cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Westerwoldse Oa
De Westerwoldse Oa is revierke dij deur t oosten van Grunnen lopt. t Onstait bie Weskenhoezen, woar de Ruten Oa en de Muzzel Oa bie mekoar kommen. t Stroomt richten de Dollart en vörmt vanof t Schaanze de grènze tuzzen Nederlaand en Duutslaand. De Westerwoldse Oa is tesoamen mit de Ruten Oa n overbliefsel van de oale Ems dij vrouger deur t dal van Westerwolde stroomde.
Antwarpen
thumb|300px|Antwarpen an de [[Schelde, mit de Oonze-Lieve-Vrouwekattedraal]] Antwarpen, ok Aantwarpen (Nederlaands: Antwerpen, Fraans: Anvers), is een stad in 't Belgische gewest Vlaandern. 't Is de heufdstad van de pervincie Antwarpen en van 't gelieknamige arrondissement (de Belgische pervincies bint onderverdield in arrondissementen). De stad hef zo'n 529.000 inwoners (2021) en is qua inwonertal de grootste gemiente van België. Mit 20.429 bunder is Antwarpen de op twee nao grootste gemiente qua oppervlak, nao Doornik en Couvin. In de metropoolregio Antwarpen woont zo'n 1.200.000 mèensen, wat dit de grootste Belgische metropoolregio nao Brussel mak.
Antwarpen lig veur 't grootste part op de rechteroever van de Schelde, die via de reviermonding van de Westerschelde (in Nederlaand) in de Noordzee uutlöp. De stad lig zo'n veertig kilometer ten noorden van Brussel en zo'n vieftien kilometer ten zuden van de Nederlaandse gröppe. Der is een uutgestrekt havengebied mit internationaal vrachtvervoer. Nao Rotterdam is de Antwarpse haven de grootste van Europa; ok zit dizze in de wereldwiede top twintig. Slim belangriek is de petrochemische bedrievigheid bij Antwarpen. Wieder is de stad een wereldcentrum veur de diamanthandel. In 2020 hef 't Globalization and World Cities Research Network Antwarpen eklassificeerd as een wereldstad op niveau Gamma +.
De Olympische Zomerspeulen van 1920 bint in Antwarpen eholden.
Antwarpen in de Nedersaksische schrieverije
Uut: Lucas Jonker (1928), Harm, boerenlèven an de Riest (in de uutgave van Het Drentse Boek, Zuudwolde 1988, blz. 28-29)
Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies
thumb|Et ministerie Et Nederlaanse Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies (ofkot tot BZK) is de opvolger van et vroggere Ministerie van Binnenlaanse Zaeken. De toevoeging "Keuninkrieksrelaosies" het betrekking op de Nederlaanse Antillen en Aruba.
Op dit mement (sund 2002) bekleedt Johan Remkes de post van Minister van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies. Daornaost is, nao et oftreden van Alexander Pechtold in 2006, Atzo Nicolaï as minister zunder portefeuille Minister veur Bestuurlike Verni'jing en Keuninkrieksrelaosies.
Wikiwoordebook
thumb|Logo van de neadersassiske Wikiwoordebook / Wikiwöörbook Wikiwoordebook (of: Wiktionary) is en projekt van de Wikimedia-stichtinge dat as dool hevt et kreeren van en vry togangelik, meyrspråkig woordebook.
Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies
Heufddoelstellings
De heufddoelstellings van et ministerie bin in et kot:
Wikiwoordebook
De oaverkupelende name van et projekt, Wiktionary, is en mengwoord van wiki en dictionary (woordebook). De neadersassiske versy hit Wikiwoordebook / Wikiwöör(de)book en is en mandeylig projekt van alle neadersassiske dialekten, souwel van neaderlandske as de düütske kante van de pål. Et vöärblad is eskreaven in de Nysassiske Skryvwyse üm underlinge verstånbårheid te vergrouten. Neadersassiske lemmas maggen ouk andere bekende skryvwysen gebrüken.
Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies
Heufddoelstellings
Onder et Ministerie van BZK valen onder aandere de diensten die inzet wodden bi'j rampebestrieding, zoas pelisie en braandweer.
Geschiedenis
Et ministerie is in 1798 opricht onder de naeme Departement van inwendige pelisie en toezicht op de staot van dieken, wegen en waeteren van de Bataafse Rippebliek.
Wikiwoordebook
Globale upset
Et projekt verstrekt informaty oaver språkkündige eigenskappen (as skryvwyse en eventuele spellingsvarianten, etymologiske herkumst vöär souveare as dat bekend is, verkleinde vormen, meyrvold en afleidingen) mär ouk oaversettingen in andere språken.
In principe kummen in elk Wikiwoordebook sou vöäle möägelik woorden üüt sou vöäle möägelijk verskillende språken te stån. En vereiskde vöär upnåme is dat et woord al eynige tyd in gebrüük is en in en antal unafhangelike bronnen weader te vinden is. Neologismen binnen düs neet de bedolinge. Minder good edokumenteerde språken künnen lykewels in erekonstrueerde form noch vasteleagd wörden.
As en seakere woordform in meyrdere språken etselvde eskreaven wördt, kummen al disse woorden up deselvde syde te stån, wårby et woord in elke språke en eigen upskrivt krigt. Of der en etymologisk verband is (byvöärbeald döär untleyning), maakt dan neet üüt. Et kan weasen dat de woorden neet verwand binnen mär tovallig deselvde skryvwyse hebben. Wel wördt etymologiske informaty wår möägelik der altyd by anegeaven.
Geskydenisse
De engelske Wikiwoordebook (Wiktionary) begün up 12 december 2002. Der sit en amparte tesaurus by, Wikisaurus enöömd, en en ampart woordebook vöär Basic English (vereynvoldigd engelsk).
Sinds 1 mei 2004 binnen der ouk andersspråkige Wikiwoordeboken begünnen. De eyrste andersspråkige versys waren in et fransk en poolsk. In mei 2009 waren der in totaal meyr as 5 miljoon lemmas in 272 verschillende språken. De engelsspråkige Wikiwoordebook had in mei 2021 meyr 6.650.000 lemmas, de neadersassiske versy meyr as 9.000.
Vöäle lemmas binnen mid en bot maked dee lemmas üüt andere woordeboken importeert. De franske en vietnameeske versys importeerden groute deylen van et Free Vietnamese Dictionary Project. De franske versy groide in 2006 mirakels vlugge wat vöär en grout deyl te danken was an bots dee üüt vrye woordeboken sou as de Dictionnaire de l'Académie française importeerden.
Apokope
Apokope is in de fonologie n benaeming veur n stielfiguur waorbi'j de laeste lettergrepe van n woord vortvaalt, veural bi'j onbeklemtoonde lettergrepen. t Begrip apokope komt van t Griekse apokoptein, dat "ofknippen" betekent, t is in feite n starke vorm van elisie.
Apokope van de e in t Nedersaksies en t Nederlaands
In t Middelnederlaands was de slot-e in zelsstaandige naemwoorden en warkwoorden nog dudelik anwezig. De e-apokope begon in de 13e ieuw en pas laeter, in t Ni'jnederlaands van de 17e ieuw, wordde woorden mit e-apokope standerdtael, zo wordde ic wone, > ik woon en stemme, vogele, taele > stem, vogel, taal. In t grootste gedielte van t Nedersaksiese taelgebied het de e-apokope niet plakvunnen, in elk geval niet in de meerste woorden. In t Drents het de e-apokope wel plakvunnen (mit uutzondering van t Zuudwest-Drents), en ok in gedielten van t Groningse, Twentse en Achterhoekse taelgebied komt e-apokope veur. In t West-Veluws komt e-apokope standerd veur (mit uutzondering van t Nunspeets), daor he'j woorden as: kees/kaos, kark, kies en niet keze, karke, kieze/koeze zo as in t Oost-Veluws en t Nunspeets.
De e-apokope het overal wel in meer of mindere maote plakvunnen. t Vortvalen van de e in partie woorden zu'we ongetwiefeld te daanken hebben an de invloed van t Standerdnederlaands op onze dialekten, zo zeden ze in t Ooldsaksies tala (Middelnederlaands: tale) en in t laetere Ni'jnederlaands zonder e (taal) dit het dezelde ontwikkeling ondergaon as t Stellingwarfse woord tael. In t iene dialekt zie'j de e-apokope in partie woorden ok vaeker of minder vaeke veurkommen, vergeliek:
Informeel taelgebruuk
Partie informele woorden ku'j as apokope klassifiseren:
Verwaante begrippen
t Vortlaoten van mit naeme onbeklemtoonde klaanken gebeurt ok vaeke an t begin of in t midden van n woord, dan hiet t opienvolgends prokope en synkope.
Bi'j krasis smelten verskillende angreenzende klaanken saemen. Apokope is t tegenoverstelde van paragoge.
De Rongde Venen
De Rongde Venen (Nederlangds: De Ronde Venen) is n gemeente in t noordwesten van de Nederlangdse provinsie Utrecht en het n oppervlakte van 116,98 km² (waorvan 16,21 km² waoter). Mijdrecht is de hoofdplaots van de gemeente.
Gesjiedenis
t Gebied De Rongde Venen is ontstaon deur t turf aofsteken en inpoldering. Rongdom t gebied leagen de rivieren de Kromme Mijdrecht, de Amstel, de Waver, de Winkel, de Angstel en de Aa. Disse waoteren vormen n bienao esleuten, rongde vorm, waorbinnen t gebied in-epolderd (verkaveld) wier.
Geografie
De Rongde Venen bestaot veural uut in-epolderd veengebied. In t noordoosten van de gemeente he'je de Vinkeveense Plassen. Tussen de ouwe darpen van Mijdrecht, Vinkeveen en Wilnis he'je de grote sentraol elegen polder Groot-Mijdrecht.
Kaïn en Abel
Kaïn (Hebreews veur speer) en Abel (manks Habel, van 'n Hebreews veur aosem of eandigheid) bint in de Tenach, de Biebel en de Koran de twee oaldsn zeuns van Adam en Eva. In de Koran wöd eer nie met n name an-eschreevn, maor binn de islam wöd de naamn Habiel en Kabiel gebruukt.
Genesis
De Biebel schrefs dat Eva zwanger wörn en dat Kaïn wörn geboorn. Daornao wörn Abel geboorn, zunder dat 't in n tekste blek dat Eva van hum zwanger zoln west ween. daordeur wöd manks dacht dat Kaïn en Abel twennigies warrn.
Kaïn, de oaldsn van n tweeë, waar laandbouwer; Abel waar schaophärder. Kaïn dooddn zien breur, umdat God Abels offer wel annaamn, maor 't offer van Kaïn, n deel van n oogst van t laand, nie. In ofbeeldings wödt vake ziene dat t daamp van Abels offer opsteg en t daamp van Kaïn nie. Jaloezie zol veur de haand lingn, maor t verhaal weel niks löslaotn over de reedn.
God vrög vervoolgs an Kaïn waor zien breur ist, waorop denn antwoordt met "Bin k mien breurs beskarmer?" Um zien daod wödt Kaïn deur God vervluukt en verdoemd töt zwarvn. Maor God gef Kaïn n "tekkn" an, zodat geniene hum kwaod zal doen. En God beleufd dat as he uut de tied zolln kommn deur n aaner, dan zol dit zeuvnmaol wreukn wörn. Kaïn giet op "het laand Nod, te oossn van Eedn" an; maor nod is Hebreews veur "zwarvndn", wat der uut haald könn wörn is dat 't nie um n name van n laand of stee göngn, maor wîeznd naor de doelloosheid waormet Kaïn in n eerstn met op-eskeept zaatn. Later leze wi'j dat he n stad stichtn, n eerstn wökkn in de Biebel nuumd wöd (Henoch, naor zien zeune vernuumd).
Nao 't uut de tied kommn van Abel krîegt Adam en Eva nog n zeune, denn zi'j as 'vervaanging' van Abel beschouwt. Zi'j nuumt hum Seth. Umdat de stambome van Kaïn en Seth stark overienkomt kwao naamn, is t ideeë west dat Seth messchîene n latere toevôegink an t verhaal ist, um te veurkommn dat aaln meansn voolgs Genesis van de breurmoordenaar Kaïn zolln ofstammn. Verder is der de meuglikheid dat de name Seth en Kaïn deur mekare wisseld wöd deur de parallel met n Egyptisn mythe van Seth. De Egyptisn god Seth vermoordt hierin zien breur Osiris.
Christendom
In de Biebel wödt Kaïn daal-ezet as n waorschuwing teengn de zunde en de gevoolgs dervan. In de kunst is de dood van n oonskuldign Abel vake of-ebeeld as veurofschaoduwing van n dood van Kristus. In n Ni'je Testement wödt Abel enuumd in de brief an de Hebreen 11:4, die n verklaoring biedt veur Gods veurkeur veur Abels offer: ''Deur zien geleuf hef Abel God n offer bracht dat better waarn as dat van Kaïn. Um zien geleuf verklaordn God hum rechtvaordig en naamn hum zien offer an. Deur zien geleuf blef Abel sprekkn, ok nao zien dood.''
Jubileeën
Voolgs t boek der Jubileeën störf Kaïn in t jaor 931, dus n jaor nao zirn vaar Adam. Hi'j veroongeluktn deurdat zien stienn huus boavn hum instorttn. Zo störf Kaïn op n netzölfdn meniere as Abel, want hi'j haar Abel met 'n stiene dood.
Koran
De Koran verteld in de soera De Taofel over de twee zeuns van Adam. Ok hier betröf t n offer dat van n ienen wel wödt an-enömmn en van n aander nie. Voolgs de iene breur kömp dat, umdat n aander nie godvreeznd is, waorop hi'j wödt dood-eslaangn. Zo beheurt he töt de verliezers, maor beseffenden dat he n liek nie zal kunnen verbarngn, beheurt he töt eer die wroeging hebt.
God zendt n raaf um Kaïn uut te lengn wat he met n liek van zien breur mos doen; der is immers nog nooit iene dood-ekommn, laot staon begraavn (De Taofel 31). T verhaal stelt verder dat: wie ok n meanse doodt, behaolve weegs t doodn van aandern of t scheppen van wanorde in t laand, t waore asof he 't heeln meansdom haar edood.
Histories bekieks
Netgelieke verhaaln komme wi'j ok bi'j aandere volker teengn, waordeur men deankt dat de aole rivaliteit tussn de rundtrekknde veehaolders en de stee-ebunden laandbouwers t fundament vormt veur t verhaal.
The Simpsons
De serie is te beskreven as een sitcom of situatiekomedie omdat de ofleveringen altoos omme dezelfde personen draaien. 't Is een satire op de (Amerikaonse) samenleving, waorbij voral 't typisch Amerikaonse gezin vor de gek eouwen wort. De rieks draait om de familie Simpson, die bestot eut Homer, Marge, Bart, Lisa in Maggie.
De serie was een vroeg kiekcijferkanon vor Fox Broadcasting Company en is wareldberoemd. 't Bestot inmiddels eut 23 seizoenen mit in totaol maar dan 400 ofleveringen. Daormie is 't ien van de langstlopende televisiereeksen ter wareld.
Geskiedenis
Matt Groening bedocht de personages vor de serie toen ij in de hotel-al zat van James L. Brooks’ kantoor. Brooks ad Groening evroegen een paor korte animatiefilmpies te bedinken in Groening wou daor eagenlijk z'n Life in Hell-stripreeks vor anbieden. IJ bedocht z'n eagen dat ij dan waarskijnlijk wel de publicatierechten op zien levenswark mos opgieven. Daoromme verangerde ij op 't leste momint van idee in bedocht ij de Simpsons.
De eerste korte animatiefilmpies worden in 1987 eutezonden as ongerdiel van de Tracey Ullman-show. 't Waren nog korte filmpies van oogeut drie minuten. Nao drie seizoenen in de show was de gele familie, mit mar vier vingers an elke aand in de bizarre kapsels, zo populair, dat ze een eagen show kriegen.
De eerste oflevering van de komedieserie as zelfstaandig programma worde eutezonden op 14 jannewaori 1990 op de Amerikaonse televisiezender Fox. In plaose van drie minuten duurde een oflevering nou zwat een alf uur. 't Publiek reagierde enthousiast op de serie in ok de critici waren positief. In 1990 in 1991 won "The Simpsons" Emmy Awards vor Outstanding Animated Program.
Sommige scènes binnen arg bekind. Daoronger de openingsscène van The Simpsons van 25 juni 1992, waorin Bart "Potato, not potatoe" op een skoelbord skrief. Dit was een parodie op een gebeurtenis van tien dagen aarder, waorbij de toenmaolige vicepresident Dan Quayle de New Jersey Elementary School bezocht in bij een jonge laarder de spelling van 't woord "potato" (arepel) "verbeterde" duur d'r "potatoe" van te maken.
Kritiek
In de beginjaoren krieg de serie ok kritiek te verwarken. Van 't figuur Bart Simpson zeen ze dat ij een slechte invloed op kiengeren zou eawen in in de reeks worde ok riegelmaotig de Amerikaonse politiek bekritiseerd, wat bij een diel van de kiekers niet goed vul. Tedens een vraaggesprek in "People"-magazine (september 1990) verklaorde de Amerikaonse presidentsvrouw Barbara Bush dat De Simpsons "'t domste was dat ze ooit ezien ad." De staf skrief, in de gedaonte van Marge Simpson, een brief naor mevrouw Bush en vroeg eur om wat minder arde te wiezen, waorop de presidentsvrouw een brief teruggeskrief waorin ze d'r eagen verontskuldigde vor d'r eutspraken.
In een rede op 27 jannewaori 1992, tedens "The National Religious Broadcasters Convention", zeen de toenmaolige president George Bush dat 't Amerikaonse gezin vuul maar zou moeten wiezen zoas The Waltons en vuul minder as de Simpsons. In reactie daorop lieten de makers van de serie Bart Simpson an 't begin van een eraoling van de oflevering "Stark Raving Dad" zeggen: "Hé, wij binnen net as de Waltons! Ok wij bidden vor 't eande van de depressie!".
In 1994 mochten de laarders van een nij te bouwen skoel in Greenwood (Zuud-Carolina) zelf de naam ervan kiezen. Ze keuzen vor "Springfield Elementary", de naam die ok de skoel ad die Bart en Lisa Simpson bezochten. 't Skoelbestuur nam disse naam over, ze waren d'r eagen niet bewust van 't verbaand mit de animatieserie. Een groep ouwers protestierde tugen de beslissing over de naam, mit as argument dat ze Bart Simpson een slecht vuurbield vor de jeugd voenden. De ouwers eisten dat de naam van de skoel verangerd zou worren. 't Skoelbestuur hul toch voet bij stuk; de skoel worde in augustus 1994 eopend onger de naam "Springfield Elementary".
De serie krieg ok positieve reacties van kiekers. Volgens een mimme in Auburn, Washington, eawen The Simpsons eur achtjaorige zuun Alex ered toen ij stikte in een sinaasappel. Alex' bruur Chris ad in een "Simpsons"-oflevering ezien oe de Heimlichmanoeuvre warkt en aolde zo 't stuk eten eut zien keel. (Mar in de oflevering zelf worde de techniek niet vuuredaon. Homer verslikte zien eagen in hoestte 't ding zelf op, terwijl zien collega's naor een poster kieken waorop sting oe je de Heimlichmanoeuvre moet eutvoeren.)
Satire
The Simpsons is een satirische tv-serie. Voral de "Amerikaonse maniere van leven" in culturele fenomenen as bekinde filmscènes en televisieseries worren vake nao-edaon.
't Veraol et verskillende lagen, zodat de show mit 't iele gezin bekieken kon worren. Vor jonge kiekers is d'r de veraollijn, en vor ouwere kiekers is d'r een extra laag mit subtiele umor die duur de jongste kiekers niet op-emarkt wort. In naovolging van The Simpsons ontstingen d'r verskillende angere animatieseries die op (jong)volwassenen ericht binnen, zoas Beavis & Butthead, South Park, Family Guy, The Cleveland Show en Futurama een programma dat ok duur Groening emaakt is.
Stimmen
De stimmen van de personages in The Simpsons worren vertolkt duur:
Oofdpersonages
Naost de oofdpersonages binnen d'r ok aorig wat angere personages.
Volkstune
thumb|250px|Een Tsjechische volkstune Een volkstune is een partekuliere tune dee neet bie de eigen woenige lig. Nederlaand hef ongeveer 240.000 volkstunen, en ze bin der in veule soorten en maoten: van tredisionele greuntetunen waor greunte en eventeweel vruchen en krujen op verbouwd wonnen, tot siertunen mit bloemen, heesters, een gresveldjen, een viever en zelfs bomen. Soms hemmen siertunen een thema, bieveurbeeld een Engelse laandschapstune, een rotstune, een netuurvriendelijke tune of een Jepanse tune. Daornaos hef de volkstune alderhaande tussenvormen waorin nutsgewassen en siergewassen deur mekaar eteeld wonnen.
Keflavík
thumb|Ligging van de gemeente Reykjanesbaer Keflavík (uutspraak: Keplawiek) is n stad in Ieslaand mit zo'n 8.169 inwoeners op t schiereilaand Reykjanes, zo'n vuuftig kilometer zuudwestelik van de heufdstad Reykjavík. In t zujen van de stad lig t kleinere Njarðvík, en tegen t vliegveld an lig de wiek Ásbrú (heetten vrogger: Vallarheiði ) mit 1.700 inwoeners.
Volkstune
Volkstunen wonnen veurnamelijk in de stad ehuilen, umdat meensen daor neet genog ruumte in de veur- of achtertune hemmen um zoksoort dingen an te plaanten. Op 't plattelaand in de darpen zie-j de volkstunen neet zoveule. Je zien wel vake dat meensen naos der eigen tune een volkstune hemmen um op kleine schaole (neet-commercieel) te boeren.
Ofhankelijk van de gemeentelijke bouwveurschriffen, maggen der schuurtjes of kassen en zoksoort dingen op de tune staon. Veurbeelden hiervan bin: een platte bakke, een kasse, een schuurtjen of een tuunhuus. In sommigen tuunhuzen mag der in de zoemerperiode (april-oktober) esleupen wonnen, dat wonnen dan deur de gemeente in een vergunning eregeld.
Keflavík
De stad Keflavík lig in de gemeente Reykjanesbær, n gemeente die op 11 juni 1994 deur t samenvoegen van Keflavíkurkaupstaðar, Njarðvíkurkaupstaðar en Hafnahrepps ontstaon is en had in 2009 zo'n 14.172 inwoeners.
Volkstune
Net zoas de tunen, verschillen de volkstuunders zelf. Jong en oud, man en vrouw, van alle kleuren, rangen en standen: volkstuunders vormen een dwarsdeursnee van de Nederlaanse bevolking. Vake reup een volkstune allinnig wel een beeld op van stadse luui dee zo'n tune hemmen.
Keflavík
An t begin van de 16e eeuw ontstung der op de plekke van waor Keflavík noen lig n Engelse haandelspost die deur de goeie ligging an de noordzeekust n belangrieke vissersplekke wördden.
In de Tweede Wereldoorlog bouwden t Amerikaanse leger der n vliegveld dat uutgreuiden tot wat noen de lochthaven Keflavík is, de internasionale lochthaven van Ieslaand. n Militaere NAVO-baosis deelden fasiliteiten mit de lochthaven. In de Tweede Wereldoorlog en de Kouwe Oorlog speulden de miltaere baosis in Keflavík n belangrieke rolle bie t in de smiezen houwen van scheepsveertverkeer en onderzeebootverkeer van de Noorse Zee en Greunlaandzee naor de Atlantiese Oseaan. Sinds de ondergang van de Sovjet-Unie is t strategiese belang van de baosis stark aofeneumen. Op 1 oktober 2006 bin de Amerikanen uut Ieslaand vertrökken en is oek t militaere deel van t vliegveld esleuten.
De meuite weerd
thumb|Norðfjörðsgata mit de Keflavíkurkirkja
Hoogbouw
Keflavík hef veur Ieslaandse begrippen aordig wat hoogbouw, wat bepaolend is veur t stadssilhouet. De gebouwen hebben allemaole zo'n bietjen acht verdiepingen en liggen verspreid in t sentrum.
A6 (Kazachstan)
De A6 is een heufdweg in Kazachstan en lig in het zuudoosten van et laand. De weg is 115 kilometer lang en löp van Kokpek langes Kegen nao Karkara hen bi'j de greanse met Kirgizië. De weg is onderdiel van de e011.
Wegbeschrieving
De A6 begint vanof de A2 en de A5 en löp dan eerst nao Kegen. Hiernao giet de weg nao et zuden hen nao de greans met Kirgizië. Et gebied hier is ien van de weinige gebieden in et Tian Shangebergte det leger lig. De greans met Kirgizië lig op zo'n 2000 meter heugte. De weg is niet echt as een heufdweg ebouwd (dus secundair) umdet er gien grote plaatsen langes de weg ligt, maar et is wel ien van de weinige wegen vanuut Kazachstan nao Kirgizië hen. In Kirgizië löp de weg deur en ku-j in de richting van Tyup nao et Issyk Koelmeer (A362) gaon of richting Jergalan (A364).
Geschiedenisse
De A6 is in 2011 lös edaone en hef de A351 tussen Kokpek en Kegen vervangen net zo as de A362 tussen Kegen en Kirgizië.
Mauritanie
Mauritanie (arabisk: موريتانيا Mūrītānyā, fransk: Mauritanie; berber: Agawej of Cengit; pulaar: 𞤃𞤮𞤪𞤭𞤼𞤢𞤲𞤭 Moritani; wolof: Gànnaar; soninke: Murutaane), officieel de Islamitiske Republik Mauritanie الجمهورية الإسلامية الموريتانية) is nen ståt in noordwest Afrika. Up et westen der van ligt den atlantisken oceaan, up et noorden en noordwesten de westelike sahara, Algerye up et noordousten, Mali up et ousten en süüdousten en Senegal up et süüdwesten. Mauritanie is et up teen nå grötste land van Afrika. Neagentig procent van et land ligt in de sahara. De meyste van de 4,4 miljoon unwoaners woanet in et süden, wåras et weader wat angenamer is vöär en menske. Eyndarde dårvan woant in de höyvdstad en grötste stad Nouakchott, an de atlantiske küste.
De name van et land is afleided van et olde berberköäningryk Mauretanie, wat nu Marokko en Algerye is. Berbers besatten in de darde eywe nå Kristus et gebeed wat nu Mauritanie is. In de achtste eywe nöämen arabyren et land in en voorden der den islam, arabiske kultuur en arabiske språke döär. Vöär in de 20. eywe nöäm Frankryk et land in en makeden et deyl van Fransk Westafrika. In 1960 wör et unafhangelik, mär hevt seyd dee tyd vake te kampen met ståtsgreype en diktators. Den lätsten ståtsgreyp wör leided döär generaal Mohamed Ould Abdel Aziz, den as in 2009 en 2014 ouk de verkesingen wün. Hee wör upevolged döär Mohamed Ould Ghazouani, nå de verkesingen van 2019. Dit was Mauritanies eyrste vreydsame machtsoaverdracht seyd unafhangelikheid.
Kultureel en polityk eseen is Mauritanie deyl van de arabiske wearld. Et is lid van de Arabiske Liga en arabisk is de eanigste officiäle språke. Et fransk is der de lingua franca, wat wist up et koloniale verleaden. Undanks de arabiske identiteit woanet der in Mauritanie meyrere volker. de beidane of sounöömde 'witte moren' maket 30% uut van de bevolking. De haratin, de 'swarte moren' sint sou'n 40% van de bevolking. Beide grupen sint ne afspegeling van arabisk-berberske afkumst. De oaverige 30% sint volker van under de Sahara.
Undanks groute natuurlike rykdum sou as yseroor en petröäly is Mauritanie en arm land. De ekonomy drivt höyvdsakelik up landbouw, veyholderye en viskerye. Mauritanie steyt bekend üm de slechte ümmegang med menskerechten. Mauritanie deade der as lätste land van de wearld et slavendryven achterhen in 1981, en et wör pas in 2007 officieel verböäden. Toch kümt et noch vöäle vöär, döär en historisk kastenstelsel wat de witte en swarte moren verskillende sociale ståtussen gevt.
Monzón
thumb|250px|Et kesteel van Monzón Monzón is een gemiente en een stad in de perveensie Huesca van de Spaanse regio Aragón. De gemiente het een oppervlakte van 155 km². In 2010 had et zoe'n 17.115 inwoners. Monzón is ok de heufdstad van de comarca Cinca Medio.
Maanderven
thumb|right|250px|Maanderven in de gemeente [[Tubbige]] Maanderven is n doarp in de gemeente Tubbige in t noordn van Tweante. t Hef ongevear 640 inwonners.
Nedersaksisch Instituut
thumb|'t Nedersaksisch Instituut bestudeerden 't platpraotende gebied van Midden-Nederlaand töt an de Weser 't Nedersaksisch Instituut was een in 1953 op-ericht instituut an de Rieksuniversiteit Grunning daoras ze de Nedersaksische dialecten bestudeerden. Vandage giet 't verdan as 't 'cluster Nederlaans-Fries-Nedersaksisch'.
't Hef een beste tied eduurd veurdet 't beoogde instituut van de grond kwaamp, umdet d'r gien ienigheid was oaver de taken d'rvan en umdet de doemalige hoogleraar Nederlaans vund det 't d'r niet kommen mus.
Heeroma en zien kiek
As eerste hoogleraar hebt ze de taalkundige en dichter Klaas Hanzen Heeroma evunnen. Dissend zag 't Nedersaksisch/Platduuts praotende gebied van Midden-Nederlaand töt an de revier de Weser as 't studiegebied van 't instituut. Hi'j köppelden de miest oostelijke Nedersaksische heufddialecten van Nederlaand an heur Duutse tegenhangers: Grunnegs-Oostfries, Drèents-Emslaans, Tweants-Graafschopper Platt en Achterhooks-Westmunsterlaans. De verbundings leut hi'j zien in de Taalatlas van Oostnederland en aangrenzende gebieden.
Ofdielings en mitwarkers
Naost de taal- en letterkunde kwaamp d'r deur 't vörmen van eigen ofdielings bezundere andacht veur de dialectgeografie (Teake Hoekema 1954-1968, daornao Hendrik Entjes 1969-1974), de skrieveri'je (G.N. Visser 1963-1975), de lexicografie (Jan Naarding 1959-1963, daornao Geert Hendrik Kocks 1969-1998), de naamkunde (H.T.J. Miedema 1962-1966, daarna Rudolf Albert Ebeling 1966-1999), de regionaole geskiedenis (P.Th.F.M. Boekholt 1975-2001) en de volkskunde (Jurjen van der Kooi, sund 1980). Nao Heeroma haj Hendrik Entjes (1974-1982) en Hermann Niebaum (1984-2010) as hoogleraar.
Ende
De leste hoogleraar Nedersaksisch, Hermann Niebaum, scheidde der in 2010 mit uut. Det markeerde 't ende van 't Nedersaksisch Instituut as zodaonig. 't Instituut is intied op-egaone in de cluster Nederlaans-Fries-Nedersaksisch. Deur bezunigingen en de pensionering van mitwarkers bint de mieste disciplines weer vört egaone. 't Orgaan van 't Instituut was de Driemaandelijkse Bladen (Nieuwe Serie), det in 2002 ophöld te verskienen.
Voorde
Ne voorde (Middelnederlaands: vort of vorda), drecht (in Frieslaand en mangs in West-Frieslaand ok dracht geneumd ), trecht of tricht is ne: Krek as ne brugge hef ne voorde mangs nen eigen name. Völle plaatsnamen in et Nedersaksiese taalgebeed herinnert an ne olde voorde.
Veurbeelden in Nedersaksiese plaatsnamen
Oostelek van Nörg löp et Oostervoortsedeepjen. Dizze bekke is eneumd noar de doarin liggende Oostervoorde (noo de Oostervoortsebrugge) in den weg van Nörg noar Donderen.
Veurbeelden in andere talen
Den name kömp ok in andere laanden veur.
Arie Ribbers
Arie Ribbers (geb. Reurle, 1945) is den streektaalkonsulent veur et Achterhooks en Liemers bi-j et Staring Instituut. Daornaost is e bekend vanweage zien jaorenlange wark as radiopresentator bi-j Omroep Gelderland (veurhen RONO, en Radio Oost), met ondermeer programma's as Um de meddagpot, waor-t-e as ene van de weinegen ruumte gaf an et Achterhooks dialekt. Wieters is e hoofredakteur van et blad Noaber.
Radiowark
In 1967 wodden Arie Ribbers evraogd deur Henk Krosenbrink um bi-j de Rono (Regionale Omroep Noord en Oost) te kommen warken, umdat e ne goeje radiostemme had, en good Nederlands èn Achterhooks kon. Hee hef ne kleine 20 jaor as freelancer ewarkt, en too nog zonne tied as vasten metwarker, bi-j wat later Umroop Gelderland is gaon heten. Op 60 jaorege leaftied is e met de VUT egaone, maor blef as free-lancer toch nog dinge veur de radio doon.
Streektaalkonsulent
Sund 2007 is Arie Ribbers streektaalkonsulent bi-j et Staring Instituut in Deutekem. Hee is iedere wekke anweazeg bi-j de Streektaaltelefoon, woar-t leu um vraogen könt stellen ovver et Achterhooks of Liemers.
Hee presenteren verskeidene maolen et Streektaaldiktee. Hee sprök luusterbeuke in, Achterhookse stemmen veur een navigatiesysteem, en veur et umroopsysteem van de Syntustreinen.
Hee skrif veur Naober, et Landleaven en näölstukken in de Stentor, en is e samensteller van de Spreukenkalender veur Achterhoek en Liemers.
Haskerlaand
thumb|Haskerlaand tot 1934 thumb|Gemientegreenzen van Haskerlaand van 1934 tot 1983 Haskerlaand (Fries: Haskerlân) is een veurmaolige gemiente in et zuden van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De gemiente beston tot 1984.
De naeme Haskerlaand verwiest oorspronkelik naor haske of heesc: een grössoorte. Een populairdere verklaoring onder de bevolking was dat et woord van et Friese haske komt, dat haezien betekent.
In 1934 raekte de gemiente een stok laand in et oosten van et hudige Ni'jehaske kwiet an de doe ni'je gemiente Et Vene. Et plak Et Vene was naemelik groot wodden en over de greenzen van drie gemientes gruuid. Haskerlaans buurgemiente Schoterlaand gong grotendiels op in disse ni'je gemiente. Et westelike diel van die gemiente, mit de dörpen Delfstrehuzen, Rohel, Rotsterhaule en Rottum en Jehannesge, wodde bi'j Haskerlaand daon.
Nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 is Haskerlaand saemen mit de gemiente Doniawerstal opgaon in de ni'je gemiente Scharsterlaand, officieel sund 1985 Friestaelig Skarsterlân. Allienig een klein pat in et zuudwesten mit et dörp Delfstrehuzen is bi'j de gemiente Lemsterlaand gaon.
Plakken (1983)
thumb|De vlagge van Haskerlaand De gemiente Haskerlaand had dartien dörpen. Et heufdplak was De Jouwer.
Tussen haekies staon de Friestaelige naemen.
De Meele
De Meele is een buurtskop an de noordwestkaante van 't dörp Ni'jlusen in de Oaveriesselse gemiente Dalsen. De buurtskop lig in de dreihoek Zwolle-Ni'jlusen-Stappest.
De Meele is een uutestrekte, agrarische streke an de gelieknamige weg 'De Meele'. De streke löp min of meer parallel an de N377. Ze strekt heur uut van de snelweg A28 in 't westen töt an de buurtskop Den Hulst in 't noorden van Ni'jlusen.
An de Meele viej nog een riege olde boerderi'jen, een vroggere legere skoele daoras ze een woonhuus van hebt emeuken, een Rehoboth-karkien en een köppel bedrieven. De bedrieven ligt mit name op 't industrieterrein De Meele / De Grift in 't oosten van de buurtskop. Dit industrieterrein breidt ze aldeur wieder uut hen de A28 en De Lichtmis. Bewoners hebt heur in een buurtcomité verienigd um 't verlies van 't laandelijke karakter van De Meele tegen te gaon.
De spoorliende Zwolle-Möppelt deurkruust de Meele.
Dongerediel
Ontstaan
De hudige gemiente Dongerediel is nao een gemientelike herindieling in 1984 ontstaon deur et saemenvoegen van de gemientes Dokkum, Westdongerediel en Oostdongerediel. Et waopen van de gemiente Dongerediel is een saemenvoeging van de waopens van de drie opheven gemientes. De twie stromen stellen de revierties Peazens en Ee veur, die in Dokkum saemenkommen.
Belangriekste plakken
Dongeredeel bevat de stad Dokkum en 27 dörpen. De Nederlaanse naemen bin de officiële.
Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied : * Gien officiële plak binnen de gemiente
Paesens en Moddergat wodden deurgaons as ien gehiel beschouwd.
1506
Oet de tied
20 meie - Christoffel Columbus, ontdekkingsreizeger
Oale Edda
De olde Edda, ouk wel poëtiske Edda enöömd, is een tekste uut et middeleywske Ysland (of eigenlik verskillende teksten/leder byeyne). Et besteyt uut een koppel godenleder, dee vöäl vertelt oaver de noorske mytology. Mar der ståt ouk vöäl heldenleder en ofstammings van kuningshüse in.
Et book is belangryk ümdat et vöäl vertelt oaver de godsdeenst en et leaven van de olde skandinavyrs, en düs ouk van unse, germaanske vöärolder, dee kultureyl desülvde ofstamming hebbet en düs arg up mekare lyket.
Saksen
Saksen kan verwiezen naor:
De Loge "L'Union Provinciale"
De Loge "L'Union Provinciale" is de olste vrijmezzelderslozie van Grunnen, dij oprichten doan is ien 1772. Zai is doarmit ain van de olste vrijmezzelderslozies van Nederlaand. De noam wordt söms verkört tot L'Union Provinciale, moar offisjeel is de noam laanger. Boetendes is der nog een verainen ien Stad dij er ansproak op moaken kin: Kapittel L'Union Provinciale oet 1777.
Zowel onderschaaidenskleuren (rood en gruin) as t zeegel van De Loge "L'Union Provinciale" duden der op dat de Lozie bie heur oprichtens de toun heersende sosjoale en ekenomische omstannegheden tìn pozitieve wìnste te beienvlouden. Der was ja nogal wat môt tuzzen Stad en Ommelanden. Deur de aiwen hìn hebben de leden van de Lozie waarken doan aan heur perseunleke vörmen en trachten doan noar vermöggen bie te droagen an n betere soamenleven.
Aal sinds joarendag komt de Lozie op de vraaidagsoavend bie nkander ien t Loziegebaauw van de Vrijmezzelders an de Törfsingel 46 ien Stad.
Weert
Weert kan verwiezen naor:
Ballum
thumb|250px|Lekaosie Ballum Ballum is een dörp op et Nederlaanse waddeneilaand Amelaand, in de gelieknaemige gemiente in de perveensie Frieslaand.
Alhoewel Ballum mit omdebi'j 370 inwoners et kleinste dörp op Amelaand is, leit et gemientehuus in et dörp. De veerpont van Amelaand is daorintegen in Nes.
ISO 3166-2
ISO 3166-2 is t tweede gedeelte van de ISO 3166-standard en gif de kodes veur de namen van de belangriekste deelsektoren (bieveurbeeld provinsies of staoten) van alle laanden die ekodeerd bin volgens ISO 3166-1. De offisiële naam van disse standard is de Codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision code, vrie vertaald de Kodes veur de representasie van namen van laanden en heur onderverdelingen. De standard wördden veur t eerst uutebrocht in 1998.
t Doel van ISO 3166-2 is t vastestellen van n internasionale standard van korte en unieke alfanumerieke kodes die de desbetreffende administratieve onderdelen van alle laanden reprissenteren in n eenvoudige en minder dubbelzinnige vorm as de hele naam. Elke vollejige ISO 3166-2-kode besteet uut twee delen, escheien deur n koppelteken:
t Eerste deel is de ISO 3166-1 alfa-2-kode van t laand; t Tweede deel is n reeks van hooguut dree alfanumerieke tekens, die meestentieds uut nasionale bronnen ehaold wörden en kömp uut kodeersystemen die al in gebruuk bin in t laand zelf, mer kunnen oek ontwikkeld ween deur de ISO 3166 Maintenance Agency (ISO 3166/MA). Elke vollejige ISO 3166-2-kode kan vervolgens gebruukt wörden um op unieke wieze n belangriek administratief onderdeel te identifiseren in n wereldwieje kontekst. Op t moment bin der meer as 4200 kodes vastesteld in ISO 3166-2.
Wolof
thumb|Verspreidingsgebeed Wolof is ne språke dee espröken wördt in de Westafrikaanske landen Senegal, Gambia, en Mauritanie. De språke wördt ouk wal med Wollof of Ouolof anedüded. Van öärsprung is et de språke van de Wolof-bevölking. Et is de meyst esprökene språke in Senegal, meyr as 80% van de bevölking (inklusiv mensen dee sölv neet töt et Wolof-volk behöyren) spreaket de språke. De spreakers bünt vöäral to vinden in et gebeed van Dakar töt Saint Louis. Ümsgevear 3,2 miljoon lüde spreaket de språke as moderspråke, terwyl der rund de 3,5 miljoon lüde bünt dee de språke as tweyde språke spreaket.
De språke måkt deyl uut van de family van de Niger-Kongospråken en is deyl van de gröytste groop van de atlantiske språken.
Nötter (Wierdn)
thumb|Nötter in de gemeante Wierdn Nötter (Nederlaands: Notter) is n boerschop in t Oaveriessels gebeed Tweante tusken Riesn, Wierdn en Nijverdal. t Valt oonder de gemeante Wierdn, n deel van de boerschop is an Heldern verkocht veur de uutbreiding van Nijverdal.
n Naam hef te maakn met de ligging van de buurtskop: ten noorden van de Regge. Vrogger waarn Nötter en Sunnoa soamen ne marke.
Ooldheaidkeunde
thumb|right|250px|Opgreawing Anesmopilia Kreta
Ooldheaidkeunde is de wetenskop wat oawerbliefsels van oolde kulturen bekik, um n beeld te vörmen van t verleden. Zulke oawerbliefsels, woervan't oolde gebroeksvuurwoarpen van de meanske n belangriek deel zeent, wordt vake bie ooldheaidkeundige opgreawings eveunden. Doarbie wörd nit allene ekekken noar de dinge dee't zelf wordt op egreawen, mear ook noar de umgewing woerin't ze eveunden wordt en t tiedsvlak woer't ze oet komt.
De Ooldheaidkeundige wetenskop is stoark verbeunden met aandere gebeden op t wetenskopsvlak, zo as de kulturele en fysiese volkenkeunde, de eardwetenskoppen, biologie, keunstgeskiedenisse, en sproaklear. Ooldheaidkeunde wörd vake per kultuur in edeeld, dus bv. mediterrane ooldheaidkeunde oonderzoch de klassieke ooldheaid, en de egyptologie kik noar t Oolde Egypte. In den lesten ligt rechtevoort t zwoartepeunt op sproakenkeundige oonderdelen, en is Egyptiese ooldheaidkeunde wier ne aprte streuming ewörden.
Hautvilliers
Hautvilliers is een klooster in de Champagne-Ardennen en ligt vlakbi'j de Kathedraal van Reims in de stad Reims in 't noorden van Fraankriek. De Saksische monnik Gottschalk van Orbais, geboren in 't Duutse Mainz was een van de bekendste inwoners van dit klooster naost de blinde Benedictiense monnik Dom Pierre Perignon. Hi'j wordden veroordield veur lebenslange opsluting in dit klooster umdat hi'j een varregaonde predestinatieleer verkondigden. Gottschalk van Orbais is hier ok esturven.
Ooldheaidkeunde
Geskiedenisse van de ooldheaidkeunde
thumb|250px|right|[[Suryoye|Assyriese Ooldheden in t Louvre]] thumb|150px|right|Eerste haandbiele beskrewen duur John Frere (1800) Noa at oolde samenleawings opheulden te bestoan, mut leu al resten der van terugge hebben eveunden. Töt ongevear t negenteende joarhoonderd wör der met dee resten nit völle doan. Doarnoa onsteund de weunske bie de leu um dee oolde resten te bewoaren, te ordenen en te beskriewen. De eerste ooldheaidkeundigen warren vake nit mear as skattenjagers of leu dee't snuusteriejen bie mekoar deden gadderen.
Oet niejskierigheaid noar de herkomst van oolde resten en doarmet noar de herkomt van de meanske, gungen leu as Christian Thomson, Charles Lyell, en Charles Darwin de de verzamelings, dee't vake feaitelik nen groten kroam warren, ordenen en bie mekoar zetten, en dachten ooldheaidkeundigen zo as Heinrich Schliemann, Lane-Fox Pitt-Rivers en William Flinders Petrie ne gode manere van oetgreawen oet.
De eerste opgreawings
De eerste echte opgreawing wör edoan duur Thomas Jefferson, den't in zin latere leawen n doarden presideant van de Verenigde Stoaten wör. In 1784 treuk hee nen sleuf roond n graf op zin laandgood in Virginia. In dee tied geleuwden de leu det disse grawen van onbekeande heuwelbouwers kömmen. Hee veund oet det disse heuwels ebouwd warren duur inheemse indianen dee't ze gebroekten as graf. Jefferson was zinnen tied wied vuuroet, want hee dee allens onmeundig precies. Zinne methodes wörren later oawer enömmen duur Noord-Amerikaanse opgreawers.
Het begin van de moderne ooldheaidkeunde
Ooldheaidkeunde wör ne wetenskop in t middeln van t 19de joarhoonderd. n Skotsen geoloog James Hutton oonderzocht in zin woark Theory of the Earth (1785) de stratificasie van groondloagen. Hee leut zeen det de stratificasie (ofzetting) van groondloagen köm van duurlopende woarkings van zee, rivieren, en meren woermet he t begin van t uniformitarianisme startten. In 1830 bewearden Charles Lyell in zinne Principles of Geology det de oolde geologiese umstandigheden t zelfde warren as dee van non.
Tim Douwsma
thumb|Tim Douwsma tiedens Alles Kids in Drenthe 2013 thumb|Douwsma en [[Monique Smit in 2013]] Tim Douwsma (Drachten, 4 november 1987) is n Nederlaandse zanger. In 2007 nam hi'j diel an de talentenjacht So You Wanna Be a Popstar op de tillevisiezender SBS 6 en aendigde op t viefde plak.
1777
thumb|200px|Den markies de Lafayette
Tim Douwsma
Biografie
Tim Douwsma wordde op 4 november 1987 geboren in t Friese Drachten. Nao de middelbere skoele studeerde Douwsma an t CIOS, n sportopleiding. Al gauw stopte hi'j mit de opleiding om him volledig te richten op n zang- en akteerloopbaene. Daornaost dee hi'j modellewark.
An t aende van 2007 nam hi'j zien aldereerste liedtien Wil je bij me blijven slapen op. Dit liedtien ston in de Single Top 100 op n 18e plak as hoogste notering.
An t aende van 2009 had Tim n kleine rolle in de film "De Hel van '63", regisseerd deur Steven de Jong. Hi'j speult hierin de rolle van Melle.
Begin 2010 kwam zien ni'jste liedtien Je bent de hemel uut. Dit nommer is n Nederlaandse bewarking van t Spaonstaelige nommer Yo No Se Manana van de Nikaraguaanse zanger Luis Enrique. De klip hiervan is opneumen in Brugge en t nommer was bi'j sterren.nl de hittip van de weke. In febrewaori van dat jaor presenteerde hi'j de eerste oflevering van 'Tim op Tilt' op Sterren.nl. Dat was tot t opheffen van de zender in september 2012 te zien. An t aende van 2010 was hi'j gastheer van de Sterren.nl Awards, tegere mit Monique Smit en Kees Tol. Daornaost presenteert Tim tegenswoordig t tv-programma Karaoke Kids op Z@pp. Douwsma speulde himzels in Zaak Zappendael.
t Ston ien weke op plak 95 in de Single Top 100. Op 6 desember 2012 wordde bekend dat Douwsma tegere mit Smit n album opnemt en tegere in 2013 in Nederlaand en België toeren gaon .In 2014 is hi'j de ni'je presentator van AVRO Junior Dance en geft hi'j de punten veur Nederlaand in de finaole van t Eurovisiesongfestival 2014.
Losse liedties
nr. 13 in de Single Top 100 Nr. 7 in de Single Top 100 nr. 1 in de Single Top 100 / Goold nr. 76 in de Single Top 100 nr. 93 in de Single Top 100
Christoffel Columbus
Christoffel Columbus (1451 Genua? - 20 meie 1506 Valladolid) was nen handelsman en ontdekkingsreizeger, woaran vake de Europese ontdekking van Amerika in 1492 too eskreven wöd, hoowal den Noorsen Viking Leif Eriksson um woarskienlek rond et joar 1050 veur ewest is.
Ovver ziene afkumste bestoat ok twiefels: vake wöd Genua, Italie as ziene geboarteplaatse eneumd, as zönne van nen Italiaansen wolwever. Moar ok Spanje as geboortelaand, as zönne van rieke adel, wöd deur sommegen an enommen. Feit is dat e ziene skrieveri-je in et Spaans deed.
Skandinavisk skyreiland
thumb|Satellitfoto van et skandinaviske skyreiland in de winter van 19 februari 2003. Souwat et heyle skyreiland is bedekked mid sney. Et skandinavisk skyreiland in en skyreiland in Europa, dat eformd wördt döär et noorske en et sweedske vasteland, samen mid et noordwestelike deyl van Finland. Et löpt van Skåne in et süden tot an de Noordkaap in et noorden, en is sou'n 750.000 km² grout.
Et gebargde, dat et groutste deyl is van et skandinaviske skyreiland hit et skandinavisk gebargde. Der is geen düdelike grens tüsken et skyreiland en et asiatiske vasteland. Sumtyds wördt as oustelike grens de landsgrensen van Noorweagen en Sweden en et skyreiland Kola en finsk Lapland enöämen. Et südelikste deyl van et skyreiland is Smygehuk.
In et westen van et skandinaviske skyreiland ligt de noorske fjordeküst; in et süden liggen de groute mearen (Vänermear en Vättermear). Vöär de küsten van et skandinavisk skyreiland liggen kleine rotseilanden, de skären.
Pulaar
De name Fula wördt vöäral in engelske literatuur gebruked in nåvölging van den gelearde D.W. Arnott ümdat de term Fula makkeliker uut to spreaken is dan de westelike språknåme Pulaar en de oustelike språknåme Fulfulde. Dee naamgrense ligt in Mali.
Et Fula wördt espröäken in twintig afrikaanske landen, van Senegal, Mauritanie, Gambia en Guinee töt in Kameroon en Sudan, wårskynlik bünt der ouk grupen spreakers in Etiopie. Et is dårmed de wydst verspreide afrikaanske språke van Afrika. De språke wördt souwal in et latynske skrivt as in et arabisk skrivt eskreaven.
10 töt 16 miljoon lüde hebbet et Fula as moderspråke en dårnevven bünt der ouk noch vöäle lüde dee et as tweyde språke hebbet.
Eburonen
thumb|250px|19de-ieuws staandbield van [[Ambiorix, heerser van de Eburonen, in Tongern, België]] De Eburonen (Latien: Eburones) waren een Gallisch-Germaanse stam die lèefde in 't noordoosten van Gallië in de tied onmiddelk veurofgaond an de Romeinse veraovering van de contrei. Heur gebied, grofweg tussen de Rien-Maasdelta in 't noorden en de Ardennen en de Eifel in 't zuden, mak vandage de dag diel uut van zudelk Nederlaand, oostelk België en 't Duutse Rienlaand.
Geschiedenis
De Eburonen speult een fikse rolle in Julius Caesar zien geschrift aover de veraovering van Gallië, Commentarii de Bello Gallico. Ze waren de gewichtigste stam onder de Germani cisrhenani, de Germanen die ten westen van de Rien onder de Belgae woonden. Heur name kun wal ies komen van 't Gallische woord eburos, taxus.
Volgens de Romeinen betaalden de Eburonen schatting an de Trevieren, ien van de stammen waor de Romeinen naor verwezen as de Belgae. In 57 v.Chr. kwamen de Eburonen onder Romeins bewind. In 54 en 53 v.Chr. kwamen ze onder heur leiders Ambiorix en Cativolcus in opstaand, waorbij ze hulpe kregen van aandere stammen. Caesar schrif det 't de Trevierse leider Indutiomatus ewest hef die de opstaand van de Eburonen anfieterde.
Bij Atuatuca Tungrorum, 't hudige Tongern in België, wördden vieftien Romeinse cohorten verrinneweerd. Een garnizoen onder Quintus Tullius Cicero bracht 't der ternauwernood lèvend van of doe as Caesar mit verstarkings kwaamp. Nao de onderdrokking van de opstaand, waorbij Ambiorix aover de Rien ontsnapt zol wezen, volgde een strafexpeditie. Naor Caesar zien zeggen wördden de Eburonen praktisch finaol van de kaorte eveegd. 't Is niet wisse, mar wal warschienlijk, det nog aordig wat Eburonen aoverbleven en later opgungen in 't stamverbaand van de Tongersen (de Tungri).
Cultuur
thumb|300px|Golden [[staoter|staoters van de Eburonen, mit an de bolle kaante een triskel en an de holle kaante een peerd in Keltische stiel]] De Eburonen lèefden in de contreien waor Keltische en Germaanse cultuurinvloeden bij menare kwamen. Welke cultuurpetronen heur kenmarkten, zoas de taal die ze praotten, is niet krek bekend, ok al bint de Eburoonse namen Catuvolcus en Ambiorix Keltisch. Volgens Caesar kwamen de Eburonen en aandere Germani cisrhenani van oosterd uut, van de aandere kaante van de Rien. De materiële cultuur van de streke was aordig ekeltiseerd, allewal mit minder luxe-artikelen als de Middellaandse Zee-contreien kenden.
't Gegeven det de Eburonen in de tied van heur opstaand twee keuninks hadden, gef an det ze een verbaand van kleinere clans ewest hebt. An centerije hadden de Eburonen staoters in ummeloop.