cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vleadermuse
Leavgebeed
Vleadermuse kummet oaveral up de wearld vöär behalve in de poalcirkel. In de tropiske gebeden kummet meyr soorten vleadermuse vöär as dat in koldere gebeden so as Neaderland. Dat kümt döärdat in de tropen der meyr insekten te vinden bint. De meyste vleadermuse leavet in et Amazone-reagenwold in en in Süüdoustasie. De oldste vleadermuus is evünden in de Vereynigde Ståten, dee leavden so'n beatyn 50 miljoon jår eleadene, en in Düütskland eyne dee ungeväär 45 miljoon jår eleadene eleaved hevt. Mangs binnet se so good bewaard ebleaven dat se in den darms doude insekten evünden hebbet.
Echolokaty
Vleadermuse künnet wal kyken mar neet genog ümme snachtens te jagen, se orienteren sik dan up et gehöyr an de hand van echolokaty. Döär med syn tunge te klikken stöt he gelüden üüt, dee kaatset weaderümme. So kan de vleadermuus precis höyren wår as de vöärwarpen binnet, de richting, de afstand, de groutde, en den förm, of et bewegt, of et glad of ruw is. Med echolokatie künnet se ouk de afstand van een anderen vleadermuus metten, en künnet se by et jagen up prooien in et düüster een good beald krygen.
Vlegen
Een vleadermuus is et eynige sougdeer dat vlegen kan. Vleadermuse hebbet een steavige vleeghüüd. De tengels van een vleadermuus sittet an de vleeghüüd vaste. Vlegen döt een vleadermuus düs eigenlik med syn 'handen'. De weatenskappelike name vöär vleadermuse is Chiroptera dat handvlüggel betekkent, dår stamt den name vleadermuus van af. De grysen vleadermuus üüt Amerika kan as den besten vlegen. Hy hevt de heyle Atlantiske Oceaan oavervlöägen, en hy is oaver verre in Europa anekummen. Et is et eynigste sougdeer wat up et land levt, dat ouk heylemåle nå Hawaii is evlöägen, wat et verst afeleagen eiland in de wearld is.
Dordrecht
Dordrecht is met zien inwonnertal de veerde stad van de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand. De stad ligt op de plaatse woar den Merwede zich splitst in den Noord en den Olde Moas. De bewonners van Dordrecht neumd eure stad mangsmoal Dordt. Vanof 1 juli 1970 umvat de gemeente Dordrecht et totale Eilaand van Dordrecht dat umrengd wödt deur brede waterweage: Olde Moas, Beneden-Merwede, Ni'je Merwede, Hollaands Deep en Dordtschen Kil.
Musea
In Dordrecht bunt de volgende musea:
Litausk
Et litausk (lietuvių kalba) is een oustbaltiske taal üüt de indo-europeeske taalfamily, en hevt üm en nåby de 3,5 miljoon spreakers. Et is de officiele taal van Litauen, en is een officiele taal binnen de Europeeske Uny. Et litausk is nauw verwand an et letsk.
Van alle indo-europeeske talen wördt et litausk eseen as eyn van de meyst archaiske talen, döärdat et een bült verbügingsformen en andere kenmarken üüt et proto-indo-europeesk bewaard hevt dee in andere talen verlöyren egån binnen. Dårnåst is et litausk mär min döär andere talen beinvlöded, hyrdöär hevt is et litausk van grout belang in historisk taalkündig undersöök.
De litauske taal is een good vöärbeald van een bedreigde taal dee sik hersteld hevt. Yts meyr as hunderd jår eleaden, to Litauen tot Rusland behöyrde, stünd Litauen up et punt üm üüt te starven. In de jåren 1880 verklårde de russiske regering et as üütestörven, dee verklåring müt lykewels eseen wörden in et licht van et tomålige russiske kolonisatybeleid en de definitys van et begrip taal.
Verspreiding en dialekten
Et litausk is de nationale taal van Litauen, wår et in 2006 de moderstaal was van ungeväär 3,5 miljoon meansken. Dårnåst wördt et in mindere måte espröäken in under meyr Noordoustpolen en döär litauske emigranten, of döär litauers dee in andere landen wunnen.
Der binnen twey belangryke litauske dialekten, aukštaitija ('de houglandtaal', ebaseerd up et dialekt ten westen van Kaunas) en žemaičių (samogitisk, üüt Samogitie in et noordwesten). Aukštaičių, dat de basis formt vöär de eskreaven taal, hevt slechts twey toonaksenten, terwyl et žemaičių der meyrdere hevt. De dialektversnippering wördt verundersteld plaatse te hebben evünden in de 15. eyw, en dårvöär waren aukštaičiai en žemaičiai geografiske begrippen.
Skrivt
De taal wördt eskreaven in een anpasd latynske alfabet, mär hevt een antal anvüllende letters: ą, č, ę, ė, į, š, ų, ū en ž. De letters q, w en x wörden neet gebrüked in et litausk. Et alfabet telt in totaal 32 letters.
Balkenbri-j
Etymologie
Et weurd balkenbri-j is woarschienlek of-eleid van bri-j van gebalgte. Gebalgte bunt de reste, zoas darmen en pens, van n geslacht beest.
Kloarmaken
De ribbekes in ne grote panne met water flink lang loaten kokken en kruden mit laureerblad, siepel, grof emalen pepper en knoflook. As zie mals bunt alles deur nen deurslag oavergeten in ne andere grote panne. Et vleis van de bötte halen, weerumme doon in de bri-j en opni-j heite maken. Doarnoa rommelkruud of balkenbri-jkruud toovoegen. Dan zoveul boekweitmael zo rap meugelek in éne keer toovoogen tot der deur rappe reuren nen arg dikken bri-j ontstoan is. Den bri-j oavergeeten in ne nat emaakte schale. De schale in de keulkaste bewoaren.
't Swieniegeltje
Ontstaon
't Tiedskrift ontstund in 't kader van de Nedersaksische Beweging, een riege initiatieven van taalwetenskoppers en skrievers in 't Nedersaksisch um 't Nedersaksisch an te fietern as skrieftaal zowal as taal veur 't dagense gebruuk. Ien van de kenmarken van de beweging en 't tiedskrift waren de samenwarkingsbaanden maank platskrievers uut Nederlaand en de Duutse greensstreek. 't Tiedskrift begunden as Grunnegs literair blad. De redacteurs zetten heur of tègen 'de lu, dij de jonge Grunneger letterkunde de nek omdraaien willen met aalbumverskes, veurlopen en bakken vertellen.' Al rap, mit dri'j, vier nommers, weur 't blad interregionaol. Vanof 't begun stunden d'r ok teksten in 't Nederlaands in.
Onder de skrievers die in  't Swieniegeltje publiceerden, waren Jan Boer, Johanna van Buren, Klaas Heeroma, Hans Heyting, Derk Sibolt Hovinga, Arend Lamm, Anne van der Meiden, Karl Sauvagerd, Wilhelmine Siefkes, Gerard Vloedbeld, Harm Werners en Gerriet Wilms. Van de redacteurs drokten bename Diemer mit zien veule bi'jdrages een stempel op 't blad. Naost alderhaand literaire inhold, weur d'r in 't blad veule prakkezeerd oaver 't uutbouwen van 't Nedersaksisch as cultuurtaal.
Skriefwiezes
Um mekare oaver de laandsgrèenze in de mute te kunnen kommen, weur deur Rakers en de Drèentse taalkundige en skriever Jan Naarding een mandielige skriefwieze ontwikkeld veur platskrievers uut Nederlaand en Duutslaand. Dit systeem, de Vosbergenschriefwiese, sleug niet an en weur buten bi'jdrages veur  't Swieniegeltje um mar biester weinig gebruukt. In 't blad wördden zowal dizze ni'je skriefwieze as op 't Nederlaans en Duuts ebaseerde skriefwiezes gebruukt.
Ende en naolaotenskop
Nao vief jaorgangen mus  't Swieniegeltje d'r deur financiële problemen mit uutskeiden. 't Ideaol van een Nedersaksische wedergeboorte brokkelden in dezölfde tied of. De kring van lezers en skrievers van  't Swieniegeltje was altied veur 't grootste diel töt Nederlaand beparkt ebleven, in stee van ok angrèenzend Duutslaand te umvatten. Binnen Nederlaand was d'r mangs drokte tussen provinciaolen an d'iene kaante en lu die heur een grote, interprevinciaole en internationaole Nedersaksische roemte veurstelden an d'aandere kaante. Juust de roemere blik har de meugelijkheid van subsidiëring deur regionaole instellings of-esnene.
In 1959 wördden deur uutgever G. ten Holt 't Nedersaksisch literaire tiedschift Modersproake en Noaberschup begund. Deur zeekte van ten Holt stopten het blad nao zes nommers. In 1965 hebt veurmaolige mitwarkers van  't Swieniegeltje vanni'js eprebeerd een grèensoaverskriedend literair en cultureel tiedskrift te maken. Van dit tiedskrift, Weerwoord, wördden mar drei nommers uutebrocht. End jaoren zeuventig leut hum 't kört verskienende tiedskrift De Pennevogel inspireren deur de bedoeling van  't Swieniegeltje um een stee te bieden an literaire skrieveri'je in verskillende Nedersaksische dialecten. Mit 't deelgaon van De Pennevogel kwaamp 't Drèentse letterkundige tiedskrift Roet op, det töt vandage nog een stee böd an Nedersaksische schrieveri'je uut Drenthe en daorbuten. Toch bint Roet en vergeliekbere hedendaagse tiedskriften geografisch niet zo bried orienteerd as doemaols  't Swieniegeltje.
Seattle
thumb|right|300px|Oetzicht oawer Seattle
Seattle (oetsprekken: sie-JÄT-təl) is de grötste stad van den stoat Washington in et noordwesten van de Verienigde Staoten van Amerika. In de binnenstad wont 652.405 leu. Met de vuursteaden, boetenwieken en industriegebeden der bie erekkend wont der 3.610.105 leu. Den hudigen börgermeaister is Ed Murray.
Der wonden al ongevear 4000 joar Inheemse Amerikanen op disse stea, vuur at in 1851 nen koppel Europeanen der ankömmen. In 1852 wör de nederzetting Seattle offisjeel eneumd noar Stamheuwd Si'ahl van de Duwamish- en Sukwamishvolker.
Vuur 1900 verdeenden Seattle best an hooltzageriejen. An et eande van et 19e joarhoonderd was Seattle ne fleenke skeepsbouwstad en nen belangrieken duurgaank noar Alaska tiedens de Gooldkoorts van Klondike. Doarnoa köm den Groten Inzinking in de Amerikaanse ekonomie, woerduur as Seattle nen tied in verval köm. Noa den Tweeden Wearldoorlog vestigden vleegtuugbouwer Boeing zik in Seattle, woerduur as de ekonomie fleenk antreuk. Seattle wör in de tachtiger joaren een middelpeunt vuur techniek. Bedriewe as Microsoft, Amazon.com en T-Mobile US gungen der hen.
Seattle hef ook ne opmoarkelike muziekindustrie. Tusken 1918 en 1951 warren der mear as 20 jazzclubs. Wearldberoemde jazzmuzikaanten as Ray Charles en Quincy Jones hebt der öaren faam an te daanken. Gitarist Jimi Hendrix köm oet Seattle. Ook is hier de alternatieve rockstreuming Grunge ontstoan.
Ene van de bekeandste herkenningspeunten van Seattle is de Space Needle.
Grönnegse toalwiezer
Dit is n Grönnegse toalwiezer op Wikipedie. t Is bedould om de Grönnegse toal te beschrieven en zo sprekers en nait-sprekers de Grönnegse toal zain te lôten en eventuweel heur dijent de leren. Dingen dij man hier vinden kin binnen woordenliesten, grammoatiek, oetsproak, spèllen en zegswiezen.
Info veurof
right|thumb|Dailen van Noord-Nederlaand woar man Grunnegs proat
t Grönnegs is de dialektgroep dij proat wordt ien pervìnzie Grönnen en de grìnsgebieden mit Drìnt en Fraislaand. t Bestaait oet meerdere dialekten, woardeur nait overaal t zölfde Grönnegs proat wordt. Om toch alle Grunnegse dialekten heur stee te geven, worden dialektverschillen in dit woordenbouk goud vermeld.
Lieste van presidenten van de Vereanegde Stoaten
thumb|350px|De in 2009 nog leavende voormalige presidenten [[George H. W. Bush, Barack Obama, George W. Bush, Bill Clinton & Jimmy Carter ]]
Hieronder steet ne chronologiese lieste van presidenten van de Vereanigde Stoaten van Amerika en eure vicepresidenten.
Grönnegse toalwiezer
Oetsproak
Ien t Grunnegs worden letters over t aalgemain net zo oetsproken as ien t Nederlaands. Dochs binnen der wel n aantel letters dij aans oetsproken worden. Zinnen worden voak wel hail aans oetsproken, deurdat Grunnegers voak hail vlot proaten. Der wordt voak zègd dat t Grunnegs zo schreven wordt as dat t oetsproken wordt, môr as man perzies schrieven gaait as dat man proat, den krigst veurbeelden as dit:
Veurbeeld 1
Veurbeeld 2
Veurbeeld 3
Veurbeeld 4
Spèllen
Veur t Grunnegs bestaait gain vaaste spèllen en t is nait standerdiseerd. Der is wel n veurkeursspèllen dij ien elk dialekt as standerd zain wordt, môr nait aaltieds broekt wordt, omreden der nait veul weet van is. Zai t heufdartikel veur meer informoatsie over de spèllen van t Grunnegs.
Grammoatiek
De grammoatiek van t Grunnegs verschilt ien veul zoaken van dij van t Nederlaands. t Is zowel verwaant aan dijent van t Frais en Leegsaksisch, wat perzies dudelk môkt wat t Grunnegs is, Friso-Saksisch.
Biezundere woorden
Ien t Grunnegs bestoan der n aantel woorden woarvan t gebroek of de betaikenis ôfwiekt van de Nederlaandse. Dizze woorden worden ien t heufdartikel beschreven.
Woorden noar kategorie
Man kin noast t zuiken op letters, ook zuiken op kategorie. Hier stoan aalmoal woorden biemekoar dij wat mit n bepoald onderwaarp te doun hebben.
Algemaine woorden
Ien dizze seksie kin man zuiken op letter:
A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z
Waarkwoorden
Ien t Grunnegs worden waarkwoorden nait aaltieds zo vervougd as ien t Nederlaands. Doarom worden vervougens van waarkwoorden hier geven.
Geogroafie
Onder dit kopke kin man lezen hou bepoalde ploatsnoamen, landen en gebieden ien t Grunnegs nuimd worden. Dizzent worden aanders nait aaltieds broekt en worden den gewoon vervongen deur de aaigense benoamen van dat gebied of de Nederlaandse noam.
Zegswiezen
Ien t Grunnegs bestoan n hail ìnde zegswiezen dij ôfwieken van t Nederlaands. Ook n hail ìnde wieken ôf van t Leegsaksisch, woardeur de maiste zegswiezen typisch Grunnegs binnen. Ien t Grunnegs Nederlaands worden dizze zegswiezen sums letterlieks vertoald, woardeur der wel ais misverstanden ontstoan.
Westerwôlds
t Westerwôlds nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.
Westerkertaaiers
Ook t Westerkertaaiers nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.
Wiek bi-j Duurstee
Wiek bi-j Duurstee is ne stad en gemeente in et zuden van de Nederlandse previnsie Utrecht. De gemeente had 23.762 inwonners (1 januari 2019) op ne oppervlaakte van ne kleine 48 km² woarvan moar 'n klein deel water is. Deur en langs Wiek bi-j Duurstee streumt de revieren Nederrien, Lek, Kromme Rien en et Amsterdam-Rienkanaal.
Wiek bi-j Duurstee hef nen stedenbaand mit Jičín (Tsjechië).
Geskiedenis
De stad Wiek bi-j Duurstee kreg in 1300 stadsrechten en was ebouwd an et kasteel Duurstee, vandoar den name Wiek bi-j Duurstee. Tiedens de Romeinse tied stoond hier n fort, ok leep de noordeleke grenze van et Romeinse riek dwars deur Wiek bi-j Duurstee. Doar bunt ok nog veul vondsten edoan uut dizze tied, dee'j könt zeen in Museum Dorestad. Op dee plaatse bevondt zich tiedens de Vrögge Middeleeuwn éne van de belangriekste haandelsplaetse: Dorestad. Rundum 850 veel Dorestad noa n anval van de Vikingen. Zo wil toch de geskiedskrieving wat bi-j veul leu in trek is. Doar möt echter ernstig reakening met wödden eholden dat natuurleke en (kark)politeeke umstendigheden tesamen mit de verskoevende machtsverholdingen woarschienlek ne belangriekere rolle speulden. Den Rienbedding zol zich wat verplaatst hebben, den haavn zol dee tied ok beginnen te verzaanden en doarboaven kwamen doar ne waterstieging. Et verval van Dorestad betekkenden bleuj veur Tiel, Deventer en Utrecht.
Darpen
De gemeente besteet uut de stad Wiek bi-j Duurstee (18.376 inwonners) en is op 1 januari 1996 samen-egoane mit de gemeenten Cothen (2.973 inwonners) en Langbrook (2.110 inwonners).
Eekmulder
thumb|250px|De eekmulder De eekmulder (Melolontha melolontha) is een 2,5 tot 4 centimeter grote kever dee in de maond mei een gedaonteveraandering ondergeet en dan een paor weken van jonge boomblaodjes eet en rondvlieg, op zeuk naor een kammeraod.
Eekmulders koemen veur op zaandgronden. Vrogger kwammen ze algemeen veur, noen bin ze deur bestriejing arg zeldzaam ewönnen. De larven leven in de grond en knagen an de wortels van kruudachtige plaanten, zoas gres, mar oek an de wortels van bomen. In 't gres, mar oek in de greuntetune, kunnen ze veul schao anrichen.
De larve van een eekmulder neumen ze een engerling. De larve hef een brune kop en 't lief is geelwit van kleur. An de ziedkaanten zitten de naojemopeningen. De larven blieven twee tot dree jaor in de grond veurdat ze der eigen verpoppen. In de wientermaonden krupen de larven dieper de grond in.
Netuurlijke viejanen van de engerling bin mollen en voegels zoas mezen, kreien en spraonen.
Biologische bestriejing is meugelijk mit parresitaire aoltjes. De mannetjes bin makkelijk te herkennen deurdat de lemellen an 't einde van de veulsprieten groter bin as de veulsprieten van 't wiefjen, zwat twee millimeter tegenover één millimeter.
Düünkarke
thumb|Gemeyndehüüs van Düünkarke
De stad steyt bekend vanweagen et Karneval van Düünkarke.
Nijverdal
250px|thumb|De Sallaandse Heuvelrugge, kortbiej Nijverdal Nijverdal is ne Nederlaandse plaatse in de Oaveriesselse gemeente Heldern. Nijverdal is met ongevear 25.000 inwonners de grötste plaatse binn de gemeente. n Naamn Nijverdal kömp van t woord nijverheid en dal. n Naamn verwis noar de wortels van Nijverdal in de textielindustrie. Dr besteet gin variant op Nijverdal in t Neersassies. Ook in t plat wördt t op zien Hollaands oet sprökn. Mangs zegnt de Nijverdallers det ze "op t dal" woont. Nijverdal lig op de kruusing van de Regge en n stroatweg van Almelo noar Zwolle, dee in 1829 anlegd wördn. Ok lig Nijverdal an de voot van de Sallaandse Heuvelrugge op de greanze van Tweante en Sallaand.
Nijverdal is vestigd op de stea van t vroggere Noetsele duur de Nederlandsche Handel-Maatschappij dee der in 1836 in nauwe saamnwearking met n Engelsman Thomas Ainsworth ne fabriek (ne weaverieje, ne spinnerieje en ne modelweaverieje) stichtn.
Roond 1850 begunn de breurs Salomonson de Koninklijke Stoom Weverij, woarduur der n eande kwam an de nijverheid an hoes.
Nijverdal is de ennigste plaatse in Nederlaand woar gold opgreavn is. Der is ne offisjele konsessie ofgeven vuur t opgraven van gold.
In t zuudn van Nijverdal ligt de Holterbearg.
Oetgoande verbeendige
Herman Kampman met gedichies oaver Nijverdal. Oetzeanding van RTV Healdern.
Tietjerksterediel
Tietjerksterediel (Nederlaans: Tietjerksteradeel, Fries: Tytsjerksteradiel) is een gemiente in de perveensie Frieslaand. De gemiente had op 1 jannewaori 2020 32.046 inwoners en het een oppervlakte van 161,41 km².
De gemiente is legen op et Friese plattelaand, in et oosten van de perveensieheufdstad Liwwadden. Sund 1989 is de Friese naeme van de gemiente de officiële; daorveur was et Nederlaanse Tietjerksteradeel de officiële naeme. De heufdplak is Bergum (Fries: Burgum).
Belangriekste plakken
Tietjerksterediel telt zeuventien officiële dörpen. Sund 1989 bin de Friese plaknaemandudings de officiële; de Nederlaanstaelige plaknaemen bin amper aandere benaemings (exoniemen). De plaknaembodden van de dörpen bin overal twietaelig, waorbi'j de Nederlaanse naeme in een kleiner lettertype onder de Friese naeme staot. De plaknaembodden van de buurtschoppen bin overal ientaelig Fries.
Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2014: Bron: webstee gemeente Tietjerksterediel
Overige officiële plakken:
Oldambt
Oldambt kìn verwiezen noar:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci (15 april 1452 – 2 meie 1519) was n Italiaans genie oet de Renaissance, den good was in heel völle dinge, moar veural bekend steet as skilder. Hee was ok nen wettenskopper, nen wiskundegen, nen ingenieur, nen oetvinder, nen anatomist, nen beeldhouwer, nen architekt, nen botanikus, nen muzikaant en skriever.
Leonardo was ni-jskiereg noar völle dinge, hee wol van alles wetten hoo of et warken. Hee kon good leern, ontwarpen en dinge maken.
Leonardo is op de waeld ekommen in Vinci, wat ne kleine plaatse kortbi-j Florence in Italie is. He wodden opeleid as kunstenoar deur den beeldhouwer en skilder Verrocchio. Hee hef een groot deel van zien laeven ewarkt veur rieke Italiaanse edelleu ewarkt
Ziene bekendste skilderi-jen skilder bunt de Mona Lisa en et Leste avondmoal. Ok hef e völle etekend, zien Man van Vitruvius is weeldbereumd.
Hee was altied an et prakkezeern ovver ni-je oetvindingen, woarvan de meesten nooit emaakt bunt. Moar wi-j kent ziene ideejen umdat e völle antekeningen maken, en ne bulte derbi-j sketsen. Veurbeelden van n paar van ziene bedenksels: nen helikopter, nen tank, rekkenmesjine, robot en zunne-energie.
Acceptable in the 80s
Acceptable in the 80s is een nommer van de Schotse muzikant Calvin Harris van zien debuutalbum I Created Disco uut 2007. In 2006 wier et nommer op enömmen en kwamp uut op 12 meert 2007. Et nommer beheurt töt et genre Electro(-funk).
In zowel Australië (ARIA) as et Verienigd Keuninkriek (BPI) hef et nommer een golden certificaot.
Muziekvideo
In de muziekvideo, die reggiseerd is deur Woof Wan-Bau bint völle verwiezings nao de jaoren 80 zo as de typische haorstielen en gebruukte kleuren. Ok wördt er deur önderzukers een sokpoppe ontleedt.
Aandere gebruken
Et liedtien is väke te heuren as 'theme song' veur de podcast OSW Review.
Tracklieste
10-inch (FLYEYE 001) : 12-inch (FLYEYE 003) : Maxi CD (FLYEYE 001) :
Kasteel Ammersoyen
thumb|right|250px|Kasteel Ammersoyen, achterkante. thumb|right|250px|Veurkante van et kasteel.
Kasteel Ammersoyen is n kasteel in Ammerzoden, Gelderlaand. Et kasteel ligt in et noorden van et harte van et darp en ok, angezeen et darp veural in westeleke richting is uutgebreid, an den raand van Ammerzoden.
Tot de 19de eeuwe
Het is ene van de best bewoarde middeleeuwse waterburchten in Nederlaand. Den eurspronkeleken opzet deur n Van Herlaer van umstraeks 1350 is good beholden, ondanks verbouwingen in de 17de eeuwe. Ammersoyen is met ziene veerkanten plattegroand met veer hooktoorns n veurbeeld van et deur graaf Floris V in-evoerde kasteelsoort. Dit soort is deur de gode verdaedigboarheid vaker toogepast. Uutzunderlek is dat Ammersoyen as een geheel is ebouwd, umdat de meeste middeleeuwse kastelen in verskillende bouwtieden deur uutbreiding en anbouw tot staand kwamen. Bi-j den bouw lag et kasteel in of an den Moas, moar rap doarnoa, in 1354, veraanderden de löppe van dee rivere. Den heufdburcht van Ammersoyen is vanof toon bi-jnoa altied umrengd ewest deur ne grachte, net as den veurburg.
Ne belaegering in 1513 richtten veul schaa an, moar n zwoarder lot trof Ammersoyen in 1590, toon braand et kastele zwoare schaa toobrach. Pas noa et ende van den Tachtigjoarigen Oorlog wierd tot herstel oaver egoan. Twee gaevelstenen met de joartallen 1648 en 1667 maakt dudelek dat den herbouw in dee tied plaatse vond. Opvallend doarbi-j is dat Thomas Walraven van Arkel, den toonmoaligen kasteelheer, Ammersoyen in middeleeuwsen stiel wierumme had ebracht. Et kasteel kreg wier ziene eurspronkeleke umtrekken, moar et inwendige mos wodden an-epast an de eisen dee in de 17de eeuwe an gemak wodden gesteld.
Et kasteel as klooster
In 1873 wierd Ammersoyen et tweede clarissenklooster in Nederlaand. Umstraeks 1893 hebt de clarissen de grachte rundumme et kastele loaten dempen, um zo den anbouw van ne kapelle an de westkante van et kastele meugelek te maken. Deur et dempen van de grachte wierd nen veiligen dekken uutgespreid oaver alle veurwarpen dee vanof de 14de eeuwe in et water waren belaand.
In 1944-1945 leep et kastele zwoare kriegsschaa op.
Naoorlogse restaurasie
In 1957 kwam et Kasteele Ammersoyen in bezit van de stichting Geldersche Kasteelen. In 1959 is de restaurasie an-evongen, dee 16 joar duurden.
Tiedens dizze restaurasie is de opvulling van de grachte dee de kloosterzusters hadden loaten anbrengen vort-ehaald. Den groand is veurzichtig uutegroaven en ezaefd. Doarbi-j kwamen ne onmundege hoovölheid vondsten uut vief eeuwen tied teveurskien. Dit voondstgebeed beheurt tot de grootsten van Nederlaand.
Bi-j et beginne van de kasteelbrugge steet nen uutzunderlek grootn mispel. Dizze in Nederlaand zeldzoame soorte kump bi-jnoa allenig in Twente, in de umgaeving van Wenterswiek en in Zuud-Limburg veur. De hoge stroeke, woarvan den vruchten noa n gistingsproces van enkele moanden etboar bunt, kump van eursprong uut Zuudwest-Azië en Zuudoost-Europa. De Romeinen hebt dee stroeke noar Nederlaand ebracht. De graven van Gelre vuuren den mispelbloom in eur woapenskild. Den ‘Geldersen Roos’ den in et logo van Geldersch Landschap steet is eigenlek ok nen mispel. A'j den mispel in bleuj wilt zeen moj good uutkieken: de stroeke bleujt moar éne waeke in de eerste helfte van mei.
Gebruuk
Tot et vortgoan van de gemeente Ammerzoden in 1999 was et kasteel in gebruuk as gemeentehoes; vanaf dee tied is doar n restaurant, moar et kasteel is wal n völ gebruukte trouwlokasie eblaeven.
Jezus Christus
thumb|11e eeuws portret van Jezus Jezus van Nazareth (8–2 v.C. tot 29–36 n.C.) is t sentraole figuur in t christendom en is oek n belangriek persoon in verschillende are geleuven.
Jezus is volgens de christelike leer de enigste Jonge van God. Hie wort in t Ouwe Testament (de joodse Tenach) de beleufde Messias en de Verlosser eneumd die de minsen van der zonden zou redden en de harmonie tussen God en de mins zou herstellen. Hie beleufde minsen die in Hum geleuven te 'behouwen' en t 'eeuwige leven' te geven. Zien geboorte (karst), dat in t Nieje Testament beschreven staot, zien dood an t kruus (Goeie Vriedag), zien opstanding uut de dood (Paosen), zien hemelvaort en Zien terugkomst (de eindtied) staon sentraol in de theologie van t tradisionele christendom.
Jezus is waorschienlik geboren in Bethlehem of Nazereth in de Israëliese landstreek Galilea, zo'n zeuven tot vier jaor veur de eigenlike westerse jaortelling. Onze jaortelling is dus feitelik ezien verkeerd, dit komt deur n verkeerde berekening, t jaor 2000 had bieveurbeeld eigenlik t jaor 2004 of t jaor 2007 moeten wezen. Jezus is volgens de meeste geleerden tussen de dartig en drieëndartig jaor oud eworren, dit is oek terug te vienen in de christelike symboliek van t getal 33. De titel Christus (Grieks: Χριστός = Christos) komt van de Griekse vertaoling van t Hebreeuwse woord Messias, wat gezalfde betekent (n koning of hogepriester bie de Israëlieten). De titel worde deur zien volgelingen gebruukt die Hum as de gezalfde van de Here (JHWH) zaggen.
In t christendom
Allewel de zienswiezen binnen t christendom aordig uuteenlopen, bin der wel n antal heufdpunten die overeenkommen. Hoe Christus ezien wort is of te leien uut verschillen bronnen, mar veural uut de kanonieke evangelies, en de breven uut t Nieje Testament, zo as de Brieven van Paulus en de schrieverie van Johannes.
In disse dokumenten staon de heufdzienswieze van christenen over Jezus, en daormee oek zien goddelikheid, minselikheid, en leven op eerde. Over t algemeen, geleuven de meeste christenen dat Jezus de Jonge van God is en de Verlosser. In t Nieje Testament zeit Jezus dat Hie de Jonge van God is deur God zien vaoder te neumen. Mar niet alle christenen bin t mit alle punten eens, en der hen altied wel grote en kleine verschillen in eweest.
Christenen geleuven over t algemeen dat Jezus, deurdat Hie oek mins was, de zelfde soort zeert en verleidingen deurstaon het as de gewone mins, toch zondigde die niet, en overwun de dood nao zien krusiging mit zien wederopstanding. Volgens de Biebel, het God hum op-ewekt uut de dood. Hie is naor de hemel op-estegen, um an de "rechterhand van God te zitten," en hie zal weerumkommen naor de eerde veur t Leste oordeel en de t koninkriek van God op eerde vestigen.
Bahá'isme
t Bahá'igeleuf ziet Jezus as n manifestasie van God. Der is één God en die hef zien eigen via verschillende historiese boodschappers an de minsheid eteund. De Bahá'i's spreken van t konsept van de "stapsgewieze openbaoring", wat betekent dat de wil van God stapsgewies an de minsheid kenbaor emaakt zal worren, as de mins volgreuid is en beter in staot is um de bedoeling van God mit t scheppen van de mins te begriepen. Bie disse zienswieze wort t woord van God deur n serie van boodschappers kenbaor emaakt, waoroender Mozes, Jezus, Mohammed en Bahá'u'lláh (de stichter van t Bahá'igeleuf). In t "Book of Certitude" zeit Bahá'u'lláh dat disse boodschappers n tweevoudige natuur hen, een van God en een as n op zich staond persoon, en dus kan de bewering van goddelikheid bie Jezus niet ontkend worren, umdat God via Jezus spreekt. Volgens de Bahá'i's is t zo dat, umdat al de boodschappers disse goddelike kant hen, ze symbolies geliek bin, en zo is Bahá'u'lláh feitelik de terugkeer van Jezus.
Boeddhisme
In t boeddhisme is der gien algemene zienswieze over Jezus. Mar sommigen zien n bodhisattwa in hum.
Hindoeïsme
Sommige hindoeïsten erkennen hum as goeroe.
Islam
In de islam wort Jezus as mins ezien, niet as God, mar Hie is wel een van de meest geliefde profeten uut de Koran. In de islam staot Hie bekend as Isa.
In de Koraan en in t Nieje Testament staon wel wat zaken uut t leven van Jezus die overeenkommen; beie moslims en orthodoxe christenen geleuven dat Jezus geboren is zonder dat Hie n biologies minselike vaoder had, mar dat Hie deur Gods wil geboren is, en dat zien moer, Maria (Marjam in t Arabies), een van de meest heilige, vrome, nette en deugdzame vrouwen ooit is. In de Koraan staot oek dat Jezus wonderen kon verrichten (deur Gods wil) zo as t ontwaken van de dooien, t zicht herstellen en leprapasiënten genezen. Een van de wonderen die niet in de Biebel staot is dat Hie al mit vuuf dagen oud kon praoten um zien moer te verdejigen van antiegingen van overspel.
In de Ahmadiyya-islamtiese zienswieze overleefde Jezus zien krusiging en reisde laoter naor India, waor die leefde (en störf) as n profeet oender de naam Yuz Asaf.
Rastafarianisme
De Rasta's geleuven ien Jezus Kristus as de zeune van God. Alliene geleuven de Rasta's dat hie, nao zien hemelvaort van 2000 jaor gelejen, al veur de twiede keer weer ekoemen is, as Keizer Haile Selassie I van Ethiopië. t Rastageleuf is ontstaon uut de beweging veur zwarte rechten en ze zien zich as ene van de Twaalf Stammen van Juda. t Feit dat Haile Selassie de eerste Zwarte keizer in et koloniale Afrika was, slot daor bie an. Zie geleuven dat Haile Selassie rechtstreeks afstamt van de Keuninginne van Skeba en keizer Salomo. Oek kieken zie daorbie naor ne olde afbeelding van Jezus uur de Ethiopies Orthodoxe Karke, die wal hiel veule op Selassie lik. Bie zien kroning kreeg Selassie een hiele rits an bienamen mit, zo as Keuning van alle Keuningen, Heer van alle Heren, Aoverwinnende Leeuwe van de stamme van Juda, en nog een koppel meer. Disse worden in de Biebel ook gebruukt veur Jezus.
Jodendom
Zwat alle personen die n sentraole rol speulden in t ontstaon van t christendom waren Joden. t Joodse geleuf was al veule eeuwen veur Christus ontstaon, te midden van volken die in de ogen van t jodendom ofgoden dienden. Ofwiekende opvattingen over de jood Jezus en zien leer hen tot de grote verschillen tussen jodendom en christendom eleid. Oender meer Maimonides en rabbien Jacob Emden schreven uutvoerig over Jezus.
Mer over t algemeen erkennen joden Jezus niet en wort Hie n valse profeet eneumd. Volgens t jodendom is Jezus niet n messias en het hie oek niet voldaon an de messiaanse profesies in Tenach. Volgens t jodendom het der nao Malachi, die eeuwen veur Jezus leefde, oek gien profeet meer eweest. In de vergangen jaorhoenderden (vanof 1970) is der overigens wel n greuiend antal Messiasbeliejende Joden.
Scientology
In de Scientology zienswieze wort de leer van Jezus are included among belief systems comprising those "earlier forms". Jezus wort eklassifiseerd oender t nivo van "uutvoerende thetan", mar net iets boven de Scientology-staotus "clear".
Overig
Jezus worde ezien as de verlosser en brenger van gnosis van de verschillende gnostiese sektes, zo as t vroggere manicheïsme.
De naam Jezus
Jezus Christus wort vaak alleen an-duud as Jezus of alleen as Christus. Mer der bin oek are varianten veur zo as Jezus van Nazareth.
De taol van Jezus
Jezus praotte waorschienlik Aramees en Hebreeuws (en in elk geval oek n bietjen Grieks vanwege zien wark as timmerman kortbie de Sepforis). Dit is oek terug te vienen in de Biebel. t Ouwe Testament is namelik eschreven in t Hebreeuws en t Aramees. t Nieje Testament is eschreven in t Grieks mit n paor Aramese invleujen. Um n veurbeeld van t Aramees uut de tied van Jezus te zien, ku'j t best kieken op de zied Onzevaoder veur n vertaoling van t veersjen Onze Vaoder die in de hemel is.
Jezus en de gnostiek
De Biebel geeft niet t enigste verslag van t leven van Jezus Christus, want t aldervrogste wark over Jezus was eschreven nog veur de breven van Paulus, en deurdat de biebelse evangelies eerst nao zien dood eschreven bin is t Evangelie van Tomas de vrogste bron over Jezus. t Was niet de enigste, want der bin nog veul meer geschriften over Jezus evunnen die stammen uut t vrogste begin. Disse geschriften hen nog n zuverder en on-an-etaste visie op Jezus; oek deurdat t ongeveer 1700 jaor niet elezen en overeschreven is, en dus niet veul kans ekregen het tot verandering.
Een van de belangriekste thema's van de gnostiek is dat de mins van zichzelf vervreemd raakt. Minsen kunnen vergeten wee ze zelf in warkelikheid bin. De onverloste mins is 'zichzelf kwiet'. t Gevolg daorvan is dat zo iemand t kontakt mit zien innerlike weten, de gnosis, verliest. Wee zichzelf kwiet is, leeft as n slaaf van onpersoonlike machten. Disse staot van vervreemming van t waore zelf wort in de gnostiese teksten mit n bulte verschillende termen beschreven, zo as slavernie, de boel vergeten, slaap, dronkenschap, bliendheid, de dood. De meest algemene term die daorveur vaak gebruukt wort is 'de dwaoling', in de betekenis van 'verdwaold wezen'.
De verlossing uut de dwaoling kan de mins verkriegen deur zien eigen oorspronkelike eerd te herinneren, deur je eigen te verbienen mit joew waore zelf. Dat proses wort beschreven as bevriejing, wakker worren, weer nuchter worren, de genezing van bliendheid, de opstanding uut de dood. De algemene term daorveur is 't herstel'.
De Nag Hammadi-geschriften
In t jaor 1945, terwiel de Tweede Wereldoorlog an zien einde komt, wort in desember kortbie t Egyptiese plaotsjen Nag Hammadi n wonderlike ontdekking edaon. Nag Hammadi leit kortbie de eerste streuming van de opper-Nijl.
De Nag Hammadi-geschriften bin vrogchristlike geschriften. Dat wil zegen dat de geschriften ofstammen van de eerste christenen, nog véúr de oprichting van de Katholieke Kark.
In 367 schreef de bisschop van Alexandrië, bisschop Athanasius, n zogeneumde paosbreef waorin die iedereen opreup um geschriften die niet beheurde tot t Nieje Testament, in-esteld deur de Katholieke Kark, te vernietigen. De geschriften die evunnen bin in Nag Hammadi bin sinds die tied dus apokriefe geschriften. Dat betekent dat ze dus niet langer erkend worden deur de Katholieke Kark. Meugelikerwies bin de Nag Hammadi-geschriften verbörgen uut angst dat de teksten vernietigd zouwen worren, en in de hoop dat ze in rustigere tiejen weer boven de groend ehaold konnen worren.
Jezus zien rol in de gnostiek
In de gnostiese teksten treet Jezus op as mins en mystagoog, in tegenstelling tot de Biebelse evangelies, waor Jezus optreet as de verlosser van de minsheid en as Jonge van God, en daormee oek nog meteen God zelf.
Oek kom je in sommige teksten n eigenaordige Jezus tegen, n Jezus die lacht um de offers en gebejen van de twaolf leerlingen. Mar we koemen oek n Jezus tegen die regelmaotig bie Maria van Magdala an de lippen hangt, deur disse geschriften is oender andere oek t verhaol van de Da Vinci Code ontstaon.
Weetjen
Jezus is zo as t Biebelverhaol vertelt geboren in n kribbe. n Kribbe is eigenlik gewoon n zeuning (of n voerbak veur de beesten). In t Urkers is de betekenis van t woord kribbe veranderd in n soeja (oek wel wieg eneumd).
Nedersaksies
De naam Christus wort in de meeste Nedersaksiese dialekten uutespreuken as Kristus, mar der bin oek minsen die t uutspreken as Gristus.
Frouwien Klaassens-Perdok
Frouwine Egberdine (Frouwien) Klaassens-Perdok (Wietwerd, 10 april 1917 - Hoaren, 9 meert 2006) was een Grunnings-Drèentse onderwiezeres, politica en schriefster in 't Drèents en Nederlaands.
Opleiding en wark
Ze was de middelste van vief kiender in een vrijzinnig boerengezin. Nao twee jaor maagies-ulo gunk ze naor de kweekschoele in n Daam en haalde daor de heufdakte um onderwiezeres te wörden. Ze warkte in vörmingscentrum 't Oldörp in Oethoezen en ontdekte daor de Grunninger literatuur. Ze haalde een mo-akte wiskunde en wördden in 1941 lerares an een internationale kostschoele van de quakers in Ommen, waor gevlochte Jeudse kiender verbleven. Twee jaor later kwaamp ze te warken an de volkshogeschoele in Bakkevene.
Nao de oorlog warkte ze in een tehuus veur NSB-kiender. Vanof 1948 gaf ze les an de mulo in Geeiten, waor ze heur anstaonde man, Harm Klaassens, leerde kennen. Toen ze in 1951 trouwden, kreeg zij ontslag umdet een getrouwde vrouwe destieds niet in dienst much blieven. Dizze gaank van zaken was ze 't lange niet mit iens.
Schrieverije
As Klaassens-Perdok grammietig was van 't politieke wark of heur verveelde tiedens Staotenvergaderingen, schreef ze kritische riempies aover heur politieke collega's. Dizze riempies waren 't begun van heur schrieverije. In 1970 gaf ze ze in eigen beheer uut onder de titel Spelleprikkies. Daorveur gebruukte ze de schrieversname Wipke, een koosname die heur va veur heur gebruukt had.
Ze was anesleuten bij de Drentse Schrieverskring en schreef ok tonielwark. Verhalen en gedichten van heur stunden in de tiedschriften Oeze Volk en Roet en in regionaole kraanten. Klaassens-Perdok schreef ok gedichten en verhalen veur kiender en een kienderboek; ze was lid van de warkgroep 'Drents op schoel' van Het Drents Genootschap. Elf verhalen en gedichten van heur staot in 't Drèents kienderboek (2004, Het Drentse Boek).
Mit Marga Kool verzörgde ze in 1984 de redactie van de karstbundel Midwinter in de olde Landschap (Het Drentse Boek), waor ok wark van heurzölf in stund. Wieder dreug ze bij an de bundels Midwinter II (1991, Het Drentse Boek) en Kersttied (2002, Het Drentse Boek).
Citaot
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Het ledikant dat was een boot, wij vaorden over wilde zeeën. Geen golf was oes te hoog; wij duurden alles met zien tweeën
Wij waren een woest roverspaor, besmeerden haor, gezicht en handen met lippenstift en wenkbrauw-zwart, Een buusmes har ik tussen tanden.
Uut 't gedicht 'Zeerovers', in: Rouke Broersma (red.) (2003), Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (blz. 75)
RTV Noord
RTV Noord is de regionoale zender van de provìnzie Grunnen.
De noam Radio Noord wuir wiezegd in RTV Noord dou in 1995 de zender ook tillevisieoetzendings gong verzurgen.
De studio's waren tot september 2005 in t Prinsenhof aan t Martinikèrkhof in t Stad, mor tegenswoordeg worden alle oetzendings doan vanoet de Mediacentroale, ain verbouwde elektriciteitscentroale in t zuden van de stad in de buurt van de Eurobörg.
Vriedag
Vriedag is naor Freya, de Germaanse godin van de liefde, eneumd. In 't Frans neumen ze disse dag vendredi, naor 't Latiense woord Venus.
Vriedag is de leste dag veur 't weekeinde in veul gebieden mit een vuufdaagse warkweke.
Betekenis
Disse dag van de weke hef veur partie christenen een slichte naam, umdat de kruziging van Jezus Christus op een vriedag plaosvun (zie: Goeie Vriedag). Vriedag de dartiende is veur partie luui een ongeloksdag.
Veur de moslims is vriedag de belangriekste dag van anbidding.
De joodse sabbat begin bie zunsondergang op vriedagavond, en huild op bie zunsondergang op zaoterdag.
Kasteel Brederode
Den name Brederode verwis noar n stuk bosgroand (Brede Roede) dat erooid wierd, woarop et kastele is ebouwd. Eerst bestoand et kasteel alleneg uut nen wontoorn. Rundumme 1300 wierd den toorn ofebrokken woarnoa Dirk II van Brederode n veerkant kasteel leet bouwen.
Geschiedenis
Tiedens de Hookse en Kabeljauwse twisten blaeven de Brederodes trouw an Margaretha van Beieren, woardeur et kasteel in 1351 belaegerd wodden deur den Kabeljauw-gezinden Gijsbrecht van Nijenrode. Noa de oavergave was et kasteel zo zwoar beschadigd, dat et wierd esloopt.
Noa de verzoening tussen de Brederodes en de Graven, is et in 1354 wier herbouwd. Et wodden neet meer bewond, moar blef wal ne uutvalsplaatse veur de Hoken, under anvuuring van Willem van Brederode.
Kroamschudden
Et kroamschudden is ne olde tradisie woarbi-j ne krentenstoete, krentewegge of pillewegge ebrach wöd noar et ni-j geboarn kind binnen ne noaberschap. Dat wöd veurof egoan deur et 'ansprekken' deur de vrouwen uut de noaberschap.
Kasteel Brederode
Geschiedenis
Tiedens et beleg van Hoarlem in 1573 wodden et kastele plunderd en in braand estokken deur Spaanse soldoaten. Vervolgens veel de ruïne ten prooi an et oprukkende stoefzaand van de dunen.
Kroamschudden
Ansprekken en krommen arm
Al kort noa de geboarte kompt disse vrouwleu de moder ansprekken (bezeuken) en et kind bekieken. Mangs wodt doarnoa alle noabers derbi-j ehaald en goat ze 'kroamschudden' (op kroamvesite). Dan komt ze met nen 'krommen arm', woarmet wöd bedoold dat de noabers ne krentenstoete metnemt. De stoete kan wal 2 meter lange waen en wal dartig centimeter breed. De stoete, dee at arg zwaor is, wöd deur alle noabers edragen, en wöd op ne planke legd. Mangs is et ne kunstige pronkstoete en den bakker mag veural neet te 'krenterig' waen met de krenten.
Ok den roombotter wöd met-enommen, want dat heurt doar bi-j. In de olde tradisie mag den noasten noaber de stoete ansnieden. Doarnoa wöd veur iederene nen plak of-esneden en doar kump ne dikke loage echte botter op. Woarbi-j et kind de riege langs geet, en iederen noaber et efkens mag vasteholden.
Kasteel Brederode
Geschiedenis
In 1679 kwamp Wolfert van Brederode oet de tied, den lesten heer van Brederode, woarmet de ruïne verveel an de graven van Hollaand, dee neet meer bestoanden en wierden op-evolgd deur den stoat der Nederlaanden. In de 19de eeuwe was de ruïne éne van de eerste bouwwarken dee in opdracht van den stoat wodden restaurierd en wodden et eersten rieksmonument.
Oldambt (gemainte)
Oldambt is de noam van de fuziegemainte ien t Nederlaandse Oost Grunnen, dij op 1 jannewoari 2010 ontstaait oet soamenvougen van Scheemde, Winschoot en Reiderlaand. De noam komt van de streek woarien nije gemainte ligt. Deur n vroagenbraaifje ien te vullen konden ienwoner n noam oetkiezen. Op 20 novìmber 2008 is bekìndmôkt dat de noam Oldambt wonnen haar. Aander meugelkheden wazzen Winschoot en Reiderlaand.
Ien jannewoari 2008 besloten de drij gemainten onder drok van provìnzie Grunnen de gemaintelke fuzie tou goan doun, ook omdat tuzzen Scheemde en Winschoot der om tou t kunstmoatege Oldambtmeer t Blaauwe Stadprojekt aanlegd wordt. Veuraal de kommunistische partaaien, de NCPN ien Reiderlaand en de VCP ien Scheemde, hebben staark protesteerd tegen de fuzie. Ook dou de prozedure ôfronden was, bleven zai zok verzetten. Ien roadsvergoadern bleken zai de ainigste tegenstaanders te wezen.
Algemaine beeld
De gemainte Oldambt wordt kenmaarkt deur t stedelke gebied Winschoot-Kloosterholt-Scheemde bie de A7 laangs mit om en bie 25.000 ienwoners, t Winschoterdaip, de spoorlien Grunnen-Breem, de dörpenring rond rondom t Blaauwestad-projekt en de waaidse leegte van de polders noabie de kust van de Dollert. Ook het de gemainte n grìnsovergang mit de Duutse dailstoat Leegsaksen bie t dörp Schaanze.
Gemainte Oldambt is ain van de koplopers ien de vergriezen van de Nederlaandse bevolken. Dit zörgt terveur dat de gemainte n bevolkensdoalen te moaken het. t Woongebied Blaauwestad, rond t Oldambtmeer takt de bevolkensdoalen òf.
Oetsproak
De gemainte is de eerste gemainte ien Nederlaand mit n Grunnegse noam. Ien gemainteroad van Winschoot ontstond ien t veurjoar van 2009 beroering omdat t VVD-roadslid Irene Vrooland konsekwìnt Old Ambt broekte. Zie docht dat dit ook ien de rest van Nederlaand de gouie oetsproak wezen zol en dat elkenain zok doar aan holden mouten zol. As man van t Grunnegs oetgaait is de juuste oetsproak aans nait old-amt, môr ol-damt.
Gemainteroad
De gemainte het om en noabie 38.000 ienwoners. Hierdeur het de gemainte 25 zetels ien de gemainteroad
Vas
thumb|right|250px|Vas in de gemeente Tubbig Vas is n doarp in de gemeente Tubbige, in t noordn van Tweante. t Hef ongevear 900 inwonners en is hoodzakelik Roomsk.
Vas is ene van van de euldstbewoonde gebeedn van Neerlaand. Det blik oet oolde grafheupe dee at kort bie Vas te veendn beent, zo as t Vasser Grafveeld. Doar lignt groawe van tusken de 2000 en 4000 vuur Christus. Tiedns opgreawiges is bv. de Maanderkearl böawngroonds ekömn, den at rechtevoort in t Rieksmuseum Tweante in Eanske te veendn is.
Noordpoolgebied
thumb|upright=2|Et Noordpoolgebied, mit de [[Noordelike Ieszee en de zeeën en lanen daoromhenne]] Et Noordpoolgebied is et gebied rond de Noordpool van de Eerde. Aandere naemen veur et gebied bin Arktika of de arktis, van et Grieks ἀρκτικός (arktikos), 'naobi'j de Bere, noordelik', wat weer komp van ἄρκτος (arktos), 'bere'. Dit bin verwiezings naor de steernsbielden Grote Bere en Kleine Bere, die heur naobi'j de noordelike hemelpool bevienden.
Definitie
Deurgaons duudt et Noordpoolgebied op et gebied ten noorden van de noordpoolcirkel (ongeveer 66° NB). Aans wodt ok wel de 10 °C-juli-isotherm as greens gebruukt, of de noordelike boomgreens. Ofhaankelik van de definitie die aj gebruken, omvat et Noordpoolgebied de Noordelike Ieszee, naoberzeeën en stokken van Ruslaand, de Verienigde Staoten, Kannede, Gruunlaand, Noorwegen, Zweden, Finlaand en Ieslaand.
An et Noordpoolgebied greenst de subarktis, ok wel et subarktisch gebied enuumd.
Kenmarken
Laand in et Noordpoolgebied is bedekt mit sni'j en ies in maoten die van de seizoenen ofhangen. De mieste grond is hieltied bevreuren (wat permafrost het) en bestaot uut boomloze toendra. De zeeën in et gebied hebben vule seizoensgebunden zee-ies.
Et Noordpoolgebied staot ok bekend as et laand van de middernachtzunne. De middernachtzunne, of pooldag, is et verschiensel waorbi'j de zunne gedurende een diel van 'e zomer 's nachts niet onder de horizon komp. Hoe noordeliker aj koemen, hoe langer disse periode duurt. De middernachtzunne kuj allennig zien benoorden de noordpoolcirkel en bezuden de zuudpoolcirkel.
Leven
thumb|300px|Een jonge [[sni'joele in Alaska]] Et dierenleven in et Noordpoolgebied bestaot onder meer uut zoöplaankton, fytoplaankton, vissen, zeezoogdieren zoas de baleinwalvis, de zeehond en de walrus, veugels zoas de sni'joele, en laanddieren zoas de grizzlybere, de poolwolf, de muskusosse, et rendier, de poolhaeze en de lemming. Ie vienden der toendraplaanten zoas grössen, kostmossen en mossen.
Liekas de plaanten en dieren hebben ok de Inheemse volken van de Arktische kontreien heur anepast an de kolde en barre weersomstaandigheden.