cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mineraalwaeter
Versmeriging
Krek as leidingwaeter (dat uut de kraene komp) kan mineraalwaeter verontreinigd wezen deur bestriedingsmiddels die ze in de laandbouw gebruken, deur keunstmaotige zuutstoffen en deur medesienen. Via oppervlaktewaeter kunnen disse stoffen in et eerdoppervlak dringen en bronnen versmeren.
Franco-Belgische strip
De Franco-Belgische striptredisie is verknupt mit Nederlaand en de Nederlaandstalige strip: veule Fraanstalig wark wördt in 't Nederlaands aoverezet veur de Vlaamse en Nederlaandse markt, intied det Vlaamse en Nederlaandse tiekenders heur wark ofzet bij Fraanstalige uutgeverijen. Ok Fraanstalig Zwitserslaand drag bij an de Franco-Belgische striptredisie.
Ontstaon
Allewal der in Fraankriek en België al eerder evierde striptiekenders waren, is de Franco-Belgische striptredisie ontstaone toen twee Belgische stripweekbladen de Fraanse markt veraoverden. Dit waren Le Journal de Tintin (1938-1988), mit as Nederlaandstalige tegenhanger 't blad Kuifje (1946-1993), en Le Journal de Spirou, begund in 1946, mit as Nederlaandstalige tegenhanger de Robbedoes (1938-2005).
Veule Fraanse en Zwitserse striptiekenders kwamen veur Belgische uutgeverijen te warken, en 't wark van Belgische tiekenders wördden bried verspreid in Fraanstalig Europa. Bekende stripbladen in de Franco-Belgische tredisie waren wieder Pilote (1959-1989) en Métal Hurlant (1975-2006). De stripmarkt in België en Fraankriek is econcentreerd rond een köppel dikke uutgevershuzen, waoronder Dupuis, Standaard Uitgeverij, Casterman, Dargaud, Glénat en Le Lombard. Sinds de jaoren negentig bint kleinere, onofhaankelijke uutgeverijgies aans wal een grotere rolle gaon speulen.
thumb|left|350px|Bieb van 't Belgisch Stripcentrum in Brussel
Vergelieking mit aandere stripschoelen
De Franco-Belgische striptredisie wördt onderscheiden van de beide aandere grote schoelen, die van de Amerikaanse comic en die van de Jepaanse manga. Inholdelijk, qua makelij en qua verspreiding zit de stripboeken van dizze onderscheiden schoelen kats aanders in mekare. In de Verienigde Staoten beveurbield dreit de strips um superhelden, die heur aoventuren beleeft in stripboekies in klein fermaot (roegweg A5) mit slappe kafte. Franco-Belgische strips bint humoristisch of realistisch, mar de helden hebt deurgaons gien superkrachten. De strips verschient as groot fermaot albums (roegweg A4) mit harde of slappe kafte, nao meugelijke veurpublicatie in kraanten of (strip)bladen.
Invloed en trends
Verscheiden striptiekenders uut de Franco-Belgische treditie bint in de wiedere wereld bekend ewörden. Ze hebt heur stempel edrokt op 't wark van tiekenders in laanden as Italië, Spanje, Japan en Argentinië. 't Heugtepunt van de Franco-Belgische strip wördt in de jaoren zeuventig van de twintigste ieuw situeerd. Sindsdien bint de lezersantallen van stripbladen flink edaald, umdet der ja neie vörmen van dieverdaotsie opekomen bint.
Sinds midden jaoren negentig is de invloed van de Franco-Belgische strip buten de Fraanstalige spraokruumte achteruutegaone. 't Commerciële succes van neie series is betuun vergeleken bij vroggere, klassieke series. Toch blif de Franco-Belgische strip nog leventig: in 2005 maakten stripalbums 7% uut van wat der in Fraankriek uutegeven wördden, mit een totale verkoop van 32.933.000 exemplaoren, verdield aover 2875 stripriegen. Daorbij hef de Franco-Belgische schoele wal duchtige concurrentie ekregen van mit name de manga. Zo bestund in 2006 um de 60% van de stripofzet in Fraankriek uut manga's.
Een neiere, internationale trend is die van de graphic novel of striproman, wat stripverhalen bint mit romaneske trekkies: lange verhalen mit psychologische duding. Dizzend wördt uutegeven mit harde kafte, in kleiner fermaot en mit meer bladzieden as treditionele stripboeken. Binnen de Franco-Belgische stripcultuur was uutgeverije Casterman ien van de eersten die, zonder de term te gebruken, al in de jaoren tachtig stripromans uutgaf in de riege Wordt Vervolgd Novellen.
Gooise Meren
Gooise Meren is n gemeente in t zuudoosten van de Nederlaandse provinsie Noord-Hollaand. De gemeente is per 1 jannewaori 2016 ontstaon uut n fusie tussen Bussum, Naarden en Muden; wieder umvat t nog t darp Muderbarg en n deel van de buurtschap Crailo.
Franco-Belgische strip
Invloed en trends
In Brussel hej een stripmuseum, -bieb en -archief, 't Belgisch Stripcentrum. Ok bint der deur de stad henne stripmuren: ofbieldingen op de muren van gebouwen van feguren uut Belgische strips. Van strips as De smurfen en Lucky Luke bint slim populaire tiekenfilmriegen emeuken.
Bekende Franco-Belgische strips
thumb|550px|Scène uut de strip De Blauwbloezen in de metro van Charleroi, België
Gooise Meren
De gemeente is enuumd naor t Gooi, de streek waor Naarden en Bussum deel van uutmaken en de meren in de gemeente, zo as t Gooimeer, IJmeer en t Naardermeer. Muden beheurt histories niet tot t Gooi, mar tot de Vechtstreek. De heufdplaatse en de grootste plaatse van de gemeente is Bussum, hier stiet dan ok t gemeentehuus.
De fusie is nao jaoren van onderhandelingen over schaolvergroting n feit. In elk stadium was ok de gemeente Weesp bie de plannen betrökken; bescheidenere plannen gungen dan weer uut van n fusie tussen allenig Naarden en Bussum.
Moerdijk
Moerdijk (verneadersassisked: Moordyk) is ne gemeynde in de neaderlandske provincy Noordbråbant. De höyvdsteade van de gemeynde is Zevenbergen (Söävenbargen). Der woanet 38.184 lüde up ne uppervlakde van 184,03 km².
Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint
Patriesbeze
thumb|Bloemen en n beze thumb|De bezen De patriesbeze (Mitchella repens) is de bekendste plaante uut t geslacht Mitchella. t Is n krupende kruudachtige en houterige dwargstruke die van nature veurkömp in Noord-Amerika en Japan. De struke beheurt tot de steernblaojigenfamilie (Rubiaceae). Mitchella repens is een van de veule soorten die as eerst beschreven wördden deur Carolus Linnaeus. t Plaantjen wördden deur verschillende indianenstammen gebruukt veur klachten die mit name van doon hadden mit de mannelike en vrouwelike geslachtsdelen.
Umschrieving
De patriesbeze is n greunblievende plaante die niet hoger wörden as 6 sentimeter, en hef krupende takken die 15 tot 30 sentimeter lange wörden. De greunblievende, donkergreune en glanzende blaojen bin ovaal tot hartvormig. De bladsteel is kort, en de blaojen staon in paoren tegenover mekaar. An t einde van de veurjaor krig t witte bloemetjes. Der zitten der twee tegelieke an n kelkblad, allebeie de bloemen hebben vier meeldraojen en n stamper, in de ene bloeme is de stamper groot en de meeldraojen klein, in de aandere bloeme is t krek aandersumme. Dit veurkömp dat de plaante zichzelf bevrucht. De twee bloemen vormen samen sarres n glanzende rooie beze, die de hele wienter an de struke kan blieven zitten tot de volgende bleui. De bezen bin tussen juli en oktober riepe, en bin eetbaor. In elke patriesbeze zitten ongeveer acht zaojen, de oogst is nooit alderbarstends veule. An de bezen zit niet barstends veule smaak, en lik n bietjen op n veenbeze, daorumme wörden t meestentieds verwarkt, in bieveurbeeld sjem en taarten. De bezen wörden egeten deur verschillende voegelsoorten, vossen, witvootmuzen en stinkdieren. t Blad wörden soms egeten deur witstartharten.
Verspreiding
De patriesbeze kömp in t oosten van Noord-Amerika veur, van oost-Kanada tot an Florida en Texas, en Guatemala. t Greuit in dreuge of vochtige bossen, langes oevers en zaanderige hellingen.
Rohel
Rohel kan verwiezen naor:
Noords wandelen
thumb|250px|Stoksjokken in [[Helsinki, Finlaand]] Noords wandelen (vanuut t Engels: Nordic walking) of stoksjokken is t lopen mit spesiale skistokken/sjokstokken. De sport is nog niet zo lange bekend in Nederlaand, mer is n echte gekte in Skandinavië en Amerika. In Finlaand, waor disse sport vandaon kömp, bin der al n miljoen beoefenaars van t noords wandelen.
t Noords wandelen is in Finlaand ontstaon as zoemeroefening veur langlopers. Noords wandelen kombineert positieve treningseffekten van hardlopen mit de veurdelen van langlopen.
Vergeleken mit normaal lopen zet je mit noords wandelen meer drok op de grond deur t aofzetten mit de stokken. Beoefenaars van t noords wandelen maken meer gebruuk van der scholders en bovenarmspieren, terwiel ze n goeie rog-, borst- en buukspieroefening kriegen. Hierdeur krie'j extra energie in de beweging en ku'j:
n Stok veur t noords wandelen mut zo lange ween dat e recht ummeneer wis a'j t vastpakken, en in elk geval niet hoger is as n hoek van 90 graojen mit de elleboge. n Stok mut ongeveer 2,5 sentimeter korter ween as n skistok veur dezelfde persoon, umdat e emaakt is um in de snee te steken. n Richtliende veur de juuste lengte van de stok is de lichaamslengte vermenigvuldigen mit 0,68. Der bin n paor belangrieke verschillen tussen sjokstokken en n kuierstok:
Stellingwarf
thumb|Lekaosie van de Stellingwarven Stellingwarf (ok vaeke andudet as de Stellingwarven) is een regio in et zuudoosten van de perveensie Frieslaand (zudelik van et reviertien de Kuunder). De regio bestaot uut de gemientes Weststellingwarf en Ooststellingwarf. Disse gemientes hebben saemen een oppervlak van 454,56 km² (laand en waeter). Binnen de twie gemienten wonen 51.339 meensken (1 mei 2013).
Geografie
thumb|Lendevallei bi'j De Blesse Laandschoppelik vormt et oosten van Stellingwarf mit een antal omliggende gebieden de Friese Woolden. Oostelik van Wolvege liggen de zaandgronden mit de bossen, boswallegies en stoefzaanden, naor et westen gaot et gebied over in greiden en waeter. Et westelike Stellingwarf mit zien veengronden liekt daordeur meer op de laandschoppen van Lemsterlaand en de Kop van Overiessel. De twie grootste waeterstromen bin de Kuunder in et noorden en de Lende in de zuden. Et hoogste punt van de Stellingwarven is de 27 meter hoge Bosbarg, krek zudelik van Appelsche.
Natuurgebieden
thumb|left|Fochtelervene In et greensgebied van Drenthe en Frieslaand leit et Nationaol Park Drents-Friese Woold. Dit park bestaot uut bos, heide en stoefzaanden. Veural op de stoefzaanden onstonnen kleine heulvelties en duunties. De soms wel 5 meter dikke zaandlaag is in de laeste iestied deur de wiend aanvoerd. De heidevelden wodden zo intensief deur de laandbouw bruukt, waordeur et zaand begon te stoeven. Rond 1850 bedriegden de zaandhopen de dörpen en akkers in de buurt en wodden de eerste groffe dennen pland om et stoeven tegen te gaon. Rond 1900 wodde keunstmest bruukt bi’j et bebossen van de stoefzaanden en heidegronden (of 'woeste gronden'). Bie Appelsche is et bezukerscentrum Drents-Friese Woold vestigd.
De Fochtelervene is een netuurgebied in et oosten van Ooststellingwarf, krek noordoostelik van et Drents-Friese Woold, in et greensgebied van Drenthe en Frieslaand, en is ien van de minnige hoogveengebieden in Nederlaand. In de Fochtelervene komen zowel de ringslange, adder en gladde slange veur. De popelaosie gladde slangen is zo groot, dat sund 2001 de slangenaorend weer in de Fochtelervene veurkomt.
Zuudoostlik van de dörpen Munnikeburen en Scharpenzeel leit et netuurrisservaot de Rottige Meente. Et netuurgebied is deur vervening in de 19e en 20e ieuw ontstaon. Et netuurgebied Rottige Meente is in et bezit van Staatsbosbeheer. Noordelik van de Rottige Meente leit et Braandemeer, een laogveen- en moerasgebied dat ok deur turfwinning in de 19e en 20e ieuw is ontstaon. In et westen van Weststellingwarf lopt de weg tussen Schoterziel en Sliekenborg over een oolde zeediek. Disse zeediek bescharmde Weststellingwarf, tot de inpoldering van de Noordoostpolder, tegen de Zuderzee.
Waeter
thumb|Opsterlaanse Compagnonsvaort in Oosterwoolde In et noorden van de Stellingwarven stroomt de Kuunder en vormt de noordgrens van de Stellingwarven. De Lende lopt in et oosten midden deur de Stellingwarven en vormt in et westen van Weststellingwarf de greens tussen de gemienten Weststellingwarf en et Stienwiekerlaand. Tussen De Langelille en et Braandemeer stroomt de Kuunder deur Et Wiede, een meertien op de grens van et Lemsterlaand en Weststellingwarf. De Lende stroomt deur een aander meertien dat ok Et Wiede hiet. De zudelike Wiede leit tussen Wolvege en Ooldemark. Petgatten bin te vienden in de Rottige Meente en et Braandemeer. Et Kannedemeer is een veurmaolige zaandofgraving in et buurtschop bie Appelsche. Een aand're veurmaolige zaandofgraving is de Spokeplas ten zuudwesten van Noordwoolde. De Spokeplas is tegensworig een meertien van omdebi'j vief bunder in et Nationaol Park Drents-Friese Woold.
Dörpen
In Weststellingwarf bin 26 dörpen (mit dörpsstatus). In Ooststellingwarf bin d'r 13 dörpen. Van alle dörpen in Oost- en Weststellingwarf het allien Berkoop een beschermd dorpsgezicht. De grootste plakken in Stellingwarf mit meer as 1.000 inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2008 bin (Bron: CBS) :
Klimaot
De Stellingwarven hebben een gemaotigd zeeklimaot. Et klimaot wodt beïnvloed deur de Noordzee. Daordeur ontstaon d'r verschillen tussen et Waddengebied in et noordwesten van Frieslaand en de Stellingwarven in et zuden van de perveensie. De klimaotgegevens bin van et KNMI-meetstesjon in Liwwadden.
Vreuge middeliewen
Over de vreuge middeliewen is ok niet veul bekend. In disse tied was Stellingwarf een onderdiel van et Friese woongebied, tot de Franken in et jaor 734 de Friezen versleugen in de Slag an de Boarn. Nao de verdieling van et Frankische Riek neffens et Verdrag van Verdun in 843 wodde Stellingwarf een onderdiel van et oostelike Frankische Riek. Daoruut ontston in de negende ieuw et Heilige Roomse Riek.
Zelfstaandige boerenrippebliek Stellingwarf
thumb|left|Indieling van de Zeven Friese Zeelaanden neffens et traktaat van 1417 Op 26 november 944 schonk keizer Otto I van et Heilige Roomse Riek "et recht van foreest" (et jachtrecht) in de Pagus Thriente an Bisschop Balderik van Utrecht. Hiermit kwam de regio onder bestuur van et Utrechtse bisdom. De Pagus Thriente omvatte Drenthe en Overiessel, tot an et reviertien de Kuunder. Onder de bisschoppen van Utrecht hiette et gebied Oversticht.
De naeme Stellingwarf wodt veur et eerst vermeld in 1309. Stelling betekent bestuurder; warf betekent plak waor recht spreuken wodt. Stellingwarf wodde bestuurd deur drie stellingen, die jaorliks keuzen wodden. Mit hulpe van de Friezen kon et grootste pat him bevri'jden van et juk van de bisschop van Utrecht, onder aandere deur de Slag bi'j Aone in 1227. Daornao het Utrecht wel perbeerd de Stellingwarvers d'r weer onder te kriegen, mar echt goed is dat niet lokt. In 1309 vernielden de Stellingwarvers et kasteel van de bisschop in Vollenhove, waordeur disse et min of meer opgaf. Van 1309 tot 1504 was Stellingwarf feitelik een onofhaankelike boerenrippebliek, de Vri'je Naosie der Stellingwarven. Et Stellingwarver Laandrecht is in de 15e eeuw opschreven en verscheen in et jaor 1480. In et laandrecht staon oolde rechtsregels; et is uut et Latien naor et Nederlaands vertaeld. Et laandrecht is een bewies van de Friese Vri'jhied in de Stellingwarven, naodat de luden in de Stellingwarven heur vri'jmaekt hadden van de bisschop. In et Freeska Landriucht (in 1480 as drokt boek publiceerd) staot Stellingwarf in et Traktaat van de Zeuven Friese Zeelanen bi'j et vierde Zeelaand nuumd. De komst in 1498 van de Hertog van Saksen in Frieslaand betekende et aende veur de onofhaankelike boerenrippebliek. Stellingwarf wodde in 1500 bi'j Frieslaand voegd en wodde een Friese grieteni'je in et jaor 1500. In etzelde jaor kwam Stellingwarf bi'j et gouw Zeuvenwoolden. In 1504 kwam d'r een aende an de rechten van de Stellingen. De hertog dee in 1515 alles over an Karel V.
Twie grieteni'jen
In 1517 wodde Stellingwarf opsplitst in twie grieteni'jen: Stellingwarf-Oostaende en Stellingwarf-Westaende. thumb|Grieteni'jen in Zeuvenwoolden an et aende van de 17e ieuw Stellingwarf kwam as onderdiel van Frieslaand in de twiede helft van de zestiende ieuw bi'j de Republiek van de Zeuven Verienigde Nederlaanden, die in 1568 formeel uutroepen wodde. Veur een diel langes de Kuunder en een diel langes de Lende wodde nao 1580 de Friese waeterlinie anlegd. Et gebied langes de schaansen, stuwen en dammen wodde tiedens de Tachtigjaorige Oorlog tegen de Spanjaarden en in et Rampjaor tegen Bernhard von Galen en Fraanse hulptroepen onder waeter zet. Mit de komst van de Franzosen in 1795 wodde de Bataafse Rippebliek sticht. Van 1798 tot 1801 was Zeuvenwoolden een onderdiel van it Fraanse Departement van de Oolde Iessel. In 1801 gong de Bataafse Rippebliek over in et Bataafse Gemenebest en wodde et Departement Frieslaand vormd. In 1806 gong et Bataafse Gemenebest over in et Koningriek Hollaand dat tot 1810 bestaon het. In 1814 wodde Frieslaand weer een perveensie van Nederlaand. In de Fraanse tied wodde Ooststellingwarf opdield in twie gemienten (mairies); Berkoop en Oosterwoolde. Nao de Fraanse tied wodden Berkoop en Oosterwoolde weer ien grieteni'je/gemiente.
Nao 1800
In de zeuventiende en achttiende ieuw is de vervening de inkomstenbron veur de bevolking. In de twiede helte van de 19e ieuw is et grootste pat van et vene ofgreven. Daordeur kwamen grote sociaol-economische veraanderingen. In Noordwoolde gaot de bevolking over op et bessembienen en et maeken van heidebuunders. Mit de wilgentien die overal veurhanen is wodden maanden vlecht. As de wilgentien opbruukt is wodt rotan invoerd. Rond 1900 is et rietvlechten een belangriek onderdiel wodden van de economie van Noordwoolde en omkrieten.
In de Twiede Wereldoorlog wodde et Kamp It Petgat bi’j Blesdieke as strafkamp veur Joden bruukt. Et kamp het vier maonden as strafkamp diend en wodde in de nacht van 2 op 3 oktober 1942 ontruumd. Kamp Ybenhaer bi’j De Fochtel wodde bruukt as warkkamp veur mannelike Joodse dwangarbeiders. Op 2 oktober 1942 wodden 215 meensken transporteerd naor kamp Westerbork om vandaor transporteerd te wodden naor Auschwitz en Sobibór. De bevrijding begon in de Stellingwarven in de nacht van 7 op 8 april 1945. 60 Fraanse parachutisten wodden bi’j Haulerwiek en Appelsche dropt. Kamp Oranje, een aander kamp bi’j De Fochtel, wodde nao de Twiede Wereldoorlog bruukt as strafkamp veur NSBers en laeter as opvangskamp veur Molukkers. Kamp Ybenhaer wodde nao de oorlog van 1951 tot 1968 ok een opvangkamp veur Molukkers. Nao 1968 was et veurmaolige kamp een oefenterrein van et Nederlaanse leger. De oprichting van zuvelfebrieken nao 1880 en de laandbouwmechanisaosie nao de Twiede Wereldoorlog veraanderden et agrarische karakter van et hiele gebied. Toegelieke ontston de lichte industrie die now een belangrieke economische rol speult.
Kultuur
thumb|left|Jubileumvlagge veur et 700-jaorig bestaon van de Stellingwarven De naeme Stellingwarf wodde veur et eerst vermeld in 1309. Daorom wodde in 2009 et 700-jaorig bestaon van de Stellingwarven vierd. De griffioen komt op de gemientewapens van West- en Ooststellingwarf veur. Een gelieksoortig figuur staot op een zegel uut de middelieuwen ofbeeld. Ok op een ofbeelding mit de twie gemientewapens uut 1580 staon gelieksoortige figuren. Bi'j et feest veur et 700-jaorig bestaon van de Stellingwarven wodde een speciaole vlagge maekt mit de griffioenen van beide gemienten d'r op. thumb|Et paosvuur heurt bi'j de kultuur van de Stellingwarven Mit paosken wodden in de Stellingwarven paosvuren anstoken. Dit is een Saksische tredisie in de Stellingwarven die ok in veule aand're gebieden in Noordwest-Europa hullen wodt. In Ooststellingwarf en omkrieten wodt op et gebied van kunst, kultuur en schrieveri’j veul daon deur de Stichting Kunstwerf. Elke zoemer wodt in Berkoop et kunstevenement Eupen Stal (Open Stal) hullen waorbi'j omdebi'j 15 keunsteners op verschillende lekaosies expeseren mit hun wark. Disse keunst- en kiekroute wodt al sund 1971 hullen. Een aander groot evenemint in Stellingwarf is de Pinksterlaanddagen. Sund 1933 wodt dit anarchistisch festival - mit poletieke bi'jienkomsten, praoties, lezings en warkwinkels - in Appelsche hollen.
Religie
Bi'jkaans de helte van inwoners van de Stellingwarven is christelik. De ciefers bin van et CBS angaonde religie bin neffens COROP-regio berekend. Hieronder volgen de ciefers veur de COROP-regio Zuudoost-Frieslaand van 2003 :
Tael
Et gebied onderscheidt him van Frieslaand deurdat d'r vanoolds gien Fries praot wodt, mar Nedersaksische dialekten die tegere Stellingwarfs nuumd wodden. Ok de dialekten van (et noorden van) de Kop van Overiessel en van een pat van westelik Drenthe (omdebi'j de gemiente Westerveld) wodden taelkundig tot et Stellingwarfs rekend. Et kenmarkende van et Stellingwarfs is et gebruuk van de ae-klaank (lange è): et Nederlaanse water is in et Stellingwarfs waeter (Et waeter klaetert in de glaezen dat et zoe daevert). Behalven an et Nederlaands mos et dialekt ok an et Fries terrein votgeven; veural Ooststellingwarf is sinds de negentiende ieuw stark verfriest wodden.
Hoeveul et Stellingwarfs, Fries en Nederlaands in de Stellingwarven praot wodden as thuustael is onderzocht in een Quick-Scan van de perveensie Fryslân in 2007, 2011 en 2015. De risseltaoten bin zo:
Neffens de Taaltelling Nedersaksisch van 2005 praot 53,2% van de Weststellingwarvers et Stellingwarfs inderdaod een boel thuus; bi'j de Ooststellingwarvers is dat 29,5%.
Ekonomie
thumb|De A32 bi'j [[Et Vene (plak)|Et Vene krek noordelik van de Stellingwarven is een belangrieke noord-zuud-verbiending.]] Wolvege het een centrumfunktie in de regio Stellingwarf. Daor bin een groot antal winkels te vienden en et is et heufdplak van Weststellingwarf het goede noord-zuud verbiending deur et treinspoor en een vierbaensweg. Wolvege is bekend om sien drafsportcentrom en woonboulevard. Appelsche het veur et toerisme een belangrieke funktie. Buten Appelsche leit et attraktiepark Duinen Zathe en et Nationaol Park Drents-Friese Woold trekt veul toeristen naor et plak. In de Stellingwarven is gien hoger onderwies. Daorveur moet men naor Liwwadden, Zwolle, Meppel of Grunningen. Een aander belanriek plak in et Stienwiekerlaand is Stienwiek. Veur veul meensken in de Stellingwarven is dat plak naost Et Vene et belangriekste winkelcentrum in de regio.
Verkeer
De belangriekste autoverkeersweg die de Stellingwarven mit Et Vene en Liwwadden in et noorden en Stienwiek en Zwolle in et zuden verbient is de in de jaoren tachtig van de twintigste eeuw anlegde vierbaensweg A32. Parallel hieran lopt et treinspoor van Liwwadden/Et Vene naor Stienwiek/Zwolle mit een treinstation in Wolvege. De N351 is de belangriekste oost-west verbiending en lopt van Emmeloord over De Kuunder, deur Wolvege, naor Oosterwoolde. Aand're belangrieke verkeersaoders bin de N380 en de N381 in Ooststellingwarf. De Stellingwarven het gien eigen lochthaven. Lochthaven Eelde (Groningen Airport Eelde) is et kotsbi'j de Stellingwarven, disse lochthaven leit omdebi'j 30 kilometer noordoostelik van Oosterwoolde. Een aander vliegveld is et Vliegveld Drachten, omdebi'j 20 kilometer noordelik van Oosterwoolde. De busverbiendingen wodden in de Stellingwarven verzorgt deur Qbuzz en Connexxion.
Poletiek
Bestuurlik omvat Stellingwarf de gemienten Ooststellingwarf en Weststellingwarf (ok wel Stellingwarf-Westaende en Stellingwarfs-Oostaende) in Frieslaand. Et heufdplak van Ooststellingwarf is Oosterwoolde en et heufdplak van Weststellingwarf is Wolvege. D'r bin verschillende plannen om de beide gemienten te laoten fuseren. De beide gemienteraoden hebben 21 zetels. De zetelverdieling nao de gemienteraodsverkiezings van 2010 is as volgt:
Nedersaksische podcasts
Nedersaksische podcasts, of platcasts, bint podcasts die diels of kats in 't Nedersaksisch ebracht wördt, en/of heur op een structurele maniere bezigholdt mit dizze taal. Een Nedersaksischtalige podcast kan in principe aover alle onderwarpen onder de zunne gaon.
Stellingwarf
Persoonlikheden
Pieter Stuyvesant was direkteur-generaal van de Nederlaanse klonie Ni'j-Nederlaand. In Wolvege, Scharpenzeel en Peperge staon monumenten veur Stuyvesant. Hi'j is meugelik de bekendste persoonlikhied uut de Stellingwarven en is hoogstwarschienlik in Peperge geboren. Onno Zwier van Haren was een politikus en dichter uut et geslacht van de Van Haren's en bewoner van Lindenoord.
Johan Veenstra is een Stellingwarver schriever uut Ni'jhooltpae. Hi'j is schriever van dichtbundels, verhaelen en romans in et Stellingwarver dialekt.
Gerrit de Vries uut Berkoop was in 1986 wereldkampioen 100km ploegentiedrit. Monique Knol is een veurmaolig hadfietster die een goolden en broonzen medallie wunnen hadde bi'j et dameshadfietsen op de Olympische Zoemerspeulen van 1988.
Verwiezings
18px Pertaol:Stellingwarf
thumb|600px|center|Aeckingerzaand (Kaole Dunen) bi'j Appelsche
Azerbaidjan
Azerbaidjan (in et azerbaidjaansk: Azərbaycan, officieel de Republik Azerbaidjan (Azərbaycan Respublikası), is et grötste land van de Kaukasus, med de meyste inwonners. Et ligt op de grense van Ousteuropa en Süüdwestasie. Et ligt in et ousten an de Kaspiske Sey, an Iran in et süden, Armenie in et westen, Georgie in et noordwesten en an Rusland in et noorden. Et azerbaidjaanske uutslöttene deyl Nachitsjevan ligt an Iran in et süüd- en süüdwesten, an Türkie in et westen en an Armenie in et noorden. Wyders höyret der noch verskeidene eilanden in de Kaspiske Sey by Azerbaidjan.
Azerbaidjan had in 2013 9.590.159 inwonners. De höyvdstad is Baku. Azerbaidjan is et ennigste türksspråkige land wat vöär et grötste deyl in Europa ligt.
De Demokratiske Republik Azerbaidjan was et eyrste land in de islamitiske wearld dee karke en ståt uut mekaar höld. Et wör uperichted in 1918 mär in 1920 inenömmen döär de Sovjetuny. Nå den val van et kommunisme in 1991 was Azerbaidjan unafhangelik. Rap dårup köm der oorlog in Nagorno-Karabach. Azerbaidjan verlöär Nagorno-Karabach (med höyvdsakelik armeniers), de ümliggende strekke, en de strekken Karki, Yukhary Askipara, Barxudarlı en Sofulu. Nagorno-Karabach is officieel noch altyd nen neet-erkenden ståt en wördt internationaal noch altyd eseen as een feitelik deyl van Azerbaidjan.
Van 12 töt en med 28 juni 2015 wördden de eyrste Europeeske Spöllen eholden in Azerbaidjan.
Name
Den name Azerbaidjan bedüüdt Land van vüür, vanweage de steades wår as der gas uut de rotsen löp en mangs in brand vlög. Disse natuurfakkels brandet al verskeidene eywen.
Land
Van de dree kaukasusrepubliken is Azerbaidjan et vlakst. Azerbaidjan ligt up dree bargkettens: den Grouten Kaukasus, den Kleinen Kaukasus en de Talysj-bargen.
Et land hevt 8359 rivyren. Mär de meysten sint neet länger as 25 km. Den höygsten barg is de Bazardüzü med 4466 meter. De bekendste rivyren van Azerbaidjan sint de Kura en de Aras.
Kouga
Kouga (voluut in t Afrikaans: Kouga Plaaslike Munisipaliteit; Engels: Kouga Local Municipality) is n plaotselike gemeente in de Zuud-Afrikaanse distriktsgemeente Cacadu. De plaotselike gemeente Kouga ligt in de Oost-Kaap-provinsie en had in 2011 ongeveer 100.000 inwoeners. De gemeente beslög n oppervlakte van zo'n 2,670 km2, ongeveer net zo groot as de provinsie Drenthe.
Heufdplaatsen
t Afrikaans is de meest espreuken taal in alle heufdplaotsen in de plaotselike gemeente Kouga. De heufdplaotsen bin:
Azerbaidjan
Weader
Azerbaidjan hevt een slim uuteynloupend klimaat. Up de bargwanden is et subtropisk. Mär et kan der ouk slim kold worden. Et heytste ooit emetten was der 46 °C en et köldste -33 °C.
Volk
Der wont 9.590.159 lüde in Azerbaidjan. Et zint vöäral azerbaidjanen, mär ouk armeniers, lezgiers en russen.
Gelöyv
93% van de inwonners is muslim. Wyders sint der noch een antal christenen. Et gevt ouk een antal zoroastristen.
Språke
De höyvdspråke is azerbaidjaansk, wat höyrt by de türkske språken. Et likt völle up et türksk, kasjkai en türkmeensk. Wyders gevt et der noch 13 andere språken.
Ekonomy
Azerbaidjan haalt vöäral centen uut ölly en gas. Wyders sittet der völle eadele grundstoffen in den boadem: gold, silver, yser, kopper, titaan, chroom, mangaan, kobalt en molybdeen.
Buren
Buren doot subtropiske gewasken verbouwen. Up de sünnige höävels wealt wyndruven ouk best groien. Wyders doot se med gewasken as grån, aerpel, sükerbeten, katoon en tabak. De azerbaidjaanske viskerye döt vöäral visken up stöär en belugastöär.
Turisme
Töt an de tachttiger jåren van et 20. jårhunderd kömmen der årdig wat turisten nå Azerbaidjan. Döär den oorlog üm Nagorno-Karabach köm dat sowat vulleadig stille te liggen. De azerbaidjaanske regering wil van Azerbaidjan weader ne turistenplekke maken vöär lüde med centen. De meyste turisten kommet vöär de groute stråte en olde stad van Baku, et Khan-paleis in Şəki, de vüürtempels up et skyreiland Abserion, et Nationaalpark Shirvan en de gröne bargen in et noorden. Et sint vöäral russen, türken, iraniers en indiers dee as nå Azerbaidjan kommet.
Winzum (Grunnen)
Winzum is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie Grunnen. De gemainte het 14.051 inwoners (1 juli 2006, bron: CBS), beslogt n oppervlakte van 102,53 km² (woarvan 1,56 km² woater).
t Dörp bestaait oet drij wierden: dij van Winzum zölf, Bellengweer en Obergum.
Obergum wordt söms nog as n apaart dörp zain, omdat t aan de ander kaant van t Winzumerdaip ligt. t Het der ook mit te moaken dat t dörp twij heufdstroaten het, de Hoofdstraat-W (W is van Winzum) en de Hoofdstraat-O (O is van Obergum). Deur veul bewoners ook West en Oost nuimd, wat aigelk vrumd is, den de baaide stroaten liggen Noord-Zuud.
Winzum en Obergum binnen van oorsprong verbonden via n stainen boogbadde, de Boog nuimd en n hoogholtje, de Jeneverbadde.
Winzum het n schiere kèrk, de Toornkèrk, woarvan de trappen noar de toorn aan de boetenkaant legen is.
t Dörp het ook nog twij aachtkaantege stellnmeuls. De oldste is "De Vriendschap" (de vrundschop) in 1801 as pelmeul bruukt en halverwege de 20e aiw as witmeul ombaauwd. Wat meer richten de dörpskeern stoef bie t dörpsplaain staait op de meulbaarg de oet 1851 dateernde wit- en pelmeul 'De Ster'. Baaide meuls binnen körtleden restaureerd en draaien hail regelmoateg deur enkele vraaiwillege meulners.
t Vernuimde Paiderpad lopt deur zowel Obergum as deur Winzum.
Indailn
De gemainte Winzum omvat ook de volgende plakken: Abbeweer, Oadorp, Auwerderziel, Allenhoezen, Allersmoa, Antem, Aarwerd, Bavvelt, Bellengweer, Beswerd, Bolshoezen, Dingen, De Roaken, De Vennen, Naandel, Duusterwinkel, Eernsheem, Aizing, Fiwwerd, Garwerd, Groot Wetsen, Hammerlaand, Haardeweer, Haarzens, Hekkem, t Schoor, Hiddenziel, Lutje Garwerd, Lutje Wetsen, Krazzum, Lutje Marne, Lutke Saaksum, Moarhoezen, Obergum, Oldenziel, Oostum, Roanum, Raskert, Soaksumhoezen, Saauwerd, Schoapehaals, Schoaphaalsterziel, Schifpot, Schillnham, Suttum, Toekebosk, Tijum, Tinaalng, Vaalkum, Wierum, Wierumerschaauw (gedailtelk), Wildeveld.
Grietje Clewits
Lèven
Grietje Clewits was van onderwiezersvolk. An de normaalschoele op Tolbert, krek oaver de grèenze mit de pervincie Grunning, haalde ze heur onderwiezersakte. Ze gaf les in Nei-Dörd (1902), Hesseln (1903), Nei-Roon (1910-1938) en Roon (töt an heur pensionering in 1943). Ze was veurzitster van de Bond van Plattelandsvrouwen (ofdieling Roon), was gangs in 't dörpshuuswark en warkten in de biebletheek.
In 1960 kreeg Clewits van de gemiente Roon een zulvern erepenning veur heur jaorenlange dienst in 't leger onderwies en heur verieningswark. Ze hef nooit etrouwd ewest.
Schrieveri'je
Sund 1947 publiceerden Clewits gedichten in 't dialect van Roon (diel van 't Noordenvelds) in Maandblad Drenthe; vanof 1956 ok in Oeze Volk. Mit Peter van der Velde har ze in de Leekster Courant van 1948 töt 1950 een brievenfulleton, 'Op en om de Helterbult'. In 1954 stelden ze mit Jan Naarding en Hans Heyting de in Assen uutekomen bloemlezing ''Drentse versjes; vergaard voor 't bestuur van de afd. Drenthe van de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen'' samen.
Peter van der Velde hef veur de Historische Vereniging 'Roon' in 1982 heur gedichten ebundeld onder de titel Zummeraovend. Bekende gedichten van Grietje Clewits bint 'An mien Drenthe' en 'd’ Elterbult'. Op 't leste schreef Hans Heyting een komische variaant.
Citaot
Uut 'd’ Elterbult', in: Scheupers van de taol (kiekt bi'j de Bronnen)
Graofschop Benthem
De Graofschop Benthem (Duuts: Grafschaft Bentheim) is een district (Landkreis) in 't zuudwesten van de Duutse dielstaot Nedersaksen, an de staotsgrèenze mit Nederlaand en de dielstaotgrèenze mit Noordrien-Westfaolen. De Kreisstadt en grootste stad is Nothoorn, mit umdebi'j 53.000 inwoners.
In de Graofschop praot ze naost 't Hoogduuts ok Graofschopper plat, een dialectgroep binnen 't Platduuts die as nauw verwant is an umliggende dialecten, waoronder de Oost-Oaveriesselse.
Soedan
Soedan (Arabies: السودان, as-Sūdān), offisjeel de Soedanese Reppubliek (Arabies: جمهورية السودان, Jumhūrīyat as-Sūdān), is een laand in et dal van de Niel in Noord-Afrika. Op et noorden ligt Egypte, op et oosten lignt de Rode Zee, Eritrea en Ethiopië, op et zuden ligt Zuud-Soedan, op et zuudwesten de Sentraal-Afrikaanse Reppubliek, Tsjaad in et westen en Libië in et noordwesten. Et is et doarde grötste laand van Afrika. De Niel split et laand in ne oostelike en westelike helfte. et heuwdgeleuf is de Islam.
In de Ooldhead ontsteunden in Soedan völle beskawingen, zo as et Könninkriek Koesj, Kerma, Nobatia, Alodia, Makoerieje, Meroë en aanderen. De meesten deden et good an de Niel. roond 3300 vuur Kristus, vuur de dynastiese tied van Nubië en Nagadan, onsteunden der geliektiedig faraotiese hearserstelsels. Umdet et zo kort bie Egypte ligt, wör Soedan ook roond et 6de joarhoonderd ekerstend en roond et 15de joarhoonderd islamiseerd. Duur de kerstening is de Oold-Nubiese sproake de euldst vastelegde Niel-Sahariese sproake. De euldste skriften komt oet et 9de joarhoonderd.
Soedan was et grötste laand van Afrika en de Arabiese wearld töt an 2011, toen as Zuud-Soedan zik ofskeaiden noa de Zuud-Soedanese ofskeadingsverkiezingen. Doarduur is Soedan non de doarde grötste, noa Algerieje en de Demokratiese Reppubliek van de Kongo.
Soedan is an eslötten bie de Verenigde Nasies, de Afrikaanse Unie, de Arabiese Liga, de Organisasie vuur Islamitiese Samenwoarking en de Neet-lieerde Beweaging. Doarnöast kiekt ze met in et Wearld-Haandelsverboond De heuwdstad is Kartoem, wat ook et politieke, kulturele en zakelike middelpeunt van et laand is. Soedan is ne federale presidensjeel representatief demokratiese republiek. De politiek wörd eregeld duur de Nasjonale Vergoaring. De Soedanese rechtsproake volget de Islamitiese sjaria.
Ossenbrugge
thumb|right|200px|Ossenbrugge op de kaarte van Nedersaksen Ossenbrugge (Hoogduuts: Osnabrück) is ne plaatse in de boondsstoat Niedersachsen in Duutslaand. De plaatse ligt kort bie de grenze met Westfalen, en vrogger heuren ze ok bi'j Westfalen, wat in de kultuur nog te zeen is. Et is noa Hannover, Brunswiek en Oldenborg de grötste stad van de boondsstoat Niedersachsen, met 164.374 inwonners (2017). Doarvan zeent 28.000 studeanten, wat 14% van de hele bevolking is. Ossenbrugge is ne kreisfreie stad en vaalt dus besteurlik rechtstreeks oonder de boondsstoat.
Et is ene van de twee steaden woer as in 1648 de Vreade van Westfalen slötten wör. Doarmet stopten den 30-joarigen oorlog. In den Tweeden Wearldoorlog wör de oolde binnenstad kapot esmetten met bommen. Et roadhoes woer as de Vreade van Westfalen oonderskrewen wör, steet nog oawereande.
Verleden
Ossenbrugge hef seend 780 ne Rooms-Katholieke bisskopszetel. Bisdom Ossenbrugge was et eerste Saksiese bisdom wat Koarel den Groten stichten. roondum de bisskopskaarke wörden heanig an mear huze bouwd. In 1147 wör et vuur et eerste ne stad eneumd. 1157 meug Ossenbrugge zik van keaizer Frederik Barbarossa verstaarken met stadsmuren. Um mear haandel te kriegen, stichten Ossenbrugge met Meunster, Minden en Herford in 1246 de Laadbaarger Maarktboond. Dit was de vuurloper van de Westfaalse Steadenboond, dee in et 14de joarhoonderd bie de Haanze kömmen.
Tusken 1643 en 1648 wörd der in Ossenbrugge en Meunster ekuierd oawer de Vreade van Westfalen. Hiermet kömmen den Dartigjöarigen en den Tachtigjoarigen Oorlog an den eande. Et vreadesverboond har as vuurwearde det nen regearenden preens-bisskop vanof toen et ene moal Rooms en et aandere moal Protestaants wean mos. Den Protestaantsen bisskop wör dan beneumd töt Hartog van Brunswiek-Luneborg. Et preensbisdom wör in 1803 op ehewen. In de Fraanske tied köm Ossenbrugge oonder besteur van Hannower. In 1866 wör et doarduur Prusies en in 1871 Duuts.
Bargen
Bargen kan verwiezen naor:
Hagelslag
thumb|right|300px| stoete met streuisukela Hagelslag (ook wal streuisukela eneumd) is beleg vuur op de stoete wat besteet oet kleaine pielekes van sukela of ekluurde suker dee't an hagel doot deankn. De oorsproonkelike beduding van t woard "hagelslag" is "t dalekomn van hagel".
Streuisukela wör vuur t eerste maakt in 1936 duur de Neerlaandse sukelamakerieje Venz. Dit wörd edoan um n antal brewe van ene H. Bakker (toertieds 5 joar oold) met de vroage of Venz gin sukela vuur op de stoete kon bedeankn.
Streuisukela wörd direkt oet de verpakking op de stoete of aander bakkespul estreuid. t Is typies Neerlaands, en boetn Neerlaand, België, Suriname en Indonezië hoaste nit te kriegn. Mangs wörd t nog verkoft as taartnversierige, mer dan heuld t ook op.
Allene streuisukela woer't op zin meenst 35% kakao in zit mag chocoladehagelslag heetn. Streuisukela woer't meender in zit wörd chocoladefantasie eneumd. Nöast meender kakao hef disse streuisukela mear suker as normaal, woerduur't t meender good smeeltn kan, mer ook meender deur is.
Streuisukela keump in verskilnde smaakn, woervan't de bekeandste zeent:
Adderblad
250px|thumb|'t Adderblad 250px|thumb|Een blad van 't adderblad De adderbladen of edderbladen (Pteridophyta) bint een stam van 't riek van de plaanten. Adderbladen hebt gien bloemen waorin zaoden vörmd wörden en beheurt daorum niet tot de zaodplaanten. Wel hebt alle adderbladen wortels, een stam en bladeren en plaant ze zuch vort deur middel van sporen.
Adderbladen en heur verwanten bint de meeist primitieve plaanten die een waor vasculair systeem ontwikkeld hebt. Alle Europese adderbladen bint kruudachtige plaanten mit bladeren die uut de wortelstok ontspringt. Bij de meeiste soorten is die wortelstok een krupend stuk stengel onder de grond.
De stam van 't adderblad telt duzenden verschillende soorten die verspreid over de hiele wereld veurkomt. In 't bijzonder bint ze overvloedig in tropische regenwolden, umdat hier de belangriekste vereisten an de leefumgeving van de adderbladen – warmte en vocht – saomenkomt.
Tot de Pteridophyta wurden vrogger behalve de adderbladen ok de wolfsklauwen en de peerdenstarten rekend. Tegenswoordig bint ze in aparte stammen plaotst.
Zeist
Zeist is ne gemiente en darp in et midden van de Nederlaanse previnsie Utrecht. De gemeente hef rundumme 60.000 inwonners en hef ne oppervlaakte van rundumme de 50 km² Noast de heufdplaatse Zeist bevundt zich n veertal darpen in de gemeente: Austerlitz, Bosch en Duun, Den Dolder en Huus ter Heide. Deur de vestiging van et Slot Zeist in de gemeente, wöd et ok de Slotstad eneumd.
Geskiedenisse
In ne oorkonde uut et joar 838 wöd veur et eerst "Seist" eneumd (Kolman, 1996; Groenedijk, 2000). Den name hef meugelek te maken mit de plaatseleke bodemgesteldheid of begreujing.
In de 19de eeuwe wodden Zeist ne geleefde wonplaatse veur de rieken en wodden doar talrieke buutenplaetse anelegd, zoas Sparrenbulte, Lenteleaven, Ma Retraite en Möllebosch. Veural in de 20ste eeuwe wödden buutenplaetse ten behoove van wonningbouw esloopt of verkaveld.
Roermond
thumb|left|Roermond Roermond (Limburgs: Remunj of Remuunj) is ne gemeente en ne stad in de Nederlandsen previnsie Limburg. Op 31 juli 2008 had de gemeente 54.508 inwonners (bron: CBS). De stad ligt an de samenvleujing van den Roer in den Maas en hef n riek verleaden. Zi-j was in de late middeleeuwn ne hanzestad, en ene van de veer heufdsteden van et olde Hartogdom Gelre, tweeden in umvang en grootsten op handelsgebeed.
Inwonnerantal
thumb|left|Bevolkingsuntwekkeling gemeente Roermond in et tiedvak 1998-2008. Mark op dat vanof 1-1-2007 de gemeente [[Swalmen bi-j Roermond eveugd wodden.]] In beide tabellen ku-j et gevolg van de samenveuging van Roermond en Swalmen vanof 1 januari 2007 dudelek zeen.
Zeist
Natuur
Zeist ligt in et bosrieke gebeed van de Utrechtse Heuvelrugge.
Universiteat
thumb|right|250px| De universiteat van Bologne, de euldste universiteat van de wearld
Et woard universiteat keump van et Latiense universitas magistrorum et scholarium. Dit beduudt ongevear "gemeenskop van leararen en wetenskoppers". Universiteaten zo as et dee rechtevoor gef, komt oet de middeleeuwen. Ze warren op zikzelf stoande opvolgers van kathedraalskolen. De Universiteat van Bologna in Italië is de euldste Europese universiteat. Dissen wör groondt in 1088. Met hulpe van universiteaten was Europa an et eande van de Middeleeuwen fleenk oontwikkeld en egröaid in kennis. Doarduur konden ze grote delen van de wearld innemmen.
Den naam universiteat is neet wettelik vaste legd. Et gef oonderwiesinstellings dee as zik universiteat neumt, mer et feaitelik neet zeent.
Naamoetleg
Et oorsproonkelike woard "universitas" betekent meesttieds "een antal leu dee zik verenigt in ene groep, gemeenskop, gilde, bedrief, samenleawing, etc." Toen as steaden belangrieker wörden en doarmet ook middeleeuwse gildes, begun de term te sloan op "koppels learlingen en leararen dee as met mekaar rechten hebt, dee as öar skeunken wordt duur oarkoondes van preensen, preloaten of de steaden woarin as ze woont". Net as aandere gildes besteurden ze zikzelf en bepoalden ze öare egene kwaliteatseisen.
Rechtevoort betekent et "een instituut vuur heuger oonderwies, dee groaden oetdelen mag en dee les anböd in oonderwaarpen dee as neet met ambachten of beropen te maken hebt".
Et orinigele Latiense woard verwees noar groad-tookennende learinstituten in West- en Middel-Europa. Hier köm disse vorm van wettelik oonderwies et meeste vuur. Van hieroet gung dit soort instelling ook de wearld oawer.
Wetenskoppelike vriehead
Een belangriek kenmaark vuur ne universiteat is et begrip 'Wetenskoppelike vriehead'. Et eerste skriftelike bewies vuur dit begrip keump oet de Universiteat van Bologna. Disse universiteat nöm in 1158 of 1155 de Constitutio Habita an. Dissen skrifteliken eis gavven reaizende wetenskoppers et recht op ongeheenderde duurgaank oet naam van et oonderwies. Rechtevoort wörd dit wearldwied erkeand. Op den 18den september 1988 oonderskrewen 430 universiteaten oawer de hele wearld de Magna Charta Universitatum, woarmet de 900ste verjoardag van de Universiteat van Bologna vierd wör. Der zeent aait mear universiteaten dee as disse Magna Charta oonderskriewt.
Studies
Op de universiteat kö'j in verskeaidene fakulteaten (studierichtingen) vakken volgen. Wat universiteaten richtet zik allenig op ne bepoalde fakulteat. De Universiteat Tweante dut vuural met techniek en management. An de Universiteat Utrecht kö'j good vuur geesteswetenskoppen (sproake en kultuur, sosjologie, ezw) studeren.
Kösten
In Nederlaand kan alleman noar de universiteat hen studeren. A'j meant de'j neet genog op de baanke hebt um et lesgeeld zelf te betalen, kön iej doarvuur studiefinanciering lenen bie regearingsinstellingen. Et gef bepoalde vuurweardes det as iej ofstudeert vuur nen bepoalden tied, de'j et dan neet terugge hooft te betalen. Dit steelsel steet op lösse skroewen. Doaroawer is völle te doon oonder Nederlaandse studeanten.
In de Angelsassiese wearld kö'j mangs ne studiebeurze kriegen. In duursnede leenden Amerikaanse studeanten in 2012 USD 23.300,-.
In völle Skandinaviese laanden was töt de tweede helfte van de eerste tien joar van et 21e joarhoonderd et studeren gratis. Doarnoa gungen Denemoarken, Zweden en Finlaand geeld vroagen an internasjonale studeanten. Dit geeldt nog aait neet vuur studeanten oet de EU-lidstoaten, EEA-leden en inwonners van Zwitserlaand. Internasjonale studeanten dee as good öar beste doot, köant wal zovölle beurzen kriegen det et der hoaste vuur niks bie langs kan.
Jan Roerink
thumb|right|200px|Jan Roerink
Jan Roerink is nen skriewer en akteur oet Tweante.
Nöast zien optreadens en skriefwoark dut Jan Roerink ook boeren met zinne vrouwe, zönne en skoondochter, op de boerderieje den't he van zin vaa hef oawer enömmen. Hee dut al verskeaidene joaren met an t revuespul Boer'n Leu.
Met Herman Finkers is he dialektmeaister vuur de Tweantse regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond. Hee zorget det de sproake good ebroekt en oet esprökken wörd. Doarnöast spölt he zelf ook nog met as Hendrik (Hennik) Wildspieker, n kearl van Minie Wildspieker. Hennik is oet de tied ekömmen, mer keump mangs nog vuurbie in de oolde heuisköppe, as zinne dochter Fenna um road vrög of de moodvearen löt hangen.
Noord-Europese Leeglaand
Kenmarken
thumb|250px|[[Dook (weer)|Mörgendook in Oostfrieslaand]] An de Noordzeekuste hej de Waddenzee, de binnenzee tussen de Waddeneilaanden en 't vastelaand, mit zaandplaoten die bi'j eb dreugvalen. An de Oostzeekuste hej een köppel zuutwaterhaffen; straandmeren die an zee ligt, mar daorvan of-esleuten bint deur een schoorwal: 't Oderhaf, 't Wislahaf en 't Koerse Haf.
Grote revierbekkens bint onder meer, van west naor oost, de Rien, de Ems, de Wezer, de Elbe, de Oder en de Wiessel.
't Duutse diel van 't Noord-Europese Leeglaand nuumt ze ok de Noord-Duutse Leegvlakte; een fiks diel daorvan lig minder as 100 meter boaven de zeespiegel. An de noordzeekuste is de vlakte slim plat. Mit dit kenmark is ok de populaire name plat/Platt verbunden veur de oorspronkelijke taal van dizze streek, 't Nedersaksisch en Platduuts (vergeliekt Hoogduuts, de taal die in de hoger elègen, zudelijkere dielen van Duutslaand ontstaon is). De Waddeneilaanden bint een extensie van 't Noord-Europese Leeglaand, deur middelieuwse oaverstromings of-escheiden van 't vastelaand.
Dieteren
thumb|De karke van Dieteren Dieteren (Limburgs: Detere) is een dörp in 't midden van de previncie Limburg. 't Dörp ligt in 't oosten van de rivier de Maas en in 't zuden van Echt, tössen Susteren en Roosteren. 't Het ongeveer 830 inwoners en heurt bie de gemeeinte Echt-Susteren.
't Was tot 2003 eein van de veeier kernen van de gemeeinte Susteren, nou eein van de negen van de gemeeinte Echt-Susteren.
Pröttelmarkte
thumb|240px|Pröttelmarkte thumb|240px|De joarlekse Pröttelmarkte organiseerd deur [[Jung Nederlaand in Gennep.]] Et begrip pröttelmarkte (ok wal vleujenmarkte) is breed. Et wöd zowal ebruukt veur deur vereanegingen op-ezatte markten, grote hallen wodt dan of-ehuurd, ok wal deur partekulieren. Veurbeelden van et leste bunt de Vereanegingen en de kinderpröttelmarkte op Könniginnedag. Zonne pröttelmarkte woar iederene an mag metdoon en zelf zien eigen opbrengst mag holden wödt ok wal nen vri-jmarkte eneumd.
Der wodt ok pröttelmarkten organiseerd um geld in te zamelen veur ne veraeneging of n good dool.
Et weurd pröttelmarkte kump neet tot zien rechte, want noast pröttel van weinig of geen weerde ku-j doar ok gans bruukboar grei kopen, en mangs zelfs kunst dee gans völle weerd is. Teggenwoordig kunt partekulieren eur oaverbodeg grei ok makkelek deur internet verkopen woardeur et anbod op kleinere pröttelmarkten veural besteet uut kleine, goodkope zaken woarvan n groot deel spölgood is.