cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Richard Dawkins
duum|Richard Dawkins in 2009. Clinton Richard Dawkins (Nairobi, 26. määrt 1941) is nen britsken etoloog, evolutionäär bioloog en skryver. Hee is professor in röste an et New College, Oxford en van 1995 töt 2008 de Professor vöär Publik Begrip van de Weatenskap an de Universiteit van Oxford.
Wår as Dawkins wellicht de meyste bekendheid med hevt is syn uutspröäkene ateisme. Hee hevt starken kritik up kreationisme en intelligent untwarp. In syn book The Blind Watchmaker (1986) kümt hee in et geweyr teagen de klokkenmakersvergelyking; en argument vöär et bestån van en boavennatuurlike skepper vanweage de vöälvold en ingewikkeldheid van leavende organismen. hee beskrivt evolutionäre processen an de hande van ne vergelyking med nen blinden klokkenmaker; vöördplantting, mutaty en natuurköäse sint unbestüürde processen. In The God Delusion uut 2006 bewäärden Dawkins dat nen boavennatuurliken skepper håste seaker nit besteyt en dat religiöös gelöyv en waanidee is.
Dawkins hevt verskillende prysen vöär weatenskap en skryverye wünnen. Hee kümt regelmåtig vöär de televisy, radio en up internet en hevt et dan vöärnamelik oaver syne böke, ateisme en syne ideen en meyningen as publiken geleyrden.
De Ploog (Gröningen)
De Ploog is een künstenaarskollektiv dat up 1918 in de stad Gröningen up-esetted wördden. De leaden bint allemåle künstskilders, mar ouk musikanten en skryvers hebbet lid van De Ploog ewesd.
Et kollektiv is döär Jan Wiegers, George Martens, Jan Altink, Johan Dijkstra up-esetted. Lüde van et eyrste uur, den vöäl ekspressionistisk skilderden. Nådat Jan Wiegers in Düütskland skilderwark van Die Brücke eseen hadde, brachten hee disse skilderstyl med når syn nye skildersgrup. So bint de upsetters van De Ploog as ekspressionisten gån skilderen.
Et hevt et med et dool up-esetted ümme gröninger künstenaars nye möägelikheyden te geaven. So as nye skilderswyses en uutstallings vöär ear wark, mar ouk ümme mensken te leyren oaver künst kyken, architektuur en skryverye. Vandage an de dag besteyt et kollektiv noch. Mar et hevt noit meyr so slim vöäle invlood ehad, de 20. en 30. jåren van vöärige eywe had et syn höygtepunte direkt ehad.
In 2018 had et Gröninger Museum een oaversichtsuutstalling van De Ploog, üm stille te stån by et hunderjårig bestån.
Wilfried Finkers
Wilfried Finkers (Almelo, 18 mei 1957) is nen twentsken grappenmaker den as vöäral bekend wörden is döär syne byrullen in de uptreadens van syn bröder Herman Finkers. Nå at Herman der üm syne gesundheid med uut must skeiden, slöät Wilfried sik an by et komiske tweytal Ernesto & Marcellino.
Leavensloup
Wilfried Finkers wör jung in Almelo. Hee güng hen biology studeren an de Ryksuniversiteit van Grönningen. Dår stichteden hee de vereynige “Op Zwart Zangzaad”, dee der vöäral up richt was üm komiske teksten en uutvoringen te brengen. Syn bröder Herman was dår selv anvangelik neet sou druk by, mär deade uuteandelik toch es med en paar gastuptreadens med. Dat voorden uuteandelik selvs töt syn eyrste teaterprogramma “Op Zwart Zangzaad” (1979). Dår tröäk hee al meyr volk med.
Wilfried deade undertüsken wyder Biology studeren en rundden dat ouk af. Ouk güng hee under den deenst as grupsleider med handikapten. Dat bevöl em sou good dat hee et nå syne verplichte undersöökstyd medeyne weader upvatteden.
In 1987 vröög Herman Wilfried üm weader med mekander vöärstellingen te skryven. Vanaf dee tyd was Wilfried der altyd by üm shows te helpen skryven. Ouk deade hee achter de sköärme de techniek en et lecht. Mangs küm hee dan ouk et podium up, wår as hee altyd nen dåren döl spölden. De shows warren aait slim dröyge, med absurde verhalen en visuele grappen. Ümdat der weinig med et todaagse nys edån wör, is de humor årdig tydlous ewörden. De samenleaving der döär halen deaden se ouk naueliks. Mangs ne keyr, mär håste nooit rechtstreyks.
In 2000 skeidden Herman der med uut vanweage syne gesundheid. Wilfried must ander wark söken. Hee wör höyvd Technisken Deenst by et hengelske Rabotheater, mär verlangden voordan når vöärstellingen maken en uptreaden. Nå et seen van de vöärstelling “Remmen” van Ernesto & Marcellino in teater De Kleine Kunst in Hengel, slöät hee sik in 2002 by dat tweytal by an. De beiden hadden öär name gaerne ümmenöömd når trio, mär Wilfried bleav lever halv up den achtergrund. Dårnöäst bleav hee in deyltyd vöär et Rabotheater warken.
Vyv vöärstellingen van Ernesto & Marcellino hevt Wilfried an med dån. Öär leste vöärstelling, “Het beste dan maar,”, was töt an mei 2012 in de teaters te seen.
Kampen (Overiessel)
Kampen is n stad, gemeente en n olde Anzestad elemaole an de benedenloop van de rivier de Iessel in de provinsie Oaveriessel. In de gemeente Kampen wonen ruum 54.000 mensen op n oppervlakte van zo'n 162 km² (wöörvan maar n klein gedeelte water). Kampen is bestuurlik deur middel van n netwärkstadovereenkomst verbunnen met Zwolle. Binnen de gemeente Kampen liggen de dörpen Graffest, 's-Eerenbroek, Iesselmuden, Wilsum en Zalk.
Geskiedenisse
Rond 1150 was der al olten bebouwing op de plaatse waor t Kampen van now ligt, mar de name Kampen wördt in de geskiedenisse pas enuumd in 1277. De geunstige ligging an de drukbevaren andelsroete tussen de Zuderzee en de Rien zörgde derveur dät Kampen zich al gauw ontwikkelde van n gewone nederzetting töt n rieke andelsstad die zol uutgruuien töt één van de machtigste en toonangevende steden van Noordwest-Europa. In de 14e eeuw ruulde Kampen mit de bisschop van Utrecht, Jan van Arkel, de polder Mastenbroek tegen t recht op anwas in de Iesseldelta. t Verzanden van de Iessel maakte vanof 1430 zuties an n ende an de welvarendeid van Kampen.
De Ollandse Oorlog, tussen de Republiek van de Zeuven Verenigde Nederlanden en Engeland en Frankriek, betekende een definitief ende van de enorme macht van de stad. Deur t recht op anwas in de Iesseldelta was de stad wel eigenaar ewörden van t alsmaar groter wördende Kampereiland. De pachtinkomsten waren zo groot dät de stad gien belasting oefde te effen.
Bekende Kampers
Eén van de bekendste Kampenaren was de skilder Hendrick Avercamp (1585-1634).
1981
Oet de tied
11 mei - Bob Marley, reggaemaker
Jiddisj
Jiddisj of Jodenduuts (eigen naam: ייִדיש jidisj of אידיש idisj) is n Germaanse taal, die deur zwat dree miljoen jodenmeensen over de hele wereld espreuken wörden. t Jiddisj gebruukt t Hebreeuwse alfabet. De naam kömp van t Middelhoogduutse woord Jüd, in t Jiddisj jid (Jood). Der bin verschillende dialekten van t Jiddisj. n Taal die n zelfde soort ontwikkeling mee-emaakt hef is t Ladino (Jodenspaans), mer dan niet vanuut t Duuts mer vanuut t Spaans. De verschillende variaanten van de taal wörden veural espreuken deur charediese jodenmeensen, en dan veural in de VS, Engelaand en Israël.
De ISO 639-1-kode veur t Jiddisj is yi en de ISO 639-2-code is yid.
Tradisioneel
De belangriekste versies bin:
Tegenswoordig
De belangriekste gemeenschappen waor Jiddisj espreuken wörden zitten in de VS en in Israël, mit kleinere gemeenschappen in Antwarpen en Zuud-Amerika. Veurnamelik in de VS en Israël nimp t Jiddisj veule woorden over vanuut de primaire laandstaal. Zo he'j in t Niej-Yorkse Jiddisj woorden as 'road' en 'car', terwiel daorveur in Israëlies-Jiddisj Hebreeuwse of Duutse woorden gebruukt wörden. Dit kan dertoe leien dat Israëliese en Amerikaanse sprekers van t Jiddisj meuite hebben um mekaar te begriepen.
Jiddisje leenwoorden in t Nedersaksies
t Nedersaksies hef oek wat leenwoorden uut t Jiddisj overeneumen, soms via t Hollaands en soms rechtstreeks. Daornaost he'j in t Nedersaksies oek nog wat woorden uut t Jiddisj die veural gebruukt wörden deur joodse sprekers van t Nedersaksies, mer daor bin der niet veule van in algemeen gebruuk eraakt. Mit de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog kwam der n einde an t kontakt tussen t Jiddisj en Nedersaksies.
n Paor veurbeelden van leenwoorden vanuut t Jiddisj bin: stiekem, sjoege, geintjen (grapjen), pietsjen (klein bietjen), jajem en waorschienlik alsmar en vertesteweren (van 'versjteren'). In t Grols (waor veur de oorlog n aordig grote joodse gemeenschap bestung) he'j woorden as: jofel, nen toffen (meestentieds ironies bedoeld), en sjikkern (veur zupen). In t Meppelse Drents onstungen deur de joodse gemeenschap gebruken woorden as sjammesvrouwe (vrouw van de köster van de synagoge) en warkgojje (n niet-joodse warker).
In Winschoten in Groningen woenden in de laote 18e en vrogge 20e eeuw aordig wat jodenmeensen, wat zien speuren nao-eleuten hef in t Winschoter dialekt. t Stadjen wörden oek Lutje Mokum eneumd. De joodse dichter Saul van Messel (schuulnaam van Jaap Meijer), die uut Winschoten kwam, hef termen die de joodse gemeente daor gebruukten in zien dichterieje verwarkt. Zo neumden Groningse jodenmeensen heur veurzanger gaazn (Jid. khazn, Hib. chazzan).
Veurbeeldtekste
t Volgende veurbeeld is t begin van Breishis (Genesis):
Dezelfde tekste herleid tot t "Duuts":
1360
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1360
Andievie
300px|thumb|Andievie Andievie (Cichorium endivia) is een eenjaorig gewas, dat nauw verwant is an de witlof en is zwat 't hele jaor deur verkriegbaor. Andievie beheurt net as witlof tot 't geslachte sukerei. In de wientermaonden en in 't vrogge veurjaor kump de andievie uut de glastuunbouw, disse andievie is veul zachter as dee van de kouwe grond en hef daordeur een kortere kooktied.
Andievie is een bladgreunte dee ekook of rauw egeten kan wonnen. Ampart of as stamppot. 't Gele harte smaak heerlijk in een frisse slaod.
In Nederlaand wonnen ongeveer 700 bunders andievie eteeld. Andievie is van Nederlaanse bojem veurnamelijk te kriegen in de periode half juni tot half november. Vanwegen de geveuligheid veur deurschieten mutten de plaanten veur de vrogge teelt warm wonnen op-ekweek. As andievie nao de langste dag (21 juni) ezeid wonnen schiet 't in 'tzelfde jaor neet meer deur.
Veural 't butenste greune blad van andievie is riek in vitamines A en C, en in mineralen.
Inhoudsstoffen
100 gram varse andievie bevat:
Köllumerland en Nijkruusland
Köllumerland en Nijkruusland is een vroggere gemeente van de Nederlandse provìnzie Friesland. t Is de enege Friese gemeente woar at Grunnings sproken wordt. t Haar op 1 mei 2014 12.905 ienwoners en het as heufdplak Köllum.
Dialekt
Dizze gemeente is de enege Friese gemeente woar Grunnings proat wordt. t Köllumerlands wordt bie t Westerkertiers rekend, in tieds dat t Pompsters n apart dialekt is. Deurdat t noordoosteleke part van de gemeente ienpolderd is vanuut t oosten, het t dialekt doar meer mit t Grunnings as mit t Fries.
Kernen
De gemeente Köllumerland en Nijkruusland telt twolf offisjele kernen. De Nederlandse noamen binnen de offisjelent. De plaknoambreds ien t oosteliek Leegsaksische toalgebied bennen eentoaleg Nederlands, de Friese noamen worden hier niet broekt. Behalve in De Pomp, woar de Friese noam De Pomp mit de Leegsaksische overeen komt.
Loegen
Ien de tabel hieronder stoan de offisjele kernen aangeven, mit doarbie de Grunningse noam, de Friese noam, en de Nederlaandse noam. De Grunningse noamen mit n sterntsje worden offisjeel bruukt. Bie t aantel inwoners per woonkern, gijt t om 1 jannewoari 2014:
Middelnederlaandse expansie
thumb|300px|De Dèventer geestelijke [[Geert Grote gebruukten 't Iessellaands, een schrifttaal mit Middelnederduutse en Middelnederlaandse kenmarken, veur zien Getijdenboek]] De Middelnederlaandse expansie is 't historische verschiensel van de gaondeweg gruuiende invloed van 't Middelnederlaands op 't schriftelijke middelieuwse taalgebruuk in noordoost-Nederlaand en angrèenzende Duutse gebieden.
Van Latien naor volkstaal op schrift
't Volk in de noordoostelijke gebieden van de Lege Laanden sprak variaanten van 't Middelnederduuts ofwal 't Nedersaksisch, mar de schrifttaal kwaamp daor niet krek mit oaverien. Töt ongeveer de 14e ieuw wördden veur de schrieveri'je - oorkonden en dergelijke - 't Latien gebruukt. Daornao kump meer en meer de volkstaal op, die op schrift meer naor standaardisering neigt as de espreuken taal. Al vanof 't begun van de schrieveri'je in de volkstaal kuj in oostelijke bronnen een invloed van 't Middelnederlaands anwiezen, die mit de tied toenemp. In de noordoostelijke gebieden haj dus niet zozeer een wisseling van vrömde schrifttaal (Latien) naor de taal van 't volk (die Nedersaksisch was), as wal een wisseling van Latien naor een schrifttaal die, naost Nedersaksische (Nederduutse) elementen, elementen opnaamp van een schrifttaal in ontwikkeling (Middelnederlaands).
Poletieke invloeden van west naor oost
Diels kump de Middelnederlaandse invloed deur de poletieke constellatie: tussen de 10e en de 14e ieuw gruuide de invloed van de bisschoppen van Utrecht ('t Sticht) in de gebieden die later de pervincies Oaveriessel en Drenthe wördden ('t Oaversticht). 't Middelnederlaands had daorumme invloed op de schrifttaal van de Iesselsteden, die wal as Iessellaands wördt ekenmarkt, en op de middelieuwse schrifttaal van de regio Twente, 't Middeltwèents.
Economische, religieuze en culturele invloeden
't Gebruuk van de volkstaal op schrift in plaatse van Latien gebeurt in de Lege Laanden eerst in 't zuden. Dit gebruuk verspreidt hum van daoruut naor 't noorden en oosten, net as de Middelnederlaandse taalinvloeden. 't Culturele zwaortepunt van de Nederlaanden lag anvankelijk in 't zuden. De volkstalige literetuur van Vlaondern, Braobaant, Hollaand en Limbörg zal een veurbieldfunctie hebben ehad veur noordoostelijke schrievers.
Invloeden in Westfaolen
thumb|250px|De laandstreek Westfaolen binnen de tègenwoordige dielstaot [[Noordrien-Westfaolen]] De Dèventer jaormarken trökken een bulte bezukers uut Westfaolen. De beroemde schoelen in Dèventer en Zwolle hadden veul scholieren uut Westfaolen. De religieuze beweging van de Mederne devotie, die end 14e ieuw opkwaamp, had ok veul invloed in Westfaolen. Vanof end 15e ieuw hadden de drokkeri'jen in de Iesselsteden klandizie in Westfaolen. Dit alles kan hebben bi'jedragen an westelijke taalinvloeden op 't eschreven Middelwestfaols.
Invloeden in de Graofschop Benthem
Ten noorden van Westfaolen en ten oosten van Oaveriessel lig de Graofschop Benthem. Een bron as Een cronike van den greven van Benthem (15e ieuw) is eschreven in een taal die Middelnederduutse, mar ok starke Middelnederlaandse invloeden hef, vergeliekber mit 't Iessellaands.
De Graofschop Benthem wördden in de 13e en 14e ieuw meer en meer een schakel tussen de Hanzehandel van Westfaolse steden as Mönster en steden in 't hudige Oaveriessel. Zowal oaver laand as oaver de Vechte waren d'r belangrieke handelsroutes. Talige invloeden beparkten heur niet töt invloed van 't Middernederlaands op de oostelijke schrifttaal. Ok de in de espreuken dialecten was d'r een invloed in oostelijke richting. Zo mient ze det de verkleinvörm -ien in 't Graofschopper plat van de Nedergraofschop een invloed vanuut Oaveriessel is.
De situatie in Grunning en Oostfrieslaand
Töt zo 1800 was de streek Oostfrieslaand in 't uterste noordwesten van Duutslaand cultureel eziene een ienheid mit 't angrèenzende Grunning. Naodet dizze streken 'ontfriest' waren, is 't Latien nog een tiedlaank as ambtstaal, veural schrifttaal, ebleven. Pas op 't ende van de 16e en begun 17e eeuw kwaamp 't gebruuk van 't Nederlaands as ambtstaal op in Grunning en Oostfrieslaand. Van Middelnederlaandse invloeden in de schrifttaal van dizze gebieden is daorumme gien spraoke.
Twente as deurgeefloek
Twente mut een rol hebben ehad as deurgever van de veraanderingen in de schrifttaal van westelijke in oostelijke richting. De Hanzeweg van Vlaondern naor Noord-Duutslaand en de weg van Ossenbrogge en Lemge naor de Dèventer jaormarken leupen deur Twente. Twente had een prominente rol in de Hanze, en de Latiense schoelen in Oldnzel en Oatmörske stunden goed an-eschreven. 't direct naost Twente elegen klooster Frenswegen wördden 't eerste dochterklooster van de Congregatie van Windesheim op hudig Duuts grondgebied.
Van regionaole schrifttaal naor laandstaal
De oostelijke schrifttaal in Nederlaand wördden staorigan integreerd in de Nederlaandse standerdtaal, die in de vrogmederne tied töt staand kwaamp. In de Noord-Duutse gebieden wördden daorentègen de Nederduutse schrifttaal in-ewisseld veur 't (estandaardiseerde) Hoogduuts.
Aandere expansietheorieën
Op 't gebied van espreuken dialecten wördt een Hollaandse expansie vanuut 't westen naor 't oosten verondersteld, die in de 16e ieuw begund mut hebben. Umstreden is Klaas Heeroma zien theorie van de Westfaolse expansie, die een daoran veurofgaonde invloed veronderstelt van talige kenmarken vanuut Westfaolen richting 't westen.
The Rolling Stones
The Rolling Stones (De Rullende Steynder, vake ouk afkört töt The Stones) sint nen britske rockband uut Londen, upericht in 1962. Döär öär afwykende, härdere geluud as dat van andere poprock-bands in de sestiger jåren wörden se eyne van de grundleggers van de hard rock.
De eyrste stabile samenstelling van de band bestünd uut bandleider Brian Jones (gitaar, harmonika, toutsen), Mick Jagger (leidende sang, harmonika), Keith Richards (gitaar, sang), Bill Wyman (basgitaar), Charlie Watts (drums) en Ian Stewart (piano). Den lätsten wör in 1963 uut de band esat, mär bleav toch as musikant in deenst van de band töt synen doud in 1985. Jagger en Richards, de vöärnaamste skryvers van leedteksten vöär de band, nöämen de leiding do as Andrew Loog Oldham manager wör. Minder as ne månd vöär synen doud in 1969 stappeden Jones uut de band. Hee was al vervöngen döär Mick Taylor, den as der up syne böärte in 1974 weader med uutskeiden en upvolgd wör döär Ronnie Wood in 1975. Den lätsten is der noch altyd by.
In 1993 skeiden Wyman der med uut. Seyd dee tyd is Darryl Jones vasten bassist. De Stones hebbet al seyd et afskeid van Stewart in ’63 ginnen vasten toutsenist, mär se hüürt der altyd vaste musikanten vöär in, sou as Jack Nitzsche (1965 – 1971), Nicky Hopkins (1967 – 1982), Billy Preston (1971 – 1981), Ian McLagan (1978 – 1981) en Chuck Leavell (1982 – nu).
Med blues en rock ‘n’ roll as uutgangspünt begünnen de Rolling Stones nummers van anderen nå te spöllen. See löypen vöärup by de Britske Invasy, ne beweaging wårby britske bands slim popular wörden in de Vereynigde Ståten. Vöäral in de upstandige jungerenkultuur van de jåren ’60 vünden see en willend our. Et gröttere sukses küm skounwal med eygen wark. De nummers ‘(I can’t get no) Satisfaction’ en ‘Paint it Black’ wörden internationale hits. Öär eyrste vulleydig eygene album Aftermath (1966) wördt eseen as et meyst bepålende wark vöär et bandgeluud. Midden jåren ’60 deaden se noch wat knooien med psychedeliske rock, mär al rap kümmen se weaderümme by öär eygene blues-achtige geluud med Beggars Banquet (1968), Let it Bleed (1969), Sticky fingers (1971) en Exile on Main St. (1972). In 1969 wörden se vöär et eyrst ankundigd up et podium as ‘De grötste rock en rollband van de wearld’.
Cornelis Jetses
Cornelis Jetses (Groningen, 23 juni 1873 - Wassenaar, 9 juni 1955) was 'n Nederlaanse illustraotor.
In 'n arme buurte in Gruning is he geboren. Op jonge leeftied kump he der achter dät 't blek dät he aorig wat talent hef met 't tekenen. Vanof zien dertiende hef he dan ok völle tekenlessen evolgt, terwel he in de middag warkten in 'n stiendrukkeri'je.
In 1899 trouwden he met Albertine Holkamp. Zi'j hebt saam ien wicht ekreengn, heur hebt zi'j Everdina enuumd en wörn geboren in 1900. Saam hebt zi'j ewoont in Bremen, Zeist, Scheveningen en Wassenaar. Albertina overleed as gevolg van 'n ziekte in 1939. Jetses overleed in 1955 en wörn begraavn bi'j zien dörpskarke in Wassenaar.
Cornelis Jetses is veural bekend ewödden deur zien nostalgiese prenten veur schoelboeken, schoelplaten en historiese prenten. Ook warkten he as boekbaandontwarper.
The Rolling Stones
Gedurende de jåren ’70 en ’80 bleaven de Rolling Stones suksesvulle albums uutbrengen, sou as Some Girls (1978) en Tattoo You (1981), de twey bestverkoupenden. In de jåren ’80 gavven se wat minder uut ümdat se drukker warren med underling verskel maken. In 1989 kümmen se terügge med Steel Wheels, wårvöär se ne groute stadiontour bokeden: de Steel Wheels/Urban Jungle Tour. Seyd de jåren ’90 kummet se minder reygelmåtig med ny wark, mär blyvet se noch altyd ne gewilde band in de podiumwearld. In 2007 had de band veer van de vyv bestverkochte koncertreisen up naam: Voodoo Lounge Tour (1994-1995), Bridges to Babylon Tour (1997-1998), Licks Tour (2002-2003) en A Bigger Bang (2005-2007).
De skattede verkoup van 240 miljoon albums maket öär de best-verkoupende musikanten van alle tyden. Se hebbet dree Grammy’s en nen Grammy Leavenswarkprys up name. In 1989 wörden se al upenöämen in de Rock and Roll Hall of Fame and in 2004 in de Music Hall of Fame.
In total hebbet se 30 studioalbums uutebracht, 23 livealbums en verskeidene samenestelde albums. Med Let it Bleed uut 1969 begün öären streak van vyv achtereynvolgende albums up nummer eyne in de hitlysten. Öär album Sticky Fingers (1971) was den eyrsten uut de ryge van acht achtereynvolgende albums dee up eyne in de Vereynigde Ståten kümmen.
In 2008 wörden de Stones teendes up de Billboard Hot 100 All-Time Top Artists. In 2019 köäs et tydskrivt Billboard se as tweydes in öäre lyste van ‘Grötste artisten van alle tyden’, up basis van öär sukses in de VS.
Zuud-Carolina
Zuud-Carolina (spreek uut: zuud kärre-LAI-na of zuud ka-ro-li-na, Engels: South Carolina) is in staot in de Verenigde Staoten van Amerika. De heufdstad is Columbia.
Geschiedenisse
Zuud-Carolina wördden eertieds bevolkt deur indianestammen zo as de Creek-indianen.
De staot is verneumd naor de Britse koning Karel I. In de 18e eeuw was t één van de dartien kolonies die in opstaand kwam tegen de Engelse overheersing. Op 23 mei 1788 wördden Zuud-Carolina de achste staot van de Verenigde Staoten.
Lochemsen Barg
thumb|300px|Uutzichttoorn op den Lochemsen Barg Den Lochemsen Barg is nen heuvel van 49,2 meter, elaegen in den Geldersen Achterhook bi-j Lochem en Barchem. Et is ne reste van nen stuwwal, den in de veurleste iestied deur et land-ies is opeschoaven. Et estuwde materioal besteet uut ofzettingen van den Rien. In de lesten iestied bunt deur verslieting dallen in den Lochemsen Barg ontstoan. In dee tied was den stuwwal zelf neet begreujd, doarveur was et te dreuge en te kold. Et materioal wodden deur den wind van den stuwwal ebloazen en ingevongen in et umrengenden laeglaand.
Tussen de twee bargtöppe Lochemerbarg en de Kalenbarg ligt nen kwelplek, den zeugenoamden Duvelskolk. In et bultachtige laandschap gaevt dee twee bargen n mooi anzicht. Vanuut et zuden bunt ze in de wiete te zeen bi-j mooi weer. Vanof den barg ku-j veural vanof de Barchemse en Zwiepse kante arg wiet kieken.
Zuud-Carolina
Geschiedenisse
Zuud-Carolina, waor n bulte slavernieje was, stung in de Amerikaanse Burgeroorlog an de zied van de Konfederasie. Bie Fort Sumter vunnen in april 1861 de eerste gevechten plaotse van disse oorlog.
Lochemsen Barg
Geskiednis
Vrögger was et gebeed Lochemsen Barg, Kalenbarg markegroand. Op de zi-jkante van den barg waren enken dee as akkerlaand in ebruuk waren. In de eerste helfte van de 19de eeuwe wödden dee markegroanden verdaeld under gerechtigde leu. Dizzen maakten hier woold of bouwlaand van, woardeur et grootste deel van den barg woold wödden. Noa talrieke schenkingen en ankopen kwam völle groand in hende van et Geldersch Landschap. In 1934 schonk de gemeente Lochem n stuk groand van ruum 28 bunder, under veurweerde dat dizze oppervlakte in 15 joar verdubbeld zol mötten waen. Geldersch Landschap slaagden doar al noa 6 joar in, deur n antal schenkingen. In 1977 wödden uut et legoat van vrouw ir. E.F. van der Ban n deel van et veurmoalege laandgood 'de Enk' verkreggen, woarvan de rest al eerder verkreggen was. In dee tied wödden groanden in arfpacht an-enommen van de Stichting Twickel.
Witte Wieve
Op de noordpunte van den Kalenbarg ligt de in de streke bekende Witte Wievenkoele, doar ku-j 's oavends en 's nachts 'witte wieve' teggenkommen. Zi-j loat iederene mit n zuver gewetten ungemeujd, moar bunt nen schrik veur den boosdooner. Woarschienlek is et ne olde leemgroove.
Belvedere
Op den top van den Lochemsen Barg steet de Belvedere. Et is nen slanken uutzichttoorn den ze in 1893 hebt ebouwd en vandage neet meer toogänkelek veur kiekleu is. Wieter stoat doar ok nog et 19de eeuwse wonhuus 'Barghuus', n boswachtershuusken mit nen stal.
Zuud-Carolina
Geografie
Zuud-Carolina ligt an de Atlantiese Oseaan en grenst in t noorden an de staot Noord-Carolina en in t westen an Georgia.
De grootste rivier is de Savannah, disse rivier vormp n groot part van de grens mit Georgia mondt uut in de oseaan bie de gelieknamige plaotse. Veur de kust liggen n bulte kleine eilaanden. In de staot zelf liggen oek n paor grote meren, o.a. t Marionmeer, Moultriemeer, Murraymeer, Hartwellmeer, Russellmeer en Clarks Hillmeer.
t Noordwesten van de staot is t meest heuvelachtig, mit de top van Sassafras Mountain (1085 meter) as hoogste punt.
Bestuurlike indeling
Zuud-Carolina is onderverdeeld 46 graafschappen.
Kreoolsproake
thumb|right|300px|Brödken in t [[Guadeloupekreool: "Heanig an, hier spölt keender." Letterlik steet dr: "Buurt voot op. Kleaine leu spölt hier." Doaroet blik t beeldende karakter van de sproake]]
Ne kreoolsproake (meesttieds kortweg kreool eneumd) is ne stabiele, natuurlike sproake dee't is ontstoan duur t vermengn van twee of meardere, totaal verskilnde ooldersproakn. t Verskil met pidginsproaken is det kreoolsproakn duur keender as modersproake leard wordt en vake n breed dreagvlak hebt (in alle deankboare situasies gebroekt köant wordn), terwiel pidgins allene vuur bepoalde doelen gebroekt wordt, bievuurbeeld allene vuur haandel. Kreoolsproakn zeent dus feaitelik wieter oontwikkelde pidginsproakn.
De wöardeskat van kreoolsproakn besteet oet wöarde van de ooldersproakn, met vake dudelike verskoewings in oetsproake en betekenisse. Van de aandere kaante hef de grammatika vake op zikzelfstoande kenmoarkn dee't ofwiekt van de ooldersproakn. Meestal keump de wöardeskat van de oawerheersende groep en de grammatika van de oondergeskikte groep, as dr tenminste zonne verdeling kan wordn maakt. Dit wörd t meest dudelik in de sproakn dee't vuurmoalig slaawn hebt ontwikkeld. Jamaikaans Patwa bv. hef vuurnamelik wöarde oet t Engels met ne West-Afrikaanse grammatika. Haitiaans Kreool hef Fraanske wöarde met West-Afrikaanse grammatika.
Ontstoan
As twee groepn met twee verskilnde sproakn saamnkomt, mer dee't duur de situasie edwungn wordt met mekoar te kuiern (bv. in slawerieje, nen slaaf met nen slaawnhaandelder) ontsteet ne mengsproake; n pidgin. Dit pidgin hef gin modersprekkers. De sprekkers van t pidgin kriegnt keender, dee't oet noodzaak dit pidgin ook leart, as modersproake. De keender goat t pidgin vearder oetbreaidn en t in t dageliks leawn gebroekn. Vanof det oognblik is t ne kreoolsproake.
Dekreolisasie
Duurdet kreooln vake as "slechte variaantn" van de ooldersproakn wördn ezeen en wördn ontmodigd, zeent völle kreoolsproakn vandaag n dag oetstörven. Duur deezelfde ideejn ontsteet dr ook vake dekreolisasie. Hierbie meant sprekkers van n kreool det ze öare sproake mut anpasn noar de "korrekte" ooldersproake, en doarumme bepoalde eegnskopn van öare kreoolsproake anpast of vort loatt. De kreoolsproake geet doarduur steeds mear op de ooldersproake liekn. Dit hef dr oonder mear too leaidt det dr in Jamaika zelfs al n Jamaikaans Standaard Engels is.
Verloop
Vake is t gebroek van kreoolsproakn verskilnd per situasie. De belangrieker t gesprek, de meender kreoolwöarde of -oetsproake dr wörd gebroekt. Sprekkers veult zelf an wonnear at ze vonne wöarde wal of nit mut gebroekn. Dr is dus vake n geleidelik verloop van volledig kreool met de familie en in de legere sosjale klassen noar n volledig gebroek van ne ooldersproake in situasies dee't mear um t lief hebt. Ne oetzeundering hierop is t Jamaikaans Patwa, wat aal mear anzeen krig.
Vuurbeelde
Bekeande vuurbeelde van kreoolsproakn zeent t Afrikaans (Neerlaands kreool), t Jamaikaans Patwa (Engels kreool), Sranantongo (vnl. Engels kreool, mer met völle Neerlaandsen invlood) en t Papiamento (ne mengeling van Spaans, Portugees en redelik wat Neerlaands).
Bekeande sprekkers
Wellicht de bekeandste sprekker van ne kreoolsproake (Jamaikaans Patwa) was Bob Marley. Duurdet reggaemuziek, Jamaika en Patwa direkt an mekoar verbeundn zeent, wörd de meeste reggaemuziek ezungn in ne kreoolsproake. Zelfs aandere, nit-Jamaikaanse reggaeärtieste mett zik n Patwa-akseant an, zo as Gentleman oet Duutslaand, Alborosie oet Italië en Jabaman oet Noorweagn. De bands Alfa Blondie en Tiken Jah Fakoly doot heuwdzakelik in Fraans Kreool zingn.
Twee internasjonale suuksesfilms maakt gebroek van kreoolsproake. t Woarzegnde karakter Tia Dalma in Pirates of the Caribbean sprek verdan in Kreool, en in de komediefilm "Cool Runnings", oawer t eerste Olympiese Jamaikaanse bobsleeteam, sprekt de heuwdpersoonn met n patwa-akseant met hele stukn kreool.
Saudade
Saudade (Portugees: [sɐwðaðɨ], Braziliaans-Portugees: [sawdadi] of [sawdadʒi] , Galicisch: [sawðaðe] ; meervold Saudades) is 'n Portugees woord dat gin drekte vertaling in 't Nedersaksies hef. 't Beschref 'n diêp emotsjoneeln toestaand van nostalgies verlangen naor 'n afwezige iets of iene wölken iene liefhef. Bowendien is 't vake drager van 'n onderdrukten kennis die ' persone van verlangen nums meer zal truggekeren. 'n Starkeren vörme van saudade kan wödden evuuld in de richting van meansen en dingen van welken zien verbliefplaatse onbekend is, zo as 'n verleuren geliefden, of 'n familielid ontbrek umdat e vort egaon is.
Saudade wödden ooit umschrewen as "de liefde die blef" naodat iene is verdwenen. Saudade is de herinnering an gevuulens, ervaorings, plaatsen of gebeurtenissen die 'n maol opwinding, plezier en welween brachten, die nu ledt töt de zintugen en maakt 't opni'j lewend. 't Kan wödden umschrewen as 'n leugte, as iene (bi'jveurbeeld oen kinder, oalders, breurs en zusters, grootoalden, kameraoden, huusdieren) of iets (bi'jveurbeeld, plaatsen, dingen die men gebruukten in zien kindertied, of aandre activiteiten wölken iene deud in 't verlidden) dat mut op 'n bepaolden moment ontbrek, en 't individu vuult dan disse ofwezigheid. 't Brengt verdrietig en bliede gevuulens allemaole samen, verdriet veur 't gemisten en bliedschap veur 't feit da-j 't gevuul ervaort.
In 't Portugees, 'Tenho Saudades Tuas', vertaald as 'Ik hebbe saudade van oe' betekenisse 'ik misse oe', mar hef 'n völle starkere toone. In feite, kan men 'saudade' van iene die allinnig is met, mar ienig gevuul van verlies naor 't vleden of 'n toekomst.
In Brazilië wörd de dag van saudade offisjeel evierd op 30 jannewaori. In Portugese en Braziliaanse muziekstijlen, zo as fado, samba en bossanova, is t woord 'saudade' onmisbaor.
Karel van de Kate
Karel van de Kate (echen naam Bennie Morssinkhof) is nen komiek oet Hoksebarge in Tweante. Hee is in de wiede umtrek bekeand van de wearsvuurspelliges dee at he seend 2000 alle wekke dee in t radioprogramma van Harm oet Riessen op RTV Oost. Mer seend Harm der met oet is eskeaiden hef Karel t programma oawer enömmen.
Hee slot alle wekke zin onderdeel of met ne wieze sprökke, oonder n titel "Grotva zea vroger aait...". Disse sprökken zeent ook ebeundeld töt n beuken, oonder denzelfden titel.
Ook spölt he met in Twente Plat en Drenthe Plat. Hee hef zin egen stukken, woerin at t leawen van bepoalde bedachte personen aait wier terugge komt, en woerin't der ook wier oawer t weer ekuierd wörd.
Hee hef non ook ne solovuurstelling (Kats van de kate) den at he in verskeaidene lokale theaters en zalen opdrif, en woerin at he samenwoarket met t Melbuulnpiratenkoor oet Boarn.
Vearder is he in te huren um feestoawende en festivals an mekoar te kuieren.
Bröörs Ewald
De heilige Bröörs Ewald (?-ca. 695) waren twey missionarissen in Westfalen dee de marteldoud stürven. Ümme ear neet döär mekare te halen wörden sy blonden- of witten Ewald en swarten Ewald enöömd, når ear hårklöör. Ear gedenkdag is up 21 oktober.
Leaven/legende
Sy kwamen uut Northumbrië vord en waren angelsassisk van ofkumst. Abt Egbert († 729; feest 24 april) hadden disse bröörs anepråted dat sy over sey mossen, ümme dår by de heidenen te preadiken gån. De vrankiske hoche heyren waren in dee tyd al wal christelik. Mar de fresen en de sassen wolden der noch niks van weaten.
De olde abt Egbert had wat jårtys terügge sülv al wat mål probered ümme de sey over te kummen, mar döär weyr en storm en ander gedoo had he der nooit künnen weasen. Dårin sag hy dat God hüm dår neet wolden hebben, mar hy mossen jüüste jungelüde upleiden den dee kante up an sollen gån. Uutendelik setten he syn leyrling Willibrord († 739; feest 7 november) up een boate. Den güngen når et vastelaand samen med noch twalv anderen, wårby ouk de bröörs Ewald der by waren. Volgens de legende solden se elanded weasen an de küste van et hüdige Holland, möägelik by Katwyk in de buurte.
De bröörs güngen döär er land van de vranken hen en kwamen uut bij Drente. Dår solden se epreadiked hebben bij Kovern in de buurte. Når et eyn en andere güngen sy verdan når Westfalen. Dår wolden se gearne et sassiske stamhöyvd sprekken. Mar syn underdånen vertouweden der geyn barst van. Bange dat se der vöär waren dat dee vrümden eare traditys wolden ofjatten. Want de bröörs reareden dår de psalmen up en hadden reisaltartys med stute en roude wyn by sich. Up ear slåpsteade up Laar wördden sy döär sassen oavervallen. Witten Ewald kwamen direkts uut de tyd döär een sas (et messe wår as de sassen ear name van hebbet). Mar de swarten wolden syn gode bedolings uutleggen. Mar dat had der vöär esörged dat he doud güngen an een marteling.
De beide lyken wördden in de Ryn esmetten, of in eyne van syn sydrevyren.
Verearing en kultuur
Van dåruut, segt de legende, dreavden sy stroumupwaerts töt een plekke wår en seakere Tilman, een töt monnik bekeyrden suldåt, gewaarskouwed döär een vrümden stråling boaven et water, ear antrüv. Ear lichamen wörden döär Pepijn van Herstal up Keulen by-eset in de St-Clemenskerk, de latere St-Kunibertkerk.
Zi'j geniet veural verering in Westfalen, zi'j bint dan ok patroon van Westfalen In 'n katholieken karke van Lübeck vindt men hun legende op 'n oale wandschildering of-ebeeld.
Traditioneel ståt de Ewalden in et kaholike Neaderland as 'de apostelen van Drente' bekend.
Lintdörp
n Lintdörp is n laank uutstrekt dörp dat voak laangs n knoal, weeg of olle zaandrugge legen is. In Bèlgie en t noorden en westen van Nederlaand kommen n huil ìnde lintdörpen veur.
Zaandruggen
As der n zaandrugge tuzzen n veengebied of n klaaigebied deurlop, is der n grote kaans dat der op dizze zaandrugge vrouger n lintdörp baauwd is. Dizzent binnen, in tegenstellen tot lintdörpen in de Veenkelonien veul oalder. n Goud veurbeeld hiervan is de riege Kolham, Froombosk, Slochter, Schewôlde, Hellum, Sibboeren. Dit binnen olle dörpen dij op n heuvelrugge tuzzen t klaai baauwd binnen. Dit is de reden woarom dizze dörpen gain wierdendörpen binnen. Voak zugt man wel dat lintdörpen, zowel op zaandroggen as in de veenkelonien, tegenswoordeg voak aan de ziedkaande uutbaauwd binnen, woardeur zai voak nait allend meer bestoan oet ain of twij lieke stroaten.
Tåfel
Nen tåfel (düütsk neadersassisk: disk) is en möäbel wat besteyt uut ne vlakke plate. Vake röstet tåfels up minstens eynen pout, mär der sint ouk modellen dee as as upklapmodel an de müre vaste sittet. Se sint bedoold üm saken up te leggen of setten, an te warken of te eaten. Afhangelik van et model, et beougde dool der van en de höygde kön y an nen tåfel stån, sitten of liggen.
Gröttes loupet uuteyne, van kleine bysettöäfelkes, koffytåfels en eattåfels töt groute oaverlegtåfels. Mangs hebbet se radekes, wårmed se verrydbår sint. Ouk gevt et inklapmodellen, dee as upevolden en upebörgen worden köänet.
Et woord tåfel kümt van et latynske tabula (plat vlak, bord of planke). De Olde Egyptenaren warren de eyrsten wårvan tåfels evünden sint, sou'n 2500 jår weaderümme.
Tåfels vuldoot meysttyds an de volgende kenmarken:
Soorten
Der sint heyl wat soorten tåfels, afestemd up öär beougde bestemming en gebruuk.
De Hoeve (Hoksebarge)
De Hoeve (ofkorting van St. Isidorushoeve) is n kearkdoarp in Tweante, tusken Hengeveelde en Hoksebarge en ligt in de gemeente Hoksebarge.
t Koarkdoarp daankt zinn naamn an de helige Isidorus, beskoarmhear van de leu van t plattelaand. t Doarp is egreuid um de Rooms-Kattelieke Koarke met n zelfdn naamn den at in 1928 kloar was. Rechtevoort hef t um de 1300 inwonners.
Alle joarn um Hemmelvoart wörd dr n groot zommerfeest eheuldn.
Marianna Madia
thumb|240px|Marianna Madia
De Smilde
De Smilde (Nederlaans: Smilde) is een dörp en de naeme van een gemiente die tot 1998 et centrum vormde van een antal kleine dörpsgebieden: Bovensmilde, De Smilde, Hiekersmilde, en Hoogersmilde.
De bi'jnaeme veur de inwoners van De Smilde is Smilder roet.
De Smilde leit an beidend kaanten van de Drentsche Heufdveert, in et zuudzuudwesten van Assen. Et is een typisch veurbeeld van een lintdörp, mit een lengte van omdebi'j 17 kilemeter.
Otter
Kenmoarkn
Nen volgröaiden otter is 80 töt 140 cm laank. Hierbie wörd n start ook met ereknd, den't 30 töt 50 cm laank is. Otters weagnt duur mekoar zo 5 töt 12 kg en de skoolderheugte is meestal roond de 30 cm. Vröwkes zeent meestal kleainder as de männekes. Männekes hebt nen kop-roompleankte van 60 töt 90 cm en nen start van 36 töt 47 cm en weagnt 6 töt 17 kg. Vröwkes hebt nen kop-roompleankte van 60 töt 70 cm, nen start van 35 töt 42 cm en weagnt 6 töt 12 kg.
De Smilde
Zee ok: Olde Smilde
Otter
Kenmoarkn
n Otter hef n slaank lief wat good is an epast an leawn in en um t water. De oogne, kleaine oorkes dee't ze dichte köant trekn en de neuze zitt op ene liene op n platn kop met nen platn snoetn, zodet ze boawn de waterliene bliewt at t deer an de oppervlakte zweamp. n Otter hef zwemvleezn tusken de tene van alle veer de korte, stoarke peute. n Start is laank en ovaalroond, woermet n otter zik stabiel in t water legt, en kan steurn oonder t zwemn.
Carolien Hunneman
Carolien Hunneman is een Stellingwarver zangeresse/muzikaant uut Oosterwoolde. Heur muziek is veural akoestisch en vaeke in et Stellingwarfs zongen.
Otter
Kenmoarkn
De vacht hef ne waterdichte boetnste loage van dekhöare en ne dichte binnenste loage van doonshöarks dee't locht vaste hooldt en dee't dreuge bliewt oonder water. De dekhöare dreugnt froai vlot op en hechtet zik an mekoar boetn t water. Op n boek zeent de höare wat lechter van kluur. n Otter mut n vacht good terechte hebn, umdet he zowat gin vet oonder de hoed hef, woerduur't he aanders makkelik oonderkoeld zol raakn.
Carolien Hunneman
In 2008 debuteerde Hunneman mit een zelfschreven lietien Zunneschien op et Fries songfestival Liet. In 2009 verskiende Zoemer in Frieslaand, en kwam daormit in de Friese Top 100 van 2009. Ien jaor laoter kwam ze veur de darde keer in de finaole van Liet mit et lied Janis, wat ze tegere mit de gelegenhiedsband 'De Sluus' daon het. Op 4 juni 2011 wun Carolien Hunneman de vierde edisie van Stellingwarfpop. Carolien Hunneman speult ok op streektaelfestivals zoas REUR in Emmen. Aandere lieties van Hunneman bin Een droom, Ik mis jow, Tegenwiend, Daor is dee zunne, en et Friestaolige lietien Brûzjend bloed. Naost de muziek het Hunneman ok een grote passie veur et schaetsen.
Otter
Etn
Otters ett as t neudig is alns wat ze teegnkomt in t water. t Leewste hebt ze visken van oonder de 25 cm leankte. Ze ett oal, boars, snook, kärper en zalm. Doarnöast ett ze amfibiejn, waterveugel, (weul)rotn, rivierkreeftn, krabn, piern en insektn.
Gedrag
Ze doot vuural 's nachtes wat, en leewt allene. Bie t zeukn noar etn köant ze 3 töt 10 km op n dag maakn. Bie dag doot ze oetröstn in beskutte plekn zo as reedbedn, oondergroondse geater en oetholde beume. Mangs hebt ze ook n hol, met n ingaank oonder water. Ventileern doot ze ook; meestal hebt ze n luchtgaank noar t sloapvertrek, wat ze ankleedt met dreug plaanteardig nöstmateriaal. Ze hebt verskeaidene van zulke plekke in öar leafgebeed, wat laanks de walkaantn löp.
Vermeardering
De vuurtplaanting haank of van wovölle etn at dr te haaln is. In Zweedn, woer't n weenterdag t water bevröarn is, komt de jongn in t vuurjoar. Op de Sjetlaandeilaandn kriegnt ze de jongn in t zommer, at dr völle viske te haaln is.
Otters van t zelfde geslacht leawn ofgezeunderd van mekoar, woerbie t leafgebeed van één männeke t leafgebeed van n antal vröwkes umslöt. De grötte van t leafgebeed haank ook wier of van wovölle etn at dr te haaln is en of dr völle of weanig otters in t gebeed leawt.
Otters op t Europese vastelaand kriegnt meestal jongn in t vuurjoar en t zommer, mer as t dr op an keump köant ze t hele joar wal jongn kriegn. n Eerstn worp vuur de vröwkes is meestal at ze zo um de 2 joar oold zeent. Ze dreagnt ze 61 töt 63 dage. Nen worp us meestal 2 of 3 jongn, mer t kan oploopn töt 5 per worp. In gebeedn woer't völle jaagd wörd en woer't otters vake oonder n auto komt kriegnt ze meestal mear as 2 jongn.
Hoog Soeren
t Darp ligt 85 meter boven NAP. Landelik ezien is t sentraal elaegen, vief kilometer ten westen van de stad Apeldoorne.
Otter
Vermeardering
De moo verzorget de jongn. Dee wordt bleend geboorn en zeent 15 cm laank. Noa 35 dage goat öar de oogne lös en noa dree moand goat ze vuur t eerste zwemn. t Zoogn doert duur mekoar 16 wekke. Noa ongevear n joar köant ze vuur zikzelf zorgen en noa ongevear twee joar köant ze zikzelf wier vuurtplaantn. In t weeld wordt otters duur mekoar dree töt veer joar oold, mer in gevangenskop haalt ze de 11 töt 15 joar wal es.
Hoog Soeren
Bosrieke umgeving
t Darp is umringd deur de bossen van de Koninklike Houtvesterieje t Loo en kreeg van de gemeente Apeldoorne de staotus 'bescharmd darpsgezichte', disse staotus kreeg t ok in juni 2012 van t riek.
Otter
Vuurkomn en leafgebeed
Oorsproonkelik keump n otter in heel Europa vuur (behalve Ieslaand en eilaandn in de Middellaandse Zee) en t grötste deel van Azië (van Palestina en Turkije töt siberië, Japan, Sri Lanka en Indonesië), en in Noordwest-Afrika van Marokko töt an Tunesië.
Skaakn
thumb|right|200px|de verskeaidene skaakstukke op de riege. vlnr: Keuning, Toorn, Keuniginne, Pion, Peard en Leuper
Hoog Soeren
Bosrieke umgeving
Veural in t waekenende bezuken toeristen t in n bosrieke umgeving elaegen darp. t Darp Hoog Soeren ligt te midden van de bossen van de zudelike Kroondomeinen. De noordelike Kroondomeinen liggen ten noorden van de Amersfoortseweg. Hierin staon onder andere t Koninklik Paleis "t Loo". Op wandelingen deur de uutgestrekte bos- en heedvelden bint vake harten en wilde varkens te zien. Saovends ku'j ok wel vossen of dassen tegenkommen. Sarres ku'j der t "burlen" van de harten heuren, as teken dat de bronsttied is an-ebroken.
Otter
Vuurkomn en leafgebeed
Hee gef gearne zeutwatergebeedn woer't völle umhen gröait, zo as riviern, mearn, kanaaln, bekn en morrelaandn. Hee leawt ook wal an rotskustn en oetstreumgebeedn. Ook in de boargn tref iej um wal, bievuurbeeld in Tibet op 4210 meter heugte.
Hoog Soeren
Zandwaegen
t Darp Hoog Soeren hef mar drie waegen die n eigen name hebt. De weg vanuut Apeldoorne heet Soerenseweg. Disse weg geet in t darp over in de Pomphulweg. De Kampstege löp vanof de Amersfoortseweg t darp in. De overige waegen bint goed onderhouwen mar onverharde wegen, die gien eigen name hebt. n Adres wordt an-eduud mit de darpsname, evolgd deur t huusnummer.
Skaakn
Skaakn is n brödspel vuur twee persoonn. Beaide spöllers hebt zesteen skaakstukke: 8 pionn, 2 pearde, 2 toorns, 2 leupers, nen keuning en ne keuniginne. t Doel is um n keunink van n teegnspöller vaste te zetn, zodet he ginnen kaant mear oet kan ("skaakmat zetn").
Umdet ieder stuk wier aandere eegnskopn hef, en iedern zet wier aandere meugelikheedn en bepärkingen opleawert, hebt de spöllers völle inzicht neudig en mood um bepoalde beslissingn te nemn.
Otter
Vuurkomn en leafgebeed
Duur vervoeling, verweusting van leafgebeed, verstoring, verkear, visnetn en jacht gung t in West-Europa rap meender met n otter. In Neerlaand en Zwitserlaand was he zelfs oet estörven. In België wör n otter vuur t leste in 2006 zeen. Rechtevoort geet t wier betterder met n otter.
In Neerlaand har n otter ook te liedn van verstoring, verkeer en vervoeling. In 1988 wör dr in Freeslaand ene dood ejag. t Wörd edacht at dit n lestn otter was. Det maakn indruk, want dr wör n heel plan emaakt um n otter wier terugge te kriegn. t Deer köm op de Rode Lieste van bedreigde deers en de leafgebeedn woer't ze vroger zatn wördn verbetterd um t de otters noar t zinne te maakn.
Skaakn
Spelverloop
Duur mekoar mag n spöller met de witte stukke beginn. t Verloop is op te deeln in de opening, t middelspel en t eandspel. Dr zal in t begin aait met n pion of met t peard estartt wordn, umdet de rest blokkeerd steet achter de eegne stukke. Dr zeent n antal standaard skaakopeningn, dee't volledig oawerdacht zeent duur de joarn hen, en dee't vuur de spöllers t vuurdeligst zeent.
Otter
Vuurkomn en leafgebeed
Augustus 2011 wördn dr op de Veluwe spoers van otters eveundn. t Was volgens t waterskop vuur t eerst seend 1988 at dr otters op de Veluwe warn. Det har te maakn met at t water völle skoner is ewördn.
Oetzetn
Duurdet dit deer geveulig is vuur versmearing van zin leafgebeed, is t anwezig wean van nen otter n good bewies vuur de zuwerheaid van ne leafumgewing. Leu magnt gearne otters zeen umdet ze spöls en weulig zeent. In 2002 zeent dr n antal otters oet ezat in de Wearribn. In 2004 wördn hier vuur t eerst wier veer jongn in t weeld oet geboorn. ze goat verdan met oetzetn töt at dr ongevear 40 otters zeent. Det is dr neudig um de otterbevolking leawnsvatboar te maakn. In 2004 hebt ze dr nog n antal oet ezat. t Oetzatprogramma löp op n antal peuntn nit heel best:
Skaakn
Sloan
As n stuk van de teegnpartieje binn t bereik van n eegn stuk steet, kan n spöller t stuk 'sloan' duur t eegne stuk op de plek van n teegnspöller te zetn en t 'ewunnene' stuk van t bröd te haaln.
Otter
Oetzetn
Dit leste lik t geval in Tweante en n Achterhook. Januwoari 2012 was in t niejs at dr in en um de Regge en de Vechte bie Hankate en en de Berkel spoers en driete van n männeke veundn zeent. Dr zeent al dree gennerasies in de Wiedn en Wearribn. Dr zeent in verhoolding völle vröwkes. Dee reaizet nooit echt vear, dus de kaans op verkearsongelukn is kleainder. Ook bie t Ketelmear en de Lindediek in Freeslaand hebt ze otters zeen, en ook in Grönningn.
Skaakn
Rokeern
As n Keuning en n Toorn seend t spelbegin nog nit bewöagn zeent, kan n spöller dr vuur kiezn um te rokeern. hierbie geet n Keunink twee trad opzied en spreenk n Toorn dr oawerhen.
Otter
Dierntuinen
In Neerlaand kö'j n otter zeen in disse dierntuinen:
Jannes Slot
Jannes Slot (Enter, den 27. april 1922 - Almelo, den 27. february 2012) was nen twentsken politykearl, den as begün in Stokkum by Markel en vanaf 1970 grupskommandant was in Ryssen. Dårnöäst was hee skryver en dichter.