cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veluws
Friso-, Franko- en zuver Saksies
De dialekten uut t noordelike deel van de Veluwe vallen onder t Friso-Saksies volgens Johan Winkler. Dit gebied löp langes de Zujerzee. t Verbient de stejen Elburg en Harderwiek mit de darpen Oosterwolde, Oldebroek, Doorspiek, Nunspeet, Elspeet, Leuvenum, Hierden en Armelo. t Is niet allinnig de taal van disse laandstreek die dudelike sporen van de Friese taal nao-eleuten hef, mer oek veule aandere biezunderheen in levenswieze en gebruken. Veural in t ouwe grei, zo laoten onder aandere de ooriezers van de boerinnen dudelik zien dat de bevolking van disse laandstreek oorspronkelik bie n Friese stamme heurden en heel vrogger oek Fries praotten. t Nedersaksies hef oek hier, net as in de aandere laandstreken die van oorsprong Fries waren, de Friese taal verdröngen.
De Friso-Saksiese tongval van disse streek kömp t meest overene mit de tongval van de stejen Zwolle en Kampen en umstreken.
De dialekten onder Armelo en in t midden van de Veluwe kunnen ezien wörden as Franko-Saksies, Nedersaksies mit n stark Frankiese invleud.
De leste groep kömp t meest overene mit de tongval van Deventer en t Sallaands.
Verschillen Oost- en West-Veluws
Oost- en West-Veluws wieken, wat de grammatika angeet, wat van mekaar aof. Zo zegen ze in t Oost-Veluws bieveurbeeld wie(le) warkt/wärkt en in t West-Veluws wie/wulie wa[a]rken. In t grensgebied mit t Oost-Veluws (zo as t geval is mit t onder aandere t Nunspeets) wördt t verschil al wat kleinder, daor he'j nog de -e-uutgang in van oorsprong vrouwelike woorden (enkelvoud), bieveurbeeld: n greune strepe (Nunspeet) en n greune streep (Putters). Wat de woordeschat angeet lieken de dialekten vake wel op mekaar, mer oek hier kan veul verschil in zitten.
In woordeschat wördt t West-Veluws oek wat meer beïnvleud deur t Standardnederlaands. Hoe korter je bie t geschei mit t Oost-Veluws koemen, hoe meer de dialekten aofwieken van t Standardnederlaands. In t sentrale deel van t West-Veluwse taalgebied zegen ze: hij staot, meer naor t noorden t en oosten toe is dat: hij steet en in t Oost-Veluws is dat: hij steet of hij stiet. Zo a'j zien staon de Oost-Veluwse vormen wat veerder van t Nederlaands aof.
Ondanks de verschillen he'j oek n bulte overeenkomsten, n veurbeeld hiervan is de Nederlaandse ij, die n eeuw eleen nog heel aanders uutespreuken wördden, zo ongeveer mit n klank die wat tussen de korte i en de lange ie inhank en de ui, mit n klank die tussen de korte u en de lange uu inhank. Disse klanken bin grotendeels verdwenen in t Oost- en West-Veluws, mer je kunnen ze nog altied heuren in Doorspiek (Oost-Veluws), Nunspeet (West-Veluws) en Urk (Urkers).
Overgang van t Sallaands naor t Oost-Veluws
t Meest noordoostelike deel van de Veluwe wördt evormp deur de Iesselvallei, en deur de darpen an de oostkaante van de Veluwse heuvelrogge, an de ouwe weg van Zwolle naor Apeldoorne: Hattem, Wapenvelde, Heerde, Epe, Emst, Vaossen, Wenum-Wiesel en oek Apeldoorne zelf. Disse dialekten lieken stark op wat an de overkaante van de Iessel espreuken wördt. Disse toch aordig breje rivier is in t geheel gien dialektscheiding, we zien zelfs n opvallend taalverschiensel dat in Overiessel beparkt is tot n paor Sallaandse plaotsen (Dalsen, Heino, Raolte, Wieje, Olst) en daorbuten in heel Overiessel niet veurkömp, juust wel weer in de Gelderse Iesselvallei anwezig is. We dujen hiermee vanzelf op de uutspraak van de korte a as n ä, en de uutspraak van de aa (in bepaolde woorden) as ää.
In aandere woorden is de Nederlaandse aa op de oostelike Veluwe n ao, net as in Overiessel en in de Achterhoek. t Geet hier um n historiese verdeling: woorden mit n oorspronkelik (in t West-Germaans) lange aa bin in t vere vlejen 'verduusterd' tot ao (bieveurbeeld: schaop). Woorden mit n aa die eerst laoter lange ewörden bin (deur rekking in open lettergrepe) hebben an dat proses van verduustering, dat toe al aofesleuten was, niet mee-edaon, en bin n 'heldere' aa ebleven (bieveurbeeld: water), en in t oosten dus ää ewörden.
Overgang van West- naor Oost-Veluws
Op de westelike helfte, naor de Zujerzee toe, bie de Veluwe, he'w oek t paor aa/ao veur woorden die in t Nederlaands n aa hebben, mer noen is de verdeling foneties, um presies te ween aofhankelik van de klank die op de klinker volgt. Is dat n medeklinker die mit de lippen of in t achterste deel in de holte van de mond evormp wördt, dan blif de aa n aa (bieveurbeeld: schaap). Steet de aa an t einde van n lettergrepe, of veur n medeklinker die veurin de holte van de mond evormp wördt, dan wördt de aa n ao (bieveurbeeld: waoter). Disse verdeling geldt veur alle Zujerzeeplaotsen op de Veluwse kust, mer oek veur Urk. t Zujen van de Veluwe hef overal ao. Kloeke schrif:
Bij persoonlik bezoek op Urk is mij gebleken, dat het "Veluwsch" principe daar zo geregeld opgaat, als men maar van een klankwet mag verwachten.’ (Kloeke 1952: 197).
Uutspraak: ao of aa?
Zo as hierboven al ezeegd is, wördt de uutspraak van de aa of ao in t West-Veluws bepaold deur de medeklinker die op de aa volgt, as dit de t, d, s, z, n, l, r of j bin dan heur je meestentieds ao, en as dit de p, b, m, v, f, k, g of ng bin dan heur je meestentieds aa. Op disse regel bin vanzelf wel n paor uutzunderingen. In t Oost-Veluws he'j disse klankregels niet.
Taalgrens: ol/ou
Zo as de (Gelderse) Zujerzeekust op t gebied van de aa n eenheid is, in n aander belangriek taalverschiensel is dat niet t geval. De woorden oud, zout, (ik) zou en gao zo mer deur, wörden in Elburg en Doorspiek uutespreuken as old, zolt (ik) zol en gao zo mer deur, zo as in zwat t hele oosten van Nederlaand. Naor t zujen toe heur je de uutspraak oud, zout, (ik) zou. De grensliende tusssen oud en old löp tussen Doorspiek en Nunspeet over de bossen van de Veluwe naor t zujen. Apeldoorne ligt krek op de grens, en onder Apeldoorne buugt disse liende weer mit de bossen mee naor t zuudoosten, en raakt bie Dieren de Iessel. Op de grens staon ol en ou soms naost mekaar. De Reeks Nederlandse Dialectatlassen (RND), mit n opname uut de jaoren vuuftig, steet bie Apeldoorne beukenholt naost beukenhout. Bie veldwark in Nunspeet (buurtschap t Hul, dus an de westkaante van de Zujerzeestraotweg), wördden in 2003 hout en zout eheurd naost ik zol en ik wol. De dialektologe Jo Daan hef de ol/ou-liende de staotus van n dialektgrens egeven. Op heur kaorte vormp disse liende de grens tussen t Gelders-Overiessels en t Veluws. In disse zinne is Veluws dus de anduding veur de westelike helfte van de Veluwe, dat an t Veluwemeer ligt. Rond 1850 was t ol-gebied groter as dat t noen is, toe was in Nunspeet/Elspeet holt gebrukeliker as hout.
Taalgrens: -en/-n/-e
Allebeie de lienden, de lope-/lopen-liende en de ijs-/ies-liende lopen vanaof t Eemmeer in stark zuudoostelike richting, en kruzen de Utrechts-Gelderse provinsiegrens. De zuudwesthoek van de Veluwe (Scharpezeel, Ede en gao zo mer deur), völt buten disse lienden en buten t Nedersaksies.
Kultuurutingen in t Veluws
thumb|[[Frans Nieuwenhuis (1936), 'De Veluwse Troubadour']] In vergelieking mit de overige Nedersaksiese dialektgroepen bin de kultuurutingen in de Veluwse streektaal altied wat minnetjes ebleven. De meeste utingen vie'j dan nog op de Oost-Veluwe. Veluwse streektaalschrievers kregen n belangriek publikasiekanaal mit de Geldersche Volksalmanak, die in 1835 veur t eerst uutkwam. De schrievers gebruken vake standardtaal en streektaal naost mekaar.
De meeste vrogge Gelderse schrievers in t Nedersaksies (dat waren veural darpsnovellisten) waren Achterhoekers. n Antal vrogge schrievers in t Oost-Veluws - de meesten niet van de Veluwe aofkomstig - bin Nicolaas Bernard Donkersloot (1813-1890), Teunis van Lohuizen (1882-1903; bekend van t gedichte Gepleisterde graven), Andries Aarsen (1834?-?) en Willem Josephus van Zeggelen (1811-1879).
Tussen 1900 en 1950 waren op de Oost-Veluwe veural de schrievers Lambertus Bosch (1875-1954), Jan van Riemsdijk (1879-1954) en Harm uut Wiesel van belang. Veur de Veluwse schrieverieje in t tweje deel van de twintigse eeuw was onder meer de Nedersaksiese Beweging belangriek. De Dialektkringe Salland en OostVeluwe wördden in 1955 op-ericht en kreeg al gauw heur eigen blad, De Moespot. Mit de Dialectkring Achterhook en Liemers wördden in 1966 t Verbond van Neersasse Dialectkringen op-ericht, en der wördden onder aandere streektaalbundels uutegeven.
Eén van de anmoedigers van disse ontwikkelingen was Hermen Bomhof (1919-1988) uut Apeldoorne, zelf dichter. Bomhof zien gedichten wördden op muziek ezet deur Frans Nieuwenhuis en Diana Vredenberg.
De schriever Jan Vredenberg (1903-1980) uut Terwolde speulden oek n rolle in de dialektkringen. Veerder ku'w veur de Veluwse schrievrieje de volgende personen neumen: W.A. Aarnink (1895-1983), Alie Th. Groenhuizen (1926-1998), Aaltje van den Bremen-van Vemde (1913-1993), Bertus van den Bremen (1915), Henk Dijkslag (1928) en Arie Hofstede (1931).
Frans Nieuwenhuis (1936) uut Vaossen is één van de muzikaanten die in t Veluws zingt. De Spakenburgse muziekgroep Bukkes had in 2007 n laandelik sukses mit t in t Spakenburgs ezungen nummer 'Héé Keeltsie'.
t Veluws wördt aof en toe gebruukt in kollums in de kraante, zo as bie Veluweland.nl (digitaal en as huus-an-huusblad) mit kollums van Gait van de Renderklippen (uut Epe) en Lammertnôom (uut Nunspeet).
Emmerik
Geskiednis
Emmerik hef tot 1402 tot et hartogdom Gelre beheurd. Doar bunt nog veurbeelden van den Old-Geldersen bouwstiel trög te vinden. Een veurbeeld hiervan is den zudeleken gaevel van de St. Martini Münsterkarke, dee in de eerste helfte van de 16de eeuwe wöd ebouwd.
Stadsdele en karkdarpen
Emmerik besteet uut de volgende stadsdele en karkdarpen:
Wieter bunt doar nog de buurtschoppen:
Geleuf
In de St. Martinikarke is nen 11den-eeuwsen crypte, n goties koorgesteulte en nen schatkamer. Et oldste deel van de karke hef nen Romaansen eursprong. Dit zol volgens de oaverlaevering de karke waen dee Willibrord stichtten. Den karktoorn is met et kruus derbi-j 69,5 meter hooge.
In de 15de-eeuwse St. Aldegondiskarke, dee in den letsten krieg zwoaren schaa lae, is n zeer groot concertcarillon. De toornspitse is noa den letsten krieg neet meer op den toorn trög ezet.
Bi-j Pauseleken Bulle Salutte Annimarum van 16 juli 1821 wöd Emmerik uut de Hollaandsen Zending enommen en in-evoogd in et Diocees Münster.
Reikam
Verschillende reikammen
Der bin reikammen veur verschillende dingen, zoas:
28 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 28 september
Evert Baptist
Evert Baptist is n komische type van de Grunneger radiopresintoater Wim Drent (Knoal, 1969), eerst te beluustern op Simone FM en vanôf febrewoari 2008 bie Radio Continu, baaidend stasjons veur Noordoost Nederlaand. Op dit lèste stesjon kin man Evert Baptist heuren ien t programma Drent Draait Door.
Evert Baptist komt oet t Westerwôldse Vraiskelo en is traauwd mit Greta. Zien noabers haiten Kloas en Gemkje. Hai is nait hailmoal wies en schoamt zok naarngs veur. Hai belt voak noar bedrieven of mìnzen woar of er n advertinsie van in kraant zain het en komt mit vrumde vroagen en veurstèllen.
Baptist proat veuraal Grunnegs, sumtieds Nederlaands mit n swoar aksìnt. Hai verkondegt voak mit noadrok dat er oet Vraiskelo komt. Hai staait veuraal bekend om zien stopzinnen "Goeiedag eem" en "Zeg moar", wat tegenswoordeg in hail Oost-Grunnen en Oost-Drìnte overnomen wordt.
Trekker
thumb|270px|Trekker Nen trekker is 'n voertuig woarmet wagens en landbouwmachines veplaatst en an-edreaven kunt wordn. 't Woord trekker wordt in de regel ok wal ebroekt veur vrachtwagen, angezeen denne ok mot trekken, en in sommige gevallen net zo veur andrieving zorgt, moar oaver 't algemeen geet 't oaver nen landbouwtrekker. 't Woord trekker of tractor (formelere benaming) kump van 't Latiense woord "trahere", woarmet trekken bedoeld wordt.
Trekkers heb ie in völle soorten, en doarmet ok moaten. Zo is dat dinge in speciale tuinbouwmoaten te verkriegen, moar zölfs nen zitgresmeier wordt as trekker ezene. Ook bunt de eenassige machines oet volkstuinen, woarmet ze de grond loskrabt en keert, een soortement trekkers.
Litouwen
Litouwen (Litouws: Lietuva) is n Noord-Europees land tussen Letland in t noorden, Wit-Rusland in t oosten, Polen en Rusland in t zuden en de Oostzee in t westen. t Is t grootste en zudelikste van de drie Baltiese landen. Van die drie is Litouwen t ienigste land waorvan t merendiel rooms-katholiek is.
De geskiedenisse löp ok pas vrie kort geliek met die van de andere twie Baltiese landen. Anders as Letland en Estland was Litouwen ooit n machtig land, dät zelfs töt de Zwarte Zee reikten. In de 20e eeuw was Litouwen grotendiels in handen van de Sovjet-Unie.
Stad (woonstee)
t Woord stad is ofkomsteg van t oldere Duutse woord statt, dat stee betaikent.
Ruslaand-Duutsers
thumb|Etniese Duutsers oet t Wolga-gebeed in n vluchtelingnkaamp in t Duutse [[Schneidemühl in 1920]]
Met Ruslaand-Duutsers (Duuts: Russlanddeutsche; Russies: российские немцы, rossijskie nemtsjie) of Wolga-Duutsers (Duuts: Wolgadeutsche, Russisch: поволжские немцы, povolzhskie nemtsjie) wordt Volksduutsers an eduudt dee in Ruslaand of de Sovjet-Unie wont of wont hebt. Rechtevoort wont öare noakommelingn in Ruslaand, Kazakstan, Duutslaand en de Verenigde Stoaten.
Tsarina Catharina de Grote van Ruslaand leut teegn t eande van t 18de joarhoonderd Duutse boern komn um de weuste groond kloar vuur laandbouw te maakn. Dit gebuurn wal vaker in de Oost-Europese geskiedenisse. Dr kömn dan ook Neerlaanders (mangs Mennonieten) met. Dee kömn vuur t grötste deel an de Wolga te wonn en warn geslötn en slim op zikzelf an eweezn. Doarduur bleef de (Plat)-Duutse kultuur good bewoard. De Ruslaand-Duutsers trouwn feaitelik nooit met de Rusn. Dr kömn wal baptistengemeentes duur zeandingswoark. hieroet is oonder mear t Broderskop van nit-registreerde baptistn ontstoan. Noa n Eerstn Wearldoorlog, oonder t diktatorskop van Stalin wördn de Ruslaand-Duutsers vervolgd. Dee sleugn op de vlucht en treukn heuwdzakelik noar Paraguay. Doar stichen ze oonder mear de kolonies Freeslaand, Voolndam, Menno, Neuland en Fernheim.
Stad (woonstee)
Top 10 steden van de Wereld
(in miljoenen inwoner)
Ruslaand-Duutsers
1924 wör n Wolga-Duutsen Reppubliek op ericht, met as heuwdstad Engels. In n Tweedn Wearldoorlog deporteern Stalin t hele volk (oonderwiel zo'n hoonderddoezend leu) noar Kazakstan, um at he bange was vuur verroad. In Kazakstan wördn de Ruslaand-Duutsers in kaampn ezat en slim oonderdrukt. Later meugn ze wierumme noar woer't ze vandan kömn, woernoa't de Ruslaand-Duutsers verspreaid raakn oawer n Sovjet-Unie. De Duutse kultuur wör aal mear verdrungn. Ze probeern nog wal um wier ne Wolga-Duutse Reppubliek te stichtn, mer det lukn nit. Noa de Duutse eenwörding in 1990 kreeg elken Rus (dus ook de Ruslaand-Duutsers) den't an kon teunn at he Duuts blood har, t recht um terugge te komn noar Duutslaand. Heel völle hebt dit an enömn en zeent noar Duutslaand emigreerd, en probeert nog aait te wenn an de leawnsstiel van t hudige Duutslaand. Det geet nog nit zo makkelik; de Duutse bevolking en de Ruslaand-Duutsers maakt mekoar regelmoatig zwart. n Poar doezend Ruslaand-Duutsers zeent oonderwiel noar t Oblast Kaliningrad etrökn.
Schiermonnikoog
Schiermonnikoog (Eilaanders: Lytje Pole; Fries: Skiermûntseach) is vanuut et westen rekend et vuufde Nederlaanse Waddeneilaand. t Eilaand vormt n eigen gemiente in de perveensie Frieslaand. Desondaanks numen veul Grunningers et os Aailaand en vienen dus dat Schiermonnikoog bi'j Grunningen heurt. Veur de grap zeggen lu dan ok wal es dat zi'j naor T'aailaand west hebben, en daormit bedoelen ze dan dat ze Schiermonikoog west hebben. Et is vanzels een woordgrappien waorbi'j T'aailaand = t Aailaand naor Thailaand verwist.
Plakken
De gemiente Schiermonnikoog het amper ien dörp, et gelieknaemige Schiermonnikoog (Eilaanders: Aisterbun oftewel 'Oosterburen'), mit omdebi'j de 850 inwoners. Schiermonnikoog had oorspronkelik nog een twiede dörp: 'Westerburen', dat in 1719 langzeman de zee in mitneumen wodde.
Ligging
Schiermonnikoog greenst in et noorden an de Noordzee, en in et zuden an de Waddenzee. In et westen leit Amelaand en in et oosten Rottumerplaete en de zaandplaete Balg. Rederi'je Waegenborg onderhoolt een veerdienst tussen Lauwersoog en Schiermonnikoog. De totaole straandlengte is 18 km en de totaole lengte van de fietspaeden is 30 km.
Et dörp Schiermonnikoog op et eilaand is de noordelikste bewoonde plak van Nederlaand.
Litouwen
Staeden
Enkele staeden in Litouwen bint (met inwoners per 2014):
Bestuurlike indieling
Litouwen is verdield in tien distrikten, die vernuumd bint naor der eigen eufdstad.
Luttenbarg
Luttenbarg is n dörp in de gemeente van Raolte in Oaveriessel. An t eade van 2003 hadde et ongeveer 2256 inwoners. In t zuden van Luttenbarg is ter een natuurgebied wat desölfde name hef, met völle bos en wat heide. Dit natuurgebied is een kleine stuwwalle  met et heugste punt op 31 meter boaven NAP. t Is een vri'jligend deel van de Sallaandse Heuvelrugge.
Körtbi'j et dörp is er een vri'jetiedspark zo as een camping en een park met vekaantiehuusies. In t zuudoosten he-j een straotenracebaan de Luttenbargreenk. Hier wörden van 1971 töt an 1989 internationale motorraces eheulden. In Luttenbarg zit ook et laandbouwmuseum De Laarman en t klompenspul Diekman, waor nao old ambacht klompen emaakt wördt. Midden in et dörp stiet sinds 1915 een mariagrotte.
Deur et dörp hen löp de laandelike fietsroute 15 Boerenlaandroute. t Dörp is slecht te bereiken met t OV. De bushalte die ast körtste bi'j lig, is op 3,5 km ofstaand, körtbi'j Raolte en Lemelerveld en in et wekende kump er helemaole geen busse.
Politiek
Et woord poletiek is ofkomstig van et Oldgriekse woord πολιτικός of πολιτεία (politikos of politeia) dat betrekking het op et Oldgriekse woord veur 'stad'. Poletiek het as medern begrip veural betrekking op de burgerlike saemenleving, de riegelgeving van een staot, de staotsvorm en et bestuur. Luden die in de poletiek zitten geven dan een soort richting an. Ze zorgen d'r-veur dat belangenverschillen van groepen en individuen tot heur recht kommen - meerstal op basis van onderhaandelings - op de verschillende bestuurlike en maotschoppelike nivo's.
De scheidingsliende tussen poletiek, ethiek en sociaal wezen is een vraoge waor vule verschillende antwoorden op bestaon, der bestaon zovule mienings over. De meerste wetenschoppers erkennen dat luden uut de poletiek de meugelikhied moeten hebben om macht of geweld te kunnen bruken om een vraogstok as poletiek te bestempelen — bi'j et beslissen van een poletiek konflikt is meerstal spraoke van een verplaetsing van macht van de iene groep of persoon naor een aandere groep of persoon.
In een demokraosie wodden de luden en orgenisaosies die in de poletiek zitten (indirekt) verkeuzen deur de burgers van et laand. De leiders van een kommunistisch laand (of een vergeliekber poletiek systeem) wodden meerstal niet verkeuzen mar wodden ansteld deur de winnende pattie zels en kriegen de macht over et hiele laand.
Poletieke stromings
Hieronder viej' een antal poletieke stromings.
Oostnriek
thumb|Oostnriek Oostnriek (Duuts: Österreich), voloet Republiek Oostnriek (Republik Österreich), is n laand in Mildn-Uropa. t Laand greanst in t westn an Zwitserlaand en Liechtenstein, in t noordn an Duutslaand en Tsjechie, in t oostn an t Slowaaknlaand en t Hongaarnlaand en in t zuudn an Italiën en Sloveniën. De heufdstad is Weenn. t Laand hef ne öppervlakte van 83.883 veerkaante kilometer en t tealt 9,1 miljoen inwonners. Dat gef ne bevolkingsdichtheid van 109 inwonners/km².
De officiële taal is Duuts, mer regionaal wördt ok Sloveens, Krowaties en Hongaars sprökn. t Grootste deel van de Oostnriekers is rooms (78%). De leu betaalt der as in Nederlaand ok met de uro, umdat t laand lid is van de Uropese Unie.
Oostnriek is indeeld in neegn deelstaatn (Bundesländer), hieroonder neumd met biejbeheurnde heufdsteedn.
Havezate
Grolle
In et vroggere groafskap Zutfent:
In de schrieverij
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Gunder gledt ja wèer oet 't Westen, 't Leste sang, dat veur de naacht d' Olle haovezaat geet zuken, Maank de ieken van zien graacht.
Uut 'De Haovezaat', in: L.A. Roessingh (1988),Stoefzaand, gedichten en tekeningen van L.A.Roessingh, Zuudwolde: Het Drentse Boek
Twents Bier
thumb|right|upright=0.6|n flesken Twents
Twents Bier (Tweants beer) is n beermaark oet Hengel in Tweante. t Is ne kleaine brouwerieje dee't inspölt op de strekke, want t beer is töt non too allenig nog mer in Tweante te kriegn. As beeldmaark hebt ze keuzn vuur t Tweantse ros.
Twents Bier dut met dree soortn beer: Premium Pilsner, witbeer en rosébeer. Disse beern wordt allemoal in aparte fleskes edoane, met nen aparten langen haals, de langnekke.
Wit-Ruslaand
Wit-Ruslaand (Wit-Russisch: Belarus, ok etranslitereerd as Belaroes) was (samen mit Ruslaand en Oekraïne) ien van de oorspronkelijke Sovjet-rippeblieken. Wit-Ruslaand verklaorde zich onofhankelijk op 19 september 1991. De heufdstad is Minsk.
Twents Bier
De brouwerieje böd verskilnd verzörgde roondleaidiges duur de brouwerieje an, met of zoonder etn en preuwerieje.
Wit-Ruslaand
Geografie
Wit-Ruslaand kreeg zien udige vorm in 1946 (toe hiette 't nog Wit-Russische SSR).
Horsterhoek
De Horsterhoek is een darpshuus in het Veluwse darp Vierhouten.
Wit-Ruslaand
Geografie
Enkele stejen in Wit-Ruslaand bint:
Horsterhoek
Geschiedenis
Tot 1946 stung d'r op de plaots van de Horsterhoek het pension van de femilie Hop. In 1940 kocht de femilie Ter Horst dit pension mit de biebeheurende groond. In 1946 werd het pension of-ebreuken. Op de vrie-kommen plaots werd in 1953 't darpshuus Horsterhoek ebouwd dat op 10 oktober 1953 feestelijk eopend werd.
Wit-Ruslaand
Geografie
Revieren in Wit-Ruslaand bint:
Horsterhoek
Ter naogedachtenis
't Darpshuus was een geschenk van mevrouw Ter Horst-Vogel an de bevolking van Vierhouten. Zie richtte het op ter naogedachtenis an heur zeune Klaos. Klaos (Klaas) ter Horst was in 1940 lid van de De Geuzen in Vlaordingen. De meeste leden van disse verzetsgroep werden deur de Duutsers earresteerd en efusilleerd. Klaos had 'geluk' en kreeg vuuf jaor tuchthuus in Duutsers. Hie leup daor tbc op en werd naor Vierhouten over-ebrocht. Hie störf vlak veur de bevriejing.
Klaos had altied ezeid dat er veur de jeugd in Vierhouten zo weinig te doen was en dat er eigenlijk een onderkommen veur ontspanning en ontwikkeling zol motten kommen. Mevrouw Ter Horst besleut as eerbetoon an Klaos zo’n onderkommen te laoten bouwen. Zie betrok de femilie Hooghordel in de plannen, umdat zie beter op de heugte wanen van wat der in 't darp speulde.
Ontwarp
Al in november 1951 was een veurlopig ontwarp veur het darpshuus emaakt.
Op dit ontwarp wanen onder aandere een grote zaol met podium, een conversaotiezaol, een kleuterschoele, een consultaotiebureau, een cursuskamer, een leeskamer en een kantoortjen op-eneumen. Dit ontwarp is echter nooit uut-evoerd en laoter drastisch ewiezigd, umdat het anvankelijk te groot was. Het darpshuis werd ontwarpen deur architect ir. J.C. Boks uut Rotterdam.
Het erealiseerde gebouw bestung uut een heufdgebouw mit twee verdiepingen en een kelder en had twee zietvleugels van één verdieping hoog. In het heufdgebouw werden op de begaone grond een directiekamer, plees, een garderobe, een bibliotheek en een lokaol veur haandenarbeid en gymnastiek in-ericht. Op de eerste verdieping werd een neilokaol in-ericht. In de kelder is laoter een schietbaon veur de schietvereniging De Katapult an-elegd. In de ziedvleugels werden 't kleuterlokaol en de leskeuken esiteweerd.
Tussen de beide zievleugels was een binnenplein. Naost het darpshuus werd een huus ebouwd veur de directrice en de leidster van de kleuterschoele. 't Huus was in-edeeld mit een gemeenschappelijke gang mit keuken en veur elke bewoenster een zit- en slaapkamer mit douche. Het Darpshuus werd officieel eopend deur burgemeester H.M. Martens deur het hiesen van de vlagge mit daorop vier bomen (Vierhouten) en de letters O.O.V. (Ontwikkeling, Ontspanning, Vierhouten). Het kinderkoor van Vierhouten, onder leiding van dirigent Willem Reezigt, zung een deur mevrouw Ter Horst-Vogel uut-ekeuzen liedjen. As directrice van het Darpshuis werd mejuffrouw O. de Ronden an-esteld.
Verbouwing
In 1989 werd het darpshuus vergroot waordeur het binnenpleintjen verdween. Tussen de ziedvleugels werd een nieje zaol ebouwd. De ouwe zaol beud plaots an 100 minsen, het nieje gedeelte kan der 230 herbergen.
Ok de tuun bie 't darpshuus werd veraanderd. De muurrestanten van een veurmalig vievertjen, nog daterend uut de tied van pension Hop, werden verwiederd. Veerder werden alle dennen en bomen in de tuun ekapt, um meer ruumte te kriegen.
Agrippa (filosoof)
Agrippa was nen skeptisken wysgeyr den as wårskynlik leavden an et eande van den eyrsten eyw vöär Kristus. Hee wördt dacht de vyv tropen of vyv grunden van twyfel bedacht te hebben. Dee förmden de grund vöär de skeptiske teory wat de möägelikheid van echte kennis untkent.
Horsterhoek
Verbouwing
In hetzelfde jaor as de verbouwing bestung het Darpshuus 35 jaor. Al die jaoren was het darpshuus naamloos ebleven en ze besleuten dat dit maor eens mos veraanderen. D'r werd een priesvraog uut-eschreven veur het bedenken van een naam. De winnaor werd J.J. den Boer die de naam Horsterhoek bedocht. Disse naam verwiest uuteraord naor de femilie Ter Horst. Tiedens de feestelijkheden rond het jubileum op 11 december werd disse naam op een bord onthuld deur L.W. Hooghordel.
Deur de jaoren heen hed 't Darpshuus diverse beheerders ehad, dit waoren o.a.: mej. O. de Ronden (1953-1960), mej. Visscher, mej. Hage, mevrouw v.d. Pol, v.d. Sluis, Henk (Henneman) Berghuis en Jan Pul, Marinus Moret, Kris Kielman (1979-1984) en sinds 1984 tot op de dag van vandaoge Bep en Emile Houtman.
Agrippa (filosoof)
De vyv tropen
De vyv tropen wordt enöömd döär Sextus Empiricus in syn wark “Grundslage van et Pyrrhonisme”. Sextus meynt at se kommet van de ‘meyr hüdigendaagse skeptici’. Diogenes Laërtius meynt skounwal at se van Agrippa kommet.
De vyv tropen sint:
Et kan good weasen dat de eyrste en darde tropen al bedacht warren döär Pyrrho van Elis. De dree andere grundbeginsel köänet seen worden as ne poging üm de teory van et skepticisme abstrakter te maken.
Verklåring van de tropen
Sextus Empiricus - Grundslagen van et Pyrrhonisme
Victor Brochard meynden in syn wark ‘’De greekske skeptici’’ dat “de vyv tropen seen köänet worden as de meyst radikale en meyst precyse umskryving ooit van et skepticisme. In seakere sinne sint se ouk rechtevoord noch unvermydbår.”
Harsenanhangsel
thumb|Ligging van t harsenanhangsel in de bovenkamer van n meens thumb|De fysiologie van de [[harsens (t harsenanhangsel hit hier pituitary body)]] t Harsenanhangsel of de hypofyse is n klier midden in de kop, onder de harsens, die alderbarstends veule hormonen aofgif. t Harsenanhangsel speult n belangrieke rolle bie t regelen van n kwak hormonen, t wörden daorumme oek wel de dirigent eneumd van t hormoonstelsel. De klier is ongeveer zo groot as n kikkerarte (n sentimeter in deursnee) en lig in n holte in de schedelbaosis (t zogeneumde Turkse zaol of Sella Turcica in t Latien), achter de neusrogge. De achterkwab van t harsenanhangsel beheurt tot t diencephalon. Bie de anleg in de embryonale faose wörden de veurkwab van t harsenanhangsel evormp uut n stukjen epitheel van t monddak; t zogeneumde zakjen van Rathke.
t Harsenanhangsel is op-ebouwd uut dree delen:
De middenkwab is bie meensen haost niet anwezig. Bie sommige diersoorten is t wat groter. De middenkwab maakt α-MSH (melanosyt-stimulerend hormoon) uut de neurotransmitter adrenokortikotroop hormoon. In dit artikel geet t veural over de veur- en achterkwab.
De achterkwab van t harsenanhangsel steet mit lange axonen drekt in verbiending mit de hypothalamus. De veurkwab van t harsenanhangsel is via n poortaodersysteem verbunnen mit de hypothalamus. Die meet de hoeveulhejen an hormonen in t bloed en stuurt hormonen naor t harsenanhangsel as der meer of minder van n hormoon neudig is. Via de steel van t harsenanhangsel kömp onder aandere dopamine in t harsenanhangsel terechte dat de aofgifte van prolaktine remt.
De veurkwab (adenohypofyse)
In de veurkwab van t harsenanhangsel wörden veule hormonen emaakt die invloed hebben op aandere endokriene klieren. De veurkwab van t harsenanhangsel maakt:
De achterkwab (neurohypofyse)
De achterkwab van t harsenanhangsel is belangriek veur de waoter- en vochtregulering in t lief. t Is n opslagplekke veur twee hormonen die deur de hypothalamus an-emaakt wörden:
Andoeningen
De meestveurkoemende andoening an t harsenanhangsel is n gezwel. Disse gezwellen bin altied goedaordig en bin roewweg onder te verdelen in de volgende soorten:
t Harsenanhangsel kan oek te min hormoon maken; dit hit hypopituïtarisme. t Tekort an hormonen kan an-evuld wörden mit (bio-identieke) hormonen of medisienen. n Slimme val kan oek de warking van t harsenanhangsel in t wiere schoppen.
Schinveld
thumb|Sjilvender Huuske
Eerpel
thumb|300px|Eerpels thumb|300px|Eerpelplaante De eerpel of pieper (Solanum tuberosum) is n plaante die onder de grond n energieveurraod (zetmeel) anleegt in de vorm van n knolle, die meestentieds oek eerpels eneumd wörden. De knollen wörden evormp an stengels die onder de grond zitten (stolonen eneumd). In de eerpel koemen twee types zetmeel veur, amylose en amylopektine, waorvan 10% amylose. In 2005 is veur t eerst n ras in de haandel ekeumen mit zwat 100% amylopektine.
Schinveld
Schinveld (Limburgs: Sjilvend) is n darp in de gemeente Beekdaelen in Nederlands-Limburg. Et darp ligt teggen de Duutse grenze an, zewat 500 meter ten noorden van Brunssem. In Schinveld bevund zich et gemeentehoes van de gemeante Onderbanken. Et darp hef ne kleine 5000 inwonners, en is de grootste plaatse van Onderbanken (meer as 8000 inwonners), en hef de meeste winkels van de gemeante.
Eerpel
De eerppel is wereldwied nao rieste, weite en mais t meest verbouwden voedselgewas.
Schinveld
In et zuudwesten van et dorpskern ligt de Schinvelder Hoeve (vrogger ok wal Sjilvender Huuske eneumd), dee't nog n deel van de olde grachte hef. De carréboerderi-je wodden veur et grootste deel in de 18e eeuwe ebouwd. Noo zit der een restaurant in. In Schinveld steet ok de Sint-Eligiuskarke.
Eerpel
Geschiedenisse
De eerpel kömp oorspronkelik uut Zuud-Amerika, en is naor Europa ebröcht deur ontdekkingsreizigers. De eerpels greuiden hoge op t Andesgebargte waor aandere plaanten niet greuien konnen. De eerpel vun zien weg naor t Westen deurdat Spaanse monniken de eerpel in de tunen plaanten. Al gauw wördden de eerpel erkend as voedsel en in de 17e eeuw wördden de eerpel in alle Europese laanden verbouwd. Deur zien hoge gehalte vitamine C wördden t vake gebruukt um scheurbuuk te bestriejen.
Teelt
De belangriekste teeltgebiejen van konsumpsie-eerpels in Nederlaand bin Flevolaand, Zeelaand en Noord-Braobaant. In de Veenkoloniën wörden veule fabriekseerpels veur de zetmeelwinning eteeld en in t noorden vanwegen minder luzen pooteerpels.
De eerpel hef 2n=48 chromosomen en is n autoploïde tetraploïd. Eerpels wörden zwat altied ekweekt as n enkele kloon mit zo goed meugelike genen. Alle 'bintjes' bin bieveurbeeld van een kloon aofkomstig.
Algemeen
In n bulte Europese en westerse laanden is de eerpel een van de baosisvoedingsmiddels: liek as rieste, pasta en brood is t n belangrieke bron van koolhydraoten.
De eerpel beheurt tot de nachtschaofamilie, liek as de tomaot, de paprika en tabak: de greune delen van de eerpelplaante bin giftig. Liek as aandere lejen van de nachtschaofamilie zitten der in de plaante alkaloïden. Eerpelplaanten kunnen naost knollen bezen vormen. Disse bezen bin in tegenstelling tot de bezen van de tomaot naor giftig. Tussen de verschillende eerpelrassen bin der grote verschillen in de vorming van bezen.
De hele eerpels (45%)
Tegenswoordig wörden der aordig wat eerpels gebruukt in de patatindustrie. In Groningen zegen ze as ze patat gaon haolen: even n vette bek hoaln.
29 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 29 september
Cryptogeld
thumb|300px|Vöärbeald van ne printbåre papyren bitcoinknippe, med en adres üm te untvangen un en priveeslöätel üm uut te geaven Kryptogeld, cryptocurrency, of crypto is nen bündel binären inhold dat warket as betaalmiddel (geld), ofwal digitaal geld. Eygenaarskap van afsünderlike münten ligt vaste in ne digitale bookholding, dee verslöäteld is med starke kryptografy. Dårmed wördt betalingsverkeyr verbörgen, illegale vermeyrdering van münten teagenegån en oaverdracht van eygenerskap någån.
Diezerstraote
thumb|right|200px|Diezerstraote in 2007, op een röstig tiedstip thumb|right|200px|Diezerstraote rond 1933 mit links de jugendstil-pui van 't Witte Kruus De Diezerstraote (in oldmoeds Zwols: Diesstraote, mit lange ie ), ok wal Diezerpromenade enuumd, is de veurnaamste winkelstraote in 't centrum van de Oaveriesselse heufdstad Zwolle. D'r kump veule volk te kuiern, kleraozie en nog aander spul kieken en kopen. D'r bint ok terrassies. De straote is veur auto's esleuten.
Cryptogeld
Kryptogeld is neet vaste te pakken (sou as breev- of müntgeld) en wördt döärgåns neet döär ne centrale oaverheid uutegeaven. Kenmark van kryptogeld is dat et decentraliseerd beheyrd wördt, in teagenstelling töt digitaal bankgeld (CBDC). As eynen uutgeaver ne kryptomünte maakt, wördt et as centraliseerd eseen. As et decentraliseerd is, warket et döär verspreide bookholdingstechnology oaver meyrdere komputers oaver de wearld, meysttyds nen blockchain enöömd. Dat warket as de databanke vöär waerdeoaverdracht.
Diezerstraote
Vanof de Grote Mark an d'iene kaante loop ie oaver de Diezerstraote naor de grachte en stadsmure (daoras nog een ende van stiet) en de stee van de in 1829 of-ebreuken Diezerpoorte.
De straote lig op een dekzaandrogge. Bi'j de bouw van 't ni'je diel van de openbaore bibliotheek, die an de Diezerstraote lig, bint speuren evunden uut de Karolingische tied. In 't Rentenboek van het Olde Beghijnenhuis, bi'jehölden van 1368 töt 1572, wördt de 'Deserstrate' en de 'Desermarke' enuumd, wat wis op de oldere uutspraoke mit lange ee.
Cryptogeld
Bitcoin is de eyrste neet-centraal eleide kryptomünte. Seyd de start van bitcoin sint der nen heylen houp nye kryptomünten by ekümmen.
Diezerstraote
thumb|left|140px|Rieksmonument De Witte Leeuw, begund as bierbrouweri'je
Cryptogeld
Geskedenisse
In 1983 versün den amerikaansken kryptograaf David Chaum ne anonymiseerde kryptografiske münte wat hee ecash nöömden. Later, in 1995, makeden hee der officieel wark van döär Digicash, nen vrogen form van verslöätelde elektroniske betalingen, wårby software nöydig was üm bankbreevkes by ne banke up te halen en nen kryptoslöätel üm et an nen untvanger te stüren. Hyrmed kunde et digitale geld neet traceerd worden döär de uutgeavende banke, regeyring of wat vöär partye ouk.
Diezerstraote
Historische paanden
In de Diezerstraote viej verskeiden paanden van historische weerde. Rieksmonument De Witte Leeuw op nommer 58 wördden ebouwd in 1666 veur bierbrouwer Albert Brouwer. 't Gebouw was roem twei ieuwenlaank een bierbrouweri'je en töt 1873 een likeurstoakeri'je. Det kuj ziene an de gebieldhouwde biervatten an weerskaanten van de dakkapel. In de eerste helfte van de twintigste ieuw was 't paand een kleraozie- en hoedenzake. Det kuj nog weerummevienen in de glas-in-loodramen daoras hoeden in bint of-ebield, en in de name van de eigenaor boaben de entree (A. Hendriksen). Vandage zit d'r in 't gebouw een vestiging van een parfumketten.
Cryptogeld
Geskedenisse
In 1996, gavven de amerikaanske National Security Agency en undersöök uut med den titel Wo maak y münten: de kryptografy van anonym elektronisk geld. Dårin stünd en kryptogeldsysteem beskreaven dat eyrst an ne brevenlyste van de Massachusetts Institute of Technology (MIT) stüürd wör en later in 1997, in The American Law Review (Vol. 46, Issue 4).[11]
Diezerstraote
Historische paanden
Rieksmonument 't Witte Kruus (nommer 93 en 93a) uut de neengtiende ieuw is van historische weerde deur zien liestgèvel en in 't bezunder deur zien onderpui. Dizze wördden in 1904 in jugendstil op-etrökken uut hardstien, rode glazuurde bakstiender en blaank teakholt. Dit gebeurden in opdracht van apotheek Meulenhoff, die as 't paand betrökken. De pui is ontwörpen deur architectenbureau De Herder & Hellendoorn. In de midden van de pui hej een stileerde ofbielding van Asclepius, in de Griekse mythologie de haalfgod van de geneeskunde en genezing. An de uutenden van de pui bint twei vrouwluden an-ebrocht in hardstien. Vandage zit d'r in 't paand een kleraoziezake.
Cryptogeld
Geskedenisse
In 1998 skreav Wei Dai oaver "b-geld", wat hee beskreav as en anonym, verspreid elektronisk geldsysteem. Kort dårup beskreav Nick Szabo bitgold. Net as bitcoin en andere dårupvolgende valuta was volgens em bitgold en elektronisk geldsysteem wårby as gebrukers ne prove van warking musten afleggen van topassingen dee under kryptografy verslöäteld warren.
In 2009 wör de eyrste neet-centraal estüürde kryptomünte, Bitcoin, uutegeaven döär Satoshi Nakamoto, wat når verwachting ne skuulname is. As prove van warking gebröäk et de kryptografy-hash SHA-256. In april 2011 küm Namecoin uut üm en centraal eleid DNS te maken, wårmed internetcensuur fråi lastig worden solde. Rap dårup, in oktober 2011, küm Litecoin uut. Dat gebröäk scrypt as kryptohash, in steade van SHA-256.
Ne andere cryptomünte, Peercoin, gebröäk ne prove van warking/andeyl-hybride.
Up 6 augustus 2014 küm de et engelske ministery van financyen med en undersöök når kryptogeld en wo en wodöänig as et in de ekonomy van et VK kunde meddraien. Et undersöök must ouk düding geaven of et nu wal of neet reguleerd must worden. Et eandverslag küm uut in 2018 en der achteran in january 2021 ne rådpleyging vöär krypto-assets en stablecoins.
Formele ümskryving
Volgens Jan Lansky is kryptogeld en systeem wat up ses vöärwaerden drait:
Altcoins
Tokens, kryptomünten en andere ården van digitaal besit dee gin bitcoin sint, wordet vake alternative kryptomünten enöömd, meysttyds afekörted töt "altcoins". Paul Vigna van The Wall Street Journal ümskreav se as "alternative versys van bitcoin", ümdat dee noch altyd etselvde prove van besit-model volget. Meysttyds geldt et woord vöär alle e-münten dee nå bitcoin emaked sint.
Toch sint der wat verskillen med bitcoin. Litecoin wil byvöärbeald alle 2,5 minüte en blok verwarken. Bitcoin düt dat alle 10 minüten. Dårmed sint betalingen med Litecoin rapper as bitcoin. En ander vöärbeald is Ethereum. Dat hevt ne kloke kontraktfunkty wårmed decentraliseerde applikatys up synen blockchain künnet. Ethereum was de meyst gebrukede blockchain van 2020 volgens Bloomberg News. In 2016 had et et gröätste antal gebrukers van alle altcoins, volgens The New York Times.
Groute upeynvolgingen van aktiviteit oaver altcoinmarkten wordet en "altseisoon" enöömd.
Stablecoins
Stablecoins sint altcoins dee sint untwörpen üm stabilen koupkracht te garanderen.
Upbouw en inrichting
Decentraliseerd kryptogeld drait up en heyl kollektiv understütted kryptogeldsysteem. Tariven en wesselkursen wordet by anvang bepåld en sint oapenlik bekend. In centraal eleide banken en ekonomyen bepålet regeyringsafdeylingen en nationale banken wovöäle geld as der in ümloup is en wovöäle as der by edrükked worden müt. By neet-centraal eleide kryptomünten hebbet regeyringen niks te seggen oaver nye eynheiden en der sik töt noch to neet med bemoied. Et underliggende techniske systeem wårup kryptogeld drait is emaked döär de gruup of persoon den as bekend is as Satoshi Nakamoto.
In mei 2018 warren der 1800 kryptomünten. Et prove van warking-systeem sou as Bitcoin dat hevt, büdt veiligheid, integriteit en eavenwicht in de bookholding döärdat de miners mekander neet vertrouwt. Öäre komputers sorget vöär de nöydige goodköäring en tydsmarkering vöär oaverdrachten, en byskryving in de bookholding volgens et geldende tydsmarkeringssysteem. By ne prove-van-andeylblockchain müt oaverdrachten en betalingen goodeköärd worden döär de eygenaren van et kryptogeld, mangs tehoupe dån in andeylgrupen.
De meyste kryptomünten sint sou inerichted dat et bymaken van eynheiden händigan minder wördt, wårmed der en dak is vöär wovöäle eynheiden der ooit in ümloup sölt weasen. Vergeleaken med traditionäle münten en baargeld is kryptogeld vöäle lastiger in beslag te neamen döär wetgeavers.
Blockchain
De geldigheid van kryptogeld hangt af van nen blockchain. Nen blockchain is ne voordan groiende lyste van uutwesselingen, dee blocks ("blükke") nöömd wordet. Dee hanget as ne keatene samen, verslöäteld med kryptografy. Yder bluk hevt nen hashwyser når en vöärgånd bluk, ne tydsmarkering en oaverdrachtsinformaty. Blockchains sint sou emaked dat der neet med eknoid kan worden. Et is ne "vry togangelike, verspreide bookholding wårmed up efficiente wyse oaverdrachten vastelegd wordet tüsken twey partyen, up någånbåre en neetveranderlike wyse." Nen blockchain wördt döärgåns beheyrd döär en netwark van gelyke beheyrders dee sik holdet an en vast protokol vöär et valideren van nye blükke. As de oaverdrachtsinformaty eynmål vaste ligt, kan et achteraf neet meyr veranderd worden sunder dat alle dårupvolgende blükke last van hebbet. De meyrderheid van de deylneamers müt med sou ne verandering med instemmen.
Veiligheid sit ja by blockchains inbouwd. Se sint en vöärbeald van en verspreid warkend bereakeningssysteem med houge byzantynske fautverdraeging. Dårmed is et vullleydig decentraal.
Nodes
By kryptogeld is ne node nen komputer den as aneslöäten is by en netwark vöär kryptogeld. Nodes holdet et netwark draiende döär verskillende taken te doon; oaverdrachten döärgeaven, goodköären of en kopy van de blockchain harbargen. Yderen komputer hevt en kopy van de bookholding. As der oaver eynen komputer ne betaling edån wördt, sendet den dår verslöätelde informaty oaver når alle andere nodes in et netwark. Dårmed wördt up alle aneslöätene komputers de bookholding byewarked en den oaverdracht byeskreaven.
Nodes sint vake van vrywilligers. Mangs kryget dee der en percentage geld vöär dat se öären komputer dervöär leynet. Mangs sint nodes ouk van de beheyrende organisaty achter ne kryptomünte.
Timestamping
De echtheid van ne kryptomünte wördt med verskillende wysen van tydmarkeren beweysen. Dee tydpünten wordet dan in de blockchainbookholding byeskreaven sunder tüskenkumst van ne darde partye.
Et eyrste tydmarkeringsstelsel in gebruuk was et prove-van-warking-stelsel, en ingewikkeld algoritme dat elektroniske gelduutwesseling nåkikt. Et algoritme is meysttyds baseerd up de SHA-256 en scrypt. Vöärbealde van andere hashing-algoritmes vöär prove-van-warking sint CryptoNight, Blake, SHA-3 en X11.
Ümdat kryptogeld sou decentraliseerd is, wordet disse twey valideringswysen vry nöäst mekander gebruked. Et hangt der mär net vanaf wat den maker van ne münte en good systeem vindt.
Kleef
thumb|right|120px|Et woapen van Kleef Kleef (Duuts: Kleve, Zuud-Gelders: Kleff, Nederlands: Kleef) is ne stad in de regio Kleef in et westen van den Duutsen deelstoat Noordrien-Westfalen, 10 kilometer zudelek van de revier den Rien, en neet wiet van de Nederlandsen grenze bi-j Nimwaege en 's-Heerenbarg. Wieter ligt Kleef in de buurte van de Duutse stad Emmerik en et wooldgebeed Riekswoold.
Kleef hef ne oppervlakte van rundumme 98 km². De stad kreg in 1242 stadsrechten. De stad ligt op ne endmorene, nen stuwwal uut de iestied, dee et dal van den Rien begrenst. Een deel van Kleef is doardeur arg heuvelachteg.
Tweeden Waeldoorlog
De stad wodden in den Tweeden waeldkrieg gans zwoar bomdardeerd (mangsmaol samen met Nimwaege, dat mangs veur Kleef wodden an-ezene). De straeke achter Nimwaege, met staedn as Kleef en Xanten, was neet nazi-gezind moar kreg et zwoar te verduren tiedens den Krieg am Niederrhein, den deur de gaellieerden geplanden opmars noar Duutslaand, den begun met zwoare bombardementen in de grensstraeke. Op 7 oktober 1944 was et grootste bombardement, woarbi-j de stad veur 80% vernetegd wodden. Den herbouw gebeurden vri-j langzaam.
Johan Maurits van Nassau-Siegen
Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604-1679), stadholder van den keurvörst Frederik Willem van Brandenburg, wodden in 1647 stadholder van Kleef en dizzen brech hier uutvoering an ne politeek van religieuze verdroagzaamheid. Hi-j was zelf calvinist, moar kattelieken konden in Kleef blieven wonnen en ok jödden wödden too-elaoten. Doarnoast begun hi-j dreks met ingriepende landskappeleke veraanderingen. Doarveur haalden hi-j zienen olden kaomeraod, Jacob van Campen noar Kleef. Bi-j zien paleis Haus Freudenbarg en op aandere plaetse rundumme de stad Kleef leet Johan Maurits skitterende classisistiese parken mit kanalen en fontienen en sterrevörmige stelsels van lanen in de al bestoande woolden anleggen.
30 september
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 30 september
1 oktober
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 1 oktober
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (portugeesk: Guiné-Bissau, Fula: 𞤘𞤭𞤲𞤫 𞤄𞤭𞤧𞤢𞥄𞤱𞤮 Gine-Bisaawo, Mandinka: ߖߌߣߍ ߺ ߓߌߛߊߥߏ߫ Gine-Bisawo), officieel den Republik Guinea-Bissau (portugeesk: República da Guiné-Bissau [ʁɛˈpuβlikɐ ðɐ ɣiˈnɛ βiˈsaw]), is en land in Westafrika. Up ne uppervlakde van 36.125 kilometer in et veerkant woanet der ungeväär 1.726.000 miljoon lüde. Et grenset an Senegal in et noorden en Guinea up et süüdousten.
Guinea-Bissau was ooit deyl van et köäningryk Kaabu en ouk et Maliryk. Deylen van dit köäningryk hölden stand töt de 18. eywe, terwyl as andere deylen al seyd de 16. eywe under portugeesk bewind völlen. In de 19. eywe wör et koloniseerd as Portugeesk-Guinea. In 1973 verklården et land sikselv unafhangelik, wat in 1974 aksepteerd wör döär Portugal. De höyvdstad, Bissau, wör by de name by anetrökken üm verwarring med et vöärmålige Fransk-Guinea te vöärkummen.
Seyd de unafhangelikheid steyt Guinea-Bissau bekend üm de wankele polityk. Mär eynen verköäsenen president (José Mário Vaz) hevt ne vulle ambtstyd van vyv jår vulemaked. Den hüdigen president, Umaro Sissoco Embaló is verköäsen up 29. december 2019.
De officiele språke is portugeesk, al spreakt mär 2% van de lüde et as eyrste en 33% as tweyde språke. Guinea-bissausk Kreool, baseerd up et portugeesk, is de verbindende språke in et land. Volgens en undersöök uut 2012 spreaket 54% van de bevolking et as eyrste en 40% as tweyde språke. De rest spreaket verskillende andere inheymske afrikaanske språken. En grout deyl van de inwoaners sint islamitisk, dårnå kummet verskeidene natuurgodsdeenste. Et kristendom hevt sou'n 18% anhang. Et BBP van et land is eyne van de laegste van de wearld.
Guinea-Bissau is lid van de Vereynigde Natys, et Afrikaanske Verbund, de Ekonomiske Gemeynskap van Westafrikaanske Ståten, de Islamitiske Samenwarkingsband, et Portugeesk-spreakende Landgemeynskap, De Internationale Frankofone Samenwarking en de Süüdatlantiske Zone van Vreade- en Samenwarking.