cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hillary Clinton
In 2000 wör Clinton de eerste vrouwelike senator van Niej Jork, woermet as zee de eerste presideantsvrouwe ooit wsa dee as ne besteursbane angung. Noa de terroristiese anvallen van 9/11, was zee vuurstaander van oorlog in Afganistan. Zee was ook vúúr den Amerikaansen inval in Irak (woervan as zee later spiet beteug). Zee leaden een oonderzeuk noar de gezoondheadsproblemen bie hulpdeenste noa 9/11. In 2006 wör ze herkeuzen vuur et Senaat. Toen as zee in 2008 metdeed vuur et presideantskop, verlöar ze de Demokratiese nominasie van Barack Obama.
As Stoatssekretoaris oonder Obama tusken 2009 en 2013 maken Clinton de Arabiese Leante met. Zee was doarbie vuur leagerinmenging in Libië. Tegen Iran hulp zee diplomatiese ofzeundering en internasjonale straffen in de bene. Doarmet hoppen zee et atoomprogramma van det laand in te dammen. Oeteandelik köm doar in 2015 et Gezamenlik Plan van Anpak oet, woer as meardere laanden an metdeden. Toen as zee der noa Obama's eersten besteurstied met oetskeaden brachen zee öar viefde book oet en deed vake sprekken op gadderingen van anzeen, vuur at zee öar kandidoatskop vuur de presideantsverkiezingen van 2016 wearldkunnig maken.
Clinton kreeg de meeste Demokratenstemmen en -ofveardigden achter zik in de vuurroondes. Op 28 juli 2016 nöm zee öare nominasie offisjeel an. Öar oonderpresideantskandidoat was senator Tim Kaine. Doarmet was zee de eerste vrouwelike presideantskandidoate vuur ne grote Amerikaanse partieje. Öare presideantsbeloftes zeent heugere lonen, mear beskoarming vuur LGBT en vrouwleurechten, gezinshulpe in de vörm van betaald oolderskopsverlof en algemene kleuterskolen.
Gerd Constapel
thumb|250px|Gerd Constapel Gerd Constapel (Upgant-Schott, Duutslaand, 18 december 1938) is een Platduutse dichter.
Constapel kump uut Upgant-Schott in de Oostfriese Landkreis Auerk en hef in de zakenwereld bedrievig ewest. Nao zien pensionering in 1998 is e begund Platduutse gedichten te schrieven. Mit zien gedichten wun hij in 2003 en 2009 de Freudenthal-Pries, de belangriekste pries veur Platduutse/Nedersaksische schrieverije. Ok wun e in 2006 de Schrieverwettstriet van de Ossenbrogger verieniging Plattfoss. In 2009 wördden e tweede bij de Klaus-Groth-Pries en in 2013 kreeg e veur zien gedichtencyclus Rüggels de anfieterpries van de Johann-Friedrich-Dirks-Pries.
In 2010 verscheen bij Diesel Verlag zien bundel ''Olldagsland. Niederdeutsche Gedichte von 1998 bis 2010 mit hochdeutschen Übertragungen''. Constapel holdt contacten an mit Nedersaksische schrievers in Nederlaand en hef beveurbield bijedreugen an digitaal tiedschrift veur Grunningstalige literatuur Oader.
Vandage de dag woont Constapel in de Oostfriese stad Leer.
Schoere
De schoeren bin één van de meest beweeglijke delen van 't meenselijk lichaam, dit kump veurnamelijk deur 't sleutelbeen - dit is de verbiending tussen 't schoereblad en de bors. De schoeren zörgen veur 't goed functioneren van 't bovenste deel van 't lief en de algemene gezondheid. Deur een goeie schoerehouwige an te nemen veurkump 't klachen mit, onder aandere, de rogge en nekke.
Bokelerbekke
250px|thumb|right|De Bokelerbekke biej Bokelerhook. De Bokelerbekke is ne bekke in de ömgeffige van Bokel in de gemeante Eanske in Oaweriessel. De bekke ström laanks Bokel in de richtige van de woatermölle in Eul, vanwoarof t vearer ström met de nöame Eulerbekke en Oazelerbekke öm ten neurdn van Zeander oet de moondn in de Börnse Bekke. De Teesinkbekke en de Rutbekke leawert woater an de Bokelerbekke.
t Grötste deil van t woater van de Bokelerbekke wör of-veurd via de Nieje Eulerbekke noar t Tweantekanoal.
Réunion
Réunion (Fraansk: La Réunion, IPA:, vroger Île Bourbon, wat Boerboneilaand beduudt) is een eilaand in den Indiesen Oseaan. Et eilaand heurt bie Fraankriek. Et ligt op et oosten van Madagaskar en ongevear 175 km op et zuudwesten van Maurisius, wat et kortstbie liggende eilaand is. In 2014 wonden der 844.994 leu.
Der wont al leu seend et 17de joarhoonderd, toen as leu oet Europa (vuural Fraansken), Madagaskar en Afrika der hen treuken. Op den 20sten desember 1848 wör de slawenhoolderieje of eskaft. Dit viert Réunion nog alle joaren. Doarnoa wörden der woarkers oet oonder mear et zuden van India haald. Et eilaand wör een Fraansk oawerzeegebeed in 1946.
De lokale kreoolsproake dee de meeste leu kuiert het Réunionkreool. De offisjele sproake is Fraansk.
Réunion is et meest of eleagene gebeed van de Europese Unie. Umdet et bie an Fraankriek heurt, is het ook deel van de Eurozone. Réunion steet oonderan op de achterkaante van alle Euro-biljetten, rechts nöast et Griekse ΕΥΡΩ (EURO)
Verleden
thumb|meunte van 10 seant oet 1816, van et Boerboneilaand Vuur at de Portugezen der in et 16de joarhoonderd kömmen, is der weanig bekeand van et eilaand. Arabiese haandelsleu keanden et as Dina Morgabin. Et eilaand steet meugelik op ne kaarte oet 1153 noa Kristus, van Al Sharif el-Edrisi. Et eilaand kan ook good bezocht wean duur Swahili-sprekkende leu en Maleise zeeleu.
De eerste Europese oontdekking van et gebeed was in 1507, duur den Portugesen ontdekkingsreaiziger Diego Fernandez Pereira. Mer et hoo en wat blif onwis. Et onbewoonde eilaand wör wellicht vuur et eerste zeen bie nen tocht van Pedro Mascarenhas, den as zinnen naam gavven an et köppelke eilaanden roond Réunion, de Maskarenen. Réunion wör Santa Apolónia deupt, noar Sunte Apollonia, woer as oet of te leaden vaalt at de Portugezen et op 9 februwoari oontdekten. Van Diogo Lopes de Sequeira wörd emeand at den in 1509 op Réunion en Rodrigues anköm.
Mear as hoonderd joar later was der op Santa Apolónia hoaste niks veraanderd, want de Portugezen deden der niks met. Doarnoa nömmen de Fraansken et in en besteurden et vanof Port Louis op Mauritius. De Fraansken verkloarden et al in 1638 as Fraansk groondbezit, toen as GFrançois Cauche en Salomon Goubert der in juni van det joar kömmen, mer et eilaand wör offisjeel opeist duur Jacques Pronis van Fraankriek in 1642, toen as hee der nen koppel muiters hen ofvoorden vanof Madagaskar. De gevangenen wörden een poar joar later terugge haald noar Fraankriek en et eilaand wör umme deupt noar Île Bourbon (Boerboneilaand), noar et Fraanske keuninkshoes Bourbon. In 1665 vungen ze an met koloniseren, toen as de Fraanske Oost-Indiese Kompanjie de eerste intrekkers steurden.
thumb|Staandbeeld van [[Mahé de La Bourdonnais in Saint-Denis]] In 1793 ordeneerden et Fraanske Convention Nationale at et eilaand "Île de la Réunion" zol heten, toen as et Hoes van Boerbon völ. Den naam verwis noar et treffen (de reunie) van de Fraanske Nasjonale Garde en de opstaandigen oet Marseille, op 10 augustus 1792. In 1801 leut Napoleon Bonaparte et noar zikzelf neumen, as Île Bonaparte. Tiedens Napoleon zinne regearing wör et eilaand in 1810 in enömmen duur de Britse Marinevloot oonder kommandaant Josias Rowley, den as den oolden naam Bourbon wier gebreuk, töt de in eare hersteelde Bourbons tiedens de Fraanske Revolusie van 1848 wier völlen. Doarnoa gebreuken ze de oolde naam "Île de la Réunion" wier.
Tusken et 17de en et 19de joarhoonderd kömmen der tiedens de Fraanske kolonisering Afrikaanse slawen, Sjinese en Indiase woarkers noar et eilaand hen, woerduur as der ne grote verskeadenhead in volker ontsteund. Vanof 1690 warren de meeste leu dee as neet Europees warren, slawen. Op 20 desember 1948 wör de slawenhoolderieje der achterhen edoan. De meeste oawerzeese woarkers kregen een kontrakt. Duurdet in 1869 et Suezkanaal lös gung, wör et eilaand meender belangriek as tuskenstop vuur vuurroaden op de voarweagen noar Oost-Indie.
thumb|[[Hindoe-festival in et negenteende joarhoonderd]] In den Tweeden Wearldoorlog völ Réunion oonder et Vichy-regime töt 30 november 1942, toen as vrieje Fraanske soldoaten et eilaand innömmen met öaren torpedoboot Leopard. Doarop wör Réunion een oawerzees departemeant, op 19 meart 1946.
In ongevear twentig joar tusken 1963 en 1982 wörden ongevear 1630 keender van Réunion noar et Fraanske vastelaand ehaald en vuural in Creuse oonderbracht. Et doel hiervan was um ze bettere skole en woarkgeleagenheaid te gewen. Et programma wör an evoord duur den bekeanden politieker Michel Debré, den as Minister-Presideant vuur Réunion was in dee tied. Völle van disse keender wörden misbroekt of oet ebuitt duur de families bie wee as ze plaatst warren. Et lot van disse "Keender van Creuse" köm pas an et licht in 2002, toen as ene van dee keender, Jean-Jacques Martial nen rechtzaak anspön tegen den Fraansken stoat vuur et kidnappen en ofvoren van nen onmoondigen. Vergeliekboare anklachten volgenden de joaren doarop, mer wörden allemoal duur et Fraanske rechtshof of ewezen en later duur et Europese Hof vuur Meanskenrechten in 2011.
In 2005 en 2006 wör Réunion tröffen duur ne chikungunya-epidemie, ne zeekte dee verspreadt wörd duur muggen. Volgens de BBC warren 255.000 leu op Réunion besmet roond 26 april 2006. Ook de umliggende eilaanden Mauritius en Madagaskar harren te lieden van disse zeekte. Ook op et Fraanske vastelaand kömmen der een antal besmette leu vuur den droad, dee as met een vleegtuug oawer ekömmen warren. De Fraanske regearing steurden 36 miljoen euro an hulpmiddelen en ongevear viefhoonderd soldoaten um de muggen van et eilaand te verdriewen.
In juli 2015 speulden een oonderdeel van ne Boeing 777 an op et straand Réunion. Et stukke puun was volgens de Maleise Regearing van Malaysia Airlines Vlocht 370, den as in meart 2014 verdween.
Politiek
thumb|Wearldkaarte van de EU met oawerzeese laanden en gebeden In de Fraanske Nasjonale Vergoaring zitt zeuwen ofgeveardigden en in de Fraanske Senoat zitt dree senatoren.
Besteurlike verdeling
In de beuke is Réunion verdeeld in veer arrondissemeanten, 49 kantons en 24 gemeentes. et is een Fraansk oawerzees département en doarmet een Fraansk oawerzees gebeed. Et kleane antal gemeentes is uniek, in vergeliek met aandere Fraanske departments van vergeliekboare grötte en inwonning: de meeste gemeentes van Réunion besloat meardere wonsteas, met mangs nog nen besten ofstaand der tusken.
Boetenlaandse zaken
Fraanske oonderhaandel- en leagerzaken wordt duur de regearing in Paries of ehaandeld. Toch is Réunion lid van de Fraanssprekkende Indiese Oseaanroad, ITUC, UPU en de WFH.
Laandbeskriewing
De Piton des Neiges-vulkaan, met 3070 meter et heugste peunt van et eilaand, ligt op et noordwesten van de Piton de la Fournaise. Op et zuudwesten gef et in estörte kraters en canyons. Net as de Kohala op et Grote Eilaand van Hawaii, is de Piton des Neiges oet estörven. Ondaanks den naam (neige), vaalt der feaitelik nooit snee. Op de waanden van beaide vulkanen gröait dicht woold. Broekboar laand en steaden, zo as de heuwdstad Sunt-Denis ligt heuwdzakelik roond de lege kuststreppels. Net oet de westkuste ligt et Koraalrif van Réunion. Réunion hef ook dree vulkaankraters, den Salaziekreenk, de Cilaoskreenk en de Mafatekreenk. In den lesten kö'j allene lopende of met nen hellikopter kommen.
Klimoat
Réunion hef een tropies klimoat, mer wo heuger a'j komt, des te keulder et wörd. Van mei töt november is et koel en dreuge, mer van november töt april hete en nat. Nearslagheugte verskilt van stea töt stea. Et oosten is luk natter as et westen. Der vaalt mear as 6 meter reagen per joar op sommige oostelike stukke en meender as 1 meter per joar an de westkuste. Réunion hef de wearldrekords vuur meeste nearslag in tiedsspannes van 12, 72 en 96 uur.
Umgewing
Seend 2010 steet ongevear 40% van et hele eilaand oonder beskoarming van UNESCO's Wearldoarfgoodlieste. Et beslöt ongevear etzelfde oppervlak as et Nasjonaalpark Réunion.
Weelde deers
Op Réunion tref iej ne lieste van veugel as de witstartkeerkreenkvogel. Et grötste laanddeer is de panterkameleon (Furcifer pardalis.) Tusken et koraalrif um de westkuste zwemt oonder mear Zeeëgels, kongeroalen en papegaaivisken. zeeskeeldpedden en dolfienen zwemt ook mangs vuur de kuste. Pokkelwalvisken trekt vanoet den Atlantiesen Oseaan tusken juni en september (de zudelike weentertied) op et noorden an. Vanof et eilaand zeent ze dan regelmoatig te zeen. Duur de kolonisasie van Réunion zeent meenstens 19 deersoorten oet estörven.
Tusken 2011 en 2015 wörden 17 leu bie Réunion duur ne haaie greppen, woervan as der zeuwen et neet noavertellen köant. Den besteurder van Réunion, Michel Lalande kondigden in juli 2013 een zwem- surf- en bodyboardverbod roond mear as de helfte van Réunion. Hee zea ook at 45 bollenhaaien and 45 tiegerhaaien of ezeunderd zollen worden, bie op de 20 dee as al dood doan warren vuur oonderzeuk noar de zeekte ciguatera.
Hofhoolderieje - Bourbonrozen
De eerste leden van de Bourbonrozenfamilie ontsteunden op Réunion (toen as et nog Île Bourbon heetten). Dit köm van spontane hybridisasie van de Damascena-roze en de Rosa chinensis, dee doarhen ebracht warren duur de kolonisten. De eerste Bourbonrozen wörden in 1817 oontdekt.
Volk
thumb|[[Manapany]]
De volker van Réunion komt oorsproonkelik oet Afrika, India, Europa, Madagaskar en Sjina. Lokaal neumt ze zik Yabs, Cafres, Malbars (volker met Indiaas blood) en Chinois. Al disse volker zeent der hen ekömmen. Der is gin inheems volk. Réunion was oorsproonkelik löag. Vanof et begin zeent al disse groepen oonderling trouwd. De eerste intrekkers trouwden al met vrouwleu van Madagaskar en Indo-Portugezen. De mearderheaid van de leu is dus van gemengden ofkomst.
Umdet et Fraanske volksregister neet vrög noar volksofkomst, is et neet dudelik wovölle volker of der korrekt wont. Dan nog zol et lastig noagoan wean, duur de hoonderden joaren van inmengen. Volgens skattingen zeent ongevear nen kwart van de leu blaank. Indiaërs zeent ongevear 25% van et volk en ongevear 3% is van oorsproonk Sjinees.
De meeste leu met Indiaas blood hebt vuuroolden in et zuden van India, met de Tamil as grötste andreagers. Doarnoa komt de Goedjarati, Bihari en aandere volker. De Moslimgemeenskop op et eilaand keump oet noord-west India, vuurnamelik oet Goedjarat. Zee wordt Zarabes neumd.
De meeste leu dee as geboren zeent op et eilaand, neumt zik Kreools. Niejkommers van et Fraanske vastelaand wordt zoreils eneumd, aanderen komt van Mayotte en de Komoren.
Geleuf
thumb|Katholieke koarke van Oonze-Vrouwe-van-de-Sneej in [[Cilaos]]
Et meest anwezige geleuf is et Kristendom, vuural Rooms-Katholiek, met ene diocese: de Rooms-Katholieke Diocese van Sunt-Denis-van-Réunion. Volgens skattingen is 84,9% Katholiek, 6,7% Hindoeïsties en 2,15% Mohammeddaans.
Ook Sjinees volksgeleuf en Boeddhisme komt vuur, nöast aanderen. De meeste grote steaden hebt ne Hindoeteampel en nen moskee.
Kultuur
De Réunionese kultuur is ne samensmeelting van Europese, Afrikaanse, Indiase en Sjinese tradisies. De meest ekuierde sproake is Réunionkreool, ne ofleading van et Fraansk.
Paar van Wering
thumb|Paar van Weerdinge 1904 (efotografeerd deur [[Geert Jannes Landweer)]] 't Paar van Wering (Nederlaands: Paar van Weerdinge) bint twee veenlieken uut de Nederlaandse iezertied, op 29 juni 1904 deur veenarbeider Hilbrand Gringhuis evunden in 't Weerdingervene bij Wering in Drenthe. De veenlieken bint nou in 't Drents Museum in Assen.
Réunion
Sproake
Fraansk is de ennigste offisjele sproake van Réunion. Réunionkreool is van völle inwonners de modersproake. Et wörd nöast Fraansk ekuierd en is de "vriejetiedssproake". Fraansk wörd op skole en in de regearing ekuierd. De euldere gennerasies Sjinezen kuiert ook Mandarien, Hakka en Kantonees. De jungere Sjinezen kuiert Kreool en Fraansk. Et gef ook nen hoop sprekkers van Indiase sproaken, vuural sproake, Goedjaraties en Oerdoe. In de moskeeën wörd Arabies eleard en duur ne kleane groep Moslims ekuierd. English is ne verplichte tweede sproake in et Fraanske skoollearplan, mer net as in Fraankriek keant der neet völle good Engels. Doarnöast kö'j der in de skolen nog Duuts en Spaans learen. In wat skolen kö'j ook les in Tamil kriegen.
Paar van Wering
Vondst
De beiden wördden op de rogge liggend evunden. 't Linker liek lag op de uutestrekte naarm van 't rechter liek. Nao de vondst wördden de lichamen operold en in een kissien aoverebracht naor 't liekhuus op de begraafplaatse van Nei-Weerdinge.
Onderzuuk
Veureerst wördden der edacht det 't een man en een vrouwe waren; de veenlieken kwamen daorumme bekend te staon as 't echtpaar van Weerdinge, of ok wal 't echtpaar Veenstra. In 1990 bleek uut DNA-onderzuuk det 't um twee mannen gunk.
Réunion
Muziek
De Maloyamuziek wörd meestal spöld met völle trommen en ne boage met ene snoare. Kenmoarkend is de kayamb, nen platten rammelaar van sukkerreed. Et is muziek van de slawen, dee vake zungen oawer onrecht en de zwoare umstaandigheden op et eilaand woeroonder as ze woarken mossen. Maloya was doarumme lange verböaden, um opstokkerieje te vuurkommen.
Media
Op et eilaand is ene kraante te kriegen: de Journal de l'Île de la Réunion. Et eilaand is te zeen in den Amerikaansen film Mississippi Mermaid oet 1969.
Ekonomie
thumb|Man dut [[Bourbonvanille sorteren.]] Et Nasjonale Vermeugen van Réunion wör in 2013 eskatt op 16,7 miljoen euro. De Réunianen verdeenden per joar duur mekoar € 19.854,- in et joar. Suker was aait et belangriekste oetvoorgood. Ne aandere grote seantenwelle is non toerisme. Woarkelooshead is een groot probleem op Réunion. Ongevear 30% van de leu zat in 2014 bie de dure. Volgens de Fraanske kraante Le Monde leawden 42% oonder de oarmoogreanze in 2010.
Gezoondhead
Op Réunion zeent ginne grote gevoaren vuur de gezoondhead. Mer tusken 2005 en 2006 was der ne grote oetbraak van chikungunya, ne besmettelike zeekte dee wat lik op denguekoortsen. Disse zeekte wör oawerbracht oet Oost Afrika en verspreaden zik rap duur muggen. De zeekte is rechtevoort verdwenen. bie Verleden van Réunion kö'j der mear oawer leazen.
Vervoor
Lochthawen Roland Garros ligt op et eilaand, van woer vlochten behaandeld wordt noar en van India, Madagaskar, Mauritius, Zuud-Afrika en Fraankriek. De kleanere Lochthawen Pierrefonds verzörget een antal vlochten noar Mauritius en Madagaskar.
Brookheurnerbekke
250px|thumb|right|De Brookheurnerbekke biej Helmerhook. 250px|thumb|right|De Brookheurnerbekke ten zuudn van n Osseleres. De Brookheurnerbekke is ne bekke in de ömgeffige van Eanske in Oaweriessel. De bekke ström van Brookheurn ten zuden van Eanske via n wiek Helmerhook en laanks n zuudraand van n Osseleres. De bekke ström wieter laanks Bokelerhook noar t neurdwesten öm oet te moonden in de Nieje Eulerbekke. De bekke steet in verbeendige met de Bruninksbekke, dee oawer de greanze met De Pruus öntsteet in n noaberskop Brook.
Nöalstukken
Een nöalstukske is n kort stukske proza woarin nen skriever ziene gedachten aargns oaver löt goan. Vake steet n nöälstukske in ne kraante of tiedskrift, mear ok ne sprökkene kollum op radio of tellevisie, of n skrieven op internet kump veur.
Nöalstukskes könt oaver zon betjen alles goan: van huselike veurvallen tot an de weeldpolletiek.
Kolumnisten kriegt van den Nederlaandsen rechter ne grote moate van vrieheid in eur nöalstukke. Dat geet zowiet, dat teksten dee, as ze boeten et nöalstukske eskreaven zollen wean, as kwetsend of beleadigend ervoaren zollen können wodden, toch too-estoane wodt.
(Ni-j) Nedersaksies
t Nederlaandse/Engelse woord column hef nog gin lange tradisie, en der besteet gin 'offisjele' Nedersaksiese umzetting veur. Doarumme wordt hier n antal Nedersaksiese weurde beskreaven - woorvan een antal neologismes (Ni-je Nedersaksiese weurde) - dee-t al dan neet in et eskreaven of esprokken Nedersaksies konstateerd bunt. De tied zal oetwiezen wat of oeteandelek in et Nedersaksies zal blieven bestoan.
Warnen
Der bunt ok bewieze dat een deel van de Warnen nog wieter noar et westen trokken. In nen breef van Theodorik de Grote uut 507 kü'j leazen dat de Warnen umstreeks dizze tied an de Rienmunding wont. Rundumme 540 skref den Byzantiensen skriever Procopius dat Angelen uut Groot-Brittannië en Warnen stried leaverden in de delta van den Rien. Andere bronnen hebt et oaver n Warnies Riek op den noordover van den Rien an et ende van de viefde eeuwe. Dit riek wodden deur de Franken ten groande ericht.
In de 9de eeuwe wödden ok Warnen an den Oder underworpen deur de Franken en goat ze veur altied vort uut den geskiedenisbeuke. Meugelek bunt delen op-enommen deur oprukkende Sloaviese volken, woarna ze zich de Varnabi neumen.
Keuievangers
thumb|250px|Keuievangers Keuievangers of O-benen (oek wel: ronde benen eneumd, mediese term: genua vara) wil zegen dat der n verdreiing in de benen zit. Bie de knieën zit n knik zodat t scheenbeen naor binnen toe steet in plaotse van wat naor buten toe. Vanwegen de vorm wörden t keuievangers eneumd (je kunnen der tussen de benen zogenaamd keuien mee vangen, deurdat ze blieven steken). Keuievangers bin t tegenover-estelde van X-benen, waor de onderbenen te vere naor buten staon.
Bie de geboorte hebben alle kienders zo'n bietjen keuievangers. t Scheenbeen en t diebeen hebben n butenweerts ebeugen vorm en de vootzolen bin naor mekaar toe-ericht. In t eerste levensjaor veraandert dat zeutjes an: t scheen- en diebeen wörden rechter, en de vootzolen dreien ummeneer. Tegen de tied dat de kienders beginnen te lopen bin de benen zo egreuid dat ze t lichaamsgewicht kunnen dragen.
Mediese problemen an t skelet, zo as de Engelse ziekte of tumoren kunnen de greui van t skelet beïnvleujen, wat kan leien tot keuievangers.
Hop (plaante)
thumb|right|200px|Hopplaante met beln Hop (Humulus lupulus) is ne plaante oet de hennepfemilie (Cannabaceae). De plaante wörd oonder mear as medisien ebroekt en as oonderdeel van beer. Vuur in n proonkhof he'j ook de cultivar humulus lupulus 'Aureus' met gooldgel blad.
Hop is ne kroedachtige, rechtsdreeinde slingerplaante, dee as in et weeld gröait in Neerlaand en België. de kenmoarknde beln dee as in et noajoar an de vrouwelike plaante gröait, en öare bleume zeent, hebt de meansken et meeste an. Op disse hopbeln zitt de kliern dee as nen öllieachtigen bittern stof anmaakt.
De bittere stofn oet de hop (lupuline) wordt ebroekt in n beer. In et verleden deedn ze det dr duurhen um et länger te könn bewoarn, mear rechtevoort is iederene zo an den smaak eweandt, det leu meant det beer nit zoonder kan. Vuural pils, Engelse bitters en wat Belgiese spesjaalbeers hebt völle hop. Slim hoppige Neerlaandse beers zeent Amstel 1870, Brand UP, Jopen Hoppen en Christoffel Bier. Belgiese zeent Christal Alken en Stella Artois en in Duutslaand he'j Beck's, Jever en DAB. Het belgiese hogegistingsbeer XX Bitter is ne anklach teegn den al zeuter wordenden Westersen smaak.
Öxará
250px|thumb|right|t Öxará-[[dal.]] n Öxará (bielstroom) is nen stroom in t zuudn van Ieslaand. De kwelle van n stroom leg vlokbiej n vulkaan Botnssúlur. Via n 22 m heugn woaterval Öxarárfoss ström n Öxará biej n Allmannagjá-kloof t nasjonoale park Þingvellir in, en mönd n stökskn vearer oet in t Þingvallavatn.
Hop (plaante)
Vuur hoesbrouwers (vuur de leefhebberieje) kö'j zäkke hop haaln bie bepoalde drogistn of zelfbrouwweenkels.
Vuur et Belgiese Lambiek gebrok n brouwer oawerjoarsen hop, woervan't de vlochtige bitterstofn vervlöagn zeent, mear den't alle aandere hopkenmoarkn nog inhef.
Hopteelt
In et geheel wördn dr in 2005 ongevear 80.000 ton hop in et joar binn ehaald van 55.000 beunder laand oawer de hele wearld. In Vlaandern deedn ze hop verbouwn in de strekke roondumme Aalst en Asse woer't de leste hopboer dr met oetskeaidn in 2003. Ze doot nog hop verbouwn in n Westhook roondum Poperinge (woer't ze et hommel neumt), mear duur ne stoarke priesstried met et boetnlaand neamp et hier stöadig of de leste tied. In Neerlaand deedn ze vroger ook hop verbouwn, zo as in Skiendel en Peaize, det van et zesteende töt et achtteende joarhoonderd bekeand steund as et hopdoarp van neerlaand. Behaalve n hopmuseum en verskeaidene verwiezings is dr doar niks mear van oawer. Seend 1997 doot ze wier hop kweekn in Riemerstok in Limbörg.
In Duutslaand doot ze, a'j et vergeliekt met vroger, nog weainig hop verbouwn. Toch is et met mear as 18.000 beunder nog aait et grötste hoplaand van de wearld. De meeste hop wörd in Duutslaand ekweekt in de Hallertau in Bäjern, en et Schussental tusken Tettnang en Roawnsbörg in n Duutsen deelstoat Baden-Württemberg.
In et Noord-Westn van de Verenigde Stoaten, en dan vuural in de stoat Washington, doot ze ook nog völle hop kweekn. Ze hebt doar n kwart van de wearldkweek in haandn. Hier doot ze kweekn met nieje soortn, dee as körtere stelns hebt. Hierduur' is n oogst makkeliker en goodkeuper. Normale hop kan van zesse töt neegn meter laank wordn. De nieje soortn wordt nit länger as twee meter.
n Bestn hop keump vandaag an n dag oet Tsjechië (Bohemen) en Hongarieje.
Kweek
De weelde hop gröait et beste in nen vochtigen stikstofriekn boadem, zo as bievuurbeeld in bos met völle bekn, mear eawnzogood an bosreande en buskes met nen dreugn boadem. Oet nen dikn wörtelkloetn gröait verskeaidene stelns, dee as in pärke en heuwe aandere plaantn makkelik verstikn köant. Doarumme wordt ze, boetn de beerkweek umme, wal as roedsoorte zeen, en zo gaauw meugelik vort edoan. Dit is vake nog froai lastig, umdet hop zik via zinne wörtels ook oondergroonds vuurtplaantn kan.
Hop is ene van de hardstgröainde plaantn van de wearld, met nen gemiddelden snelheaid van 10 cm op n dag. Op zien längst kan'e 8 meter wordn. Ne plaante wörd ongevear 12 töt 20 joar oold.
Rechtevoort doot ze hop ook op ne nieje manere gebroekn; de hopskötte wordt as deftig lekkerniejken serveert, en zeent te vergeliekn met taugee en alfalfa. Disse skötte wordt al estökn as ze nog egee nit boawn de groond oetkomt. Duur n kortn en intensieven zorg dee as disse skötte neudig hebt, zeent ze onmeundig deur.
t Lastige van et kweekn van hop, is det de kwaliteat van de lupuline ofneamp as n bloom van de vrouwelike plaante bevrucht is. Doarumme is et in völle kweekgebeedn bie de wet verplicht det alle männelike plaantn zo gaaw meugelik vort edoan wordt. De zöaks hebt noa de bevruchting lipiden in, dee as zorgt det n beerbroes ofbrekt, dus det n beer 'dood' geet.
n Oogst van hop geet begin noajoar an.
Oetwoarking van hop
Hop kan ebroekt wordn as medisien: et gef röste en woarket sloapopweknd. Hierumme wörd et wal es duur de tee edoan. Hop hef doarboawn nog fenolen in, dee as stoark op et vrouwelike hormoon oestrogeen liekt. Et kan doarduur verlechnd woarkn vuur vrouwleu dee as in n oawergaank zitt. De Universiteat van Geant hef dr zelfs oonderzeuk noar edoan, en n medisien Menohop oet ebracht.
Zwollerkärspel
miniatuur|[[Gemientehuus van Zwollerkärspel (1916-1967) in Ter Pelkwijkpark, in Hollaandse neo-renaissancestijl]] miniatuur|Et gemientehuus was een [[herenhuus ontwörpen deur S.J.H Troost en in 1884 was et bouwen van et herenhuus klaor |alt=]] Zwollerkärspel was een gemiente die van 1802 töt 1 augustus 1967 bestaon hef. De gemiente is hiernao opegaon in de toen bestaonde gemientes Heino (noe Raolte), Zwolle, Iesselmuden (noe Kampen) en Asselt en Genemuden (noe Zwärtewäterlaand). De näme kärspel kump van et feit dät et gebied bi'j een kärk heurden. De näme Zwolle kump weg van et feit dät de gemiente rondumme de stad Zwolle hen lag. De gemiente had in 1967 14.615 inwoners op een oppervlakte van 147,5 veerkaante kilometer. In 1813 had de gemiente nog 3500 inwoners. De gemiente had toen nog niet zien hudige vörm.
Geschiedenisse töt de iezertied
Meer als 70.000 jaor eleden waren er Neanderthaler s in Haorste te vinden. In de Bomhofsplas bint er in 1988 en 1989 resten van Neanderthalers evunden, waoronder een bewärkte voestbiele. Ook in Sekdoorn bint resten van Neanderthalers evunnen. Tiedens de iestieden was et alderbärstens kold. Uutendelik bint de Neanderthalers uut estörven. Ongeveer 40.000 jaor eleden bint de mederne meansen naor Europe ekommen vanuut et Midden-Oosten. Vöndsten van mederne meansen uut de grotten van Misliya en Apidima (185.000 en 210.000 jaor old) in Griekenland wiest er op dät er al mederne meansen in Uropa waren veur 40.000 jaor eleden. Toen et klimaot wärmer wier, trökken de mederne meansen vanuut wat in et Engels Last Glacial Maximum refugia hiet op et noorden an.
Deur vöndsten in de baodem is ebleken dät de er in umgeaving van Zwollerkärspel tiedens de Ni'je Stientied (Neolithicum) meansen waren (zie ook Swifterbandcultuur). Disse vöndsten bint onder meer in Spoelde, Weensum en Ittersumerbroek edaone. In Ittersumerbroek bint fiene pielespitsies van jager-verzamelaars evunden die uut de periode 2850-4200 v. Chr stamt. In de Bronstied was de situasie van et gebied slim veranderd, zoas uut een andere vöndst in Ittersumerbroek blik, wat de Woodhenge van Zwolle hiet. Disse kere waren er gien resten van jager-verzameläärs evunden, määr van boeren. Disse boeren leavden op leege zandköppies. Dit dekzand is tiedens de leste iestied tiedens et Weichselien oonze kaante op eblaozen. De boeren leavden veurnämelik van akkerbouw en veeteelt, määr ook de jacht en visseri'je waren nog altied belangrieke. Een dörp was de Woodhenge van Zwolle niet, ongeveer tiene töt twintig meansen leavden er per ginneraosie. Deur meer activiteit van de Iessel bint de boeren vot egaone.
Geschiedenisse vanof de iezertied
Et Iesseldal wier deur de tied hen gestaodig an natter. Dit is meugelik ook deur egaon nao et begin van de Romeinse tied in Nederlaand. De völle overstromingen hebt er veur ezörgt dät er vruchtbaore leegen klei wieren of ezet.
Körtbi'j in de buurte van de Iessel waren de leegterassen die ontstaon waren tiedens et Saalien en et Weichselien an et verbrökkelen. Eerstens bint er meansen op de heugste en minste verbrökkelde leegterassen gaon wonen waor zik nederzettings gungen vörmen: Ittersum, Wietem, Zuthem en Weensum (ook Attem). Deur de toe enömmen bevolking bint er ook meansen gaon wonen op de de mindere heuge en meer verbrökkelde leegterassen. Waorschi'jnlik is dit gebeurd in de eerste eeuwen n. Chr. Op heuger elegen pläätsen onstunden Haorste, Agnietenbärg, Frankhuus, Genne, Harculo, Langenholte, Schelle, Spoelde en Oldeniel. Meer richting et oosten waoras de gronden vriewel niet verbrökkelt waren, ontstunden pläätsen zoas Dalsen, Raolte en Heino.
In Zalné bint eerdewärkscherven evunden uut de twiede of därde eeuw. Disse inheems-Romeinse nederzettinge mos elegen ebben op een dekzaandrugge niet wied van een vot egaone loop van de Vechte. De bewoners van disse nederzettinge hebt zich ook ganks e-olden met et gieten van iezer (iezeroer), dät ze meugelik verhandelden met de Romeinen. Meugelik hebt de bewoners ook contact ehad met Friezen en aandere Germaanse stammen. An de Hollewandsweg bint ook resten evunden van een soortgelieke nederzettingen. Zo om en naobi'j de därde eeuw waren de Franken hier anweazig. Een diel van de Franken, de Saliërs, bouwden heur huzen in pläätsen die now Blalo, Westenholte, Langenholte en Katwolde hiet. Tiedens de Grote Volksverhuzing in de veerde töt zesde eeuw bint de ni'je inwoners samen met de Romeinen verdwenen. Zie hebt allenig een paor nämen van een gebied of waterleup achter elaoten.
Tiedens de Merovingische tied, van om en nabi'j 475 töt 750, woonden er meansen in Wietem en in Herxen an de Iessel. In de zeuvende eeuw waren de Saksen ten oosten van de Iessel anweazig. Et gebied kwamp läter onder blievende Frankische invloed te staon en uutendelik is et gebied Christelijk ewörden (zie ook Saksenoorlogen). Het Frankische gebied viel naodät Karel de Grote uut de tieg gung uut mekare in drie dielen. Het gebied Zwollerkärspel beheurden töt het middenriek määr dit middenriek wier al rap wieder verdield. De macht was verdield onder lienmannen. Het antal bisskoppen dät töt lienman wier benuumd wier gestaodig an groter. Zie hadden niet allenig religieuze macht, määr ook de uutvoerende macht. In 1086 was heur macht oaver wat noe Oaveriessel, Dreanthe en dielen van Grönning compleet, want in 1086 wier het Iessegouw oaver edragen van de Duutse keizer Hendrik IV naor bisskop Koenraad. In 1201 wier dit gebied van mekaar escheiden in twie dielen: Nedersticht en het Oaversticht. Töt 1528, ruum drie eeuwen lank, zolden de bisskoppen van Utrecht hier de baos blieven.
Op de Spoelderbärg wieren vrogger in de middeleeuwen vergaderings ehölden deur de bisskoppen van Utrecht met alle grondbezitters van Sallaand. Parti'j zäken oaver bestuur wieren er bespröäken, määr ook zäken oaver de rechtsspraoke. In de twiede elfte van de veertiende eeuw kwamen uut Deamter ook riggelmaotig vertegenwoordigers. Toen de bisskop van Utrecht in 1528 zien gezag oaver had egeaven an Karel V was et of elopen met de vergaderings op de Spoelderbärg.
Geschiedenisse van de gemiente
In sommige plaatsen van de vroggere gemiente, zo as beveurbield Bärkum en Westenholte, he-j nog et  Zwollerkärspelgevuul  umdet et daor nog zo dörps andut.
Gebied van de gemiente en buurtschoppen
De gemiente Zwollerkärspel lag in wat noe in de gemientes Zwolle, Raolte, Kampen en Zwärtewäterlaand bint. In 1867 bestund de gemiente uut 14282 bunders (hectares). De gemientes Hasselt en Zwolle waren omsingeld deur de gemiente Zwollerkärspel: Zwollerkärspel lag er kats umhen.
In 1956 gung 35 hectare grond waor gieniene woonden naor de gemiente Hasselt.
Taal van Zwollerkärspel
In Zwollerkärspel wier er Sallaands espröäken. Verschillen in het Sallaands dät in Zwollerkärspel espröäken wier waren er oaverdudelik, maar de verschillen waren niet alderbärstends groot.
In een bulte woorden als bien, stien, iene, twiëe, wier in het gebied van Zwollerkärspel ie gebruukt. De greanze tussen waoras de ee en ie gebruukt wieren lag zo tussen de stad Zwolle en het zuden van de gemiente Zwollerkärspel. Bien vörmt hier een uutzundering, in Westenholte wier hier been ezegd.
Antal inwoners
thumb|300px|Bevolkingspiramide van de gemiente Zwollerkärspel op 31 december 1879
Verwiezings
Veur völle van de informäsie hier, is het boek Zwollerkerspel deur Wim Coster (2017) gebruukt.
Pronkjewail
thumb|Pronkjewail Pronkjewail is een Grönnegs gerecht mit dreuge appels, varse worst en stroop. Ien t Nederlaands wordt t gerecht hete bliksem nuimd.
Roombekke (bekke)
250px|thumb|right|De Roombekke in Roombekke. 250px|thumb|right|De Roombekke biej t Ledeboerpark. De Roombekke is ne bekke in de ömgeffige van Eanske in Oaweriessel.
De bekke öntspröng ten westn van n wiek Stokhorst en ström doarnoa deur n wiek Roombekke, t Abraham Ledeboerpark en t terreain van n Universiteat Tweante.
De bekke krig n noam van n reumign kleur dee hee metkriegn van n lemign önnergroond. Noadet de bekke jöarelang broekt is öm pröttelwoater van de febriekn te leuzn, hebt zee 'm in rioolbuuze önnergroonds pleurd. Noadet n wiek Roombekke noa n vuurwarkraamp wier öp-baawd wörn he't woater van de Roombekke ne grötte ploats in n wiek kreagn en is de bekke ok wier boawngroonds bracht. Ok ten westn van Eanske hebt zee völ wark doan öm de bekke wier meujer te kriegn.
Vlagge van Duutslaand
thumb|right|250px|Vlagge van Duutslaand (ratio 3:5) De vlagge van Duutslaand is ne horizontale dreekleure in de kleuren (vanof boaven) zwart, rood en gold. De vlagge wodden op 23 mei 1949 ovverni-js in gebroek enommen as nationale vlagge van de Bondsrippebliek Duutslaand.
Hail Oostfraislaand
right|250px|Hail Oostfraislaand in Nordduutslaand Hail Oostfraislaand is n woord dat broekt wordt veur t olle Fraise gebied tuzzen de Nederlaandse grìns bie Nijschaans en t laand Wörsten, even over Wezer hìn. De noam Oostfraislaand het noamelk meerdere betaikenissen, zo as hiernoast te zain is en bie Hail Oostfraislaand wordt dus alles bedould. Summege mìnsken rekenen de Grunneger Ommelanden hier ook tou, môr den zol de juuste term wezen Oostlaauwers Fraislaand.
Tegenswoordeg vuilen n hail ìnde mìnsken ien Hail Oostfraislaand zok gain Oostfrais meer. De noam is anders ôflaaiden van de Fraise bewonen om en bie t joar 1000. Loater ien tied is aals, behaalve de groafschop Oostfraislaand, paart worden van t Groafschop Oldenbörg en loater t Grootheertogdom Oldenbörg.
Mit gewoon Oostfraislaand wordt t olle groafschop bedould dat bestaait oet de tegenswoordege laandkraisen Leer, Aauwerk, Wittmond en de kraisvraaie stad Emden.
Konrad Adenauer
duum|Konrad Adenauer Konrad Hermann Joseph Adenauer (Köln, 5 january 1876 - 19 april 1967) was een düütske politieker un wonnen de eerste bondskanselier van de Bondsrippebliek Duutslaand.
Usipeti
De Usipeti (of Usipeten) waren nen Germaansen stam den ten tiede van Julius Caesar rond trok zo rundumme et gebeed van Noordrien-Westfalen van vandage.
Wat bekend is oaver dizzen stam kump ok van Caesar en Cassius Dio. Zie wödden veural beskreaven as nen stam den veurtdurend op den vlöch was. Ten tiede van Caesar wödden zie verdreaven deur den Germaansen stam de Suevi (de reden is neet bekend), moar volgens Caesar konden zie eur bestoan as boern neet handhaven deur et opdringen van de Suevi. In wietere schermutselingen mit Caesar delfden zie et onderspit. Tiedens den veldtocht van Drusus in 11 v.Chr. wödden zie verslagen.
Tacitus vermeldt dat der n cohort van Usipi (dat woarschienlek steet veur Usipeti) dealnam an de kriegstochten van general Agricola in Britannia.
Mit de opkumste van de Franken in de daarde en veerde eeuwe gingen de Usipeti op in n ni-j stamverband mit de Franken.
Hoorn (Heerde)
Staotistieken
De buurtschap hef volgens de volkstelling van t Sentraal Buro veur de Staotistiek (CBS) in 2005 220 inwoners, van wie 110 vrouwlu en 110 manlu. In 2005 waren der tachentig huusholdens; n gemiddelde van 2,6 personen per huushouden. In 2005 had Hoorn 1 inwoner van allochtone ofkomst. De siefers bin ebaseerd op gegevens van de vastestelden grenzen van de buurtschap deur B&W; dit is dus zonder t butengebied van Hoorn.
Koöperasie De Eendracht
n Karakteristiek pand in Hoorn is t gebouw van de koöperasie De Eendracht. Disse koöperasie is in 1910 op-ericht deur de boeren, die, deur gezamenlik spul veur de landbouw in te kopen (bieveurbeeld veevoer of kunstmest) baeter op-ewassen waren tegen de handelaren. De beste jaoren van de koöperasie was in tied van de wederopbouw; in 1950 waren der 162 boeren lid; in 1966 driehonderd. De Eendracht is toe aovereneumen deur Novaco. Vanof 1974 is alles aoveregaon naor Emst en is t gebouw van de koöperasie De Eendracht esleuten.
Alles Plat
Alles Plat is een internetradiostesjon det deurlopend Nedersaksischtalige meziek dreit. Dit umvat streektaalmeziek uut de Nederlaandse pervincies Gelderlaand (Achterhoek en Veluwe), Oaveriessel, Grunning en Drenthe. Ondanks de name dreit ze in beparktere maote ok Nederlaandstalige meziek van artiesten uut de regio.
't Stesjon is maandewark van RTV Oost en Umroep Gelderlaand. 't Is een internetstesjon; plannen veur een FM-frequentie bint d'r niet. De webstee gef een ofspeullieste weer.
Op de webstee kuj ok luustern naor 't wekelijkse neulstokkien van de Oaveriesselse kurendriever Helligen Hendrik, en de luusterboeken van de Achterhoekse verteller Jan Groot Zevert.
Braandnetel
thumb|Grote braandnetel thumb|Lange braandhaoren en gewone haoren van de grote braandnetel thumb|Illustrasie van de braandnetel Braandnetel (Urtica) is n plaantegeslacht waorvan in Nederlaand de grote braandnetel (Urtica dioica) en de kleine braandnetel (Urtica urens) veurkoemen. t Geslacht besteet uut zo'n de 30 en 45 soorten, waorvan der 4 in Midden-Europa veurkoemen. Deur de import wördt der noen regelmaotig de zujelike braandnetel (Urtica membranacea) an-etröffen. A'j braandnetels anraken kan dat pienlik ween, umdat de braandhaoren van de plaante n braanderig geveul veroorzaken. De bloemtrossen van de grote braandnetel hangen in okselstaandige aoren, van de kleine braandnetel staon ze rechtop. Beie braandnetels hebben braandhaoren an de stengel en an de bovenkaante en de raand van t blad.
Gebruuk
Jonge braandnetelstengels kunnen egeten wörden as greunte, in ouwere stengels zit vake veule nitriet. De smaak van braandnetel wördt wel es vergeleken mit spinazie. In t veurjaor smaken de stengeltoppen (as ze ongeveer 20 cm groot bin) t best. Arg jonge stengels kunnen egeten wörden as slaod. Van braandnetels ku'j bieveurbeeld soep, stamppot, thee of greune fruitdrankjes maken.
Vrogger verpakten ze botter, vis en vleis in braandnetelblaojen um ze langer goed te houwen. t Blik dat stoffen in braandnetel bakteriegreui tegengaon. n Friese spesialiteit is braandnetelkeze. Vrogger gebruukten ze in o.a. t noordoosten van Nederlaand oek braandnetels, simpelweg umdat t gien geld kostten en prima te eten was. Tegenswoordig wörden braandnetels steeds vaker weer herontdekt as greunte.
Trivia
In Marshwood, n darpjen in Engelaand, wördt der jaorliks n wedstried "braandnetel eten" ehöllen. Ze maken mit de vingers dan n proppe van de blaojen, mit de niet stekende onderkaante an de buten toe, en slikken de proppe dan deur. t Maagzuur neutraliseert dan de braandhaoren.
Veldtocht
Zee sprekt oaver nen veldtocht as in nen oorlog et vi-jandelek gebeed op verschillende tieden achter mekare wöd veroaverd, zoas bi'j Maurits zienen veldtocht van 1597, toon hee achter mekare steaden in den Achterhook en Twente innam. Et ende van den veldtocht is as veur et eerste moal verloren wöd.
Nen veldtocht kan dage, moar ok wal joaren duren. Veurbeelden van veldtochte:
Koronavirus van 2019
__FORSEERONDERWARPEN_
Colorado (duurverwiesziede)
Colorado kan verwiezen noar:
Belegeringe
Ne belegeringe (ok wal: beleg) is ne wieze van et anvallen van ne stad of veste um dizze te veroaveren, deur middel van totale oetputting. Ne belegeringe begon meestentieds as de stad zich neet wol oavergeven, en de anvallende parti-je de stad neet frontaal kon of wol anvallen. Wat zee dan doot is het kompleet umsingelen van de stad um de beveurroading af te snieden. Ze vangt dan an met de stad te bombarderen, loopgraven of tunnels te gebruken om dichter bie de stad kommen, de muren undermienen en belegeringsmachinen gebruken um oaver de muren hen te klimmen. Ne belegeringe kan onmundig lange duren as d'r genoog te etten en te drinken is in de stad, zodat et mangs krek zo lange duurt as dat de leu letterlek verhongert, mangs langer.
right|thumb|250px|Belegeringe van [[Grolle in 1606 deur Ambrosio Spinola]] Ne belegeringe kan veer meugeleke oetkomsten hebben:
Palestina (Niekark)
Palestina is n buurtschap in de gemeente Niekark, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Leit krek ten westen van de stad Niekark.
De Schutteri'je
De Schutteri'je is n boerskop in de gemaente Oost Gelre in de Nederlandse provinsie Gelderlaand. t Lig westelik van Lechtenvoorde, tussen Zöwwent en Harreveld.
Tubaantn
thumb|right|Altoarsteen van bie de [[Mure van Hadrianus, woerop de euldste vermeelding van de Tuihanti steet]] De Tubaantn, Tubanti of Tuihanti/Tvihanti warn nen Germaansen stam den at zik volgens de oolde tradisjonele geskiedenisse zo um en noabie t begin van n joartelling in t Oost-Neerlaand van rechtevoort zol vestigd hebn. Dr is weainig van öar bekeand. Wellich umdet ze weainig verskel maaktn, of umdet öare deelname an gevechtn zo kleain was det ze neet vake neumd wördn.
Op ne roondgaank duur Noord-West Europa van Germanicus in 14 noa Kristus, wör n germaansen stam de Marsi an evöln duur t Romeinse leager. De Bructeri, Usipeti en Tubanti treukn dr hen um de Marsi te helpn, mear ze verlöarn dee stried.
Eankele joarhonderdn later gungn de Tubanti duur inmenging op in t grote stamverbaand van de Saksn.
Dr beent archeologise bewiezn det de Tubanti al lange van metaal- en Stoalmaakn wusn. De groondstof oer keump völle vuur in Tweante. De leaftied van de stoalmakeriejn geet terugge tot 280-350.
Rechtevoort kö'j Tubantia nog wierveendn in n naamn van t dagblad De Twentsche Courant Tubantia, de voetbalvereniges H.V.V. Tubantia (Hengel) en Tubantia Borgerhout (Antwoarpn), Voetbal en Athletiek Club De Tubanters oet Eanske, de Twentse Roeivereniging Tubantia (Hengel), Padveenderieje De Tubanten (Almelo) en de skeetverenige Tubantia  (Riesn); de Tubantiasingel en Tubantiastroate in Eanske en in n naamn Tweante.
Tuihanti
DEO MARTI THINCSO ET DVABVS ALAESIAGIS BEDE ET FIMMILENE ET N AVG GERM CIVES TVIHANTI V S L M
(= An n god Mars Thincsus en de beaide Alaesiagae, Bede en Fimmilene en n verheewn geest van n keaizer. De Germaanse oonderdoann de Tuihanti/van Tuihantum (oet vrieje mood en earbeed öarn eed zwearnd))
DEO MARTI ET DVABVS ALAISIAGIS ET N AVG GER CIVES TVIHANTI CVNEI FRISIORVM VER SER ALEXANDRIANI VOTVM SOLVERVNT LIBENT
(An Mars en de beaide Alaisiagae en n verheewn geest van n keaizer. De Germaanse oonderdoann de Tuihanti/van Tuihantum, van de ruuterofdelige van de Freesken van Vercovicium vuur Severus Alexander (oet vrieje mood en earbeed öarn eed zwearnd))
Den Mars of Mars Thincsus den at hier eneumd wörd, wörd meestieds in eenn oadm eneumd met n Germaansn god *Twiwaz (Ooldhoogduuts: Zio, Ooldnoors: Tyr), an den a'w nog aait oonzen Deenksdag te daankn hebt. Oawer de beaide Alaisiagae, Bede en Fimmilene is wieters niks bekeand.
Ilse Warringa
thumb|250px|Ilse Warringa
Ilse Warringa (Dalfsen, den 1 juni 1975) is ne neaderlandske aktrice en stemaktrice.
Leaven
Warringa kümt uut et oaverysselske Dalsen en dee opgroien med neaderlandsk en sallandsk. See döärlöyp ne upleiding sang- en kunsten by artEZ Hougeskole vöär de kunsten in Zwolle. Dår küm see in 1998 af as drama-underwyseresse. See begünde by et toneelspül Stella Den Haag. In 2004 hülp see med Lies Visschedijk en Marije Gubbels ne eygene toneelgrup under den name Bloody Mary in de beyne. Dårmed makeden see verskeidene vöärstellingen, sou as Visnijd (2006), Hol (2008), Fok (2009), Broeders en zusters (2011), Schraap (2012), Paren (2014) en Selma & Louise (2015) baseerd up Thelma & Louise.
Vöär de NTR draiden see vanaf 2005 med an Het Klokhuis (ne neaderlandske underwysende kinderryge) en ne ryge komiske underwysende televisyryges Welkom in de Gouden Eeuw, Welkom in de IJzeren Eeuw, Welkom bij de Romeinen en Welkom in de jaren 60.
In 2006 spröäk see vöär et eyrst ne teykenfilmryge in: Winx Club van Nickelodeon. Ouk deade see med in verskillende televisyryges sou as Budget TV, Mag ik u kussen? en De Grote Improvisatieshow.
2012 spöälden see Hanna in de oaverysselsk neadersassiske lachryge Groote Markt 30, ne rulle in et sallandsk.
In 2014 was see by De Slimste Mens.
In 2018 spöälden Warringa eyne van de höyvdrullen (juf Ank) in de NPO 3-lachryge De Luizenmoeder, dee as see selv skreav med Diederik Ebbinge. Augustus van datselvde jår was see kort te seen in De Film van Dylan Haegens. Seyd 2018 is Warringa te seen in de spotryge De TV Kantine. Dår haalden hee der under meyr Ilse DeLange en Heleen van Royen döär.
Frais slöt
right|350px|thumb|Verschil tuzzen n gewoon en n Frais slöt
n Frais slöt is ien t Grönnegs n slöt woarbie man slöttel nait van t slöt ôf, môr noar t slöt tou draaien mout om hom lös te moaken. Der binnen sloten dij op dizze menaaier produkseerd worden, môr t kin ook wezen dat aine t slöt gewoon verkeerdemom ien deur moakt het. Slötten dij open goan as slöttelke van t slöt ôf draait wordt kommen meer veur en wordt zain de standerd. Fraise sloten worden den ook zain as vrumd. t Woord komt den ook van de Fraizen dij ien de ogen van Grunnegers voak ook geern liek tegen droad ien goan maggen. De noam betaikent nait dat dizze slötten voak ien Fraislaand moakt worden of dat zai voak ien Fraislaand veurkommen.
Edvard Grieg
thumb|Edvard Grieg (1891), Skilderieje van Eilif Peterssen.