cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neddersandhusen
Religion
Neddersandhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Cosmae-un-Damiani-Kark in Hambargen. Dat is siet 1790 so. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Scharmbeek höört.
För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.
Weertschop un Infrastruktur
För Neddersandhusen is de freewillige Füürwehr Sandhusen mit tostännig.
Verkehr
De eenzige Straat ut Neddersandhusen rut föhrt in’n Westen na Sandhusen an de Bundsstraat 74. De B 74 löppt in’n Noordoosten över Wallhöben, Kuhs un Basdaal na Bremervöör to un in’n Süüdwesten över Oosterholt-Scharmbeek un Hu’e na Bremen-Noord.
De Opfohrt 16 Bremen-Noord op de Autobahn 27/270 liggt so 16 Kilometer in’n Süüdwesten von Neddersandhusen.
De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Olenbüttel an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.
Scholen
De Kinner von Neddersandhusen gaht na de Grundschool Sandhusen, wat en Butensteed von de Grundschool Pennigbüttel is.
Hindrichs
Hindrichs is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hinrichs.
Grundschool Aßel
De Grundschool Aßel is en Grundschool in dat Dörp Aßel in’n Landkreis Stood. Dreger is de Gemeen Drochters. De School liggt an de Johann-Grothmann-Straat, nich wied von de Landsstraat 111. Dor gaht de Schölers ut de Öörd Aßel, Barnkroog, Aßlermoor, Weth, Ritschermoor, Ritsch, Drochtersermoor, Gauensiekermoor, Aschhoornermoor un en Deel von Aschhoorn hen. De School hett 180 Schölers in negen Klassen, 13 Schoolmeesters un dree pädagoosche Mitarbeiders (Stand Schooljohr 2008/2009). De School hett teihn Klassenrüüm, veer Fackrüüm un en Köök.
Yammine
Yammine is de Familiennaam von
Grundschool Aßel
Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Schölers denn op Oberschool na de Elvmaschen-School in Drochters oder op Gymnasium na de Vincent-Lübeck-School in Stood.
Winter (Mehrdüdig Begreep)
Winter betekent
Kiek ok bi: Villa Winter, Winder, Windter, Winther, Vinter, Winterer, Wynter, Winters.
Grundschool Aßel
De Swemmünnerricht warrt in dat Hallenbad Drochters maakt, de Sportünnerricht in de egen Turnhall bi de School. In de School is ok de Gemeenbökeree Aßel mit 2500 Bänn ünnerbröcht.
Humanismus
miniatur|[[Michelangelo Buonarroti: De Erschaffen vun Adam (Utsnitt)]] Humanismus is en Weltanschauung, de up de Philosophie vun de Antike torüchgrippt un sück an de Interessen, den Werten un de Würde vun den eenzelnen Minschen richt. Toleranz, Gewaltfreeheit un Geweetensfreeheit gellen as wichtig humanistisch Prinzipien vun dat minschlich Tosommenleven. De eegentlichen Fragen vun den Humanismus sünd aber: „Wat is de Minsch? Wat is sien wohres Wesen? Wu kann de Minsch den Minschen en Minsch ween?“ Humanismus betekent de Gesamtheit vun de Ideen vun Minschlichkeit un dat Streven dornah, dat minschlich Dorween to verbetern. De Begreep leit sück af vun de latiensch Begreepen humanus (minschlich) un humanitas (Minschlichkeit). De Humanismus foot up folgen Grundövertüügen:
De Humanität is de praktisch Ümsetten vun de Ideen vun den Humanismus. Dorto hörrn de Güte, de Früendlichkeit un dat Mitgeföhl för de Schwächen vun de Minschen, sück sülvst inne un mächtig to wurrn un sück in den Mitminschen weer to finnen.
Grekenland
In de tweet Hälft vun dat 5. Johrhunnert v. Chr. wurr in de Athener Demokratie all de Paideia entwickelt. Dorbi hannelt sück dat um dat Ideal vun en umfaaten geistigen un körperlichen Billen vun den Minschen. Dat is dat, wat en as sien Wesen bestimmend ut de Jöögd mitbringt. Disse minschlich Prägung wurr en gröttere Bedüüden bimeeten as de dör de Gebort erwurben Togehörigkeit. De Karngedanke vun de Paideia bedraapt dorbi aber nich blots den Schoolünnerricht för Kinner, sonnern de Henwennen to'n Denken vun dat Maatgevende.
De olt delphische Spröök Gnothi seauton („Erkenn di sülvst“) bedüüd nich blots „Erkenn dien Nichtigkeit un denk doran, dat du en Minsch un kien Gott bist“, sonnern nah Ansicht vun eenig Philosophen ok „Erkenn dien wunnerbor Anlaag, dien hooch Bestimmen, dien Würde un dien Plicht“. In' Sinn vun den delphischen Spröök hett Pindar dicht:
Hussak
Hussak is de Familiennaam von
Humanismus
Grekenland
Zitat: In korte Tied wasst den Minschen
Hussak
Kiek ok bi: Husak.
Humanismus
Grekenland
wat em högen deit; man so fallt dat ok to Eer.
[...]
''Eendagswesen. Wat is een? Was is een nich? Droom vun en Schadden''
''De Minsch. Man wenn Glanz kummt, den Gott geven hett''
Is en glinstern Licht up den Minschen un dat Leven is fründlich.|Pindar
Apollon, de Gott vun Delphi, weer en Gott vun de bewusstmaken Wohrheit, vun dat Maat vun de binnere Ordnung un de Reinheit. He hett den Minschen, de he as en in Tiet bunnen un up den Dood hen entworfen Wesen ansnacken un an sien Grenzen erinnern dee, „den ihm zukommenden Ort […] in der großen Ordnung von Himmel und Erde“ anwiest Blots de richtig orienteerte, geordnete un gerechte Minsch is to'n wohren Deenst an de Gottheit fähig. „Das Fromme ist ein Teil des Gerechten.“ Religio as geweetenhafte Beachtung vun dat, wat de Gottheit vun den Minschen will, teelt up de ethisch orienteerte Verwirklichung vun dat, wat dat Minschen-Gemäße is.
Den Homo-mensura-Satz vun den Protagoras hull Platon entgegen: „Das Maß aller Dinge sei der Gott.“ Eerst an dissen afsoluten Maatstaff wurrd de Minsch Bescheeden un human. Dat Höhlenglieknis vun Platon verdüütlicht den Upstieg to de Schau vun de Idee vun dat Goode. Dör dissen Upstieg wurrd de Minsch fähig, ut Insicht herut to hanneln. Ansonsten blifft sien Verhollen vun Vöroordeelen un Hannelnsroutinen programmeert un ist weder sülvstbestimmt noch free. In de greeksch Antike wurr de Idee vun de Eenheit un Gliekheit vun de Minschen boren. Dat bestunn en groot Vetrtruen in de kreativ Leistungen vun den Minschen un in sien Fähigkeit, dat Leven sülvstbestimmt to gestalten.
Rom
miniatur|hochkant|[[Marcus Tullius Cicero]] De oltröömsch Ertrecken weer ganz up de Bedürfnisse vun den pater familias as en aktiv Liddmaat vun dat röömsch Gemeinwesen (civitas) utricht. De Praxis (usus) lehr, wat notwennig weer. Dat Weeten ut Böker speel en ünnerordnet Rull för de Bildung. Umfang un Inholt deen sück nah den Nutzen (utilitas) richten. De Existenz vun en röömsch Humanismus is umstreeden. Marcus Tullius Cicero hett sück för de greeksch Bildung un philosophische Reflexion insett.
Zitat: Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen litterarum Latinarum; quae inlustranda et excitanda nobis est, ut, si occupati profuimus aliquid civibus nostris, prosimus etiam, si possumus, otiosi. (Översetten: De Philosophie leeg bit in uns Tiet daal un hett in de latiensch Literatur överhoopt noch kien glanzvull-erhellende Dorstellen funnen. Dat is also uns Upgaav, hör Ansehn un Leven to geven, um uns uns Mitbörgers, den wi in uns staatlich Tätigkeit villicht wat nützt hemm, ok in de Muße to deenen, sowiet as wie könnt.|Marcus Tullius Cicero }}
Sien Ideal vun en Redner tekent sück dör en hooch Allgemeenbillen un goot Kenntnisse in Geschichte, Philosophie un Recht ut. Maatgevlich vun Cicero wurr de Begriff humanitas präägt, de eerstmals in en anonymen Schrift um 80 v. Chr. mit den Titel „Rhetorica ad Herennium“ beleggt is. Cicero, bi de de Begreep in Tallriek Schriften vörkummt, knütt mit hüm an de greeksch Paideia an. Humanität is den Minschen nich anboren, eerst dör dat Ertrecken in den Künsten (artes) wurrd de Jöögd to de humanitas formt un bildt („ad humanitatem informari“). Humanität betekent dat in den Minschen, wat hüm eegentlich to'n Minschen maakt. De Minsch is wat Groot un Bejahenswertes. To de humanitas hörrn neben Gerechtigkeit un en sittlich Kraft ok levenswert Mitnanner, Muße, Freud an en pleegte Spraak as ok vör allen en swoorlos un verbinnen Geistigkeit. Humanus steiht in' Tonfall un in de Bedüüden dat Woort urbanus nah. Dat betekent kien ernste Besinnung, sonnern heitere Sülvstsekerheit. Dat geiht um dat geistriek, fien, witzig un höflich Wesen vun den Stadtrömer. Dat verbinnen sück dee, unverkrampt Ernst un anmoodig Scherzen. De eegen Wohrheiten wurrn licht un elegant hensmeeten, man spott mild över de eegen Rull. Dat geiht um de Freud an en gelungen Erkenntnis un um de Freud an en geistigen Tätigkeit, de ahn Zweck un Nutzen bedreeven wurrd. De rücksichtslose Minsch, de sück nich för anner Minschen interesseert, ist nich human. Arroganz, Dickköppigkeit, achterwäldlerische Plumpheit un Brutalität sünd mit humanitas nich vereenbor. Se is denn in Gefohr, wenn de Minsch sück in de Äußerlichkeit verlüst oder dör Gewöhnung an da Schlimme afstumpt. In de tweet Hälft vun de Regeerenstiet vun Nero hemm Seneca, Marcus Annaeus Lucanus un Aulus Persius Flaccus en transzendent Ideal „sittlicher Vollendung wahren Menschentums“ verkünnd.
Renaissance-Humanismus
miniatur|hochkant|[[Erasmus von Rotterdam]] In' engeren Sinn wurrd as Humanismus dat fortschrittliche, sück vun dat Middelöller un de Scholastik afwennen geistig Klima vun dat 15. un 16. Johrhunnert betekent. Man ünnerscheed dorbi tüschen de Renaissance as den umfaaten kulturellen un sozialen Wannel tüschen Middelöller un Neetiet un den Humanismus as de Bildungsbewegen, de hüm togrunnen liggt. Nahdem dat Byzantiensch Riek – ok vun de Krüüzfohrer överfallen un massiv schwächt – all vun de Rebeetsverlusten vun Noordafrika un Lüttasien un sluutend vun den Balkan up dat goot befestigt Konstantinopel beschränkt weer, full in dat Johr 1453 ok Konstantinopel an de Osmanen. To Tiet fvun disse Zerstörung sünd tallriek byzantiensch Gelehrte flücht un hebbt en Barg vun greeksch Handschriften in den Westen brocht. Eerst mit dat Inbetrecken vun de greeksch Spraak un Literatur wunn de humanistisch Kanon sien vulle Gestalt. Ok dat Utfinnen vun den Bookdruck weer för dat Bestreeven vun de Humanisten goot, verhulp dat doch hör Warken to en wieder Verbreeden un hett de ganze Welt mit hör Ideen bekannt maakt.
De antike Kultur wurr as nich to överdrapen nahmaakt. Dat Studium vun de antike Literatur un Philosophie deen dorto, sück en in sück ruhen Bildung seker to ween un sück vun theologischen un philosophischen Vörentscheeden to lösen. De över de ständisch Gleedern stahn uomo universale verkörper dat ideale Minschenbild. All in dat 15. Johrhunnert bestunn en Sülvstverständnis vun gebildt Krinken, de sück as humanistae begriepen un sück ok so beteken deen, also as Humanisten. De Begreep humanista düükt to'n eersten Mal 1490 in en volksspraaklichen Breef up. De betekent so de Gräzisten, Latinisten, Dichter un Redner, de sück mit de studia humanitatis befaaten deen un Cicero as ok Quintilian besünners in de Rhetorik as Vörbiller ankieken deen. Disse Gelehrtenbewegen wull dat antike Minschenbild nee schaffen.
De antike Bildung wurr as nich to överdrapen ansehn un dat levensbejahende un schöpperische Individuum rehabiliteert. De Verherrlichung vun den Minschen ergeev sück bi de italieensch Humanisten ut de Övertüügen, dat de Minsch as dat Ebenbild vun Gott dat Hööchste in de ganze Schöppen weer. De beropenste un inflootriekste Humanist vun de frö Neetiet weer Erasmus von Rotterdam, de sien philosophia christiana de Överbetonen vun de rhetorisch Kultur relativeeren dee. Weder Philipp Melanchthon sien Grundleggen vun de protestantisch Bildung noch dat Schoolwesen vun de Jesuiten sünd ahn humanistischen Infloot denkbor. Den Humanismus as Bildungsbewegen in sien Völschichtigkeit harr vör Jacob Burckhardt all Georg Voigt faststellt.
Neehumanismus
miniatur|hochkant|[[Johann Gottfried Herder]] Siet etwa 1750 geev dat en Neeern vun de humanistisch Bewegen, um de Nivellieeren vun den Minschen in de fastleggt laatfeudalen Ständeordnung to överwinnen. Dat Individuum sull sück as produktiv tätig Minsch immer wieder vullkommen wurrn un Sülvstbestimmen över sien Levensbedingungen winnen. De minschliche Individualität sull sück free entfalten. Dormit verbunnen weer en Henwennen to dat klassisch Alterdom. In dat Tietöller vun de Opklären weer de Begreep Humanismus tonächst noch nich begäng. Överwegend hett man in Anlehnen an Cicero un de Renaissance gliekbedüüdend vun Humanität snackt. Schiller un Herder verstunnen ünner Humanität de Minschlichkeit an sück. In sien 1793 bit 1797 rutkommen Briefen zur Beförderung der Humanität verkloort Herder:
Zitat ''Humanität ist der Charakter unseres Geschlechts; er ist uns aber nur in Anlagen angeboren, und muß uns eigentlich angebildet werden. Wir bringen ihn nicht fertig auf die Welt mit; auf der Welt aber soll er das Ziel unsres Bestrebens, die Summe unsrer Übungen, unser Wert sein … Wenn der Dämon, der uns regiert, kein humaner Dämon ist, werden wir Plagegeister der Menschen … Humanität ist der Schatz und die Ausbeute aller menschlichen Bemühungen, gleichsam die Kunst unsres Geschlechts. Die Bildung zu ihr ist ein Werk, das unablässig fortgesetzt werden muß, oder wir sinken … zur rohen Tierheit, zur Brutalität zurück.''|Johann Gottfried Herder
Insbesünnere för Herder weer Humanität togliek an en Fortschritt in de Geschichte knütt, he seech dorin en „Hauptgesetz der Natur“. Kunst un Wetenschap helpen dorbi, dat wohre Wesen vun den Minschen wohrtomaaken un vullstännig to maaken. De minschlich Geist is in de Laag, en sinnvullen Tosammenhang vun de Dinge to sehn un mit den Willen to bejahen.
Kant beschreev de Humanität as „[...] den Sinn für das Gute in Gemeinschaft mit anderen überhaupt; einerseits das allgemeine Teilnehmungsgefühl, andererseits das Vermögen, sich innigst und allgemein mitteilen zu können, welche Eigenschaften zusammen verbunden die der Menschheit angemessene Geselligkeit ausmachen.“ Nah Kant wurrd de Minsch dör dat Ertrecken to'n Minschen. Dat Programm vun de Minschenbillen hett nah Kant veer Stuufen: In de Disziplineeren geiht dat um de Zähmung vun de animalisch Wildheit in' Minschen. Bi dat Kultiveeren geiht dat um de Belehren un Ünnerwiesen, um Fähigkeiten to erwerben. Bi de Ziviliseeren geiht dat dorüm, dat de Minsch klook wurrd, sück in de minschlich Sellschopp inföögt, beliebt is un Infloot kriggt. Bi de Moraliseeren geiht dat sluutend um de Entwickeln vun en vernunftgemäßen Gesinnung. De Minsch sall lehren, goot Zwecke to wählen. Goot Zwecke sünd de, de vun jedermann billigt wurrn un to glieker Tiet jedermanns Zweck ween könnt. Kant verbunn mit dit Programm de Idee vun dat Fortschreeden vun de Minschheit to’n Beteren.
miniatur|hochkant|Schiller, Wilhelm un Alexander von Humboldt, Goethe Wilhelm von Humboldt un sien Helpers hebbt in kört Tiet en dreestuufig Billdungswesen schafft: Elementarschool, Gymnasium un Universität. Dat Gymnasium sull to de Hoochschoolriep führen un beschränk sück in' Wesentlichen up allgemeenbillen Facken. En wichtigen Bidrag hett de Ünnerricht in olt Spraken leist dör dat Lehren vun latiensch un greeksch, de an neehumanistischen Gymnasium etwa de Hälft vun de verfügboren Schoolstünn in Anspröök nehmen. De Schriften vun Platon un Cicero hörrn to dat Lektüreprogramm. De Weimarer Klassik gull dat klassisch Grekenland as inbegreep vun hööchste Humanität. Dat weer dat Symbol för dat eegen Bestreeven. Insbesünnere Goethe un Schiller hemm dat Ideal vun en Persönlichkeit propageert, dat sück blots dör de harmonisch Entfalten vun all Anlagen un Kräfte verwirklichen leet. Man hett glöövt, dat disse Ideale in dat antike Grekenland all mal verwirklicht wurrn weern. So beschreev Goethe dat Wirken vun de Humanität: „Seele legt sie auch in den Genuß, noch Geist ins Bedürfnis, Grazie selbst in die Kraft, noch in die Hoheit ein Herz.“
De düütsch Begreep Humanismus wurr eerstmals vun Friedrich Immanuel Niethammer in dat 1808 rutbrocht Book „Der Streit des Philanthropinismus und Humanismus in der Theorie des Erziehungs-Unterrichts unserer Zeit“ bruukt. He verteidigt de an de greeksch Klassik richt Bildung gegen de praktisch-technisch Utbillen an de Realscholen. De praktische Nutzen sall nich alleen in' Vördergrund stahn. De humanistisch Bildung gifft de Jöögd klassisch Muster vör, de to en ästhetischen, moralischen un geistigen Entwicklung bidragen. Nah Niethammer hett de vun de Greken to'n Thema maakt Logos den Minschen över de roh Natuur herut to dat Geistige führt. Eerst dormit wurr sien wohre Minschlichkeit begrünnd. De Logos harr sück in Jesus Christus inkarneert (Johannesevangelium 1|14). De Logos weer togliek dat Oorprinzip vun minschlich Bildung.
Darte Humanismus
miniatur|hochkant|[[Werner Jaeger, Lithographie vun Max Liebermann (1915)]] De bedüüdenste Vertreder vun den so nömmten Darten Humanismus weer Werner Jaeger. De Beteken Darte Humanismus - nah den Renaissance-Humanismus un de Neehumanismus - stammt ut en 1921 hollen Reed vun den Berliner Philosophen Eduard Spranger, en Früend vun Jaeger un de sück mit hüm gemeensam för de olt Spraaken un en Philosophie der Bildung insetten dee:
Zitat: Aber ein Unterschied unseres Humanismus, den man den dritten nennen könnte gegenüber jenem zweiten, liegt in der Weite des Suchens und des Verstehens, das wir Modernen aufzubringen vermögen.|Eduard Spranger
Nah Jaeger hett de Kultur in't Grekendom slechthen ehrn Oorsprung. De Greken hemm hör geistige Gesamtschöppen as Arv an de anner Völker vun dat Alterdom wiedergeven. För Jaeger fang de Humanismus mit de Övernahm vun de greeksch Kultur in dat Röömsch Riek an. De greeksch Bildungsgedanke sweer denn in dat Christendom in eegenständig Wies fortsett wurrn. Konstitutiv för jede Erschienensform vun Humanismus weer dorbi de Struktur vun dat Wedderupnehmen. De abendländsch Geschichte wurrd bi Jaeger to en Reeg vun Neeerungen vun de greeksch Bildungsidee. He hett dat Grekendom mit de Idee, den Minschen nah en bestimmt Ideal to formen, glieksett.
De Begreep vun de Paideia weer för Jaeger gliekbedüüdend mit de greeksch Bildung. Se weer nich en blot Inbegreep vun abstrakt Ideen, sonnern de greeksch Geschichte sülvst in de konkreten Wirklichkeit vun dat beleevt Schicksal. De Gesamtheit vun de greeksch Kultur weer Utdruck vun dit Streven, den Minschen to formen. De Greken harrn de Dinge „organisch“ ankeeken. Se harrn dat Eenzelne as Deel vun en Ganzen ansehn. Eerst dordör weern se to de Schöppen vun den Begreep „Natuur“ fähig wurrn. Mit dissen harr sück dat Interesse verbunnen för de Gesetten, de in de Dinge sülvst wirken. Ut de Insicht in de Gesettmäßigkeiten vun dat minschlich Wesen weern de Normen för de persönlich Führung vun de Seele un för den Upbau vun de Gemeenschap entstahn.
Dat hööchste Kunstwark, dat dat to billen gull, weer de Minsch. Över all steiht de Minsch as Idee. De ertrecken Gehalt vun de Antike sull för de Gegenwart fruchtbor maakt wurrn. De Tokunft vun de Jöögd weer dör Wohrheit, Bildung, Werte un en Zentraalperspektive - Jaeger snackt vun en „Totalbild“ - seker to stellen. De Formung vun den Minschen weer nich to wedderropen an de Gemeenschap bunnen. De Minsch weer to sien wohre Form uptotrecken, nämlich den eegentlichen Minschween as allgemeengültig un verplichten Bild vun de Gattung. De generaliseeren Sichtwies vun Jaeger up de Antike is umstreeden un wurrd deelwies as Idealiseeren kritiseert.
Plessner
Helmuth Plessner kritiseer de Humanismus ut de Sicht vun den Historismus: De Geschichte vun de eegen un frömd Kulturen dee wiesen, dat de Sülvstupfaaten vun den Minschen in' Sinn vun en Idee, wat de Minsch ween sall, vun de Minschen sülvst geschichtlich un unter kulturell-kontingenten Annahmen hervörbrocht wurrn weer, also kien Anspröök up allgemeen Geltung erheven kann. So wies de Erfohren
Zitat: […] daß die Selbstauffassung des Menschen als Selbst-Auffassung, als Mensch im Sinne einer […] ‚Idee‘ selbst ein Produkt seiner Geschichte bedeutet, die Idee Mensch, Menschlichkeit von ‚Menschen‘ eroberte Konzeptionen sind, denen das Schicksal alles Geschaffenen bereitet ist, untergehen […] zu können.|Helmuth Plessner
He hett dem en Anthropologie entgegen sett, de de wesentliche Unergründlichkeit vun den Minschen in't Zentrum stellt: Wat de Minsch is, leet sück nich ergrünnen, denn de Minsch weer kien afslooten, sonnern en unfardig Wesen. Disse Insicht maak ok de Överhevlichkeit vun en missioneerenden christlich-europääschen Kultur, de meen, de Minschlichkeit eerst nah de anner Kulturen bringen to mööten, en Enn'.
Sartre
miniatur|hochkant|[[Jean-Paul Sartre, humanistisch Existentialist]] In den existentialistischen Humanismus vun Jean-Paul Sartre wurrd de Eegenverantwoortlichkeit vun den Minschen betont. Nah Sartre is de Existenzialismus „en Lehre vun de Tat“. Grundleggend hierto weer weer de 1945 rutgeven Essay L'existentialisme est un humanisme. Sartre hett en Humanismus in dat Gewann vun de Moderne entworfen: De Existenz geiht de Essenz vörut. De Minsch trett in de Welt in un eerst denn find he sück sülvst ut bzw. maakt sien Entwurf. De Minsch ist nichts anners as dat, worto he sück in sien total Freeheit maakt. Deshalb is he ok för dat, wat he is, verantwortlich. Dat verleht hüm sien Würde. Dat Leven hett a priori kien Sinn. De Minsch wählt sück sien Moral, se is sien Schöppen un Utfinnen. Mit sück sülvst schafft sück de Minsch en Vörbild. De Minsch is nichts anners as sien Leven. He is de Summ vun sien Hanneln, sien Betrecken un Ünnernehmen. He existeert blots in dat Maat, in de he sück sülvst verwirklicht.
Zitat: ''Es gibt kein anderes Universum als ein menschliches, das Universum der menschlichen Subjektivität. Diese Verbindung von den Menschen ausmachender Transzendenz – nicht in dem Sinn, wie Gott transzendent ist, sondern im Sinn von Überschreitung – und Subjektivität in dem Sinn, dass der Mensch nicht in sich selbst eingeschlossen, sondern immer in einem menschlichen Universum gegenwärtig ist, das ist es, was wir existentialistischen Humanismus nennen.|Jean-Paul Sartre''
Heidegger
Martin Heidegger hett mit sien Brief über den »Humanismus«, de 1947 as Anhang to en anner Wark un 1949 eerstmals sülvständig rutkeem, up en schriftliche Anfraag vun den franzööschen Philosophen Jean Beaufret antwort. He hett den klassischen Humanismus vörsmeeten, dat in sien Bestimmen vun den Minschen as vernünftig Subjekt de eegentlich Würde vun den Minschen noch nich erfohren weer un he de Humanitas vun den Minschen nich hooch noog ansett harr. De Philosophie siet dat klassisch Grekenland weer to Metaphysik entoort. Dat Wesen vun den Minschen muss sien Ansicht nah anfänglicher erfohren wurrn.
Dat Ween keem in dat Denken to Spraak. De Spraak weer „das vom Sein ereignete und aus ihm durchgefügte Haus des Seins“. Dör de Spraak weer de Minsch in de Lichtung vun dat Ween freestellt. Dat Ween sülvst harr hüm „in die Wahrheit des Seins »geworfen«, daß er, dergestalt ek-sistierend, die Wahrheit des Seins hüte“. Heidegger betekent den Minschen dorüm as Höder vun dat Ween. Dat Denken würr denn togliek ok dat Wesen vun den Minschen vullbringen. Dorüm würr in dat Denken de Minschlichkeit ruhen. Dat Denken vun dat Ween passeer noch vör de Ünnerscheeden vun Theorie un Praxis. Dat Ween harr weder Ergevnis noch Wirkung. Dat weer en Doon, dat all Praxis överdrapen dee. De Philosophie harr dorgegen ut de Spraak en Herrschapsinstrument över dat Ween maakt un dat Denken dormit falsch utleggt. Dat animal rationale führ sück up as Herrn vun dat Ween un kreis heimatlos um sück sülvst. Dat weer utstött un de Wohrheit vun dat Ween.
Peter Sloterdijk kritiseert Heidegger sien Positschon. He sücht den Minschen in de Reeg vun de Levenswesen un wend sück gegen Heidegger sien Aflehnenen vun jeder Anthropologie. Dat geev en Geschichte vun dat Ruttreden vun den Minschen in de Lichtung. Dat würr vun Heidegger nich in Betracht trucken. De Realgeschichte vun de Lichtung würr vun de Natuur- un Sozialgeschichte vertellt. De Lichtung weer en Ereignis, wo ut dat Sapiens-Deert de Sapiens-Minsch wurrd. Hier fangt de Sozialgeschichte vun de Zähmungen an. Dor wiest sück dat anner, bither verstaaken Gesicht vun de Lichtung. Dat weer en Kampplatz un en Oort för dat Entscheeden un de Selektschoon.
Fromm
In de Johren van 1961 bit 1978 hett Erich Fromm mehrere Upsatzen un Reden schreven, de in den Sammelband Humanismus als reale Utopie herutgeven wurrn. Dat Entfrömden is nah Fromm de Krankheit vun den modernen Minschen. De Minsch wurrd to'n Götzendeener, de dat Wark vun sien eegen Hannen anbeden deiht. He is blots noch dormit togang um to arbeiten um konsumeeren to können. Er will völ hemm, anstatt völ to ween. Machtstreven, Vergnögensssucht un Besitt verdrängen Leev, Freud un persönlich Wassdom. Ängstlichkeit verbind sück mit de Unfähigkeit, to leeven. De modern Minsch flücht in loos Geschäftigween. An Stäe vun de traditschonellen Werte vun dat Goode, Muie un Wohre, de de Entfaltung vun den Minschen deenen, is de technologische Wert treden: Dat technisch Mögelke wurrd to'n Sülvstzweck; is wat technisch mögelk, denn wurrd dat ok maakt. Nah Fromm sull man sück de humanistischen Alternative bewusst wurrn. De Humanismus geiht vun den föhlenden, lebendigen, liedenden un denkenden Minschen as de zentraal Kategorie ut.
Zitat: Bei diesem Bezugsrahmen besteht der Sinn des Lebens in der völligen Entwicklung der menschlichen Eigenkräfte, insbesondere in der von Vernunft und Liebe, im Transzendieren der Enge des eigenen Ichs und in der Entwicklung der Fähigkeit, sich hingeben zu können, in der vollen Bejahung des Lebens und von allem Lebendigen im Unterschied zur Anbetung von allem Mechanischen und Toten.|Erich Fromm
Över dat Unbewusste kann man den Kuntakt to dat ganze, universale Minschween winnen.
Zitat: ''Haben wir aber mit dem ganzen Menschen in uns Kuntakt, dann gibt es nichts Fremdes mehr. Es gibt kein Verurteilen anderer mehr aus einem Gefühl der eigenen Überlegenheit […] Der Mensch steht heute vor der Wahl: Entweder wählt er das Leben und ist zur neuen Erfahrung von Humanismus fähig, oder die neue 'eine Welt' wird nicht gelingen.|Erich Fromm''
De Leev ist de Hauptschlüssel, mit de sück de Doren to dat persönliche Wassdom apenmaken laaten. De Praxis vun de Leev is dat minschlichste Doon, dat den Minschen ganz to'n Minschen maakt un hüm to de Freud an de Leven geven wurrn is.
Foucault
Michel Foucault stell sück de Fraag, wu man as free Minsch leven kunn. He wett dorup, dat „der Mensch verschwindet wie am Meeresufer ein Gesicht im Sand“. Dorbi is „der Mensch“ för Foucault en epistemologische Denkfigur un blots een Element in en den Subjekt notwennig vörutgahn Gesamttosommenhang. Dat Subjekt kann nich mehr Oorsprung vun all Erkenntnis un Wohrheit ween. In' Humanismus sücht Foucault de dunkle Siet vun de Upklärung:
Zitat: ''Ich verstehe unter Humanismus die Gesamtheit der Diskurse, in denen man dem abendländischen Menschen eingeredet hat: Auch wenn du die Macht nicht ausübst, kannst du sehr wohl souverän sein. […] Je besser du dich der Macht unterwirfst, die über dich gesetzt ist, umso souveräner wirst du sein. Der Humanismus ist die Gesamtheit der Erfindungen, die um diese unterworfenen Souveränitäten herum aufgebaut worden ist: die Seele (souverän gegenüber dem Leib, Gott unterworfen), das Gewissen (frei im Bereich des Urteils, der Ordnung der Wahrheit unterworfen), das Individuum (souveräner Inhaber seiner Rechte, den Gesetzen der Natur oder den Regeln der Gesellschaft unterworfen).| Michel Foucault, Von der Subversion des Wissens''
För Foucault gifft dat kien objektiv Wohrheit, sonnern blots relativ Wohrheiten. Jede Form vun metaphysisch Denken lehnt he af. Humanismus is för hüm nichts anners as en Säkulariseeren vun idealistisch Gedanken. Dat würr weder en Wesen vun den Minschen noch objektive un universelle Minschenrechte. Dat gifft nah sien Upfaaten kien överhistorsch Norm, de dat Wesen vun den Minschen bestimmen kann. De Versöök, so en Norm uptostellen, würr to en Uniformeeren vun den Minschen. De moderne Anthropologie sett immer noch dat Ideal vun den „homo dialecticus“ vörut, de sien binnere Wohrheit un sien binneren Wert kennt. Aber nich mehr de Minsch is dat Objekt vun de Weetenschapen, sonnern völmehr blots de buteren Betrecken und Vernetten vun Elementen, de free vun jeder Vörstellen vun en souverän Subjekt un Bewusstween weern. De Organismus dee funktschoneeren. En Zweck geev dat nich. Alle Rechtfertigungsversöök dör Gott oder de Idee vun de Minschheit weern överflüssig Sülvsttäuschungen un Fehlutbillen vun de Kontrollmögelkeiten, de jedes Funktschoonssystem in sück dragen dee. Dat hannel sück bi de Humanismus um den trügerischen Versöök vun Sülvstrechtfertigungen, de dorvan aflenken söllt, dat dat den Minschen um dat bloße Funktschoneeren ahn irgendwelker höhgere Zwecke geiht. Den Gedanken vun den Humanismus, dat de Minsch sück sülvst Zweck ween kunn, wiest Foucault af:
Zitat: ''Tatsächlich hat die Menschheit keine Zwecke. Sie funktioniert, sie kontrolliert ihr Funktionieren und bringt ständig Rechtfertigungen für diese Kontrolle hervor. Wir müssen uns damit abfinden, dass es nur Rechtfertigungen (d. h. keine Wahrheiten) sind. Der Humanismus ist nur eine von ihnen, die letzte.|Michel Foucault, Von der Subversion des Wissens''
Bi Sartre is de Minsch togliek Düüder un Programmeerer vun den Sinn ween. För Foucault is Sinn nichts as en Oord Böverflachenwirkung, en Speegeln oder en Schuum. Wat uns in' Deepsten dördringen deiht, wat för uns dor weer un wat uns in Tiet un Ruum hollen deiht, weer dat System. Nich de Minsch drüff an Stäe vun Gott sett wurrn, sonnern en anonym Denken, Erkenntnis ahn Subjekt, Theoretisches ahn Identität. De noch vun Sartre verfuchten Freeheit weer letztlich en Illusion. Tatsächlich denke man binnerhalv vun en anonym un dwingen Gedankensystem vun en bestimmt Spraak un Epoche. Mit disse Erkenntnis wurr de Idee vun den Minschen in de Forschen un in dat Denken överflüssig. Se weer blots en Hinnernis, um de wohren Tosommenhänge to erkennen. Dat an' meesten belasten Arv, dat uns ut dat 19. Johrhunnert tofallen dee, weer de All de politisch Regime vun den Osten oder den Westen würrn hör slecht Woren ünner den Hammer vun den Humanismus dörbringen:
Zitat: ''All diese Herzensschreie, alle diese Ansprüche der menschlichen Person, der Existenz sind abstrakt: d. h. abgeschnitten von der wissenschaftlichen und technischen Welt, die nämlich unsere wirkliche Welt ist. Was mich gegen den Humanismus aufbringt, ist der Umstand, dass er nur noch der Wandschirm ist, hinter den sich reaktionärstes Denken flüchtet, hinter dem ungeheuerliche und undenkbare Bündnisse geschlossen werden: so will man beispielsweise Sartre und Teilhard verbinden. [...] Der Versuch, der gegenwärtig von einigen unserer Generation unternommen wird, besteht daher nicht darin, sich für den Menschen gegen die Wissenschaft und gegen die Technik einzusetzen, sondern deutlich zu zeigen, dass unser Denken, unser Leben, unsere Seinsweise bis hin zu unserem alltäglichsten Verhalten Teil des gleichen Organisationsschemas sind und also von den gleichen Kategorien abhängen wie die wissenschaftliche und technische Welt. Es ist das „menschliche Herz“, das abstrakt ist. Wir aber bemühen uns, den Menschen mit seiner Wissenschaft, mit seinen Entdeckungen, mit seiner Welt, die konkret ist, zu verbinden.| Michel Foucault''
Humanismus un Recht
Dor de Existenz vun Gott nich allgemeen anerkannt wurr, hett man sück up de unantastbore Minschenwürde as Grundlaag vun en Wertesystem sowohl völkerrechtlich as ok in de meest natschonalen Verfaaten eenigt. Dör de Övernahm vun den sittlichen Wert vun de Minschenwürde in gellen Recht is se togliek to en Rechtswert wurrn. So fangt de Präambel vun de Charta der Vereinten Nationen so an:
Zitat: Da die Anerkennung der allen Mitgliedern der menschlichen Familie innewohnenden Würde und ihrer gleichen und unveräußerlichen Rechte die Grundlage der Freiheit, der Gerechtigkeit und des Friedens in der Welt bildet […]|Allgemeine Erklärung der Menschenrechte.
Zitat: ''[…] eine andere Grenzziehung aber kann mit aller Schärfe vorgenommen werden: wo Gerechtigkeit nicht einmal erstrebt wird, wo die Gleichheit, die den Kern der Gerechtigkeit ausmacht, bei der Setzung positiven Rechts bewußt verleugnet wurde, da ist das Gesetz nicht etwa nur „unrichtiges“ Recht, vielmehr entbehrt es überhaupt der Rechtsnatur. Denn man kann Recht, auch positives Recht, gar nicht anders definieren als eine Ordnung und Satzung, die ihrem Sinne nach bestimmt ist, der Gerechtigkeit zu dienen.|Gustav Radbruch''
Humanismus un Psychologie
De humanistisch Theorien in de Psychologie wurrn maatgevennd vun Abraham Maslow un Carl Rogers präägt. De Persönlichkeit entwickelt sück mit dat Teel, sück sülvst to verwirklichen. De eegen Fähigkeiten un Talente söllt entwickelt wurrn, um dat binnere Potential to realiseeren. Dat Streven nah Sülvstverwirklichung is togliek de
Zitat: […] Organisator all der unterschiedlichen Kräfte, deren Zusammenspiel ununterbrochen das erschafft, was eine Person ausmacht … Dieses angeborene Streben nach Selbsterfüllung und nach Realisierung des eigenen einzigartigen Potentials ist eine konstruktive leitende Kraft, die jede Person im Allgemeinen zu positiven Verhaltensweisen und zur Weiterentwicklung des Selbst bewegt.|Philip G. Zimbardo
Jodendom
miniatur|De [[Tora entspreckt den fiev Bökern Mose in dat Olt Testament. Se is Deel vun den Tanach, de hebrääsch Bibel.]] All in dat Jodendom gellen de Gebote vun den Nächsten- un Frömdenleev nah de hebrääsch Bibel:
Zitat: ''Hasse deinen Nächsten nicht in deinem Herzen! Sondern weise ihn auf das Recht hin, damit du nicht seinetwegen Schuld auf dich lädst. Räche dich nicht noch behalte Zorn gegen die Kinder deines Volkes. Liebe deinen Nächsten wie dich selbst: Ich bin JHWH.|Tanach, Wajikra (3. Book Mose 19|17)''
Dat Gebot vun de Frömdenleev wennd sück gegen de Beschränkung vun de Nächstenleev up Mitjöden:
Zitat: ''Den Fremdling, der bei euch wohnt in eurem Land, sollt ihr nicht unterdrücken. Er soll wie ein Einheimischer unter euch wohnen, und du sollst ihn lieben wie dich selbst; denn ihr wart auch Fremdlinge in Ägypten. Ich bin JHWH, euer Gott.|Tanach, Wajikra (3. Book Mose 19|33); vgl. ok Devarim (5. Book Mose 10|19)''
Dat Jodendum hett mit sien Gebot, ok den Frömden leev to hemm, en düchtigen Bidrag to de moralisch Standards vun de Minschheit leist. In de Plicht gegen den Frömdling is de unbedingte Humanität an' bestimmtesten erfaat wurrn. Dat Opdecken vun den Minschen as Mitminsch sett vörut, dat ok de Frömdling en to dat Ebenbild vun den eenzigen Gott schafft Lebewesen is (1. Book Mose 1|26). Ok de Frömdling un Nichjöödsch is Nächste, up de dat Gebot vun den Nächstenleev to betrecken. De Frömdling lehrt de Humanität. An hüm is de Minsch as Mitminsch immer weer klor erkannt un gewetermaaten opdeckt wurrn.
De Begreep vun den Noachiden beschrifft dat Recht vun den Frömdling in dat Jodendom. En Noachide, en Nahkommen vun Noach (1. Book Mose 7|7), is jeder, de de elementarsten Plichten öövt, de sück ut de Minschlichkeit un de Landstogehörigkeit ergeven. Gliekgültig is dorbi sien Religionstogehörigkeit oder Staatsangehörigkeit. De Noachide hett nich blots Anspröök up Dulden sonnern ok up Anerkennung. He is den inheimischen Staatsbörger gliekstellt. De Noachide wurrd dormit to'n Prototyp vun den Mitminschen. He repräsenteert en fundamentale ethische Gliekheit, de jedes positiv staatlich Recht vörangeiht. En groot Bedüüden hemm de Verplichten vun de noachidischen Gebote kreegen. Up söben Gebote sünd de Nahkommen vun Noach nah den Babylonischen Talmud verplicht:
De noachidisch Gebote sünd dorbi nich inklagbor Recht, sonnern „Ausdruck des theologisch-ethischen Horizonts, in dem sich die geistig-religiöse Nachbarschaft zum außerjüdischen Mitmenschen vollziehen kann“. Gliekwohl wurr de groot Völkerrechtler vun dat 17. Johrhunnert Hugo Grotius un John Selden vun dat Recht vun den Frömdling in' Talmud anreegt un hemm dissen Gedanken in hör Systeme aufgenommen. Nah Hermann Cohen is de Begreep vun den Noachiden sogor en Vörlöper vun dat Natuurrecht, wat aber umstreeden is. De jöödsche Ethik un rabbinsche Literatur hett de Bestimmungen vun den Tanach immer mehr verfienert un humaniseert. Se steiht de christliche Ethik nich nah.
Christendom
miniatur|hochkant|[[Gregor von Nyssa verbunn Christendom un Platonismus]] Anknüttenspunkt för den christlichen Humanismus in dat Nee Testament is dat Düppelgebot vun de Leev:
Zitat: U''nd einer von ihnen, ein Schriftgelehrter, versuchte ihn und fragte: Meister, welches ist das höchste Gebot im Gesetz? Jesus aber antwortete ihm: Du sollst den Herrn, deinen Gott, lieben von ganzem Herzen, von ganzer Seele und von ganzem Gemüt. Dies ist das höchste und wichtigste Gebot. Das andere aber ist dem gleich: Du sollst deinen Nächsten lieben wie dich selbst.'' (Matthäusevengelium 22|35-40).
Dat fröhe Christendom harr as Spraak dat Greeksche un leev in Denkkategorien, de vun Platon un Aristoteles präägt weern. Paulus knütt in de Apostelgeschichte up den Areopag in Athen an de greeksch Philosophie an (Apostelgeschichte vun Lukas 17|22). De wurr in de Paideia Christi verkünnigt. Mit Clemens von Alexandria un Origenes geev dat en philosophisch Verdeepen un wiedere Helleniseeren vun de christlich Religion. Origenes verkloort de Bibel in umfangriek Kommentaren nah hör wörtlich, grammatisch, historsch un pneumatisch Sinn. Mit disse vun dat Grekendom övernommen Philologie wurr he to'n Vader vun de theologische Exegese. Mit de Karkenvader Basilius von Caesarea, Gregor von Nazianz un Gregor von Nyssa geev dat en wieder Verschmülten vun dat greeksch Denken mit dat Christendom, de denn för dat westlich Denken för duusend Johr präägen dee.
De Renaissance-Humanismus wurr vun de Paapsten finanziell fördert. Mit Paapst Pius II. hett se sogor sülvst en bedüüden Humanisten stellt. De Scholastikkritik vun de humanistisch Reformtheologen, de sück för en Reform vun de herrschen Theologie insetten deen, hett vör latere Reformatoren präägt. De deelwies unmoralische Levenswannel vun de Karkenböveren un Preester truck en mehr oder weniger utpräägten Antiklerikalismus nah sück. Mit de Reformatschoon wurrn de Missstände binnerhalv vun de Kark bekämpt un theologisch en Rückkehr to dat Oorsprüngliche un Authentische anstreevt. Martin Luther hett betont, dat de Slötel to'n Verständnis vun de Bibel in hör sülvst anleggt weer („sui ipsius interpres“). Jeder Christenminsch harr de Fähigkeit, de Schrift sülvst uttoleggen un to verstahn (Sola scriptura-Prinzip). Philipp Melanchthon hett sück bi de Utarbeiten vun sien fröhprotestantisch Hermeneutik up de humanistisch Rhetoriktraditschoon stütt.
To'n Enn' vun dat 18. Johrunnert verkloort de evangeelsch Theoloog un Dichter Johann Gottfried Herder in sien Briefen zur Beförderung der Humanität:
Zitat: ''Das Christentum gebietet die reinste Humanität auf dem reinsten Wege. Menschlich und für jedermann faßlich; demüthig, nicht stolz-autonomisch; selbst nicht als Gesetz sondern als Evangelium zur Glückseligkeit Aller gebietet und giebt es verzeihende Duldung, eine das Böse mit Gutem überwindende thätige Liebe.|Johann Gottfried Herder'' }}
Brewer Peak
De Brewer Peak is en hogen Barg in de Admiralitätsbargen in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt langs de Westwand von’n Pitkevitch-Gletscher dicht bi dat Koppenn von’n Gletscher.
Humanismus
Christendom
De kathoolsch Philosoph Jacques Maritain hett in dat 20. Johrhunnert en christlichen Humanismus vertreden. De weer aber eerst denn integral, wenn de Mensch in sien wohr Wesen, in sien Binnen an Gott un sien Erneern dör Gott erfaat wurr. De modern Upfaaten vun Humanismus sullen mit de vun de middelöllerich Scholastik entwickelten Weenslehre verbunnen wurrn. Dorgegen meent de evangeelsch Dogmatiker Karl Barth, dat man in eerst Lien vun en Humanismus Goddes snacken mööt: von de Leev vun Gott to den Minschen. De Minsch as dat vun Gott bewirkte Wesen sull sück ut sien irdischen Wirklichkeit in dat Geheimnis vun sien Oorsprung apen maaken. Dorbi erfohr he de de Heiligung vun de Gnade, den Humanismus Goddes. De weltlichen Humanismen weern sien Ansicht nah eegentlich över flüssig. Se weern blots „abstrakte Programme“ tegenöver de vun de Evangelien verkünnten Goddeskindschap vun den Minschen.
Nah Rudolf Bultmann is de Humanismus en Gloov an den Adel vun den Minschen as Geistwesen. De Geist verwirklich sück in dat Wohre, Foode un Muie. Disse Ideen bestimmen Wetenschap, Recht un Kunst. De Humanismus würr de Welt so to de Heimat vun den Minschen maaken. Dorgegen würr för dat Christendom de Welt dat Frömde ween. De christlich Gloov entweltliche den Minschen. Gott as slechthen jensiediger weer vun de Welt scheed. De Minsch as Sünder bruuk de Gnade, wiel he nich so weer, as he ween sull. De Gnade vun Gott de den Minschen vun sück sülvst befreen un maak hüm to en nee Geschöpf. De christliche Gloov bruukt dorüm den Humanismus nicht, dat besteiht völmehr en Wedderspröök. De eenzelne Christ weer aber up den Humanismus anwiest, wiel he de Welt dör Wetenschap, Recht un Kunst beherrschbar maaken de.
Brewer Peak
De United States Geological Survey hett em mit Meetarbeiden un mit Hülp von Luftopnahmen von de United States Navy twüschen 1960 un 1963 karteert. Dat Advisory Committee on Antarctic Names hett em 1970 na Thomas J. Brewer nöömt, de in dat Johr 1967 Proviantmeester op de McMurdo-Statschoon weer.
Synge
Synge is de Familiennaam von
Humanismus
Buddhismus un Hinduismus
Ok in' Buddhismus un Hinduismus speelt dat Mitgeföhl un dat Vermieden vun Lieden bi Mitminschen en groot Rull. Karuna as tätig Mitgeföhl un Erbarmen hett en hooch Bedüüden ähnlich as de Nächstenleev in dat Christendom. De Begreep umfaat all Hanneln, de helpen, dat Lieden vun annern to minneseeren. Karuna grünnd up de Erfohren vun de Eenheit vun all all Ween in de Erleuchtung un erstreckt sück ahn Ünnerscheed up all Levenswesen. Wegen de tallriek ünnerscheedlich Lehrrichten moot dat Verhältnis to den westlich präägten Begreep vun den Humanismus eerst noch nauer ünnersöcht wurrn. En aktuell Entwurf stammt vun Daisaku Ikeda, de en universalen Humanismus in Verbinnen vun östlich un westlich Traditschoon entwickelt un as Leitbild för de Weltgemeenschap vörsleiht. De Individualität kummt in den östlich Denkwiesen meest kien hooch Bedüüden to, dat is aber en Karngedanke vun den Humanismus.
Säkularer Humanismus
miniatur|hochkant|David Hume kritiseer as Vertreder vun de Uplärung de Metaphysik Nah en areligiösen säkularen Auffassung wurrd de Existenz vun höhgere göttlicher Mächte, de de Minschen överordnet weern, verneint. As Begrünnen wurrd meestens dorup henwiest, dat de Existenz vun övernatüürlich Dinge vun de bewiest weern mööt, de de behaupten deiht. Entsprekend Belege geev dat aber nich. Dat is verbunnen mit en Torüchwiesen vun religiöös Övertüügen togunsten vun de Meenen, dat sück de moderne Mensch ut eegen Andriev wieder to entwickeln schaffen kunn un blots denn „Minsch“ weer. He sull sück sien eegen Vernunft bedeenen. De säkulare Humanismus fang in de Tiet vun de Upklärung an un sücht sück as en Weg, ünner annern Fragen vun de Ethik unafhängig vun Religion antokieken. Erklärungen, de sück up övernatüürliche Phänomene betrecken willen, wurrn aflehnt. All David Hume hett sück entscheeden gegen Metaphysik un jede Spekulatschoon över översinnliche Dinge wennd:
Synge
,
Humanismus
Säkularer Humanismus
Zitat: ''Man hat aber gegen die Dunkelheit dieser tiefsinnigen und abstrakten Philosophie nicht nur geltend gemacht, daß sie beschwerlich und ermüdend, sondern auch, daß sie die unvermeidliche Quelle von Ungewißheit und Irrtum ist. Hierin liegt allerdings der gerechteste und einleuchtendste Vorwurf gegen einen beträchtlichen Teil der Metaphysik: daß sie nicht eigentlich eine Wissenschaft ist, sondern entweder das Ergebnis fruchtloser Anstrengungen der menschlichen Eitelkeit, welche in Gegenstände eindringen möchte, die dem Verstand durchaus unzugänglich sind, oder aber das listige Werk des Volksaberglaubens, welcher auf offenem Plan sich nicht verteidigen kann und hinter diesem verstrickenden Gestrüpp Schutz und Deckung für seine Schwäche sucht. Verjagt vom freien Felde, flieht dieser Räuber in den Wald und liegt auf der Lauer, um in jeden unbewachten Zugang des Geistes einzubrechen und ihn durch religiöse Ängste und Vorurteile zu überwältigen. Der stärkste Gegner unterliegt, wenn er einen Augenblick in seiner Wachsamkeit nachläßt; und viele öffnen aus Feigheit und Torheit dem Feinde die Pforten und empfangen ihn bereitwillig mit Ehrfurcht und Unterwürfigkeit als ihr rechtmäßiges Oberhaupt. Ist dies indes ein hinreichender Grund für den Philosophen, von solchen Untersuchungen abzustehen und den Aberglauben weiter im Besitz seines Zufluchtsorts zu lassen? Ist es nicht angebracht, daß man den gerade entgegengesetzten Schluß zieht und die Notwendigkeit begreift, den Krieg in die geheimsten Schlupfwinkel des Feindes zu tragen? Vergeblich hoffen wir, daß der Mensch durch häufige Enttäuschungen endlich zum Verlassen solcher luftigen Wissenschaften bestimmt werden und das eigentliche Gebiet der menschlichen Vernunft entdecken möchte.|David Hume'' }}
miniatur|hochkant|Ludwig Feuerbach, atheistisch Humanist Ludwig Feuerbach löös dat religiöös Wesen in dat minschliche Wesen up. He hett de Upfaaten vertreden, dat Gott blots en abstrakte Vergegenständlichung vun dat minschlich Wesen weer. De Religion weer dat Tweimaken vun den Minschen mit sück sülvst. De Minsch sett sück Gott as en hüm entgegengesett Wesen tegenöver. De Minsch maak sück in de Religion sien eegen geheimes Wesen to'n Gegenstand. De Minsch weer de Anfang vun de Religion, de Minsch weer de Middelpunkt vun de Religion, de Minsch weer dat Enn' vun de Religion. Nah Feuerbach trett de Philosophie an de Stäe vun de Religion. Man sull de Politik to de Religion maaken. De Atheismus weer dat Upgeven en vun den Minschen verscheeden Gott.
Karl Marx knütt an disse Religionskritik vun Feuerbach an, um sien atheistischen Humanismus to begrünnen. De Minsch würr in de phantastisch Wirklichkeit vun den Himmels en Överminschen söken. He würr aber blots den Wedderschien vun sück sülvst finnen. De Minsch würr de Religion maken, nich de Religion den Minschen. De Religion weer dat Sülvstbewusstween un dat Sülvstgeföhl vun den Minschen, de sück sülvst entweder noch nicht erwurben oder all weer verloren harr. De Staat – in dat 19. Johrhunnert weer de Laizismus noch wenig verbreedt – un de Sellschop produzeeren mit de Religion en verkehrt Weltbewusstween, wiel se en verkehrt Welt weern. De Kamp gegen de Religion weer middelbor en Kamp gegen jene Welt, deren geistig Aroma de Religion weer. De Religion weer de Sücht vun de bedrängt Kreatur, dat Gemüt vun en hartlose Welt. Se weer de Geist vun geistlos Tostännen. Se weer dat Opium des Volkes. Dat wirkliche Glück vun dat Volk erforder dat Upheven vun de Religion, wiel de blots illusorisch Glück weer.