cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riepse
Gevaorlik leven
Riepsen hebben n gevaorlik leven. n Riepse hef aordig wat viejaanden, liekas voegels, muzen, reptielen, en amfibieën, aandere insekten en soms vreten ze mekaar op. Wele soorten hebben n verdejiging tegen al die viejaanden. Ze hebben haortjes die braandwonden veroorzaken bie t anraken. Der bin oek soorten die n stank ontwikkelen kunnen liekas de zwaoluwstartvlinder. Oek bin der giftige soorten.
Riepsen leven heel verschillend. Partie soorten leven in nesten. Die nesten maken ze in plaanten en wörden as bescharming mit spinsel aofescharmp. Der bin oek riepen die in t waoter leven. n Riepse wörden uuteindelik n vlinder, mer der is dan nog niks te zien van de vleugels. As je n volwassen riepse in kleine partjes zol sniejen dan zo'j t begin van n vleugel zien.
Wanneer n riepse volgreuid is dan zeukt e n plekjen op um zien eigen te verpoppen.
Keltisk krüüs
Et keltisk krüüs is een belangryk symbool in et keltisk christendom. Et is et latynske krüüs, so as de katoliken gebrüket, mar samen evoged med et olde heidenske sünnekrüüs.
unstån
In de 4. en 5. eywe bint preadikers drok gangs ewesd med et töt et christendom krygen van de kelten in Yrland en Grout-Brittanny. Sint-Patrick, Sint-Declan en Sint-Columba bint hyr de groutste anstichters. Mar sy döden et anders as wat der by de germaanske nåbüren van ear geböärden. Et gelöyv wördden neet med et swäärd ebrached, mar döär et händig an et christendom in de bestånde kulture en denkwysen te låten glyden. Olde gebrüken wördden händig ümmeförmed med een christelike betekkenisse. Sülvs de druiden wördden neet direkts verbannen, mar kreygen een nye rolle in et christelike geböären; vöäle van ear gebrüken en üüterlik kwamen by de monniken terechte. Hyrdöär wördden et keltisk christendom ouk een årdig andere förme van christendom as dat van ümliggende karken. So ouk wördden et olde heilige symbool, et sünnekrüüs, den vöär de sünne en et eywige leaven stünd. Dissen kreygen een kleine anpassing: de underste pout wördden ystys langer as de rest. So kreyg et de förme van et latynske krüüs. de betekkenisse bleyvden etsülvde. Want Christus is jå ouk de sünne en et eywige leaven? So seaden de preadikers.
In Skandinavy en de oaverige germaanske volker in et westen van Europa dee noch neet bekeyred waren, van dee tyd hadden ouk et sünnekrüüs as een belangryk symbool. Et stünd eaven eyns vöär de sünne en et eywige leaven, mar de god Donar wördden der ouk samen med of ebealded up olde grotteykenings. By ear güngen de karstening wat rucher. Düs dit krüüs is in dee landen neet oaver eleavered.
11 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 11 febrewaori
Kotor
thumb|right|371x371px|Oetzicht oawer den Baai van Kotor. Kotor (in et Sirillies skrift: Котор, in et Italjaans: Cattaro) is ne kuststad in Montenegro. Et lig in een ofslötten deel van de Golf van Kotor. Der wont 13.510 leu. Et is de heuwdstad van de gemeente Kotor.
De Middellaandse Zeehawen van Kotor ligt tusken forten dee bouwd bint in de Venesiaanse tied. Et lig in de Baai van Kotor (Boka Kotorska). Wat leu neumt et et meest zudelike fjord van Europa. Toch is et ne ria, ne blaankstoande riviercanyon. Met de oawerhangende kalksteenklippen van de boargen Orjen en Lovćen maakt Kotor en de umgewing een indrukwekkend en skeelderachtig laandskop.
Verleden
Kotor wörd in 168 vuur Kristus duur de Romeinen al neumd as Acruvium. Et lea in de Romeinse proveensie Dalmasië.
Den Romeinsen keizer Justin I verdreef de Oostgoten bouwden een fort boawen Acruvium in 535. Hier wör skienboar heanig ne nieje stad umhen bouwd, umdet Constantien Porphyrogenitus in den 10den eeuw verwis noar Leeg Kotor. in 840 reuwden de Saracenen de stad löag. Kotor was ene van de mear invloodrieke Romaniseerde Illiriaanse stadsstoaten in de Middeleeuwen. Töt en met den 11den eeuw kuierden ze Dalmaties in Kotor.
In 1002 wör de stad in enömmen duur et Eerste Bulgaarse Riek en et joar doarop wör de stad oawer edreagen an Servië. De lokale bevolking köm in opstaand tegen et verdrag. Kotor har nog een verdrag met de Reppubliek Ragusa en kon doarduur den oawerdracht nog töt 1184 bevechten. In den 13den eeuw wörden der Dominikaner en Fransiskaner orders esticht um de verspreading van de Bogomielen tegen te goan.
In 1420 köm Kotor oonder Venesiaans besteur en wör et indeeld bie de proveensie Albanië. De Ottomanen beleagerden et in 1538 en 1657. Duur de veerhoonderd joar Venesiaans besteur hef Kotor nen kenmoarkend Venesiaansen anblik ekregen.
In den 14den en 15den eeuw kömmen der grote groepen intrekkers noar Kotor, oet de oblasts van Trebinje (de strekke um de forten Klobuk Ledenica en Rudina) en de Humlaanden (Gacko en Dabar).
In 1563 en 1667 wör Kotor zowat verwoost duur eardbewingen.
Volk
Kotor is de heuwdstad vuur de lieknamige gemeente, woer as ook de städkes Risan en Perast too heurt. Wiedters gef et nog een antal gehuchten roond de Baai van Kotor. Der wont 22.601 leu.
Bestuurlik bekik et stadsbesteur allene de ooldstad. Doarumme hef Kotor offisjeel 961 inwonners. Mer de stadsstrekke um Kotor, woer as Dobrota (8819 leu) en Škaljari (3807) ook bie heurt, huuzet dus 13000 inwonners. A'j doar nog de gehuchten Muo, Prčanj en Stoliv bie rekkent.
Etnisiteat
De inwonners van Kotor rekkent zik bie de volgende groepen.
Geleuf
Volgens wellen oet 1900 har Kotor 7617 Rooms-Katholieken en 7207 Orthodox Kristeliken. Kotor is nog aait de heuwdplaats van et Bisdom Kotor, dee as de hele golf beslöt. In 2011 warren 78% van de Kotorse leu Orthodox Kristelik, terwiel as 13% zik Rooms-Katholiek rekkenden.
Vervoor
Kotor ligt an de Adriatiese Snelweg. In et binnenlaand kom iej duur de Vrmac-tunnel. A'j duur de Sozina-tunnel goat, kom iej vuurbie Budva of Sutomore. Der is ook ne oolde weg tusken Kotor en Cetinje, vanof woer a'j mooi oawer de Baai kieken köant.
Op 5 km van Kotor lig Lochthawen Tivat, met regelmoatige vluchten noar Belgrado, Moskou, Paries en verskeaidene aandere sjartervlochten. Op 65 km ligt Lochthawen Podgoritska.
Zeensweardigheden
Kotor hef ene van de bestbewoarde Middeleeuwse ooldsteaden an de Adriatiese Zee en steet op de Wearldoarfgoodlieste van UNESCO. Toeristen komt vuur de Kathedraal van Sunt Tryphon (bouwd in 1166) en de oolde muren van 4,5 km laank. Wiedters komt de leu gearne noar de eileandkes Sveti Đorđe en Gospa od Škrpijela vuur de kuste bie Perast.
Arend Lamm
Arend Johannes Ubaldus Lamm (Hengel, den 22. mei 1908 - Hengel, 10. february 1965) was nen dichter in et twentsk neadersassisk. In et dagelikse leaven makeden hee et van fytsenmaker töt medfirmant van Oude Egberinks Metaalfabrik in Hengel. Van 1951 töt synen doud in 1965 sat hee by in de redakty van et blad Twenteland. By leaven gavven hee eynen dichtbündel uut: Algerak in 1959. Syne gedichten wörden illustreerd döär syn neave, den skilder Henk Lamm. In et vöärwoord van Algerak pryst em Arnold Rakers den heamel in. Lamm dröäg ouk regelmåtig by an et neadersassiske literäre blad 't Swieniegeltje.
Nå synen doud hevt syn söäne Arend Lamm jr. twey versamelwarken van syn beste dichtsels uutgeaven: Tweantsche Bleujsels in 1974 un Bleujsels van de moderspraoke in 2006.
Styl en tema's
Lamm höldt sik an en strak metrum. Uut syne gedichten blikt en deepgånd roumsk gelöyv un en voordan reakening holden med den doud. In souwat al syne gedichten kümt den doud, Maria of God vöärby. Toch blyvet syne gedichten vreydig, beröstend en genetend van de tyd en de steade dee as em egeaven is. Mangs is et ne beskryving van nen dag in et gröön. Uut al syne gedichten blikt en starken band med et twentske land.
Oostzee
250px|thumb|Oostzee De Oostzee of Baltische Zee is de zee, die grof meten tussen Zweden en de Baltische staoten inleit. De Oostzee is brakker as de Noordzee en et het een kleiner getieverschil. De zee bestaot pas sund et 6e millennium veur Kristus. Wat de vorm angaot doet de Oostzee wel wat daenken an een heufdrevier mit ziedrevieren (Finse Golf en Botnische Golf). Uut geologisch onderzuuk is inderdaod bleken dat in et pleistoceen hier een revier legen moet hebben: de Eridanos
Begreenzing
Mit de wiezers van de klokke mitgaond greenzen de volgende lanen an disse 'binnenzee':
Ofwaetering en revieren
Estlaand, Letlaand, Litouwen en Polen waeteren veur 100% of op de Oostzee, de aandere lanen gedieltelik. Ok Tsjechië, Slowakije, Oekraïne en Wit-Ruslaand lozen diels heur oppervlaktewaeter in de Oostzee.
De belangriekste revieren die op de Oostzee ofwaeteren binnen de Weichsel in Polen, de Oder vlakbi'j de Pools-Duutse greens, de Daugava (of Westelike Dwina) in Letlaand en de Neva in Ruslaand.
Haevens an de Oostzee
thumb|335px|Kaorte Grote haevenplakken drekt of indrekt an de Oostzee bin:
Eilanen in de Oostzee
De grootste eilanen in de Oostzee bin:
Muntjeziel
Muntjeziel (Nederlaands: Munnekezijl) is t meest oostelk legen dörp van de gemeente Kölmerland en Nijkruusland, provìnzie Friesland (Nederland), en het 484 inwoners (1 jan. 2014).
t Dörp ligt aan t Muntjezielsterried, tegen de grins mit de provìnzie Grunnen. Woatersporters kinnen tericht ien passantenhoaven 't Eiland. Sikkom 4 kilometer ien t noorden van t dörp aachter de diek is de pruifstee 'Kölmerweerd' te vinden. Doar wordt onderzuik doan noar akkerbaauw- en vollegronds-groentegewazzen. Ook het t dörp n dörpshuus (de Schaanze), n kristelke boasisschool  't Oegh en de Muntjezielstermeul dij ook wel 'Rust Roest' nuimd wordt. t Is as pelmeul baauwd worden moar nou as korenmeulen ien bruken. Ien t zuden van t dörp leit n old boogbroggetje uut 1802, mit de noam t Piepke.
De Stellingwarver Schrieveri'je Pries
De Stellingwarver Schrieveri'je Pries of Stellingwarver Schrieveri'jepries is bestemd veur wark in et Stellingwarfs en wodt sinds 2003 ien keer in de twie jaor uutschreven. In et jaor veurofgaonde an de uutrikkinge van de pries wodt van teveuren een bepaold thema of een bepaolde opdracht deur de warkgroep vaastessteld. De warkgroep zorgt d'r veur dat et thema of de opdracht in datzelde jaor deur publikaosie bekend maekt wodt. De pries die as uutrikt wodt bestaot uut een oorkonde en een geldbedrag van € 500,00.
Ooldetriene
In et zuudoosten van Ooldetriene kan mit een kabelpont veur voetgangers en fietsers de Lende oversteuken wodden richting Ooldemark.
WALD
WALD kan verwiezen noar:
Altena
Altena is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Almkarke. Der woanet 56.194 lüde up ne uppervlakde van 	226,64 km². Altena ontstünd up den 1. januari 2019 döär en samengån van de vöärmålige gemeyndes in de landsstreake Land van Heusden en Altena: Aalburg, Werkendam en Woudrichem.
Kernen
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint
13 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 13 febrewaori
Blokgooien
Blokgooien is een typisch Dreins boetenspel wat nog speuld wor op het Moltmaokersstuk naobij Alteveer (Noordenveld) op e haeide in 't zuden van Roon en bij het Westerveen in Peest. In Roon speult ze um 2-eurocentmun'ies. Zie speult ok met iezern koegels in stee van stienen vlinten en zie hebt plastic cent'ies maokt veur op het blok. In Roon gaon ze dreimaol in de week (maondag, dinsdag en dunnerdag) hèn te blokgooien, van 13.30 uur tot 15.00 uur. Umdat ze in Roon metgaon bint met de tied, neuim'n ze't spellegie ok wal 'levend arfgoed.
Dreinse benaomingen en identiteit
Het spellegie wor op verscheidene plaotsen in Drenthe speuld waorbij de regels een beet'ien aans kan wezen, maor nooit veul.. Al naor gelang van plaots, het het spellegie: konkeln of konkelen, keichiebakken, blokschieten/blokscheeiten of blokpikken, baoken, bolderen, klobben, klobbejagen/klobbejaogen of klobbegooien. De benaomingen blokschieten / blokscheeiten en blokpikken bint morft naor Freeis, umdat ze het net even over de provinciaole gruppe bij Haulerwiek hebt over 'pikschieten'. Het k(a)eibakken is in de Veenkoloniaole streken morft naor het Grunningse 'kaaibakken'. Gelet op dizze feiten kan 't wezen dat het spel een typisch Dreinse, dan wel Saksische oorsprong hef. 'Taoltaktisch' (linguïstisch) hef 'klobbe' trouwens te maoken met 'kubb' want beide woorden bint Oldsaksisch en betekenen hetzölfde, naomelijk een stukkie/brokkie holt..
Het speulen um de 'lieuw en let' har aaid een soort van bosschap in zich. De 'let' (letter 'W') was van de keuning en daor meug i'j niet ankommen. Die mus dus dan weer terug op het blok. Maor de lieuw daorentegen, haj zölf verdeeint en meug i'j ok zölf holden. Dizze bosschap is makkel'k te vertaolen naor oeze Dreinse cultuur en identiteit. Wij hebt respect veur de overheid (en veur aander volk), maor wij bint wal aaid oes eigen baosie west.
Ontstaon
Het blokgooien is hiel old, maor gieneein wet hoe old het warkelijk is. Wij bint wal zeker dat het in Roon twei eeuwen old is umdat de olle lu het nog hebt over 'lieuw en let', en de 'let' is kört veur de letter W van keuning Willem I, wat op een cent'ie van de 19e eeuw stun.
Het spellegie wur speuld deur veenwarkers en boeren dei smangs gien wark hadden. Volgens heuren zeggen speulde ze vroouger alle daogen nao 't middageten en was 't spellegie zo populair, dat lu speciaol daorveur oet Stad kwamen.
Vanoet Drenthe is het ok eeins overweeit west naor Overiessel. Zie kent daor het blokgooien nog wal as 'butken' maor zie speelt het noe niet meer.. Een butken was een 'butke' of botje (munt), een muntstuk oet de middeleeuwen.
Underdielen van het spel
Vroouger waoren en minder underdielen:
Olle regels
De speulers speulden aaid (op volgorde) met veldvlinten / keichies en mussen gooien vanaof de meet, zo'n vieftien meter van het blok aof. Op het blok hadden ze twei centen per man inlegd. Dus aj met zes man speulden, waren er twaolf cent'ies in tetaol op het blok.
Elkeneein mus gooien op volgorde en i'j kon gooien op 't blok, op een aandere stien of naor een plekkie waor aj veilig bint. Aj gooit hef, moej 'naokieken' en moej daor hèn. In de roegte wus dan elkeneein waor aj bint.
Aj aofpikt wur, mus i'j terug naor de meet en waj 'dood' en mus i'j wachten op 't volgende spellegie. Aaid aj raok gooien meug i'j nog een keer: Stien-stien-stien of blok-stien-blok-stien-stien enzowieder. Tweimaol achter mekaor het blok raoken mag neeit. Aj 't toch doen, waj aof / dood. Aj een steen van een aander aofpikt, dan moej die zölf terug naor de meet gooien.
Aj 't blok had umgooid en de alle cent'ies waren 'let' (kop) dan moj daor waor aj ligt, ok liggen blieven. De cent'ies mussen er dan weer op en i'j sleug een beurt over.
Aj goed gooien kon, kuj preberen alle speulers er aof te pikken. Aj 't blok umgooit en alle 'cent'ies' waren 'lieuw' dan waj schotholder en elkeneein mus dan nog eeinmaol op joe pikken. Konden ze joe neeit raoken dan haj 't spellegie wonnen. Maor deden ze dat wal, dan waren zij de neie schotholder en de rest van de speulers moogt nog op hum pikken. I'J mus dan de leste cent'ies die'j wonnen hef an de neie schotholder geven.
Wel er wonnen hef, dei mus alle keichies terug gooien naor de meet.
Alle 'dooien' mochten bij een nei spellegie eerst. Wel er het eerst aofgooid was mocht het eerst, en dan wel er het eerst op de schotholder gooit hef.
Roner regels
De inleg (2-eurocentmuntjes) per man wor van teveuren daon op een (picknick) taofel. Op het blok liggen 12 plastic fiches an eein kaant wit, en aanerkaant rood. Vallen de fiches rood omhoog, dan worden die in een plastic beker daon (an een boom). De witten gaon weer op het blok. De rest van de regels bint geliek as hierboven.
Ooldelaemer
thumb|right|Ligging van Ooldelaemer Ooldelaemer (ok wel: Oollaemer, Nederlaans: Oldelamer, Fries: Aldlemmer) is een dörp in de Friese gemiente Weststellingwarf. Et leit in et westen van Wolvege en in et noordwesten van Ooldetriene, en het omdebi'j 170 inwoners (2004).
Horst
't Inwoenerantal is leeg vergeleken mit dat van de umringende darpen. In 't darp zelf woenen zo'n 10 gezinnen waovan zwat iedereen femilie van mekaar is. Drie veulveurkommende achternamen bin Van Bentum, Van de Brink en Verhoef.
Albert van Giffen
thumb|230px|Perfester Albert van Giffen Albert Egges van Giffen (Noordhörn, 14 meert 1884 – Zwolle, 31 meie 1973) was een Nederlaandse oldheidkundige. Hij hef bezunder veule bemuienis ehad mit 't in kaorte brengen en restaureren van de hunebedden. Deur de Drèentse bevolking wördden hij daorumme wal "'t spittertien" enuumd.
Horst
De tredisionele grens tussen 't kleine darpjen Horst en 't kortbie elegen Telgt is veur veul inwoeners een mysterie. Ondanks de rieke tredisie, femiliebanden en onderlinge stried tussen de darpen, weet eigenlijks niemand waor de grens noen krek leit. De grens, die bepaold wort deur de beek, is de warkelijke grens.
Albert van Giffen
Van Giffen gruide op in Dever en studeerde plaant- en dierkunde an de Rieksuniversiteit Grunning. Zien eerste archeologische preject was in 1908, toen as e opziener wördden bij de ofgraving van de wierde van Dörkwerd. In de jaoren tien was e een antal jaor conservator bij 't Rieksmuseum van Oldheden in Leiden. Daornao gunk e weerumme naor Grunning, waor e in 1920 an de universiteit 't Biologisch-Archeologisch Instituut oprichtte. Hij gaf les in de prehistorie en de Germaanse oldheidkunde. Later wördden e butengewoon hooglerer an de Universiteit van Amsterdam.
Rond de jaoren dartig deu-r-e archeologische opgravings naor Romeinse en vrogmiddelieuwse resten onder 't Domplein in Utrecht. In de jaoren veertig was e gaanks in Zuud-Hollaand mit opgravings naor de Romeinse nederzetting Praetorium Agrippinae en in Utrecht naor 't Romeinse fort Fectio.
Horst
Horst het as klein darp toch een voetbalclub: FC Horst.
Bie Horst liggen ok een zörginstellingen en ok bin der veul toeristische veurzieningen. An 't Wolderwied leit 't strand van Horst, dat vanof de A28 (ofrit 11), as Strand Horst an-egeuven wort.
Albert van Giffen
Veule van zien schrieverije deu Van Giffen in zien zomerhuus, De Heezeberg, in 't Grunningse wierdedörp Aisen. Mit zien opgravings in Aisen in de jaoren twintig en dartig legde hij as eerste de structuur van een dörp deur de ieuwen henne kats bloot. Daorbij ontwikkelde hij zien kwadrantenmethode of taartpuntemethode, waorbij de onderzöchte stee in zowal verticale as horizontale glieven ofegraven wördt. Op dizze meniere kriej zo veule meugelk gegevens intied dej zo weinig meugelk verrineweert. Töt die tied wördden een viendstee kats ofegraven, laogien veur laogien, mar deur de neie methode bleef een diel van de stee onversteurd.
Van Giffen hef alle nog bestaone hunebedden in Nederlaand in kaorte ebracht en bij verscheiden hunebedden baodemonderzuuk edaone. Alle hunebedden gaf e een letter mit een nummer, beveurbield D1 veur 't noordelijkste Drèentse hunebed. In 1925-1927 publiceerde hij aover zien hunebeddenwark een dreidielig boek, det nog aid as standaardwark wördt eziene.
Van Giffen was etrouwd mit Klaziena Geertruida Homan, mit wie e vier kiender had. Nao heur scheiding trouwde hij mit Guda Erica Gerharda Duijvis.
Bates Motel (televisysery)
thumb|Bealdmark van Bates Motel Bates Motel is een amerikaanske psychologiske horror-dramasery oaver et leaven van Norman Bates. De sery is eproduceerd vöär de amerikaanske televisysender A&E, en wördden üütesünden van 18 määrt 2013 tot 24 april 2017, dårnåst is et beskikbår esteld up Netflix. Et vertelt de vöärgeskydenisse van de film Psycho van Alfred Hitchcock (ebaseerd up et gelyknamige book van Robert Bloch), en richt sik up de relåty tüsken Norman en syn mo, Norma. De sery verskilt up summige punten van de film, so is et byvöärbeald når de teagenswoordige tyd vertaald, spöält et sik of in een andere fiktive plaatse, en is et tynerleaven van Norman anders as in de film.
De sery begint in Arizona mid de doud van Normas man, wårnå se et Seafairer Motel koupt in de fiktive plaatse White Pine Bay, Oregon, sodat see en Norman samen dår een ny leaven künnen upbowen. De dårup volgende seisonen richten sik up Normans geystelike andoning dee aldöär gevårliker wördt, en ho Norma worstelt höär söäne te beskarmen teagen sikselv, en degeynen rundüm hüm. De sery is efilmd krekt büten et kanadääske Vancouver in Aldergrove, Britsk-Kolumbia en up andere lokåtys binnen de Fraservallei.
Fering
thumb|250px|Et Fering (2) Et Fering is et Noordfries van et eilaand Föhr. Et Fering kan mit et Öömrang, et dialekt van Amrum, as ien dialekt van et Noordfries zien wodden. Van de twie dialekten is bi'jgelieks ien woordenboek, et Fering-Öömrang wurdenbuk.
Taelgebiet en sprekers
Ongeveer 3000 meensken spreken et dialekt. Et grootste diel van de sprekers woont op et westelike diel van et eilaand Föhr. Dat is ok et ienigste diel van hiel Noord-Frieslaand waor een meerderhied van de bevolking Friestaolig is. In et westen van et eilaand is et sprekersantal stabiel, an de zuudkaant het et Fering de laeste jaoren een betien terrein wonnen. Et antal sprekers van et Öömrang zol ongeveer 600 wezen.
Geschiedenis
Ien van de eerste schriftelike overleveringen is de vertaeling van Martin Luther zien Kleine Kattegesisme rond et jaor 1600. Ok de ooldste Noordfriese tekst komt van Föhr. Die tekst wodde in de 19e iew schreven, mar de ballade A bai a reder stamt waorschienlik uut de 15e of 16e ieuw.
Taelgebruuk en organisaosies
Omdat et Fering zo bot op et Öömrang liekt, bin d'r veur beide dialekten ien literatuur. Veur de verschillegies, die klein bin, wodt alle ruumte geven. Bi'j Noordfriisk Instituut heurt et Fering-Öömrang mit et Mooring en et Sölring tot de drie belangriekste publikaosietaelen waorin de meerste boeken verschienen.
De leste jaoren het et Fering mit Friisk Funk ok een daegeliks radioprogramma.
Taelorganisaosies veur et Fries van Föhr bin de Fering Ferian en de Ferring Stiftung.
Veurbeeld
Et onderstaonde veurbeeld is een beriemde vertaeling van Wilhelm Busch' Max und Moritz.
Och, wat feit ‘em faan fülk biaren föl tu leesen an tu hiaren, so, nü tu’n bispal uk Maks an Moorits uun das buk, wat, uunsteed ham nü mä liaren noch tu’n guuden tu bekiaren, flooksis noch diarauer huanet an diarauer hiamelk spuanet. – Jä, mä sok fülk iarigdun, diarmä as ham gau tu hun! – Mensken piare an uk tiaren, aapler, plumen steel an peeren – diarbi hee ham’t uu so net. Det’s uk ei so föl fertret üüs uun sark of uk uun skuul stal tu saten üüb a stuul. – Naan, uu naan! Wat skel wel skä, wan ik üüb at aanj nü sä!! – Naan, det wiar en iarig ding, üüs det Maks an Moorits ging. Diaram as, wat jo nü drewen, hir apteekend an beskrewen.
Kölken
Kölken of kulken (medisch: ructus) is 't maken van een geluud dat veroorzaakt wort deur 't op kommen zetten van gassen uut de maag, die deur de sloekdarm naor boven kommen. Dit kan gebeuren nao 't inslikken van lucht (aerofagie), of nao 't vlog drinken van koolzuurhouwende drank. Oek kleine kienders kunnen lucht in der maag kriegen, dat deur te kölken weer naor buten komt. Tegeliekertied hikken en gapen kan leien tot een iezig harde boer. In pertie culturen is 't laoten van een boer nao 't eten een teken van respect veur de gastheer of gastvrouw. In Westerse landen is kölken aarg onbeleefd, der wort dan vaak oek wel ezeid: geef die boer een stoel.
Warfstermeul
thumb|300px|Warfstermeul: de Gruytsweg zain vanof de drijesprong Warfstermeul (Hoogelaandsters: Waarfstermeulen) is n streekdörp ien de gemeente Kölmerland en Nijkruusland, provìnzie Friesland (Nederland), mit ruum 200 ienwoners, dat aan de 1315 aanlègde olle zeediek ontstoan is, middelekerwies noadat ien 1529 de nije diek om t Nijkruusland aanlegd was. t Elemint 'warf' ien de noam duudt op n huus op de diek woar de diekvergoaderens holden werren en de 'meul' ien de noam komt al ien 1574 veur ien de bornen. Warfstermeul is laank n buurtschap bie Boerum wèst moar wordt nou as zulfstandeg aanmaarkt.
t Dörp bestoat uut n toamelek sloten lintbebaauwen aan veurnoamelek de zuudziede van de olle diek en n beschaiden noa-oorloogse dörpsuutdijen aan de zuudziede, De Warf en omgeven, woaromhen de deurgoande weeg legd is. Ook aan de Gruytsweeg is noa de Twijde Wereldoorlog nog volkshuusvesten kommen woardeur de nederzetten aan de diek n goeie soamenhong vertoont. De lèste jaren is de noordeleke baarm van dizze diek bie zummerdag n blommenweelde.
Eanters
t Eanters is nen vörm van t Tweants-Groafskops, wat esprökn wörd in Eanter en in meendere moate ook in umlignde noaberskopn, zoas Nötter, Rektum en t Iepeloo.
Umdat Eantersen duur de boot enömn fier op ear doarp beent, en doarumme ook op eare sproake, wörd t Eanters oawer t algemeen nog duur t grötste gedeelte van de Eantersen esprökn. t Eanters wörd in umlignde plaatsn wal verdreaid enuumd, umdet t skaarp kleenkt, en nen "dreai" maakt woer at aandere soortn Tweants dat neet doot. Dit wörd duur de gelearde leu Westfaalse breking enuumd; ne -ee wörd oet esprökn as //, ne -oo wörd //, ne -eu wörd //, ne -ea wörd // en ne oa wörd //.
Manere van proatn
Eantersen hebt n apart gevuul vuur humor. Ze doot gearne stokkern, en hebt doar völle oetdrukkings vuur. Ze zöalt doarumme ook neet vake zegn dat ze wat mooi veendt, of wat in dee richting, mear aait t tiegnoawergesteelde. Ene den at ook mear iets te oetbeundig zik gedreg of pröt, wör vremd an ekekn, en krig vlot te heurn: Iej beent ginnen Eantersen.
Kenmaarkn
t Eanters wörd vake wal kneaisterig enuumd. t Kleenkt n betn kroakerig, met lange oethaaln. t Kan nog t beste met t Riesns vergelekn wördn, mear dr zitt nog grote verskiln in de beale soortn.
Eanters teln
Tiedns t teln kö'j dreks vernemn a'j met nen Eantersen te doone hebt.
Leuvenum
thumb|Huus in Leuvenum Leuvenum is een buurtschap in de gemeente Armelo, in de Nederlanse previnsie Gelderland. De buurtschap, inclusief 't umringende gebied, het ongeveer 70 inwoeners (2005).
't In een bosrieke umgeving elegen buurtschap leit iets in 't noorden van de buurtschap Staverden en ongeveer op de lien Elspeet-Armelo. Leuvenum leit in 't boerse gebied van de previnsie Gelderland. Dit hout onder andere in dat 't landgoed of-esleuten is veur wilde zwienen, mar niet veur reeën en haarten.
Nedersaksische Beweging
Gebruuk van de term
De Nedersaksische Beweging hef nooit een formele beweging ewest onder die name, die duudt op 't gehiel van activiteiten, organisaosies en tiedschriften die doedertied op-ezet wördden. De taalkundige Hendrik Entjes, zölf betrökken, nuumde Arnold Rakers de 'theoreticus' van de beweging, mar vund 'Nedersaksische Beweging' een 'te groot woord'. Toch gunk hijzölf de term niet hielemaole uut de weg. In een stok uut 1975 in de Driemaandelijkse Bladen verwis e naor 'de regionalistische stromingen in het Nedersaksische gebied, of zo men wil de Nedersaksische Beweging van de jaren vijftig en zestig'.
De dialectoloog Harrie Scholtmeijer nuumt Bezoen, Ter Laan, Naarding en Rakers 'de founding fathers van de Nedersaksische Beweging in Nederland, zeker van de wetenschappelijke poot daarvan.' Heeroma gaf de Nedersaksische schrievers anwiezings veur 't ontwikkeln van de 'streektaalcultuur' en mienden det dit allennig kun as d'r genogt 'taalwil' bestund. Um te kunnen samenwarken, mussen mèensen uut een groot, veulzi'jdig en zölfs internationaol gebied menare jao in de mute kommen.
Gaanks veur de moderspraoke
De beweging organiseerden symposia, richtten een schrieversbond mit regionaole schrieverskringen op en kwaamp mit iene spelling veur 't hiele Nedersaksische taalgebied (de Vosbergenschriefwiese). Literaire bladen zoas 't Swieniegeltje wördden op-ericht, daorin men de streektaalcultuur perbeerden uut te bouwen. As oaverkoepelnde term veur 't Nedersaksisch van Nederlaand en Duutslaand wördden wal 't woord 'moderspraoke' of 'modersproake' gebruukt. De driestigheid dan wal wèenst naor een krachtige Nedersaksische identiteit drokten hum bi'j partie mitwarkers uut as de 'twintigmiljoendreum': de zienswiese det twintig miljoen mèensen, 'van de Veluwe töt Sleeswiek-Holstien', de taal praotten en det zi'j hierdeur en deur heur edielde cultuur en lebensholding een ienheid zolden kunnen vörmen - al was d'r zopas nog oorlog ewest.
Deelgaank
Teeng de jaoren zestig scheut 't aal minder op mit de beweging. Verscheiden bezielde mitwarkers, zoas Bezoen, Jan Jans en Naarding, waren hen-egaon (eêm-as de Oaveriesselse veurbielddichteres Johanna van Buren), en de Vosbergenschriefwiese kwaamp niet van de grond. Intussen gungen aal meer olders de standerdtaal praoten mit heur kiender. Een ni'je stimulans veur 't Nedersaksisch en wiedere streektalen kwaamp an 't end van de twintigste ieuw mit de dialectrenaissance, die meer van 't volk uutgiet of 't volk ansprek in de vörm van beveurbeeld popmeziek en ziepriegen.
Arfgoed
Ien van de starties van de Nedersakische activiteiten in de jaoren vieftig begunde mit een veurstel van de Ommenaor Dieks Makkinga um een monument op te richten ter herinnering an de Slag bi'j Aone. Hi'j deu dit veurstel bi'j de oprichting van de Nedersaksische Schrieversbund in Maarkel op 25 juni 1955. 't Monument mus de ienheid van alle Nedersaksischtaligen uutdrokken en tegenwicht bieden an de westerse geörienteerdheid van de Nederlaandse geschiedschrieving. Uuteindelijk wördden op 28 juli 1967 een monument onthuld, waor ze nog altied een jaorlijkse herdenking bi'j holdt.
14 febrewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaots op 14 febrewaori
Katoele
thumb|250px|Katoele
De katoele (Asio otus) is een grote oele, dee in heel Europa veurkump, behalven op Ieslaand. In aandere Nedersaksische dialekken as 't Veluws hef 't woord katoele soms disse betekenisse, mar verwiest 't soms ook naor de karkoele of naor oelen in 't algemeen (kiek ook bie Nedersaksisch hieronder).
Kenmarken
Lengte: 35–37 cm
Spanwiedte: 84–95 cm
Gewichte: 210-330 g
Levensduur: 10-15 jaor
Opvallend an 't uterlijk van de katoele bin mit name zien oorplumen, dee overigens gien echte oren bin. Verwiering mit de oehoe, dee ook oorplumen hef, is meugelijk mar de oehoe is veule groter as de katoele.
Sheepstor
300px|thumb|Sheepstor Village. Sheepstor is n dorp en civil parish an n westkaant van Dartmoor in Devon, Englaand. In 2001 wönnen d'r 53 menskn, det meender is as de 95 dee d'r in 1901 wönn. Öm veur ne bettere administroasie te zorgn is Sheepstor samn-veugd met de parishes Meavy en Walkhampton öm samn n Burrator Parish Council te vörmn, en veur verkiezign wör t met deezölfde parishes samn-veugd öm Burrator Ward te vörmn. Burrator Rservoir, det in 1898 an-legd is, leg neurdlik van t dorp en vörm n deil van de neurdgreanze van n parish.
Katoele
Verspreiding
De katoele kump veur in bosachtige gebieden mit naoldbomen en open terreinen. In de wienter verblieven katoelen grege in mekaars gezelschap. In der rusplaosen (naoldbomen, struken, wilde heggen) russen ze soms in grote groepen tot wel 100 exemplaren.
Sheepstor
n Noam Sheepstor is oft veröard seends n earstn kear de't nöamd wörre, noamlik ne pieperolle oet 1168 woarin d'r noar verweazn wör as Sitelestorra. In n dokumeant oet 1262 wör d'r noar verweazn as Skytelestor, in 1474 Shittestorre, in 1547 Shistor en in önnevear 1620 verweazn Tristram Risdon d'rnoar as Shetelstor now Shepstor. n Noam is woarskienlik af-leaidt van t Old-Angelse scyttel(s) det balk beteknt, wat ne verwiezige wean kän noar n vorm van t noabiej-legn Sheeps Tor.
Karke van Sheepstor
De dörpskarke, dee op-leg is an St Leonard, is baawd oet graniet en kömp oet n 15n joarhönnerd. n Kapel was woarskienlik al doar in 1240. De karke hef nen meujn doksoal den in 1914 deur n pastoor Hugh Breton moakt wörre boaseard öp teknign dee moakt warn van t origineal det biej ne restoroasie in n 19n joarhönnerd d'roet hoald war. Öp t karkehof bint James Brooke, Charles Brooke en Charles Vyner Brooke, de drea Witte Rajahs van Sarawak, samn met Betram Willes Dayrell Brooke, den ok n lid van n familie is.
Katoele
Citaot
'En 's oams maakt de katoelen an de raand van de brink enkelt een oordiel net ofter iene vermoord wördt.'
Sheepstor
Karke van Sheepstor
D'r bint noe-an-n-dag zes beln in n karketor, woarvan d'r vief in 1769 moakt bint, en n zesdn in 1904 d'r biej hung is. Eann van de oldre beln hef de inskripsie "I call the quick to church and the dead to grave". Ne lokoale sage zeg det de beltaawn van de karke vreuger biej mekoar böndn war woarnoa zee noar beneajn zakt warn in Crazywell Pool, 3,6 km ten neurdeustn van Sheepstor, öm te kiekn hoo deepe t was. De sage zeg det de taawn wa 90 vadems deepe gungn zönner n beudem an te roakn, woardeur menskn geleufn gungn de't beudemleus was.
Katoele
Citaot
Uut: Jan Poortman, De noabers harren 't negenongelok. In Rouke Broersma (2003), Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003, Zuudwolde: Het Drentse Boek
Sheepstor
Karke van Sheepstor
De karke is meardre kearn renoveard, woarvan de grötste in 1861 oet-veurd wör en dee £ 590 köstn.
Sheeps Tor
Sheeps Tor, woarnoar t dorp nöamd is, is nen good anweazign heuwel önnevear 800m neurdeustn van t dorp. n Peunt is 396 m boawn zeenivo en is eann van de promineantste tors in t gebeed.
Sheepstor in kultuur
In 2010 was Sheepstor eane van de filmlokoasies veur n film War Horse van Steven Spielberg, en t dorp kömp veur in eane van de luchtshots veur n trailer van n film öp 29 junie 2011.
Een brogge van glas
Een brogge van glas is een autobiografische roman in et Stellingwarfs deur de Stellingwarver schriever Johan Veenstra. De roman is in 2006 uutgeven deur de Stichting Stellingwarver Schrieversronte. Een brogge van glas is as luusterboek verschenen bi'j Audiofrysk en kwam in september 2009 in een Friese vertaeling uut.
Et verhael gaot over de verholing tussen Johan en zien moeder, die him as joongien altied bescharmt, him op laetere leeftied zels slim neudig is, en nao heur dood nog veul in him ommegaot. Hoe hecht of heur relaosie ok is, d'r bin dingen daoras ze niet over praoten kunnen; broggen van glas daoras ze niet overhenne gaon duren.
Ien van die onderwarpen is Johan zien relaosie mit een getrouwde man, Frank. Ok zien relaosie mit Frank, die hi'j of en toe zicht, is veur him as et gaon over een brogge van glas: 'As oonze geheime liefde ontdekt wodt, blieven d'r allienig mar splinters over.'
Een aander onderwarp is Johan zien vader, die niet bi'j heur woont en daoras zien moeder gien kontakt meer mit wil. Nao et wegraeken van zien moeder viendt Johan - dan omdebi'j de vuuftig - deur naovraogeri'je uut wie as zien vader is. In plak van mit zien vader gruuit hi'j op mit 'ome Sent', de breur van zien moeder. Hi'j vertelt van zien schaemte as hi'j him ofvragt wat de meensen d'rvan deanken dat hi'j 'gien vader het'.
Johan wodt ok geweer dat hi'j een halfbreur het, een zeun van zien vader, en besluut him een brief te schrieven.
Konstruktie van 'e roman
Een brogge van glas beslat vuuf daegen, vri'jdag 9 juni tot en mit deensdag 13 juni 2000, en is schreven as dagboekblaeden mit veul weerommekieken op episoden uut et leven van de schriever. Op 9 juni gaot de brief naor de halfbreur op de busse en 13 juni, nao de pinksterdaegen, is de dag dat die bi'j him ankommen zal. Onderwiels prakkezeert Johan over onderwarpen zoas de moeder die hi'j vroeger zo slim neudig was - as ze een schoffien van huus was, kon hi'j om heur goelen - en die heur op laetere leeftied, as ze oftaekelt, an him vasteklampt 'as een kleveklasse'. In et lest is zi'j bange om allienig in huus te blieven as heur zeun, die een bekende schriever en verteller wodden is, uut huus mot om verhaelen te vertellen.
Een antal keer komt zien moeder an et woord in kursieve stokkies, daorin de schriever zien eigen indrok geft van wat of d'r in heur ommegaon hebben kan.
De beschrievings van et heden wodt ofwisseld mit terogblikken op et verleden, waordeur de lezer langzeman een vollediger bield krigt van de schriever en zien aangst veur de wereld as joongien, tot zien muuizeme emancipaosie as volwassene die tot zien vieftigste veur zien moeder zorgt en toegeliekertied zien carrière maekt en zien seksuele identiteit ontdekt.
Citaot
<blockquote style="font-style:italic"> Krek as et joongien van vroeger za'k veur et keukenraem zitten, die iene dag in 't jaor aj' weerommekommen op 'e fiets in je kotte jassien. Halverwege november is et: een mooie mar koolde haastdag. Et is krek as waj' even naor Siemen de bakker west om een bolle en een stieve koeke. Ik hoeve de ogen niet iens dichte te doen om tot tiene te tellen, ie kommen d'r zomar fleurig an fietsen, kieken aachteromme aj' et pattien inzwaaien en stappen naost huus van de fiets. De katte van de buren komt drekt op je toelopen en strikt je bi'j de bienen langes.
'Daor wa'k dan, zeg ie tegen me, 'of hej' de potten mit foksia's al in huus? Et is hier al mit al in goed een jaor tied niet iens zovule veraanderd.'
We gaon in huus. Ie hangen je jassien an de kapstok en stappen de kaemer in.
Ie hebben de stoelen ok aanders staon. Och, Han toch, wat hej' daor onder de klokke toch een grote foto van me staon. Zo mal hoeft et now toch ok weer niet?'
Ik schinke thee in en legge d'r een peer koekies bi'j op een paantien en laeter op 'e middag een stokkien keze. En ik vertelle dat ze me in een koetse deur Wolvege reden hebben omda'k vuventwintig jaor schriever was. Ie kieken me an.
'Bin ze now hielemaole gek?'
'Ie hadden best mitwild in die koetse.'
'Ja, dat zo'k stomme graeg wild hebben, mar zokke dingen kun now ienkeer niet meer.' Uut Een brogge van glas (p. 85-86)
Bretanie
Bretannië (Bretonsk: Breizh, Gallo: Bertaèyn, Fraansk: Bretagne) is een kultureel en administratief gebeed en skiereilaand in Fraankriek, tusken et Kanaal in et noorden en 'n Gölf van Biskaje in et zuden. Et wördt ok wal Kleain Brittanië eneumd, as et teagenoawerestelde van Groot-Brittanië. Et steet bekeand as een van de Keltische laanden.
Et is een groot skiereilaand van 34.023 km². De proveensie is onnerverdeeld in vief departementen: Penn-ar-Bed of Finistère, Aodoù-an-Arvor of Côte-d'Armor, Il-ha-Gwilen of Ille-et-Vilaine, Loire-Atlantique of Liger-Atlantel en Mor-Bihan of Morbihan. Loire-Atlantique is et eanigste gebeed woar et Bretonsk, de plaatslike sproake, nich officieel is.
In januwoari 2007 wörden et antal inwönners op ongevear 4.365.500 teld, woarvan 71% in de Bretannië-regio woont en 29% in et departement Loire-Atlantique in Pays de la Loire. De grötste steaden zeent Nantes, Rennes en Brest.
Skiedenisse
thumb|left|250px|Historische regio's van Bretannië. Et skiereilaand Bretannië was in de Neolithische tied een centrum van megalithische bouwwarken, woarvan et as de kern van alle latere megalithische bouwsels bekeand steet. Later leavden der verskillende Keltische stammen, woarvan 'n machtigsten de Veneti was. Noadet Ceasar et hele Gallië oawernömmen har, wörden et gebeed bekeand as Armorica, baseerd op et Keltische woord veur kustgebeed. Pas later in de Romeinse tied wörden et gebeed et Bretannië van non, noadet ne Romeins-Britse neaderzetting bouwd wörden. De skiedenisse achter disse beurtenisse is nich aait good dudelik, moar Bretonske en Kumrische skiedenissen uut de Middeleeuwen zegt det et deur een man kump dee Conan Meriadoc hetten. Volgens et verhaal trök hee met 'n Romein Magnus Maximus en een gevolg an Britse tropen op Armorica an um zik et laand in te nemmen. Of disse skiedenisse non woar is of nich maakt nich zoo völle uut um in elk geval te können zeggen det de neaderzetting zik uutbreaid hef oawer et hele skiereilaand noa de Britse invasie in et 5e joarhonnerd. Verskillende leu dee't der verstaand van hebt, achet et woarskienlik det de Britten inzaggen det een onofhaankelik Bretannië better zol wean. Dat zorgen at de sproake ook good bewoard bleaf. Deur de tied köm de Britse kolonie in verval en wörden et een antal onofhaanklike könninkrieken, dee in 840 samengungen um good teagen de Fraanken te können strieden.
In et 9e joarhonnerd harren zee meardere oawerwinnigen op de Fraanken, woardeur et nieje Hartogenlaand van Bretannië ontsteund. In de latere middeleeuwen warken et Hartogenland mangs met Engelaand, mangs met Fraankriek. In 1364 warren de leu mear vuur de de Britten, do as zee wunnen van de Fraanken, moar et nationale leager wörden in 1488 deur de Fraanken oet mekoar hakt. Hierdeur köm der een dynastisch verbond met Fraankriek noadet Anne van Bretannië met twee Fraanske könnigen trouwd was. In 1532 wörden Bretannië biej Fraankriek indoan.
In et 17e en 18e joarhonnerd kömmen de leu twee moal in opstaand teagen de Fraanske oawerhearsing, moar dat halen nich völ uut.
In et 19en joarhonnerd köm de Keltische herleawing up gaank. Doardeur ontsteund de Bretonske Regionale Partie. Later kömmen ook Ierske, Kumrische en Skotske onofhaanklikheidspartiejen op. Brettanië raken ok in de ban van et Pan-Keltisme. In et 20e joarhonnerd was der ne kulturele opleawing, moar de samenwarking van de Bretonske Nationale Partie met de Nazi-Partie sleug de opleawing daal. Bretannië wörden weer ne Fraanske strekke in 1956, moar de hertogenlaandheufdstad Nantes wör der achterhen doan. In disse tied gung de Bretonske sproake rap achteroet. Keender möggen et nich op de skole kuiern, en as zee det wal döaden kreagen zee straf van de leraren. Et Is bekeand det skoolleidingen et verböaden: "Bretonsk kuiern mag neet en op de groond spiejen ok nich" ("Il est interdit de parler Breton et de cracher par terre"). Generaties sprekkers begunnen zik te skamen veur de sproake en gavven et nich deur an ear kinner. Toch is et Bretons nog altied de regionale sproake, en is der nen grötten vörm van nationalisme.
Taos
thumb|right|250px|Een taosjen mit verschillend ekleurde koppen Een taos of taosjen is een korte draodnegel of speld mit een iezig breje kop, waordeur je 't mit de hand in een zachte oendergroend kunnen drukken (bieveurbeeld in hout of kurk). Taosjes worren meestentieds gebruukt um pepier op prikborden te doen.
Giethem
Giethem is n marke in de gemiente Ommen.
Willem Diemer
Willem Diemer (Muzzelknoal, Nederlaand, 31 meert of meie 1922 – La Nucia, Spanje, 12 meie of 5 juli 1994) was een Grunninger uutgever, dichter, onderwiezer en boekhandelaar. Hij schreef in 't Grunnings en Nederlaands. Diemer was een anjager van de in de jaoren vieftig van de twintigste ieuw ontstaone Nedersaksische Beweging, die as de Nedersaksische taal en de daormit samenhangende cultuur in Nederlaand en Duutslaand uutbouwen en veiligstellen wol veur de toekomst. In 1954 was e iene van de oprichters van Nedersaksisch literair tiedschrift 't Swieniegeltje; 't aandere jaor wördden onder zien leiding de Sassische Schrieversbund opericht.
Verzetswarkzemheden en onderwiezerschop
In december 1942, tiedens de Tweede Wereldoorlog, raakte Diemer betrökken bij 't studentenverzet. Hij verleende hulpe an neerescheuten geallieerde piloten, an Jeuden en an onderdukers. Ok deu-r-e koerierswark en was e plaatsvervangend commandant van de Binnenlaandse Striedkrachten in Muzzelknoal. Veur zien verzetswarkzemheden kreeg e later 't Verzetsherdenkingskruus.
As jongkerel in de oorlog verkeerde Diemer onder Grunningstalige intellectuelen die op 't plattelaand schuulden veur de nazi's. Hij raakte dervan aovertuugd dej in de streektaal alles kunden uutdrokken waj mar wolden. Nao de oorlog studeerde hij Nederlaands in Stad. Mit de Drèentse taalkundige Albert Sassen schreef hij onder de schuulname Sander Siemes de novelle Als het leven roept, die kört nao de oorlog as fulleton in Het Vrije Volk verscheen.
Diemer wördden leraar Nederlaands, eerst in Grunning en vanof 1948 in Eanske. Al een jaor eerder had e kunnigheid ekregen an de Twèentse taalkundige Herman Bezoen; dizzend nuumde hij 'behalve Twent ook een vent'. In 1955 gunk Diemer weerumme naor Grunning, waor as e leraar wördden an de Rieks-HBS. In 1972 scheidde hij der um medische redens mit uut as onderwiezer.
't Ideaal van een Nedersaksische renaissance
As onderwiezer in Twente kun Diemer hum vienden in Oost-Nederlaandse regionalistische initiatieven; bemuienissen um de regionale cultuur uut te bouwen en eigen organen te geven, zoas een regio-umroep. Mit 't Twèentse regionalisme kwaamp hij in anraking via Herman Bezoen en de publicisten Adriaan Buter en Johan Buursink. Veur Diemer stund bij 't regionalisme de streektaal veurop; dizzend mus 't fundament wezen waorin alle aandere culturele aspecten wörtelt. Van Aoveriessels maondblad De Mars, in 1952 opericht op instigatie van de Algemene Vereniging Twente, zat e töt en mit 1954 in de redactie.
Begun 1953, toen as e hum uutspreuk veur een Oost-Nederlaandse culturele coördinatiecommissie, mus Diemer van de term 'Nedersaksisch' nog niet veule hebben. Veur hum kleefden daor Blut und Boden-ideeën an; 't zol de ienheid van de Nederlaanders antasten en 't Saksische volk had ja nooit op Nederlaands grondgebied eleefd. Wat maonden later was Diemer, mit onder invloed van de Benthemer taalkundige Arnold Rakers, ewunnen veur 't ideaal van een 'Nedersaksische renaissance'. Dizzend zag e as een kaans veur internationale samenwarking en Europese integratie. Ok wol e geern det der een Nedersaksische akkedemie zol komen.
Op veurstel van de Drèentse taalkundige Jan Naarding neugde Diemer end 1953 streektaalschrievers en -onderzukers naor de Twèentse havezate Het Everlo, waordeur contacten ontstunden tussen Nederlaandse en Duutse ieveraars veur de Nedersaksische taal. De Everlo-bijienkomst stund an de voete van de Nedersaksische Beweging van de jaoren vieftig.
't Swieniegeltje
thumb|right|180px| 't Swieniegeltje, tiedschrift föör vaderland en moderspråke Mit Jan Niehoff en de Grunningstalige dichter Simon van Wattum richtte Diemer 't aandere jaor letterkundig tiedschrift 't Swieniegeltje op. 't Was eerst ericht op de Grunningstalige schrieverije, mar al rap brieder op de Nedersaksische schrieverije in Nederlaand en Duutslaand. Diemer, onder invloed van zien Twèentse contacten en de visie van Arnold Rakers aover 't weeropleven van de 'Moderspraoke', wol mit 't tiedschrift een stee bieden an schrievers van alle soorten Nedersaksisch. 't Swieniegeltje höl in 1959 op te verschienen deur gebrek an centerije en deur drokte tussen lu die de blik op de eigen regio ericht hadden en lu die wieder wolden kieken.
Derk med den bear
Karst
Derk met den bear, den up karståvend oaveral rundwaart, hevt syn untstån te danken an: een buur, lange eleaden, wårvan al et vey ofstürven, wördden dårvan so hellig, dat hee et geweyr van de wand greapen en dårmed når buten stormden, wår hee et geweyr in de lücht löägsköät, recht up den heamel an, ümme unsen Leven Heyr te raken. U.L.H. wördden up syn böärte dår wear hellig van en veranderden de buur in Derk med den bear. Nu müt hee töt de lätsten dag rundswarven med syn börstelige eaver.
Willem Diemer
't Swieniegeltje
In zien wark ''Eendracht & twist. Uit het archief van het letterkundig tijdschrift "'t Swieniegeltje" (1954-'59) (1984) beschrif Diemer zien wörding as Nedersaksisch regionalist en 't ontstaon van 't Swieniegeltje''; daorbij haalt e roemschoots persoonlijke correspondentie an. Det kwaamp hum op een hellige reactie te staon van hoogleraar Nedersaksisch Hendrik Entjes (in 'Nedersaksische letterkunde onderweg'), die vund det Diemer zien eigen persoon te bried uutmat. In zien proefschrift De Twentse Beweging (2003) markte de Twèentse historicus Frank Löwik op det Diemer vake onneudig scharp formuleerde, wat niet hiel best paste bij 't Oost-Nederlaandse gebruuk um minder direct te wezen.