cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hendrickje Stoffels
Jeugd in Breevoort
Hendrickjen had dree breurs: Hermen, Berent en Frerick. Hermen en Berent waren ne tiedlang ok soldoat in Breevoort. Zi-j hebt gin dienst edoane buten dizze stad. Berent en Frerick bunt beide vri-j jong estorven. Berent oaverleed in hetzelfde joar as Hendrickjens va. Hendrickjen had n zusken, Martijne Jegers, en miskien had zi-j ok nog ne zuster Margriete. Martijne trouwden met Jan Kerstens Pleckenpoel uut Lechtenvoorde. Dizzen was ok n tiedken soldoat in Breevoort. Noa zien oaverlieden hertrouwden Martijne met Berent van Aelten.
Hendrickjes va overleed vri-jwal zeker in juli 1646, meugelek as neet identificeerd slachtoffer van de ontploffing van den kruuttoorn in Breevoort in juli 1646. In januari 1647, noa de normale rouwtied van n half joar, hertrouwden weduwe Mechteld Lamberts met den noaber Jacob van Dorsten, nen weduwnaar met dree nog junge kinder. As gevolg van dizze gezinsumstendigheden mot Hendrickjen in 1646 of 1647 noar Amsterdam egoan wean.
Amsterdamse tied
Hendrickjen was dus vanof rundumme 1647 bi-j Rembrandt in huus. Eerst as dienstmeid, moar al rap wodden zi-j meer. In 1649 is Hendrickjen in den zommer trög in Breevoort; zi-j wödt dan as doopgetuge vermeld in et Breevoortse Doopbook. Den Tachtigjoarigen Oorlog was veurbi-j en endelek was doar ok in et oosten van et laand röst ekommen. Meugelek hef Rembrandt samen met heur de reize noar Breevoort emaakt. In 1654 mot Hendrickjen veur den karkenroad verskienen umdat ze "in hoererij" leafden met Rembrandt. Dat zi-j neet alleneg ziene dienstmeid was, was wal dudelek, want zi-j was zwanger van ziene dochter. Op 30 oktober 1654 wodden Cornelia van Rijn edeupt in de Olde Karke in Amsterdam.
Rembrandt kon neet met Hendrickje trouwen, umdat hi-j dan de arfenis van ziene eerste vrouwe Saskia van Uylenburgh zol verspöllen. Zelfs met dat geld had hi-j al genog geldeleke zorgen.
Hendrickjen kon good oaverweg met Titus, den zönne van Rembrandt en Saskia. Terwijl Rembrandt steeds wieter in de geledeleke problemen raken, dref zi-j samen met Titus nen kunstwinkel woar zi-j ziene skilderi-jen verkochten. Ok beneumden Titus zien halfzuster Cornelia tot zien arfgenoam. In 1663 trof ne pestepidemie Amsterdam. Ok Hendrickjen wierd (woarskienlek, doar bunt ok andere theoriejen oaver "Het Borstkanker Boek") deur dizze zeekte etroffen.
Hendrickje wodden op 24 juli 1663 begroaven in de Westerkarke in Amsterdam. Der bunt meerdere skilderi-jen van Rembrandt woarvan wödt vermood dat zi-j doarveur model hef stoan.
Gelders-Oaveriessels
Gelders-Oaveriessels is een Nedersaksische dialectgroep die espreuken wördt rond de revier de Iessel. De groep kan in 3 subgroepen verdeeld wörden: Sallaans, Achterhoeks en Urkers. Mangs wordt 't Oost-Veluws hier ok biej erekend.
In 't noordoosten van Deutekem begint 't Gelders-Oaveriessels, dät zich vortzet oaver de Iessel, zoas de name al zegt, in de Nederlaandse pervinsie Oaveriessel. Nog meer naor 't oosten vienen we 't Twents-Graofskops. De grens mit 't Gelders-Oaveriessels wördt evormd deur de uutspraok van 't woord vuur: in 't Gelders-Oaveriessels vuur, in 't Twents-Graofskops veur. In beide gebieden, Gelders-Oaveriessels en Twents-Graafskops, loopt 't dialectgebied deur oaver de pervinsiegrens mit Oaveriessel. Der loopt dus wel een dialectgrens deur de Achterhoek, mar niet tussen Achterhoek en Twente.
Mous
250px|thumb|Mous thumb|250px|Mous 250px|thumb|Mous mit rookworst en spek Mous (Brassica oleracea var. laciniata) is n simpel gewas dat op alle grondsoorten teeld worden kan en n typische wintergruinte is.
Stroekmous
Stroekmous vörmt n vraai laanke stengel en wordt van begun septìmber tot febrewoari wonnen veur de verse konsumpsie. In meert goan de planten deurschaiten en kommen zai in blui.
Vouersstoffen
Per 100 gram vris gewicht bevat mous gemiddeld:
Poteten
Mous wordt voak eten as stamppot mous. t Wordt veural eten in Nederlaand en dailen van de Duutse dailstoat Leegsaksen (Oostfraislaand, Oldenbörg, Bremen, enz.). De mous wordt den deur de eerdappels hìn stampt en as ain gehail serveerd. Doarbie komt der ook wat jus en n stôk worst (rookworst of metworst). Ook worden der voak gortkes deurhìn mieterd, dit het veur de smoak nait zo veul effekt.
Mous in de toal
In t Grunnegs bestaait n oetdrokken: "Hest in t mous lopen?" wat betaikent "Bist nait hailmoal goud wies?". In t Nederlaands betaikent de oetdrokken "Heb je een klap van de molenwiek gehad?" t zulfde. In t Twìnts is de oetdrokken "roepn in n moos" veul broekt. t Betaikent dat dr koapers op de kust binnen. dit is goud
Jovink en de Voederbietels
thumb|320px|Gijs Jolink van Jovink en de Voederbietels Jovink en de Voederbietels warren nen "rock 'n' roll-formatie" uut de Gelderse Achterhook.
In 1992 wöddt 't Rock 'N Roll dujo 'Jovink' op-ericht deur Hendrik Jan Lovink en Gijs Jolink, zunne van Normaal-voorman Bennie Jolink. Jovink en de Voederbietels waren in de eerste joaren van heur bestoan veural bekend in de Achterhook en andere delen van 't Nedersaksische taalgebied. Zie brachten twee albums oet, woarvan meer dan tiendoezend exemplaren wurden verkoch. Op 16 november 1996 wurd nen live-cd op e'nommen in Dedemsvaort.
In 2003 stonnen leden van Jovink en de Voederbietels op de kandidaatenlieste van de Partie van de Toekoomst, moar dat weerheel bierbrouwerij Grolsch er neet van sponsor van de groep te wodden. In juli 2003 stunnen Jovink en de Voederbietels op de zeuvende editie van Zwarte Cross in 't Achterhookse Halle, dat meer as 40.000 bezeukers trok. De organisatie van dit evenement is al van begin af an in de hande van leden van disse groep.
Ende juli 2004 verkochen Jovink en de Voederbietels op de Zwarte Cross 5000 eksemplaren van heur single Luie Flikker. Veur twee muntjes konnen de leu de single met kriegen. 't Nummer bereikte de hitparades neet, umdat het te weinig op de radio edraejd wodden.
Begin 2005 wöddt gitarist Richard Jansen (Gorro) vervangen deur de 27-joarige Hendrik Jan Bökkers.
In 2007 skeaiden der Jovink met oet. Veural Jolink gavven an at et um allemaol te zwaor was. Vandage den dag bunt ze veural drok met den Zwarten Cross, wat oonderdoems uutgegreuid is töt grötste motorcrossfestival van de waereld.
Boek (lichem)
De boekholte is van hart en longen ofscheiden deur et middenrif of diafragma, een spiere in de vorm van een dunne koepelvormige plaete die bi'j saementrekking de ribbekaaste vergroot ten koste van de boekholte, zodat de longen him vol locht zoegen kunnen. Omdat de boekinhoold amper saemendrokber is zal hierbi'j de boekwaand wat naor buten poelen. (Een kesjet maekt slaanker ten koste van et beschikbere aosemvolume van de longen.) In et midden van de boek zit de naevel.
Stadsmure
thumb|right|Mure in [[Kranenburg (Noordrien-Westfalen)]] thumb|right|Stadsmure in [[Zutfent oaver de grachte hen]] thumb| Een veurbeeld van nen deurgang deur de stadsmure, de poorte in [[Amersfoort binnenkante]]
De vrögste stadsmuurn wödden emaakt mit holten pöäle moar dizzen wödden later mangsmoal herbouwd mit steen, umdat dizzen starker waren en doardeur anvallende leagers better buten konden holden.
Poorten
Ne ommuurde stad kon alleneg wödden betreaden deur ene van de stadspoorten. Dizzen waren op strategiese plekken ebouwd zodat et verkeer good kon deurstreumen. In den oavend gingen dizze poorten dichte moar leu konden dan nog deur et kleine peurtjen dat mangsmoal in de grote deure was verwarkt noar binnen. Mangs mös dan wal poortgeld betaald wödden. De prieslieste verskilden in elke stad en vervoersmiddel.
Toorns
De meeste stadsmuurn hadden op n antal plaetse toorns stoan. Vanuut dizze toorns konden zi-j de umgaeving in de gaten holden en veurwarpen ofsketen op vi-janden dee de stad probierden an te vallen.
Undergang
Mit de kumste van et buskruut verloor de stadsmure zienen verdeadegenden taak. In olde tieden bestokken den vi-jand ne stadsmure mit stenen, dee deur nen katapult of-eskotn wodden. Later wödden kanonnen uut-evonden, dee eerst metalen bollen en later ok ontploffende granoaten konden ofvuurn. Met dizzen woapens kon ne stadsmure snel esloopt wödden. In dee tied wödden völle stadsmuren vervongen deur stadswallen en vesten.
In de 18de en 19e eeuwe wödden grote delen van stadsverdeadegingen of-ebrokken, umdat de leu neet völle belangstelling hadden veur olde bouwwarken, dee in dee tied as nutteloos wödden ezene. Hier wödden ni-je huze of parken anelegd. De poorten mössen mangs vort umdat zi-j mit euren smallen deurgang hinderlek waren veur et deurstreumen van et toonemmende verkeer.
Woudrichem (veurmaolige gemeente)
thumb|Karkjen in Woudrichem Woudrichem (Braobants: Woerkem of Woerkum) is ne veurmaolige gemeente mit 14.375 inwonners (1 febrewaori 2008, bron: CBS) en besteet naost Woudrichem uut de darpen Almkerk, Andel, Giessen, Oldendiek, Rieswiek, Uutwiek, Uppel en Weerdhuze. Daornaost bunt daor enkele naoberschoppen waorunder Dartienmörn, Steenheul, Den Eng en Zandwiek in de gemeente.
Topografie
530px
Topografische gemeentekaarte van Woudrichem, per meert 2017
Hoogelaandsters
t Hoogelaandsters (ook: Noordgrunnegs) is n Nedersaksisch dialekt dat proat wordt opt Hoogelaand, t noordelke dail van t provìnzie Grunnen. t Toalgebied van t Hoogelaandsters wordt begrènzt deur stad Grunnen ien t zuden, t Rietdaip ien t zuudwesten, t Lauwersmeer ien t noordwesten, t Wad ien t noorden, de Ems ien t noordoosten en t Damsterdaip ien t zuudoosten. De steden Delfziel en t Daam, dij t aan t noordelke zied van t Damsterdaip liggen (opt Hoogelaand dus), heuren toalkundeg bie t Oldambtster dialektgebied.
t Hoogelaandsters wordt tegenswoordeg proat deur om en bie 55.000 minsken en is ain van dialekten die bie een bult minsken leeft van Grunnen. Doch minsen die het proaten wordt stoaregaan minder, omreden dat maisten oet oldern bestait.
t "Beste" Grunnegs
t Hoogelaandsters wordt over t algemain zain as t maist karakteristieke dialekt van Grunnen, dat der ien zien beste vörm proat wordt. Dat komt middelkerwies deurdat ien t Hoogelaands de typisch Grunnegse twaiklanken "ai" en "ou" hail veul veurkommen, bieveurbeeld ien "kouk" en "stain". Woorden dij ien t Veenkelonioals nait zo bruukt worden, worden dit ien t Hoogelaandsters voak wel. Bieveurbeeld Veenkelonioalse woorden "eeuw", "vieren" en "moe" binnen ien t Hoogelaandsters "aiw", "vaaiern" of "vijern" en "mou(der)". Bie n enquête oet 1991 wuir deur maisten van ondervroagden t Hoogelaandsters aanwezen as t "beste" Grunnegs.
Toalaigenschoppen vant Hogelaandsters
t Hogelaandsters het n aantel aigenschoppen dij aander dialekten nait hebben, zo as:
Neagelhoolt
Neagelhoolt is an de weend edreugd reundvleais. Vrooger mossn de leu t konserveern, dus leadn ze t in t zoolt, woernoa ze t an n neagel boawn n kachel of t fornuus (de wieme) höngn um te dreugn. Um de vleegn dr of te hooldn wikkeldn de leu dr vaake n kussnsloop um hen.
Hoogelaandsters
Toalaigenschoppen vant Hogelaandsters
250px|left|thumb|Lokoatsie van t Hoogelaandsters ien Nederlaand
Neagelhoolt
n Neagelhoolt wördt rechtevoort nog net as vrooger van n achterbil en n achtermoes van n koo emaakt. t Vleais wördt in estrekn met grof zoolt en spesjale kruudn. Doarnoa wördt t vleais n poar wèkke laank dreug ezeultn en in n pekelbad edoan, hermeties of eslötn en um n aandern dag edreeid. Doarnoa wördt t eankele wèkkn (mangs zelfs moandn) edreugd an de locht.
n Naamn keump van neagel en hoolt. Neagel is n spieker (woer t stukn vleais an ehöngn wördt) en hoolt beteeknt n stukn vleais. Dèt is vaake n achtermoes (t hoolt of muuskn) Neagelhoolt was vrooger n deur beleg vuur op de stoete. t Wör vaake alleene an esneedn as dr köjervolk was. Umdèt rechtevoort nog mear ongevear 20 slagers neagelhoolt maakt, is t de leste joarn ook nog aaltied deur.
Neagelhoolt is nit t zelfde as t Duutse Nagelholz, wat kort oawer de greanze wördt emaakt. Dit wördt bie 35-45°C ereukt en met speklapn umwikkeld.
Heemskarke
Heemskarke is ne plaetse en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 27,43 km² (woarvan 1,11 km² water). Binnen de gemeentegrenzen bunt gin aandere darpen as et buurtschop Noorddarp.
Geskiednis
Woar den name Heemskarke van weg kump, is neet echt bekend. De gemeente wierd al in de Middeleeuwn eneumd. In ne officiële oorkonde uut et joar 1063 wierd zi-j vermeld as "Hemezen Kyrica", latiniseerd Frees veur "Kark van Hemezen", een Freese nonne dee doar een klooster zol hebben. Heemskarke kent völle historiese monumenten, woarunder et Huldtoneel, een deur mensen emaakte bulte an de hudige Rieksstroatweg, woar ooit de Graven van Holland wierden in-ehuldigd. Noar ovverleavering zol et Huldtoneel al veur de Romeinse tied weazen in-ericht as Germaanse heilige plaatse. In de 19de eeuwe maken Jonkheer Gevers uutendelek van et Huldtoneel een monument - zoas wi-j et no kent - en gebod wandelaars et monument te eerbedegen. thumb|left|260px|Et [[Slot Assumburg te Heemskarke]] Heemskarke is ok mangsgmoal ne striedplaatse ewest. Twee kastelen - et Kasteel Old Haerlem en et Slot Heemskarke - wierden in de 12de eeuwe en 13de eeuwe gebouwd um et Graafschap Hollaand te bescharmen teggen de Westfreezen. In de 15de eeuwe kwamen de bewonners teggenovver mekare te stoan tiedens de Hookse en Kabeljauwse twisten. Beide kastelen wierden verwoost. Old Haerlem wierd neet meer herbouwd, et Slot Heemskarke wal. In 1492 wierd op et karkhof van de hudege Hervormde Karke den Opstand van het Kees- en Broodvolk blodig neer-eslagen deur de Oostenriekse ovverheersers. In 1610 kreg et Slot Heemskarke den name Kasteel Marquette en wierd noadeen eerst deur völle adelleken en later deur patriciërs bewond. Lest bekende adelleke bewonners waren et 'huus Gevers'. Noe is Kasteel Marquette in bezit van de Spaanse hotelgroep 'NH Hoteles' en wodt der nog altied völle broedlachten gevierd, konferenties eholden, bedriefskursussen egevven en is et bi-jbeheurende landgood bezunder geskikt veur et maken van broedreportages.
An de ostziede van Heemskarke ligt et Slot Assumburg (1546). De Nederlands Hervormde Karke an et Nielen- en Karkplein kump uut 1628, moar hef nen middeleeuwsen toorn. Op et plein rondum de karke steet een monument ter noagedachtenis van schilder Maarten van Heemskerck. Et veurmoalege gemeentehoes wierd in 1911 ebouwd noar n ontwarp van Jan Stuyt en wierd in 1949 met ne verdeeping verhoogd. De Rooms-Kattelieke Laurentiuskarke (in de volksmond bekend as de "Lau"), ontworpen deur architekt J.H. Tonnaer is in 1891 volteujd en is n zeldzaam veurbeeld van ne kattelieke karke in neorenaissance-stiel.
Boerendarp
Noa de tied van ridders en edelleu is Heemskarke as een klein röstig darp an den voot van de dunen achter eblevven. De bewonners, dee veurnamelek eur bestoan vonden in de laand- en tuunbouw en in de veeholderi-je, maken gode moar ok völle, onmundeg slechte tieden deur. Uut de tied dat de produkten - mangs eerdbeazen bestemd veur Beverwiek, woar de vruchten verkocht wodden - met ezels noar de markt ebracht wodden, kreggen de Heemskarkers den ezel as bi-jname en symbool.
Steadeleke ontwikkeling
Heemskarke beheeld dizze boerenuutstroaling totdat de gemeente wierd ingeschakeld bi-j de industriële ontwikkeling van den IJmond: Hoogoavens (teggenwoordig Corus, Cemij, DSM, Stork Werkspoor). Dit was omstreaks 1960. Er is nog völle van weerumme te vinden in et unieke tuunbouwgebeed an de duunkante van de Rieksstroatweg, de groonden ten zuudoosten van dizzen stroatweg, dee veur een belangriek dele boerengebeed bunt eblevven. In den weidegebieden bi-j Uutgeest en Zaanstad bunt sinds 1965 tot 2005 ni-jee wonwieken ekommen, woarunder Breedweer, de Maer, Beijerlust, Woaterakkers-Lunetten en Brookpolder.
De Klomp (Ee)
thumb|250px|De Klomp stesjon 't Veen-De Klomp De Klomp is een klein daarp in de gemeente Ee, in de Nederlanse previnsie Gelderland, tegen de grens van de Utertse gemeente 't Veen an. De Klomp lei an de ouwe rieksweg Utert-Aorem en iets in 't noorden lei 't daarp Ereveen. 't Daarpje het 580 (2006) inwoners.
Bennekum
250px|thumb|'t Herehuus Nergena uut 1731 250px|thumb|Nergena niejbouw uut 1954 Bennekum (Nederlans: Bennekom) is een woengebied in de gemeente Ede (previnsie Gelderland) mit 14.683 (1 jannewaori 2004) inwoeners. Ze gungen der in 't begin vanuut dat de Ouwe kaark of Alexanderkaark uut 't midden van de 14e eeuw stamde, mar in een onderzeuk dat pas uut-evoerd is wiest derop (deur de vonst van tufstenen fundementen) dat 't eerste gebouw werschienlijk al uut de 12e eeuw stamt. Umstreeks 1290 kreeg disse kepel perochiaole zelfstandigheid.
Tweeklaank
Nen Tweeklaank, in de sproaklear ook wal diftong eneumd, is nen koppel klaanken (kleenkers) dee't direks noa mekoar komt, en dus zo en zo in mekoar oawer goat, of "vergliedt". Feaitelik köant alle kleenkers noar mekoar verglieden, mear sproaken gebroekt meesttieds mear n kleain gedeelte van de meugelikheden.
De Klomp (Ee)
't Bekendst is 't stesjon 't Veen-De Klomp, elegen an 't spoortrejekt Utert-Aorem en 't oudste stesjon van 't Veen.
Bennekum
Bennekum leit an de rand van 't Binnenveld, dat vrogger uut moeras bestung. Langes de weg die noen Dr. Dreeslaan heet stung 't kesteel Nergena dat al in 1340 in historische dokementen eneumd wort en dat haost zeker eigendom was van de Hertog van Gelre. 't Kesteel stung bie 't Rhenense veen en was een belangriek verdejigingswaark tegen de gevechten mit de bisschop van Utrecht en is uuteindelijk verrineweerd. De heerdplaot uut dit kesteel is nog anwezig in 't Bennekumse museum. Laoter is op disse plek 't Heerenhuus Nergena ebouwd, dat sinds 1664 in handen was van 't geslacht Van Eck. In 1810 wort 't deur Samuel Baron van Eck, Heer van Overbeek en Nergena verkocht. Uuteindelijk het de enigste burgemeister van Bennekum, Theodorus Prins, 't ekocht, die 't in 1830 of leut breken. In 1952 is in de stiel van dit huus veur 't toemaolige Rieksinstituut veur 't Rassenonderzeuk van Landbouwgewassen begunnen mit de bouw van een niej gebouw. In 1954 worde 't gebouw in gebruuk eneumen.
Tweeklaank
Neersassiese vuurbeelden zeent de [] en [] zo as in t Tweantse mei en weainig en de [] en [] en [] as in uur en board. In vlotte kuierieje kan skoonwal ook nen tweeklaank oontstoan, terwiel at det feaitelik nit zo eskrewen steet, zo as bievuurbeeld in de samentrekking van de wöarde hoof + iej (hoo'j: []).
Alborosie
Alborosie (geboorn in 1977 in Marsala, Sisilië, Italië as Alberto D'Ascola) is nen reggaeartiest. Hee wont rechtevoort in Kingston, Jamaika. He spölt verskeidene instrumeantn, zo as gitaar, bas, drums en piano. Alborosie begun in 1993 too't he 15 was met reggae maakn in n Italjaansen reggaeband Reggae National Tickets oet Bergamo. Hee har dootieds n bienaam Stena.
In 2001 gung Alborosie t op zikzelf probeern. Hee verhuusdn noar Jamaika um kort bie de wörtels van de muziek en de rastakultuur te wean. Doar begun he te woarkn as geluudsman en muziekproduseant. Hee hef ewoarket met artieste zo as Gentleman en Ky-Mani Marley. Zin eerste album was Soul Pirate. In 2009 köm zin tweede album oet; Escape from Babylon Augustus 2008 spöln Alborosie op t Uppsala Reggae Festival in Zweedn.
n Naam 'Alborosie' keump van nen bienaam den't he kreeg in zinne eerste joarn in Jamaika:
"Borosie neumn ze mie. Loa'w t zo steln. Mien eerste ervoaringn in Jamaika warn... nit zo mooi. Ze neumn mie Borosie, en det beteeknt wat negatiefs. Dus ik zea: "ik goa dissen naam gebroekn en dr fleenk met an de weg timmern, en wat negatiefs umzetn in wat positiefs!" Feaitelik is mien naam Albert, dus ik plakn dr "Al" bie vuur - Al-borosie. Mer ik zeg oe nit wat borosie beteeknt!"
Eankele hits van Alborosie zeent "Rastafari Anthem", "Kingston Town" en "Call UP Jah". t Meest sproakmaaknde nommer van um is "Herbalist", wat zelfs verböadn wör op de Jamaikaanse radio. Hee hef optreadns edoan oawer de hele wearld, woeroonder t grötste deel van Europa en Jamaika.
Perseunlik
He wör geboorn in Marsala op Sisilië, in Italië op n 4den juli van 1977. Zin vader is nen pensioneerden plietsiekearl en zin moo was hoesvrouwe.
Mirreweenterhoorn
thumb|200px|right|Mirreweenterhoornbloazn Den middewinterhoorn is een krum, holten blåsinstrument van ungeveyr anderhalven meter wårup rund de karstdage blåsen wördt in Twente, den Achterhook, et ousten van Salland, Westerwolde en wat steades in in Düütskland. Et instrument likt et meyst up nen alpenhoorn of den noorsken Luur. Den hoorn wördt med de hand emaked van lecht eböägen barken-, elsen- of wilgenholt. Et mundstükke (de happe) is van vleerholt.
Al is den middewinterhoorn van holt, toch wördt he by de kopperne blåsinstrumenten reakend, ümdat de blåswyse etselvde is. Döär by et pusten de spanning up de lippen te veranderen, wördt den toun höyger of laeger. Middewinterhoorns hebbet ginne knöäpe, vingergäter of kleppen, so as andere blåsinstrumenten. Der köänet dårdöär enkel natüürtonen med eblåsen worden.
Gebruuk
Et middewinterhoornblåsen hevt syn oorsprung in de germaanske juulfeasten, dee as so rund et middewinter (21 december) ehölden wörden. By de juulfeasten wör probeerd üm med vöäl kabaal en gejuul et düüster en kwåde geyste te verdryven. Dår wör dan ouk nen hölten blåshoorn vöär gebruked. Do as de sassen kristelik musten worden, wör et gebruuk van den middewinterhoorn verdrayd. Rechtevoord wördt der den koamst van Christus symbolisk med ankundigd.
Ouk was der vroger een praktisk gebruuk van den midwinterhoorn. Et instrument was bedoold üm oaver gröätere afstanden boadskappen med döär te geaven. Nåbers kunden an den ård van den roup höyren wat de boadskap was: of der een kind was geboren, of der eyne in noud was of dat der gevår dreigden.
Rechtevoord geldet dat der vöärnamelik tydens den tweydüüsteren blåsen worden mag. By vorst an de grund drägt et gelüüd wydter as by doo. Mangs settet blåsers et uuteande van den hoorn up den rand van ne waterpütte üm et gelüüd te verstarken, mär ouk üm et gewicht.
thumb|300px|middewinterhoorn as versyring Lös van et blåsen is den middewinterhoorn ne völgebrukede versyring in hüse, beide binnen en buten.
Rechtevoord
Et blåsen up den middewinterhoorn beleavet de lätste jåren ne upleaving. Der is een Nationaal Kampioonskap Middewinterhoornblåsen, med ne upvallend groute jöögdklasse. Up 6 januåry 2008 (Dreyköäningen) wör in et twentske Depenheim et kampioonskap hölden. Hyran deaden sowat 80 jöögdleaden uut heyl Twente med.
Geluud
Den middewinterhoorn gevt een helder, klaaglik gelüüd. In et twentsk en Achterhooks nöömt se dat den olden roup. Ümdat den hoorn vöäral bedoold is vöär et oaverdraegen van boadskappen en nit vöär musik, hevt yderen middewinterhoorn syn eygen gelüüd en tounhöygte. De meyste middewinterhoorns passet dårümme nit by mekander of in musik en wordt afsünderlik van mekander eblåsen.
Kenners sint et nit eyns of et wal ne melody is dee espöäld wördt. Wat lüde meynet dat et ginnen melody is mär een natüürlik gevolg van et verhöygen van lipspanning. Dat geyt dan wal volgens een vast patroon, mär is gin musik te nömen. Andere lüde skryvet et uut up nen musikbalken:
In Grönningen
In Grönningen is et middewinterhoornblåsen minder bekend en minder wyd verspreided. Toch sint der verskeidene vereynigingen dee as de tradity voordsettet en kümt der de lätste jåren voordan meyr belangstelling vöär. Traditioneel bekeaken wördt et vanolds edån in Westerwolde rund de dörpe Wedde, Jipsinghuzen en Onstwedde, in et Oldambt by Finsterwolde en in et Westerkwarteer in Nykarke. Ouk is et te höyren in Veandam. Vroger güng dit, under de naam Sunt-Tomas, samen med et gebruuk dat alle jungens uut et dorp med mekander et land upreyden med paerde. Dit heaten "Tomasryden" en göld as een good moment vöär junge kearls üm sik te bewysen vöär deerns.
In et nys
In 2019 haalden nen vrachtvöörder uut Twente landelik et nys döär in de file vanuut syn raam med den middewinterhoorn te blåsen.
Uutgånde verbinding
www.midwinterhoorn.nl: ne webstea met mear infermaasie oawer n bouw van n mirreweenterhoorn
Oostfraislaand
220px|thumb|Woapen van Oostfraislaand Oostfraislaand (Duuts: Ostfriesland, Oostfrais: Oostfreesland) is n streek ien t oeterste noordwesten van t Duutse dailstoat Leegsaksen. t Grènst ien t noorden aan de Waddenzee, ien t westen aan de Nederlaandse provìnzie Grunnen, ien t zuden aan Olderbörg en ien t oosten aan de Jade. Bie t gebied heuren de Oostfraise waddenailanden: Börkem, Memmert, Juust, Nordenoog, Baalterm, Laangeoog, Spaikeroog, Waangerooge. Belaankrijke steden ien Oostfraislaand binnen Aauwerk, Emden, Leer, Norden en Wittmond.
Gebied en historie
250px|thumb|Historische koart van Oostfraislaand Van oldsheer beston Oostfraislaand oet t gebied tuzzen Ems en Jade. Der wuir Frais proat en de Fraise kultuur wuir der volgd. Dou t Fraise riek (Magna Frisia) oetmekoar veul, schaaide Grunnen (de Ommelanden) Oostfraislaand en Westlauwersfraislaand. Oostfraislaand kreeg n aaigense geve en wuir n dail van t Haileg Roomse riek. Oostfraislaand beston dou oet de tegenswoordege laandkraitsen Emden, Aauwerk, Leer en Wittmond. De tegenswoordege laandkraitsen Fraislaand en Wilhelmshoaven heurden hier nait meer bie. Dou t keunenkriek Hollaand zoch oetbraaide deur Oostfraislaand te verovern heurden dizze kraitsen der anders wel bie. Doch vuilen de mìnsken oet de kraitsen Friesland en Wilhelmhoaven zoch gain Frais.
Laandskop
t Laandskop van Oostfraislaand wordt kenmaarkt deur haidevelden, maarken, klainkolonien en dunen op de wadden. De laandskopstypen binnen hail dudelk weer te vinden ien de ploats -en gemaintenoamen as Wiesmoor, Moormerland, Großheide en Marschland.
Kultuur
Binnen Duutslaand het Oostfraislaand n dudelk aaigense identiteit. Veul dingen dij ien Grunnen of Westlauwersfraislaand bruuk worden, bruukt man ook ien Oostfraislaand.
Eterij en drinkerij
250px|thumb|"n Koppke Oostfreiske Tee mit n Woelkje Roam" Ien Oostfraislaand wordt hail veul tee dronken, t maist ien hail Duutslaand. Ook t aantal thee-extrakt per kopke is veul meer as ien de rest van Duutslaand. Tot de twaide helft van de 19. iew har Oostfraislaand n grode Theefabriek.
Mit nijjoar worden knieperkes en nijjoarsrollkes eten en môkt ien Oostfraislaand, dij man ook ien Noord en Oost-Nederlaand kent. n Andere delikatesse dij man ien Oostfraislaand eet rond nijjoar binnen spekdikken, dij ook ien Westerwolde eten worden.
Toal
t Oostfrais (n Frais dialekt) bestait nog wel, môr nait ien Oostfraislaand. t Oostfrais wuir deur t Saksisch verdrongen en gong dou noar t zuden. t Wordt nau sproken ien de aangrènzende gemainte Selterlaand en wordt dus ook Selterfrais nuimd.
Kraisen en gemaintes
Oostfraislaand bestait oet 4 kraitsen en 31 gemaintes:
Basbeke
thumb|De Basbeker-Binnenpolder beschouwd in de richting van [[Gällemuden]] Basbeke (Nederlaans: Barsbeek) is een buurtschop in de gemiente Stienwiekerlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel.
Ariane van Nederlaand
thumb|200px|Preensesse Ariane in 2014 Preensesse Ariane (geboren 10 april 2007, Den Haag), voluut Ariane Wilhelmina Máxima Ines van Oranje-Nassau, is de dadde dochter van Preens Willem-Alexander en Preensesse Máxima.
Geboorte
Preensesse Ariane is geboren op deensdag 10 april 2007 om 21.56 ure in et Ziekehuus Bronovo in Den Haag. Vri'jdag 13 april, in et oolde stadhuus van Den Haag, gaf heur heit heur geboorte an bi'j de burgerlike staand, in de persoon van lokoborgemiester Jetta Klijnsma.
Naemen
Preensesse Ariane het as volgt heur naemen kregen:
Titel
Heur persoonlike titel is Preensesse. Nao heur heit Willem-Alexander, heur zus Preensesse Amalia en heur zus Preensesse Alexia is Preensesse Ariane de vierde in de order van troonopvolging, mar omdat ze gien naokommeling is van de tweede, heur ooldste zus, het ze niet de titel van kroonpreensesse.
Middelburg (stad)
Middelburg is de heufdstad van de Nederlandse previnsie Zeelaand en ligt op et scheereilaand Walcheren in de regio Midden-Zeelaand. Middelburg is de oldste en belangriekste centrumstad van Midden-Zeelaand, dat rundumme 215.000 inwoners hef. Vrögger neumden ze dat gebeed "Zeeland bewesten Schelde" (De gemeente Middelburg hef ne oppervlakte van 53,05 km² (woarvan 4,41 km² water).
Middeleeuwn
Middelburg is al veur et midden van de 9de eeuwe ontstoan, want bi-j archeologiese opgroavingen van noa de verwoosting van 1940, is doar nen ringwalburg evonden, den óf as verdeadiging teggen de Vikingen bedoold was, óf juust ebouwd wodden deur den Viking-könning Harald zelf, den in 841 van keizer Lotharius Walcheren in leen kreg. (Dat zol können verklaoren woarumme det tot vandage den dag in Vloanderen nen Saksiesen taalinvlood besteet in et Zeeuws.) Rundumme 1125 wodden ne abdi-je esticht. Dizze bestoand uut u.a. twee karken, de 14de eeuwse Koorkarke en de 15de eeuwse Ni-je Karke. Vermeudelek ligt graaf Willem II, den vader van Floris V, in de Koorkarke begroaven. In 1217 kreg Middelburg stadsrechten van graaf Willem I van Hollaand en van gravin Johanna van Vloanderen. De in de middeleeuwn ebouwde Westmonsterkarke (op dn Markt) en Noordmunsterkarke (op et Hofplein van noe) bunt in de 16e en 19e eeuw sloopt. Vrögger was den ten oosten van de stad elegen zeearm et Sloe nog bevoarboar. Hierdeur kon Middelburg ne welvoarende handelsstad wodden, de belangriekste van de Republiek noa Amsterdam. Zowal de VOC as de WIC hadden doar nen zogeheten "Kamer". Völle Engelsen en Fraansen skeape deden den Middelburgsen haavn an. De namen van stroaten en olde huze verwiezt mangs noar et butenlaand.
16de en 17de eeuwe
Bi-j de karkeleke herindealing van de Nederlanden op laste van Filips II in 1559 wodden Middelburg stool van nen biskop. Et Bisdom Middelburg hef moar ne korte tied bestoan.
In teggenstelling tot völle andere Zeeuwse plaetse kos Middelburg noa de innoame van Den Briel in 1572 (net as Amsterdam) veur de kante van de Spanjoarden, moar noa n lang beleg deur de geuzen mos de stad zich in februari 1574 bi-j den Prins ansluten. Noadat de Stoaten-Generoal van de Nederlanden zich, in 1583, in de Noordeleke Nederlanden hadden vestigd, kwamen zi-j anvankelek in Middelburg bi-j mekare. Vanof 1585 wodden Den Haag de vergoaderplaatse.
Middelburg was tot et ende van de 16de eeuwe de grootste koopstad van de Noordeleke Nederlaanden en t/m et darde kwart van de 17de eeuwe de, op veer noa, grootste stad (meer inwonners dan Den Haag en Utrecht) van et laand. Tot et leste kwart van de 17de eeuwe was Middelburg de, op éne noa, grootste haavnstad van den Republiek. As VOC-stad had Middelburg (Kamer van Zeelaand) half zovölle macht as Amsterdam; moar Middelburg was eaven belangriek as de aandere veer VOC-steadn Delft, Enkhuzen, Hoorn en Rotterdam bi-j mekaar.
Bezeensweerdig
De stad Middelburg zelf is éne van de 17 Bescharmde stads- en darpsgezichten in Zeelaand.
Indailen van t Leegsaksisch
right|thumb|De varianten van t Platduuts De indailen van t Leegsaksisch gaait over welke varianten der binnen de Leegsaksische/Platduutse streektoal der onderschaaiden worden. De dialektregionen dij man den krigt binnen sumtieds begrìnsd deur politieke grìnzen, in tieds dat aandermoal zai puur toalkundeg binnen. De indailen dij tegenswoordeg aanholden wordt, is baseerd op verschaaidene onderzuiken deur verschaaidene luu dij bie nkander roapt binnen. Man kin n onderschaaid mòken tuzzen heufdgroepen en de aigenliekse varianten, dij voak ook groepen van lokoale dialekten binnen.
Druufhyacint
thumb|250px|Kraoltjes De druufhyacint is een geslacht van eenzaodlobbige planten. 't Geslacht wort in de 23e drok van de Heukels in-edeeld in de femilie van de Asparagaceae. Volges 't APG II-systeem (2003) zou 't oek in-edeeld maggen worren in de hyacintenfemilie.
Soorten
Ongeveer 40, waoronder:
Wiskunde
Wiskunde is eein van de oldste wetenschappen. Een gebrukelijke omschrieving van wiskunde is: 't bestuderen van patronen en structuren. Met strict logische redenerings perbeert ze oetspraoken (stellings) over definieerde objecten en de verbaanden daortussen te formuleren. 't Perces om te kommen tot dizze oetspraoken neuimen ze een wiskundig bewies. Bij 't opstellen van een bewies wordt oetgaon van een zo klein meugelijk aantal oetgangspunten (axioma's) en een paor axiomatische definities.
As wiskunde bruukt wordt veur toepassings in de praktiek, mut d'r rekend worden. Dizze berekenings binnen vaok zo oetbreid, dat d'r computers veur neudig binnen.
't Woord wiskunde is in de 17e eeuw bedocht deur Simon Stevin, 't woord is ofleid van wisconst dat keunst van 't gewisse of zekere betekent.
Heiloo
Heiloo is een darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand. De gemeente mek deel uut van samenwarkingsregio Kennemerlaand. Dee hef ne oppervlaakte van 19,01 km². In de joaren vieftig en zestig van de 20se eeuwe nam et aantal inwonners snel too, deurdat völle Amsterdammers noar Heiloo verhuusden.
Aandere darpen binnen de gemeente
Buurtschoppen:
Bedevoart
Heiloo (van: Heiligen loo = heilige woold, umdat den heiligen Willibrord der rundumme 690 epreakt en n wonder verricht zol hebben) wierd al in de late Middeleeuwn en bedevoartsoord.
Volgens de ovverleavering vond boernknecht Nelis in de 14de eeuwe tot tweemoal too n Mariabeeldjen op dezelfde plaatse op nen zandweg kortbi-j Runxputte, een gehucht bi-j Heiloo. In deezelfde tied zol den rieken koopman Johannes Mors uut Alkmaar ovver et beeldjen en Runxputte hebben edreumd. Howal hi-j nog nooit van Runxputte eheurd had, kreg e in zienen dreum den opdrach et plaetsken te bezeuken. Hi-j schonk geld om doar ne kapelle te loaten bouwen, ter ere van Maria. In 1409 wierd de kapelle in gebruuk enommen en van wied en zied streumden leu doarhen. Tiedens den krieg van Alkmoar in 1573 wierd de kapelle deur de prottestanten en Stoatse tröppe met de grond lieke maakt.
In 1905 wierden de fundamenten van de kapelle trög-evonden, en de bedevoarttraditie herleafden wier. In 1913 wierd de bedevoartskarke 'Onze Leve Vrouwe ter Nood' ebouwd, bedoold as noodkarke moar nooit vervongen deur ne richtege karke; in 1930 evolgd deur de Genadekapelle, beiden noar ontwerp van architect Jan Stuyt. Tiedens de joaren van et 'Rieke Roomse Leaven' wierd de kapelle bezunder drok bezocht. Godfried Bomans ging der, zoas hi-j beschref in Beminde Gelovigen, joarleks met ziene klasse hen. Ok veur Gerard Reve had et ne aparte betekkenis. Bi-j de kapelle is ok ne putte, dee geneeskrachtig water zol bevatten.
Et roadhoes van Heiloo is uut 1926. Doarnoast steet n wit-epleisterd karkjen uut de 12de eeuwe dat et 'witte karkje' eneumd wödt.
Landgoderen en kastelen
In Heiloo hebt twee kastelen estoane, kasteel Ter Coulster en slot Ypestein. Ter Coulster was eleggen ter heugte van et hudege laandgood Ter Coulster. Ypestein was eleggen op et terrein van de hudege Willibrordusstichting. In de Heilooër Woolden ligt laandgood Ni-jenburg.
T Haantien
t Haantien (op zien Lutters: Taantien, Nederlands:  't Haantje) is een buurte in Luttn. t Lig in het noorden van de gemeente Hardenbarg, tussen De Voart en Grambargen.
Kenmarken
In t Haantien bevund zich een ophaalbrugge over de toenmoalige Dedemsvoart. Verder een korenmeule van Altena en een plaselike Koperasiewinkel. Langs t Haantien löp de Karkdiek, eertieds een verbindingsweg veur de Old-Luttenaren mit de karke in Hiemse.
Alatri
thumb|350px|Alatri Alatri (Latien: Alaetrium) is de eufdstad van de Italiaanse regio Latium en de previnsie Frosinone, in 't zuuden van Italië.
Before Present
Before Present (BP) (veur teagenswoorig) is een anduuding in tied veur hoevölle jaor een archeologische of geologische vondst edaon isse veur het jaor 1950. Disse term kan wat lastig wean umdet met teagenswoorig het jaor 1950 bedoeld wördt, en niet now. 300 jaor BP betekend dus 1650 n.C.
Tuugliende
right|260px|thumb|Een tuugliende mit tuugknippen Een tuugliende (of liende) is een espannen draod daor aj ewassen tuug (linnengoed) en aandere kleraosie an te dreugen hangt. De draod is deurgaons buten espannen tussen muren of liendepaolen (beveurbield in de tuun), en de kleraosie wördt deurgaons mit holten tuugknippen an de draod ehungen. Vake wördt drei of vier draoden naost mekaar espannen. De tuugliende onderscheidt heur van 't wasrekke en de dreugmeule.
Before Present
In 1949 wier de term uut eprakkezeerd deur Willard Frank Libby. Die maakten met ziene collega's de C14-datering veur radiometrische daotering. BP wördt miestal allenig bi'j disse meniere gebruukt en is bruukbaor töt 50.000 jaor eleden. Bi'j oldere olderdommen is er gien verskil tussen BP en de Christelike jaortelling.
Tuugliende
De draod was vrogger miestentieds een touwgien, mar bestiet tegenswoordig in West-Europa miestal uut keunststofvezel of staoldraod mit plastic derumhenne.
Before Present
Het jaor 1950 is standerd ebleven umdet in de jaoren 50 en 60 een bulte kärnpruven eholden bint waordeur de verholding van de isotopen van kaolstof veraanderd is in de atmosfeer.
Tuugliende
In een paar plaatsen in Nederlaand daor as 't slim weien wil, zoas op Marken, wördt een tweistrengsliende gebruukt die ze roop nuumt. Der wördt gien tuugknippen gebruukt, umdet de kleraosie vörtweien zol: in plaatse daorvan wördt de kleraosie tussen beide strengen eklemd.
In Zuud-Europese laanden kuj de tuugliende aover nauwe straoties espannen vienden. Um de was mit gemak buten te hangen en binnen te halen, is an beide enden van 't draod een ketrol vastemeuken.
Vanof de opkomst van de wasdreuger nemp 't gebruuk van de tuugliende of, mar kleraosie van gevulig materiaol kan nog aaltied beter an de liende.
Uut de kunst
Uut Allèn, een gedicht van Hans Heyting (evunden in Scheupers van de Taol, Stichting Het Drentse Boek, Zuudwolde, 2003)
Vöärblad
<div id="voarblad_kop" class="nomobile"> <div id="voarblad_balke">
Wikipedia
De vrye encyklopedy wår ydereyne an midwarken kan
<div style="-moz-break-inside:avoid;break-inside:avoid;-moz-column-break-inside:avoid;-webkit-column-break-inside:avoid;page-break-inside:avoid;overflow:visible"> <div id="voarblad_blok-verwysingen"> <div id="voarblad_datum" class="plainlinks">Friday, 1 2023
<div id="voarblad_inhold">
<div class="voarblad_kader">
Wat is neadersassisk?
Et neadersassisk, kortweg sassisk, is en westgermaanske språke dee vöäral spröäken wördt in et noordousten van Neaderland en et noorden van Düütskland. Skattingen van et antal spreakers loupet uuteyne van 5-10 miljoon, afhangelik van de måte van beheyrsking. Der is geen officiele, standardiseerde form: sassisk besteyt uut verskillende dialekten dee samen en dialektkontinuum formet.
In Neaderland wördt sassisk spröäken in de provinsys Grönningen, Drente en Oaveryssel; up de Veluwe en in de Achterhook (Gelderland); in de Stellingwarven (Freeslaand); en up Urk (Flevoland). Ouk buten Europa bint der formen van sassisk; de belangrykste bint plautdietsch (heyl Amerika) en pomerano (Brasilie). De språke kan underverdeyld wörden in wat höyvddialektgruppen: grönningsk-oustfreesk, noordsassisk, veluwsk-drentsk, westfålsk, oustfålsk, meakelenbörgsk-vöärpommersk en marksk-brandenbörgsk. Der bint meyrdere skryvwysen. <div class="horizontale-lyste voarblad_voot nomobile">
<div class="voarblad_kader nomobile">
Nye syde upstellen
En nye syde upstellen kan up verskillende wysen. Eyne is: de titel van et te skryven artikel invoren in de söökbalke boavenan in juw skarm. Jy kommet dan up de sööksyde terechte. Kyk good of et artikel wat jy skryven willet dår neet al tüsken steyt. Klik dan up de roude verwysing en begin mid skryven.
<div class="voarblad_kader nomobile">
Artikels up dialektgrup
<div class="voarblad_kader">
Wikipedia
Welkom by de neadersassiske uutgåve van Wikipedia. Wikipedia is en internetencyklopedy dee döär vrywilligers maked wördt en under vrye licensy uutgeaven wördt. Dit beteykent dat de inhold anderweagens ouk gebruked mag wörden. Ydereyne kan sik inskryven en midwarken. Et projekt is beskikbår in ruum 300 språken, en et antal språken groit noch altyd.
Disse wiki besteyt sinds 24 määrt 2006. Sinds dee tyd kün jy hyr al artikels leasen en skryven in de neadersassiske dialekten uut Neaderland. Vöär de neadersassiske dialekten uut Düütskland kün jy terechte up de düütsk-sassiske wiki, of up disse wiki in de Nysassiske Skryvwyse.
<div class="voarblad_kader nomobile">
Portalen
Achterhook Drente Grönning Stellingwarv Twente NDS kultuur
<div class="voarblad_kader nomobile">
Boeddhisme
't Boeddhisme is 'n lewensbeschouwlike en rilligieuze streuming wölken volgns de overlevering is begunt bi'j Gautama Boeddha. Bi'j de boeddhisten giet 't der umme dat zi'j bevri'jd wödden wult uut de kringlope van de wedergeboorte en daormet nooit meer hoeven te lieden.
Hoog-Baarlo
Hoog-Baarlo is n buurtschap in de gemeente Ee, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Ligt in t noordoosten van de gemeente, net onder Hoenderloo.
Madonna (zangeres)
thumb|Foto van Madonna uut 2008 Madonna Louise Veronica Ritchie Ciccone, geboren op 16 augustus 1958 bie Detroit) is n Amerikoanse popzangeres, danseres, schriefster, actrice en songwriter. Ze wordt ook the queen of pop nuimd, dat gain onterrechte bienoam is. Zie domineert al zo'n 25 joar de hitliesten en is de bestverkopende vraauwleke artiest aller tieden.
Boeddhisme
't Boeddhisme hef zich geliedlik an over aandre delen van Azië uutbreid, en hef 'n centrale rol espeuld in de spirretuwelen, culturelen en socialen ontwikkelingen van de Oosterse weerld. Teegnworig hef 't Boeddhisme weerldwied oongeveer 451 miljoen anhangers.
Hoog-Baarlo
De naom Baarlo of Barlo komt al veur op n kaort van Nicoleas van Geelkercken uut de zeuventiende eeuw. Op de plek waor de buurtschap noe ligt staot op disse kaort Groot en Kleien Barlo in-etekend. Van de eerste bewoening is pas spraoke in de negentiende eeuw. Rond 1900 is der spraoke van n laandgoed mit de naom Hoog Baarlo of Hoog Barel. t Bestong destieds uut heed en dennebossen mit kleine woeningen en boerderiejen. Dit laandgoed wier in 1912 ekocht deur Anton Kröller um onderdeel te worren van de Hoge Veluwe. De buurtschap ligt vandaag de dag an de oostelike zied van dit veurmaolige laandgoed.
Madonna (zangeres)
Vrouge joaren
In 1958 wuir Madonna in Bay City, n ploatske bie Michigan's heufdstad Detroit geboren as oldste van 6 kinder. Heur voa, Sylvio (of Tony) Ciccone, is Italioans en heur moe, Madonna Ciccone-Fortin, was van Frans-Kanadees.
Madonna gruide op in Rochester, n veurstad van Detroit. In 1963, overlaid heur 30-joarege mouder aan kanker. Madonna was dou nog mor 5 joaren old. Heur voader hertraauwde mit de hoesholdster, Joan Gustafson. Madonna begriept heur voader nait. De dood van heur moe en de misverstanden tuzzen heur en heur voader hebben n enörme inpact had op heur. Dit is ook trugge te vinden in laidken as Oh father, Keep it together, Inside of me en Mother and father dij zai loater schrieven zoll.
As kind volgt Madonna piano- en balletlessen. Op school dut zai aktief mit aan de artistieke aktivitaiten. Noa de middelboare school krigt zai n studiebeurs veur de Universitait van Michigan. Noa twij joar (1978) verleut zai de universitait om mit 35 dollar in n taxi te stappen noar Times Square in New York.
Baors (gehucht)
Baors (Nederlaans: Baars) is een buurtschop in de gemiente Stienwiekerlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel. De buurtschop lig in de Kop van Overiessel ten noordwesten van Stienwiek en ten oosten van de rieksweg A32.
Ten zuden van Baors viej, tussen de snelweg en de spoorliende Arnhem - Liwwadden, et geologisch monument Wolterholten. Dit bin 143 zwarfstienen an de onverharde weg Wolterholten, op de westelike flaanke van de Woldbarg. Bij de anleg van de A32, die deur de Woldbarg sneed, kwamen der tientallen stienen boven de grond. Daormit hef Riekswaeterstaot et monument emeuken. Verscheiden van de stienen hebben gletsjerkrassen. De stienen bin enummerd en op bodden kuj lezen wat veur stiensoorten of et bin. Naost et geologisch monument lig een heemtuun.
Madonna (zangeres)
Begun van heur affeer
Noa t oetbrengen van de single Like a Virgin, kwam Madonna mit heur volgende grode hit "Material Girl", n titel dij zai tot nau tou nog aal mit zoch mit droagt. De video was Madonna, in tegenstellen tot de vurrege video's, in n wereld van Hollywood, style, sieroaden, körtom "the material world". De video was inspireerd deur de film Men want  mit Marilyn Monroe. Op de set van Material Girl komt zai akteur Sean Penn tegen, woar Madonna loater dat joar heur joa-woord aan geft.
In datzölfde joar speulde Madonna in de film Desperetly seeking susan, woarvan zai de soundtrack meuk Into the groove. Dit wuir ook ain van heur grootste hits ooit. Dizze kwam op de heroetgoave van Like a Virgin. Wieder kwamen de singels Dress you up en angel nog oet van t Like a Virgin album. Noa dij singles gong Madonna op tour, de Virgin tour. Dit was heur eerste tournee mit nog wat simpele optredens.
Klijndiek
thumb|right|Oringer Zietak Klijndiek is een dörp in 't zuden van Börger-Oring. Ze neumt 't ok wel De Zietak, naor de zietak naor Oring van 't Oranjeknoal.
In Klijndiek weur radio- en tillevisiemaoker Max Douwes geboren.
Nederfrankies
thumb|right|Nederfrankies taalgebeed (zunder t [[Zuudoost-Limbörgs). Brössel is wal vanoalds Nederlaandstalig west, mar t is al veul langer tweetalig dan Fraans-Vlaandern]] t Nederfrankies is n dialektgroep met West-Germaanse Nederduutse taalvariëteitn, woar o.a. t Hollaands, Utrechts, West-Vloams, Oost-Vloams, Zuud-Gelders en t Broabaants oonder valn. Nederfrankiese dialektn wördn dus vuural sprökn in t zuudn en westn van Nederlaand en in Vlaandern en in t westn van Duutslaand (in noordelik Rienlaand, namelik in de Nederrien, in t noordn van de Benrather Linie). Ok t Limbörgs, alhoowal t pas as zölfstaandige strektaal anerkend is, beheurt vuur n groot deel töt t Nederfrankies en vörmt doarvan saamn met t Zuud-Gelders en t Nederriens de Maas-Rienlaandse groep.
Madonna (zangeres)
Begun van heur affeer
In 1987 speult Madonna in de film Who's That Girl, woarvan zai ook n soundtrack moakt. t Laidke Who's That Girl wuir n grode hit, moar de andere singles The Look of Love en Causing a Commotion wuiren minder suksesvol. Noa dizze singles gong zai weer op tour, noamelk heur Who's That Girl Tour.
Nederfrankies
Wieder mag ok t Afrikaans van Zuud-Afrika töt t Nederfrankies wördn reaknd. Oet dizn dialektgroep bint t Niejnederlaands (16e en 17e eeuw) en t Afrikaans oontwikkeld en nog later t Standaardnederlands. De oaldste fase wördt t Oaldnederfrankies of Oaldnederlaands neumd. De doaropvoalgnde heet Middelnederlaands, mangs ok wal Diets neumd.
Madonna (zangeres)
2006
Madonna het in oktober 2006 n raaize moakt noar Malawi, n klain Afrikoans laand. Doar het zai n kind adopteerd, nuimd David. t Zörgde veur veul onrust in de wereld, omdat n hailboel mìnzen dochten dat Madonna dit enkeld veur de publisiteit. Madonna het, as reaksie doarop, heur aigense verhoal doan bie Oprah Winfrey, woarin zai vertelt aal hail laank n daarde kind te hebben willen. Zai wol n kind oet de daarde wereld helpen n kaans om te leven baiden.
Hooltwoolde
Hooltwoolde (Nederlaans: Oldeholtwolde, Fries: Aldeholtwâlde) is een dörp in de gemiente Weststellingwarf, bie de ofslag Der Izzerd van de A32. Et dörp het zoe'n 50 inwoners (2004).