cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nigeria
Koloniaal verleedn
thumb|right|200px|De stad [[Benin (stad)|Benin in et 17e joarhoonderd, met nen optocht vuur de Oba van Benin. Disse ofbeelding steund in "Beskriewing van Afrika", n Europees book, oet egeewn in Amsterdam in 1668.]]
Al rap deedn Groot-Brittanje en Fraankriek met an de slaawnhaandel. De koloniale tied van Nigeria wörd ereknd vanof 1800. In 1807 skafn Groot-Brittanje en de Verenigde Stoatn internasjonale slaawnhaandel of, umdet dr in et thoeslaand doar steeds mear teegn op esprökn wör. Noa de Napoleontiese Oorloogn richtn Groot-Brittanje et West-Afrikaanse Eskader op um de internasjonale slaawnhaandel teegn te goan. Det eskader oonderskepn slaawnskepe van aandere laandn. Mangs wördn bevriede slaawn met enömn noar Sierra Leone, ne aandere Engelse kolonie, um te vuurkomn at de vrieje leu in Nigeria wier evöngn wördn.
In 1885 erkeann völle aandere Europese laandn de Britse oawerheersing in West-Afrika. Et joar doarop stichtn Brittanje de Royal Niger Company met as bedriefsleaider Sir George Taubman Goldie. Op disse wieze heuldn de Britn et laand roond de Niger-rivier in bezit, want ze hadn teegnstaand van n Duutsen stoatsman Bismarck. In 1900 gung et bedrief oawer n kop en et laand köm oonder Brits stoatsbehear. Op n eerstn januwoari 1901 wör Nigeria Beskoarmd Gebeed en deel van et Britse riek, wat dootieds n belangrieksten wearldmacht was. De verskeaidene onofhaankelike keuninkriekn op de groond van et nondeagse Nigeria vöchtn hard teegn et Britse riek. Noa wier nen oorlog vereuwern et Britse riek Benin in 1897. Tiedns n Engels-Aroaansen oorlog tusken 1901 en 1902 wördn de aandere teegnstaanders dale höwn. De oonderdrukking of totale verwoosting van disse stoatn zorgen at Brittanje et hele Niger-laand oonder behear kreeg.
In 1914 deed Brittanje alle strekn in et Niger-laand bie mekoar en neumn et de Nigeriaanse Kolonie en et Beskoarmd Gebeed. Op papier bleef Nigeria op edeeld in de noordelike en zudelike proveensies, en de Lagos-kolonie. Umdet de Europeaann vuural in et zuudn bleewn bie de haawns, wördn de zudelike Nigeriaann mear beïnvloodt duur westers deankn. Ze nömn westers oonderwies en oontwikkeldn rapper ne moderne ekonomie as in et noordn. Völle jongns van heugere Nigeriaanse klasn gungn noar Groot-Brittanje hen studeern. Et verskil tusken de noordelike en zudelike strekn bleef in de politiek ook nog dudelik. Zo was in noord Nigeria slawerieje nog töt 1936 too estoan.
Noa n Tweeden Wearldoorlog mosn de oolde Duutse groondgebeedn verdeeld wordn oonder de allieerden. Brittanje kreeg der et behear oawer Kameroen bie, woerduur't Kameroen deel wör van Nigeria. In de joarn dee't doarop volgden wördn Nigeriaann alverdan mear nasjonalisties en begunn te vroagn um onofhaankelikheid. De Britse regearing steeldn verskeaidene groondwetn in dee't Nigeria steeds nen trad wieter onofhaankelik maakn. In 1960 köm Nigeria volledig op zikzelf.
Zeelfstaandig (1960)
Op n eerstn oktober van 1960 wör Nigeria onofhaankelik van et Verenigd Keuninkriek. De regearing besteund oet ne saamnwoarking tusken behooldende partiejn: et Nigeriaanse Volks Congres (NVC), wat vuural oet noorderlingn en mohammedaann besteund, en n Nasjonaaln Road van Nigeria en de Kameroenn (NRNK), woer't vuural Igbo-leu en Kristenn anhangers van warn. De leste partieje wör leaidt duur Nnamdi Azikiwe, den't ook meteen de eerste Gouverneur-Genneraal van Nigeria wör. In de opposisie zat de redelik liberale Aksie Groep (AG). Doarvan warn vuural de Yoruba anhanger. Disse partieje wör eleaidt duur Obafemi Awolowo. Dr warn stoarke verskiln tusken de Hausa ('noorderlingn'), de Igbo ('oosterlingn') en de Yoruba ('westerlingn').
Börgeroorlog (1967-1970)
n Stoatsgreep wör op evolgd duur nog ne saamnzwearing, woer't vuural noordelike leageranvoorders en noordelingn achter steundn. Hierduur wör Lutenant-Kolonel Yakubu Gowon stoatsheuwd. Duur al disse gebuurtenisse köm dr völle spanning en geweeld tusken de verskeaidene volker. Umdet n Noordeliken stoatsgreep vuural um volksachtergroond en geleuf dreeidn, mosn benaamd völle soldoatn en börgers met nen Igbo-achtergroond et liedn.
Duur alle geweeld teegn de Igbo woln dee onofhaankelik van Nigeria wordn. Mei 1967 gung doarumme et Oostn hen stemn vuur nen onofhaankeliken stoat den't de Reppubliek Biafra mos heetn, oonder leaiding van Lutenant-Kolonel Emeka Ojukwu. et Westn en Noordn van Nigeria völn Biafra bie Garkem an op n zesden juli van 1967. Dissen oorlog, den't 30 moand doern, wör kenmoarkt duur ne lange beleagering van Biafra. Hierbie wör alle haandel en bevuurroading van en noar Biafra teegn eheuldn. Tusken de een en dree miljoen leu kömn oet de tied duur n oorlog, zeektes en honger.
Bie dissen börgeroorlog warn Fraankriek, Egypte, de Sovjet-Unie, Groot-Brittanje en aandern nauw betrökn. De Sovjet-Unie en Groot-Brittanje steundn achter de Nigeriaanse regearing, terwiel as Fraankriek en de aandern de Biafraann hulpn. Nigeria har zelfs Egyptiese gevechtsvlegers in deenst.
Leagerregearingn
Tiends de ekonomiese öllievuurspood van de joarn zeuwntig gung Nigeria bie de OPEC. Det leawern nen enormen weenst op en nen stoarken ekonomie, mer et leagerbesteur deed niks um de leawnsumstandigheedn van et volk te verbettern of middel- en kleanbedriewe te helpn. Ze steukn nog ginnen seant in verbettering van et weagnstelsel.
Umdet de federale oawerheid völle ölliegeeld an stoatn gavn, wör de federale regearing et middelpeunt van politieke steggelderieje, mer ook et belangriekste machtsweazn in et laand. Dr wör aal mear öllie noar boawn ehaald en fleenk weenst emaakt. Hierduur wör Nigeria alverdan gevöarliker ofhaankelik van ölliegeeld. Bie et minste of geringste zol de ekonomie inklapn.
Begin 1979 gung Nigeria kort wier oawer op demokrasie doo't Olusegun Obasanjo et börgerregime Shehu Shagari wat besteurliken invlood gavn. Zowat et hele Nigeria meann at de Shagari-regearing umkoopboar en onkeundig was. Doarumme wör n stoatsgreep van Muhammadu Buhari in 1984 as ne gode ontwikkeling zeen. Buhari beloawn grote veraanderingn, mer zinne regearing deed et neet völle better as zinn vuurgänger. Zin regime wör um estot duur wier nen stoatsgreep in 1985. t Nieje stoatsheuwd, Ibrahim Babangida reup zikzelf oet as presideant, heugste leagerleider en leaider van de Hoge Leagerroad. Hee steeldn et joar 1990 as deadline um terugge te komn noar n demokraties besteur. Babangida's besteur brachten n hoop politiek gedoo met zik met: hee richtn et Internasjonaal Monetair Fonds' Structural Adjustment Program (SAP) op um de machtige internasjonale skoold van et laand wier te betaaln. Wieters maakn he Nigeria lid van de Organisasie vuur Islamitiese Saamnwoarking, wat zorgen vuur heugere spanning tusken de geleuwe in et laand.[41]
Dr wör nen stoatsgreep epleegnd op Babangida, mer den oawerleawn he. Hee steeldn zinnen deadline vuur demokrasie bie töt 1992. Op n 12den juni 1993 wördn dr dan eandelik vrieje en earlike verkiezingn eheuldn. Kandidoat Moshood Kashimawo Olawale Abiola haaldn ne grote mearderheid van de stemn. Babangida was et doar neet met eens en verkloardn de verkiezingn ongeeldig. Dit zörgen vuur geweelddoadig protest oonder et volk woerduur as et hele laand vuur dree wekn plat lea. Dit dwung Babangida um zinne belofte van ne börgerregearing noa te komn, mer vuur dee tied beneumn he Ernest Shonekan as heuwd van de tiedelike regearing. Babangida's regime wörd nog aait ezeen as meest umkoopboar en de oorzaak van alle umkoopboarheid in Nigeria.
t Leagerbesteur van Shonekan wör eand 1993 um estoat duur nen stoatsgreep oonder leaiding van genneraal Sani Abacha. Abacha regearn met völle geweeld um de verdan goande börgerlike opstaandigheaid dale te drukn. Hee leut völle seantn vortsluuzn noar reknges boetn Nigeria. Hee vuurköm nieje stoatsgreepn duur leagergenneraals um te koopn. Et regime stopn doo't n diktator dood wör eveundn in ne situasie dee neet helemoals natuurlik was. In 1999 wördn dr hoonderden miljoenen dollars wier eveundn, dee't wierumme noar Abacha weezn. Zinnen opvolger, genneraal Abdulsalami Abubakar, nöm op n viefden mei van 1999 nen niejn groondwet an, woerduur as leu der op meardere partiejn stemn komn. Op n 29sten mei dreug Abubakar de macht oawer noar de verkiezingswinner, Obasanjo, den't doarvuur al oet et leager was egoan.
Demokrasie (1999 - non)
In 1999 wör Nigeria wier ne demokrasie met de verkiezing Olusegun Obasanjo as presideant. Den was vroger n leagerleaider van et laand. Doarmet köm n eande an zowat 33 joar leagerbesteur. Obasanjo's verkiezingsweenst in 1999 en nog es in 2003 wördn as onvrie en onearlike beskouwd, mer toch hef Nigeria nen hoop verbetterd. Ze probeert umkoopboarheaid an te pakn en oontwikkeling an te jaagn.
t Laand hef nog aait te maakn met geweeld tusken volker in de Nigerdelta. Doar zit ja öllie. Wieters kan et weagnnet nog wal better. Bie de verkiezingn van 2007 wör Umaru Yar'Adua van de Demokratiese Volkspartieje presideant. De verkiezingn wördn oawer de hele wearld as slim duur estökn ezeen.
Yar'Adua köm op 5 mei 2010 oet de tied. Hee wör vervöngn duur Dr. Goodluck Jonathan op n 6den mei, töt an de nieje verkiezingn van 16 april 2011. Op n 19den april wör Goodluck Jonathan wier as presideant ekeuzn. Internasjonale media meeldn at de verkiezingn duur mekoar vlot warn verlop, met verhooldingswies weainig geweeld en kiezersfraude.
Drum en Bass
thumb|De [[Roland TR-808|Roland TR-808 Rhythm Composer, uut 1980–1984, wöär slim belangryk in drum en bass.]] Drum en bass (ouk skreaven as Drum&Bass of drum'n'bass en vake ofkorted töt D&B, DnB of D'n'B) is nen styl van elektroniske musik. Karaktertrekken sint under meyr gauwe en verknipte upnames van drums (breakbeats), meysttyds sou tüsken de 165 en 185 slagen de minute, swåre bas- en subbaslynen, geluudssnippers en synthesizers. De styl kümt uut de junglescene van et Vereynigd Köäningryk van de jåren 1990.
Zujelik halfroend
right|250px|De eerde vanuut t zujen t Zujelik halfroend is t gedeelte van de eerde in t zujen van de evenaar.
Nigeria
Laandsbeskriewing
Nigeria ligt in West-Afrika an n Guinesen Golf en hef ne oppervlakte van 923,768 km2. Doarmet is Nigeria et 32ste grötste laand van de wearld (noa Tanzania). Nederlaand past dr 25 moal in. Et hef ne greanze van 4047 kilometer met Benin (773 km), Niger (1497 km), Tsjaad (87 km) en Kameroen (1690 km).
t Hef ne kuste van meenstens 853 km. Nigeria lig tusken latitudes 4° en 14°N en longitudes 2° en 15°O.
Drum en Bass
De leevhebberye van Drum en Bass löpt lykup med andere dansmusik. Grouten invlood up Drum en Bass sint de oarsprungelike jamaikaanske reggae en dubreggae, wåras den slimmen nådruk up swåren bas van wegkümt. En ander kenmark is de synkopaty, et verskuven van et ritmiske gevööl döär upnames van drumsamples neet heylemål af te spöälen mär halverweage of up dreekwart af te knippen en vannys in te starten. Disse verskuving kan in bepålde understylen ouk bereiked wörden med versköävene stoaten van de baslyne.
Zujelik halfroend
Deur de kanteling van de eerdas bin de seizoenen op t zujelik en noordelik halfroend krek aarstum. Vanof um en naobie 23 september, as de zon recht boven de evenaar staot (equinox) beweegt ie schienbaor steeds veerder naor t zujen, tot ie op ± 22 desember boven de Steenbokskeerkring staot. Disse dag is in t zujen hiervan de langste dag van t jaor, en betekent t begin van de zoemer op t zujelik halfroend. Roend 20 meert staot de zon opniej boven de evenaar en begint op t zujelik halfroend de haarst.
Nigeria
Laandsbeskriewing
t Heugste peunt van Nigeria is de Chappal Waddi met 2419 m. De belangriekste riviern zeent de Niger en de Benue-Rivier. Dee komt oet in de Nigerdelta, een van de grötste rivierdelta's van de wearld. Doarduur veend iej dr ook ne grote vlakte van de Sentraal Afrikaanse Mangrowebosn.
t Nigeriaanse laandskop verskilt van plek tot plek. Et depe zuudn wörd evörmd duur et tropiese klimaat, woer as joarliks 1524 tot 2032 mm reagn vaalt. In et zuudoostn ligt et Oboedoe Plateau. Bie de kuste lignt oetgestrekte kustvlaktes. Dit bosrieke zudelike deel wörd vake an eduudt as zooltwatermorre of mangrowemorre, um et grote antal mangrowebosn in et gebeed. Op et noordn hiervan lig ne zeutwatermorre. Hier gröait aandere plaantn en beume as in de zooltwatermorre. Doar wier noordelik van veend iej reagnwoold.
t Grötste eendudige laandskop van Nigeria veend iej in de vallein van de Niger- en Benueriviern. Dee komt bie mekoar en maakt nen "y"-vorm. Op et zuudwestn van de Niger ligt n roew hooglaand. Op et zuudoostn van de Benue lignt heuwels en boargn dee't saamn et Mambillaplateau vormet, Dit heugste plateau van Nigeria strekt töt an de greanze met Kameroen, woer as et oawergeet in de Bamenda-hooglaandn van det laand.
In de kuststrekke bie de Kameroense greanze lig n dik reagnwoold. Dit heurt bie et Cross-Sanaga-Bioko-kustwoold. Hier leawt de biezeundere Dril aapn, dee't noargns aanders vuurkomt en verwaantn zeent van de mandril. Wieters meant bioloogn at de anheurnde strekn roond Calabar in Cross River State et grötste antal verskilnde vleendersoortn hebt. Zuud Nigeria, tusken de Niger en Cross-riviern is et woold min of mear verlöarn. Doar tref iej non gröslaandn.
Alns tusken et depe zuudn en et hoge noordn is savanne, met hier en doar nen boom, mer vuural laank grös en bloomn. Hier reagnt et 508 töt 1524 mm per joar. De savanne is te verdeeln in dree soortn: Guinees wooldsavanne, met laank grös en fleenke beume; Soedansavanne, met körter grös en körtere beume; Sahelsavanne met mear zaand en hier en doar nen tosn grös.
Sahelsavanne ligt vuural in et noordoostn. Hier vaalt ook meender as 508 mm reagn per joar en komiej kort bie de Saharaweuste in de nöagte. In et oeterste noordoostn tref iej et Tsjaadmear, wat Nigeria deelt met Niger, Tsjaad en Kameroen.
Milieuprobleemn
In de deltastrekke van Nigeria komt regelmoatig probleemn met öllie en aandere knooierieje vuur.
De grötste milieuprobleemn van Nigeria zit in ofvalverwoarking, et saamnspel van hooltkap en groondverpietering, klimaatveraandering en et bröaikaseffekt. Vuural in de megasteadn as Lagos köant de gemeentes al et hoes- en industrieofval neet an. In et Federale Heuwdgebeed wörd ofval ongeskeaidn estortt nöast of in kanaaln en piepn dee't eagenlik vuur waterbehear bedoold zeent.
Dr wordt lukraak fabriekn ebouwd zoonder noa te deankn oawer de gevolgen vuur de natuur. Wieters blif et grote steadelike gebeed verdan gröain, keump dr verdan mear oarmood en zeent de gemeentes onbekwoam um de versmearing teegn te goan. Dr wördn n antal 'oplössingn' an edreagn, mer et gevolg was det onbehaandeld ofval estort wör op plekn woer as et waterweagn en et groondwater versmearn kon.
Volgens de Voodsel- en Laandbouworganisasie van de VN wör dr in Nigeria in 2005 et hardst hoolt ekapt van de wearld. Tusken 1990 en 2005 is dr 35,7% van al et Nigeriaanse woold umme hakt.
Zujelik halfroend
In tegenstelling tot op t noordelik halfroend staot de zon (behalve in t gebied tussen de evenaar en de Steenbokskeerkring, as t zoemer is) roend t mirreguur altied in t noorden, en die beweegt dus schienbaor van rechts naor links gedurende de dag.
Waor op t noordelik halfroend de Poolster as oriëntaosiepunt gebruukt kan worren, is die niet te zien op t zujelik halfroend. Hier bin enkele steernsbeelden te zien die juust in t noorden niet of haost niet te zien bin, bieveurbeeld t zujerkruus.
Meijel
Meijel is ne plaatse en vroggere gemeente in Limburg (Nederlaand). De gemeente had ne oppervlakte van 20 km² (woarvan 0,25 km² water). Binnen de gemeentegrenzen lagen geen andere kernen. Op 1 januari 2010 is de gemeente op egoane in de gemeente Peel en Maas
Geskiedenis
Meijel hef - noast ziene of-eleagen ligging tussen brook en Peel - ok politiek lange in ne ofzundering ezeaten. In de tied dat noabergemeente Deurne wal tot de Generaliteitslaanden beheurden, maken Meijel doar gin deel van uut.
Meijel heurden bi-j et Oaverkwarteer of Opper-Gelre en was dus achterènvolgens Spaans en Oostenrieks (of Belgies). In de Franse tied heurden et ok bi-j et Belgiese departement van den Nedermaas.
De andere noabergemeente Helden beheurden bi-j Prusies Opper-Gelre. De lest-eneumde twee noabergemeenten hebt eeuwnlange steggeld oaver tussen-eleagen turfgroanden, howeal Braobanders en Limburgers (ok uut Helden) mit mekare trouwden en in Meijel bunt kommen wonnen. Dit leste zorgden veur n heel eigen dialekt, dat dichter bi-j Braobantse peeldialekten ligt as bi-j de Limburgse en ok völle oaverènkumste hef met et net oaver de Limburgs-Braobantse grenze liggende Neerkant.
Meijel ligt doarbi-j in de buurte van éne van de deurgängen deur den Peel, an den weg van 's-Hertogenbosch noar Köln. Meugelek geet dizze verbinding tot in de Romeinse Tied trög, toen den weg de belangrieke tempelplaatse Empel mit Köln verboand. Langs dizzen weg bunt tal van Romeinse vöndsten edoane.
Drum en Bass
Der sint heyl wat undersoorten van Drum en Bass: breakcore, ragga jungle, hardstep, darkstep, techstep, neurofunk, ambient drum and bass, liquid funk (ouk bekend as liquid drum and bass), jump up, drumfunk, sambass en drill 'n' bass. Up syne böärte hevt Drum en Bass weader andere stylen beïnvloded, sou as hiphop, big beat, dubstep, house, triphop, ambient music, techno, jazz, rock en pop.
Wat der officieel uutkümt an drum en bass is in handen van en når verholding kleine grup platenlabels. Groute, internationale musiklabels hadden lange tyd weinig interesse. Töt BMH Rights Management in 2016 RAM anskaffeden. Seyd dee tyd krigt den musikstyl voordan meyr andacht. De 'huusbasis' van Drum en Bass is et Vereynigd Köäningryk. Andere groute centra vöär den styl sint Australie, Kanada, Nyseyland, de Vereynigde Ståten en Süüdafrika. Den styl hevt nömenswaerdige volgergrupen in landen as Oustenryk, Rusland, Estland, Tsjechie, Belgie en Neaderland.
30 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 30 jannewaori
Gitaar
thumb|Spaansn gitaar
n Gitaar is n snoarinstrumeant um muziek met te maakn. Iej bespölt t met de vingers of met n plektrum. t Woord 'gitaar' keump van de Perzen. t Perziese "taar" beteeknt "snoare".
De meeste gitaarn hebt 6 snoarn dee at meestieds in de stemming E-A-d-g-b-e stoat (van lege noar hoge bekekn). Duur disse stemming kö'j beaide makkelik akkoordn spöln en toonledders maakn. Aandere stemmingn beent E-A-d-f#-b-e (Dit beent dezelfde intervaln as op ne lute), D-G-d-g-b-d (dit wörd wal de lösse G eneumd; völle gebroekt in Blues en op slied-gitaarn), D-A-d-g-b-e (völle gebroekt duur metal en ook in blues) of D-A-d-g-a-d. Disn lestn wördt völle in folk gebroekt. Disse aparte stemmiges heurt dus bie aparte muziekstieln.
Geskiedenisse
thumb|n Gitaarspölster van [[Johannes Vermeer]] Dr beent mear weainig instrumeantn van rechtevoort dee at eulder beent as 500 joar. De gewildheaid van de Spaanse Vihuela da Mano (met 6 dubbele snoarn) en n Italiaansen Renaissancegitaar (4 dubbele snoarn) zorgn dr vuur det de Chitarra Spagnola ontwikkeld wör. Disn riekversierdn barokgitaar met 5 dubbele snoarn is ontstoan in Spanje an t eande van t 16e joarhonderd.
In Spanje, mear ook in völle West-Europese laandn wör t instrumeant völle bespöld duur n oadel. In West-Europa was t ook n geleefder instrumeant as in Spanje zelf. Gitaarspöllers zo as Robert de Visée en Francesco Corbetta heurdn vaste an t hof vann Fraansken keuning Lodewiek XIV. Öare muziekbeundels wördn aait op edreagn an n keuning, den at net as zinne dochters zelf gearne gitaar spöln dee.
Gronauwe
thumb|right|100px|Woapn van Gronauwe thumb|right|250px|Gronauwer watertoorn biej t stadspark Gronauwe of de Gronau (Duuts: Gronau) is ne stad en gemeante in t distrikt Borken in de Duutse deelstaat Noord-Rienlaand-Westfoaln. Ut lig noa an de Nederlaandse greanze, biej Eanske. Op ne öppervlakte van 78,63 km² wonn op 20 augustus 2006 46.806 leu. De hudige gemeante Gronau ontstunn in 1975 oet de vroggere gemeanten Gronau en Eep. Gronau is partnerstad van t Nederlaandse Epe.
Gitaar
Geskiedenisse
Zo um 1780 wördn de gitaarn 6 dubbel besnoard en zowat um deezelfde tied wördn de snoarn vereankeld. Det gebuurdn earder in Fraankriek en Italië as in Spanje. Ook gung de snoarspannige in de heugte. Dit wör dan n zes-snoarigen "romantiesen gitaar" eneumd met zinne aparte snorvörmige kamme. Weenn en Paries warn de belangriekste steadn woer at bekeande gitaarspöllers zo as Mauro Giuliani en Fernando Sor vake kömn.
Gronauwe
Ligging
Gronau lig in t dal van de riviere de Deenkel, dee de stad van noord noar zuud mildnduur döt. Roond um ligt de gemeanten Ochtrop, Heek, Oahoes, Eanske en Loster en de stad Beantem. Van vrogger oet hef Gronau greansovergaanks met De Glaan, De Glanerbrug en Oaverdeenkel.
Gitaar
Geskiedenisse
In t 19de joarhonderd wordt dr vuur t eerst mechanise stemskroewn an emaakt en zo um 1884 bouwdn Antonio de Torres Jurado n eerstn gitaar den at wat vorm en bouwstiel angeet neet völle ofweek van wat rechtevoort bekeand is as n klassiekn gitaar. De hudige gitaartechniekn beent allemoal ofkomstig van t woark van gitaarspöllers zo as Francisco Tarrèga en Emilio Pujol.
In t 20ste joarhonderd hebt in Spanje de gitaarspöllers Andres Segovia en Narciso Yepes - en in Paries Alexander Lagoya en Ida Presti en Julian Bream en John Williams in Engelaand - voor de grote bekeandheaid ezorgd. Ook t Concierto de Aranjuez van muziekskriewer Joaquín Rodrigo is bie völle leu bekeand.
Soortn gitaarn
Wieters beent dr nog gitaarn met meardere of meendere snoarn, en mear aparte soortn, zoas met nen dubbeln haals. Ook beent dr nog verskeaidene hybrides:
Toovoogingn en effektn
Dr beent verskeaidene toovoogingn vuur haandn um t spöln makkeliker te maakn, zoas n plektrum. Um n aander geluud of effekt an n gitaar te geewn, zeent dr ook verskeaidene hulpstukn te koop, zoas nen slieder, n kapodaster of effektpedaaln.
Niej-York
thumb|De stejelike umtrek van Niej-York thumb|t Vrieheidsbeeld thumb|De brogge van Brooklyn Niej-York (Engels: New York City, bienaam: The Big Apple; letterlik de grote appel) is n Amerikaanse stad die helemaole in t zujen van de gelieknamige staot ligt. t Is de grootste stad van t laand en een van de grootste stejen ter weerld, mit zo'n 8,3 miljoen luui die in de stad zelf woenen en zo'n 22 miljoen inwoeners veur t hele stejelike gebied. Niej-York is oek n sentrum van de internasionale haandel, politiek, kommunikasie, muziek, moede en kultuur. Mit n bulte kwalitatief goeie museums, galderiejen, podiums, media, internasionale bedrieven en groothaandels geldt Niej-York, naost Londen, Paries en Tokio, as een van de belangriekste vier weerldstejen.
De stad Niej-York is verdeeld in vuuf stadsdistrikten: Brooklyn, De Bronx, Manhattan, Queens en Staoteneilaand. De burgemeister is de rippublikeinse Michael Bloomberg.
Stadsfunksies
Niej-York is nargens de heufdstad van, mer t is n belangriek bestuurlik gebied. De grootste effektenbeurs van de weerld (NSE) zit an de Walstraote (Wall Street), liek as n hele bulte belangrieke bedrieven, en tot 2001 oek t World Trade Center.
Stadsbeeld
Niej-York steet alum bekend um zien stejelike umtrek, mit wolkenkrabbers in Manhattan van zo'n honderd en tweehonderd meter hoge. t Hoogste gebouw is de Empire State Building (381 meter, zendmaste tot 443,5 meter); t World Trade Center was veurdat t verrineweerd wördden t hoogste gebouw. In de 20e eeuw is der veule kritiek ewest op t ontbreken van kunstzinnige gebouwen. Volgens partie luui waren de gebouwen wel groot mer niet biezunder genog, mit as uutzunderingen bieveurbeeld t Guggenheimmuseum. t Ontwarp veur t nieje World Trade Center wördden in de kunstzinnige kringen beter ewardeerd, al verdeelt t moederne ontwarp de bevolking wel.
Deur de stad streump de Hudsonrivier, in t oosten he'j nog de Oostrivier en in t westen de Harlemrivier. Brooklyn en Manhattan wörden daordeur mit n paor lange broggen an mekaar verbunnen. Naost de wolkenkrabbers hef Niej-York oek t Vrieheidsbeeld, dat an de stad eschönken wördden deur de Fransen um t honderjaorige bestaon van de VS in 1874 te vieren. t Vrieheidsbeeld is dan oek n symbool van de stad ewörden.
Veural Manhattan, mer oek Queens en De Bronx, bin in-edeeld in strage straotenplannen mit rechtlopende laonen en straoten, die de stad in gelieke parten van bebouwing verdelen en stark doon denken an de ouwe Romeinse stejen.
Geschiedenisse
Veur de komst van de Europeanen leefden der in t gebied rondumme de Hudsonrivier indianen. In 1609 wördden t gebied deur de Engelsman George Hudson onderzöcht, en in 1626 vestigen de Nederlaanders onder Peter Minuit hier n kolonie mit de naam Niej-Nederlaand. De heufdplaotse heetten Niej-Amsterdam en daor umhinne wördden darpen ebouwd: Vlissingen, Haarlem en Breukelen. De weg waorlanges t vee naor de stad ebröcht wördden heetten de Breeweg en de straote bie de stadsmure, as bescharming tegen de indianen, heetten de Walstraat. In t moederne Niej-York ku'j al disse namen nog weerummevienen, al is der niks meer beweerd ebleven van de gebouwen uut die tied: Vlissingen, Haarlem en Breukelen heten noen Flushing, Harlem en Brooklyn, de Breeweg is noen Broadway en de Walstraat heet noen Wall Street.
In 1664 wördden de stad zonder geweld deur de Engelse in-eneumen, en in 1667 wördden de stad bie t Traktaot van Breda formeel overedreugen. In 1685 wördden t n kroonkolonie. Net zo as in 1774 de inwoeners van Amerika t laand onaofhankelik verklaorden, wördden de stad, die inmiddels tot tienduzenden inwoeners uutegreuid was, al mitene deur t Britse leger bezet en eerst op 30 april 1789 verlaoten.
Nao 1800 greuiden de stad alderbarstens vlogge uut tot n metropool van weerldformaot. Umdat de meeste immigranten uut Europa in Niej-York ankwammen, bleef n bulte daor oek woenen. Zo kree'j hele ophopingen van volken die bie mekaar gungen woenen in een straote. Dit is noen nog zo. Der woenen n bulte immigranten uut meer as 180 laanden, waorvan de grootste groepen: Jodemmeensen, Italianen, Chinezen, Latino's, Ieren en Afro-Amerikanen. Veule Aziaten woenen in Chinatown in Manhattan. De stadsbouw wördden regelmaotig veraanderd, en rond 1860 had Niej-York n miljoen inwoeners ehaold.
Vanaof de 20e eeuw wördden Manhattan iezelig duur, dit hef derveur ezörgd dat der n finansiële behoefte kwam an hoge gebouwen. Tegeliekertied gung de buurte De Bronx achteruut, wat n getto veur de negerbevolking wördden en vake mit misdaod in verbaand ebröcht wördden. Niej-York kwam, mit San Francisco, nao de Tweede Weerldoorlog bekend te staon as een van de meest veuruutstrevende stejen van t laand, allewel de stad de vergangen jaoren rippubliekeinse burgemeisters had.
Zusterstejen
Niej-York hef oek n goeie baand mit twee Kanadese stejen: Toronto en Montréal.
Nedersaksies
Der bin der verschillende leenvertalingen veur New York. n Extreem veurbeeld hiervan is Niej-Everwiek, vanuut t Oudengels (Nīwe Eoforwic), mer gienene zol dan begriepen waor of da'j t over hebben. Naost de Engelse benaming New York, ku'j oek t volgende gebruken:
Stoatn van Amerika
De Vereanigde Stoatn van Amerika zeent önnerverdeild in 50 stoatn, 13 territoriums en ean federoal distrikt.
De stoatn nemt et heale västelaand van de VSA in, moar der zeent ok twee stoatn dee van det västelaand zeent ofeslootn. Disse zeent Alaska en Hawaii.
De stoatn zeent zo öngevear et zölfde as de Duutse boondsstoatn.
De Graafschap
Den Vieverbarg|thumb|300px De Graafschap oet Deutekem is nen voetbalklub in de Nederlandse Eredivisie. Den klub is op-ericht op 1 februari 1954. Euren bi'jnaam is de Superboeren.
Noar anleiding van de Watersnoodwedstried en umdat KNVB der neet an wol um het profvoetbal in te voeren, wodden den 'wilden bond', NBVB opgezat. In dissen bond zol profvoetbal espöld wodden, woarveur ni'je klubs op-ericht wodden. In Deutekem wodden onder leiding van den heer Roodbergen den klub De Graafschap op-ericht. In Deutekem was doarveur nog nooit topvoetbal espöld. Toon de NBVB en KNVB fuseerden, trad De Graafschap too tot de normale (prof)kompetitie. Op 4 september 1954 waren der zo'n 12.000 kiekers bi'j de eerste wedstried, De Graafschap - Fortuna '54 op Den Vieverbarg, dee endegden in 1-1. De Graafschap is den enigen ploog oet de NBVB den nog zelfstandig besteet.
De Graafschap is nooit landskampioen ewodden en hef nooit den KNVB-beker ewonnen. Wal is den ploog in 1991, 2007 en 2010 kampioen van de Eerste Divisie ewodden.
Den club hef n tenue met n horizontaal blauw (thoes) of greun (oet) met wit estreept shirt en ne witte bokse.
Weitemanslaanden
thumb|right|200px|Weitemanslaanden in t rood op de kaarte van Tweanteraand De Weitemanslaanden is ene van de boerskoppen van de gemeente Tweanteraand in Tweante. Weitemanslaanden besteet seend 1932. Der wont ongevear 80 leu. t Ligt oostelik van Vjenne en noordelik van Almelo.
De Weitemanslaanden heurden vroger too an Huize Almelo. t Gebeed wörd wisse al vanof t veerteende joarhoonderd bewoond
Ulk
right|thumb|300px|Twei ulken De ulk of buunzik (Mustela putorius) is een klein, vernimstig roofdier det beheurt töt de femilie van de marterachtigen (Mustelidae). De ulk is waorschienlijk de wilde veurvader van de fret.
Kenmarken
Een volwassen ulk wördt 29 töt 46 cm laank. De mannegies bint groter as de wiefies. Een mannegien hef een kop-romplengte van 30,5 töt 46 centimeter, hef de starte gemiddeld 14 centimeter laank en weegt 500 töt 1500 gram. Een wiefien hef een kop-romplengte van 29 töt 35,5 centimeter, hef de starte gemiddeld 12,5 centimeter laank en weegt 450 töt 800 gram.
De ulk hef een donkere vachte, mit witte oorraandties, een witte snoete, witte vlekken maank de oren en ogen en een donker masker. De zied hef e lichter van kleur. In de zomer lig de wollige, lichtbroene töt gelige ondervachte grotendiels verbörgen onder de donkerkleurige dekhaoren. In de winter stiet dizze ondervachte uut, waordeur een ulk d'r dikker uutzöt. In de zomer zöt e d'r donkerder uut.
Gedrag
left|thumb|300px|Tiekening van een ulk As de ulk in 't nauw ebrocht wördt, spuit e een stinkend, melkig vocht uut de arftgrote stinkklieren an de basis van de starte. Dit spul gebruukt e ok umme d'r zien territorium mit te markeren. De wetenschoppelijke name Mustela purotius wil in 't Latiens dan ok zeggen stinkende wezel.
De ulk is een nachtdier det oaverdag in zien hollegien blif. Hi'j graaft vake zien eigen hol, mar kan ok een leug knienehol innemen of in een netuurlijke holte maank de stiender kroepen. 't Hol bekleedt e mit grös en mos. De ulk leeft solitair.
Eteri'je
De ulk is een felle rover die naost moezen, rötten en kikkerds ok een (veul grotere) kiepe of knien niet uut de weg giet. Knaagdieren en kikkerds bint zien belangriekste voedsel, mar ok veugels, regenwörms, insecten, evertassen en aas et e wal. As een ulk d'r in slag een kiepehokke binnen te komen, kan e veul of zölfs alle kiepen doodbieten.
Hi'j hef verscheiden technieken um zien prooi dood te kriegen: een kikkerd biet e in de nakke, een moes in de kop, een knien in de neuze en een fezaant biet e de nakke of. De ulk leg voedselveurraoden an. Bi'jtieden kuj enkele tientallen dooie en/of verlamde kikkerds en padden in de buurte van een ulkenhol vienden.
Paargedrag
Al vrog in 't veurjaor, in meert, begunt veur de ulk de paartied, die as töt juni duurt. 't Mannegien grep 't wiefien dan in de nakke en löp mit heur umme. De paring zölf kan töt een ure duren.
Bi'j de geboorte hebt de jongen zacht, zijdeachtig wit haor en weegt ze 9 töt 10 gram. Nao drei töt vier weken kriegt ze een donkere vachte. Ze wördt een maondlaank ezeugd.
't Mannegien is geslachtsriepe tussen meert en meie; 't wiefen end meert, begun april. In 't wild wördt ulken hooguut vier töt vief jaor old. In gevangenschop kunt ze wal veertien jaor berieken.
Verspreiding
right|thumb|200px|Speur van de ulk Deurdet e niet tiezig is wat èten anbelangt, kump de ulk in veul verschillende laandschopstypen veur. Ze koomt veural veur in bebost leeglaand körtbi'j waterparti'jen, waoronder revieroevers en moerassen. Ok viej ze op boerderi'jen en in beboste gröslaanden.
De ulk is endemisch veur Europa: naarngs anders viej hum. De oostelijke grèenze lig bi'j de Oeral. Ie viendt ze op zowat 't hiele Europese vastelaand. In Scandinavië hej ze allend in 't zuden. Ok leeft ze op Korsika en Sicilië.
Grunnegs (spèllen)
De spèllen van t Grunnegs is n nait-offisjele veurkeursspèllen, baseerd op dijent van K. Ter Loan. t Is ôfstimd op de Nederlaandse spèllen om op dizze wieze de Grunnegse spèllen zo simpel meugelk te holden. Toch binnen der wel n aantel verschillen.
Oetgongspunten
oetwaarkens en meer regels hieronder
Woorden ìndegend op -en
Dizzent worden ien t Grunnegs voloet schreven, ondanks dat zai aaltieds ienslokken worden. Oetzönderns binnen (waark)woorden dij ìndegen op: -elen en -eren of -eling(en) en -ering(en). Hierbie wordt -n wel aachter de l of de r plakt.
Smartphone
thumb|Samsung Galaxy Note Nen smartphone (oetsprekn as smaart-foon, neosassisme: striekiezer of striekfoon) is nen mobielen tellefoon wat oetbreide kompjuterfunksies hef. Nen smartphone kan ook zeen wordn as nen haandkompjuter den tegeliek ook tellefoon is.
Grunnegs (spèllen)
Woorden ìndegend op -en
Bie geogroafische noamen dij ìndegen op -en wordt de -en zo veul meugelk vot hoalt. Veurbeeld:
Lösse lettergrepen
Net as ien t Nederlaands het t Grunnegs gain klinkerverdubbelen bie waarkwoorden mit lösse lettergrepen:
Oa of ao?
Ien t Grunnegs bestaait gain twiefel: aaltied oa. Dus proaten, kloagen en knoal. As der in t Nederlaands n woord veurkomt mit n -oo dij n -oa oetsproak het, wordt dizze ien onveranderde vörm overnomen ien t Grunnegs. Dus gain noard of oar môr gewoon noord en oor.
Smartphone
Kenmearken
Völ mobiele tellefoons könt adresn en ofspraakn opsloan, hebt mobiel internet (e-mail kriegn en versteurn en rondkiekn op t internet), muziek heurn en filmkes bekiekn, moar smartphones könt vaak net wat mear. Ze könt onner mear ne GPS-ontvanger hebn, de meugelikheid um an te sloetn met Microsoft Outlook of Lotus Notes, en de meugelikheid an te sloetn op bedriefsnetwearkn.
Grunnegs (spèllen)
Oa of ao?
Bie woorden as zo as (zoals) wordt t woord ôfbroken om te veurkommen dat de -oa oetsproken wordt as de -oo in noord.
Smartphone
Kenmearken
Smartphones hebt verskilnde bestuursysteemn. De meestbroekte bint Android van Google, Blackberry OS en iOS (iPhone Operating System). Doarnöast hebt verskilnde smartphones Microsoft Windows Mobile, (5,6 en Windows Phone 7), Symbian, Nokia Series 60 (baseerd op Symbian) en PalmOS. De Apple iPhone, sind eand 2007 op de Europese markt, woarop ne anpaste versie van Apples eign bestuursysteem Mac OS X dreain, was n eerstn smartphone op de markt. Google Android sprung doar rap op in, moar dee maakn t bestuursysteem opensource, wat inhöal dat fabrikaantn t noar eign smaak konn anpasn.
Grunnegs (spèllen)
Apostrof
As der aan de rechter zied letters votvalen, den wordt de apostrof wel schreven. Valen der letters aan t linkerkaant vot, den wordt der gain apostrof schreven: In ain enkel gevaal wordt de letter aan t woord vastplakt: soavends, smörns, smiddags
Smartphone
Kenmearken
Smartphones mö'j meestal bedeenn met n anraakskearm, met n penneke, en/of met n toestenbrödke met veur elken letter n ofzeunderlik knöpken. Aparte teekns, zo as de [ö] en de [ô] möt op verskilnde wiezes invoord wordn, zo as bv. deur de gewone [o] n zetke indrukt te hoaldn, zodat op t skearm n oetzeukmenuke teveurskien kömp. Smartphones weagt vaak tussche de 100 en 200 gram, terwiel nen normaaln mobieln tellefoon vaak wat minner as 100 gram weg. n Netbook is zwöarder met gewicht tussche de 600 en 1500 gram.
Apps
Op nen smartphone kö'j oetbreide programma's loatn dreain, dee mangs nuttig bint, en mangs allennig veur t vermaak. Dit wordt apps neumd, wat ne ofkörting is van applications, ne Engelse naam veur wearktuug. Dr könt bv. spöllekes op dreain dee völ 3D broekt. Nen tradisjoneeln mobiel kan ook j2ME-programma's dreain, moar dee mobielkes hebt vaak minner dreaivermogen, woardeur ze de gröttere programma's nich ankönt.
Maerssen (Utrecht)
Maerssen, ouk wel eskreaven as Meerssen, (IPA: ; Nederlands: Maarssen) is een darp en vöärmålige gemeynde in et noorden van de stad Utrecht, in de neaderlandske provinsy Utrecht. Et darp Maerssen beståt üüt twey deylen, eskeiden döär et Amsterdam-Rynkanaal. Oustelik dårvan leit et oorsprungelike darp, ouk wel anedüded as Maerssen-darp; Westelik leit de wyk Maerssenbrook, wår ouk een station is. Maerssen-darp leit behalve an et kanaal ouk an de rivyr de Vechte.
Grunnegs (spèllen)
Apostrof
t Votvalen van de -e in de wordt voak nait schreven of wordt vervongen deur t lidwoord "t", wegens grote overainkomst ien oetsproak.
U of ö
Ien de Grunnegse toal binnen verschaaidene woorden woarbie de schriefwieze zo wel mit n -u as met n -ö wezen kin. n Goud veurbeeld hierveur is t woord Grunnen. Dit wordt in n groot dail van de provìnzie as Grunnen schreven, môr in Oost-Grunnen zel t eer as Grönnen spèld worden. Baide vörmen worden juust rekend. Op Wikipedie wordt de -u bruukt, omdat n veurkeursregel van t Grunnegs is, zo min meugelk vrumde taikens te gebruken.
Maerssen (Utrecht)
Oaverige kernen
Maerssevean, Möälepolder, Oldmaerssevean, Oldsülen en Tynhoaven.
Grunnegs (spèllen)
vv
As woorden ien t Nederlaands twij moal -f hebben, bieveurbeeld "koffie", den wordt dit ien t Grunnegs dubbel -v, dus "kovvie". Woorden kinnen noeit ìndegen op n -v.
31 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 31 jannewaori
Keet
Een keet is op het plattelaand een honk veur jongen rond de tienerleeftied, det ze miestentied zölf beheert. 't Is miestal een schure, slephutte, etummerd hok of zokswat achter op 't arf van de olders van ien van de jongen. De jongelu - groepen van een paar vrunden töt zo'n twintig jonges en maagies - koomt daor geregeld samen umme te praoten, meziek te luustern, te kieken naor evenementen as voetbalwedstrieden en te roken en drinken. In kleinere plaatsen daoraj niet veule horeca viendt, is de keet een alternatief veur de kroeg, de discotheek of nog wat aanders.
Keten in dizze zin bint veural een bekend fenomeen in Frieslaand, Oaveriessel en de Achterhoek. Partie radiopiraten hebt een keet van waoruut ze meziek uutzendt.
Kiek op keten
Jongerenketen bint veule in 't ni'js ewest umdet d'r gloepens veule drunken zol wörden. Keten hebt vake een bar en stelt priezen vast veur de draank, die wördt in-eköcht veurdet de jongen bi'j menare koomt.
Ok hebt de keten in kleine dörpen zonder veul uutgaonsgelegenheid een sociaole stee. De jongelu koomt hier bi'j menare en vörmt grote vrendengroepen. Ook maagies koomt noar de keten, en jonges en maagies leert menare d'r kennen.
Tègenstriedige berichten
Deurdet onderzuuk naor keten steekproefsgewies gebeurt, en het dus een momentopnaome is, blieft de berichten oaver 't bield van de drinkketen tègenstriedig. Zo viej in de Twentse Courant Tubantia op 18 september 2008 twei berichten oaver drankketen: in 't eerste artikel hef de gemiente Tubbargen (Noord-Twente) besleuten een drinkkeet te verbieden naodet een veertienjaorige jonge in 't ziekenhuus op-eneumen weur, mar in dezölfde kraante stiet een bericht det in de acht keten rondumme Vriezenveen gien uutgebreide zoeperi'je plaatsviendt. Deur zokke tègenstriedige berichten blif 't bield det de lu hebt van keten nog aorig negatief.
Augustus 2011 weur in de umgèving van de Twèentse gemiente Riesn-Hooltn een verkiezing heulden van wie as de mooiste keet hef.
Sahara
thumb|300px|Satellietbeeld van de Sahara thumb|300px|Ne video van de bemanning van Expedition 29 in t [[International Space Station as ze oawer t Midden-Oostn en de sahara vleegnt.]] thumb|[[Tadrart Acacus-weuste in westerlik Libië, deel van de Sahara.]] thumb|t Böawnste plaatjen löt de [[Safsaf-Oase zeen op t Saharaoppervlak. n Euntersten is de rotsloage oonderlaanks, woerop doonkere kanaaln te zeen zeent van nen rivier den't ooit de oase water brachtn.]]
De Sahara (in t Arabies:لصحراء الكبرى, Aṣ-Ṣaḥrā´ al-Kubrā, "De Grote Weuste") is de grötste zaandweuste van de wearld, en de tweedegrötste weuste noa Antarktika. Met oawer de 9.400.000 km², strekt t oawer t grötste deel van Noord-Afrika, woermet t hoaste net zo groot is as Sjina of de Verenigde Stoaten. De Sahara löp van de Rode Zee, met doar bie in deeln van de Middellaandse Zeekuste, noar de kuste an n Atlantiesen Oseaan.
Noar t zuudn wörd de Sahara begreansd duur de Sahel, nen streppel van tropiese en sub-tropiese gröslaandn, savannes en stroeklaandn, woermet t noordn begeent van t middel- en westerlike Sub-Saharaans Afrika.
Wat van de zaandduunn köant 180m hoge wordn. n Naam keump van t Arabiese woard vuur weuste. (صَحراء ṣaḥrāʾ ).
Klimaat en laandbeskriewing
De Sahara is onmeundig dreuge en gemiddeld reagnt t meender as 100 millimeter in t joar. Daagns is t dr bloodhete en 's nachtes is dr beheurlik koold (det he'j in de meeste weustes). As t dan wal ne keer reagnt, geet det zo onbenullig det t vuur reaizigers gevöarlik kan wean; t water wörd of evoord duur wadi's, dee't dr vuur reaizigers as pad oetzeet. t Kan dan gebuurn at leu in de Sahara verdreenkt.
Nit de hele Sahara hef zaandduunn. Det is feaitelik mer 20% van de gehele Sahara. De rest is rotsachtig gebeed. Op verskeaidene plekn in de Sahara zeent oases; plekn woer't dreenkwater an t oppervlak, of kort oonder t oppervlak keump. Middeln in de Sahara he'j t Tsjaadmear, t op één noa grötste zeutwatermear van Afrika.
As dr zaandstörme zeent in de Sahara, kan t stoffige zaand via n daampkreenk töt in Neerlaand of nog noordeliker terechte komn. As t dan geet reagn keump t op de earde. t Meeste Saharastof keump in n Atlantiesen Oseaan terechte. In t stof zit völle iezer, woermet n oseaan bemest wörd. Hierduur wörd de fotosyntese van plankton stimuleerd.
Snee
In de middag van 30 meart 2009 völ dr um 14:15u snee in t noordn van Tsjaad. Middeln in de Sahara völ dr 2cm snee. Det is redelik uniek vuur de Sahara. Earder, op n 18 februwoari 1979 wör de Algeriense stad Ghardaïa tröfn duur nen sneestorm, skoonwal t mer 4 uur lign bleef. Heuger lignde deeln van de Sahara kriegnt skoonwal wal vakerder snee. t Atlasgeboargte hef zelfs n antal skigebeedn, skoonwal t an n raand van de Sahara lig. Mer ook boargen in t middeln van de Sahara kriegnt mangs snee. De locht is dr duur mekoar nit heel vochtig, mer de absolute lochtvochtigheaid is zat um snee te vörmen as t teegn boargtöppe op edrok wörd. t Tibestigeboargte krig zowat elke 7 joar wal ne keer snee, en de Tahat, in t boargmassief van Ahaggar zowat elken 3 joar.
Groondstofn
In Algerieje, Libië en Tsjaad haalt ze völle öllie en eardgas noar boawn. In Marokko doot ze völle fosfaat winn.
Deers en plaantn
Dr zeent völle verskeaidene deers in de Sahara, zo as de Addax (Addax nasomaculatus), t maannskoap (Ammotragus lervia), t jachtluipeard (Acinonyx jubatus) en gestreepten hyena (Hyaena hyaena). De plaantn hebt zik anpast an de grote temperatuurwesselingn. Ze hebt lange wörtels um makkeliker water oet de groond op te haaln en kleaine dikke blaadn.
Glynn Duwy
250px|thumb|right|Kaduuke brögge in Glynn Duwy. t Glynn Duwy (Engels: Rocky Valley), Kornies veur deep dal van n River Duwt, is n kleain dal met spektakulaire oetzichten in n parish Tintagel in t neurden van Cornwall, Englaand.
t Dal is oet-sneajn deur n Duwy (Engels: 'Trevillet River) in Trevethy önnevear 1,5 km ten eusten van Tintagel. Biej t heugste peunt bint de dalwälle 20 m boawn n stroom. D'r kömt 161 verskilnde seurte mos veur.
t South West Coast Path geet noar beneajn t dal in landinwöarts vanweage de skerpe kliffen laanks de köste.
Bridestowe
250px|thumb|right|Dörpsstroate in Bridestowe. Bridestowe is n dörpskn en civil parish öp n raand van Dartmoor vlokbiej Okehampton laanks de A30 in Devon, Englaand. In 2001 wönn d'r 552 menskn.
Vrymetselarye
De vrymetselarye of maçonnery is een bröderskap, den oaver de heyle wearld besteyt. Et is de land en dårbinnen de regio up-edealed. De lüde wat der lid van bint, willet sichsülv een better menske maken. Dat doot sy med olde rituelen en mekare leavensvrågen te besprekken. Wat et dool hevt dat mensken mekare nemmet so as se bint en mekare hülpet üm een bettere wearld te krygen. De leaden dervan wördet vrymetselaars of når et ängelsk: free-masons enöömd, wat koamt van et vranske woord frère-maçons (betekkend so yts as: bröder-bouwer).
Loges
Een loge is de plaatse wår as de lüde samenkoamet. In Londen, in 1717, güngen eyrtyds wat van dee loges by mekare, ümme so een grootloge te krygen. Dat was de eyrste mål dat de vrymetselarye een landelike organisaty had. Dat wörd een Grootmacht enöömd. Dårnå volgden der meyr landen. Mar sy segget sülv dat der geyn wearld-macht besteyt. Elk land düt et up hümsülve. Mar üm de sovöäl tyd koamt de belangrykste lüde van de landen wal by mekare, ümme de reagels en traditys vanny of te pråten.
Untstån
Eigenlik weat geyne precys wår as de Vrymetselarye syn oorsprüng hevt. Sovöäle lüde dee as dår når anvrågt, sovöäle oorsprüngen heb y höäste ouk. Mar een vöär de hand liggende is, is dat et sütys an unståne is uut olde ängelske en skotske steynhouwersgilden (bouwgild of -hütten). En de gebrüükte symbolik en rituelen hebbet se oavernöämen uut verskillende bronnen en kulturen.
Iesselvallei
thumb|300px|Deursnee van de Iesselvallei van west naor oost ter heugte van [[Olst]] De Iesselvallei is een gebied in 't noordoosten van de Veluwe. De gemeenten die hieronder vallen bint Apeldoorne, Brummen, Epe, Heerde en Voorst, mar ok de Overiesselse plaatsen Welsum en Marle vallen deronder.
Vrymetselarye
Bouwgilden/bouwhütten
Et hevt syne (eyrste anwysbare) oorsprüng in de vrogmiddeleywske steunhouwersgilden. In de middeleywen kwamen ambachtslüde (metselaars, ingeniörs, architekten) by mekare ümme kennis en künde te deylen. Dissen förmden gruppen en bröderskappen. Wår de geheimholding swearden en de kennis en künde wat der edeyled wörden, was alleyne van ear. Sommige van disse gruppen of bröderskappen wördden evrågen vöär de bouw van karken en katedrålen. Wårvöär se vöäl geld en macht kreygen. Et was tüürlik een heilige take: y maken tempels vöär den Heyr en de paus en de bisskop. De metselaars en de architekten hadden tydens de bouw eyr eigene hütten, wår se geheimelik by mekare kwamen ümme de bouwteykenings te bekyken. Dår wördden de bröderband verstarked med rituelen. De bouwhütten wördden gruppen dee med mekare trouw en ambachtsskap hadden. Up een geaven moment hadden de bouwhütten vöäle te seggen oaver de bouwe van so ne katedrål -en düs ouk oaver de wenske van den bisskop.
Iesselvallei
De Iesselvallei hef zien name te danken an de revier de Iessel die langes disse plaatsen liggen. In de tied van de Hanze hef de revier 't gebied veul op-eleverd, mar de inwoners hebben ok van doen ehad mit de minne kanten van de revier, zoas overstromingen.
Vrymetselarye
Verlichting
De macht van de karke güng nå de Verlichting årdig minder wörden. Düs de ård van disse bröderskappen wördden sütys an ouk anders. Der kwamen meyr verlchtings-ideyen binnen. Et dådwarkelike bouwen van heilige hüse, wördden een bouwen an et geysteliken. In 1717 kwamen düs van dee loges in Londen by mekare en wördden een Grootloge, meyr landen volgden.