cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flevomeer
thumb|An t begin van t [[Subatlantikum bestung t Flevomeer al.]] t Flevomeer (Latien: Flevo Lacus of Flevum) was in de Romeinse tied (tot ongeveer 400 n.Chr.) n binnenwaoter in de Lege Laanden, n zeutwaotergebied dat in umvang kleinder was as t Iesselmeer noen is. De naam van t meer is veural bekend ewörden mit dank an n beschrieving van Pomponius Mela, n Romeinse geograaf. n Verbiending mit de Noordzee was der in t begin niet. As gevolg van de hogere temperaturen steeg tussen de 5e en 8e eeuw de zeewaoterspegel. Hierdeur nam t meer in umvang toe en wördden t in grootte vergeliekbaor mit t Iesselmeer.
Dit meer kreeg bekendheid as t Almare of Almere, vrie vertaald t grote meer. In n proses dat in totaal n eeuw of achte duurden, sloekten de an-evoerde waotermassa's alsmar meer laand op. Brak en zeut waoter vermengden zich zeutjes an mit mekaar en in 1340 deuk veur t eerst de naam Zujerzee op. t Duurden nog tot umstreeks 1600 tot de boel volledig verzilt raakten en de Zujerzee n echte zee eneumd kon wörden.
t Flevomeer ontwikkelden zich nao de Romeinse tied deur de aofslag van de oevers tot t Almere. Waorschienlik ontstung in de middeleeuwen mit t stiegen van de zeespegel en t aofgraven van veengronden deur de Friezen in West-Frieslaand (Enkhuzen, Medemblik enz.) via t Vlie n verbiending tussen t Almere en de Waddenzee en ontstung de Zujerzee.
t Was oek de naam van de polders Oostelik en Zujelik Flevolaand veurdat ze in 1957 en 1968 dreugeleegd wördden en gien deel meer uutmaakten van t Iesselmeer.
Allewel t niet juust is, wördden de term véúr de dreugeleging van disse polders oek wel as andujing veur t hele Iesselmeer gebruukt.
21 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 21 jannewaori
WEK
WEK kin verwiezen noar:
De Oosterstreek
De Oosterstreek (Nederlaans: De Oosterstreek) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf. Et leit in et noordoosten van Noordwoolde, an de weg naor Buil, en het omdebi'j 530 inwoners (2004).
West Okement River
300px|thumb|right|West Okement River. West Okement is nen stroom in Dartmoor in Devon in Englaand.
Meerssen (Limburg)
Meerssen (Limburgs: Meersje) is ne gemeente in et zuden van Limburg (Nederlaand). Zi-j is in heure samenstelling van vandage ontstoan bi-j de herindealing op 1 januari 1982. Toon wodden dee veurmoalege gemeente van den name samen-evoogd met de tot dan too zelfstandege gemeenten Bunde, Gäölle en Ulestroaten.
Dorpen en gehuchten
Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2005:
Geskiedenis
Meerssen hef éenmoal ne rolle espöld in de Europese geskiedenis en wal in 870, toon volgens et Verdrag van Meerssen et middelste deel van et in dree stukken uutèn-evollen Karolingiese Riek wodden verdeald tussen et Oost-Frankiese Riek en et West-Frankiese Riek.
Sint-Franciscuskaarke (Grönn)
De Sint-Franciscuskaarke is nen Rooms-Kattelieke kaarke an de Zaagmulderweg in de Neerlaandse stad Grönn. 't Gebouw is een van de twee kaarkn dee bruukt wordt duur de Sint-Martinusparochie in Grönn.
Albertkanoal
'T Albertkanoal (Fraans: Canal Albert) is 'n kanoal in België dat Luik verbeendt met Antweerpn via steedn as Genk, Hasselt, Geel en Herentals en de Maas met de Schelde. In Vlaandern beheert De Vloamse Waterweg 't kanoal. In Wallonië de Autonoma Haven van Luik. 'T kanoal ontlent zien noam an könig Albert I en löp duur dree provinsies, nammelik Luik, Limburg en Antweerpn.
'T kanoal hef in Vlaandern nen belangrieke rol vuur de binnscheepvoart en drinkwaterproduktie.
Elfstedentocht
frame|Route van de Elfstedentocht De Elfstedentocht (Fries: Alvestêdetocht) is een scheuvelloperstocht van krapan 200 kilometer bi'j de elf steden van Frieslaand langes. Liwwadden, de heufdstad van de pervincie, is vanolds de plaatse daoras de tocht begunt en oflöp.
De tocht, veur 't eerst in 1909 erönd en veur 't lest in 1997, brengt de dielnimmers van Liwwadden naor Sneek, Ielst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Wörkem, Bolsward, Harlingen, Franeker en Dokkum en vandaor weerumme hen Liwwadden, daoras op de vaort de Bonke de endstreep lig. Honderdduzenden mèensen koomt naor de tocht kieken en de scheuvellopers anfietern.
Winnaars
(*) Nao gedielde oaverwinnings in 1933 en 1940 hef de orgenisaosie 't mandielige winnen of-eskaft. Jan van der Hoorn, Aad de Koning, Jeen Nauta, Maus Wijnhout en Anton Verhoeven oavertraden in 1956 dizze regel toe as ze in de maande oaver de endstreep kwammen. Ze wördden ediskwalificeerd en d'r wördden gien aandere winnaar uutereupen.
Wikimedia Foundation
right|200px|thumb|Wikimedia-logo De Wikipedia Fountdation (Wikimedia-stichting) is de overkoepelende organisaotie van Wikipedie, WikiWoordenboek, WikiCitaoten, WikiBoeken, WikiBron, WikiCommons, WikiNeis, WikiSpecies en Nupedie. De Wikimedia Foundation is een organisaotie zunder winstoogmark, en is vestigd in de Verienigde Staoten van Amerika (Florida). De organisaotie wör op 20 juni 2003 officieel ankondigd deur Jimmy Wales, de directeur van Bomis Inc. en medeoprichter van Wikipedie.
Peter Tavy
300px|thumb|right|n River Tavy. Peter Tavy is n dörpskn öp Dartmoor in Devon, Englaand. t Is nöamnd noar n River Tavy.
Kornwallis
thumb|Kaorte van Kornwallis (links bovenan) en Frankriek (rechts onderan) thumb|right|
Kornwallis (Engels: Cornwall, Kornies: Kernow) is n bestuurlik graafschap en n hartogdom in t uterste zuudwesten van Engelaand. Kornwallis is n schiereilaand dat in t noorden en t westen grenst an de Keltiese zee, in t zujen an t t Kanaal, en in t oosten an de graafschap Devon, waorvan t escheien wörden deur de rivier de Tamar. Kornwallis hef um en bie de 536.000 inwoeners en beslöt n oppervlakte van 3.563 km2, t hef n bevolkingsdichtheid van 150 inw./km2. De heufdstad van Kornwallis is Truro, mer t stadjen St Austell hef de meeste inwoeners.
Kornwallis hef n ruug en vake nog ongerept laandschap, waorvan Bodmin Moor n belangriek deel uutmaakt. t Hef n zeeklimaot mit redelik zachte wienters. Deurdat t der zwat nooit vriest bin veule soorten (in-evoerden) subtropiese plaanten as palmen en kamerplaanten der ingeburgerd. Deurdat t der merakels veule kan regenen greuit veenmosse der as kool, wat dan oek te marken is an de veule moerassen die der bin. t Toerisme is de belangriekste bron van inkomsten, naost visserieje, laandbouw en bloemeteelt. De industrie hef zit veural in de kuststejen Vaolmujen (Falmouth), Fowey en Penzance.
t Meest westelike punt hit Penn an Wlas (Engels: Land's End) en is n belangrieke toeristiese trekpleister, liek as St Michael's Mount. Oek hef t graafschap n groot antal prehistoriese overbliefsels waoronder oerouwe tinmienen die uut de bronstied stammen. In de 18e en 19e eeuw was Kornwallis verantwoordelik veur 40% van de wereldproduksie van tin. n Kasteelruïne kortbie Tintagel wörden deur de Kornen (inwoeners van Kornwallis) ezien as de plekke waor Koning Arthur geboren is. n Bekende beziensweerdigheid is oek Eden Project, n botaniese tune mit twee kassekomplexen die evormd wörden deur meerdere geodetiese koepels. Disse botaniese tune ligt in Bodelva, vuuf kilometer buten St Austell.
In Kornwallis wördden der vrogger Kornies espreuken; der wörden eprobeert um disse uutestörven taal niej leven in te blaozen, zo is der bieveurbeeld n Wikipedie in t "Kernowek" en n regionalistiese politieke partieje Mebyon Kernow, die lid is van de Europese Vrieje Alliansie.
Prins Charles, de Britse kroonprins, en zien echtgenote Camilla Parker Bowles bin hartog en hartoginne van Kornwallis.
Klimaot
duum|Kornwallis duum|"Penzance welcomes you; Pennsans a'gas dynergh" duum|Boscawen-Un t Klimaot van Kornwallis is, ten opzichte van de rest van Engelaand en zeker vergeleken mit de breedtegraod (50-51N) arg zachte. Kornwallis steet derum bekend dat je der gemakkelik verschillende (sub-)tropiese plaanten in de losse grond kunnen houwen, zo as n antal palmsoorten.
Bestuurlike indeling
Veur april 2009 had Kornwallis zes distrikten: Penwith, Kerrier, Carrick, Restormel, Caradon en Noord-Kornwallis, en de Scilly-eilaanden.
Bolle
thumb|350px|right|Staandbeeld van een bolle in [[Bornheim bie Frankfort]] Een bolle is een mannelijk rund. De vrouwelijke vorm is de ko. Bollen wonnen ehuilen veur 't zaod, um de koon te bevruchen. Dit gebeurt meestentieds allinnig mit kunsmaotige insemenasie. Bollekalvers wonnen daorumme 't meeste van de tied jong eslach, umdat der mar een paor volwassen bollen neudig bin.
Een bolle wonnen meestentieds veule groter as een ko. Bollen kunnen agressief ween, dus je kunnen beter vortblieven uut een weilaand mit een bolle derin. In pertie lanen wonnen dan oek bollegevechen ehuilen, waorin een toreador een (volgens veulen oneerlijk) gevech angeet mit een bolle. Een elubte bolle wonnen een osse eneumd en is minder agressief. Een osse is daorumme goed eschik as trekdier.
Epnzoalder
Epnzoalder is n noaberskop in Tweante, kort bie de plaatse Hoksebarge. t Ligt op t noordn van de Hoeve.
In de middeleewn wör Epnzoalder al verskeaidene moaln eneumd: Eppensolde (1298-1304) en Eppensole (1316). Vroger was Epnzoalder saamn met de boerskopn Stepel en Hoolthuuzn ne moarke
Sunnege
thumb|300px|Ligging van Sunnege Sunnege (ok wel: Sunnegao, Nederlaans: Sonnega) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf. Et leit iets in et zuudwesten van Wolvege en het omdebi'j 790 inwoners (2004). In Sunnege het een karke estaon, mar die is veur 1840 al ofbreuken, waornao de karkeklokke in een klokkestoel hongen wodde.
22 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 22 jannewaori
Björn Kuipers
thumb|200px|Björn Kuipers Björn Kuipers (Oldensaele, 1973) is nen neaderlandsken skeidsrechter in et betaald vootbal en underneamer. Hee leidet wedstryden in de Eyredivisy en up europeesk niveau. Hee warket altyd med deselvde grensrechters: Sander van Roekel en Erwin Zeinstra.
Kuipers deade Facilitair management studeren an Hougeskole Diedenoort in Wageningen. Dårup güng hee van 1999 töt 2001 når de Katholieke Universiteit Nijmegen üm bedryvskunde te studeren. Nöäst skeidsrechter is hee med-eygenaar van nen Jumbo supermarkt en nen hårsalon in Oldensaele. Töt anvang 2014 had hee dree västigingen van C1000 in deeselvde woansteade. Twey dårvan verkocheden hee an Albert Heijn en nen darden wör nen Jumbo. In 2019 deade hee noch nen tweyden Jumbo lös in Deankaamp. Den 26 april van 2019 kreag hee ne köäninglike medaille as Officier in de Orde van Oranje-Nassau.
Noordrhain-Westfele
thumb|250px|Noordrhain-Westfele Noordrhain-Westfele of Noordrhain-Westveele is n dailstoat in t westen van Duutslaand. De dailstoat is 34.110,26 vaaierkaante kilometer groot en der wonen 17.865.516 mìnsken (december 2015). Dat binnen 524 inwoner per vaaierkaante kilometer.
Geogroafie
De heufdstad is Dusseldörp. Noordrhain-Westfele ligt tussen Nederlaand, Oaken, t Teutobörger Wold en de Haarz.
Regeernsdistrikten
Noordrhain-Westfele het vuuf regeernsdistrikten:
Inwoneraantellen van 31 dezìmber 2005
Dougong
thumb|left|180px|Oawerzicht van dreager- en steunbalkns oet de bouwhaandleaiding [[Yingzao Fashi (oet egeewn in 1103) gedoernde de Songdynastie]] thumb|right|200px|dougong an de halle van Bhagavan thumb|180px|Dougong in de Oosterhalle van de [[Foguang Tempel, böwd in 857 tiedns de Tang Dynastie]] thumb|180px|Kluurrieke dougong oonderstönt n struktuur in [[Sagami-ji, Japan]] thumb|180px|Dougongbalkns op n skaalmodel van nen wachttoorn oet de [[Oosterlike Han Dynastie (25 - 220 nK)]]
Dougong (Standaard Sjinees: 斗拱, Pinyin: dǒugǒng, letterlik: "blok en dreager", oetsprekn as Doow-khong) is ne unieke bouwstruktuur van in mekaar steknde dreagbalkns, en ene van de belangriekste ellemeantn in tradisjonele Sjinese bouwkeunst, mer wörd ook völle in Japan, Korea en Taiwan gebroekt.
Dougong wör vuur t eerst gebroekt in geböwwe oet de leste joarhoonderte vuur Kristus en oontwikkeln töt n struktuur dee't zoeln en poers met de gebeentn van t dak verbeundn. Dougong wör völle gebroekt in de Vuur- en Noajoarstied (770 - 476 vK) en ontwikkeln töt n vernemstig pakket van in mekaar steknde deeln tiedns de Tang en Song Dynasties. De deeln wordt an mekaar emaakt met hooltverbeendings, zoonder liem of spiekers. Dit kan duur t sekure en hoogstoande timmermanswaark.
Noa de Song Dynastie wördn de balkns en balknverbeendings mear ne versiering as ne noodzakelike bouwstruktuur in paleizn en teampels.
Nut
Dougong is deel van t netwaark van hooltne stutn, dee't onmisboar zeent vuur t hooltne geraamte van tradisjonele Sjinese huuze, umdet de muurn van dit soort geböwwe nit dreagnd zeent, mer emaakt wordt van latnwaark, leem of aander geveulig materiaal. Muurn deenn allene um kamers en ruumtes in te deeln, en nit as gewichtsdreagers.
Verskeaidene in mekaar steknde balknkoppelings wordt emaakt duur n groot hooltn blok (de dou) op nen poer te zetn um ne stewige oondergroond te hebn vuur de eböagne dreagers (de gong), dee't de balkns dreagnt, of ne tweede gong dr boawnop. t Nut van dougong is t better oonderstönn van t gewicht vuur horizontale balkns, dee't röst op de vertikale zoeln, duur t gewicht van de horizontale balkns better te verdeeln oawer de zoeln. Disse koppeling kan onmeundig vake herhaald wordn, en völle verdepings de heugte in goan. Duur meardere dougong te gebroekn wörd de last op de horizontale balkns meender, duurdet t gewicht mear op de zoeln en poers terechte keump. Duur t gebroek van meardere dougong wörd t gebouw ook vearkrachtig en besteandig teegn eardbewings.
Tiedns de Ming Dynastie wör dr ne verbettering van de dougong bedacht, duur nieje hooltne oonderdeeln too te voogn. Hiermet köm dr ook n dekoratief ellemeant an de geböwwe, wat pasn binn t Sjinese idee van saamnvoging van artistiek en broekboarheaid. De dougong wördn kleainder en wördn vaker toopast per gebouw. De koppelings konn oonder dakreande en weendvearn komn, zodet ze op sierlike hangnde bloomnmeandkes leekn, en toch t gebouw stutn.
Neosassisme
n Neosassisme (of -saksisme) is n Saksies woard vuur begrippen en vuurwoarpen woer (nog) gin good passend Saksies woard vuur besteet. Vake zeent ze bedoold um wille met de sproake te hebben. Ze zöalt dus nit gaauw in offisjele umstandigheden gebroekt worden.
n Neosassisme is feaitelik dus t zelfde as n neologisme, met as verskil det n neologisme vake ne serieuze poging is um n leenwoard oet ne vrömde sproake te vervangen. n Neosassisme is bedoold um op lechthärtige wieze met de sproake umme te goan. Wat neosassismen köant ook grof bedoold wean.
Neosassismen bestoat meesttieds oet twee delen. t Eerste deel is vake n woarkwoard of begrip wat beskrif wat t deenk dut of töt gevolg hef, en t tweede deel is vake n n namen van t gerei det t zelfde dool hef as t nieje deenk, of t soort materiaal woer't t vuurwoarp van emaakt is. Ne aandere meugelikheaid is um ne volledige vergelieking met n aander vuurwoarp te maken.
Liende
Liende kan verwiezen naor:
Neosassisme
Neosassismen verskilt ook per strekke wier. Zo is n algemeen woard vuur stofzoeger ne huulbessem, mear in bv. Riessen wörd t woard hulen nit gebroekt, en dus veraanderd in blearbessem.
Vuurbeelden
{|
Bos
thumb|250px|De bos in een misachtige umgeving Bos is een begreuiing dee veurnamelijk besteet uut bomen, hieronder greuien vanzelf oek plaanten as mossen, gres, bloemen en struken. De kruudlage is de lage mit plaanten dee neet hoger wonnen as 135 centimeter en de struuklage is de lage mit plaanten dee tussen de 135 en de 800 centimeter hoog wonnen. Boven de 800 centimeter he-j 't over de bomenlage. Een bos is officieel een bos as 63% van de luch bedek is mit boomtoppen.
In een bos kwammen grote grezers veur, disse beesten huilen 't open terrein open totdat der stekelige begreuiing as de brummel en meidoorne opkwam, ekels wönnen an de raand deur de mariekolver of de eekhoorne verstop as wientervoer. Sommigen ekels wönnen neet weerummevunnen en dat was 't begin van een niej bos.
A-j 't over de mederne netuurontwikkeling hem, dan he-j preduktiebos en daornaos he-j prejekken as de Gelderse poorte en de Oostvaordersplassen. Hier wonnen minnig onderhoud an edaon, der wonnen neet of krap-an bomen eplaant en de theorieën over ho een oerbos ontsteet wonnen in de praktiek ebröch. In Nederlaand bin oek een bonke boswachteriejen.
In tropische klimaoten zie-j vake (tropische) regenwouden of oerwouden.
Nedersaksisch
In de nysassiske skryvwyse is et busk.
Boom
thumb|400px|Een [[groffe denne op 'e Sallaanse Heuvelrogge]] Een boom is een overblievende plaante (die meermaols kan bluien) mit een verholte stamme, miest mit een bescharmende schosse derop, en een kruun die uut takken, scheuten en blaeden bestaot. Ondergronds spreiden heur de wörtels uut, die de boom vastezetten en die vocht en voedingsstoffen uut de bodem opnemen. De blaeden zetten energie uut zunlocht omme tot sukers veur de grui en ontwikkeling van de boom.
Bomen vormen gien taxonomische ienheid, mor omvatten alderhaande plaantesoorten die een stamme en takken ontwikkeld hebben om hoge te gruien en zo mit te dingen naor zunlocht. In de mieste definities hef een boom iene stamme en kan e meer as vier meter hoog gruien.
Ofhaankelik van de soorte kunnen bomen meer as honderd meter hoge wodden en gruien ze op kats verschillende ondergronden. Mangroves gruien zels in brak, zoltig waeter. Ok kunnen bomen ofhaankelik van de soorte en de omstaandigheden slim old wodden, van honderden jaoren tot een paer duzend jaor. Der bin ok zat soorten, zoas de wilge en de peppel, die minder as honderd jaor old wodden.
Bomen bestaon al 370 miljoen jaor. Der bin roem 60.000 boomsoorten bekend. Naor roege schatting bin der zo'n drei triljoen volgruide bomen op eerde.
Belang veur aander leven
Bomen trekken vule aandere soorten leven an. Veugels maeken der heur nösten in en schulen derin. Mossen, kostmossen, schimmels en algen leven epifytisch op 'e stamme, takken of blaeden (zonder daor voedingsstoffen an te onttrekken). Schimmels leven in symbiose mit bomen, of parasitair op en in bomen. Insekten leven van de blaeden of et holt (zoas de holtwurm). Sloepwapsen pasariteren op heur beurte op zokke insekten.
Wieder bin bomen vanwege de vruchten en zaoden een belangrieke voedselbron veur frugivoren, waoronder aepen, iekhoorns en veugels. Veur meensen bin bomen van nut veur de fruitplok, veur tummer- en braandholt, veur pepierproduktie, veur de sier, om ekologische redens en om nog aandere redens.
Bomen speulen ok een rolle in godsdiensten; zo waren heilige bomen slim belangriek in de godsdienst van de Saksen en van aandere Germanen. De Irminsul of wereldboom is daor een veurbield van.
Neurofunk
Neurofunk (vake ofekorted töt neuro) is nen düüsteren understyl van drum and bass wat tüsken 1997 en 1998 unstünd in Londen in Groutbrittannie. Et is ne voordsetting van techstep. Et is nen jachterig anvölenden musikstyl med en tempo van rund de 170 BPM en swåren nådruk up de drums wat en når verholding simpel ritme anholdet. De verwysing når funk kümt van de swåren nådruk up den eyrsten tel en synkopeerde ritmes. Kenmarkend is ne düüstere verwrüngene baslyne den as korte 'versköävene' stoaten gevt med dåroaverhen geluudssnippers van andere slagwarkachtige elementen, industriele geluden en flarden van spröäkene upnames, wårdöär as der en ingewikkeld ritme untsteyt. Ouk elementen van techno, house en jazz kummet vöär. Af en to wördt der oaverhen erapped, vake in jamaikaansk patois of engelsk med londensk aksent. Den vlaamsken musikkenner Kwinten Crauwels ümskreav Neurofunk as "de natuurlike musik van de harsens: neurologiske chemiske stoffen vloiet en vleget rund en formet obskure en fynsinnige emotys." Den engelsken musikjuurnalist Simon Reynolds ümskreav et in syn book Energy Flash: A Journey Through Rave Music and Dance Culture (1998) as "ne erotisering van angstgevööl."
Vöärnaam in neurofunk (en in vöäle soorten elektroniske musik) is et towarken of upbouwen når den 'drop', et ougenblik dat den swåren bas der by in kümt. Dat vöölt an as ne ård höygdepunt, uutkumst of slotsumme. Dit kan bereiked worden döär geluudsfragmenten händig an steyds wyder te verwringen med en filter, de tounhöygde up te draien of et ritme uut te bouwen med ne verdubbeling van de slagen.
Kongo (rivier)
thumb|200px|Leup en streumgebeed van de Kongo Den Kongo (mangs ook Congo) is nen rivier in Afrika. Op wat steas is he deper as 220 meter, woermet et de deepste rivier van de wearld is. Op de Amazone in Zuud-Amerika noa hef et de grötste watermassa van de wearld.
De Kongo begeent in Zambia as de Chambezi-rivier. Streumopwearts van de Boyoma-watervallen wörd de Kongo de Loewalabarivier eneumd. De Chambezi is nen toostreum noar de Loewalabarivier. vanof de Loewalaba emetten is de Kongo 4370 km laank. Bie mekaar is de Kongo-Chambezi-rivier 4700 kilometer laank, woermet as et de op acht noa längste rivier van de wearld is.
De rivier keump twee moal vuurbie den eawenaar. et Kongostreumgebeed beslöt ne vlakte van 4 miljoen kilometer in et veerkaant. Det is 13% van et hele Afrikaanse laand.
De laanden Kongo-Brazzaville en Kongo-Kinsjasa daankt öaren naam an de rivier. Wiedters krig de Kongo langs verskillende kleanere rivieren water vanoet Angola, Boeroendi, Kameroen, de Mid-Afrikaanse Reppubliek, Gabon, Roewanda, Tanzania en Zambia.
Leonie ter Braak
thumb|Ter Braak (2022) Leonie ter Braak (Buurse, den 28. september 1980) is en twentsk model, televisypresentatrice en aktrice.
Loupbane
Ter Braak syne loupbane begünde as fotomodel. Al rap deade he ouk presenteren vöär RTV Oost, by de programma's Prikkels en Vet plat. Et eyrste was en programma wårin as Ter Braak bysündere steades in Oaveryssel besöchten, sou as modegevölige winkels en uutgånssteades. Et tweyde was en spelprogramma wårin as junge deylneamers uut de verskillende deylen van Oaveryssel tested wordet up öäre kennis van et neadersassisk. Van 2007 töt 2011 deade se vöär RTV Oost et programma En dan nog even dit presenteren.
In de lokale televisyryge Van jonge leu en oale groond spöälden Ter Braak de rulle van Eva. Undertüsken volgden see ne deyltydsupleiding an de amsterdamske toneelskole.
Nåjår 2010 begünde Ter Braak by et NTR-programma Keuringsdienst van Waarde. Vanaf september 2012 deade see Vandaag de dag presenteren, en morgenprogramma van umroop WNL, up wörkeldage alle morgens vöär Nederland 1. In 2015 wör et programma ümmenöömd når Goedemorgen Nederland. Teagen et eande van 2017 skeiden Ter Braak der med uut en güng se hen warken vöär SBS6.
Vöär et Algemeen Dagblad makeden Leonie Ter Braak de ryge De Roze Hel, med bekende en unbekende ölden. Dårin wör allens behandeld wat lüde lever neet oaver olderskap weaten wilt. In 2020 deade see med an et programma Wie is de mol?. Vanaf 2019 düt see et vöälbekeakene SBS6-programma Hart van Nederland presenteren.
Februari 2020 spöälden see med as dochter Liesbeth in den twentsken film De Beentjes van Sint-Hildegard van Herman Finkers.
Oetroopteken
n Oetroopteken (ook wal blearteken eneumd) is n leasteken det angef det t eskrewene noadruk krig. t Gebroekte teken is -!- en keump an t eande van de zin, in plaatse van nen peunt. t Gef dus feaitelik an det t eskrewene bedoold is as oetroop.
Vake is t wal zo det t gebroek van mear as één oetroopteken better opvaalt (en dus mear noadruk gef), skoonwal t nit gebroekelik is um mear as één oetroopteken tegelieke te gebroeken. A'j det dan toch gearne weelt, mu'j der dree gebroeken, volgens de Neerlaandse stielofsproaken. Skoonwal, t gebroek van mear as één oetroopteken wörd vake as onprofessioneel ezeen, en t kan zelfs onfatsoenlik oawerkommen, en juust ne tegenoaweresteelde oetwoarking hebben, of n andacht van de bosskop ofleaiden dee'j weelt oawerdreagen.
Vergeliekt:
Spange
Spange (Nederlaans: Spanga) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf. Et leit in et zuudwesten van Wolvege, tussen Scharpenzeel en Ossenziel, en het omdebi'j 110 inwoners (2004).
Spange het veul schae leden bi'j de Waetersnoodramp van 1825.
Sund 1989 wodt d'r jaorliks in een tente een operaveurstelling geven deur Opera Spange.
Roman
Kenmarken
Romans kunt aover van alles gaon en der behoeft gien mèensen in veur te komen, mar typisch is der spraoke van ien of meerdere mèensen, heur belevenissen en de innerlijke ontwikkeling die ze deurmaakt in relatie töt heur umgeving. Deurgaons is der bij romans spraoke van fictie: 't bint kats verzunnen verhalen, of verhalen die (diels) ontliend bint an warkelijke gebeurtenissen en personen, die dan anepast bint umwille van 't verhaal.
Geschiedenis
thumb|170px|Illustratie deur [[Georges-Antoine Rochegrosse veur een Fraanse uutgave van de Romeinse roman de Satyricon]] Der is een westerse geschiedenis van romanschrieverije an te wiezen die teroggegiet töt de Griekse en Romeinse tied. Uut de klassieke oldheid bint der vief volledige Griekse romans bewaard ebleven. Romeinse veurbielden bint de baandrekelromans Metamorphoses, beter bekend as De golden ezel, deur Apuleius, en de Satyricon, waorschienlijk eschreven deur Petronius.
Een vrogge roman uut Europa is 't filosofische wark Ḥayy ibn Yaqẓān (Limtig, zeune van Wakker) deur de Arabisch-Andalusische schriever Ibn Tufail (c. 1105–1185). De Spaanse schriever Miguel de Cervantes leverde ien van de bekendste Europese romans of mit zien Don Quixote, waorvan 't eerste diel in 1605 verscheen. De Don Quixote stiet an de voete van de moderne roman, die hum onderscheiden lat van 't oldere genre van de ridderroman.
Mit de technologische ontwikkelings van de 20ste en 21ste ieuw bint der neie vörmen ontstaon waorin romans an 't pebliek anebeuden wördt, zoas 't luusterboek, de internetroman (web novel) en 't e-boek. In de wereld van de strip is de striproman (graphic novel) ontstaon: stripverhalen mit romaneske trekkies, zoas een beheurlijke lengte en psychologische verdieping. Ok wördt bestaonde romans wal töt stripboeken ummewarkt.
Nedersaksische romanschrieverije
De grote literaire warken in 't Oldsaksisch en Middelsaksisch, zoas de Heliand en Reinke de Vos, bint dichtwarken. De Nedersaksische prozaroman kwaamp op in de 19de ieuw. Op fikse heugte staot de romans uut die tied van schrievers as Fritz Reuter en John Brinckman. In de vrogge 20ste ieuw verschenen langere Nedersaksische verhalen vake as fulleton (in ofleverings) in de kraante. As de lezers der drok op bleken, wördden de ofzunderlijke ofleverings bij mekaar edaone en in romanvörm uutebracht.
De vrogge Nedersaksische romanschrieverije in Nederlaand en Duutslaand bestiet uut genres as de baandrekelroman (een autobiografische weergave van de schriever zien jeugd en de streken die as e uuthaalde) en de dörps- en streekroman. De streektaalschrieverije hef der langer aover edaone as de standaardtalige schrieverije um heurzölf van daoruut te diversifiëren en moderniseren. Een vrogge Nedersaksische roman mit gewaogde, moderne inhold, De boetenste duusternis (1961) deur de Twèentse schriever Johan Gigengack, wördden deur sommige aandere Nedersaksische schrievers ofebraand as voelschrieverije.
Literaire tiedschriften as 't Drèentse Roet (opericht in 1979), 't Grunningse Krödde (1982-2015) en 't Twèentse De Nieje Tied (1994-2004) fieterden de schrieverije in aandere genres as de traditionele an. Sinds de jaoren tachtig verschient der in Nederlaand in Grunning, Drenthe en de Stellingwarven riegelmaotig Nedersaksische romans. Een genre det Nedersaksische romanschrievers geern meugt beoefen, is de misdaodroman, beveurbield de Nordic noir-romans van Anne Doornbos.
23 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 23 jannewaori
Gotlandsk
Gotlandsk of gutnisk (sweedsk: gotländska, gutniska of gutamål) verwist nå de dialeken dee up de eilanden van Gotland en Fårö espröäken wörden. De dialekten, howel se van de oldgotlandske varieteit van et oldnoorsk stammen, wörden sumtyds as deyl van de sweedske språke eseen. Der binnen twey varianten van et gotlandsk, vastelandgotlandsk (sweedsk: laumål), vöärnamelik espröäken in et südelike gedeylde van Gotland, en faroymal (sweedsk: fårömål), espröäken up deylen van et eiland Fårö. UNESCO definieert gotlandsk per 2010 as een "bedreigde språke".
Enkele kenmarken van et gotlandsk binnen et behold van oldnoorske tweyklanken as ai so as et geval is in stain (sweedsk: sten, sassisk: steyn) en oy in byvöärbeald doy (sweedsk: dö, sassisk: starven). Et gotlandsk hevt ouk een dreeklank dee in geen enkele andere noorske språke besteyt: iau so as in et woord skiaute/skiauta (sweedsk: skjuta, English: sketen).
Woordeskat
Hyrunder een klein antal woorden üüt et alledaagse språkgebrüük:
Status
So as de meyste dialekten van Sweden, steyt et gotlandsk under groute invlööd van de standardspråke, dat kümt under andere döär kontakten mid spreakers van et standardsweedsk mär ouk döär de media en (wårskynlik de belangrykste) de eskreaven språke. As gevolg dårvan steyt et gotlandsk nun vöäl korter by et standardsweedsk. Der binnen ouk een bült gotlanders dee et dialekt neet eleyrd hebben, mär wel een regionaal eklöörde variant van et sweedsk spreaken. Dit wördt vöäral ekenmarked döär de intonaty, mär ouk döär et gebrüük van tweyklanken en dreeklanken, een antal leksikale eigenaardigheiden lykas de infinitive üütgang -ä.
De Gutamålsgillet, dee sik inset vöär et behold en de revitalisering van et gotlandsk sinds 1945, skat dat et gotlandsk vandage de dag döär so'n 2.000 tot 5.000 lüde espröäken wördt. Hovöäle dårvan passive kennis hebben, steyt neet vermelded. Interesse in et gotlandsk is der wel: van 1989 tot 2011 wördde et radioprogramma Gutamål up Radio Gotland üütesünden, et had regelmåtig rund de 15.000 tot 20.000 lüüsteraars, en in 2008 böyd Campus Gotland syn eyrste kursus gotlandsk an. Gutamålsgillet versamelt teksten van skryvers en dichters dee höär teksten in et gotlandsk skryven, en beedt een sweedsk-gotlandsk woordebook en een noch altyd groiende lyste mid gotlandske neologismen (nyformingen).
Dik Wessels
Dirk (Dik) Wessels (Ryssen, den 2. april 1946 – den 21. november 2017) was nen twentsken underneamer.
Underneamerskap
Dik Wessels güng in de sestiger jåren van de 19. eyw hen timmeren by Bouwbedryv Wessels, et bedryv wat syn vader Årend Wessels in 1933 stichted had en wat in 1960 med üm der by 4 man in deenst had. In 1968 nöm hee et van syn vader oaver. Med syn bröder Herman Wessels, den as der in 1974 by küm, wüst hee et bedryv uut te breiden töt 1250 man in 1990.
Penne
De Penne is de Grunnegse noam veur meerdere ploatsen:
Dik Wessels
Underneamerskap
In 1990 güng Bouwbedryv Wessels samen med IBB-Kondor wyder as Konder Wessels. In 1997 güng dat weader samen med de Köäninglike Volker Stevin wyder as Köäninglike Volker Wessels Stevin, wat vanaf 2002 name kreag as VolkerWessels, en bedryv med 120 warkmåtskappen en by mekander 16.000 man verspreid oaver meyrdere landen. Vöär de centen dee as Wessels der med upstreak, stichteden hee in 1991 de investeringsmåtskappye Reggeborgh. Reggeborgh investeerden under meyr in World Onnline. Do as dat bedryv in 2000 når de böärse güng, deade Wessels syne andeylen van de hande. Dat leyverden em hunderden miljonen euro's up. Vanuut datselvde Reggeborgh wör glasveselbedryv Reggefiber uperichted.
Wessels kochten in 2003 selv VolkerWessels weader terügge van eygene centen en haalden et van de böärse. In 2017 güng et bedryv weader når de böärse, wat weader eyns souvöäle geld upleyverden as wat et ekost had in 2003. Wessels syn vermöygen wör up sou'n 4 miljard euro eskatted, wårmed hee volgens de Quote 500 de darde-rykste man van Neaderland was.
FC Twente
Do as FC Twente in 2016 in geldnoud sat, trummeden Wessels nen koppel twentske underneamers up üm de klub geld te leynen, sou dat FC Twente neet failliet güng. Dårnå bleav hee sik töt synen doud nauw bemoien med et bestüür en de dagelikse afhandeling van saken.
Luchthaven Twente
In de olde luchtmachtbasis van Twente tüsken Hengelo en Enskede saggen Wessels nen investeringskans. Hee wolde der internationale lynvluchten up låten vlegen, wat in de streake vöäle geld en wark solde upleyveren. Dat plan wör teagenewarked döär de vluchthavens van Münster/Ossenbrügge en Dortmund. Dat stöäk em.
Persoonlik
Wessels had töt synen doud nen nauwen emotionelen band med syn persoonlik assistente Sinie Wijnen. Hee hevt twey dochters uut en hüwelik wårvan hee vervrömd was. Hee stünd bekend as spykerhard sakenman, mär ouk as stillen geldsketer vöär sociale initiativen. Syne dochters hebbet syn vermöygen oaverenöämen en ståt nu edeyld dardes in de Quote 500.
Doud
Dik Wessels küm in november 2017 uut de tyd do as he 71 jår was. Hee was en pår dage dårvöär upenöämen in et sekenhuus, med hartklachten. Hee had et al es eyrder an et harte had en by ne operaty 5 ümleidingen kreagen. Toch bleav hee töt synen doud rouken. Hee wör under groute belangstelling begraeven up den gemeyndeliken karkhov et Lentfert in Ryssen.
Pieleboge
right|thumb|250px|'t Schieten mit de recurveboge Een pieleboge is een wapen waormee een pijl vort-escheuten kan wonnen. Deur de uutviending en 't gebruuk van de pieleboge wossen de meensen van vrogger der eten op een veiligere en vloggere meniere biemekaar te kriegen.
De pieleboge was al veer veur onze jaortelling in gebruuk, bieveurbeeld in 't stenentiedpark. De boge wönnen tot halverwegen de 19e eeuw gebruuk veur de jachte en oek as oorlogswapen. Tegensworig wonnen de pieleboge veural gebruuk as een sportwapen. Toch wonnen der oek nog mee ejeugen, veurnamelijk in Amerika. De veerdigheid of de kuns van 't gebruken van een pieleboge heet boogschieten.
Sport
Tegensworig is boogschieten een sport. Hierbie wonnen meestentieds escheuten op een doel, dat een 'blezoen' heet. Haandboogschutters beoefenen der (haandboog)sport meestentieds in verenigingsverbaand. De Nederlaanse verenigen bin an-esleuten bie de Nederlandse Handboog Bond (NHB), of de Noord Nederlandse Handboog Federatie (NNHF). Sins de Olympische Speulen van 1972 in München is de haandboogsport weer een Olympische sport.
Stepel
Stepel is n noaberskop in de gemeente Hoksebarge, in Tweante.
Stepel ligt op t noordn van Hoksebarge, an de N739 noar Beckum. Stepel is ook n naamn van n bedriewngebeed in t noordelike deel van Hoksebarge, en vaalt vuur n groot deel oonder de parochie van Beckum. Stepel greanzet an Bokel, Beantel en De Hoeve. In de middeleewn was Stepel al bekeand as Stepele.
In vroger tiedn was Stepel deel van ne moarke woer at Holthuuzn en Epnzoolder ook bie heurdn.
Vlagge
right|270px|thumb|Vlaggen van de [[Vereanegde Naties]] Ne vlagge (of dundook) is n stukke stof dat bedoold is um ne bepoalde bosskop uut te drökken. Et wöd normaal esprokken an nen vlaggenstok of -maste ehängen.
Geskiedenisse
Howal der uut de Klasseke Oldheid gevallen bekend bunt woar tekens ehesen wödden, is et neet zeaker of dee tekens mit hulpe van vlaggen egeaven wierden. Et is bekend dat in de Romeinse tied vlaggen wödden ebruukt veur et deurgeaven van tekens, dus as semafoor. In de Middeleeuwn wödden vlaggen ebruukt as vereenzelveging van den leider. Umdat de veldslagen samengesteld en ingewekkeld wödden, gingen leiders vlaggen mit eigen tekenen bruuken. Vandage den dag wodt vlaggen nog altied veur dat dool ebruukt. Zökke vlaggen wodt standards eneumd. Vlak veur de kruustochten ontstoand in Vloanderen de geweunte de tekens ok op et schild te vuuren. Hieruut is de heraldiek veurtgekommen, woarin de woapenschilden nen soortgelieken taak hebt. Laanden, previnsies, stoatensteadn, darpen, bedrieve en organisasies hebben vandage den dag eure eigen vlagge um eure geskiedenissse of hun doolstellingen te symboliseren.
Tiedens veldslagen was de vlagge n neudzoakelek underdeale van den stried. Nen eenheid wodden evörmd achter de vlagge. Et veroaveren van de vlagge van den vi-jand hef doardeur ne zeakere oaverwinning, ne anduding dat den eenheid verslagen is. Nog altied bunt der vlaggen en voandels, veroaverd bi-j veldslagen in het verleaden, dee de laanden dee-t ze noe hebt neet tröggeaven wilt, howal zi-j noe op vreendskappeleken voot leaft.
Vlaggebruuk
Ne vlagge (of standard) geldt, anders dan veur et geaven van tekens, as nen goodn indrök makend symbool. Met ne vlagge wöd doarum mit nen zeaker eerbeed en respekt umegoane.
Hoo-t zee ummegoat mit ne vlagge verskilt van laand tot laand. In sommege laanden is et strafboar wanneer ne eigen vlagge neet mit respekt hanteerd wöd en bestoat doar tradisies hoo vlaggen ehesen, estreaken, of op-ebörgen deent te wödden. As politeek symboliesen doad wodt vlaggen van vermeende vi-janden mangs vertrapt of verbraand um dizze vi-janden te beleadigen.
Veur Nederlaand besteet ne wettelek vastelegde richtliene veur et umgoan mit de vlagge, alleneg veur overheidsinstansies. Dizze wöd vlaginstruktie eneumd. Nederlandse börgerleu holdt zich mangsmoal ok aan de in de vlaginstruktie egeaven richtliene asof et ne etikette was, moar de vlaginstruktie hef neet den kracht van ne wet veur börgerleu.
Recht
Zeegoande skeape voart under de vlagge van n laand. Hierdeur beheurt et skip tot et rechtsgebeed van dat laand en geldt heure wetten an boord. Zoiets besteet ok veur internasionale vleegtuuge. Sommige laanden hebt nen aparten rieksbanier, woarvan moar éen exemploar besteet, dat den noar den vörm in zien kenmarken nen gröppe of geheel verteggenwoordigend van et groandgebeed mit et doar geldende rechte is (??). Bi-j et Lockerbieproces stoand Nederlaand n stuksken rechtsgebeed af an Schotlaand, zodat doar tiedelek de Schotse vlagge wapperden.
Studie
De studie van vlaggen steet bekeand as vlaggenkunde of bannistiek; internasionaal wöd den term vexillologie bruukt. Nederlaand kent de Nederlandse Vereaneging veur Vlaggenkunde, dee veer keer per joar et 'Vlaggentiedskrift Vexilla Nostra' uutgeaft. Noast de studie van de vlaggen zelf völt under de vlaggenkunde under aandere ok de studie van de vlagprotokols.
De verholding tussen vlagge en taal
Mangs wödt nen taal ok deur middel van ne vlagge angegeaven. Moar der bunt moar weineg talen mit ne eigen vlagge; Esperanto is ene van de uutzunderingen. Doarom wödt mangs de vlagge dee zie bruukt gevuurd deur et laand woar den taal vandan kump of woar den taal noar eneumd is. Zo wöd et gebruuk van de Nederlaandse taal mangs of-ebeeld mit de Nederlaandse vlagge 20px|Vlagge van Nederlaand, et Engels mit de Vlagge van et Vereanigd Könninkriek 20px|Vlagge van et Vereanigd Könninkriek.
Dit hef wier vrömde bi-jzaken, umdat op dee wieze bi-jveurbeeld Braziliaanse produkten of media um euren toal angeduud wodt mit ne Portugese vlagge, produkten uut de Vereanigde Stoaten mit dee van et Vereanigd Könninkriek, enzowieter. Um dee reden wöd wal underscheid emaakt noar dialekt: Brits Engels wödt dan mit den Union Jack angeduud, of zelfs mit de vlagge van Engelaand, ter underscheid van et Amerikaans-Engels, dat mit de Vlagge van de Vereanigde Stoaten 20px|Vlagge van de Vereanegde Stoaten wöd an-egeaven. Op deezelfde wieze wödt dan veur et Braziliaanse Portugees de vlagge van Brazilië 20px|Vlagge van Brazilië bruukt.
Op internet bunt dergeleke symbolen wiedverspreid. Internasionale organisasies beedt veulal webstees in meer as ene taal an. Howel et internet hierveur n selektiesysteem anbeedt, is et gebrukelek um den gebruker (ok) taalkeuzes an te beden. Vlaggen bunt hierveur ne veul gebruukte oplossing. Hier wöd mangs ne andere oplossing ekoazen veur nen taal dee in twee laanden veul esprokken wöd. Doar wodt dan diagonaal-edealde vlaggen bruukt. Een veurbeeld hiervan is den half Union Jack, half Stars and Stripes 20px|Gemengd Engelse vlagge.
Heetn
Heetn is n doarp in de gemeente Roalte, in Sallaand. t Hef um de 4231 inwonners. t Lig tusken Deawnter en Roalte, op nog gin 5 km van n Hoolterboarg. Dr is ook nog n Niej-Heetn en een Skoon-Heetn, wat zes kilometer noar t oostn lig. Det is of eleaidt van Heetn.
n Belangrieksten weg van en noar Heetn is n N332, den't löp van Heetn noar Hooltn. Doarnöast löp dr n weg van Roalte noar Deawnter duur Heetn.
Gebuurn
Alle joarn wörd n 4den september de Ponymarkt eheuldn, met doarum hen aandere aktiviteitn as peardemenn, trekkertrek, pröttelmoarkt, muziekoetvoeringn, ezw.
River Tavy
300px|thumb|right|n River Tavy biej [[Tavistock.]] n River Tavy is nen stroom öp Dartmoor in Devon, Englaand. n Noam kömp van n Bretoniesn stam "Taff", woarvan n beteknis noen nich mear bekant is. Pläkke dee noar n stroom vernöamd bint, bint Tavistock en de dörpe Mary Tavy en Peter Tavy.
t Is nen ziejstroom van n River Tamar en hef ok zinne eaigne ziejstreume:
t Geet n River Tamar in biej de Tavey Bridge.
24 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 24 jannewaori
Steggerde
Steggerde (Nederlaans: Steggerda) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf. Et leit in et oosten van Wolvege en het omdebi'j 890 inwoners (2004).
Esties
t Esties (eesti keel; uutsprake: ) is de offisiële taal van de republiek Estlaand. De taal, die oek wel Estlaands, Estnies of Ests eneumd wörden, hef ongeveer 1 miljoen sprekers. Daormee is t, nao t Ieslaands en t Maltees, de op twee nao kleinste taal in Europa die op alle nivo's (wetgeving, rechtsprake, wetenschap, literatuur) gebruukt wörden.
t Esties beheurt tot de Finoegriese talen en daorbinnen weer tot de Oostzeefinse talen. Tot die groep talen, die rond de Finse Golf espreuken wörden, beheurt oek t Fins, n taal die de meeste Esten mit n minne meuite verstaon kunnen. Ummekeerd geldt dat wat minder: behalve de verwaantschap tussen de talen speult oek t feit dat de Esten vertrouwd bin mit t Fins n rolle. Zo konnen ze bieveurbeeld altied Finse televisie ontvangen en wörden Estlaand nog altied drok bezöcht deur Finse toeristen.
t Esties is niet verwaant an t Lets of t Litouws - dit bin Baltiese, of nog beter, Oost-Baltiese talen - oek an t Slaviese Russies is t niet verwaant.
t Esties gebruukt t Latiense alfabet, an-evuld mit de klinkertekens ä, ö, ü en õ. Dat leste teken steet veur n typies Estiese klinker, die evormp wörden deur de tong te plaotsen as of je n /o/ uutspreken en daorbie de lippen spreien. De klinkers en de medeklinkers kunnen kort, lank en overlank ween. In de spelling he'j zwat allinnig mer de tegenstelling kort-lank, en dat wörden an-egeven deur de letter dubbel te schrieven: sada 'honderd' vs. saada 'kriegen' en kana 'kip' vs. kanna 'draag!'.
t Esties is beïnvleud deur talen uut de umliggende laanden, en hef dus n bulte Germaanse, Baltiese en Slaviese leenwoorden.
Van de 12e tot de 16e eeuw hef t Esties oek onder invleud van t Nedersaksies estaon, mer disse invleud hef niet zo stark ewest as bieveurbeeld op t Zweeds en t Noors. Toch wörden t antal woorden van Nedersaksiese aofkomst eschat op zo'n 15 persent. Van de 16e tot de 20e eeuw kwam daor oek nog es n bulte Hoogduutse leenwoorden bie, waordeur sommige woorden nog goed herkenbaor bin. In totaal is zo'n 22-25 persent van de Estiese woordeschat van Nedersaksiese en Hoogduutse aofkomst. Deurdat de Estiese spellingsregels op sommige punten op die van t Nederlaands en de Nedersaksiese dialekten lieken, bin der n bulte woorden die liek alleens bin, bieveurbeeld: klooster, kaart, kroon, kraan. Aandere woorden verschillen n pietsjen, mer bin toch heel herkenbaor: hoov (hof), triikima (strieken), pott (pot) en pann (pan). t Antal Russiese leenwoorden uut de veurbieje eeuw is aordig beteund ebleven. Wel is de invleud van t Engels tegenswoordig groot. t Esties hef minder as t Fins de neiging um eigen, puristiese woorden te gebruken veur nieje zaken (telefon, instituut, mer wel arvuti veur komputer).
Karakteristiek veur t Esties
Bovenstaonde eigenschappen deelt t Esties mit t Fins en mit de meeste aandere Finoegriese talen.
Verschillen tussen Esties en Fins
De getallen van 1 tot 10 in t Esties: 1 - üks | 2 - kaks | 3 - kolm | 4 - neli | 5 - viis | 6 - kuus | 7 - seitse | 8 - kaheksa | 9 - üheksa | 10- kümme.
Heino
Heino kan noar verskilnde dinge verwiezen.
Gewone vos
thumb|Gewoane vos thumb|Verspreidingsgebeed van de vos thumb|Meadewarkers van et Ryksinstituut vöär Natuurbeheyr doon in 1972 gedragsundersöök by vossen mid een sendertjen De gewoane vos, roude vos of kortweg vos (Vulpes vulpes) is een lid van de hundachtigen en is de meyst vöärkummende vossensoort. De vos is eyn van de groutste rouvderen dee noch vry in de Benelux vöärkomt. De gewoane vos behöyrt tot et geslacht van echte vossen (Vulpes).
Üterlik
thumb|Skeadel van een gewoane vos De vacht van een vos is oaver et algemeyn roudbrüün van klöör, mar kan ouk beige tot helderroud weasen, of silverklörig tot swart (vöäral in de bargen). Ouk heb jy der sumtyds albinovossen tüsken sitten. De ouren binnen an de achterkant swart, net as de sokken (de underbeynen). Summige deren hebben een witte startpunt; een grout gedeylde van de vossen hevt in yder geval wat wit hår rund et puntjen van de start. De boavenlip is wit, net as de bef. Up de wangen sit by vöäl vossen een swarte of brüne tråndrüppel. Summige deren hebben een stålgryse keale en büük, mid een witte ster up de borst. In de pårtyd hevt et wyvjen, de vossinne, een rose glans oaver de vacht an de underkant.
De vos hevt een slanke snüüt en puntige ourtjes dee nå boaven wysen. De start is lang, dik en rüüg. Hee hevt een skuurhöygde van 35 tot 40 centimeter en ståt houg up de pouten. Hee hevt een kop-rumplängde van 58 tot 90 centimeter mid een start van 32 tot 48 centimeter. Hee weagt ses tot tyn, sumtyds vyvtyn kilogram. De mannetjes binnen oaver et algemeyn grouter as de wyvjes.
Voodsel en aktiviteit
Syn proien binnen meystal kleine en middelgroute proideren, so as groute keavers, müsen en are knaagderen, konynen, hasen, vugels en eiers, pyren en steakelvarkens. Ouk vrüchten en beasen (vöäral brümmels) worden egeaten, net as ås, moderkook en vüllens.
Dageliks moot een vos ungeväär vyvhunderd gram an voodsel binnenkrygen. Een vos doudt sumtyds meyr as dat hee nöydig hevt. Vöäral up plaatsen wår meyrdere proideren up mekaar sitten en neet untsnappen künnen, kan hee een wåre slachtparty anrichten, byvöärbeald in kippehokken of kolonys van vugels dee up de grund broien so as kopmeywen. Voodselresten worden begraven en later weader upesocht, mar de vos leit geen voodselvöärråden an. Een vos is meystal arg suksesvul in et terugvinden van begraven voodsel.
Sociaal gedrag
De vos leavt meystal in een grup van so'n ses deren. Een dominante reakel (mannetjesvos) en een dominante vossinne (wyvjesvos) worden begeleided döär meyrdere vossinnen, wårskynlik üüt vöärige warpen. Meystal binnen alle wyvjes in een grup an mekaar verwand. Reakels worden, as se vulwasken binnen, üüt de grup verjaagd. De undergeskikkede vossinnen binnen helpers, se helpen mid de opvoding van de jungen. Sumtyds planten in een grup meyrdere vossinnen sik voord. De warpen worden dan vaak samenevoogd tot een grup welpen, dee by alle vossinnen söägen maggen.
Et territorium kan tot 12 km² grout weasen, dit is afhangelik van et voodselanbod, veilige nestplaatsen en suksoort dingen meyr. Et leavgebeed (biotoop) wordt afebåkend mid göärsporen, vöärnamelik urine en uutwarpsels, dee worden up düdelik sichtbåre en rüükbåre plaatsen anebrocht, mar vöäral up plaatsen dee vaak gebrüked worden. Oaver et algemeyn båkenen alleyn de dominante vossinnen et territorium af mid urine. Eyn van de grundstoffen van de vossegöär is chemisk herkend as 3-methyl-2-buteen-1-thiol.
De vos kan ten minste 28 verskillende gelüden maken, en hee kent ouk een bült holdingen üm mead te kommuniceren. Underdånige vossen holden byvöärbeald de ouren nå achter, de mund yts los mid upetrökken lippen, en kwispelen bochtig mid der start. Agressive vossen hebben de ouren upsyde en holden de mund wagenwyd los.