cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Over-Ysselsche Boere-Vryagie
Taal
Een opvaalend woord is (be)callen veur '(be)praoten', det vrogger wied verbreid was (Oaveriessel, Westmünsterlaand) en now nog in 't Limbörgs veurkump ('kalle'); vergeliekt Engels 'to call' en Nederlaands 'raaskallen'. Uut de taal bliekt ok bepaolde gebruken, zoals een bi'jname véur de veurname, wat nog altied veul veurkump in 't Nedersaksisch (Slaghecken Hiendrik, Lummen Johan), en anspreekvörms (Geyse meuye [Geze meuie], Geirt eum [Geerteum], Pastoor Heir [pastoorheer], Goossen breur, Jous Vaer [Joostvaar]).
Uutgaves
Jellinghaus, die volgens Heeroma niet in de kunde was mit Van Vloten zien uutgave, gef tekstcommentaar, tekstverbèterings en een woordenlieste Nedersaksisch-Hoogduuts, intied det Van Vloten mar van een antal woorden in voetnoten de Nederlaandse vertaling gef. Jellinghaus, die bekend was mit Platduutse schrieveri'je, liekt ok een bèter begrip te hebben ehad van de Nedersaksische tekst as Van Vloten. Van Vloten beduudden de Vryagie as een klucht in 'twentschen tongval'. Ok Heeroma docht eerst det 't um een Twèentstalige tekst gunk, mar kwaamp daor nao zien veurlopige taalanalyse op terogge.
Heeroma mienden det een heruutgave belangriek was, mar daor kwaamp 't in zien tied niet van.
Atlantis
right|thumb|250px|n Koart van woar of Atlantis legen hebben zol
Atlantis is de noam van n legendoarisch aailaand/kontinìnt, dij om en bie 12.000 joar leden ondergongen is deur n grote störmvloud. Volgens de legende, dij veur t eerst ien bronnen veurkomt ien n stok van de Graikse filosoof Plato, zol dit aailaand legen hebben ien wat wie nou de Atlantische ozeoan nuimen. Soamen mit t aailaand Lemuria, dat ien de Grote ozeoan legen hebben zol, was der op Atlantis n grote en hoog ontwikkelde geselschop, dij noa de grote störmvloud noar de kontinìnten van vandoag kommen is en zok weeropbaauwd het ien onder aander de Maya, de Sinezen, de Egyptenoaren en de Babyloniers. Atlantis zol dus de boases wèst hebben veur de beschoaven. Dizze theorie leefde veuraal ien de oldhaid, môr ien 1882 brocht Ignatius Donnelly t weer terug ien de aandocht.
t Bestoan
Of Alantis echt bestoan het wait man nait. Veul waitenschoppers goan der van oet dat Atlantis nait bestoan het. Toch kommen der elk joar weer bouken oet mit theorien over dit mysterieuze kontinìnt. Zo stoan overaal op de wereld pyramiden, zo as ien Egypte, Mexiko, Guatamala, Ekuador, Bolivia, Bosnie, Spanje, Graikenlaand, Röslaand, Sina, de Filepinen en ien de zee tuzzen Japan en Taiwan. Theoristen verbinden dizzent apmoal mit nkander en mainen dat zai apmoal vanôf dezulfde kulturen van Atlantis en Lemuria kommen zollen. De pyramiden zollen n spirituwele funksie had hebben en zai zollen broekt wezen om kontakt tou zuiken mit boeteneerdse wezens.
De grote störmvloud dij Atlantis en Lemuria overstroomd het, zol dezulfde vloud wezen as dijent dij ien de biebel nuimd wordt ien t verhoal van Noach. Waitenschoppers dij veur dizze theorie binnen, hebben dit onderzöcht en mainen dat dizze grote störmvloud veroorzoakt is deurdat de tektonische ploaten van de eerde dij ien de grote ozeoan en de atlantische ozeoan bienkander kommen, eerst tegen nkander aankwammen, woardeur de kontinìnten ontstonden, môr loater weer van nkander ôfdreven. n Aander theorie is dat doudestieds aan t ìnde van n iestied de gleesjer smolten en t woater doarvan t kontinìnt overswommen.
Aanhong en broeken ien t aaldoags
Luu dij hier deurgoans ien leuven, binnen voak lid van de New Age Movement of aander spirituwele groepen. Gounent dij ook n staarke leuver wazzen, wazzen Adolf Hitler en Heinrich Himler, dij leufden dat t arische ras de oorspronkelke bewoners wazzen van Atlantis, wat oetìndelk de holocaust tou gevolgen haar. t Idee krigt tegenswoordeg aal meer aanhong, ondanks dat der aal meer bewiezen weerlègd worden deur waitenschoppers. Nevvens summege leuvers waiten de hoge luu as de illuminati, n gehaim genootschop, t Vatikoan en de Ridders van Maalte dat Atlantis echt bestoan het en dat dit ain van de rezens is dat dizze organisoatsies en genootschoppen zo gehaimzinnen dounen over woar zai presies veur stoan en wat zai waiten. Dit wordt ook leufd deur komlottheoristen.
Zo as al nuimd, kommen der joarlieks wel bouken oet mit nije theorien of soamenvattens doarvan over Atlantis. Ook ien op schaarm binnen der verschaaidene films dij goan over Atlantis, zo as de Disney film Atlantis: The Lost Empire, Tomb Raider en de riege Stargate Atlantis.
SS Espagne (Anversois, 1909)
thumb|250px|SS Espagne
De SS Espagne was een Belgisch schip dat op 25 december 1917 deur een Duutse duukboot tot zinken ebracht is.
De Espagne was eigendom van rederi'je Armement Adolf Deppe en wodden ebouwd in Antwarpen. Et schip was 71,78 meter laank en 11 meter bried. Op 6 febrewaori 1909 wodden et te waeter eleuten; de eerste vaort was in meert.
Tiedens de Eerste Wereldoorlog wodden de Espagne op 25 december 1917 in de Noordzee torpedeerd deur een Duutse duukboot. Mit drei menuten was et schip ezunken. Ienentwintig opvaorenden kwamen uut de tied en drei bin d'r ered. Et wrak hebben ze ontdekt op een diepte van veertig meter.
Vemde
Vemde is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt tussen Epe en Heerde in.
Schaveren
Schaveren is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt twee kilometer ten westen van t darp Emst.
Woodhenge van Zwolle
De Woodhenge van Zwolle was een nederzettinge uut de Bronstied die evunnen is op 21 april 1990. De oaverbliefsels van disse nederzettings bint evunnen in die Zwolse wiek Ittersumerbroek. Er leavden zo'n tien töt twintig meansen per ginneraosie. De huzen lagen in kleine gruupies kortbi'j mekare of wieder uut mekare. De boeren die hier leavden, leavden van de akkerbouw en veeteelt, määr de jacht op dieren en de visvangst was niet onbelangrieke.
Uut verkleurings in de grond was of te leiden dät er hier vrogger paalkulen en ofvalkulen waren. Ook bint er onder aandere boederi'jen evunnen met bi'jgebouwen. Een antal van de paalkulen kunt meugelik onderdiel ewest wean van twie cirkels. De deursnede van disse twie cirkels bedrög ongeveer tien meter en zie bint volgens dezelfde principes ebouwd. De twie cirkels liekt op Stonehenge. Tiedens de Midden-Bronstied waren er contacten met Engelaand, wat de geliekenisse kan verklaoren. De cirkels kunt meugelik kalenders ewest wean die belangrieke waren veur de landbouw (zunnewendes). Ook bint er resten evunnen uut et Neolithicum, nämelik pielspietsies van bewärkt vuurstien.
Zo'n 2500 jaor eleden bint de leste bewoners vot egaon op zuuk naor heuger elegen zaandruggen deur meer activiteit van de Iessel.
Paosloo
thumb|250px|De [[tonmeulen bi'j Paosloo]] Paosloo (Nederlaans: Paasloo) is een dörp in de gemiente Stienwiekerlaand in de Nederlaanse perveensie Overiessel, legen in de veurmaolige gemiente Iesselham.
Engelse Wikipedie
thumb|Logo van de Engelse Wikipedie De Engelse Wikipedie (Engels: English Wikipedia) is de eerste uutgave van de digitale ensyklopedie Wikipedie. De Engelse Wikipedie gung op 15 jannewaori 2001 van start. Veule konvensies, richtlienden en funksies die ontwikkeld bin tiejens de opbouw van de Engelstalige Wikipedie, bin laoter overeneumen deur Wikipedieën in aandere talen.
Paosloo
Et dörp het een Hervormde karke uut de 16e ieuw. Et schip van de karke komt overiene mit een Overiesselse boerderi'je. In Paosloo staot de ienigste tonmeulen van Nederlaand.
Engelse Wikipedie
Nao ongeveer n jaor of vuve had de Engelse Wikipedie zo'n miljoen artikels. In september 2007 kreeg t zien twee miljoenste artikel. Begin 2015 had t omdebie de 4.750.000 artikels. Op de Engelstalige Wikipedie maggen verschillende soorten Engels naost mekaar gebruukt wörden, ze hebben wel liever dat a'j bv. n artikel over t Kanadees Engels of t Zuud-Afrikaans Engels anmaken da'j dat in t Kanadees Engels respektievelik Zuud-Afrikaans Engels schrieven. n Algemeen onderwarp wördt meestentieds in t Amerikaans Engels of t Brits Engels eschreven.
Bred
t Woord bred kin ien t Grunnegs meerdere betaikenissen hebben:
Karspel
thumb|280px|De plattelaandsgemiente [[Zwollerkärspel|Zwollerkarspel, um de stad en gemiente Zwolle henne, in 1867]] Een karspel (uut 'karke' en Oldgermaans *'spella', bericht, bosschop, rede) was in Nederlaandse en Duutse contreien 't gebied daor as een bepaolde (parochie)karke 't veur 't zeggen had. De priester van de parochie much in 't karspel prèken en zien ambtsplichten vervullen. Op dizze meniere maakte 't karspel diel uut van de karkelijke organisaotie van een bisdom. De grèenzen dateert vake uut de elfde of twalefde ieuw. Mit det de bevolking in antal toenaamp en weust laand anemeuken wördden, kunden de grèenzen an 't schoeven gaon. Det kun ok 't gevolg wezen van de opsplitsing van een karspel.
Uut 't karkelijke karspel kwaamp in Noord-Nederlaand 't karspel voort as gebied waor een bepaolde börgerlijke (niet-karkelijke) aoverheid 't veur 't zeggen had. Oosterd uut vund dizze ontwikkeling beveurbield plaatse in de hartogdommen Sleeswiek en Holstien en in de Hanzesteden Bremen en Hambörg. 't Börgerlijk karspel was de kleinste bestuurlijke ienheid, mar de organisaotie en dagense warking dervan verschilde van gewest töt gewest en zölfs binnen gewesten.
In Nederlaand kwaamp 't woord veural in 't noorden en oosten veur; ie viendt 't der nog veule in geografische namen weerumme. De contreien rond de stad Zwolle beveurbield vörmden een zölfstaandige gemiente onder de name Zwollerkarspel, töt ze in 1967 bij Zwolle wördden edaone, waor ze nog lange niet bliede mit waren. Töt 1966 haj ten zuden van Weesp de gemiente Weesperkarspel. Ok de namen van de gemientes Achtkarspelen (Frieslaand) en Harenkarspel (Noord-Hollaand) en de Noord-Hollaandse plaatsen Bovenkarspel, Hoogkarspel, Oudkarspel en Sijbekarspel verwiest nog naor de karkelijke geschiedenis.
Partietoeren völt een karspel onder de parochie van de iene plaatse intied det 't in een aandere gemiente lag. Zo was Karspel Goor onderdiel van 't richterambt Kedingen en later de gemiente Maarkel, mar heurden de geleuvigen bij de parochie van Goor.
Karstboum
thumb|Karstboum in et Museum of Science and Industry in Chicago thumb|Een karstboum mid [[karstballen]] thumb|[[Nordmann-sparre as karstboum]] Een karstboum is een nåldboum dee altyd rund de karsttyd in hüüs ehaald wördt en versyrd wördt mid luchtjes, karstballen, slingers, engelehår, üüteynloupende dekorative figuren so as engelen, renderen, pakjes, en vake een pyk. De tradity van de karstboum is mid der tyd uutebreided tot verluchtede en versyrde boumen up pleinen en in parken, stråten en tünen.
In vöäle städen en darpen wördt een groute verluchtede karstboum neaderesetted, meystentyds up een markt, plein of andere centrale plaatse. Eyn van de bekendste vöärbealden hyrvan is de fynsparre dee elk jår in Rockefeller Center in Ny-York neaderesetted wördt. De boum, dee meystentyds tüsken de 22 en 28 meater houge is, wördt versyrd mid tyndüsenden luchtjes. Et ansteaken van de luchtjes geböärt altyd tydens een twey üre dürende show up de woonsdag nå Dankseagingsdag (Thanksgiving) en wördt rechtstreaks up tv uutesünden.
Et moment wårup de karstboum upetöygd wördt verskilt van streak tot streak en van religy tot religy. In Nederland en Belgie geldt de ungeskreaven regel dat karstboumen en andere karstversyringen eyrst nå Sünterklås (5-6 december) neaderesetted wörden maggen. Et spül blivt meystentyds stån tot en mid Dreekoningen (6 januåri). Vrogger löäten se de boum ouk wel stån tot et feest van Maria-Luchtmis. Sums wördt wel es eseagd dat et vorddoon van de boum vöär Dreekoningen ungeluk sol brengen, üm toch likt disse upvatting minder vöär te kummen: vöäle neaderlanders doon de karstboum rund de jårwisseling al de döäre üüt. In Düütskland wördt volgens de tradity de karstboum eyrst up de margen van 24 december upetöygd, üm der dan savends de karstkados under te künnen doon.
Oorsprung en olderdom van et gebrüük
Oaver de olderdom van et gebrüük van de karstboum loupen de bronnen arg uuteyne.
In de Romantik döäken teoryen up dat de karstboum een oldgermaanske oorsprung hebben sol, wårby de boum (eyk) centraal stünd in een middewintervyring (feitelik de kortste dag). As de boum in de winter te old was, wördden et verbrand vöär warmde. Eyrst tydens de middeleywen kunnen kaersemakers up groute skåle goodkoupe kaersen maken dee gebrüked wördden üm de boum mead te versyren. In een frankiske tekste üüt de 13. eyw wördt vöär et eyrst een gröne boum vul mid kaersen beskreaven. An et ende van de middeleywen plaatsden inwuners van de Elzas swinters een boum, versyrd mid kaersen, klåtergold, eklöörd papyr, appels, kook en sükergood in höär hüüs. Dit gebrüük waiden eyrst halverweagen de 19. eyw oaver når andere westeuropääske landen, wårunder Nederland en Belgie.
De christelike karken, en vöäral de rooms-katolike karke, hebben de karstboum lange tyd eweard. De karstboum hevt mid de inhold van et christelike karstfeest niks van doon. Upvallend genog binnen et jüüst de neagentynde-eywske geystverwanten dee dervöär esörgd hebben dat de karstboum in Neaderland in swang kwam. In de neagentynde eyw hevt et Réveil een belangryke rolle espöäld by de introdukty van de karstboum. In eyrste instanty hadden allinnig ryke vrysinnige protestantske gesinnen een sparre in hüüs, de sündagsskole besörgden hüm breyde populariteit. De sündagsskole, uperichted döär figuren üüt et Réveil, was neet allinnig een geskikte manere üm et evangely te verspreiden mär ouk üm armen van middelen te vöärseen. Sinds dee tyd steyt de karstboum volgens party karken symbool vöär 'et Lucht'.
Boumsoort
De meystverkochte karstboumen binnen de fynsparre (Picea abies) en de Nordmann-sparre (Abies nordmanniana), evolgd döär de serviske sparre (Picea omorika) en de blauwsparre (Picea pungens). De nålden van de Nordmann-sparre vallen minder gauw üüt as dee van de fynsparre. Ouk andere soorten üüt de geslachten silversparre, sparre, denne en Pseudotsuga wörden as karstboum gebrüked. Et düütske karstleed O, Tannenbaum is vertaald as O, dennenboum, wat wårskynlik terechte is, ümdat sowel sparre as denne olde neaderlandske woorden waren vöär nåldboum. De vöärbye jårhunderden is de name denne meystentyds ereserveerd vöär wat vrogger pynboum heytede (et genus Pinus).
Karstboumverbranding
In vöäle gemeynden in Neaderland en Vlaanderen wördden an et begin van et nye jår de karstboumen verbranded by een sogeheyte karstboumverbranding. Vöäral jungelüde versamelen dan karstboumen en leaveren se in up een bepålde plaatse. Vervolgens wörden de karstboumen up een avend in brand estöäken, meystentyds is dår de brandwear wel by.
In de söäventiger en tachetiger jåren was et populäär by groute gruppen jungelüde üm karstboumen te versamelen en dee in "eigen beheyr" up een krüüspunt of plein te verbranden. Disse tradity leavde vöäral arg in Den Haag by de jungelüde. Et kun der in dee tyd heftig an to gån tüsken büürtgruppen underling mid gewunden tot gevolg. Disse tradity stünd beater bekend as "Karstboumen rausen"; up syn Haags: "kegsbaume rausen". Vanaf de jåren neagentig wördden et in eigen beheyr verbranden van karstboumen steads minder to-estån vanweagen de houge kosten van asfaltreparatys en de unveilige situaty vöär bewuners in de direkte ümgeaving van de karstboumverbranding.
Arnoldo de Ennethere
Arnoldo de Ennethere (Eanter, ennigste vermelding: 1134) was nen Kanunniksen monnik van hogen komaf. An zienen name is af te leiden dat hee oet et Tweantse döarpke Eanter köm.
Arnoldo köm oet n oadelik riddergeslacht en zat in Zutfen in een klooster. Op 2 februwoari 1134 was hee getuge van ne schenking an et klooster, wat allemoal in de beuke vastelegd wör. Völle is der oawer dit oadelike geslacht skoonwal nit bekeand, mer in 1339 wörd der ne Hermannus de Enthere neumd, den as in Vreden bie de Proosdieje was.
Westendarp (Epe)
Westendarp (Nederlands: Westendorp) is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt dree kilometer ten zujen van Epe.
Wienbargen (Epe)
Wienbargen (Nederlands: Wijnbergen) is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Ligt dree kilometer ten zuudoosten van t darp Epe.
William Z. Shetter
William Z. Shetter (17 augustus 1927) is een Amerikaanse taalkundige. Hij is opeleid an de University of Pennsylvania en de University of California en hef les egeven an de University of Wisconsin, Bryn Mawr College en Indiana University. Shetter hef hum bezigeholden mit de cultuur en talen van de Nederlaanden en de geschiedenis van de taalkunde.
Bijdrage an Nedersaksische studies
An de Nedersaksische taalkunde hef Shetter bijedreugen mit zien artikel aover 't Zwols, 'Phonemics of the Zwolle Dialect: Synchronic and Diachronic', det in 1958 verscheen in Language, 't miest gezaghebbende tiedschrift op 't gebied van de taalwetenschoppen. Dit artikel kwaamp töt stand naodet hum de taalkundige G.G. Kloeke miteneumen had naor Zwolle.
Nao zien pensionering is Shetter hum gaon bezigholden mit contemplatie. Hij is lid van 't Religieus Geneutschop van Vrienden (de quakers).
Heemenneke
De heemennekes daankt öaren naam an et geleuf det de dwellezelen as kleaine kearlkes langs de weg zatten, en leu dee't 's naches op pad warren lastigvöllen met tooverdan "Hee!" te skrewen en ze dwars te liggen.
Vuurbeeld
Een bekeand Tweants verhaal geet der oawer det de witte wiewe verskel hadden met de heemennekes. Et verhaal geet det de witte wiewe in de oolde grafheuwels bie Rossum wonnen. De heemennekes veunden det ook wal nen mooien steaden. De witte wiewe wollen öare wonnings natuurlik nit ofstoan, wat oeteaindelik op nen veeldslag oetleup. Der wör ne ofspraak emaakt um et op te lössen: De witte wiewe blewen woer't ze warren, want zee wonnen der ja et lengste. De heemennekes mosden aargens aanders wat bouwen. Mer et meuiste witte wief mos trouwen met de keuning van de heemennekes.
Nut
Et nut van et heemennekesgeleuf was um de leu zik te loaten gedreagen, want steelt oe vuur de'j zelf zo'ne onröstige, dwellende zele zollen worden. Leu dee't zik bangen vuur de heemennekes gungen bie zikzelf noa of ze wal good leawen en passen öar gedrag der op an.
Nöast et stichtelike van de verhalen zat der ook een vermaak in. De verhalen stamt oet de tied det de meeste leu nit konnen leazen of skriewen, dus beukevermaak was der nit of hoaste nit. De verhalen wörden um et veur verteeld. Mangs, as der bekeand wör det der nen verteller op bezeuk kömmen, wör de hele noaberskop eneugend um noar de verhalen te lusteren.
Heemennekes in de beuke
Oawer heemennekes is nit völle skrewen, ook nit in de Neersassiese skriefkeunsten. Et ennigste bekeande verhaal wat de heemennekes angeet keump van G.B. Vloedbeld in zin book Mans Kapbaarg, woerin et ene van de heuwdfiguren tiedens een gevecht in et Fraanske leager wörd ehulpen duur de heemennekes, umdet hee de heemennekes earder hef ehulpen. De beskriewing:
<blockquote style="font-style:italic"> En dow gebeuren der wat vrömds! In ees bleewen de peerden staon oop de stie, woer ze stönnen, zon vieftig tred van oons of en hoo of de dragonners ook domneren, 't hölp eer niks, de knollen steigeren en sprungen, mer kwammen gennen doembreed vuuroet.
"Kaans doew heugte kriegen van zon gekkenspil?" zeg ik tegen Naats.
"De heemenkes van 't Oale Begreawen!" griemken Naats. "Zee hoolt de peere nen bentel vuur de peute, kiekt miej mer ees aower de rechter scholder." Ik deu dat en non zag ik dee bentels ook. [...]
"Heuw ees, Jans, zeg Ploogstat, "wat har de Boornse jong toch met de heemenkes?"
Doo zeg Dieks: "Boer, lao'w ees drieste hen gaon en vraogen dee heemenkes, of wiej met meugt etten. Ik zin na beniejd, wat ze oopschaft en wiej spoort den löp naor 't hoes oet."
Non, dat göng an. De heemenkes zeaden voort: "Smiet oe daal, keerls, en tast too. Doot mer net, of iej in 't hoes zint biej oew moo". En doo hebt ze eer geneugten getten an ne goolne taofel oet goolne teelders. Et mut na lekker hebben wes. Benaamd de knecht den raken em, de kneupe sprungen em antlesten van de bokse, mer doo hee zien gerak har, stön dat rowmoos oop en göng hen zoonder de heemenkes te bedaanken. Dat is em leelk oopbrökken! Seend den tied har e iederbod wat vot; dan ziene tebaksdeuze, dan zienen knief of zien allozie, vaak mos hee der dree kotten dree langen naor zeuken en dan was 't aait: hee zoch zien peerd en zit er oop. Zo geet 't, a'j de heemenkes te nao komt. Mer Naats danken eer vrendlik vuur 't rieklike etten en hee neugen eer zee zollen 't ees 'n maol wier oophalen, ziene duur stön aait vuur eer lös. En hee lea ook nen schillink geld onder zienen teelder.
Seend den tied har de Boornse jong ne goo zied met de heemenkes en daor har e mennigmaol gemak van. Den Naats kon tòch a meer as alman en non stönnen dee oonklaoren van heemenkes em ook nog half. Gen woonder dat Napolion biej Waterloo de pan wierum brachen.
Ooldeouwer
thumb|Ligging van Ooldeouwer Ooldeouwer (Nederlaans: Oldeouwer, Fries: Alde Ouwer) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noorden van et Tjeukemeer, en had in 2004 omdebi'j 80 inwoners. Een echte dörpskoeme het et dörp niet meer. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 maekte Ooldeouwer diel uut van de veurmaolige gemiente Doniawerstal die op dezelde daotum opheven wodde.
Ooldeouwer is et ooldste van de drie dörpen die de Ouwster Trijegea vormen. De naeme verwiest naor oever ("ouwer"). Laeter is iets noordeliker et ni'je dörp Ouwster-Ni'jege ontstaon. In de loop van tied het Ooldeouwer veul gebied of moeten staon an et Tjeukemeer. Kotbi'j et dörp zit tegensworig een surfstraand.
D'r zit ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.
Harde harde
thumb|250px|Harde harde Harde harde of stokvis is n benaming veur n ongezoute vis. t Wörden meestentieds emaakt van kabeljauw mer t kan oek van leng en herik ween. Deur t dreugen van de vis ku'j t veul langer beweren, hoelange je t krek beweren kunnen ligt deran hoe koel en dreuge je de vis beweren mer t kan oplopen tot n jaor of wat.
De methode veur t dreugen van vis zo as dat bie harde harde edaon wörden is zo'n bietjen de oudste maniere veur t dreugen van vis. A'j de vis te kort dreugen dan krie'j n zoute vis.
Je zaggen dat ze in de vissersplaotsen veural varse vis atten mer a'j dan meer t laand in gungen, dan atten daor ze veural harde harde umdat t vanaof de kust naor disse plekken toe ebröcht mos wörden, de varse vis zol as t daor ankwam al niet meer vars ween.
Harde harde wördden in de vissersplaotsen zelf meestentieds niet egeten.
Anholt
Anholt is ne heerlekheid in de stad Isselburg in den Duutsen deelstoat Noordrien-Westfalen, an den Olden IJssel, elaegen in et district Borken. De stad hef 11.300 inwonners(NRW Stat). Naoabersteden bunt onder andere Bokelt en et Nederlaandse Deutekem.
Op 23 mei 1991 wodden hier et Verdrag van Anholt eslotten. Et verdrag wodden van kracht op 1 januari 1993.
Bezeensweerdig
Anholt is veural bekand deur et kasteel Waterburcht Anholt. De "heern van Anholt" regierden ok in delen van Nederlaand, zoas Dinsper, Aalten en Breevoort. Nog altied hebt de kasteelbewonners van vandage, de vörsten van Salm-Salm, völle groand in et darp Breedenbrook. Teggenwoordig harbargt et kasteel ok n museum en n hotel.
Bezeensweerdig is wieter et olde centrum van Isselburg, mit nen Waltoorn uut de 15de eeuwe en et stadhoes uut de 16de eeuwe. Wieter steet in et centrum van Werth n middeleeuws stadhoes en windmölle. In Anholt steet ne Sint-Pancratiuskarke mit doarin muur- en zolderskilderingen. Natuurleefhebbers könt eur harte ophalen in et Wildpark Anholter Schweiz.
In Isselburg steet vanof 1794 ne iezergeteri-je. Het past hiermet in den iezerindustrie dee langs den Olden IJssel lag.
Grove
duum|349x349px|Ne lykkiste wördt döär acht kearls når buten edraegen de lykwage in. Ne grove of begraevenis is ne ceremony dee hölden wördt as en menske uut de tyd ekümmen is. Rund de wearld beståt vöäle rituälen en gebruken üm en menske 'te röste te leggen' en 'de lätste eyre te bewysen'. In landen dee traditionääl under invlood van abramitiske godsdeenste ståt of stünden (kristendom, jöädendom en islam) is et gebrukelik üm en störven menske in de aerde te begraeven. As et menske by leaven gelöyvig was (of syne family), wördt de ceremony meysttyds leided döär nen afvaerdigden van dat gelöyv.
In vöäle kulturen wördt et störvene lyk van en persoon kremeerd (verbranded). In byvöärbeald asiatiske kulturen wördt dit up nen lössen brandstapel edån, in de westerske wearld geyt et in nen verbrandingsoavend in een krematorium.
In Neaderland kan en menske der vöär kesen üm syn lyf nå syn doud in deenst van de weatenskap te stellen, soudat dee der undersöke med doon künnet en soudat leyrling-dokters lyksnyden ovenen künnet.
As ymand up sey uut de tyd kümt (byvöärbeald as bemanningslid van en skip), kan der vöär köäsen worden üm den persoon en seymansgrav te geaven. Hyrby wördt et lyk in en verswård kleyd draid en oaverboard esat. In vroger tyden was dat noudsakelik, ümdat et untbindende lyk vöär slimme seekdes kunde sorgen. Seymansgraven magt in neaderlandske wateren neet meyr.
Doudgraevers
Oaver de heyle wearld gevt et begrafenisondernemers, dee der wark van maket üm lüde professioneel når et grav te brengen. Vake hebbet de nåbestånden gin idee wo as allens warket en der den kop ouk neet når stån. En ne grove vöärbereiden is vöäle wark, wat rap geböären müt, leevst binnen ne weake. Vandår at disse doudgraevers sik anbedet üm allens te regelen. See delvet et grav vöäraf, sorget vöär ne kiste, de rouwadvertenty in de krante en de versyringen rund de ceremony. Ouk oaverlegget se med de nåbestånden wo as den deenst en et grav nåtyds der uut kümt te seen. Se sorget dat de höäre noch ne lätste mål ekamd sint en böärde bywarked of afsköären (hår groit noch nen set voordan nå et starven). Mangs halet se der makeup-artisten by, dee as et lyk upmaket. Dit kan nöydig weasen as den oaverleadenen döär en swår ungelükke, slimme seekde of te lange wachten med de grove en stark verwrüngen vöärkummen hevt.
Grovegebruken
Vanuut kristeliken hook is enkel begraeven tostån. Vöärafgånd an den dag van de grove kummet de achterblyvers van den douden by mekander üm afskeid van et lyf te neamen. Roumsk-katoliken holdet vake den åvend tevöärten ne åvendwake. Dat kan in den douden syn huus weasen, mär ouk in de karke. Et is gebrukelik üm rouwkaarten te låten drükken wårmed as lüde nöydigd wordet üm by den afskeidsdeenst by te weasen. Ouk wördt der vake nen advertenty in de krante sat.
De nöästen beslutet wee as de kiste geyt draegen. Vake sint dat nöäste verwandten: bröders, kinder of kleinkinder, mär as den douden en hougwaerdig beroop had, sou as in et laeger of by de polity, künnet ouk vakbröders de kiste draegen.. As den oaverleydenen neet souvöäle künnigen had, künnet et ouk de nöäste nåbers doon. In gebeden wåras nåberskap neet sou stark is, künnet familys der vöär kesen üm medwarkers van et doudgraeversbedryv in te hüren.
Vöär de warkelike gravlegging an kan der nen karkendeenst ehölden worden. Neet-kristelike vergårings in en uutvårtcentrum of krematorium kummmet ouk vöär. Vöär den anvang van den deenst stellet sik de nåbestånden in ne rygel up by den ingang üm de deylneaming van alle belangstellenden an te neamen. In den deenst of mis kan den domineer of pastoor nen oaverleadenen gedenken in syne preyke. Vake wordet de anweysigen ouk noch eweasen up öäre eygene vergangelikheid. In wat vryere gemeyndes en in neet-gelöyvige herdenkingsdeenste künnet lüde wat seggen, en gedicht of versken vöärdraegen of den douden herdenken in ne tospråke. Ouk wördt der mangs musik edraid, wat den oaverleadenen selv by leaven hevt uuteköäsen of wårvan as de nåbestånden wüsten dat den douden et mooi vünd.
In Twente was et lange gebruuk üm de kiste up ne platte wage med koobeeste der vöär te vervoren. Dat had der ouk med te maken dat vöäle familys ne düre lykwage neet betalen kunden. In Enter geyt den rouwgang oaver de höyvdstråte når den karkhov. Vanuut den vernyden hang når tradity wördt voordan vaker de ossewage weader anehaald.
Nå den gedenkdeenst versamelet de family, nåbers, künnigen en vakbröders van denne wat uut de tyd is buten up de stråte. De nöäste kearls draeget de lykkiste når buten. Dår skuvet se ne in de lykwage of up en draegköäreken. Dan geyt et heyle spül når den doudenakker, wåras den doudgraever en grav edölven hevt. Dåroaverhen ligt töwwe. By dee grove tillet de nöästen de kiste up de töwwe. Den domineer of pastoor spreakt noch en wöördken, terügverwysend når de preydike van eyrder en düt dårnå en gebed.
Beleg van Breevoort (1597)
thumb|Beleg van Breevoort in 1597
Grove
Grovegebruken
Den doudgraever löt de kiste sakken, wårnå as de nöästen, vake de öldste söäne of dochter, de lüde tosprekket üm se te bedanken vöär de belangstelling en kumst. Anslutend künnet de lüde langs et grav loupen üm de lätste eyre te bewysen. By wat karken is et gebrukelik üm en händke sand up de kiste te smyten.
Dan volgt de någrove. In en bygebouw van de karke of et uutvårtscentrum künnet family en belangstellenden noch nåsitten en küeren, vake med koffee of tea en bröödkes der by. De ceremony wördt ofeslöäten med en stükken vöärleasen uut den Bybel en en afslutend gebed. Vöärdat ydereyne når huus hen geyt, hevt ydereyne geleygenheid de nåbestånden starkde te wünsken. Underwyl hevt den doudgraever et grav dichtemaked.
Beleg van Breevoort (1597)
1 Oktober, Opmars.
Noa de innames van Rijnbark en Meurs en Grol trok Maurits met zien laeger bestoande uut 6.000 soldoaten en 1.200 peerde op 1 oktober noar de veste Breevoort dat moar deur 2 vendels (200) soldoaten verdaedigd wodden under gezag van nen Fraansen kapitein Danien Gardot en den luutenaant Van Broeckhuysen deur afwezzigheid van den graaf Van den Bergh en den vri-jheer van Anholt. Maurits leet de waege noar de stad afluuten, en bouwden zien heufdkwarteer westelek in het noabi-j elaegen Aalten samen mit 13 Engelse vendels onder bevel van Horatio Vere en 12 vendels onder bevel van graaf Willem Lodewiek, den Friesen Stadholder.
Oostelek van de stad laegerden den graaf Van Solms mit 9 vendels, samen mit 12Skotse vendels onder bevel van Mereu en 6 vendels under bevel van Duivenvoorde in Miste en Kolle.
2 Oktober, Anvang.
right|thumb|250px|Beleg van Breevoort in 1597
Noa de insluuting wodden 12 geschutsstukken eplaatst in ofwachting van oaverige kanonnen, kartouwen en mortieren, dee nog vanuut Grol mossen wodden ebrach deur skeepsleu. Moar denzelfden dag leet Maurits n eerste salvo ofvuuren. (Maurits had de tradisie um noa 3 salvo's nen in-eslotten vesten op te eisen. Gaven de belaegerden zich neet oaver, dan wodden noa nen nen tweeden eis minder gunstige veurweerden an-eboaden. Noa nen daarden en lesten eis, was et alleneg nog moar meugelek um de stad op genade of ungenade oaver te gaeven). Noa den eis van Maurits, repen zi-j vanof de stadsmure uutdagend "Ghy hebt dee van Grol neet veur" en dat zi-j veurnemmens waren de stad tot den letsten kaerl veur den Spaansen könning te verdaedigen. De verdaedigers hadden vertrouwen in n ontzettingslaeger umdat Maurits gene kriegsliene rundumme den stad kon anleggen deur de oard van et umrengende laand woardeur de stad midden in n bi-jnoa undeurdringboar brookgebeed lag, undanks dat zi-j moar mit 200 verdaedigers teggenoaver 6.000 soldoatn van Maurits stonden.
3 Oktober, Loopgraven
Graaf van den Berg leet wetten dat hi-j neet deur de Staotse lienen kon deurbrekken, moar dizze tieding wodden underschept deur de Stoatsen, zodat de tieding neet in Breevoord te heuren was. Zi-j wosten neet dat der nooit verstarking zol kommen. Intussentied leet Maurits dammen bi-j de waotermölle deurstekken, um te prebeern de Stadsgrachte löäg te loaten lopen. Moar hi-j kwam der rap achter dat et unmeugelek is ne grachte dreuge te leggen in n laeg-elegen gebeed midden in et brook. Der was ginne andere meugelekheid dan et graven van Aproches woardeur soldoatn en geschut noar veuren evoerd konnen wodden. Zo gebeuren et dat an den oost- en westziede de stad beschotten wodden, en de Freezen en Engelsen wisten noo op 400 meter van de stad te kommen deur et anleggen van loopgraven. Howal den toostaand veur den bezetter der noo neet better op was ewodden, blaeven zi-j iedere an-eboden oavergave weigeren, umdat zi-j et volste vertrouwen in de strategiesen umgaeving, grachte en veural et ontzettings laeger van Grave Van den Berg hadden (dat nooit kommen zol).
4 Oktober, Geheim Wapen.
Maurits, altied in veur et gebruuk van de ni-jste striedmiddelen, brech n geheim wapen in stried. Op 15 juli 1597 was in Den Haag ne kurken brugge demonstreert woarmet ne draagboare bestorming op ne belaegerde stad kon wodden uut-evoerd. Dat wol Maurits uutpreberen, dizze brugge bestoand uut lösse underdaelen, en kon wal 150 bewapende soldoatn en ok zwaor geschut oaverbringen. De under- en boavenkante was verstarkt mit holten planken. Maurits gaf opdrächt dizzen vanuut Doezebarg te loaten kommen en wal genog bruggedelen um vanuut 3 kanten nen anval te können uutvoern.
thumb|Stried um de [[Aalterpoorte]]
8 Oktober, Bloodig handgemeen.
Et kriegsgwald was noo in alle haevigheid too-enommen, noa 5 dagen hebt de Schotten vanuut de westkante nen Halven Moan veur de Aalterpoorte noa n alderbastend bloodig handgemeen wetten in te nemmen. Den dag kwamen ok de eerste bruggedelen met skeepn vanuut Doezebarg ter plaatse. Noo was et nen zaak van tied.
9 Oktober, undergang.
Vrog in de mörnen wödden in alle haevigheid an-evangen mit zwaor unopholdelek geschut op de oost- en westkante van de stad, woarbi-j vanuut et zuuden de kurkbrugge wödden an-elegd. Nen gans gevoarleken toostaand, want de skeepsleu van Maurits mössen dit zunder dekking woarmaken, woarbi-j zi-j unopholdelek vanof de stadsmure wödden beschotten. Moar mit ne woare doodsverachting wösten dee soldoaten nen eersten stadswal te noaderen, en groven zich dreks in. Et was noo 2 uur, en den stormlöp had nen groten indrök op de verdaedigers emaakt.
Volgens kriegsgebruuk uut dee tied, kwam noo nen trommeloar noar den wal um n tekken te gaeven dat zi-j wollen onderhaandelen oaver veurweerden van oavergave. Moar den Stoatsen waren noo neet meer ansprekboar, et beleg had an Stoatsen kante al teveul blood ekost. Toon den trommeloar zien heufd boaven den wal uutstak wodden zien heufd derof eschotten deur nen kanonskoggel. Hierop ging de bestorming in alle haevigheid wieter, Maurits was den grep op de soldoaten noo kwiet, moar et was ok meugelek dat Maurits de soldoaten euren gang leet goan um wraak te nemmen waegens undergoane ontberingen. De verdaedigers leten noo vrouwleu en kinder op de wallen, in de hoppe dat et anzicht op 'et zwakken geslacht' den stoatsen mild zol stemmen. De Spanjoarden smetten noo mit eure hooden in de loch (as tekken van oavergave) moar zi-j wodden harteloos oaver den kling ejägd. Oaver-eeblaeven Spanjoarden vlögten noo noar et kasteel van Breevoort as letste schuulplaatse. Noo kwam roofzucht noar boaven bi-j de Stoatsen, en den andacht ging noo uut noar buut. Breevoort was doarveur ne winstgaevende plaatse, want völle buutenleu hadden eur bezit binnen de muren van de stad ebrach. Maurits leet ziene tröppe 2 dagen uutroazen en plunderen. Maurits zei in n skrieven noa oflöp "Uwer Ed. moghen voor zeecker daer voor houden, dattet de starckste plaets is, die wy dese tocht den vijandt afghenomen hebben"
11 oktober, genade en ungenade
Noadat de gemooderen bedoard waren, gaven de ingeslottenen under anvoering van Luutenaant Van Broekhuysen op et kastele zich op genade en ungenade oaver. Den Gouverneur Damien Gardot was et neet elukt um in et kasteel te vlögten. De soldoatn uut et vendel van Van Broekhuysen hadden um eweigerd, en edreigd um dood te sloan as hi-j ok maor enen voot op de brugge zol zetten. Umdat den gouverneur eweigerd had te onderhandelen tot oavergoave under veurdelige veurweerden toon dat nog meugelek was. Gardot was met nen trouw eblaeven soldoat in n hol in den stadswal ekroppen. Hi-j wodden op den dag doarveur evonden, en gevangen-enommen deur den voandrig van graaf Hohenlohe. Howal et laeven van Damien Gardot an nen zieden droad hung, kon e zien laeven vri-jkopen deur nen afkoopsom. De soldaoten van Broekhuysen konden goan teggen betaling van 1.700 goldguldens. De Fraanse soldoaten mossen zich afkopen mit 2.300 goldgulden. Alle bezetters mossen vortgoan en mochten zich 3 moanden neet meer boaven de Maas loaten zeen, op straffe van den dood.
12 oktober, oftocht van den bezetter.
Noa betalen van ofkoopsommen ter weerde van 6.000 gulden konden de bezetters goan, mit achterloaten van wapens, en bezittingen. Zi-j mossen vort mit nen bonenstoak in de hende um zich publekelek tot schande te maken. De börgers van Breefoort mössen 6.000 daalders betalen, moar umdat zi-j al eure huze en gooderen kwiet eraakt waren deur nen groten stadsbraand wodden dizzen straf kwiet-escholden deur Maurits. As dank boden zi-j um 3 vaten wien an. Et in-ezamelden geld wodden verdaeld under de gewonde soldoaten en dee waren talriek. Et beleg van Breefoort had Maurits meer officieren en soldoaten ekost as Maurits zienen veldtocht van 1597 bi-j mekare, woarbi-j toch staedn as Rijnbark, Meurs en Grol in-enommen waren..
Stadsbraand
Nen stoatssoldoat den in den nacht noar buut zocht, had bi-j gebrek an lech n bösken streuj an-estokken, deur unveurzichtiheid raakten den heujzoller in braand den oaversloog noar andere huze woarbi-j de ganse stad op 20 huze noa ofbraanden. Howal Maurits kwoad was oaver et veuwal, dacht e ok dat et n ofschrikwekkend veurbeeld veur andere staedn zol waen. Maurits leet 2 vendels achter in de stad en trok wieter noar Eanske.
Rieksvoarweg
Nich alle heufdvoarwegn bint Rieksvoarwegn. De kanöale in Grunnen en Frieslaand (t Emskanoal, Prinses Margrietkanoal en Van Starkenborghkanoal en de Gouwe in Zuud-Hollaand wör deur de previnsie beheard, t Hartelkanoal wör beheard deur de gemeante Rötterdamme en t Binnen-Ie wör beheard deur de gemeante Amsterdamme.
Kleverlaands
thumb|Taelgebied van t Kleverlaands thumb|t Kleverlaands in relaosie tot naoburige dialekten t Kleverlaands is n verzaemelnaeme veur de Nederfrankiese dialekten die in Nederlaand spreuken worden in Zuud-Gelderlaand, Nederlaands Noord-Limburg, t Laand van Cuijk in Noord-Braobaant en in Duutslaand in t Laand van Kleef.
De Duutse term Kleverländisch is oorspronkelik de term veur t dialekt van t Laand van Kleef, mar is deur de dialektoloog Jan Goossens veur de hiele greensoverskriedende regio overneumen. t Kleverlaands vormt n groep dialekten die t meerst overienkomen mit t Braobaants en t Zuud-Gelders, en in mindere maote ok mit t Limburgs, al bin de Limburgse invloeden op t Kleverlaands slim klein. Allienig de meerst zudelike dialekten van t Kleverlaands rond de stad Venlo, dat wil zeggen de dialekten in t zonuumde mich-kertier, hebben meer gemien mit t Limburgs. Disse dialekten worden weliswaor bi'j t Kleverlaands indield, mar hebben n starke invloed ondergaon van t zudeliker spreuken Oost-Limburgs.
Van de 17e tot veer in de 19e ieuw wordde t Nederlaands in dit gebied as ambtstael bruukt, en tot an de Twiede Wereldoorlog wordde t Nederlaands zelfs nog in inkelde karken as karktael bruukt. Adolf Hitler verbeud vanof 1936 t Nederlaands te bruken.
Geografiese ofbaokening
thumb|Zuud-Gelders neffens [[Jo Daan (raoze) vergeleken mit t Kleverlaands neffens Jan Goossens (blauw)]] thumb|Topografiese verspreiding van t Kleverlaands (blauw) en Oost-Bargies (gruun) neffens de definisies van Georg Cornelissen en Jan Goossens. De witte vlekke binnen t Kleverlaands is t taeleilaand van Pfalzdorf en omkrieten.
t Kleverlaands wordt tot de dialekten van de Zudelik-sentraole groep rekend, waortoe ok t Braobaants beheurt. De ofgreenzing tot t Braobaants is deur verskillende auteurs op verskillende manieren benaoderd. Zo rekent Jo Daan t Noord-Limburgse Kleverlaands tot t Braobaants en t Gelderse Kleverlaands tot t Zuud-Gelders, terwiel Jan te Winkel Jacques van Ginneken en Jan Goossens de greens trekken bi'j de ijs/ies-isoglosse. Tieleweerds, Nederbetuws en Laand van Maos en Waols worden zo bi'j t Braobaants indield.
De zudelike skeidsliende tussen t Kleverlaands en de Limburgse dialekten wordt vormd deur de Uerdinger linie. Mar bi'jgelieks t dialekt van Krefeld het alweer alderhaande Ripuariese eigenskoppen, zo as esch in plak van ik, j- an t begin van n woord in plak van /g/ (jedöns "Gedöns"), velarisaosie van taandklaanken (onger "unter"), en de typiese betekenisonderskeidende betoning die zowel de Limburgse as de Ripuariese dialekten kenmarkt.
t Mich-kertier of Zuud-Gelders Limburgs in de omkrieten van Venlo wordt ok wel as n aparte dialektgroep zien.
Veurbielden
De Duusburger Johanniter Johann Wassenberch het in de 15e en 16e ieuw riegelmaotig antekenings over plaetselike en wereldwiede gebeurtenissen maekt, die ons inzicht geft in hoe ze in die tied in t Kleverlaandse gebiedsdiel praotte:
Variaanten binnen t Kleverlaands
In Duutslaand vormt t Kleverlaands t noordelikste diel van t Nederfrankiese taelgebied. t Bestaot uut de dialekten van Kleef, Goch, Kevelaer, Straelen, Meurs, Vluyn en Rienbarg (Rheinberg). Onderling verskillen de nuumde dialekten. Disse verskillen liggen veural in de veraandering van de oolde West-Germaanse lange klinkers en twieklaanken /i:/, /u:/, /au/ en /ai/
Regionaole verskillen tussen de Kleverlaandse dialekten
De omkrieten van Venlo kenmarkt him deur de vorm mich van "mij", dit gebied wordt dan ok t mich-kertier nuumd en wordt ok as n apart dialekt zien (Zuud-Gelders Limburgs).
Gaffeltaand
thumb|right|200px|Gewoonn gaffeltaand (Forficula Auricularia) n Gaffeltaand (Dermaptera) is nen insektnorde, den at vaalt oonder de Pterygota. n Bekeandstn is de gewone gaffeltaand (Forficula auricularia).
De gaffeltaand is te herkenn an den krommen klem an de achterkaante (n gaffel), de cerci. Disn is bie t mennken wat grötter as bie t vröwken. Gaffeltaandn wordt vake "vieze deers" eneumd, mear beent feailik onmeundig nuttig.
Kleverlaands
De laeste ontwikkelings
Zowel Giesbers as Cornelissen zaggen dat de rieksgreens almar meer n taelgreens worden is: waor vroeger nog huweliken over de greens sleuten wordden, is dat tegenwoordig niet meer t geval. Benaemen in Duutslaand is t Kleverlaands stark an t vergriezen; de jeugd prat n Rienlaands regiolekt.
t 'Gat' van Pfalzdorf
Ten zuden van Kleef he'j n taeleilaand in t Kleverlaandse taelgebied. t Is op de kaorte mit n witte vlekke angeven. Dit is de omkrieten van Pfalzdorf, legen tussen de plakken Goch, Kalkar en Kleef. Pfalzdorf wordde in de 18e ieuw sticht deur n groep protestaanten uut Bad Kreuznach en Simmern in de Keurpalts, die via Nederlaand naor Amerika wol reizen. Bi'j Skinkenskaans wordde ze liekewel de deurtocht deur Nederlaand weigerd en zo bin ze in t laand van Kleef blieven steken. Van de stad Goch kregen ze in 1741 n stokkien heide toewezen waor ze bin gaon wonen. Omdat t n protestaants dörp in n katholieke streek was, het de groep heur eigen Paltsiese dialekt haandhaeven kund. Dit dialekt, n mingeling van Rienfrankies en Moezelfrankies, wordt liekewel deur de jongere generaosie van now nog krapan spreuken.
Gaffeltaand
Leafwieze
n Gewoonn gaffeltaand is nen plaantn- en ofvaletter, mear mangs ett ze bladluuze en aandere kleaine insektn. Ze verstekt zik meestieds op vochtige plekn oonder boombast, hooltblukke, of stapels steender, en a'j ze eenmoal binn hebt ook in stapels beuke en tiedskriftn. 's Naches komt ze vuur n droad, en daagns hooldt ze zik stille. A'j ze 's naches te noa komt (as ze oawer de muurn goat) loatt ze zik zo valn en kroept dan zo vlot meugelik vort.
Gaffeltaandn wordt nooit grötter as n paar centimeter. As ze zik an evöln veult, dan köant ze met den gaffel bietn. Det kö'j dan wal vernemn, mear slim is t neet en iej hooldt dr niks an oawer.
n Gaffeltaand hef wal vlerkn en kan dr good met, mear hee vlög zowat nooit. Gaffeltaandn gröait in stapn. De nimfen liekt al op de grote deers en bliewt n zetjen bie öare moo, den at ook de eikes bewaakt.
Verwaantskop
Gaffeltaandn beent verwaant an n kakkerlak. Den krop ook oaweral tusken en wördt ook smearig eveundn.
Aandere soortn
Dr beent um en noabie 1800 soortn in 10 femilies, dee at allemoal op dezelfde wieze gröait. Sommigen köant 5 centimeter laank wordn, mear de meestn komt neet boawn de 3 centimeter. Één soort haaldn de 8 centimeter, mear den kenne vie allene as fossiel.
Roelof Sieben
Roelof Sieben ('t Wold, 1919 - Möppelt, 2006) was een schriever in 't Drèents en Nederlaands.
Sieben zien moe kwaamp vrog uut de tied, waornao e opgruide bij pleegolders op Fört in de destiedse gemiente Zuudwolde. Hij warkte as boerenknecht, vertegenwoordiger, winkelier en heufd van een bejaordenhuus. Wegens verslechterend zicht mus e mit 't wark uutscheiden. De schrieverije naamp juust toe, waor e een speciale typemesiense veur gebruukte mit grotere letters en laampen dernaost veur extra locht. Hij schreef gedichten veur kiender, streekromans en humoristisch wark.
Ok gaf Sieben conferences mit gedichten en veurdrachten op brulften en partijen. In Oes eig'n Kraantien, 't weekblad van zien woonplaatse Sweel, stunden van hum onder de titel De wereld van Joppie meer as honderd humoristische stokkies, die later ebundeld wördden.
't Onofficiële Drèentse volkslied Mijn Drenthe deur J.J. Uilenberg was Sieben niks wies mit; hij schreef daorumme een alternatief volkslied van negen coupletten, Oens Drenthe.
De leste jaoren van zien leven woonde Sieben in verpleeghuus De Schiphorst in Möppelt. Hij en zien vrouwe hadden drei kiender en zes kleinkiender.
Citaot
Uut Van de mörreng tot de aovend (1986) deur Roelof Sieben, in: Rouke Broersma (red.) (2003), Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (blz. 94)
Rottum (Frieslaand)
thumb|300px|Ligging van Rottum Rottum is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuudwesten van Et Vene, an de N924 naor Rotsterhaule, en had in 2004 omdebi'j 700 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.
De naeme zol ofstammen van een reviertien die ooit deur Rottum leup. Rottum leit zels op een zaandheugte in et vene en dit was dus een veilige plak om te wonen. D'r was ooit zels een verdedigingsschans. In de twaolfde ieuw wodt d'r al spreuken over  Ruthne en in 1481 wodt Rottim en Rottena vermeld. Rot zol een oolde waeternaeme wezen.
Zwarfstien
Hier leit de grootste zwarfstien van Frieslaand en Nederlaand. In de iestied van zoe'n 200.000 jaor leden is de granieten stien uut Zweden hierhenne kommen. De stien is vief bi'j twie meter en weegt zoe'n 44.200 kilo. Dit was eertieds wel 150.000 kilo, mar een schipper het et bovenste diel mit springstof sloopt. Dit graniet is bruukt veur de Zuderzeediek bi'j De Lemmer.