cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lucas Jonker
Wieder schriefwark
In de oorlog, in 1943, stund Jonker zien verhaal Mulders Elsien (det ok an de Riest speult) in de bundel ''Elf. Het land vertelt. Elf van de beste verhalen uit de elf gewesten van Nederland'', verzameld en in-eleid deur deur Max Wolters en in Amsterdam bi'j de Arbeiderspers uutegeven. Wolters was een NSB'er die de streekroman, daorin de dagelijkse veurvallen van de gemienschop veuropstaot, verdedigden teeng de mederne wereldliteretuur. Jonker zien verhaal is waorschienlijk in de bundel edaone zunder zien wetenschop veurof. Jonker hef veur zo varre as bekend is, in de oorlog niet in almanakken of tiedschriften epubliceerd en was ok niet bi'j de Kultuurkamer.
Margaretha Kleine
Heur debuutplaot Drok, op-eneumen mit gitarist Jeff Zwart en slagwarker Peter Deiman, is hielemaole in 't Drèents. Kleine hef alle teksten veur heur rèken eneumen. De plaot is op-eneumen in de studio van De Kast-zanger Syb van der Ploeg, en wördden drekt nao 't uutkommen op 31 jannewaori 2008 album van de weke bi'j Radio Drenthe en Radio Fryslân.
Lucas Jonker
Anhaling
Harm dient bi'j de boer Barrels Albert en zien vrouwe. 't Olde mèense is niet zo drok op Harm, umdet ze geleuft det hi'j uut een nöst kump det niet deugt: Harm zien va zol ooit ies esteulen hebben. Daorumme is d'r ok gien spraoke van det Harm wat mit de dochter van 't boerengezin mag hebben, al mag Harm heur allebarstens geern lieden.
Margaretha Kleine
Margaretha Kleine treedt veule op in de pervincie Drenthe en hef in 't veurpregramma estaon van Syb van der Ploeg en Daniël Lohues.
Lucas Jonker
Anhaling
<blockquote style="font-style: italic;"> Toe veursmiddags 't olde mèense deruut was um boskoppen te doen, ze mus gerst halen veur 't stoetebakken en nog meer van zukke dingen, en de boer naor 't laand was, mus Harm nog wat op de dèele doen. En Grietien was op de pompestraote an 't melkgerei skone maken. Toe dachte Harm ieder keer: Zu'k naor heur toe gaon? Wat zu'k tegen heur zeggen? Zu'k 't op de man of vraogen? 't Gunk hum alles deur menare deur 't heufd. 't Mus now toch wèzen, zo'n gelègenheid kwaamp zo mar niet weer. Op goed geluk of gunk hij naor heur toe. 't Harte bonsden hum tegen de kèel. Hij wol net doen, of hij wat drinken mus.
Dolfienen
Uut oenderzeuk is ebleken dat de dolfienen vere verwanten bin van de koen.
Intellegentie
Dolfienen bin alderbarstens slimme zoogdieren, en staon hier oek um bekend. De dolfien kan zien eigen spiegelbeeld herkennen, en oek is an-eteund dat een dolfien een veurwaarp dat de mins anwiest kan begriepen.
Dolfienen hen vrie grote harses en kennen gien remslaap. Dieren zoender remslaap staon der-um bekend dat ze vaak aorig grote harses hen.
Tumelaars reupen mekaar mit een fluitend geluud, dit wort deur wetenschappers ezien as namen bie minsen.
Zintugen
Dolfienen kunnen niet ruken, mar preuven kunnen ze wel. Oek kunnen dolfienen goed heuren en zien. Ze hen een sonar, oek wel echolokaosie eneumd. Een sonar waarkt as volgt: dolfienen maken gelujen via 't blaosgat op d'r kop. Disse gelujen kommen tegen een vis of een veurwaarp an. De terug-ekaotste gelujen worren via de oenderkaak van de dolfien op-evungen. Via de oenderkaak gaot 't geluud naor 't middenoor. Zo weet de dolfien waor de vissen en are zeewezen bin.
Huud
In 2004 maakten Jepanse oenderzeukers bekend dat ze ontdekt han dat dolfienen altied roos hen. Der huud schilfert of, waorbie 't elke twee uur vervaarst.
De huud is zacht en ze hen een bult oenderhuudse vetreserves. Daordeur is 't oppervlak een bietjen veerkrachtig. As ze gauw zwemmen ontstaon der kleine golfjes in de huud, asof 't eribbeld is. Disse golfjes gaon turbulentie tegen.
Soorten
De bekendste soorten bin de orka (Orcinus orca), de tumelaar (Tursiops truncatus) en de gewone dolfien (Delphinus delphis). Een paor are tandwalvissen die "dolfien" eneumd worren, bieveurbeeld: revierdolfienen zoas de Orinocodolfien (Inia geoffrensis) en de Chinese vlagdolfien (Lipotes vexillifer) beheuren niet tot de femilie.
Een selectie van de soorten:
Een minder bekende soort:
Lucas Jonker
Anhaling
Waorumme of 't was, det Grietien opkeek, toe hij vlak bij heur was, wus hij niet. Ze gunk aoverende staon, en had de boender nog in de haand. Een rooie kleur det ze had! Slim! Det kwaamp miskien van 't veuraover staon, of miskien ook wel van wat aanders, en Harm zölfs had vaste wel een rooie kleur van. . . . . aangst.
Zij keek hum an, hij keek heur stief an. . . en daor begunden zij iniens te lachen, merakel! En Harm? . . . Hoe hij 't duurden te waogen, kun hij hum later zölfs niet begriepen, mar an drinken dacht hij niet meer. Hij greep heur bij de skolders en drukten heur mit de rugge tegen 't skot. Zij lachten mar, en hij? . . . Hij höld heur vaste en keek heur stief in de ogen, en zèe: 'Za'k oe ies?' Ja, wat? . . . . Det zèe hij der niet bij. Kwaod doen? Det kuj denken! Nee, heur. Net aandersumme. Mar een smok geven,. . . det duurden hij niet te waogen, al zul hij 't nog zo geern doen.
Zij lachten nog mar, en hij höld heur zo nog vaste. . . . toe de boer de baanderdeure in kwaamp stappen.
'He, jong, is det waarken?' reup hij.
Hanny Diemer
Hanny Diemer (Grunning, 1942) is een schriefster in 't Grunnings en iene van de oprichters van Grunningstalig literair tiedschrift Krödde.
Diemer was van jongs of an altied bezig mit tieken en schrieven. Ze studeerde wis- en netuurkunde in Stad en wördden lerares wiskunde. Mit Wim de Lange, Fokko Veldman en Henk Scholte zette ze 't tiedschrift Krödde op naor veurbield van 't Drèentse Roet; in april 1982 verscheen 't eerste nummer. Ze bleef redactrice bij Krödde töt end 2006.
Lucas Jonker
Anhaling
Hij gunk veur de sekurigheid mar niet weer naor de dèele toe, mar trök naor 't laand, um daor an 't waark te gaon, en toe een poosien later de boer daor ook weer terugge kwaamp, zorgden Harm wel, det hij een endtien bij hum uut de buurte bleef.
Hanny Diemer
Veur Krödde schreef Diemer gedichten en, veural, körte verhalen, zoas de riege 't Volle leven van Ebbert Venemoa', inspireerd op de persoon van Grunninger muzikant en duzendpoot Henk Scholte. Veur Radio Noord en 't Groninger Dagblad schreef ze onder meer columns in 't Grunnings. Wieder leverde ze liedteksten veur homomannenkoor Zangzaad en veur aandern. Ze schreef mit an de in 2004 verschenen fictieve middelieuwse briefwisseling Swaalfies rond Auwerd.
Lucas Jonker
Anhaling
Wat zul hij der wel van zeggen, dacht Harm bij humzölfs. En lachte, toe de boer wel gelègenheid had ehad, en der toch niks van zèe: Zul hij der niks van zeggen? en: Hij zal 't toch niet tegen 't olde mèense zeggen?
Uut Harm boerenlèven an de Riest in de uutgaove van 1988, blz. 116-7
Hanny Diemer
Onder pseudoniem schrif Diemer schriftromans veur uutgeverije Marken.
Meierijstad
Meierijstad hef n oppervlak van 185,52 km² en 79.633 inwoners.
Gelderse Vallei
300px|thumb|De Gelderse Vallei De Gelderse Vallei is een gebied in Midden-Nederlaand. Roewweg tussen de Utrechse Heuvelrogge in 't wessen, een stukjen Nederrijn in 't zujen, de Veluwe in 't osen en de Raandmeren in 't noorden. De Gelderse Vallei lig veur twee darde in de previnsie Gelderlaand en veur één darde in de previnsie Utrech.
Meierijstad
t Gemeentehuus staot in Veghel.
Gelderse Vallei
Indeling
De Gelderse Vallei ku-j roewweg in drejen delen:
Iersn doedelzak
n Naam keump oet t Kelties: píobaí uilleann. t Beteeknt "piepn van n elleboagn". Dit verwis noar de manere van bespöln. Aanders as n Skotsn, wörd n budel op epoompt met nen bloasbalg oonder n elleboagn. n Spöller kan oonder t spöln gewoon kuiern, rookn of zingn. n Aander vuurdeel is det der gin spieje in t instremeant keump. Hierduur keump dr meender rap skimmel in t instrumeant, geet länger met, wörd meender gaauw vaals en hooft dus meender vaak estemd te wordn.
n Aander groot verskil met aandere soortn doedelzäkke is dat de uilleann pipes n grötter toonbereik hebt en n zacht geluud. n Chanter, t piepken wat de heuwdmellodie spölt, hef n bereik van twee volle oktaawn, mollen en kruzen inbegrepn. Nöast n chanter en de drone (bastoon) hef n Iersn doedelzak ook regulators. Det zeent extra piepkes met of eslötne geater dee't n spöller met n pools lös en dichte kan drukn. Hiermet kan he seempele akkoordn spöln wonnear um det oetkeump.
n Spöller kan ook stakkato (hele korte toonn) spöln duur t gat van n chanter op t knee te zetn. Hierduur kan de loch dus allene vort as n spöller de vingers van de geatjes neamp.
Antropologie
Antropologie is de studie of leer van de meinse. Disse studie is ericht op meinsen mit al eur dimenties van meinselijkeid. In de mederne antropologie stäät 't begrip dat de meinselijke aord 'cultuur' centraal. Aanders ezegd, dat ons soort de kepaciteit ontwikkeld ef um onze wereld in symbolen te zien, en da-w de wereld (en onszelf) op basis van soortgelieke symbolen transformeren kunnen.
Van Voorst tot Voorst
250px|thumb|right|Femiliewoapn van van Voorst tot Voorst. Van Voorst tot Voorst is old adellik ridderslacht oet Oaweriessel det seends 1814 töt n Neerlaandsen adel van t könnigriek hör en woarvan nen tak töt n Belgiesn adel hör.
Antropologie
Antropologie wört over 't algemien in vier gebieden onderverdield:
Van Voorst tot Voorst
Skiednisse
n Earstn dokumenteardn veurolder is Fredericus van Hekeren van der Ese (in 1295), nen adviseur veur Reinold II van Gelre. n Aachternoam van Voorst kömn in de femilie in n 14n joarhönnerd wannear eane van zinne noaslachtn Lutgardis van Voorst antraawn döa, van wee de veuröldern t kasteal Voorst biej Zwol in Oaweriessel harn. De gröafe van van Rechteren bint ok noaslacht van det köppel.'
23 augustus
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 23 augustus
Van Voorst tot Voorst
Skiednisse
Tiejdns n 20n joarhönnerd moakn de femilie meardere offisiern in heugn raank van t Neerlaandse Leger, Kommisoarisn van de Königin, diplomoatn en leedn van n Tweedn Kimmer en n Earstn Kimmer van de Stoatn-Generoal. Leedn kriegt n noam baron.
Tonko Ufkes
thumb|Tonko Ufkes Tonko Ufkes (Zeuvenhuzen, 1958) is n Grunneger dichter, schriever en historicus. Ien t Westerketiers schrift er verhoalen, gedichten, en stukjes over geschiedenis en toal.
Grunnegstoalige schrieverij
Ien 1989 is Ufkes van geschiedenisleroar onderzoeker ien t butenlaand worden. Toen er brieven schreef noar zien olders thuus, kwam e d'r aachter dat t Grunnegs hiel geschikt was om hum op pepier uut te drukken. Vanòf 1989 dreug er geregeld bie aan t Grunneger literaire tiedschrift Krödde, eerst veural gedichten en loater meest verhoalen. Ok vanòf dat joar is hij metwaarker van t tiedschrift Toal en Taiken.
Sinds 2008 dragt Ufkes waark bie, veural verhoalen, an t Drents letterkundig tiedschrift Roet en is er stukjesschriever veur t Dagblad van het Noorden. Ok dreug er bie an t Grunnegstoalige webstee Webloug, dat ien 2019 stopte.
Soamen met aandern stelde er n nust boeken soamen, zoas e drijdielige Verzoamelde gedichten van Jelte Dijkstra (2004-6, met Bindert Helder) en Lezen en schrieven in Grunneger toal (2008, met Tonnis Musschenga). Hij het biedroagen leverd an veul publikoatsies.
Ufkes is hoofdredakteur, en ien van de oprichters, van t in 2016 oprichte digitoale tiedschrift Oader veur Grunneger literatuur. In 2019 kreeg er veur zien proza de Freudenthal-Pries, de belaangriekste pries veur literatuur ien t Nedersaksisch.
Thematiek
De gedichten van Ufkes goan over alledoagse belevenissen en ervoarings ien en rondom gezin, huus en heem. Weeromkerende thema's ien zien verhoalen binnen:
Geschiedkundig waark
Ufkes het geschiedenis studeerd aan e Rieksuniversiteit Grunnen. Hij is specialiseerd ien archiefonderzoek, haandschriften uut de 16e en 17e eeuw, en historisch onderzoek ien direkte reloatsie tot archeologisch onderzoek. Veur de tiedschriften Stad & Lande en Groninger Kerken schrift er veurnoamelk over 17e-eeuwse onderwarpen.
Citoat
''Bulten blad lijt al op e grond en e stroeken hangen vol bessen. Riepe vruchten, kloar om te oogsten. En dan de vogels; niet meer allent of ien koppels mor nou worden het hiele wolken, wolken van sprutters en kiewieten. Haarst is de mooiste tied van t joar, van t leven misschien.''
Uut 'Stevels', verhoal ien n tuut op beide schelpen
Wolvege
thumb|300px|Ligging van Wolvege Wolvege (ok wel: Wolvegao, Nederlaans: Wolvega, Fries: Wolvegea) is et heufdplak van de gemiente Weststellingwarf. Op 1 jannewaori 2006 had et dörp 12.107 inwoners. Et het een stesjon an de spoorliende tussen Zwolle en Liwwadden. D'r is ok een drafsportcentrum vestigd.
Wolvege het een stesjon an de spoorliende tussen Zwolle en Liwwadden. Hier stopt ien keer per ure de stoptrein Liwwadden - Zwolle. Disse trein riedt vanof Zwolle deur as Intercity naor Amsterdam CS/Schiphol. In de spits is d'r een extra stoptrein van Liwwadden naor Zwolle.
In de korenmeule Windlust is ok een museum vestigd. Een aandere wiendmeule in Wolevege is De Gooyer.
Augustus
Augustus (ok wal: oogstmaond) is de achtste maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender, en hef 31 dagen. Vernuumd naor de princeps Gaius Iulius Caesar Octavianus. Volgens de legende wol Augustus niet veur Gaius Iulius Caesar onderdoen en hef ze daorum een dag van febrewaori of-ehaold. Dit klopt allien niet, al onder Numa Pompilius had febrewaori 28 dagen.
Gelster
Gelster (Nederlands: Gelselaar) is een dorp in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Gelster hef umsgeveer 700 inwoners en een riek verenigingslaeven.
Geesteren (Berkelland)
Geesteren is een darp in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland
Van 1795 tot 1817 was Geesteren ne eigen gemeente. In 1817 is et op-egoane in de gemeente Borklo.
Alkemade
Alkemade is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse previnsie Zuud-Hollaand.
Alkemade bestond uut de volgende kernen: Kaag, Ni-je Wetering, Old Ade, Olde Wetering, Riepwetering en Roelofarendsvene, waor ok 't gemeentehuus stond.
Alkemade had op 30 juni 2008 14.538 inwonners (bron: CBS) en had een oppervlakte van 30,88 km² (waorvan 3,98 km² water).
Alkemade had nen steadenbaand mit Kadjebi District.
Wilde karvel
thumb|Dubbelveerdelig blad thumb|Wilde karvel duum| Wilde karvel (Achillea millefolium), oek wel duzendblad of haozegres eneumd, is n plant uut de komposietefamilie. De soortanduding millefolium verwiest naor t dubbel veerdelige blad, waordeur t liekt of t uut iezig veul kleine blaodjes bestaot. De geslachtsnaam is ofeleid van Achilles, die wilde karvel mit zien legers meenam veur de behandeling van kriegswonden.
Alkemade
Op 1 januari 2009 bunt de gemeentes Alkemade en Jacobswolde op-eheaven en vormt noe de ni-je gemeente Kaag en Braassem.
Wilde karvel
De plant komt veur op voedselrieke, verstoorde grond en op braakliggende terreinen. De plant kan goed tegen dreugt. De plant komt algemeen veur in Europa en Noord-Amerika en het n kenmarkende geur.
De plant wort 15–50 sm hoog en vormt ondergronds wortelstokken veur vegetatieve verspreiding. Wild karvel bleuit van juni tot november mit wit tot raoze bloempjes. De planten mit raoze bloempjes worren in de hof oek wel as sierplant gebruukt. Soms kommen planten mit rooie bloempjes oek in t wild veur. De bleuiwieze bestaot uut n scharmvormige tros.
Inhoudsstoffen
De plant is riek an isovaleriaanzuur, salisylzuur, asparagine, sterolen, flavonoïden, bitterstoffen, tanninen en koemarinen.
As voeding
Oek was de plant in de zeuventiende eeuw n iezig populaere greunte, mit de komst van de supermart is t in de vergetelheid eraakt. De jonge blaojen wordden as spinaozie schrap-emaakt of in de soep edaon. De blaojen bin zeutig mit n wat bittere smaak. Tegenswoordig zit wilde karvel nog wel in krujentheezakjes.
Krujengeneeskunst
t Innemen van t sap van de plant stimuleert juust bloedingen. t Kan de menstruasie bevorderen, mar oek bloedneus veroorzaken. In t Engels heet de plant daorum oek wel nosebleed. Vaak wort der thee van ezet die bie de menstruasie veur n betere deurbloeding zou zörgen en krampen zou tegengaon. n Theekuur van wilde karvel is vochtofdrievend en kan helpen tegen eudeem en jicht. n Umslag van wilde karvel kan derveur zörgen dat eerstegraods brandwonden en open wonden gauwer genezen.
In t volksgeleuf
De edreugde stengels van wilde karvel wordde tradisioneel gebruukt veur t veurspellen mit behulp van t Boek der Veranderingen.
Waordplant
Wilde karvel is n waordplant veur de pennevoegels Bucculatrix cristatella, Coleophora trochilella, Coleophora argentula, Cochylidia richteriana, Dichrorampha petiverella, Dichrorampha alpinana, Dichrorampha plumbagana, Dichrorampha plumbana, Dichrorampha vancouverana, Epiblema graphana, Phycitodes saxicola en Thiodia citrana
Mei
Mei valt op 't noordelijk halfrond gehiel in de meitied en op 't zudelijk halfrond gehiel in de harfst.
Belangrieke meidagen:
Op de gregoriaanse kalender wordt mei veurofgaon deur april en volgd deur juni.
Mei, de leste maond van de meitied, wordt gewoonlijk associeerd met mooi weer: warm, mor niet hiet, met lange en nog steeds langer wordende dagen en met een volop levende, gruiende en bluiende natuur. Op licht depressieve mèensen hef de maond vake een helend effect. 't Dichterlijke bield dat de maond oproept is hiel vake gebroekt, beveurbield in Heinrich Heines gedicht Im Wunderschönen Monat Mai en in Herman Gorters doezenden verzen lange Mei.
Marhulsen
thumb|160px|Marhulsen Marhulsen was ne olde havezate in et Groafschap Zutfent, previnsie Gelderlaand, oostelek elaegen van Grolle, en bi-j dat schependom an de Slinge heurden et ok. Op dee havezate stoand nog in et lest van de 19de eeuwe n adellek hoes. In den anvang van de 20ste eeuwe was doar nog nen höf, woarin de fundamenten nog anwezzig bunt en n groot deel van de grachte en van den wal. Den lesten was 2,40 m hoge en lag rundumme et hoes. Tot dizze havezathe beheurden nen vri-jen jachtkrenge, net as et recht van de jacht in de heerlekheid Lechtenvoorde, en deels in de heerlekheid Borklo, en ok et recht op visseri-je in de Slinge en den Berkel. De doartoo beheurende groanden besloat ne oppervlaakte van 1.713 bunder.
Lieste van hunebedden in Nederlaand
In deze lieste van hunebedden in Nederlaand staot alle nog bestaonde hunebedden in Nederlaand.
Ubbargen
Ubbargen (Nederlands: Ubbergen) is n plaats en veurmalige gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 9.404 inwoners (bron: CBS) en had n oppervlakte van 38,88 km² (waorvan 5,11 km² water). De gemeente Ubbargen is op 1 jannewaori 2015 op-egaon in de gemeente Groesbeek.
Overige plaatsen
Baek, Barg en Dal (gedeeltelek), Erlekum, Gruunlanden, Kekerdom, Leuth, Ooij, Persingen, Tiengeboden, De Vlietbarg en Wercheren.
Kultuur
thumb|left|De laezende [[Nescio (Ronald Tolmans, 1991) an de Rieksstraotweg in Ubbargen]] De dichter/schriever Cees van der Pluijm woonde van 1997 tot en mit 2004 op De Geest in Baek-Ubbargen en publiseerde vieftig gedichten aover zien woonplaats.
Boernrock
Boernrock is ne variaant van rockmuziek. t Wörd ezungn in dialekt, wat muzikaal oonderstönd wördt duur vuurnamelik rock 'n' roll. n Achterhooksen groep Normaal was in 1975 n eerstn den rockmuziek met dialekt kombineerdn, in t nog altied bekeande nummer Oerend Hard. In Noord-Duutslaand wörd n rockgroep Torfrock as de oetveenders van de boernrock zeen.
Duurdet Normaal vuur en oawer erkennege van de boern zung, en doarduur völle boern as anhangers kreeg, het det hele soort muziek rechtevoort boernrock. Dit is skoonwal nen term den't vuur t gemak vake ook vuur aandere stieln wörd gebroekt, um t in te deeln bie dialektmuziek.
Boernrock vaalt oonder strektaalmeziek. Lang nit alle strektaalmeziek in Nederland is boernrock. Zo ha'j de leedkenszanger Ede Staal, den in t Grönnings zung. In Limburg he'j Rowwen Hèze, nen semi-akoestiesen texmexband.
n Antal bekeande en meender bekeande boernrockbands beent:
Boeten t Nedersaksiese sproakgebeed:
Streektaal- en dialectmuziek
Marreveld
thumb|160px|Marreveld Marreveld was ne olde havezate in et Groafschap Zutfent, previnsie Gelderlaand, zuud-oostelek eleagen van Grolle, tot welk schependom et ok beheurden, an de Slinge. De havezathe lag woar noe et laand van "Marveld Rekreatie" is. De fundamenten van dit adelleke hoes ligt woarschienlek nog under den plek woar noe et vri-jetiedslaand is eleagen.
Haorle (Berkelland)
Haorle (Nederlands: Haarlo) is n darp in de gemeente Berkelland in de Nederlandse provinsie Gelderland.
In 1188 wordden de name van t darp al enuumd in de bezittingen van Graaf Hendrik van Dahl.
Leinster
De proveensie umvat de groafskoppen Dublin, Meath, Louth, Wicklow, Carlow, Wexford, Kilkenny, Kildare, Westmeath en Longford. Alle groafskoppen vaalt non in Ierlaand.
De Heailige Columbanus (° ca. 543 - † 615) köm in disse proveensie op de weareld.
Leinster har in 2006 ongevear 2,292,939 inwonners.
Castrum
thumb|Castra, 1 Praetorium 2 Via Praetoria 3 Via Principalis 4 Porta Principalis Dextra (rechterpoorte) 5 Porta Praetoria (heufdpoorte) 6 Porta Principalis Sinistra (linkerpoorte) 7 Porta Decumana (achtersten poorte) Castra (mv) of castrum (ev) was de benoaming veur n Romeins leagerkamp.
Indealing van et castra
In et castra sneden den via principalis en den via praetoria mekare. Den eersten leep van de porta principalis dextra noar de porta principalis sinistra (linkerpoorte), woar den carcer (karker) was. Den via praetoria, den langs et praetorium (heufdkwarteer, ofgeleid van praetor) leep, leep van de porta praetoria (heufdpoorte) tot de porta decumana (achtersten poorte). In et midden van et kamp was et praetorium, de tenten van de leagerleiding, de vergoaderplaatse en et valetudinarium (cf. infra). Doar umhen waarn de papiliones (tenten) van in contubernia op-edealde Romeinse legionairs eplaatst.
Elk castra bezat nen valetudinarium (cf. zekenboog) woar gewonden en zeken noar ebracg wodden um deur de dokters verzörgd te wödden. De tenten wödden op-etrokken tussen tiedeleke verschaansingen van eerde en holt, woardeur zie beschut waarn teggen meugeleke nachteleke oavervallen. Moar as zi-j later wier oavergoat op nen meer anvallenden krieg, kriegt de castra n meer vast karakter en doot dizze legioenstaandplaetse ok deenst as zommerkamp. Dit geet samen mit n groter gemak van dee kampen.
Castra bestoanden uut barakken, woar de soldoatn eure underkommens hadden, umrengd deur ne päölkes mure. Dizze mure wierd van päöle met spitse punten emaakt. In latere tied wödden de castra "versteend" en wödden dee muurn en heufdgebouwen van steen emaakt.
Bi-j vri-jwal alle Romeinse leagerkampen wöd den meervoldsvörm castra bruukt. Dit kump umdat den Latiensen enkelvoldsvörm castrum alleneg veur n enkel soldoatn fort wöd ebruukt; kampen mit meerdere huze wödden vri-jwal altied castra eneumd.
Beknopte bibliografie
Aut: Y. Le Bohec, art. castra (I 1), in NP2 (1997), klm. 1022 - 1024. Aut: B. van Daele, Het Romeinse leger, Leuven, 2003.
Hassebaarg
250px|right|thumb|Hassebaarg in Septìmber 2005 De Hassebaarg (Nederlaands: Hasseberg) is t hoogste punt van de provìnzie Grunnen.
De baarg, meer n hoogte, is 14,2 meter + NAP en ligt om en bie 2 km ten oosten van Zèlng (gemainte Vlagtwedde). De Hassebaarg steekt dudelk boven t laandskop uut, mor is vanof de grond zain, gain 14,2 meter hoog. Dit komt deurdat Westerwolde, t gebied woar de Hassebaarge ligt, zulf al 6 meter +NAP is. De top ligt op Nederlaands grondgebied. Juust achter dij top ligt de Duutse grènze.
In vrougere tieden wuir de Hassebaarg as es bruukt.
De noam Hassebaarg is ôfkomsteg van de hekse Hasje.
De heuvel is tegenswoordeg n beschaarmd natuurgebied.
Holterhook
Den Holterhook is een buurtschap in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Ni'jstad
Ni'jstad (Nederlands: Nieuwstad) is n buurtskap van t dörp Wilsum in de gemeente Kampen in de Nederlaandse provinsie Overiessel. t Ligt 6 kilometer ten zuudoosten van de stad Kampen, in t noorden van t dörp Wilsum.
Holterhook
Et "Kamp Holterhoek" is in et buurtschap. Kamp Holterhoek is vanaf 1955 as afluusterpost van de Navo in Holterhoek evestigd. Vrogger was et een afluusterpost van et Warschau-pact. Tegenswoordigs is et een verbindingspost veur de vredesmachten oaveral ter wereld.
Fokko Veldman
Fokko Veldman (Wollinghoezen, 1944 - Bilpin, Australië) was een Grunninger taalkundige en ien van de oprichters van Grunningstalig literair tiedschrift Krödde.
Mit Wim de Lange, Hanny Diemer en Henk Scholte zette Veldman 't tiedschrift Krödde op naor veurbield van 't Drèentse Roet; 't eerste nummer kwaamp uut in april 1982. Van hum stunden verhalen, gedichten en literatuurbesprekings in Krödde. Wieder publiceerde hij artikels op 't gebied van taal, literatuur, volkskunde en geschiedenis.
In 't voortgezet onderwies warkte Veldman as docent Nederlaands en Duuts. Mit de vrouwe, Prue Gargano, was Veldman as schriever en bewarker verbunden an 't Prisma-vmbo-buzewoordenboek Engels-Nederlaands. Ok warkte hij mit an 't Prisma-haandwoordenboek Engels.
Biddinghuzen
Biddinghuzen is n darp in Oostelik Flevoland, in de Nederlandse provinsie Flevoland. De kern is een van de drie darpen van de gemeente Dronten.
Geschiedenis
In 1963 is Biddinghuzen ontstaon. t Darp is verneumd naor n verdwenen darp mit de zelfde naam, in 790 veur t eerst eneumd as Bidningahusum. Op 10 oktober 1963 kwam de familie Heijmink as eerste bewoeners in Biddinghuzen woenen, in t huus op De Voor 6.
t Hart van Biddinghuzen wort evormd deur karkelik sentrum De Voorhof, de plek van de protestantse kark en de R.K. Bonifatiusparochie. Tegenover de kark he'j meerdere winkels waor je t belangriekste spul kopen kunnen. n Plaotjen van n iesvoegel is t logo van t Flevolandse darp. De iesvoegel zie'j oek weer in 'de gouwen iesvoegel': n erespeld van de darpsvereniging veur n plaotsgenoot die veul veur Biddinghuzen betekend het.
Rekreasie
Rekreasie is n belangrieke bron van inkomsten veur t darp, je hen der meerdere kämpings, jachthavens en stranden.
In Biddinghuzen he'j t bekende pretpark Walibi Holland (vrogger: Flevohof, laoter Walibi Flevo, Six Flags Holland en daornao Walibi World), de Golfclub Dorhout Mees en FlevOnice (sinds 2007 de langste iesbaon van Nederland). Oek t evenemententerrein naost t pretpark is landelik bekend vanwege de veule festivals.
's-Eerenbroek
thumb|Ligging 's-Eerenbroek 's-Eerenbroek (Nederlands:  's-Heerenbroek) is n Nederlands lintdörp in de Overiesselse gemeente Kampen. t Ligt tussen Kampen en Zwolle an de oostzied van de Iessel.
Doempien
thumb|Et doempien thumb|Een schets van et doempien thumb|Een ofbeelding van et doempien thumb|Schets van een nust van et doempien thumb|Troglodytes troglodytes thumb|Cuculus canorus canorus + Troglodytes troglodytes Et doempien (Troglodytes troglodytes) is de ienigste Europese winterkeuningsoorte. Et is een klein drongen voegeltien van omdebi'j tien centimeter mit een opwipt stattien. Hi'j beheurt tot een femilie waorvan alle aandere soorten uutslutend in Amerike veurkommen, mar disse soorte is over et grootste diel van Eurazië verspreid. Et doempien is now iene van de meerst algemiene voegelsoorten, omdat hi'j him anpast het an liekegoed bosrieke as eupen gebieden.
's-Eerenbroek
t Dörp ligt veur t overgrote deel an de Zwolseweg (de N764). 's-Eerenbroek bestiet uut de buurten de Krone, de Bisschopsweterink en de Skoolstege. t Oostelikste deel van 's-Eerenbroek iette vrogger Veekaoten; disse name wördt tegenswoordig niet meer gebruukt. Via n pöntien is t dörp in de zomer verbunnen mit Zalk, dät an de westzied van de Iessel ligt.
Doempien
Doempies eten veurnaemelik insekten en spinnen, mar ze eten altemet ok wel zaoden van kleine plaanties. Zien zanggeluud is helder, en het vibrerende scharpe trillers. Et Doempien is ien van de kleinste voegelsoorten van Europa en kan vanwegen zien kotte vleugels niet zo best vliegen. Hi'j is zoe'n 9,5 centimeter laank en weegt omdebi'j 10 gram. Liekegoed et mannetien as et wiefien hebben brune veren. De opvalende stat staot recht omhoge.
's-Eerenbroek
In 's-Eerenbroek stiet n monumentale zuvelfabriek die niet meer in gebruuk is, en n eigen skole, de Prinses Julianaskole, die in 2009 onderd jöör beston. De voetbalclub van t dörp is VV 's-Heerenbroek. Swinters is de eufdattraksie veurnamelik de iesbane. Op 1 febrewoari 2015 kwamp der een ni'je bezienswaordigheid bi'j: een Mariakapel.
Doempien
Aandere benaemings
In et Stellingwarfs wodt et doempien ok wel een moskeuning, ossekeuning, otskeuninkien, winterkeuninkien of een tuunkroeper nuumd, mar de meerstbruukte benaeming is toch wel doempien, dat weer wat weg het van de Friese benaeming tomke.
's-Eerenbroek
's-Eerenbroek is de geboortepläse van weerman Jan Pelleboer (1924-1992).
Doempien
Votplaanting
Et mannegien begint al in de winter mit et bouwen van een tal nusten die hi'j an et wiefien anbiedt. Disse ronde nusten, mit ien ingaang an de ziedkaante, wodden in de meitied deur et mannegien maekt, in heden, struken en takkenbossen op een hoogte van omdebi'j ien meter boven de grond. De nusten wodden maekt van mos, blaoden en gaste. An et aende van april leit et wiefien vuuf tot acht witte eier mit roodbrune stippen. Nao zoe'n 14 tot 16 daegen bruden kommen de eier uut, waornao de beiden oolden de jongen nog twie weken voeren veurdat de jongen uutvliegen. Et doempien brödt meerstal twie tot drie keer per jaor.
De Euvels
De Euvels (Nederlands: De Heuvels) is n buurtskop van de polder Kampervene in de gemeente Kampen in de Nederlandse provinsie Overiessel. t Ligt n kilometer of vieve ten zuden van de stad Kampen.
Hupsel
Hupsel is een buurtschap in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Hupsel is de geboorteplaatse van de Olympisch kampioene schaatsen, Annie Borckink.
Lintvelde
Lintvelde is een buurtschap in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Havixhorst
thumb|300px|De Havixhorst in De Schiphorst bi'j De Wiek, 2010 De Havixhorst is een in 1618 erkende havezate op een laandgoed in de gemiente Möppelt in de Nederlaandse pervincie Drenthe. 't Laandgoed lig in de buurtschop De Schiphorst; véur de gemientelijke herindieling van Drenthe op 1 jannewaori 1998 heurden de Havixhorst bi'j de gemiente De Wiek. 't Vroggere laandhuus gebruukt ze now as hotel. 't Laandgoed Havixhorst viej an de noordkaante van 't Drèents-Oaveriesselse reviertien de Riest.
Geschiedenis
thumb|left|300px|De Havixhorst in 1732 etiekend deur [[Cornelis Pronk]] De Havixhorst is veur 't eerst enuumd in 1371. Töt in de 17e eeuw was 't in 't bezit van leden van de femilie Van den Clooster. Vanof de 15e eeuw harren de heren van Havixhorst 't collatierecht, 't recht umme de geestelijke veur te dragen ter benuming, in de karke van De Rieverst. De femilie Van den Clooster bezat ok de havezates Rheebruggen en Vledderinge. In 1580 hebt ze de havezate Batinge in Dwingel veroaverd, mar die mussen ze weer ofstaon.
Nationaol bieldenpark De Havixhorst
De Stichting Het Drentse Landschap hef in 2005 een projectplan eschreven mit de name 'Nationaal beeldenpark De Havixhorst'. De bedoeling is um in samenwarking tussen 't hotel en 't restauraant in de tunen van de Havixhorst een vaste oaverzichtstentoonstelling in te richten van de figuratieve bieldhouwkeunst in Nederlaand in de 20e eeuw. 't Drents Museum in Assen en 't Museum voor figuratieve kunst De Buitenplaats in Eel ondersteunt 't plan. D'r is ok samenwarking ezöcht deur Stichting Groep van de figuratieve abstractie in Oethoezen. D'r is een begun emeuken mit 't bieldenpark.
Eileuverstesjon
Vlakbi'j Havixhorst lig 't eileuverstesjon De Lokkeri'je, daoras 't hiele jaor deur eileuvers bint. In de zomer zuukt een paar honderd veugels voedsel an de oevers en in de weilaanden van 't Riestdal; in de winter wördt d'r een paar dezien eileuvers verzörgd.
Hoonte
Hoonte is een buurtschap in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. De bekende Nederlandse dichter Gerrit Achterberg hef van 1944 tot 1952 hier ewond.
Geert Grote
thumb|'t Begun van de kelender in Geert Grote zien Getijdenboek, exemplaar Huis Bergh, hs 4. Geert Grote (Dèventer, oktober 1340 - ok daor, 20 augustus 1384) was een middelieuwse diaken, godgeleerde, schriever, kloosterhervörmer en boeteprediker binnen de kattelieke karke. Hi'j was de grondlegger van de Mederne devotie, een lekenbeweging die 't christelijke gemienschopslèven ni'j lèven in wol blaozen.
September
September (ok wal: harfstmaond) is de negende maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 30 dagen. De naom komp van 't Latiense woord septembris wat de zeuvende betekent- september was de 7de maond van 't jaor, umdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.
Geert Grote
In oldere geschriften en deur stichtingen die heur naam an hum verbiendt, wördt zien naam ok wal espeld as Geert Groote, mit dubbele 'oo'; dit is een 19e-ieuwse schriefwieze veur een middelieuwse name.
Akrotiri en Dhekelia
Akrotiri en Dhekelia (Grieks: Ακρωτήρι, Δεκέλεια; Törks: Agrotur, Dikelya), binnen twai gebieden op t aailaand Zyprus, dij nait bie de republiek Zyprus heuren. Dizze gebieden stoan bekend as t Souvereign Base Area en heuren tou Groot-Brittanje en binnen militaere gebieden. In dizze gebieden gelden dan ook de Britse wetten. Zie hebben n aigen politsie, braandweer, douane, winkels, restauraants en n gevangenis. t Het ook Britse stroatnoamen.
Geert Grote
Waandel
Geert Grote studeerden vanof 1355 geneeskunde, theologie en karkelijk recht an de Sorbonne in Paries. Van 1368 töt 1374 was e kanunnik van de Dom van Aken en van 1371 töt 1374 had e een kanunnikplaatse bi'j de Utrechtse Dom.
September
Aandere naomen veur september: havermaond, evenemaond (avena = haver), harfstmaond, gerstmaond, vruchtmaond. September wör ok wal de aandere oogstmaond nuumd, as tweide oogstmaond (nao augustus). Romeinse naom: September Joodse naom: Tisjrie
Akrotiri en Dhekelia
De gebieden binnen overbliefsels van de Britse kolonie op t aailaand. Noadat t Veraind Keunenkriek Zyprus aofnomen haar van t Ottomoanse riek in 1878, wör t aailaand n Brits protektoroat. Ien 1960 kreeg Zyprus heur onaofhankelkhaid. Akrotiri en Dhekelia bleven Brits, wegens t grote verlet dat t VK haar ien de regioon (Izrel en t Suezknoal). 14 joar loater wollen de Griekse Zyprioten zuch bie Griekenlaand vougen, wat laaide tot n börgeroorlog. t Aailaand wör verdaild in Törks Noord-Zyprus en Grieks Zuud-Zyprus mit doar tuzzenin n neutroale zone. Akrotiri en Dhekelia wörren nait beïnvloud deur dizze opdailing en bleven neutroal. De Törkse troepen dij Noord-Zyprus holpen tiedens de börgeroorlog vuilen de enkloaves ook nait aan, om konflikten mit t VK te veurkommen.
Geert Grote
Waandel
Geert Grote verzamelden een groep volgelingen um hum hen, de mederne devoten. Hieruut ontstunden de Zusters en Breurs van 't Gemiene Lèven (gemien muj opvatten as gemienschoppelijk; mandielig) en de Congregatie van Windesheim. De bisschop van Utrecht was niet drok op heur opvattingen en vaardigden veur diakens in 't vorstbisdom Utrecht een preekverbod uut. Deur persoonlijke contacten wus Geert Grote toch veul mèensen veur zien zaak te winnen. Vanwege de Utrechtse tegenwarking wördt e mangs vergeleken mit de latere Dominicaanse boeteprediker en priester Girolamo Savonarola. Allebeidend wördt ze eziene as veurlopers van de Hervörming en 't protestantisme, mar bleven ze trouw an de kattelieke karke.
Geert Grote was nauw bevriend mit de rector van de Latiense schoele in Zwolle, Johan Cele, die e d'rvan weerhöld um in een klooster te gaon. Via 't onderwies en 't verzameln, vertalen en verspreiden van boeken wördden de ideeën van Geert Grote rap deur hiel Europa uutedragen.
Nao een bezuuk an een vrund die an de pest leed, kwaamp e op 43-jaorige leeftied uut de tied.
Naolaotenschop
thumb|Stien mit een tekst van Geert Grote in de [[Broederenkarke in Dèventer]] Van Geert Grote bint mit name preken en gebeden oavereleverd. Hi'j schreef in een schrifttaal die zowal Middelnederduutse as Middelnederlaandse kenmarken hef en die tègenwoordig wal Iessellaands enuumd wördt. Een antal van zien gebeden kreeg zo'n weerklaank det ze in haoste alle getijdenboeken wördden op-eneumen. In zien traktaot Contra turrim Traiectensem trök e van leer tegen de bouw van de Utrechtse domtoren, die volgens hum alleen mar töt grootsigheid en töt bewondering van bezukers zol leidden. Dizze tekst hebt ze pas in de jaoren zestig van de 20e ieuw herontdekt. D'r bint mar een paar haandschriften van hum bekend, zodej kunt denken det e aordig alleen stund mit dizze kritiek.
D'r wördt an-eneumen det de belangriekste vertègenwoordiger van de Mederne devotie, Thomas a Kempis (rond 1380 - Zwolle, 25 juli 1472), in belangrieke maote Grote zien schrieveri'je 'ecodificeerd' hef in zien wark De Imitatione Christi (De naovolging van Christus).
Herdenking
thumb|De eerste stien wördt elegd van 't Geert Groote Huis in Dèventer, 1 september 2011. In Dèventer lig onder 't Lamme van Dieseplein de crypte van Geert Grote. Sinds 2011 wördt op dit plein ebouwd an 't Geert Groote Huis. 't Doel daorvan is um Grote zien prakkezaoties en acties naor de tègenwoordige tied te vertalen.
Drei orgenisaoties in Dèventer die de name van de karkhervörmer draagt, besleuten in 2009 um een Geert Groote Dag in te stellen, die alle jaoren op de eerste donderdag in september mut plaatsvienden. De eerste Geert Groote Dag was op 3 september 2009.
D'r is ok een comité det een staandbield van Geert Grote in Dèventer hebben wil.
Graffest
Graffest (uutspraoke: Graffes; Nederlands: Grafhorst) is n stad in de gemeente Kampen, in de Nederlandse provinsie Overiessel. Graffest kreeg in 1333 stadsrechten, maar wördt vanwege de grootte meestentieds n dörp enuumd. Hoewel de geskiedenisse van de gemeenskap terugge giet töt 1333, verrinneweerde n brand in 1849 zwat de ele stad. Maar drie van de zestig gebouwen stonnen döörnao nog overeind. In 2007 ad t ongeveer 1000 inwoners.
Graffest ligt tussen t Ganzediep, n water dät n verbinding vörmt met de rivier de Iessel en t Zwärte Meer, en de Kamperzeediek.
Beuningen
Beuningen kan verwiezen naor:
Graffest
Töt 1 jannewari 1937 was Graffest n zelfstandige gemeente. Vervolgens maakte t deel uut van de gemeente Iesselmuden. Toen de gemeente Iesselmuden op 1 jannewari 2001 bi'j de gemeente Kampen edaon wier, ging ook Graffest deel uutmaken van Kampen.
Graffest ef de volgende straotnamen: Graffesterweg (eufdweg), Jan van Dieststraote (gaf in 1333 stadsrechten an Graffest), Meenteweg, Dirkje Kärke Maot (is ebouwd op grond die in t verleden eigendom was van Dirkje Kerke), Zalm-of, Achterstraote, Kärkstraote, Veurstraote, Branderdiek, en de Kamperzeediek. Der is één basisskole en der bin drie kärken: één van de Old Griffemeerde Gemeenten in Nederland, één van de Vri'j Ervörmde Gemeente en één van de Ervörmde Gemeente (PKN). Graffest is n kärkelike plaatse. Bi'j de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 be-aalde de SGP net gien meerdereid van de stemmen in t dörp, 45,4%.
In t Ganzediep drekt naost Graffest is in de Tweede Wereldoorlog n bommenwärper neereskeuten (deur n landwacht vanuut polder Mastenbroek). Eén persoon ef dit overleefd, de andere 6 vliegeniers bin ummekomen en liggen begraven op de begraafplaatse van Graffest. Värder is Graffest in t verleden n paar keer elemaole of-ebrand.
An t einde van de 19e eeuw was de veurnaamste inkomstenbron de visseri'je en riet kappen veur gebruuk bi'j rietdekken. Vanwege de grootte van de gemeenskap mutten inwoners now, begin 21e eeuw, un inkomsten meestentieds ärns anders vinnen.
Biestemärkt
Tradisioneel wördt in Graffest sinds 1333 in oktober de biestemärkt e-olden, dät n echt dörpsfeest is. De biesten e'j der inmiddels al jören niet meer, maar t tradisionele feest wördt nog altied evierd en Graffesters en old-Graffesters komen dan bi'j mekare um aol en krentemikke te eten, al dan niet onder t genot van n dränkien.
thumb|none|700px|Zicht op Graffest vanuut t zuudwesten ezien
Nederlaandsen Opstaand
thumb|300px|Inname van Grunningen deur de Stoatsen in 1594 Den Nederlaandsen Opstaand (ok wal "Den Opstaand" eneumd) is in de ni-je geskiedskrieving de benaming veur wat vrögger uutslutend den Tachtigjoarigen Oorlog wierd eneumd. Mit Den Nederlaandsen Opstaand wöd veural esprokken ovver de beginjoaren van den Tachtigjoarigen Oorlog. Veulal sprekt zie oaver de tied van 1568 (et officiële begin van den Tachtigjoarigen oorlog mit den slag bi-j Heiligerlee) tot 1589 (et vort goan van de Graaf van Leicester) woarnoa de Stoaten geen ni-jen laandvoogd meer zochten moar zelf den macht op zich namen. In 1589 is den zaak van den Opstaand ok veur et grootste deel in et veurdeel van de Stoaten beslist.
Deur Alva is et verzet teggen den Spaansen könning Filips II beskrevven as nen opstaand. In 1572 leet Lodewiek van Nassau an zien breur Willem wetten dat den hartog van Alva gans verboasd is ... dat dee steadn zo in opstaand komt (les villes se revoltent ainsi). In breven, krenieken en dagbeuke uut dee tied wöd esprokken oaver verzet, verlatinghe, ofzwering van den laandsheer, enzowieter. Ok in de latere geskiedskrieving ovver dizze tied wodt dee gebeurtenissen vanof 1568 veulal an-eduud as 'Den Opstaand'. In ne leste studie spreakt under meer Dr. A.Th. van Deursen oaver Den Opstaand van 1572-1584.
Eerst was den opstaand veural ericht teggen et schrekbewind van den hartog van Alva. Loater wodden et stöareg meer nen algemeneren opstaand teggen Filips II van Spanje. In den opstaand stoand et geleufsvroagstuk en et stoatsgezag centroal. Filips wol éen centroal regierd laand under éen geleuf, et Rooms-Katholicisme. De opstaandelingen wollen ne decentraole ovverheid (gewesten en Stoaten-Generoal), ne zekere moate van zelfbestuur, deels eigen belasting-inning en vri-jheid van godsdeenst. Den grootn motor achter den opstaand was Willem I van Oranje-Nassau, howal Willem van Oranje eerst veur ne lange tied achter Filips II blef stoan. Den zin in et Wilhelmus, et Volksleed van Nederlaand, Den könning van Hispanje heb ik altied e-eerd kump doar nog van weg. Den opstaand kreg n moatschappelek anzeen in de zogeneumde Akte van Verlatinghe dee in 1581 deur den Stoaten-Generoal wodden an-enommen. Den Opstaand kwam tot n ende mit de algehele oaverwinning veur de Noordeleke Nederlaanden in 1648 bi-j de vrea van Münster.
Deur allerlei geskiedkundegen is den Opstaand verskillend be-eurdeeld. Et proatn ovver den opstaand teggen Spanje geet tot op den dag van vandage wieter.
De Röskamme
De Röskamme (Nederlands: De Roskam) is n buurtskap van de polder Kamperveen in de gemeente Kampen in de Nederlandse provinsie Overiessel. t Ligt drie kilometer ten zuden van de stad Kampen.
Lochoezen
Lochoezen hef joarleks met poasen één van de grootste poasvuren van den Achterhoek.
Buterheideveld
Buterheideveld (Nederlaans: Bûteheideveld of Buterheideveld) is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Makkinge, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Oktober
Oktober geldt vanof de 16e eeuw as rozenkransmaond.
Mommeriete
De Mommeriete was een drassig gebied in 't Oaversticht (tègenwoordig in de gemiente Hardenbarg in Oaveriessel, denkelijk in de buurtschop Holthone). De Quedam narracio de Groninghe de Trentis de Covordia et diversis aliis sub episcopis Traiectensibus (1232) beschrif 't as 'een moerassige, waterrieke vlakte van roem een haalve mijl bried, zunder bomen of bossies'.
Op 28 juli 1227 wördden daor in de Slag bi'j Aone de bisschop van Utrecht, Otto II van Lippe, mit een paar honderd ridders of-eslacht deur een Drèents leger onder Roelfe II van Coevern. 't Bisschoppelijke leger was mit zien zwaore waopenrusting en peerden in 't moeras elokt en kwaamp daor vaste te zitten, waordeur 't een gemakkelijke prooi was veur de Drenten.
Ligging
De precieze ligging van 't vroggere moeras bint ze niet zeker van. Een brief uut 1842 van de toenmaolige börgemeister van Grambargen nuumt de Mommeriete as een gebied in Holthone, een paar kilometer ten noordoosten van Aone. Bi'j Aone sleug Otto van Lippe volgens de 15e-ieuwse Cronike van den greven van Benthem zien tenten op:
Aone lag dichte bi'j de revier de Vechte, waoraover 't bisschoppelijke leger beveurraod kun wörden. De Narracio uut 1232 hef 't oaver 'die vervluukte en noodlottige plaatse Aone'.
Roelfe zette zien tenten op bi'j Coevern:
Name
Een schattingsregister uut 1400 nuumt 'Oedbert des Mommezoen', Oedbert, zeune van Momme. 't Kan dus wezen det 't moeras naor iene mit dizze name enuumd is.
In de Nedersaksische schrieveri'je
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> As de zunne begunde te schienen op de mörgen van de dag, in de sponzige Mommeriete daor leverde Drenthe slag.
Bi'j Aone staot de soldaoten, de Bisschop zien leger is gróót: wi'j hebt de haerdstee verlaoten, want oenze volk is in nood.
[...]
Uut Roel Reijntjes zien Ballade van de Slag bi'j Ane
Uut Martin Koster (2004), Strèupers van de taol: 25 jaor Roet, Zuudwolde: Het Drentse Boek
Notre-Dame van Paries
right|thumb|250px|De Notre-Damekathedraal De Cathédrale Notre-Dame de Paris (Oonze-Lieve-Vrouwekathedraal van Paries) is 'ne kathedraal in vroggotische stiel op 't eilaand in de Seine, "Ile de la Cité", in 't midden van Paries. De kathedraal is ebouwd in opdrach van bisskop Maurice de Sully in de tied van Lodewiek VII. De eerste stien is in 1163 elegd deur Paus Alexander III. De bouw van de kärke is voltooid in 1345.
De Notre-Dame is 130 meter laang, de twie niet-of-ebouwde torens hebt alletwie 'ne hoogte van 69 meter. De torens kunnen beklömmen wörden en bieden 'n uutzich over de stad.
Rijnwaarden
Rijnwaarden is een veurmalige gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente had op 1 februari 2008 zo'n 10.998 inwoners (bron: CBS) en het een oppervlakte van 44,86 km² (waorvan 8 km² water). De gemeente Rijnwaarden maakt deel uut van de Stadsregio Arem-Nijmegen. De Rijn stroomt hier Nederland binnen. De lokale Olde Rijn is een revierarm waor vroeger de heufdstroom van de Rijn liep. Rijnwaarden is in 1985 gevormp uut de toemalige gemeenten Herwen-en-Aerdt en Pannerden. De gemeente Rijnwaarden werkt op verschillende terreinen nauw samen met de gemeente Zevenaar. Der wödt gespraoken aover een fusie van beide gemeenten indertied.
Plaatsen
Aord, Harwe, Lobith (gemeentehuus), Paandere, Spiek, Tolkamer en Tuindorp
Gerard Nijenhuis
Gerard Nijenhuis (Geeiten, 22 jannewaori 1932) is een Drèentse schriever in 't Drèents en Nederlaands. An veul initiatieven um de Drèentstalige schrieveri'je uut te bouwen hef e mit-ewarkt.
Jeugd en domeneerswark
Nijenhuis hef theologie estudeerd in Stad en later in Amsterdam. van 1956 töt 1971 was e domeneer in Noord-Hollaand; daornao is e terogge komen naor Drenthe.
Schrieveri'je en streektaalwark
Begun jaoren vieftig debuteerden Nijenhuis mit 't Drèentstalige gedicht In Memoriam in 't maondblad Drenthe. Veur de rubriek 'Drentse dreumerijen' van de regionaole radio (toen de RONO) schreef e verhalen. Een stok of wat daorvan verschenen in 1955 in de bundel Um 't Hemelriek onder zien schoelnaom Harm Werners. Nijenhuis was ok veurganger bi'j de eerste Drèentstalige karkdienst die deur de RONO uutezunden wördden. In de jaoren tachtig maakten e veur Radio Drenthe 't veulbeluusterde pregramma 'In de mooie kaomer'.
In 1956 hef e in de maande mit Hans Heijting en Gerrit Kuipers 't leegdrömpelige Drèentstalige tiedschrift Oeze Volk op-ericht. Ok was e iene van de oprichters van de Drentse Schrieverskring, die d'r in 1996 mit uutscheidden, mar in 2012 vanni'js op-ericht wörden deur Nijenhuis en Albertien Klunder.