cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
University of Austin
thumb|180px|[[Peter Boghossian, ien van de ontwikkelaars van 't onderwiesprogramma van de University of Austin]] thumb|180px|[[Ayaan Hirsi Ali, ien van de ontwikkelaars van 't onderwiesprogramma van de University of Austin]] De University of Austin (UATX) is een op 8 november 2021 estichte Amerikaanse universiteit in oprichting die veurnemens is een campus lös te doen in of bij Austin, Texas.
In een bericht in Bari Weiss heur neisbrief 'Common Sense' schetste Pano Kanelos, heufd van de neie universiteit, een bield van vrijheid van mieningsuting die onder drok zol staon op de bestaonde universiteiten van 't laand. Onder epeilde academici en studenten, schrif e, is der veule steun veur 't stillekriegen of deruutwarken van onderwiezers en studenten die niet as politiek correct wördt eziene. Ok mient e det universiteiten, um heur voortbestaon en imago te bescharmen, al hoe meer middeln besteedt an zaken die niet mitiene mit onderwies van doen hebt. De universiteit in oprichting wil daorumme dreien um vrijheid van onderzuuk, gewetensvrijheid en 't vrije debat. De universiteit is nog niet erkend deur een accreditatie-instelling, mar zuukt die erkennige wal.
An de University of Austin hebt heur een hiele riege peblieke intellectuelen verbunden. De oprichtende bestuurders bint veurmaolig heufd van St. John's College Pano Kanelos, geschiedkundige Niall Ferguson, journaliste Bari Weiss, biologe Heather Heying en ondernemer Joe Lonsdale. In de raod van bestuur zit onder aandern academica en veurmaolig politica Ayaan Hirsi Ali, economist Glenn Loury, psycholoog Steven Pinker, onderzuker Lex Fridman, sociale psycholoog Jonathan Haidt en schriever Andrew Sullivan. An 't onderwiesprogramma wördt ewarkt deur filosoof en schriever Peter Boghossian, Ayaan Hirsi Ali en filosofe en schriefster Kathleen Stock.
De universiteit in oprichting hef nog aordig wat stof doen opweien, waorbij der zowal ekeken wördt naor de ideologie van de betrökkenen as naor de vraoge of de ambitieuze plannen wal uutevoerd kunt wörden.
Hádiejan
Hádiejan is n zangkoppel oet n Achterhook. t Köppel wörd evörmd duur Jan Ottink en Dianne Marsman. Ze zingt in t noord-Achterhooks.
Öar stiel löp slim oeteen. Mangs zingt ze luusterleedjes, geveulige ballades, verskes met völle humor, country-muziek, folk en latin.
Meesttieds doot ze optreadn met zien beaiden, mear ze hebt ook wal es ne begeleaidingsband der bie. Den besteet dan oet nen bassist Frans Ottink, drummer Hugo Masselink, perkussioniste Wilma Groothoff en toetsenist Maarten Knikkink.
Met mekoar hebt ze verskeaidene cd's op naam stoan. Ottink dut al iets länger zingen, dus den hef ook verskeaidene platen woerop at he allene zingen dut, of met euldere bands.
Marieke Dannenberg
Marieke Dannenberg (Ryssen, 1986) is ne skryvster in et twentsk van Ryssen.
Dannenberg skrivt med name körte verhalen en kolumns, baseerd up wat see selv medmaket. Disse verskynet unreagelmåtig in et twentske blad 'n Bodbreef en de lokale krante Hart van Rijssen-Holten. In öär dagelikse leaven is see underwyser neaderlandsk an ne middelbåre skole in Apeldoorn, wåras see ouk woanet. In öäre lessen bestedt see ouk andacht an et neadersassisk. See hevt noch nen set in deyltyd streaktaalbeambte weasd vöär et Twentehuus.
Dannenberg is ne dochter van Gerrit Dannenberg, ouk old-underwyser neaderlandsk en twentsk skryver.
Hielal
thumb|right|275px|Dizze opnaome van de [[Hubble Space Telescope toont steernstelsels van verschillende leeftieden, groottes, vormen en kleuren. De kleinste, roodste stelsels, een stok of honderd, heuren tot de miest wiedofliggende die deur een optische tilleskoop in bield ebracht bin.]]
Et hielal (ok et universum of de kosmos) is alles wat een stoffelijk bestaon hef, et gehiel van ruumte en tied, alle vormen van materie en energie, en de netuurwetten en netuurkundige konstaantes die as daor de skepter over zwi'jen.
Nowdaegse astronomische waornemings geven an dat et hielal zo'n 13,73 (± 0.12) biljoen jaor old is en dat de deursnee van et observeerbere hielal meensens 93 biljoen lochtjaor (8.80 × 1026 meter) is.
Et kan paradoxaal lieken dat twie steernstelsels nao 13 biljoen jaor al 93 biljoen lochtjaor van mekeer of kunnen staon. De speciale relativiteitstheorie wil ja dat materie niet rapper as et locht kan reizen in een elokaliseerde regio van de ruumte-tied. Mor volgens de algemiene relativiteitstheorie kan ruumte uutdi'jen zunder intrinsieke snelheidsgreens; daorumme kunnen twie steernstelsels rapper as et locht van mekeer ofvliegen, mit dat de ruumte dertussen toenemp.
Et is niet bekend of et hielal oneindig of eindig groot is.
Volgens et heersende wetenschoppelijke model, dat van de Oerknal, breidt et hielal hom uut vanuut een merakel hiete, kompakte fase die as ze de Planckepoche numen, waorin alle materie en energie van et observeerbere hielal ekoncentreerd was. D'r hef altemet een kotte periode (minder as 10−32 sekonden) van kosmische inflatie ewest; exponentiële uutbreiding as gevolg van vakuüm-energie mit negatieve drok. Pattie onofhaankelike experimentele metingen lieken dizze theoretische expaansie en de Oerknaltheorie in et algemien te steunen. Recente waornemings geven an dat dizze expaansie in snelheid toenemp vanwege duustere energie, en dat de mieste materie en energie in et hielal fundamenteel aanders is as wat aw op de Eerde hebben, en niet direkt waorneember. Deur gebrek an sekuurheid in de waornemings van vandaege is et lastig veurspellen wat et uutaendelike lot van et universum is.
Kallenkote
Kallenkote is een kerakteristiek lintdörp in de Kop van Overiessel (gemiente Stienwiekerlaand) in de Nederlaanse perveensie Overiessel. Rond et jaor 1200 wodt disse plak onder de naeme Collencoten veur et eerst intekend op kaorten. Et bebouwingslint leit op de greens van et zaand- en et veenpakket en volgt omdebi'j de liende van de Stienwieker Aa, aanderhalve kilemeter in westelike richting.
Van over de Iessel
Van over de Iessel is n (digitaal) literear blad op t internet, vuur t earst verskenen in april 2010, det per kwartaal oetkeump. Dr stoat verhalen en gedichten in de verskeaidene dialekten van Oaveriessel in. t Wörd finansierd duur de proveensie Oaveriessel en krig oonderstönnige van de Iesselakademie en TwentseWelle. t Is n idee van n Schrieversbond Oaveriessel. Mei 2010 har t blad 150 leazers.
Van over de Iessel is inhooldelik leegdreampelig en hef ne seempele opmaak en redaktionele verzörging. t Kan ezeen worden as n poging um wier een literear blad vuur de hele proveensie in t Neersassies in de bene te kriegen, noadet t glemmige blad Verdan (1999-2005) dr met oet mos skeaiden umdet ze nit genog seanten hadden.
-um (toponiemsuffix)
t Achtervougsel -um bie topogroafische noamen komt veur ien Grönnen, Fraislaand en Oostfraislaand. t Betaikent n droog stee dat (veurlopeg) vaileg is veur t woater en dat bewoond is deur n group mìnsken. Dit kin dus betrekken hebben op n dreuge revier, dat verliekensboar is mit t Duutse suffix -au. t Kin ook betrekken hebben op n hoogte (terp/wierde/wort/warft), wat verliekensboar is mit de suffixen -werd, -warden, -warfen, -wurt en -wort en t kin betaikenen n stee woar mìnsken bie nkander leven, wat weer verliekensboar is mit -heim, -hem, -hiem en -heem.
Könningsbosch
thumb|Karke van Könningsbosch Könningsbosch (Limburgs: De Boesj) is een dörp in 't midden van de previncie Limburg. 't Dörp ligt in 't oosten van de rivier de Maas en in 't zuden van Roermond, in een inham van Nederlaand in Duutslaand. 't Het ongeveer 1.700 inwoners en heurt bie de gemeeinte Echt-Susteren.
't Was tot 2003 eein van de vief kernen van de gemeeinte Echt, nou eein van de negen van de gemeeinte Echt-Susteren.
Rotsterhaule
Naemgeving
De naeme Rotsterhaule zol ofleided wezen van et kotbi'jlegen Rottum. Rotsterhaule betekent dan zoks as "heugte (haule) in de buurte van Rottum". Al in 1490 het der in Rotsterhule een Roomse kapel van et Hascher Konvent-klooster (uut Haskerdieken) staon, et is annemelik dat d'r al eerder meensken woonden in et gebied. De kapel wodde tot 1580 bruukt en ston op de krusing van de Streek en de Langediek.
Veenofgreving
Et hudige dörp is ontstaon tiedens de ontvening van een leegveengebied. Tiedens de ontvening bin vule bewoners uut de Kop van Overiessel naor dit gebied trokken. Nao de Gieterse ontvening leupen de poolders vol waeter die bi'j harde wind de bebouwing bedriegde. Rond 1860 is de Grote Veenpoolder deur vier windmeulens dreugemaolen. Van disse windmeulens bestaot nog ien exemplaor, dit exemplaor is deur de bevolking van de sloop redded: De Hersteller.
Nao de dreugemaoling wodt et gebied veurnaemelik bruukt veur veeteelt. Bi'j et dörp is een oorspronkelik veengebied beweerd bleven wat opgaot in et netuurgebied Et Ooster Skar, omdebi'j 500 bunder groot en wodt beheerd deur It Fryske Gea.
Ni'jebrogge
Ni'jebrogge of Nieuwebrug kan verwiezen naor:
Bodegrawen-Reewiek
Bodegrawen-Reewiek (Nederlaands: Bodegraven-Reeuwijk) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 32.857 leu (2013) op ne strekke van 88,64 km², met 12,95 km² water. Et roadhoes steet in Bodegrawen.
In de gemeente lignt de kernen Bodegrawen, Dreebruggen, De Meije, Niejerbrugge, Reewiek-Brugge, Reewiek-Doarp, Sluipwiek, Tempel en Waarder.
Binnenmaas
Binnenmaas is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Et ligt in de oolde laandsstrekke Hoeksche Waard (Hooksen Weard). Der wont 28.889 leu (2014) op ne vlakte van 75,60 km² (met 6,34 km² water). Et roadhoes steet in Maasdam.
Et rechtevoortse Binnenmaas is der kömmen duurdet op 1 januwoari 2007 de oolde gemeentes Binnenmaas en 's Grawendeel. De vuurgoande gemeente Binnenmaas ontsteund in 1984 duur een samengoan van Puttershook, Maasdam, Mijnsherenlaand, Westmaas en Heinenoord.
Den naam hef de gemeente van de Binnendiekse Maas, nen ofdamden oetleuper van dee rivier dee as helemoal in de gemeente lig.
Wonkernen
In de gemeente Binnenmaas lignt de volgende kernen: Blaaksendiek, 's-Gravendeel, Goidschalxoord, Greup, Heinenoord, Maasdam, Mijnsheerenlaand, Puttershook en Westmaas.
Dörsk
right|250px|thumb|Dörsk De dörsk of kabbeljou (Gadus morhua) is n visksoort dij veurkomt ien de Atlantische Ozeoan. Hai het n laange tot 150 sm aan tou en meet middelks 80 tot 90 sm. De dörsk het n olivengruine en broenvlekte rug, n wit lief en n laange kindroad.
De grootste vangploatsen binnen Newfoundlandbank, de Lofoten en de Doggersbank. De visksoort leeft op daiptes van 20 tot 600 meter tou bie de bodem. De dörsk vouert zok veurnoamelk mit kreeftkes, genoatkes, lutje viskes en mözzels.
t Vlais van de dörsk is fien van smôk en het n lösse struktuur. De visk wordt veul fileerd en is n haile populere visk. Soamen mit heern, laks (solm) en koolvisk is de dörsk de maist eten visk ien Nederlaand.
Lutje dörsk hait gul. Dreugde dörsk wordt ook stokvisk of dreugvisk nuimd en frituurde stokken dörsk wordt kibbeling nuimd. Skraai is de noam dij er krigt ien periode tuzzen dezìmber en april as er vanoet de Barentszzee noar t noordwesten van Noorweeg tou gaait om te poaren. De noam skraai is ôflaaid van t Oldnoorse skrida, dat zowat betaikent as "raaizen".
Nationaol Park De Weerribben
thumb|250px|Bos in Nationaol Park de Weerribben thumb|250px|De Weerribben vanuut de locht Et Nationaol Park De Weerribben is een 35 km² groot park in Nederlaand, dat grotendiels in hanen is van Staotsbosbeheer. Et nationaole park is op 17 jannewaori 2007 uutbreided mit et gebied De Wieden dat in et zuden d'r van leit en grotendiels in hanen is van Netuurmonementen. Tegere mit park De Wieden vormen ze et Nationaole Park Weerribben-Wieden i.o. dat 100 km² groot is. Tegere bin ze ien van de belangriekste moerasgebieden van Europa. De planning is dat d'r nao twie jaor de definitieve instelling van et park volgt. Dit nationaole park leit in de Overiesselse gemiente Stienwiekerlaand.
Geschiedenis
Tot 1920 wodde d'r in dit gebied turf wunnen. Naodat et turf steuken was, mos dit dreugen op de zogenaemde "ribben", smalle stroken laand die mit hier speciaol veur anlegd wodden (legakkers). Somstieden sleugen disse ribben weg bi'j slecht weer, zo ontstonnen de Wieden. Omdat et meerste turf steuken was gongen ze daornao over op de winning van riet. Doe in 1919 een gemaol bouwd wodde begun een perces van verdreuging. Dit perces wodde verstarkt deur de inpooldering van de Noordoostpoolder.
Beheer
As d'r gien beheer is, verdwienen et rietlaand en et hoogvene deur verlaanding en wodden de weerribben een groot moerasbos. Mit et mi'jen van riet en et uutbaggeren van sloden blift de situaosie etzelde. D'r bin slim veul meulens in de weerribben; waor ze vrogger et waeter mit votpompten, helpen ze now om et terrein nat te holen.
Dieren
Biezunder is de purperreigerklonie. Ok hej' d'r de zwarte stern, rietdompe en moerasvoegels as karekiet, snor, rietzanger en gele gouw. Zoogdieren as de ree, vos en Europese otter kuj' hier ok vienen. In et gebied komt ok de grote vuurvlinder veur, in een speciaole ondersoorte Batava en tal van aandere vlinders. Veur libellen is et waeterrieke gebied mit zien riet ok slim belangriek: De vrogge, Broene en Grune glaezemaeker, Grote keizerlibel, Viervlekke en verschillende soorten heidelibellen.
De otter
In 2002 is begunnen mit de herintroduktie van de otter. D'r bin now een antal dieren die heur territorium in de Weerribben hebben. Een antal dieren wodden ok buten de Weerribben zien.
De mooiste plek van Nederland
Op 27 november 2004 wodde in de finaleuutzending van et NCRV-tillevisiepergramme De mooiste plek van Nederland et netuurgebied De Weerribben tot winner keuzen. Et Friese Moddergat en et Grunningse Lauwersmeer wodden twiede en dadde.
Stadsdeel Centrum (Eanske)
200px|right 200px|thumb|right|t Stasjoonspleain leg in Stadsdeal Centrum. Stadsdeel Centrum is een stadsdeel in de Neerlaandse stad Eanske. Onner et stadsdeel valt de wieken De Bothoven, Boddenkaamp, Hogelaand-Noord, Loares, Horstlaanden-Vealdkaamp, Lasoonder, Et Zeggelt en de Binnenstad. In dit gebeed wont ongeveer 22.000 leu woarmet as et et kleinste stadsdeal van Eanske is.
Stadsdeal Zuud (Eanske)
200px|right 200px|thumb|right|t [[Smaalnbrook leg in Stadsdeal Zuud.]] Stadsdeal Zuud in de Neerlaandse stad Eanske hef de wiekn Helmerhook, Stroinkslaandn en Wesselerbreenk, en ok t noaberskop Brookheurn. In dit gebeed wönt önnevear 37.000 menskn woarme't n öp eann noa grötstn stadsdeal van Eanske is. Veur jöarn was Zuud t grötste stadsdeal, moar deurdet De Eschmarke an-legd wörn is Stadsdeal Oost noe grötter.
Stadsdeal Noord (Eanske)
200px|right 200px|thumb|right|t Arke Stadion leg in Stadsdeal Noord. Stadsdeal Noord in de Neerlaandse stad Eanske hef de wiekn Twekkelerveald, Bolhoar, Depnbrook, Mekkelholt en Roombekke en t dorp Lönnker. In dit gebeed wönt mear as 30.000 menskn in 2008, woarmet Noord-Eanske, noa de stadsdeale Oost en West t grötste stadsdeal is.
Straandlopers
thumb|De [[knoet]] Straandlopers (Calidris) is n geslacht van voegels eut de familie van de straandlopers in snippen (Scolopacidae). t Geslacht bestot eut 19 soorten.
Springendal
250px|thumb|right|Ne kwelle in t Springendal. t Springendal in de gemeante Tubbige is n erosiedal in de stuwwal van Oetmöarske (oe't Saalien) en n deur Staatsbosbeheer beheard netuurgebeed. t Leg ten neurden van Oetmöarske en Old Oetmöarske en ten eusten van Vas en is önnevear 355 ha gröt. t Gebeed steet bekant öm zinne kweln, bekken, heuweln en grafheuweln. An de greanze met Duutslaand leg n stök lösse heaie, de "Peerdenslenkte".
In t netuurgebeed öntspröng kwelwoater öp drea plöatse. Disse plöatse bint te herkennen an de bosmeerskens dee'j in t Springendal veenden könt. Ean meer is via de nörmoale bospäde good te veenden, de oare twea bint wat meender bekant.
t Gebeed was vreuger van de Eanskse textielfabrikaant Jannink en is nu van Staatsbosbeheer en Landschap Overijssel.
n Noam Springendal kömp van t erosiedal en de bekken dee derin öntspringt.
Beekbergerwald
duum|Beekbergen med 'Het Woud', kaart uut 1866 duum|Nye natuur langs snelweg A50 Et Beekbergerwald is 'n verdwenen brukbos in de Neaderlandse provinsie Gelderlaand, elegen tüsken Apeldoorne en et dorp Klarenbeek. Et werd in 1871 ontgonnen en geldt as et lätste Neaderlandse urwald. De Vereniging Natuurmonumenten probeert et wald döär natuurontwikkeling ny leaven in te blåzen, ünder andere döär et ankopen van gronden en et laten ontstån van ny muraswald in et weidegebeed ten westen van snelweg A50. Ten noarden van disse 'nye natuur' ligt et landbouwgebeed Beekbergsebroek det vöär de ontginning tot et wald ereakend werd.
Romantiske en floristiske beskryvingen
"Het Woud" was vöär syn undergang slim bekend by reisigers en floristen. In et Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden (Van der Aa, 1840) is te leasen:
"Dit bosch is een der merkwaardigste bosschen van ons Vaderland en misschien het eenig natuurwoud, waar nooit in geplant is of wordt. De plantengroei is er zo weelderig als ergens in ons geheele land. Het bestaat meest uit elzenbomen, die zich zelven zaaien, en soms wel een hoogte van 20 ellen bereiken. Voorts ziet men er de schoonste essen en eikenbomen, heesters van de vreemdste soort en wilde bloemen. De zwarte bezie, de framboos, de braam- en de boschbes vindt men er in overvloed. Ook nestelen er goudvinken en nachtegalen; terwijl er eenige hoge terpen, horsten genaamd, in gevonden worden, waarvan de hoogste eenige oudheden opgeleverd heeft, die waardig zijn verder nagespeurd te worden. Wegens de weeken, moerassigen grond, kan uit dit bosch niet dan bij sterke vorst gehaald worden, en is het slechts bij drooge zomers te begaan. Het is 156 bunder, 16 vierk. roeden, 20 v. ellen groot, en behoort aan de eigenaars der Ugchelse mark onder Beekbergen."
Van der Aa hef neet gelyk as et gåt umme de eygendom. Et gebeed was van de Liedermark. Wieters wurd er in et gebeed op de hogere deylen van et wald eplant, der werd ekapt en sölfs espit.
Neet lange nå eum gingen O.G. Heldring en R.H. Graadt Jonckers når et wald. Eur gids was 'n olde jager van 80 tot 90 jåre old med 'n pak an van hertenleder. Se komt an by 'n plek wår gehakt wurd en se bekykt machtig mooie essen van 80 voet hoge. By de kap wurd ouk feest evierd, der bint vuren anestoken wår lüde umhenne sit, 'n köke en süptavvel ståt klår. "Hier nestelt raaf, reiger, roerdomp, ijsvogeltje en nachtegaal". Se komt an by de Grote Horst, en sint weyr up vaste grond. De horst is begröid med eiken, dee der bint eplant. "...bij die gelegenheid ik weet niet wat wondere potten en ijzeren ketenen uit den grond gehaald".
An de rand van et Wald stån kolenbrandershutten. Elk jår wurden der völle mijten afvalholt verstookt in holtskoolmeilers.
J.H. Molkenboer skrev in 1847 det et Wald neet meyr etsölfde is. Jüüst de südkante nümt he det et beyld verandert is. Wår de grond vrogger tüsken de ekapte elsenbodem swart en neet begröid was, is disse nu bedekt med 'n dichte grüün grastapijt. De grond is hoge en dröge eworden, et lyk ja wal 'n heide. De bekende natuurbeheyrder en vegetasiedeskundige Victor Westhoff skrev in 1956, in 'n gedenkböke van de Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten med den titel Vijftig jaar natuurbescherming in Nederland, 'n good öäverzichtsartikel med de volgende slotwöärden:
"Wanneer men de historie van de ondergang van het Beekbergerwoud nagaat, treft het, dat er zich onder alle stemmen van zijn bewonderaars nauwelijks één verhief, die voor zijn behoud pleitte of zelfs maar zijn ondergang betreurde. Men leefde toen blijkbaar nog in de ban van de gedachte, dat de strijd tegen de wildernis de eerste plicht was van een beschaafd volk. Maar die éne stem heeft toch gesproken, en daarbij het begrip Natuurmonument in onze taal ingevoerd: de stem van F.W. van Eeden in 1886: "Dit bosch had als monument van de voormalige natuur van ons land niet minder waarde dan oude gebouwen voor de geschiedenis der vaderlandsche kunst, en het redden van zulke merkwaardige plekjes uit sloopershanden moest aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen worden opgedragen."
Jan Zandbergen
Jan Zandbergen (Riessen, 15 juli 1938 - Riessen, 16 juni 2021) was nen Tweantsen dichter en skriewer oet Riessen. Zaandboargen skreef mangs Nederlaandse, mer benaamd völle Riessense limericks, dee as hee zelf (s)limericks neumden weagens de talige gräpkes dee as der in zatten. Doar deed hee dan ook aaltied ne verneamstige sprökke bie. Dee steunden alle wekken in et doomoalige Riessens Niejsblad en in et kwartaalblad 'n Bodbreef van de Kreenk vuur de Tweantse sproake. Do as et Riessens Niejsblad der met oetskeaiden, gung zinne rubriek oawer noar et wekkenblad Hart van Rijssen-Holten.
Van ziene hande zint ook een antal korte verhaalkes bekeand. Disse zint allemoal oetegewen in oetgaves van de Kreenk vuur de Twentse Sproake.
Nöast zin skriefwoark deed Zandbergen ook met in de Riessense Revue en hulp hee met an de Tweantse opera's Scheerbaas van Riessen en Tsaar en Timmerman van Harm oet Riessen. In zien woarkzame leawen deed Zandbergen stukadoren en glaszetten.
In 2017 köm hee nog in et lokale niejs umdat hee 750 slimericks emaakt har.
Zaandboargen was fanatiek hardleuper bie de lokale atletiekverenige. Töt zinnen twee en tachtigsten hef hee dat aait nog probeerd, zelfs doas hee noa zwoare operaties eagenlik nit mear kon. In 2021 veunden de dokters kaanker in de longn bie em. Op 'n zesteenden juni köm hee oet de tied.
IPA
IPA kan verwiezen noar:
Terbaand
Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Terbaand mit de dörpen Gersloot, Luunjeberd, en Tjalleberd de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied Aengwirden, of De Streek nuumd.
Giessenlaanden
Giessenlaanden (Nederlaands: Giessenlanden) is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 14.476 leu (2014) op ne vlakte van 65,19 km² (met 1,35 km² water).
Kernen
De leu wont verdeeld oawer de wonplaatsen Arkel, Giessenburg, Giessen-Ooldekaarke, Hoogbloklaand, Hoornoar, Noordeloos en Skellunen. Et roadhoes steet in Hoornoar.
Bred (voat)
right|150px|thumb|Haile stoapels breds right|250px|thumb|n Bred veur de schier n Bred of n bôrd is n veurwaarp woar of man eten op doun kin om t vervolgens op te kaauwen. n Bred is voak rond en plat. Der bestoan ook daipe breds dij veur soep binnen. Dit kin ook ien n kom doan worden, môr veuraal ien ristoraants wordt soep ien breds serveerd omrezen t sjieker is en omrezen t sneller ôfkollegt en man t eerder eten kin. Breds worden tegenswoordeg van keramiek môkt, môr veur op kamping of bie n barbeque broekt man ook wel ais plestieken of pampieren breds.
t Bred wordt al sunt t begun van joartellen broekt. De Reumers broekten t om aal t eten op te lèggen, woarôf elk zien aigen porsjoon vanôf pakken kon. Dizzent wazzen voak môkt van metoal. Tegenswoordeg broekt man t bred veur de aigen porsjoon en is t dus n tuzzenweeg tuzzen de pot en de revel. Ien middelaiven, dou man nait riek genog was om breds te verdoun, wörren tellers broekt, dij môkt wazzen van verhaarde plakken ronde stoet. Sunt de 17. aiv môkt man, noar Japans en Sinees veurbeeld, breds van keramiek. Sunt dij tied broekt man breds ook veur de schier. Hierbie worden bieveurbeeld schilderens of femiliewoapens op zet veur dekeroazie. Dizzent worden den aan maauwer hongen of ien n mooie kaast zet en binnen den ook nait om van te eten.
Breds bestoan ien verschillende soorten en moaten. Van groot noar lutteg:
Ooldehaske
thumb|Ooldehaske Ooldehaske (Nederlaans: Oudehaske, Fries: Aldehaske) is een dörp dat rond de krusing Jousterweg - Badweg leit, in et oosten van de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Ooldehaske het omdebi'j 2.000 inwoners en is daormit wat grootte angaot et dadde dörp van disse gemiente. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.
Et dörp, dat tot et ontstaon van Ni'jehaske gewoon Haske hiette, is et ooldste van de veurmaolige grieteni'je en gemiente Haskerlaand. Et moet al in de 13e ieuw bestaon hebben en kreeg rond 1300 een eigen kapel. Deur de veenofgreving in et gebied, die al in de 16e ieuw gaonde was, kon et dörp heur ontwikkelen. Doe 200 jaor laeter zogenaemde Gietersen naor et gebied trokken om vene of te greven, nam et antal inwoners van beide dörpen stark toe. Disse groep meensken uut de Kop van Overiessel brocht een ni'je verveningsmethode naor Frieslaand, die grote waeterplassen tot gevolg had. Daankzi'j disse vorm van vervening is et netuurgebied Nannewied ontstaon, dat in et zuudwesten van Ooldehaske leit.
Kromstrien
Kromstrien (in et Nederlaands: Cromstrijen) is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 12.797 leu op ne strekke van 70,31 km² (met 15,94 km² water). De rechtevoortse gemeente besteet seend 1984, toon as bie den gemeenteliken herverdeling de gemeenten Klaaswaal en Numansdoarp bie mekoar doan wörden.
Azerbeidzjanen
thumb|200px|De Azerbeidzjaanse schaakgrootmeister [[Shakhriyar Mamedyarov]] De Azerbeidzjanen of Azerbeidzjaanse Turken (Azerbeidzjaans: آذربایجانلیلار, Azərbaycanlılar, آذربایجان تركلرى, Azərbaycan türkləri) bint een Turks volk (Oegoezische takke) det wegkump uut 't gebied van de Kaukasus töt an 't Hooglaand van Iran. Ze wördt in een noordelke en een zudelke groep verdield. Nao de Turken van Turkije bint ze 't talriekste Turkse volk.
De mieste Azerbeidzjanen, tussen de twalef en de twintig miljoen, viej in Iran, in een gebied bekend as Iraans Azerbeidzjan, bestaond uut de pervincies Oost- en West-Azerbeidzjan, Ardebil en Zanjan. Wieder woont der roem tien miljoen in de Rippebliek Azerbeidzjan, die in 1918 opericht wördden, in 1922 bij de Sovjetunie wördden edaone en in 1991 vanneis de onofhaankelkheid uutreup. Wieder hej nog flinke groepen Azerbeidzjanen in 't naobernde Dagestan (Ruslaand), Georgië en Turkije.
Heur taal is 't Azerbeidzjaans, een Turkse taal. 't Azerbeidzjaans is nauw verwant an 't West-Oegoezisch, det ze praot in de Balkan en in Turkije. Umdet Azerbeidzjan een vroggere Sovjetrippebliek is, kunt der hiel wat ok Russisch as tweede taal.
De cultuur van de Azerbeidzjanen hef Kaukasische, Iraanse en Turkse (in de briede zin) elementen. De Azerbeidzjanen bint heufdzakelk sjiitische moslims. Minderheden bint soennitische moslims, christenen en anhangers van de bahai en 't zoroastrisme.
Kapitalisme
Kapitalisme is en ekonomisk stelsel dat uutgeyt van et recht van en menske up eygen besit van produktymiddelen en üm dår winst med te maken. De belangrykste kenmarken van kapitalisme sint et vergåren van kapitaal, strydende markten, prysenstelsels, persöönlik eygendom en de erkenning van eygendomsrechten, vrywillige uutwesseling en warken vöär en loun. In ne kapitalistiske marktekonomy proberet geld- en kapitaaleygenaars meyr geld te verdenen döär en deyl van öär geld te investeren in underneamingen dee meyr geld upleyvert. Besluutförming dårvöär hangt af van wat de vråge en et anbud in de markt is.
Chan Chan
Chan Chan (zun zun) is n olle stad ien t noordwesten van Peru, dij baauwd en bewoond wör, veur de Kolumbische tied. t Wör as lèst bewoond deur de Inka's, môr zai haren t veroverd van de Chimu. Of zai t aargens van aarfd hadden, is nait wizze. Wel is wizze dat Chan Chan doudestieds (tuzzen de 9e en de 15e aiw) de heufdstad was van t Chimor riek. De exakte baauwdoatem is ook nait zeker. Deurdat man dit nait wait, gaait man der vanoet dat t baauwd is om en bie 850 noa Kristus, sunt dou de Chimu doar kwammen, môr middelkerwies is t kompleks veul en veul older. Om en bie 1470 wör de stad deur de Inka's overnomen en wör om en bie 1532 hailmoal verloaten. Der is sunt dij tied gain bewonen meer wèst.
Kapitalisme
Ekonomen, geskeedkünnigen, politike ekonomen en sociologen legget et woord kapitalisme verskillend uut. See seet et in et dagelikse leaven in verskillende förme. Vöärbealden sint vrye marktkapitalisme, ståtskapitalisme en versörgingsståtskapitalisme. Under verskillende förme van kapitalisme varieert et begrip van vrye markten, publik eygendom, beswåren teagen vrye marktwarking en ståtsbeleid vöär sociale saken. Wo stark as markten mekander bestrydet en wo vöäle as ståten sik dårin menget, mär ouk wovöäle as nen ståt kan besitten, hanget af van et model van kapitalisme. Wo vry as markten sint is ouk verskillend. Dårin spöält politik ne groute rulle. De meyste hüdige kapitalistiske ekonomyen hebbet nen mengförm, med elementen uut vrye marktwarking wårby as den ståt der sik med bemoit. Mangs sint der ouk lechte förme van ekonomiske planning.
Marktekonomyen beståt al fråi lange in verskillende soorten ståten en förme, oaver verskeidene tydsperken, steades en kulturen. Moderne kapitalistiske samenleavingen untstünden in westelik Europa en leidden töt de Industriele Revoluty. De meyste hüdige westerske landen volget en kapitalistisk stelsel med verskillende måten van inmenging döär de regeyring. Ekonomisken groi is nen karaktertrek van alle kapitalistiske ekonomyen.
Chan Chan
Leven en aarchitektuur
Man is zeker dat Chan Chan vanôf om en bie 850 bewoon wör deur t Chimu vôlk. De geogroafische lokoatsie körtbie de Grote Ozeoan en de ienkaarvens ien de walen lôten zain dat t leven ien Chan Chan hail staark op de viskerij richt was. Der binnen n hail ìnde ienkaarvens van visken vonden en dingen woar visken mit vongen en ien bewoard wörren.
Noast visk, mouk ook seks n belaangriek dail oet van dij beschoaven. Der binnen tel van beelden en ienkaarvens vonden van seksuwele handelns en geslachtsorgoanen. Ook zugt man ien de aarchitektuur van de stad dat der n dudelke sosjoale verdaildhaid was ien riek en aarm.
Stadsdeal Oost (Eanske)
200px|thumb|right|De Glanerbrögge leg in Stadsdeal Oost. Stadsdeal Oost in de Neerlaandse stad Eanske hef de wiekn De Eschmarke, t Heugelaand, t Ribbelt, Stokhorst en Velve-Leendnhof en t dorp De Glanerbrögge. In dit gebeed wönt önnevear 38.000 menskn woarmet Stadsdeal Oost t grötste stadsdeal van Eanske is.
Knoet
Knoet of kanoet kan verwezen nor:
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
thumb|De naam van t darp Llanfairpwll in Kumrië op de achtergrond Llanfairpwll­gwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (letterlik: Parochie van de Heilige Maria in t dal van de witte hazelnoeteboom bie de vlogge maolstreum en de parochie van de Heilige Tysilio bie de rooie grotte; oek wel espeld as: Llanfairpwll­gwyngyllgogerychwyrndrobwyllllantysiliogogogoch) is n groot darp op t eilaand Ynys Môn (Engels: Anglesey 'Engelsoog'), in Kumrië. Meestentieds wördt de naam aofekort tot Llanfair PG of Llanfairpwll onder de Kumriërs. Dat is zat um der eigen te onderscheien van aandere plaotsnamen die mit Llanfair beginnen. t Is n toeristenplaotse umdat veule meensen effen bie t treinstasion n foto koemen maken en in t bezeukerssentrum der paspoorte laoten aofstempelen.
Kortbie he'j t vlinderhuus Pili-Palas.
De naam besteet sinds t jaor 1860 en is bedocht deur de lejen van de plaotselike raod umdat ze de langste naam van alle treinstasions in t laand hebben wollen; de langste echte plaotsnaam in Kumrië is Llanfihangel-ym-Mechaint. Oorspronkelik heetten t gewoon Llanfair Pwllgwyngyll, wat al aordig lastig is veur meensen die de stemloze, geaspireerden laterale affrikaot ll (dubbele L; ) niet machtig bin (zo as de Nederlaanders en de Engelsen).
De naam van t darp is de langste van Europa, en kömp wat de lengte angeet wereldwied op de darde plaotse terechte:
Luunjeberd
thumb|Luunjeberd Luunjeberd (Nederlaans: Luinjeberd, Fries: Lúnbert) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Friesland. Et leit in et noorden van et plak Et Vene, en had in 2004 omdebi'j 450 inwoners.
Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Luunjeberd mit de dörpen Gersloot, Terbaand en Tjalleberd de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied Aengwirden, of De Streek nuumd.
Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.
Maurits van Oranje
thumb|upright|Prins Maurits Maurits van Oranje (Slot Dillenburg, 14 november 1567 – Den Haag, 23 april 1625), Prins van Oranje, Graaf van Nassau, stadholder en van 1585 tot zienen dood kapitein-generoal van et leager van de Republiek der Zeaven Vereanegde Nederlanden.
Jeugd
Prins Maurits wodden geboaren in Dillenburg as zönne van Willem van Oranje en ziene tweede vrouwe Anna van Saksen. Toon Maurits nog gin joar old was, verleet Anna van Saksen et Slot Dillenburg. Maurits zol zien mooder nooit meer trögzeen.
Zien vader was inmiddels leider ewödden van den opstaand in de Nederlaanden en verblef doar reagelmoatig. In et dagelekse leaven in Dillenburg wodden Maurits dan ok streng Calvinisties op-evood deur zienen onkel Jan van Nassau. Hi-j studierden eerst in Heidelbarg (1575-1577) en vertrok toon noar de Nederlanden um in 1582 in Leiden ne studie an te vangen.
Stadholder
Toon op 10 juli 1584 zien vader in Delft wodden vermoord, was prins Maurits 16 joar old. Op zienen 18den verjoardag wodden hi-j al beneumd tot stadholder en admiroal van Hollaand en Zeelaand. In 1588 wodden hi-j admiroal-generoal van de Nederlanden toon de bevoogdheden van den Road van Stoate op um wodden oaver-edragen. Zienen eersten kriegsdoad was de veroavering van de stad Axel op de Spanjoarden in 1586. Wat joaren later, in 1590 en 1591, wodden Maurits ok stadholder van Gelderlaand, Utrecht en Oaveriessel. Noa zienen vaders dood beneumden hi-j zichzelf unrechtmoatig tot Prins van Oranje, en droog dizzen titel 32 joar. Den titel was van zienen olderen halfbreur Filips Willem, vanof 1568 gevängen in Spanje. Noa et oaverlieden van Filips Willem in 1618 wodden Maurits den Prins van Oranje.
Slag bi-j Ni-jpoort
In 1600 wodden et leager mit Maurits as generoal deur Van Oldenbarnevelt noar Duunkarke estuurd um de doar anweazige kapers te vernetegen; dee waren immers in deenst van den vi-jand en richtten grote schaa an bi-j de Nederlandse koopvoardi-je. Maurits wol dizzen taak eigenlek neet, en untmeuten op et straand bi-j Ni-jpoort n Spaans leager under bevel van hartog Albrecht. Dizzen Slag bi-j Ni-jpoort wust hi-j wal te winnen, toch koesterden hi-j vanof dee tied nen wroak teggen Van Oldenbarnevelt, dee et Stoatse leager an grote gevoaren zol hebben bloot-esteld.
Leste joaren
thumb|Maurits, op-eboard noa zien oaverlieden In 1620 wodden Maurits, noa et oaverlieden van zienen neave Willem Lodewiek stadholder van Grunnen en Drenthe. Een joar later wodden den stried mit Spanje hervat. Deur den gerechteleken moord op Van Oldenbarnevelt was de Republiek bestuurlek lang neet meer wat et ewest was en ok op kriegsgebeed leed Maurits een paar unmundige neaderloagen. In 1623 vond nen aanslag op zien leaven ploats, beroamd deur de zöns van Johan van Oldenbarnevelt (Reinier en Willem), Claes Michielsz Bontenbal en andere remonstranten. Den anslag mislukken. Reinier van Oldenbarnevelt wodden hierop untheufd en Willem van Oldenbarnevelt vlöchten noar Brussel. Prins Maurits steerf op 23 april 1625 in Den Haag. Hi-j is woarschienlek an leaverkanker oaverleaden. De zinssprökke van Maurits was "Fortitudo mea Deus" = God is mienen kracht. Dit is ontleand an de Latiense vertaling van Psalm 43:2. Et is ok de woapensprökke van Willemstad (Braobant). Ok had Maurits ne liefsprökke : "Tandem fit surculus arbor" (Ens wöd et stekjen nen boom).
Noageslacht
Maurits is nooit etrouwd ewest. Wal had hi-j dree zöns bi-j Margaretha van Mechelen, woarunder Willem van Nassau, heer van den Lek en Lodewiek van Nassau-Beverweerd. Van dizzen wödden ofstemmelingen verheaven tot rieksgraven van (Nassau) la Lecq en (Nassau) Beverweerd. Bi-j minstens vief andere vrouwleu had hi-j ok kinder.
Breem
__FORSEERONDERWARPEN_
Kapelle an den Iessel
Kapelle an den Iessel (Nederlaands: Capelle aan de IJssel) is ne plaatse en gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Der wont 66.261 leu op ne strekke van 15,40 km² (met 0,50 km² water). Et ligt an den Hollaandsen Iessel, vandoar den naam.
Der lignt in de gemeente gin aandere plaatsen as Kapelle zelf. Et löp langs den Hollaandsen Iessel töt an den moond van den Niejen Maas. Töt an de 50er joaren van et 20ste joarhoonderd was Kapelle een klean döarpken wat et mos hebben van woark op en umme de rivieren. Bie den Oawerstreuming van 1953 bleek at den vriejen Iessel toch gevöarlik was, woerop at ze in 1954 anvungen met et eerste deltawoark te bouwen: den Stormvloodkering Hollaandsen Iessel. Doar heurt ook de Algerabrugge bie, woermet as Kapelle an den Iessel verbeunden is met Krimpen an den Iessel. In 1958 was et kloar.
Vanof dee tied wörden der verdan mear wieken bie Kapelle an den Iessel bie an ebouwd. Doar treuken vuural völle Rotterdammers in. Den opbouw van Kapelle an den Iessel is biezeunder. Der is gin vast middelpeunt, mer meardere. Dee lignt allemoal an Rotterdam, mer neet an mekoar.
Op et oosten van Kapelle an den Iessel lig et Hitlaand. Een redelik stukke woold.
Circumvallatieliene
Ne circumvallatieliene (kriegsliene rundumme ne stad) is een verdaedigingswark, zoas dee in den Tachtigjoarigen Oorlog an-elegd wodden. Et vörmden ne an-en-eslotten liene van vestingwarken rundumme ne belaegerde stad.
Ambrogio Spinola bouwden ne circumvallatieliene rundumme Breda bi-j zien Beleg van Breda in 1624. Doarnoa hef Frederik Hendrik van Oranje bi-j et Beleg van Grol en et Beleg van 's-Hertogenbosch dizze uutvoering ok too-epast.
Ne stad wodden vollaedig umrengd deur dizze liene, um te veurkommen dat der verstarkingen van butenof konden kommen. Ok was de meugelekheid van n ontzet hiermet n stuk kleiner. De liene wodden op verskeidene plaatsen in den diek verstarkt met kwarteren en forten. Bi-j 's-Hertogenbosch wodden der um den diek hen nog ne grachte egroaven. Dit wodden edoane, umdat de löppe van den Dommel en den Aa wodden verlegd.
Nedersaksisch M
Masker
* De rezen woarom of der zo veul verschillende, verliekensboare benoamens binnen veur gebelskop ien t Grunnegs is dat der ain woord was, t oorspronkelke "Schebelskop", dij nait goud deur elkenain oetsproken worden kon en zok doarom op verschaaidene wiezen ontwikkeld het. Ien t gevaal van dit woord het t nait te môken mit iendailboare dialekten, môr veuraal mit individuwele oetsproaken.
Elve
thumb|250px|Strulgebied van de Elve De Elve (Duuts: Elbe, Tsjechies: Labe) is mit n lengte van 1164 km en n strulgebied van 144.000 km² ain van de wichtegste revieren van Midden Uropa. De Elve ontspringt ien t Reuzenbaargte en mondt oet ien de Noordzee. Heur grootste ziedrevieren binnen de Moldau en de Saale. Vrouger haitte dizze revier ien hail Nederlaand Elve, ien tieds dat tegenswoordeg de Duutse noam ien broeken is.
Run van de revier
De Elve ontspringt ien t Reuzenbaargte ien Tzjechie. Via Pardubice en Ústí nad Labem runt de revier noar t westen tou en komt zuudoostlk van Dreesden Duutslaand (dailstoat Saksen) binnen. t Baargerg gebied tou Dresden tou hait de Sächsische Schweiz (Saksische Swits). Van Riesa ôf aan beriekt de Elve t leeglaand en begunt de middenrun van de revier.
left|thumb|250px|De Elve bie Königstein ien de Saksische Swits Via Dessum en Moagdenbörg runt de Elve wieder ien noordwestelke richten. Bie t stadje Laauwenbörg begunt t Elve-Lubekknoal, dat de revier sunt 1900 mit de Oostzee verbint. Wat wieder stullensôfwoarts is der bie Geesthacht n staauw: van doar ôf aan is der getaaiwaarken en begunt de onderrun van de revier.
Aan de onderrun overheerst de stad Hambörg, de grootste stad aan de Elve. De Elve dailt heur hier't ien twij stôkken op: de Noorderelve en de Zuderelve, dij of loater weer bie ainander kommen. t Paart van de onderrun van Hambörg tou de Noordzee tou is bekend as de Nederelve.
thumb|250px|De Elve bie Dönitz De Elve mondt bie Koxhoaven via n estewoariom oet ien de Noordzee. t Estewoariom beriekt bie Koxhaven zien grootste bredte: 15 km. De deurzetten van de Elve ien de Waddenzee hait de Boetenelve (Außenelbe).
Ien augustes 2002 haren grote dailen van t strulgebied van de Elve as gevôlg van overvloedege regenvaal te doun mit eernsege overswimmens.
Modersproake en Noaberschup
Modersproake en Noaberschup  was een Nedersaksisch literair tiedschrift det begund wördden in 1959 en daoras zes ofleverings van verschenen. 't Tiedschrift wilde wieder gaon in de trant van 't Swieniegeltje, 't vanuut Grunning uutegèven internationaole Nedersaksische tiedschrift det in 1959 uutscheidden.
Tjalleberd
thumb|Tjalleberd Tjalleberd (Fries: Tsjalbert) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et had in 2006 omdebi'j 737 inwoners. Et plak Et Vene het uutbreidingsplannen veur een ni'je woonwiek bi'j Tjalleberd en de dörpelingen bin bange dat et dörp gauw een onderdiel van de stad zal wodden.
Nedersaksisch O
Hier stoat woorden die of in 't Nedersaksisch mit O begunt oet 't Nedersaksisch woordenboek. De woorden bint underverdield op alfabetische volgorde van 't Nederlaandse woord.
Ongespannen
Bijvoorbeeld van touw.
Dwaarsloper
250px|right|thumb|De [[rifkreeft, n veurbeeld van n dwaarsloper]] 250px|right|thumb|Japanse reuzenkrab, de grootste van de femilie Dwaarsloper (Crustacea) binnen n group zeedaaiern dij kinmaarkt worden deur n haarde schoal en voak ogen op stokjes. De maiste daaiern ien dizze femilie hebben ook twij of meerdere poten woar of scheren aan zitten. Dizze femilie omvat daaiern as de kreeft, de genoat en de kraab, môr ook de stainkrob en de mözzel. Ien totoal bestoan der meer as 40.000 verschillende soorten ien dizze femilie. De grootte kin verschillen tuzzen dij van n komputer (exkl. laange poten) tot dij van n stofdailtje. Summege daaiern binnen den ook mikro-organismes en summegen binnen zulfs parasiet.
Ien t Grunnegs-Oostfrais wordt t woord dwaars-loper ook wel broekt om allend de zeekreeft of de krab mit aan te duden. Dit is aigelks onjuust, omrezen t oorspronkelk de noam is van de haile daaierfamilie.
Soorten
Der binnen 6 heufdfamilies:
Comomeer
thumb|300px|Panorama van et Comomeer met de [[Grignaboargen|Grignaboargen in Bellagio.]] Et Comomeer  (Italiaans: Lago di Como, en mangs ook Lario neumd noar de Latiense name Larius Lacus; Lach de Comm in Lombardies) is een meer van smeulten gletsjeries in et Italiaanse Lombardië. Et is 146 kilometer in et veerkaant, woermet as et noa et Gardameer en et Lago Maggiore et grötste is. Met zowat 400 meter is et ene van de deepste meeren van Europa. Den meerboadem lig meer as 200 meter oonder de zeespegel.
Seend Romeinse tieden is et Comomeer al ne geleefde stea bie oadel en rieke leu. Der komt völle toeristen op of vanweage artistieke en kulturele zeensweardigheden. Et hef grote villas en paleizen zo as Villa Olmo, Villa Serbelloni en Villa Carlotta. Völle bekeande leu hebt een hoes an et meer, zo as Matthew Bellamy van den Britsen band Muse, Madonna, George Clooney, Gianni Versace, Ronaldinho, Sylvester Stallone, Julian Lennon, Richard Branson, Ben Spies, en Pierina Legnani. Et Comomeer wörd duur völle leu as ene van de meuiste meeren van Europa beskouwd.
Umgewing
Et meer hef ne oard Y-vörm. Den noordeliken tak begeent bie et städken Colico. De städkes Como en Lecco zit an et eande van de zuudwestelike en zuudoostelike täkke. De kleane städkes Bellagio, Menaggio en Lierna lignt op et knooppeunt van de täkke. Der geet nen bootdeenst in nen dreehook tusken de städkes hen en wierumme. Bie Lierna lig een wit straand en een kasteel.
Et Comomeer krig water van de Addarivier den as bie Colico binnenkeump en verdan vlöait bie Lecco. Dit betekent det den zuudwesteliken tak doodlöp, woerduur as Como regelmoatig oawerstreumt.
Et boargachtige vuuralpenlaand tusken de twee zuudelike täkke van et meer wörd Triangolo lariano (den Lariaansen Dreehook) eneumd. Hier onsteet de Lambrorivier.
Wear
Et wear roond et Comomeer is meestal meeld. Der hearst een Middellaanse Zeeklimaat, woerduur as der tropiese en subtropiese plaanten gröait. Den weenterdag heuld et meer de umgewing wöarmer. In januwoari wörd et der duur mekoar 2°C en in juli 30 °C. Et water wörd in juli duur mekoar 24 °C. Der vaalt mer heel mangs snee en dan vuural op de heugere boargtöppe. Den meesten reagen vaalt in mei en et minst in et weenter.
Toerisme
De meeste toeristen komt noar et Comomeer vuur et oetzicht, de weelde deers en de spa's. Watersporters komt der ok gearne, um te zealen weendsurfen en te kitesurfen. In 1818 skreef Percy Bysshe Shelley an Thomas Love Peacock: "Dit meer oawerstig allens wat ik ooit an mooiheid ezeen hebbe, behalve de arbutus-eilaanden van Killarney. Et is laank en smal en lik op nen machtigen rivier den't zik um de boargen en bossen kroonkelt.
Oetstallige
1000px|thumb|centre|Et Comomeer vanof [[Villa Carlotta in Tremezzo, kort bie et middeln.]] 1000px|thumb|centre|Et meer vanof [[Como]] 1000px|thumb|centre|Oetzicht op [[Lecco en et Comomeer, vanof den boarg Barro.]] 1000px|thumb|centre|Waterliene vanof et Comomeer.
Westerlij
Westerlij (Nederlands: Westerlee) is n dörp ien gemainte Oldambt ien Nederlaandse provìnzie Grunnen. t Dörp het 1.495 ienwoners (per 1 jannewoari 2019). Westerlij ligt tuzzen de Maiden en Kloosterholt. Van 1811 tot 1821 was Westerlij n zulfstoandege gemainte.
Noam Westerlij verwiest noar zaandrug woarop t dörp baauwd is. Dizze zaandrug schaaidt hier t veengebied van t klaaigebied. Noordelk van t dörp begunt t Oldambt, zudelk Veenkelonien.
t Dörp wordt veur t eerst nuimd ien n olle kloosterkroniek onner t joartel 1230. t Was ien dij tied n parochie dij banden haar mit n klooster bie Kloosterholt. Olle, hervörmde kìrk is ien 1776 vervangen deur n nije kìrk.
De Hegge
De Hegge is n buurtschap in de gemeente Epe, in de Nederlandse provinsie Gelderland. De buurtschap ligt ten westen van Vaossense woonwiek de Heggerenk, en begint ten westen van de Emsterweg. De buurtschap völ vrogger onder de niet meer bestaonde gemeente Vaossen.
In de buurtschap ligt n olde meuleplaatse, de Hofsemeule. Disse meule dut t niet meer. De meule wordden an-edreven deur t water van de Niejmeulesebaeke. Disse baeke löp dwars deur de buurtschap heer.
Azerbeidzjaans
thumb|270px|Waor een meerderheid (donkerblauw) of een fikse minderheid (lichtblauw) Azerbeidzjaans prat 't Azerbeidzjaans of Azeri (Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили) is een Turkse taal die epraot wördt deur de Azerbeidzjanen. 't Is de officiële taal van de Rippebliek Azerbeidzjan. Wieder hej sprekers in de Russische dielrippebliek Dagestan, in Georgië en in Oost-Anatolië. Der mut in totaal zo'n 23 töt 30 miljoen sprekers wezen.
Kunnigheid
Binnen de Turkse talen beheurt 't Azerbeidzjaans mit 't Turks, Gagaoezisch en Turkmeens töt de Ogoezische talen. Op taalkundige gronden beschouwt ze dizze onderling nauw verwante variëteiten mangs as iene taal.
Schrieftaal
Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz
In Iran bint ze hieltied 't Arabische alfabet blieven gebruken; in Dagestan gebruukt ze aid nog 't cyrillische alfabet.
Invloeden
't Standaardazerbeidzjaans van de Rippebliek Azerbeidzjan is ebaseerd op de variaant van de heufdstad Bakoe en hef invloeden van 't Russisch ondergaon. 't Standaardazerbeidzjaans van Iran lek op de oldere stadia van 't Azerbeidzjaans en is ebaseerd op de variaant van de Iraans-Azerbeidzjaanse heufdstad Tabriz. 't Hef ok meer Parzische invloeden.