cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Verienigd Keuninkriek
Et Verienigd Keuninkriek van Groot-Brittannië en Noord-Ierlaand is een laand in West-Europa legen tussen de Noordzee en de Atlantische Oceaan. De heufdstad is Londen. Groot-Brittannië (Engelaand, Schotlaand en Kymrië) en Noord-Ierlaand vormen gezaemelik et Verienigd Keuninkriek van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, legen op 'e Britse Eilanen in de Noordzee, in et westen van et Europese kontinent. Kymrië was al een onderdiel van Engeland veurdat dit laand saemengong in 't Verienigd Keuninkriek. Tot 31 jannewaori 2020 was et Verienigd Keuninkriek diel van de Europese Unie. Op die dag stapten zi'j uut de unie nao vier jaor onderhaandelen over de Brexit, een laandelike stemronde waoruut naor veuren kwam dat zi'j uut de EU wollen. Töt 31 december 2020 was er een overganks riegeling met de Europese Unie.
Indieling
Et Verienigd Keuninkriek bestaot uut twie grote laansdielen:
Emmen
Emmen is de heufdplaots van de gelieknaomige gemiente Emmen, in de Nederlaandse previncie Drenthe. Emmen had op 1 jannewaori 2004 51.510 inwoners.
't Dörp Emmen ontstund op de zuudoostpunt van de Hondsrogge. 't Wör veur 't eerst nuumd in een oorkonde oet 1139, toen 't as Curtis Emne (Hof van Emmen) omschreven wör; wij vindt vaker Emne en Empne as de olde naomen veur Emmen. De oorkonde sprek van een boerenplaots (mansus) die bekend stiet under verscheiden naomen: Saalhof, Edele Hof, mor wij kent 't toch veural under de naom Heerenhof. Emmen wör an 't ende van de 12e eeuw een zölfstandige parochie.
Nao de Tweede Wereldoorlog wör 't economisch zwakke zuudoosten van Drenthe anmarkt as ontwikkelingsgebied, waornao d'r under meer textiel- en metaolfebrieken vestigd wören. Heur komst maokte neibouwwieken noodzaokelijk. Partie wieken wören op aordig grote ofstand van de bestaonde kern bouwd, dit om laandschoppelijk weerdevolle gebieden as 't bos Emmerdennen te beholden.
Heerde
Heerde (NL ) is n plaatse en gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 mei 2013 18.486 inwoners (bron: CBS) en hef n oppervlakte van 80,42 km² (waorvan 1,67 km² water). Heerde beheurt töt de zogenaamde Biebelgordel.
Geschiedenis
Töt 125.000 jaor eleden lag hier n gletsjer uut de iestied waordeur de stuwwallen, zo as de Renderklippen, ontstunnen. Opgravingen laoten zien dat de streek al in 4500 v. Chr. bewoond was. In de middeleeuwen ontstunnen der twee woonkernen in t gebied van wat noe de gemeente Heerde is. De kapel van Heerde wordden in t jaor 1176 onofhankelik van Epe.
In 1407 wordden t Fraterhuus Hulsbargen esticht. Behalve handschriften kopiëren, hadden de broeders ok wark an t in kultuur brengen van de grond. As gevolg van de Beeldenstörmen de daoropvolgende Tachtigjaorige Oorlog en Karkhervörming wordden t klooster in 1578 esleuten. Heerde gong aoverigens niet van harte met de Karkhervörming met, dat kwam ok deurdat de streek in t begin van de oorlog deur soldaoten van beide kanten vake eplunderd wordden.
In de 17e eeuw woonden de rieke Heerdenaren in landhuzen zo as Zwanebörg (esloopt in de 19e eeuw), Bonenbörg (1633; nog te vinnen an de gelieknamige laan) en Börggraaf (in de 19e eeuw esloopt, maar in 1862 herbouwd). An de rand van de gemeente ligt de Historiese Butenplaatse Kasteel Vosbargen, n rieksmonument met n dubbele 17e eeuwse trapgevel en umgeven deur n binnen- en butengrachte. Op t veurplein van t kasteel he'j n bouwhuus met woning en stallen. t Wordt umgeven deur n landgoed van 80 bunder waorop meerdere boerderiejen en in de 19e eeuw twee papiermeules
Op 13 april 1945 wollen verzetsleden veurkommen dat de Duutsers de strategiese Klementbrugge op zollen blaozen. Ze verwachtten Kanadezen, maar wordden verrast deur n Duutse patrouille. Der ontstun n vuurgevecht en der veulen doden onder de verzetsleden, en uut vraak vermoordden de Duutsers ok enkele onschuldige börgers, totaal 12 doden. n Mure met kogelgaten en n inskripsie herinneren an t drama. In de tuin van t huus stiet n zwaord of kruus as gedenkteken, waorop stiet: Hier velde 't Duitse zwaard 13 april a.d. 1945 12 Nederlanders.
Aoverige kernen
Darpen: Veessen, Vorchten en Waopenvelde. Buurtschappen: Bakhuusbos, Barghuzen, Hoorn, Hoornervaene, Horsthoek, Markluden, Waopenvelde-Noord, Warven, Wolbert.
Stedenband
De gemeente Heerde is een zustergemeente van Balve in Sauerland (Duutsland) en n zusterstad van Bolków in Polen.
Grunneger gerechten en streekprodukten
250px|thumb|Westerwôldse [[spekdikken]] In Grunnen is noast eerdappels t vlaisk t belaangriekste vouer. De veurnoamste vlaisksoorten dij eten worden binnen rindvlaisk, visk en genoat, ien tieds dat man vrouger juust veuraal swienevlais (spek) at. Bie gerechten mit eerdappels zit aaltieds vlaisk. Bie gerechten mit vlaisk hovven nait aaltieds eerdappels te zitten. Vrouger was dit aansom. Tot aan Twijde Wereldoorlog wazzen veul gezinnen aarm en konden niks aans eten as eerdappels mit gruinten. Veur dizze aarmere gezinnen was t eten van vlais n biezunderhaid. Noa Twijde Wereldoorlog kregen luu wat meer gèld ien buuts en wör vlais n gewoonte. Vlicht juust omdat man vrouger noeit vlais eten kon, wör vlais nou slim populèr. Vlais dat ien Grunnen voak eten wör is spek, gehakbaal, sukoadelap en vèrse wôrst (kookt of bakken as sousies). De maiste van dizze vlaissoorten kommen nait allend ien Grunnen veur, dus zai stoan doarom nait hieronder bie vermèld.
Stoet
right|thumb|250px|Nijjoarsrolletjes mit slagroom
Kouk
(Denk om t verschil tuzzen "kouk" (en: cake) en "koek(je)/(ie)" (en: cookie/biscuit)
Veur-eterij
Thoes wordt en wör deurentieds nait voak n veurgerecht nomen. Allend mit spesjoale gelegenheden of ien restoraants worden veurgerechten daind.
Noa-eterij
(Denk om t verschil tuzzen "ies" (en: ice) en "ijs" (en: ice cream)
Zunnewiezer
thumb|Een gewone zunnewiezer thumb|Een digitale zunnewiezer thumb|Een murezunnewiezer Een zunnewiezer (Frans: cadran solaire, Duuts: Sonnenuhr, Engels: sundial) is een instrement waor de tied mee an-egeven kan wonnen, deur de zunne as hulpmiddel te gebruken.
De schaoduw van een veurwarp veraander daordeur de heultied van richting. As de schaoduw naor 't noorden wies (in 't zujelijk halfrond naor 't zujen) is 't krek mirreg. De zunne steet dan in 't zujen (in 't zujelijk halfrond in 't noorden), krek boven de meridiaan. 't Is 12 ure in lokale zunnetied. Daorvanuut ku-j een verdeling maken en uurlienen anbrengen waorop de schaoduw 't ure angeef.
In 't duuster
In 't duuster ku-j de tied vanzelf neet meten mit een zunnewiezer, mar toch ku-j 's nachs de tied lezen an de haand van de posisie van een bepaolen ster. Hierveur gebruuk je een nocturlabium, 't instrement wonnen oek wel een horologium nocturnum eneumd. 't Liek dus in principe arg op de meniere dee gebruuk wonnen bie 't bepaolen van de tied, mit een zunnewiezer as hulpmiddel. 't Grote verschil is liekewels da-j bie de nocturlabium gien zunloch neudig hem, mar wel da-j der sterns goed zien kunnen.
Geschiedenis
Egyptische schaoduwklokken (1500 v. Chr.) wönnen in 't Ouwe Egypte gebruuk, en bin veerder ontwikkeld deur aandere culturen, zoas de Chinese, Griekse en de Romeinse culturen. Een soort zunnewiezer zonder gnomon wonnen beschreven in 't Ouwe Testement (Jesaja 38:8).
De wiskundige en sternskundige Theodosius van Bithynia hef volgens sommigen een universele zunnewiezer emaak dee overal ter wereld gebruuk kon wonnen. De Franse sternskundige Oronce Finé maken een ivoren zunnewiezer in 1524. De Italiaanse sternskundige Giovanni Padovani publiceren een verhaandeling van de zunnewiezer in 1570. Hierin stungen de anwiezing veur 't maken van zunnewiezers en 't bevestigen van de verticale en horizontale zunnewiezers. Giuseppe Biancani's Constructio instrumenti ad horologia solaria bespreek 't maken de perfecte zunnewiezer, mit biekoemde illestrasies.
Karen (zuvel)
thumb|Een kaarton in een zuvelfebriek Karen of karren is 't preces waorbie verzuurde room in beweging ebrocht wort waodeur de vetmembraantjes in de room breken. De vetdeeltjes kluten samen en scheien zich of van de karemelk. Uut 't vet wort dan botter emaakt.
Vrogger worde-n-'t mit de hand edaon deur de room urelang te stampen in een stampkaar. Tegensworig wort 't mit een bottermaakmesine edaon.
Wilhelmus
't Wilhelmus is 't Nederlaanse volkslied. 't Besteet uut 15 coupletten dee een samen een woord vormen: in de oorspronkelijke tekse vormen de eerste letters van de 15 coupletten de naam Willem van Nassov. De muziek is afkomstig van een oud Frans soldatenlied.
't Eerste couplet wonnen vake ezungen, soms kump daor 't tweede couplet achteran deur 't zesde dat in de Tweede Wereldoorlog iezig populair was. 't Lied was oek in de Zujelijke Nederlanen populair. Daor was 't dikkels te heuren op een cantus en bie bie-eenkomsten van orangistische en Groot- of Heul-Nederlaanse groeperingen, meestentieds van de extreem-rechse zied. 't Wilhelmus is vanof 10 meie 1932 't Nederlandse volkslied; daarvoor was 't volkslied "Wien Neerlands bloed".
Kakoubutter
Kakoubutter is t vet dat van nature veurkomt in de kakouboon. Kakoubutter wordt moakt tiedens de verwaarken van braande kakoubonen. Dizze bonen worden moalen tot een soort vettege massa, de kakoumassa. De kakoumassa wordt doarnoa deur persen schaaiden in roewe kakoubutter en kakoupouder. Soms vindt der aanslutend n raffinoage en ontgeuren van de kakoubutter ploats.
Aaigenschoppen
Kakoubutter is bie koamertemperatuur vrai week en smeerboar, vandoar dat ze t ook butter nuimen. t Het n kenmaarkende geur en is wit tot lichtgeel van kleur. Kakoubutter smelt bie sikkom 36 groaden Celsius.
Gebroek
Kakoubutter wordt gebroekt bie t moaken van sokkeloa. Vrouger was t wettelek verplicht dat sokkeloa mit alleneg kakoubutter as vetbestaanddail moakt wuir, tegenswoordeg maggen ook aandere vetten gebroekt worden. Deur t lege smeltpunt van kakoubutter dat in de buurt van de lichoamstemperatuur ligt smelt sokkeloa in de mond.
Doarnoast wordt kakoubutter veul gebroekt in kosmetika, mit noam in dingen as lippenpommoade en aandere beschaarmende zalven. Ook hier is t lege smeltpunt belangriek: dat zurgt veur n makkelk oetsmeern van t produkt over t lichoam. Joe kinnen t gebroek in kosmetika herkennen aan de INCI-aanduden: Theobroma cacao, de Latainse noam veur de kakouboom.
Dollert
right|thumb|de Dollert thumb|Indiekning van Dollert De Dollert of Dullert (bienoam: Ol Tjoard; Nederlaands: Dollard) is n zeeaarm, onderdail van t Waddenzee, op t grènzgebied van Nederlaand en Duutslaand. De revier de Ems mondt hier ien oet en stroomt doarnoa deur noar de Noordzee. De Dollert is om en bie 100 km² groot. De Oostfraise stad Emden ligt der ten noorden van en de Grunnegse stad Delfziel ligt n klaine 9 km te westen van de Dollert. t Getaaienverschil ken oplopen tot 3 meter tou. De Dollert is tegenswoordeg n groot natuurgebied woar geregeld excursies noar tou organiseerd worden.
Ontstoan
De Dollert is ontstoan deurdat t Grunneger gebied t Reiderlaand overspuild wuir deur hoogwoater van t Ems. Dit kwam deur n drijtel störmvlodden. t Belaankriekste was de Marcellusvlod. In welk joartel dit stee von, is nait dudelk. De joartellen 1219, 1277, 1287, 1299, 1361 en 1362 worden nuimd as meugelke joartellen van ontstoan. Doch wuiren grode dailen wel beschaarmd deur wierden of dieken. Hierdeur bleven wat lougen bewoard. Dou ien 1413 n aantel dieken vernaggeld wuiren deur de stried tuzzen Schieringers en Vetkopers, lag t Reiderlaand open veur t woater. Sunt dou lag t Reiderlaand open veur t hoge woater en wuir t dus ook gehail overstroomd. Ien 1520 beriekte de Dollert zien grootste oppervlak. Hai rekde dou tot aan Winschoot en Bennewold. De Blaauwe stad is legen op dit gedailte woar de Dollert dou lag.
Grunnegs verhoaltje
Der gait n ook n verhoaltje over t ontstoan van de Dollert: Hou de Dollard ontstoan was
Laank, laank leden was de Ems nog nait zo boorde groot as dat e nou is. En de Dollert? Dij beston dou nog nait. Bie ain boerenploatske ien Termunten, nait wied bie de zee vot, har de boer ain woaterput. Elke dag huil e der n prot woater oet. Moar op ain morn huil e de emmer der oet en ondekte hai dat der ain heern ien zien woater zwom. Hai wos nait wat e zag, hou kon n zeevisk nou ien n zuitwoaterput terecht kommen wezen? Hai prakkezeerde mor roak en op ain duur was e der achter. Dit mout ain taiken van hogerhaand wezen. Het het nait laank meer duurt of het woater kwam over de dieken hin en kilometers laand en tientallen dorpkes wuiren overspuild deur het zolle woater. De Dollert was ontstoan.
Zeeuws volkslied
't Zeeuws volkslied is in 1919 ontstaon as reactie op Belgische annexasieplannen dee al in de Eerste Wereldoorlog opkwammen. Vele Belgen vunnen dat Nederlaand zich deur zien neutraliteit in de oorlog pro-Duuts op-esteld had. De Belgische regering wol as kompensasie veur de schaode en ellende dee laand en volk ondervunnen twee Nederlaanse gebieden annexeren veurnamelijk teneinde de defensieve posisies van België bie een meugelijk toekomstig konflik mit Duutslaand te verbeteren: Zuud-Limburg vanwegen de steenkool en um de strategische maasovergangen bie Mestrich onder controle te hem en Zeeuws-Vlaanderen vanwegen de toegang tot Antwarpen, dat in 1914 deur de neutraliteit van Nederlaand neet effectief via de zee militair ondersteund had kunnen wonnen.
Trente (stad)
thumb|250px|Een fort in in Trente Trente (Italiaans: Trento, Duuts: Trient) is de eufdstad van de Italiaanse autenome regio Trentino-Zuud-Tirol en de previnsie Trente, in 't noorden van Italië. De stad ef zo'n 110.000 inwoners en is ok de eufdstad van de gelieknamige previnsie. De stad ef ok een goeie universiteit, wöör onder andere Romano Prodi ooit as hoogleraar in dienst was.
Zeeuws volkslied
In 1919 kwam 't Belgische annexasie-streven nog starker naor veuren. Een grote groep in heel Zeelaand veulen to de behoefte de verbunnenheid mit Nederlaand en Oranje te onderstrepen. De heufonderwiezer uut 's-Gravenpolder, D.A. Poldermans, schreef hierop de woorden van een volkslied waor de Middelburgse dirigent J. Morks de meziek bie schreef. 't Zeeuws volkslied dreugen zie op an de Kommissaoris van de Koneginne, mr. H.J. Dijckmeester. 't Lied wönnen laoter liekewels officieel.
Trente (stad)
Trente was oorspronkelijk een Keltische stad, die later veroverd is deur de Romeinen (Tridentum). Tot 1918 was Trient een Oostenriekse stad. Nao de eerste wereldoorlog is 't an Italië egeven deur de eallieerden.
Zeeuws volkslied
Tekse
<poem style="font-style:italic;"> Geen dierder plek voor ons op aard. Geen oord ter wereld meer ons waard, Dan, waar beschermd door dijk en duin, Ons toelacht veld en bosch en tuin; Waar steeds d'aloude Eendracht woont, En welvaart 's landsmans werk bekroont, waar klinkt des Leeuwen forsche stem; 'Ik worstel moedig en ontzwem!'
Trente (stad)
Trente is beroemd vanwegen 't Concilie van Trente dät der tussen 1545 en 1563 e-ollen is. Dit concilie zette de contrariffermasie in en nam belangrieke besluten zoas 't oprichten van seminaries, de uutgaove van een kattechismus en de verbetering van 't missaal en 't brevier.
Zeeuws volkslied
Tekse
Het land, dat fier zijn zonen prijst, En ons met trots de namen wijst, Van Bestevaer en Joost de Moor, Die blinken zullen d'eeuwen door; Waarvan in de historieblaên, De Evertsen en Bankert staan, Dat immerhoog in eere houdt, den onverschrokken Naerebout.
Trente (stad)
De Engelse naam veur Trente is Trent. In 't Duuts heet de stad Trient.
Zeeuws volkslied
Tekse
Gij, Zeeland, zijt ons eigen land, Wij dulden hier geen vreemde hand, Die over ons regeeren zou, Aan onze vrijheid zijn wij trouw. Wij hebben slechts één enk'le keus: 'Oranje en Zeeland!' da's de leus! Zoo blijven wij met hart en mond, Met lijf en ziel: goed Zeeuwsch goed rond.
Dit volkslied is minder bekend in 't zujen van de Westerschelde, waor op gelegenheden eerder 't Zeeuws-Vlaoms volkslied volkslied espeuld wonnen.
Henk van Twillert
Henk van Twillert (Spaokenburg, 1959) is een Nederlaanse baritonsaxofonist.
Van Twillert begunden mit saxofoon speulen toe as e veertien was. Nao de middelbaore schoele gunk e studeren an 't Amsterdams Conservarotium bi'j heufdvakdocent Ed Bogaard. In 1979 richtten e tiedens zien studie in de maande mit drei collega's 't Amsterdam Saxophone Quartet op, een groep die nog aal bestiet, wereldwied concerten egeben hef en een umvangriek antal cd's op-eneumen hef.
Van Twillert was heufdvakdocent an de Enschedese vestiging van 't ArtEZ Konservatorium en hef now dezölfde functie bi'j 't Konservatorium van Amsterdam. In Portugal, daoras e in Porto warkt as heufdvakdocent an de esmae (escola superior de música e das artes do espectáculo), kump e sund 1989 mit saxofoonopleidings op batteri'je. Hi'j initieerden in Portugal veule concerten, masterclasses en culturele uutwisselings. Samen mit de Portugese saxofoonspeuler Fernando Valente richtten Van Twillert de Portuguese School of Classic Saxophone op, daoras later 't Portuguese Saxophone Orchestra uut vortkwaamp.
Wieder is Van Twillert leider van 't internationaol saxofoonensemble Vento do Norte. Hi'j hef op podia oaver de hiele wereld espeuld en treedt riegelmoatig op as solist in 't Concertgebouw.
Stip
Stip is de benoamen van n heufdsaus bie n moaltied. Der binnen verschaaidene oarden stip, mit elk heur aigen toupazens.
Broadstip
right|140px|Broadstip De ien Nederlaand maist gebroekelke vörm van stip is broadstip, dat n extrakt van vlaisk is. As man vlaisk bakken of broaden dut, kommen der stovven oet t vlaisk ien de butter of eulie. Voak wordt der ook roux bie doan, bieveurbeeld tuzzelwaaitenblom mit butter, om de boudel aan te dikken. Ien landen as Nederlaand, Duutslaand, Engelaand en de Verainde Stoaten wordt t over eerdappels hìn goten en soamen opeten. Sumtieds wordt t ook over t vlaisk hìn doan, om de verloren smoak weerom te geven. In Duutslaand wordt t Bratsaft (broadsap) nuimd en ien t Nederlaands jus (Frans veur 'sap').
As varioatsie kinnen der verschaaidene toudounens deurhìn doan worden zo as padstoulen, stôkjes vlaisk, siepeltjes, môr ook wien.
Tegenswoordeg is broadstip ook kriegensboar in poudervörm, woarbie allend môr n bitke woater bie hoft en den koken mout.
Mostertstip
De noam "stip" komt den ook van t gebroek om eerdappels der ien te stippen. t Wör vrouger ook broekt als aalgemaine noam veur mostert, omdat mostertstip doudestieds de ainegste toupazen van mostert was.
Sojastip
Ien tieds dat t stippen ien de saus bie bovenstoande gevalen aigelks allend bie de mostertstip veurkomt, is t ien Japan ook gebroekelker om te stippen as om saus over de moaltied tou flijen. Sojasaus is n aiwenolle traditsie en kin bie elke Japanse moaltied. Bie gerechten as soezie wordt t puur broekt, môr bie aander gerechten, zo as gyoza worden der verschaaidene toudounens bie doan, zo as sitrussap, witlook, boslook of viskesaus. Sumtieds wordt der ook sake en sukker biedoan en den hait t teriyakisaus.
20 meert
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 20 meert
Voegelmure
thumb|250px|Voegelmure
Voegelmure (Stellaria media) is een lege eenjaorige plaante, dee in alle seizoenen in bleui te vienen is, zolange der gien langere vorsperiode is. De plaante is vake wiedvertak, mar hef mar één wortelstelsel. De stengels bin greun of rood. De blaojen bin greun, eierrond mit een spitse bovenkaante, en vake esteeld. De bloemknoppe is stark behaord.
Montfoort
Montfoort is ne stad en gemeente in de Nederlandse previnsie Utrecht en hef ne oppervlaakte van 38,25 km².
Voegelmure
Vortplaanting en verspreiding
De vuuf kroonblaojen bin wit en iezig diep in-esnejen, waordeur 't liek of der tien kroonblaojen bin. De kelkblaojen bin even groot, de helmknoppen bin paors en op 't bovenstandige vruchbeginsel staon dree stielen.
Montfoort
Geskiednis
Umstreaks et joar 1170 leet biskop Godfried van Rhenen op n strategies punt langs den Hollandsen Iessel n kasteel bouwen. Dizzen burcht mos et Sticht Utrecht – et gebeed van de biskop van Utrecht – bescharmen teagen de anvallen van de Hollandsen graven. Boavendeen kon den biskop hiervandan et mangs reurige Utrecht under den doem holden. Et kasteel droog den name Kasteel Montfoort, den woarschienlek is ofgeleid van “Mons Fortis”, dat starken barg of burcht betekkent. Denzelfden plaatsname kump ok veur in Spanje en Portugal, zee Monforte. As kommandant van et kasteel wöd nen dienstkearl uut den ridderstaand beneumd. Dizzen kreg den titel van burggraaf van Montfoort, en ok wat in de umgaeving eleagen goderen. De burggraven ontpopten zich as machtige heern, dee nen belangrieken stempel drukten op de historie van de streake.
Voegelmure
Ekelogische betekenisse
De plaante gelt as een typische ruutsoorte. Grondbewarking is neudig um 't biotoop van disse plaante in stand te houwen. Disse plaante vormp vrie vlogge zaojen en is vake één van de eerste dee kiemt nao een schoffelbeurte. Deurdat e oek 's wienters greuit, bescharmp de voegelmure mit heur blaojen de anvankelijk losse grond waordeur e neet helemaole dichteslaot.
Gebruuk
Voegelmure is in trek bie voegels. Veural volièrehouwers gebruken disse plaante um der voegels van greunvoer te veurzien.
Montfoort
Geskiednis
In 1629 kreg Montfoort te maken mit nen grootn stadsbraand, woarbi-j de St. Janskarke in de asse wierd elegd. Den herbouw van de hervormde karke van noe wodden in 1634 volteujd en kon mede wödden bekostegd uut den verkoop van laanderi-jen van de karke. In 1648 dwongen toornnhoge schulden den burggraaf ziene rechten en bezittingen in Montfoort te verkopen. De rolle van de burggraven van Montfoort was hiermet uutespöld. In et rampjoar 1672 wierd de stad bezet deur de Franse tröppe. Stadholder Willem III wist eur raps te verjagen, moar den vi-jand blees bi-j et vortgoan nog wal et middeleeuwse kasteel op. Den veurburcht blef beholden en wöd noe “et kasteel” eneumd.
Frankriek (deurverwiespagina)
Frankriek kan verwiezen naor:
Adriaan Stoet
Adriaan Stoet ('t Oveine, 9 september 1965) is een Nederlaanse violist.
Stoet volgden zien eerste vioollessen op elfjaorige leeftied. An 't konservatorium van Utrecht studeerden hi'j bi'j Phillipe Hirschhorn, bi'j wel e in 1993 of-estudeerd is. Hi'j hef verscheiden masterclasses evolgd bi'j violisten as Wiktor Liberman, György Pauk en Ruggiero Ricci.
Stoet hef verscheiden plaoten op-eneumen, waorunder een cd mit violiste Emmy Verhey. Later hef hi'j mit Verhey en Herman Krebbers espeuld. Hi'j concerteerden mit zangeres Inessa Galante en saxofoonspeuler Henk van Twillert in Engelaand en Letlaand, en trad op in 't Concertgebouw.
Wieder speulden Adriaan Stoet mit de pianisten Tjako van Schie en Jan Vayne. Mit Van Schie brocht hi'j een cd uut mit Jiddische meziek uut de ghetto's en concentraosiekaampen.
Stoet is riegelmaotig jurylid bi'j vioolwedstrieden, zoas de Iordens Viooldagen, en soleert vake bi'j alderhaand meziekgezelschoppen.
Vandage de dag gef Stoet les an de meziekschoele in Zwolle, an't konservatorium in Zwolle, en doceert talenten an de deur hum op-erichte Zwolse Vioolacademie (veurhen de Philippe Hirschhorn Vioolacademie enuumd).
Ska
Ska is nen meziekstiel den't is ontstoan op Jamaika zo um en noabiej de joarn '50 van n twentigsten eeuw, duurdet Jamaikaanse jazzspöllers t kenmoarknde jazzritme oawer de moate hen skeuwn, en dus neet mear op n tel, mear noa de tel speuldn.
Oontstoan
De Jamaikaann lusterdn völle noar Amerikaansen rhythm & blues en jazz, wat toew oawer de hele wearld bekeand was. De Jamaikaann woln det zelf ook spöln en prebeerdn op alle meugelike maneern um t good noa te doon. Jazz hef n slaggitaar met stakkato-akkoordn recht op n tel. De Jamaikaann verskeuwn det tusken de teln in, woerduur t geheel vlotter kleunk en n gitaar better te heurn was. Dat gaf ook t walbekeande ska-geluud.
Karakteristiekn duur vergeliekn
Umdet ska vake in eenn oam wörd eneumd met reggae en völle leu t verskil tusken dee twee fealik nit weett, wörd hier duur vergeliekn de peuntn op de riege zat woeran of ze te herkenn en te oonderskeaidn beent.
Veardere oontwikkeling
Toew dr völle Jamaikaann noar Engelaand emigreerdn noa n Jamaikaansn onofhaankelikheaid, en ska met zik metbrachn, wör disn stiel ook in Engelaand machtig geleefd. t Sleug zo an det blaanke jongern zik, net as de Jamaikaanse immigraantn in dee tied, n kop kaal sköarn en ne nieje groepering vörmdn: skinheads (kaalköppe). Later wör disn groep vake met rechts-extremisme in verbaand ebrach, mear in t begin har t hier niks met te steln. In de joarn '80 har ska duur bands as Madness en The Specials ne opleawing. Duur invlood van n aandern meziekstiel den populair was in dee tied, punk, kreeg ska oet Engelaand n aander geluud; t wör n luk schöarper. Dit heetn Two Tone-ska. Bekeande nommers doarvan zeent Baggy Trousers en Nightboat To Cairo van Madness en On My Radio van The Selecter.
Ook in Neerlaand wör Ska bekeand. Nit allene duur Engelse bands en öare hits, mer ook duur Neerlaandse bands, zo as Doe Maar, dee't in de joarn '80 grote hits hadn. Ook Guus Meeuwis har ne kleaine hit met Verliefd zijn is veel leuker. Aandere Neerlaandse skabands zeent o.m. The Upsessions, Rude Rich & The High Notes en The Bouncers.
Rugbie
thumb|300px|2 manskappen in nen scrum 220px|thumb|Re rugbytackle Rugby (oet Engels: Rugby) is een balspel woerbiej as et doel is um nen ovaalvormigen bal oawer de liene van 'n tegenspöller te kriegen. As wiej et in Nederland oaver rugby hebt, bedolet wiej meesttieds Rugby League.
In rugby league maak iej een punt duur nen eivörmigen bal oaver de achterliene van de tegenspöllers an de grond te drukken. Dat neumt ze nen try en is de vuurnaamste manere um punten te maken. Nen try leavert veer punten op. De tegenstanders mut de anvallers tegen zeen te holden. Dat magt ze doon duur ze onderoet te halen (tackle) en de opkomst van de anvallers tegen te warken.
Nöast tries zint der ook punten te verdenen met trea-goals. As een manskap nen try maakt magt ze ook nog nen vryen trad (try at goal) nemmen, wat nog es twee punten der bie opleavert as et lukket. Op ieder ogenblik in de wedstried ma'j proberen um 'n bal tusken de H-vörmige goalpöste te sketen vanoet de hande, al leavert dat mer een punt de goale op.
Et mag wean dat et mangs wat te onbenullig geet. Dan grip 'n skeidsrechter in duur nen straftry to te kennen an de ploge van denne wat te hardhandig behandeld is, zonder at 'n bal oaver de achterliene west is. Ook kan nen skeids nen strafskupperd tokennen. Dee leavert ook twee punten op. Anders as bie skuppers vanoet de hande wordt strafskuppe enömmen vanof de grond. 'n Bal wördt vuur et eavenwicht rechtop op nen tee ezat, een pinneken in et grös. De tegenstanders magt dan neet ingriepen.
Soorten
Rugby is op te delen in meerdere soorten, woervan as Unie- en Liga-rugby de bekendsten zint.
Allebeide vörme zint machtig populair in Groot-Brittanië, Ierland, Frankriek, Australië, Niej-Zeeland.
Unie-rugby is de nationale sport van Wales, Niej-Zeeland en landen in 'n Stillen Oceaan zoas Tonga, Fiji en Samoa. Doarnöast wördt et ook völle spöld in Ierland, Argentinië, Roemenië, Zuud-Afrika en Italië.
Liga-rugby is de nationale sport van Papoea-Niej-Ginea, mer wördt ook wal völle in de earder neumde landen espöld.
Kaapse ginstkatte
thumb|250px|Foto van de Kaapse ginstkatte, eneumen bie de Zaandrevier in [[St Francisbaai]] De Kaapse ginstkatte of tiegerginstkatte (Genetta tigrina) is n vleiseter, die verwaant is an de Afrikaanse linsang en an de sivetkatten. De Kaapse ginstkatte ku'j tegenkoemen vanaof Senegal tot an Soemalië an toe, en in t zujen van Namibië en in Zuud-Afrika, mer t kömp niet veur in t zuudwestelike gedeelte van de dreuge gebiejen. Net as aandere ginstkatten, is t n nacht- en boomdier.
t Eet knaagdieren, voegels, reptielen, vruchten, en ongewarvelde dieren. Net as alle sivetkatachtigen hef t starke geurklieren die t gebruukt um zien territorium te markeren.
De Kaapse ginstkatte is een van de soorten ginstkatten die as exoties dier ehuilen wörden in bieveurbeeld Amerika en in aandere laanden.
Noordfrais
thumb|Noordfraise dialekten thumb|Twijtoaleg ploatsnoambord Hoogduuts-Noordfrais van Niebüll Noordfrais (ploatselk: Frasch of Friisk) is de benoamen veur de Fraise toal zo as t in Noordfraislaand in t zuden van de Deens-Duutse grìns proat wordt. t Noordfrais het "ffr" as ISO 639-3-toalkode. t Noordfrais bestaait oet n aantel hail oetainlopende dialekten, mit as heufdindailen:
Veurbeeldzin in Noordfraise dialekten
Oet t onderstoande zinnetje bliekt dudelk houveul de verschillende heufddialekten van t Noordfrais oetailopen, en dat de dialekten van Föhr en Amrum praktisch aan mekoar geliek binnen. De vertoalen luudt: "'Schien, olle moan, schien', ruip Hoavelman, môr de moan was naargens meer te zain en de steerns ook nait; zai waren aalmoal al noar bèrre gongen."
Aailaand-Noordfrais
Söl'ring:
Helgolaands:
Öömrang:
Vaastelaands-Noordfrais
Goeshards:
Wiedinghards:
Halligfries:
Bökinghards:
De Klomp
De Klomp kan verwiezen naor:
Maande
Een korve zonder bojem wonnen in korfbal en basketbal as doel gebruuk.
Een ondersteboven eplaosen korve wonnen deur biejenhouwers gebruuk as 't umhulsel veur een biejenes, biejekorve eneumd.
Maanden van riet en takken wonnen nog steeds op ambachtelijke wieze deur maandenvlechters emaak.
Oldlusen
thumb|300px|De hervörmde karke van Oldlusen uut 1952 Oldlusen (ok wel Oldluzen naor de spelling-Gallée ; Nederlaands: Oudleusen) is een dörp in Aoveriessel in de gemiente Dalsen. 't Lig ten noordoosten van 't dörp Dalsen, an de N340 (de Hessenweg) en een endtien baoven de Vechte. Per 2018 woonden der 560 mèensen, een toename van de 501 in 2006.
Geschiedenis
Vanof de 19de ieuw is Oldlusen al hoe meer ontwikkeld töt een hechte gemienschop waor de mèensen kunnig mit mekare bint. Der is een hervörmde karke uut 1952. In 1967 wördden Ontmoetingscentrum de Wiekelaar lös edaone en in 1989 kwaamp der een sporthal. Ok bint der een bieb, een basisschoele, een supermarkt en, an de Hessenweg, een eetkefé en wegrestaurant. Der is een bedrieventerrein, het Muldersveld, mit veurnamelk lokale bedrievigheid. In 't butengebied wördt eboerd en hej kampeerveurzienings.
Bi'j Oldlusen is 't hotel mit conferentiecentrum Mooirivier (töt 2008 De Bron en eerder nog vekaansieoord de Vechtstroom).
Op Oldlusen wördt naost Nederlaands vanolds Sallaands epraot.
Citaot
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> "Goa'j met hen schaats'n?" vreug mi'j Hans. Ik dache: "Joa, det is mien kans um is te win'n." Schaats'n lopen is mien vak. Ik peutie-oaver met gemak. 't Zal hum niet zin'n.
Eerste strofe van Oldluus'n - Gelster deur Irene van Oenen. In: Arend Heideman (samenst.) (2001?), Kot tegen moder de gaanze an, Stichting Genootschap voor Gelselaar en de Ganzenveer
Schrieveri'je
In dizze lieste vin ie boeken die mit Oldlusen van doen hebt.
21 meert
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 21 meert.
Twente (gouw)
Twente vörmden in de Frankische tied een gouw, een gebied bestriekend det tègenwoordig roegweg de Nedergraofschop Benthem en 't oostelijke diel van Oaveriessel umvat. De name Twente kump waorschienlijk van de stam van de Tubanten.
Vrogste schriefvörmen
De gouw heure wi'j veur 't eerst van in 797 as pagus Northtuianti. Ok in 799 wördt 't gebied nog Norht-Tueanti enuumd, mar in 851 pagus Thuehenti en in de 11e ieuw Tuuente, Thuente. Vermoedelijk kwaamp in dizze ieuw 't noordelijke diel van de gouw in de macht van de heren van de Graofschop Benthem.
Ofbakening
De grèenzen van de gouw waren in 't noorden 't reviertien de Riest, det Twente van Drenthe scheidden, in 't zuden de gouw Hamalaand of de Graofschop Zutfent, in 't oosten de Graofschop Benthem (waorschienlijk strekten hum Twente hier töt an de Vechte uut), en in 't westen een diel van Hamalaand en Salon, daoras 't reviertien de Regge de gröppe vörmden. As toen nog heurend bi'j Twente wördt enuumd: in 799 Hasungum (de mark Hesingen, haalf Benthems) in 851 Wilshem (Wilsum in de Graofschop Benthem), en in 1131 Ulsnen (Uelsen in de Graofschop Benthem).
Bestuur
Uut een brief van de Utrechtse bisschop Bernold (véur 1054) blik det toentertied een Godescalcus graof van Twente was ("infra comitatum Godescalci comitis Thuente nuncupatum"). Ok blik uut dizze brief det Gore, 't hudige Goor, as heufdstad gold.
Revier
thumb|Revier in de [[Verienigde Staoten van Amerika]] Een revier is een min of meer netuurlike waeterstroom. Wi'j onderscheiden oceanische revieren die in een zee of oceaan aendigen, en kontinentaole revieren die in een meer, moeras of woestijn aendigen. Een laek is de anduding veur een kleine revier.
Elke revier leit in een stroomgebied. Dat is et totaole omringende gebied waorbinnen al et overtollige waeter via die iene revier ofvoerd wodt. Bi'jveurbeeld: et stroomgebied van de Rien. De scheidingsliende tussen twie stroomgebieden wodt de waeterscheiding nuumd.
De bepaoling van de linker- en de rechteroever van een revier gebeurt vanof de bron (in de richting van de stroming) van de revier zien.
Der wodt ok onderscheid maekt naor vorm van een revier. Zo wodden meanderende en vlechtende revieren onderscheiden. Meanderende revieren bestaon uut ien stroomgeul, die kronkelt mar in wezen weinig veraandert. Vlechtende revieren bestaon uut meerdere stroomgeulen die deur mekeer henne vlechten en regelmaotig verschuven. Alle revieren in Nederlaand bin meanderend. Revieren in barggebieden of aandere revieren waorvan de ofvoer over et jaor stark wisselt bin vaeke vlechtend.
Frankriek (Harderwiek)
Frankriek is een buurtschap in de gemeente Harderwiek. 't Ligt vlakbie Hierden en is noen helemaol op-eslokt deur de stad Harderwiek. 't Zol zien naam te danken hen an 't feit dat daor in 't vleden eens een luchtballon uut 't laand Frankriek neer-ekommen is.
Frankriek bestung veurdat 't op-eslokt werd deur Harderwiek veurnamelijk uut ouwe boerderiejen die vaak al generaoties lang in de femilie warren. Noen besteet Frankriek uut veurnamelijk niejbouwhuzen mit daortussen nog een enkele ouwe boerderie.
Nedersaksen
250px|right|Nedersaksen in Duutslaand
Nedersaksen (Grunnegs ook: Leegsaksen, Platduuts: Neddersassen, Duuts: Niedersachsen) is n dailstoat van Duutslaand. t Is noa Baiern de grootste dailstoat van t laand. t Het as heufdstad Hannover en was verdaild in 4 provìnzies (Bezirke): Weser-Ems, Lunenbörg, Hanover en Broenswiek. De minister-presidìnt van Leegsaksen is Stephan Weil (SPD).
De dailstoat is 47.614,07 vaaierkaante kilometer groot en der wonen 7.926.599 mìnsken (december 2015). Dat binnen 166 inwoner per vaaierkaante kilometer.
Geogroafie
Leegsaksen grènst mit de klok mit aan de Noordzee/Waddenzee, Breem, Hambörg, Sleeswiek-Holstain, Mecklenbörg-Veurpommern, Brandenbörg, Saksen-Anhoalt, Thureng, Hezzen, Noordrhain-Westfele, Overiesel, de Drìnt en Grunnen.
Toalen
In Leegsaksen wordt Hoogduuts sproken. t Selterfrais en Leegsaksisch wordt as minderheids- cq. streektoal bescharmd.
Aauwerk
Aauwerk kin verwiezen noar:
Nait te verwarren mit:
Hunzego
Algemain
De noam Hunzego betaikent streek (go of gouw) van Hunze. Dit, omreden dat Hunze vrouger deurluip tot aan Laauwerzee tou, moar loater deur 'bewaarken' (verlengen, verdaipen, recht trekken) t Rietdaip nuimd is. Hunzego het as heufdploats Winzum. t Gebied komt grotendails overain mit Hoogelaand, dat anders meer n geogroafische noam is, in tieds dat Hunzego n bestuurleke ainhaid was.
Jurjen van der Kooi
Jurjen van der Kooi (Hurdegariep, 22 dezìmber 1943 - Drachten, 4 september 2018) was universitair heufddozìnt volkskunde/oroale literetuur aan de Rieksuniversiteit Grunnen ien Stad, provìnzie Grunnen. Ien 1997 hebben ze hom de Europäische Märchenpreis (van de Märchen-Stiftung Walter Kahn) en ien 2004 t Totius Frisiae-Siegel (van de Ostfriesische Landschaft) oetlangd veur zien waark as verzoameloar van sprookjes, sagen en anekdotes.
Hunzego
Algemain
De drij waddenaailaandken Röttemerploat, Röttemeroog en Zuderdunen heuren bie dit Ommelaand.
Jurjen van der Kooi
Van der Kooi is ain van de soamenstellers van t Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde (2008) en het doarin schreven over de oroale literetuur van Oost-Nederlaand.
Emmen (gemiente)
Emmen is een gemiente in 't zuudoosten van de Nederlaandse pervincie Drenthe en hef een oppervlakte van 350 km², waormet 't ien van de grootste van 't laand is. De heufdplek is 't gelieknaomige Emmen, de gemiente had 107.055 inwoners op 1 januari 2020.
Hunzego
Algemain
Der bestaait ook n voetbalklub mit de noam Hunzego (Nederlaands: Hunsingo). Dizzent is in Winzum vestegd.
Stoup
250px|right|thumb|Twij sitewoatsies: ain op n wierde en ain ien t Oldambt. n Stoup is n pad dij laangs n hoes lopt op aigen terrain. Voak wordt dit pad broekt as inrit veur de auto. Vrouger was dit enkeld n voutpadje dat mit rooie klinkers tegeld was. Dit was voak t ainege partikuliere stokje laand dat tegeld was. De rest was zaandpad. n Stoup zol ien t Nederlaands ook aanduud worden kinnen as eigen weg. Op de wierden luipen stoupen voak noast de hoeskes laangs en bie de Oldambtster stees luipen dizzent voak recht van de weeg noar de deur van t hoger legen stee.
Emmen (gemiente)
Geschiedenis
't Bij Emmen legen grote hogevenegebied 't Boertanger Moor wör eerst gebruukt om boekweit te telen; dörpen as Erica bin as zogeheten boekweitkolonies ontstaon. In de 19e eeuw wör uut 't vene massaol turf wonnen, waorveur meerdere kanaolen graoven bint. 't Belangriekste restaant van 't venegebied in de gemiente bevindt zich in 't netuurrisservaot 't Bargervene.
Hunzego
Historie
thumb|right|Hunzego om t joar 1300 Net zo as Fivelgo was Hunzego oorspronkelk n Frais go. Hunzego was t eerste lid van de Ommelaander Unie.
Emmen (gemiente)
Geschiedenis
Nao de Tweede Wereldoorlog wör 't economische zwakke zuudoosten van Drenthe anmarkt as ontwikkelingsgebied, waornao d'r under meer textiel- en metaolfebrieken vestigd wören.
Hunzego
Historie
t Go was onderverdaild in vaaier onderkwartaaiern:
Emmen (gemiente)
Kernen
Antal inwoners per woonkern: * Inclusief Noordbarge, Zuudbarge en Emmerschans, exclusief Barger-Oosterveld, Weerdinge en Westenesch.
Geertrudenbarg
thumb|Straot anzicht) thumb|Huus an de Venestroate: Inde Vrachwage (1646) Geertrudenbarg is ne stad en gemeente en veurmoalige heerlekheid in et noordwesten van Noord-Broabant. Vanof 1 juli 2006 had Geertrudenbarg 20.766 inwonners (bron: CBS). De stad Geertrudenbarg ligt an de westziede in ne bochte van den Donge. Doar teggenoaver an de oostziede ligt et teggenwoordig grotere Raamsdonksveer; kortbi-j in et westen ligt Drimmelen en Made. Andere plaetse dichtbi-j Geertrudenbarg bunt Dordrecht, Oosterholt en Breda.
Emmen (gemiente)
Kernen
** Gien officiële kern
Hunzego
Historie
t Middaglaand mos loater oafstoan worden aan Westerkwartaaier. Hierdeur wordt ook wel zègt dat Hunzego enkeld drij onderkwartaaiern haar.
Geertrudenbarg
Geskiednis
Den name van Geertrudenbarg kump van Gertrudis van Nijvel, dee hier in de 7de eeuwe op nen barg (bulte) n klooster zol hebben bouwt. In de stad bunt alleneg gin resten van bewonning an-etroffen van veur de 11de eeuwe. Geertrudenbarg maken deel uut van et groafschap Hollaand en et ni-jere Gewest Hollaand, en was de eerste plaatse in et groafschap dee stadsrechten kreg, in 1213. Vanwaege de strategiese ligging kon de stad zich veurspoodig untwikkelen, en wöd ok wal "Slöttel van Hollaand" eneumd. Geertrudenbarg wodden in 1319 ommuurd mit rondelen en poorten. An de bleujtied kwam n ende met de veroavering in 1420 deur de Kabeljauwsen Dordrecht en den Sint-Elisabethsvlood van 1421. De stad wodden zwoar beschadigd, verloor eur handelsbestoan en raken veul van eure veurrechten kwiet.
Emmen (gemiente)
Kernen
Wieder bint der in de gemiente de volgende wieken en buurtschappen: Angelslo, Bargeres, Bargermeer, Delftlaanden, Emmerholt, Emmermeer, Emmerschans, Klazienaveen-Noord, Koelveen, Middendörp (Nei-Skoonebeek), Munsterscheveld, Noordbarge, Parc Sandur, Rietlaanden, Schutwiek, Westenesch, Wilhelmsoord en Zuudbarge
Hunzego
Historie
In Hunzengo kinnen de maiste börgen vonden worden. Dit betaikent nait automoatisch dat der in Hunzego meer adel was as in rest van Grunnen. n Enörm dail van de börgen binnen oafbroken, zowel offisjeel as deur t hiepknottereg volk. n Vernuimde börg in Hunzego is de Menkemabörg bie Oethoezen.
Hoenderloo
right|gemeente Apeldoorne in Gelderlaand Hoenderloo is een Nederlaands daarp dat in 't zuudwesten van de stad Apeldoorne leit. 't Beheurt veur 't grootste deel tot de gemeente Apeldoorne en veur een heel klein deel oek tot de gemeente Ede, waoronder 't buurtschap Hoog Baarlo.
't Daarp leit in 't zuudelijke deel van de Veluwe en dichtbie 't Nationaol Park de Hoge Veluwe. 't Is een iezig toeristische plek mit veul campings, bungalow-/recreaotieparken, resterants, hotels en winkels.
Hunzego
Historie
Hunzego wordt kenmaarkt deur maarken en dieken. Dit komt deurdat Hunzego veul lutker was. Deur bedieken is der enörm veul laand biewonnen. De zee legde aal n loagke klaai op dieken tot t weer n aantel meter aanbracht haar. Hier wuir weer diek omhìn baauwd zodat woater t wonnen laand nait weer mit trug nam. Deur dit opstoapeln wordt Hunzego ook wel t Hoogelaand nuimd dat ook doadwaarkelk wat hoger ligt.
Tegenswoordeg is Hunzego n belaangrieke ekonomische oader van Grunnen. Dit komt deur de Emshoaven op de oostelke punt, t Natsjonoal paark Laauwersmeer en t genoatdörp Zoltkamp op de westelke punt. In Zoltkamp is t genoatbedrief Heiploeg vestegd, de grootste genoatleveransier van Europa. Noast dizze ekonomische oaders, bestaait Hunzego veuraal oet lutje dörpen dij voak op n hoogte stoan.
Zielvest
Hunzego is ook de noam van veurmoaleg zielvest dat grotendails overain kwam mit gebied. t Zielvest is in 1995 opgoan in Noorderzielvest, dat ook dailen van Fraislaand, Westerkwartaaier, Fivelgo, Gerecht en Drent omvat.
Gemaintes
De volgende gemaintes liggen in Hunzego:
22 meert
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 22 meert
Geertrudenbarg
Geskiednis
De strategiese ligging maken Geertrudenbaerg ok n gewild bezit veur mekare bestriedende meugendheden. Zo wisten tiedens den Tachtigjoarigen Oorlog de Spanjoarden de stad te kopen in 1589 van de Engelsen, dee aelek an de ziede van de jonge Republiek vochten. Veer joar loater heroaverden Prins Maurits de stad wier. Ok in de Franse tied wödt de stad in-enommen deur vi-jandeleke tröppe.
Met de vorming van et Veraenigd Könninkriek der Nederlaanden in 1815 gingen de Fransen vort en wodden de stad underdeel van de previnsie Noord-Broabant.
Geertrudenbarg hef ne schutteri-je en is lid van de Nederlaandse Veraeniging van Vestingstaedn.
Gemeente
Sinds de gemeenteleke herindaeling beheurt dizze darpen bi-j de gemeente Geertruudenbarg:
Bezeensweerdig
Geertruudenbarg ligt an den raand van et nasionale natuurgebeed De Biesbosch, dat met verskillenden rondvoartbootn te bekieken is. De markt in Geertrudenbarg hef völ olde koopleuhuze.
In Raamsdonksveer is et Nationaal Automuseum evestigd.
23 meert
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 23 meert
Normaal
Normaal is n'n Nederlandsen popgroep den töt de boerenrock erekkent wöd. De groep wodden op-ericht in 1974 deur Bennie Jolink (Buizen Beernd) en Jan Manschot (Brekken Jan). Zie komt uut den Achterhook en zingt in 't lokale dialect (Achterhooks). Eure anhangers stoat as biezonder trouw te book. De tournees dee zie organiseert heet 'veldtochten' en bunt concerten die vake in grote tenten egeven wödt ("De super-tent toer"). Drank, vrouwleu en skik hebben (of in Normaal-spraak: høken) bunt de thema's dee in de teksten noar veuren komt. Ok 't riejen op motoren is 'n belangriek tiedsverdrief, en verskeidene bandleden hebt ok arnstige ongelukken overleafd. Eure eerste hit "Oerend Hard" geet over motorriejen en een doar op volgend ongeval, in de omgeaving van "'t zand", een bosriek gebied bie 't Achterhookse ploatske Hengel.
Ontstoan
Eind 1974 pikten Jan Manschot de toen veur um bienoa onbekenden Ben Jolink op tiedens n'n autorit vanof studentenstad Enschede op weg terugge noar den Achterhook. Al riejend deden zie eur beklag oaver de opkommende disco en de tegeliekertied zeer populaire glitterrock.
Jan Manschot drumden 'n blauwen moandag en Ben Jolink blek ziene frustraties oaver zien verblief in Amsterdam in dichterlijke leedjes te hebben um-ezat. Zie beslotten um 'n band op te richten.
Gitarist Ferdi Joly (Frederik Puntdroad) en later bassist Willem Terhorst (Wimken van Diene) wodden de andere leden van de band. Later ok zollen de mansleu van 't eerste uur nog samen spöllen.
Tiedens 't brainstormen oaver de noame van de groep, woarbie allerhande ingewikkelde en onmeugelijke bedenksels noar veuren kwammen, zei Ferdi Joly "Hee jonks doe nou effen Normaal". Deze uutsproak ston an de basis van de groepsnoam.
De band zunk in et Achterhooks en Normaal wodden zo de trots van leu afkomstig van et plattelaand. Met Oerend Hard wodden in mei 1977 'n hit escoord, as begin van ne langere riege hits. Normaal wodden bekend veural bie de boeren in de omgeaving van Hummelo, moar zee traden deur 't hele laand op. In de beginjoaren waren bier en rock-'n'-roll 't handelsmark van Normaal.
Sleeswieks
Sleeswieks is een Noord-Nedersaksisch dialect dat in de Duutse deelstaot Sleeswiek-Holstein en een deel van de previnsie Noord-Sleeswiek in Denemarken esprokken wordt. 't Duutse Zuud-Sleeswiek en 't Deense Noord-Sleeswiek was een vrogger zelfstandig hertogdom met de name Sleeswiek. Veur de middeleeuwen wodden in de stad Sleeswiek en noordelek doarvan Deens eproat. In de late middeleeuwen kwam de Nedersaksische tale ok noar Sleeswiek / Zuud-Jytlaand.
Boksempiep
thumb|Boksempiep ♂
De boksempiep (Silene latifolia subsp. alba, syn. Melandrium album) is n tot 1 meter hoge, ainjoarege tot overblievende, algemaine plaant, ze daankt heur noam aan heur bloumen, dij soavends open stoan. Ze wordt soms zain as n hybride tussen de dagkoekoeksbloum en de naachtkoekoeksbloum. Heur bloumen hem 5 witte, daip insneden kroonbloader. De bloumen verspraaiden soavends n zwakke geur. De bluiperiode is van maai tot oktober. De vrucht is n mit taanden openspringende deusvrucht.
Verspraaiden
De plaant stait op beschoaduwde, gressige ploatsen, en op voedselrieke ruugten. Ze goan strikt nuimen al eerder open as in de oavend, noamelk in de loop van de middag. De behoarde stengels binnen maisttieds recht opricht en vertakt. De bloader stoan poarsgewies aan de stengel. t Verspraaidensgebied gait tot aan de noordgrins van Europa in Skandinoavie, de zuudgrens lopt in Noord-Afrika, noar t oosten tou komt ze veur tot t Baikalmeer.
Hendrickje Stoffels
Hendrickjen Stoffels (Breevoort, 1626 – Amsterdam, juli 1663) was n schildersmodel ten tiede van de Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden en leavensgezel van den kunstschilder Rembrandt van Rijn.
Jeugd in Breevoort
Hendrickjen wierd geboarn as dochter van sergeant Stoffel Stoffelse en Mechteld Lamberts in de garnizoonsstad Breevoort in den Geldersen Achterhook. Sergeant Stoffel Stoffelse was eigenlijk Jager van et kasteel in Breevoort en wodden doarumme ok 'Jeger' eneumd. Ziene kinder heetten in den umgangstaal 'Jegers', moar in officiële skriften altied 'Stoffels'. Herman was joarenlang nen burger met anzeen in Breevoort. Van um stamt in vrouweleke liene völle Breevoortse families of.