cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fagott
Berühmt Fagottisten
Mozart sien Fagottkonzert is för Freeherrn Thaddäus Wolfgang von Dürnitz (1756–1807) schreeven, sien „Sinfonia concertante“ för den Mannheimer Virtuosen Georg Wenzel Ritter (1748–1808). Carl Maria von Weber sien Konzert is den Münchner Fagottisten Georg Friedrich Brandt widmet, Richard Strauss hett sien „Duett-Concertino“ den dormaligen Solisten van de Wiener Philharmoniker mit de Widmung „Hugo Burghauser, dem Getreuen“ toeegnet.
Komponeeren Fagottisten weern ünner annern Etienne Ozi (1754–1813), François Devienne (1759–1803), Adolph Weiss (1891–1970) un Victor Bruns (1904–1996). De engelsch Komponist Edward Elgar hett in en Blaserquintett mitwarkt, för dat he sülvst de Stücke schreev.
Van de modern Fagottisten sünd besünners Milan Turković un Klaus Thunemann to nömmen, de völ to de Entwicklung van de Speeltechning un de Bekanntheit van dat Instrument bidragen hemm.; de italieensch Fagottist Sergio Azzolini is vör allen dör sien verstärkt Insetten för dat  Barockfagott bekannt wurrn. Wiedere wichtige tietgenössisch Musiker sünd in de List van Fagottisten upführt.
Pädagogik
Bedüüdend Verfaater van Fagottscholen un Etüdensammlungen sünd Julius Weissenborn, Ludwig Milde, Alamiro Giampieri un Karel Pivonka. De meesten van de hemm ok sülvst Fagott speelt, ok hüüd sünd noch eenige berühmt Fagottisten ok ad Pädagoog düchtig spoodriek, as Klaus Thunemann oder Milan Turković, de nich to tellen Schölern dat Recken van bedüüdend Positschonen in internatschonalen Orchestern mögelk maakt hemm.
Wegen de Grött un dat Gewicht van dat Instrument wurr lang Tiet eerst in dat Öller van etwa 13 Johren mit de Fagottünnerricht anfungen. Intüschen schient sück de Regel dörtosetten, nah de jung Fagottist mindst „twee Finger breet“ oder „een Hand breet“ grötter ween sall as sien Instrument, so dat dat ok all negenjohrige Fagottisten gifft. Siet den 1900er Johren wurrn aber de in dat 18. Johrhunnert utstorven Bauformen van de lütt, nah baben transponeerend Quart- un Quintfagotte för den Ünnerricht van jüngere Schöler weer herstellt („Fagottino“). För disse Instrumente entstaht loopend nee Öövens- un Vördragsstücke; disse Praxis wurrd aber nich van all Fagottlehrern ünnerstütt.
Instrument van dat Johr 2012
2012 wurr dat Fagott van den Landesmusikrat Sleswig-Holsteen to dat Instrument van dat Johr wählt. Wiels dit Johr wurr hüm besünner Upmarksomkeit todeel mit dat Teel, Upmarksomkeit un nee Begeisterung för dat Instrument to waaken. In tallriek völfältig Konzerten, Workshops un Veranstaltungen wurr för de spezifischen Klangfarven, Speeltechniken un Fienheiten van dat Fagott begeistert. Tallriek Veranstaltungen rund um dat Fagott wurrn van den Landesmusikrat sammelt, bekannt maakt un dormit Werbung bedreeven.
De Deutsche Orchestervereinigung hett disse Kampagnen ebenfalls ünnerstütt.
Sonstiges
2010 hemm fief Ünnernehmen in Düütschland insgesamt 2.326 Fagotte un Oboen produzeert.
Slott Pudagla
Historie
Siet DDR-Tieden deent dat Huus as Restaurant.
Vermote
Vermote is de Familiennaam von
, ,
Aava
Aava is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Ava, Awa.
Baldy Beacon
De Barg is de Waterscheed twüschen Roaring Creek in’n Noordwesten, Boomsma Creek in’n Noorden (flütt in’n Roaring Creek), Caves Branch in’n Noordoosten un in’n Süden en Beek, de in’n Macal River münnt.
Thornbury
Thornbury betekent
Thornbury is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Thornburgh, Thornborough, Thornbury Township.
Franz Ludwig Schenk von Castell
Franz Ludwig Schenk von Castell is de Naam von
* Franz Ludwig Schenk von Castell (1671–1736), düütschen Förstbischop,
Les Ormes
Les Ormes betekent
Kaimaninseln
De Kaiman-Eilannen (engl.: Cayman Islands) sünd en Inselgrupp in de Karibische See un höört to de Överseekuntreien vun dat Vereenigte Königriek mit to. Den Naam hefft de Eilannen vun de verscheden Aarden vun Steertüzen un Reptilien, de hier leven doot, un de an'n Anfang mit Kaimane verwesselt wurrn sünd.
Geographie
De Inselgruppe besteiht ut de dree Inseln Grand Cayman, Little Cayman un Cayman Brac. Se liggt bi 350 km süüdlich vun Kuba. Alltohopen sünd de Eilannen bi 262 km² groot, man Grand Cayman maakt dor mit 197 km² mit Afstand den gröttsten Deel vun ut. De Inselgruppe is bloß de hööchste Topp vun den Kaimanruggen. Dt is en Bargkeed, de unner de See liggt un de bit na Kuba henrecken deit.
In'n Norden vun de Insel liggt, twuschen Rum Point un Conch Point de North Sound. Dat is en 80 km² grode Baai mit sied Water, wat tomeist 1,8 bit 3,8 m deep is.
Inwahners
Up de Eilannen leevt alltohopen 45.436 Inwahners. Dor sünd um un bi 90 % vun up Grand Cayman tohuse. Mit de Johrhunnerte sund dor ganz verschedene Völker henkamen, de sik goot mit'nanner verdregen doot. Wat as scheneerlich un wat as anstännig ankeken warrt, dat hangt jummers noch vun de eersten Siedlers in dat 18. Johrhunnert af. De weern vun Grootbritannien her kamen. De meisten Inwahners hoolt sik an den christlichen Gloven.
Geschichte un Politik
Christoph Kolumbus hett de Inseln an'n 10. Mai 1503 funnen, as siene Scheepe vun den oorntlichen Kurs afkamen weern. Vunwegen de Schildkröten, de dor tohuse weern, hefft de Eilannen toeerst den Naam „Las Tortugas“ kregen, man vun 1540 af an heet se „Caymanas“. Eerst vun 1666 af an sünd Siedlers vun Jamaika her up de Kaiman-Eilannen kamen, man vunwegen datt de Inseln faken överfullen un utplünnert wurrn sünd, sünd de denn wedder aftrocken. In den Verdrag vun Madrid hett Spanien 1670 de engelsche Hoheit över Jamaika un över de Kaiman-Inseln gellen laten. Domols höör de Inselgrupp to Jamaika to. Vun 1734 af an sünd de Eilannen duerhaftig besiedelt wurrn. En wettgevende Versammlung gifft dat up de Eilannen vun 1832 af an. As Jamaika unafhängig wurrn is, harrn sik de Inwahners vun de Kaimaninseln anners överleggt: Se sünd en Kolonie vun de Kroon vun dat Vereenigte Königriek wurrn un hefft en egen Gouverneur kregen. Vun 1962 af an gellt de Kaiman-Eilannen as Kroonkolonie un dröövt sik, na binnen hen, sülms verwalten. In dat Johr 2004 hett de Hurrikan „Ivan“ grote Deele vun de Inseln to Dutt maakt.
Bertuzzi
Bertuzzi is de Familiennaam von
Severson
Severson is de Familiennaam von
Vermoim
Vermoim betekent
Evanston
Evanston betekent
Kiek ok bi: Evanston Township.
Historie vun Kap Verde
thumb|250px|De Eilannen vun Kap Verde op en Satellitenopnahm De Historie vun Kap Verde, en Inselgrupp vör de westafrikaanschen Küst, lett sik groff in veer ünnerscheedlich Afsnitten ünnerdelen.
Översicht to de Phasen
De eerste Phaas liggt in de Antike un dat Middelöller is vun de annern dree to scheden. Weten över den eersten Afsnitt gifft dat meist blots ut sekundäär Borns, sünners ut de ollen Mythen ut dat Rebeet vun de Middellannsche See. Ünner de Historie vun Kap Verde warrt dorüm normalerwies de Vörgäng verstahn, de sik siet dat Opdecken dör de Portugesen to’n Anfang vun de Neetiet afspeelt hebbt.
Dat Opdecken vun de Kapverdschen Eilannen un dat Daallaten vun Lüüd in de tweeten Half vun’t 15. Johrhunnert dör portugeesche oder in portugeesch Deensten stahn Seefohrers tomeist ut Italien stellt de tweete Phaas dor. Dorna keem as drüdden Afsnitt de Entwickeln vun de Kreolsch Kultur un vun de kreolsch Spraak, wat de Inwirken vun’t portugeesch Moderland mit dat kulturell Arf vun de afrikaanschen Slaven verbunnen hett. In de glieke Tiet keem dat to en Mischen vun de verscheden Andelen vun Inwahners to de Ethnie vun de Mulatten, de de gröttste Tall vun de Inwahners billn un vun’n Utsehn nich vullstännig afrikaansch, man ok nich vullstännig europääsch weern. Bi de Inheimschen as ok bi Frömde hett dat gau dorto föhrt, dat en tyypsch „kapverdische“ Identität wohrnahmen weer.
De letzte, bit vundaag anduern Afsnitt vun de kapverdschen Historie is dat Opkamen vun en egen Natschonalgeföhl un de Weg in de Unafhangigkeit, wat dör de Kultur un de dormit verbunnen Identitätstiften utlöst weer, hen to en egenstännig Staat. Disse Staat wiest de wohrschienlich demokraatsch’sten Strukturen ünner de afrikaanschen Staaten op. De Historie vun Kap Verde is in ehrn Verloop eng mit de vun Portugal verknütt. Ünner jemehr Kolonialherrschap harr dat Land faken to lieden un hett sik dorvun in en lang anhollen Kamp opletzt free maakt.
Naam
thumb|250px|Laag vun Kap Verde vör de afrikaanschen Atlantikküst De Inselgrupp hett ehrn Naam vun dat Gröne Kap (port.: „Cabo Verde“), wat de westliche Spitz vun Afrika is. Dat Kap liggt nöördlich vun Dakar in Senegal, ruchweg op’n lieken Bredengrad as de Eilannen vun Kap Verde.
De Naam wiest op de Historie vun’t Opdecken hen un hett mit de Technik vun de Navigatschoon in de Antike un late Middelöller to doon. As dat vör’t 18. Johrhunnert noch keen seker Methoden geev, de geograafsch Läng to bestimmen, sünd de Seefohrers an de westafrikaanschen Küst langseilt bit na’t gröne Kap (in de Antike as Hesperu ceras betekent), dat se in’n wieten Atlantik nich an de Eilannen vörbischippern deen.
De antike Naam Gorgaden betög sik op de mythisch Geschicht vun Perseus, de dor op de Eilannen Medusa (Gorgo bi de Römers) – de enzige vun de dree Gorgonen-Süstern, de doodblieven künn – den Kopp afhaut hett. Dat güng blots mit en Trick, dormit he nich bi ehrn Anblick to Steen warrn de. In de Antike hebbt de Lüüd ok glöövt, dat dor op de Eilannen de karthagsche Seefohrer Hanno lannt weer, twee as gorillai betekente Wievers doodmaakt un jem de Huut aftogen und jemehr Fell in’n Tempel vun de Tanit in Karthago utstellt harr – tohopen mit den Bericht vun Hanno över sien Fohrt. De Bericht ut de Tiet vun Hanno sülvst un de Laag vun den besöchten Vulkan Theon Ochema lett aver dorop sluten, dat sik dit Begeevnis nich op de Kapverden afspeelt hett, man in’n Gulf vun Guinea.
De hüütige Naam Kap Verde is also afleidt vun de Navigatschoonssteed för de Anfohrt un hett nix dormit to kriegen, woans dat Klima oder Deerten- un Plantenriek op de Eilannen utsehn doot oder fröher mol utsehn hebbt. Dat warrt ok dordör ünnermuert, dat Christoph Columbus anmarken de, dat de Beteken gor nich so recht passen deit to de tomeist drögen un wööstordigen Eilannen. Columbus weer 1498 op sien drütten Reis na Amerika bi de Kapverden vörbiföhrt. Offiziell nöömt weer de Inselgrupp dör António da Noli, de den Archipel den Naam Ilhas do Cabo Verde („Eilannen vun’t gröne Kap“) geven hett.
Antike
Dör Plinius den Ölleren is överlevert worrn, dat de Seereis vun’t Gröne Kap röver na de Gorgaden na Xenophon Lampsacenus twee Daag op’n Schipp duert hett. De Geograaf Sebosus hett schreven, dat de Seereis vun de Kanaarschen Eilannen över de Gorgaden nit na de Hesperiden in’n Gulf vun Guinea veertig Daag bruuk. Arrian geev in sien Wark Indica för de Torüchreis vun Hanno vun de Hesperiden en nödige Tiet vun fiefundörtig Daag an. Dat mit disse Reisen ok tatsächlich de süüdliche atlantik meent weer, kann nipp un nau in’t Wark vun den Grammatiker Solinus nalest warrn, de Plinius Maior ziteert hett.
Man, in keen Born steiht wat dorvun to lesen, dat een op en Eiland ok an Land gahn is oder dat dor sogor Wahnsteden boot worrn weern.
In dat Wark vun den Geografen Claudius Ptolemäus warrt de Kapverden aver nich ansnackt, anners as dat Gröne Kap sülvst (as „Hesperu ceras seu cornu“). Aver vörher – an’n laatesten nadem Karthago in’t Johr 146 v. Chr. tonichten maakt weer – weer wohrschienlich al de punische Hannel in’n Westatlantik tosamenbroken. Al Polybius künn keen Henwiesen op den fröheren Hannel vun de Karthagers mehr finnen, de aver vun Herodot un Pseudo-Syclax un ok dör archäoloogsch Funnen in Marokko un Mauretanien eendüdig nawiest warrn künn.
Annere annahmen Opdeckens
thumb|left|200px|De Salien vun Pedra Lume op Sal Dat kann angahn, dat dör de dörvör günstigen vörherrschen Winnen un Seeströmen, de Eilannen al düütlich fröher dör Fischerslüüd vun de Mauren, Wolof, Serer oder Lebu – allns afrikaansch Volken vun de senegaleeschen un guineeschen Küst – opdeckt worrn sünd, man ahn dat för de Nawelt optoschrieven.
Villicht hebbt ok de Arabers de Kapverden besocht. De portugeesch-brasiliaansch Historiker Jaime Cortesão bericht to’n Bispeel vun en Legenn, dat de Araber en Eiland, dat Aulil oder Ulil nöömt weer, anstüert hebbt, üm dor Solt ut de natürlich vörkamen Salinen to winnen. De Beschrieven pass to de natürlichen Egenschoppen vun’t Eiland Sal un künn vun wegen de relative Neeg to’t afrikaansch Fastland ok wirklich angahn.
Mehr in’t Rebeet vun de Geschichten un Legennen höört aver woll, dat de Eilannen vun Kap Verde 1420 dör den chinees’schen Admiral Zheng He opdeckt weer. Vun den warrt vertellt, dat he ok al vör Christoph Columbus in Amerika wesen hebben schall.
Europääsch Opdecken un Utforschen
Offiziell gellt de Eilannen in de Tiet vör 1456 as nich bewahnt. Se weern 1456 oder 1458 vun den in portugeesch Deensten föhren Venezianer Alvise Cadamosto oder den Genuesen António da Noli opdeckt. En handfasten Nawies, wokeen vun de beiden nu toeerst dor weer un de „wohre“ Opdecker is, gifft dat nich. Cadamosto güng toeerst op dat Eiland Boa Vista an Land. De naue Geschicht vun’t Opdecken is en Saak, de geern un op verscheden Oort un Wies diskuteert warrt, un dat nich blots vun Facklüüd. In’n Loop vun de nafolgend Johrteihnten weer de hele Archipel dör de Kapteins da Noli un Diogo Dias utforscht.
König Alfons V. vun Portugal hett de Eilannen in’t Johr 1462 an sien Broder Ferdiand överdragen, de later dat Eiland Santiago in twee Deelen opdeelt, de Verwalten an portugeesche Adlige överdragen un dat Eiland to’n Besiedeln freegeven hett. De eerste Wahnsteed vun de Europäer weer Ribeira Grande („groot Beek“) an de Süüdküst vun Santiago, wat vundaag de Stadt Cidade Velha is. De eersten Lüüd, de dor siedelt hebbt, weern Exilanten un freelaten Verbrekers ut Portugal, fläämsch un genueesch Aventürers as ok sephardische Juden vun’t Ibersch Halfeiland.
Eerste Siedlers un Grünnen vun de Kolonie
thumb|180px|Infant Hinnerk de Seefohrer, Opdraggever vun de Opdeckers António da Noli, de in’n Opdrag vun den portugeeschen Prinzen Hinnerk den Seefohrer föhren de, weer de eerste Gouverneur vun de kapverdschen Eilannen. He füng 1461 mit dat Besiedeln vun de Inselgrupp in’n Naam vun de portugeesche Kroon mit en lütte militäärsche Statschoon op dat Hööfteiland Santigao (vun São Tiago) un op dat Eiland Fogo an. In’t Johr 1462 weer an de Süüdküst vun Santiago de Stadt Ribeira Grande, dat hüütige Cidade Velha, as eerste stännige europääsche Wahnsteed in de Tropen grünnt. Militäärsch un weertschopplich speel Kap Verde al af 1461 en Rull as portugeesche Statschoon un Vörposten för wietere Fohrten vun Opdeckers üm Afrika, un butendem ok för’t Winnen vun rosella tinctoria, wat en Flecht to’n Farven is, de op Santo Antão vörkeem.
De Siedlers, de vör allen ut de Algarve kemen, kregen ’n beten later dat königliche Recht, swarte Slaven vun de westafrikaansche Küst op de Eilannen to bringen un mit jem ahnnel to drieven. De Slaven schülln dat Leven vun de Kolonisten lichter maken. Mit jemehr Help schüll ok to Afbo vun’t Solt op Sal un de Anbo vun Kaffee, Zuckerrohr un tropische Frücht in Plantaaschweertschop maakt warrn. Wieter kregen de Inwahners vun Kap Verde dat könglich verbreefte Monopool för den Slaven- un wieteren Hannel an de Westküst vun Afrika. De Slaven weern vör allen Balanta, Papel, Bijagó un Mende vun de Küst vun Guinea un Ghana. Utslaten vun dat Hannelsmonopool weer aver de Hannel mit Wapens, Iesen, Scheep un nautisch Redschoppen. Bito müss en Winnstüer vun 25 % an de portugeesche Kroon afföhrt warrn.
Vele Siedlers weern ahn Familie oder Fro utwannert un hebbt sik dorüm baldf al mit de Slaven mischt. De Andeel an Mulatten (Lançados) an de Inwahners is gau anwassen. Vele dorvun hebbt sik an de westafrikaanschen Küst daallaten, sünners in Guinea-Bissau. Dor billn se en beter stellte Middelschicht ünner de Inheimschen un weern bannig för’t Utwieten vun’n Slavenhannel in’t Achterland verwantwoortlich.
Utbo vun de Kolonie
thumb|left|200px|De „Rosenkranzkark“ in Cidade Velha is de öllste Kark süüdlich vun de Sahara Twüschen 1500 un ruchweg 1620 weer Santiago vun grote Bedüden in’n transatlantischen Slavenhannel as Statschoon to’n Versorgen un Verladen. Op Santiago wern de Slaven in dree Klassen ünnerdeelt: boçais („dumm“, se snacken blots jemehr afrikaansch Moderspraak), ladino („Latiners“, de künnen al Kreol un weern dööpt) un naturais („inheemsch“, Slaven de in Kap Verde boren weern). 1495 weern in Ribeira Grande mit de Igreja Nossa Senhora do Rosário de eerste christliche Kark süüdlich vun de Sahara boot. Korte Tiet later is ok en Seminar un en Kovent inricht worrn un later de wohrschienlich eerste Kathedraal vun Afrika. Mit Utsennen vun en Generalgouverneur kreeg de Archipel den offiziellen Status vun en portugeesch Kolonie. De eerste grote Zensus in Kap Verde fünn 1513 statt. Tellt weern 162 Inwahners, wovun 58 Witte weern, 16 fre’e Swarte un twölf Priesters. De Rest verdeel sik op Soldaten un Straaffangene. To de glieken Tiet leven op dat Eiland ruchweg 13.000 Slaven.
Al 1532 kreeg de Wahnsteed Ribeira Grande Stadtrecht un de portugeesche König leet dor en egenstännig Bisdom för Kap Verde inrichten. De Karkenverwalten leeg bi den Christusorden, as ok in all annern portugeeschen Kolonien. De dör den Slavenhannel stegen Wollstand hett denn aver ok de Piraten un Freebüters antogen. So is Ribeira Grande 1582 un 1585 vun Sir Francis Drake överfallen un plünnert worrn. Bi Överfäll dör engelsche, franzöösche un nedderlännsch Freebüters hebbt ok Slaven weglopen künnt, de binnen dat Eiland Santiago lütte Gemeenschoppen billt hebbt. Se wulln dat Överleven in Freeheit sekerstellen. Disse Gruppen sünd as badius bekannt. 1582 weer blots 12 % vun de Inwahners in Kap Verde fre’e Lüüd.
Opstieg
thumb|200px|De fröhere Slavenmarkt vun Cidade Velha De Eilannen hebbt sik dör den Slavenhannel weertschopplich goot maakt, ofschoonst dat jümmer wedder Hunger, Dröögnissen un Angrepen vun Piraten geev. 1620 güng dat los mit den Hannel mit de Englänners, de dat Solt vun de Eilannen Sal un Maio hebben wullen. Wieldat de Englänners so faken dat Eiland anlopen deen, weer de Havenstadt Vila do Maio toeerst ünner den Naam Porto Inglês („engelsch Haven“) bekannt. Dör de tonehmen Bedüden vun Brasilien för dat portugeesche Königshuus verlöör de Kolonie Kap Verde na un na an Wichtigkeit. Na den Bo vun de Kathedraal in Ribeira Grande un de Inrichten vun dat kapverdische Bisdom füng dat Missioneeren vun de afrikaanschen Westküst vun Kap Verde ut an, man en Kapverder is eerst af 1975 in dat Amt investeert worrn. Ribeira Grande is 1712 dör de Franzosen meist vullstännig tonichten maakt worrn un verlöör dorna jümmer mehr an Beüden gegenöver de Stadt Praia, de 1770 nee Hööftstadt vun Kap Verde worrn is. Dat leeg nich toletzt doran, dat de Stadt lichter gegen Angrepen to schulen weer.
De Eilannen sünd üm 1740 Versorgenssteed worrn för amerikaansche Slavenhännlers un Walfangers, de jemehr Mannschap veel op de Kapverden anwarven deen. Dormit füng en Utwannern (Emigratschoon) na de USA an, man dat weern rein Mannslüüd, de vun de Eilannen weg gahn sünd. In de USA leevt ok vundaag noch en grote kapverdische Gemeen. Wiel dat 18. Johrhunnert geev dat mehrere Drögen, de verbunnen weern mit Hungersnööt. In de Naklapp bleven enige Dusend Minschen dorvun dood.
En bannigen Deel vun de Wertschap vun de Eilannen weer dör de kapverdische Textilindustrie bestreden. Afrikaansch Slaven hebbt de Weevtechnik mitbrocht, de op de Eilannen noch fiener un beter maakt weer. Textilwaren, de op Kap Verde maakt worrn sünd, weern an de afrikaanschen Küst geern sehn Saken för’n Tuusch. De Hannel weer aver nich dör’n portugeeschen König freegeven un weer för de Lüüd vun Kap Verde an de Küst bi’n Dood verboden. Dorüm sünd de Textilwaren geern as Tuuschobjekten för’n Smuggel un Swarthannel nahmen worrn. Se harrn neemlich en groten Weert, man dat weer nich licht natofolgen, woneem de Waar herkeem. Twüschen 1766 un 1776 sünd op dissen Weg 95.000 barafulas (kapverdische Textilien för’n helen Lief) an de Küst vun Guinea brocht worrn. 1774 geev dat wedder ’n Hungerkatastrooph in’t Land, de ruchweg 22.000 Minschen dat Leven köst hett. Op Brava un Maio is dorbi de vullstännige Veehbestand ümkamen. Op Fogo füll de Inwahnertall vun 5.700 op 4.2oo Lüüd.
Oscar Wisting
Oscar Adolf Wisting (* 6. Juni 1871 in Larvik; † 5. Dezember 1936 in Oslo) weern en norweegsch Polarforscher. Gemeensam mit Roald Amundsen weer he de eerste Minsch, de sowohl den Nord- as ok den Südpol recken dee.
Historie vun Kap Verde
Weertschopplich Afstieg twüschen’t 18. un 20. Johrhunnert
thumb|200px|Olle Ansichtskoort vun Mindelo op São Vicente un den Monte Cara in’n Achtergrund Af 1747 harrn de Inwahners mit de Eilannen dat mit regelmatig wedderkamen Dröögperioden to doon. Dör’t Överweiden un Afholten vun de Wooldrebeden op de Eilannen weer dat Land jümmer mehr utdröögt, womit de Vörgang vun’t Wööstbilln (Desertifikatschoon) insetten de. De Naklapp dorvun is ok vundaag noch op veele Eilannen to sehn. In’t 18. un 19. Johrhunnert keem dat op den Archipel to dree grote Dröögperioden, wiel de mehr as 100.000 Minschen an Hunger dood bleven sünd. Un wieldat in de Kolonie vör allen Slaven wahnt hebbt, geev dat för jem bi keen vun disse Dröögkatastrophen Help dör de portugeesche Regeeren. En harden Slag för de Weertschap weer ok, as mit de Slaveree denn en Enn maakt weer. Dormit güng mit een mol de bedüdenste Weertschapstwieg verloren un de Eilannen kunnen nix dorgegen maken, dat se weertschooplich mehr un mehr in’t Unbedüden afstegen.
Dör disse swore Laag steeg de Emigratschoon jümmer mehr an. Vörrangig Teel vun de Utwannerers ut Kap Verde weern de Städer an de Küst vun de nee’engelschen Staaten Massachusetts un Rhode Island. Dat keem sünners dör de amerikaanschen Walfangers, de op de Söök na gode Fanggrünnen vun 1810 an dat Seerebeet üm Kap Verde anstüert hebbt un dor grote Delen vun jemehr Mannschap op Fogo un Brava anwarven deen. Later sünd ok vele Kapverders na Europa oder na Westafrika utwannert. Bedüden kapverdische Gemeenen gifft dat dorüm hüüt noch in Portugal, Frankriek, de Nedderlannen, Guinea-Bissau, Senegal oder in de Elfenbeenküst.
Oscar Wisting
Leven
Oscar Wisting weer dat öldste vun 13 Kinnder vun Ola Martin Olsen Wisting (1843-1927) un de sien Fru Abigael Helene Andersen (1843-85). 1892 is he in de königlich norweegsch Marine Intreeden. Wisting weer Marinekanonier, as Roald Amundsen hüm 1909 fraagt hett, of he hüm up sien kommenden Expeditschoon begleiten wull. Amundsen hett later stillkens sien Plääns ännert. Wisting un de gesamte restliche Besatten vun dat speziell für polare Bedingungen baut Segelschipp Fram sünd in den Glooven in See staaken, dat man in Richt Nordpol fohren dee. Amundsen hett sück aber den Südpol as Teelrebeet utkeeken, um dat Rennen mit Robert Falcon Scott uptonehmen. De Eerste an’n Pol to ween, weer dat groote Teel van Amundsen, un he harr in Wisting sein trüesten Gefolgsmann.
Historie vun Kap Verde
Weertschopplich Afstieg twüschen’t 18. un 20. Johrhunnert
In de Folg bleev de Kapverden blots noch de Solthannel ünner de Kontroll von de Englänner, wiel dat den Rest vun de kapverdischen Weertschap jümmer slechter güng. Man, gegen 1850 steeg de grote natürliche Haven vun Mindelo op dat Eiland São Vicente op. Engelsche Sellschoppen, de mit Kahl hanneln deen, hebbt ut de Stadt Mindelo den veertgröttsten Kahlhaven för de Versorgen vun de gau wassen transatlantischen Dampschippfohrt maakt. De Kahlhannel güng aver vun de 1880er Johren an ok al wedder torüch. Mindelo un dat Eiland São Vicente behollen aver jemehr Bedüden, as dor negen transatlantische Ünnerseekavels tosamenlöpen. Na dissen korten Opswung an’n Enn vun’t 19. Johrhunnert is de Weertschap in’n Verloop vun’n Eersten Weltkrieg opletzt vullstännig inbroken, vun wegen dat de Schippverkehr wiel den Krieg bannig inschränkt weer. Dorto kemen Vulkanutbröök un Süken, de jemehrn Bidrag harrn an’t Elend, dat sik op de Eilannen utbreden de, ahn dat de portugeesch Staat wat maken de, üm wat doran to ännern.
Oscar Wisting
Leven
An‘n 14. Dezember 1911 hett Wisting gemeensam mit Amundsen, Helmer Hanssen, Olav Bjaaland un Sverre Hassel de norweegsch Flagg an’n geografischen Südpol hisst. Dormit weern se de eersten Minschen, de dissen düchtig wiet af liggen Oort jemals recken dee. Scott un sien Lüüd keemen eerst later an. Up Skiern, mit anfangs fief van 52 gröönlännsch Hunnen trucken Schledden, sünd de fief Mann um Amundsen an’n 21. Oktober 1911 vun hör Överwinterungsstatschoon „Framheim“ an de antarktisch Ieskant upbraaken; 99 Daag keemen de fief Mannlüüd, aber blots noch twee Schledden un 11 Hunnen weer dor an: 3000 km Skiloop dör de iesige antarktische Gebirgslandschap leegen achter hör.
Max Theiler
miniatur|Max Theiler
Historie vun Kap Verde
De Tiet vun de „Estado Novo“ ünner Salazar
Ünner den Druck vun de Geheempolizei PIDE hebbt de Professer António de Oliveira Salazar un de General Marcello Caetano 1926 en faschistische Militärdiktatur inricht. In de 1930er Johren hett sik de Weertschop wedder ’n beten berappelt: Op dat Eiland Sal is vun en franzöösch Firma en professchonelle Salien mit dortohöören Iesenbahn utboot worrn un in Santa Maria is en Konservenfabrik för Thunfisch apenmaakt worrn. Ofschoonst de Minschen op Kap Verde vun de portugeeschen Kolonialherren traditschonell slecht behannelt worrn sünd, harrn se dat vun wegen jemehr wat hellere Huutklöör – de vun’t Dörmischen mit de inwannerten Portugeesen keem – ’n beten wat beter as den Rest vun de dör Portugal kolonialiseerten Afrikaners. In Kap Verde geev dat to’n Bispeel de eerste School för högere Bildung in de portugeeschen Kolonien, un de Andeel vun Analphabeten leegt blots bi ruchweg 70 % gegenöver t. B. 96 % in Portugeesch-Guinea, dat hüütige Guinea-Bissau.
De Egenstännigkeit in de Verwalten änner sik 1951 dör’t Anbinnen an’t portugeesch Moderland as portugeesch Överseeprovinz. Swartafrikaansch Inwahners vun Kap Verde harrn dördor nu de Möglichkeit, rechtlich as Assimilado acht to warrn, wenn se sünnere Bedingen vullfüllen deen. Disse Stand hett en wietgahen Gliekberechtigen mit de Portugeeesn in’t Moderland bedüüt.
Oscar Wisting
Leven
Van 1918 bit 1925 weer Wisting eerst Offizier an Bord vun dat Segelschipp Maud, wiels man ünner Roald Amundsen versööken dee, dör de Nordostpassage to kommen. Af 1923 weer he mehr oder weniger sogor Expeditschonsleiter, nahdem Amundsen upbraaken weer, um to den Pol to fleegen.
Max Theiler
Max Theiler (* 30. Januar 1899 in Pretoria, Süüdafrika; † 11. August 1972 in New Haven, Connecticut, USA) weer en süüdafrikaansch-US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger.
Oscar Wisting
Leven
1926 nehm Wisting an Amundsen sien eerst spoodriek Versöök deel, över den Nordpol to fleegen. In dat Luftschipp Norge hemm se den Pol an‘n 12. Mai 1926 reckt. Umstreeden sünd Utseggen vun Frederick Cook 1908, Robert Peary 1909 un Richard Evelyn Byrd 1926, blots eenige Daag vör de Norge, de all ok den Nordpol recken hemm willt. Letztlich ungeklärt blifft, of de dree „Vörgänger“ ut Versehns oder dat ut Bedroog seggt hemm. Dormit gellen de Crewliddmaaten vun de Norge as eerst verbörgte Forscher, de den Nordpol reckt hemm.
Max Theiler
Leven un Wark
De Söhn vun den Deertendokter Arnold Theiler hett wesentliche Arbeiten över de Erreger vun Infektschonskrankheiten leefert. He kreeg 1951 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin für sien Entwicklung vun en Impstoff gegen Geelfeever. 1949 harr he all den Albert Lasker Award for Clinical Medical Research kreegen.
Oscar Wisting
Leven
Later (1930) hett he en Book över sien Tiet mit Amundsen schreeven: 16 aar med Roald Amundsen (16 Johr mit Roald Amundsen). Man kann woll seggen, Wisting en vun de ganz wenigen richtigen Früenden vun Amundsen ween is, de sien nich eenfack Persönlichkeit dat för düersam Früendschapen düchtig stuur maaken dee.
Max Theiler
Leven un Wark
Theiler hett Medizin an de University of Cape Town, an dat St. Thomas Hospital in London un de London School of Tropical Medicine studeert. 1922 kreeg he sien Doktertitel (M.D.) un gung denn in de USA an de Harvard Medical School. Af 1930 weer he an dat Rockefeller Institut in New York, wo he den Rest vun sien Loopbahn bleev un dat Viruslabor leiten dee.
Oscar Wisting
Leven
In lateren Johren weer Oscar Wisting de drievend Kraft achter de Planung un den Bau van dat Frammuseum in Oslo, dat upricht wurr, um de Fram dor ünnertobringen un de Apenlichkeit togängig to maaken. An‘ 5. Dezember 1936 is Wisting in sien olt Koje an Bord vun de Fram an en Hartanfall storven, blots wenige Daag vör dat 25. Jubiläum vun de spoodriek Südpolexpeditschoon. De Mount Wisting in dat antarktisch Königin-Maud-Gebirge drocht sien Naam.
Max Theiler
Leven un Wark
Theiler hett sück besünners mit Geelfeever befaat un kunn nahwiesen, dat dat nich dör de Bakterie Leptospira icteroides (den Erreger vun de Weil-Krankheit), as in de 1920er Johren noch deelwies vermoot wurr, veroorsakt wurr. Nahdem Adrian Stokes wies, dat Geelfeever in Rhesusaapen induzeert werden kunn, gelung Theiler en wiedere Fortschritt: he wies, dat dat Virus in Müüs Hirnhuutentzündung utlööst. Wurrd de Erreger denn weer up Aapen överdragen, lööst he Geelfeever in wat swaker Form ut, de bi Aapen buterdem Immunität tegenöver de tödlich Form vun dat Geelfeever bewirkt. Disse Erkenntnis bill de Grundlaag för de Impstoffentwicklung dör Theiler un Hugh Smith (17 D Impstoff, 1937). In den 1940er Johren hett dat Rockefeller Institut groot Mengen vun den Impstoff herstellt.
Oscar Wisting
Literatur
Roald Amundsen: The South Pole. John Murray, London 1912 (Band I: archive.org und Band II: archive.org). Ragnar Kvam: Im Schatten. Berlin Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-8270-0321-0.
Max Theiler
Privates
1928 hett he Lillian Graham heiraadt, mit de he een Dochter harr.
Historie vun Kap Verde
De Tiet vun de „Estado Novo“ ünner Salazar
Wiel de Estado Novo is Kap Verde sünners bekannt worrn dör dat Konzentratschoonslager Tarrafal op dat Eiland Santiago. Dor weern vele Opstännsche ut de Kolonien un ok Regimekritikers ut Portugal insparrt. Dat Lager in de Neeg vun Chão Bom is in de kapverdischen Poesie faken behannelt worrn un jüst so ok in de melancholischen Leders vun’t Morna. Vun all afrikaanschen Kolonien hebbt de portugeeschen mit Afstand an’n längsten för jemehr Unafhangigkeit kämpen müsst. De Kamp güng opletzt na den Nelkenrevolution mit de Unafhangigkeit vun all portugeesch Kolonien in Afrika to Enn.
Unafhangigkeitskamp ünner Amílcar Cabral
In de 1950er Johren hebbt sik an de portugeeschen Universitäten Kreisen vun panafrikaansch instellte Studenten ut de Kolonien billt. Mang jem weern weern Amílcar Cabral, Eduardo Mondlane, de Grünner vun de Frente de Libertação de Moçambique (Front vun’t Befreen vun Mosambik, FRELIMO) un Agostinho Neto, de eerste Präsident vun’t Movimento Popular de Libertação de Angola (Volksfront to’n Befreen vun Angola, MPLA). Vele kapverdische Intellektuellen, allen vöran Amílcar Cabral, hebbt tosamen de gemeensome antifaschistische, antikoloniale un panafrikaansche Bewegen präägt, de an’n 25. April 1974 dat Regime vun Salazar in Portugal to Fall bröcht hebbt. Cabral, en in Guinea boren Söhn vun Kapverdern, grünn 1956 de PAIGC. Na dat Pijiguitimassaker an Havenarbeiters, de jemehr Arbeit daalleggt harrn, füng de vun de Partei organisserte Wedderstand mit Wapengewalt gegen de Kolonialmacht an, de an’n Enn dörteihn Johr duert hett.
De Wedderstand hett wieverbreedt Diskuschonen un Opruhr utlöst, wat de ne’e Regeeren vun Portugal dwungen hett, Över de Unafhangigkeit vun de Kolonien to verhanneln. Ünner dat Regeer vun en portugeeschen Hogen Kommissar is en Övergangsregeeren billt worrn un dat geev Wahlen to en Versammeln, de en Verfaten opstellen schüll. Ofschoonst wietere Parteien an de Wahlen Deel harrn, hett de Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde (PAIGC) den gröttsten Spood hat un kreeg all Sitten in de Verfatengeven Versammeln. As de Naam dat all seggt, harr disse Partei to’n Teel, mit Guinea-Bissau tosamentogahn. An’n 20. Januar 1973 is Cabral in sien Residenz in Conakry vun en Offizeer vun de Kolonialregeeren doodschaten worrn, man annere Borns seggt, dat he vun en ehmolgen guineeschen Mitstrieder ut Eifersucht un Rache doodschaten weer. Dat Problem vun de Partei weer, dat jemehr böversten Lüüd to’n gröttsten Dell Kapverders weern, die Inwahnertall vun Guinea in’n Vergliek to Kap Verde aver veel grötter weer. Nafolger is sien Halfbroder Luís Cabral worrn.
Unafhangigkeit un Eenparteienstaat
De PAIGC verkloor an’n 24. September 1973 eensietig de Unafhangigkeit vun Guinea-Bissau un vun Kap Verde as gemeensom Staat vun Portugal. Vun de USA un vun annere Staaten, de gegen den Kolonialismus instellt sünd (Oostblock) warrt de Staat gau acht. De Acht dör Portugal folg eerst een Johr later na de Nelkenrevolutschoon. De Kapverder Luís Cabral, de en Halfbroder vun den ümbrochten Amílcar Cabral weer, is de eerste Präsident vun’t Land worrn. Ruchweg en half Johr later hebbt portugeesch Militäranhöörige in Lissabon dat Salazar-Regime stört, wat as de Nelkenrevolutschoon betekent warrt. De Instellen vun de portugeesch Regeeren un ok vun all de Lüüd to de Kolonialpolitik hett sik vun Grund op ännert, un den Sinn, dat Streven na Unafhangigkeit to ünnerdrücken, warrt nich mehr länger wohrnahmen. In Boston verkloren de Afkaten Aguinaldo Veiga, Roy Teixeira un António Cardoso an’n 22. Februar 1975 Kap Verde för unafhangig. Vör dat bedrapen Hotel geev dat Gegendemonstratschonen vun de Süsterpartei vun de marxistisch orienteerten PAIGC, de PAIGC-USA. De klagen düchtig gegen’t Achten vun de kapitalistisch instellte Afkatenkoppel vun kapverdische Afkaten as Sprekers för dat Volk vun Kap Verde. De Afkaten harrn versöcht to hinnern, dat de Macht vun Portugal an de PAIGC övergeven warrt. Ut dit Drapen is de Partei UCID vörgahn.
An’n 5. Juli 1975 is de Unafhangigkeit vun Portugal utropen worrn un de links-natschonale Bewegen PAIGC is de alleen regeeren Partei worrn. De eerste Staatspräsident vun Kap Verde is Aristides Pereira worrn, de ehmolige Generalsekretär vun de Partei, un Ministerpräsident is Pedro Pires worrn, de vörher de Truppen in Guinea ünner Befehl harr. De ne’e Staat is noch an’n Dag vun sien Grünnen vun vele Natschonen acht worrn, dorünner ok de USA. Een Johr later weer in Washington de eerste Bottschop vun Kap Verde apen maakt. Ehr Mehrheit bi de Wahlen hett de PAIGC to’n Utbo vun dat Eenparteiensystem nütt un to’n Utbo vun de egen Macht. Fre’e Gewerkschaften weern verboden. An de Steed weer en Eenheitsgewerkschaft grünnt un Kap Verde to en Eenparteienstaat verklort. As POrtugal nu keen Verantwoorten mehr för dat Land harr, sünd de grundsätzlichen Problemen eerst richtig düütlich worrn. Blots 20 % vun de Nehrmiddel, de bruukt weern, künnen op de Eilannen sülvst produzeert waarn, 25 % vunvt natschonale Bruttosozialprodukt weern dör Devisen vun Utwanneres bestreden.
Scheden vun Guinea-Bissau
In dat Johr 1981 geev dat en Putsch dör Nino Vieira, dat en Ansinnen gegen Kap Verde bargen de. Dorna hett sik de Partei oplöst. De Spannungen twüschen Kap Verde un Guinea-Bissau gaht op de gemeensome Kolonialhistorie torüch. So leeg de Verwalten vun de Kolonien in beid Rebeden in Guinea-Bissau, man de Butenhannel weer vun de Kapverders kontrolleert, de ut dat Riekdom, dat dorvun tostannen keem, en Anspruch afleiden dehn, dat Land to föhren. Man de Inwahnerpropotschonen weern anners. Ok de ethnischen Ünnerscheden – op Kap Verde leven düütlich mehr Minschen mit europääsch Afstammen – hett ünnerscheedlich Ansichten brocht. De Präsident vun de Union, de Kapverder Luís Cabral, künn noch rechttietig na Kap Verde utneihn. Wiel de Partei in Guinea-Bissau den Naam behollen hett, hett se sik in Kap Verde ümnöömt in PAICV (Partido Africano da Independência de Cabo Verde). Bi de Wahlen 1985 kreeg de PAICV 94,5 % vun all Stimmen, man gliektietig geev dat Klagen, de en Demokratiseeren infordern deen. De Ministerpräsident Pires hett den Vörgang vun’t Apenmaken (Abertura) anstött för mehr Demokratie. In de 1980er Johren kreeg Kap Verde den hööchsten Op’n-Kopp-Andeel vun all westafrikaanschen Länner an Entwicklungshelp, neemlich 246 US$ för elk Inwahner in’t Johr.
Demokratiseeren un Mehrparteiensystem
De Eenparteienstaat harr in’t Johr 1990 sien Enn dör en Ännern vun de Verfaten, de en Mehrparteiensystem inföhren de. In’t glieke Johr hett de Oppositschoon de Bewegen för Demokratie (Movimento para a democracia, MpD) grünnt. Gliek bi de eersten demokraatschen Wahlen is de MpD starkste Kraft worrn mit en bannige afslute Mehrheit vun 78 %. António M. Monteiro, de ehmolig Vörsitter vun’t hööchste Kapverdische Gericht, is de Präsident vun de „Tweeten Republik“ worrn un verfolg in de Johren dorna en neoliberale Politik, de op de Marktweertschap orienteert weer. He sorg ok för’t Dezentraliseeren vun’t Land in Distrikten (de so nöömten Concelhos).
Hüütige Laag un tokamen Tieten
Bi de Parlamentswahlen in’n Januar 2006 künn de PAICV ehrn Vörsprung to en faste afslute Mehrheit mit 41 vun 72 Sitten utboon un in’n Februar 2006 is Pedro Pires in direkte Wahl in sien Amt bestätigt worrn. De ne’e Regeeren gifft as Hööfttelen an, gegen de Armot angahn to wullen, un de Funkschoon vun’n Staat un vun de Weertschap to verbetern. Dat gröttste Wassdom hett de Weertschap to Tiet dör den Tourismus, vör allen op dat anners blots as Wööst bekannt Eiland Sal, woneem dat kuum fruchtbor Boddens gifft, dorför aver vele feine Sandstränn un för Surfers goot egente Seerebeden. Ok de fröher as Salinen bruukten Anlagen schüllt in de tokamen Tiet ümboot warrn in so nöömte Heelbäder. De spaansch Tourismusellschop RIU boot opstunns op Sal sien tweet Resenhotel. Man, en groot Problem blifft dorbi jümmer noch de Versorgen mit Drinkwater. De booten Anlagen to’n Opbereden vun Seewater reckt in de Twüschentiet nich mol mehr för den Bruuk vun de Eenheimschen.
Withöft
Withöft is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Witthöft, Witthoefft, Witthoeft.
Hérouville
Hérouville betekent
d’Hérouville is de Familiennaam von
Lottner
Lottner is de Familiennaam von
Franz Schenk
Franz Schenk is de Naam von
*.
Akerman
Akerman betekent
Kiek ok bi: Åkerman, Akermann, Akkerman, Akkermann, Ackerman, Ackermann.
Lavau
Lavau betekent
Kevin Kerr
Kevin Kerr is de Naam von
* Kevin Kerr (* 1967), kanaadschen Ieshockeyspeler un -trainer,
Durlacher
Durlacher is de Familiennaam von
Vergara
Vergara betekent
Vergara is de Familiennaam von
Kobayashi Koji
Kobayashi Koji betekent
Verminnen
Verminnen is de Familiennaam von
Verminnen betekent
Franka Potente
thumb|upright|Franka Potente 2019 Franka Potente (* 22. Juli 1974 in Mönster in Nordrhien-Westfalen) is en düütsche Schauspelersche.
Leven un Loopbahn
Franka Potente is dat öllere vun twee Kinner. Ehr Öllern sünd en Lehrer un en Medizinisch-Technische Assistentin, bi de se in Dülmen opwassen is. Dor hett se dat Clemens-Brentano-Gymnasium besöcht, woneem se 1994 ehr Abitur maakt hett. Dat se en italienschen Nanaam hett, kummt dorvun, dat ehr Oorgrootvadder Sizilianer weer, de in’t 19. Johrnunnert na Düütschland kamen is. Na de School hett se in München en Utbilln as Schauspelersche an de Otto-Falckenberg-School anfungen, de se aver na twee Johren afbroken hett. Se güng denn na New York un hett dor en Kurs an’t Lee Strasberg Theatre and Film Institute besöcht. En Agentin hett ehr in en Bar in München opdeckt, wat ehr to ehr eerste Hööftrull in den Film Nach Fünf im Urwald verholpen hett. De franzöösche Speelbaas Henri Helman hett ehr 1997 denn för en Hööftrull in den Film Une vie pour une autre na Frankriek hollt.
Den Dörbrook för ehr Schauspeel-Loopbahn hett 1998 ehr Titelrull in den Film Lola rennt vun Tom Tykwer bröcht, de internatschonal Acht funnen hett. En wietere Tosamenarbeit mit Tykwer keem 2000 mit Der Krieger und die Kaiserin, de ok Spood harr. To disse Tiet weer se mit Tyker ok privat tosamen.
2004 keem se wedder torüch na Düütschland un töög na Berlin. Dat glieke Johr hett se sik mit Bela B. un de Grupp Die Ärzte för de Anti-Pelz-Kampagne vun de Deerschuulorganisatschoon PETA bedeeligt. In’n September 2005 is op Grundlaag vun ehrn Breefwessel mit den Kollegen Max Urlacher, de se wiel de Tiet in L.A. harr, en Book rutkamen ünner den Titel ''Los Angeles – Berlin. Ein Jahr.''
Potente hett ok al mol as Speelbaas un as Dreihbookschrieversche arbeit. För den Kortfilm Der die Tollkirsche ausgräbt hett se binnen dree Daag en Dreihbook schreven, dat se later sülvst as Speelbaas ümsett hett. De 43 Minuuten lange Film wiest en kummediantische Leefgeschicht an’n Dag vun’n Wapenstillstand 1918, wobi de Vertellwies vun’t fröhe Stummfilmkino bruukt warrt. De Film weer 2006 op de Berlinale to’n eersten mol wiest.
In de US-amerikaanschen Feernsehreeg The Shield speelt se vun Mitt vun de sössten Staffel an en armeensche Mob-Dochter. Ok in de söten Staffel warrt se wedder mitspelen. In 2008 hett se in den Film Che – Guerilla vun Steven Soderbergh, in den dat üm dat Leven vun Ernesto Che Guevara geiht, de düütschstämmige Wedderstandskämpersche Tamara Bunke dorstellt. In dat glieke Johr stünn se vör de Kamera för de Feernseh-Adapschoon vun den Antikriegsroman Die Brücke vun Manfred Gregor. Dat is en Remake vun den spoodrieken Kinofilm Die Brücke ut dat Johr 1959.
Privat
Potente weer vun 1998 bit 2002 mit den düütschen Filmemaker Tom Tykwer tosamen un dorna tietwies mit den US-amerikaanschen Schauspeler Elijah Wood, mit den se ok tosamen en Film dreiht hett. To Tiet leevt se mit en US-amerikaanschen Gewarfsmann tohopen, mit den se siet 2008 verlööft is.
Utteken
Franka Potente is al för eenige Film- un Kulturpriesen vörslahn wesen. Dorvun hett se de nafolgenden wunnen:
Montour
Montour betekent
Montour is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Montour County, Montour Township, Montour Run.
Leo I. (Paapst)
mini|Leo de Groot dorstellt vun [[Francisco de Herrera de Jüngere, dat Bild befind sück hüüd in dat Museo del Prado, Madrid.]] miniatur|Leo I. mit Attila (Bookmaleree ut dat 14. Johrhunnert) mini|Papst Leo I. överreed den Vandalenkönig Geiserich, Rom nich to plünnern (Miniatur, ca. 1475).
Leo de Groot (as Paapst Leo I.; * um un bi 400 entweder in Rom oder − nah den Liber Pontificalis − in de Toskana; † 10. November 461) weer van' 29. September 440 bit to sien Dood Bischop vun Rom. Sien latiensch Naam beddüd Lööw. He hett de Lehr vun de kathoolsch Kark, insbesünnere vun dat Konzil vun Chalzedon (451) verteedigt, ok indem he de Monophysiten un Pelagianer bekämpen dee.
Leven
Eerstmals nömmt wurr he wohrschienlich in en Breef vun den hilligen Augustinus, de in en vun sien Breef vun en Akolyth Leo schrifft. Sekert is sien Wirken as Diakon ünner de röömsch Papsten Coelestin I. un Sixtus III. In dit Amt weer he bi de Lösung vun verscheeden karklich un staatspolitisch Probleme bedeeligt, wat hüm en gooden Roop in' Klerus un bi de Bevölkerung vun Rom inbroch un bi de Wahl to'n Bischop 440 en eenstimmig Ergevnis.
Leo I. weer de bedüdenst röömsch Bischop vun dat 5. Johrhunnert. In sien Tiet stunn de röömsch Primatsanspröök up sien eersten Hööchpunkt. Leo I. greep den Titel Pontifex Maximus (böverste Brüggbauer = böverster Preester) up, hett de aber nich exklusiv för (sück as) den röömschen Bischop bruukt, sonnern snack vun Christus as de wohren, böversten Pontifex bzw. bruukt den Begriff as Synonym för "Bischöp" (vgl. v.a. tr. 5,3). Prosper vun Aquitanien dorgegen berekent Leo all to de sien Leevtieden as "papa" un "summus sacerdos" (böverste Preester) (chron. a. 452). Dat Överdragen vun den Pontifex Maximus-Titel vun den Kaiser up den Paapst is nich Leos Wark, aber sien Lehr över dat Petrusamt un sien Praxis as Paapst leefern dorför wichtig Grundlagen. Leo hett in völ karklich Angelegenheiten in Italien, aber ok in Gallien, Spanien un Grekenland ingreepen. Up dat Konzil von Chalkedon wurr Rom blots en minn Vörrang vör de anner groot Bischopsseeten in' Osten (Alexandria, Antiochia un Konstantinopel) inrüümt. Wichtiger aber weer de theologische Bidrag vun Leo I. dör sien groot Lehrschrieven, de so nömmt "Tomus" (ep. 28).
Leo hett sück völfack to theologisch Strietfragen ütert, hett dör Verbannen un Amtsentheeven verscheeden konkurreeren Lehren binnerhalv vun dat Christendom bekämpt, as den Monophysitismus un den Pelagianismus. Leo hett in' Westen den up vermeentlich Privilegien bestahn Hilarius von Arles (401–449) as Metropolit vun Arles afsett, un hett dat schafft, vun Valentinian III. de Anerkennung vun dat Primat vun Rom to kriegen, as de de Dekretalen mit de Rieksgesetten gliekstellen dee, hett ok den Anspröök vun Konstantinopel up Gliekrangigkeit mit Rom torüchwiest (451). As Rom 452 vun de Hunnen ünner Attila bedroht wurr, stell sück Leo vör Mantua dat hunnisch Heer ünner Attila entgegen un verhinner, wohrschienlich dör dat Betallen vun en hoohgen Geldbedrag (de nipp un nauen Achtergrünnen vun disse Gesandschap sünd in de Forschung ümstreeden) en Vördringen vun de Hunnen in Richt Rom. Dree Johre later hull he den Vandalenkönig Geiserich vun en allto gewaltsom Vörgahn bi dat Plünnern vun Rom af.
Irreführend is de faken in de Literatur un vör allen in dat Internett to finnen Utsaag, Leo harr 450 för dat Paapstdom de nee (tosätzliche) päpstlich Titulatur Patriarcha Occidentis – Patriarch vun dat Abendland – inführt. De Titel find sück nämlich in en Breef vun den Kaiser Theodosius II. an Leo, de hüm sülvst aber nie bruukt oder annommen hett. De Breef vun den Kaiser is ünner de Breef vun Leo överleefert. Paapst Benedikt XVI. hett den later begäng Titel af 2006 nich mehr führt.
De Theologie vun Leo hett sück vör allen mit de Fraag nah de Person Christi un sien Mittlerschap befaat. Dat hangt mit dat Konzil vun Chalzedon tosammen, an de in' Updrag vun Leo eenig röömsch Legaten deelnommen hebbt. In de Folg nimmt Leo över völ Breef an Bischöpen un Liddmaaten vun de Kaiserfamilie grooten Infloot up dat Dörsetten un de Rezeptschoon vun den Gloven vun Chalzedon, ok in' Osten vun dat röömsch Riek. Sien Anliggen weer dorbi, de wohre Gottheit un de wohre Minschheit vun den eenen Christus gegen häretisch Eensiedigkeiten to verteedigen. Ok in völ Predigten hett he dit Thema upgreepen un dorbi de eegen Upfaaten dorbi över Johren noch deeper maakt. En zentraal Motiv is bi Leo de Gegenwart Christi in de Kark, näherhen in de Verkündigung vun den Gloven (Schrift un Traditschoon un hör Utleggen), in de Liturgie (Sakramente un Feste), in dat Leven vun de organiseert Kark un den eenzeln Glöviger, insbesünnere up dat Konzil.
Leo hett en vun de bedüüdenst Bidrääg to de Entwicklung vun de Lehr vun dat Paapstdom leist, präägt vun persönlich persönlicher Petrusfrömmigkeit un vun de Verehrung för den Apostel in dat Rom vun dat 5. Johrhunnert.
Philbin
Philbin is de Familiennaam von
Philbin betekent
Tyldum
Tyldum is de Familiennaam von
Vermilyea
Vermilyea is de Familiennaam von
Thornbrough
Thornbrough betekent
Thornbrough is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Thornborough.
Kenyatta
Kenyatta is de Familiennaam von
Louis Armand
Louis Armand is de Naam von
* Louis Armand (1854–1922), franzööschen Höhlenforscher,
Boone
Boone is de Familiennaam von
,,.
Boone betekent