cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liefeigenschop
Ok is et zo dat formele rechten mangsmoal neet völle zegt. Den formelen rechtstoostaand van nen boer in ne bepoalde samenlaeving kan in verholding vr-j good waen, moar as zienen landheer tegeliekertied den plaatseleken rechter is, zal den boer in warkelekheid neet völle meugelekheden hebben um ziene rechten te doon gelden.
29 november
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 29 november
Hellegolaand
thumb|Hellegolaand Hellegolaand (Noordfrais: Deat Lun of Halaglun, Duuts: Helgoland, Latain: Terre Sacra) is n aailaand ien de Noordzee. t Is t ainege aailaand op haile zee van Duutslaand en binnen t Fraise woongebied.
Vrouger het t aailaand diel oetmôkt van Denmaark en Groot-Brittannie, môr tegenswoordeg heurt t bie Duutslaand. Op t aailaand proaten de mìnsken oorspronkelk t Halunder freesk, t Noordfrais van t aailaand. Doarnoast wordt op Hellegolaand Platduuts proat en veuraal Hoogduuts.
Geogroafie
Hellegolaand het n oppervlak van 1,7 km² en het 1.131 inwoner. Op t aailaand ligt n straandje, môr t aailaand is veuraal bekìnd om zien roodkleurde rotskust. t Hoogste punt van t aailaand is 61 meter, de Pinnebaarg. Sinds de störm van 1720/21 bestaait t aiglieks oet twij aailaanden:
Noam
De noam betaikent t Hillege Laand, wat verwiest noar de traditsie van de olle Fraizen. Veur heur was t aailaand hilleg, woardeur der voak seremonies en oetegsten holden werren. Dit is ook de rezen woarom of t festival Friesen-droapen, n bieainkomst van aal Fraise gebieden, doar stee vindt. t Hillege aan dit aailaand wordt bevestegd deur de theorie van de leylienen, wat energielienen wezen zollen dij over de eerde hìn lopen, liek as dat mìnsken energielienen ien heur lichoam hebben. Aal hillege gebaauwen, zowel oet de prehistorie, oldhaid en middelaiwen binnen apmoal op dizze lienen baauwt dij n bepoalde geometrie vörmen over de eerdbol. De zonuimde Sunt Maikel-lien lopt over t Britse kontinìnt van St. Michael's mount ien Kornwaal noar Hopton ien Norfolk en as man dizze lien deurtrekt lopt er over Hellegolaand hìn noar Skoane tou.
Beraikboarhaid
Hellegolaand is op de volgende stees mit boot beraikboar:
Hof van Tweante
Hof van Tweante is ne gemeante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De gemeante lig in t zuudwestn van Tweante. De gemeante is ontstoan noa de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 duur t saamntrekn van de gemeantn Goor, Deepn, Maarkel, Stad en Ambt Dealdn. De gemeante har op 1 jannewoari 2020 35.013 inwonners. De gemeante beslöt 215,44 veerkaante kilometer. De gemeante hef n staark landelik karakter.
Oaverige kerne
Achterhook, Oazele, Beantel, Dealdn, Dealdnerbrook, Dealdner Es, Deepn, Ealsn, Elsnerbrook, Goor, Hengeveald, Herike, Karspel Goor, Maarkel, Maarkelerbrook, Maarkvelde, Pothook, Stokkum, Stokkumerbrook, Wiene en Zeldam.
Verkeer
Langs de noordgreanze van de gemeante löp de autobaan A1, met ofsleage biej Maarkel en Goor. Duur de gemeante löp ok t Tweantekanaal. Doarlangs löp de baan tusken Zutfen en Oldnzel. Goor en Dealdn hebt n stasjon langs disse baan.
Dättlikon
Dättlikon is een gemeynde en een plaatse in et switserske kanton Zürich en ligt in et distrikt Winterthur. De gemeynde hevt sikkum 789 inwoaner (2018) up een uppervlakde van 2,87 km².
Melito van Sardes
Melito van Sardes (ok espeld as Meliton van Sardes, Grieks: Μελίτων Σάρδεων ) was 'n schriever uut de tweede eeuwe en opziener van de gemiente Sardes in Klein-Azië. Hi'j wödden erekkend töt de Apologeten, de geleufsverdedigers uut de tweede eeuwe nao Christus. Hi'j störven ca. 180 n.C.
De karkhistoricus Eusebius van Caesarea is de belangriekste bronne van informatie over zien lewen en wark. Hi'j vermelden de volgnde warken: "Van Melituo twee boeken over 't Paosfeest, over Lewenswandel en de profeten, over De karke, en 'n boek over De dag des Heeren; ewenzo over 't Meanslik geleuf, over De schepping, over Geleufsgeheurzaamheid en de zintuugg; bowendien over Ziel, lichaam, over De doop, over De woorheid, en De geboorte van Christus; ok nog 'n boek van hum over Profetie, over Ziel en lichaam, over Gastvri'jheid, De Slöttel, over De duvel en De openbaring van Johannes, ok over De lichaamlikheid van God; tenslotten is door 't Verzuukschrift an Antoninus."
Paoshomilie
De paoshomilie is 't ienige compleet bewaorde geschrift van Melito. Hierin betoogt e an de haand van Exodus 12 dat Jezus Christus 't woore paoslam is. Disse paoshomilie is bekend ewöden vanwege zien stark anti-Jeudse sentimenten. Melito beschuldigt de Jeuden naamlik van deicide, de moord op God.
Bussloo
Bussloo kan verwiezen naor:
1 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 1 december
Nimwaege
Nimwaege is ne stad en gemeente in de Nederlandse previnsie Gelderlaand. De gemeente hef rundumme 172.000 inwonners en is doarmet den grootsten in de previnsie en den tienden van Nederlaand (Bronne:CBS) De stad Nimwaege ligt veur et grootste deel op den linkerover van den Waol, an den voot van n stuwwal. Een deel van de gemeente ligt an de oaverkante van de reviere. Et geet hier ovver den zogeneumden Waalsprong, een ni-j annexeerd gebeed, woarin zich et dorp Lent en n deel van Oosterholt bevindt. De gemeente Nimwaege mek deel uut van de Stadsregio Arem Nimwaege.
Bargen (Noorwegen)
|De [[Hanzekade in Bargen]] |De haawn Bargen is ne stad en gemeente in Hordalaand in et zuudwesten van Noorweagen. Et wörd wal es de stad tusken de zeuwen bargen neumd. Bargen wörd zeen as de heuwdstad van et Vestlandet (Westland). Bargen wör grondvest deur Olav Kyrre in 1070, met as naam Bjørgvin, wat "de greune engte tusken de bargen" betekent.
Bargen hef van anvang an ne leidende internasjonale handels- en zeevoartsstad west. In de golden tied van Noorweagen was et zelfs de heuwdstad van et land. Et was van ongevear 1600 töt 1830 Noorweagens grötste stad. Rechtevoort is et de tweedegrötste stad. Bergen was vanof 1600 de administrasiezettel en oetvoorhawen veur et Bargenhoes-len, ne besteurlike landsindeling dee et Westland en Noord-Noorweagen umvatten. Et stichtambt Bargenhoes in Bargen was et heuwdambt veur et Noordlaandse ambt töt an 1685, toen as det oawergung noar Trondhjems stichtambt. In 1763 wör et Noordelike Bargenhoesambt (later Sogn en Fjordane) ofsplitst as egen onderambt. Et oawerblievende Bargenhoesambt wör Søndre Bergenhusambt neumd in 1766 (later Hordaland). In 1831 wör et Bargenambt oetsplitst van et Søndre Bargenhoesambt. In 1972 wörden de gemeentes Arna, Fana, Laksevåg en Åsane inliefd bie de gemeente Bargen, terwiel as de provinsie Bargen deel wör van Hordaland. De gemeente Bargen gung veurbie de 275.000 inwonners an et eande van 2014.
In Bargen zit et Proveensiebesteur van Hordaland, de Gulating volksrechtbanke, Bisdom Bjørgvin, et Viskeriejebesteur, de Konkurrensieroad, et zeewezen en et Noorse internasjonale skeepsregister. Doarnöast bint der nog nen rits zwoare spöllers in de kultuur, ekonomie, gezondheid, onderzeuk en arbeid.
Bargen is et middelpunt veur de marine en skeepvoart- en petröllierelateerde onderzeuksinstellingen en ettensindustrie, dee as bie de volledigste en ontwikkelde van de wearld heurt. Bargen hef ne starke en völziedige ettensindustrie en banke- en verzekeringswezen, bouw en anleg, handel- en deenstverlening, hoogtechnologie, massamedia, leavensmiddelindustrie, toerismebranche en vervoor. Bargen hef ene van de drokste vlochthawens van et Noorden en ene van de drokstbevoarene en bezöchte hawens van Europa. Et is et oetgangspunt veur de Hurtigruten en de Bergensbanen.
De Hanzekade (Bryggen i Bergen) steet op de wereldarfgoodlieste van UNESCO en dut der bod van at Bargen vrogger bie et Hanzeverbond was. Et woapen van Bargen hef een borg met dree toorns op zeuwen bargen. Et woapen lik völ op det van de Duutse steaden Hamborg en Lubekke, dee ook bie Hanze warren.
1417
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1417:
Könning
Könning kan wean:
Hulshorst
Hulshorst is een darp in de gemeente Nunspeet, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Darp had op 1 jannewaori 2006 1.988 inwoeners.
't Darp ligt in 't zujen van Nunspeet en in 't noorden van Harderwiek en Hierden an de Harderwiekerweg, vrogger stung de weg bekend onder de naam de Zujerzeestraotweg. 't Het een meul en een eigen voetbalvereniging (V.V. Hulshorst) en tennisvereniging.
Hulshorsterzand
Hulshorst steet ok bekend um de grote zandverstuving. Disse zandverstuving beheurt samen mit die van Kootwiek tot de grootste zandverstuving van heel Europa.
Stesjon Hulshorst
Hulshorst ligt an 't oudste stesjon van Nederland. Dit stesjon is niet meer in gebruuk en wort noen bewoend. 't Stesjon werd op 20 augustus 1863 eopend en is 't oudste stesjon van Nederland dat nog in zien oorspronkelijk staot is. 't Steet daorum ok op de Rieksmonementenlieste. In 1876 kreeg 't de uutstraoling die 't noen het, deurdat der een nieje verdieping op-ebouwd werd.
Op 31 mei 1987 het de NS 't stesjon veurgoed esleuten, ondanks een ouwe akte uut de beginjaoren van 't stesjon, die garandeerde dat 't, zolang as de spoorlien besteet, 't stesjon los mos blieven. Bie de anleg van de spoorlien naor Zwolle werd namelijk deur een landeigenaar, as veurweerde veur verkoop van grond, bepaold dat der ter plekke een halte mos kommen.
Gedicht
De dichter Gerrit Achterberg maakte der 't volgende gedicht over:
<poem style="margin-left:2em; font-style:italic"> Hulshorst, als vergeten ijzer is uw naam, binnen de dennen en de bittere coniferen, roest uw station; waar de spoortrein naar het noorden met een godverlaten knars stilhoudt, niemand uitlaat niemand inlaat, o minuten, dat ik hoor het weinig waaien als een oeroude legende uit uw bossen: barse bende rovers, rans en ruw uit het witte veluwhart.
Varsselring
thumb|250px|Ni'jetiedse zi'jspan De Varsselring is een stroaten-circuit woar elk joar n paar dage motorraces ehollen wordt. Belangriek is 't gegeaven dat mit den motorrace in mei 2007 evierd wöd dat de HAMOVE (dat is de Hengelse Auto en Motor vereniging) in 1967 (dat is dus in 2007 40 joar eleden) den 1en wegrace in Hengel hef e-organiseerd op den bekenden "Varsselring" in 't buurtschap Varssel. Dit is op zo'n 4 kilometer buten 't darp Hengel. In dit jubileumjoar wöd der nen specialen race ehollen veur de coureurs die ok al in 1967 met erejen hebt. Enkele coureurs knapt dan rond op de olde machines van dee tied. Dat bunt leu uut Frankriek, Engeland, België, Duutsland, Nederland en nog ene uut Brazilië. Ok de zi'jspan-kombinaties bunt n onderdeel van t programma. Veur völle leu blif dat n hoogtepunt van den racedag.
Starbucks
thumb|right|300px|Starbucks öp [[Vleegveald Brössel.]] Starbucks Corporation is ne innernasjonale ketn van koffiehuuze oet Seattle in de VSA. De ketn is in 1971 in dee stad öpricht. t Teekn van Starbucks is ne sirene.
t Is de grötste koffiehoesketn van n wearld, met 17.009 huuze in 50 laandn. Dr zeent mear as 11.000 huuze in de VSA, 1000 in Kanada, 700 in t Vereanigd Könnigriek en mear as 150 in Turkiej. n Antal van dee huuze is in t bezit van n aander öf warkt saamn met Starbucks.
Starbucks verkoopt nich allean koffie moar ok aandere waarme en kolde draankn, koffieboonn, salades, dubbelstoete, häpperskens en taarte. Doarboawnop verkoopt t ok nog beuke, muziek en films biej de Starbucks-Entertainment-ofdealige en met t mark Hear Music. In supermärkte kö'j koffieboonn en room-ies van Starbucks veendn. Dr zeent ok Starbucksn dee in aandere koophuuze zeent, biej veurbeald in beukehuuze en supermärkte.
Skiednisse
De earste vestige van Starbucks gung lös in 1979 in Seattle önner de leaidige van Jerry Baldwin, Zev Siegel en Gordon Bowker. Disse drea verkeupn in de earste Starbuckskoophuuze koffiebeune van heuge kwoaliteait en masjienes öm koffie te moakn. Tiejdn t earste joar hoaln zee öare beune biej Peet's Coffee and Tea, noa det joar hoaln zee t dreks van de koffieboern zölf.
2 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 2 december
Ee
Ee of Ede kan verwiezen naor:
Kaperbreef
thumb|250px|Veurbeeld van nen Fransen kaperbreef Nen kaperbreef (Nederlaands: Kaperbrief) was nen breef den deur de oaverheid of könning wodden eskrevven, woarmet n skip dat den breef an board had et recht wodden gaeven um skaepe van vi-jandeleke meugendheden an te vallen en löäg te roven. Den kapitein den nen dergeleken breef had ekreggen (en ok wal zien skip) wöd ne kaper eneumd.
Howal kaperi-je in weurd ne warkwieze was van ekonomiese kriegsvoering, was et in de uutvoering in völle gevallen neet meer as nen deur de oaverheid good-ekeurden vergeldingsmoatraegel en/of rechtmoatege piroateri-je.
PSV (voetbal)
PSV (Philips Sport Vereniging) is 'nen perfessionele voetbalverienige uut Eindhoven. 't Is iene van de traditionele topclubs van Nederlaand, die speult in de Eredivisie.
Geskiedenisse
In opdracht van Gerard en Anton Philips wör op 31 Augustus 1913 'nen voetbalverienige op-ericht, waor verschiedene sporten beoefend kunnen worden. De verienige is speciaal op-ericht veur personeel van Philips. De clubkleuren bint rood en wit. PSV begint as voetbalverienige mit allienig personeel van Philips. In de eerste wedstried wördt of-etrapt deur Frits, de zeune van Anton Philips. Nao 1928 maggen ok mensen van buten 't bedrief sporten. PSV döt al sund 1914 mit an die competitie. Nao een antal jaoren speult 't al in de hoogste klasse van 't Nederlaanse voetbal. PSV wör veur 't eerst kampioen in 1929. Daornao wint 't in 1950 veur 't eerst de KNVB-beker.
In 't midden van de jaoren '70 is de eerste golden tied veur de verienige. Mit voetballers as Willy van der Kuylen en de breurs Willy en René van de Kerkhof wint PSV enkele nationale priezen.
Wilp-Achterhoek
thumb|Wilp-Achterhoek vanuut de locht, ezeen vanuut t oosten. Wilp-Achterhoek is n darp in de gemeente Voorst, in de Nederlandse provinsie Gelderland), naost de snelweg A1. t Is n kleine landelike kern mit ongeveer 500 inwoners, die veural in t butengebied buten t darp woont.
Bie t darp, an de aoverkante van de A1, steet n grote ofvalverwarkingslokasie van Attero.
Heui
thumb|right|'n (Heui)barg Heui bestaot uut edreugd gres en are planten, en wort veural ebruukt om dieren te voeren.
1418
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1418:
Binnenzee
n Binnenzee is n zee dij deur n (naauwe) zeestroat verbunden is mit aandere zeeen en/of ozeoanen of n zee dij hailmoal nait verbunden is mit n aandere zee en dus hailmoal insloten deur laand.
Veurbeelden van nait-insloten binnenzeeen binnen:
Veurbeelden van insloten binnenzeeen: Dizze zeeen worden onderschaaiden van een meer omdat ze zolt zeewoater hebben.
Sproetel
thumb|Een hand mit sproetels Een sproetel of sproet (Ephelide) is een opeenhoping van melanine in de oenderste lagen van de opperhuud. Je kriegen de brune kleur op dezelfde menier as bie 't brunen in de zon, alleen is de verdeiling van melanine bie sproetels niet egaol. Hoewel sproetels zelf gien ofwieking bin, hen minsen mit veul sproetels wel een grotere kans um huudofwiekingen as een melanoom te kriegen.
Tweanteraand
Tweanteraand is ne gemeente in Tweante en Sallaand, in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De gemeente Tweanteraand is in 2001 ontstoan oet n fusie tusken n Ham en t Vreeznven. Töt 2001 hetn de gemeente nog gewoon t Vreeznven.
Op 1 januari 2020 wonden der in de gemeente 33.743 leu(CBS) op ne öppervlakte van 108,17 km². De gemeente Tweanteraand maakt deel oet van t koaderwetgebeed Regio Tweante.
In n Ham doot ze n Sallaands dialekt en in Vroomshoop Dreants. t Vreeznvens wördt vaak biej t Tweants rekkend mer wikt der zoveul vanof det t hoast op zichzölf steet.
Kerne
In de gemeente Tweanteraand liggen de volgende wonkerne:
Oaverige officiële kerne:
Buurtschopn (onofficiële kerne): Linde (420), Moagel (1020), Meer (500, mit Hallerhook en Noord-Meer derbiej).
Departement van de Olde Iessel
Het Depärtement van de Olde Iessel was een depärtement dät diel uutmääkten van de Bataofse Rippebliek. Het depärtement bestund drie jaor, van 1798 töt 1801 en de heufdstad was Zwolle.
Het depärtement wier evörmd deur het samen doen van:
Tilgt
t Doarp wördn in de Middeleeuwn al neumd, as Tylghede, woarmet dootieds n deel van nen akker wördn an e duudt (Tilgt lig ok op nen es), en lig op um en noabiej de 20 meter boaven NAP. Wieders steet in Tilgt de Westerveld Mölle (vrogger ok: Brunninkhoes Mölle), ne achtkaante belt-koornmölle oet 1864, dee saamn met eankelde aandere möln in de gemeante Deenkellaand onderhoaldn wördn duur de Molenstichting Lattrop-Tilligte. De roomse kearke is van de hand van A.J. Kropholler oet ong. 1920.
Olle Pekel
t Dörp ligt aan t Pekelderdaip en is n typies veurbeeld van n veenkolonioals dörp. Pekelders worden ook wel Pekelder Roegbaainders nuimd.
Tilgt
t Noordelike deel van Tilgt wördt ok wal n Vodnhook neumd, t zudelike deel n Brookhook. n Vodnhook hef de veurige eeuw nen aandern naam ekregn: n Volnhook.
Departement van de Olde Iessel
Ook de eilaanden Urk en Schoklaand beheurden töt het depärtement.
In 1801 wier het Bataofs Gemenebest op ericht (Staotsbewind). De herindieling van 1798 wier hierbi'j weerum edraeit. Oaveriessel en Dreanthe wieren hierbi'j krek as bi'j het Oaversticht weer ien gedielte en dus bi'j mekander edaone (Depärtement Oaveriessel). In 1807 wier Dreanthe weer ampärt van het Depärtement Oaveriessel edaon. Het noordelik gedielte van Gelderlaand wördden diel van het Depärtement Gelderlaand, het zudelik gedielte van Frieslaand wördden diel van het Depärtement Frieslaand.
Ree (deer)
thumb|250px|Reewyvy thumb|Et leevgebeed van de ree thumb|Een rey De rey (Capreolus capreolus) is een hertachtigen dee vöäle vöärkümt in Europa en in heyl Neaderland. Alleynig op Terschelling en Ameland kwamen sy oorprüngelik neet in vöär, mar dår bint se döär mensken up an ebrached. Se kumt in busken, de heyde en up et veld vöär.
Anders as med andere hertachtigen kumt der by de reybokken geyn groute geweien up den kop.
Beskryving
De rey hevt een sandgeale töt roodbrune summervachte, in et winter is disse meyr grysbruun töt swarte klöyre. Vulwassen reyen hebbet geyn vlekken. De witte töt gealige rumpvlekke is düdelik te seen. By mannegys is disse vlekken in et summer årdig düdelik. De nöyse is swart en de kinne is wit. De start is årdig klein (twey töt vere centimeter lank) en alleyne te seen as he dret. In et winter stekt by et vrouwegy een bössy witte håren tüsken de achterpouten når achter, wat up een start lekt.
Een vulwassen mannegy (reybok) hevt een simpel gewei, wat vake twey töt dree pünten hevt. Reybokken med vere of vyve pünten see y mar heyl manks. Et gewey is vake 25 centimeater lank. In et winter gröit et gewei, en de basthüüd skuurt sy tüsken maert en juli der of. Tüsken oktober en januari geyt et gewei der of. Een enkelte mål heb y der ouk een vrouwegy (reygeit) by sitten dee een gewei up den kop hevt. Een junge reybok van een jår old med alleyne twey knöäpys wördt ouk wal een knopbok enöömd. Wonnneyr as et gewei der noch geyn vertakkings up hevt, nöömt se den een spitser, den bint van de leavtyd üm en nåby twey jår. Een gavvel hevt eyne vertakking. Waart u der wal vöär dat y neet denkt dat et antal vertakkingen gelyke is an de leavtyd. Ouk eyne van een jår kan al een gavvelgewei of een sesendergewei up den kop hebben. Dit is arvelik en eförmed når de ümstandigheyden wår as een bok in sit. Oldere reybokken hebbet meystentyds een sesender, med twey of dree pünten. Up latere leavtyd sollen se wear een gewei krygen künnet sunder vertakkingen.
De rey hevt een kop-rumplängte van 95 töt 140 centimeter, een swöyrte van 16 töt 35 gram en een skulderhöygte tüsken 60 en 90 centimeater. Mannegys bint oaver et algemeyn grouter as de vrouwegys. Mannegys hebbet emiddeld een skulderhöygte van 64 töt 67 centimeater, vrouwegys van 63 töt 67 centimeater.
Doon en låten
Reyen bint knabbelaars: hy et brümmels, bessen, twygen, schöäten, knoppen en loten van strüken en boumen as rousenstrüken en koniveren, krüden, grös, blader, nöäten, paddenstolen en landbouwgewassen so as tülpen, grånen en kroppen. In et summer döt he synen buuk vul an junge bladtys, en in et harvest ouk med eikels, wår knöäpen en twygen in et winter meyr wörd egetten. Hy is der årdig verdacht up dat he alleyne de gesunde deylen van de planten up et. Tüsken etten en herkouwen sit meystentyds so beyty eyne (in et summer) töt twey üür (in et winter).
De rey is håste altyd gangs by et düüsteren. Van september töt april is he alleyne by nacht gangs. Van mei töt augustus is he dan wal weyr oaverdags gangs, vöärnamelik up gebeden wår as he neet estoord wörd sol he sich vaker oaverdag seen låten.
1419
De volgende gebeurtenissen vunnen plaotse in t jaor 1419:
3 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 3 december
Barg en Dal (gemeente)
Barg en Dal (Nederlands: Berg en Dal) is ne gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De oppervlakte is 93,28 km² (waorvan omdebie 4,30 km² water). De gemeente grenst in t oosten an Duutsland en in t zuden an de provinsie Limburg. De gemeente Berg en Dal mek deel uut van de Stadsregio Arum-Nimwaege. De gemeente is op 1 jannewaori 2015 ontstaon deur t samengaon van de gemeente Groesbeek mit Ubbargen en Millingen an den Rien. In jannewaori 2016 is de gemeentenaam veranderd in Barg en Dal.
Plaetse
Behalve de heufdplaats Groesbeek hef de gemeente ok andere darpen en naoberschoppen:
thumb|left|Afrika-museum Barg en Dal
Bussloo (plaatse)
Bussloo is n darp in de gemeente Voorst in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Hef ongeveer 170 inwoners. t Darp is veural bekend van de rekreasieplasse Bussloo.
In t rekreasiegebied Bussloo vi'j ok saunakomplex Thermen Bussloo.
1765
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak in 1765:
Geboren
Daotum onbekend: Pjotr Bagration, Russische generaol
Luxembörg (land)
Luxembörg, officieel et Grouthartogdom Luxembörg, is een westeuropääsk land en is een lidståt van de Europääske Uny en de Benelux. Luxembörg is et büürland van Belgie, Düütskland en Frankryk. De höyvdstad van Luxembörg is de gelyknamige stad Luxembörg. De officiele landstalen van Luxembörg bint düütsk, fransk en luxembörgsk (in de taal sülv Lëtzebuergesch nöömd).
Et gråvskap Luxemburg wör uprichted in 963, in 1354 een hartogdom en in 1815 een grouthartogdom under Willem I. Mid et Verdrag van Londen wör Luxembörg upsplitsd en verlöyr et meyr as de hälvde van syn grundgebeed - et vöärnamelik fransktalige deyl - an Belgie. Dit westelike deyl wör de belgiske pervincy Luxembörg. Et oaverblyvende, düütsktalige oustelike deyl kreag een groutere sülvbeskikking. In 1890 wör et vulleadig unafhankelik. Döär Düütskland oaverrompeld in beide wearldoorloagen, gav et landtyn syn neutraliteit up in 1948 do et totrad tot de Benelux en et jår dårup tot de NAVO. In 1957 wör Luxembörg eyn van de ses uprichters van de Europääske Ekonomiske Gemeynskap (later de Europääske Uny) en in 1999 trad et to tot de eurozone.
Geografy
Et noorden van et land is deyl van de Ardennen, in et luxembörgsk Éislek nöömd. Dit is een gebeed mid bülten en laege bargen. Et hougste punt is mid 559 meater de Burgplatz.
Et südelike deyl is vöäl minder bargachtig en vöäl geskikter vöär landbow. Dårüm wördt dit deyl döär de luxembörger ouk wel Gutland nöömd.
De südelike en oustelike gruppen van Luxembörg wörden förmd döär rivyren, wårunder de Mosel.
Städen
De höyvdstad Luxembörg is de groutste stad van et land. Andere belangryke plaatsen bint Esch-sur-Alzette in et süden van de höyvdstad en Echternach, an de düütske grens in et ousten.
Een köppel plaatsen bint:
Bestüürlike indeyling
thumb|300px|Relief
Distrikten en kantons
Luxembörg is updeyld in dree bestüürlike distrikten:
Huus van Oranje
De noordeleke Nederlanden wodden vanof 1581 ne republiek: den Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden en doarnoa met hulpe van den Fransen bezetter in 1795 de Batoafse Republiek, dee in 1801 vervangen wodden deur et Bataafse Gemenebest. Stadholder Willem V vlöchten noar Engeland. In 1806 hief Napoleon Bonaparte et Bataafse Gemenebest op. Hi-j richtten doarnoa et Könninkriek Hollaand op en plaatsen zien jungeren breur Lodewiek Napoleon op den troon.
Het Huus Oranje-Nassau
Et Huus Oranje-Nassau kump veurt uut et Huus Nassau, ne familie uut Duutslaand. Stamva van et Huus Nassau was Walram van Laurenburg (ru. 1146-1198), den eersten graaf van Nassau. Zien zönne Hendrik den Rieken (ca. 1180-ru. 1250) was etrouwd met Machteld van Gelre en kreg n tröpken zönnen, woarvan Walram (rundumme 1220- en noabi-j 1276) en Otto (vermeudelek estoarven in 1289) de bezittingen van euren va arfden en dee later verdealden. Et huus van Oranje-Nassau kump histories ezeen of van Otto, de Ottoonse liene van et Huus Nassau.
Et huus Oranje-Nassau begun in 1544, toon Willem I, graaf van Nassau-Dillenburg (1533-1584), better bekand as Willem van Oranje of Willem den Zwieger, et Zuud-Franse vorstendom Orange arfden van zien neave René van Chalon (formeel René graaf van Nassau en prins van Chalon-Oranje), den zönne van Willems onkel Hendrik III.
Bi-j et vorstendom heurden ok den titel Prinse van Oranje en de liefsprökke van Chalon, Je maintiendrai Chalon. Noa den dood van könning-stadholder Willem III in 1702 zol tot 1732 zowal et Huus van Oranje-Nassau as et Huus Hohenzollern ansproak op den titel maken. Moar volgens et Traktaat van Partage beheelden beide huze et recht op den titel Prins van Oranje. Umdat könning-stadholder Willem III noa zienen dood geen wettigen opvolger had, steerf den Bredasen tak van Willem van Oranje uut en ging et huus van Oranje-Nassau wieter in den zogeneumden Freesen tak, de noazoaten van Willems breur Jan van Nassau.
Et Huus Nassau
Met et oaverlieden van könning Willem III in 1890 steerf de Ottoonse liene van et huus Nassau in menneleke liene uut. Et Nederlaandse könningschop ging oaver op de vrouweleke liene deur Wilhelmina, de dochter van könning Willem III en ziene tweede vrouwe, Emma van Waldeck-Pyrmont. Luxemburg ging toon met groothartog Adolf (1817-1905) oaver op de Walramse liene, dit umdat in Luxemburg vrouweleke troonsopvolging end 19de eeuwe wettelek nog neet meugelek was (deur de zogeneumde Salische Wet).
Prins van Oranje-Nassau
Den titel Prins van Oranje-Nassau is deur völle ofstammelingen van Willem van Oranje droagen, moar wöd mangs ofgewisseld met Prins van Oranje en Nassau. Toon könningin Wilhelmina van Nederlaand in 1901 trouwden met Hendrik van Mecklenburg-Schwerin dreigden uut van Oranje-Nassau et underdeal Nassau verloorn te goan. Dit wodden veurkommen deur n beroop op n verdrag dat den verskillende tekke van et Huus Nassau in 1736 slotten.
Volgens de Wet lidmoatschop könninklek huus van vandage hebt den könning, zienen vermeudeleken opvolger en den köning den ofstand hef edoane van et könningschop den titel Prinse(sse) van Oranje-Nassau. Aandere leu van et Könninklek Huus künt dizzen titel bi-j Köninklek Besluut kriegen, al dan as persoonleken, neet-arfeleken titel. Net as bi-j Köninklek Besluut kan den persoonleken titel Prins(esse) van Oranje-Nassau wodden egeaven an veurmoalige leedn van et könninklek huus.
Stand en bevoogdheden
"Den Könning is onschendboar, de ministers bunt verantweurdelek": zo is den stand van et vörstenhuus tot vandage den dag too ereageld deur den meujte van den liberalen stoatsman Johan Rudolf Thorbecke. In de Groandwet van 1848 wodden de bevoogdheden en arfzaken van et könningshuus wieter uut-ewarkt en vast-elegd.
Den feiteleken macht en bevoogdheden van den könning komt met name tot uting bi-j Könninkleke Besluten, woarunder völle belangrieke beneumingen op de gebeden van binnenlands bestuur en van den rechterleken macht.
Veur de bekrachteging van ne formele wet is undertekkening doarvan deur den könning en den verantweurdeleken bewindspersoon neudeg. Dit leste wöd “contraseign” eneumd.
Doarnoast hef den könning nen ceremonielen taak.
Beknopten stamboom en arfopvolging
Nederlaand wöd end 18den eeuwe veroaverd deur Frankriek. Den Fransen keizer, Napoleon Bonaparte, maken van Nederlaand n könninkriek en zetten zien breur, Lodewiek Napoleon, op den troon. Hi-j was hiermet Nederlands eersten Könning in 1806. Vanof 1813 kwam den macht in hende van huze Oranje-Nassau. A'j de arfopvolging 'zuver' bekiekt dan endigt de liene wier bi-j Willem III, hi-j oaverleafden alle dree ziene zöns.
Arfopvolging
In beginsel geet et könningschop bi-j oaverlieden van den könning oaver op ziene wettege noakommelingen, woarbi-j et oldste kind veurrang hef. De nauwgezette reagels veur arfopvolging bunt vast-elegd in de Groandwet (artikels 24 tot en met 31). Opvallend is et artikel woarin esteld wöd dat n ungeboarn kind veur de opvolging al as geboarn wöd an-emarkt, tenzi-j et kind dood ter weald kump; dan wüdt et geacht nooit te hebben bestoan. Misskien wettenswoardig um te vermelden is, dat de arfopvolging volgens et Statuut veur et Könninkriek der Nederlanden aanders is as in de Nederlandse groandwet. Bi-j et Statuut is sproake van de wettege noakommelingen van Könningin Juliana en neet van Willem I; Artikel 1: Den Kroon van et Könninkriek wöd arfelek edragen deur Heure Majesteit Juliana, Prinsesse van Oranje-Nassau en bi-j opvolging deur Heure wettige opvolgers. Dit is te verkloaren uut de tied van ontstoan van et Statuut.
Slavko Avsenik
Slavko Avsenik (26 november 1929 – 2 juli 2015) was nen Sloveensen muzikaant en muziekskriewer oet Begunje, Oberkrain (Sloveens: Gorenjski). Hee was de bedeanker van de oberkrainer volksmuziek.
Avsenik was eerst profesjoneel skispringer, mear oonder n Dienst leardn he zikzelf trekzak spöln.
Muzikale leawn
Met zien breur Wilko op klarinet en nen bassist vörmden Slavko Avsenik t Trio Avsenik. Later vörmden he t Gorenjski Kvintet, dee't later vearder gungn oonder n naamn Slavko Avsenik und seine Original Oberkrainer Musikanten. Doarmet wörh e oetveender van t Oberkrainer-geluud.
Avsenik woarkn saamn met zien breur Wilko an mear as 1000 verskilnde nommers. In 1953 begun t bälleken te roln, toen as Avsenik met zinne muziekgroepe in n Oostenrieks radioprogramma (t Sloveense Uurkn) spöldn. n Presentator neumdn öar "de muzikaantn van Oberkrain". Al vlot warn ze tot in West-Duutslaand bekeand.
In 1960 kreegn Slavko Avsenik und seine Original Oberkrainer Musikanten n plaatnkontrakt biej t Duutse Rundfunk-Decca, woerduur ze regelmoatig in TV-programma's kwamn. Ze toerdn onmeundig völle.
Zien bekeandste nummer blif Na Golici (trompetn-echo), wat al mear as 600 moal in aandere versies is oet ebracht.
Oberkrainer geluud
t Oberkrainer Geluud wörd verkreegn duur minimaal vief instrumeantn:
Vake keump hier dan ook nog mearstemmigen zaank biej. Terwiel at völle leu deankt dèt t seempele meziek is (en zo kleenkt t ook) zitt r zelfs vaake nog jazz-akkoordn in.
Stienen hönties
thumb|300px|Stienen hönties in 't Zujerzeemuseum Stienen hönties bint twee witte of zwart-wit eglazuurde hönties die van stien emaakt bint. Ze staot vake as versiering op de vinsterbanke. Vrogger zat der ok een symboliek achter, zeelu nammen de hönties nao een lange reize vake mee en ze worden veur 't raam ezet. As de hönties naor buten keken was de 'dame' die daor woonde niet bezet en as ze naor binnen keken had ze al herenbezeuk. Disse betekenisse ku-j ok zien an de Barreveldse benaming hoerenhondjes.
Schoterlaand
thumb|De gemiente Schoterlaand in 1933 thumb|Et vroggere grieteni'jhuus 'De Drie Pilaren' (rechts) Et Schoterlaand is een veurmaolige gemiente an de Kuunder. Et dörp Ooldeschoot was et heufdplak van de gemiente.
'De Drie Pilaren' an de 'Schoterlandseweg' is et vroggere grieteni'jhuus van Schoterlaand. In 1828 wodde de Oenemastate op Et Vene et grieteni'jhuus en in 1851 wodde dat et gemientehuus. In 1934 wodde de gemiente opheven. Een diel gong naor de gemiente Et Vene, een ander diel naor de veurmaolige gemiente Haskerlaand die in 1984 weer veur t grootste diel opgaon is in de gemiente Scharsterlaand.
Garder
Garder (Nederlaands: Garderen) is n daarp in de gemeente Barreveld, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Daarp het 2.030 inwoeners (2004).
t Daarp is elegen in n laandbouwenklave op de westflank van de Veluwe. t Het al n lange tied n toeristiese funksie, mar is altied n behouwend en kaarkelik daarp ebleven.
Geschiedenis
Garder is ouwer as t daarp Barreveld en t was van oorsprong ok de heufdplek van de gemeente. De kaarktoren van de Nederlaandse Hervormde Kaark worde veur t eerst in de 11e eeuw ebouwd. De toren van noen stamt uut de 14e eeuw.
Filesefie
thumb|300px|De schoele van Athene, rond 1510 eschilderd deur [[Rafaël, lat beroemde Griekse filesofen zien]] De filesefie of wiesbegeerte is et langeren en streven naor kennis en wieshied in een verscheidenhied an slim belangrieke zaeken mar ok zaeken die maetschoppelik wat minder belangriek bin mar die de meensken of een bepaold persoon toch bezigholen. In et Grieks is et woord filosofia (Grieks: φιλοσοφία) een saemenstelling van de woorden veur liefde (φιλειν = holen van, φιλος = vrund, φιλια = vrundschop) en veur wieshied (σοφία = wieshied). Een beoefener van filesefie wodt een filesoof nuumd. T beoefenen kin ook binnen n verainen doan worden; n veurbaild van Esoterische Filesefiese verainen is de vrijmezzelderij.
In et daegelikse taelgebruuk wodt et woord filesefie bruukt om elke vorm van wieshied of levensbeschouwing an te duden (zoas in "iene zien filesefie") of iene zien uutgaankspunten (zoas in "et sluut niet an op de filesefie aachter dit plan"). Dit verschilt van et begrip filesefie in een akkedemische kontekst.
Veur 'n lieste met vul bekende filosofen deur de euwen hen mu'j hier wên: Lieste met filosofen.
Trio MaJaFra
Trio MaJaFra was ne popgroep oet t Tweantse doarp Eanter, wat vuural in Eanter zeelf en wat meender ook in Riessen bekeand wör. Trio MaJaFra wör vuural bekeand met eagne tekste op nommers oet de Neerlaandse Top 50. n Naam is ne saamntrekking van de vuurnaamn van t dreital.
Trio MaJaFra ontsteund in 1992 in anloop noar t veerjoarige doarpsfeest De Eanterse Deage. Tiedns t vaste oonderdeel, de Pats-Boem-Show, köant de luu oet Eanter zelf ne oetvoering bedeankn en vuur de rest van Eanter spöln. De formule van MaJaFra sleu zo onmeundig an det dr al rap ne CD oetköm: Wat n Gat!. t Leawern ear duur heel Tweante optreadns op.
Noa n antal joar skeadn dr Trio MaJaFra met oet, mer in 2008 kömn ze nog eenmoal bie mekaar vuur n optreadn op de Eanterse Deage.
Muziek
Toch maakn ze ook wal eegne muziek. t Nommer Dat kan allene mear in Eanter is in Eanter en op geheame zeanders nog aait slim populear. De tekste warn vuural makkelik en gungn meestal oawer beer dreenkn, feest viern of in t kafee zitn.
Wieb
thumb|250px|De bloemen van de eerpelplant Een wieb of wiebappel is de vrucht van de eerpelplant die boven groend greuit. De wiebappel is iezig giftig, net as de greune delen en de bloemen van de plant.
Stoapelrecht
Stoapelrecht in Stad en Ommelanden
Vanof 1473 harren de Stad Grunnen en de Ommelanden n verdrag sloten om mekoar vaileghaid te geven in tieden van neud. Mor de Stad dee der nog n skep bovenop: t vouerde t stoapelrecht in. Dit heul in dat alle produkten dij in Stad en Lande produkseerd wuiren, allennig op t maakt in de Stad verkocht worden mocht. Alles wat boeten t Stad konsumeerd wuir, wuir in beslag nomen en de verkoper kreeg n grode boete. Zo verdainde de Stad enörm veel geld en de Ommelanden bienoa niks. De Ommelander boeren binnen dan ook verschaaidene moalen in opstand kommen en hebben zulfs n moal t Stad in brand stoken. Dou Stad en Lande zoch as ain gebied aansloot bie t Unie van Oetrècht, wuir t stoapelrecht in Grunnen ofschaft.
1420
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1420:
5 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 5 december
Departement van de Rijn
Het depärtement van de Rijn was een depärtement in de Bataofse Republiek die van 1798 töt 1801 bestund. De heufdstad van het depärtement was Arnem.
Het depärtement is ontstaon deur het samengaon van:
De Waal vörmde de zudelike greanse van het departement.
Noordwolde
Noordwolde kan verwiezen naor:
Peerdehoeve
300px|thumb|De peerdehoeve De peerdehoeve (Tussilago farfara) is een dartig centimeter hoge vaste plaante, en beheurt tot de composietefemilie.
De bleuitied lig vrog, in meert/april, bie mooi weer al in febrewaori. De plaante beheurt tot de naakbleuiers, de blaojen koemen eers nao de bleui. Tiejens de bleui bin de blaojen kort, greun of hemmen rooie schubbetjes langes de stengel. Nao de bleui wonnen 't hartvormige of ronde en etaande blaojen. Disse blaojen bin an de onderkaante viltig behaord en staon in een rozetvormige kraans rond de steel.
De plaante is een pioniersplaante dee zich veural op nieje grond goed thuusveult, vake staon ze tussen grezen in de wat niejere wegbarms of hellingen. Op disse hellingen help de wortelstokke (tot zo'n aanderhalve meter lange) en de uutlopers um de grond vas te houwen.
Scharpenzeel
Scharpenzeel kan verwiezen naor:
Zwitserlaand
Zwitserlaand is ien van de Europese lanen die niet tot de Europese Unie beheurt. De laanstälen van Zwitserlaand bint Duuts, Frans, Italiaans en Retoromaans. De buurlanen van Zwitserlaand bint Duutslaand, Italië, Frankriek, Liechtenstein en Oostenriek. 't Laand stiet ok bekend onder zien Latiense naam Confoederatio Helvetica (CH).
Steden
Bern is allinnig de facto heufdstad, want officieel hef Zwitserlaand gien heufdstad. De stad wördt Bundesstadt of la ville fédérale eneumd. De discussie of Zwitserlaand een heufdstad möt hebben is al zo old as 't laand zelf.
Buten Bern bint aandere belangrieke stejen onder aandere:
Meren/revieren
De meren hebt een belangrieke toeristische weerde. Jaorlijks bezuken honderdduzenden luui de meren. Behalven de grote meren, bestaon der ok nog kleinere meren, ok al bint ze väke nog groot. De bekendste bint 't Meer van Zurich, Vierwoldstejenmeer, Meer van Thun, Meer van Brienz, Meer van Maggiore en 't Meer van Lugano. De leste twee enuumde wäteren wörden geografisch edield mit Italië. 't Vierwoldstejenmeer is mit heur 3 miljoen toeristen per jaor zelfs 't drokst bezochte meer van Europa.
In Zwitserlaand bin der de wäterscheiding tussen de Noordzee, de Zwarte Zee, de Adriatische Zee en de Middellaanse Zee.
Bestuurlijke indieling
't Laansbestuur is iezig decentraal eregeld, mit een grote maote van autenomie veur de gemientes en de kantons. 't Laand hef officieel 26 kantons, waorvan 6 op historische gronden bestaon as halfkanton (d.w.z. mit een ehalveerde stemme in de Kantonsraod).
Van disse kantons bint de meeste Duutstälig. Genève, Vaud, Neuchâtel en Jura bint Franstälig, Wallis, Fribourg en Bern zowel Frans- as Duutstalig, Ticino Italiaanstälig en Graubünden Duuts-, Italiaans- en Retoromaanstälig.
6 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 6 december
1421
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1421:
Sittard
thumb|De mart van Sittard thumb|right|Trööte-konkoer mit [[karnevaal|karneval in Sittard]] Sittard (Limburgs: Zittert of Zitterd) is n stad in de gemeente Sittard-Geleen in Nederlands-Limburg, n gemeente die in 2001 evormd is bie n samenvoeging van de gemeentes Sittard en Geleen. t Antal inwoeners wort eschat op zo'n 36.960 (per 1 jannewaori 2005). Over de schriefwieze van de Limburgse naam bestaot wat onenigheid; op de plaotsnaamborden an de stadsgrenzen staot Zitterd (mit n <d>), terwiel de plaotsnameliest van de dialektvereniging Veldeke Zittert veurschrieft (mit n <t>).
Geschiedenis
thumb|Kaort van de vestingstad Sittard uut 1538 De stad Sittard mot argens in de regeringsperiode van Kaorel de Grote (700-1100) esticht wezen. De eerste vermelding van Sittard dateert uut 1157. De plaots wort hier vermeld as Siter (van t Oudhoogduutse sîte), dat warschienlik n vruchtbaor stuk groend tussen de Geleenbeek en de Rooie Beek was. t Gebied was toe al wel veul langer bewoend; roend 5300 v. Chr. hen zich hier de bandkeramiekers evestigd.
Arameesken
thumb|200x200px|Vlagge van de Arameesken De Arameesken, dee at zikzelf in öare eegne sproake (t Aramees) Suryoye, of Oromoye neumt, beent n volk dee at zegnt det ze ofstamt van de oolde Arameesken, dee at n groot riek hadn töt t achtste joarhoonderd vuur Kristus, in t gebeed det non verdeeld is oawer t zuudn van Turkieje, Irak, Syrië en t westn van Iran. In Neerlaand wordt ze wal es duur mekoar ehaald met de Christen-Turkn.
Sittard
Geschiedenis
Tussen 1400 en 1794 heurde Sittard bie t hartogdom Gulik. In 1243 kreeg Sittard stadsrechten. In t jaor 1677 wort oek wel t Sittardse rampjaor eneumd, umdat de stad toe in drie keer (22 augustus, 2 september, 12 september) grotendeels vertestewierd worde deur de Fransen. De stad is eerst in dat jaor n vestingstad eworren.
Desmond Dekker
Desmond Dekker (n 16den juli 1941 - n 25sten mei 2006) was nen Jamaikaansen ska-, rocksteady- en reggaezänger, -skriewer en muzikaant. Met zinnen groep The Aces (met doarin Wilson James en Easton Barrington Howard), har he ene van de eerste internasjonale Jamaikaanse hits met "Israelites". Aandere hits warn "007 (Shanty Town)" (1967) en "It Miek" (1969). Dekker was ene van de meest geleewde muzikaantn in Jamaika en n bekeandsten doarboetn, vuur at Bob Marley wearldberoemd wör.
Sittard
Geschiedenis
In 1839, bie de verdeling van Limburg in n Belgiese en n Nederlandse provinsie, kwam Sittard definitief bie Nederland.
Oenderwies en kultuur
Sittard het oek altied n sentrum van oenderwies en spiritualiteit eweest. Veul instellingen die mit t geleuf van doen hen, hen zich hier evestigd. Der is n kapittel en der bin verscheiene kloosters. t Middelbaor oenderwies wort somstieds nog egeuven deur Jezuïeten en Fransiskanen en t hogere oenderwies deur Dominikanen en Ursulinen. De grootste middelbaore school is de Trevianum Scholengroep (kortweg: Trevianum) dat is ontstaon uut n fusie tussen t Serviam Sittard en t College Sittard.
Dialekt
t Dialekt van Sittard is t Sittards (plaotselik Zittesj eneumd).
Stadsbeeld
thumb|De Sunt-Petruskark De bekendste beziensweerdighejen in Sittard bin de Sunt-Petruskark in maasgotiek uut de elfde eeuw, mit zien tachtig meter hoge toren en vuuftig klokken. Binnen staot n rokokopreekstoel uut 1774, die emaakt is in Maastricht. De Sunt-Michielskark is in barokstiel ebouwd. In t ouwe sentrum, mit as middenpunt de mart, bin nog n paor ouwe panden te vienen, sommige in vakwark, mar t grootste deel is sinds de vuuftiger jaoren van de twintigste eeuw helemaol op-eknapt. De O.L. Vrouw van t Heilig Hart is n neogotiese kark, die ontwörpen is deur Johannes Kayser. Disse kark was de eerste Nederlandse kark die de titel Basilica Minor het ekregen.
An de rand van de stad leit t bedrieveterrein Fortuna, mit t voetbalstadion van Fortuna Sittard.
Uddel
thumb|220px|Een hervormde kaarke in Uddel Uddel is een daarp in de Nederlaanse previnsie Gelderlaand leit. 't Daarp leit midden op de Veluwe, in de gemeente Apeldoorne. Uddel leit in 't noordwessen van de stad Apeldoorne en net onder Elspeet. 't Daarp en de drekte umgeving han in 2004 ongeveer 4.030 inwoeners. De eerste vermelding van Uddel stamp uut 792, as 't daarp Uttiloch en laoter as Utteld waor uuteindlijk de naam Uddel uut voortkwam.
't Daarp leit an de N310, de weg van de N302, via Elspeet naor Nunspeet. In 't zuudwesten van Uddel leit 't historische Uddelermeer dat in de iestied is ontstaon, en is werschienlijk beter bekend bie 't pebliek as 't daarpjen zelf. Daornaost he-j ok nog De Hunenschans, een verdedigingswaark uut de klassieke oudheid.
Arameesken
Noa dee tied köm t Riek in verval, en verspreaidn zik t volk oawer de hele wearld, zo as noar Europa, Australië, Niej-Zeelaand en Amerika, en det is zo töt non too zo ebleewn. Det wör op gaank ebracht duur gebuurtenisse zo as de Arameeske Massamoord kort vuur n Eerstn Wearldoorlog an, en de Massamoord van Semele in Irak (1933) en n Islamitiesen Opstaand in Iran.
Dr wont grote groepn Arameesken in Amerika, Zweedn en Duutslaand. In Neerlaand wont ongevear 30.000 Arameesken, met ne grote groep in Eanske, woer at ook öar klooster Mor Afrem steet, en ne koarke in Riesn, Hengel (Oaveriessel), Amsterdam, Oldnzel en Badhoevndorp.
Sukerei
thumb|250px|Sukerei Sukerei (Cichorium) is een geslachte uut de composietenfemilie (Compositae of Asteraceae). Tot dit geslachte beheuren witlof en andievie. Der bint ongeveer acht soorten sukerei.
Uddel
Uddel is van oudsher een daarp waor 't geleuf een belangrieke rolle speult. 't Is ok een daarp waor vrogger, en noen nog, veule eboerd wörden. Veul mesen hen lange tied der inkomsen ehad deur te warken in de naobie-elegen Kroondomeinen.
De Biebelse teks de verleuren jonge is ok ummezet in 't Uddels deur A. Aarsen, disse teks ku-j bekieken op de webstee van 't Meertens Instituut.
Appen
Appen kan verwiezen naor:
Westfrais
thumb|250px|De lokoatsie van t Westfraise toalgebied in de Frieslanen t Westfrais is de toal van de Westfraise bevôlken in Westfraislaand. t Is n soort tuzzentoal van t Frais en t Hollaands. t Westfrais mout nait verwaard worden mit de etnologische vertoalde woord veur de Fraise toal annex t Westerlaauwers Frais, West Frais (zai ook doar veur aandere begrippen soamensteld oet de woorden 'west' en 'Frais').
Deur t ontstoan van de Zuderzee en de loatere viskerij en haandel tuzzen de hoavens van de Zuderzee is t Westfrais in toalgebroek onder invloud wèst van de Leegsaksische zuderzeedialekten, môr ook deur de staarke baand mit t gewest Hollaand, en ook wel Zeelaand is t ook onder invloud west van dizze dialekten. t Westfrais wordt vandoag de dag zain as n dialekt van t Nederlaands.
Doezebarg
Doezebarg (Nederlaands: Doesburg) is een stad (Hanzestad) en gemeente in de Nederlaandse pervinsie Gelderlaand mit 11.540 inwoners (1 jannewaori 2006, bron: CBS). De stad is elegen langes de Gelderse Iessel en de Olde Iessel. De gemeente Doezebarg maakt deel uut van 't kaderwetgebied Knooppunt Arnem-Nijmegen.
Geschiedenis
Doezebarg kreeg stadsrechten in 1237, een jaor laoter as Deutekem. Deur de strategische ligging an de munding van de Olde Iessel en de Gelderse Iessel, is Doezebarg lange tied een belangrieke vestingstad ewest. Ok had Doezebarg een belangriek economische en bestuurlijke functie. Deur alderlei oorzaken, waoronder de verzaanding van de Iessel, nam de welvaort in Doezebarg nao de 15e eeuw of. Doezebarg veraanderde in een slaperig pervinsiestädtien en zol dät tot nao de oorlog blieven. Dit had ok zien veurdelen, de historische binnenstad mit zien veule monumenten bleef goed beweerd. De stad wönnen daorumme in 1974 as bescharmd stadsgezich an-ewezen.
Umdät Doezebarg tot 1923 officieel een vestingstad was, was stadsuutbreiding niet meugelijk. Nao de Tweede Wereldoorlog wönnen de stad gauw uut-ebreid. In de jaoren '50 wönnen an de oostkaante van de stad de wiek Meuleveld ebouwd. In de jaoren zestig volgde de wiek De Ooi. In 't zujen van de Olde Iessel volgden in de jaoren '70 en '80 de wiek Beinum, kortens is in 't zujen van Beinum de wiek Campstede ebouwd.
Citadel
thumb|200px| Den Citadel van Carcassonne-vignes thumb|200px| Den Citadel van Namen an den Moas, mit an den voot den Pont de [[Jambes]]
Nen citadel is n op zichzelf stoand verdeadigingswark, binnen ne stad of vesting. Et wodden gebroekt um:
Et weurd is ofgeleid van et Italiaanse città ideale: de volkommen stad, in de Renaissance oet-evonden deur Italianen.