cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weuste Hoeve
Geschiedenis
Daor wordde al in de middeleeuwen n uutspanning ebouwd, waor later n gehucht "op Weust Hoef" gruuide. Van t gehucht is noe zowat niks meer over, mar de uutspanning, herbouwd in 1771 naodat de ouwe harbarg of-ebrand was, steet der nog.
Die brand was an-estoken deur n zekere Garrit. Garrit was verliefd op t deerntjen waor zien bruur mee trouwde. Tiejens de huweliksnacht stak ie heur huus in brand, waordeur t karsvarse bruudspaor levend verbrandde. Garrit wordde al gauw deur justisie op-epakt, mar toch wort der tot op heden nog beweerd da'j in duustere nachten der een mit n vuurkist deur de bossen zien dwaolen kunt. Ze numen hum Gluuiende Garrit.
Vorstelik bezuuk
In 1811 verbleef keizer Napoleon Bonaparte hier mit Marie Louise. Ok koning Willem III bezocht de harbarg vaak, op deurreis naor paleis t Loo.
Uutspraok
Uutspraok in Weuste Hoeve: [(də) vustə huvə]
Lunteren
250px|thumb|De ouwe kaark van Lunteren Lunteren is n daarp in de gemeente Ee, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Daarp het rond de 12.705 inwoners (2011).
Lunteren ligt tussen de plaotsen Ee in t zujen en Barreveld in t noorden. In t oosten van Lunteren begint de bosrieke Veluwe mit de stuwwal Meulunteren-Waogeningen. Hier is ok de Goudsbaarg, waor t geografiese middelpunt van Nederlaand ligt. In t westen en noorden van Lunteren ligt de Gelderse Vallei, waorin de Lunterse Beek n ofwaoteringsfunksie het.
De buurtschappen Meulunteren, De Valk, Overwoud en Nederwoud liggen in t butengebied van Lunteren.
Lunteren is in de zoemermaonden n toeristiese trekpleister, an de raanden van de bossen staon verschillende kämpings. n Bekende toeristiese attraksie is de Oud-Lunterse Dag, die as onderdeel van de Eese Heedweek jaorliks an t eind van augustus plaotsviendt. Op disse dag, gaot Lunteren zo'n 100 jaor terug in de tied, en wisselen veul Lunteraonen der daogelikse goed in veur de meer tradisionele boeregrei van de West-Veluwe.
Uutspraok
Uutspraok in Lunters: [lœntərə] - ongeveer Löntere
Gait-Jan
Gait-Jan of Gaitjan is een Nedersaksische jongensnaam dee besteet uut twee woorden: Gait, uut 't Germaans, dat dapperheid of man mit een speer betekent en Jan, van 't Hebreeuwse Jochanan (vanuut de Biebel), dat God hef medeliejen betekent.
De Nederlaanse variant is Gert-Jan of Gertjan en de Friese variant is Geart-Jan.
WALD-spelling
De WALD-spelling is ooit ontwikkeld veur t Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (of-ekort: WALD), disse spelling wörden (in een wat an-epassen vorm) oek gebruukt in t Woordenboek van de Gelderse Dialecten. De spelling was dus feitelik spesiaal veur dat woordeboek ontwörpen, mer de WALD-spelling wörden inmiddels oek veur algemene schrieverieje in t Achterhoeks en Liemers gebruukt.
De WALD-spelling hef de volgende klinkers: aa, a, ae, ee, e, i, ie, u, uu, ao, oo, o, äö, ö, eu, oe. Hier zie'j dat dit t zelfde is as t Nederlaandse systeem, mer dat de ae, ao, äö en ö aanders bin, dit kump deurdat disse klanken neet in t Nederlaands veurkoemen. De medeklinker bin in de WALD-spelling t zelfde as in t Nederlaands. Wat oek opvuilt an disse spelling is dat t n onderscheid maakt in de ó en ò en korte en lange klanken (mit een dubbele punt), hieran ku'j goed zien dat de spelling veur n woordeboek is ontwikkeld. In de WALD-spelling koemen t vortlaoten van de e in -en (zo as in loopm) en voluut schrieven van -en (lopen) naost mekaar veur, in de Liemers he'j doarnaost nog t vortlaoten van de -n (lope).
Oetgaonde verwiezing
Beskrieving WALD-spelling
13 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 september
Evangelie van Maria Magdalena
Et Evangely van Maria (mangs: Evangeliy van Maria Magdalena) is eyne van de apokrive boken van et Nye Testament. Dit is een gnostisk evangely. Denne dateert uut ungeväär 160 nå Christus.
Evangely van Maria, so steyt et up et papyrus, sol desülvden ewesd hebben as Maria Magdalena.
Et begünt in et eyrste deyl med een pråty tüsken de up-eståne Jesus med syn leyrlings. In et tweyde deyl wördt der vertelt oaver Maria Magdalena dee höyr visioon vertelt. De twey deylen bint lös van mekare eskreaven en later by mekare eplakked.
Brobargen
thumb|Waopen van Brobargen thumb|Et Roelaand-staandbeeld van Brobargen thumb|De veerdienst uut Brobargen Brobargen (Duuts: Brobergen) is een dörp an de revier de Oste in et distrikt Stade. Et dörp beheurt diels tot de gemiente Kraeneburg en de samtgemeinde Ooldendörp.
Brobargen leit rechts van de revier de Oste, mar een diel van et laand mit de "binnerplaetsen" leit links van de Oste.
Geografie
Brobargen leit an de raand van een moeras an de Oste, de Mehe lopt hier van links in de Oste over. De Oste bie Brobargen is een getiederevier en leit op zeenivo. t Dörp zels leit zo'n drie meter boven zeenivo an de raand van een geestgrond. Naor Ooldendörp toe stiegt de geestgrond tot zo'n 17,5 meter boven zeenivo.
Deur Brobargen lopt de Duutse Veerstraote.
Buurdörpen bin: Kraeneburg in et noorden, Ooldendörp in et oosten, Esdörp in et zuudoosten, Gruppel in et zuudwesten, Oostendörp in et distrikt Rodenburg in et oosten en Nindörp in et distrikt Cuxhaven in et noordwesten.
Geschiedenis
In de oorkonden komt Brobargen in 1286 veur et eerst veur, as Brocberge. De naeme stamt of van een oolde naeme veur de bargen in de broek. Dat betekent: de zaandbulten in et moeras van de Oste. De oolde naeme brocberge betekende in die tied et hiele stok langes de Oste van Gröpel tot Burweg.
In een akte van 1525 ston dat d'r in Brobargen een Roelaand-staandbiel staon het. In disse treditie is der in 2007 weer een ni'j Roelaand-staandbeeld neerzet.
Sund de gemientelike herindieling van 1972 maekt de gemiente Brobargen diel uut van de gemiente Kraeneburg.
Religion
Brobargen is veurnaemelik evangelisch-luthers en heurt bie de karke in Ooldendörp. Et dörp het een eigen karkhof mit een karkhofkapel.
Inwonertal
In 1766 had Brobargen 17 woeningen. Kort nao de Tweede Wereldoorloog is et inwonertal deur verdrevene uut et Duutse oosten tot zo'n 330 meensken stegen. In de jaoren daornao is et inwonertal weer naor beneden gaon.
Waopen
Et waopen van Brobargen is an de linkerkaante rood, rechts zulver en wodt scheiden deur een spleten waopen. De gemiente Brobargen bruukten et waopen sund 31 meert 1948 as opvolger van et adelik geslaacht van Brobargen. Naodat Brobargen bie de gemiente Kraeneburg voegd wodde, is et Brobarger waopen sund 1983 ok links onderin et waopen van de gemiente te zien.
Oosterhuzen (Apeldoorne)
thumb|Ligging Oosterhuzen in de gemeente Apeldoorne thumb|Darpshuus Oosterhuzen (Nederlands: Oosterhuizen) is n buurtschap in de gemeente Apeldoorne, in de Nederlandse provinsie Gelderland. Oosterhuzen hef 850 inwoners.
Oosterhuzen ligt ten zujen van de stad Apeldoorne en ten zuudoosten van t darp Lieren. t Ligt an t Apeldoorns Kanaal, tussen t Veluwemassief en de Iesselvallei. Oosterhuzen hef n eigen darpsraod en openbaore basisschole.
Drekt ten zujen van Oosterhuzen ligt n stark bebost gebied, mar t gebied drekt umme de darpskern hen hef n landelik karakter. In de loop van de twintigste eeuw is de kern merakels egruuid, mar t hef nog veule karakteristieke boerderiejen en weidse bebouwing. Op de plaatsnaamborden wordt de plaatse betiteld as Een kern met pit. Disse stelling proberen ze waor te maken mit onder meer de jaorlikse grote karmisse in t darp en de fietsvierdaagse in de zommermaonden. An t kanaal steet restaurant de Prinsehove.
n Opvallend kenmark van t darp is t amfitheater. Dit is net as t darp zelf niet al te groot en hef n paor honderd zitplaatsen. t Amfitheater ligt in t harte van t ouwe gehucht, in n uutegraven kule. Naost t amfitheater steet t darpshuus. Dit is n ouwe schole mit an-ebouwd huus van de toemaolige bovenmeister.
Geschiedenisse
De plaatse wordden veur t eerst vermeld in 1235 als Osterhuzen. Op de oudst bewaorde kaarte van de Veluwe, die in 1557 emaakt is, steet de plaatse vermeld as Oisterrhuze.
In 1858 is begunnen mit t graven van t zujelike deel van t Apeldoorns Kanaal, dit is in 1868 voltooid. t Kanaal is egraven langes de oostkante van de al bestaonde weg van Apeldoorne naor Dieren. Ten westen van disse weg, die noe "Kanaal Zuud" heet, lag Oosterhuzen. t Kanaal is egraven veur de scheepvaort um handel en industrie in Apeldoorne te bevorderen en ok Oosterhuzen dee hier zien veurdeel mee. De kurkfabriek was één van de bedrieven die zich vestigden an t kanaal bie Oosterhuzen.
Darpshuus Oosterhuzen
t In 1901 ebouwden darpshuus is zo as veulen zeggen t kloppende harte van t aktieve darp. t Zit in de ouwe schole. De hele waeke wordt der in de gymzaol, die in t darpshuus zit, edanst, ebiljart, esjoeld en evolleybald. t Darpshuus is ok jaorliks t middelpunt van n rommelmarkt, n fietsvierdaagse, n biljarttoernooi, n klootschiettoernooi en n fietstocht op Hemelvaortsdag. Ok wordt t darpshuus as vergaderruumte gebruukt deur de darpsraod.
Sinds 2 september steet der n niej biegebouw achter t darpshuus mit de name ’t Oosterhuisje, dit wordt naost de Peuterspeulzaol ok gebruukt as rippetisieruumte deur de Muziekamusementsvereniging Mondolia en t Oosterhuzens Dialektkoor.
Geskydenisse van et kristendom
De geskydenisse van et christendom, of ouk noch wal es an-edüüd as karkgeskydenisse, geyt düs oaver de geskydenisse van et christendom. Wat traditioneel begünt med de earste Pinkster - töt en med vandage.
Et karkelike christendom is de wyds gelöyvden godsdeenst up de wearld, med syn 2,1 miljard anhangers.
updeyling in 3 tyden
An de hand van de 'gewoane' gesskydenisse wörd de karkgeskydenisse up 3 stükken up edeald:
Jesus uut Nasaret
De karke, en andere christelike stroumings, bint begünned by Jesus uut Nasaret. Een jöödsken kearl dee, volgens den Bybel, ümme en nåby dree jår up pad güngen döär Palestina ümme leyrlings te söken en ear te leyren oaver syn bekyks van de Tora en de profeten ('et Olde Testement'). Hy maakden vöäle volgelings, dee hüm sagen as de belöyvde messias uut et Olde Testement (Hebrews.: Tenach). Mar ouk vöäle lüde hadden et yp een geaven moment et årdig houche sitten van syn pröätys; disse lüde güngen Jesua betty upstangen. En uutendelik hebbed de romeinen hüm toob an et krüüs ehangen. Mar, dit dööd he, volgens et Johannes Evangelie, uut vrye wille; töt vergeavenisse van de sünde van de mensken, hy lööt et dan ouk allemåle so uutspöälen sodat he ouk an et krüüs angüngen. En, volgens den Bybel, is he nå 3 dagen wear up-eståne en is he een setty later up den heamel an wearümme-gåne ümme nöäst syn vader, an de rechterhand, te gån sitten, töt at he wearümme kümt ümme de bökkys van de sköäpys te skeiden, ofwal et Oordeyl te sprekken oaver et leaven van de mensken. Hyrnå, nå 50 dagen, kwamt de Heiligen Geyst up syn volgelings, wårvan de 12 discipels et höyvd waren. Dernå bint ear ip padde egåne ümme Jesus leyre en bosskop te verspreiden. Hyr was de oorgemeynde geboaren; wat later töt de groutste wearldgodsdeenst in de geskydenisse sollen uutgröien.
Et vrogge christendom
Vöär een uutewyde artikel kykt: Vrogge Kristendom
Vrogchristlike jöden
Op et earste begün van et christendom was et geyn appart gelöyv, mar eyne van de meyrdere stroumings binnen et jödendom uut dee tyd. Mar, disse strouming legden vöäral de nådrük up de messiaanske tyd en Jesus syn leavenswyse. Et was eartyds vöäle gangs dat der binnen et jödendom årdig bekeyrlings (düs neet-jöden van geboarte de jööds wördden) waren, en der by kwamen. Ouk was dat so gangs by de vrogchristelike-jöden, hyr güngen sülvs de apostel Paulus de wearld in ümme andere jöden, en anverwante bekeyrlings, med de Jesus-strouming bekend te maken en töt ear gemeynskop an te slüten. úmdat der vöäle Gryken en andere lüde, döär Paulus, binnen disse strouming kwamen, veranderden sachys an et jöödse karakter van et christendom en güngen lüde de jöödse gebrüken en bekyks op de teksten anders doon.
Apostel Paulus
Nen belangryke kearl vöär de karke is Paulus ewesd. Dår he in et begün een stark vervolger waren van de earste christen-jöden. Mar, nå syn bekeyring wördden he jüüste nen stark vöärvechter van et christlik gelöyv, en hevt he buten Palestina vöäle heidenen bekeyred en een bulte gemeynden estiched. In de Bybel bint in et Ni'je Testement een vlink antal breven te vinden wårvan gelöyvd van wörd dat hy den eskreaven hevt.
De leyre dee hy verspreidden, med syn breven, en de gelöyvsupvattings wat karkvaders der uutehaald hebbet nömed se Paulinisme; wår as alle karkelike stroumings uutendlik uut egröied bint. So hadden he andere ideyen oaver de Tora, in verband med de gelöyvigen uut andere volker, as de andere apostels en Jakobus. Et Is vöäral Paulus ewesd wårümme as et christendom sich ofdöäd van et jödendom; Paulus hevt et gebod inewesseled vöär gelöyv, de Tora inewesseled vöär Jesus.
Tomas Evangeli
Et Tomas Evangeli is een apokrif geskrivte, dee neet töt de officiele bübdel van de Bybel hevt to treaden moaged. Mar, teagenwoordig wöd esegd dat et Tomas Evangeli et earste geskrivte was wår dat de woorden van Jezus wördden op vasteset, en den hevt later - so lekt et -, nöäst Bron Q, edened as oorbrunne vöär de latere geskrivten. Vöäle uutspråken bint direkts en indirekts terügge te vinden in de böke van et Nye Testament, mar ouk gnostiske böke. Een andere tese segd wear dat Tomas jüüste vanuut de bybelske evangelien, en andere brunnen, is upeskreaven; in plaatae van andersümme.
kyk ouk: Evangelie van Tomas
Apostels en apostoliske vaders
Jerusalem was et centrum van et christendom, med Jakobus an et höyvd van de gemeynde töt 61. Et duurden neet lange of de apostels hadden wydverspreid gemeynden estiched.
De verwöösting van Jerusalem döär de romeinen in et jår 70 hevt as een slim belangryke geböärtenisse spöäled vöär et christendom. Nu wördden Rome et centrum in plaatse van Jerusalem. Nu waren ouk de meyste Apostels uut de tyd kummen en mossen de gelöyvigen vastigheid hebben; nu wördden de mondelinge oaverleaverings up papyre set. Vere van slim vöäle geskrivten bint et kanon van de bybel up-enöämen.
Nå de apostels en andere oogetügen kwamen de tyd vöär eare upvolgers. Een antal oavereleaverde geskrivten uut dee tyd bint vernömed nå de apostoliske vaders. De tyd van de apostoliske vaders geyt van 90 töt een med 160 nå Christus.
Ok in disse tied komt de kristenen vervolgd te wörden. Maa ok wördden d' eerste geleufsbeliedenisse op-esteld, 't canon wördden vaste-zet en begunnen zich de Apostoliese succesie te ontwikkeln.
Kiek ok: Apostoliese Vaars
Gnostik
Gnosticisme was een strouming den in disse eywe syn blöityd had. Hyr döden de gnostiken de christelike leyre samen med egyptiske mystik. En was dårümme slim swart-wit en in et geysteliken. Sy waren bynå teagen alles wat aerds is. By Nag Hammadi bint der de meyste gnostiske böke evünden, wårdöäre wy nu weated dat et een wyde strouming ewesd hevt en wyd-verspreied. Et hevt syn oorsprüng al årdig vrog: Eyne van de earste was et Tomas Evangeli, wülken ouk al årdig gnostisk is. Ümme en nåby 130 töt een med 160 nå Christus hevt de gnostik, tydens Valentinus leaven, syn höygtepünt ehad, en güngen den kop of rund de tyd dat et ortodokske christendom de ståtsgodsdeenst van et Romeinse Ryk wördden (312 n.Chr.).
Kiek ok: Gnostiek
Silesauridae
right|300px|Silesaurus right|300px|Silesauridae Silesauridae is een uut estörven clade van Dinosauriformes uut eet Trias. De clade bestiet uut dieren die het miest verwant bint an de dinosaurussen. Uut verstiend poep (coproliet) blik det sommige dieren van disse clade veural insecten egetten hebt (insectivoor). Silesaurus is hier een veurbield van. Zie zollen veural op kleine kevers en andere geleedpotigen azen.
Snorri Sturluson
thumb|right| 200px|Snorre Sturluson (Christian Krohg, [[1890)]] Snorri Sturluson (1179 - 23 september 1241) was nen Ieslaandsen geskiedkeundigen, dichter en politikus. Hee wör tweemoal ekeuzn as rechtsprekker in t Ieslaandse parlemeant, t Althing. Hee skreef de Verhaal-Edda of Jongere Edda, wat besteet oet Gylfaginning ("t Bedrog teegn Gylfi"), n verteelsel oet de Noordse mythologie, t Skáldskaparmál, n book met dichterlik sproakgebroek, en de Háttatal, ne lieste met dichtvörme. Hee skreef ook de Heimskringla, ne geskiedenisse van de Noorske keuninks, wat begun met legendeverhaaln in de Ynglinga saga (De jongelinkssaga) en löp zo duur de geskiedenisse van vrog-Middeleews Skandinavië. Snorri wörd ook vake zeen as de skriewer van de Egil's saga, umdet doar de stiel en skriefwieze an völle op lik.
Silesauridae
Classificaotie
De Silesauridae is een zustergroep van de dinosaurussen. De groep hef zien näme in 2010 ekreagen van de paleontoloog Max C. Langer in een studie (Max C. Langer et al). De Silesauridae bint een clade van de Archosauria die körter up Silesaurus zit dan up Heterodontosarus tucki of Marasuchus lilloensis. Tegeliekertied as met de eerste groep nuumden een twiede groep van onderzukers (vri'j van mekare) de Silesauridae as een clade die bestiet uut Lewisuchus, Silesaurus, al hun veurolders en hun ofstammelings. Noe betekent beide hetzelfde, zie beslaot dezölfde groep dieren. In een latere studie in 2010 van Sterling J. Nesbitt et al. wier emient det betekenis van Langer et al. niet genog was um de ien een familie-näme te geaven volgens de liende van het ICZN. Daorumme kump de näme van de clade Silesauridae van de studie Langer et al. (2010). De familie näme kump weg van de studie Nesbitt et al. (2010).
De evunden fossielen bint zo'n 203 töt 245 miljoen jaor old en komt uut het Trias (Norien en Anisien). Hieronder ku-j de cladogram zien van de Silesauridae. De cladogram is baseerd up de volgende studies: Christian Kammerer, Sterling Nesbitt en Neil Shubin (2012) met clade terminologie van Cau (2018) en Martz en Small (2019).
Snorri Sturluson
As geskiedkeundigen en mythograaf is Snorri opmoarkelik, umdet he in de Verhaal-Edda t idee neumt det mythologiese goodn ooit as meanskelike kriegshearn en keuninks begunn, woervan't de begreafplekn zik oontwikkelt as anbedingsplekn. Wonnear't leu n doodn kriegshear anroopt as ze in de stried goat, of n doodn keunink as ze t zwoar hebt in t leawn, begeent ze t figuur te verearn. Noa nen zet wörd den keunink of kriegshear allenig nog as god hereenerd. Snorri kömn doarbie met t idee det as stamn wint van aandern, ze öare oawerwinning köant verkloarn duurdet öare goodn met dee van de verslaagnen vöchtn.
Nightwish
Nightwish is n Finse metal band oet Kitee. Et nummer 'Amaranth' het vief weken in de Tipparade stoan.
Noordwiek
Noordwiek (Nederlaands: Noordwijk; vrögger ok: Northgo, Norwige, Nortic, Northge en Northeke) is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlakte van 51,53 km² (woarvan 16,12 km² water). De gemeente besteet uut twee kernen, dee-t uut mekare ligt deur nen greunstrook. Noordwiek an Zee, vanolds n vissersdarp, is teggenwoordig ne badplaatse mit nen längen kuststrook. Noordwiek-Binnen stroalt op schoarse plekskes in de olde karn nog den röst uut van vrögger eeuwn. In 1992 is de olde darpskarn an-ewezzen as bescharmd darpsgezicht op groand van de Monumentenwet. Noast dizze twee kernen is doar nog et Längeveld, ne noaberschop noordelek van et zeedarp. Dizze kernen bunt altied los van mekare ewest weagens verskil in geleuf, taal, beropen en ofstaand. Teggenwoordig is den greunstrook et enege dat beide delen van et darp uut mekare höld.
Noordwiek an Zee
Noordwiek an Zee wodden esticht toon rundumme 1200 de eerste vissersleu zich in de dune van Noordwiek vestigden. Tot beginne 19de eeuwe is de visseri-je de belangriekste bronne van inkumste ebleaven. Et volk doar an Noordwiek an Zee sprök (vanolds) Noordwieks, n gans eurspronkelek Hollaands dialekt dat stark herinnert an under aandere et Katwieks en et Skevenings.
Noordwiek-Binnen
Noordwiek-Binnen wodden in vröggere tieden veural kenmerkt deur et wark in den bloombolnteelt. Et groandgebeed van Noordwiek besteet nog altied veur n groot deel uut geistgroanden. Samen mit umrengende gemeenten wödt hierdeur de Bollenstreake evörmd.
Eerste bewonning
De eerste spoorn van bewonning van Noordwiek komt uut rundumme 2000 joar veur Christus. Noordwiek an Zee kenden zien eerste echte bewonners umstreaks 1200. Dit waarn vermeudelijk vissersleu. Op 1 april (!) 1398 verleenden graaf Albrecht van Beieren op verzeuk van wat bewonners an Noordwiek stadsrechten, moar op 12 meert 1399 trok hi-j de verleaning wier in mit as reden dat de anvroagers neet erechtegd woaren tot dit verzeuk. Et gevolg hiervan was dat der nooit stadsmuren en stadspoorten ebouwd bunt. Noordwiek beheeld wal zienen stoatus van ambachtsheerlekheid.
Sint Jeroen
In 847 kwam nen Schotsen Benedictiensen monnik, eneumd Jeroen van Noordwiek, noar Noordwiek. Hi-j bouwden ne kapelle en deed missiewark. In 856 wodden hi-j gevängen enommen deur de Noormannen en emarteld. Op 17 augustus 856 wodden hi-j untheufd. Noa zienen dood stichtten zie rundumme 980 ne Romaanse kapelle ter ere van him. Dizze kapelle wodden kort doarop n bedevoartsoord.
Visseri-je
Noordwiek had in 1474 nen vloot van 38 skeape. Den vloot mit zogeneumde bomschuten vuur uut vanof et straand. Zie vingen mit name hering, kabeljauw, schellevis, weiting en skol. In 1913 vuur veur den lesten moal nen bomschuut uut. Ok Noordwiek-Binnen had belang van de visseri-je deur de zogeneumde lienbane. Mit de lienbane wodden touw emaakt.
Bi-jnamen
Der bunt nog völle Noordwiekers mit nen bi-jname. De bi-jnamen wödden vrögger arg veul bruukt um underscheid tussen verskillende leu te maakn of gewoon as skeldname. In Noordwiek is n uutgebreid book uut-egoaven, woarvan den tweeden en lesten drök nog verkriegboar is.
Nathalie Baartman
thumb|right|200px|Nathalie Baartman
Nathalie Baartman (Boarne, n 2den september 1973) is ne Tweantse kabaretjeare en skriewer van nöalstuks. Hee is seend 2004 gangs met kabaret, en skrif nöalstuks vuur de zöandagskraante van De Tubantia.
Leawn
Doo't Baartman acht joar oold was, skreef he al körte verhaalkes. Zin vuurbeeld was Oma Knots oet de tellevisieriege De Familie Knots.
Met 17 joar gung Baartman noar Niejmeagn hen psychologie, filosofie en oontwikkelingsstudies studeern. Doarnoa deud he ne opleaiding vuur dramatherapie. Oonderwiel deu he in de vrieje tied de amateurtheaterskole in Niejmeagn en deud t eerste joar van de opleaiding dramalearaar op de HKU in Utrecht.
Oeteaindelik wol he kleainkeunst maakn, en wördn an enömn op de Koningstheaterakademie in Den Bosch. Vuur zin eerste programma STAM kreeg he de perseunlikheaidspries op t Camarettenfestival 2004 en de "Voor de Leeuwen-trofee" 2005. Det is nen pries vuur lestejoars-theaterstudeantn van alle keunstenhogeskooln. Doarnoa maakn he van STAM n oawndprogramma, woer't he tusken 2006 en 2008 met duur Neerlaand gung.
April 2008 gung he an t oetprobeern met öare nieje vuurstelling LOS, woermet he oeteaindelik op de plaankn steund töt in 2010. Hee spöln in meart 2008 nog met in Girls Comedy Night.
Noajoar 2010 gung he an t probeern met t nieje programma RAAK. In dee tied deud he ook nog met in ne vrouweneindejaarsconference "Wachten op Vrijdag", woer't t volk en de pers good oawer te sprekn warn. Meart 2011 verzorgen he vuurleasmoarns vuur t Toon Tellegenfestival in Eanske.
Seend 2007 skrif Baartman vuur de Twentse Courant Tubantia nöalstuks in de zöandagkraante. Mangs dut he ook skriewn vuur TM. Wieders hef Baartman met eskreewn an de komedieriege Groote Markt 30 van RTV Oost.
Sjarpe
thumb|250px|[[Wilhelmina van Nederlaand mit een sjarpe]] Een sjarpe is een breje ekleurde baand dee vake edragen wördt as een weerdigheidsteken.
Een sjarpe kan over de schoeren edragen wörden of rondumme de zied. Bie hoogweerdigheidsbeklejers is 't gebrukelijk dat de sjarpe de kleuren hef van 't laand. Zo hebben Belgische burgemeisters bie officiële gebeurtenissen altied een sjarpe mit de Belgische kleuren um. Een Nederlaanse burgemeister zal in soortgelieke situasies een ambtsketen dragen. f Neet alleinig hoogweerdigheidsbeklejers, mar ook aandere personen dragen soms een sjarpe. Zo kriegen bieveurbeeld winnaars van een missverkiezing vake een sjarpe waorop steet waffer titel ze ewönnen hef. 'tzelfde Gelt veur dieren dee een wedstried winnen.
Rune
Rune (Nederlaands: Ruinen) is een dörpien in de Drèentse gemiente De Wolden met zo'n 3.673 inwoners (CBS 2006). 't Dörp is hiel old: 't wör al in 1144 enuumd. Vrogger was Rune een zölfstandige gemiente, maor sins 1 januari 1998 is Rune grotendeels op-egaon in De Wolden. De grèenze löp tot kört bij Möppelt.
Frieslaand
thumb|upright=1.2|Frieslaand thumb|upright=1.2|Satellietfoto van Frieslaand Frieslaand (Nederlaans: Friesland, Fries en officieel: Fryslân) is een perveensie in et noorden van Nederlaand. Mit 3.349 km² is et nao Gelderlaand en Noord-Braobant de grootste perveensie van Nederlaand. De perveensie greenst an Grunningen, Drenthe, Overiessel, Flevolaand en is via de Ofsluutdiek mit Noord-Hollaand verbunnen. Frieslaand is een waeterrieke perveensie en leit an et Iesselmeer (vrogger: Zuderzee) en de Waddenzee.
In de Waddenzee liggen de Friese waddeneilanen Terschelling, Amelaand, Vlielaand en Schiermonnikoog, disse eilanen beheuren tot Frieslaand en bin beriekber per veerboot vanof et vaastelaand. De veerboten veren vanuut Harlingen naor Vlielaand en Terschelling, vanof Holwerd naor Amelaand en vanof Lauwersoog naor Schiermonnikoog. Frieslaand het omdebi'j 650.000 inwoners. De heufdstad d'r van is Liwwadden (Fries: Ljouwert). De officiële taelen bin Nederlaans en Fries.
Cascada
Cascada is nen Duutse dance/trance act den besteet oet t producersduo Manuel Reuter (DJ Manian) en Yann (Yanou). Yanou har eerder nen kleann hit met t nummer On & On, dat e saamn met Do maakn, en was saamn met DJ Sammy verantweurdelik vuur n weerldhit Heaven, ok inzung duur Do. Zo as hee zölf zeg, hef vuural Yanou n hit Heaven maakt en zol DJ Sammy der nich zoo völle met van doon hebn had.
Cascada besteet, nöast de twee producers, wieders oet de zangeres Natalie Horler (Bonn, 23 september 1981), ne Duutse met Eangelse oalders. Zee kwam al op jonge leeftied met muziek in aanraking, umdat eer vaar ne jazzmuzikaant is.
Frieslaand
Naeme
Sund 1 jannewaori 1997 is allienig et Friestaelige Fryslân in Nederlaand de officiële naeme van de perveensie. In november 2004 het et Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies besleuten d'r op toe te zien dat de officiële naeme in overheidsstukken ok konsekwent bruukt wodt. In et daegelikse spraokgebruuk in de rest van Nederlaand en in et Nederlaans taelgebruuk wodt liekewel vri'jwel altied de Nederlaanstaelige naeme Friesland bruukt.
Cascada
n Groep hef vanof 2004 verscheidn hits had in Duutsland, zooas Piece of Heaven (2004), Miracle, Bad Boy en Everytime We Touch. Dizn letstn is n eerstn den t ok in t boetnlaand good döt, woaronder de Verenigde Stoatn van Amerika en Engelaand.
Frieslaand
Naeme
Om de perveensie te onderscheiden van Noord- en Oost-Frieslaand en de Kreis Frieslaand in Nedersaksen wodt de perveensie in wetenschoppelike kringen ok wel anduud as Westerlauwers Frieslaand.
Cascada
Vanof wekke 37 in 2006 steet Everytime We Touch van n gelieknamign album in de Nederlaandse Top 40.
Frieslaand
Tael
Historisch zien kan Frieslaand verdield wodden in 3 gewesten:
De taelen die et meest praot wodden in de perveensie bin et Nederlaans en et Fries (Frysk). Et Fries het een staotus as minderhiedstael en wodt naost et Nederlaans as een officiële laanstael erkend. In veul Friese steden praoten de meensken gien (of minnig) Fries mar Stadsfries, een Nederlaans dialekt mit starke Friese invloeden. Ok in Midslaand, op Amelaand en in EtBildt wodden verwaante dialekten praot.
Deur de officiële staotus van et Fries hebben de meeste plakken in de perveensie zowel een Nederlaanse as een Friese benaeming. Pattie plakken hebben allienig een gebruukte Nederlaanse benaeming omdat ze buten et officiële Friese taelgebied valen. Van de plakken in de gemienten Tietjerksterediel en Dantemediel en de vroggere gemienten Ferwerderediel, Boornsterhem en Littenserediel bin sund jaoren allienig de Friese benaemingen officieel, zoas Damwâld (Damwoolde), Hurdegaryp (Hardegeriep), Burgum (Bargum), Grou (Grouw), Jirnsum (Irnsum) en Raerd (Rauwerd).
In et oosten van de vroggere gemiente Kollumerlaand wodt et Grunnegse dialekt et Westerkertiers praot. In et centrum praoten nog zoe'n 200 meensken et Pompsters, dit is een overgaanksdialekt tussen et Wooldfries en et Westerkertiers. In de Stellingwarven (de gemienten Weststellingwarf en Ooststellingwarf, in et zuudoosten van de perveensie Frieslaand) wodt een Nedersaksisch dialekt praot, et Stellingwarfs. Ok buten disse greenzen wodt et Stellingwarfs praot, bi'jveurbeeld krek over de greens mit de vroggere gemiente Lemsterlaand, ok wodt vermoedt dat et Stellingwarfs deur inkelde duzende meensken in de rest van Nederlaand en daorbuten praot wodt.
De 10 grootste plakken
De tien grootste woonplakken in de perveensie naor et antal inwoners op 1 febrewaori 2021 (bron: Kamer van Koophandel):
Gemienten en heufdplakken
(Op de Nedersaksische Wikipedie wodden de Stellingwarfse naemen bruukt)
De perveensie Frieslaand het 18 gemienten en heufdplakken:
Jeudendom in Drenthe
thumb|200px|Jeuds monument in Möppelt
De Jeuden waren bename actief in vee- en textielhaandel, in de industrie en as slagers. De matzefebriek van Wijnberg op 't Ogeveine kreeg een internationaole reputatie.
Synagoges en synagogale ressorten
De sjabbat wördden evierd in huussynagoges; daornaost much d'r officieel een synagoge bouwd wörden op 't Ogeveine en in Coevern en Möppelt, en in 1840 ok in Assen. In 1850 wördden Drenthe een zölfstaandig synagogaal ressort, mit de heufdsynagoge in Möppelt en Jeremias Samuël Hillesum as opperrabbijn. Nao die zien hengaon in 1888 hebt ze Drenthe weer mit aandere pervincies in ien ressort edaone. In 1910 wördden Möppelt as onderdiel van 't ressort Amersfoort vanni'js de zetel van de opperrabbijn. De leste was Mozes Monasch, conrector van 't Nederlands Israëlitisch Seminarium in Amsterdam, die in 1910 as opperrabbijn oftrad.
Opleidings
Begun 20e eeuw woonden in Drenthe roem 2300 Jeudse mèensen: zo'n 540 in Assen en Möppelt elk, zo'n 410 op 't Ogeveine, zo'n 290 in Coevern en zo'n 170 in Emmen. In dizze plaatsen en in Beilen en Smilde haj godsdienstschoelen veur de kiender. De schoele op 't Ogeveine leidden ok veurgangers op. De leerlingen van de Jeudse schoelen in Möppelt bint in 1868 verdield oaver de openbaore schoelen.
Bestuurlijke activiteiten
In de jaoren veur de Tweide Wereldoorlog meuken Jeuden diel uut van de gemienteraod van Möppelt, Coevern, Assen en 't Ogeveine en waren bestuurslid van haandelsverienings, 't Grune Kruus, Volksvermaken ezw. In Möppelt zatten d'r van 1859 töt 1940 haoste deurlopend Jeuden in de gemienteraod, mit veural een grote inbreng in de SDAP. In de grotere plaatsen was d'r ok een bluiend eigen verieningsleven.
In en nao de oorlog
In de Tweide Wereldoorlog kreeg de Jeudse bevolking te maken mit de antisemitische maotriegels van de Duutse bezetter en Nederlaandse collaborateurs. De miesten bint of-evoerd en vermoord in vernietigingskaampen; mar barre weinig kwammen daoruut weerumme of wussen onder te duken. Nao d'r oorlog was d'r nog of en toe een sjoeldienst; d'r was een chazzan (veurganger) mit 't Ogeveine as staandplaatse. Det höld op deur te weinig dielname. In de jaoren vieftig en zestig waren d'r een paar sportdagen op 't Oogevène veur Jeudse kiender uut de vier noordelijke pervincies, um heur mit leeftiedgenoten in de kunde te brengen.
Vandage wördt d'r nog wat keren per jaor een dienst eholden in de in 1975 erestaureerde synagoge in Emmen. De synagoge in Coevern gebruukt ze as streekmeziekschoele en die op 't Ogeveine en in Assen hebt karkelijke bestemmings. De synagoge op Zuudlaoren wilt ze nog restaureren. Wiedere sjoelen bint d'r niet meer. In 1988 bint de Jeudse gemientes Assen, Emmen en 't Ogeveine bi'j mekare gaone in de Israëlitische Gemeente Drenthe.
Mongolië
Mongolië is n laand in Sentraal- en Oost-Azië. In t noordn is t noabers met Tuva, nen zelf-bestuurliken reppubliek van de Russiese Federasie, en in t zuudn met Sjina. Seend 1990 is Mongolië ne onofhaankelike demokrasie.
t Ligt op de Mongoolse hoogvlakte en hef n laandklimaat met steppes en toendra's in t noordn, boargen in t midn en de Gobiweuste in t zuudn. t Hef lange, machtig koolde weenters en korte, hete zommers. t Grötste deel van t volk is boeddhisties en wont in de heuwdstad Ulan Bator. De rest van t volk wont in tradisjonele teantn (yurten) en trekt roond duur t laand. Ze hooldt zikzelf in leawn duur sköape, pearde en kameeln te hooldn, dee't in vrieje kuddes roond zwoarft.
Mongolië hef mer eenn hartn weg, van 120 km laank. In t noordn van Mongolië doot ze an Mienbouw en wat hooltverwoarking.
Bestuurlik
Tot 1990 was Mongolië kommunisties. De regerige besteund net as in de Sovjet oet ene partieje. In 1990 wör t laand demokraties, en kreegn ze nen groondwet. Mongolië hef 21 preveensies.
Geschiedenis
In 1911 verkloardn ne zelfbestuurlike regerige van Mongolië det ze onofhaankelik wördn van Sjina, dee't doar nit bliej met warn. Mear ne Mongolise ofveardige kreeg t vuur mekoar um beskoarmige van Ruslaand te kriegn in 1912. Doarduur zatn de Sjineezn ne herinname oet n kop. Direkt noa de onofhaanklikheaid wör nen koetoektoe (Priester-keuning) ekeuzn: Jabzandamba. In 1913 maakn Mongolië n ofspraak met Tibet um mekoar te helpn.
Tiedns n eerstn Wearldoorlog prebeerdn n Sjinesen genneraal Soe um Mongolië wier bie Sjina te kriegn. Ne groep pro-Russies jongvolk wus generaal Soe in 1919 te verdriewn.
1921-24
Op 4 februoari völ Mongolië in haande van baron Roman von Ungern-Sternberg, den meandn det he nen Lamaïstisen wederopstaandeling was. Den verdreef Jabzandamba en wör nen bestn diktator.
n Stel jonge Mongooln (Zamcarano, Tsjoibalsan, Dandzan en Soeche Bator) vluchtn noar Ruslaand en richtn doar de Mongoolse Volkspartieje op. Met hulpe van t Russiese Rode Leger versleugn ze Von Ungern-Sternberg. Jabzandamba maakn ze wier keuning, mear met meender inbreng as eerst. Den macht gung noar de Mongoolse Volkspartieje, met Soecho Bator as nasjonaaln held.
Noa at den in 1923 ineens op zien dartigstn oet de tied köm, wör de heuwdstad noar um verneumd: van Urga (Oerga), n heuwdstad noar Ulaanbaatar (Oelan Bator), wat 'Rode held' beteeknt.
1924-1952
In 1935 zea n oold-partiejvuurzitter dèt t Russiese plan-systeem nit deugn vuur Mongolië. Det stotn nen hoop leu teegn de skenn, en dus wör-e in 1937 terecht esteld. In disse tied kwam Tsjoibalsan an de macht. Hee was nen heeln slimn stalinist. t Politieke volk wör vervöngn, en ook intelligeantn kreegn t zwoar. In n Tweedn Wearldoorlog steun Mongolië achter Ruslaand.
In 1939 wunn Mongolië met hulpe van Ruslaand n konflikt met Japan en in 1945 èrkeandn China dèt Mongolië onofhaankelik was.
Ekonomie
n Mongoolsn ekonomie besteet vuural oet laandbouw, veeteelt en mienbouw. t Grötste deel van de bevolking is veehoolder.
De beroepsbevolking in perseantn:
Mongolië is dr uniek met det de leste joarn n agrarisen sektor onmeundig egröaid is. Det keump in gin aander laand vuur; t is vaake aandersumme.
Kultuur
Seend 1991 magnt de Mongooln wier geleuwig wean. Tradisjoneel Sjamanisme besteet wier en dr bestoat wier boeddhistise kloosters.
Amelaand
Amelaand is een gemiente in de perveensie Frieslaand, bestaonde uut et gelieknaemige Nederlaanse waddeneilaand Amelaand. Op 1 jannewoari 2020 had de gemiente 3.718 inwoners (bron: CBS).
Mongolië
Kultuur
De Mongoolse sproake wördt vertikaal eskreewn, wat ofstamt van t Oejgoers.
Minderheidsspråke
En minderheidsspråke of minderheidstaal is en språke dee espröäken wördt döär en språkkündige minderheid, oftewel elke andere språke as de dominante språke van en bepåld land. Minderheidsspråken kummen in vrywel alle landen van de wearld vöär, en künnen souwel territoriaal weasen (an en bepåld grundgebeed ebünden weasen, lykas et neadersassisk in u.a. Neaderland en Düütskland), as neet-territoriaal (wårby de spreakers verspreided leaven tüsken andere bevolkingsgruppen). In Neaderland binnen de neet-territoriale minderheidsspråken vöär et groutste gedeylde allochtone språken, lykas et türksk of et surinaamsk, mär se künnen ouk autochtoon weasen, lykas et jiddisj of et romani. Wat en minderheidsspråke is en wat en dominante språke (of meyrderheidsspråke) is relativ. In Neaderland is byvöärbeald et freesk en minderheidsspråke en et neaderlandsk de dominante språke, mär in Freesland solde jy künnen seagen dat streakspråken as et hollandsk (stadsfreesk, biltsk) en et neadersassisk (stellingwarvsk, kollumerlandsk) de minderheidsspråken binnen, döärdat et freesk ten upsichte dårvan en dominante(re) posity innimt.
Mongolië
Kultuur
De kearls dreenkt op n zommerdag völle airag of kumys. Det is nen lechten alkoholisen draank van peardemelk.
Mongolië (en t noordeliker eleagn Tuva) stoat bekeand um de biezeundere keelzang. Duur bepoalde krachten te zetn bie t zingn, wordt bepoalde toonn in de stemme verstoarkt (harmoniekn). Disse verstoarkte toonharmoniekn köant ze nog wier beïnvloodn duur de vörm van öaren moond an te pasn, bv duur de tonge op te trekn en n toon duur n neuze te leaidn. Hierduur köant vollearde keelzangers töt wal veer toonn tegelieke zingn. De universiteat van Ulaanbaatar gef hier spesjaal les in. De zangers doot zikzelf doar vake bie begeleaidn op nen soort cello. Nen bekeandn groep oet Mongolië is Altai Khairkhan.
Amelaand
Belangriekste plakken
In de gemiente Amelaand bin vier dörpen, waorvan allienig de Nederlaanse naemen bruukt wodden. Op Amelaand wodt gien Fries, mar Amelaans praot, een mingdialekt dat verwaant is an et Stadsfries.
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004 (bron: CBS):
Jannie Konings-Nijweide
Jannie Konings-Nijweide (Wenterswiek, 1926 - 2009) is een Achterhookse schriefster.
Konings-Nijweide is in 1926 gebaoren op ne boerderi-je in et Woold (Wenterswiek). Nao 't behalen van 't Mulo-diploma in 1943 hef ze elf jaor op een kantoor ezaetene. Ton is ze etrouwd. Ze kreeg dree kindere en zes kleinkindere. Ze schreef oet leefhebberi-je, veural veur De Moespot. Publicaties in De Pöste, Mo'j 's kieken wah'n schrievers en Den Tillefoon. De bibliotheek in Wenterswiek hef schrieveri-je van eur ebundeld. Vake hef ze oet eigen wark veur elaezene bi-j bejaordengroepen.
Hendrik Willem Heuvel
Hendrik Willem Heuvel (Laorne, 1864 - 1926), ok bekeand as Meester Heuvel, was een Achterhookse schriever.
Heuvel worden in 1864 geboren op boerderieje Blauwhand in Laorne. Hee hef eerst as knech ewarkt op de boerderieje van zien va, later was hee onderwiezer in Laorne bie meester Postel. In 1890 worden hee hoofd van de schole in Gelster. Vanaf 1901 was hee schoolhoofd in Borklo, eerst van de Hofschole, later van de boerenschole (landbouwschole), de latere H. W. Heuvelschool. Vanaf 1892 tot an zienen dood in 1926 gaf hee ok landbouwcursussen. Wieter was hee heel betrokken bie het karkelek wark en de drankbestrieding. Hee was slim belaezen en had belangstelling op allerlei gebied.
In zien laeven hef meister Heuvel heel wat eschrevvene. Ovver de geschiedenis van den Achterhook, zo as in Oud Gelselaar en Geschiedenis van het land van Berkel en Schipbeek. Ok schref hee beukskes veur de legere schole: Kinderen op 't land en De wijde, wijde Wereld. Mor het bekendste is hee eworden met Volksgeloof en Volksleven en Oud-Achterhoeksch Boerenleven (1927). Dee geldt ok no nog as standaardwark. Wieters hef hee studies ovver Willem Sluyter, Jan Luiken en Christiaan Andersen eschrevvene en veur toeristen gidsen ovver den Achterhook, Twente en de Veluwe. Nao zienen dood hef zienen vriend Hendrik Odink ne bundel met nao elaoten wark uut egovven, Uit de Achterhoek, schetsen van land en volk. In 1973 hef zien dochter D. Onstenk-Heuvel in Nagelaten werk nog een antal artikelen van eur vader biejnene ebracht.
Daornaost hebt der nog völle artikelen van Heuvel in kranten en tiedschriften estaone. Het archief van meister Heuvel bevundt zich in het Streekarchief in Deutekem.
Heuvel schreef in het Nederlands, mor de dialogen in ziene beschrievings van het boerenleaven bunt in het Achterhooks.
Etiopie
Etiopie (in et amhaarsk: ኢትዮጵያ, uutspreaken as: ityopja; tigrinya: ኢትዮጵያ; oromo: Itoophiyaa, somali: Itoobiya), officieel de Federale Demokratiske Republik Etiopie, is een land in een deyl van noordoustafrika wat bekend steyt as de hoorn van Afrika. Et grenst an Eritrea in et noorden, Djibuti in et noordousten, et selvstürende gebeed Somaliland en Somalie in et ousten, Kenia in et süden, Süüdsudan in et westen en Sudan in et noordwesten. Med meyr as 102 miljoon inwoaners is Etiopie et drukstbevolkede inslöäten land van de wearld en et tweyde dichtstbevolkede land van Afrika, up ne uppervlakte van 1.100.000 km².
De höyvdstad en ouk gröätste stad is Addis Abeba. Dee stad ligt up een pår kilometer van den oustafrikaansken kloave den as et land verdeylt in de nubiske en somaliske tektoniske plate.
Etiopie en Eritrea gebruket beide et olde Ge'ez-skrivt wat eyne van de öldste skryvsystemen in de wearld is. Den etiopisken kalender löpt ungeväär söäven jår en drey månd achter up den gregoriaansken kalender. Et wördt tegelyke bruked med de boranakalender. Ne meyrderheid van de etiopiers is christelik (höyvdsakelik etiopisk ortodoks en P'ent'ay). Et historiske köäningryk Aksum was eyne van de eyrste ståten dee et as ståtsgelöyv instelden. Eyndarde van de inwoaners volget de islam en dan höyvdsakelik de sunniströyming. Et land hevt de öldste muslimgemeynskap in Afrika. Een grout deyl etiopiske jöäden woanden töt de tachtiger jåren van de 20. eywe in et land.
In Etiopie wordet ungeväär 80 språken eküürd. De veer gröätste sint et oromo, amhaarsk, somalisk en tigrayaansk. De meyste språken sint afro-asiatisk en dan vöärnamelik kusjitisk of semitisk. Wyders küret se vöäral in südeliker streaken omotiske språken. Oromo hevt de meyste moderspreakers, mär amhaarsk hevt de meyste spreakers in totaal ümdat et de warkspråke is van de federale regering. Et ge'ezskrivt blivt belangryk as karkenskrivt vöär de etiopiske en eritreeske ortodokse karke en de Beta Israel (de etiopiske jöäden).
De etiopiske natuur büdt starke natuurlike teagenstellingen. Et westen is vrüchtbår med wolden en verskeidene rivyren en de heytste neadersetting van de wearld, Dallol in et noorden. De Etiopiske Houglanden sint de gröätste bargkeaten van Afrika. De Sof Omargrotten sint et gröätste van et wearlddeyl. Ouk hevt Etiopie van Afrika de meyste historiske steades up de wearldarvgoodlyste van UNESCO. Den etiopisken ståt is eyne van de uprichters van de VN, lid van de G24, de Non-Aligned Movement, G77 en de Organisaty vöär Afrikaanske Eynheid. De höyvdstad Addis Abeba is huusbasis vöär de Afrikaanske Uny, de Pan-Afrikaanske Kamer van Kouphandel en Industry, de Afrikaanske Ekonomiske Kommissy van de Vereynigde Natys, et Afrikaanske hülpleager en vöäle wearldwyde NGO's med ne fokus up Afrika.
In de jåren söäventig en tachtig van de 20. eywe kreag Etiopie nen börgeroorlog en kommunistiske terrööranvallen te verduren, wårdöär de ekonomy klappen kreag. Et land hevt nu de gröätste ekonomy (BBP) an Oustafrika.
Pest
thumb|250px|"Der Doktor Schnabel von Rom" ("Dokter Snaevel uut Rome"), gravure van Paul Fürst (naor J Columbina). De snaevel is een vrog gasmasker, vuld mit een protte kruden die as de pest mossen ofweren. (1656)
De pest ok wel zwatte dood nuumd, is een ziekte die van de 14e tot de 19e ieuw in Europa veulvuldig, bi'j vlaegen epidemisch en zels pandemisch, veurkwam en enorme antallen slaachtoffers maekte.
Laand
Laand kan verwiezen naor:
Nederlaans koningshuus
't Nederlaanse koningshuus is een instituut dat ononderbreuken efunctioneerd hef sinds de anstelling van Koning Willem I, prins van Oranje-Nassau in 1815. 't Koningschap is via de arfelijke liende van 't huus van Oranje-Nassau over-egaon op de wettige opvolgers. De vorstinne van 't Nederlaanse koningshuus is noen Koneginne Beatrix.
't Koningshuus ontstung rond 't jaor 1544 to Willem I, graof van Nassau-Dillenburg (1533-1584), beter bekend as Willem van Oranje of 'Willem de Zwieger', 't Zuud-Franse vorsendom Orange arven van zien neve René van Chalon (officieel René graof van Nassau en prins van Chalon-Oranje), de jonge van Willems noom Hendrik III.
Gorssel
Gorssel (uutspraoke: Gossel) is ne plaatse in de gemeente Lochem in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Hef 3840 inwonners (1 januari 2008). Tot an de samenvoging met Lochem in 2005 was Gorssel ne zelfstandige gemeente. Tot de gemeente Gorssel beheurden ok Alm, Aefde, Epse, Harfsen, Joppe en Kring van Dorth. In 1995 stond Gorssel op de negende plaatse van miljonaersgemeenten in Nederland.
Hoksebarge
Hoksebarge of Wakkesbaaign (Nederlaands: Haaksbergen) is ne gemeante en n doarp in t zuudn van Tweante, in de proveensie Oaveriessel. De gemeante har per 1 jannewoari 2020 24.309 inwonners (bron: CBS) en lig noa an Hengel (11 km) en Eanske (12 km). De totale öppervlakte is 105,55 km² (woarvan 0,27 km² water). De gemeante Hoksebarge, dee zik de Ster van Tweante neumt, maakt deel oet van t koaderwetgebeed Regio Tweante.
Oaverige kerne
Brammel, Buurse, Epnzoalder, Holthuuzn, Honesch, Langel, de Hoeve (ontstoan in 1927) en Stepel.
Geskiedenisse
De eerste inwonners van binn de hudige gemeentegreanzn kömn zon betn roond 800 v. Kr. noabie Buurse an de Buursebekke te wonn. t Doarp Hoksebarge onsteund völle later, um 800 noa Kristus, as boernestean vearderop an deezelfde bekke. Hier hebt ze n heulten kaarkjen op-egreawen oet ongevear 1000 n. Kr., wat n vuurgänger van de hudige St. Pankratiuskaarke was. Hoksebarge wörd t eerste eneumd as Hockesberge in 1188 op de goodernlieste van Groaf Hendrik van Dale, den't ook Deepn en Ahaus (kort oawer n poal in Duutslaand) har. An t begin van t 14de joarhoonderd kree'j de boermaarkes, dee't bleewn bestoan töt halverweage t 19de joarhoonderd. Oonder t gericht Hoksebarge völn de maarkes Brammel, Langel, Epnzoalder/Stepel, Holthuuzn, Bokel en Hoksebarge/Hoognes.
Velsen
Velsen is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand en hef ne oppervlakte van 52,87 km² (woarvan 6,30 km² water). Deur de Romeinen wierd rundum 40 n.C. ne neaderzetting esticht mit nen verdeadegboaren haven. Dizze neaderzetting neumden zi-j Flevum.
Hoksebarge
Geskiedenisse
Um 1400 wör de Buursebekke, den't toertieds duur t doarp hen streumdn, verlegd en op t zuden van Hoksebarge an eslötn op de Skipbekke. Hierduur köm dr ne waterverbeending met n Iessel en ko'j oawer t water bie de haanzesteadn Deaventer, Zwolle en Zutfen komn.
In t 18de joarhoonderd wör dr ne koornmölle bouwd, den't ze n Koornbloom neumt.