cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bekke
Beaken in polders
In polders wodt beaken an-elegd, hier wöd et kwelwater dat normaal deur sloten dee eavenwiedig an den diek ligt wöd of-evoerd, vervangen deur hoaks op den diek eleagen beaken. Nen bi-jzaak is dat dee beaken veulal ne verheuging van den waterspeegel mit zich metbrengt in et umrengenden laand.
In et "Cirkelbos" in Almere is zo'n beake emaakt. De kaaien van dee beake waren in eersten anleg aan 2 kanten loodrecht of-egroaven. Noo dee beake doar wat joaren ligt, bunt dee randen neet meer zo steil en längs den oover bunt hier en doar varens te vinden. Deurdat de stuwing van water ok bi-j vorst deurgeet en umdat et water streumt, leavert dit nen biotoop op den gans geskikt is veur den iesvöggel. Ok den zwarten peppel blik et hier gans good te doon; nen in 1978 eplanten boom is al 31,5 m hooge en heft nen umvang van 280 cm.
9 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 9 meie
Pomerano
Pomerano is de språke van inwunners van Pommeren dee rund de 19. eyw nå Brasilie etrökken binnen (pomeranos, pommeranos). De språke is en varieteit van et oustpommersk, dat underdeyl formt van et neadersassisk.
Språke
Et pomerano is ebaseerd up et oustpommerske dialekt en behöyrt dårmead tot et oustneadersassisk. In et pomerano binnen der in de loup der tyd en bült portugeeske leynwoorden ineslöäpen. De intonaty en de üütspråke binnen lykewels typisk neadersassisk ebleaven, lykas under andere de grammatika, et untbreaken van vertweyklanking, en et pomerano hevt ouk neet deylenöämen an de hougdüütske klankversküving.
Vöärbealden
p-t-k-behold:
untbreaken van vertweyklanking:
et vordvallen van nasalen:
behold van de intervokale wryvklank:
Situaty vandage de dag
In de tweyde wearldoorlog is et antal spreakers flink edaald, dat antal is inmiddels weader to-enöämen. Um en nåby 120.000 meansken pråten vandage de dag aktiv pomerano in de brasiliaanske deylståt Espírito Santo, dårnåst binnen der spreakers van et pomerano in Minas Gerais, Rondônia, Santa Catarina en Rio Grande do Sul. Al mid al hevt et ungeväär 300.000 spreakers. In Santa Maria de Jetibá is der en pomerano radiosender mid name Pommer Rádio. In et kader van de PROEPO-projekt is et tweyspråkig skoolunderwys inesteld en is der en woordebook mid 16.000 lemmas en en skoolbook üütebröcht.
Santa Catarina
In de stad Santa Leopoldina (deylståt Espírito Santo) wördt der ouk pomerano espröäken.
Schulk
Een schulk is een kledingstuk dat gebruuk wonnen um 't grei dat deronder zit te bescharmen, een schulk bescharmp veural de veurkaante. Je kunnen een schulk dragen um de kleren te bescharmen mar in resterans en oek bie de schoonmaakdiens en in 't ziekenhuus wonnen 't veural gebruuk vanwegen hygiënische rejens. In de meeste huzen hangen wel één of meer schulken dee gebruuk wonnen bie 't koken.
Soorten
Der bin verschillende soorten schulken:
T Broek
t Broek (Nederlands: Het Broek; vrogger: t Zellemse Broek) is n buurtschap in de gemeente Deutekem in de provinsie Gelderland in Nederland. Der woont n paar honderd mensen. Veur de gemeentelike herindeling op 1 januari 2005 heurden t Broek an de gemeente Zellem. Vanaf 2005 is t an de gemeente Deutekem toe-evoegd. Der bunt plannen veur woningbouw in t Broek.
Kamala Harris
Kamala Devi Harris is van den 20. oktober 1964. Seyd 2017 is see senatrice vöär den amerikaansken ståt Kalifornie. Harris hevt ne upleiding as advokåte. In de Amerikaanske presidentsverkesingen van 2020 steyt see kandidåte vöär et vicepresidentskap.
Harris kümt uut Oakland, Kalifornie en studeerden af an de Universiteiten van Howard en Kalifornia, by den lätsten an de Wetskole van Hastings. Öäre loupbane begün as advokåte in Alameda County, wårnå see antrökken wör voor et distriktsadvokåtskap en later et stadsadvokåtskap van San Francisko. In 2003 wör see benöömd as distriktsadvokåt van San Fransisko. See wör eköäsen töt Advokåt-Generaal van Kalifornië in 2010 en herköäsen in 2014.
Thijs Kemperink
Kemperink syne vöärstellingen sint baseerd up beskouwende komedy (mangs wat anedikked), vanachter nüchteren twentsken bril bekekken. Wyders komt der regelmåtig imitatys vöärby. Meysttyds sprekt he neaderlandsk (med twentsk akcent), mär lokaal düt he et mangs ouk in et twentsk-neadersassisk van Albergen.
Kamala Harris
Harris is ne dochter van ne indiaske moder en nen jamaikaansken vader. Med et verslån van Loretta Sanchez in de kaliforniske senaatsverkesingen van 2016 wör see de eyrste afro- en süüdasiatiske amerikaanske senatrice. As senatrice spröäk see sik uut vöär wysigingen in et verpleygingsstelsel, versupeling van kannabiswetten, nen gang når ståtsbörgerskap vöär illegal immigranten, et DREAM-wetsvöärstel, en verbud up anvalswåpens vöär börgers en wydgånde belastinghervörmingen.
Landelik völ see up döär öäre wyse van undervrågen van medwarkers van Donald Trump syne regeyring tydens senåtsverhöyren, sou as Trump syn tweyde Houggerechtshovkandidåt Brett Kavanaugh, den anklaagd was vöär seksueel vergryp.
Harris stelden sikselv presidentskandidåte vöär de verkesingen van 2020 en skeiden der up 3 december 2019 med uut, üm ne weake later as vicepresidente vöär Joe Biden når vöärten te treaden. Seyd den 20. januari 2021 is see de 49. vicepresidente van de Vereynigde Ståten.
Grezzelet
Een grezzelet kan meerdere betekenissen hen:
Billie Eilish
thumb|right|300px|Billie Eilish tredt up in Corona Capital in 2019.
Billie Eilish Pirate Baird O'Connell (18. december, 2001) is ne sangeresse en leedkesskryvster uut de Vereynigde Ståten. Öären internationalen döärbraak küm in 2015, med den uutkumst van öären debuutsingel "Ocean Eyes". Oären bröder Finneas O'Connell skreav et nummer. See tredt regelmåtig med em up en see skryvet de nummers samen. An öär eyrste lange uutgave "Don't Smile at Me" (2017) verdeenden see good. Et haalden de top 15 in de VS, et Vereynigd Köäningryk, Kanada en Australie.
Vöär öär wark wün Eilish al verskeidene underskeidingen, sou as söäven Grammy's, twey American Music Awards, eyn Guinnes Wearldrekord, dree MTV Video Music Awards en twey Brit Awards. See is de jungste artiste in de geskedenisse van de Grammy's en den tweyden ooit den as et lükkeden alle veer de algemeyne kategorien te winnen: Beste Nye Artiste, Upname van et Jår, Leed van et jår en Album van et jår, allens in etselvde jår. In 2019 wör see nöömd in Time Magazine's Time 100 Next-lyste. In 2021 stünd se in de Time 100-lyste. Volgens de RIAA en Billboard is Eilish de up 25 nå hougst-noteerde singelsartiste en eyne van de meyst suksesvulle artisten van de jåren 2010 töt 2020.
Leavensloup
Eilish en syn bröder Finneas kreagen huusunderwys van Baird. Dat wolden de olden gaerne üm meyr tyd med öäre kinder döär te brengen en se de vryheid te beden üm öäre interesses nå te volgen. Van Baird leyrden Eilish en Finneas ouk de beginselen van leedkesskryven. Eilish segt selv dat see et idee üm de musik in te gån van öär bröder en moder kümt. De olden löäten de süsken allens undersöken wat se wolden, sou as künst, dans en akteren. Med ses jår leyrden Eilish ukelele spöälen. Med acht jår deade Eilish med an nen talentenjacht en güng see by et Kinderkoor van Los Angeles. Med 11 jår skreav Eilish syn eyrste nummer, vöär syn moder syn leedkesskryverslessen. Et nummer güng oaver ne zombie-oordeylsdag. Et idee kreag see van de televisyryge The Walking Dead, wåras see uutspråken en afleyveringstitels nöäm en up musik satten as deyl van den updracht. Eilish hevt verskeidene målen vöärespöäld by akteerauditys, mär dår vünd see weinig an. Wat see wal mooi vünd was achtergrundgesprekken by scenes med gröätere grupen lüde. See hevt medewarked an de films Diary of a Wimpy Kid, Ramona and Beezus en de tv-ryge X-Men.
Artistiken styl
Eilish hevt ne sopraan-sangstemme, dee döär wat kenners as "heamelsk" of "flüsterachtig" wördt umskreaven en döär anderen as "heys en sleapend". See kan ouk mangs nen snarpenden uuthaal maken. Musikkritikus Robert Christgau meynet dat Eilish musikaal en commercieel eseen popmusik maket. Hee vindt öären sopraan "te klein vöär vokale flantüten".
Musikale invloden sint under meyr De Beatles, Justin Bieber, Green Day, Arctic Monkeys, Linkin Park en Lana Del Rey. Eilish seade selv dat et nummer "Runaway" van Aurora öär der to dreav de musik in te gån. Undanks disse invloden is hiphop öär favorite musikstyl. Andere groute invloden sint volgens Eilish eweasd: Tyler, the Creator, Childish Gambino, en Avril Lavigne. Andere vöärname invloden sint under meyr Amy Winehouse, The Spice Girls, Lorde, Britney Spears, Taylor Swift en Nicki Minaj.
11 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 11 meie
Zitroun (vrucht)
thumb|250px|Zitrounen 250px|thumb|Zitrounboom De zitroun (Citrus medica, synoniem: Citrus limon) is n gele sitrusvrucht mit n zoere smoak dij veroorzoakt wordt deur t aanwezege zitrounzoer dat ook ien n hail ìnde aander sitrusvruchten veurkomt.
Ien vruchtensalades is zitroyn hail goud om broenverkleuren van de aander vruchten, zo as abbels, te veurkommen.
De schil van de zitroun wordt wel broekt om gebak smoak te geven. Grunnegse zeupkes mit zitroun binnen Fladderak en Schilletje.
Leegsaksisch
250px|thumb|left|Schroufpres veur zitrounen
1437
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1437:
17 kesten en 24 laandrechten
De 17 kesten en 24 laandsrechten is n vergoadern van Oldfraise teksten dij paarten van t recht en de vraaiheden van de Fraizen vastlèggen doun. Dizzent golden ook ien wat nou de provìnzie Grunnen hait. De teksten, dij overleverd binnen ien meerdere haandschriften, kommen oet de middelaiwen en gèlden as de oldste teksten ien de echte Fraise toal. Teksten dij doarveur ien t Frais schreven binnen worden as Veur-Frais zain. De oldste stokken binnen schreven ien t Oldfrais, dij loater overzet binnen ien t Latain en Grunnegs. Der binnen nait veul overainkomsten mit de Lex Frisionum, de oldste bron van Frais recht dij deur de Reumers opstèld is, oetzunderd van de 16e kest dij wel mit de Lex ien verbaand brocht worden kin.
De Grunnegse vèrzie, dij deur twij verschaaidene vertoalers overzet is, is de belaangriekste en grootste bron van middelaiws Grunnegs en let goud de overgang zain van t Frais noar t Saksisch tou. Toalkundeg kin man ook goud zain dat de toalsituwoatsie ien Grunnen doudestieds hail warreg en onzeker was, voak n twijstried tuzzen noordliekse (Fraise) en zudelke (Saksische, Fraankische) ienvlouden. Hier n veurbeeld, de twijde kest:
12 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 12 meie
Stork
thumb|right|250px|Nen wittn stoark (Ciconia ciconia) Störke (Ciconiidae) bint ne familie van vöggel dee nich allenig in de troopn en subtroopn veurkomt, mer ok in de gebeedn met een moatig klimaat.
De familie besteet oet zes geslachtn en neegnteen soortn. Doarvan komt in Uropa twee soortn veur, nen witn stork (Ciconia ciconia) en nen zwartn stork (Ciconia nigra).
Stadhoes van Dimter
thumb|Stadhoes, mit ne [[broedlachte]]
Et Stadhoes van Dimter is eleagen an et Grote Karkhöf teagenoaver de Grote of Lebuïnuskarke in Dimter. Et beheurt tot den Top 100 der Nederlaandsen UNESCO-monumenten.
Et stadhoes kent verskillende bouwstielen. Den veurgeavel is klassicisties en uut et ende van de 17de eeuwe, untworpen deur Jacobus Roman. Den zi-jgeavel van et vröggere Wanthuus in de Polstroate is uut 1662 en untworpen deur den Amsterdamsen bouwmeister Philips Vingboons. Et hef n bi-jzunder binnenwark mit stucwark, schouwen, gildebödden, betimmeringen en nen börgemeisterstool. In de olde roadszale hönkt et skilderstukke van Gerard ter Borch II "Den magistraat van Dimter" uut 1667.
Et hoes harbargt nog altied et bestuur van de gemeente Dimter mit roadszale en börgerzale. De trouwzale is in et noast-elegen Laandshoes. Een deel van et stadhoes is vri-j te bezichtegen.
Stork
Alle vöggel oet disse groep hebt lange peut en nen vrij langn haals. Eer snavel is laank, recht en steavig. Zee et veural insektn, kikvörske, kleane reptieln en annere waterbewonners. De störke bouwt meesttieds eer storknnöst op grote heugte.
Kleane kinner wörd mangs vertöld dat störke neie kinner brengt. Volgens disse verhaaln zoln störke nen kleann biej leu langsbrengn in nen dook dee as ze an de peuntn in n snavel hoaldt.
Störke wördt ok wal kikkervretters neumd. In de Tweants-Sallaandse greansplaatse Heldern neumt ze ze ok wal klepper-Dearkn, umdat ze tiedns de hofmakerieje met n snavel kleppert. Dat geluud lik op t geluud van den hamer van de Helderse Klepperdeark, nen oaldn doarpsumroper. Volgens volksgeleuf brengt störke veurspood (kinner). As der n keend wör geboorn gung Klepperdeark deur t doarp um t alleman an te zegn.
Siberie
right|thumb|300px|In t doonkerrood t [[Federaal Distrikt Siberie, in t rood de breedste definisie van Siberie. In lechtrood de rest van Roslaand]]
Siberie (Rossies: Сиби́рь, Sibir) is de naam vuur n groot deel van Roslaand dat in Azie lig.
t Gebeed wördt duurstreumd duur eankelde van de greutste riviern in de weerld; de Ob, de Jenisej en de Lena. Aandere grote riviern bint oonder aandere de greanzeriviere Amoer, de Olenjok en de Indigirka. Op de Amoer noa streumn al disse rivieren noar n Arktiesn Oceaan.
Siberie is bekeand vanweage de grote klimoatverscheln. Zoo kan t der bittere weenters geavn, woarbiej t töt vieftig groadn vröas. Mer in de zommer kan t makkelik dertig groadn warm ween.
Mid-Afrikaanse Reppubliek
De Mid-Afrikaanse Republiek (MAR), in et Sango Ködörösêse tî Bêafrîka, in et Fraansk République centraficaine of Centrafrique, is een laand in Midden-Afrika. Et ligt volledig inslötten tusken aandere laanden: Tsjaad in et noorden, Soedan in et noordoosten, Zuud-Soedan in et zuudoosten en de Demokratiese Republiek van de Kongo en de Republiek van de Kongo in et zuden en Kameroen in et westen. De MAR beslöt ne vlakte van 620.000 km². In 2014 wonden der ongevear 4,7 miljoen leu. De heuwdstad en grötste stad is Bangui.
Et grötste deel van et laand besteet oet savanne, mer et laand hef ook een deel sahel-weuste in et noorden en een reagenwoold op den eawenaar an. Twee doarde deel van de MAR lig in et streumgebeed van de Oebangirivier (den as in den Kongorivier oetkeump). De aandere doarde van et laand lig in et streumgebeed van de Chari-rivier, den as oetkeump in et Tsjaadmear.
Der wont al doezende joaren leu op de stea wat rechtevoort de Mid-Afrikaanse Reppubliek is. De hudige greanzen wörden vaste legd duur Fraankriek, det et laand koloniseerden an et eande van et 19de joarhoonderd. Noa at et onofhaankelik wör in 1960, wör de MAR regeard duur ne riege alleenhearsers. In de negentiger joaren reupen de inwonners um demokrasie, woernoa as in 1993 de eerste demokratiese verkiezingen eheulden wörden. Doarbie wör Ange-Félix Patassé presideant. Mer den wör vervöngen duur Genneraal François Bozizé in den zinnen stoatsgreep van 2003. Doarnoa breuk der in 2004 nen bosoorlog oet. Ondaanks een vreadesverboond in 2007 en 2011 wör der vanof december 2012 steelselmoatig volker- en geleufsmoorden tegen Moslims epleegd. Tusken 2013 en 2014 sleugen völle volker op de vlucht.
De MAR hef fleenke mineraalvuurroaden en aandere groondstoffen zo as uranium, öllie, goold, diamaanten, kobalt, hoolt en waterkracht en grote stukken gode groond vuur laandbouw. Toch steet et laand in de top 10 van oarmste laanden van de wearld. In 2014 har et laand volgens de Meanskelike Oontwikkelings Index (MOI), de een noa leegste meanskelike oontwikkeling, as 187ste van de 188 laanden.
Laand
thumb|watervallen van Boali op de Mbali-rivier thumb|Een döarpken in de Mid-Afrikaanse Reppubliek De Mid-Afrikaanse Reppubliek ligt in eslötten tusken aandere laanden, in et binnenlaand van et Afrikaanse wearlddeel. Et hef greanzen met Kameroen, Tsjaad, Soedan, Zuud-Soedan, de Demokratiese Republiek van de Kongo en de Republiek van de Kongo. Et ligt tusken 2° en 11° noorderleankte en 14° en 28° oosterleankte.
Et grötste deel van et laand is vlakke of glooiende savanne, op ongevear 500 meter boawen den zeespegel. Et meeste van de noordelike helfte lig in de ekoregio Oost-Soedanese savanne van et Wearldnatuurfoonds. Behaalve de Fertitheuwels in et noordoosten, gef et in et zuudwesten een antal verspreaide heuwels. In et noordwesten ligt et Yade-Massief, ne granietene boargkettene van 1143 meter hoge.
Met 622.941 km² is de MAR et 45ste grötste laand van de wearld. Et is ongevear zo groot as Oekraïne.
De zudelike greanze wörd vuur een groot deel evörmd duur toostreumkes vuur de Kongorivier: de Mbomourivier in et oosten keump samen met de Oewelerivier en vörmet de Oebangirivier. De Sangharivier löp duur et westelike deel van et laand, terwiel as de oostergreanze an de Niel lig.
In 2008 was de Mid-Afrikaanse Reppubliek et laand met et minste streuilecht.
Bokel (Hoksebarge)
Bokel (Hollaands: Boekelo) is ne boerskop op t noordwestn van de Neerlaandse gemeente Hoksebarge in Tweante, op t noordn van de boerskop Hoolthuuzn, tusken Hengeveelde en De Hoeve. In de Middeleewn was Bokel ne moarke in t richterambt Hoksebarge. Dit is nen aandern Bokel as t döarpken bie Eanske.
Mid-Afrikaanse Reppubliek
Laand
In de MAR lig et middelpeunt van et de Magnetiese Ofwieking van Bangui ene van de grötste magnetiese ofwiekingen van de wearld.
Zeander
220px|thumb|De ligging van Zeander in de gemeente [[Boorn]] thumb|220px|t Karmelietnklooster te Zeander met doaran greanznd de parochiekearke van Oonze Leve Vrouw Onbevlakt Ontvangn Zeander is t op een noa greutste doarp in de Tweantse gemeente Boorn in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Hef zon 1.400 inwonners (2004).
Zeander is al n oald döarpken. t Wördn al in de tiende eeuw neumd, dootieds as Sindron. Dat zol ofkoomstig ween van sintels, ok wal iezerearts neumd. Disse iezerearts lig nog aaltied oonder n groond biej Zeander.
An de boetnraand van t doarp lign de Karmelkloosters van de poaters Karmelietn en de nonn Karmelietesn.
De parochie hef de naam van de Onbevlakte Ontvangenisse.
Ayapa Zoque
thumb|300px|Tabasco, Mexico Ayapa Zoque (Ayapaneco) of Tabasco Zoque is ne sproake oet Mexiko. t Heurt bie de inheemse Zoquesproakn en wördt proat in t doarp Ayapa in de stoat Tabasco. Sprekkers neumt t zelf Nuumte Oote, wat zik löt oawerzetn as Woare stemme. Töt t middeln van t 20e joarhoonderd was t ne kleaine, mer leawndige sproake, tötdet de Mexikaanse regearing Spaans verplichtn op de skooln en t sprekn van inheemse sproakn verbeud. Sprekkers treukn vort en leutn öare sproake achter.
Sprekkers rechtevoort
In 2011 zoln dr nog twee leu oawer wean dee't Ayapaneco vlöaindig sprekn könn: Manuel Segovia (geboorn ong. 1936) en Isidro Velasquez (1942). De kearls zoln skoonwal nit met mekoar könn en weaigern met mekoar te kuiern. Dit bleek een pröätke te wean; der zeent anno 2017 nog een stuk of viefteen euldere sprekkers evönn.
n Sproaknkeundigen Daniel Suslak, Assistent-Professor Volkerkeunde an de Amerikaanse Universiteat van Indiana, is gaanks um n wöardebook saamn te steln.
Laurens ten Den
Laurens ten Den (Hårle, 1964) is nen sallandsken aktöör en toneelskryver. Et bekendst is hee wörden van syne rulle as Hein Bode in de televisyrygel Van Jonge Leu en Oale Groond, mär hee skreav selv ouk med an dee ryge en deade ouk selv regisseren.
Rudiments
Rudiments (Engels veur bouwsteender) bint basispatroonn of de 'wöardeskat' van t spöln van n slagwoarkinstrumeant. Ze könt lös spöld wordn, mer ok zoonder eande met mekaar kombineerd wordn. Disse bouwsteender wordt meesttieds eerst op ne kleaine tromme oefend en könt later toopast wordn op n drumstel. Dr besteet ne standaardlieste met 40 rudiments.
Laurens ten Den
Wyders spölden Ten Den med in de musikal Van Katoen & Nu (2014) en Stork (2018). Ouk skreav hee med an de ryge De Groote Markt 30 en spölden in Noabers.
Rudiments
In t verleedn is vake probeerd ne formele standaardlieste te maakn veur disse patroonn. De eerste rudiments wördn daleskreevn in Bazel in Zwitserlaand, in t 17de joarhoonderd. In Amerika wör ne organisasie, de National Association of Rudimental Drummers (NARD), opricht um t rudimenteare drumn mear oonder n andacht te brengn. Zee kömn eerst met ne lieste van 13 rudimentn. Later deudn ze dr doar nog es 13 bie, woarmet n teller op 26 köm te stoan. Doarnoa köm de Percussive Arts Society (PAS) den't de lieste vanniejs indeeln deed, en dr nog es 14 rudimentn bie bedachen, woarmet n teller noe op 40 steet. Disse bint internasjonaal bekeand en annömn.
Laurens ten Den
In 2019 en 2020 was Ten Den druk med en interregionale bewarking van William Shakespeare syn McBeth, wat in et engelsk, neaderlandsk, düütsk, twentsk en westfaalsk neadersassisk spöld wör.
Rudiments
Eankelslags-rudiments
bie de eankelslagsroffel mu'j um en umme houwn met beaide stökke ( RLRL, ezw.), en dit kan op verskilnde snelheedn, staarktes en leanktes. (t Ofwisseln van de haande wat t patroon spölt, neumt ze haandzetting. Dit wörd noe verdan zo neumd)
Dubbelslags rudimentn
De dubbelslagroffel is n rudiment wat besteet oet dubbelslaagn ("diddles") met éénn stok dee't um en umme spöld wordt. (bv. RR, LL , etc). Ze verskilt van leankte en staarkte. Dr bint 10 offisjele variasies op de dubbelslagroffel (zeet hieronder). Um te oefenn wörd n dubbelslagsroffel vake laankzaam begunn (woerbie't elken slag nog ofzeunderlik ehöwn wörd) en heanig an opvoord töt t heugste tempo wat n slagwaarker ankan (woarbie den slagwaarker aargns in n roffelopbouw mut oavergoan op stuiterde dubbelslaagn) en dan wier heanig an ofbouwn.
Diddle rudiments
Nen paradiddle is n rudiment wat besteet oet n patroon van veer nootn; RLRR of LRLL. As dr meardere paradiddles achter mekaar spöld wordt, zeent de eerste beaide nootn vake um en umme spölde nootn met doarnoa nen dubbelslag. (Vandoar ok at det pa-ra- diddle het). Iej hebt verskilnde offisjele variasies op n paradiddle, mer ok völ onoffisjele. Iej köant ja zoonder eande verskilnde haandzettingn achter mekaar zetn, met eankel- en dubbelslaagn, of de akseantn verskoewn. Bieveurbeeld: RLLR LRRL RLLR LRRL ). Paradiddles wordt achter n drumstel vake broekt um t akseant van haande te wisseln um net nen aandern tom an de aandere kaante van t drumstel te raakn. Bieveurbeeld: RLRL RLRL RLRL RLRR L t leste akseant wörd geevn met de leenkerhaande in plaatse van met rechts.
Flam rudiments
Nen vlamslag wörd spöld deur met ene haande ne zachte ("grace", gracieuze) note te spöln krek veur de heufdnote, dee völ härter spöld wörd. De twee nootn wordt zowat tegelieke spöld en de bedoling is dat t kleenkt as "plam". t Is hierbie nit de bedoling dat ze tegelieke valt, en de vlamslag mut völ zachter wean as de heuwdnote.
De Marne
De Marne is n vrougere gemainte in t noorden van de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlakte van 167,45 km².
Partnerstad van De Marne is de Duutse stad Dötlingen en de gemainte ligt in t COROP-gebied Overig Grunnen. De CBS-kode van De Marne is 1663.
Ontstoan
De gemainte De Marne is in 1990 ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes Lains, Ainrom, Ollerom en Kloosterboeren. Dizze gemainte haitte aiglieks Ollerom, mor het zien noam in 1992 wiezegd in De Marne, noar t gelieknoamege onderkwartaaier van Hunzego.
Indailen
De gemainte De Marne bevat de volgende ploatsen en gehuchten: Brouk, Ainrom, Groot Moarslag, Hornhoezen, Houwerziel, Lutje Hoeskes, Lutje Moarslag, Kloosterboeren, Kruusweg, Laauwersoog, Lains, Menskeweer, Rieg, Nijkèrk, Paiterboeren, Schouwerziel, Ollerom, Vaaierhoezen, Waarfhoezen, Wij-Hörn, Nijlaand, Zoltkamp, Zuurdiek.
Zainsweerdegheden
In de gemainte De Marne kin men genieten van de natuur van t Hoogelaand mit wierden en aandere traditionele dörpkes. Maisttied mit Middelaiwse kèrke en örgel. Ook de Zeehondencrèche Paiterboeren en Nationoal paark Laauwersmeer binnen in trek bie toeristen.
Baarm
Een baarm is een stok grond langes een weg, dat meerstal mit grös, (kleine) plaanten of bomen beplaant is.
Baarms geven veurnaemelik steun an et wegdek. Zo kunnen ze bruukt wodden as reserveruumte veur een eventuele verbrieding van de weg, of as der verkeersongelokken driegen te gebeuren kunnen meensken naor de baarms uutwieken. Baarms bin der ok vaeke om wat meer sfeer te geven an de buurt of om de wegen een betien schierder te maeken.
Omdebi'j de helte van zowat 1.450 Nederlaanse plaantesoorten komt in baarms veur. Van de soorten in de baarm staot 15% op de rode liest.
In een baarm staon vaeke ok vangreels, elektriciteitskabels, piepeleidings of geuten om regenwaeter op te vangen as d'r te vule valen is.
Renkum
Renkum is n darp in de ok zo eneumde gemeente Renkum in de Nederlandse previnsie Gelderlaand en hef ne oppervlaakte van 47,12 km². Renkum ligt an den reviere den Rien, zon zes kilometer van Woageningen De gemeente Renkum mek deel uut van de Stadsregio Arem-Nijmegen.
Aandere darpen
Doorwerth, Heelsum, Heveadorp, Oosterbeek (gemeentehoes) en Wolfheze.
Geskiednis
Renkum is meer as doezend joar old. In 1970 wödden et doezendjoarege bestoan evierd, vermeudelek ebaseerd op de oldste vermelding van den plaatsname, den vrögger as Redinchem wierd eschreaven. Halverweage de 19de eeuwe greujden Renkum van 'armoodig boerngehucht' tot n 'riek, mit gode huze liekend darp'. Renkum telden toon 193 huze en 840 inwonners. Doar waren zes papiermöllens, dree water-koornmöllens en éne water-olliemölle. Noast twee fabrieken (ene stroop- en eerpelzetmealfabriek) was doar ne beerbrouweri-je annex logement en harbarg eneumd den Bok.
Darp en umgeaving
Et darp hef wat zwoare industrie in den vorm van ne papierfabriek. Wieter is doar wat lechte industrie. De umgeaving wödt kenmarkt deur woolden en uterweerden. Der bunt in de woolden grofbulten van doezenden joaren old, woaruut veurwarpen bunt te zeen in et gemeentemuseum in Arnem.
Lady Gaga
thumb|Lady Gaga in 2012 thumb|Lady Gaga in 2011 bie Europride in Rome, Italië Stefani Joanne Angelina Germanotta (Niej-York, 28 meert 1986), beter bekend onder der artiestennaam Lady Gaga, is n Amerikaanse zangeres, liedjesschriever, aktrise en pianiste. Ze is begunnen deur in klubs in de umgeving van Niej-York op te trejen terwiel ze oek veur Interscope Records wörken as n liedjeschriever veur verschillende evestigden artiesten, waoronder Akon. Naodat Akon Gaga heurden zingen, hef e heur n kontrakt mit zien eigen plaotenmark Kon Live Distribution an-ebeujen. To is ze der eerste studio-album begunnen.
Ze is bekend ewörden mit t nummer Just dance dat aofkomstig is van heur debuutalbum The Fame dat in 2008 uutkwam. t Album is enomineerd veur n Grammy Award, en t nummer Poker Face, van t zelfde album, wun n Grammy Award veur de beste daansmuziekopname. In 2009 bröcht ze de video-EP The Fame Monster uut, en in 2011 heur tweede studio-album, Born This Way. Mit nummers as Bad Romance (2009) en Born This Way (2011) was ze oek suksesvol.
De naam Lady Gaga hef ze overeneumen van t nummer Radio Ga Ga van de Britse rockgroep Queen.
Ze steet bekend um der amparte veurkoemen bie optrejens, waoronder n umstrejen vleisjurk, waor dierenrechtenorganisasies niet merakels blie mee waren.
Enkelspeulplaoten
Nr. 31 in de Single Top 100 Nr. 4 in de Single Top 100 / Alarmschijf Nr. 10 in de Single Top 100 / Alarmschijf Nr. 27 in de Single Top 100
1438
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1438:
13 meie
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op 13 meie
Dalsen
Dalsen (Nederlaands: Dalfsen) is een kärkdörp in de gelieknamige gemiente in 't noorden van Sallaand in de pervincie Oaveriessel. De plaatse lig an de Vechte. Per 1 jannewaori 2007 hef 't dörp 7.736 inwoners (in 2006: 7.923).
Azem
Azem (Nederlands: Azewijn) is een darp in de gemeente Montferland in de previnsie Gelderland in Nederland. Ut hef umsgeveer 725 inwoners (1998). De vruchtboare umgeving (rivierklei van den Olde Iessel) beheurt tot Montferlands oldste cultuurgronden. Het darp wordt in 828 al enuumd als Asuen. Disse name wordt in verband gebracht met "winne"; dit betekent weide.
Aan de Terborgseweg bi-j Zeddam ligt nog ut buurtschap Klein-Azem, dat heurt bi-j de Azemse parochie. De grote boerderi-jen van Azem hebt een geschiedenis dèn tot de middeleeuwen terugge geet. Ondanks ut kleine inwonerantal hef Azem een bluujend verenigingslaeven.
Dalsen
Veurbield
Uut Inhaelen, column deur Henk uut de Zandbak in de Oprechte Dalfser Courant, woensdag 27 augustus 2008
Schrieveri'je
In dizze lieste vin ie boeken die oaver Dalsen gaot.
Wienbargen (Deutekem)
Wienbargen (Nederlands: Wijnbergen) is een darp in de gemeente Deutekem en gedeeltelek in de gemeente Montferland in de previnsie Gelderland in Nederland. Ut wordt van Deutekem escheiden deur den Olde Iessel. Der woont in het darpken in 2005 een paar duzend mensen. Ok is der een klein kasteeltjen, de Kemnade. Wienbargen had vrogger ok zien eigen treinstation, dat later station "Deutekem-West" wodden. Halte Wiemberge het altied in Dörkum gestaon (de Haop) en is genuu:mp naor 't derp in de gemeente Bergh dat aan de Haop grenst. Moar met de opening van ut station "Deutekem-de Huet" wodden ut station eslotten. Ut stationsgebouw uut de joaren '50 van de 20e eeuw steet der nog wal en dut now dienst as kantoor van een architectenburo.
Twee Wienbargens
Wijnbergen is in de joaren '80 op-edeeld in een Deutekems deel en een deel van de vroggere gemeente Bargh (now gemeente Montferland), woar ut dan toe altied helemoale bi-j-eheurd had. Het deel van Deutekem is het grootst, et hef zien eigen karke dèn an de Broamptseweg ligt. Net buten het darp is een groot bedrievenpark dat doorlöp tot aan de gemeentegrenze met Montferland.
Het deel van Montferland is umsgeveer net zo groot wat oppervlak an geet, moar in tegenstelling tot het Deutekemse deel is ut zeer dun bevolkt. Er woont umsgeveer 100 mensen.
Plan Wienbargen
Het is de bedoeling dat zudelek van de Deutekemse wiek Dichteren 1000 woningen worden ebouwd om nog meer mensen te huusvesten in de gemeente. Ook is eind 2004 beslotten dat er een derde brug over de Olde Iessel ebouwd wordt zodat niet iederene deur det stad hoeft te rieden.
Boeked
thumb|250px|Boekedzaod thumb|250px|Boeked tussen gele lupine Boeked (Fagopyrum esculentum) is n kultuurgewas dat waorschienlik ofkomstig is uut n vrie dreug deel van China, en meer in t biezoender n gebied dat an Mantsjoerije, Mongolië of Tibet grenst. t Beheurt tot de familie van de duzendknuppen (Polygonaceae), waortoe oek de zwaoluwtong, parzikkruud en varkensgres beheuren. t Is n eenjaorige plant mit n holle rechtopgaonde rooie stengel, die meerdere keren vertakt is. De blaojen bin driehoekig tot hartvormig.
Heed
Heed kan verwiezen naor:
Boeked
t Eetbaore zaod zit an dunne steultjes die in riepe toestand makkelik loslaoten. t Het n meel- en eiwitrieke inhoud, dat n bietjen op klever liekt. Der waren vrogger twee rassen bekend: op de veengroenden de Staphorster bruunzwarte en op de zandgroenden de Braobantse grieze boeked. De rassen van tegensworig produseren minder nektar as de ouwe rassen. Bie t beweren moet t zaod dreug wezen want t schimmelt gemakkelik. In een kilo zaod zitten ± 45.000 zaojen.
De vorm van t boekedzaod komt stark overeen mit die van beukenoetjes, waor t zien naam oek an dankt (beuk + weit), al bin beukenoetjes wel veul kleiner, oengeveer 6 millimeter lang. t Zaod worde tot meel emaolen, hoewel boeked beslist gien graon is. Boeked is n 'halfgraon'; de zaojen, t meel en alle are produkten die van boeked emaakt bin zit gien gluten, minsen mit seuliakie kunnen t dus prima eten.
In boekede meel zit veul magnesium, kalium en fosfor. t Is voedzaam en licht verteerbaor. Tegensworig wort t oek eteeld veur de geneeskunde.
Boeked liekt n graonprodukt, mar is t dus niet. t Meel dervan kan goed emengd worren mit dat van graonen. Pannekoeken van zo'n mengsel smaken iezig goed. Eroosterde boekedkorrels heten oek wel kasja en bin bekend uut de Oost-Europese keuken.
Scho
thumb|250px|Een stel schonen thumb|right|250px|Tredisionele [[Japan|Jepanse houten schonen]] thumb|250px|Nederlaanse klompen Een scho is de meest gebrukelijke vorm van vootbedekking. Schonen bescharmen de voten tegen vuul, een de harde ondergrond, kouwe, enz. Schonen kunnen 't lopen makkelijker maken, mar soms hef 't oek 't tegenover-estelde effek (bieveurbeeld schonen mit hakken). De vorm van de scho hang meestentieds of van de moede rond de tied dat 't emaak is, zo zien schonen van vrogger der heel aanders uut (zoas de klompen).
De scho is emaak in de vorm van de voot. 't Bovenmateriaal (leer, kunsstof of stof) is meestentieds soepel um goed te passen. De zool is van wat stugger slietvas materiaal emaak (leer of rubber), mar kan wel meebewegen bie 't lopen. De hakke van de scho is meestentieds van stug materiaal, zodat de drager dervan, der neet deurhinne kan zakken.
Soorten schonen
Der bin een kwak soorten schonen, veur heel wat soorten sporten, gelegenheen en beroepen.
De scho zetten mit Sunterklaos
In Nederlaand wonnen al vanof de 15e eeuw mit Sunterklaos de scho ezet. 't Wönnen eers eigenlijks edaon in de karke, en de opbrengs was veur de armeluui. To Sunterklaos laoter een femiliefees wönnen, zetten kienders der scho in de kamer bie de schouwe. De scho wonnen meestentieds ezet op 4 december.
Demokratiese Republiek van de Kongo
De Demokratiese Republiek van de Kongo (Fraansk: République démocratique du Congo), vake ook of ekörtt töt DR Kongo, DRK, Kongo-Kinsjasa of gewoon Kongo is een laand in Midden-Afrika. Van 1971 töt 1997 heten et Zaire. De DRK lig op et zuden van de Republiek van de Kongo, de Mid-Afrikaanse Reppubliek en Zuud-Soedan, op et westen van Oeganda, Roewanda, Boeroendi en Tanzania, op et noorden van Zambia en Angola en op et oosten van den Atlantiesen Oseaan. et is et een noa grötste laand in Afrika wat oppervlak angeet, et grötste laand oonder de Sahara en et op tien noa grötste laand van de wearld. Der wont 81,6 miljoen leu, woermet as de DRK de meeste inwonners hef van alle Fraanssprekkende laanden, op dree Afrikaanse laanden noa de meeste inwonners hef en et negenteende drokst-bevolkte laand van de wearld is.
De Kongolese börgeroorleuge, dee as in 1996 oetbreuken, warren et eande van Mobutu Sese Seko's 31-joarige regearingstermien. Et verweusten et laand. Op zin meest warren der negen Afrikaanse laanden bie betrökken, meardere vreadestroepen van de VN en twentig vechtersgroepen. 5,4 miljoen leu kömmen doarbie oet de tied.
In de Demokratiese Republiek van de Kongo gef et grote vuurroaden natuurlike groondstoffen. Mer duur zwakke politieke groondbeginselen, een slecht weagennet, deepgoande umkeuperieje en eeuwenlange kommersjele en koloniale oetbuiting is et laand neet best ontwikkeld. Nöast de heuwdstad, Kinsjasa, zeent de twee aandere grote steaden Loemoembasji en Mboedji-Maji heuwdzakelik mienbouwgemeenskoppen. DE DRK voort et meeste roewe mineralen oet, woervan as 50% noar Sjina geet. Volgens de Meanskelike Oontwikkelings Index (HDI) steet de DRK op nommer 167 van de oontwikkelingslieste van 188 laanden.
Naam
De Demokratiese Republiek van de Kongo heten eerst, in volgorde van geskiedenis, Vriestoat Kongo, Belgies Kongo, Republiek van de Kongo (Léopoldville), Demokratiese Republiek van de Kongo de Republiek Zaïre en toen wier de Demokratiese Republiek van de Kongo.
Sprenge (beke)
thumb|right|200px|Twee sprengen kruzen mekare deur een holten [[aquaduct|aquaduk (inmiddels van beton) kortbie Loen]] Een sprenge of sprengbeke is een beke die deur mensen egraven of verleg is. Sprengen kommen veul veur op de Veluwe en wödden gebruuk veur de andrieving van watermeules, veur 't maken van pepier en/of 't gebruuk van water veur de wasseriejen.
Sprengen wödden emaak deur een gat te graven in de helling van een bulte totda-j bie de grondwaterspiegel zit. Uut disse sprengkop streump dan 't bronwater deur een kenalenstelsel naor de gewunste plaatse. Vake wödden sprengen evormd uut meerdere sprengkoppen.
Retoromaansk
Et retoromaansk is en romaanske språke. Et wördt vandage de dag espröäken in de kontreinen van et switserske kanton Graubünden. By en volkstelling üüt 1990 gavven 66.356 meansken an dat se retoromaansk regelmåtig sprakken, en 39.632 dårvan had et as höyvdspråke. In 2000 gav yts minder as 35.100 meansken an dat se retoromaansk as höyvdspråke hadden.
Sprenge (beke)
De streumpjes wödden vake kunsmaotig hogehöllen, um op de plaatse van de watermeule genog verval te hebben. Dit wödt met an-eleggen beken mar ok met netuurlijke beken edaon.
Retoromaansk
Döärdat en bült städen en valleien in et kanton vrogger arg afgeleagen laggen untstünden der verskillende dialekten van de språke, et kan dan ouk upedeyld wörden in vyv undergruppen dee van west nå oust loupen, bestånde üüt: sursilvan, sutsilvan, surmiran, puter en vallader.
Sprenge (beke)
Op de Veluwe ku-j wat watervallen vinnen in de Vriejenbärger Sprenge. 't Trekvogelpad kump bie de Grote- en de Kleine Watervalle langes.
Veul sprengen bint met de koms van de mechanisering overbeudig ewödden en verwaorloosd, mar umdat ze een unieke biotoop vormen wödden sprengen tegensworig vake erestereerd en onderhöllen. Op de Veluwe is hierveur de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken in de weer.
Retoromaansk
In de vöärbye teen jår is et retoromaansk årdig verstarked. Microsoft Office hevt in 2005 en retoromaanske üütgåve üütebröcht.
Skoonebeek
thumb|right|100px|Waopen van de aole gemiente Skoonebeek Skoonebeek (ok: Aold-Skoonebeek) is een dorpie in de gemiente Emmen, pakweg twintig kilemeter bezuden 't centrum van Emmen.
Het dorpie is veural bekend deur zien ölliepompen, de zo'eheten jaoknikkers.
Loo (Berkelland)
Loo is ne buurtskop in de gemiente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Loo ligt in 't zuden van de buurtskop Mallem bi'j Eibarge, ok in de gemiente Berkelland.
PL Kyodan
Perfect Liberty (PL) Kyodan of de Kärke van Perfecte Vri'jeid is een internasionale religie die vrog in de 20e eeuw uut de Japanse boeddhistische zen-cultuur ontwikkeld is. PL Kyodan is in 1946 op-ericht deur Miki Tokuchika as een soort verni'jingsbeweging veur zien va's religieuze beweging Hito-no-michi. Disse beweging beweert dät ze wereldwied zwat 2,5 miljoen anangers ef. PL Kyodans eufdkwartier is in Habikino vlakbi'j Osaka.
PL Kyodan ef gien verbintenisse mit andere grote Japanse religieuze tredisies en ziet vreugdevolle zelfuutdrukking as 't belangriekste doel van een meinselijk leven. Volgens zien leerstellingen is leven een keunst. Meinsen bin dus geboren um heur unieke individualiteit in alles wat ze doet uut te drukken. PL Kyodan nuumt dit de skepping van waore keunst.
Spekhoek
Spekhoek is n buurtschap in de gemeente Voorst, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt tussen Terwolde en Twelle in, ongeveer anderhalve kilometer ten zuudoosten van De Wiek.
Sport
250px|thumb|Wedstriedzwemmen: de Olympische Speulen van 2006 Een sport ku-j umschreven as een lichamelijk inspannend spel (bieveurbeeld voebal) of een denkspel (bieveurbeeld schaken). An zo'n spel zitten meestentieds regels ekoppeld en je kunnen der wedstriejen in doon. Sport ku-j doon umda-j der gewoon schik an hemmen of umda-j 't as wark doon (en der vake tegeliekertied schik an hemmen). 't Woord sport kump van 't Oudfranse woord desport dat vrieje tied betekent.
Geschiedenisse
't Verschiensel sport is al bekend uut de klassieke oudheid, de Grieken orgeniseren al de Olympische Speulen.hte sportn is helemaal al over de wereld verprietn en de rominen dedtn het ook
Kattegerieën
Sporten kunnen naor kenmarkende haandeling(en) op-edeeld wonnen in kattegerieën. Hieronder vie-j zo'n indeling in kattegerieën, mit veur elke kattegerie een paor veurbeelden:
Beheersingssporten
Allewel disse sporten vake verwant bin mit de duursporten is hier de uutvoering 't doel:
Behendigheidssporten
Sporten waobie 't in doel rekke of helle wurde moat. Een kenmark van disse sporten is dat 't iets is wa-j allinnig doon:
Denksporten
Dit bin sporten die op gastelijke veerdigheen ankoemen:
Doelsporten
Sporten waobie-j een balle of wat aanders, in 't doel van de tegenstaander terechte mut koemen:
Machsporten
Sporten waobie der op een bepaold mement alle prestasie eleverd mutten wonnen:
Slagsporten
Sporten waobie-j de balle weerummespeulen naor de tegenstaander, op een meniere dat e een fout maak:
Stuursporten
Disse sporten bin doende mit 't beheersen van 't onbeheersbaore: een auto, een boot, een peerd:
Vechsporten
Sporten waobie der op een formele meniere evochen wonnen:
Combinasiesporten
Der bin oek sporten dee een combinasie bin van al disse sportvormen:
Juul
Juul of midwinter bint de namen vöär et germaanske feest dat de wintersünnewende bevyrt. Et duurt twaalv nachten, en dårümme wördt et feest ouk wal med de Twaalv nachten an-edüded. Altyd begint et up de körtsten dag van et jår, wat in unse gregoriaanske kalenderreakening 21 december is. Vanof dissen dag stopde vöär de germanen vöär twaalv nachten de tyd, ümme up 1 januåri wear in de nye tyd te kummen wår as de sünne sötys an wearümme kümt.
Der is neet so verskrikkelik vöäle van wys uut de germaanske oldheid, mar vandage an den dag beståt der nog unmündig vöäle gebruken rund disse tyd. Wår as düdelik later een beatyn verchristeliked is. Et karstfeest hevt in de christelike tyd et heidenske juulfeest oaverenöämen. Der wördt nu ouk wal espröäken van de twaalv dage van karst: dat geyt van eyrsten karstdag (25 december) töt DreeKöäningen (6 januåri).
Grunddachtenisse
Geeneyne weat precys wår as et syn eyrste förm had, mar wårskynlik geyt et al wal düsenden jåren terügge en uut verskillende traditys ekummen. Et is in te denken dat, vöäral in de meyst noordske landen, de winters slim düüster en kold waren. Vroger waren see vöäl animistisk en sjamanistisk wat wearldbekyk angeyt. Dat beteakent dat see gelöyvden dat alles in de wearld een geyst of een leavenskracht had. Sjamanen waren de mensken dee as med disse geysten en krachten oaverweg künden. Der wörden gelöyvd dat wanneyr as de bladergyns van de boumen vüllen en de deren vordtrökken, dat disse leavenskrachten uut de natuur trök. En dår reageerden see up döär disse leavenskrachten wearümme proberen te krygen. So dat de plantys wear groit en de sünne wearümme sol kummen. Nu bint der oaver heyl Europa en up vöäle andere steades up de wearld gebruken, dee te maken hebbet med et wearümme krygen van de vrüchtbårheid. Net as by et keltiske Samhain wördden der edacht dat in disse düüsternisse van de winter de lyne med de andere wearlden kört was. Kwåde geysten en krachten künden in unse wearld kummen, mar ouk estörven vöärolder. De sünne is heyl noordelik sülvs vöär wat dage vord, wat lüde bange makede dat y neet meyr terügge sol kummen. Noormannen vertelden mekander dat der een unmündige wulv de sünne achterhean sat, en tydens juul sol hee hüm te pakken hebben.
Algemeyn
Elk jår up old en ny gåt lüde in Europa kabaal maken med vüürwark en karbit sketen. Vüürwark müt mooi weasen en karbit müt hard knappen. Et karbit sketen is een oustneaderlandsk gebruuk, wat ouk in wat deylen in Düütskland geböärt. Midwinterhoornblåsen wördt üm desülvde readen (van vroager uut) ouk edåne. Want al disse förmen hebbet in disse tyd et dool ümme et kwåd vord te jagen en de sünne wearümme te ropen. Lös dårvan had de midwinterhoorn ouk deenst as berichten oaver verre te doon.
In heyl Europa vind y rund disse tyd traditys, wår as lüde sich med root up den kop smearet. So wördden see neet meyr herkend. In de Alpen heb y de krampussen, dee as med hoorns up den kop en groute bellen up de rügge de buul unveilig maket. In Düütskland heb y Knecht Ruprecht den nöäst Sankt Niklas löpt, as hülpyn. Den hevt een swarten kop, een lange jasse an en een rode in de handen. In Neaderland heb y Sünterklås en syn swarte peten. En so bint der noch meyr van disse soortgelyke gebruken.
In de oldheid, tydens de dunkerste dage van et jår, smearden jungelingen hümsülv den kop swart med root en aske. Want dat bealden de douden uut, dee as rundwaren in dee tyd. So waren see neet te herkennen as leavende lüde. See döäden dan derenhüden ümme en hoorns of geweien up den kop. In disse vermumming en drunkenskap raasden see döär de busken en de gouwen hean. Makede vöäl kabaal med hoorn blåsen, kettings en bellen, ümme so de kwåde krachten up ofstand te holden. See smearden see junge deerntys under et root en aske, ümme ear vrüchtbårheyd te geaven, en via ear de grund.
In olde tyden wördden up de körtsten dag een grout ritueel vüür estöäken. Van disse båke güngen der når elk hüsyn een vüürtyn hean, ümme de kachel der med an te krygen. Disse vüren mosten al de twaalv nachten an eholden wörden. Anders had y unheil oaver u hean ehaald.
In disse kolde dage kummet lüde by mekare ümme mekare geselskap te holden. Eigenlik is disse tyd ouk een vakanty. See bint an ewarked med et binnenhalen van de ougst, alles steyt klår vöär de kummende tyd. Düs nömen see der mar van: lekker eaten en supen gån. Teagenwoordig hevt et karstfeest dan ouk de beteakenisse ekreagen van by mekare kummen en lekker eaten. Nå mekare ümmekyken in disse tyd is noch belangryker as anders. In de germaanske oldheid had y groute suupfeesten. Der wördden twaalv nachte lange alleyne mar edansd, esöäpen en evryen by groute vüren. See offerden eaverswynen an den god Freyr, ümme et vervolgens up te eaten.
Symbolik
Et burenvolk had van vöärend al syn ougst binnen-ehaald, et vleisk in esolted en de deakentys ebreid. See mosten de winter mar döär seen te kummen. Ümdat et kold en nat is büten, was et logisk dat sy binnen et was geselliger makeden, med lichtys en dennetakken. De readen dårvöär is dat dennetakken et heyle jår döär gröön blyvet, en dat düt in de kolde dage u der an höägen dat et ooit wear gröön büten wördt. Et licht düt u höägen når de warmde van de sünne in et summer. Tydens disse twaalv dage wördden der dan ouk vöäl groute vüren an-estöäken, en de heyle tyd verdan an-eholden. Want solange as den sünne neet skent, dan müttet wy et sülv mar doon. Nu noch wördt der in de noordske landen juulblokken ehakked en de heyle karsttyd up-estoaked. In de westerske landen heb y noch altyd vöäle midwintervüren. In latere tyden güngen lüde dennenboumen in et hüüs halen. Ümdat dissend altyd gröön bint en düt denken an den leavensboum. Dissend wördt noch altyd in et hüüs etrökken en med eklöörde ballen en lichtys versyrd. Vandage an den dag nömet wy dat een karstboum.
Vergelykings med andere traditys
Vöäle van disse dachtenissen, gebruken en symbolen bint up vöäle steades up de wearld te vinden. En in et juulfeest heb y ouk verskillende traditys by mekare, so as wårskynlik elk feest en tradity uutendelik een mengelmoos is van verskillende dinge. As y byvöärbeeld kyket når de kearls dee as elk midwinter med derenhüden en hoorns up den kop rundswarvet; dår bint al grotskilderings van bekend, dee stammet uut wat düsenden jåren eleaden. Vandage an den dag geböärt et noch, kyk mar når de krampussen in de Alpen (Ousterryk) en de Swarte Peten in Neaderland. De grykske god Pan was een god den oaver de wilde deren heyrsten, en sag deruut as een halv menske, halv bok. So ouk de keltisken god Cernunnos, god van et wold, wilde deren en vrüchtbårheid by kearls. Hee had een hartengewei up den kop.
Groute vüren ansteaken dat geböärt sowal in de winter as in et vöärjår, oaver heyl Europa.