cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castricum
Castricum (Westfries: Kastringhem) is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 59,93 km² (woarvan 10,35 km² water). De gemeente mek deel uut van samenwarkingsregio Kennemerlaand.
Groafschupper Plattproater Kring
260px|thumb|Stee van 't Graofschopper plat maank de [[Nedersaksische streektaalgroepen (klik umme te vergroten)]] De Groafschupper Plattproater Kring is een in 1978 in de Duutse Graofschop Benthem op-erichte veriening veur  'behold van 't culturele arfgoed van de Graofschop Benthem' . De veriening hef besundere andacht veur de streektaal van de Graofschop, 't Graofschopper plat, en hef as liefspreuke:  'Well platt proat, proat 'ne Sproak meer.'  Veurzitter van de Kring is sund 1984 Albert Rötterink uut Emmelkaamp.
Castricum
Name
Der wöd wal ezzegd dat den name 'Castricum' kump van de Latiense woorden 'castri locus', wat 'leagerplaatse' zol wean. Moar de ligging van Castricum was in de Romeinse tied wiet buuten de grenze van et Romeinse riek en doar is nooit een vast leagerkamp (Lat. castra) ewest.
Groafschupper Plattproater Kring
De Kring mak volksmeziek mit Platduutse teksten en toont op dörpsfeesten klederdracht en olde ambachten. Vanof 1983 hef de Kring samen ewarkt mit de Kreenk vuur de Twentse Sproak. Alle jaoren hebt ze samen een karkdienst ehulden in 't Graofschopper of 't Twèentse plat.
Castricum
Bestoan
Veurnaamste middelen van bestoan bunt het toerisme (duunen en straand bi-j Bakkum; watersport bi-j et Alkmaardermeer bi-j Akersloot; bloombollnvelden (met Hortus Bulborum in Limmen), en de tuunbouw (de sinds ca. 1900 bestoande bloombollnteelt in Limmen). Et grootse deel van de leu in Castricum bunt 'forenzen'. thumb|left|200px|Karke in Castricum
Blauwen Garrit
Blauwe Gerrit, Blaauw Garrit of Blauwbroek is n wezen dat veural in sagen uut de Veluwe n rol speult. t Wödt wel ezien as n aapachtigen (mar onzichtbaar) plaogwezen.
Blauwe Gerrit springt volgns de verhalen meansen op verlaoten plekken op de scholders en maakt zichzölf stieds zwaorder. As men de bewoonden weerld berek, is men uut-eput. Wandelaars die in n karrenspeur loopt, duwt e an de kaante (veural waor twi'j weegn of parren mekare kruust). Hi'j daanst as n blauw licht deur de struken. Zien oogn gleuit as schöttelties. Tussen de huze van meansen hef e weinig macht.
De ploaggeest döt zelden iene kwaod, mar grep wel in as onrechr dreg.
Verhalen
'De jonker van Busloo kwamen op n winteraompt in de buurte van Voorst met n leuge weitasse. Hi'j zöt Hanna, de zeuventienjaorige dochter van n arme weduwe en grep heur. Hi'j nemp heur met op zien peerd, mar t maachien gilt en zeg Blauwe Gait te zien. De jonker geleuft nie in dit soort verhalen, mar zien peerd stiet schoembekkend stille en wul nie meer veur- of achteruut. As n visioen toont t wezen zich; de jonker en t maachien ziet t spook met oogn as vurigen bollen, ehuld in n wapperend lichgewend blauw kleed. De jonker stek met zien wapen, mar der is slechts lucht. De jonker ontsnapt te voete, mar Blauwe Gait löt t peerd met rust en springt op de rugge van 'n keerl. De jonker stuurt Hanna op t peerd naor de pastoor van Gietel, hi'j hef n toverboek. Mar Hanna rendt naor heur moe en beide daankt God. Ze vergetten de pastoor te waorschuwen en de jonker wödt bi'j daglicht van de zwaore last verlöst. Hi'j kump met angstzweet in Busloo terugge en lek dertig jaor older ewödden in disse nacht. Hanna brengt t peerd terugge en kreg twi'j haanden vol gold van de jonker. Ze is verlöst van de armoede.'
'Een meullenaar namen n groten schep uut de meelzak, völle meer as 'm toekwamen. De schuppe wödden zo zwaor as lood en können nie meer uut 'n zak ehaald wödden. De meullenaar heurden gegrinnik en t lek asof er iets vortgung, daornao können e de schuppe weer beweegn.'
'Blauwe Gerrit springt op zwaorbelaaden waagns, veural bi'j voerlieden die te völle drunken hebt. De karre is nie meer veuruut te braanden.'
Konservatorium
n Konservatorium is ne heugere skole vuur muziek.
Leu dee't hier lesvolget, doot det um oeteandelik oetvoernd muzikaant, dirigeant of komponist te wordn, woerbie't ze dan nog köant kiezn um n pedagogies diploma te haaln (muzieklearaar te wordn). Seend det t Bachelor-Masterstelsel (BaMa) in t heuger oonderwies is invoord, kriegnt ofstudeerden van t konservatorium nen wearldwied erkeanden akademiesen titel Bachelor of Music Arts (BMA).
Nöast de offisjele konservatoriums he'j ook nog wat priveeskooln woer'j les köant kriegn töt profesjoneel muzikaant, zänger, ezw. Dit is in vergelieking met de offisjele konservatoriums aans froai an de pries.
Um noar t konservatorium te meugn mu'j eerst tooloatingsexaam doon (skriftelik en moondeling theoriedeel, en ne "audisie", t praktijkdeel). Iej mut dus al ne groondige vuurkennis hebn. Doar kö'j oe op vuurbereaidn duur in de vrieje tied muzieklesn te nemn bie de plaatselike meziekverenige, of noar ne muziekakademie te goan.
Nöast t konservatorium kö'j ook an n universiteit musikologie studeern, mer det is vuural op theorie erichtet, en instrumeantbehearsing is nit neudig. Wieders gef t ook nog rockakademies dee't zik richtet op popmuziek.
Lammert Braaksma
Lammert Braaksma (Vrees, 1891 - Assen, 1963) was een Drèentse onderwiezer en schriever.
Onderwiezeri'je
Lammert zien moe was onderwiezeres. Hi'j gunk in 1906 op 'e Riekskweekschoele in Grunning. Daor kreeg e les van de bekende schrievers L. Leopold en H. Scheepstra. Akten die as e behaalden waren Fraans, haandtieken en middelbaor schoonschrieben. Mit zien collega A.C. Sperna Weiland gaf e tiekenveurbielden uut die verschenen onder de titel Teken prettig.
Braaksma was onderwiezer op Runerwold (1910), Fransum (1914-1920; onderbreuken deur twei jaor mobilisaosie) en Leerms, en was vanof 1929 schoeleheufd in Assen. 't Oaverzichtswark Scheupers van de taol (kiekt bi'j de Bronnen) nuumt hum een onderwiesverni'jer.
Cultureel wark
Mit Jan Naarding trad Braaksma op veur de RON (Regionaole Omroep Noord). Hi'j was lid van de Drentsche Studiekring D.H. van der Scheer (veurloper van Het Drents Genootschap, Culturele Raad voor Drenthe) en dreug bi'j an de in 1945 uutekomen dichtbundel In Seymour Mulder's voetspoor..., daoras de titel van wis naor de neengtiende-ieuwse dichter Willem Seymour Mulder.
As dichter in 't Noordenvelds har Braaksma ienige bekendheid. Hi'j schreef geleengheidsgedichten en leverden in de leste jaoren van zien leben riegelmaotig bi'j an de (Provinciale) Drentse en Asser Courant. An de Nieuwe Drentsche Volksalmanak dreug hi'j een köppel olde volksoaverleverings in dichtvörm bi'j. Gedichten en vertellegies van hum verschenen wieder in 't maondblad Drenthe, 't karkekraantien veur Oring, Oeze Volk en een antal bloemlezings. In 1991 verzamelden Peter van der Velde zien wark in ''Aovendlicht. Verhaolen en gedichten uut het Noordenveld''.
Braaksma interesseerden hum veur de prehistorie en was lid van de ofdieling Assen van de Natuurhistorische Vereniging en de Drents Prehistorische Vereniging. Hi'j gadderden zölf prehistorische urnen en bielen.
Citaot
Uut 'Gierzwalvies', in: Scheupers van de taol (kiekt bi'j de Bronnen)
Gotiek
thumb|300px|right|Goties altoar in [[Krakau]] De gotiek is den name veur den laatmiddeleeuwsen stielvörm van rundumme 1140 - 1500 in de beeldende kunsten en de architektuur. Veural belangriek in veul karkgebouwen.
Ploatsing
Et wödt ezeen as den eersten echt verni-jenden stiel vanof den val van et Romeinse Riek. Den benaming hef neet ne eendudige betekkenis; der waren grote regionoalen verskillen en der is vanof et untstoan ok ne dudeleke untwikkeling deur de tied hen te zeen. Undanks dizze verskillen bunt der ok wal nen trop gemeenschappeleke kenmarken te neumen. Den belangrieksten eigenschop van de gotiek is den drang noar vertikoaliteit. Ok verlangden zie noar lecht, zie ploatsten vanof toon ok de grootste roosvensters in de karken. Gebouwen wodden steeds hoger en doardeur schienboar smaller, in de beeldhouwkunst en skilderkunst ku'j langgerekte veurwarpen en umhoogrankende plaantenfiguren zeen.
De gotiek won et al rap van zienen veurganger, den romaansen stiel, hier en doar verschenen waeldse, neet karkeleke, en karkeleke gebouwen in dizzen stiel, talrieke belforten en kathedroalen greujden noar den haemel. Geweunlek was dizzen stiel, Pro Deo, ter ere van God, en blaeven alle architekten en warkleu unbekand.
Kenmarken
Et völvuldig gebruuk van spitsboagen, lange gewaden, spitse schone, puntige hooden, baldakienen, roosvensters en gebraandskilderde ramen verstarkten dizze verticaoliteit. Aandere kenmarken bunt ne hoge moate van deurzichtigheid en laevensholding dee van de woarnemboare warkeliekheid uutgeet. In de 14de, 15de en 16de eeuwe ging de gotiek oaver in de Renaissance, veur et eerste in Italië, woar de gotiek nooit echt gewild wierd. In Noord-Europa was den oavergäng veul haeniger an en doar ku'j völle oavergangsvormen zeen. In Nederlaand wodden den gotiesen vormentaal nog tot in de 17de eeuwe gebruukt, met name veur karken.thumb|Binnenwark gotiese karke
De benaming gotiek
Et weurd 'gotiek' is ofkumstig van et Germaanse volk de Goten, howal de gotiek doarmet niks van doon hef. Pas in de 16de eeuwe wöd dizze benaming deur de verstandeleken ebruukt as spotname veur nen bouwstiel dee zie volkommen smakeloos en barboars vunden. De benaming veur de kunststreuming dee-t wie noo gotiek neumt, wodden veur et eerst ebruukt deur den Italiaansen architekt Giorgio Vasari. Toon hi-j in opdracht van den Hartog van Farnese in 1546 n oaverzicht maken van alle bekende kunstenoars sinds olde tieden, gebruukte hi-j in dit (gans invloodrieke) book dizzen name veur alle laatmiddeleeuwse kunst woarin den hang noar verticoaliteit terugge te vinden is. Den (renaissance)architekt Vasari vond de streuming ne primiteeve Noord Europese dwaling, dee ofleidden van den deur de renaissancekunstenoars zo bewunderden Romeinsen vormentaal. Den name is dus as scheldweurd bedoold; de Goten golden in dee tied as de vereurzoakers van den val van et Romeinse Riek.
Indaeling gotiek
Oaver et algemaen hanteert zie veur de gotiek den volgende indaeling noar tied, moar der bunt ok aandere onderverdaelingen (dit kump umdat et bouwen van ne karke lange duurt en der dus verskillende stielen in ene karke könt waen): De tied van de Internationoale en de Late Gotiek völt deels samen, umdat de ene veural in de skilder- en beeldhouwkunst wödt ebruukt, en de andere in de architectuur.
Wieter is der nog nen trop regionoale soorten: Perpendicularstiel en Tudorstiel in Engelaand, Mudéjar-stiel in Spanje, Manuelliensen stiel in Portugal, Zudeleken gotiek in Zuud-Frankriek en Noord-Italië, Baksteengotiek in Noord-Duutslaand en lengs de Oostzeekuste, Rienlaandse gotiek in et westen van Duutslaand en midden en oosten van Nederlaand, Scheldegotiek, Braobantse gotiek, Maasgotiek in de Zudeleke Nederlaanden en Romanogotiek in de Freese gewesten.
Uutgaonde verwiezingen
thumb|left|600px|[[Malbork]]
Öxarárfoss
250px|thumb|right|Öxarárfoss. Den Öxarárfoss (Aksrivierwaterval) is nen 20 m hogen waterval in Ieslaand in et Nasjonale Park Þingvellir. Den waterval lig in den stroom Öxará. De löppe van dissen stroom is woarskienlik kunstmoatig verlegd um den waterval te maken, um jöarlikse biejeenkomsten van de Ieslaanders meugelik te maken en um et gebeed meuier te maken. In een deep deel van den stroom kort noa den waterval, den Drekkingarhylur, wörden töt den anvang van et 18de joarhonnerd vrauwleu dee bepoalde misdöade doan hadden, in nen toeten stökken en verdreunken. Den Öxará moondet oet in et Þingvallavatn.
Beusebarg
thumb|right|Ligging van Beusebarg in de gemeente Riessen-Hoolten Beusebarg is ne boerskop in de gemeente Riessen-Hoolten. Hoowal de gemeente töt Tweante wörd erekkend, ligt Beusebarg in Sallaand. t Ligt ongevear ne kilometer op t zuudoosten van Hoolten.
In Beusebarg is éne buurtverenige, woer't feaitelik iederene lid van is den't in Beusebarg woont. as gedeankteken vuur t 12,5 joarig bestoan van disse buurtverenige wör in 2010 ne grote veeldkei op erichet. Op dee veeldkei is n brödjen emaakt met n tekst:
Disse buurtverenige organiseert vuur joonk en oold verskeaidene aktiviteiten, woeroonder ook t boakebouwen, woermet ze metdoot an de boakewedstried den't duur de verskillende Hooltense boerskoppen wörd ehoolden, of ne zeer aktieve toneel- of revuegroep. Een moal in de moand gef disse buurtverenige ook t blad Beuseberger Nieuwsblad (ook wal t Beuseberger krantje neumd) oet.
Johann Sebastian Bach
thumb|200px|right|Bach op een eulievarvepetret uut 1746 deur Elias Gottlob Haussmann
Johann Sebastian Bach (Eisenach, 21 meert 1685 - Leipzig, 28 juli 1750) was een Duutse compenist en orgenist, wie zien sacrale en seculiere warken veur koor, orkest en solo-instrementen de barokmeziek töt hoge ontwikkeling brochten. Allewal hi'j gien ni'je vörms hef uuteprakkezeerd, verriekten e de bestaonde Duutse stiel mit een robuste contrapuntische techniek, een beheersing van orgenisaosie van harmonie en motief van de kleinste töt de grootste schalen, en 't oavernimmen van ritmes en structuren uut 't butenlaand, benaam Italië en Fraankriek.
Bach zien warken, daoras ze groot ontzag veur hebt vanwegen de intellectuele diepte en technische en kunstzinnige schoonheid, bint under andere: de Brandenbörgse Concerten; de Goldbergvariaosies, de Engelse suites, de Fraanse suites, Partitaos en Das wohltemperierte Klavier; de Hohe Messe in B klein; de Matthäuspassion; de Johannespassion; Das musikalische Opfer; Die Kunst der Fuge; de Sonates en partitaos veur onbegeleide viool; de Suites veur onbegeleide cello; meer as twiejhonderd oaverebleben cantates; en een vergeliekber antal orgelwarken, under aandere de beroemde Toccata en Fuga in d kleine terts.
Veule lu kenden Bach bi'j leben as orgenist; as compenist was e toendertied niet biester bekend. Zien tiedgenoten vunden zien barokke vörms en contrapuntische stiel olderwets, veural later in zien carrière toe as de muzikale mode op 'e rococo en latere klassieke stielen an gunk. In de vrogge neengtiende ieuw namen de belangstelling veur zien wark en de opvoerings d'rvan toe, en hi'j wördt now eziene as ien van de grootste compenisten in de westerse tredisie.
Joan Franka
thumb|Joan Franka, 2012 Joan Franka (Rötterdaam, 2 april 1990) is ne Nederlaandse zangeresse. Ze hef nen Turksen vader en Hollaandsen moder. Eure geboortename is Ayten Kalan. Ze wodden bekend deurdat ze metdeed an t televisieprogramma The Voice of Holland. In 2012 kump ze veur Nederlaand oet op t Eurovisiesongfestival. In de veurrondes had ze nen groten, witten indianentooi op de kop, wat eur de bi'jname Indiana Joan oplaeverden.
Írárfoss
250px|thumb|right|Írárfoss. Den Írárfoss is nen kleainen waterval in et zuden van Ieslaand. Den Írá hef zinne kwelle in den Eyjafjallajökull-gletsjer en keump oet in et Eyjafjalladjúp (Eailaandbargerdeep). Ongevear 10 km noar et westen lig den bekeanderen Seljalandsfoss-waterval.
Dialektkringe Salland en OostVeluwe
De Dialektkringe Salland en OostVeluwe is een dialectverenige die op-ericht is op 5 november 1955. De Dialektkringe Salland en OostVeluwe hef as doel de Nedersaksische streektaal in Salland en op 't oostelijke deel van de Veluwe in stand te hollen, te bestuderen en te bevorderen. De verenige vörmp sinds 2003 met de Dialectkring Achterhook en Liemers en de verenige Vrienden van de streektaal Lochem en Umgeving 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen. Dit verbond gèèf vier keer in 't jaor 't tiedschrif De Moespot uut, daornaost gèèf 't soms ok andere streektaalliteretuur uut.
Bardische name
Een bardische name (Welsh: enw barddol), Cornisch: hanow bardhek) is een pseudoniem det in Wales, Cornwall en Bretagne wal gebruukt wördt deur dichters en aandere keunstenaars. Bardische namen bint veural in gebruuk onder lu die betrökken bint bij de bewegingen veur de Keltische talen en culturen van det laand en die gebieden.
Oorsprong
't Keltische woord bard (dichter) verwees eerst naor de Welshe dichters van de middelieuwen, die mangs rondtrökken en mangs bij 't huusholden van een edele heurden. Der waren der die bekendstuden onder pseudoniem, zoas Cynddelw Brydydd Mawr (Cynddelw de Meister-dichter), warkzaam tussen 1155 en 1200, en Iolo Goch (Iolo de Rooie), c. 1320 – c. 1398. 't Bardschop lek aordig old te wezen; zo nuumt de Welshe geschiedkundige Nennius zesde-ieuwse bards as Talhaearn Tad Awen, Blwchfardd, Culfardd, Taliesin en Aneirin.
Umdet achternamen in Wales vake patroniemen bint, zoas Evans en Williams, dielt een bulte mèensen een beparkt antal achternamen. 't Was mit ok um heurzölf van gelieknamigen te onderscheiden det sommige dichters een bardische name keuzen. De 19de-ieuwse dichter John Jones naamp daorumme een bardische name an, Talhaiarn (naor zien geboorteplaatse).
Heropleving
't Annemen van een bardische name kwaamp weer in zwang mit det de Welshe antiquariaat Iolo Morganwg in de 18de ieuw de middelieuwse tredisie nei leven inbleus. 't Gebruuk breidde hum ok uut naor Bretagne en Cornwall. In Cornwall wördt der naor sommige pioniers van de Cornische taalbeweging verwezen mit heur bardische name, zoas Mordon veur Robert Morton Nance en Talek veur E. G. Retallack Hooper.
Soortementen bardische name
De Welshe domeneer en schriever Joseph Harris (Gomer) haalde zien bardische name uut de Biebel. Nog aandern gebruukt heur dichterlijke inspiratie, zoas de Welshe dichter Ellis Humphrey Evans (Hedd Wyn, oftewal Pure Vrede).
Foodvalley
Kennisinstellings dee meddoot:
Disse kennisinstellings doot med an ondersöken en projekten in de Foodvalley.
Bedryven dee meddoot:
In de Foodvalley bint meyr as 2600 bedryven en instellings dee samen vöär 21.700 an banen hebt.
Terreinfytse
duum|250x250px|Terreinfytse med vöärvering duum|250x250px|Fatbike, ne terreinfytse med seyr breade banden. Nen terreinfytse of mountainbike (wöärdelik bargfytse), ouk wal MTB ov ATB (All Terrain Bicycle) enöömd, is nefytse emåked üm offroad to ryden, up unverharde weagen of påden. Dit wördet mountainbiken enöömd.
Terreinfytsen hebbet dikke banden med profil vöär komfort en ekstra greape. Vearing, so wal vöär as achter, is sinds midden neagentiger jåren in gebruuk, en sinds enkele jåren vuldoonde uutuntwikkeld. De fytsen hebbet gewöänlik 559 mm, 584mm ov 622mm råden, vöär kinder en downhill bikes beståt ouk andere måten. De meyste mountainbikes hebbet of wal 20, 21, 24, 27 of 30 versnellingen. Sinds 2012 bünt der ouk systemen med eyn tandrad vöäran en 11 of 12 tandråden achteran.
Geskydenis
De mountainbikesport is ontstån in Kalifornie, in de jåren sestig en seaventig. Mountainbikes bestunden destyds nog neet, see wearen döär de beryders sölv in mekare esetted.
Et was pas in de låte jåren seaventig en de vrogge jåren tachtig dat fytsproducenten starteden med de produkty van mountainbikes med gebruuk van lichtgewichtmateriålen. Joe Breeze vervårdigden in 1977-1978 suksesvülle nen teental terreinfytsen. Gary Fisher en Tom Ritchey wördet esene as de eyrste producenten van de mountainbike in 1979. De modellen waren eigenlik gewöäne wegfytsen med nen breader frame en nen breaderen vörk üm breadere banden to to låten. Ouk waren summige underdeylen rechtstreeks oaverenömmen van de BMX-fytse. De eyrste massål eproduseerde terreinfytse wyr eproduseerd döär Specialized en had 18 versnellingen.
Töt midden neagentiger jåren van den vöärigen eeuw hadden mountainbikes nen wegfytsstyl en wegfytsafmeatingen. Ümdat et mountainbiken popülairder wyr en der ouk agressivere rystylen kwamen, kwamen der nye modellen dee starker en beater waren en de passende afmeatingen hadden üm agressiver te können ryden byvöärbeald åver obståkels en ramps. De nyste modellen hebbet of 20 of 30 versnellingen, 2 of 3 blåden vöär en 10 tandråden achter. De terreinfytse wörd vöäral ebrüked op ruug, höövelachtig of swår berydbår terrein, sou as ouk vöär wedstryden langs de küstlyne.
Vöär ekstreem swår terrein hebbet terreinfytsen so wal vearing van et vöär- as van et achterrad. Mår sölvs in de wedstryden wördet nog steyds vöäle mountainbikes med alleanig vöärvering ebrüked. In de pionyrsjåren hadden de terreinfytsen nen styv (=üneveard) frame en gin vöärvearing. In et midden van de jåren neagentig kreagen terreinfytsen vöärvearing. Dit ontlasteden de ärmen van de fytser. De eyrste hadden nen vearweg van slechts 38–50 mm (3/2 töt 2 inch). De vrogge vearingen waren swår en bewoagen up en neader terwyl de fytser trappeden. Dit nam vöäle energy weg, vöäral tydens steile hellingen. Üm dit to verhelpen wear vearing untwörpen wårby de wovöälheyd vearing kan wörden ereageld. Vöäle ryders skåkelet de achtervearing uut as see hard fytset of ne steile helling beklimmet. Inmiddels hebbet vöärvörken minstens 100 mm (4 inch) vearweg. Et lyket derop dat den vearweg wyder solde toneamen når 120 en sölvs 150mm. De agressivere fytsen vöär downhill en freeride hebbet 200–230 mm (8-9 inch) vearweg. Vöäle ryders verkeset toch en hardtailframe (dat wil seggen alleanig vöärvearing).
Untwarpen
Mountainbikes künnet in veer kategorien underverdeyld wörden:
Banden
De banden kommen in nen varieteyt van wydte, van de standårdvörm 559 mm x 48 mm töt 53 mm (26 inch x 1,9 inch töt 2,1 inch), töt 60 mm en 76 mm (2,35 inch en 3 inch) populair by de freerides en de downhills. Produsenten måket nen heyl gamma van profylen üm an de uuteynlopende wensen too künnen voldoon. Under de types bünt: gladde stråtbanden, stråtbanden med licht profyl, banden med låge ov houge noppen en sneebanden. Normål esprökken wördet in nen buutenband nen binnenband ebrüked. Banden wårby (net as by autobanden) gin binnenband meer nöädig is, de sogenåmde tubelessbanden, wördet skonwal steads populairder. Disse banden hebbet et vöärdeyl dat der meyr greape is, ümdat der med ne lågere spanning ereden kan wörden sünder de kans op lekryden (döär snakebites) too verhöygen. Nådeyl is op dit moment noch et (net wat) hoagere gewicht, en de höygere prys van so wal råden (spesiale velg nöädig) as banden. In toonemmende måte wördet der by tubeless banden nen vluuistov op båsis van latex via et ventyl in de band espouten, dy by et ontstån van nen lek et gåtken ünmiddellik dichtet en kan medeyn wyder wörden ereden.
Frame
Vöär ne jüüste warking, betrowbårheyd en veiligheyd is de köyse van et materiål heyl belangryk. Nen aluminium frame is licht, röstbestendig en gemakkelik too bewarken. Stålen frames bünt in de reagel swår en minder styf as aluminium, mår vanweagen de grotere elastisiteytsmodulüs is et med stål möägelik nen komfortabeler frame te måken as med aluminium. Titanium frames bünt in de reagel styver as stålen frames, en eaven komfortabel. Våk wördet titanium frames op måt emåked döär sogenåmde boutikmarken. Et gröytste nådeyl van titanium is den prys. Aluminium is in wyden måte et meest ebrükeden materiål vöär terreinfytsen. Et is billiger as stål en titanium, makkelik too bewarken en med aluminium is et möägelik vry lichte frames too bowen. Koalstovveasels, elymed med epoksyhars, better bekenned as karbon, wördet teagenswöärdig ebrüked üm arg lichte en styve frames too måken vöär de düürste mountainbikes. De gröätste twey nådeylen bünt de prys en et ünvermögen üm püntbelastingen up too vangen, wårdöär nen karbon frame by nen val eyrder düsdånig wördet beskadigd dat et ünverantwöärd is üm dermed wyder too ryden. In den wedstrydsport weaget den winst döär et völ lågere gewicht neet op teagen dit risiko.
Vering
Et gebrük van vering is bevörderlik vöär:
Skonwal bünt negative pünten van vering en demping:
Krosskountrymountainbiken vrågt üm nen lüchteverede vöärvörk, terwyl ne downhillfytse ne stålen vering en uutebreidede ölliedemper emontered sol hebben up so wal de vöär- as achterkant.
Remmen
Good onderholden en good avestellede remmen hebbet ne geweldige remmekapasiteyt. De bedyning verlöpt via nen kåbel ov -meestal- hydraulisk. Hydrauliske remmen byden de beste douseerbårheyd, sy reageret snel en progressiv, wat belangryk is vöär nauwköärig remmen op nen technisk parkours. Hydrauliske remmen wördet inmiddels ouk emontered in de goodköypere terreinfytsen. Wår nauwköärig doseren minder belangryk is ov by nen lageren prys ov by fytsen dy vöär reisen in primitive landen wördet ebrüked, bünt kåbelremmen voldoonde.
De skyvremme hevt de velgremme vrywal verdröngen. De velgremme - in de vörm van de "V-brake" is licht, billig, simpel en betrowbår, mår hevt minder remmekracht en douseerbårheyd as de skyvremme. Underdeylen vöär nen skyvremsysteem (ouk de rådnaven) dårinteagen bünt swårder en düürder in ankoop en onderhold. Nen ander nådeel van de skyvremme is dat de slytåge van de remblökkens swår te kontroleren is en dat de avstelling gevöälig is. Avstelling is våk nöydsåkelik nå et hermonteren van nen råd. Nen slag in et råd döär byvöärbeyld nen ebrökken spåk veröärsåket wryving up de velgremme, nen slag in de remmeskyv döär kontakt med nen steyn ov andere oorsåk måket wyder ryden onmöägelijk.
Versnellingen
Vöär et beryden van swår terrein bünt versnellingen ewensked. Disse reagelet de verholding tüssen ne pedålümwenteling en den aveleggeden weg en bepålet so den kracht den nöydig is üm vöäruut too kommen. Möägelike versnellingssystemen bünt nen deraillöär ov ne nåvversnelling.
De bedyning geskytet med sjifters. De greapsjifters, dy ne draigreape kennet vöär et skåkelen, bünt völgens velen et meyst eskikked vöär mountainbikes ümdat et skakelen neet negativ wördet beinvlood ten opsichte van triggers -skakelen döär med duum ov wysvinger too drükken- en vanweagen de simpele bedyning kan de fytser synen volledigen andacht by et ryden sölv holden. Skonwal wördet der et meest gebrükemaked van triggers dy bedyned wördet med duum en wysvinger. Dit in verband med et üngewensked skakelen van de greapsjift tydens klimmen en/ov avdalingen döärdat der an et stüür wördet etrökken. De ketting en tandråden sörgen vöär de mechaniske oaverbrenging. Vöär de veiligheyd en teagen vüül en röst is et verstandig disse underdeylen too beskarmen med nen good smearmiddel.
De aveloupen jåren is de sogenåmde "gearboks" in upkümst by vöäral downhill- en freeridemodellen. Der bünt al enkele marken dy nen eigen gearboks hebbet emåked, wårvan de meeste verwarked sittet in et midden van et frame. Danksy nen gearboks kümmet der håste gin vüül by de beweagende dealen van de versnelling. Dårnöäst wördet nen versnellingsnåv van den düütsken fabrikant Rohloff med 14 versnellingen in et achterråd in toonemmende måte ebrüked, vöäral döär rekreative ryders. Den Rohloff-nåv vervanget so wal den vöär- as achterderaillöär en de meyrvoldige tandråden. Döär de köyse van de versnellingsverholdingen in den nåv is et bereik vergelykbår med dat van nen kettingversnellingssysteem med vöär 2 ov 3 en achter 10 = totål 20 ov 30 versnellingen. Ouk bünt der enkele marken dy redüksysystemen måket, dy in de plåts kümmet van trapas-krankstel en vöärderaillöär. Sinds de introdüksy in 2012 dör SRAM van et one by eleven systeem bünt vöäral wedstrydryders in groute antallen hyrtoo oaveregane. Dårby vervallet den vöärderaillöär en kümmet der achteran nen ekstra grout tandråd by. Anvankelik med 42 tanden, mår inmiddels bünt der al kassettes med 11 tandråden töt 45 en sölvs 50 tanden. De tanden van et eyne kettingblad vöäran (med uutslütend nen eyven antal tanden) hebbet nen spesial profyl (narrow-wide enömed) dat der vöär sörget dat de ketting der ouk by nen skünen stand neet avvallet. Hyran wördet ouk byedröägen döärdat de nye achterderaillöärs med ne höygere veerspanning warkt. Dit systeem hevt nöäst de eynvold et vöärdeyl van meyr vryheyd in de konstrüksy van et frame en de achterråduphanging. Blökkådes döär modder en defekten an den vöärderaillöär spöllet ginne rolle meyr in et wedstrydverloop.
Rytechnyken
Vöär et beryden van swår begånbår terrein is et nöydig üm enkele technyken under den knee too hebben. Disse wördet uutevöred döär ne bepålde krachteninteraksy med den gebrüker. Summige båsistechnyken bünt makkelik too learen. By et klimmen en dålen is ne verplåtsing van et lichaam respektivelik når vöären ov achter nöydig. Technyken as de stoppy, trakkstand, fronthop en de weely verget eynige uvening. Vöär et uutvöären van den sogenåmden bunnyhop, dropin en dropoff is ouk uvening vereiset.
Graofschopper plat
thumb|Stee van 't Graofschopper plat maank de [[Nedersaksische streektaalgroepen (klik umme te vergroten)]] Graofschopper plat (Platduuts: Graafschopper Platt; de schriefwieze is wisselnd, ok Groaf-, Graof-, Grååf- en -schupper) is de verzamelname veur de dialecten van de Graofschop Benthem in de Duutse dielstaot Nedersaksen. Dizze dialecten heurt bi'j de Westfaolse groep van 't Platduuts.
Mit name de taalkundige Arnold Rakers hef 't Graofschopper plat bestudeerd en vastelegd (kiekt bi'j de Bibliografie).
Waterplat en Heuvellaander plat
Daoras de revier de Vechte löp, nuumt ze de spraoke Waterplat (Duutse schriefwieze: Waterplatt). Det liekt stark op 't Vechtdals van de Nederlaandse pervincie Oaveriessel. 't Verkleinwoord vörmt ze mit -ie. Zo drag de oldste bewaord ebleven schoele van de Nedergraofschop ('t noordelijke diel van de Graofschop Benthem) de name 'het Schöltien' (in Wielen). 't Waterplatt praot ze onder aandere in de plaatsen Schüttrupp (daoras 't Schüttrupper Platt het), Nothoorn, Ni'jenhoes, Hoogstede en Emmelkaump.
Aandere dialecten in de Graofschop hebt een verkleinwoord mit -ke en sluut meer an bi'j 't Noordoost-Twèents. Dizze dialecten nuumt ze ok wal Heuvellaander plat (Duuts: Hügellandplatt).
Nedergraofschops en Boavengraofschops
De taalkundige Ludger Kremer onderscheidt de dialecten van de noordelijke Nedergraofschop en die van de zudelijke Boavengraofschop, waorbi'j de Nedergraofschop - veural in de woordenschat, mar ok in de klaank - hiel wat meer Nederlaandse invloed hef.
De verschillen in de verkleinvörm van de Graofschopper dialecten, en zo nog wat verschillen, bint uutedrokt deur de dichter Carl van der Linde van Veldhoezen:
Napels
Napels (Italiaansk: Napoli, napolitaansk: Napule) is nå Rome un Milaan de dardegröätste stad van Italie. Et is de höyvdstad van de Campania-streake. In Napels selv woanden in 2017 967.069 lüde, mär med alle by- un vöärstäden der by kümt de metropoolstad up sou'n 3,2 miljoon inwoaners.
Graofschopper plat
Nedergraofschops en Boavengraofschops
In 't zuudwesten van de Graofschop, bi'j Gildehoes, hej nog 't verschiensel van de Westfaolse breking, det vrogger algemien was in de Graofschop.
Napels
Tüsken 661 un 1139 was et de höyvdstad van de Gråvskup Napels un van 1282 töt 1816 et Köäningryk Napels. Töt de Vereyniging van Italie in 1861 was et noch de höyvdstad van de Twey Sicilien. Napels wördt ouk seen as de höyvdstad van de Barok. Dat begünde med den kunstener Caravaggio in den 17. eywe un de artistike revoluty dee as hee veroorsakeden. Vöär et humanisme un de Verlechting was et ouk ne belangryke steade. De stad hevt lange tyd en wearldwyd middenpunt vöär klassike musik un opera weasd, med de Neapolitaanske Skole. Tüsken 1925 un 1936 breidden de regeyring under Benito Mussolini de stad wyder uut. In de latere jåren van den Tweyden Wearldoorlog wör de stad flink döär de Allieerden bombardeerd üm et skyreiland der under te krygen. Nå 1945 wör de stad wyduut herupbouwd.
Graofschopper plat
Verholding mit 't Nederlaands
300px|left|thumb|De reformierte karke (dizzend stiet op Emmelkamp) hef een grote rolle speuld bi'j de verbreiding van 't Nederlaands in de Graofschop Benthem. De Graofschop Benthem stapten in 1588 oaver op 't calvinisme. Umdebi'j 't jaor 1650 naamp 't Nederlaands de stee in van 't Duuts as karketaal (in de reformierte karke), schoeltaal en schrieftaal. Ok de Benthemer oaverheid gebruukten eeuwenlaank 't Nederlaands. De hogere luu sprakken daorumme zowal Platduuts as Nederlaands, waorbi'j de leste taal de eerste beïnvloedden. Doe vanof de zeuventiende eeuw Oost-Nederlaand Hollaandser van taal begunden te wörden, kwammen d'r - bename nao 1680 - beveurbield via de haandelsstad Zwolle en oaver de revier de Vechte Hollaandse woorden in de Bentheimer streektaal. De Nederlaandse invloed op 't Nedersaksisch hef in de Graofschop nog groter ewest as in de Duutse grèensregio Oostfrieslaand.
Laandschoppelijk wiest ze nog op drokke bewoning an weerskaanten van de grèenze, intied det 't oosten van de Graofschop veul heidevelden hef.
Napels
In de tweyde hälvde van de 20. eywe groiden de skatkiste van Napels flink döär den bouw van de sakenwyke Centro Direzionale un en verneamstig vervoorsnetwark, sou as de hougesnelheidslyne Alta Velocità tüsken Rome un Salerno un en uutebreid metronetwark. Nå Milaan un Rome hevt Napels de dardegröätste städelike ekonomy. Den haven van Napels is eyne van de vöärnaamste in Europa. Wyders sit in Napels et Allied Joint Force Command Naples, de afdeyling van de NAVO wat de veiligheid in Noordafrika, de Sahel un et Middenousten in de gäte höldt.
Graofschopper plat
Verholding mit 't Nederlaands
In de negentiende eeuw hef deur de Duutse ienwörding 't Hoogduuts 't Nederlaands staorigan vervangen. In 1853 wördden 't Nederlaands op schoele of-eschaft, al wördden d'r nog les in 't Nederlaands egeven töt begun twintigste eeuw. Op 't end van de negentiende eeuw wördden 't Nederlaands in 't lekaole bestuur vervongen. De reformiete karke hef nog töt nao de Tweide Wereldoorlog hier en daor Nederlaands gebruukt, al was det gebruuk onderbreuken tiedens 't nazi-bewind.
Napels
Et olde stadscentrum van Napels is et gröätste in Europa un steyt up de Wearldarvgoodlyste van UNESCO. Kortby ligget geskeedkündig belangryke steades as et Paleis van Caserta un de romeinske ruines van Pompeii un Herculaneum. Ouk steyt de streake bekend üm de mooie natuur, sou as Posillipo, de Phlegraeaanske Velden, Nisida un de Vesuvius-vulkane.
Graofschopper plat
Verholding mit 't Nederlaands Nedersaksisch
Deur de handelsvaort op de Vechte waren d'r nauwe handelsbaanden mit Zwolle en kwammen d'r naost invloeden van 't Nederlaands ok Sallaanse/Vechtdalse taalinvloeden in 't Graofschops.
Napels
Napels geldt as de uutvindsteade van de pizza un verskeidene andere gerechten. Restaurants in Napels un de ümliggende streake hebbet med mekander de meyste Michelin-sterns van Italie.
Graofschopper plat
Verholding mit 't Nederlaands Nedersaksisch
Töt nao de Tweide Wereldoorlog bestund d'r een vluuiend dialectcontinuüm maank 't Platduuts van de Graofschop en de Nedersaksische dialecten van de Nederlaandse pervincies Oaveriessel en Drenthe. Sund die tied bint de Graofschopper dialecten slim op 't Standerdduuts an egruuid en de Oaveriesselse en Drèentse dialecten op 't Standerdnederlaands. In 1974-1975 lagen de dialecten van Emmelkamp, Hoogstede, Wilsum, Itterbeek, Uelsen, Ni'jenhoes, Lage en Nothoorn nog dichter bi'j 't Nederlaands as bi'j 't Duuts. In 1999 lagen van dizze plaatsen allennig de dialecten van Lage en Wilsum nog dichter bi'j 't Nederlaands.
Toch gebruukt Graofschopper en Nederlaandse platpraoters nog altied heur streektaal in de umgaank mit mekare.
Schrieveri'je
thumb|Karl Sauvagerd zien wark Unser Grafschafter Platt (diel 2, 1986) Schrievers in 't Graofschopper plat bint onder aandern Hermann Bleumer, Janette Boerrigter, Christa Brinkers, Wilhelm Buddenberg, Gerhard Butke, Erich Gövert, Heinrich Hensen, Carl van der Linde, Jan Mülstegen, Arno Piechorowski, Arnold Rakers, Lucie Rakers, Albert Rötterink, Jan Smoor, Karl Sauvagerd en Hermann Stegemerten. Partie Graofschopper schrievers hebt epubliceerd in tiedschriften veur Nedersaksische literetuur die in Nederlaand uutegèven bint, zoas Brinkers en Sauvagerd in 't Swieniegeltje. An de grèensoavergaonde bloemlèzing alles plat(t) hebt de Graofschopper schrievers Butke, Gövert en Mülstegen bi'jedreugen.
Veur 't Graofschopper plat bestiet gien algemien of-espreuken schriefwieze, mar d'r bint wal conventies. Schrievers gebruukt miest een schriefwieze die dichte ankröp tègen 't Hoogduuts. Partie gebruken in de schriefwieze van 't Graofschopper plat koomt oaverien mit Nederlaands-Nedersaksische schriefwiezes as die veur 't Twèents, intied det ze juust ofwiekt van de meniere waorop ze vake schrieft in Noord-Nedersaksische variaanten as 't Oostfries. Zo hej in 't Graofschopper plat de oa-spelling die as ze ok in Twente gebruukt, intied det 't Noord-Nedersaksisch (beveurbield in de Sass'sche Schrievwies) vake a(a) hef veur (ongeveer) dezölfde klaank. Bi'j Hebus-Verlag verscheen beveurbield in 2005 't educatieve kienderboek Tröpfchens Reise zur Erde: Drüppkes Reis na de Eer /Dröppkens Räise noa de Eer, in Hoogduuts, Oostfries en Graofschopper plat.
Dan bint d'r nog uutgaves in de Vosbergenschriefwiese, zoas beveurbield Aule Knetsååm vertäild (1976) deur Heinrich Hensen, en aandere uutgaves van de Heimatverein der Grafschaft Bentheim.
Veriening
Sund 1978 bestiet de Groafschupper Plattproater Kring (veurzitter sund 1984: Albert Rötterink). De Kring wil 't  'culturele arfgoed van de Graofschop Benthem beholden'  en hef as liefspreuke:  'Well platt proat, proat 'ne Sproak meer.'  Ze maakt volksmeziek mit Platduutse teksten en toont op dörpsfeesten klederdracht en olde ambachten. Vanof 1983 hef de Kring samen ewarkt mit de Kreenk vuur de Twentse Sproak. Alle jaoren hebt ze samen een karkdienst ehulden in 't Graofschopper of 't Tweantse plat.
Klankleer van t Nedersaksies
Klinkers
t Oldsaksies hef vief klinkers ehad: a, e, i, o, oe, dee't in korten en langen vorm bestonden. Wieters gaf et nog dree diftongen (tweeklanken): ai, au, eu. Oet disse vörme en de umluudvörme dervan bunt de moderne vörme ontstaon.
Neuzenklaank
Klinkers wordt vake ook deur de neuze uutsprökken, onder invlood van nen doaropvolgenden samenstelling van nen metklinker den deur de neuze wödt uutsprökken (-m- of -n-) plus nen plofklaank (bv. in et woord kloomp). In et Nederlaands kump de neuzenklaank neet of nauweleks veur.
Umluud
Et Nedersaksies (of in elk geval bepaolde varianten dervan as t Achterhooks en Twaents) hef net as t Duuts t verskiensel dat bepaolde klaanken verandert in n antal verbugingen van t woord. Veural bi'j et maken van t meervold (weg→waege), t verkleinwoord (bak→bäksken, bos→bösken) of den daarden persoon enkelvold van t warkwoord (lopen→hee löp) kump dat veur. Dit verskiensel wörd in et Duuts Umlaut eneumd, in et Platduuts umluud, en dat leste woord is in dit artikel ovver enommen. Deur den umluud onstaot weer ni'je klaanken, zo as bi'j bos→bösken, maor neet altied. Den umluud van a is ä, wat samenvölt met den e. Den e zelf hef gin umluud.
Kombinaatsies
De dree vörme lang/kort, espand/neet espand en umluud/gin umluud kö'j kombineren per klinker, waordeur et ne hele riege meugelikheden gif. Neet alle kombinaatsies bestaot ok echt, beveurbeeld espand hef gin verskil in lang/kort. De tabellen hieronder geft n ovverzicht van de klinkers en of eleide kombinaatsies in et Nedersaksies.
Nedersaksisch I
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit I begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
Hanenkreeien
thumb|right|200px|kreeienden [[Bergse kraier|Bergsen kreeier]] Et Hanenkreeien is nen sport wat völle in et laandelik gebeed van Nederlaand, en West-Europa edoan wörd. Bie dissen sport geet et der umme det nen haan binnen nen bepoalden tied zo völle of zo lange meugelik kreeit. Det leste wörd ook wal "langkreeien" eneumd.
Deelnemmers nemt nen hanen woervan at ze weett dat den völle of lange kreeit met noar de wedstried. Doar geet he in een apart hukken met een nommer, met gaas an ene kaante. Dan wordt alle huks met hanen bie mekoar ezat en geet der een kleed oawerhen.
Noa nen bepoalden tied wörd et kleed vort etrökken, zodet de hanen ineens in et felle lecht zitt. Hanen kriegnt hierduur de natuurlike drang um te kreeien. Den hanen den as et meeste kreeit binnen nen bepoalden tied hef et ewunnen. Der zit een onofhaankelik koppel juryleden dee as et spul good biehooldt.
Wedstrieden wordt vake in wedstriedverbaand eheulden; nen hanen hef ja gode en slechte daege, bievuurbeeld as ze rujen doot.
Op bepoalde steas in Nederlaand, Duutslaand en België bestoat zelfs hanenkreeivereniges. Vake zeent dit wier oonderdelen van vereniges vuur pluumveehoolders.
Aandere deers
Vuural in België hebt ze vergeliekboare wedstrieden met veenken. Doarbie telt ze et antal moal as nen veenk slöt in et uur.
Vispoorte (Zwolle)
thumb|right|250px|De Vispoorte op een olde prent uut 1840. De Vispoorte is een veurmaolige stadspoorte in de stadsmure van Zwolle.
De in 1498 ebouwde poorte zat tussen de Wiendragerstoorn en de Stienpoorte. In 1844 wier de poorte of-ebreuken.
Nedersaksisch B
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit B begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
Boermarke
* Dizze verschaaidene benoamens hebben niks te doun mit dialektverschillen, môr mit kultuurverschillen tuzzen de gebieden. Dit is verliekensboar mit t faait dat n onnatuurleke woonhoogte ien Grunnen n wierde nuimd wordt en ien Fraislaand n terp. Dit het niks te doun mit t Grunnegs en t Frais, môr wel mit t kultuurverschil tuzzen Grunnen en Fraislaand.
Brug
* 'Meestal was [de timmerwaaikplaase] 'n hölt'n löösie, de schaafboanke in de midd'n en òn wierskoant'n vòn de boanke 'n paa oole battings um waaver hèn te loop'n, wònt ne vloor zat t'r aait neit in'. Uut 'Timer'n in vroeger dääge', in Eshuis e.a. (1989), Vjenneproot
Baarlo (Zwärtewäterlaand)
Baarlo is een buurtschop in de gemiente Zwattewaeterlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel.
De buurtschop lig in de Kop van Overiessel an et Möppelterdiep, daor waor - an de overkaante van et waeter - de perveensiale weg N375 aansluut op 'e N334. Ten noorden van Baarlo lig netuurgebied De Wieden. Ten zuudwesten lig de plaese De Sluus, ten noordoosten de Drèentse plaese Möppelt.
Hraunfossar
Den Hraunfossar (lavawatervälle) an den Hvítá (Witten Stroom) in et wesetn van Ieslaand is nen riegel van watervälle. Oawer nen ofstaand van 900 m liekt völle rivierkes vanoet et lava van et lavaveald Hallmundarhraun in den rivier te streumen. Dit lavaveald ontsteund deur ne oetbörsting van nen vulkaan den as rechtvoort onner den Langjökull-gletsjer lig. Umdet et lava poreus en waterdeurloatend is en op harten en zachten onnergroond lig, streumt smeeltwater en reagenwater tusken et lava en den harten onnergroond noar eunteren, tötdet et bie den Hvítá oet den wal kömp. Den Hraunfossar lig vlakbie Húsafell en Reykholt. Den lavagrot Víðgelmir is ok kortbie.
Iets wiedter stroomopwearts lig nen annern waterval, den Barnafoss.
750px|thumb|centre|Hraunfossar.
Missouri
Missouri (sprek oet: mi-ZOE-rie) is nen stoat in de Verenigde Stoaten. Wat oppervlak angeet steet et op de 21e plek en wat inwonnertal angeet op de 18e plek van Amerikaanse stoaten. De stoat hef 114 groafskoppen en de lösstoande stad St. Louis. De heuwdstad is Jefferson City.
De veer grötste steadelike strekken in Missouri zeent St. Louis, Kansas City, Springfield en Columbia. Et gebeed wat non Missouri is, wör as deel van Louisiana kocht van Fraankriek (de Lousiana-anskaf). Et wör bekeand as de Missouri Territory. Et wör et 24ste lid van et Amerikaans Verboond op 10 augustus 1821.
Missouri hef een verskeaiden laandskop. Et noorden hef grote vlaktes en et zuden lig in de Ozarkbaargen. De Missouririvier löp tusken de beaiden duur. Den stoat lig op de kruusing van de dree grote Noord-Amerikaanse rivieren. Bie St. Louis komt de Mississippi en de Missouri bie mekoar. Bie de Bootheel treft zik de Ohio en de Mississippi. In Missouri begunnen de Pony Express, Santa Fe Trail en de Oregon Trail.
Volk
Et Amerikaanse Centraal Bureau vuur de stoatistiek skatt at Missouri op den 1sten juli 2014 6.063.589 inwonners har. Det is ne tooname van 1,25% noa 2010.undefined
Tusken 2000 en 2007 kömmen der 50.450 leu van boeten de VS noar den stoat. Van binnen de VS warren et der 37.638. Mear as de helfte van de Missourianen wont verdeeld oawer de twee grötste steadelike gebeden: St. Louis en Kansas City.
In 2011 was de volksverdeling as volgt: In 2011 was 3,7% van al et volk Spaans of Latiens.
Sproake
De meeste leu in Missouri kuiert Engels. Ongevear 5,1% van de leu zea at ze in hoes ne aandere sproake kuierden. In kleane Latiense gemeenskoppen in St. Louis en Kansas City kuiert ze Spaans.
In Missouri wörd een bedreagd Fraansk dialekt ekuierd, wat bekeand is as Missouri-Fraansk. Leu dee't dit kuiert, neumt zikzelf Créoles. Et zeent noazaten van de Fraanske kolonisten dee in de tweede helfte van et 17e joarhoonderd noar de doomoalige Groafskop Illinois kömmen. Duur ofnemmende oetwesseling tusken Fraanssprekkers oet Kannada en Louisiana köm et dialekt alverdan meer op zikzelf te stoan en kreeg et völle egene kenmaarken. Ooit wör et völle kuierd duur den helen stoat, mer rechtevoort köant et neet mear as een heandkevol euldere leu.
Laandbeskriewing
Den stoat Missouri is 180.693 kilometer in et veerkaant, woervan as 178.590 kilometer in et veerkaant laand is. Et vaalt oonder de Central-tiedszone. In et noorden lig Missouri an de stoaten Iowa en Nebraska, in et westen an Kansas, in et oosten an Illinois en Kentucky en in et zuden an Oklahoma, Arkansas en Tennessee.
De grötste rivieren zeent de mississippi en de doarop oetkommende Missouri. Den eersten vörmt de volledige greanze van den stoat. Et zuden van den stoat is heuwelachtiger as et noorden. Et heugste peunt is de Taum Saug-baarg (540 m).
Klimaat
Den stoat krig ook völle doonderstörme en tornados. Den lesten slimmen tornado was de Joplintornado van 2011, den as ongevear een daarde van de stad Joplin verweusten. De skade wör skatt tusken de 1 en 3 miljard dollar. Doarbie kömmen 159 leu oet de tied en mear as 1000 leu raakten gewoond.
Geeld en waark
Et meeste geeld haalt den stoat oet vlegerieje, vervoorsoetrösting, ettensverwaarking, chemicaliën, drokwaark, elektriese oetrösting, laampenmakerieje en beer.
Missouriaanse boeren doot vuural met rundvleais, sojabonen, vaarkensvleais, heui, mais, geveugelte, katoen, ries en eier. Wiedters is Missouri de leste joaren drok op öar gröaienden wienbouw.
Der zit völle kalksteen in de Missouriaanse groond. Aandere mienbouwprodukte zeent lood, kollen en vermoalen rots. Missouri leawert et meeste lood van alle Amerikaanse stoaten. Doarnöast hef den stoat alverdan mear oonderzeukscentra en biotechnologie. Monsanto, ene van de grötste Amerikaanse gentechnologiebedriewe, zit in St. Louis.
Toerisme, deenste en groot-/detailhaandel zeent noa produksie de belangriekste inkomsten vuur den stoat.
Roggemoer
thumb|Koarenveld De roggemoder (of roggemouer in Grönningen en Noard-Drente) is een weasen üüt et volksgelöyv dät in een veld rogge of andersoortig grån sol hüsen.
Alhowal et verhaal van de roggemoder kinder dervan wearhölled üm in et koaren te spöälen, gelöyveden ouk heyl wat vulwassenen in de roggemoder. De roggemoder pakkeden ja wal eyns een år beat, sodät de korrels swart en giftig wördden. Sülksoort wokering nömet se moderkoarn en de korrels (in et drentsk) krèeikörrels.
In een oldere gedöänte is et wyv een vegetaty-geyst; de kracht dee et gewas düt gröien. As y der neet med gepaste gebrüken mid ümme gåt, heb y geyn gode ougst.