cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pluto (dwargplaneet)
thumb|250px|'t Noordelijk halfrond van Pluto in waore kleuren, in 2015 op de kiek ezet deur de [[NASA]] Pluto (symbolen: en  ) is een dwargplaneet in de Kupergördel (een dikke bulte groes van stien en ies achter Neptunus, in de op ien nao butenste contrei van 't zunnestelsel). De dwargplaneet krig zien name van de Romeinse god van de onderwereld, Pluto.
Pluto wördden in 1930 opemarkt deur de Amerikaanse steernskundige Clyde Tombaugh en stund töt 2006 te boek as de negende planeet. In det jaor klassificeerde de Internationale Astronomische Unie Pluto as een dwargplaneet: der waren ja nog wiedere objecten van vergeliekbere grootte ontdekt in de Kupergördel en in de verstreide schieve. In de catalogus van planeetachtigen vien ie Pluto onder nummer 134340.
De slim excentrische (van een cirkel ofwiekende) bane van Pluto lig veur een groot diel buten die van Neptunus. Pluto döt der 248 jaor aover um um de zunne henne te dreien, en lig daor gemiddeld haoste veertigmaol zo wied vanof as de Eerde.
Pluto hef vief maonen. De grootste daorvan, Charon, hef zoveule massa det Pluto en Charon rond een mandielig zwaortepunte dreit det buten 't oppervlak van Pluto zölf lig. Daorumme bint der goenend die de beide hemellichamen ziet as een dubbel-dwargplaneet.
Schatliester (Turdus pilaris)
thumb|250px|Schatliester De schatliester (ok wel: schatter of kramsvoegel; Turdus pilaris) is een zangvoegel uut de femilie van de liesters (Turdidae).
De voegels nusselen in bomen of op gebouwen. Ze bruden in Oost-Europese lanen zoas Duutslaand, Polen en Ruslaand. In 1967 bruudde et eerste peer in België, en rond 1983 weren d'r al roem 10.000 bruudperen in Wallonië en zoe'n 500 in Limburg.
In de winter is de schatliester in Nederlaand en België an te treffen. Ze kommen dan ok op eupen terreinen veur, vaeke tegere mit aandere liesters.
Pienakker-Nootdoarp
In de gemeente ligt de kernen Delfgaauw, Nootdoarp en Pienakker. De boerskop Oolde Leede wörd bie Delfgaauw bie an erekkend en de boerskop Vlielaand bie de kern Pienakker. et roadhoes steet in Pienakker.
Tweekamp
right|thumb|250px|[[Ridders in nen tweekamp, deur Eugène Delacroix]] Nen Tweekamp of duel (Latien: duellum) is n, mangs vri-jwillig, gewelddoadeg treffen tussen twee leu, vake noa ne uutdaging van éne van beide deelnemmers deur ne hanse veur den anderen ziene veute te smieten. Wee de hanse oppakt, zo wol den reagel, nömp de uutdaging an. In West-Europa vönden tweekampen geregeld plaatse tot an et beginne van de 20ste eeuwe, howal de umstaandigheid van laand tot laand verskilden. Vandage bunt tweekampen in alle West-Europese laanden bi-j wet verboaden.
In de middeleeuwn wodden nen tweekamp mangs ebruukt as n godseurdeal.
De uutdrökking wee de hanse pakt is of-eleid van et eertieds gebrukeleke oppeningsritueel.
Wetteleken toostaand in Nederlaand
In 1881 wodden in et Nederlandse Wetbook van Strafrecht et uutdagen tot en annemmen van nen tweekamp uutslutend strafboar esteld wanneer doarop doadwarkelek nen tweekamp plaatsvond. Doar was allenig sproake van nen tweakamp as doarbi-j getugen anweazig waren. Dizze tooveuging in et Wetbook van Strafrechte deenden um te veurkommen dat de verholdingsgewies laege straffen rundumme nen tweekamp unterecht too-epast zollen wödden wanneer nen verdachten unterecht zol zeggen dat der sproake zol wean van nen tweekamp. Tot 1 februari 2006 wodden den tweekamp nog apart strafboar esteld in et Nederlandse Wetbook van Strafrecht in den artikelen 152 tot en mit 156. Der bestoanden toon nog vri-j gunstige strafrechteleke bepoalingen rundumme den tweekamp. Vandage wöd nen tweekamp berecht under de gewone wetsartikelen rundumme moord, doodslag en mishandeling.
Den wetgeaver zag et verbod op et tweegevecht as ne verolderde wetsbepoaling. Dee betreffende wetsartikelen bunt vri-jwal nooit too-epast. Tussen 1886 en 2004 bunt der in Nederlaand moar 8 tweekampen berecht.
Bi-j de totstaandkomming van et wetbook an et ende van de 19de eeuwe vrogen zi-j zich al of den tweekamp wal apart strafboar esteld mös wödden. Zi-j waren et oaver ens dat et nen untooloatboaren vörm van eigenrecht was, moar zi-j vonden et te wiet goan um de verdachten te vereurdelen volgens de klassieke moordbepoalingen, umdat beiden parti-jen dermet instemden.
Tweekampen tussen officieren van den kriegsmacht kwamen verholdingsgewies vaker veur dan tussen börgerleu. Et Wetbook van Kriegs Strafrecht vermeldden tot de herzening van 1990 tweekampen in n ofzunderlek artikel.
Kasteel
300px|thumb|Kasteel "Huus Bargh" in 's-Heerenbarg
Een kasteel (ook wal burcht of slot enuumd) is ne verstarkte wonning.
Kastelen raakten in de Middeleeuwen in Europa in gebruuk. Eerst beston de verstarking allene uut holten palissades, later wodden stenen muren ebruukt.
Een kasteel kon ne verstarkte boerderi-je wean of een speciaal ebouwde konstruktie um in tieden van gevoar hen te vluchten.
Met de uutvinding van het buskruut en artillerie verleuren kastelen eure militaire beduding. Ze woddden vaak um-ebouwd tot deftige huze, woar het woongenot völle belangrieker was. Later wodden woonhuzen van edelen als noamaakkasteel ebouwd, alsof het ooit verstarkte burchten ewest waren. Bij sommige kastelen is de militaire betekenis uutendelek helemoal verdwenen.
In den Achterhoek stoat van oldsheer völle kastelen: in de vroggere gemeente Vorden allene al achte. Vorden wödt dan ok wal het 'achtkastelendarp' enuumd. Eén van de oldste en nog zo good as in olde stoat verkerende kastelen van Nederland is Huus Bargh in 's-Heerenbarg.
Een 'havezate' was in de Graofschap Zutfent, Oaveriessel en Drenthe een burcht mit bewonners die speciaole rechten hadden. Hier bunt d'r nog völle van. In Drenthe is d'r allennig een kasteel in Koevern. De toren op de Drèentse vlagge stiet symbool veur dit kasteel.
Wurstfries
t Wurstfries was t Friese dialekt dat spreuken wordde in t laand Wursten, ten noorden van Bremerhaven. t Beheurt mit t Harlingerfries, t Wangeroogs en t nog bestaonde Selterfries tot t Oosterlauwers Fries.
t Laand Wursten beheurde vanoolds niet tot t Friese kolonisaosiegebied, mar in de laete middelieuwen vestigden de Friezen heur der ok. Vanof t einde van de vieftiende ieuw begint t Fries staorigan uut te starven, mar in t laand Wursten weet t nog ienige tied staand te hoolden. An t einde van de zeuventiende ieuw kommen der twie woordeliesten uut die dit dialekt beskrieven. t Wurstfries moet zo an t begin van de achttiende ieuw verdwenen wezen.
t Wurstfries was n volslegen unieke tael: in n protte woorden verdween de stamklinker en bleef de niet-beklemtoonde vokaol over (starker nog: hi'j gruuide vaeke uut tot n lange klinker), terwiel t in alle aandere Germaanse dialekten aandersomme is. Zo wordde t Ooldfriese sunu ("zeune") in t Wurstfries snuh, en sumur ("zoemer") wordde smuhr.
Zaltbommel
Aandere darpen
Aalst, Bern, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Kerkwiek, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuud, Nieuwaal, Poederoijen en Zuilichem. De gemeente hef ok nog n antal noaberschoppen, te wetten: Oensel, Poederoijensehook en De Rietschoof.
Geskiedenis
Zaltbommel is al meer as doezend joar old, de eerste vermelding van de stad kump uut et joar 850. In de 13de eeuwe greujden Zaltbommel uut tot ne belangrieke handelsstad, kreg et stadsrechten en wierden de vestingwarken an-elegd, dee der noe nog bunt.
Bezeensweerdig
Dizze karke uut de 15e eeuw is een good bewoard veurbeeld van Nederriense gotiek. De karke guf mit zienen stompen toorn de stad een karakteristiek anzeen. Ok de inrichting is arg mooi.
Een verstarkt hoes dat wierd ebouwd deur den Geldersen kriegsheer Maarten van Rossum umstreaks 1535. In et hoes is noo et Maarten van Rossummuseum evestigd. Et museum richt zich op de streekhistorie, kunst en kunstni-jverheid van de Bommelerweerd. Ok is et museum in et bezit van ne verzameling rundum Fiep Westendorp, den bekenden tekenoar van o.a. Jip en Janneke den in Zaltbommel is geboorn en op-egreujd.
De stad wödt umrengd deur olde vestingwarken, noe begreujd, woar ne mooien wandeling emaakt kan wöden. De middeleeuwse mure um de stad is nog anweazig. De ligging is bekend, enkele delen bestaot nog, aanderen bunt op-emetseld, under 'n diek uut et zicht verdwenen of vort. Den weg lengs de binnenziede is deels nog anwezzig as de Zaandstroate en den Bloomendaal. De poorten in de mure bestoat neet meer mit uitzundering van de Waterpoorte woarvan de poorte tussen enkele muurhuze bewoard is.
Vanof hier is een prachtig uutzicht op den Woal en de Martinus Ni-jhoffbrugge.
1390
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1390:
Schatliester
Schatliester kan verwiezen naor:
Jan de Beijer
thumb|right|250px|Et Kralingse veer in 1750 Jan de Beijer (Aarau (Zwitserlaand), 24 september 1703 - Emmerik, 15 februari 1780) was nen Nederlandsen tekenaar van stads- en darpsgezichten uut de 18de eeuwe.
Laevensloop
Jan de Beijer is geboaren in Zwitserlaand, woar zien vader Johan Jacob de Beijer huurlingen weerf veur de Republiek der Zeuven Veraenegde Provinsien. Toon hi-j 6 joar old was verhuusden Jan de Beijer met ziene olders noar Emmerik.
Rundumme 1722 ging Jan de Beijer noar Amsterdam um bi-j Cornelis Pronk et tekenvak te leern. Cornelis Pronk (Amsterdam, 1691-1759) was in dee tied den bekendsten topografiesen tekenaar van de Nederlanden. Noadeen wonden De Beijer in Emmerik en Vierlingsbeek van woaruut hi-j tochten undernam um tekeningen te maken in Limburg, Gelderlaand, Oostelek Braobant en et gebeed van den Nederrien van Emmerik en Kleef tot Uerdingen. Völ van ziene warken wodden as ofbeelding in beuke op-enommen, woaronder "Het Verheerlykt Nederland", ne uutgave in 9 delen van 1745 tot 1774. Ok wodden ziene tekeningen völ deur partikulieren ekocht.
In 1751 vestigden De Beijer zich in Amsterdam, woarnoa den noadrök van zien wark op et gebeed rundumme Amsterdam en Haarlem kwam te liggen.
Noa ziene warkzaome tied in Amsterdam ging De Beijer vort noar et gebeed rundumme Kleef (woar is unbekand). Hi-j oaverlaed in Emmerik.
Tentoongesteld wark van Jan de Beijer
Warken van Jan de Beijer wodt onder meer bewoard in:
12 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 12 december
Melle Hijlkema
Melle Hijlkema (Grunneger uutspraok: Hielkema) (Trimunt, 1960 of 1962 ) is een schriever en dichter in de Westeerkertierder variaant van 't Grunnings. Hij gruide op op een boerderije in Trimunt as jongste van een gezin mit tien kiender. Hij hef in 't boerenbedrief, in de bouw en as milieu-inspecteur ewarkt.
Begun van de schrieverije en redens derveur
Een cursus Westerkertiers was veur Hijlkema de anleiding um körte verhalen en gedichten te gaon schrieven. Vanof 2001 had e wark staon in Grunnings tiedschrift Krödde. Op de vraoge waorum as e schrif, hef Hijlkema ezegd:
Mit 't verhaal 'Vogeldood' wun e in 2002 de eerste pries in de Westerkertierder schriefwedstried. Hij schreef mit an 't in 2004 verschenen Swaalfies rond Auwert, een verzunnen briefwisseling tussen een kloosterlinge, die rond 1442 in Auwert zit, en monikken uut Stad en Ommelaand.
Aord en inhold van zien wark
Van Hijlkema zien proza vaalt de originele, vake wrange en licht macabere onderwarpen op. In zien gedichten perbeert Hijlmeka 't verleuren laandschop en onbevangen gelok van zien jeugd weerumme te halen. Jan Glas schrif aover zien dichtwark:
Hijlkema is een gedreven en bieldend veurdrager van zien wark.
Leem
Leem is ne groandsoorte veurnoamelek bestoand uit fienkörreleg materiaal van verskillende soorten gesteenten.
Leem is ne samenstelling van klej, silt en zaand. Silt en zaand bestaot uut kwarts, klej uut klejmineroalen as illiet en kaoliniet. Der bunt verskillende wiezen woarop leem kan ontstoan, zoas deur den wind ofgezet (eolies, zi-j neumt et dan löss), deur gletsjers ofgezet (zi-j neumt et dan keileem) of deur riveren (fluviatiel).
Artsach
Artsach kan verwysen nå:
Leem
Golem
In de jödse tradisie besteet nen kaerl uut leem emaakt, den Golem.
Italiën
215px|right|Ligging van Italiën in Uropa
Italiën (Italiaansk: Italia), voloet Republiek Italiën (Italiaansk: Repubblica Italiana), is n laand in Zuud-Uropa en t is lid van de Uropese Unie. t Laand greanst in t westn an Fraankriek, in t noordn an Zwitserlaand en Oostnriek en in t oostn an Sloveniën. De heufdstad is Room. t Laand hef ne öppervlakte van 301.230 veerkaante kilometer en t tealt 58 miljoen inwonners. Dat gef ne bevolkingsdichtheid van 196 inwonners/km².
Sproake
De offisjele sproake van Italiën is t Standaard-Italiaans, wat nen ofstammeling is van t Toskaanse dialekt en direktn ofstammeling van t Latiens. Ongevear 75% van de Italiaanse wöarde keump van t Latiens. Toew Italiën in 1861 saamnevoogd wör, warn dr nog verskeidene aandere sproakn, en t Standaard Italiaans was veural ne beukesproake. Deurdet t onderwies vörm kreag, wör de standaard sproake mear bekeand.
Ongevear 300,000 inwonners van Italiën hebt Duuts as modersproake. Wieters wörd dr op t eilaand Sardinië ook nog Sardies eköjerd. Sommige luu zeet t Venetioans en t Zuud-Italioans ok as aparte taaln.
Schaarpezeel
right|200px Schaarpezeel (Nederlaands: Scherpenzeel; Schaarpezeels: Sjaarpezeil, Sjaarpezeel of Schaarpezeel; bienaom: Sjaarpedaarp) is n daarp en gemeente in de Gelderse Vallei, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 9.474 inwoners waorvan ongeveer 6.000 stemgerechtigd waren. De gemeente Schaarpezeel bestaot uut t gelieknaomige daarp mit de buurtschappen Ruwinkel en De Haor en n deel van de buurtschap Moorst.
Geschiedenis
Eeuwen elejen was in Nederlaand nog spraoke van verschillende staotjes mit an de leiding bisschoppen, graoven, haartogen en laandheren. Ze probeerde hun macht te vergroten deur t veroveren van groend. Natuurlik ging dit gepaord mit oenderlinge twisten en oorlogen. In grensgebiejen van die oorlogen wieren verstaarkingen en verdedjigingswaarken ebouwd. Vermoedelik was dat ok t geval op de Veluwe, in t grensgebied van de toemaolige regio's 't Sticht' (wat noe de provinsie Utrecht is) en 'Gelre' (wat noe de provinsie Gelderlaand is). Juust in die grensgebiejen wieren burchten en kastelen ebouwd, die konden as veilige plek gebruukt worren.
Naom
De naom van t daarp is te verklaoren as "schaarpe zaol", waor ze n burg of verstaarking bedoelen. Schaarpezeel was n schaans op de grens van Gelre en t Sticht. Bie t plekje staot t Huus Schaarpezeel, wat in de 14e eeuw veur t eerst eneumd wort en t bezit was van de heren van Schaarpezeel.
Uutspraoken
In de umliggende daarpen van Schaarpezeel heur je verschillende plaogerige uutspraoken over t daarp:
Et blauwe klokkien
thumb|250px|Et blauwe klokkien thumb|250px|Et blauwe klokkien Et blauwe klokkien (Gentiana pneumonanthe) is een plaante die beheurt tot de gentiaanfemilie (Gentianaceae). De plaante komt van neture veur in Eurazië. In Nederlaand is de plaante wettelik bescharmd: et staot op de Nederlaanse Rooie Liest van plaanten as algemien veurkommend mar stark ofneumen.
De plaante wodt 15 tot 60 centimeter hoge. De blaeder bin niet breder as 1 centimeter, ze bin lienvormig, langrekt en hebben 1 tot 3 narven. De raand van et blad is meerstal wat ommerold. Et onderste blad is niet tot een lange schacht vergruuid.
Et blauwe klokkien bluuit van juli tot september mit allienstaonde of twie bi'j mekeer zittende, donkerhemelsblauwe, 4 tot 5 centimeter lange bloemen, die an de buterkaante vuuf grune strepen hebben en an de binnenkaante grune stippels. Somstieden kunnen de bloemen ok wit wezen. De bloemen zitten in de bladoksels en an et aende van de stengel.
De vrucht is een deusvrucht. De kleine, lochte zaoden bin ongevleugeld.
De plaante komt veur in blauwgröslaand, tussen kot grös, heide en veenmoerassen op natte, zoere grond.
Et blauwe klokkien is een gastheer veur et gentiaanblauwgien (Maculinea alcon), die de eities ofzet op de bloemen die nog niet eupend bin. Ok de rupsen van de motten Nemophora violaria (Lepidoptera, Adelidae) en Stenoptilia pneumonathes (Lepidoptera, Pterophoridae) kommen op et blauwe klokkien veur.
Verienigde Staoten van Amerika
De Verienigde Staoten van Amerika ofkort tot VS of VSA (Engels: United States of America, ofkort USA of US), is een Noord-Amerikaanse federaotie van 50 staoten en 't district van Columbia. Twie staoten, Alaska en Hawaï, liggen apart en grenzen niet an de aandere staoten. Tot 't laand beheuren ok diverse eilaandgebieden in de Caraïbische Zee en de Grote Oceaan. De Verienigde Staoten is 't op twie nao grootste laand ter wereld in bevolking, nao de Volksrippebliek China en India; en 't op drie of vier nao grootste laand in oppervlakte, nao Ruslaand, Canada en China. D'r is nog discussie aover wie groter is, de VS of meugelijk China.
De VS grenst in 't noorden an Canada en in 't zuden an Mexico en 't Caribisch Gebied, en wördt ligt an de Grote Oceaan in 't westen, de Atlantische Oceaan in 't oosten en de Golf van Mexico in 't zuden. De grens mit Ruslaand lopt tussen 't Russische eilaand Groot-Diomede en Klein-Diomede, dat in Alaska ligt (de twie eilaanden liggen mar een paor kilometers van mekaor of). Alaska hef zien noordgrens an de Arctische Oceaan. Washington is de heufdstad en 't politieke centrum, New York is de grootste stad en 't economisch centrum.
De president is sinds 20 januari 2021 Joe Biden.
Politieke geografie
De volgende staoten maken diel uut van de Verienigde Staoten: Alabama - Alaska - Arizona - Arkansas - Californië - Colorado - Connecticut - Delaware - Florida - Georgia - Hawaï - Idaho - Illinois - Indiana - Iowa - Kansas - Kentucky - Louisiana - Maine - Maryland - Massachusetts - Michigan - Minnesota - Mississippi - Missouri - Montana - Nebraska - Nevada - New Hampshire - Nyjersey - New Mexico - New York - North Carolina - North Dakota - Ohio - Oklahoma - Oregon - Pennsylvania - Rhode Island - South Carolina - South Dakota - Tennessee - Texas - Utah - Vermont - Virginia - Washington - West Virginia - Wisconsin - Wyoming en District van Columbia, dit is allien gien staot maor 't heufdstedelik distrikt.
Steden
De zes grootste steden van de Verienigde Staoten bint:
Windesheim (deurverwiespagina)
Windesheim of Weensum kan waezen:
13 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 december
1277
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1277
1392
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1392:
1393
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1393:
De Hoeve
De Hoeve kan verwiezn noar:
Streektaalfunctionaoris
Een streektaalfunctionaoris of streektaalconsulent is in Nederlaand iene die hum uut heufd van een bepaolde pervincie of regionaole instelling gangs holdt mit de streektaal of dialecten die as ze in die kontreien praot, vake umme dizze te bestuderen en an te fietern en infermaosie an te langen. Daornaost kan hi'j of zi'j mit de wiedere streekcultuur gangs weden.
De eerste streektaalfunctionaoris hebt ze in 1984 in de pervincie Grunning an-esteld. Tegenswoordig warkt in de mieste pervincies ien of meer zukke functionaorissen. Noord- en Zuud-Hollaand en Utrecht hebt d'r gieniene: daor ligt de dialecten dan ok 't körtst bi'j 't Standaardnederlaands. De streektaalfunctionaoris is op-ekomen in een tied waorin dialecten en streektalen meer prestige kriegt en d'r een opleving van belangstelling veur is.
Achterhoek en Liemers
Veur de Achterhoek en Liemers warkte Arie Ribbers sund 2007 as streektaalconsulent bi'j 't Staring Instituut. Zien veurganger, de eerste streektaalconsulent veur dizze streek, was Geert Roelofs (sund 2002). In 2013 berichtte de kraante de Gelderlander det de pervinciaole subsidie veur 't Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, de opvolger van 't Staring Instituut, mit de helfte ekört zol wörden en det daorumme de streektaalfunctionaoris der in 2014 mit zol mutten uutscheiden.
Drenthe
In Drenthe warkt de streektaalfunctionaoris bi'j 't Huus van de Taol. Hi'j of zi'j is inholdelijk bezig mit anfieternde, ontwikkelnde en ondersteunende activiteiten op 't gebied van de regionaole cultuur, mit een naodrok op de streektaal. Streektaalfunctionaorissen bint ewest: Albert Haar (1987-1988), Harry Slot (1987-1992), Jan Tissing (1987-1999), Egbert Meyers (1988-2001), Henk Nijkeuter (2000), Bea Lunsche (2000; 2002-2003), Jan Germs en Abel Darwinkel. In 2019 wördden Darwinkel opevolgd deur Arja Olthof.
Grunning
In Grunning wördden in 1984 op initiatief van de pervincie Siemon Reker streektaalfunctionaoris. Hi'j hef onder meer een spellingboek en een buzewoordenboek veur 't Grunnings uutegeven. Zien buzetaalgidsien veur Grunning, Goidag! (Assen, 2005), hef naovolging ekregen in Drenthe, Oaveriessel en Noord-Braobaant. In 2007 wördden Reker an-esteld as hooglerer Grunniger taal en cultuur an de Rieksuniversiteit Grunning (RUG). Wegens dizze leerstoel hef hi'j zien taak as streektaalfunctionaoris in 2007 neerelegd.
In 2014 wördden Eline Brontsema anesteld as Grunninger streektaalfunctionaoris. Zij scheidde dermit uut in 2016, en sinds det jaor is Ingeborg Nienhuis streektaalfunctionaoris bij 't Bureau Groninger Taal en Cultuur van de RUG.
Limbörg
De pervincie Limbörg hef een Bureau Streektaal Nederlands-Limburg, daoras de streektaalfunctionaorissen warkt. Veul van heur wark is derop ericht det 't jonkvolk Limbörgs leren blif as thuustaal. Van 2001 töt 2006 har Pierre Bakkes de functie. Die is oavereneumen deur Ton van de Wijngaard, ok sikketaoris van de Stichting Nederlandse Dialecten, en Mieke Steegs. Zi'j warkt in de maande umme de iene zien ervaoring (Van de Wijngaard had jao al vanof 2004 op Bureau Streektaal ewarkt as rechterhaand van Pierre Bakkes) an te vullen mit de aander heur kennis van jonge lu (Steegs hef onderzuuk naor jongeren edaon).
Noord-Braobaant
Sund juli 2004 warkt in de pervincie Noord-Braobaant de taalwetenskopper Jos Swanenberg as streektaalfunctionaoris.
Stellingwarf
Veur 't Stellingwarver taalgebied is Henk Bloemhoff van de Stellingwarver Schrieversronte streektaalfunctionaoris.
West-Oaveriessel, Noordoost-Veluwe en Urk
Bi'j de Iesselakkedemie in Zwolle warkt Albert Bartelds as streektaalconsulent en Harrie Scholtmeijer as projectleider streektaal. De Iesselakkedemie bemuuit heur mit de West-Oaveriesselse (= Oaveriessel buten Twente), Noordoost-Veluwse (Attem en umgeving) en Urker taalgebieden. De rest van de Veluwe hef officieel gien orgenisaosie veur streektaalbelangen, umdet de pervincie Gelderlaand de akkedemie niet subsidieert. Veur hulpvragen zol de pervincie een bepaold bedrag betalen mutten. Toch geldt de spelling van de Iesselakkedemie ok veur 't Veluws.
Twente
In Twente is Marieke Dannenberg streektaalfunctionaoris. Eerdere streektaalconsulenten, vanuut 't Van Deinse Instituut / TwentseWelle, waren Harry Nijhuis, Bert Groothengel (töt juli 2007) en Gerrit Kraa ('handelsreiziger in 't plat' töt jannewaori 2002). Kraa hef onder meer streektaalpregramma's veur RTV Oost uuteprakkezeerd en mitewarkt an 't gebruuk van 't Tweants in 't theater. Groothengel hef lessen Twèents veur 't onderwies ontworpen en een Twèentse lessenriege ontwikkeld, 't cursusanbod veur de Twèentse cultuur en taal estructureerd en wetenskoppelijk onderzuuk edaoan noar streektaal in de zörgsector. Wieders was hee 'n anjager veur de tv-spotjes 'Twents, doar is niks mis met'. Hee hef verscheaidene moalen 't Twents promoot in regionale en landeljke tv en radio-oetzendingen.
Zeelaand
De streektaalfunctionaoris veur Zeelaand is Veronique De Tier, die warkt vanuut de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland. Zi'j warkt ok op de Universiteit van Gent an 't wetenskoppelijke Woordenboek van de Vlaamse Dialecten.
14 december
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 14 december
Luxembörg
Luxembörg kan verwysen når:
1627
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1627
Nedersaksische bijnamen
Zo'n informele (niet deur de börgerlijke staand gebruukte) name is of was niet altied bedoeld um iene de gek mit an te stikken. Een bepaold naampetroon kan ok stammen uut de tied det der miest nog gien vaste achternamen waren en mèensen daorumme op aandere, beschrievende menieren uut mekaar ehaald mussen wörden.
Mit een bijname in de Nedersaksische streken gunk 't mangs wieder as een informele name die deur de naoste vrunden veur iene gebruukt wördden. In sommige streken had iederiene een bijname, waor de lu kunniger mit waren as mit iene zien deupname. "D'r woonden oak zoo veul kinders in de buurt en ze hadden allemaol 'n beejnaom en daor heurden ze veul bèter nao as nao hullie echte naom", schreef de in Doezebarg geboren domeneer W.J.J. Velders (1882-1939) in zien bijdrage veur de bundel Bij ons, in 't land der Saksers (1925).
Beschrievend begrip + (veur)name
In dizze vörm wördt een beschrievend begrip (vake in 't meervold) veur de veurname of de hiele name ezet. Bekende bijnamen van dizze vörm bint Buizen-Beernd veur Bennie Jolink, zanger van rockgroep Normaal, en Brekken-Jan Schampschot veur Jan Manschot, drummer van de groep. In 't leste geval is 't darde element een woordspeling op de achtername.
Wiedere veurbielden bint historische Zwolse stadstypes as Bokken Miene (een vrouwgien det altied de geur van heur bokken mitdreug), Klokken Manusien en Bollen Miene (een veeverkoopster, waorbij Bollen verwis naor bolle (stier), mar ok mit inegeven ewest kan hebben deur heur stevige postuur), Voele Elsien en Blauwe Ale.
In zien Zwolsche Sketsies gef Willem Kloeke de veurbielden Èzel-Willem (een stalholder die ezelinnenmelk verkocht), Eier-Mannus (handelaar in eier) en Skelandieke, veur een Dieke wie heur bijname ofeleid was van de bijname van heur moeder, Skele-Anne. Een aandere Zwollenaar, een verkoper van feestpergramma's mit Keuninginnedag die mit körte naarms was geboren, wörrden Ärmpien Nagtzaam enuumd.
Veurname + beschrievend begrip
Een veurbield hiervan is Harm Dreum veur de Drèentse schriever Harm Tiesing. Onder de Zwolse stadstypes haj onder aandern Bette de Nakke, Enneman de Klunderape en Kobussien Kak. De Drèentse schriever Peter van der Velde ondertiekende zien stokkies veur Drèents letterkundig tiedschrift Roet mit Bastiaan Brobbel, een schrieversname die op de liest van een bijname eschoeid is (zie brobbel wiederop).
Veurname + "van" + name van partner of familie(lid)
Veurbielden van dizze vörm bint Wimken van Dientje veur bassist Willem Terhorst van de rockgroep Normaal, Meine van Meintien veur de Aoveriesselse törfmeter Meine Veen, die etrouwd was mit Meintje (Meintien) Bijkerk, en Mans van Köttel-Beernd, deur Jan Waterink as "[i]ene van mien schoelkammerö" benuumd in de stokkiesbundel Bij ons, in 't land der Saksers (1925).
Riege namen die 't femilieverbaand angeeft
thumb|right|De Drèentse schriever [[Gerrit Kuipers schreef de Belevenissen van Luuks Battelings volk en aner verhalen]] Mit een riege namen, mangs vrij uutebreid, kan anegeven wörden van wie iene der is. Dizze gewoonte kan stammen uut de tied det achternamen nog niet vastestunden en der minder veurnamen in ummeloop waren, waordeur mèensen uut mekaar ehaald mussen wörden deur de femilieverbaanden uut te spellen. Mèensen kwamen dan vake bekend te staon onder een specifieke riege namen, waor ok scheldnamen en geografische plekken in emengd kunden wörden. In Lucas Jonker zien roman Harm Boer'nlèv'n an de Riest (1929) koomt beveurbield veur: Jan Mulders Aorends Geu (Geu, zeune van Aorend, zeune van Jan Mulder) en Klaos van die van Jan Mulders Aorend (Klaos, ien van de kiender van Aorend, zeune van Jan Mulder.)
Buteruut bij Amingen in de gemiente Stappest woonde Jan Redderties Klaos, dus een Klaos van iene die op zich weer de bijname Jan Redderties had (uut een artikel van Klaos Russcher in Staphorsts verleden). Ok in de roman Luuks Hilbers jonges (1935) deur Hendrik van Dijk uut Runerwold koomt verscheiden namen van dit type veur. De titel van de roman zölf is de collectieve bijname van de zeuns van Luuks Hilbers, aover wie de roman giet. Ok wördt der onder aandern enuumd:
Veurname + van/uut de/'t/'n + geografische verwiezing
Hier wördt verwezen naor de streek waor iene woont; vake giet 't um een klein gebied det onder een onofficiële name bekendstiet. Veurbielden uut Lucas Jonker zien roman Harm, de boer van 't Hoogelaand (1939): Grote Klaos van 't Zaand, Triene van de Oldenkaamp, Marre van de Maot, Derk van de Braombarg. In Jonker zien Harm Boer'nlèv'n an de Riest (1929) hej een Mannes uut de Tute.
De Stellingwarver schriever Wiebe Jager (1912-2001) gebruukte as schrieversname Wube Lamers van de Kuunderwal. Een veurbield van een Eanterse bijname is die van de klompenmaker Hermannus Pluimers, die bekend stund as Mans van'n Ab van Gediene oet'n Diek; hierbij löp een riege femilieverbaanden uut op een geografische verwiezing. In de schrieverije van Karl Naber uut de Graofschop Benthem vien ie de hasies Knieptangen Harmtien ut'n Pallert en Krüsstatts Fritz ut'n Stubbenbrook: een beschrievende bijname plus een geografische verwiezing.
Van de Veluwse schriever Lambertus Bosch (1875-1954) verschenen in de jaoren twintig van de twintigste ieuw Twintig Riempies van Bât achter de Meule en Riempies van Bât achter de Meule en Zien Massepant. Een aandere Veluwse schriever is Gait van de Renderklippen (de Renderklippen is een heidegebied tussen Epe en Heerde).
De schrieversname Hennik van 'n Scheenken van de Almeloër Henny Hamhuis (1927-2011) lek qua structuur naor een geografische plekke te verwiezen, mar is een woordspeuling op zien achtername (schinke - ham).
Veurname + "mit de" + beschrievend begrip
thumb|300px|right|De boeman Derk mit de hundties of Derk met den beer wördt wal in verbaand ebracht mit de [[Wilde Jacht uut de Germaanse mythologie]] In dizze vörm volgt op de veurname de toevoeging "mit/met de(n)" en dan 't beschrievende begrip. 't Begrip verwis dan oftewal naor iets wat typisch an iene is, of een attribuut det een persoon vake bij hum hef of drag. Veurbielden bint Zwolse stadstypes as Anton met de bienties (die op kroeme bienen leup), Diene met de musse, Jan met de bellegies en Trui met de päppen (päppen bint de titten van een koe, een verwiezing naor Trui heur fikse börsten). Een feguur uut de Nedersaksische mythologie wie zien name dizze strucuur hef, is Derk mit de (zeuven) hundties, ok wal Derk met den beer.
Aover de winkelier Jôpik met de konte schreef Willem Kloeke in zien Zwolsche Sketsies:
Niks aanders as 't beschrievend begrip
Een veurbield hiervan is 't Spittertien veur de archeoloog A.E. van Giffen, bekend van 't in kaorte brengen van de hunebedden. Veurbielden onder twintigste-ieuwse Zwolse stadstypes bint de Boeklappe, de Skele, de Bosape en de Kalkenneuze.
Bepaolde woorden, mangs zunder dudelijke betiekenis, bint in vaste ummeloop as woorden die vake as bijname van personen gebruukt wördt. Veurbielden uut 't Stellingwarfs - Nederlands Verklarend Handwoordenboek bint bofferd of pofferd (zunder bezundere betiekenis), maelpoede (bijname veur een mulder) en brobbel (veur iene die brabbelt, muite hef mit de r of slecht verstaonber prat).
Bijnamen op basis van wat iene vake zeg
As iene bekendstiet um een bepaolde uutspraoke kan det de basis van zien bijname vörmen. In zien Zwolsche Sketsies gef Willem Kloeke de veurbielden Weet iej?, Za-k maer zeggen, Biej veurbeeld en Ma-'k bärsten. De leste was een harbargier die bij 't opdissen van starke verhalen vake zee: "Ma'k bärsten, as 't niiet woeur is!"
Ok de olde Verdikkemij, uut Lucas Jonker zien roman Harm Boer'nlèv'n an de Riest (1929), lek hiervan een veurbield te wezen. In een verhaal van Willem Haandrikman in Drèents letterkundig tiedschrift Roet wördt Jobk Goffedomme opevoerd, die nogal ies löp te schelden.
Huusnamen
As soortement femiliename wördt ok wal de huusname (hoesnaom, ezw.) gebruukt, die slat op 't huus (vanolds de boerderije) van herkomst. Een veurbield uut Barger-Oosterveld, gemiente Emmen: een femilie die de femiliename Gerdes annaamp, stund eerder bekend as Botkes, naor heur boerderije, 't Botkeshoes. 't Begrip huusname kan ok in briedere zin gebruukt wörden veur de bijname.
1394
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor 1394:
Benedicta Boccoli
Benedicta Boccoli (Milaan, 11 november 1966) is n Italiaanse aktrise.
De Hoeve (Frieslaand)
De Hoeve leit in een laandelik gebied in 2005 wodt et antal inwoners steld op 444. De Hoeve is nog niet zoe'n oold dörp. Et wodde veur et eerst bi'j heur naeme nuumd in 1938. Op een kaort van 1646 was et gebied allienig nog mar heide. Niet laang daornao wodden d'r an de Noordwoolderweg twie boerderi'jen bouwd, de Oosterhoeve en de Westerhoeve. Op een kaort van Grietman Willem Van Haren uut 1698 bin beide boerderi'jen te zien. De boerderi'jen en et gebied rond de boerderi'jen wodden ok wel Vinkegehoeve en Steggerdehoeve nuumd. Dit is omdat de respektievelike boerderi'jen dicht in de buurt van Vinkege en Steggerde laggen. De Westerhoeve lag in et westen van de Noordwoolderveert en de Oosterhoeve lag an een meer in et oosten van de Noordwoolderveert. De arbeiders die op 'e Ooster- en Westerhoeve warkten bouwden heur woninkies in de greiden aachter de boerderi'jen. Laeter kwammen d'r almar meer husies bi'j, die saemen twie kleine dörpies vormden. Pas in 1938 ontston et hudige De Hoeve deur saemenvoeging van disse buurtschoppen.
Stropdas
thumb|right|80px|n Stropdas
Gerard Zerbolt van Zutfent
Gerard Zerbolt van Zutfent (Zutfent, 1367 - Windesheim, 3 december 1398) was een mystieke schriever en ien van de eerste Breurs van 't Gemiene Lèven, een broederschop binnen de kattelieke hervörmingsbeweging van de Mederne devotie. Zien name viej onder meer terogge as 'Gerardus de Zutphania', 'Gerardus Zutphaniensis', 'Zerbold van Zutphen', 'Gerhard Zerbolt von Zutfen', 'Gerardus Zerboltus', ezw.
Stropdas
n Stropdas, strop of de krawatte is bölken stof of lear wat um n haals wördt edreagn. t Heurt boaven n oawerhemd, woervan dan n kraagn t deel van n stropdas wat um n haals geet bedekt. t Wal of neet dreagn van n strop kan n teekn wean van ne bepoalde leafwieze.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Waandel
Zerbolt wördden in 1367 in een rieke femilie in Zutfent geboren, toen in 't Graofschop Gelre. Zien eerste onderwies geneut e daor. Naodet e elders an ien of meer van de Latiense schoelen (vermoedelijk die van Praag of Peries) had estudeerd, begund'e tussen 1383 en 1385 te studeren an de St-Lebuïnusschoele van de Breurs van 't Gemiene Lèvent in Dèventer. Dizze schoele was deur Geert Grote (1340-1384) sticht en wördden in Zerbolt zien tied eleid deur Florens Radewiens (1350-1400).
Stropdas
Herkomst
De senators oet Rome warn de eerstn dee-t n soort stropdas dreugn. Den heul öare stembaandn woarm. t sprèkn zoonder verstoarking vuur n groot publiek was vake neet zo good vuur de stemme. Juust umdèt senators dit dreugn, wör t n teekn van macht, anzeen en wiesheaid. De Romeinse genneraals woln neet achter bliewn in anzeen en nömn t gebroek van de Fascalia oawer. n Antal van disse genneraals deendn in n gedeelte van t Romeinse Riek wat rechtevoort bekeand steet as Krowatië. Krowatiese huurlingn veundn t lèpken zo mooi dèt ze t ook gungn dreagn. Net as aandere soldoatn gebreukn ze n stopdas um blood met vort te veagn of um n neuze in te snuutn. Dr wördt vake dacht dèt-e bedoold is um hemdskneupe te bedekn, mear dit is neet zo, umdèt n stropdas doar neet laank of breed genog vuur is. Ook hadn de soldoatn en senators oet dee tied gin kneupe, of gebreukn ze ne op ne aandere maneere. Vuur de Fraanske stropdreagers oet n 17en eew was t deenk te kort, want dee hadn juust mear kneupe dan at-e bedekn kon.
Cravate
t Fraanske cravate en t Duutse Krawatte (en meardere sproakn dee-t doar op liekt) gef an dèt n stropdas zo as viej den non kent, wat met Krowatië van doon hef. Op n gegeewn memeant wör t in Krowatië gebroek, dèt as nen kearl vuur lengere tied vort mos van zinne vrouwe, dèt denne um dan öaren haalsdook metgafn. Den knupn-e dan um zinn nèkke. Zo ook dee kearls dee as huursoldoatn vuur keuning Lodewiek XIII van Fraankriek noar Paries hen kömn. Dee wörn völle bekekn, en iederene nöm den krowaat oawer. Koarel II nöm t deenk met noar Engelaand.
Republik Artsach
De Republik Artsach (armeensk: Արցախի Հանրապետություն, Artsakhi Hanrapetût'jûn), tüsken 1991 en 2017 de Republik Nagorno-Karabach (armeensk: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Lernajin Gharabaghi Hanrapetût'jûn), is een feitelik unafhangelike republik in de südelike Kaukasus van Eurasie. De republik is üüteröpen nå de positive üütslag van een referendum oaver de unafhangelikheid van et gebeed en wördt (noch) neet erkend döär de internationale gemeynskap, formeel behöyrt et gebeed tot Azerbaidjan. Artsach hevt kontrole oaver et groutste gedeylde van et vöärmålige oblast Nagorno-Karabach. De höyvdstad is Stepanakert. Artsach grenst an Armenie in et westen, Iran in et süden en Azerbaidjan in et noorden en ousten.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Waandel
In 't gevolg van Geert Grote begunden Zerbolt zien devote lèven van studie, meditatie en gebed. Zölfs binnen de deur 'ienvoldig lèven en verheven dènken' ekenmarkte gemienschop völt Zerbolt op deur zien toewijding an de godsdienstwetenschoppen en de ofstaand die e naamp van 't puur eerdse lèven. As priester, adviseur en liefhebber van spirituele geschriften zetten hi'j hum in veur de giestelijke gruui van zien medebreurs. Deur zien veurbieldig en in-etogen gedrag, zien gesprekken en zien ansporings zagen ze hum as 'zuil van 't huus'.
Republik Artsach
Historiske en politike achtergrund
links|duum|250x250px|De in 1920 döär azerbaidjaanske strydkrachten vernetigde armeenske stadsdeylen van Sjusja mid de plünderde Verlosserkatedraal up de achtergrund links|duum|250x250px|T-72 tank monument in Stepanakert links|duum|250x250px|Kaarte van Karabach links|duum|250x250px|Christus de Verlosserkatedraal van Sjusja De republik hevt kontrole oaver et groutste gedeylde van et vöärmålige autonome oblast Nagorno-Karabach en in tal van azerbaidjaanske distrikten, dee tüsken Armenie, Iran en Artsach liggen.
Stropdas
Cravate
In n 18en eew wör n stropdas n opvalnd mode-oonderdeel. in 1760 köm in Engelaand de macaronies op, woerbie n stropdas as nen grootn strik wör edreagn. Soldoatn sleugn n stropdas n poar moal um n haals en zatn um dan met nen speeld vaste in n kraagn. n Adel nöm dit wier oawer, mear voogn dr n jabot (slabberken) an too, en zatn um vaste met n strik in t hoar, wat ze de solitaire neumdn.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Waandel
Zerbolt kwaamp te wonen in 't Heer-Florenshuus van Florens Radewiens en wördden bibliothecaris en kopiist, was goed ansleut bi'j zien liefde veur boeken. Zien briede kennis van de theologische ethiek en 't canonieke recht kwaamp de Breurs goed van passe toen ze heur verdedigden tègen de bezwaoren en tègenwarking die heur lèvenswieze anvankelk opreup. Toen Radewiens d'r niet was, naamp Zerbolt die zien verantwoordelijkheden as rector waor.
Republik Artsach
Historiske en politike achtergrund
De bewuners binnen vöärnamelik etniske armeenske christenen. De streak was al in 1918 een strydkwesty tüsken Armenie en Azerbaidjan, dee to krekt unafhangelik ewörden waren van Rusland. Nådat de Sovjetuny et gebeed weader under kontrole kreyg, wördde in 1923 et autonome oblast Nagorno-Karabach estichted, dat bestüürlik by de Azerbaidjaanske Socialistiske Sovjetrepublik inedeyld wördde.
Stropdas
Cravate
In de victoriaanse tied wör de mode wat ingeteugener, en gungn de jèskes wat vearder dichte. Doarduur was dr gin ruumte mear um n strop te teunn. De leu hadn ook gin tied mear um laank oawer nen knup te doon. Doarduur bleewn dr n antal oawer: n vleenderstrik, n ascot en de Veer-in-n-Haand. Umdèt in n 19en eew n kraagn van t hemd wör um esloagn, wör den lestn t bekeandst.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Waandel
In juni 1398 jeug de pest de mieste Breurs, waoronder Zerbolt, vört uut Dèventer. Töt november kunden ze terechte in Amersfoort, mar daor wördden heur rechtmaotigheid riegelmaotig an-evalen deur de plaatselijke giestelijken. Niet lange nao zien terogkeer naor Dèventer reisden Zerbolt naor 't Benedictiener klooster bi'j Dickninge in Drenthe umme daor mit de geleerde abt Arbold te aoverleggen aover de anvallen. Op de terogweg op 3 december brochten Zerbolt en een kammeraod de nacht deur in 't dörpien Windesheim onder Zwolle. Daor wördden e slim ziek, waorschienlijk deur een pestanval, en störf binnen een paar uur op 31-jaorige leeftied. Um zien hoge anzien begreuven de kanunniken hum rap op een ereplekkien in heur eigen kapel, veurdet de Breurs uut Dèventer zien lichem kunden ofhalen.
Republik Artsach
Historiske en politike achtergrund
Mid et üüteynevallen van de Sovjetuny laide et konflikt oaver et gebeed weader up tüsken de armeniers en azerbaidjanen. Et was et begin van de Nagorno-Karabach-oorlog, dee van 1991 tot 1994 düürde en so'n 30.000 slachtoffers eisde.
Up 10 december 1991 wördde in Nagorno-Karabach en et nåbürige gewest Sjahumian een referendum oaver de unafhangelikheid ehölden. De armeenske inwuners (80% van de bevolking) stemden massaal vöär, terwyl de azerbaidjaanske gemeynskap (20% van de bevolking) et referendum boikotde. Up de üütslag van et referendum (99% van de stemmen waren vöär unafhangelikheid) volge de unafhangelikheidsverklåring. Et leidde lykewels neet tot erkenning van de internationale gemeynskap.
Sinds de wåpenstilstand van 1994 steyt et groutste gedeylde van Artsach en tal van angrensende azerbaidjaanske gebeden under et gemeynskappelike militäre beheyr van et armeenske leager en dee van Artsach. Verteagenwoordigers van de armeenske en de azerbaidjaanske regering maken sinds dee tyd deyl üüt van vreadesunderhandelingen under vöärsitterskap van de Minsk-Grup van de Organisaty vöär Veiligheid en Samenwarking in Europa. De armeenske underhandelaars binnen ouk de woordvoorders üüt name van de Republik Artsach.
Ni'jhooltpae
Ni'jhooltpae (Nederlaans: Nijeholtpade) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf en leit op een uutloper van et Drents plato in een bosrieke omkrieten. Et is een typisch Stellingwarverkeliezenlaandschop. Et dörp leit tussen twie kenaoliseerde revieren: de Lende en de Kuunder. Et greuven waetertien de Scheene lopt midden deur et dörp. Tussen de Lende en et dörp leit een hoge zaandrogge, die van ooldsher de Zanen nuumd wodt. De iesbaene in de bos leit op 'e Zanen.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Schrieveri'je
Zerbolt hef een bulte schreven. Zien bekendste warken bint De Reformatione virium anime (Aover de hervörming van de krachten van de ziel) en De spiritualibus ascensionibus (Aover 't giestelijke opklummen). Dizze warken bint van slim grote invloed ewest op 't dèenken en schrieven van de mederne devoten. Ze wördden wied verspeid, in de volkstaal oaverezet en an 't end van de 15e ieuw verscheiden maol edrokt. De karkhervörmer Maarten Luther leut hum positief uut aover Zerbolt zien schrieveri'je.
Republik Artsach
Historiske en politike achtergrund
Artsach underholdt nauwe ekonomiske en politike relatys mid Armenie. Wetten dee döär et armeenske parlement in Jerevan afekondigd binnen, wörden in de regel ouk döär Artsach oaverenöämen. De armeenske dram is ouk et wettelike betaalmiddel van Artsach.
Stropdas
Knupwiezn
De bekeandste knupwiezn beent rechtevoort:
Republik Artsach
Historiske en politike achtergrund
In april 2016 laide de stryd nå azerbaidjaanske bombardementen up et land upny up. Volgens de armeenske president Sarksjan waren et de swårste gevechten sinds de wåpenstilstand van 1994. De Vereynigde Natys, Rusland, de Vereynigde Ståten van Amerika en de Europeeske Uny ropen de partyen up een ende te maken an et geweld dat upevolgd wördde döär Azerbaidjan mid een eynsydige wåpenstilstand.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Schrieveri'je
Zerbolt zien toewijding an de devote lèvenswieze wiej wieder terogge in een köppel stark apologetische warken, zoas De libris teutonicalibus (Aover volkstalige boeken), daorin Zerbolt díe lu de baord ofdöt die mienden dej de Biebel en aandere giestelijke boeken niet in oen eigen taal muchen lezen.
Republik Artsach
Geografy en klimaat
duum|260x260px|Murovdag Artsach is bargachtig en hevt höygdes lykas de Mrav (3.540 meter boaven seynivo) en Kirs (2.725 meter). De gemiddelde höygde van et land is 1.097 meter boaven seynivo. Een grout gedeylde van et land besteyt üüt een plato mid hellingen in et ousten en et süüdousten. In 1976 wördde de Sarsang-dam oapend, dee de groutste watervöärråd van et land formt en aneleagd is üm et land te irrigeren.
Stropdas
Knupwiezn
Met al disse knupn, behalve n Dubbeln Windsor, krie-j aait nen skeln knup.
Gerard Zerbolt van Zutfent
Schrieveri'je
Töt in de leste jaoren van zien lèven hef Zerbolt actief ewest umme de Dèventer Breurs te verdedigen tègen anklachten van buten, waorin de orthodoxie en wettelijkheid van Geert Grote zien bewèging wördden betwiefeld. Verdenkingen van ketteri'je beantwoorden e mit Super modo vivendi devotorum hominum (Aover de leefwieze van de devoten). De Breurs hadden dan wal gien kloosterriegel zoas 'echte' klooster orders, ze waren aans wal hecht verbunden deur een baand van onderlinge liefde en en gezamenlijke giestelijke gerichtheid, mienden Zerbolt. Niet in de leste plaatse deur zien grote juridische kennis was zien verdediging succesvol en kun hi'j 't voortbestaon van de Broederschop veiligstellen.
Republik Artsach
Geografy en klimaat
Artsach hevt een dröyg en subtropisk klimaat mid een gemiddelde temperatuur van 11 °C. Jannewåri is et koldst mid een gemiddelde van -1 °C, terwyl juli up een gemiddelde üütkümt van 22 °C. De höygste summertemperatuur wördt in de laegere deylen van Martuni en Martakert emeaten. In party deylen van et land reagent et jårliks meyr as 700 mm, mär in dröygere kontreinen lykas up de vlaktes kan et minder as 500 mm. weasen. De meyste reagen völt tüsken mei en juni. Et land geyt meyr as 100 dagen sküül under de neavel en oaveral is bargwind, mär swåre störmen kummen neet in et vöärjår en de summer vöär.
Meyr as een darde van et land besteyt üüt busk en et hevt meyr as 2.000 plantesoorten, mid een varieteit van steppeklimaatsoorten up de steppe tot barg- en tundraplanten boaven de boumgrens in de bargen.
Ekonomy en infrastruktuur
links|duum|250x250px|Upslagmear Sarsang De Sarsang-waterkrachtcentrale mid een kapaciteit van 50 MW is de belangrykste energybron van de republik. Jårliks wördden der tüsken de 90 en 100 miljoon kilowattüren upewekked.
Döärdat de lokale watervöärråd voldoonde is, künnen der kleine waterkrachtcentrales in alle regios van de republik ebouwd wörden. Der löpt een programma vöär de bouw van achttyn kleinere waterkrachtcentrales. So gauw as se vultoid binnen kan et land elektriciteit nå et bütenland eksporteren.