cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoornsterzwaog
Hoornsterzwaog (Nederlaans: Hoornsterzwaag, Fries: Hoarnstersweach) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noordoosten van et plak Et Vene, an de N380, en et het omdebi'j 890 inwoners (1 jannewaori 2004).
Weule
thumb|right|300px|Weule Ne weule of ne vroot (Talpa Europaea) is n zoogdeer det oonder de groond leawt, oet de weulnfemilie (Talpidae) Ne weule is ongevear 11 töt 16 cm laank en weg tusken de 30 en 130 gram, en t mennken is iets grötter as t wiefken. Hee hef nen kortn vacht den at in ne aparte richting gröait woerduur at'e gin möaite hef met t vuuroet of achteroet duur de gänge te kroepn. Bie aandere zoogdeers gröait de höare aait noar achtern, mear ne weule kan de hoaranzettige kaanteln, woerduur at'e gin wearstaand hef at'e achterwearts geet.
De weule hef grote greafhaande met veer vingers en n duumken, woermet'e makkelik greawn kan. Hee kan töt ne deepte van 120 cm goan, mear meesttieds blif'e kort oonder t oppervlak, wat de geleardn de jaaggänge of weulritn neumt. Hee hef kleaine eugkes van ongevear nen millimeter duursnee, woermet'e neet völle zut. Zin belangriekste zintuug is zinnen langn spitsn snoetn, den at geveulige snorhöare en tastzinnoewn hef.
Behalve in de paartied leawt ne weule aait allene. Omdet öar leafgebeed oawerlapn kan, gebroekt ze rökn en geluud um met mekoar te kommuniseern.
Amazone
Amazone kan onder meer wiezen op:
Harm Jans Stevens
Harm Jans Stevens (Ekselveen, 1913 - Daolen, 1973) was een Drèentse schriever.
Stevens warkte bij de Nederlaandse Spoorwegen en woonde achterienvolgens in Vaalt, Emmen, Coevern en Rötterdam. In Rötterdam wördden e bestuurslid van Drèentse veriening Het Olde Laandschap. Vanof 1952 verschenen der in 't blad van de veriening onder aandere gedichten van Stevens onder de schrieversname Hajes. Veur de riegelmaotig eholden cabaretaovenden van Het Olde Landschap schreef e stokkies, liedteksten en 't tenielstok Mommeriete. Zölf speulde-n-e ok.
Wark van Stevens stund ok in 't karkekraantien van Oring, mangs onder eigen name, mangs onder de schoelname Harm Holtkapper. Vanof 1962 stunden mit Faunus ondertiekende netuur- en diervertellegies van hum in Oeze Volk. Uut dizze vertellegies blek 't dudelijkst zien talent. Hij nuumde humzölf een naozaot van roemruchte jagers en streupers. Van zien grofva had e 't miest eleerd; mit hum had hij, vake in smèrig weer, deur veld en bos ezwörven. Uut zien verhalen sprek det e 't dierenlèven begreep en anvuulde.
Stevens zien schrieverije wördden ebloemleesd in warken as Drentse schrieversalmanak (1975), Drenthe's Erfgoed (1978), Mandielig (1983), Oes eigen taol (1991), Maandewark (1994) en Scheupers van de taol (2003). De beste vertellegies wördden bij menare edaone in ''Achter de boswal. Drentse dierenverhalen'' (Winschoot: Van der Veen, 1970).
In 2004 nuumde de gemiente Börger-Oring een straot naor Stevens in Twaidemond.
Peel en Maas
Peel en Maas (Limburgs: Pieël en Maas) is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Limburg. De gemeente is op 1 jannewaori 2010 ontstaon deur n fusie van de vroggere gemeenten Helden, Kessel, Meijel en Maasbree. Peel en Maas had op 31 meert 2015 43.445 inwoeners (bron: CBS) op n oppervlakte van 161,35 km².
Darpen en kernen
De gemeente Peel en Maas is t resultaot van n fusie tussen vier (veurmaolige) gemeenten mit elk zien eigen wieken en kernen. De tabel hieronder gif n overzicht van disse darpen en kernen.
Madeira
Madeira (uutspraak:, Portugees veur holt) is n eiland in de Atlantiese Oseaan, ongeveer 700 kilometer ten westen van Afrika en 1000 kilometer ten zuudwesten van de Portugese kust. Samen mit Porto Santo en de zudeliker liggende eilanden Ilhas Desertas en Ilhas Selvagens vörmp t de archipel en autonome regio Madeira van Portugal. De Azoren hebt binnen Portugal de zelfde staotus. De grootste stad op Madeira is Funchal, dat geliek ok de heufdstad is van de autonome regio.
Madeira hef n mirakels mild klimaot, de temperatuur ligt haost altied tussen de 16 en 22 °C. t Eiland is deur de natuur, de veule bossen en de bargen populaer bie wandelaars en natuurgenieters. Umdat de kust veural uut stikke rotswanden bestiet en der zwat gien zandstranden bint, is der op Madeira gien massatoerisme. De eilanden hebt n vulkaniese oorsprong. De hoogste barg is de Pico Ruivo (1862 m).
Oostfalen
Oostfalen (Ostfaolen) was ene van de 4 gebeedsdeale van et olde stamhartogdom Saksen in de vrogge middeleeuwn. Et was eleagen tussen den Wezer, Elbe, Saale en Unstrut, in et zuden van et hudege Nedersaksen en Saksen-Anhalt. De aandere 3 Saksiese gebeden waren Engern, Noordalbingië en Westfalen.
Madeira
De bekendste spesialiteit uut de Madeirese keuken is de verstarkte dessertwien die dernaor vernuumd is. Behalve deur disse Madeira-wien stiet t eiland ok bekend um de espada, de zwarte daegenvis (Aphanopus carbo).
Oostfalen
In de Annales regni Francorum wodden de bewonners van Oost- en West-Falen veur et eerst eneumd bi-j de beskrieving van et joar 784, toon Karel de Grote en zienen oldsten zönne Karel ten striede trokken teggen de Saksen; Karel de Grote teggen de "Ostfalaos" en zienen zönne teggen de "Westfalaos".
Madeira
De veule exotiese bloemen die der in t wild gruuien kenmarken t eiland zodaonig dat Madeira ok wel t bloemeneiland enuumd wordt. t Eiland hef n koppel endemiese vogelsoorten waorvan de Madeiravinke de bekendste is. Ok he'j veule laurierbossen (laurisilva) op Madeira, dit landschopstype stiet ok op de UNESCO-weerldarfgoedlieste. Deur de vulkaniese oorsprong kump der op de eilanden gien enkel inheems zoogdier veur.
Oostfalen
Woarschienlek is et woord "falen" verwant an et Latiense "planus", in de betaekenis van veld of vlaakte. Oostfalen was dus et oosteleke laand van de Saksen.
Madeira
Madeira kenmarkt zich deur zien unieke netwark van levada's; smalle irrigasiekanalen die aover t hele eiland deur de bargen an-elegd bint. Vanwege de stikke noordkust is de kolonisasie van t eiland an de minder stikke zuudkust begunnen, waor ok de heufdstad Funchal ligt. t Water vanuut de bargen in t noorden wordden via de levada's naor t relatief dreuge zuden ebracht. Langes disse levada's is altied n voetpad an-elegd, um onderholdswarkzaamheden te vergemakkeliken. Op partie plekken bint disse päächies mar 20 sentimeter breed en lopen ze vlak langes n stikke ofgrond. Op andere plaatsen bint ze zwat twee meter breed. A'j goed op de börties let en eventuele adviezen van de lokale bevolking opvolgt, bint ze geschikt um derlanges te kuieren.
Oostfalen
De anduding van de regio as Oostfalen is later in onbruuk eraakt; et dialekt van de bewonners wöd teggenwoordig wal Oostfaals eneumd.
Madeira
Bestuurlike indeling
Madeira is onderverdeeld in de volgende gemeenten:
Bevolking
Toe Madeira in de 15e eeuw deur de Portugezen ontdekt wordden, was t niet deur mensen bewoond. De eerste bewoners waren Portugezen, die veural uut de provinsie Minho kwammen. Hoewel de bevolking dus van oorsprong Portugees is, hef zich op Madeira en op de eilanden die der kortbie liggen in loop der jaoren n eigen amparte kulturele identiteit ontwikkeld.
Skeelderskeunst
duum|Skeelderskeuns Skeelderskeunst is nen oalden voorm van beeldende keunst. t Oonderskeidt zich hierin da'j ne, met pigmeanten vermengde, vleuiboare oplossing op nen stievigen oondergroond anbrengt. Dit kan op völle veskilnde skeelderwiezen.
Joaren laank vunden de leu dat skeeldern alenig met vleuiboar pigment skeeldern eneumt kon wörden. Tiegnswoordig wördt ’t begrip wat roemer enömmen en heurt der ok het tekenen met potlood of kriet biej.
In de skeelderskeunst he'j net as in de beeldhouwkeunst en architektuur periodes met spesifieke kenmaarken. Die neumt wiej ok wa keunststreumingen. Nieje streumingen ontstoat vake oet reakties op eardere streumingen (aktie gif reaktie). Ok veraanderingen in t bestuur van n laand, nen oorlog of ne oetveending kan ne nieje streuming vereurzaken.
Hieroonder n oawerzicht van al disse streumingen, oetewaarkt met vuurbeelden oet de skeelderskeunst. Met, as et meugelik is, doarachter n joartal. Mangs löp ne streuming op n achtergroond al n tiedje nöast ne aandere streuming. Dan is t lastig um der n presies ontstoansjoartal an te giewn.
Kooldenburg
Kooldenburg (Nederlaans: Koudenburg) is een buurtschop in et Ooststellingwarfse dörp Haulerwiek, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.
Höder
thumb|200px|Vöärstelling van [[Loki den as Höder helpet de boage te richten]]
Höder of Höðr (oldnoorsk: Hǫðr) is nen blinden gud uut de germaanske mytology. Hee is de söäne van Woden en Frigg, bröder van Donar en Balder en halvbröder van Váli.
Volgens de verhalen kryget Frigg en Balder in nen dröym vöärspeld dat Balder uut de tyd sal kummen. Frigg is dår sou van van de wyse dat se alle vöärwarpen en saken up de wearld (behalve den misteltak) löt swearen em niks te doon. Sou waant sik Balder unstarvelik, en de andere guden hebbet der groute wille an üm allerhande wåpens en saken up em te smyten. Stoakegud Loki krigt der lucht van dat de misteltak niks evrågen is. Hee maket der ne speare (of pyle) van en drükket ne den blinden Höder in de handen. Med Loki's hülpe smit Höder de speare. Balder sakket vöär doud vöär de grund. Alleman is kats van de wyse, sou wat is in de halle van de guden noch nooit geböärd. Vandår dat Höder neet direkt egreapen wördt. Wodan wil wraak. Hee verkrachtet de åsinne Rinda en see krigt ne söäne, Váli. Den groit binnen eyn dag uut töt nen starken kearl en vermoardet Höder. Nå Ragnarök söllet beide Höder en Balder weader upstån, sik weader verbroderen en med mekander de wearld vannys bevolken.
Den däänsken geskydskryver Saxo Grammaticus skreav et net yts anders in synen Gesta Danorum. Volgens em vöchten den starveliken held Høtherus en den halvgud Balderus üm de hande van Nanna en wün et Høtherus van Balderus.
Höder kümt in vöäle andere verhalen geheyls neet vöär.
De Haar (Berkelland)
De Haar is een buurtskop in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et buurtskop völt officiëel onder Reurle. Et is enuumd noar de boerderi-je De Haar, dee neet meer besteet.
Prehistorie
thumb|400px|[[Megaliet|Megalietenkeunst van 't prehistorische Europese vastelaand]] De prehistorie, veurgeschiedenis of oertied is de tiedspanne in de mèenselijke geschiedenis tussen 't vrogste gebruuk van stienen gerei deur Hominini, zo'n 3,3 miljoen jaor terogge, en de uutviending van de schrieverije. Roemer bekeken giet de prehistorie terogge töt 't ontstaon van 't leven.
Sumer in Mesopotamië, de Indusbeschaving en 't Olde Egypte waren vanof de vrogge bronstied (vierde millennium veur Chr.) de eerste beschavings die heur eigen schrift ontwikkelden en an geschiedschrieverije deuden. Zij wördden nao-evolgd deur naoberbeschavings. Veur de mieste aandere beschavings leup de prehistorie of in heur iezertied. De verdieling van de prehistorie in de stientied, bronstied en iezertied gebruukt ze veur grote dielen van Eurazië en Noord-Afrika. Aover 't algemien wördt dizze verdieling niet gebruukt veur die dielen van de wereld waor deur contact mit Eurazische culturen de metaolbewarking inienen inevoerd wördden, zoas Oceanië, een groot part van Afrika bezuden de Sahara en dielen van Amerika. De tied waorin een cultuur deur aandere culturen aover eschreven wördt mar zölf 't schrift niet ontwikkeld hef, nuumt ze wal de protogeschiedenis van die cultuur.
Deurdet der in de prehistorie per definitie niet eschreven wördden, muj veur de bestudering dervan perberen prehistorische veurwarpen te duden en dateren. De prehistorische archeologie kik naor artefacten (deur de mèense emeuken veurwarpen), prehistorisch vullis en nog aandere bronnen in 't verbaand waorin ze anetröffen wördt: nederzettings, grafbulten en zuks. Dizzende wördt evunden bij archeologische opgravings of mangs as toevallige vondst. Vervolgens wördt ze vörmkundig-typologisch, historisch, sociaalhistorisch, statistisch en netuurwetenschoppelijk (dendrochronologie, C14-datering enzowieder) bestudeerd.
Russisch
t Russisch (Ru. русский язык, rússkij jazýk, ) is de deur de mainste luu sprokene van de Sloavische toalen. t Is n Indo-Europese toal, en ain van de drij Oost-Sloavische toalen noast Oekraïens en Wit-Russisch. Gemain Oost-Sloavisch, de voorloper van dij drij, wordt sinds tiende aiw schreven.
t Russisch het de meerderhaid van zien oorspronkelke grammatikoale kenmaarken beholden, zo as zès noamvallen, en t overgrote dal van de lexicon stamt oet t olde Proto-Sloavisch. Doarnoast bevat t Russisch n groot antal lainde woorden en modaare internationalismen veur dingen dij te moaken hebben mit poletiek, wetenschap en technologie. Russisch is poletiek ain van de belangriekste toalen ter wereld, en is ain van d'offisjele waarktoalen van de Verenigde Noaties.
Antaikens: Russisch wordt schreven in t Cyrillisch, wat in dit artikel transcribeerd worden is mit d'offisjele transcriptie zo as bruukt in d'Europese toalkundegengemainschap.
Klassifikoatie
Russisch is n Sloavische toal, onderdail van d'Indo-Europese toalfemilie. t Sproken Russisch is dudelk t naauwst verwant aan t Oekraïens en t Wit-Russisch, de twij andere Oost-Sloavische toalen. t Rusyn wordt söms ook mittèld as dat t in dizze toalonderfemilie toesheurt, moar mainstied wordt t zain as n tussendiëlect van t Russisch of t Oekraïens. In sömmige plekken van d'Oekraïne en Wit-Ruslaand worden de drij of vijer Oost-Sloavische toalen deurmekoar sproken, wat her en der tot nije tussendiëlecten of -toalen laaid het, zo as t Suržik in sìntroal-Oekraïne.
De boasiswoordenschat en de manaaiers woarop woorden vörmd worden binnen swoar beïnvloud worden deur t Kèrksloavisch, n aanpaste vörm van t Old-Bulgaars zo as t in twaalfde en 13e aiw sproken wer, en de liturgische toal van de Russisch-Orthodoxe Kèrk. Dij invloud is te maarken in bienoa èlk vlak, zo as in ploatsnoamen: t gedalte -grad in Leningrad en Volgograd, stad betaikenent, is Kèrksloavisch, terwail gorod t oorspronkelk Russische woord veur stad is. t Russisch is veural aans vergeleken mit t Oekraïens en Wit-Russisch in de menaaier woarop Kèrksloavische lainwoorden zok ontwikkeld hebben: in t Russisch binnen zai beholden bleven, in t Oekraïens en Wit-Russisch binnen ze votvaalen en vervangen deur woorden van Oost-Sloavische ofsprong. In de diëlecten van t Russisch hebben zok ook Oost-Sloavische vörmen ontwikkeld veur Kèrksloavische lainwoorden, moar de mainste Russische diëlecten binnen oetstaarven of stoan op t punt van oetstaarven. Söms bestoan in t Russisch zowel n Kèrksloavisch as n Oost-Sloavische vörm van t zulfde woord; in dij gevallen droagen ze n lichte betaikensonderschaaiden.
Sömmige van d'overbleven diëlecten van t Russisch kennen lainwoorden oet Finoegrische toalen dij in dij gebieden van oorsprong sproken werden, zo as t Merja, t Moksja, t Muromisch, t Vepsisch en de toal van de Mesjtsjera.
Aandere boetensloavische invlouden op de Russische woordenschat komen oet t Grieks, t Latain, t Fraans, t Duuts, t Engels en oet olde Turkische toalen zo as t Tataars.
t Russisch wordt, veural deur sprekers van nait-Sloavische toalen, zain as n lastege toal om an te leren, mede vanomweegs d'aanwezeghaid van zès noamvallen, drij geslachten veur zölfstaandege noamwoorden, bievougleke noamwoorden en waarkwoorden in de vergongen tied, n fonelogie woarin onderschaaid moakt wordt tuzzen palatalizeerde en onpalatalizeerde mitklinkers en n onveurspelboare klemtoon.
Ploatsnoambred
thumb|Ploatsnoambred van [[Dealdn|Delden]] thumb|n Twijtoaleg ploatsnoambred van n noaberschop thumb|n Fraistoaleg ploatsnoambred
n Ploatsnoambred is n bred dij bie de iengaang van n ploats staait. Onder de ploatsnoam staait de noam van de gemainte woar of de ploats ien ligt, behaalve as de ploatsnoam liek is aan gemaintenoam.
n Ploatsnoambred betaikent ook aaltieds n maximumsnelhaid van 50 km/u, môr voak wordt der veur de dudelkhaid nog n verkeersbred mit de maximumsnelhaid onder n ploatsnoambred zet. Sums wordt der toch n hogere toustoane snelhaid aangeven, bieveurbeeld op rondwegen.
Voak zit der onder n ploatsnoambred nog n lutje bred mit n tekst as "Welkom" bie t binnenrieden en "Tot ziens" bie t verloaten van de ploats.
Bie n gehucht of noaberschop is der voak gain offisjele bebaauwde kom, hierdeur geldt der bie dit ploatsnoambred automoatisch gain legere maximumsnelhaid. Hier staait dan voak n ploatsnoambred ien t negatief: n wit bred mit blaauwe of swaarte letters.
Oostfaals
right|thumb|Oostfaalsk taalgebeed Oostfaalsk is eyne van de dialektgropen van et Westnederdüütsk. Et oostfaalsk wörd in Nedersaksen en Saksen-Anhalt espröäken. Oostfaalsk höyrt by et neadersaksisk. Et oostfaalsk wörd döär weynig löde espröäken, vöäral döärdat der völle steaden as Hannover en Brünswyk bünt, wår vöäral hoogdüütsk espröäken wörd. Et oostfaalsk leevt vöäral noch as halfdialekt van et höygdüütsk. Vake wörd et süvere oostfaalsk esene as westfaalsk med nen höygdüütsken invlood. So segt se neet "dy" en "my", mår "dik" en "mik". Ouk hev et oostfaalsk in vultooyde deylwöärden net as achterhooksk, west-twentsk en sallandsk en e-vöärplaksel : esegd, edån en egån.
Rozenkrans
right|240px|thumb|Rozenkrans Een rozenkrans of paternoster is een gebedssnoer, dat in gebroek is in de Rooms-Katholieke Kark, die via de islam (de tasbih) een variaant van 't boeddhistische gebedssnoer (de mala) introduceerde. De rozenkrans bestiet oet 5 grote en 50 kleine krallen en wördt gebroekt veur 't rozenkransgebed. In 't Latien wördt de naom Rosarium veul gebroekt.
Dit gebed bestiet oet 't bidden van 't Onzevaor (15 keer) en 't Wees Gegroet (150 keer) deur de rozenkrans drie keer te deurlopen. Bij dit gebed wördt 't leven, liejen en de verriezenis van Jezus Christus overdocht.
Bosjager
Bosjaagr is in t Riessens nen plietsiekearl. Vroger toen dr nog kalkemmers (marechaussees) warn in Riessen, warn disse oonder ebrach in de Kazerne. Later kwam de plietsie in de kazerne. In dee tied wördn t zo eneumd. Vandaag an n dag wörd nog steeds t plietsieburo in Riessen de kazerne neumd.
Ook is dr in Riessen nog nen oold-bosjaagr, den't det ook as skeeldnaamn hef. Hee is nen oold-plietsieman en hef noa 27 joar de pette an de kapstok ehungn en is goan skildern en hoolt snieden. Zinnen naam is Ben Plomp.
Dale
Dale is een buurtschap in de gemeente Aalten in de previnsie Gelderland in Nederland.
Leggenbarg
thumb|right|150px|n Leggenbarg in t rood op de kaarte van de gemeente Riessen-Hoolten n Leggenbarg is ne boerskop tusken Riessen en Hoolten, in de Tweantse gemeente Riesn-Hooltn.
Seend 24 september 2009 is Leggenbarg offisjeel ne boerskop. Doarvuur was t wal as gemeenskop bekeand, mear har t nog gin offisjele stoatus.
De leu van n Leggenbarg kuiert heufdzakelik Sallaands. De boerskop hef ne egene webstea, den't allene mear in t plat is te bekieken.
De achternaams Lichtenberg en Ligtenberg zeent twee van de meest vuurkommende naams in Riessen.
Albert Dening
Albert Dening (Slien, 1873 - Amsterdam, 1949) was een Drèentse dichter en schriever van vertellegies.
Zien olders hadden een café/stalholderi'je/boerenspil. Töt zien vierentwintigste hef Albert bi'j zien va ewarkt. In zien vri'je tied deu hi'j zölfstudie. Daornao hef hi'j bi'j de douane ewarkt, op 't lest in Amsterdam.
Anhaling
Uut: Um d'olde Toren
Waetersport
250px|thumb|Surfen 250px|thumb|Waetersport Waetersport is in brede zin een verzaemelnaeme veur vormen van sport die in of op et waeter beoefend wodden. In een beparkter begrip is waetersport allend veur de vormen van sport waorbi'j mit een boot of (surf)plaanke veerd wodt.
Koko (gorilla)
Koko (4 juli 1971) is de name van 'n vrowlike westelike gorilla die verblef in Woodside. Psychologe Francine Patterson ('Penny') en metwarkers van de Stanford-universiteit leerden hum meer dan 1000 tèkens in gebarentaal en zi'j verstiet umme en naobi'j de 2000 wöördties in het Engels. Koko hiet voluut eggelik Hanabi-Ko.
Koko nemp veur de mieste 'gesprekken' die zi'j met mèènsen voert zulf 't initiatief en maakt doorin zinnechies van drie tot zesse woordties. Zi'j hef 'n eteste IQ van 70 töt 95 op de mèènselike schaole.
Gorilla Language Project
Het communicatieproject woorin Koko - vanof 't moment dat zi'j 1 joor wed - les kreeg, hiet 't Gorilla Language Project (ok wel Project Koko), van The Gorilla Foundation. Naos Koko leefde d'r iene twi'jde gorilla in Woodside met 'tzulfde leerprogramma. Michael stierf in 2000. Koko kreug 'n ni'je leefgenoot enaamd Ndume.
De beduling is det primaten deur de an-eleerde communicatie zulf kunt bi'jdragen an de te scheppen of wenselike evunnen umgangs- en leefveurweerden veur zowel soortgenoten in gevangenschap as in 't wild.
Bargen op Zoom
Bargen op Zoom (neaderlandsk: Bergen op Zoom) is ne gemeende in de Neaderlandske provincy Noord-Bråbant. Der woanet 66.426 lüde (telled up 31 mei 2018) up ne vlakte van 93,13 km². De höövdstad is de lyknamige stad Bargen op Zoom.
Kerne
Seet 1 januåry 1997 besteet de gemeente uut de volgende kerne:
Wydters hevt de gemeende een paar nåberskappen:
Rhode Island
Den Ståt Rhode Island en Providence Plantagen (en: State of Rhode Island and Providence Plantations), ouk bekend as Rhode Island, is nen ståt van de Vereynigde Ståten van Amerika. Et ligt in de historiske Ny England-streake. Et is den kleinsten ståt van de VS as et geyt oaver de uppervlakte. Et grenset an Konnektikut in t westen en Massachussetts in et noorden en ousten en hevt ne watergrense med Ny Yorks Long Island in et süüdwesten, ümdat Block Island der ouk noch by höyrt.
Bargen op Zoom
Kaarte
Topografisk oaversicht van de gemeente Bargen op Zoom, in februåry 2018.
Rhode Island
Rhode Island was den eyrsten van de 13 eyrste kolonys wat syne unafhangelikheid uutröypen (up den 17 mei van 1776), twey månd eyrder as andere ståten. Dårnåst was et den lätsten ståt wat den Amerikaansken Grundwet annöäm.
De officiäle byname van den ståt is de Oceaanståt, wat slöt up de vöäle baaien en inhammen in de küstlyne. Allens by mekander is dat ungeväär 14% van et heyle ståtsuppervlak.
De geskydenisse van de name
Anders as wat de name möägelik löt denken is Rhode Island vöär et grötste deyl land en gin eiland. De name Rhode Island en Providenceplantages kümt van de twey oorsprungelike kolonys, dee uuteandelik by mekander eynen ståt wörden. Rhode Island verwist når et südelike deyl rund Newport en de eilanden van Narragansett Bay, wårvan as Aquidneck Island et grötste is. Providenceplantages verwist når et land rund de höyvdstad Providence.
Rhode Island and Providence Plantations is de längste ståtsname in de VS. Up den 25. juni 2010 höld de Algemeyne Vergådering van Rhode Island ne volksstemming, of et lätste deyl (Providenceplantages) blyven must of nit. Dat kunde ja med slaverye verbunden worden. By ne nye stemrunde up den 2. november 2010, meynden 78% van de inwoaners at Providence Plantations der in blyven must.
Landsbeskryving
thumb|right|250px|Kaarte van Rhode Island. thumb|left|200px|Grundsoartenkaarte van Rhode Island.
Rhode Island is ungeväär 3140 kilometer in et veerkant. Et grenset in et noorden en ousten an Massachusetts, in et westen an Connecticut en in et süden ann den Atlantisken Oceaan. Der is 'n klein stüksken seygrense tüsken Rhode Island en Ny York, tüsken Block Island en Long Island.
Med wal 30 verskillende eilanden is Narragansett Bay geologisk eseen et bysünderste an den ståt. Et eanigste eiland wat buten de baai ligt is Block Island
Geology
De steynsoarte Kumberlandyt kümt nargens anders up de wearld vöär. Et is vöärnamelik te vinden rund et städken Kumberland.
Gråfskoppen
Rhode Island is underverdeyld in 5 gråfskoppen (counties): Bristol, Kent, Newport, Providence en Washington.
Klimaat
Rhode Island hevt een vuchtig landklimaat. Dat düdet up warme, reagenachtige soamers en kule winters. Et heytste ooit emeaten was 40 °C in Providence, de laegste temperatuur was −32 °C in Greene. In döärsneyde wördt et der måndeliks tüsken de 28 °C töt −7 °C.
Koloniale tyd
thumb|225px|Roger Williams en de Narragansett-indianen. thumb|225px|[[Stool van Köäning Philip, de steade wår as den lätsten leider van de Narragansetten ümmebrachted wör, in dee tyd noch grundgebeed van Massachussetts.]] Roger Williams köm up den lätsten tip van Narragansett Bay te woanen nå at hee in 1636 verbannen was uut de Massachusetts-kolony, ümdat hee anders oaver gelöyv dachten as de rest van de inwoaners. Et stükke land kreag hee van et Naragansettvolk üm 'n ny leaven up te bouwen. Hee nöömden et stükke land Providence en verklården et töt steade wår lüde mochten gelöyven wat se wolden.
Twey jår later, in 1638, tröäken andere lüde når et eiland Aquidneck, nå at Williams öär tostemmige dån had. Dår deaden se ne nye woansteade bouwen, Portsmouth. Ouk dår untstünd händig an verskel, wårnå verskillende lüde sik afsünderden en ne nye stad Newport stichteden. De dree steades, Providence, Portsmouth en Newport, verklården sikselv unafhangelik en nöömden sik Colony of Rhode Island and Providence Plantations.
De kolony wör deyl van de Hearskappye van Ny-Engeland in 1686, do as köäning James II van Engeland probeerden üm de lösse kolonys under sik te krygen. Nå den Gloriösen Upstand van 1688 wör Rhode Island weader unafhangelik. De vöärnaamste brunne van inkomsten was noch altyd burenbedryv en viskerye. Timmerholt en botenbouw wörden ouk vöördan belangryker. In disse tyd wörden der ouk slaven invoord, al warren dår gin wetten vöär. Slavenhandel wör 'n belangryk deyl van de plaatselike ekonomy, ümdat slaven nöydig warren vöär de rumstoakeryen.
Rhode Island was den eyrsten ståt wat sikselv unafhangelik verklården van et Vereynigd Köäningryk. Dat was up den 4. mei 1776. Et was tegelyke ouk den lätsten ståt van de oorsprungelike darteen wat de nye amerikaanske grundwet underteykenden. Dat was up den 29. mei 1790, meyr as 14 jår nå de unafhangelikheid.
Upstand en industrialisaty
thumb|left|225px|Providence üm et midden van de 19. eywe. Döärdat de Rhode Islanders al längere tyd gevolens van unafhangelikheid hadden, was et 'n belangryk bulwark in de unafhangelikheidsstryd teagen de britten. In 1772 wör hyr de eyrste persoon edouded vöär de Amerikaanske Revoluty. Een paar lüde uut Providence völlen in de haven nen boot an, ümdat se et nit eyns warren med de britske handelsprysen.
In de Revoluty nöämen de britten Newport in. 'n Samenesteld leager van amerikanen en fransken vöchten üm se van Aquidneck te verdryven. De franske vloot sorgden vöär ne flinke oavermacht, wårdöär de britten vertrekken musten üm öäre skeype te redden. Rhode Island wör den uutvalsbasis vöär wydere gevechten teagen de britten.
In 1787 begün de Industriele Revoluty, in Rhode Island. Eyne Thomas Somers voorden linnengoodmaskines in vanuut Engeland. Den tweyden linnengoodfabrik van Amerika wör in Rhode Island bouwd. Dat leyverden wark up vöär arme lüde dee vanaf et platteland når de stad hen tröäken. Ümdat se gin land hadden, hadden se ouk gin stemrecht. In 1829 had 60% van de vrye (blanke) lüde in den ståt gin stemrecht. Dår probeerden se wat an te doon. Thomas Dorr skreav een vöärstel uut üm lüde stemrecht te geaven en dat köm der by ne volksstemming ouk döär. Toch was den vöärsitter wat de stemming leiden et der nit med eyns en weigerden et döär te voren. Hellige lüde kömmen in upstand, wat nu te book steyt as de Dorr-upstand. De uutkomst was ne anepasde variant van Dorr syn vöärstel: y möägen stemmen as y land hadden of as y vöär $ 1,- een stembreevken haalden.
Rhode Island was in dee tyd et middelpunt van de amerikaanske slavenhandel. Kort nå de revoluty was Rhode Island good vöär sou'n 60 töt 90% van alle slavenhandel.
Börgeroorlog en Progressive Tyd
By den Amerikaansken Börgeroorlog was Rhode Island den eyrsten ståt wat manskappen vöär de stryd stüürden up Abraham Lincoln syne anvråge. Den ståt leyverden 25.236 soldåten, wårvan as der 1685 uut de tyd kömmen. Up eygen grundgebeed gebröäk Rhode Island de eygene industriäle vöäruutgang üm den oorlog te winnen.
In 1866 wör et rassenunderskeid der ståtsbreyd achterhen edån.
In den Eyrsten Wearldoorlog leyverden Rhode Island 28.817 soldåten, wårvan 612 et nit nåvertelden. Medeyne nå den oorlog wör den ståt egreapen döär de Spaanske Gryp. Tüsken 1920 en 1930 kreag de Ku Klux Klan der heyl wat leaden uut Rhode Island by.
Vandalisme
thumb|250px|Roete van ne busse in ebökkerd.
Vandalisme of verneling is t moodwillig beskadigen of kapotmaakn van dinge dee't n aander tooheurt. t Gedrag is verneumd noar de Vandaaln, dee't t in de tied van t Romeinse Riek Rome anvöln en doar spul korthöwn. In n Fraansken Opstaand was Abbé Grégoire n eerstn den't t woard 'vandalisme' gebreuk vuur onneudige vernelings in de koarke. Duur mekoar geet t um ondeugnde strekn, zo as t ummegooin of ummetreadn van ofvalbäkke, t bekladn van muurn (graffiti), t in de fik stekn van ofval en papier en t bekrasn van auto's. Vake is t keenderachtig of puberaal gedrag oet verveling, en kan duudn op gebrek an klokigheid, fantasie, fatsoen of inleawingsvermeugn, skoonwal dit leste nit aait zo hooft te wean. Nen vandaal kan t ook met zikzelf in t wiere hebn of t in n kop nit terechte hebn. Mangs wörd dr vandalisme pleegnd oet wraak, of as antieging teegn bepoalde leu of instellings. Dit keump vake noar vuurtn as t bekladn van muurn met protestsprökn, of mangs gooit vandaaln roetn in. Duur mekoar zeent t nooit ärnstige misdriewe, mer zorget ze wal vuur n hoop oawerlast en onköstn. Vandalisme is strafboar oonder n naam "vernieling", in t Wetbook van Strafrecht (artikel 350). n dader krig t op t strafblad. Vandalisme is vuur n deel instinktief; n vandaal probeert dudelik te maakn at he boawn aandern steet.
Maarten Luther
thumb|250px|Maarten Luther thumb|Universität Wittenberg Maarten Luther (Duuts: Martin Luther) (Eisleben, 10 november 1483 - en daor ok febrewaori 1546) was 'n belangrieke Duutse protestaantse theoloog en reformator.
Klosse
Klosse kan wezen:
Maarten Luther
Begönnen as 'n augustijner monnik (1506) die 't sakrement van de priesterwijding ontvöngen haren (1507), ontwikkelden he humzölf nao zien benuuming op 1508 töt heugleraar in n moraaltheologie an de universiteit van Wittenbarg töt de persoonlikeid van de rifformatie op 't Duutse riek. De publikatie van zien akedemiese stelling tugen de angel in oflaoten op 31 oktober 1517 is 't simboliese begön van 't protestaantisme. Zien name wörd vake in iene aosem enuumd met de rifformatoren Huldrych Zwingly en Johannes Calvijn.
Striedgeskriften duur, vor in tugen Luther wörden ok drek vertaald in 't Middennederduuts (de veurloper van 't moderne Nedersaksisch). Dat was immers de taal van de gewone luu in 't noorden van 't Heilige Rooms Riek.
Theologiese ideen
't Evangelie is de waore schat van de karke. Disse stelling, uut de 95 stellings van 1517, is de aard veur 't benul in de theologie van Luther. In de middeleewen wördden de vraoge naor 't goed ween veur God (vri'jsprake van zunden) ok as deel van de kristelijke verzuuningsleer esteld. De rooms-kathelieke leer göngen dervan uut dat 't goed ween veur God deels töt staand ebracht kunnen wörden deur 't op biezunder geleuf an Kristus 't doe van goede warken. Goede warken levvert daormet 'n bi'jdrage an 't heil, 't behoald. Deur slechte warken (zunden) kunnen men - zo was de klassieke kathelieke opvatting - de heiligmakende genaa Gods verliezen. Deur bestudering van de Romeinenbrief kwaam Luther töt de opvatting dat goediging 'n vri'je gave Gods is die God bewes an godloze zundige meansen. Disse goediging is verwörven deur Kristus. De godloze kreg deel an de verwörven gerechtigheid van Kristus deur 't geleuf (Romeinen 1:16,17). 't Geleuf maakt iene met Kristus en plaatst dorumme de godloze weer op de juuste verhoalding met God.
Anti-jöädsk
Vöär de meyste lüde steyt Maarten Luther bekend üm syn 95 stellings. Ouk dat hee ehülpen hevt ümme van de macht van de katolike karke of te kummen, wat vöär een koppel lüde een bevryding was.
Mar der bint der neet vöäle dee weatet dat Luther ouk med jöäden gangs ewesd hevt. Hy döäd de katolike karke de sküld der van dat de jöäden sich neet töt Jesus bekeyren wolden. Den solden et ear unmöägelik emaked hebben dat sy Jesus as Messias seen konden. Luther dachden dat wanneyr as syn reformaty in gang was, dat de jöäden sich dan wal bekeyren solden.
Toon as nå een set de jöäden noch neet når de karke kwamen, speaten et hüm dat. Nå verloup van de tyd was hee neet meyr te sprekken oaver jöäden. Up 1543 skreav hee et bökyn Von den Juden und ihren Lügen ( 'Oaver de jöäden en ear löägenes'). Dårin geyt hee vlink teagen de jöäden tekeyr. Wat as hee döär in skreaven, dårvan segt der nu een koppel lüde dat de Nazi’s et vöär hüm edåne hebbet.
Mar Luther hadden niks teagen jöäden as rasse, mar wal wat teagen oar gelöyv. Dår as de Nazi’s de Jöäden as rasse neet anstönden. Dår müttet wy wal een verskil in seen.
Hyr et lysyn wat Luther up estelled hadde teagen de jöäden, oaver enöämen üüt et bökyn:
Saksiske goden
Disse syde geyt over de goden en geysten den as de Sassen anbeaden döden in höär godsdeenst, en wülk nudaags wear anbeaden wörd döär de lüde van Asatru.
Oversichte goden
Van disse goden binnet wy der seaker van dat se anbeaden wördden döär de Germanen. Hyr geyt et over goden enöömd by sassisk grundgebeed. Se wördden under ander enöömed döär de Romeinse geskydskryvers Tacitus, Plinius en de angelsas Beda. Van vöäle goden is der geyn uut-ebreide weat. Van de meyste goden weatet wy de name algeynsneet.
Korhoonder
300px|right|thumb|Nen korhaann in t Boarglaandbos thumb | Lyrurus tetrix tetrix t Korhoonder (Lyrurus tetrix volgns IOC WBN vake ook: Tetrao tetrix) is nen vogel oet de familie van roewpoothoonders (Tetraonidae). t Vröwken neumt ze ne korhenne en t männeken nen korhaann, wat mangs ook as soortnaam gebroekt wörd.
n Haann is ongevear 50 cm laank, is zowat helemoal zwart met her en der wit op de vleugels en nen kromn start wat op ne liere lik. De henne is griesbroen met stippelige baandn oawer t lief, en ongevear 42 cm laank.
Vuurkomn
Op de Sallaandse heuwelrugge bie Hooltn probeert ze al verskeaidene joar de leste korhoonders te redn. Dr wördn zelfs in 2012 vuur €90.000,- spesjale korhoonders oet Zweedn in evlöagn, dee't vuur niej blood mossen zorgen. Dit leek good te goan; dr warn broodkoppels en zelfs verskeaidene eier oet ekömn. Op 7 juli 2012 meeldn De Twentsche Courant Tubantia skoonwal det dr 28 kuukns dood warn egoan. Det gebuurn de vuurgoande dree joar ook al. Oet oonderzeuk bleek at de kuukns te weainig etn hadn ehad. Dit keump woarskienlik umdet dr vuur t korhoonder op de Sallaandse Heuwelrugge nit genog etn te veendn is. Et joar der op wol Stoatsbosbehear vuur n poar ton nog es 20 töt 25 korhoonders oet Zweedn loatn komn en goan bievoorn met spesjaal ekweekte spreenkhaann. Nit alle lokale ambtenoarn warren t doar met eens.
Oet onofhaankelik oonderzeuk bleek in 2021 at et heel iets antreuk met de korhoonder in Sallaand. Der warn zeuwn haann en darteen henn, wat bedudend mear was as de joarn der vuur. Toch was dat nog nit genog um de deers zelfstaandig te loatn oawerleawn.
Supernatural
250px|thumb|Tussentitel Supernatural seizoen vier Supernatural (Engels veur bovennetuurlijk) is een Amerikaanse drama-/horrorserie mit in de heufrol Jared Padalecki as Sam Winchester en Jensen Ackles as Dean Winchester. Dean en Sam Winchester bin breurs dee op demonen en aandere naore paranormale wezens jagen. De serie, dee op-eneumen is in Vancouver, Brits-Columbia, wönnen veur 't eers uut-ezunnen op 13 september 2005 bie de Amerikaanse zender The WB (noen: The CW). In Nederlaand wönnen de serie vanof 6 juli 2008 uut-ezunnen op NET5, daorveur wönnen 't uut-ezunnen op Veronica. De serie is oorspronkelijk bedoch deur Eric Kripke, en is nog altied één van de uutvoerende producenten. 't Vuufde seizoen begun in Amerika op 10 september 2009.
Verhaolliende
Supernatural geet over de breurs Sam en Dean Winchester dee 't bovennetuurlijke kwaod bestriejen. Ze hemmen de taken van vaor John over-eneumen, dee dermee begunnen is um de dood van zien vrouw te vreken. Deur hum greuien ze op as demonenjagers. In elke oflevering lossen Dean en Sam een mysterie op deur mit een bovennetuurlijke tegenstaander of te rekenen. Mysteries dreien meestentieds um kwaoje gesen, mar oek vampiers, weerwolven en aandere demonen mutten verslagen wönnen.
De mysteries speulen zich of verspreid deur heel Amerika. Dit betekent dat elke oflevering zich in een aandere stad of een aander darp ofspeelt, wat de serie een extra dimensie geef. Umdat Dean vliegangs hef, riejen de breurs mit de automebiel van stad naor stad. Deans 67 Chevy Impala is dan oek, nao zien breur Sam, 't dierbaorste in zien leven.
Rolverdeling
thumb|De heufrolspeuler [[Jensen Ackles en Jared Padalecki bie Comic-Con International 2008]]
Pispotjen
Pispotjen kan verwysen nå:
Griekse alfabet
De Griekse toal wordt schreven ien t Griekse alfabet. Dit alfabet is in de oldheid (om en bie de 9e ieuw v. Kr.) ontwikkeld uut t Fenisische schrift en bestoat uut 24 klassieke letters, en n poar verolderden/neet klassieken. t Wordt nog aal ien Griekenlaand nuttegd.
Klassiek
As er op t ìnd van n woord n sigma (σ) te stoan komt, schrift man de sigma as ς.
Veurbeeld:
Bliende slange
thumb|n Bliende slange op n rotse thumb|Bliende slange n Bliende slange (Anguis fragilis) is n pootloze everdesse uut de familie Anguidae, en niet zo as de naam dut vermoeden n slangesoort.
De bliende slange kan zo'n vuuftig sentimeter lange wörden mer in partie gebiejen blif e kleiner. Hij is bruun tot gries van kleur, mit op de rogge en flanken meestentieds wat dunne donkere strepen die vanaof zien nekke tot an zien start lopen. Soms bin t riejen mit iezelig kleine vlekjes. Vanwegen t grote verspreidingsgebied kunnen de kleuren verschillen; partie exemplaren bin roestbruun, geel of zelfs zwart. In de paortied kriegen veural de mannetjes blauwe vlekken op de rogge.
Algemeen
thumb|Verspreiding in t rood De bliende slange kump veur in grote delen van Europa en Klein-Azië. In Nederlaand kump e op de Veluwe en op de Utrechtse Heuvelrogge nog algemeen veur. In Limburg, langes t Maasdal en in de Zuud-Limburgse heuvellaanden he'j der n hele kwak zitten. En veural in de westelike regio van Braobaant kump e nog wer en were veur. Zien woenplekke besteet uut begreuide umgevingen mit n struiige-lage waorin t dier kan schulen en jagen. Umdat t n soort is die bie tweeduuster aktief is, wörden e niet zo vake overdag ezien. In Nederlaand is de bliende slange veurnamelik te vienen in bossen op open plekken, bosraanden en houtwallen. Klimmen dut disse everdesse niet grege en hij jaagt mit name op wat e op de bojem vient. Umdat de everdesse niet zo gauw is, vangt e oek wat langzamere prooien zo as (naakt)slekken, regenwurms, insekten en de larven.
Bescharming
De stichting 'Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland' (RAVON) dut onderzeuk naor t veurkoemen van de soort binnen Nederlaand. In 2005 wördden der meer bliende slangen waoreneumen, mer in 2006 bleef t antal gelieke. Over t algemeen is volgens RAVON sprake van n kleine toename van disse everdesse in Nederlaand. De bliende slange is in Nederlaand en België n bescharmde diersoort, die niet evöngen, in gevangenschap ehöllen of edood mag wörden.
n Probleem bie t in kaorte brengen van de verspreiding van de bliende slange is de verbörgen levenswieze; bliende slangen laoten der eigen haost nooit zien. De bliende slange is deurdat e onder veurwarpen schuult toch goed in de smiezen te houwen deur de zogenaamde plaotjesmethode. Hierbie wörden (t liefst n duustere) plaote op de bojem eleegd die regelmaotig bezöcht wörden.
Bie de bescharming van de bliende slange kan gebruuk emaakt wörden van aofscharmende systemen um de dieren binnen t territorium te houwen. Dit lik enigszins op de paddenscharmen die bie padden gebruikt wörden um de dieren aof te scharmen van verkeerswegen.
Legende van 't Solse Gat
De legende van et solske gat is een spuukverhaal oaver een versünken velüwsken klooster.
et verhaal
Midden up de Veluwe - in et busk tüsken Pütten, Garder en Drie - ligt et solske gat, een groute kule tüsken de hövels. Dår stünd eyrtyds een machtig klooster med vöäl turens. Et wördden ümgeaven döär een grachte en een breyde lane güng når de poarte.
Mar et was een kwåd klooster; de overste en alle munniken haden ear sele an de Düvel verköched. Se döden een leaven an oaverdåd en wealde. Midden in de nacht wördden de swarte misse eleasen wår as alle heksen en spuken uut de üngeaving an meddöden. Sy söäpen dår wyn uut emmers en de heylen nacht wördden der groute måltyden vöär-esat. De Düvel sörgeden dervöär dat de vöärråd nooit neet upkummen en hy mengeden de wyn sülve. Der wördden edansed, esüngen en evlöked töt in de vrogge morgen. Vöäle lüde hadden des nachts binnen et klooster vrümde en enge gelüden ehöyred en ydereyne wisd dat de heylen nacht de vensters van alle salen as helle verliched waren.
Dat hevt edured, töt in de stormmachtige karstnacht, nu al ewen eleadene. De mensken uut et dörp bleyven tydens dee storm bange in ear hüse en höyreden midden in de nacht upeyns eyne steavige dunderslag. De vulgende morgen kwamed een juchy et dörp binnenrennen en vertelleden dat et klooster in et busk heylemåle vord was en der up dee plaatse nu een machtige depe kule was. De boumen der ümhen lagen untwörteled up de grund. Alle bewoaners wolden et spektåkel seen. Lüde vünden noch een med klinkergys eplaveiden ströäty en een breyde lane; dat was alles wat van et klooster oaver ebleyven was. De aerde hadden sich lössend en sich wear eslöäten.
Sünds dee tyd kümt der ümme middennacht uut de deepte van et solske gat een vrümd gelüüd. De klokken van et versünken klooster begünnen ungelyke en vals te lüden, asof se allen ebarsten bint; eyrst sacht, mar steyds harder en angstiger. Dan kümt uut et düüster van de breyde laan de geysten van de munniken. Al klagend wandelet sy in een lanke sombere ryge: händig en eböägen gåt se rundüm et gat, wåruut een blauwe glood upstegt. Dan sweaved ear allen rüsteloos uut mekare, ümme vannys uut de skade van de lane in een lanke ryge langsaam når vöärend te treaden. Dit geyt döär töt an et daglicht, dan vlüchtet se upeyns jammerend vord in et deepste düüster van de sombere kule.
As de sünne boaven kümt en syne eyrste ströälen skynet, is et asof der niks geböäred ewesd hevt. Alles is der rüstig en lüde sollet der höäste an twyvelen, dat eaven terügge de skimmen in et water verdweanen bint, midden in de kule van et solske gat.
Jubbege
thumb|300px|Jubbege Jubbege (Nederlaans: Jubbega, Fries: Jobbegea) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et oosten van et plak Et Vene. Op 1 jannewaori 2004 had Jubbege 3.270 inwoners, daormit is et nao Et Vene et grootste dörp van de gemiente. Jubbege het een hattekaamp waor hatten, geiten en enten rondlopen. Jubbege het ok veul bebossing.
's-Hertogenbosch (stad)
's-Hertogenbosch, ok wal Den Bosch neumd, is de heufdstad van de gemeente 's-Hertogenbosch.
Karnen
Tot de gemeente 's-Hertogenbosch beheurt naost de heufdplaatse 's-Hertogenbosch ok de volgende darpen en gehuchten: Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruusstraote, Maliskamp, Meerwiek, Orthen, Old-Empel en Rosmalen.
Lochtkussenvoertuug
thumb|300px|left|Lochtkussenvoertuug thumb|300px|Lochtkussenvoertuug Hivus-10
Et lochtkussenvoertuug of een hovercraft is uutvunnen deur Christopher Cockerell in 1959.
An de bovenkaante van et lochtkussenvoertuug zoegt de moter locht an, zodat de drok onder de 'rok' van et lochtkussen op peil blieft. Zo kan et luchtkussenvoertuug inkelde centimeters zweven boven waeter of laand. Omdat d'r minnig weerstaand is van wrieving mit de grond (bi'j bi'jveurbeeld auto's is d'r wel weerstaand deur de wrieving tussen de banen en de weg) is d'r minnig kracht neudig om een lochtkussenvoertuug mit hoge snelhied te laoten veren of zweven. Ten opzichte van een gewoon schip gaot een lochtkussenvoertuug dan ok veul gauwer.
Deurdat een lochtkussenvoertuug boven waeter zweeft, kan hi'j vri'j makkelik et straand opveren. D'r is dus gien haeven mit diep waeter en een anlegkade neudig. Een naodiel van et lochtkussenvoertuug is dat hi'j slim gevulig is veur wiend en golven, zodat passegiers an boord vri'j gauw zeeziek wodden.
In Fraankriek is in 1960 experimenteerd mit de Aérotrain, een lochtkussenvoertuug dat over een vaaste leidereels zweefde.
Pennsylvanies-Duuts
De Pennsylvanies-Duutse sproake (Engels: Pennsylvania German of Pennsylvania Dutch, Pennsylvanies-Duuts: Deitsch of Pennsylvania Deitsch of Pennsilfaanisch Deitsch) is ne sproake dee sprökn wörd deur onnevear 250.000 sprekkers in Noord-Amerika. t Is nen variejeteait van de West-Mirreduutse sproakn, dee in ok in Rheinland-Pfalz sprökn wordt. De Pennsylvania Duutse immigraantn oet de Pruus en Zweetserlaand van de 17de en 18de joarhönnerden warn de mensken dee de sproake metbrach hebt noar Amerika hen, woarnoa zee zeent goan woonn in de Amerikaanske stöate Pennsylvania, Virginia, Maryland en Noord Karolina.
A'j hier könt zeen verwis n noame Dutch hier nich noar t Neerlaands hen, moar noar t Duuts. Zee denkt de't zoo öntstoan is as de sprekkers de sproake Deitsch nömt, en det det wa völle lik öp t Engelse woard Dutch, det wier bedoold was as ne algemiene deurverwiejzige noar t Hollaandse woard Duits öf Diets, det hier Duuts het.
Noe-an-n-dag kö'j de sprekkers nog veendn in n Kanadeensen proveensie Ontario en in de Amerikaanse stöate Pennsylvania, Ohio en Indiana. Vrögger was t dialek nog sprökn in n völle grötter gebeed, moar zoo a't vrögger was is t noe öp völle pläkke biejnoa öf zölfs höllemoal vort. Öp de plattelaandsgebeedn was t tiejdns n tweaden wearldkrieg nog wa völle sprökn moar is doarnoa ok good öp t önner an-goan. Der zeent noe wa twea kaarkegreupe dee nog mangs wa t dialek sprekt en doar good met deurgoat.
Der zeent in Noord-Amerika ok greupe dee't Plautdietsch sprekt, moar dee sproake is heal oars a't Pennsylvanies-Duuts.
Diezerpoorte
Diezerpoorte kan wezen:
Brammel
Brammel is ne boerskop in de Tweantse gemeente Hoksebarge in de proveensie Oaveriessel. t Ligt op t westen van Hoksebarge, langs de greanze met de Geelderse gemeente Berkellaand.
Pinguïn
thumb|Keizerspinguïns op [[Antarktika]] Pinguïns bin een orde van niet-vliegende zeevoegels die allienig veurkommen op et zudelik halfrond. Ze beheuren tot de femilie van de Spheniscidae, orde Sphenisciformes, klasse Aves (voegels). Pinguïns bin makkelik te onderscheiden van aandere voegels en ze bin hielendal anpast an slim koolde gebieden en et leven in de zee. De naeme pinguïn, die lichtkaans van et Keltische pen gwyn (witte kop) komt, wodde oorspronkelik bruukt veur de reuzealke, de inmiddels uutsturven tegenhanger van de pinguïn op et noordelik halfrond. Een aandere meugelike oorsprong van et woord pinguïn is et Latiense pinguis, dat dik betekent.
Brammel
Vroger was Brammel samen met de boerskop Brammelerbrook ne moarke. De leden van t moarkgenootskop Brammel hadden oarven in de boerskop Brammel in t gericht Hoksebarge en in Brammelbrook, det völ oonder de hearlikheaid Borkulo en later deel wör van de vuurmoalige gemeente Nee.