cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mänèten
300px|thumb|[[Cornflakes en koffie as mänèten]] Mänèten is de benaming veur de eerste maoltied van de dag. Mänèten kan bestaon uut verschillende dingen, zo ku-j bieveurbeeld brood, 't Engelse mänèten, ontbietgraonen of andere dingen èten. 't Mänèten wördt de belangriekste maoltied van de dag eneumd, umda-j hier de meeste energie uuthalen da-j bieveurbeeld neudig hebt veur bie 't wärk of andere bezigheden.
27 juli
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 juli
Mänèten
Typisch Nederlans mänèten besteet veurnamelijk uut een lichte broodmaoltied. Ie kiest bieveurbeeld een plakke volkorenbrood of witbrood, en smeert daorop botter of kunsbotter, en daor weer op een keuze uut broodbeleg, zoas keze, slei, hagelslag, pindakaas, schenke (of andere soorten dun-esneden plakjes vleis).
Naost, of in pläse van, een belegd brukkien èten we in Nederland ok wel beschuut, roggen of ontbietkoeke, krentenbrood, een ekaokt ei, of een kömmegien briej. Der wördt ok vake muesli of yoghurt egèten.
Johannes Cele
thumb|250px|Bronzen bield deur Eric Claus van Johannes Cele op 't Celeplein in [[Zwolle]] thumb|250px|Brödtien van 't Celeplein in de Zwolse binnenstad Johannes (Joan) Cele (Zwolle, rond 1340 - Zwolle, rond 1417) was een onderwiesverni'jer en rector van de befaamde Latijnse skoele ien Zwolle van 1377 tot 1417.
Vörming
Cele wördden al op jonge leeftied onderwezen ien Latijn oppe skoele daoras e zölf rector van zol worden. Dit was ien zien tied nog een parochieskoele. Hiernao gunk e naor de kapittelskoele ien Dèventer en vervolngs naor Praag en lichtkaans ok naor Paries, waor hi'j verskeiden wetenskoppen studeerden.
An de Latijnse skoele
Naodet Cele ien 1377 weerumme naor Zwolle was egaon, benuumden ze hum töt rector scholarum van de Latijnse skoele, daor as e een ni'j onderwiessysteem ienvoerden. De skoele wördden ien acht klassen ienedeeld, naor kennisniveau. Per klas wördden de leerstof vastelegd. Ien de loop van de 15e en 16e ieuw hebt de Broeders des Gemenen Levens, en daornao de humanistische pedagogen, dit concept wieder anefieterd.
Onder Cele zien toezicht gaven betere leerlingen uut de hoogste twee klassen lesse an jongere leerlingen. De kloosterhervörmer Johannes Busch (1399/1400-1479/1480), geboren ien Zwolle, was iene van dizze hulpkrachten.
De roem van Cele zien geleerdheid verspreidden hum rap. De goede name van de Latijnse skoele ien Zwolle deurkruusten de christelijke wereld, waordeur d'r studenten uut veule laanden hen trökken. Nao Cele zien dood raakten de skoele ien verval.
De moderne devotie
Cele was vrunden mit Geert Grote, de grondlegger van de moderne devotie. Deur Cele hef dizze spirituele beweginge diepe ienvloed ehad op 't onderwies en de vörming van de jeugd. De meister was iene naomiddag altied te vienden op 't Grote Karkhof (now Grote Karkplein) daoras hi'j preutten mit de studenten, miest oaver de moderne devotie en 't waark van Geert Grote.
Umdet de beweginge van de moderne devotie hum keerden teung 't geestelijk verval ien de kattelieke karke, kwaamp er drokte: de moderne devoten wördden veur de bisskop van Utrecht van ketteri'je beskuldigd. Cele verdedigden de moderne devotie waor meugelijk ien een persoonlijke correspondentie mit de Utrechtse bisskop Floris van Wevelinckhoven.
Bi'j de Sunte-Michaëlskarke
Van 1395 töt 1415 was Cele organist en koordirigent van de Sunte-Michaëlskarke. Ze hebt van hum getuugd det hi'j "een goed hervormer van den kerkzang en een kunstvaardig organist" was. An Cele skrieft ze ok een koppel Middelnederlaandse preken toe. Meer as veertig bint er bewaord ebleben.
Naor Cele enuumd
't Gymnasium Celeanum ien Zwolle hebt ze naor Joan Cele enuumd. Ok is d'r ien Zwolle en Dalsen 't Instituut voor Studiebegeleiding Joan Cele.
't Celepoortien ien de Papenstraote is enuumd naor Cele, die ien 't angreenzende huus woonden an wat toen de Keizersstraote nummer 3 was.
Herenhuus
Een herenhuus kan zowel vriestaond as een rietjeshuus wezen. Deur de bouwwieze hef een herenhuus veul woenruumte en hef 't een rume inhoud, dit beteken dat de bouwkosten oek hoog bin. Um disse reden wönnen herenhuzen in 't vlejen deur de rieke luui, de heren, bewoend. 't Woord herenhuus geef mitene een soort staotus an een huus.
Nedersaksische tillevisiepergrammes
Et eerste grootst opzette Nedersaksische tillevisiepergramme was Van Jonge Leu en Oale Groond. Veur die tied weren d'r al een peer kleine pergrammes zoas een Grunningse taelrebriek of et weer in et Grunnings.
Herenhuus
In ouwe Hollaanse stejen as Amsterdam, Middelburg, Rotterdam, Delft en Westfriese stejen als Enkhuzen en Hoorn bin nog veul veurbeelden van herenhuzen uut de tied van de VOC.
Aandere plaotsen mit herenhuzen bin onder aandere Dordrech, Leiden, Gouda, Utrech. 't Kunnen oek grachenpanen wezen, zoas in Amsterdam.
Zwatte Zee
De lanen die liggen an de Zwatte Zee bin Oekraïne, Ruslaand, Georgië, Turkije, Bulgarije en Roemenië. In de Zwatte Zee monden vuuf grote revieren uut: de Donau, de Dnjepr, de Dnjestr, de Don en de Koeban.
Echten (Frieslaand)
Echten (Fries: Ychten; Nederlaans: Echten) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de perveensie Frieslaand (Nederlaand). Et leit in et zuden van et Tjeukemeer en het omdebi'j 620 inwoners (1 jannewaori 2004). Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Lemsterlaand.
Sint Jansklooster
Sint Jansklooster (plaetselik:  't Klooster) is een dörp in de Kop van Overiessel. Et leit tussen Vollenhove en Meppel. Sint Jansklooster is vernuumd naor et konvent op de Sint Janskaamp, een klooster dat in 1399 sticht wodde deur de blinde Jehannes van Ommen. Et Sint Jansklooster wodde in 1581 verwoest tiedens de Tachtigjaorige Oorlog.
Et dörp mit de omliggende gebieden wodt Ambt Vollenhove nuumd en leit in et Laand Vollenhove. Sund 1 jannewaori 2001 heurt et bi'j de gemiente Stienwiekerlaand. Sint Jansklooster het omdebi'j 1.500 inwoners. De bekendste veurmaolig inwoner van et dörp is Evert van Benthem, twievooldig winner van de Elfstedetocht. In et dörp staot een stellingmeulen uut 1857, de Monnikenmeulen en een tjaskermeulen, De Foeke.
Sint Jansklooster vaalt onder et gebied van Vollenhove, ok wel Laand Veno nuumd. Aandere streken van Laand Veno bin Barsbeek, Heetveld, Leeuwte, Moespot, Kedoelen en De Krieger.
Karkelik leven
Et dörp het vier karkegebouwen:
Nedersaksische taalwiezers
Dit bint taalwiezers van de Nedersaksische varianten in Nederlaand. Zi'j bint maokt um de verschillen tussen de verschillende varianten binnen t Nedersaksisch in Nederlaand te laoten zeen en te benaodrokken. Ok dient zi'j as hulpe veur mèensen dei niet alle dialecten verstaon kunt. Der bint 9 taalwiezers:
Körte oetleg
De taalwiezers bint schreven in elk dialect van t Nedersaksisch in Nederlaand. Binnen dei dialecten bestaot vaok ok nog verschillende varianten. Daorumme prebeern wi'j zo veule meugelijk rekening te holden mit alle varianten. Mèensen dei enkel ien variant kent, maor wal n taolwiezers saomenstellen wilt, mag dit gerust doen. Mèensen dei die andere variant(en) dan wel praot, kunt heur kennis dan zölf toevoegen. Hierdeur kriegt wi'j n kompleet oaverzicht van de Nedersaksische dialecten in Nederlaand en de grensstreke en heur varianten.
Nedersaksische taalwiezers
Hierunder steet n oaverzicht van verschillende gezaomelijk spraokwetenschuppelijke en culturele projecten, waor as alle dialecten an bod kumpt en mit mekaor vergeleken wordt.
Delfstrehuzen
Delfstrehuzen (Fries: Dolsterhuzen; Nederlaans: Delfstrahuizen) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuden van et Tjeukemeer en het omdebi'j 260 inwoners (1 jannewaori 2004). Et dörp is ontstaon op et plak waor de weg dichtebi'j et Tjeukemeer lopt. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Lemsterlaand.
Delfstrehuzen vormt tegere mit Echtenerbrogge ien woongebied. Et dörp is splitst raekt deurdat tot 1984 de gemientegreens mit Haskerlaand deur de Pier Christiaanssloot leup.
Zeuvenhuzen (Bunsjoten)
Zeuvenhuzen het zo'n 110 inwoeners (bron: CBS 2004)
28 juli
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 juli
Eemdiek
thumb|260px|De pont in Eemdiek Eemdiek is een klein daarp an de revier de Eem dat in de gemeente Bunsjoten leit, in de Nederlangdse previnsie Utrecht. 't Daarp het ongeveer 800 inwoeners. Vroeger woende der alleen maor minsen van 't plattelangd maor tegesworig woenen der ok een baarg riekeluui. 't Daarp het een pontjie, dat op zondag niet vaort. Bie dit pontjie nam Drs. P in 1973 't filmpje op veur zien lied De veerpont. Eemdiek het ok een eigen voebalvereniging: VV Eemdijk.
29 juli
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 29 juli
Drèents
Gebied waor as Drèents spreuken wördt
't Drèents praot ze niet altied geliek van plaots tot plaots, en kan slim verschillen in verschillende dielen van de pervincie. De noordoostelijke variaant Veenkoloniaols (kiekt hieronder veur een indieling) wör meeist as Grunnings zien; 't Zuudwest-Noord-Drèents hef meer gemien mit de streektaol van dielen van Frieslaand en Oaveriessel as mit de streektaol uut aandere dielen van Drenthe; en 't zudelijke Drèents löp deur in Oaveriessel.
Aj nou van Drenthe stukken ofknipt, waoj het Drèents gien Drèents nuumt, umdat het op het dialect van de buren lek, dan zul ‘t wal ies wezen kunnen, daj hielemaol gien Drèents overholdt. En daorum: alle dialecten die binnen de previnciegrèens spreuken wordt, bint Drèents."''
Onderverdielings
Er bint vrogger onderverdielings west van 't Drèents, zoas de kaorte van dialectologe Jo Daan en de kaorte van dialectoloog Geert Hendrik Kocks
Dialectverlies en -behold
In een onderzuuk van de Rieksuniversiteit Grunning wördt steld dat 't Drèents wal iens zol kunnen verdwienen, zeen de hudige sprekers veural olderen en leegopleiden bint. Streektaolen wördt in 't algemien deur hoger opleiden minder praot en leger waordeerd. 't Stiegen van 't opleidingsniveau in Drenthe hef dus grote gevolgen veur 't Drèents.
Veurbeelden
thumb|right|Zuudoost-Zaand-Drèents in 't Oostersebos in [[Skoonebeek]] Meer uutbreide beschrievings van de variaanten van 't Drèents kuj vienden in de ofzunderlijke artikels oaver dizze variaanten (kiekt hierboven). Dit artikel zölf is schreven in 't Midden-Drèents.
Een veurbeeld van de telwoorden (1-10) in 't Drèents zoas ze 't in 't noorden, zoals Nörg en Roon praot:
Amsterdamse Skoele (bouwstiel)
thumb|300px|Amsterdam: Et Skip De Amsterdamse Skoele is een bouwstiel die as in de vrogge twintigste ieuw een belangriek diel van de ni'je Amsterdamse wieken vorm egeven hef. De leidende architecten van de stiel waeren Michel de Klerk, Johan van der Mey en Piet Kramer.
De expressionistisch an-elegde Amsterdamse Skoele bouwden vort op de meer sobere stiel van H.P. Berlage. De stiel gong uut van sociaolistische principes en wodden gebruukt veur et daelezetten van alderhaand gebouwen, waoronder woonhuzen en flats. Ok hebben ze straotmeubilair emeuken in de stiel van de Amsterdamse Skoele.
Et bekendste veurbield van de Amsterdamse Skoele is Et Skip, een huzenblok dat Michel de Klerk in Amsterdam-West daelezetten. Een veurbield van de stiel buten Amsterdam is et gebouw van et waerenhuus De Bijenkorf in Den Haag.
Universiteat Utrecht
thumb|right|250px|Beeldmoark van de universiteat. Sprökke: Sol Iustitiae Illustra Nos (Zunne van gerechtigheaid, skient op oons) De Universiteat van Utrecht (UU) is ne Neerlaandse universiteat in de stad Utrecht. Töt midln joarn '90 heetn t Rieksuniversiteat Utrecht (RUU). De UU hef ongevear 29.000 studeantn (ongevear 6.500 niejn in t joar). Doarmet is t de tweedegrötste universiteat van Neerlaand. Dr woarket ongevear 8.000 leu op de UU, woervan't 640 hooglearaar zeent. UU hef 48 bacheloropleaidings, 122 minors en 198 masteropleaidings. UU hef zeuwn vakgroepn (fakulteatn, woerin't verwaante opleaidings op enömn zeent) en joarliks ongevear 650 miljoen euro te besteedn. t Heuwd van de universiteat is prof. dr. Bert van der Zwaan.
De UU begun in 1634 as illustere skole, en wör twee joar later opweardeert töt universiteat. In de Fraanske tied wör de UU degradeerd töt "ecôle secundaire" (middelbere skole), mer kreeg noa de bevrieding de universiteatsrechten wier terugge.
Vakgroepn
De UU hef zeuwn opleaidingsvakgroepn:
Geböwwe
De Universiteat van Utrecht zit in verskilnde geböwwe. De meeste vakgroepn zeent oonder ebracht in de geböwwe van de Uithof. Dit is n gebeed wat net boetn Utrecht ligt, op t zuudn van De Bilt. De aandere vakgroepn zitt vuural in de binnstad van Utrecht, in oolde gebouwn dee't op t oonderwies zeent verbouwd en an epast, zo as de Trans, Achter de Dom, Kromme Nieuwe Gracht (woeran't ook t kompjoeterhoes zit) en t Ledig Erf.
Aandere geböwwe zitt op t University College, wat ne aparte stoatus hef binn de UU. Hier zitt internasjonale studeantn op nen kaamp bie mekoar, op de oolde Kromhout Kazerne van t leager.
Bibliotheek
De UU hef twee bibliotheekn, één in de binnstad en één op de Uithof.
Older-Amstel
Older-Amstel is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Noord-Hollaand met ne oppervlakte van 26,15 km². Older-Amstel mek deel uut van de plusregio Stadsregio Amsterdam. De gemeente grenst an Amstelvene, Amsterdam (de stadsdelen Zuudoost en Oost/Woatergraafsmeer), Diemen en De Ronden Veanen.
Darpen
Duvendrecht, Olderkark an den Amstel (gemeentehoes) en Waver.
Milieu
Op de in 2007 uutebrachte kaarte van Milieudefensie steet Older-Amstel op plaatse 3 van de slechtste gemeenten wat totale klimaatskore betröf.
Verkeer en vervoer
Older-Amstel beschikt ovver station Duvendrecht en metrostations Oaveramstel en Van der Madeweg van den Amsterdamsen metro.
thumb|none|200px|Olderkark an den Amstel
30 juli
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 30 juli
Vlage van Grunnen
250px|right|thumb|Vlage van provìnzie [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]] De vlage van Grunnen is bie keunenklek besloet in t joar 1950 aannomen. De onofficiële naam van de vlag is '' Grunneger Kruus".
t Patroon is baseerd op de Skandinoavische vlagen en kleuren binnen baseerd op de woapens van t Stad en de Ommelanden. De kleuren rood, wit en blaauw binnen ofkomsteg uut t woapen van de Ommelanden, t wit en gruin uut t woapen van t Stad. De kleuren van t Stad stoan in t zèntrum van t vlage om de zèntroale liggen en positsie van t Stad weer te geven.
Knoeps
right|250px|thumb|Brojen mit de knoeps der nog an Een knoeps is 't eerste of 't leste stukjen van een brood. Sommige minsen houwen niet van de smaak of de textuur van een knoeps. Dit het vaak te maken mit de branderige smaak van de korst, mar dat kan per brood nog wel es verschillen. Bie casinobrood he-j disse branderige smaak niet, toch wort dit stukjen van 't brood vaak vort-edaon. Een knoeps is 't gezoenste deel van 't brood, umdat 't acht keer zoveul antioxidanten bevat as een gewone snee brood.
In 't Apeldoorns wort de knoeps van krentemik vaak krente- of krinteplässien eneumd.
Boorn
Boorn is ne gemeente in Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De gemeente lig noordwestelik van Hengel, hef ne öppervlakte van 26,15 veerkaante kilometer en har op 1 jannewoari 2020 23.313 inwonners. Nöast Boorn zölf heurn ok Hertem en Zeander töt de gemeente. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn ok Boornerbrook töt de gemeente Boorn, seend den tied heurt t töt de gemeente Almelo.
Geschiedenis
Boorn wördn in 1206 al neumd doo t doarp Burgunde oonder zegnschop van n bisschop van Uutrech kwam. Töt t eande van de achtteende eeuw was Boorn ne aarme plattelaandsgemeente. In 1828 stichtn ne Duutse jörre, Salomon Jacob Spanjaard, n bedrief, dat oetgreuin töt een van de völle linngoodfabriekn in Tweante. Roond 1920 har de Spanjaard n groot deel van de manlike inwonners in t weark. In n Tweedn Weerldoorlog kwamn völle leu oet de familie Spanjaard te stearvn. In 1973 höaldn t bedrief op. Boorn was in 1895 de eerste plattelaandsgemeente in Nederlaand met zien eign elektries. Seend 1983 hef Boorn n saamnwearkingsverbond met de Duutse gemeente Rheine.
Eileen Beasley
Eileen Beasley (1921 – 12 augustus 2012) was ne Kumriese juffrouw dee't, met steun van öarn man Trefor, weaigern belasting te betaaln an de laandsdistriktsroad van Llanelli töt at he de takspapiern in t Kumries kreeg. Öarn doad leawern öar van de Kumriese sproakstrieders n naam "moo van de direkte aksie" en öar protest zorgen dr vuur at de Cymdeithas yr Iaith Gymraeg sticht wör.
Vroge leawn
Catherine Eileen James wör geboorn in 1921. Hee gung noar de University College Cardiff en wör juffrouw. Ze tröf Trefor Beasley bie Plaid Cymru-vergoaringn en ze trouwn op n 31sten juli 1951. t Koppel verhuuzn noar Llangennech bie Llanelli in 1952.
Kumriese sproakkampanje
Eileen en öarn kearl Trefor wörn de leaidnde kampanjevoorders vuur t recht um Kumries (Welsh) te gebroekn. Ze weaigern öare belasting te betaaln töt at ze in t Kumries bod kreegn, umdet det toertieds allene nog in t Engels gung. In de joarn '50 har t Kumries nog ginne offisjele stoatus in Kumrië. Dr wör in t offisjele nog nit in t Kumries kommuniseerd. Dit weaigern zorgen at t stel wal 16 moal vuur n rechter mos komn in 8 joar tied, nöast at völle perseunlike bezittingn wördn of enömn duur skooldeaisers. Noa al disse keern van vuur komn, wun t stel öare stried in 1960, doo't Llanelli's strekkeroad besleut um de belastingpapiern in beaide Engels en Kumries of te drukn. t Stel wör saamn ekeuzn as lokale roadsleedn in 1955 vuur de Plaid Cymru in de Llanelli strekkeroad. Eileen Beasley steet bekeand as de "Rosa Parks van Kumrië".
Oprichting van Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
In 1962 gavn Saunders Lewis, nen Kumriesen nasjonalist met völ anzeen en stichter van de Plaid Cymru, ne radiotoospraak woerin't he de oondergaank van t Kumries vuurspeldn as dr nit rap wat edoan zol wordn. Disse toosproaak leaidn töt de oprichting van de Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (t Kumriese Sproakverboond). In disse toospraak prees hee de aksie van Trefor en Eileen Beasley. Mag ik oeleu andacht vuur t verhaal van Menear en Mevrouw Trefor Beasley? Menear Beasley woarket in de kolnmienn. April 1952 kochen hee en zinne vrouwe n huusken in Llangennech bie Llanelli, ne strekke woer't neegn van de tien leu Kymries sprekt. Al de roadgewers in n laandsroad sprekt Kymries, net as de roadsleaiders. Doarumme skreef Mevrouw Beasley an de road at he de belastingpapiern gearne in t Kumries wol. Det wör weaigerd. Zee weaigern te betaaln töt at ze öarn zin kreeg. Zee en Menear Beasley wördn mear as n dozien keer op erop um vuur n rechter te komn. Menear en mevrouw Beasley heuldn vol at disse rechtzaakn ook in t Kumries eheuldn zoln wordn. De skooldeaisers haaln wal dree moal hoesroad vort. De meubeln warn völle mear weard as de te betaaln skooldn. Dit gung acht joar duur. in 1960 kreegn menear en mevrouw Beasley nen breef in twee sproakn woerin't de lokale tarieven ereknd wördn (oet Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli). t Kumries op de reknge was liek zo good as t Engels. Ik magge nit zegn wat t menear en mevrouw Beasley kost hef. Vreandn, woeroonder advokoatn en anklagers, hebt völle steund. Öarn stried haaldn laandelikn andacht, en de kraantn en tellevisie-umroopn pleugn öar verdan. De rechtzaakn warn interssant en belangriek. Nen tarievenbehearder zea bievuurbeeld teegn menear Wynne Samuel: "n Road is nit verplicht um tariefbrewe in enig aandere sproake as Engels of te drukn."
-Saunders Lewis, ""Tynged yr iaith"
Lewis nöm de Beasley's as vuurbeeld vuur tookomstigen aksie, mer benoadrukn at "dit nit redelik edoan wordn kan, behalve doar woer't sprekkers van t Kumries n beheurlik deel van de inwonners warn". Hee steeln vuur um t onmeugelik te maakn vuur lokaal en sentraal besteur um zoonder Kumries te woarkn. "t Is n beleid vuur ne beweaging", zead he, "in de strekn woer't Kumries dageliks wörd ekuierd" zol t "ne rechte revolusie wean".
Tl-buize
thumb|250px|Ansluten van een tl-buize Een tl-buize (oek wel: tl-loch of fluorescentielampe) is een lampe dee loch geef deur 't oplochen van een fluorescerende laoge onder invleud van ultraviolette straolen dee op-ewek wonnen deur gasontlaoding in de lampe. De bekendste veurbeelden bin de tl (Frans: tube luminescent, "lochgevende buize") (tl-buize, beteken dus eigenlijks lochgevende buize-buize) en de zogenaamde spaorlampen. 't Rendement is 5 tot 6 keer zo hoog as bie een gleuilampe.
Chimpansee
miniatuur|n Chimpansee De chimpansee (Pan troglodytes) is n Afrikaanse meansaap. Zien naauwste verwant is de dwargchimpansee of bonobo (Pan paniscus). Beide chimpansees wöd beschouwd as t nauwst nog leevnde verwant van de meanse. Sommige wetenskappers beschouwt de relasie tussn meanse en chimpansee op basis van DNA-onderzuuk as nauw genog um de chimpansee en de bonobo net as de meanse in t geslacht Homo te plaasn.
Relasie met de meense
Vanweeng eure evolutionair nauwe verwantschap met meansn wödt zi'j vake gebruukt veur mediese en gedragsproewm, hoewel dit de leste tied stieds minder gebeurt en verbeudn is in verscheidne laandn, waoronder Nederlaand. De maote waorin chimpansees en meansn geneties an mekare geliek bint is onderwarp van geschil. Opgaawm van t persentage identiek DNA löp uut mekare van 94,6% tot 99,4%. De verwantschap tussn n chimpansee en n meanse is groter as de verwantschap tussn n chimpansee en n gorilla. Sunds t genoom van de chimpansee, net as dat van n meanse, in kaarte is ebrach is hier veul meer oover te zegn. n Meniere um t uut te drökkn is dat de genetiese verschilln tussn n meanse en n chimpansee oangveer tien maol zoo groot bint as die tussn twee niet-verwante meansn. Grootn deeln van t DNA bint haost t zölfde. Chimpansees hebt n chromosoom meer, umdat zi'j t chromosoom dat bi'j n meanse nummer 2 is in twee apatte deeln hebt.
Ok t gedrag van n chimpansee lek völle op dat van n meanse. Chimpansees bint sociale diern, die völle mut leern en dus ok n lange opgreuitied hebt. Daornaos vörmpt chimpansees koalities en vriendn. Chimpansees in t wild laot ok kultuurn zien, waor t gedrag van n iene gruup verschilt van n aander. Ok hebt onderzuukn bewezzn dat chimpansees empathie bezit en zich töt op zekere heugte kunt inleewn in n aander. Ze adopteert ok söms verweesde jonks van niet-verwante gruupsleedn, wat wes op altruïstisch gedrag. Dit gedrag is zowel bi'j mannechies as vrouwchies observeerd. Zi'j kent zi'j ok verdriet bi'j t starvn van verwantn.
Leidn
Leidn (Nederlaands: Leiden) is noa Rotterdam, n Haag en Dordrecht de veerde stad van de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. De gemeante zölf teln op 1 juni 2006 117.324 inwonners. De agglomeroasie met de raandgemeantn Leiderdoarp, Voorschootn en Oegstgeest telt meer as 188.000 inwonners, op n öppervlak van mer 54,7 km².
Chimpansee
Relasie met de meense
Binn gruupn chimpansees speult zich komplexe gedragspatroonn of saomnhangnd met de veurtduurnde stried um dominantie, en daormet weer saomnhangnd t recht um zich veurt te plaantn en de verdeeling van ettn. Primatoloogn as Jane Goodall en Frans de Waal hebt op dit gebied deur langdurige observaties verbaazingwekknde waornemmings op-edaone. De verdienste van disse onderzuukers is ewest dat zi'j hebt an-eteund dat zeer veul chimpanseegedragings heel good te beschrievn en te duudn bint met tarms en mechanismn die ok uut de meenslijke psychologie bekend bint. Familiebaandn en coalities speult in t spel um de macht n groote rol in de chimpanseesaomnleeving.
Leidn
De stad is vuural bekeand duur de Universiteit van Leidn, dee in 1575 duur Wilm van Orannie wördn sticht. Dat dea-re umdat de Leidenaarn tusken 1572 en 1574 de Spanjooln boetn de stadsmuurn konn hoaldn, tötdat Wilm van Orannie de stad bevriejn. De dag woarp hee de stad bevriejn, 3 oktober, wordt nog alle joar as t Leids Oontzet vierd. De schilder Rembrandt van Rhijn wördn in 1606 in Leidn geboorn.
Chimpansee
Relasie met de meense
Tussn chimpansees en bonobo's bestiet oovrigens groote gedragsverschilln. Bi'j bonobo's wörd veul meugelike konflictn op-elös deur seksueel gedrag, bi'j chimpansees veul vaker deur agressie.
Middelsassisk
Middelsassisk (eigenname: sassisch, ouk Dǖdisch, Nedderlendisch en Ôstersch) is een untwikkelingsfase van et neadersassisk. Et is in de middeleywen untstån üüt et oldsassisk en is skrivtelik vasteleagd vanaf 1225/1234 (Sassenspegel). In de tyd van de Hanse (vanaf ungeväär 1300 tot 1600), was et middelsassisk de belangrykste eskreaven språke in et noorden van Middeneuropa en deende as lingua franca in et Noordeuropa. Et wördde parallel an et middeleywske latyn gebrüked, ouk vöär diplomatike doolenden en in oorkundes.
Terminology
Howel middelsassisk (MS) een puur akademiske term is dee eyrst later tot stand eköämen is, verweasen spreakers in dee tyd höyvdsakelik nå höär eigen språke as sassisch (sassisk) of sassische sprāke (sassiske språke). Disse terminology was ouk noch in gebrüük in de tyd van Luther in de angrensende middeldüütskspreakende gebeden. De latynske teagenhanger (saxonicus) wördde ouk gebrüked vöär de sassiske språke (nåst een antal andere beteykenissen). De neaderlandske en neaderlandsk-sassiske form Saksisch, mid k, is möägelik untleynd an disse üütheymske latynske form, een andere möägelikheid is et standarddüütske sachse/sächsich. Een antal språken van wee et eyrste kontakt mid de sassiskspreakende sassen was, nammen de name oaver mär kreyg de beteykenisse 'düütsk', bv. et finske saksa, wat düütsk beteykent.
In teagenstelling tot et latyn as höyvdskrivtspråke, verweasen spreakers ouk nå ütingen in et sassisk as: to dǖde spreaken of skryven, wat sovöäle beteykent as 'düdelik, begrypelik'. Dit hevt deselvde stamme as et woord dǖdisch 'düütsk' (oorgermaansk: *þiudiskaz dat 'van et volk' of 'volksspråke' beteykent) wat ouk gebrüked konde wörden vöär et sassisk as dat üüt de kontekst düdelik was. Vergelyk ouk de term plat(düütsk) (van plat 'gewoan, simpel' of 'laege', in teagenstelling tot et hougdüütsk) wat nå sassiske (of westmiddeldüütske) dialekten verwist.
In de 16. eyw was de term nedderlendisch in upkumst, dat benådrukkede et kontrast mid de hougdüütske dialekten üüt et Middelgebargde in et süden. Et wördde de dominante form in de hougdüüske dialekten (as vrognyhougdüütsk niderländisch, wat ouk verwysen konde nå et neaderlandsk), terwyl sassisch de meystgebrükede form in et middelsassisk bleyv. De teagenhanger 'neaderdüütsk' (nyhougdüütsk: niederdeutsch) is eyrst later döär spreakers van et hougdüütsk introduceerd en verweys in eyrste instansy vöäral nå et neaderlandsk.
Middelneaderdüütsk is een moderne term dee mid wisselende måte van inklusiviteit gebrüked wördt. Et underskeidt sik van et middelhougdüütsk (later vrognyhougdüütsk), döärdat disse dialekten neet deylenöämen hebben an de tweyde germaanske klankversküving. Et (middel)neaderlandsk, dat vanaf de 16. eyw tot an de 19. eyw officieel Nederduitsch heytde, wördt vandage de dag meystentyds los eseen van et (middel)neaderdüütsk. In oldere literatuur wörden de neaderlandske (neaderfrankiske) en de sassiske dialekten wel tot et (middel)neaderdüütsk ereakend, dårby wördt der üütegån van een dialektkontinuum van alle hougmiddeleywske kontinentaal germaanske dialekten büten et middelhougdüütsk ümme, van Vlaanderen in et westen tot an de hüdige baltiske ståten in et ousten.
Verspreidingsgebeed
Et middelsassisk ümvat een grouter gebeed as et oldsassisk, een oldere fase van de språke, vanweagen üütbreiding nå et ousten en, in mindere måte, nå et noorden.
In et ousten breidde et gebeed stark üüt as underdeyl van de oustkolonisaty in de 12. tot de 14. eyw en kwam to include Meakelenbörg, Brandenbörg, Pommeren en Prüüssen, wår up dat moment vöäral slaviske en baltiske stammen wunden. Up een antal geisoleerde plaatsen bleaven een antal van disse oorsprungelike inwunners lange tyd bestån, bv. de venden dee langes et laeger eleagen deyl van de Elve leavden tot ungeväär 1700 of de kasjuben van Oustpommeren tot vandage de dag.
In et noorden nam de ümvang van de freeskspreakende gebeden langes de Noordsey af ten günste van et sassisk, vöäral in Oustfreeskland, dat groutendeyls oavergüng up et middelsassisk halverweagen de 14. eyw. Ten noorden van de Elve, wün et middelsassisk söötjesan an terrein in Sleeswyk, ten nådeyle van et däänsk en et noordfreesk, howel et gebeed döär Dänemarken eregeerd wördde. Et middelsasssik had een groute invlööd up de skandinaviske språken (mid name up dee van et vasteland), howel moderstaalspreakers van et middelsassisk vöäral in de städen leavden wår se kolonys formde van kouplüde en ambachtslüde. Et was een officiele språke van Oldlyvland, wårvan de bevolking vöäral bestünd üüt baltiske en balto-finske stammen.
In et westen, an de Südersey, in de busken van de Veluwe en kortby de beneaden-Ryn, grensde et middelsassisk an de nauw verwande neaderfrankiske dialekten dee vöäral et middelneaderlandsk as skrivtspråke hadden. Eyrtyds wördden disse dialekten ouk wel es tot et middelsassisk ereakend.
In et süden grensde et middelsassisk, an de düütske kante, an de hougdüütske dialekten, ruwweg langes de noordgrensen van Hesse en Döäringen. De språkgrens löäp vervolgens in oustelike richtinge oaver de vlakde van de Middelelve tot et mid et sorbiskspreakende gebeed (dat todestyds grouter was) langes et boavenste deyl van de rivyr de Spree, dee et van et hougdüütsk skeidde. De grens was nooit heyl skarp, et formde eyrder een dialektkontinuum. Teagenswoordig wördt de grens bepåld an de hand van de üütspråke van et noordelike maken vs. et südelike machen. Langes de Middelelve en et laeger eleagen deyl van de rivyr de Saale, verlöyr et middelsassisk al in de late middeleywen an terrein ten günste van de hougdüütsk dialekten (de name Wittenbarg is bv. sassisk, mär de inwunners pråtden to al oaverweagend/allinnig hougdüütsk to de Reformaty begün).
Geskydenisse
De subperioden van et middelsassisk binnen:
Middelsassisk was de lingua franca van de Hanse, et wördde espröäken in de gebeden tüsken de Noordsey en de Oustsey. Der wördden eyrtyds edocht dat de språke van Lübeak dominant genog was üm een normative standard te wörden (de sogenaamde lübeaker norm) vöär een upkummende espröäken en eskreaven standard, mär recenter wark hevt üüteweasen dat hyr geen bewys vöär is, en dat et middelsassisk neet-estandardiseerd was.
Middelsassisk leaverde een grout antal leynwoorden an språken dee espröäken wördden an de Oustsey as gevolg van negoty mid hansekouplüde in disse kontreinen. Et hevt syn sporen nå-elöäten in de skandinaviske, finske, en baltiske språken, mär ouk in et düütsk, neaderlandsk en et engelsk. Et middelsassisk wördt eseen as de groutste bron van leynwoorden in et däänsk, estisk, litausk, noorsk en sweedsk.
An et begin van de 15. eyw völ et middelsassisk üüt de graty in vergelyking mid et vrognyhougdüütsk, dat in disse periode vöär et eyrst gebrüked wördde döär de elite as eskreaven en, later, espröäken språke. Redenen vöär et verlees an prestige waren de achterüütgang van de Hanse, evolgd döär politike heteronomy van Noorddüütskland en de kulturele oaverhearsking van Middel- en Süüddüütskland in de protestantske Reformaty en de bybeloaversetting van de Luther.
Klankleyr en skryvwyse
De beskryving is ebaseerd up Lasch (1914) dat noch altyd fungeert as et gesaghebbende üütewydede grammatikatekstbook van de språke (howel et meskeen neet meyr hunderd percent aktueel is).
Meadeklinkers
Der völt up te marken dat et mid eynige regelmåt vöärkümt dat etselvde woord in de eyne middelsassiske tekste beinvlöded is döär eyn van de volgende fonologiske processen mär in de andere tekste algeens neet, dit kümt döär et untbreaken van een eskreaven standard, de dialektale variaty en de voorddürende språkkündige veranderingen in de middelsassiske periode.
Algemeyne anteykeningen
Specifike anteykeningen oaver nasalen
Specifike anteykeningen oaver plosiven en frikativen
Specifike anteykeningen oaver approksimanten
Klinkers
Howel moderne weadergåven van et middelsassisk (so as dit artikel) vake een makron of sirkumfleks gebrüken üm de klinkerlängde te markeren (bv. ā of â) üm et de leaser te helpen, makede de autentike middelsasisske teksten geen gebrüük van aksenten üm klinkerlängde te markeren mär van klinkerverdubbeling, een ekstra e of i, meadeklinkerverdubbeling nå een korte klinker, of een ekstra h nå de volgende meadeklinker(s).
Dialekten
Westfålsk: in breyde sin, et gebeed tüsken de Middenweaser en beneaden-Ryn. Höyvdplaatsen: Münster, Paderborn, Döärpm, Byleveld, Ossenbrugge. Party sassiske dialekten in et teagenswoordige Neaderland (vöäral Gelderland en Oaveryssel) behöyrde tot disse grup. De invlööd van et neaderlandsk nam in hyr rund de 15. eyw stark to.
Enkele kenmarken: in et westen, een starke invlööd van neaderfrankiske ortografiske patronen (bv. e of i as teyken van klinkerlängde, lykas oi = /oː/). Et "breaken" van olde korte klinkers in oapen lettergreapen en vöär /r/ wördde vake in skrivt emarkeerd (bv. karn in plaatse van korn). Olde geminaat /jj/ en sumtyds /ww/ wördde verharded tot [g]; /ft/ versköyv vake nå /xt/ (in skrivt sumstyds ümmedraid); /s/ in plaatse van /sk~ʃ/ (sal vs. skal). De oorsprungelike meyrvoldsform van warkwoorden in de teagenswoordige tyd was -et mär de eskreaven norm was vake -en. Vergelykbår is et gebrüük van et vöärvoogsel ge- by et voltooid deylwoord, dat wårskynlik allinnig in et süüdwesten gebrüked wördde, en as e- klünk. Een woordeskat dat stark likt up de nåbürige dialekten in et noorden (oustfreesk en oldenbörgsk), bv. godensdach of wodensdach ('woonsdag') in plaatse van middewēke (mid(de)weake). Westfålsk was en wördt vake in syn algemeynheid eseen as de meyst beholdende dialektgrup.
Noordsassisk: wördde espröäken in een lange stroake an de küstgebeden van de Südersey in et westen tot an Oustprüüssen in et ousten. De ortografiske gebrüken van et noordsassisk kummen et dichst in de büürte van wat traditioneel as de standard vöär et middelsassisk eseen wördde (de lübeaker standard, wat teagenswoordig betwisted wördt).
Enkele kenmarken: korte /e/ en /i/ in oapen lettergreapen binnen üüterekked tot een [ɛː]-achtige klinker. De nomen agentis (achtervoogsel üm personen an te düden) -er en -ald verskynen as -ar en -old. Et vöärnaamwoord mī (1. pers. enkv.), dī (2. pers. enkv.) en jū (2. pers. meyrv.) wördden gebrüked vöär beide de dativ en akkusativ.
Dree subgruppen künnen underskeidden wörden:
Citroën
thumb|250px|[[Citroën 2CV]] Citroën is een Fraans automärk. 't Bedrief is op-erich deur André Citroën in 't jaor 1919. Citroën werd in 2004 onderdeel van PSA Peugeot Citroën. De bekendste auto van 't automärk Citroën is de Citroën 2CV, ok wel 't entien eneumd.
Middelsassisk
Dialekten
(1) Oustfrees en oldenbörgsk, dit binnen de gebeden in et noorden, ten westen van de Beneaderweaser, inklusiv de dialekten mid een freeske substraat. So as verwachted kan wörden, is der een groute invlööd üüt et westfålsk, neaderlandsk en et freesk (hem nåst em 'hüm'; meyrvolden up -s; vrent nåst vrünt 'kammeråd').
(2) Noordalbingisk, tüsken de beneaden-Weaser en de beneaden-Elve, en ouk Holsteyn an de rechter banke van de beneaden-Elve, höyvdplaatsen: Hambörg, Bremen, Lünbörg, Kyl.
(3) Oustelvisk, inklusiv Lübeak en de gebeden vearder nå et ousten, so as Meakelenbörg, Pommeren, et noorden van Brandenbörg (Prignitz, Uckermark, Oldmark), Prüüssen, Lyvland. Likt når up et noordalbingisk. Vandage de dag binnen de oustelike dialekten düdelik te underskeiden van de westelike dialekten vanweagen de eynheidsmeyrvoldform up -en (teagenoaver et westelike -(e)t), in de middelsasisske periode konkurreerde, in et westen en et ousten, beide formen noch teagen mekare. Höyvdplaatsen: Lübeak, Wismer, Rostock, Strålsund. De hougdüütske invlööd was stark in de Düütske Ordeståt, de readen dårvöär was dat de ridderlike elite üüt verskillende regios kwam, dårdöär is de middelsassiske literatuur al vrog verwårlousd.
Oustfålsk: ruwweg et gebeed ten ousten van de midden-Weaser, ten noorden en deyls ten westen van et Harzgebargde, tot an de midden-Elve, mär sunder de streak Oldmark. In et noorden formt de dünbevolkede lünbörger heyde een soort natuurlike grens. Höyvdplaatsen: Hannover, Hilmessen, Brünswyk, Gosler, Göttingen, Meidebörg, Halle (an de Saale) (in vroggere tyden). Et gebeed binnen de afwatering van de Elve is estichted döär kolonisaty en is up vöäle maneren bysünder te nömen. Et südelike deyl van dit Elve-oustfålske gebeed güng al in de late middeleywen oaver up et hougdüütsk.
Enkele kenmarken: ümlüüd is produktiver, kümt vöär -ich en -isch vöär (bv. sessisch sassisk) en et versküven van e nå i (bv. stidde vöär stēde steade). De vertweyklankede korte /o/ wördt selden düsdånig emarkeerd, in teagenstelling tot andere dialekten. Vöär /r/, wörden e en a vake ümmedraid. Unbeklemtoonde o (so as in et achtervoogsel -schop -skap) verandert vake in u (-schup). Et modale warkwoord vöär 'sal/solde' (schal) klinkt as /ʃ/, neet as /s/. Et vöärvoogsel van et vultooid deylwoord wördde oaver et algemeyn üütespröäken e-, mär wördde volgens de vöäreskreaven norm vöärnamelik as ge- eskreaven. De plaatselike form ek ('ik' (persoonlik vöärnaamwoord 1. pers. enkv.)) konkurreerde mid de "standard"-form ik; up een soortgelyke manere konkurreerde de oblike form mik ('my(n)') mid de "standard"-form mī. Gewoanlik is der ouk een dative form van et persoonlik vöärnaamwoord (1. pers. enkv. mē). Een woordeskat dat stark likt up et noordalbingisk. Ungebrükelike meyrvoldsform menne ('mannen').
(Süüd)brandenbörgsk en Oustanholtsk: ruwweg tüsken de midden-Elve en de midden-Oder, en langes de midden-Havel, grensend an old sorbisk gebeed in et süüdousten. Höyvdplaatsen: Berlyn, Frankfort (an de Oder), Zerbst. Een koloniaal dialekt dat stark beinvlöded is döär settelaars dee neaderfrankisk pråtden. Ouk al vrog stark beinvlöded döär et hougdüütsk.
Enkele kenmarken: de olde lange ē en ō wördden vertweyklanked nå [iə] en [uə], eskreaven as i en u. Oldgermaanske koda /n/ is hersteld, in teagenstelling tot ingveoonske klankversküvingen, as gans ganse. In plaatse van -et is de eynheidsmeyrvoldform -en. Et untbreaken van de negative determinator nēn (geen), in plaatse dårvan: keyn, wat vergelykbår is mid et hougdüütsk. Et vultooid deylwoord behöldt et vöärvoogsel ge-. Et untbreaken van woorden as gaderen ((ver)gaderen/versamelen) en tőgen (töynen); in plaatse dårvan, formen dee up et hougdüütsk lyken, namelik samenen en teigen. In et oustanholtsk, et underskeid tüsken dative en akkusative vöärnaamwoorden (bv. mi vs. mik, vergelyk: hougdüütsk mir en mich).
Literatuur
Nåst de middelsassiske oorkunden binnen vöäral de volgende warken een belangryk underdeyl van de middelsassiske literatuur:
Vöärbealdtekste
Reynke de Vos/Dat erste boek: I. capittel
Id gheschach vp eynen pynxstedach, Datmen de wolde vnde velde sach Grone staen myt loff vnde gras, Vnde mannich fogel vrolich was Myt sange in haghen vnde vp bomen; De krüde sproten vnde de blomen, De wol röken hir vnde dar; De dach was schone, dat weder klar.
De quad deyt, de schuwet gern dat lycht; Alzo dede ok Reynke, de bözewycht: He schuwede sere des konnynges hoff, Dar in he hadde seer krancken loff.
Do de hoff alsus anghynck, En was dar neen, an alleyne de greuynck, He hadde to klagen ouer Reynken den voß, Den men held seer valsch vnde loß.
Reutum
right|thumb|220px|De ligging van Reutum in de gemeante Tubbergen Reutum is n kearkdoarp in de Tweantse gemeante Tubbargn in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig ongeveer tien kilometer ten noordwestn van Oldenzel. t Kearkdoarp hef ongeveer 1160 inwonners, woarvan der in 2001 464 in t doarp zölf woondn.
De bebouwde komme is de letste joarn staark greuid. t Antal boern is wal meender wördn. De gemeenschop is noa an mekaander, wat hef resulteerd in n aktief vereanigingsleavn. Voetbalvereaniging V.V. Reutum, de harmonie Seent Jozef, mer ok de klootschetersvereaniging en de karnavalsvereaniging De Pinn'n kan vertrouwn op ne aktieve inbreng van de doarpsbewonners.
25 juli
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 25 juli
Balke
Balke kan verwiezen naor:
Afrikaans
thumb|t Afrikaanse taalmonument thumb|Zuud-Afrikaanse provinsies mit n meerderheid van Afrikaanse sprekers in 2011. Der bin oek grote Afrikaanstalige gemeenschappen in de aandere provinsies. thumb|Plakkaot mit twee sitaoten van dichters in t Afrikaans. t Afrikaans (vake verkeerd an-eduud as Zuud-Afrikaans) is n West-Germaanse taal die veurnamelik espreuken wördt in Zuud-Afrika, Namibië en in mindere maote in Botswana en Zimbabwe. t Afrikaans is n dochtertaal van t Nederlaands en hef in Zuud-Afrika en Namibië zo'n 6,49 miljoen moerstaalsprekers. Oek bin der grote groepen volksverhuzers in t Verenigd Koninkriek (veural in Londen), Niej-Zeelaand, Verenigden Staoten, Australië, Kanada en Nederlaand, mer oek in de umliggende laanden van Zuud-Afrika, zo as Lesotho, Swazilaand, Malawi en Zambia. t Afrikaans is één van de elf offisiële talen van Zuud-Afrika. Allewel t Afrikaans in Namibië de grootste taal is, is t Engels daor de enigste offisiële taal.
Onderverdeling
Disse onderverdeling is t zelfde as van t Nederlaands, mer t Afrikaans wörden deur sommige taalkundigen ezien as n kreooltaal of n halfkreoolse taal, aanderen zien t niet as n amparte taal, mer as n dialekt van t Nederlaands.
Geschiedenisse
t Afrikaans is tot ontwikkeling ekeumen uut de taal van de Nederlaandse kolonisten uut de zeuventiende en achttiende eeuw, toe heetten t nog Kaaps-Nederlaands, mit wat invleujen van aandere talen zo as t Maleisies, Portugees, Duuts, Frans en natuurlik t Engels en de Bantoetalen. Deur n bulte Hollaandse en Amsterdamse klanken denken ze dat veural de Hollaandse spreektaal an de baosis van t Afrikaans lag. Der bin oek heel wat overeenkomsten tussen t Afrikaans, t Nedersaksies en t West-Vlaams (kiek hieronder veur n vergelieking).
Tot 1925 vuil t Afrikaans veur de Zuud-Afrikaanse overheid onder t Nederlaands; in dit jaor kwam in Zuud-Afrika ambtelike erkenning as amparte taal. t Afrikaans is daormee één van de in de 20e eeuw ambtelik erkende Germaanse talen (Faeröers wörden grondwettelik erkend in 1948; Luxemburgs in 1984; Nedersaksies en Limburgs deur de Nederlaandse overheid in 1996 respektievelik 1997).
Invleud van en op aandere talen
t Afrikaans is in de loop der tied deur verschillende talen beïnvleud, buten t Nederlaandse umme. t Maleisies, verschillende Bantoetalen, t Portugees, t Frans, t Duuts en t Engels hebben allemaole in meerdere of mindere maote n spoor achtereleuten in t Afrikaans.
Zuud-Afrikaans Engels
t Afrikaans hef n starke invleud ehad op t Zuud-Afrikaans Engels. t Völt Engelstaligen uut aandere delen van de wereld op dat t Engelse woord barbecue zwat nooit gebruukt wördt. In de plaotse daorvan gebruken Engelstaligen t Afrikaanse woord braai wat aofeleid is van n gewestelik Nederlaands woord veur "braojen". Oek heur je in t Zuud-Afrikaans-Engels vake howzit (huj/hoe geet t?) en issit? ("o ja?" of letterlik: is dit?, wat "is dat zo?" betekent). t Is beleefd, as der ene issit? zeegt, um mit ja te antwoorden, umdat t Afrikaanse/Nederlandse/Nedersaksiese woord "ja" t Amerikaans-Engelse yeah vervangt. t Afrikaanse woord gooi wördt oek vake gebruukt deur jongeluui. Zo koemen der in t Zuud-Afrikaans-Engels zinnen veur waorvan zwat zeker is dat Engelsen uut aandere delen van de wereld t niet begriepen zullen: That bloke tuned my ma he's gonna gooi a geelbek on the braai, have a dop and eat some droë wors afterwards. (Die keerl zeeg tegen mien moene dat e n "geelbek" op de barbecue zol doon, n borreltjen drinken en daornao wat dreuge worst eten). In bepaolde gebiejen is t oek gewoon um Afrikaans en Engels deur mekaar te gebruken. Op middelbaore schoelen gebeurt dit oek vake.
Afrikaans vergeleken mit t Nederlaands en Nedersaksies
t Afrikaans lik naor veule op t Nederlaands en t Nedersaksies (sommige dialekten meer as aandere). Vergeleken mit sommige streektalen die in Nederlaand espreuken wörden, ligt t Afrikaans nog aordig kortbie t Nederlaands. t Gronings, t West-Vlaams en t Limburgs liggen bieveurbeeld veerder van t Nederlaands aof as t Afrikaans. In t Nedersaksies he'j soms oek woorden die in uutspraak meer op t Afrikaans lieken as t Nederlaands, zo he'j bieveurbeeld: rot, vleis, zog (Afrikaans: sog), paerd (Afrikaans: pêrd), reegn (Afrikaans: reën), verrinneweren/verrieneweren (Afrikaans: (ver)rinneweer), de uutspraak van bv. maandag in sommige Afrikaanse tongvallen (maondag), ruspe/rupse (Afrikaans: rusper), (n)aarns (Afrikaans: (n)êrens), tiejing (Afrikaans: tyding), neugen (Afrikaans: nooi), kaerl (Afrikaans: kêrel), spiend/spiezekaste (Afrikaans: spens), schouwer (Afrikaans: skouwer), haorsniejer (haarsnyer), en gao zo mer deur.
t Is veur sprekers van t Nederlaands meestentieds n minne meuite um t Afrikaans te lezen en te begriepen. Aandersumme geldt t meestentieds oek wel, mer deurdat t Afrikaans aordig foneties espeld wörden, is t Nederlaandse spellingssysteem wat lastiger um te volgen veur Afrikaanse sprekers. Oek deur de vereenvoudiging van t Afrikaans is t Nederlaands veur Afrikaanse meensen wat lastiger um te volgen vanwegen alle verbugingen bie warkwoorden en zoksoort dingen.
n Koppel Afrikaanse woorden vie'j niet (meer) in t Nederlaands, mer wel in t Nedersaksies. Bieveurbeeld:
Vergeliekingen
Hieronder vie'j n vergelieking van t Afrikaans, Nedersaksies, Limburgs en t Nederlaands.
Vertalingen van Dylan Thomas zien gedichte this Side of the Truth (eerste strofe):
Holwerd
thumb|Lekaosie Holwerd thumb|[[De Hoop (Holwerd)|Meulen De Hoop (2003)]] Holwerd (Fries: Holwert) is een dörp in de gemiente Dongerediel, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, en het omdebi'j 1.650 inwoners. Et dörp is daormit et grootste dörp van Dongerediel.
In et noorden van Holwerd hej' de belangriekste veerdienst van en naor et eilaand Amelaand. In Holwerd is ok et ontvangststesjon van de melkleiding van de verienigde boeren van Amelaand.
Tot de gemientelike herindieling van 1984 maekte Holwerd diel uut van de veurmaolige gemiente Westdongerediel.
Sport en rekreasie
Deur disse plak lopt de Europese kuierroute E9, ter plakke ok North Sea Trail of Friese Kustpad nuumd. De E9 lopt langes de kust van Portugal naor de Baltische staoten.
Atlantische Ozeoan
thumb|Atlantische Ozeoan De Atlantische Ozeoan of de Grode Gappert is noa de Grode Ozeoan de grootste ozeoan en bedekt sikkom ain viefde dail van de eerde. De noam is ôfkomsteg van t mythische kontinìnt Atlantis.