cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mount Hayter
Opdeckt worrn is he von Deelnehmers von en von 1964 bet 1965 dörföhrte Kampagne in’n Rahmen von de New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition, de em na Adrian Hayter (1914–1990) nöömt hebbt, de Baas von de Scott Base in dat Johr 1965 weer.
Hodges Knoll
De Hodges Knoll is en to’n gröttsten Deel veriesten, in Noordoost-Süüdwest-Richt 2,2 km langen, 1 km breden un  hogen Barg op de Süüdwestsied von dat Vinson-Massiv in de Sentinel Range von de Ellsworthbargen in Ellsworthland, Westantarktika. He liggt 3,12 km süüdoosten von’n Klenova Peak, 2,92 km süüdsüüdwesten von’n Brichebor Peak, 8,54 km süüdwesten von’n Silverstein Peak, 7,45 km westen von’n Mount Slaughter un 10,32 km noordoosten von’n Mount Klayn. De Nimitz-Gletscher liggt in’n Süüdwesten, de Tułaczyk-Gletscher in’n Noorden un de Zapol-Gletscher in’n Oosten.
US-amerikaansche Wetenschoppers hebbt em 1961 un 1988 karteert. De bulgaarsche Kommission för Antarktische Geograafsche Naams hett em 2014 na’n brietschen Maler William Hodges (1744–1797) nöömt, de Deelnehmer von de twete Süüdseereis (1772–1775) von’n brietschen Seefohrer un Opdecker James Cook weer un tohoop mit Joseph Gilbert (1732–1821) de eersten Schilleraatsen to de Antarktis maalt hett.
Damiani
Damiani is de Familiennaam von
Minidoka County
Minidoka County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Idaho. He hett 20.069 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.968 km². De Sitt vun de Verwalten is in Rupert.
Historie
De Kreis is an’n 28. Januar 1913 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 20.174 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 9.402 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.813 US-Dollar. 8.797 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.201 Minschen maakt. 14,67 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Jaco
Jaco oder Jacó betekent
Samantha Jones
Samantha Jones is de Naam von
Jaco
Jaco is de Familiennaam von
Samantha Jones
* Samantha Jones (* 1943), US-amerikaansch Model un Schauspelerin,
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Stellmoor is en lütten Oort in de Gemeen Rodenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Minidoka County
Demografie
21,76 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 10,93 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Goldoni
Goldoni betekent
Nez Perce County
Nez Perce County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Idaho. He hett 39.265 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.199 km². De Sitt vun de Verwalten is in Lewiston.
Minidoka County
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 78,07 % vun de Minschen Witte, 0,26 % Swarte, 0,42 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,88 % sünd Nakamen vun Indianers. 17,83 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,52 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 25,46 % vun de Lüüd ansehn.
Jaco
Kiek ok bi: Jako, Yaco.
Nez Perce County
Historie
De Kreis is 1864 grünnt worrn.
Mount Van Valkenburg
Mount Van Valkenburg is en hogen Barg, de üm un bi 2 km süden von’n Mount Burnham in de Clark Mountains (Ford Ranges) in Marie-Byrd-Land, Westantarktika, liggt.
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Geografie
De Oort liggt op de Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na’n Reothbeek un na de Wümm. In’n Süüdoosten liggt dat Naturschuulrebeed Stellmoor un Weichel.
Æthelwulf (Wessex)
thumb|Ethelwulf Æthelwulf (Ethelwulf; * um 800 rüm; † 13. Januar 858) weer König vun dat angelsassische Königriek Wessex vun 839 bit 858.
Herkamen
He weer de Söhn vun König Egbert III. (de Grote) un siene Fro Redburga. De is woll en Swägerin vun Karl den Groten ween.
Leven
Æthelwulf is toeerst Mönk to Winchester ween. 839 folg he sien Vadder, de just storven weer, up'n Throon. In de Tied, as he regeern dö, sund jummers mehr Wikingers na England röverkamen un hefft sik dor an de Küsten ansiedelt. 851 hett he över de Dänen ehren Hööftling Rurik bi Ockley wunnen. Rurik is denn later Grootförst vun Kiew wurrn. Just as sien Vadder hett Æthelwulf sik in siene Kriegen dörsetten konnt. Den König vun Kent hett he verdreven un de Königrieken Sussex, Essex un East Anglia hett he an Wessex anslaten.
Ehe un Kinner
In dat Johr 830 hett he siene eerste Fro Osburga heiraat'. (* um 810; † 876), Se weer de Dochter vun Olslac un is boren üm 810 rüm un storven gegen 876. Na Asser is Olslac en „Gote“ ween (Gothus erat natione, man dat is an to nehmen, dat dor en Dään mit meent weer). Kinner vun düsse beiden weern:
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Geografie
De Naveröörd sünd Borchel in’n Noorden, Westerholt in’n Noordoosten, Rodenborg in’n Süüdoosten, Luhn in’n Süden, Waaschen un Boitzen in’n Süüdwesten un dat Litje Dörp in’n Noordwesten.
Georg Albrecht
Georg Albrecht is de Naam von
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Historie
Stellmoor is eerst laat, üm de Johrhunnertwenn von dat 19. to dat 20. Johrhunnert, as lüttje Moorkolonie mit veer Hüüs anleggt worrn.
Pregl
Pregl is de Familiennaam von
Georg Albrecht
* Georg Albrecht (1815–1890), düütschen Richter,
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Religion
Stellmoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Stadtkark in Rodenborg.
Pregl
Kiek ok bi: Pregel.
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Religion
För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.
Nez Perce County
Demografie
Vun de 37.410 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 18.752 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.544 US-Dollar. 21.161 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 4.681 Minschen maakt. 11,94 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Stellmoor (Landkreis Rodenborg)
Weertschop un Infrastruktur
För Stellmoor is de freewillige Füürwehr Borchel mit tostännig.
Verkehr
Stellmoor liggt an en Siedenstraat von de Kreisstraat 238, de in’n Noorden över Borchel na Abbendörp geiht un in’n Süden na de Bundsstraat 71. De B 71 wedder föhrt in’n Noordwesten över Mulmshoorn na Zeven un Bremervöör un in’n Süüdoosten na Rodenborg.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 49 Bokel liggt so teihn Kilometer in’n Noordwesten von Stellmoor an de B 71.
De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Rodenborg an de Bahnlien Hamborg–Bremen.
Georg Albrecht
Georg Albrecht is de Naam von disse Herrschers
Baadanstalt
duum|Verornen to Baadanstalten in Zürich, 1839 En Baadanstalt (vun Oolthoochdüütsch bat – „warm baden“) is in’n histoorschen Sinn en Inrichten, woneem een ut hygieensche oder gesundheitliche Grünnen en Baad nehmen künn. Vundaag versteiht man dorünner – vör allen rechtlich – all institutschonaliseerte un boliche, apentliche as ok slatene Institutschonen to’n Baden as heelmedizinische oder Freetietinrichten as Swemmbad, Freebad, Natuurbad, Kurbad un in’n wieteren Sinn ok Sauna oder lieke Steden.
Baadkur
Op Bäderreisen weern faken Kuren mit Baden un Drinken mit’nanner verknütt. In de Beschrieven vun de iesenbargen Mineralborns un Baadanstalt Kellberg bi Passau vun Professer J. Waltl ut dat Johr 1839 sünd eerst ümfangriek de touristischen Telen in dat Rebeet un en Analys vun de Bodden- un Watergööd dorstellt, un eerst af Siet 87 en Afsnitt to de „Methood vun’t Anwennen vun’t Mineralwater“. Dorbi wesselt sik Henwiesen to de Baad- un to de Drinkkur af. De Inrichten sülvst warrt dorgegen blots optellt, un man warrt wies, dat „ok kolle Wannen-, Douche, Draap-, Stoff-, Damp- un Jodbäder inricht sünd“.
Bernrad Ritter schrifft in sien Wark ''Niedernau. Kur- und Badeanstalt im Königreich Württemberg'', Rottenburg 1869, ok nich veel mehr. Dor warrt to sien Tiet vun „14 Baadcabinetten un in den Stockwarken 70 Wahnkamern, blangen en Spies-, Conversatschoons- un Danssaal“ bericht.
Stroombaadanstalten
duum|swemmen Baadanstalt op de [[Elv bi Meißen, Postkoort vun vör 1937]] De eerste Stroombaadanstalt in Europa is 1760 in Paris an de Seine anleggt worrn. Dorna kemen to’n Bispeel Stroombaadanstalten in’n Rhien bi Mannheim 1777, in de Donau bi Wien 1781 un in de Oder bi Breslau 1783. Gegen Enn vun’t 19. Johrhunnert geev dat in Hamborg üm un bi veerteih Stroombaadanstalten. Op de Binnanalster leeg vun 1793 an en Baadschipp, dat vun Johannes August Arend utklamäüstert weer. Dat haar twölf Ümkleden, vun wo ut de Gäst in so nöömte Baadkastens stiegen künnen. Dat weern Lattenverslääg, dör de dat Alsterwater strömen de. 1888 weer de Alsterlust apenmaakt – en Gastweertschop mit Baadanstalt, dat op Pööl in de Alster boet weer un för Fronslüüd un Mannslüüd enkelte Swemmbeckens harr, in de dat Water dör Rööd bewegt weer.
Börgerbad
Johann Schiller, en Börger ut Bad Cannstatt hett 1824 den Andrag för’t Inrichten vun en Stroombaadanstalt – blangen dat allgemene apentliche Stroombad – stellt, för Lüüd, de argdenkern gegen de apentliche Inrichten weern. Disse Entwickeln to en börgerlich Salonbad mit Utgrenzen vun de sieteren Stännen weer en Phänomen, dat wieter verbreedt weer. So dröffen to’n Bispeel in Würzburg Lüüd, de vörher mit en Attest vun’n Dokter in de Baadanstalt vun den Ünnernehmer Obert baden künnen, na en Ümbo vun de Anlaag nich mehr dor rin. Obert hett an de Steed en Inrichten för en enkelt Kooltbad för de sieteren Stännen vörsehn, as dat ok an annere Öörd bedreven weer, vunwegen dat sik de börgerliche Kundschop vör de smuddigen Krankheiten vun de Ünnerschicht ekeln de un nich mit jem tohopen en Baadanlaag nütten wullen. De Börgerbäder weern ansteed vun en Baaskamer bruukt, wat dat in de meisten Huusholten noch nich geev, un weern tomeist nich blots för de Hygiene vun’n Lief dacht, man weern faken mit en fröhlich Bisomenwesen in en slaten Runn un Utschank verbunnen.
In Eisenach hett 1906 de föhren Kurdokter un Hygieniker Karl Dumont dat Sophienbad as Kur- un Börgerbad grünnt. Tosätzlich to’n Baadbedrief mit Massaasch un Drinkkuranbotten künnen de Besökers in’n Keller un in’n Anbo vun’t Huus de Dampwascheree to’n sieten Pries nütten, wat tosätzliche Innahmen för dat Hallenbad bedüden de. Dat Bad is eerst 1990 dicht maakt worrn.
Volksbad
Tietwies weer de Begreep Baadanstalt ok as annere Beteken för Volksbad bruukt. Siet Mitt vun’t 20. Johrhunnert sünd to’n een vele Volksbäder dicht maakt, vunwegen dat se wegen de Baadstuven in de Wahnungen nich mehr bruukt weern, to’n annern, weern Free- un Hallenbäder boet. De traditschonelle Begreep vun de Baadanstalt is faken övernahmen worrn un beteken nu as ne’e Baadanstalt nix anners as en Swemmbad.
Mount Van Valkenburg
Opdeckt worrn is he von Deelnehmers von de United States Antarctic Service Expedition (1939–1941) bi Flöög von de West Base. Nöömt is de Barg na Samuel Van Valkenburg (1891–1976), Direkter von de School of Geography von de Clark University in Worcester, Massachusetts.
Castro County
Castro County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 8.062 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.326 km². De Sitt vun de Verwalten is in Dimmitt.
Historie
De Kreis is 1876 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 8.285 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.561 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.457 US-Dollar. 3.186 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 714 Minschen maakt. 18,83 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
44,91 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 12,07 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Nez Perce County
Demografie
3,94 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,89 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 91,58 % vun de Minschen Witte, 0,28 % Swarte, 0,65 % stammt ut Asien un 0,07 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 5,31 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,50 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,60 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,93 % vun de Lüüd ansehn.
Hadrian IV.
Hadrian IV. (ok Adrian IV., * as Nicholas Breakspear tüschen 1100 un 1120 in St Albans, Hertfordshire, England; † 1. September 1159 in Anagni) weer van 1154 bit to sien Tod de bitlang eenzige Paapst vun engelsch Herkunft in de Karkengeschichte.
Leven un Wirken
Breakspear kreeg en theologische Utbillen in Frankriek un wurr later (um 1145) Abt vun dat Chorherrenstift St. Rufus bi Avignon. Eugen III. hett hüm 1149 to’n Kardinalbischop vun Albano maakt. Van 1152 bit 1154 weer he päpstlicher Legat in Skandinavien, wo he dat Arzbisdom Nidaros (hüüd: Trondheim) uprichten dee. Up de Synode vun Linköping 1153 legg he as Legat de Grundlaag för en de röömsch nahestahn sweedsch Kark. An‘n 4. Dezember 1154 wurr he to’n Paapst wählt un den nächsten Dag inthroniseert.
As eerst Upgaav hett de Paapst över Rom en Interdikt verhangt, nahdem dat vun Arnold von Brescia un de Oppositschoon vun den stadtröömschen Adel all wiels dat Pontifikat vun Paapst Eugen III. 1146 to en Republiek nöömt wurrn weer. In Rom röök sück de Freeheitsdrang, den sück mit den Paapst un den düütschen König Friedrich I. Barbarossa en natschonal-absolutistisches Denken tomööt stellen dee. Hadrian IV. hett in’n Gegentoog för de Kaiserkrönung, as in’n Verdrag vun Konstanz in‘n März 1153 tüschen Paapst Eugen III. un Friedrich Barbarossa afspraaken, dat de Kaiser den Paapst gegen den upsternaatschen Röömschen Senat, byzantiensch un normannsche Besittanspröök in Italien verteidigen sull, verlangt. Ahn päpstliche Tostimmen sull de Kaiser kien Freeden mit Normannen un Römern sluuten un de päpstliche Herrschap över de rrömsch Kark weer herstellen.
Time Machine
Time Machine betekent
The Time Machine betekent
Hadrian IV.
Leven un Wirken
An‘n 18. Juni 1155 hett de Paapst König Friedrich Barbarossa in de Alt-St. Peter to’n Kaiser kröönt. Glieks nah de Krönung keem dat to en Upstand vun de stadtröömsch Bevölkerung, de den Paapst fangen setten wull. Kaiser un Paapst hemm sück in de Schuul vun dat kaiserlich Heer begeeven, dat sück up den Neronischen Wiesen an de Stadtmüür vun Rom lagern dee. Bit in de Nacht hemm kaiserlich un päpstlich Truppengegen de upsternatschen Römers kämpt. De kaiserlich Truppen behullen de Böverhand över de Römer, aber Friedrich Barbarossa gung, entgegen den Konstanzer Verdrag, nich gegen de Stadtbevölkerung vör uun hett ok nich de Herrschap vun den Paapst över de Stadt herstellt. Nahdem tüschen de italieensch Seemächten Genua un Pisa Striedereen utbraken weer, bleev de för en Feldtoog gegen den Normannen up Sizilien nödige Flottenünnerstütten ut. Wegen dat Wiegern vun de Fürsten, sück an en Krieg gegen Sizilien to bedeeligen, hett de Kaiser sien Heertoog gegen Sizilien instellt. Hadrian unn eerst in dat dart Johr vun sien Pontifikats nah Rom torüchkehren.
De Paapst führ en Krieg gegen den normannschen König Wilhelm I. von Sizilien, wiel he sien Herrschap över Rom un dat vun hüm beanspröökt Territorium vun den Karkenstaat, dat Patrimonium Petri, bedroht seech. Mit byzantiensch Hülp greep de apulische Upstand immer wieder um sück. De Normannen hemm sück spoodriek gegen de Byzantiner wehrt un hemm hör dat kört tovör erobert Brindisi weer afnommen. Dat entwickel sück somit weniger goot för den Paapst, de doruphen en dartigjohrigen Freeden tüschen Byzanz un Sizilien vermiddeln dee uns loot in’n Juni 1156 den Verdrag vun Benevent mit den Normannen, in den de Paapst Wilhelm endgültig as König anerkennen dee. As Gegenleistung hett de de Lehnshoheit vun den Paapst över sien Staat bestätigt. In de folgend Johren hemm sück de Normannen as weltliche Schuuulmacht för den Paapst bewährt, vör allen in’n Konflikt mit de Stadt Rom un hemm so de Positschoon vun de Kaiser in Fraag stellt. Dormit stell de Verdrag vun Benevent en wichtigen Träe in’n Lösungsperzess vun kaiserlich und päpstlich Herrschap vunnanner dor.
Sluutend keem Hadrian aber in Konflikt mit Kaiser Friedrich: Up den Rieksdag vun Besançon in‘n Oktober 1157 hett de päpstliche Kanzler un Legat Rolando Bandinelli tosommen mit Bernhard von San Clemente den Kaiser en Schrieven överbrocht, dat maatgeevend vun den päüstlichen Kanzler verfaat wurrn weer. In dit Schrieven wurr de kaiserliche Würde as päpstliches beneficium betekent, wat eegentlich „Wohltat“ bedüüd, vun Friedrich sien Kanzler, den lateren Kölner Arzbischop Rainald von Dassel, aber scharper as „Lehen“ översett wurr. De Kaiser weer doröver düchtig düll. He bestunn up de Prärogativen vun dat Riek. Aber ok de päpstlichen Legatenhemm de scharper Översetten nich verbetert, in’n Gegendeel: Rolando Bandinelli hett mit sien Ütern „Von wem hat der Kaiser sein Amt inne, wenn nicht vom Herren Papst?“ (A quo ergo habet, si a domno papa non habet imperium? ) noch Ööl in’t Füür gaaten. So keem dat to’n Eklat un de anwesende Palzgraf Otto I. von Wittelsbach hett Bandinelli sogor mit en Schwert bedroht. Up Anwiesen vun Friedrich wurrn den Legaten aber free Geleit för de Fahrt nah Huus gewährt.
Friedrich Barbarossa hett den Machtanspröök vun den Paapst mit Ünnerstütten vun de düütsch Bischöp aflehnt. Bang vör en nee Investiturstriet un en Schisma muss de Paapst nahgeeven, indem he den Begreep beneficium as Wohltat (bonum factum) un nich as Lehen (feudum) beteken dee. Aber tüschen Kaiser un Paapst weer dat nu blots en Wappenstillstand, aber kien Freeden; dat Misstruen bleev. In’n November 1158 stell Kaiser Friedrich up den Roncalschen Feldern de dör de norditalieenschen Städer bedroht Vormachtsstellung vun Rieksitalien wedder her. Dordör seech de Paapst, de an de Spannungen bedeeligt weer, den Karkenstaat bedroht, vör allen wiel to glieker Tiet in’n Süden vun dat Normannenriek för den Karkenstaat Gefohr utgung. Hadrian weer in’n Begreep, den Kaiser to exkommunizeeren, as he in Anagni an‘n 1. September 1159 angevlich dör en Fleeg in sien Wien stickt is. Wohrschienlicher is aber vermootlich en Peritonsillarabszess, de to sien Dood führt hett.
1155 hett de Paapst in de Bulle Laudabiliter en för Irland entscheedend Erklärung verfaat. Aber de Echtheit vun disse Bulle is umstreeden. He hett dornah den engelschen König Heinrich II. upmuntert, dat Eiland to erobern. Sössteihn Johr later hett Heinrich dat denn ok schafft. Mit de Genehmigung hett de Paapst ok de Lehensanspröök vun Rom över Irland verbunnen. 1172 sall in en Schrieven vun den Nahfolger vun Hadrian Alexander III., de Herrschap vun Heinrich över Irland bestätigt wurrn ween.
Kalv
Kalv betekent
Kiek ok bi: Kalf, Kalff.
Edward Christian Prescott
Edward Christian Prescott (* 26. Dezember 1940 in Glenn Falls, New York, USA; † 6. November 2022) weer en US-amerikaansch Ökonom. För sien Bidrääg to de dynamisch Makroökonomie kreeg he 2004 tosommen mit Finn Erling Kydland den Nobelpries för Wertschapswetenschapen.
Leven
Prescott weer dat jüngste vun dree Kinner vun William Clyde Prescott un de sien Fru Mathilde Helwig Prescott and William Clyde Prescott. 1962 kree he sien Bachelor in Mathematik vun dat Swarthmore College, wo he ok Liddmaat vun de Delta Upsilon Vereenigung weer. Sien Master-Titel kreeg he 1963 in Ünnernehmensforschung vun de Case Western Reserve University. Sluutend hett he sien Doktertitel (Ph.D) in Wertschapswetenschapen 1967 an de Carnegie Mellon University kreegen.
Wark
Kydland und Prescott hemm ünnersöcht, worum sück Wertschap nich gliekmatig entwickelt, sonnern Phasen vun den Upswung immer weer vun Phasen vun de Rezession aflöst wurrn. In’ Karn kommt de beid to dat Ergevnis, dat de Verantwortung dorför in de schuuvwies Entwicklung vun nee Technologien liggt. Dordör wurrn Priesen, Produktivität un Löhne verännert un so Konjunkturzyklen utlööst. En wieder Ünnersökensrebeet bedraapt den Infloot vun Geld- un Wertschapspolitik up disse Zyklen. Hier kommt se to den Sluss: „Je glaubwürdiger Politik und Nationalbank wirken, um so stabiler ist der jeweilige Konjunkturverlauf.“ Dat Nobel-Komitee hett betoont, dat ok de wesentlichen Bedüüden vun de Ergevnisse up de Praxis vun völ Länner in Betoog up Geld- un Wertschapspolitik en Utslag för dat Toerkennen vun den Pries harr.
In sien methodisch-theoretischen Arbeit kunn Prescott mit den nah hüm nömmten Hodrick-Prescott-Filter ok up dat Rebeet vun den Tietreegenanalyse en wichtigen Bidrag leisten. De Hodrick-Prescott-Filter ermöglicht dat Herutfiltern vun de glatt Komponente (Trend) ut en mit Saison- un Tofallsvariablen överlagert Tietreeg. Dit Verfohren wurrd in de empirischen Konjunkturforschung insett. Prescott hett gemeensam mit Rajnish Mehra dat Equity Premium Puzzle verapenlicht.
Privates
He weer siet 1965 mit Janes Dale Simpson verheiraadt und harr dree Kinner. To sien Hobbies hörrn Schach un Golf.
Bentreike
Bentreike (hoochdüütsch Borgentreich) is ene Stadt in Noordrhien-Westfalen, Düütschland un höört to’n Kreis Höxter.
Geografie
Bentreike liggt in de Warburger Börde op en Hööchd vun 169 bet 371 m ö. NN.
Stadtraat
(Stand: Kommunalwahl 26. September 2004)
Frigerio
Frigerio is de Familiennaam von
Hilde Krahwinkel-Sperling
Hildegard "Hilde" Krahwinkel-Sperling (* 26. März 1908 in Essen; † 7. März 1981 in Helsingborg, Sweden) weer en düütsch Tennisspelerin.
Leven
De Dochter vun en Bauünnernehmer speel siet 1925 in den Tennisclub Schwarz-Weiß in Essen un wessel 1927 to Etuf Essen. 1929 wurr se düütsch un ungaarsch Meesterin. 1931 verlor se in Wimbledon eerst in't Finale tegen Cilly Aussem; in dat sülvig Johr stunn se up Platz 2 vun de Weltranglist. 1933 wunn Krahwinkel mit Gottfried von Cramm den Wimbledontitel in dat mischt Düppel gegen Mary Heeley un Norman Farguharson, 1935–37 weer se dreemal bi de Internatschonal Meesterschapen vun Paris spoodriek. In hör bit 1952 andüern Karriere wunn se 123 Titel in 16 Länner un weer wiels disse Tiet de spoodriekst Spelerin vun de Welt.
För Düütschland hett se denn ok noch 56 FedCup Insatzen harrt.
Dör Heiraat mit Sven Sperling wurr se däänsch Staatsbörgerin.
Las Juntas
Las Juntas betekent
Oban (Brenneree)
Oban is en Whiskybrenneree in de Stadt Oban, Argyll, Schottland. Se höört to den Snapskunzern Diageo (ehmols United Distillers), de den Whisky as Deel vun de Classic-Malts-Reeg op’n Markt bringen deit. De Bowarken sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B opföhrt.
Historie
De Brenneree Oban is 1794 vun de Bröder John un Hugh Stevenson grünnt worrn. De lütte Havenstadt Oban is üm de Destille rüm entstahn, de vundaag in’t Hart vun de Stadt liggt. 1866 güng de Oban-Brenneree an Peter Cumstie, de ehr 1883 an James Walter Higgin wieter verköfft hett. De hett ehr 1890 renoveren laten. Man, de Bo vun ne’e Lagerhüüs müss aver afbroken warrn, vunwegen dat archäoloogsche Funnen maakt weern – de ruchweg 5000 Johren ollen Överresten vun söss utwassen Minschen un veer Kinner. Disse Funnen künnt vundaag in’t National Museum of Antiquities in Edinburgh bekeken warrn. 1898 güng de Brenneree an Alexander Edward, de dormols ok de Aultmore-Brenneree besitten de. In’t Johr 1923 weer Oban an Dewar & Sons verköfft un dormit opletzt an Diageo, de vundaag de Besitter is. In de Johren 1931 bit 1937 un 1969 bit 1972 weer in de Destille nich produzeert.
Produkschoon
duum|hochkant=0.5|14-johrigen Oban De Oban-Brenneree tellt to de Whisky-Region (westliche) Highlands un bruukt to’n Brennen Water ut den Loch Gleann a’Bherraidh. Siet de egene Molteree vun de Destilla dicht maakt worrn is, betütt Oban dat licht törfte Molt vun Roseisle Maltings in de Neeg vun Elgin. De Brenneree hett een Meeschfatt (mash tun) vun söss Tunnen ut Eddelstahl un veer Gäärfatten (Wash backs) ut Läärkenholt vun 28.000 l jeedeen. Destilleert warrt in en Wash still un en Spirit still, de mit Damp hitt maakt warrt. De Whisky riept vör Oort in Bourbon- un Montilla-Sherry-Fatten un warrt to’n Affüllen na Leven, Fife bröcht, woneem Diageo en grote Affüllanlaag bedrifft.
Besöök
Oban hett en Besökerzentrum un kann bekeken warrn. Dat is begäng, dat de Besökers jemehr Glas to’n Pröven na den Rundgang behollen drööft. De Whiskyproov warrt direkt ut en ruchweg teihn Johren oolt Fatt utgeven.
Grecia
Grecia betekent
Ahüser Möhl
De Ahüser Möhl is en fröhere Watermöhl in de Gemeen Ahusen (Samtgemeen Söttmer) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Möhl liggt an’n Ahüser Beek, de later in de Wümm münnt.
Geografie
De Möhl liggt in Alleenlaag buten dat Dörp Ahusen. De Öörd ümto sünd Waaschen in’n Noordoosten, Ünnerst in’n Oosten, Ahusen in’n Süüdoosten, Bokel in’n Süden, Hellweeg in’n Westen un Fährhoff, Söttmer un Hassendörp in’n Noordwesten.
Historie
De Möhl kummt 1694 toeerst in de Oorkunnen vör. Se hett en dree Hektar groten Möhlendiek. 1901 is de ole Fackwarkmöhl afreten worrn un dor is en ne’e Möhl kumplett in Backsteen boot worrn. De Möhl hett denn ok bald en Turbin kregen, de von 1919 af an ok elektrischen Stroom produzeert hett. 1974 hett de Möhl denn aver ophöört to lopen.
De Möhl hett to Anfang dat 18. Johrhunnert de Familie Manecke tohöört. 1719 hett en Möller Kohte in de Familie inheiraadt un later is de Möhl an düsse Familie övergahn. De Familie Kohte is bet in de jüngere Tied Besitter von de Möhl bleven.
Vondaag is de Möhlenhoff, to den noch en Reeg annere Gebüüd blangen de Möhl mit tohöört, as Bodenkmaal schuult.
Mount Dixey
Mount Dixey is en hogen Barg an de Rymill-Küst von Palmerland, Antarktika. He liggt an de Süüdsied von’n Riley-Gletscher üm un bi 5 km noordwesten von Carse Point.
Toeerst fotografeert worrn is he von’n US-amerikaanschen Polarforscher Lincoln Ellsworth bi en Floog an’n 23. November 1935. Düsse Luftopnahmen weren Vörlaag för de Opnahm in Koorten dör’n US-amerikaanschen Geograaf W. L. G. Joerg. De eersten Meetarbeiden hett de British Graham Land Expedition (1934–1937) ünner Leid von’n austraalschen Polarforscher John Rymill daan. Deelnehmers von düsse Forschungsreis hebbt den Gletscher 1954 na Neville Dixey (1881–1947) nöömt, Vörsitter von Lloyd’s of London, de sik över en Stiftung an Rymill sien Expeditschoon finanziell bedeligt harr.
Kalf
Kalf betekent
Kalf is de Familiennaam von
Nicoletti
Nicoletti is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Nikoletti.
Mount Hleven
Mount Hleven is en veriesten un  hogen Barg in Ellsworthland, Westantarktika. He liggt 9,63 km noordoosten von’n Bezden Peak, 5,66 km oostsüüdoosten von’n Mount Schmid, 6,37 km süüdwesten von’n Mount Tegge un 7,83 km noordwesten von’n Zimornitsa Peak in de Bangey Heights op de Oostsied von’n noordzentralen Deel von de Sentinel Range in de Ellsworthbargen. De Padala-Gletscher liggt in’n Westen, de ünnere Afsnidd von’n Embree-Gletscher in’n Noorden un de von’n Kopsis-Gletscher in’n Süüdoosten.
US-amerikaansche Wetenschoppers hebbt em 1961 un 1988 karteert. De bulgaarsche Kommission för Antarktische Geograafsche Naams hett em 2014 na’n Barg Chlewen in de bulgaarschen Pirin-Bargen nöömt.
Wienholt
Wienholt is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Wiinholt, Wienholtz, Wienhold.
Cardiff
Cardiff (cymrisch Caerdydd) is siet 1955 de Hööftstadt vun Wales. Dat gröttste Stadion vun Grootbritannien steiht hier. De Wahlkreisen sünd Gorllewin Caerdydd, Canol Caerdydd, Gorllewin Caerdydd, Gogledd Caerdydd un De Caerdydd a Phenarth. Cardiff liggt in de ehemaalsche Graafschap Morgannwg. Vun 1974-1996 weer Cardiff in de Graafschap De Morgannwg.
De Stadt hett 364.248 Inwahner (Stand: 2018) up en Rebeet van 140 km².
Stratenbahn Cuxhoben
De Stratenbahn Cuxhoben oder Städtische Bahn Cuxhoben, faken Kanonenbahn nöömt, weer en Stratenbahn in Cuxhoben, de aver blots veer Weken lang föhrt hett.
Bernd Wölbern
Bernd Wölbern (* 1966 in Zeven) is en düütsch Politiker (SPD). Siet 2021 is he Liddmaat vun den Landdag vun Neddersassen.
Stratenbahn Cuxhoben
Historie
1899 hett de Kriegsmarien in Cuxhoben, wat dunn noch to Hamborg höört hett, von’n Bahnhoff Cuxhoben an Fort Grimmershörn langs na Fort Kugelbaak en fiev Kilometer lange Bahn boot, üm Wapen un Munitschoon to transporteren.
1911 hett de Stadt dat eerste Maal beraden, wat se dor nich en Stratenbahn op inrichten wullen. 1912 hebbt se ok de Marien dor na fraagt. 1913 hett de Marien toseggt, dat dor en Stratenbahn inricht warrn kunn, wenn de Marien man dat Recht behollen schull, dat se den Stratenbahnbedriev wedder stoppen köönt, wenn de Marien de Bahn wedder kumplett sülvs bruukt. De Raad hett denn mit grote Mehrheit beslaten, de Stratenbahn intorichten.
Bernd Wölbern
Bernd Wölbern is mit twee Bröers, dorünner de Schauspeler Werner Wölbern, in Woonst bi Bremervöör upwussen un hett Scholen in Lütt Meckels, Zittens un Zeven besöcht. He hett in Kaiserslautern un Bremen studeert. He weer bit to’n Intoog in den Landdag Lehrer an de Carl-Friedrich-Gauß-School Zeven, en IGS.
Stratenbahn Cuxhoben
Historie
För de Bahn weren bruukte Wagens von de Schmöckwitz-Grünauer Uferbahn vörsehn (herstellt von Van der Zypen & Charlier). De dree Drevwagens hebbt 14.000 Rieksmark dat Stück köst. De Fohrtüüg weren elektrisch bedreven, harrn aver en Benzolmotoor, de mit en Dynamo sülvs Stroom tüügt hett. An’n 19. März 1914 is de Bo von en Wagenhall utschreven worrn. De Stadt Hamborg hett an’n 5. Mai 1914 den Bedriev för en Tied von teihn Johr genehmigt. In en Verdrag mit dat Militär von Enn Mai is fastleggt worrn, dat de Bedriev foorts ophöörn mutt, wenn de Marien de Bahn sülvs bruken will. De Stadt harr ok de Plicht, de Afstell- un Utwiekgleisen op egen Kösten to boon un 80 Prozent von de lopen Kösten to övernehmen. De Bahn schull mit de Baadsaison apenmaakt warrn. De Fohrtüüg weren an’n 17. Juni dor un an’n 24. Juni hebbt se anfungen, de Fohrers uttobillen. An’n 6. Juli 1914, 6:22, hett de Stratenbahn denn anfungen to föhren.
Bernd Wölbern
Wölbern is Liddmaat vun den Kreisdag un Bigeorneter vun den Landkreis Rodenborg (Wümm). Bi den Landdagswahlen 2008, 2013 un 2017 is he vör de SPD in den Wahlkreis Bremervöör antreeden, weer aber immer den jewieligen CDU-Kandidaten ünnerlegen. An‘n 11. November 2021 is he aber över de Landeslist för Bernd Lynack in den Landdag nahrückt, de to’n Landraat vun den Landkreis Hillmessen wählt wurrn weer.
Stratenbahn Cuxhoben
Historie
De Fohrtied weer so 13 bet 15 Minuten un de Bahn harr alltohoop 15 Stopps. Aver al an’n 2. August 1914 weer dat wedder toenn mit de Stratenbahn, nadem de Eerste Weltkrieg utbraken weer un de Marien de Bahn wedder sülvs bruken wull. Na dat Enn von’n Krieg hett sik nüms funnen, de de Bahn wedder in Bedriev nehmen wull. An’n 19. Dezember 1919 is op de Streck en Buslien inricht worrn. De Wagens sünd 1921 för 300.000 Rieksmark an de Moerser Kreisbahn verköfft worrn.
De Bahn hett in disse Tied 6969,10 Rieksmark innahmen.
Weener
Weener ok Weiner is en Lüttstadt in' Noordwesten vun dat Bundsland Neddersassen. Se is de eenzige Stadt vun de historsch Region Rheiderland un erstreckt sück linkssiets vun de Eems. Politisch hörrt Weener siet 1932 to'n Landkreis Leer un weer tovör de Kreisstadt vun den Kreis Weener, de mit dat Rheiderland meest identisch is. De Kreis weer to'n Tietpunkt vun de Uplöösen de lüttste vun Preußen.
In Weener leven 15.430 Minschen (Stand 31.12.2013) up en Rebeet vun 81,24 km². In de Karnstadt Weener leven mit rund 6700 Inwahner knapp 43 Perzent vun all Weeneraner. De Stadt is dör Ingemeenden in dat Johr 1973 stark wussen. 4,4 Perzent vun de Inwahner vun de grensnah Stadt sünd ut de Nedderlannen.
In verleden Johrhunnerten harr Weener en Hafen an de Eems un leeg an de linkseemsch Hannelsroute in dat südlich liggen Mönsterland. Weener weer vör allen dör sien Veeh- un Peermärkte bekannt un hett landwertschaplich Hannelsgöder exporteert. Intüschen spelen Hafen as Worenumslagsoort un Veehhannel kien Rull mehr. Wertschaptlich is Weener vun' Eenzelhannel för de Region Rheiderland, vun de Landwertschap un vun' Tourismus präägt. In de Stadt gifft dat ok eenzelt Industriebedrieven.
Up kulturell Rebeet hett Weener dör dat Organeum Bedüüden. Dorbi hannelt sück dat um en Kultur- un Billenszentrum mit en Museum för Tasteninstrumente, dat inmidden vun de Örgellandschap Oostfreesland liggt, en vun de bedüüdenst Örgellandschapen weltwiet. In de um 1230 baut St.-Georgs-Kark befind sück doröver herut en Örgel vun Arp Schnitger, de as en vun sien Laatwarken gellt. Neben de Georgskark is ünner de Sakralbauwarken de Stapelmoorer Kark to nömmen: De romano-gotische Krüüzkark gellt as en vun de herutragendst Karkenbauwarken vun Oostfreesland.
Laag ut Utdehnen
De Stadt Weener liggt in dat süüdwestlich Oostfreesland. Se is de eenzige Stadt ut de Region an dat westlich Ufer vun de Eems. Se betekent sück sülvst ok as „Grüne Stadt im Rheiderland“ un is dat Zentrum vun den düütschen Deel vun de Region. Nich wiet vun de Stadt weg liggen de de Dollart un de Grenz to der nedderlannsch Provinz Grunneng. Dicht bi liggen Grootstäder sünd Ollnborg un Grunneng in de Nedderlannen. Dat Regionale Ruumordnungsprogramm vun den Landkreis Leer deelt de Karnstadt Weener de Funktschoon vun en Grundzentrum för dat Stadtrebeet to. Dat Stadtgebiet vun Weener umfaat den südöstlichenDeel vun dat Rheiderland un hett in Noord-Süüd-Richt en Längt vun 15,2 Kilometern, in Ost-West-Richt bedrocht de Utdehnen maximal 10,6 Kilometer.
Geologie, Böden un Hydrologie
Dat Weeneraner Stadtrebeet vereent de dree typisch Landschapsformen vun Oostfreesland in sück: Marsch, Moor un Geest. De geologisch Ünnergrund wurrd dör Sedimente ut dat Pleistozän un Holozän bestimmt. Dat Karnrebeet vun de Stadt liggt up en Geestrügg entlang de Eems, de in de Saale-Iestiet dör den Druck vun dat vun Noorden vördringen Ies upstuukt wurr. Disse Geestrügg erstreckt sück vun Diele in' Süüden nit to de Karnstadt un Beschotenweg in' Norden. Unmittelbar vör de Karnstadt reckt he en Hööcht vun 6,0 m över NN. Dat Stadtrebeet sülvst liggt up en Hööcht vun 2,1 bit 2,4 m över NN. Dat hannelt sück um Podsolböden in dröög Laag mit Ortsteen dorünner. Südlich vun Stapelmoorerheid slutt sück en lütt Striepen Podsolböden in fuchtig Laag an, de örtlich ok Anmoor un aftörft Flachen upwiest. In den butersten Südwesten bi Dielerheid gifft dat bito en Hoogmoor, un ok in' Norden vun dat Stadtrebeet bi Weenermoor. In dat nördlich Stadtrebeet sluuten sück östlich vun Weenermoor överschlickte Randmoore (Överflootensmoore) an. Wieder in Richt Eems gifft dat Knickmarschböden un sluutend Övergangs-Brackmarschböden. In' Süden vun de Stadt finnen sück dicht bi de Eems Flussmarschböden.
Dat Stadtrebeet is vun en engmaschig Nett ut Schlööt un Sieldeepen dörtrucken, de ok to de Entwässern dringend nödig sünd. De Schöppwarken Diele un Stapelmoor, de de nah Öörd nömmt Sieldeepen toflooten, entwässern dat südliche Stadtrebeet to de Eems. In den nördlichen Karnstadtberiek gifft dat en wieder Schöppwark, dat vun dat Buschfelder Sieldeep spiest wurrd. Dit Schöppwark entwässert den zentralen Beriek vun de Stadt. Krüüst wurrd dat Buschfelder Sieldeep vun den Dwarsdeep, dat in etwa parallel to de Eems verlöppt, un de in West-Ost-Richt verloopen Sieldeepen mitnanner verbinnd. Dat Dwarsdeep krüüzt in de nördlich Nahbergemeend Jemgum ünner annern dat Grootsoltborger Sieldeep, dat somit ok Deelen vun dat nördliche Weeneraner Stadtrebeet entwässert. Blots en ganz minnen Deel vun de Stadtflach entwässert to'n Dollart: Dat hannelt sück dorbi um de westlichst Deelen vun de Gemarkungen Tichelwarf un Holthuserheid. Se entwässern lestlich över dat in de Nahbergemeend Bunde verloopen Wymeerer Sieldeep. Tostännig för dat Entwässern is de Sielacht Rheiderland, de gemeensam mit de Rheider Diekacht ehrn Sitt in de Nahbergemeend Jemgum hett.
Nahbargemeenden
miniatur|Weener in't Rheiderland
Weener grenst an söss Kommunen. Dat sünd klockwies, anfangend in' Westen, Bunn, Jemgum, Leer un Westoverledingen (jensiets vun de Eems). Disse veer Kommunen liggen in' Landkreis Leer. Bavento grenst Weener an Papenburg (güntsiets vun de Ems) un Rhede, beid in' Landkreis Emsland.
Stadtgleedern
De Stadt Weener besteiht ut de Karnstadt un 14 wiederen Stadtdeelen. Angeven sünd de Inwahnertallen van' 31. Dezember 2009.
Oortschapen in' kommunalrechtlichen Sinn sünd dorbi Beschotenweg, Diele, Holthusen, Karkborgum, Stapelmoor, St. Georgiwold, Vellage, Weener un Weenermoor. Dorbi hannelt sück dat um de Kommunen, de sück 1973 to de nee Stadt Weener tosommenslooten hemm. De anner Oortsdeelen hemm fröher to en vun de Oortschapen hörrt.
Atomare Masseneenheit
De Atomare Masseneenheit (kott för vereenheitlichte atomare Masseneenheit) is een Maateenheit för de Masse, de in de Chemie un in de Physik bruukt warrt, üm de Massen von Atomen un Molekülen antogeven.
Weener
Klima
Weener liggt in de matigen Klimazoon, in' Infloot vun de Noordsee. In' Sömmer sünd de Temperaturen över Dag leeger, in' Winterfaken höhger as in dat wiedere Inland. Dat Klima is vun de middeleuropääsch Westwindzoon präägt.
Atomare Masseneenheit
De atomare Masseneenheit warrt mit dat Teken u schreven oder ok mit amu (ut engl.: atomic mass unit). In de anglo-amerikaanschen Länner warrt faken dat Dalton verwendt statt dat u, wat an sik dat sülve is: 1 Da = 1 amu. De Eenheit Dalton is na den engelschen Naturforscher John Dalton nöömt, de sik in’t 18./19. Johrhunnert mit de Atomtheorie befaat hett un den Weg för de Chemie free maken holpen hett.
Weener
Klima
Nah de Klimaklassifikatschoon vun Köppen befinnd sück de Stadt in de Indeelen Cfb. (Klimazone C: warm-gemäßigtes Klima, Klimatyp f: fuchtig-gemäßigtes Klima, Ünnertyp b: warm Sömmer). Binnen disse Zoon wurrd dat den Klimabezirk Niedersächsisches Flachland Nordsee-Küste toordnet, de maritim präägt is un dör relativ köhl un regenriek Sömmer, matige milde, sneearme Winter, vörherrschen West- un Südwestwinde as ok hooch Johresniederschläge uttekent.
Weerdaten wurrn för dat in de Nahberschap liggen Leer trucken, dat ähnliche klimatisch Bedingen upwiest: De Temperaturen liggen dor to Tiet in' Johresmiddel bi 9 °C mit Höögstwerten in de Maanden Juli un August um de 20 °C un middleren Leegstwerten um −2 °C in' Dezember un in' Januar. De meesten Regendaag gifft dat mit jewiels 14 in' November un in' Dezember, de wenigesten in' März un Mai, wo da an negen Daag Regen gifft. De Tall vun de dörsnittlich Sünnenstünn pro Dag schwankt tüschen een (Dezember/Januar) un söss Stünn (Mai/Juni). De middlere fröstfree Tiet wurrd mit 170 bit 187 Daag angeven. De middlere Niederschlagsmenge liggt bi 738 mm/Johr, de middlere jährliche Sünnschiendüer bi 1550 bit 1600 Stünn.
Schuulrebeeden
Up dat Rebeet vun de Stadt Weener liggt dat Natuurschuulrebeet (NSG) Püttenbollen, en Moorkomplex. Dat NSG Süderkolk, dat to'n Deel ok up dat Rebeet vun de Nahbergemeend Bunde liggt, is en langsam verlannen Kolk. Buterdem hett Weener en Andeel vun etwa een Achtel an dat NSG Eemsauen tüschen Herbrum un Vellage.
Atomare Masseneenheit
Bit 1961 weer de atomare Masseneenheit as 1/16 vun een Suerstoffatom fastleggt. Man dat geev en Differenz twüschen de chemische Definitschoon (de sik op dat natürlich vörkommende Isotopenverhältnis betöög) un de physikalsche Definitschoon (de vun dat Isotop 16O utgüng), wat denn to de vereenheitlichte Definitschoon föhrt hett, de hüüt verwendt warrt. De oole Weert wiekt en beten wat af vun denn niegen:
De Differenz geiht torüch op den Massendefekt, de bi Suerstoff anners utfallt as bi den Kohlenstoff, de hüüt as Betogssystem gellt. Dorno is vundaag de atomare Masseneenheit defineert as 1/12 vun dat Kohlenstoff-Isotop 12C, un dormit is u de Kehrweert vun de Avogadrotall. De Weert is hüüt:
Weener
Schuulrebeeden
Andeel hett Weener bavento an dat 8.750 ha groot Landschapsschuulrebeet „Rheiderland“, dat sück ok up de Nahbergemeenden Bunde un (vör allen) Jemgum erstreckt. Dat hett luut NLWKN „nationale bis internationale Bedeutung (…) für nordische Gänse, die hier überwintern und denen landwirtschaftliche Nutzflächen zur Nahrungssuche dienen. Die Grünlandbereiche haben nationale bis internationale Bedeutung als Zwischenrastplatz namentlich für Goldregenpfeifer, Großer Brachvogel, Regenbrachvogel und Kiebitz.“
As schuult Landschapsbestanddeelen sünd doröver herut de Hessepark in de Karnstadt utwiest, en Eekenallee in Stapelmoor as ok teihn wiedere Boomreegen un eenzig Bööm in Holthuserheid, Holthusen un de Karnstadt. Söss wiedere Boomgruppen un eenzig Bööm in de Karnstadt staht as Natuurdenkmale ünner Schuul, ebenso as en Kastanienhain in Stapelmoor.
Oor- un Fröhgeschichte
Dat sück up de Geest befinnen Karnstadtrebeet vun liggt up oorolt Siedelnsrebeet. Dör tallriek Funde is en Besiedlen vun den Geestrügg siet de Steentiet nahwiest. In den Oortsdeel Diele, en Hoopendörp, wurrn ebenfalls Funde ut de Steentiet maakt.
mini|Boomfällversöök mit de Rekonstruktschoon vun en (bandkeramischen) [[Dechsel (Archäologie)|Dechsel in' experimentalarchäologischen Feldversöök]] Ut de Middelsteentiet sünd ok langs vun de Eems Funde maakt wurrn, de up de Anwesenheit vun Minschen hendüüden. Dat sülvig gellt för de in de Nahberschap liggen Noordoostnedderlannen, de aber düütlich beter utforscht sünd. Ut den Emder Hafen wurrn bi Baggerarbeiten twee donauländsch Dechsel burgen, doröver herut en Flintbiel un en Tongefäß ut de Trichterbekerkultur. „Möglicherweise konnte der Emsuferwall bei einem Stillstand des Meeresspiegelanstiegs auf den Ablagerungen der Calais-II-Transgression besiedelt werden. Etwa eintausend Jahre später war das auf den Ablagerungen der Calais-III-Transgression offenbar wieder möglich.“ In dat dich bi liggen Landschaftspolder in de Nahbargemeend Bunde wurr 1992 „eine Geweihaxt aus dem Geweih eines erlegten Rothirsches aus dem Mesolithikum oder der jüngeren Bronzezeit“ gefunden.
De Flussmarsch vun de Eems wurr af de öllere vörröömsch Iesentiet, ruchweg in dat 7. Johrhunnert v. Chr., na Plan besiedelt. De Minschen hemm up en schmalen Striepen up den Eemsuferwall siedelt, de sowohl Schuul vör dat Water vun den Stroom beeden dee as ok hooch noog weer, um de Moräste vun dat Sietland to ümgahn. Dat harr sück westlich vun den Eemsuferwalls bildt, as sück dör en Anstieg vun den Meeresspegel dat Eemswater tonehmend stauen dee un de natüürlich Affluss vun dat Regenwater ut dat Achterland immer mehr in't Stocken keem. De Siedler funnen, vun den Stroom ankeeken landinwärts, en vun de Tied beinfloot Schilfzoon, Weekholtauen mit Wilgenstrüük un -wald as ok Hartholtauen mit Ulmen, Ellern, Eeken un Eschen vor.
Zitat: ''Die ersten Siedler rodeten die auf den Sedimenten der Dünkirchen-0-Transgression gewachsenen Auenwälder. Dabei bevorzugten sie die Hartholzaue auf den hohen Lagen des Uferwalls als Siedlungsplätze und Ackerland. Hier war es trockener, und Eschen, Eichen und auch Ulmen boten geeignetes Bauholz für den Hausbau in nächster Nähe. Die niedrigere Weichholzaue am Flußufer und die Bruchwälder am Rande des Sietlandes lieferten Weiden- und Erlenholz für die Flechtwände der Häuser und andere Bedürfnisse. Aus den farnreichen Röhrichten, den Großseggenrieden und den Erlenbrüchen des Sietlandes im Westen gewann man Stallstreu, Heu und vermutlich auch Schilf für die Dächer der Häuser.|Wolfgang Schwarz|Die Urgeschichte in Ostfriesland, S. 154''
För de Middlere Bronzetiet is dat Rebeet vun dat Süder Hilgenholt en wichtig Fundplaats. Ofschons en Grootdeel vun dat Areals överboet is, kunnen dor fiev Huusgrundreeten vun de Elp-Kultur (1600–900 v. Chr.) dokumenteert wurrn. Bavento wurrn eenfack, steilwandig Näpfe, de deelwies mit Fingerkniffen verziert sünd, un groot, glattwandig düppelkonisch Potten funnen. De Elpkultur gellt as regionale Grupp vun de europääsch Hügelgräberbronzetiet, de sück westlich vun de  Werser, nördlich vun de Middelbaregn un in den Nordost- un Middelnedderlannen entwickelt hett.
De Huusgrundreeten wurrn as groot, 20–30 Meter lang Hööf mit Veehstallen un Spieker düüt. Unmittelbor an de Siedeln hett sück en Feld mit Graffen anslooten, dat worhschienlich de jüngere Bronzetiet totoordnen is. Süüdööstlich vun dat Fundrebeet wurrn Spieker un en Grafffeld ut de fröhe Iesentiet mit twalf Urnenbestattungen un dree Liekenbrandlager opdeckt.
De Marschsiedeln dicht an de Ems hemm sowohl Veehtucht as ok Ackerbau tolaaten. Ünner dat Veeh weern Koodeerten un Schaap vörherrschend. In en Siedeln in dat nördlich vun Weener liggen Hatzum wurrn 53 Perzent Knaken vun Koodeerten un 22 Perzent Schaapknaken bi Utgraven opdeckt. Dorgegen leeg de Andeel an Peer- (acht Perzent) un Hunnenknaken (dree Perzent) bannig leeg. Wiels de Kooi up de sööt Weeden vun de Flussmarsch freeten kunnen, wurrn Schaapen up minnerwertig Grund hollen. Vun de Koodeerten hett man Fleesch, Melk, Knaken un Fell bruukt, buterdem weern se Treck- un Lastdeerten. Of dat ok up Peer todrapen is, hett man nich faststellen kunnt. Von de Schaapen hett man todem noch de Wull bruukt. Över anner Huusdeerten, so as Höhner, weet man ok noch nichts. De Fischfang weer, liekers man dich an den Stroom leev, nich vun Bedüüden. Neben Planten, de ok up de Geest anbaut wurrn, as etwa Emmer oder Nacktgasten, funnen sück – wegen de beter Anbaubedingen in de de Marsch – ok Henwies up den Anbau vun Ackerbohnen un Linnen.
Middelöller
miniatur|hochkant|Dorstellen vun den Diekbau in den Ollnborger [[Sassenspegel]] De Oort Weener is wiet över 1000 Johr olt. Dat weern Mönken ut dat Kloster Werden, de um dat Jahr 900 en eerst holten Kark up den hüüdiegen Ollen Karkhoff baut hemm. De Kark weer Johannes den Dööper geweiht. Eerstmals in en Oorkunn wurr Weener 951 nömmt, in dat Heevregister vun dat Kloster Werden. Ut de Ansiedeln entwickelt sück över de Johrhunnerten tonächst en Straatendörp um de hüüdige Norder-, Süder- un Kreuzstraße. Um dat Johr 1000 fung man an, Dieken to bauen. Dat führ to en starker Siedelnstätigkeit ok an de Ünnereems. De genossenschaplich organisiert Diekbau wurrd as en vun de wesentlich Grundlagen vun de Freesch Freeheit ansehn, de vun autonomen Landsgemeenden präägt weer. De olt holten Kark wurr nah un nah to lütt för de wassen Bevölkerung. In dat fröh 13. Johrhunnert gung man dorher in Weener as in völ anner oostfreesch Öörd ok, doran, olt holten Karken dör Steenbauten to ersetten: De Georgskark stammt ut de Johren üm un bi 1230.
To de Oortschapen, de sück dör dat Upstreekrecht utbreeden deen, tellen Weenermoor, St. Georgiwold, Stapelmoorerheid un Holthuserheid. En Besünnerheit geev dat dorbi in St. Georgiwold, mehr noch in Weenermoor: Dör Boddenafsenken un Vernässung weern de Siedler dwungen, hör Upstreeken immer wieder in dat aftörft Moor to drieven un ut wertschaplich Grünnen (immer langere Weeg tüschen Feld un Hoff) hör Wahnplätze wieder in dat all aftörft Areal to verleggen. In Weenermoor wurr de Siedeln dorum in de Loop vun de Kolonisatschon gliek dreemal verleggt.
Vun de Machtövernahm vun de Cirksena 1464 bit to dat Enn' vun den Dartigjohrigen Krieg (1648)
Wegen de Grenzlaag vun dat Rheiderland gegen de Nedderlannen in' Westen un dat Hoochstift Mönster in' Süüden weer Weener van dat 15. bit in dat laat 17. Johrhunnert mehrfack Schauplatz vun kriegerisch Utnannersetten, ünner de de Oort un de ümliggen Dörper swoor to lieden harrn. Vun besünner Bedüüden för de Verteidigung vun Oostfreesland gen Süüden weer de vermootlich all in dat 14. Johrhunnert upricht Dieler Schanze in den hüüdigen Stadtdeel Diele.
Bi kriegerisch Utnannersetten 1492 leet de Bischop vun Mönster, Heinrich von Schwarzburg, de Kommende Dünebroek, Bunn un Wymeer in dat Rheiderland plünnern un nehm ansluutend Weener in. Eggerik Beninga bericht doröver in sien Cronica der Fresen: