt van et Westfaals Nedersaksies, wat heurt bie de West-Germaanse sproaken, dee as deel bint van de Indo-Europese sproakfamilie. Tweants wörd, noar vuurbeeld van dialektoonderzeuker Jo Daan, vake opdeeld in Oost-Tweants en Tweants-Groafskops (West-Tweants). De sproake is in grote lienen wal etzelfde, mer oonderling is der tusken de verskeaidene döarpe en steaden völ verskil in oetsproake en oetdrukkings. Der is neet een en et zölfde dialekt, en ook gin Algemeen Tweants. e Dit blik vuural oet et West-Tweants en et Vjens. Dit hef vuural met de oetsproak van bepoalde wöarde te doon. Et Westfaals steet bekeand um de klaankbrökke. Dit keump ook in wat soorten West-Tweants vuur, en nog et dudelikst in et Vjens, bv. in wöarde as bjätter vuur "beter" en waver vuur "oaver".
Et Tweants-Groafskops slot an bie et noordelike en oostelike Achterhooks en zuud-oost Sallaands, terwiel as et oostelike Tweants völle oavereenkomsten hef met et dialekt van de zudelike groafschop Beantem.
Kenmearken
Et West-Tweants hef lösse, vrieje lettergrepe (bv. geven, tegel), woar Oost-Tweants rechtevoort geslöttene, korte klaanken hef (gevven, teggel). Een aander vuurbeeld is et woard vogel, wat in Oost-Tweants wörd oetsprökken as voggel /(, en in West-Tweants as /. De West-Tweantse variaanten Riessens en Eanters, en et Vjens heb doar woarskienlik de oale Westfaalse klaankbrökken behöalden, dee as vroger duur heel Tweante vuurkwammen: et Riessens sprekt "vogel" oet as //, en et Vjens en et Eanters sprekt et oet as //.
Ook an wearkwoardsvervogings kan et slim oet mekaar lopen. Vuur et Hollaandse "ik ben, jij bent" wordt verskillende Tweantse ummezettings broekt en et ligt der mer net an wo as ene zelf gearne kuiert:
Ook is de grammatika luk aanders tusken Oost-Tweants en Tweants-Groafskops: in et Oost-Tweants is et voltooid deelwoard aait zoonder vuurplaksel: (bv. "Wie bint goan" en "Wie hebt wunnen"). In et Tweants-Groafskops is det neet zo eendudig: as et vuurgoande woard eandigt in nen kleenker, dan hef et Tweants-Groafskops ook gin vuurplaksel. Eandigt et vuurgoande woard in nen metkleenker, dan keump der ne sjwa tusken. (bv. "Ik hebbe in de beuke kekken en "Ik hebbe in een hook ekekken).
Een antal belangrieke isoglossen (taalverskillienen) loopt tusken et oostelike Tweants en et Tweants-Groafskops, namelik de neet-nich-liene en de vuur-veur-liene. In et westen van dee liene zeggent ze 'neet' en 'vuur' en in et oosten 'nich' en 'veur' (In et Oost-Tweants is "ne veurdeure machtig duur" en in et Tweants-Groafskops is "ne vuurdure machtig deur"). Wiedter löp et gebroek van bepoalde wöarde wat oeteen. In Oost-Tweants hebt ze et oaver ne vroot, terwiel at det in et West-Tweants ne weule het.
Oonder dizze indeling gef et ok nog verskeaidene döarpsdialekte dee as allemoal nog weer van mekaar verskilt. De dialekte van Deanekaamp, Oldenzel en omstreken hebt bievuurbeeld et euldere 'doe' vuur den tweeden persoon eankelvoold behoalden, woar as de aandere dialekten et höffelike 'ie' as informelen ansprekvörm zeent goan broeken. Et Riessens en Eanters hebt Westfaalse klaankbrökken, dee as woarskienlik vroger ok in de rest van Tweante vuurkwammen, mer et meest ofwiekend is et Vrezenvens (Vjens). Det hef namelik völle Sallaandserieje, mer ok biezeundere tweeklaanken, woarvan as et neet dudelik is of dee duur et Freesk of et Westfaals veroorzaakt beent. Deur dat leste wörd Vjens vake as taaleilaand zeen.
Nöast de plaatselike verskillen gef et ok nog oonderskeaid tusken de verskeaidene geleuven. Veural in de wat traditsionelere enklaves proat roomse en protestaantse leu aans as mekaar. Disse verskillen verdwient teggenweurdig steeds meer.
Grammatika
Tweants is, net as alle Germaanse sproaken, ne SVO-sproake. In de heufdzinnen keump aait eerst et oonderwearp (S), dan een wearkwoard (V) en doarnoa et liedend veurwearp (O). In de biezinnen is Tweants rechtevoort ne SOV-sproake, wat inhoald det eerst et oonderwearp (S), doarnoa et liedend veurwearp (O) en dan et wearkwoard (V) ezegd wörd:
Et is annemmelik det dit oonder invlood van et Nederlaands zo ekömmen is, want et keump -veural oonder oaldere leu- nog wal es veur dat ook in biezinnen ne SVO-volgorde an ehoalden wörd:
Skriefwieze
Tweants hef ginne vaste verplichte skriefwieze. De leu wörd an-eroaden te kiezen oet twee gangbere skriefwiezes: dee van de Kreenk vuur de Twentse sproak vake ofkortt töt KVTS en de Standaard Schriefwieze. De Standaard Skriefwieze is baseerd op de oetsproake van et Tweants, zoonder tevölle onneudige leastekens. De KVTS-skriefwieze is baseerd op et Neerlaands met andacht vuur skriefwiezes van umliggende dialekten, en skrif doarumme zo voloet meugelik, duur bv. in waarkwöarde de leste -en voloet te skriewen. Hieroonder steet een vuurbeeldtekst in de beaide skriefwiezes, um et verskil dudelik te maken:
KVTS-skriefwieze "De meeste leu meant dat hee 'n betten vrömd is. Hee löt zik nit vake zeen, en der keump ook hoaste gin volk bie um achterhen kieken. Meestentieds zit he 'n betten nosterig van achter 't gordien noar boeten te kieken. De leu warren al lange stopt de haande noar um op te stekken."
Standaard Schriefwieze "De meeste leu meant at hee n betn vrömd is. Hee löt zik nit vake zeen, en dr keump ook hoaste gin volk bie um achterhen kiekn. Meestntieds zit he n betn nosterig van achter t gordien noar boetn te kiekn. De leu warn al lange stopt de haande noar um op te stekn."
Bekende sprekkers en skrievers
Duur de joaren hen hebt der verskeidene west dee zik met Twents gangs hölden. Bekende dichters warren onder mear Johanna van Buren, Willem Wilmink en Cato Elderink. Skrievers van betantie warren onder mear Johan Buursink, G.B. Vloedbeld en Johan Gigengack. Andere leu dee specifiek wat met Twents doot zint komiek Herman Finkers en aktrice Johanna ter Steege.
Natuurlik zint der ook zat bekende figuren dee et wal sprekt, mer der niks kultureels met doot. Bievuurbeeld vootballer Wout Brama, radiopresentator Michiel Veenstra, oldpresentatrice Marga Bult en niejsleazer Matijn Nijhuis.