cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Komodovaraan
Kenmoarkn
rechts|270px|thumb|Nen komodovaraan hef n lief net ne eawerdasse rechts|270px|thumb|Varaannvel hef skubn en hoedbeentjes
n Komodovaraan is ene van de längste eawerdasn van de wearld en kan wal mear as dree meter laank wordn. Allene van n papoeavaraan nemt ze an at dr nog längerden zeent, mer dissen is völle dunner, en n start is verhooldingswies völle länger. n Papoeavaraan wörd op t meest 90 kg, en n komodovaraan 150 kg.
De leankte en t gewicht van n varaan wordt vake slim oawerdreewn. Dr geet n volksverhaal at t deer zesse töt zeuwn meter laank kan wordn en wal 250 kg of mear. Disse annames wordt nit allene baseerd op volksverhaaln; dr zeent ook weetnskoppers dee't dit meann op basis van ne skatting. Bioloog Walter Auffenberg skatn at varaann wal 250 kilo köant wordn, umdet he nen varaan van 50 kg oonderzochtn, den't noa wat etn wal 100 kg weug. Doarumme meann Auffenberg at n dree meter laank deer dan wal 250 kg kon weagn. Mer zulke deers zeent nog nooit eveundn. t Grötste deer wat ze ooit eveundn hebt, was 3,13 meter en 166 kilo, met n boek vol etn. Dissen hebt ze op ezat en in ne tentoonstelling in Tilden Regional Park in Berkeley in de VS. De meestn wordt skoonwal nit grötter as 2,5 meter en weagnt dan 45 kilo ongevear.
n Komodovaraan hef n zelfden bouw as alle eawerdasn; n laank lief met nen langn start, veer kromme peute en nen breedn, platn kop. n Start is slim gespierd en is länger as t vuurlief. de Vuur- en achterpeute hebt lange, platte, kromme, mesachtige neageln. t Vel is bedekt met skubn zo dis as n neagel. t Vel op n kop en n start hebt hoedbeentjes, dee't saamngröait as n varaan eulder wörd. Dit is te vergeliekn met n maliënkolder. Bie euldere deers liekt disse beentjes met mekoar n soort helm. dit hebt aandere hagedisn en leguaann ook.
t Vel kan tusken broen en oliefgreun wean. Hele oolde deers kriegnt allemoal gelle vlakn op de rugge, woerduur't ze nen wal gelligen glood kriegnt. Op Flores hebt de varaann vake nen wat roderen kluur en nen geln kop. Jungere deers zeent vake wat lechterder van kluur, met doondere vlakn. n Kop en peute köant töt zwart ekluurd wean. n Start is froai dikke en laank, en hef nen kam den't vuural bie n startanzet wat dikker en dudeliker is. n Start hef lechte en doonkere ringn. Dit is vuural bie de jungere deers good te zeen. Wo eulder de deers, wo valer de kluurn.
Varaann hebt nen stoompn snoetn. n Bek stekt oet en bog lecht noar dealtn, en hef wal wat weg van nen snawel van eandn. De oogne en neuzegeater zeent groot in verhoolding. Um t oge zit nen kam van beenachtig weefsel. De zowat 60 taandn kromt noar achtern en zeent ekarteld, woerduur't ze makkelik vleais ofskuurn köant. Ze hebt n zelfden vörm as taandn van gröttere haain. Net as bie haain köant komodovaraann de taandn ook vake wisseln, woerduur't ze aait skoarp bliewt. n Komodovaraan hef as ene van de weainige reptieln de taandn um met te sniedn. Zowat alle eawerdasn en krokodiln hebt allene mer taandn um prooi met vaste te hooldn.
Männekes en vröwkes zeet dr beheurlik t zelfde oet. De männekes zeent wat grötter en forser. In t veeld is t dan nog lastig te zeen, umdet jongn en ooldn duur mekoar leawt. Männekes heft n mear gewelfd deel an de oonderkaante bie n kloaakoetgaank (t ofskeaidingskanaal), umdet ze nen dubbeln penis hebt, mer det is slecht te zeen bie leawnde deers.
Zintuge
thumb|links|200px|[[JavaScript|JavaScript- video van nen komodovaraan. t Oetflapn van de tonge kö'j hier good zeen.]] n Komodovaraan hef oorn en ogene, mer gebrok meestal de tonge um prooin, viejaandn en meugelike paargezeln op te zeukn. Dr wör lange an enömn at varaann doof zeent, mer det is nit zo. Ze heurt aanders nit heel best. Varaann köant toonheugtes tusken 400 en 2000 Hertz heurn. Hoge en lege teunn heurt ze nit. Ter vergelieking: n meanske heurt tusken de 20 en 20.000 Hertz. Varaann hebt mer één heurbeentje, terwiel't zoogdeers dr verskeaidene hebt. t binnoor hef bie varaann ne legere dichtheid van ontvangers as bie zoogdeers.
Doarumme verloatt ze zik nog t meest op öare rökke. Doarvuur gebroekt ze t orgaan van Jacobson boawn in t verhemmelte in n bek, wat oet hooggeveulig weefsel besteet. Ze hebt ne gevorkte tonge, woermet ze guurdeelkes oet de locht visket en dan langs t jacobsonsorgaan striekt. Umdet de tonge oet n leenker en rechter deel besteet, köant ze dus "preuwn" oet wat vuur ne richting de guur keump. Zo köant ze n kadaver wal op acht kilometer "preuwn".
Leawn
thumb|270px|right|Varaann goat regelmoatig struunn langs de vloodliene um etn te zeukn Nen volgröaiden komodovaraan leawt op de groond. Jungere deers leawt vake in beume, in wat mear bebost gebeed. Varaann köant good klimn en zwemn. Ze zwemt met gemak oawer brede riviern, en köant wal 4 meter deep duukn. Ze leawet meestal nit per se allene. Jonge deers köant skoonwal better oet de buurte bliewn, um te zorgen at ze nit zelf op egetn wordt. Ze hebt wal n eegn jachtgebeed, mer doar loatt ze aandere varaann wal in too. n Komodovaraan is ene van de weainige reptieln wat in groepkes et. n Vers kadaver trekt meardere varaann an. Ze bepoalt dan wal oonderling wee't ne heugere stoatus hef. Gröttere deers kriegnt mear van t kadaver met.
Komodovaraann zeent aait drok met etn. Doarvuur loopt ze mangs wal 10 km op nen dag. Komodovaraann zeent kooldblodig, en woarmt zik an de zunne. Doarmet wörd de spijsvertearing versneld. Kooldblodigheaid hef as vuurdeel det n varaan duur de verleegde stofwisseling lange zoonder etn kan as dr es ne tied is woerin't wat meender te kriegn is. Um of te koeln köant ze rapper oademen, zodet dr mear wöarmte wörd of egeewn. Doarbie köant ze öar hol opzeukn en in de skaa goan lign. t Hol is ne vaste skoelstea, markeerd met driete, en de begröaiing dr umhen is vort ehaald. Ze hebt t hol meestal zo ericht det dr de weend good in kan. Umdet dr gin aandere grote roofdeers in t gebeed vuurkomt, kon n komodovaraan zo groot wordn. Ze hebt t gat in de voedselketne op evuld, woer't in aandere deeln van de wearld aandere roofdeers zitt. .
Etn
thumb|rechts|270px|Nen komodovaraan steet kloar um n hert te griepn thumb|rechts|270px|t [[Javaans hert (Cervus timorensis) is ene van de belangriekste prooin vuur n komodovaraan]] t Etn van n varaan haank of van zinne leankte; jonge varaann ett heuwdzakelik insektn zo as spreenkhaann, törrekes en aandere geleedpeutigen. Doarnöast ett ze kleaine deers met n skelet, zo as gekko's, veugeln en kleaine zoogdeers en eier van verskeaidene deers. As ze grötter wordt, köant ze ook gröttere deers an, zo as weelde zwienn, hertn, waterbuffels, slangn, pearde, sikn en gröttere veugeln. Ene van de belangriekste prooin is t Javaans hert (Cervus timorensis). Doarnöast woln ze heugstwoarskienlik nog wal es nen dwergolifaant (Stegodon sompoensis) griepn. Dissen olifaantnsoort is non oet estörven.
Varaann zeent dr um bekeand at ze onmeundig vretn köant. Ze köant in eenn moaltied wal 80% van t eegne gewicht nog es noar binn woarkn. Dit kriegnt ze vuur mekoar duurdet ze ne fleenk rekboare mage hebt en nen grootn bek en haalsopening. Hierduur köant ze ineenn hele brokn vleais noar binn hen sloeken. Keump nog bie at ze rekboare kaakn hebt (te vergeliekn met dee van slangn). Dr is ne beskriewige bekeand van n vröwkesvaraan van 50 kilo den't in 17 minuutn n voarkn van 31 kilo opvrat. Bie t etn wordt bölle vleais noar binn eskrokket met n kop in de heugte. Dit dut wat deankn an t etgedrag van krokodiln.
Komodovaraann zeent gin kieskauwers. Leeuwn en aandere roofdeers loatt vake ongevear 25 töt 30% van n prooi oawer. Komodovaraann loatt teegn de 12% oawer. Ze ett bievuurbeeld ook butte, hoown en vel dr bie op. Allene de inhoold van de doarmen en driete skudt ze dr oet met n bek. Hoown en butte köant ze makkelik vertearn duur t stoarke maagzoer wat ze hebt. Ook det hebt ze gemeen met krokodiln. Det t gin kieskauwers zeent, blik wal oet t feit at ze mangs zelfs de eegne jongn nog opvrett. Dit kannibalisme keump bie alle soortn eawerdasn vuur. t Etnspatroon van nen volgröaiden varaan besteet zelfs vuur 10% oet eegne jongn. De grötste natuurlike viejaand van de jongn zeent dus de eegne soortgenootn. At de jongn oet t ei kroept, weagnt ze nog gin 100 gram en zeent op t meest 40 cm laank. Ze köant ja niks beginn teegn de ooldn. Um te vuurkomn at ze wordt op evretn duur de grootn, leawt ze de eerste joarn in dichtbegröaid gebeed. Doar köant de grootn lastig duurkomn. As verwear teegn de grootn, rolt zik de jongn mangs duur driete van kadavers, um zo as onetboar te roekn vuur de grootn. Aandere viejaandn van de jongn zeent heunde, roofveugeln en slangn.
Eanterse Waarf
thumb|right|300px|De Eanterse Waarf De Eanterse Waarf is n gebouw in t Tweantse Eanter, woer't noar oold gebroek en tradisie zoompen bouwd wordt. De Waarf Is ebouwd in 2009, en n koppel vriejwilligers en leefhebbers zeent der gangs um noar oolde beskriewings nen niejen zoomp te bouwen. Nöast t zoompenbouwen zeent der ook oetstallings oawer t gebroek van water in Tweante, en wordt der roondleaidings egewen oawer de spesjale bouwwiezes van zoompen.
Gijsselte
Gysselte (neaderlandsk: Gijsselte) is en büürtskap in de gemeynde De Wolden, provincy Drente (Neaderland). De büürtskap is eleagen in en bosryk gebeed ten süüden van den N375, de Boswachtery Runen. Ten süüdwesten ligget en antal vennetjens, de soueheyden Gijsselterkoelen.
Eanterse Waarf
t Gebouw is in Sassiese stiel op etrökken, mer der zeent moderne ellemeanten biej edoan. Vuur de Waarf is ne helling emaakt, woervanof de zoompen in t water eloaten köant worden.
t Projekt is betaald en op ezat duur Stichting Enterse Zomp, met hulpe van de Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij.
Op moandag n 7den november 2011 wör dr vuur t eerst in 135 joar nen niejen eantersen zoomp in t water eloaten, n eersten vanof de nieje Waarf. De Kommisoaris vuur de Keuniginne, Ank Bijleveld, deupen t skip.
Dever
Dever (Nederlaans: Diever) is een esdörp in Zuudwest-Drenthe in Nederlaand dat diel uutmaekt van de gemiente Westerveld. Tot 1998 was Dever een zelsstaandige gemiente. Tot die gemeente beheurden dörpen as Deverbrogge, Wittelte en Wapse. In Dever praot ze Zuudwest-Noord-Drèents, wat as bi'j et Stellingwarfs heurt.
Geschiedenis
thumb|220px|right|De karke van Dever wodt as ien van de mooiste van Drenthe beschouwd Lichtkaans woonden al 6.000 jaor leden meensken op et gebied waor Dever now leit. De boeren uut de laete stientied bouwden vlakbi'j Dever een hunebed dat d'r nog de hieltied leit.
In de vrogge middelieuwen wodde et dörp Dever sticht. De ooldst bekende vermelding van Dever komt uut 1181, waor praot wodt van et dörp Devere of Deveren. De naeme Dever komt hoogst waorschienlik vot uut et woord dat leegte betekende. In de middelieuwen was Dever et heufdplak van et Deverder Dingspel, dat omdebi'j et hiele gebied van Zuudwest-Drenthe besleug.
Drie kilometer in et noordwesten van Dever in et netuurgebied Birkeheuvel leit nog een onderdukershol uut de Twiede Wereldoorlog.
Beziensweerdige gebouwen
Et centrum van Dever wodt vormd deur een Brink mit daoran liggend een veurmaolig gemientehuus en een Schultehuus, et huus waor de schulte woonde. Ok staot d'r in et centrum van et dörp een 14e ieuwse gotische Nederlaanse Hervormde Karke, wijded an Sint-Pancratius. Nao een braand in de 18e ieuw is disse karke opni'j opbouwd uut tufsteen en baksteen. De karke wodt as ien van de mooiste van Drenthe beschouwd, dit komt ok deur de prachtige gewulven in de karke en et authentieke interieur.
Dever now
In Dever wonen now 2.180 inwoners. Et antal toeristen is veural 's zoemers vule maolen groter. Zi'j kommen d'r veur rust, ruumte en netuur. Dever leit pal naost et Nationaol Park Drents-Friese Woold. Buten Dever in de bos is een bezukerscentrum van Staotsbosbeheer.
Dever is veural bekend van de eupenlochtuutvoerings van tenielstokken van Shakespeare. Sund 1946 wodt jaorliks in et eupenlochttheater een tenielstok van Shakespeare opvoerd. Disse uutvoerings wodden jaorliks deur meenstens vuuftienduzend meensken bezocht.
Neutraal Moresnet
Neutraal Moresnet (düütsk: Neutral-Moresnet, fransk: Moresnet neutre) was nen as neutraal untwörpen ståt tüsken Prüüssen (låter et Düütske Keiserryk) en et Vereynigd Koaningryk der Neaderlanden (låter Belgie). Et lag tüsken den Vaalskerbarg en de plåts Moresnet, up den plek wår now Kelmis ligt. Et hevt bestån vanav et kongres van Wenen (1816) töt an et verdrag van Versailles (1919).
Veliko Tarnovo
Veliko Tarnovo (Bulgaars: Велико Търново) is de heuwdstad van den Europesen stoat Bulgarije van 1185 - 1393.
Mosambyk
Mosambyk (/ˌmozamˈbik/), officieel de Republik Mosambyk (Portugeysk: Moçambique or República de Moçambique, portugeyske uutspråke [ʁɛˈpuβlikɐ ðɨ musɐ̃ˈbikɨ]; Chichewa: Mozambiki; Swahili: Msumbiji; Tsonga: Muzambhiki), is en land in suudoustelik Afrika. Up et westen der van ligt den Indisken Oceaan, up et noorden Tanzania, up et noordwesten Malawi en Zambia, up et westen Zimbabwe en Eswatini (et vöärmålige Swaziland) en up et süüdwesten Süüdafrika. Et Kanaal van Mosambyk skeidet den ståt af van de Komoren, Mayotte en Madagaskar in et westen. Den höyvdstad Maputo is medeyne de gröätste stad. Der woanet ungeväär 30 miljoon lüde in Mosambyk.
Tüsken de eyrste en vyve eywe nå Kristus tröäken bantuvolker vanuut et noorden en westen når et hüdige Mosambyk. Mosambyk krigt de noordelike passaatwinden med vanaf den indisken oceaan. Tüsken de 7. en 11. eywe untstünden hyr en paar swahilihavenstäden, wårvan de kenmarkende swahilikultuur en -språke afleidden. In de late middeleywen kreagen disse städen regelmåtig besöök van handelslüde uut Somalie, Etiopie, Egypte, et arabiske skyreiland, Persie en India.
Med de reise van Vasco da Gama in 1498 kümmen ouk de portugeysken, dee as et händigan begünden te koloniseren en der in 1505 en neadersetting stichten. Nå veer eywen portugeysken oaverheyrsking wör Mosambyk unafhangelik in 1975, wårnå et al gauw de Republik Mosambyk wör. Nå twey jår unafhangelikheid bröäk der nen langen börgeroorlog uut, den as duurden van 1977 töt 1992. In 1994 hölde Mosambyk de eyrste verkesingen med meyrere partyen. Seyd dee tyd is et når verholding altyd årdig nen stabilen presidentiälen republik, al laait de unlüsten mangs up kleine skåle weader up.
Mosambyk hevt grouten natuurliken rykdom. Et land drait groutendeyls up landbouw, mär med name de voodselindustry, chemiske fabrikage en de produkty van aluminium en petröäly kummet up. Ouk turisme groit. Süüdafrika is Mosambyks gröätste handelspartner en gröätste brunne van butenlandske investeringen. Dårnöäst hevt et land nauwe ekonomiske bände med Belgie, Brasilie, Portugal en Spanje. Seyd 2001 is Mosambyk stöädigan by de landen med jårliks et hardst-groiende BBP, al segt dat neet allens; et land is noch altyd eyne van de armste en underuntwikkelde landen van de wearld. Et büngelt underan lysten as et geyt üm BBP de man, menskelike untwikkeling, måte van ungelykheid en döärsneyde leavensduur.
De eanigste officiele språke van Mosambyk is portugeysk, wat vöär de meyste inwoaners leyrd wördt as ne tweyde språke. Wydverbreide inheymske språken sint tsonga, makhuwa, sena en swahili. En grout deyl van et volk in et land hevt bantuwörtel. De meyste lüde in Mosambyk sint kristelik. Flink wat lüde volget de islam of afrikaanske natuurgodsdeenste. Mozambyk is lid van de Vereynigde Natys, den Afrikaansken Uny, et Gemeynebest, de Islamitiske Samenwarkingsorganisaty, de Portugeyske Språkengemeynskap, de Neet-lieerde Beweaging, de Südelik Afrikaanske Untwikkelingsgemeynskap. Ouk sit et land by in La Francophonie.
Kattelaans
thumb|250px|'t Kattelaans taolgebied
't Kattelaans is een taol die epraot wort in Kattelonië en Valencia ('t noordoosten van Spanje), in Andorra, in de Zuud-Franse Pyrénées-Orientales of Roussillon, in een klein gedeelte van de regio Murcia, in de stad Alghero op Sardinië en in het oosten van Aragón (Franja de Ponent). Daornaost worren varianten van de taol epraot in 't País Valencià (Valenciaans) en op de Balearen (Balear). Daormee praoten der meer as 10 miljoen minsen Kattelaans, of een drekt daorvan of-eleide taol. In Andorra is 't de officiële lanstaol.
't Kattelaans leit taolkundig tussen 't Occitaans en 't Castiliaans (Spaans) in. De taol is beheurlijk dialectisch verdeeld; de officiële schrieftaol, die veural ebaseerd is op 't dialect van Barcelona mar oek mit are invleujen, wort deur gien een epraot en veural roend Valencia en op de Balearen niet algemeen eaccepteerd. 't Kattelaans worde oender leiding van Francisco Franco oenderdrukt, mar is noen een officiële taol van Spanje.
De IOMTBM of AIDLCM het zich bie de resolusie van Marseille van 18/19 november 2006 oek over de beschaarming van disse minderheid en der taol uut-espreuken.
Meem
Nen meem of meme (van engelsk meme, uutspreaken as 'Mym') is 'n idee, gedraging of styl wat sik van man töt man binnen ne kultuur verspreidet döär nåbootsing. Et hevt vake ne symboliske bedüding binnen en bepåld fenomeen of tema. Nen meem is ne eynheid wat kulturele begrippen of gebruken oaverdrägt. Dat kan in skryven, spröäken, gebåren, rituelen of andere nåbootsbåre draegers. Anhangers van et idee beskouwet meems as kulturele teagenhangers van genen; se köänet sikselv ja vermeyrderen, muteren en se komt en gåt under ne lyksoortige verkesing as natuurköäse.
In de neagentiger jåren untstünd der ne study når de koncepten en oaverdracht van meems as evolutionäär stelsel. Teagenstanders bewäärden at dat ni tempirisk te undersöken is. Toch kan dat med neuroimaging. Wat lüde in sociologiske weatenskappen meynet at kultuur nit in afsünderlike blükke is in te deylen en dat et al in et geheyls nit up biologiske grunden te undersöken is. Anderen meynet dat lüde dan et oorsprungelike idee nit begrypet.
Et woord meem of meme is ’n nyversünnen woord döär Richard Dawkins. In syn book Et Eygengedraide Gen uut 1976 gebröäk hee et vöär et eyrste. Dawkins spreaket sikselv lecht teagen: hee was positiv oaver N. K. Humphrey syn idee dat ‘meems as leavende strukturen beskouwd worden müt, nit blouts metaforisk’ en stelden vöär dat meems “fysik in de harsens anweasig sint”. Later seade hee dat syn oorsprunglike idee simpeler was.
Etymology
Et woord meem is ne afkörting (modelleerd når ‘gen’) van mimeme (uut Oldgreeksk μίμημα, wat klünk as [míːmɛːma]), "imiteerd ding", van μιμεῖσθαι (mimeisthai), "nådoon", van μῖμος (mimos), "mime". Et is bedacht döär evolutionäär bioloog Richard Dawkins in Et Eygengedraide Gen (1976) as ’n begrip üm de spreid van kulturele verskynselen evolutionäär te verklåren. In syn book nöömt hee as vöärbealden bepålde melodyen, uutdrükkingen, mode en de technik achter boagenbouwen.
Oorsprung
Den britsken bioloog Richard Dawkins köm med den term meme in syn book Et Eygengedraide Gen (The Selfish Gene) in 1976. Et idee haalden hee når eygen seggen uut et wark van genetikus L.L. Cavalli-Sforza, antropoloog F. T. Cloak en etoloog J.M. Cullen. Volgens Dawkins hüng evoluty nit af van ne seakere chemiske warking van genen, mär up et bestån van ne selvvermeyrderende eynheid van oaverdracht. Binnen de biologiske evoluty is dat dan et gen. Dawkins tröäk dat medeyne breyder üm ouk menskelik gedrag en kulturele evoluty te verklåren. Al versün Dawkins de term 'meem' en de byhöyrige teory, medeyne in syne tyd wör der ouk al upperd dat syne ideen an deselvde evolutydruk bloutstünden as biologiske aspekten. T.H. Huxley seade dat "de stryd vöär oaverleaving net sou good geldet binnen de akademiske as de tastbåre wearld. Ne teory is 'n denksoort, wårvan et bestånsrecht afhangt van syne kracht üm uutroding döär rivalen te weaderstån."
"Kilroy was here" was ne graffiti den as spreidden in de jåren '40. Et bestünd under verskillende namen in verskillende landen. Dat gavven an wo as nen meem verandert döär nåbootsing. Et wördt eseen as eyne van de eyrste wearldwyde meems.
Dawkins gebröäk den term vöär ydere kulturele entiteit wat as kopy eseen kan worden. Volgens em warren vöäle entiteiten kopien, sou as melodyen, modeverskynselen en anleyrde vaerdigheiden. Memes spreidet sik döär bloutstelling an mensken, dee as evolueerd sint as efficiente kopieerders van informaty en gedrag. Toch kopieert se memes nit altyd perfekt. Se skarpet se hyr en dår an, voogt dinge samen of verandert se, wårdöär se evolueert of sou mangs selvs nye meems förmet. Dawkins stelden et oaverleavingsverloup en verandergedrag van meems lyk an de natuurköäse van genen in biologiske evoluty.
Dawkins beskreav de meem as ne eynheid van kulturelen oaverdracht, of eynheid van nåbootsing en kopy. Latere definitys verskilden. Der is gin konsistente, vastümlynde beskryving van ne typiske oaverdraegbåre kulturele eynheid. Dat maket memetik lastig. Genetika wör makkeliker döärdat de biologiske warking van DNA wör untdekked. Vöär oaverdracht van nen meem is 'n tastbår medium nöydig, sou as fotonen, gelüüdsgulven, tast, smak of röäke. Meems köänet ja enkel oavdraegen worden langs de sintüge.
In ne samenleaving med ne kultuur, markeden Dawkins up, hoovt en menske gin nåwas te hebben üm invlood te holden oaver et gedrag van anderen, selvs dusenden jåren nå synen doud:"'Mär as y bydraeget an kultuur in de wearld, as y en good idee hebbet... kan et voordleaven, unveranderd, lange nådat uwe genen al sint upegån in den grouten genenvyver. Van Socrates köänet noch wat genen links en rechts up de wearld rundwaren, sou as G.C. Williams upmarkeden, mär wat solde dat? Et sint de meems van Socrates, Leonardo, Copernicus en Marconi dee noch altyd beståt.'"Al köm Dawkins med de term meme, hee hevt nit esegd dat et idee totaal ny was. Der sint in et verleaden lyksoortige ideen upperd. In 1904 gavven Richard Semon Die Mneme uut. Den term mneme kümt ouk vöär in et wark Et leaven van termyten uut 1926 van den Belgisken skryver Maurice Maeterlinck en is te vergelyken med Dawkins syn idee.
Et leaven van nen meem: oaverdracht en behold
Net as genen verskilt memes in öäre vermeyrderingskracht: suksesvulle meems blyvet bestån en verspreidet, wåras ungeschikten achterup en vergeaten raket. Memes dee as effektiver vermeyrdert en oaverleavet blyveet oaver in de meemvyver.
As eyrste müt meems blyven. Wo langer dat lükket, des te meyr kans se hebbet üm wyder verspreid te raken. Soudra nen draeger den meem gebrukt, wördt et meemleaven verlängd. Et grötste gevår vöär nen meem is as de harsenrüümte dee as he inneamt döär andere meems innöämen wördt.
As nen meem positiv bydragt an de leavensduur of et anseen van den draeger, wo länger den meem vastehölden wördt. An de andere kante verdwynet meems dee as et uutholdingsvermöygen van den draeger antastet rapper. Mär draegers sint ja starvelik. Up den langen duur is blyven nit genog vöär et voordbestån van nen meem. Se müt oaverdraegen worden.
Leavensförme draeget informaty vertikaal döär (van older up kind döär genoaverdracht) mär ouk horisontaal (under meyr döär virussen). Meems köänet beide vertikaal en horisontaal vermeyrderen binnen eyne biologiske generaty. Ouk köänet se längere tyd ungebruked liggen.
Memes vermeyrdert sik döär oaverdracht van et eyne seynuwstelsel up et andere, beide döär kommunikaty en nåbootsing. By den tweyden geyt et vake üm et kopieren van en wårenöämen gedrag van en ander individu. Kommunikaty kan direkt of indirekt weasen, mangs ouk oaver leavenslouse draegers, sou as böke of bladmusik.
Wat lüde dee as sik der med gangs holden vergeleaken meemoaverdracht med besmetting of ansteaking. Sociale besmetting sou as modegrillen, hystery, kopieercriminaliteit en kopieerselvmoord sint allemål vöärbealden van meems en nåbootsingen van ideen. Kenners maket underskeid tüsken ansteakelik nåbootsen en instinktiv ansteakelike verskynselen as geywen en lachen, dee volgens öär angeboren sint (en nit sociaal aneleyrd).
Aaron Lynch beskrivt söäven algemeyne patrouen van meemoaverdracht of 'gedachtenbesmetting':
Meems as selvstandige eynheiden
Dawkins oorsprungelike beskryving van nen meem was een selvstandig naamwoord wat “et idee oaverdrägt van en blükken kulturele informaty, of nen blok wat nådån worden kan.” John S. Wilkins underskreav dat idee van nen meem as kultureel imiteerbåren kern, mär benådrükken dat et bloutstünd an evoluty. Hee definieerden nen meem as “De minste eynheid van sociaalkulturele informaty in verholding med een partydig verkesingsproces wat et souwal vöärtrekken as achterstellen kan, wat uutstigt boaven syne endogene veranderlikheid.”
Den meem as eynheid förmt en makkelik beskryvingsmiddel vöär en ‘stükke gedachte wat van man up man kopieerd is’. Dat steyt dan lös van of der binnen dee gedachte weader andere ideen sittet of dat et deyl is van nen grötteren meem. Nen meem kan en enkel woord weasen, mär ouk de vulleydige spröäke wårin dat woord vöär et eyrste vöärkümt. Dårin steyt et idee lyk an genen dee enkele enheyden van selvvermeyrderende informaty sint binnen et selvverdübbelende chromosoom.
Meems bestempelen as ‘eynheiden’ gevt de indrük dat se undeylbår sint. Toch wördt der nit bedoold dat gedachten up de eyn of andere wyse kwantiseert of dat et lyk as atomen nit upeknipped kan worden in kleinere stükken. Meems hebbet ginnen vasten ümvang. Susan Blackmore, Professor in memetik, skrivt dat de melodyen van Van Beethoven syne symfonyen vake bruked wordet üm de lastigheid van meemgrensen an te geaven. De eyrste nouten van Van Beethovens Vyvde Symfony ( lüsteren (hülpe·info)) förmet nen meem wat wyd en syd nåmaked is as unafhangelike eynheid, mär de heyle symfony is in sikselv ouk al nen meme.
Dat ideen of kulturele kenmarken nit as vastümlynde eynheiden te beskryven sint is en grout probleem van de memetik. Wat lüde bewäärt dat et wal kan med neuroteykeningen dee de veranderingen meatet in de verbindingen tüsken harsenregionen. Mär Blackmore meynet dat meems te vergelyken sint med genen: een gen hevt ginne vaste grötte. Ouk köänet wy nit yder fenotypisk kenmark an eyn afsünderlik gen toskryven. Toch hevt et waerde ümdat et dee döärslaggeavende eynheid an oaverdraegböäre kennis bevat, wat bloutsteyt an evolutionäre processen.
As vöärbeald neamt se de evolutionäre köäse vöär gen-kenmarken as ougenklöör: binnen nen DNA-streng is der nit eyne afsünderlike nukleotide an te wysen wat dat veroorsaket. Mär sunder sommige nukleotiden solde den uutkomst anders weasen. Meems sint up deselvde wyse belangryk üm de evoluty van imiteerd gedrag te begrypen. In et book Genes, Mind, and Culture: The Coevolutionary Process van Charles J. Lumsden en E. O. Wilson uut 1981 wör vöärsteld dat genen en kultuur samen uptrekket in de evoluty. De fundamentäle biologiske eynheiden van kultuur musten oavereynkommen med neuronale netwerken dee warket as knüppunten van semantisk gehöygen. See bedachten selv en woord, “kulturgen”, mär dat raken in unbruuk. Medskryver Wilson gavven later to dat den term meem better was.
Gebruuk
Wo as meems et beste gebruked worden köänet binnen en vastümlynd raamwark, dåroaver verskilt de meyningen.
Eyne meyning is dat se nen händigen filosofisken kyk geavet up kulturele evoluty. Vöärstanders hyrvan (sou as susan Blackmore en Daniel Dennett) meynet dat med meems kulturele unwikkelingen good vöärspeld worden köänet. Anderen, sou as, Bruce Edmonds en Robert Aunger, söchten jüüst empiriske grundbeginselen, üm meems ne weatenskappelike grundslag te geaven. Ne darde meyning, sou as Joseph Poulshock skrivt, is de “radikale memetik”, dee meems et middelpunt maket van materialisme en persöönlike identiteit.
Volgens vöäranstånde undersökers in evolutionäre psychology en antropology, sou as Scott Atran, Dan Sperber, Pascal Boyer en John Tooby, kan et good weasen dat memetik en de moduläre geyst nit samengåt. De geyst ordent de kommunikative kanten van de ideen. Selvs as en idee mär halvslachtig of ümslachtig wördt uutespröäken of vörmgeaven, kan dåruut in de andere geyst en ny, uutvorig en selvs hougwaerdig idee afleided worden. As vöärbeald geavt Atran gelöyvsoavertüginge. In eynen proov löät hee gelöyvige lüde up papyr setten wat de Teen Geböäde bedüdet. De proovlüde selv hadden verwachted dat dår by ydereyne wal etselvde uut solde kommen, mär ydereyne had der andere ideen by. Oavereynstemming was der ouk nauweliks. In nen tweyden proov kreagen lüde med en sunder autisme ideologiske en religiöse uutspråken te leasen (byvöärbeald “låt dusend blomen bloien” en “allens hevt nen bestemden tyd”). De lüde med autisme bleaven nauw by et origineel (byvöärbeald: “snydet gin blomen vöärdat se bloiet). De kontrolegrup tröäk et vakerder in et abstrakte: “låt gån” of “ydereyne müt nen earliken kans krygen”. De proovlüde med autisme (dee minder good köänet gevolgtrekken) gedrögen sik stark as ‘meemmaskines’.
Gelöyv
Sociale weatenskappers as Max Weber probeerden gelöyv as kultureel warkmiddel te beskryven. Richard Dawkins wolde gelöyv vannys bekyken up grund van de döäruntwikkeling van selvvermeyrderende ideen lös van eventuele biologiske vöärdeylen dee der möägelik an hüngen.
''As fervent darwiniaan sin ik untevreyden med de verklåringen vöär menskelik gedrag dee myne medleevhebbers geaven hebbet. See söchten ‘biologiske vöärdeylen’ in verskillende verskynselen van menskelik gedrag. Stamgelöyve, as vöärbeald, wordet wal beskreaven as middel üm grupsbanden te verstarken. Dat solde grupenjagers helpen dee van mekander afhangelik sint üm groute en rappe prooien te vangen. Vake is grupsverkesing et evolutionäre uutgangspunt vöär sükke teoryen, mär se köänet ouk vanuut ortodokse genverkesing verklård worden.''
Volgens em köm kulturele oaverdracht nit döär genen, mär döär meems dee gedachten vermeyrdert van man töt man döär nåbootsing. Disse replikatoren reageert up selektiven druk dee wal of nit invlood hebbet up biologiske vermeyrdering of oaverleaving.
In öär book De Meemmaskine, beskouwet Susan Blackmore gelöyven as slim hardnekkige meems. Vöäle kenmarken van de wydverbreidste gelöyve hebbet vanuut evolutionäär ougpunt inbouwde vöärdeylen, skrivt see. Vöäle gelöyve preydiket as vöärbeald gelöyv boaven bewys uut dagelikse ervaringen of reydenering. Dårmed blyvet sociale strukturen behölden. Döär altruisme an gelöyv te verbinden (aalmusen en givten geaven), köänet sik meems rapper verspreiden. Lüde meynet dan dat se der better an wordet. Religiöse meems holdet ouk länger an as se vastelegd wordet in vereyrde religiöse tekste.
Aaron Lynch skreav de vastholdendheid van gelöyvsmeems der an to dat se vake up meyrdere wysen verspreided wordet. Se gåt vake van older up kind, mär ouk binnen ne generaty van persoon op persoon. Vöäle lüde dee van kinds af en gelöyv medkryget, blyvet der öär heyle leaven by. Vöäle gelöyve bevattet ouk nådeylige elementen: afvalligen en ungelöyvigen müt estraffed worden. In syn book Gedachtenbesmetting nöömt Lynch de kristelike oaverdrachtsmeems as bysünder stark. Gelöyvigen seet et bekeyren van nit-gelöyvigen beide nen plicht en ’n förm van altruisme. Et vöäruutsicht van den heamel vöär gelöyvigen en de hölle vöär ungelöyvigen en afvalligen bödt genog reyden üm der by te blyven. Ouk meynet Lynch dat et gelöyv in de krüsiging van Jezus Kristus üm de sunde van gelöyvigen se en skuldgevööl gevt. Gelöyvigen wordet dår voordan an herinnerd med afbeyldingen van krüse in karken en hüse.
Afrikaon
thumb|Afrikaon Afrikaon (Tagetes) is een geslacht eenjaorige planten uut de composietefemilie (Compositae of Asteraceae). Der bin veule tientallen soorten die inheems bin in de warmere streken van Midden-Amerika, veural Mexico. De naam "Afrikaon" is dus eigenlijks verkeerd.
Almere
Almere is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Flevolaand, in de polder Zujelik Flevolaand. De gemeente grenst an Lelystad en Zeewolde en an t Gooimeer, IJmeer en Markermeer. Almere ligt twee tot vuuf meter onder t zeenivo.
Almere is noen wat t antal inwoeners angeet de grootste gemeente van Flevolaand mit zo'n 211.840 inwoeners (1 januari 2020 ), en de zeuvende gemeente van Nederlaand.
Afrikaon
Tegesworig is de Afrikaon een bekende tuunplant. An 't eind van de 16e eeuw werden de soorten T. patula en T. erecta in Europa in-evoerd. Sinds die tied bin der veul hybriden verschenen.
Almere
Stadsdelen
Almere besteet (of zal bestaon) uut de volgende stadsdelen:
Geschiedenisse
Van oorsprong waren de Iesselmeerpolders veural of zelfs allinnig bedoeld as laandbouwgrond. Nao de Tweede Wereldoorlog zaggen ze dat de vloggreuiende bevolking van mit name Amsterdam veur n deel argens aanders zol mutten gaon woenen. Zo bin der twee stejen in de polders Oostelik en Zujelik Flevolaand an-eleegd. De stad in Oostelik Flevolaand wördden Lelystad, de stad in zujelik Flevolaand wördden op de eerste schetsen nog Zuudweststad eneumd, mer kreeg in de jaoren zeuventig de naam Almere, naor de vrog-middeleeuwse naam van de Zujerzee.
Afrikaon
Soorten
Een selectie van de soorten:
Almere
Geschiedenisse
De eerste woeningen in Almere wördden in 1976 op-eleverd. De stad wördden to nog bestuurd deur t Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders (O.L. Z.IJ.P.), mit n laanddrost an t heufd. In 1984 wördden de gemeente Almere offisieel in-esteld.
Oorspronkelik was Almere op-ezet as meerkernige stad. Dit beleid is los-eleuten, zodat bieveurbeeld n wiek as Tussen de Vaorten ebouwd kon wörden. Oek zie'j tussen de oudste en de niejste woenwieken dudelik dat t woeningbouwbeleid veraanderd is: in de jaoren zeuventig was dit ericht op nivellering en funksionaliteit, in de jaoren negentig kwammen der meer exklusieve en opvallende woeningen (bieveurbeeld in de Regenboogbuurte).
Stejenbaanden
Almere is n offisiële zusterstad van de Deense stad Aalborg. Oek hef t vrendschappelike baanden mit:
Uutgaonde verwiezingen
thumb|Kasteel Almere
Caspar David Friedrich
Caspar David Friedrich (Greifswald, 5 september 1774 – Dresden, 7 mei 1840) was een düütske künstskilder en teykenaar.
Hee wördt upedeyld by de romantik, een strouming üüt begün 19. eywe. Ümdat hee in syn skilderyen de natuur as med gevööl en as godachtig afbealdden. Wår vöärhen de natuur alleyne mar as dekor gebrüked wördden van de 'belangrykere' menskelike beasigheiden. Friedrich was een deepgelöyvigen kearl en so bealdden hee syn landskappen ouk af: as dé üting van goddelike groutsheid en de menske dee der mar klein in steyt. Hee was wys med mystik en et rådsel van et leaven. Hy bealdden dan ouk vake dingen af as krüsen up houge bargen, olde karkruines en hünebedden.
Friedrich is, nåst William Turner, de belangrykste landskapskilder van de romantik. Hee skilderden de natuur so as et vöär hüm stünden en kombineerden dat med goddelike beteykenisse, wat hee der in vöölden.
Een skilder müt neet alleyne skilderen wat hee vöär sik söt, mar jüüste ouk wat hee ín siksülve söt.
Med üütspråken as disse löät hee seen dat hee al een set vöärlöypen up vöäle moderne künstenaars. Want vöär ear is et innerlik een belangryke leidråd in et maken van ear gekünstel.
Theodore Kaczynski
Theodore John (Ted) Kaczynski (Chicago (Illinois), 22 meie 1942), bi'j-enaamd de Unabomber, is 'n Amerikaansen wiskundige, neo-Luddiete maoschappi'jkritikus en terrorist, die 'n ri'jchie anslaagn met bombrieven uutvoerden woorbi'j verscheiden dojen en gewonden bi'j veulen. Nao 'n jorenlange opsporingsprocedure wödden hi'j uuteandlik op 3 april 1996 arresteerd in zien schuulplaatse in de bossen van Montana.
Inleiding
Kaczynski was 'n intellectuelen wonderkind dat al vrog op schoele uutblönken. Hi'j studeerden an de Harvard-universiteit en behaalden zien PhD in wiskunde an de Universiteit van Michigan. Op zien viefentwintigsten wödden hi'j universitair docent an de Universiteit van Californië, Berkeley, mar namen nao twee joor ontslag.
In 1971 verhuusden hi'j naor 'n of-eleegn hutte zunder elektriciteit of streumend water in Lincoln (Montana), woor hi'j zich overlevingsvoordigheden begunnen an te leren in 'n poging um onofhaanklik van de butenweerld te wödden. Hi'j kwamen dertoe um 'n bomanslagcampagne te begunnen, naodat hi'j ezien haden hoe de wildernis rondum hum vernietigd wödden deur ontwikkelingsprojecten. Van 1978 töt 1995 stuurden Kaczynski 16 bombrieven naor verschillende doelen, wooronder universiteiten en luchtvoortmaoschappi'jen, woormet hi'j drie meansen doodden en 23 verwondden. Op 24 april 1995 stuurden Kaczynski 'n brief naor de The New York Times en beleufden "met zien terrorisme te stoppen" as de Times of The Washington Post zien manifest zollen publiceren. In zien Industrial Society and Its Future (De Geïndustrialiseerde Maoschappi'je en heur Toekomst, ok 't "Unabomber Manifest" enuumd), betoogden hi'j dat zien bomanslaagn extreem, mar noodzaaklik waren um de andacht te vestigen op de uutholling van de meanslike vri'jheid, veroorzaakt deur de, moderne technologieën vereisende, grootschalige strukturering.
De Unabomber was 't doelwit van 'n van de kostbaarste opsporingsactiviteiten van 't Federal Bureau of Investigation's (FBI). Veurdat Kaczynski’s identiteit bekend was, maakten de FBI gebruuk van de codenaam "UNABOM" ("University and Airline Bomber") um nair disse zake te verwiezen, wat töt gevolg haden dat de media hum de Unabomber nuumden. Ondaanks de inspannings van de FBI, wödden hi'j nie gevangen-enummen as gevolg van denn opspeuring. In plaatse doorvan herkenden zien breur Kaczynski's schriefstijl en opvattings uut 't manifest en lichtten de FBI in. Um de doodstraf te veurkommen sleuten Kaczynski’s advocaten 'n zogenaamden plea agreement, woorbi'j hi'j schuld bekenden en veroordeeld wödden töt 'n lewenslange gevangenisstraf zunder de mooglikheid van veurwaordlike vri'jlaoting. Kaczynski is deur de FBI karakteriseerd as 'n “huus- tune- en kökkenterrorist.” Kaczynski's staandpunten kriegt bi'jval van sömmige anarchoprimitivistiesen schrievers, zo as John Zerzan en John Moore, ondaanks 't feit dat zi'j veurbehold koesteren over zien acties en ideeën.
Doarlseveld
200px|right|thumb|Doarseveld in de gemeente Healdern
Doarlseveld (in t Hollaands: Daarlerveen) is n doarp in de gemeente Healdern. t Ligt an t kanaal Almelo - De Haandrik, op t zuden van Vroomshoop. t hef kort an de 1200 inwonners.
Sommigen meent ut uut te mut'nn schrief'nn as Doarlseveld, dit steet op de fraaie plaatnaam bord'n bij de ingang van 't doarp en in de kop van dit stukkie. Mar zo ai kunt ziee steet er verder overal correct Doarseveld, aans kuj 't ok nie uut sprek'nn.
Doarseveld hef n egen stasjon an de spoerliene Almelo - Mariënbarg. In Doarseveld woonde oud RTV Oost-presentator Thea Kroese. Zie is inmiddels verhuusd noar buurdoarp Vromshooop.
Duurdet t an t kanaal ligt, is der ruumte vuur plezeervoart, en doarumme hef Doarseveld ne egene jachthawen.
Doarsevelds volksleed
Doarseveld hef n egen volksleed, in t Hollaands:
Alabama
Alabama (sprek oet: älle-bea-mea), offisjeel n Stoat van Alabama, is nen stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika. Op t noordn lig de stoat Tennessee, op t oostn lig Georgia, op t zuudn n tip van de stoat Florida en n Mexikaansn Golf, en in t westn lig Mississippi. De heuwdstad is Montgomery (Alabama).
De stoat hef zien naamn van de Alabamastamme, dee at dr wonn vuurdet de Europeaann kömn. De Spanjaardn, Fraanskn en Engelsn eeskn deeln van t gebeed op. t Eerste bliewnde doarp, Mobile, was van de Fraanskn, en wör estichet in 1702.
Vuur n tweedn wearldoorlog leawdn Alabama slim in oarmood, umdet de leu van de stoat vuural boer warn. Ook wondn dr nen hoop zwartn, dee at töt an 1960 slim benoadeeld wördn. Noa n oorlog gung t better met Alabama, umdet dr mear ruumte köm vuur industrie, mienn, oonderwies en technologie.
Gramsbargen
thumbnail|300px|Stadsgezicht Grambargen Gramsbargen, of older Grambarge, (Nederlaands: Gramsbergen) is een stadtien in de pervincie Oaveriessel en had in 2005 3.103 inwoners (bron: CBS). 't Is elegen tussen 't Overiesselse Hardenbarg en 't Drèentse Koevern en vaalt onder de gemiente Hardenbarg. Grambargen hef sund 1442 stadsrechten en is elegen an de Vechte. 't Is te bereiken via de N34 (Zwolle - Em), de spoorweg Zwolle - Em en 't Kenaal Almelo-De Haandrik.
Geschiedenis
De plaatse wördt sund pre-historische tieden bewoond en in 't Historisch Cultureel Infocentrum Vechtdal stelt ze gerak tentoon det anmit uut 8000 v. Chr. stamt. Lichtkaans vund de Slag bi'j Aone in 1227 in de buurte van Grambargen plaats.
In 1339 is d'r in Grambargen een kestiel ebouwd deur de heer van Grambargen, die an de kruustochten mitedaon zol hebben. 't Kestiel is in 1822 of-ebreuken. In 1593 tiedens de Tachtigjaorige Oorlog wördden Grambargen bezet deur de Spaanse kriegsheer Francisco Verdugo mit as doel Koevern te belegern. In april 1594 wördden Koevern deur prins Maurits ontzet.
T-Ford
duum|Ford Model T De T-Ford (officieel: Ford Model T) is n auto van de Ford Motor Company. t model wer baauwd vanòf 27 september 1908 en was ain van d'eerste auto's in massaproduktie (d'eerste in massa produceerde auto was de Oldsmobile Curved Dash). Deur de massaproduktie en de wiedgoande versimpeln van t produktieproces, woarbie elke waarknemer bloots ain handeln dee, was de Model T doudestieds de gekoopste auto op de maarkt. De vaaierzits open tourer kostte aan t begun van de serieproduktie 850 dollar, terwiel dat t joarloon van de Ford-febrieksaarbaider in dij tied om en bie 500 dollar was. In 1913 was de pries doald noar $ 550, in 1914 noar $ 440 en in 1920 noar $ 300. In 1924 kostte de Model T nog bloots $ 290 en doarmit was Henry Ford zien doul, n auto dij zien aarbaiders betoalen konden, berekt. In 1918 was d'helft van aal auto's in de wereld n T-Ford. Tussen 1908 en 1927 werren der meer as 15 miljoun van verkocht.
Kleur
“Kinst hom in aal kleuren kopen, as t mor swaart is,” zol Henry Ford over d'auto zegd hebben. Dat was nait haldaal woar. Van 1908 tot 1914 was de T-Ford zulfs nait in t swaart leverboar. De klant kon tot 1912 kaizen oet gries, gruin, blaauw en rood. In 1912 kwam der wel n ain-kleur-strategie, aal T-Fords wuiren donkerblaauw mit swaarde sputterbreden. Noa 1914 wer veur swaart as ainegste kleur kozen, omreden dat dij vaarf t gaauwste dreugde. Doarmit was de produktie van ain eksemploar in n körtere tied kloar, van dij gevolgen dat meer T-Fords baauwd en verkocht worden konden. t Was vervast ook gekoper om mit ain kleur te waarken, zo kon de verkooppries omdeel en wer n auto veur nog meer lu betoalboar. Tot 1926 bleef swaart d'ainegste kleur. In tied waren de verkoopsievers begund te doalen. Om weer meer kopers te trekken, werren vanòf 1926 weer meerdere kleuren verkriegboar, mor dat was al te loat. De verolderde Model T was nait meer in trek bie lu dij tou waren aan n nije auto.
Produktielien
De baauw van de T gebeurde aan de lopende baand. Doardeur kon de produktie opdaild worden in 84 òfzunderleke toaken. De kennis en voardegheden van elke aarbaider wer bepaarkt tot ain van dizze toaken. Deur meer mesienes in te zetten, konden veul toaken ook minder ingewikkeld moakt worden. Zo kon n ongeschoulde aarbaider goud betoald worden, omreden dat dij t waark doun kon woar eerder meer en hoger oplaaid waarkvolk veur neudeg was. Wel was n ekstroa inspannen neudeg wat de kwaliteitsbewoaken aangaait. Der werren serienummers en ìndkontroles invoerd woarbie oetendelk n OK-stempel veur elke auto òfgeven wer.
Produktie in aander landen
De T-Ford wer ook in aander landen opbaauwd. Ford haar bedocht om zgn. knock down kits in kratten te verschepen en lokoal op te baauwen in t laand van bestemmen, om zo hoge importhevvens te omzaailen. Zo wer de T vanòf 1911 tougliekertied baauwd in Kanadoa en Groot-Brittannie. Loater luip de woagen ook van de baand in Argentinie, Belgie, Brazilie, Denmaark, Duutsland, Frankriek, Japan, Mexico, Noorwegen en Spanje, noast verschaaiden ploatsen in Amerikoa. Ook in Nederland binnen n aantal moakt, deur karrosseriebaauwer Veth.
Ìnd van de produktie
In de negentien joar dat de Model T beston, is sikkom niks doan om de woagen wieder te ontwikkeln en te verbetern. Hai was technisch verolderd en inhoald deur de tied. De konkurrerende fabrikanten General Motors en Chrysler haren nijmoodsere en meer aansprekende modellen in t aanbod, woardeur de T nait meer in trek was bie lu dij tou waren aan n nije auto.
Op 26 maai 1927 rolde de 15 miljounste Ford Model T tou de febriek oet. Op dij aigenste dag wer bekendmoakt dat de produktie stoakt wer. Aan t ìnd van maai wer de baand stilzet en kwamen om en bie 60.000 aarbaiders in Detroit zunder waark te zitten. De doezenden verdailers in t laand kregen gain nije auto’s meer en mozzen overleven op heur aigen veurroad.
In dezember 1927 wer de Model A as opvolger aan t publiek prezenteerd. Nog veur t ìnd van t joar konden de verdailers n miljoun koopkontrakten hierveur òfsloeten. Pas in de loop van 1928 kwam de produktie weer volledeg op gang en kregen de waarknemers heur boan weer.
Huppel
Huppel is een buurtschop in de gemeente Wenterswiek, in den Achterhook in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand. Huppel wödt mangsmoal samen eneumd mit et noast elaegen Henxel. Samen hebt dee noaberschoppen rundumme 750 inwonners en ne oppervlaakte van 17 km².
Huppel ligt noordelek van et darp Wenterswiek, in de richting van Meddo. Huppel en Henxel deelt een antal veurzeeningen, zoas de peuterskole. Beide noaberschoppen hebt wal ne eigen basisskole. Winkels of aandere koopleu bunt in beide noaberschoppen neet anwaezig woardeur de bewonners bunt anewaezen op veurzeeningen in den umrengende plaetse. Wal bunt doar twee zalencentra bi-j de campings in Henxel, woardeur een antal aktiviteiten toch organisierd kunt wödden in de 'eigen' plaatse. Ok de skooln wodt ebruukt deur et bleujende veraenigingslaeven.
Vrögger laefden de leu veural van den laandbouw moar noe is et meer gebruukt as laendelek wongebeed. Dankzi-j de boerderi-jsplitsing keert veule vort egoane gezinnen weerumme.
Meddo
Meddo is een darp in de gemeente Wenterswiek in et meest oosteleke deel van den Achterhook in de Nederlandse previnsieGelderlaand. Et darp wöd deur (onder meer) de gemeente an-eduud as buurtschop en is doarmet et grootste buurtschop van de gemeente Wenterswiek, met 1.500 inwonners en ne oppervlakte van 28,25 km².
Geografie
Meddo besteet uut ne dorpskern met ne karke uut 1864 en een groot butengebeed. De kern lig ongeveer 5 km ten noorden van Wenterswiek en ongeveer 6 km van Grolle en et Duutse Vreden.
De stroaten in ut buutengebeed hebt pas in 1994 stroatnamen ekreggen. Veur 1994 hadden de huze boerderi-jen as adres alleneg nen "D" evolgd deur een nummer. De huze waren in oplopende volgorde enummerd, moar hierbi-j wodden gin rekkening eholden mit waege. De nummering leep dwars deur et landskap in ne grote boage um et darp hen. De boerderi-jen met de adressen "D91" en "D92" lagen dus wal dichte bi-j mekare, moar neet an dezelfden weg.
Wettensweerdegheden
Twee van de grootste zwarfkeien in Nederland bunt in Meddo evonden. Eén van disse keien mit n gewicht van 38.000 kg steet bi-j et verblief van de plaatseleken voetbalklub. Den anderen kei hef n gewicht van ruum 43.000 kg en steet bi-j ut gemeentehoes van Wenterswiek.
Meddo is éne van de 10 winnoars van den landeleken KERN met PIT Trofee 2004, mit ne undernaeming um de laefboarheid op et platteland te verbetteren deur middel van rumere raegels veur boerderi-j-splitsing.
Et noaberschop/karkdorp Meddo hef ok nen voetbalklub, eneumd Sportklub Meddo. In de volksmond wöd dizze klub mangsmoal gewoon Meddo eneumd.
Panhandle
Nen Panhandle is nen Amerikaansen bienaam veur een laank stuk laand wat opmaarkelik oetstekt van een laand of proveencie. In de VS wordt panhandles dee nich laangwaarpig bint bootheels (stevelhakken) eneumd.