cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alkan
i-Alkanen
Mit gröttere Tall vun Kohlenstoffatomen stiggt ok de Tall vun de mööglichen Isomeren bannig an, vun de dat aver de meisten blots theoreetsch gifft. In Natur un Technik hebbt blots en poor wenige dorvun en gröttere Bedüden. De Tabell gifft en Överblick över de theoreetsche Tall vun möögliche Konstitutschoonsisomeren för de eersten teihn Alkanen (ahn de Stereoisomeren, de af Heptan vörkamen künnt).
Ikosan (ehmols Eikosan) mit en Keed ut twintig Kohlenstoffatomen hett all 366.319 verschedene Konstitutschoonsisomeren. Bi Alkanen mit 167 Kohlenstoffatomen liggt de Tall vun de theoreetsch mööglichen Isomeren över de schätzte Tall vun de Deelken, de in’t sichtbore Universum vörkamt.
Stereochemie vun de Alkanen
Vertwiegte Alkanen künnt, as to’n Bispeel dat 3-Methylhexan un sien högeren Homologen, dör dat Stereozentrum an’t Kohlenstoff op Positschoon 3 chiral wesen. Alkanen, de op disse Oort vertwiegt sünd, hebbt in Biomolekülen en wichtige Funkschoon. So is de Sietenkeed vun’t Chlorophyll as ok de vun’t Tocopherol (Vitamin E) en vertwiegt Alkan un somit chiral. Chirale Alkanen künnt dör enantioselektive Gaschromatografie in jemehr Enantiomeren splitt warrn.
Colroy
Colroy betekent
Alkan
Stereochemie vun de Alkanen
<br clear="all" style="clear:both;" />
Nomenklatur
duum|hochkant=1.5|Bispeel för de Beteken vun en iso-Alkan: 3-Ethyl-2,4-dimethylhexan De Nomenklatur vun de Alkanen is dör de IUPAC nipp un nau fastleggt.
All Stammnaams höört mit -an op. Vör disse Ennen steiht dat greeksche Tallwoort, dat de Tall vun de Kohlenstoffatomen angifft. För de eersten veer Alkanen warrt an de Steed vun disse Regel de Trivialnaams Methan, Ethan, Propan und Butan bruukt, de sik histoorsch dörsett hebbt.
För de Alkanen mit Twiegen gellt de nafolgen Regeln för de Naams:
En Bispeel för de Tosatzregeln a) un b) is dat 3-Ethyl-2,2,4-trimethylhexan. In’n Ünnerscheed to dat 3-Ethyl-2,4-dimethylhexan baven in’t Bild weer dorbi an Steed vun dat Waterstoffatom an’t tweete Kohelnstoffatom en wietere Methylgrupp bunnen.
Fröher weern Alkanen as „Grenzkohlenwaterstoffen“ oder Paraffinen betekent. „Paraffin“ kummt vun’t latiensche parum affinis, wat mit „wenig verwandt“ översett warrn kann. Man hett neemlich fröher dacht, dat Stoffen, de mitenanner reageert, en Oort vun „Verwandschop“ opwiesen müssen, un wies mit de Beteken dorophen, dat se teemlich reakschoonstraag sünd. Vundaag warrt de Naam meist bloots noch för en Stoffmischen ut sünnere faste Alkanen bruukt.
Alkylrest
Wenn ut en Alkanmolekül en Waterstoffatom ruttogen warrt, entsteiht en Radikal, also en Molekül mit en Elektron, wat nich bunnen is. Man seggt dorto Alkylradikal. Den Naam vun dissen Alkylrest billt man, wenn man bi de Ennen vun’t Alkan dat -an dör en -yl uttuuscht. In Formel warrt Alkylen faken mit R („Rest“) opschreven. Gifft dat ünnerscheedliche Alkylresten, warrt dat as R1, R2, R3 verkloort. Alkanen kann man ok as dimeriseerte Alkylen opfaten.
Molekülgeometrie
De rüümliche Struktur vun de Alkanen speelt n grote Rull för de physikaalschen un cheemschen Egenschoppen. Üm dat to verstahn, mutt een sik de Elektronenkonfiguratschoon vun’n ankieken. Kohlenstoffatomen hebbt in’n Grundtostand veer fre’e Elektronen, de so nöömten Valenzelektronen, de för Binnen un Reakschonen bruukt warrt. In en Kohlenstoffatom, dat nich bunnen is, bewegt sik disse veer Elektronen in Orbitalen mit ünnerscheedliche Energiestopen. Man, in de Alkanen is dat Atom jümmer sp³-hybridisiert, wat so veel bedüüt, as dat sik de veer Orbitalen (en s-Orbital un dree p-Orbitalen) överlagert un veer ne’e Orbitalen billt, de all de glieke Energie hebbt. In’n Ruum ordent de sik in de Form vun en Tetraeder an, so dat de Winkel twüschen de Orbitalen 109,47° bedriggt.
Läng un Winkel vun de Binnen
In en Alkanmolekül gifft dat blots Binnen twüschen C-H un C-C (Kohlenstoffeenfackbinnen). De eerste Oort kummt dör Överlagern vun en sp³-Hybridorbital vun’n Kohlenstoff mit dat 1s-Orbital vun’n Waterstoff tostannen, de annere dör Överlagern vun twee sp³-Hybridorbitalen vun twee Kohlenstoffatomen.
De Binnläng bedriggt 109 Pikometer för de C-H-Binnen un 154 Pikometer för de C-C-Binnen, dat heet de Afstand is twüschen de Kohlenstoffatomen üm ruchweg 50 % grötter as twüschen en Kohlenstoff- un en Waterstoffatom. Dat kummt vör allen dör de ünnerscheedlichen Atomradien.
De rüümliche Anorden vun de Binnen folgt ut’t Utrichten vun de veer sp³-Orbitalen vun’n Kohlenstoff. As de tetraedrisch anordent sünd, sünd dat ok de C-C- und de C-H-Binnen, so dat ok twüschen jem en fasten Winkel vun 109,47° liggt. De Strukturformel, bi de de Binnen vun de Molekülen normalerwies as lieke Streken dorstellt waart, gifft de rüümliche Struktur also an sik verkehrt wedder.
Konformatschoon vun de Alkanen
Dat Weten üm de Strukturformel un de Binnwinkels leggt den rüümlichen Opbo vun’t Molekül tomeist noch nich vullstännig fast. To’n Bispeel gifft dat för jede C-C-Binnen en wieteren Freeheitsgrad: den Winkel, den de an de beiden Binnatomen bunnen dree Atomen oder Atomgruppen toenanner innehmen doot. De rüümliche Anorden, de dör dissen Winkel beschreven warrt, warrt as Konformatschooon vun’t Molekül betekent.
Ethan
duum|Newmanprojekshoon vun’t Ethan-Molekül, ekliptische Konformatschoon links, staffelte Konformatschoon rechts De eenfachste Fall bi de Alkanen is dat Ethan. Hier gifft dat nipp un nau een C-C-Binnen. Wenn een op de Ass kiekt, de dör disse Binnen defineert is, kriggt man de so nöömte Newman-Projekschoon: Een Kohlenstoffatom is in de Projekschoon mit sien dree Waterstoffatomen in’n Vördergrund to sehn, dat annere warrt dör en Krink afdeckt un liggt na de Definitschoon in’n Achtergrund. In’t Diagramm sünd sien Binnen to de dree Waterstoffatomen also blots deelwies to sehn. De vörderen as ok de achteren dree Waterstoffatomen nehmt in de Projekschoon en Winkel vun 120° toenanner in, as dat ok för de Projekschoon vun en Tetraeder op en Flach gellen deit. Nich fastleggt is aver de Winkel θ twüschen de beiden Gruppen vun Waterstoffatomen. Dat beschrifft in’t Ethan-Molekül de Konformatschoon.
De Konformatschoonswinkel kann jeden Weert twüschen 0° un 360° annehmen, man qualitativ sünd blots twee verschedene Konformatschonen intressant:
De Torsionsenergie vun’t Ethanmolekül is bi Ruumtemperatur lütt gegenöver de thermischen Energie, wat to en anduern Rotatschoon üm de C-C-Ass föhrt. Aver in regelmatige Tietrüüm „rast“ dat Molekül in de staffelten Konformatschoon „in“, so dat sik to jede Tiet ruchweg 99 % vun de Molekülen in de Neeg vun’t Energieminimum befinnt. De Övergang twüschen twee naverte staffelte Konformatschonen duert aver in’n Dörsnitt blots 10−11Sekunnen.
Högere Alkanen
duum|hochkant=2|Newmanprojekschoon vun’t Butan-Molekül, vun links na rechts: synperiplanar, synklinal, partiell-ekliptisch, antiperiplanar För de beiden C-C-Binnen in’t Propanmolekül gellt qualitativ datsülve as för’t Ethan, man bi Butan un högere Alkanen sütt dat kumplizeerter ut.
Wenn een sik de middlere Binnen vun’t Butanmolekül ankieken deit, so is jeed Kohlenstoffatom dorvun an twee Waterstoffatomen un een Methylgrupp bunnen. Bi de Newmanprojekschoon is to sehn, dat sik veer qualitativ ünnerscheedliche Rotameren ünnerscheden laat, twüschen de dat ok wedder all mööglichen Twüschentostännen gifft. Jüst as bi’t Ethan hebbt de Konformatschonen mit de lüttsten oder gröttsten Energie to doon.
De Energieafstand twüschen de syn- un de antiperiplanaren Konformatschoon bedriggt ruchweg 19 kJ/mol un is also bi Ruumtemperatur jümmer noch lütt gegenöver de thermischen Energie. Dreihbewegen üm de middlere C-C-Ass sünd dorüm jümmer noch licht mööglich. As bi’t Ethan is aver de Wohrschinelichkeit dorför, dat en Molekül en sünnern Tostand annehmen deit, nich gliek groot. För de antiperiplanare Konformatschoon is se üm un bi dubbelt so groot as för de synklinale, wiel de beiden ekliptischen Tostännen so goot as gor nich vörkamen doot.
Bi de högeren Alkanen is dat Bild vun’t Prinzip her dat glieke. För all C-C-Binnen is jümmer de antiperiplanare Konformatschoon, bi de de anbunnen Alkylgruppen den gröttsmööglichsten Afstännen vun’nanner hebbt, de energeetsch günstigste un warrt dorüm an wohrschienlichsten innahmen. Ut dissen Grund warrt de Alkanen tomeist in en Zickzack-Anorden dorstellt, as dat ok baven in de Tabell to sehn is. De wohre Struktur is bi Ruumtemperatur jümmer ’n beten anners as in disse idealiseerte Konformatschoon. Dat heet, de Alkanmolekülen hebbt keen faste staffordige Form, as dat Modell dat wiesen deit.
Annere Kohlenwaterstoffmolekülen as to’n Bispeel de Alkenen boet op dise Grundstruktur op, sünd aver dör Dubbelbinnen stedenwies stiever, wat to’n duersom Verbögen föhren kann.
Egenschoppen
De Alkanen billt en Stoffgrupp, de sünners eenheitlich is. Dat reckt, de Egenschoppen vun en poor Stoffen vun de Stoffgrupp to kennen, üm dat Verhollen vun de annern vörruttoseggen. Dat gellt för de Wesselwirken twüschen de Molekülen vun de Alkanen, de sik op den Smöltpunkt und den Kaakpunkt utwirkten doot, aver jüst so ok för jemehr Synthees un Reakschonen.
Physikaalsche Egenschoppen
duum|hochkant=2|Smölt- un Kaakpunkten vun de eersten veerteihn n-Alkanen, in Grad Celsius
De Molekülstruktur, vör allen de Grött vun de Böverflach vun de Molekülen, leggt den Kaakpunkt vun en Stoff fast: je lütter de Flach, ümso sieter is sien Kaakpunkt, vun wegen dat de Van-der-Wals-Kräft, de twüschen de Molekülen wirkt, lütter sünd. Dat de Böverflach lütter warrt, kanndorbi dör Vertwiegen oder dör en Ringstruktur tostannen kamen. Dat heet praktisch, dat Alkanen mit en högeren Kohlenstoffandeel normalerwies en högeren Kaakpunkt opwiest als Alkanen mit lütteren Kohlenstoffandeel. Vertwiegte Alkanen hebbt dorbi en sieteren Kaakpunkt as nich vertwiegte un ringförmige hebbt en sieteren Kaakpunkt as de vertwiegten. Vun fief Kohlenstoffatomen an sünd nich vertwiegte Alkanen ünner Normalbedingen fletig, vun söventeihn an sünd se fast. De Kaakpunkt stiggt för jede CH2-Grupp üm 20-30 °C an.
Ok de Smöltpunkt vun de Alkanen stiggt – mit’n eenzige Utnahm bi Propan – bi antiegen Tall vun de Kohlenstoffatomen, man de Smöltpunkten stiegt sünners bi de högeren Alkanen langsamer an as jemehr Kaakpunkten. Butendem stiggt de Smöltpunkt vun Alkanen mit ungraaden Kohelsntofftallen to Alkanen mit graade Kohlenstofftall starker an as annersrüm. De Oorsaak för dit Phänomen is de gröttere Packdicht vun de Alkanen mit graadtallige Kohlenstofftall. De Smöltpunkt vun de vertwiegten Alkanen kann höger oder sieter liggen as de Weert vun dat tohören nich vertwiegte Alkan. Je sparriger dat Molekül is, ümso sworer lett sik de Stoff drang packen, so dat sien Smöltpunkt ok sieter liggt. Annersrüm gifft dat en Reeg vun Isoalkanen, de en düütlich drangere Struktur annehmt as de tohören n-Alkanen. In den Fall leegt de Smöltpunkten höger as de vun de graadlienten Isomeren.
Alkanen künnt keen elektrischen Stroom leiden un laat sik ok nich duersom elektrisch polariseren. Ut den Grund billt se keen Waterstoffbrüchenbinnen ut un laat sik in polare Löösmiddels as Water blots bannig slecht lösen. As de Waterstoffbrüchenbinnen vun de enkelten Watermolekülen in de Neeg vun’t Alkan dorvun weg wiest un dorüm nich isotrop utricht sünd, d. h. se wiest nich all gliekmatig in een Richt, weer in Mischen vun de beiden Stoffen mit en Tonahm an molakulare Ornen verbunnen. Na den tweeten Hööftsatz vun de Thermodynamik is dat aver verboden, un so billt sik bi’n Versöök de beiden to mischen jümmer twee afsett Schichten ut. Alkanen warrt dorüm as waterafwiesen oder hydrophob betekent. In nich-polare Löösmiddels künnt Alkanen dorgegen goot lööst warrn, wat in de Fackspraak as lipophil betekent warrt. Ünnerenanner künnt se to’n Bispeel bi glieke Phaas in jede Proportschoon mischt warrn.
Bit op en poor Utnahmen warrt de Dicht vun de Alkanen mit tonehmen Tall vun Kohlenstoffatomen grötter. Vun wegen dat se sieter liggt as bi Water, swemmt Alkanen bi’n Versöök vun Mischen jümmer baven. Wenn fletige Alkanen brennen doot, künnt se dorüm nich mit Water löscht warrn.
Cheemsch Egenschoppen
Mit ionischen oder allgemeen mit polare Stoffen reageert se bannig slecht. Jemehr pKs-Weerten leegt bi all Alkanen över sösstig. mit normale Süren un Basen reageert se dorüm praktisch gor nich. Dorop wiest ok al de Trivialnaam Paraffin hen (lat.: parum affinis = „wenig toneegt“). In’t Eerdööl to’n Bispeel sünd de Alkanmolekülen al siet Millionen vun Johren cheemsch nich mehr ännert worrn.
Alkanen gaht aver Redoxreakschonen in, vör allen mit Suerstoff un mit de Halogenen, vun wegen dat sik jemehr Kohlenstoffatomen in en bannig reduzeerten Tostand befinnen doot. In’n Fall vun Methan hett de Kohelnstoof sogor de sietste Oxidatschoonstall -IV, de bi Kohlenstoff mööglich is. In’n eersten Fall hannelt sik dat üm Verbrennen, in’n tweeten üm Substitutschoonsreakschonen.
Radikalen, also Molekülen mit unpaarte Elektronen, speelt bi de meisten Reakschonen en grote Rull, so ok bi’t „Cracken“ un bi’t Reformeeren, wobi de Alkanen mit lange Keden in welke mit korte Keden oder nichvertwiegte in vertwiegte ümwannelt warrt.
Bi düchtig vertwiegte Molekülen gifft dat en Afwieken vun’n idealen Binnwinkel, de dordör tostannen kummt, dat de Alkylgruppen an de verschedenen Kohlenstoffatomen, rüümlich anners to dicht bi’nanner liggen deen. Dör de „Spannung“ hiervun, de ok as stersche Spannung betekent warrt, reageert disse Molekülen veel duller.
mit Suerstoff
Also warrt bi’t Verbrennen vun’t Ethan de meiste Energie freesett (negative Enthalpie). Wenn noog Suerstoff toföhrt warrt, verbrennt Alkanen mit swack lüchten Flamm, de keen Sott afgifft.
Cheemsch is de Reakschoon mit Suestoff en Redoxreakschoon, bi de de Alkanen oxideert un de Suerstoff reduzeert warrt. Bi’t vullstännige Verbrennen reageert de Kohlenstoff to Kohlenstoffdioxid (Oxidatschoonstall +IV) un de Waterstoff to Water, dat in Form vun Damp freesett warrt. De afsluute Verbrennenergie stiggt vergliekswies regelmatig mit tonehmen Tall vun Kohlenstoffatomen. Jede CH2-Grupp stüert üm un bi 650 kJ/mol bi. Vun wegen dat de Brennenergie bi de vertwiegten Alkanen wat sieter is as bi de nich-verwtiegten, kann een seggen, dat de vertwiegten ’n beten wat bestänniger sünd.
Wenn Alkanen nich vullstännig verbrennt warrt, vun wegen dat to wenig Suerstoff dor is, warrt Nevenprodukten free as Kohlenstoff, Alkenen oder Kohlenstoffmonoxid. De Energiebüüt is denn ok lütter, dorüm is en vullstännig Verbrennen vun de Alkanen wichtig. En Bispeel för en nich vullstännige Verbrennen is de folgen Reakschoon: Wenn sik bi’t Verbrennen vun Benzin swarten Rook billt, düüt dat dorop hen, dat nich noog Suerstoff toföhrt warrt.
mit Halogenen
En wietere Reakschoonsgrupp mit grote Bedüden sünd de Halogeneerreakschonen. Ok de höört to de groten Grupp vun de Redoxreakschonen, vun wegen dat sik de Oxidatschoonstallen vun de bedrapen Kohlenstoffatomen ännert.
Bi’t Halogeneeren warrt de Waterstoffatomen vun en Alkan deelwies oder vullstännig dör Halogenatomen as Fluor, Chlor oder Brom uttuuscht, d. h. substitueert. Dorüm warrt dorbi ok vun en Substitutschoonsreakschoon snackt. Bi de Reakschoon entstaht de so nöömten Halogenalkanen, meist in Mischen, as dat nafolgen Bispeel för Methan wiest: De Proportschoon vun de enkelten Halogenalkanen hangt af vun de Reakschoonsbedingen un den Reakschoonsverloop. In de Reakschoonsglieken is de free wählt un kann ok ganz anners utsehn.
De Reakschoon mit Chlor finnt al bi siete Energie statt, as to’n Bispeel ünner ultravigelett Licht. De hoge Büüt vun de Reakschoon op en Energieeenheit wiest dorop hen, dat dorbi en Kedenreakschoon aflöpt. Dorbi warrt in’n Reakschoonsverloop jümmer wedder Halogenradikalen billt, wenn sik eerst eenmol een to anfang billt hett. Dat holt so lang vör, bit de Överschuss an Halogenatomen afboet is.
Bi jede Kedenreakschoon lööpt de Halogeneeren in dree Schreden af: Disse beiden Schreden wesselt sik bi de Reakschoon jümmer wedder af, ut de wenigen Halogenradikalen to Anfang warrt so jümmer mehr Reakschoonsprodukten. Ofschoonst ok bi de letzten vun disse Slussreakschonen to Helogenalkanen föhrt, is jemehr Tall so lütt, dat se gegen de Tall vun de Atomen, de bi de Kedenreakschoon billt warrt, keen Rull speelt.
Bit hier is noch nix dorto seggt worrn, wovun Waterstoffatom bi en vörgeven Alkan toeerst subtitueert warrt. Bi de wichtigsten Fäll vun’t Methan un Ethan stellt sik disse Fraag ok nich, vun wegen dat all Waterstoffatomen gliek sünd. Bi de högeren Alkanen sünd aver eenige vun jem an sekundäre un annere an tertiäre Kohlenstoffatomen bunnen. Disse Binnen sünd swacker, wat sik bi’t Halogeneeren dordör wiest, dat toeerst disse Waterstoffatomen gegen Halogenatomen uttuuscht warrt (Markownikow-Regel).
Bispeel: 2-Chlorpropan CH3–CHCl–CH3 gifft dat in’n Vergliek to 1-Chlorpropan CH2Cl–CH2–CH3 as Reakschoonsprodukt fakener, as dat na de Statistik antonehmen weer.
Dat Reakschoonsvermögen is för de veer Halogenen bannig ünnerscheedlich. Bi 27 °C bedriggt de Proportschoon
F : Cl : Br : I = 140.000 : 1300 : 9 · 10–8 : 2 · 10−19.
Dorut lett sik al de ünnerscheedliche Verloop vun de Reakschonen aflesen: De Reakschoon vun Alkanen mit Fluor lett sik kuum stüern, löpt mit Chlor langsom, mit Brom blots swack un blots ünner Lichtinwirken, mit Jod dorgegen meist gor nicht.
Dat Jodeeren is energeetsch sogor ungünstig. Dorüm warrt Jod bi Halogeneerreakschonen as Radikalfanger insett, üm de Kedenreakschoon aftobreken. Dör Anhollen vun de Substitutschoonsreakschoon kann se deelwies stüert warrn, üm de Büüt vun en sünnert Reakschoonsprodukt grötter to maken.
Vun technische Bedüden sünd vör allen chloreerte un fluoreerte Methangasen. De Reakschoon dormit kann aver to en Explosion föhren. Trichlormethan weer fröher ünner den Naam Chloroform as Narkoosmiddel insett. Fluor-Chlor-Kohlenwaterstoffen weern lange Tiet as Driefgas bruukt. As kloor worrn is, dat se Schaden an de Ozonschicht vun de Eer maken doot, hebbt se an Bedüden verloren.
Cheemsch nawiesen kann een Halogenalkanen mit Help vun de Beilsteinproov.
Cracken un Reformeeren
Dat Cracken un dat Reformeeren sünd wichtige Reakschonen bi’t Opbereiden vun Rohööl.
Bi de eersten Reakschoon warrt ünner hogen Druck un hoge Temperatur ut högere Alkanen de sieteren Alkanen wunnen, de veel bedüdener sünd. To’n Opsplitten vun de C-C-Binnen kummt dat dorbi an Katalysaters as ü.a. Aluminium. Bispeel: Dör Rekombinatschoon sett sik de wedder to ne’e Alkanen tosamen. Bispeel:
Dör de Wahl vun de Reakschoonsbedingen kann een sekerstellen, dat ut disse Reakschonen vör allen Alkanmolekülen mit korte Keden tostannenkamt. Op densülven Weg kann een ok Nevenreakschonen hinnern, de nich wünscht sünd, as to’n Bispeel dat Billn vun Alkenen. Tomeist warrt bi’t Cracken ok noch Waterstoff tosett, üm Verunreinigungen as Swevel oder Stickstoff wegtomaken. In den Fall warrt ok vun Hydrocracking snackt.
Dat Reformeeren is dorgegen nödig bi Alkanmischen, de as Benzin insett warrn schüllt. Dorto warrt n-Alkanen, de för dissen Bruuk nich so go’e Egenschoppen opwiest, an Katalysaters in vertwiegte Alkanen un in Arenen, also aromaatsche Kohlenwaterstoffen ümwannelt.
Annere Reakschonen
Mit Help vun Nickel-Katalysators kann ut Alkanen bi en Reakschoon mit Waterdamp Waterstoff wunnen warrn. Wietere Reakschonen vun de Alkanen sünd de Sulfochloreeren un en Reakschoon mit Salpetersüür, de Nitreeren, de aver beid sünnere Bedingen bruukt. En veel gröttere technische Bedüden hett aver de Fermentatschoon to Alkansüren.
Gefahren
Methan kann vun en Luftvolumenandeel vun een bit acht Prozent vun sülvst, also ahn Tünnerer, explodeeren un is butendem en stark Driefhuusgas. Ok eenige annere siete Alkanen künnt in süneere Volumenandeelen mit Luft mischt vun sülvst tünnern. Vun wegen jemehr Brennborkeit künnt Alkanen en Gefahr dorstellen. Mit stiegen Kohlenstoffandeel stiggt aver ok de Flammpunkt. Propan, Butan, Pentan, Hean, Heptan un Oktan, as ok eenige wietere Alkanen sünd Gefahrstoffen, man jemehr MAK-Weerten sünd teemlich hooch ansett. För Pentan liggt de to’n Bispeel bi 2950 mg/m³, för Hexan bi blots 180 mg/m³. Pentan, Hexan, Heptan un Oktan sünd butendem ok ümweltgefährlich, wiel högere Alkanen tomeist blots noch as reizend instopt warrt oder gor keen Gefahrstoffen mehr sünd
Dorstellen
De Alkanen, de en lütte Tall vun Kohlenstoffatomen bargt, künnt ut de Elementen sülvst maakt warrn. Högere Alkanen mööt na dat Bergius-Verfohren ünner hogen Druck produzeert warrn. Eenige vun de Reakschonen hebbt en egenen Naam kregen.
Dat Dorstellen vun Alkanen kann op ünnerscheedliche Orden paseeren:
In’t Johr 1985 is een vun längsten Alkanen dorstellt worrn, de jemols künstlich maakt worrn sünd. Dat weer tohopensett ut Molekülen mit en Kedenläng vun nipp un nau 390 Kohlenstoffatomen.
Vörkamen
duum|hochkant=0.6|De Atmosphäär vun’n Planeten Uranus bargt 2,3 % Methan un Sporen vun Ethan. Alkanen gifft dat op de Eer as ok in’t Sünnsystem, man blots de eersten hunnert un de meisten dorvun ok blots in Sporen. Gröttere Bedüden hebbt op anere Himmelskörpers vör allen de lichten Kohlenwaterstoffen. In’n Steert vun den Komet Hyakutake aver ok in eenige Meteoriten, de so nöömten kohligen Chondriten, sünd de beiden Gasen Methan un Ethan nawiest worrn. Se billt butendem ok en wichtigen Andeel an de Atmosphären vun de buteren Gasplaneten Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun. Op den Saturnmaand Titan weern lange Tiet sogor grote Seen ut sietere un högere Alkanen vermoodt. Aver vundaag geiht man dorvun ut, dat dat bestenfalls en poor lüttere Seen ut Ethan gifft. Ok bi’n Mars sünd Sporen vun Methan in de Atmosphäär opdeckt worrn. Dat is opstunns de gröttste Henwies dorop, dat op den Planet Leevwesen (Boddenbakterien) togang wesen heben künnt.
Aguacate
Aguacate betekent
Alkan
Vörkamen
In de Atmosphäär vun de Eer kummt Methan in Sporen vör. De Andeel bedriggt blots ruchweg 0,0001 % oder 1 ppm. Tüggt warrt dat Gas vör allen vun de bakterienordigen Archaeen. In de Ozeanen kummt Alkanen so giott as gor nicht vör, vun wegen dat se sik nich in Water löst. Man, ünner hogen Druck un bi siete Temperatur in Wateries infroren, kann man Methan as so nöömt Methanhydrat finnen. Ofschoonst dat bit vundaag nich kommerziell afboet warrn kann, liggt de Brennweert vun de bekannten Methanhydratfeller över de Energie vun all Eerdgas- un Eerdööllagers op de Eer tosamen üm en Mehrfack. Methanhydrat gellt dorüm as en Energiedräger för tokamen Tieten.
duum|Rohöölföddern in Ontario Vundaag sünd de wichtigsten kommerziellen Borns för Alkanen aver ahn Twievel dat [Eerdgas un das Eerdööl, de as eenzige orgaansche Verbinnen mineraalsch in de Natur vörkamt. Eerdgas besteiht vör allen ut de lichten Methan un Ethan mit Bimischen vun Propan un Butan. Eerdööl betsieht dorgegen ut en Mischen vun fletige Alkanen un annere Kohlenwaterstoffen. Beids is entstahn, as dode Seedeerten ünner Afsluss vun Suerstoff vun Sedimenten todeckt un in’n Verloop vun vele MIllionen Johren bi hoge Temperaturen un ünner hogen Druck to de Naturstoffen ümwannelt worrn sünd. Eerdgas entsteiht dorbi to’n Bispeel dör de folgen Reakschoon: Se hebbt sik denn in poröse Stenen ansammelt, de na baven vun Schichten afdicht weern, wo dat Ööl oder dat Gas nich dör künn. Anners as Methan, dat in grote Mengden jümmer wedder nee billt warrt, billt sik de högeren Alkanen in de Natur nich in gröttere Mengden nee. In en poor Johrteihnten geiht dat mit den Vörraat dorvun to Enn.
Aguacate
Kiek ok bi: El Aguacate.
Warunta
Warunta betekent
Danckert
Danckert betekent
Danckert is de Familiennaam von
Lakeville
Lakeville betekent
Alkan
Verarbeiten un Bruuk
duum|Eerdöölraffinerie Alkanen hebbt en grote weertschoppliche Bedüden. To’n een sünd se de Grundstoffen vun de cheemschen Industrie, wo se to Kunststoffen wieterverarbeit warrt, to’n annern stellt se de wichtigsten Brennstoffen vun de hüütigen Tiet dor.
Arvid Carlsson
Arvid Carlsson (* 25. Januar 1923 in Uppsala; † 29. Juni 2018 ) weer en sweedsch Pharmakoloog, de dör sien Arbeiten mit den Neurotransmitter Dopamin bekannt wurr. Tosommen mit Eric Richard Kandel un Paul Greengard kreeg he in dat Johr 2000 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin „für die Entdeckungen betreffend der Signalübertragung im Nervensystem“.
Biographie
Carlsson studeer af 1941 Medizin an de Universität Lund, an de sien Vader Geschichte lehren dee. Ofschons Sweden in‘ Tweeten Weltkrieg neutral bleev, muss he sien Utbillen ünnerbreeken, um mehrere Johren in de sweedsch Armee Deenst to maaken. 1951 hett he sien Doktertitel maakt un wurr ansluutend Perfesser an de Universität in Lund. Acht Johr later övernehm Carlsson den Lehrstohl för Pharmakologie an de Universität Göteborg, den he bit to sien Emeriteeren 1989 behull. In de 1950er Johren hett he de Substanz Dopamin as eegenständig Neurotransmitter (Signalstoff, Botenstoff) un sien Utwirkungen up dat minschlich Gehirn opdeckt. Bi dat Bekämpen vun de Parkinson-Krankheit, de, as Carlsson 1960 wiesen kunn, dör en Mangel vun dissen Signalstoff in bestimmten Hirnstammregionen utlööst wurrd, harr he dör disse Opdecken un de sück ansluuten Forschungsarbeit up dit Gebiet maatgeven Andeel.
Alkan
Verarbeiten un Bruuk
Woto en Alkan bruukt warrt, lett sik teemlich goot an de Tall vun de Kohlenstoffatomen fastmaken. De Afgrenzen is dorbi aver eher groff un gellt nich streng. De eersten veer Alkanan warrt vör allen to’n Heizen un Kaaken bruukt. Methan un Ethan sünd de Hööftbestanddeelen vun’t Eerdgas. Se warrt normalerwies ünner Druck in de Gasphaas lagert. För den Transport is dat aver günstiger, dat Gas in de fletige Phaas to bringen. Dorto mutt dat ünner hogen Druck tosamendrückt warrn.
Propan und Butan künnt dorgegen al bi teemlich sieten Durck fletig maakt warrn un warrt dorüm in Fletiggas insett, dat as Driefstoff bruukt warrt – as Autogas in Brennmotoren oder in de Bueree to’n Andrieven vun Treckers. Propan warrt wieter ok in Propangasbrenners bruukt. Butan warrt veel as Füertüüchgas insett. Wenn de Fletigkeit, de ünner lichten Druck steiht, utströömt, geiht se in das Gasphaas över mit lütte Drapens dorin un lett sik so licht tünnern. Butendem warrt de beiden Gasen ok as Driefgas in Spraydosen bruukt.
Pentan bit Oktan sünd Fletigkeiten, de licht verdunsten doot. Se döögt dorüm goot as Brennstoff in normale Brennmotoren, vun wegen dat se in de Brennkamer licht in’t gasförmigen Tostand wesselt un dor keen Drapens billt, wat de Gliekmatigkeit vun’t Verbrennen stören de. In’n Driefstoff schüllt blots vertwiegte Alkanen rin, vun wegen dat se nich de Negen hebbt, fröh to tünnern, as de n-Alkanen. En Maat för’t Fröhtünnern is de so nöömte Oktantall. Se gifft an, wo dull en Brennstoff to’n fröhtünnern neegt. As Betogsgrött för de Ontaktall sünd de beiden Alkanen n-Heptan un iso-Oktan (2,2,4-Trimethylpentan) wählt worrn. Heptan tünnert meist fröh un hett de Oktantall 0, wiel iso-Oktan dat kuum maken deit un dorüm de Oktantall 100 hett. De Oktantall vun en Driefstoff seggt, wovun Mischproportschoon vun iso-Oktan un n-Heptan an’n besten de Kloppegenschoppen angifft. Blangen jemehr Funkschoon as Brennstoffen warrt de middleren Alkanen ok as go’e Löösmiddels för nich-polare Stoffen bruukt.
Alkanen vun Nonan bit ruchweg to’n Hexadekan sünd Fletigkeiten mit teemlich hoge Viskosität, d. h. se sünd taagfletig un egent sik dorüm mit tonehmen Tall vun Kohlenstoffatomen jümmer weniger för normal Benzin. So billt dorför de Hööftbestanddelen vun Dieselkraftstoff un Kerosin (Flaagbenzin). De Funkschoonswies vun en Dieselmotor oder vun en Turbien is en annere as de vun’n Otto-Motor. Vun dorher speelt de Viskosität hier keen Rull. Man, bi deepe Temperaturen kann Dieselkraftstoff aver wegen den hogen Andeel vun langkedige Alkanen verklamen. Dat is en Problem, dat vör allen in kolle Rebeden in de Neeg vun de Polen vörkummt. Wieter is disse Frakschoon ok Bestanddeel vun’t Petroleum un weer fröher för Petroleumlampen bruukt.
Alkanen, de höger as dat Hexadekan sünd, billt wichtige Bestanddeelen vun’t Heizööl un vun’t Smeerööl. In disse Funkschoon wirkt se togliek ok as Korrosionsschuulmiddel, vun wegen dat jemehr hydrophobe Egenschop Water vun de Deelen afholl, de anners rusten künnen. Vele faste Alkanen warrt för Paraffinwass bruukt, worut to’n Bispeel Kersen maakt warrt. Dat is aver nich to verwesseln mit echt Wass, dat vör allen ut Estern besteiht.
Alkanen mit Kedenlängen vun 35 un mehr warrt in’n Asphalt mischt un dormit as Stratenbelag insett. Alltosamen hebbt de högeren Alkanen aver keen grote Bedüden un warrt dorüm tomeist dör Cracken in sietere Alkanen opsplitt
Alkanen in de lebennigen Natur
In de Natur kamt Alkanen op veele verschedene Wiesen vör, tellt liekers aver bioloogsch nich to de essentiellen Stoffen.
Alkanen bi Bakterien un Archaeen
duum|Dat vun dit Rindveeh produzeerte Methan kummt in Wohrheit vun bakterienordige Leevwesens, de Methanbillners Sünnere Bakterienorden sett Alkanen in jemehrn Stoffwessel üm. Dorbi warrt Kohlenstoffkeden mit gerade Tallen lever ümsett, vun wegen dat se beter aftoboen sünd, as welke mit ungerade Tallen.
Annersrüm produzeert eenige Archaeen, de so nöömten Methanbillners, Methan in grote Mengden ut Kohlenstoffdioxid. De dorför nödige Energie kriegt se dör Oxidatschoon vun molekularen Waterstoff:
Alkanen bi Planten un Poggenstöhl
Ok bi de dree eukaryootschen Hööftgruppen vun de Leevwesens, de Poggenstöhl, Planten un Deerten speelt Alkanen en Rull, wenn ok keen grote. Bi de eersten Grupp kamt vör allen de flüchtigen sieten Alkanen vör, neemlich in de Sporen. Eenige sünnere Gesten, de Alkangesten, nütt Alkanen as Energie- un Kohlenstoffborn. De Kerosinpoggenstohl (Amorphotheca resinae) bruukt för sien Stoffwessel an’n leefsten Flaagbenzin ut langkedige n-Alkanen.
Bi de Planten finnt sik blangen orgaansche Stoffen, de vertwiegte, zyklische, nich-sättigte un Heterokomponenten bargt, vör allen de langkedigen fasten Alkanen wedder. Tosamen mit annere Verbinnen billt se bi meist all Planten en faste Wassschicht, de de an de Luft freeliggen Butenhuut, de Cuticula, bedecken deit. So schuult se gegen Utdrögen, gegen dat Utwaschen vun wichtige Mineralen dör Regen un nich toletzt ok gegen Bakterien, Poggenstöhl un Schaadinsekten, de mit jemehr Benen faken in de wassordige Schicht insacken doot un dordör bi’t Lopen hinnert warrt. Ok de gleemen Schicht Op Aaft un Frücht as Appel bestaht ut langkedige Alkanen. De Kohlenstoffkeden hebbt dorbi meist twüschen twintig un veertig Atomen un kamt ut Alkansüren tostannen wiel de Wassdomsphass vun de Planten. AS de Alkansüren ut C2-Eenheiten opboet warrt (Zitratzyklus) un Alkanen dör Verleren vun de Carboxyl-Grupp – d. h. dör Decarboxyleeren – billt warrt, wiest de Alkanen in Blattwass vun de högeren Landplanten vör allen Kohlenstofftallen mit ungerade Tall op. Woans dat Wass nipp un nau tosamen sett is, hangt nich blots vun de Plantenoort af, man ok vun de Johrestiet un vun annere Ümweltfakters as De Lichtbedingen, Temperatur oder de Luftfuchtigkeit. Man weet vundaag aver, dat vör allen Grääs, an’n düütlichsten Grääs ut de Tropischen un subtropischen Vegetatschoonsrebeden (in Steppen un Savannen), in’n Vergliek to de Bööm un Strüker in de Regel ’n beten wat längere Kohlenstoffkeden opwiesen doot. Wetenschopplers nütt dissen Ümstand in de Nehrmiddelforschung vun Herbivoren ut, jüst so as Klimaforschers to’n Beoordeelen vun de klimaafhangigen Grasverdelen op de Eer in de geoloogschen verleden Tiet.
Annere ökoloogsche Utwirken
duum|Blööt vun’n Groten Spinnen-Orchis (Ophrys sphegodes) En Bispeel, bi dat de Bruuk vun Alkanen in Platen un bi Deerten in Rull speelt, is de ökoloogsche Wesselrelatschoon twüschen de Andrena nigroaenea, de to de Sandimmen (Andrena) höört, un de Orchideen-Oort Grote Spinnen-Orchis. De Plant is op dat Bestöven dör de Imm anwiest. Aver ok de Sandimmen bruukt Pheromonen to’n Söken vun Partners. In’n Fall vun de Andrena nigroaenea sett de Seken en Mischen in, dat ut Trikosan (C23H48), Pentakosan (C25H52) un Heptakosan (C27H56) in de Proportschoon 3:3:1 besteiht. De Heken warrt dör dissen tyypschen Röökstoff anlockt. De Orchidee nütt dat ut: Deelen vun jemehr Blööd seht optisch ’n beten so ut as en Sandimm, man togliek ströömt se ok grote Mengden vun de dree Stoffen ut, de in dat Pheromon binnen sünd, un d dat jüst in de richtige Proportschoon, as de Seken dat hebbt. Dordör warrt vele Heken to de Blöden lockt un maakt dor en sonöömte Pseudokopulatschoon, dat heet se versökt sik mit de vörtüüschte Partnersche op de Blööt to poren. För de Imm blifft de Spood natürlich ut, man de Pollen warrt dorbi op dat Insekt överdragen un so na annere Blöden bröcht, wat wichtig is för’t Foortplanten vun de Orchidee.
Danckert
Kiek ok bi: Dankert.
Pfandl
Pfandl betekent
Pfandl is de Familiennaam von
Arteria infraorbitalis
thumb|De Arterien vun’n Kopp De Arteria infraorbitalis („Ünnerogenslagader“) is en Arterie vun’n Kopp.
Se twiegt ut den drüdden Afsnitt vun de Arteria maxillaris („Böverkeevslagader“) in’t Rebeet vun de Fossa pterygopalatina af. Dör dat Foramen maxillare geiht se in den Böverkeevknaken rin un dörlöpt em in’n Canalis infraorbitalis – tosamen mit de Veen mit den glieken Naam un den Nervus infraorbitalis – un kummt an’t Foramen infraorbitale wedder an de Böverflach vun’t Gesicht.
Noch in’t Rebeet vun de Fossa pterygopalatina twiegt ut de Arteria infraorbitalis mehrere Adern af, de de buteren Ogenmuskeln un de afleiden Tranenweeg versorgt. In’n Canalis infraorbitalis gaht vun ehr Twiegen an de Böverkeevtähnen af, un wenn se dör dat Foramen infraorbitale wedder na baven kummt, versorgt se de böveren Delen vun de vördere Gesichtshälft. Dorbi billt se Anastomosen mit de Endtwiegen vun de Arteria facialis.
Holtswien
Holtswien betekent
Nunnely
Nunnely is de Familiennaam von
Siemtje Möller
Siemtje Victoria Regine Ilse Santjer Möller (* 20. Juli 1983 in Emden) is en düütsch Politikerin (SPD) un wurr 2017 in den Düütschen Bundsdag wählt.
Se wunn dorbi dat Direktmandat vun den Wahlkreis 26 Friesland/Willemshaven/Wittmund. Möller hett in Chöttingen Franzöösch, Spaansch un Politik studeert un hett toletzt an dat Nee Gymnasium in Willemshaven arbeit. Siet den 8. Dezember 2021 is se Parlamentarsch Staatssekretärin bi de Bundesministerin för Verdeffenderen.
Privates
Se is verheiraadt un hett se twee Söhns.
Höß
Höß is de Familiennaam von
Ilse-Marie Voges
Voges is 1943 in Rist boren. Se is verheiraadt mit’n Journalist un Redaktör Detlef Voges. Se hebbt fief Kinner.
Höß
,
Toman
Toman is de Familiennaam von
Ilse-Marie Voges
Voges arbeidt as fre’e Journalistin för de Kreiszeitung Syke un maakt dor Berichten ut de Region, Theaterkritik, Reisberichten un Reportaschen för dat Magazin zum Sonntag. Vun 1980 af an hett se Sünnavends de plattdüütsche Gloss Us Ilse in de Kreiszeitung maakt un bet hüüt över 1.350 Bidrääg in disse Gloss hatt.
Toman
,
Kiek ok bi: Thoman, Thomann, Tomanová, Tomann.
Banff (Brenneree)
Banff weer en Whisky-Brenneree in Inverboyndie bi Banff, Banffshire, Schottland.
El Venado
El Venado betekent
Banff (Brenneree)
Historie
James McKilligan hett 1824 ünner den Naam Mill of Banff in de Neeg vun de Colleonard Farm den Vörgänger vun de Destille apenmaakt. As he 1837 doodbleev, hett Alex Mackay de Brenneree wieterföhrt. Se güng 1852 an James Simpson un sien Söhn James jr.
Höß
Kiek ok bi: Höss, Hoess.
Banff (Brenneree)
Historie
1863 hett James Simpson jr. en poor Kilometers wieter de ne’e Inverboyndie distillery boet. De olle Brenneree is dorna stillleggt worrn. An’n 9. Mai 1877 is dat Hööfthuus vun de Destille afbrennt, man in’n Oktober künn al wedder produzeert warrn, vun wegen dat de Lagerhüüs un de Molteree nich bedrapen weern. Siet de Tiet hett de Brenneree en egenen Sprüttenwagen hatt as eerste in de Gegend. In’n März 1932 hett de Scottish Malt Distillers Ltd. (SMD) de Brenneree övernahmen.
David Toman
David Toman is de Naam von
Banff (Brenneree)
Historie
Bi en Luftangreep an’n 16. August 1941 is de Brenneree dör en düütsche Junkers Ju 88 swoor drapen worrn. Ut dat Lagerhuus 12, dat vullstännig tonichten maakt weer, lööp brennen Whisky op de Straat un de Feller. Keih op de Waid hebbt den Whisky, de nich verbrennt weer sopen un künnen den Dag dorop nich molken warrn, vunwegen dat se noch nich wedder stahn künnen. Aanten un Göös in de Dieken ümto sünd ddelwies an Alkoholvergiften doodbleven. Bit to’n Enn vun’n 2. Weltkrieg weer de Brenneree as Ünnerkumst för Suldaten bruukt, dorna lööp de Produkschoon wedder an.
An’n 3. Oktober 1959 hett de Ketelsmeed Norman Forbesd bi Löötarbeiten en Explosion utlööst, de grote Deelen vun de Destille tonichten maakt hett. An’n 31. Mai 1983 is de Brenneree för jümmer dicht maakt worrn. Twee Johren later weer se afboet. Dat letzte grote Huus vun de Anlaag is an’n 11. April 1991 dör en Füer toschannen kamen.
Produkschoon
De Brenneree Banff hett to dat schottischen Whiskyrebeet Speyside höört un nöhm dat Water för de Produkschoon ut den Boyne Burn an de Fiskaidly Quellen. Toletzt is mit een wash still un een spirit still produzeert worrn. Bit 1924 is de Whisky ut Banff noch dreefack brennt worrn.
David Toman
* David Toman (* 1988), tschechschen Grasskilöper,
Ilse-Marie Voges
In de Tiet vun März 1997 bet Oktober 1999 hett se bi 50 Bidrääg för de Reeg Hör mal’n beten to bi NDR 1 opnahmen. Un vun 1989 bet 2002 hett se elk Johr in’n Dezember Moderator bi’n Plattdüütschen Talk in’n Roothuus vun de Stadt Syke maakt.
Nunnari
Nunnari is de Familiennaam von
Ilse-Marie Voges
För ehren Insatz för dat Projekt „Brücke der Hoffnung“ in de Bosnien-Help un för ehren langen Insatz för de plattdüütsche Spraak hett Voges 2007 dat Verdeenstkrüüz vun’n Neddersassischen Verdeenstorden kregen.
Talisker
Talisker is en Whisky-Destille op dat Eiland Skye in Schottland. De Brenneree höört to’n Spirituosenkunzern Diageo (fröher: United Distillers). De Whisky ut de Destille warrt as Deel vun de Classic-Malt-Reeg vun den Kunzern in’n Hannel anboden.
Historie
De Brenneree Talisker is in’t Johr 1831 vun de Bröder Hugh un Kenneth MacAskill in den Oort Carbost an’t Över vun’n Loch Harport grünnt worrn. De Naam is afleidt vun dat Goot Talisker House, de en poor Mielen wieter na Westen to in de Bargen liggt. As de Bröder doodbleven weern, hett Donald MacLennan de Destille övernahmen. He weer aver keen go’en Gewarfsmann un güng al wenige Maanden later pleite. De Brenneree weer denn vun J.R.W. Anderson wieterföhrt, de aver ok gau pleite güng un sogor wegen Bedrug insparrt worrn is, vunwegen dat he Whisky, de noch op Lager wesen hebben schall, verköfft hett, den dat in Wohrheit aver gor nich geev.
duum|hochkant|Bar in’t Besökerzentrum De Destille sülvst hett dorvun aver keen Schaden nahmen. De schottische Schriever Robert Louis Stevenson beteken den Whisky in en Gedicht as the king o’ drinks („den König vun de Drunken“). De nächsten Besitters weern Alexander Grigor Allan, en Finanzverwalter ut Morayshire, un Roderick Kemp, de in Aberdeen mit Wien un Spirituosen hanneln de. Se boen de Destille wedder op un hebbt mit en Kapazität vun 40.000 Gallonen in’t Johr produzeert. 1892 bleev Allan de alleenige Besitter vun de Brenneree. Na sien Dood hebbt de Verwalters denn de Talisker Distillery Co. LTD grünnt, de kort late rmit de Dailuaine-Brenneree to de Dailuaine-Talisker Distilleries LTD fusioneert sünd.
1900 is bi de Brenneree en Pier boot worrn, so dat nu Scheep bi jeden Waterstand anleggen künnen. Butendem is en Feldbahn to’n Verbinnen vun de Produkschoonssteden mit de Hüüs vun de Arbeiters inricht worrn. De Manager Thomas MacKenzie is 1916 doodbleven. Dorna hett en Konsortium, to dat ok John Walker & Sons hören de, de Mehrheit vun de Aktien övernahmen. Ut dat Konsortium is 1925 de D.C.L. (Distillers Company Ltd.) entstahn. 1928 is de Produkschoon vun dat fröhere dreemolige Brennen op dat tweemolige Brennen ümstellt worrn, as dat vundaag noch begäng is.
duum|De Brennblasen vun Talisker In’n November 1960 geev dat en Füür in de Produkschoonsanlaag, de dorbi toschannen kamen is: Een vun de Ventilen an de spirit still 1 weer vergeten worrn to to maken, vördem de Brenndörgang losgüng. Un as dormols de Brennblasen noch mit Kahl hitt maakt worrn sünd, füng dat överlopene Destillat an to brennen un sett ok dat Huus in Brand. De Brenneree is 1962 wedder jüst so as dat Original opboet worrn, üm den oorsprünglichen Smack vun den Whisky to wohren.
Colshorn
Colshorn is de Familiennaam von
Talisker
Historie
Bit 1972 bedreev Talisker en egene Molteree. Man siet denn köfft de Brenneree dat Molt as de meisten schottischen Brennereen vun annere Produzenten, as to’n Bispeel vun Glen Ord. Vundaag höört de Destille to de United Distillers & Vinters LTD, de siet 2002 to Diageo höört. Talisker warrt veel ok vun Touristen besöcht, de sik in dat goot utboete Besökerzentrum ümkieken un den Whisky kosten oder ok de Produkschoonsanlagen besichtigen künnt.
Colshorn
Kiek ok bi: Kolshorn.
Talisker
Produkschoon
duum|hochkant=0.6|18-johrigen Talisker De Talisker-Brenneree höört to dat schottische Whisky-Rebeet Eilannen. In de Produkschoonssteed gifft dat fief Brennblasen: twee wash stills to 14.706 l un dree spirit stills to 11.024 l. Ansteed vun moderne Kondenser warrt jümmer noch mit Kondenseerspolen arbeit, vunwegen dat de den Smack „vuller“ maken schüllt. Vundaag warrt de Brennblasen mit Waterdamp hitt maakt, de in en Nevenhuus mit Öölfüür tüügt warrt. För de Produkschoon warrt teemlich törfig Molt mit en teemlich hogen Phenolandeel vun 25 ppm bruukt. Man, ok dat Water för de Produkschoon, dat ut veerteihn verscheden Borns stammt, löpt över Törf, wat den Smack noch intensiver maakt.
Talisker warrt veel as Single-Malt-Whisky verköfft, is aver ok Bestanddeel vun verschedene Blend-Whiskys. De bekannste dorvun is de Johnnie Walker, de ok vun Diageo sülvst herstellt warrt. Talisker-Whisky warrt aver ok för de Produkschoon vun den Whiskylikör Drambuie verwennt.
Landkreis Celle
De Landkreis Celle is en Landkreis in de ööstlichen Mitt vun Neddersassen. He hett. De Kreisstadt is Celle, wat togliek ok de gröttste Stadt in’n Kreis is.
Roderick MacKinnon
Roderick MacKinnon (* 19. Februar 1956 in Burlington, Massachusetts) is en US-amerikaansch Biochemiker un Mediziner un Perfesser för Molekulare Neurobiologie un Biophysik an de Rockefeller University. Tosommen mit Peter Courtland Agre kreeg he 2003 den Nobelpries för Chemie för sien Verkloren vun den Permeatschonsmechanismus in Kaliumkanälen.
Leven
Roderick MacKinnon is in Burlington upwussen un schreev sück eerst an de University of Massachusetts in Boston in. Nah een Johr is he aber all an de ansehn Brandeis University wesselt, um sien Studien vörantodrieven. He kreeg dor 1978 en Bachelor in Biochemie, wiels he för sien Afslussarbeit ünner Christopher Miller den Transport vun Kalzium över de Zellmembran ünnersöken dee. An de Brandeis University hett he ok sien tokünftige Ehefru un Arbeitskollegin Alice Lee drapen.
Nah sien Abschluss an Brandeis is he in dat Medizinprogramm vun de Tufts University intreeden. 1982 hett he dor sien Utbillen as Dokter afslooten un hett dornah as Internist in dat Beth Israel Hospital in Boston arbeit. Doch mit disse Arbeit kunn he sien Wunschkarriere nich wieder verfolgen un so kehr he 1986 to Christopher Miller nah Brandeis as Post-Doktorand torüch. 1989 wurr he Assistenzperfesser an de Harvard University, wo he de Interaktschonen vun den Kaliumkanal mit en spezifisch Toxin ut Skorpiongift studeer un sück sülvst de Methoden vun de Kristallstrukturanalyse bibroch.
1996 wurr he an de Rockefeller University as Perfesser un Direkter vun dat Labor för Molekulare Neurobiologie un Biophysik beropen. Dor fung he mit de Strukturopkloren vun de Kaliumkanäle an,de besünners wichtig för dat Nervensystem sünd un dat Kaliumionen mögelk maaken, de Zellmembran to passeeren. Ionenkanäle sünd ünner annern för de Funktschoon vun dat Nervensystem un de Muskeln wichtig. Dat Aktschonspotentschal in Nervenzellen wurrd ertüügt, wenn en Ionenkanal up de Böverflach vun en Nervenzelle dör en chemisch Signal, dat vun en dicht bi liggen Nervenzelle utsend wurrd, apen maakt wurrd, woruphen sück en elektrisch Spannungspuls längs de Nervenzellenböverflach dordör fortplant, dat in' Verloop vun eenig Millisekunden en ganz Reeg vun Ionenkanälen apen maakt un slooten wurrn.
Vör MacKinnon weer de nipp un nau Struktur vun de Kanäle un hör Funktschonswies unbekannt un Spekulatschonen överlaaten. Doch nah blots twee Johren an de Rockefeller University gelung hüm dat 1998 trotz all Hinnernisse, de de Strukturopkloren vun integraler Membranproteine bit to dissen Tiepunkt binah unmögelk maaken deen, en exakte dreedimensionale Struktur vun en Kaliumkanal vun Bakterien heruttobringen. Dordör kunn ok de hooch Selektivität vun disse Kanäle för Kaliumionen verklort wurrn – de lüttger Natriumionen können nich passeeren. De wetenschaplich Facktietschrift Science hett disse Leistung as en vun de gröttsten wetenschaplich Erfolgsgeschichten vun dat Johr 1998 betekent.
Sien Arbeit hett he hööftsächlich an de Cornell High Energy Synchrotron Source (CHESS) vun de Cornell University un an de National Synchrotron Light Source (NSLS) des Brookhaven National Laboratory utführt.
Dankert
Dankert betekent
Roderick MacKinnon
Leven
1999 deel sück MacKinnon den Albert Lasker Award for Basic Medical Research mit Clay Armstrong un Bertil Hille – en vun de gröttste Utteknungen för en Wetenschapler up dat Rebeet vun de Medizin. In dat Johr 2000 wurr he in de amerikaansch National Academy of Sciences wählt un hett siether tallriek wiedere Utteknungen kreegen, so 2000 den Rosenstiel Award, 2001 sowohl den Perl-UNC Neuroscience Prize al ok den Gairdner Foundation International Award, 2003 den Louisa-Gross-Horwitz-Pries un 2005 den Hans Neurath Award vun de Protein Society. 2003 kreeg MacKinnon den Nobelpries för Chemie.
Landkreis Celle
Historie
De Landkreis Celle is an’n 1. April 1885 in’n Rahmen vun en Ümbilln vun de Kreisen in de Provinz Hannober ut de ollen Ämter Celle un Bargen un de Öörd Bröckel, Wiedenrode, Bohlenbruch, Langlingen, Hohnebostel, Fernhavekost, Neuhaus un Nienhof vun’t Amt Maanze tosamendoon worrn. Verwaltungssitt is de Stadt Celle worrn, de sülvst kreisfree bleev, bit se 1973 in den Landkreis Celle opnahmen worrn is.
Dankert
Dankert is de Familiennaam von
Bochmann
Bochmann is de Familiennaam von
Puerto Escondido
Puerto Escondido betekent
Bochmann
,, ,
Landkreis Celle
Historie
Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von Kreis Celle op Landkreis Celle ännert.
Kreisdag
De Kreisdag in Celle sett sik siet de letzten Kommunalwahl an’n 11. September 2011 so tosamen:
Wapen
Dat Wapen vun’n Landkreis wiest en blauen Lüümborgen Löwen op geolden Grund, de twüschen sien Vörderpranken en root Hart hollen deit.
Verkehr
Dör den Landkreis Celle sülvst verlöpt keen Autobahn. De nächsten beiden Autobahnen sünd de BAB 2, de süüdlich vun’n Landkreis dör Hannober föhrt un en vun de wichtigsten Oost-West-Verbinnen in Düütschland dorstellt, un de BAB 7, en vun de bedüdenste Noord-Süüd-Verbinnen, de den Landkreis Celle in’n Westen flankeren deit.