cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gewone vos
Hol
Vossen leaven in een hol. Et hol is selv egraven of döär een konyn of een dasse. De döärsneade van de pype (gang nå et hol to) is ungeväär 20 cm. Et komt vöär dat vossen selvs der hol deylen mid konynen en dassen. Een selvegraven hol sit meystal in een sandbank, under een ümevüllen boum, tüsken boumwurtels of under rotsen, en hevt vaak twey tot veer ingangen. Een grout hol, mid meyrdere ingangen, wordt een burcht enöömd. Meystal gebrüken alleyn drachtige wyvjes et hol. Büten et voordplantingsseisoon üm vind jy de vos oaverdag meystal up besküttede plaatsen.
Voordplanting
Vossen binnen vaak monogaam. De pårtyd is swinters, as de wyvjes mar eyn tot ses dagen vrüchtbår binnen en de mannetjes up der vrüchtbårst binnen. De jungen worden nå een draagtyd van 51 tot 56 dagen sleintes (tüsken määrt en mei) geboaren. Et hol wordt sumtyds edeyld döär drachtige wyvjes.
Marianne Timmer
Maria Aaltje (Marianne) Timmer (Sapmeer, 3 oktober 1974) is n veurmoaleg Nederlaandse scheuvelloopster mit as bienoam "Timmertje". Heur spesjaliteit was de 500, 1000 en aan t begun van heur loopboan ook de 1500 meter. Timmer is de ex-vraauw van heur veurmoalege trainer Peter Mueller en is nou traauwd mit old-Feyenoord-doelman Henk Timmer.
Gewone vos
Voordplanting
Een warp telt meystal 4 tot 6 welpen. Warpen van 5 tot 8 jungen kommen ouk vöär, by üütsundering selvs 10. Dit antal is afhangelik van et voodselanbod. In gebeden mid vöäl vossen binnen de warpen kleiner. Vöäl jacht leit tot meyr en groutere warpen. By de geboarde binnen de jungen blind en douv en weagen ungeväär 100 gram. Se hebben by de geboarde een dunkere flüweylen vacht, stumpe snüütjes en kleine ourtjes. De eyrste twey tot dree weaken binnen de jungen heylemål afhangelik van der moder. De vader en de helpers brengen de eyrste dagen voodsel vöär de moder; nådat de jungen espöänd binnen, helpt ouk de moder mead.
thumb|250px|Welp
Nå elv tot veertyn dagen doon se de ougen los. De eyrste månd binnen de ougen blauw van klöör, mar later worden se brüün. As de püps veer weaken old binnen, groien de nöäse en ouren gauw, en komt der een rossige glans oaver de vacht. Se eaten rund disse tyd der eyrste vaste voodsel. Nå ses weaken worden de welpen espöänd en nå söäven tot acht weaken hebben se et vulleadige melkgebit.
Collybrooke
250px|thumb|right|t [[Dal van de Collybrooke.]] De Collybrooke öf Colly Brook is ne bekke öp Dartmoor in Devon, Englaand. t Is nen ziejstroom van n River Tavy.
Gewone vos
Voordplanting
Nå ses månden binnen junge vossen up et ouge neet meyr te underskeiden van vulwasken deren. Teagen de harvst binnen de jungen vulwasken en nå tyn månden binnen se geslachtsryp.
Bedreiging en leavensverwachting
In et wild wordt de vos so'n tyn jår old, mar de meyste vossen worden neet older as dree jår. Jacht is de belangrykste doudsoorsake. Ouk worden vöäl vossen verkeyrsslachtoffer. Belangryke seekden wåran vossen lyden binnen skürft en hundsdolheid. Vearder binnen se ouk drager van vloien, teaken, een reaks parasiten wårvan de vosselintwörm de belangrykste is (tot 4 verskillende soorten per vos). De vos hevt geen last van de lintwörms.
Verspreiding en leavgebeed
De vos hevt teagenswoordig et groutste verspreidingsgebeed van alle rouvderen (vrogger was dat de wulv). Hee komt vöär oaver praktisk et geheyle noordelik halvrund, van de poolcirkel tot Noordafrika, Noordamerika en et asiatiske steppegebeed. De soort leavt alleyn neet in te heyte wööstden, kolde tundras en up eilanden as Ysland. Hee is ouk üütesetted in Australie, de Falklandeilanden en up et eiland Man, wår hee wårskynlik weader üütestörven is.
De vos kan sik good anpassen, en komt in sowat elke habitat vöär: wööstden, tundras, morassen, gebargden, dünen en landbouwgebeden. Under andere in Engeland komt de vos ouk vöär in städelike gebeden, vöäral in bütenwieken, wår hüsen groute tünen hebben, en in stadsparken. In Engeland wordt der up disse plekken illegaal up de vos ejöägen. De favorite habitat is bos mid oapen gebeden en strüweylen.
De vos as eksoot in Australie
thumb|Vos De vos is in Australie üütesetted vöär de jacht. Hee geldt dår nun as de eksoot (üütheymske soort) dee de meyste ekologiske skåde anricht, meyr noch as de katte en et konyn. Ysig vöäl australiske deersoorten binnen döär todoon van de vos üütestörven.
Marianne Timmer
Timmer brak deur ien tied van t Wereld Kampioenschop veur junioren woar of zai brons hil. Ien de joaren derop spesjalizeerde zai zok op de körte ôfstanden en schreef zai geschiednis deur as eerste Nederlaandse scheuvelloper op twij verschaaidene Olympische Winterspeulen n golden medalje te winnen. Op baaide Speulen beurde dat op 19 febrewoarie, de staarfdatem van heur beste vrundin Renske Vellinga tiedens de Olympische Winterspeulen 1994 in Lillehammer, Noorweeg. Noast heur scheuvelaktiviteiten het zai sunt 2006 soamen mit heur man en zien bruier n klaidenwinkel ien Haarderwiek. Op 21 jannewoarie 2008 mouk Timmer bekend heur kontrakt bie DSB verlengen te willen bit de Winterspeulen van 2010 ien Vancouver. Hierover was zie ien onderhaandelen mit DSB-direkteur Toon Gerbrands en is offisjeel bekrachtegd op 21 febrewoarie 2008. Ien maai 2010 besloten Timmer, Annette Gerritsen en Margot Boer vot te goan bie de ploug Control en n aigen ploug te begunnen. De sponser van dizze ploug wer de koekjesproduzent Liga, vandoar de noam van de ploug, Team Liga. Noadat Timmer op 28 dezember 2010 bekendmouk op te holden mit de scheuvelspôrt gaf zie aan wel bie dit team betrokken blieven te willen, omreden zai dijent is dij t inisjetief tou t begunnen van t team nomen het. Tiedens t Weerldkampioenschop scheuvellopen sprint 2011 ien Heerenveen nam Timmer op 22 jannewoarie 2011 offisjeel ôfschaaid. Doarbie wer zie benuimd tou erelid van de KNSB.
Marke
Marke kan verwiezen naor:
Man
Man kìn verwiezen noar:
Oostndöarper watermöl
thumb|right|De dubbele watermöl. De Oostndöarper Watermöl (Neerlaands: Oostendorper Watermolen) is ne dubbele, deur water andrevvene möl met 3 onnerslagrader. De watermöl steet an de Buurserbek zuudlik van Hoksebarge in de gemeante Hoksebarge in Oaweriessel. Op n leenkeroover steet ne ölliemöl met ean rad en op n rechteroover steet ne koornmöl met twee rader. De funderign bint oet Beantemer zaandsteen höwn.
De earste watermöl kömp oet 1548 en wör kört veur 1600 kapotmaakt deur nen krieg. In 1633 kreg Willem Ripperda tot Weldam toostemmige öm de Oostendöarper watermöl opniej te bouwn en det döa hee op de stea woar as he noen steet. De möl is deur de joaren henne vake hersteld.
Ölliemöl
thumb|right|De ölliemöl. Op 8 febrewoari 1946 wör de ölliemöl deur nen watervlood vortspeuld. In 1950 is t öpniej bouwd deur den bouwkeundigen Jan Jans.
De ölliemöl hef n slagblok met met een slaghei en een löshei, nen koppel van kaantsteenn en nen voester. Ok is der nen lienkokenbrekker, dee deur nen wateras via ne driefreeme andrevven wörd.
t Waterrad van de ölliemöl is 4,70 meter groot, 75 cm breed en hef 24 höltne skeup. n Höltn wateras is 2,60 meter lange en 40 x 40 cm dik. t Asrad hef 66 kämme met nen steek van 11 cm. Et weantelrad hef 52 kämme. n Weantelas is 7 meter lange en 38 x 38 cm dik. Op n weantelas zitt twee-an-twee speekn. Et kraansrad veur et steenrad hef 41 kämme met nen steek van 10,5 cm. Et steenrad hef 53 kämme. De oawerbrengnsverhooldige is 1 : 0,98. Et kraansrad op n weantelas veur de andriewige van t reuriezer van n voester hef 43 kämme met nen steek van 7,5 cm. Et kraansrad veur de andriewing van n spinbol hef 32 kämme en nspinbol zölf hef 22 doln. De oawerbrengnsverhooldige noar t reuriezer is 1 : 1,76.
In de ölliemöl wör öllie oet lienzoad, roapezoad, koolzoad en huttentut höwn.
Moalkoppels
Ean van de twee waterrader drif met een spoerrad twee moalkoppels an met 15 (130 cm deur t midden) kunststeender. n Höltn wateras is 6,30 meter laank en 40 x 40 cm dik. Et asrad hef 56 kämme met nen steek van 12,5 cm. n Deur et asrad andrevn boonkelder hef 27 kämme. Et onnerste spoerrad hef 68 kämme met nen steek van 8,8 cm. Et böawnste spoerrad hef 48 käm, ok met met nen steek van 8,8 cm. De beide roondsels hebt 24 stawen. Et kraansrad hef 19 kämme en de twee tuskenkamrader 31 käm. De oawerbrengnsverhooldige is 1 : 6,74.
Moalstool
Et aandere waterrad drif den moalstool an. De höltne wateras is 6,10 m laank en 40 x 40 cm dik. Et asrad van et waterrad veur den moalstool hef 80 kämme met nen steek van 9,5 cm. Den steenskiefloop hef 13 stawen. De oawerbrengverholding is 1: 6,15. Den moalstool hef 16er (140 cm deursnee) keunststeender.
Nijgrunnegs
t Nijgrunnegs is n toalperiode van de Grunnegse toal dij tegenswoordeg aan de gang is. t Is ontstoan rond 1800, dou t Grunnegs, noa n periode van staarke Hollaandse invlouden, isoleerd ruik. In de provìnzie onston n staark provinsjoalisme, dij t Grunnegs in ontwikkelen brocht.
In dizze periode onstonden de typisch Grunnegse klanken ai, ou en ui, dij t noordelke Oostfrais nait mitmuik. Allend bie de Ems laangs (Reiderlaand, Kromhörn en Börkem) zegt man de ou wel ais, aanders oe. Ook ontstonden de waarkwoordsvörms zo as wie dij tegenswoordeg kennen, in dizze tied.
Brazzaville
thumb|200px|Brazzaville op de kaarte van Kongo-Brazzaville Brazzaville is de heuwdstad en grötste stad van et Afrikaanse laand Kongo-Brazzaville. In 2015 wonnen der ongevear 1,7 miljoen leu. Et lig ongevear 506 kilometer laandinwearts vanof den Atlantiesen Oseaan. Brazzaville ligt in et zuden van et laand, pal op et noorden an de Kongo-rivier. Recht doar tegenoawer an de aandere kaante, op et zuden, lig Kinsjasa, de heuwdstad van Kongo-Kinsjasa.
Gebouwen en instituten
Opmaarkenswearde gebouwen in de stad zeent oonder mear de Basiliek van Sunte Anne den as in 1949 bouwd is duur Roger Erell, de Namemba-toren en et Kongresjoneel Paleis. Aandere gezichte zeent et Marien Ngoewabi-mausoleum, den Dierentuin van Brazzaville en de Poto-Poto Skeelderskole.
Vervoor
Op Maya-Maya Airport, de lochthawen van Brazzaville, komt en goat verskeaidene binnen- en boetenlaandse vlochten, binnen Afrika, mer ook noar Europa en et Midden-Oosten. Doarnöast is der ne belangrieke spoerliene tusken Brazzaville en Pointe-Noir, de belangriekste hawenstad van et laand. Dissen trein jag um den dag. Duurdet de rivier de Djoewé net boeten Brazzaville oetkeump in de Kongo-rivier en doar de Livingstone-watervallen vörmet, is vervoor oawer de rivier noar Pointe-Noir neet meugelik. Der goat wal veardeenste hen en wierumme tusken Brazzaville en Kinsjasa.
Harrie Scholtmeijer
Scholtmeijer is op-egreuid in Veno. IJ studeerden Nederlans, Old- en Nedersaksisch in Grunningen, wärkten in Utrecht en Amsterdam en promoveerden in 1992 Leiden op 't Nederlans van de Iesselmeerpolders. IJ ef op 't Meertens Instituut in Amsterdam ewärkt. Sund 1999 wärkt Scholtmeijer in Kampen bij de Stichting Grensoverschrijdende Streektalen; vanof november 2007 wärkt e an de Hogeschool van Utrecht.
Mèensen binnen mit hom in de kunde ekomen deur publicasies as Naast het Nederlands, Woordenboek van de Overijssele Dialecten, Woordenboek van de Gelderse Dialecten, 't verzameln van De verleuren zeune in 79 streektalen en dialecten, en aandere publicaoties.
In ''Mörn! Taalgids Overijssel'' deelt Scholtmeijer de Nedersaksische varianten binnen Overiessel op in "zeven zusters": 't Kuunders, Blankenhams en Blokzielegers; 't Noord-Overiessels; 't Sallands; 't Vechtdals; 't West- en Zuud-Tweants; 't Noord- en Oost-Tweants; en 't Vjens.
Else
In Nederlaand bin der twie plakken mit de naeme Else:
Stichting Freriks
Stichting Freriks was ne stichting in Wenters in den Achterhook. Zee zorgt veur et onderhold van een streakmuseum en de daarbi-j heurende heemhof en kinderboerderi-je. In et museum hangt dree vrogge warken van Piet Mondriaan, den een gedeelte van ziene jonge joaren in Winterswijk ewond hef. Wieters hangt der warken van zienen vader Pieter Cornelis en van Mondriaans oom en leermeister Frits Mondriaan. Ok bunt der wat restaureerde warken van Max van Dam te vinden. In 2013 is et museum dicht egoan. De warken van Piet Mondriaan hangt now in het nije museum Villa Mondriaan.
Geologiese verzameling
Et museum hef ne verzameling fossiele skelpen afkumsteg oet miocene afzettingen in de buurtskop Miste, dee-t bi-j et Leagpakket van Aalten heurt. De fossiele skelpenfauna's bevat meer as 1100 soorten
Ok hef dit kleine museum ne verzameling met vondsten oet de Wenterswiekse steengroeve, de enige plaatse in Nederland woar sporen van hagedissen oet et Trias evonden bunt. De afdeling Winterswijk van de Nederlandse Geologiese Vereniging organiseert een antal moal in et joar excursies naar de steengroeve.
Wieter is in et museum ne verzameling noordeleke, zudeleke en oosteleke zwarfkeien te zeen, en ok bötte van mammoet, wolhoaregen neushoorn, rendier en oerosse.
25 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 25 jannewaori
Skeelderwiezen
De wieze woarop nen skeelder ’t hooltskool, grafiet of t pigmeant anbreg op de oondergrond. Pigmeant is n poederig stöfke dat de dinge kluur gif as t mengt wördt met een beendmiddel. Meng iej pigmeant met n vleuiboar beendmiddel dan proat wiej oawer vaarve.
Heufplaose
De heufplaose of heufplekke van een gemeente is de plaose waor 't gemeentehuus steet of waor de gemeente naor verneumd is. In Nederlaand gelt dit neet veur 't laansbestuur, dat is Den Haag zit, terwiel Amsterdam de heufplaose van 't laand is.
Skeelderwiezen
Hooltskool
Völle gebröken vuur 't sketsen oonder ölievaarve. Deep zwart en smeert onmeunig, wördt tiegnswoordig as volweardig skeelderattribuut gebroekt. Oondergroond: eagenlik köj't op alns gebroeken.
Heufplaose
Een heufplaose wonnen naos de anduding heufplekke oek wel heufdarp eneumd. De plaose Heufdarp (Nederlaans: Hoofddorp) dank zien naam an 't feit dat 't de heufplaose van de gemeente Haarlemmermeer is.
Skeelderwiezen
Grafiet
Met fiene klei emengt voormt grafiet t lood in n potlood. Iej könt der vlot nen skets met opzetten, mer kan ok heel good als volweardig skeelderattribuut worden gebroekt. Oondergroond: eagenlik köj't op alns gebroeken.
Heufplaose
De heufplaose van een previnsie of een laand wonnen over 't algemeen een heufstad eneumd.
Skeelderwiezen
Pastel
Allenig dreug pigmeant dat biej mekaar wordt eheulen duur Tragatgom. Verkriegboar in veerkaante of roonde krietjes, mer ok in potlöadjes. Neet watervaste en möt aait fikseert wörden zodat mooi blif. Achter glas met nen passe-partout der umme hen a'j t wilt inliesten. Oondergroond: eagenlik kö'j t op alns gebroeken.
Aquarel
Met Arabisch gom vleuiboar emaakt pigmeant, noa indreugen kan't wierniejs met water vleuiboar worden emaakt. Verkriegboar in tubetjes (vleuiboar) of napjes (vast)mer ok as potlöadjes ( met n kwäske met water op loaten lössen). Der besteed gin witte aquarelvaarve, iej gebroekt 't witte pepier doar vuur en t dreugt duurzichtig op. Neet watervaste, möt achter glas met n passe-partout worden bewaard. Verdunnen: met water. Oondergroond: op pepier en t kan ok op dook mer dan dreugt t völ laankzamer umdat t doar neet in kan trekken.
Gouache
Aquarelvaarve mengt met wit heet Gouache. Disse vaarve is wa dekkend en wordt völle duur illustratoren gebroekt. Verdunnen: met water. Oondergroond: meestens op pepier.
Fresko
Allenig pigmeant met water. Duurdat t op natte pleaster (kalk) broekt wörd, deent t kalk as beendmiddel.
Öllie
öllievaarve is 'n vaarvesoorte, 'n maenksel van pigmaent in de vörme van 'n arrug fien kluurden poeder met, as beendmiddel, 'n plaantachtige dreugende öllie, meestenstieds lienöllie. Öllievaarve is vanof de 15e eewe 'n belaangriek beendmiddel op de skeelderkeuns. 't Wörden vuur 'n eerst gebroekt duur de Vlaamse Primitieven.
't Gebroek as hoesskeeldersvaarve of op d' industrie is sund 't middeln van de 20e eewe stark ofnömmen. Öllievaarve is 'n arrug völziedig vaarvesoorte, woormet zowal dekkend as traansperant warkt kan wörden. De vaarve kan in dunne gladde loagen wörden anbrach, meer der kunnen ok starke effecten bereikt wörden as de vaarve met dikte wörden verwarkt, zodät de vaarvestreken zichtboar blieft. Op extreme vörme wördt 'n impastotechniek gebroekt. 'n Spesjaal gebroek van öllievaarve is 't marmeren.
Akryl
Akrylvaarve of polymeervaarve is 'n rapdreugende vaarve den bestiet oet 'n emulsie van kluurend pigmaent met 'n beendmiddel van keunsstof polymeerhars oet d' akrylgroep.
Margraoten (gemeente)
De gemeente Margraten is bi-j ne gemeenteleke herindealing op 1 januari 1982 tot staand ekommen. Toon bunt de tot dee tied too zelfstandege gemeenten Margroaten, Kadier en Keer, Noorbekke, Meer, Bemelen en Sint Geertruud, moar ok de kern Scheulder van de veurmoalege gemeente Wielre, samen-evoogd.
Kernen
De gemeente Margroaten had 9 darpen en 21 buurtschoppen en gehuchten.
Darpen en gehuchten
Antal inwonners kern op 1 januari 2005:
Penne (skriefgerei)
thumb|right|300px|Balpenne met de verskilnde oonderdeeln
Ne penne is n stuk skriefgerei woermet a'j eenk op n oppervlak (meesttieds papier) köant zetn.
Vake is de penne zo vörm egeewn det'e good in de haande ligt. De meeste penn wordt met blauwe eenk eleawerd, mear ook zwart en rood wordt völle gebroekt. Dr zeent ook nen hoop soortn penn: balpenne, vulpenne, fineliner, ezw. Mangs wordt penn vuur de wille ook bedeeld met n laserleampken of n zakmes.
Penn wordt ook völle gebroekt um reklame met te maakn. Bedriewe loatt öarn naamn op penn zetn, en deelt dee dan zovölle meugelik oet. Duurdet ne penne laank met geet, en völle wordt gebroekt, is dit ne gooe reklamemanere.
Feyenoord
Feyenoord is een perfessionele voetbalverienige in Rotterdam. Vrogger iette de club Feijenoord Rotterdam mar de club internationaliseerde de naam in de jaoren zeuventig. Feyenoord speulde toe regelmaotig Europacupwedstrieden en butenlaanders adden muuite mit 't uutspreken van de 'ij'. Feyenoord wönnen op 19 juli 1908 op-erich.
't Stadion dat Feyenoord uurt um zien tuuswedstrieden in te speulen, iet Stadion Feijenoord. Disse wördt in de volksmond De Kuip enuumd.
't Voetbaltenue van de speulers bestiet uut een rood-wit shirt en een zwarte broek.
Sämen mit Ajax en PSV vormt Feyenoord de traditionele grote drie topclubs van Nederlaand.
Clublied
't Clublied van Feyenoord is sinds 1961 't Hand in Hand:
Willem Jan van Dedem
thumb|250px|Willem Jan baron van Dedem in 1840 Mr. Willem Jan baron van Dedem, heer van de Rollecate (Zwolle, 18 meert 1776 - Den Hulst, 21 november 1851) was een laandeigenaar die de vervening van grote dielen van Noordoost-Aoveriessel en Zuudoost-Drenthe ter haand eneumen hef. Langs 't kenaal de Dedemsvaort det hij leut graven ontstunden neie plaatsen, of wördden kleine boerenkernen wieder ontwikkeld, zoas Den Hulst, De Balk, De Vaort en Lutten. De baron was der iene van de Van Dedems.
Ieuwenlaank was törf in Nederlaand de belangriekste braandstof; daorumme wördden grote veengebieden ofegraven of vurtebaggerd. In Frieslaand gunk det vrij makkelijk deur de bestaonde infrastructuur. In aandere dielen van 't laand mussen speciale waterwegen anelegd wörden. In Noord-Aoveriessel gebeurde det onder toezien van Van Dedem, toen as die de plannen van wijlen zien schoonva mr. G.W. van Marle ten uutvoer bracht. Op 9 juli 1809 wördden der begund mit 't graven van een kenaol van veertig kilometer, det vernuumd wördden naor de stichter: de Dedemsvaort. 't Centrum van de törfstikkerije wördden 't dörp Dedemsvaort.
Van Dedem, die rechten estudeerd had, was vanof 1811 president van de rechtbaanke van eerste anleg van Zwolle. Wieder wördden e in 1813 anesteld as directeur van de directe belastingen in Aoveriessel.
Van Dedem trouwde in 1802 mit Judith van Marle (1782-1842); uut 't hielijk wördden vier kiender geboren. In 1821 leut hij 't huus Rollecate op Veno ofbreken en weer opbouwen op Den Hulst (det later diel zol wördden van Neilusen) an 't kenaol, umme der mit zien gezin te gaon wonen. Vanuut de uutgebouwde kamer had e mooi kiek op "zien" kenaol.
Van Dedem lig begraven op begraafplaatse De Mulderij, net buten 't dörp Dedemsvaort. 't Opvalende graf lig centraol onder een grote treurbeuke. In 't dörp stiet een gietiezern neoclassicistische gedenknaolde ter andèenken an Van Dedem.
River Burn
250px|thumb|right|n River Burn biej [[Lydford.]] n Burn is nen stroom öp Dartmoor in Devon, Englaand. t Is nen ziejstroom van n River Tavy.
West-Germoanse toalen
[[Bestaand:Germanic languages in Europe.png|thumb| De Germoanse toalen in Uropa:
Noord-Germoanse toalen
West-Germoanse toalen
De stippen geven aan woar meertoaleghaid voak veurkomt.]] De West-Germoanse toalen vörmden volgens de traditsjonele opvatten n subgroup van de Germoanse toalen. t Begrip West-Germoans is omstreden en wordt in de moderne toalwetenschop nait meer zo voak broekt as vrouger. De toalen dij wie traditsjoneel West-Germoans nuimen, binnen de grootste en belangriekste group binnen dizze toalfamilie.
Alternoatieve stamboom
In de stamboom dij hierboven stait ligt t akzìnt op hou de West-Germoanse toalen zok ontwikkeld hebben sikkom vanof de vôlksverhoezens.
n Probleem mit dizze indailen is, dat der minder let wordt op de dialektische ôfstammen van dizze toalen. Tacitus beschrieft in Germania drij groupen Germoanen, de Ingvaeones, Irminones en de Istvaeones, dij volgens sommege onderzoukers aan de boases stoan van de dialektische oorsprong van de West-Germoanse toalen:
Dizze stamboom richt zok meer op de oorsprong van de toalen, woardeur dudelk wordt dat t Leegsaksisch heur dialektische oorsprong gemain hef mit t Engels (n Saksische toal) en t Frais, môr t probleem is dat in dizze stamboom nait dudelk wordt dat t Nederlaands en t Leegsaksisch, ondaanks dat ze verschillend in dialektische oorsprong binnen, een gezoamelke ontwikkelen deurmôkt hebben. Aal twij de stambomen binnen doarom slim belangriek.
Allennig
Allennig is de name van een theatertour en 't eerste solo-meziekalbum van de Drèentse muzikaant Daniël Lohues. Lohues maakte veurhen diel uut van de bands Skik en Lohues & the Louisiana Blues Club.
't Album verscheen naor anleiding van de gelieknamige theatertour. Dizze tour vund plaats tussen 21 jannewaori 2006 en 2 april 2006.
Suriname
Suriname, officiääl Republyk Suriname, is en land in et noorden van Süüdamerika. Up et noorden der van ligt den atlantisken oceaan, up et ousten Fransk Guyana, up et westen Guyana en up et süden Brasilie. Med mär 165.000 kilometer in et veerkant is et et kleinste selvstandige land van et wearlddeyl. In Suriname woanet ungeveyr 575.990 lüde, wårvan de meysten an de noordküste en in en rund de höyvdstad Paramaribo. Dat is ouk tegelyke de grötste stad.
Ümdat Suriname kortby up et noorden van den eavenaar ligt is et en tropisk land med höyvdsakelik reygenwold. Döär et dichte böymedek kan et land klimaatwandel teagengån en CO2-negativ weasen. Suriname blivt en untwikkelingsland med houge menskelike untwikkeling. Geld halet se vöäral uut de ryk anweasige natuurlike brunnen, sou as bauxyt, gold, petröäly en landbouwprodukte.
Al veerdusend jår vöär kristus woanden der inheymske lüde in Suriname, sou as de arawakken, kariben en wayana. In de 16. eywe kümmen der de europeanen achterhen kyken. Teagen et ende van de 17. eywe hadden de neaderlanders groute deylen van et land koloniseerd. De neaderlanders verdeenden dikke an de kweyk en handel in suker. De plantages wörden underhölden döär slaven. En do as dat der achterhen edån wör in 1863, löäten se unvrye kontraktwarkers uut Asie kummen. In 1954 wör Suriname eyne van de landen under et Köäningryk Neaderland. Up den 25. november 1975 wör Suriname selvstandig, mär et hevt noch altyd nauwe ekonomiske, diplomatike en kulturele banden med Neaderland.
Wat kultuur angeyt wördt Suriname seen as en karibisk land. Et is lid van de karibiske gemeynskap (CARICOM). Et is et eanigste land buten Europa wåras neaderlandsk de officiäle en meystebrukede språke in de regeyring, sakenwearld, media en underwys is. Volgens undersöök spreakt sou'n 60% van de surinamers neaderlandsk. De meystbrukede kreoolspråke, Sranan Tongo, wördt et meyste bruked vöär algemeyne dagelikse uutwesseling.
Uranus (planeet)
Uranus is met ne deursnae op den evenaar van um en naobi'j 51.000 kilometer 4 maol zo groot as de eerde den op twe nao greutsen planeet van ons zunnestelsel, den grootsten is Jupiter, daornao kump Saturnus.
Gemiddeld steet Uranus 2,9 miljard kilometer van de zunne vandan, en is daormet den zeuvenden planeet vanof de zunne erekkend.
Elvis Crespo
Elvis Crespo (Niej-Jork, VS, 30 juni 1971) is nen Amerikaans-Portorikaansen zänger den't vuural merenguemuziek maakt. Hee hef in t verleedn ne Grammy-pries ewunn en ne Latin Grammy.
Hee kreeg grote bekeandheaid met t nommer Suavemente, wat völle in diskotheekn en op latinfeeste dreeid wörd. t Nommer dut t ook in Europa nog aait good.
Plaatnriege
Studioplaatn
26 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 26 jannewaori
Kieftsbloeme
thumb|Kieftsbloeme thumb|Paorse en witte bloemen De kieftsbloeme (Fritillaria meleagris) is n plaante uut de leliefamilie (Liliaceae). t Is n bolgewas dat in t wild in Nederlaand iezelig zeldzaam veurkömp, t is dan oek wettelik bescharmp. De bloeme hef paors (somtieds wit) eblokten bloemblaodjes. t Plaantjen hef n merakels tere stengel mit smalle blaodjes, die n paor maonden nao de bleui aofstarft. De plaanten doon der n jaor of achte over um in bleui te koemen. De zaojen bin in verhouding groot en verspreien zich drievend op t waoter. De plaante is veur z'n verspreiding van de zaojen dan oek volledig aofhankelik van overstreumingen en swienters n hoge waoterstaand.
De belangriekste greuiplaotse van de wilde kieftsbloeme is langes de oevers van de Vechte en t Zwarte Waoter in Zwolle. Hier vie'j ongeveer tachetig prosent van de Nederlaandse kieftsbloemen. Eertieds kwam de kieftsbloeme veur in gebiejen mit klei-op-vene en dan veural de gebiejen die swienters onder waoter stungen. De plaante kan alderbarstends slicht tegen anpassingen an t grondwaoterpeil en is op de meeste plaotsen al veur de Tweede Wereldoorlog uutestörven.
n Bekende verwaant van de kieftsbloeme is de uut Azië aofkomstige keizerskrone (Fritillaria imperialis), die oek in Nederlaand as wienterhard bolgewas ehöllen kan wörden.
Tunen
Vanwegen de mooie bloemen wördden de kieftsbloeme vake uutespit en in de tune ezet. Dat dit gebeurden is onder meer bekend uut de umgeving van Wolterswolde. Tegenswoordig ku'j m gewoon in t tuunsentrum kopen, zowel in de witte as paorse variaant. De plaante is teer en mut dan goed mit rust eleuten wörden um goed an te slaon en zich uut te breien.
Karibisk Neaderland
Karibisk Neaderland is nen benåming vöär dree bysundere gemeynten van Neaderland in et Karibisken gebeed: de eilanden Bonaire, Saba, Sint Eustatius. De eilanden bünt sinds 10 oktober 2010 deyl van et land Neaderland binnen de ståtsinrichting van et Koninkryk der Neaderlanden, terwyl sy binnen Neaderland bysundere oapenbåre lichåmen bünt.
Germaanske kearlsbunden
Dit stükky is een rekonstrukty van de olde germaanske kearlsbunden wår neet direkts dinge van oavereleaverd bint, mar düdelik in verskillende oaverleaveringen uut de olde tyd uutkümt. Vöäle historici hebbet der oaver eskreaven.
By so betty elke germaanske stam, had y wal een gruppy kearls dee samen een bund förmeden. So een kearlsbund stünden hoche in anseen. Et was de elite under de krygers. Vöäle verhalen en nudaagse traditys vertelled uns noch ait dinge over disse bunden. Et was de vrymetselarye van dee tyd.
Inwyding
Al disse kearls swöyren een eyd.
Wodan
Sy wydeden sich an de belangryksten god van de germaanske wearld: Wodan (oldsassisk: Woden), den was de god van de kryg, de röäring, de douden en wysheid.
Doudenleager
De wilde jacht
De Wilde Heir
Deren
Et waren lüde dee unmündig stark waren. En dår hadden sy ouk ear trükys vöär en ear verhalen. Sy kleydden sich med de hüden van gedoude wulven en bearen. En med hülpe van drank, dans en leder makeden sy sich so wild in den kop, dat sy med de wulv of de bear eyne wördden. So waren sy in den kryg neet teagen te holden. Volgens ear güng Wodan ear altyd vöär.
Verwantskop
Sy waren verwant an de noordske beserkers.
27 jannewaori
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op 27 jannewaori
Zoerbraand
Zoerbraand (offisjeel Gastritis) is ne oontsteking van t maagsliemvlies. Zoerbraand gef n breanderig geveul, t 'zoer'. t Is skoonwal ginne maagzweare, want zoerbraand vernem iej pas a'j wat verkeards egetten hebt, en det he'j bie ne maagzweare nit.
Nedersaksische literetuur töt 1900
Vake wördt naor Nedersaksische literetuur verwezen mit schrieveri'je. Dit leste woord kuj ok brieder gebruken veur alles wat of d'r in 't Nedersaksisch eschreven wördt, mit of zunder literaire bedoelings.
Zoerbraand
t Hef lange doerd vuurdet de dokters wussen woer t van keump; iederene hef in de mage ne bakterie (Helicobacter pylori) den't good tegen maagzoer kan. As den te talriek wörd, krie'j last van zoerbraand (ne zeare mage).
Nedersaksische literetuur töt 1900
Oaverzicht
Aj 't Nedersaksisch in 't perspectief zet van de veurlopers van dizze taal, 't Oldsaksisch (of Oldnederduuts) en Middelnederduuts, hej een ieuwenlange eschreven treditie. Mar d'r hef niet aalgedurig literaire bedrievigheid ewest. In 't Oldsaksisch weur amper eschreven; 't Middelnederduuts har een periode van literaire bedrievigheid op 't ende van de middelieuwen.
Zoerbraand
De grötste veroorzakers zeent oawermatig zoepen, te völle regelmoatig innemmen van asprientjes of ibuprofen. Mangs ontsteet t ook noa zwoare ongelukken, besmettings, brökken, of braandwoonden. Ook t loaten zetten van nen maagbaand um gewicht tegen te goan kan ne oorzaak wean.
Nedersaksische literetuur töt 1900
Oaverzicht
Mit de opkomst van de Nederlaandse en (Hoog)duutse standerdtalen in de vrogmederne tied, weur d'r ieuwenlaank haoste niet meer eschreven in 't Nedersaksisch/Platduuts. In de negentiende ieuw kwaamp, anvankelijk veural in Duutslaand, een revival op gaank. Tegenswoordig wördt d'r hiel evarieerd eschreven in 't Nedersaksisch. D'r koomt regelmaotig romans, novelles, verhalenbundels, dichtbundels, verzamelbundels en opnaomes van 't espreuken woord uut, in d'iene regio meer as in d'aandere. Ok bint d'r literaire kringen, tiedschriften, priezen, schrieverspetretten op dvd en zukswat.
Zoerbraand
De meest vuurkommende verskiensels zeent zearte of n ongemakkelik geveul in n boek of in t middelnrif. Aandere kenmoarken köant wean t opzwellen van n boek, misselikheaid en spiejen. Ook kö'j n geveul kriegen de'j zat zeent, terwiel a'j nog nit genog egetten hebt.
Nedersaksische literetuur töt 1900
Oldsaksisch
't Oldsaksisch is de oldste op-eschreven veurganger van 't Nedersaksisch, vastelegd tussen de 9e en 12e ieuw, toe as 't oavergunk in 't Middelnederduuts. 't Weur deur de Saksen en Angeln espreuken in wat now Zuudwest-Denemarken, Noordwest-Duutslaand en Noordoost-Nederlaand bint. An de Noordzeekust, inclusief de tegenswoordige pervincie Grunning, praotten ze Oldfries.
't Oldsaksisch was stark verwant an 't Oldfries, Oldengels, Oldwestnederfrankisch (beter bekend as Oldnederlaands, veural espreuken in wat now Vlaandern en 't zuden van Nederlaand bint), Oldoostnederfrankisch en Oldhoogduuts. De dialecten van de Germaonen die tiedens de Grote Volksverhuzing hen Britannia oaversteuken, bint heur al vanof de 5e ieuw ofzunderlijk gaon ontwikkeln en wördt daorumme seins niet bi'j 't Oldsaksisch edaone.
Plektrum
thumb|Verskeaidene vörme van plektrums. n Leenksn is spesjaal vuur n [[Turkije|Turksn Saz]] n Plektrum of plectrum (mearvoold plektrums of plektra) is plat stukken keunststof of been tusken de 2 of 3 cm groot. t Deenk wörd tusken n doem en wiesvinger vaste heulden en oawer de snoaren van n snoarinstrumeant (bv. Banjo, Mandoline of Gitaar) estrekken, zodet der geluud ontsteet. In de Byzantiense Encyclopedie Suda oet t 10de joarhoonderd steet det t plektrum in t 6de joarhonderd vúúr Kristus is oet eveundn duur Lierdichteresse Sappho.
Nedersaksische literetuur töt 1900
Schrieveri'je: de Heliand en de Genesis
D'r bint niet veule Oldsaksische teksten bewaord ebleven: veural bint d'r nog deupgeloften die de Saksen mussen ofleggen van Karel de Grote. Wat of d'r eschreven weur, kwaamp miestentied uut de penne van niet-Saksen zoas de Fraanken, die 't Saksisch waorschienlijk mar beparkt machtig waren. De ienige literaire tekst die haoste volledig bewaord is ebleven, is de Heliand ('Heilaand'), een episch gedicht uut um-en-bi'j 825, waorvan ze mient det de Fraankische keizer Lodewiek de Vrome 't hef laoten schrieven um de toe kortsleden mit geweld bekeerde Saksen 't christelijke geleuf bi'j te brengen. 't Gedicht giet oaver 't leven van Jezus Christus, en is veerdig eschreven in de stiel van de allitererende Germaonse heldensagen. Um an te sluten bi'j de belevingswereld van de Saksen is Christus minder as een godsdienstlerer en meer as de heerser oaver zien keuninkriek op eerde of-eschilderd. Lichtkaans van dezölfde schriever is 't in fragmenten bewaord ebleven gedicht Genesis.
Fragment uut de Heliand, daorin op epische wieze de begunvarzen van 't tweide heufdstok van 't Lucasevangelie naoverteld wördt:
De Nederduutse literetuur in de slaopstaand
Tussen de Oldsaksische tied en de bluui van de Middelnederduutse literetuur ligt een paar ieuwen daorin noordelijke schrievers veur de belletrie liever 't Middelhoogduuts gebruukten en heur schrieveri'je een slap oftreksel was van de zudelijke schrieveri'je van Walther von der Vogelweide en aandern. In de Lege Laanden vund de literaire bedrievigheid plaatse in 't zuden. De minnezanger Hinnerk van Veldeke (rond 1150 – nao 1184) schreef in 't Oldlimbörgs; 't wark van de 13e-ieuwse mystica Hadewiek is Braobaants van inslag.
River Wallabrooke
250px|thumb|right|De Wallabrooke. De Wallabrooke is ne bekke öp Dartmoor in Devon, Englaand. t Is nen ziejstroom van n River Tavy.
Nedersaksische literetuur töt 1900
Bluui van de taal
Mit de opkommende handel, veural deur steden die heur bi'jiensleuten in 't koopludenverbond van de Hanze, gruuiden 't Oldsaksisch uut töt een schrief- en handelstaal. Uut dizze ontwikkeling, die zo'n honderdvieftig jaor eduurd hef, kwaamp 't Middelnederduuts naor veuren. Dit stadium van de taal beslat zo'n betien de 12e töt en met de 16e ieuw. De Saksenspiegel, een invloedrieke verzameling van Saksisch recht uut um-en-bi'j 1225, gef de toestaand van de taal an nao dit perces. 't Middelnederduuts verbreidden hum ok mit de verhuzings van Saksen naor de Slavische gebieden ten oosten van de Elve - 't hudige noordoosten van Duutslaand, en nog wieder hen 't oosten in 't hudige Polen (Pommern en Prusen). De gebieden Oost-Frieslaand, de Eiderstedt (Noord-Frieslaand) en de Friestalige Ommelaanden neumen 't Middelnederduuts oaver ten koste van 't Fries. De 17 Keuren en 24 Laandrechten van de Friese vri'jheid bint zölfs in 't Nedersaksisch ummezet. Dit kuj zien as een olde vörm van 't Grunnings. Behalve dizze rechtsteksten, wat kleine lösse stadsdocumenten en wat verdwaalde brieven, bint der haoste gien Grunningse teksten oavereleverd uut die tied. Dit kump deurdet d'r in Grunning nog laank in 't Latien eschreven is in officiële stokken, intied det 't gewone volk niet schrieven kun.
De bluuiperiode van 't Middelnederduuts lag zo tussen 1370 en 1530. 't Weur de veurnaamste schrieftaal in 't noorden van Centraol-Europa. 't Was ok een lingua franca veur 't roemere noorden van Europa, die de woordenschat van 't Deens, Noors en Zweeds slim beïnvloed hef.
Belangrieke literaire warken
Oorspronkelijk kwaamp de Nederduutse literetuurtaal töt ontwikkeling in 't Oostfaolse Broenswiek, daoras e aordig veul an Hoogduutse invloeden blootstund. Later verscheuf 't zwaortepunt hen de noordelijke Hanzesteden, boavenal Lübeck, daor een standerdiserende invloed van uutgunk (zoas ok vandage 't Noord-Nederduuts een standerdiserende invloed hef op 't Platduuts).
't Middelnederduuts was jao een handelstaal. Daorumme ligt veule van de oavereleverde warken, zoas oorkondes, in de economische en poletieke sfeer. Volgens Schuppenhauer har bi'j de Middelnederduuts praotende lu de rede en niet de kuunst de overhaand:
Toch bint d'r invloedrieke literaire warken in 't Middelnederduuts eschreven. De thematiek d'rvan is vake oaver-eneumen van aanderwoors. Onder de warken van dizze tied valt, in volgörde van verschienen:
thumb|220px|Plaotien uut de deur Hans van Ghetelen edrokte uutgaove van Reinke de Vos (Lübeck, 1498) Reinke de Vos stiet in een olde treditie van Europese dierepiek, die löp van de Latiense Ecbasis captivi naor Nivardus zien Ysengrimus en Reinardus vulpes, de Oldfraanse Roman de Renart, 't Middelhoogduutse Reinhart Fuchs van Heinrich der Glîchezære (Hinnerk de Huichelaor) en 't Middelnederlaandse Van den vos Reynaerde. Mederne Nedersaksische bewarkings van 't verhaal bint emeuken deur Jan Naarding (Reiner Robaord) en Klaas Kleine (Reinder Robaord). Reinke de Vos had lieke veule succes as Tiel Oelenspiegel (kiekt hieronder) en was even wied verbreid. Luther nuumden 't een 'leêmtige parodie op 't hofwereldtien' en veur Goethe was 't een 'onhillige wereldbiebel'. In 1544 kwaamp in Frankfort een Hoogduutse vertaling uut. In 1752 verscheen een ummezetting in proza deur Johann Christoph Gottsched, daoras Goethe zien wark Reineke Fuchs op baseerden.
Dalegaank van 't Middelnederduuts
Op 't ende van de Middelnederduutse periode verleur 't Nederduuts zien anzien, kwaamp as schrieftaal op 't tweide plan, en raakten as drager van literetuur in onbruuk. De laandstaal weur de ambtstaal en wie schrieven kun, deu det in de laandstaal. Dit had bename sociaole en economische oorzaken:
De belangriekste Duutse biebel weur de Hoogduutse Luther-biebel (1522). Luther zien biebel hef veul invloed ehad op 't taalgebruuk in Duutslaand, mar hef niet mitiene 't Middelnederduuts verstoten. In de 16e en vrogge 17e ieuw, de tied van de riffermaotie, wördden in 't Middelnederduuts nog veule godsdienstige warken epubliceerd: biebels, catechismussen, preken, karkörders, gebeden, striedschriften en zo wieder. De schriever Bolko Bullerdiek daoroaver:
Buten religieus wark um weur 't Middelnederduuts doe niet veul meer gebruukt as schrifttaal.
In 't Grunnings en 't Oostfries, in dizze tied net ni'j as Nederduutse variaanten ontstaon, wördden in dizze tied nauwelijks teksten eschreven. Tegelieke mit de taalveraandering van Fries mit een Saksische invloed naor Saksisch mit een Friese invloed, richtten dizze gebieden heur poletiek meer en meer op Hollaand. De schrieveri'je gunk haoste volledig in 't Hollaands/Nederlaands, mit hier en daor wat Grunnings-Oostfriese kenmarken.
De vrogmederne tied
Uut 't Middelnederduuts is 't mederne Nederduuts of Ni'jnederduuts ontstaon. Dizze taal verdielt ze nog wieder in:
De volkstaal as stielmiddel
In de vrogmoderne tied, van de latere 16e ieuw töt an de 19e ieuw, weur d'r in Nederlaand en Duutslaand barre weinig in 't Nedersaksisch/Platduuts eschreven. Wal bleef 't gewone volk, krek as de riekere börgeri'je, dizze taal praoten. De laandstalen - Nederlaands veur Nederlaand, en (Hoog)duuts veur Duutslaand - wördden edragen deur adel en ambtenaors. Ambtenaors uut 't Nedersaksische taalgebied kunden 't mangs niet helpen det de streektaal de laandstaal daoras ze in schreven beïnvloedden.
Zo'n beetien alle schrieveri'je in 't Nedersaksisch/Platduuts van dizze periode kump uut Duutslaand. In 't Platduuts kwaamp nog töt wied in de 17e ieuw alderhaand religieus drokwark uut (katechismes, gezangboeken, gebeden en zo wieder). Wieder wördden d'r in de streektaal veural riemsels eschreven, zoas brulftsgedichten. D'r bint zo'n duzend Platduutse brulftsgedichten weerumme vunden van tussen 1636 en 1820, eschreven deur en veur de stedelijke börgeri'je. Een treditie van boerenspullen, die rond 1550 op-ekomen was, mit de Burenbedregerie, Clawes Buer en Wo men böse frouwens fraem maken kan, bestund nog töt nao 1750.
Veur zuksoort vermaak, in tegenstelling töt de hogere literetuur, weur de volkstaal seins nog gebruukt. De roege volkstaal, die ofsteuk tegen de verfiende laandstaal, was een stielmiddel ewörden. Schuppenhauer:
Dizze opvatting is diep gaon zitten en is töt vandage te vienden in veul Nedersaksische/Platduutse schrieveri'je en aander gebruuk van de taal. De streektaal wördt veurbeholden veur folkloristische en/of lollege onderwarpen en vake umliest mit de laandstaal. Mar de ongekuunsteldheid, de spreektalige aord van 't Nedersaksisch, weur mit de tied ok toe-epast in 't veurdiel van de Nedersaksische schrieveri'je (kiekt beveurbeeld hieronder bi'j Klaus Groth).
thumb|160px|Johann Heinrich Voß, schriever van de Veerlander Idyllen
Schrieveri'je
In 1652 kump Johann Lauremberg (1590-1658) uut Rostock mit Veer Scherzgedichte, In Nedderdüdisch gereimt. Naor 't schient, keert hi'j hum hiermit tegen de oftakeling van de volkstaal. Hi'j schrif:  'Unse Sprake blifft altidt bestendig und vest' . Mar zien schertsgedichten wördt begrepen as satire; hi'j stikt de gek an mit oldmoodse gebruken, en de Platduutse taal heurt daorbi'j. Lauremberg gebruukt dizze taal veur zien wiedere wark ok niet.
In 1661 kump in Amsterdam Den Westfaelschen Speel-Thuyn uut, mit daorin vief kluchten: 'De Historie van Slenner-Hincken Landlaup, Hellenvaurt un Juffrenhijlk', 'Tewesken Hochtijdt', 'Tewesken Kindelbehr', 'De Historie van Lukevent of 't Samenspraeck van Knubbe, Stortentuen un Lukevent' en 'Een Overijsselsche Vrijagie van Lubbert Boukslach unde Smudde-Mulen Swenne'. De taalkundige Klaas Heeroma situeert 'Lukevent' in de Gelders-Münsterlaandse grèensstreek en de 'Overijsselsche Vrijagie' in Zuudwest-Oaveriessel (waorschienlijk Dèventer). Historicus Frank Löwik plaatst beide stokken in Oaveriessel.
Uut 1672 of meugelijk 1671 stamt de klucht t'Samen-spraak, Ofte VVestphaelsche To hooupe Kallinge Manges den SWARTEN MEYSTER Onde sinen KNEGT, kennelijk deur een Nederlaander eschreven in een soortement veralgemeniseerd Westfaals. Der is een goeie kaans det dit een Oost-Nederlaander ewest hef die zien eigen Nedersaksisch 'verwestfaalst' hef.
Dizze stokken beheurt töt de hiel weinige vrogmederne teksten in de spreektaal van 't Nederlaands-Nedersaksische spraokgebied, of van 't onmiddellijke grèenslaand. Een fragment uut de 'Overijsselsche Vrijagie':
Van Caspar Friedrich Renner (1692-1772) verschient in 1732 in Bremen 't dierepos Hennynk de Han, estoeld op 't kört daorveur vanneis ontdekte en uutegeven Reynke de Vos.
In een köppel gelegenheidsgedichten van Barbara Maria van Lier (1751-1778) bint Drèentstalige frasen weerumme te vienden.
Johann Heinrich Voß (1751-1826), een dichter en vertaler uut 't hudige Mekelnbörg-Veurpommern, publiceert in zien Musenalmanach (1776-77) twei Veerlander Idyllen in 't Platduuts: Up den Weg na Wansbäk (De Geldhapers) en De Winterawend.
Van Diederich Georg Babst (1741-1800) verschient Allerhant schnaaksche Saken tum Tietverdriew; afers Wahrheeten üm sick meeto to spegeln in unse Moderspraak (1788-1790).
In 1793 kump in 't Stadsgrunnings 't satirische stok Et en Fret uut. In dit tenielstok koomt veur 't eerst de Ni'jgrunningse klaanken "ai" en "ou" veur op pepier.
De schilder Philipp Otto Runge (1777-1810) levert an de breurs Grimm in 't Veurpommers de sprokies Van den Machandelboom en Von den Fischer un siine Fru. 't Leste giet oaver de visser die in een pispot woont en een vis vangt die as dank veur zien vri'jlating een wèens van de visser zien vrouwe in vervulling gaon lat: de wèens um in een echt huus te wonen. 't Olde mèense dringt mar aal bi'j heur man an det e nog meer an de vis vraogen mut, tötdet de vis d'r genog van hef en tegen de visser zeg: "Ga man hen. Se sitt all weder in'n Pissputt." Wieder publiceerden de breurs Grimm 't Platduutse sprokien De drei Vügelkens.
In de loop van de 18e ieuw begunt onder invloed van de Romantiek partie intellectuelen de netuur en 't laandleven van 't ienvoldige volk te ideaoliseren en verheerlijken. D'r gruuit een slimme interesse veur olde volksgebruken en veur de volkstaal. Dizze ni'je kiek op 't gewone volk poest ok de schrieveri'je in de streektaal an. Partie begunt dialectwoordenliesten samen te stellen - vake um mit gewestelijke woorden de standerdtaal an te spekken - en in de 19e ieuw wördt zowal in Nederlaand as in Duutslaand 't volksleven op schrift uutedrokt in riemsels en verhalen in 't Nedersaksisch/Platduuts. Veur de Platduutse literetuur kriej dan een köppel grote namen, die ok in de Lege Laanden bekend wördt en as inspiraotie geldt veur partie Nedersaksische schrievers.
De 19e ieuw
In de 19e ieuw mak de Nedersaksische/Platduutse schrieveri'je een belangrieke opleving mit. Schrievers begunt naor de eigen regio te kieken, haalt daor inspiraotie weg veur anekdotes en verhalen, en schrieft ok mangs in de taal van de eigen regio, in stee van in de ontwikkelde laandstaal. D'r bint veur 't schrieven in de streektaal dan agil gien spellingsregels; iederiene schrif zoas det hum 't beste toeliekt.
Een antal schrievers levert incidenteel wark of in de volkstaal. In 1816 schrif de Grunninger domeneer Geert Jans Cool de Zaamenspraak tusschen Pijter en Jaap die malkaar op de weg ontmuiten boeten Stijntilpoorte.
A.C.W. Staring (1767-1840) kump in det jaor of later mit De Tuchtiging der Algerijnen, 27 Aug. 1816, eschreven in 't Achterhoeks van Zutphen. Een fragment daoruut:
<poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> Die Algierse venters Had sestig.... ('k leuf meer!) kristemensen an flenters Gehakt, ŭŭt baren meudwil; ook gink Eur olde staelen weer an; ze gaf un gèèn dink! En onzen Könnink dorst ze òòk an te blekken! Den was dat, köi denken, in den krop bliven stekken. Ook duurde 't niet lange, of dāār hait! de Ammerāāl Van de Capellen mos tot um. 'Miinhaer de Ammerāāl,' Zei de Könnink 'ik moet oe es vrāgen: Zol dat Dievengespŭŭs van Algiers os plāgen, Noe het Franse, met Gods hulpe, klein is emaakt? Dan waar 't Land ŭŭt den raegen in den drup eraakt!’ 'Reg zo, Oe Hoogheid!' zei de Ammerāāl, 'en geen viven En zessen meer mèt eur! - 't help ze maar stiven In eur kwāā nukken; dāārum - kort en goed: Schaf I kogels, WI - schiet ze eur rààk op de hoet.'