cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freesch
Twiegen un Ünnerdelen vun de Freesche Spraakgrupp
In de Freesche Städer in Fryslân word en Mischtaal mit Nedderlanske Woorden un freesche Grammatik proot, dat Stadtsfreesch. Man dit Spraak word neet to dat Freesch rekent. Dat Stellingwarfs un dat Grunnengs (beid Nedersasske Dialekten) hebben en Freesch Infloot, nett as dat oostfreesch Platt.
Fritz Platenau
Heumatforksen
(Iutwahl)
Braden
Braden betekent
Braden is de Familiennaam von
Gehrden (Landkreis Horborg)
Gehrden is en Dörp in de Gemeen Winsen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen. De Oort billt binnen de Gemeen Winsen en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher.
Geografie
De Oort liggt an’n Rand von de Masch von de Elv. Dör Gehrden flütt de Diekgraven, de in’n Ashuser Möhlendiek münnt.
Zampel
En Zampel, Zampelbüdel oder Zampeltasch is de plattdüütsche Naam för en Büdel oder lüttjen Sack ut Linnen, as de Habenarbeiders em fröher över de Schuller nahmen hefft. Dat Woort kummt vun dat engelsche Woort „sample“ („Proov“) vun her. In Bremerhaben, Bremen un Hamborg arbeiden de Schauerlüde un Habenarbeiders in’n Freehaben. De Göder, wo se dor mit to doon harrn, mössen vertollt weern, wenn se ut’n Haben na de Stadt rutbröcht weern. Sunnerlich vun Tabak, Koffi un Rum hefft se denn avers geern wat bisiet nahmen un in ehren Büdel mit na buten smuggelt. Wenn dat nich toveel weer, hefft de Tollbeamten en Oog toknepen, man wenn dat toveel weer, geev dat Verdreet. Up jeden Fall versöchen de Habenarbeiders dat mit de Utreed, dor hannel sik dat nich um Smuggelgoot bi, man bloß um en „sample“ („Proov“), un dor weer ja woll nix gegen in to wennen.
Gehrden (Landkreis Horborg)
Geografie
De Naveröörd sünd Hoopt in’n Noorden, Stöckt in’n Noordoosten, Winsen in’n Oosten, Grevelau in’n Süüdoosten, Scharmbääk in’n Süden, Ashusen in’n Süüdwesten un Achterdiek un Stell in’n Noordwesten.
Zampel
Düsse Zampel is avers nich bloß to’n Smuggel bruukt wurrn, an un for sik weer dor dat Warktüüch in, un allens, wat de Lüde so bruken döen: „Lang man her - kümmt allens in'n Zampel rin.“
Gehrden (Landkreis Horborg)
Historie
Gehrden kummt 1478 as tho den Geerden toeerst in de Oorkunnen vör. To de Tied weer dat noch keen Oort, man blots de Naam von en Floorstück. De eersten Hüüs sünd eerst 1769 anleggt worrn, as dat Hartogdom Bruunswiek-Lümborg dor söss Buurnsteden ansiedelt hett. Disse eersten Hüüs legen an de Straat Saatgehrden. Eerst later sünd denn de Hüüs an’n Gehrdener Diek anleggt worrn, de beter vör Hoogwater seker weren. De Oort is in de eerste Tied deelwies ok noch Herrengehrden nöömt worrn.
In’n Eersten Weltkrieg sünd söss Soldaten ut Gehrden fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg acht.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Flegenbarg in’n Kanton Winsen höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Neeland in dat Amt Winsen tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Winsen un 1932 is dat Deel von’n Kreis Horborg worrn.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Winsen worrn.
Armour
Armour betekent
Gehrden (Landkreis Horborg)
Religion
Gehrden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Winsen.
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Winsen tostännig.
Armour
Armour is de Familiennaam von
Gehrden (Landkreis Horborg)
Wapen
Dat Wapen von Gehrden wiest op gollen Grund söss gröne Dreeecken.
Lüken
Kiek ok bi: Lücken, Lueken.
Gehrden (Landkreis Horborg)
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Gehrden an de Hauptstraat.
Armour
Kiek ok bi: Armor.
Gehrden (Landkreis Horborg)
Verenen
De Sportvereen MTV Ashusen-Gehrden is 1908 grünnt worrn.
Verkehr
Dör Gehrden löppt de Kreisstraat 86 (fröher Bundsstraat 4), de in’n Noordwesten över Achterdiek un Stell na Maschen geiht un in’n Süüdoosten na Winsen. Dor gifft dat Ansluss an de Landsstraaten L 234 un L 217. Von de K 86 geiht na Süden de K 8 af, de över Ashusen un Scharmbääk na Parrns geiht.
De nächste Autobahn is de Autobahn 39 (Afsnidd Hamborg–Lümborg). De Opfohrt 3 Winsen-West liggt so dree Kilometer in’n Süüdwesten von Gehrden an de K 8.
De nächste Bahnhoff is en knappen Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Ashusen an de Bahnlien Hamborg–Hannover.
Au (Bülkau)
Au (deelwies ok Audiek nöömt) is en Oort in de Gemeen Bülkau (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Bülkau mit bi.
Geografie
Au liggt direkt an’n Diek von de Au. De Ünnergrund is Masch.
De Naveröörd sünd Austood in’n Noorden, de Bullenwinkel un Westercaadwisch in’n Noordoosten, Spleth un Westermoor in’n Oosten, Moorwettern in’n Süüdoosten, Oppeln in’n Süden, Bülkau in’n Westen un Spreng in’n Nooordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Au is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Bülkau.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
De Straat dör Au löppt in’n Süden an de Kreisstraat 21, de in Bülkau an de Landsstraat 144 ran geiht. In’n Noorden gaht Straten na Bülkau an de L 144, över Austood an de L 144 un över Westercaadwisch na Kumbarg (Bundsstraat 73).
Canham
Canham is de Familiennaam von
Au (Bülkau)
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 23 Kilometer in’n Noordwesten von Au.
De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Ontogenese
Ontogenese oder Ontogenie (gr. ὀντογένεση; tohopenföögt ut ὄν on ‚dat, wat is‘ un γένεσις génesis, Anfang, Geboort) is de Geschicht vun en enkelten Organismus, vun’n Anfang bit hen to sien Enne. Gegen de Ontogenese over steiht de Phylogenese as de Stammgeschicht vun en ganze Grupp vun Leevwesen. De Tiedverloop vun en enkelt Leven warrt ok „Levensgeschicht“ nömmt. Dor warrt in beschreven, wie sik en Individuum mit de Tied ännert, vun den Kiem af an, wo dat mit losgeiht, bit over dat ferdige (adulte) Leevwesen, un tolest ok de Tieden, wo dat vunwegen dat Oller wedder torüchbillt warrt.
Monroe County (Pennsylvania)
Monroe County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Pennsylvania. He hett 169.842 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.572 km². De Sitt vun de Verwalten is in Stroudsburg.
Historie
De Kreis is an’n 1. April 1836 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 138.687 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 68.132 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 20.011 US-Dollar. 75.271 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 18.422 Minschen maakt. 8,78 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Vun de Vöröllern her sünd 88,21 % vun de Minschen Witte, 6,02 % Swarte, 1,11 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,21 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,42 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,99 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 6,63 % vun de Lüüd ansehn.
Alverdes
Alverdes is de Familiennaam von
Noordamerikaanschen Smunt
De Noordamerikaansche Smunt (Anas americana) is en Aart mank de „Aanten an sik“, de in Noordamerika veel vörkamen deit. Se is tohuse vun de Midden vun Alaska over Kanada sien Norden hen bit an de Övers in’n Süüdosten vun de Groten Seen. Ok in’n Westen vun de USA brott se. De Noordamerikaansche Smunt is sotoseggen de „Suster“ vun den Smunt, de in Eurasien tohuse is. In Utsehn un Levensaart sünd se tämlich overeen. De Noordamerikaansche Smunt is in sien Bestand nich in Gefohr un tellt to de Aantenvagels, de in Noordamerika an’n meisten to finnen sünd.
Utsehn
De Noordamerikaansche Smunt warrt 45 bit 55 cm lang. De Flunken kann he 75 bit hen to 90 cm wiet utspannen, un wegen deit he vun 600 bit 850 Gramm.
De Seken sünd hellbruun un slaht in de Farv na dat Seken vun de Graue Aante. Man, wat de Form vun dat Lief angeiht, verscheelt se sik vun all annere Aarden mank de Aanten, bloß nich vun den Smunt. De Smunt, de bi us leven deit, hett en dunkern Kopp, vergleken mit den Amerikaanschen Smunt un de Unnersiet vun de Flunken is grau. Alltohopen sünd de Seken vun düsse Aart en beten wat grauer farvt, as bi de amerikaanschen Verwandten, un hefft noch en lüttjen vigeletten Slag in de Feddern. De Snavel is bi beide Gslechter hell blaugrau mit en swatte Spitz un en swatten Anfang. De Föte sünd blaugrau.
Vörkamen un Treck
Bröden deit de Noordamerikaansche Smunt in Kanada in Saskatchewan, Alberta un Manitoba, dorto noch in Alaska, in de Noordwest-Territorien, in de Prärie Pothole Region un an de Groten Seen. He is en Treckvagel un steiht in’n Winter in Texas, Louisiana un an den Golf vun Mexiko siene Küsten. En poor Deerter verbiestert sik ok un sünd denn in Westeuropa to finnen.
Wie se leven doot
De Noordamerikaansche Smunt siedelt in opene Gemarken ohn Woold, wo noog Water to finnen is. Se fritt to 90 % Planten. Upnehmen deit se de bi dat Grünneln oder Grasen. Bi 10 % vun dat Freten sünd Waterdeerter, de bi dat Plantenfreten mit upnahmen weert. De Vagel is faken tohopen mit Dükeraanten to finnen un klaut düsse Aanten de Waterplanten, de de bi dat Dükern na boven brocht hefft.
Amerikaansche Smunten kaamt ut dat Winterquarteer bi Midden Mai in de Brödelgemarken an. De Balz fallt nich wieter up. Dat Seken boot dat Nest an’n Grund nich wiet af vun’t Water. Se möögt dat, wenn dat Nest dör allerhand Planten goot versteken is oder wenn se Eilannen mit allerhand Planten finnt. De Aante leggt 6 – 12 cremefarvte Eier in’n Afstand vun bi 24 Stunnen. Mit Bröden fangt se an, wenn all Eier leggt sünd. Bloß man de Aante brott un treckt de Küken later up. De Waart maakt dor nich bi mit, man he blifft um de Aanten to, bit dat mit dat Ruden losgeiht. Normolerwiese könnt de Jungvagels na 45 bit 63 Dage flegen.
Internatschonale Organisatschoon för Normen
In de Internatschonale Organisatschoon för Normen (engl.: International Organization for Standardization, kort: ISO) hefft sik internatschonale Organisatschonen för Normen tohopenslaten un bringt internatschonale Normen rut för allens, bloß nich för Elektrik un Elektronik. Dor is de IEC för tostännig, mol afsehn vun de Telekommunikatschoon, wat Saak vun de ITU is. Tohopen sünd düsse dree Organisatschonen de WSC (World Standards Cooperation).
Historie
Vun'n 14. to'n 26. Oktober 1946 weer in London en internatschonalet Drepen vun Organisatschonen för Normen ut verscheden Länner. Afordenten ut 25 Länner weern dor mit bi. Dor is afmaakt wurrn, dat en nee internatschonale Organisatschoon grünnt weern scholl. Düsse nee Organisatschoon scholl an de Steed vun de ISA treden, de 1926 grünnt wurrn weer un siet 1942 nich mehr arbeiden dö. Un ok de Arbeit vun den Utschuss för Normenkoordinatschoon vun de Vereenten Natschonen scholl se övernehmen. De nee Organisatschoon scholl in Genf sitten. Dor hett se ok an'n 23. Februar 1947 as ISO de Arbeit upnahmen.
Hüdigendags
Midderwielen maakt mehr as 150 Länner bi de ISO mit. Jedet Land stüürt dor een Liddmaat hen un dat steiht denn ok bloß för düt ene Land. Dat Düütsche Instituut för Normen (DIN) is vun 1951 af an Liddmaat bi de ISO för de Bundsrepublik Düütschland. Offizielle Spraken bi de ISO sünd Engelsch un Franzöösch. In düsse Spraken weert de ISO-Normen rutgeven. De natschonalen Organisatschonen mütt dor denn för sorgen, dat dat allens översett warrt.
Bloß vunwegen de Arbeit vun de ISO gifft dat Standards för Saken, de een in ganz verscheden Länner allerwegens övereen bruken kann. Dat gifft Standards in de Feller vun de Technik (as MP3 oder Telefonkarten), vun de Klassifikatschoon (dor mank Lännerkoods as .de, .nl, .jp un Spraakkoods as nds un en) un wie een wat maken schall (as Management vun de Qualität na ISO 9000).
Literatur
engelsch, franzöösch)
Federgo
De Federgo, ok Federitga is en histoorsch Landschap, gelegen an de noordwestlich Rand vun Oostfreesland direkt an’t Wattenmeer, wat in etwa dat hüüdige Krummhörn umfaat. Vör den Inbröök vun de Leybucht sall ok dat Karkspeel Nörden noch to’n Federgo hörrt hemm. Sien Naam kreeg de Go woll nah en dor wassend, upfällig Sumpplant.
De Federgo grens in Oosten an dat Brookmerland un in’ Süüden an dat Emsigerland.
Werner Dollinger
thumb|Werner Dollinger Werner Dollinger (* 10. Oktober 1918 in Neustadt an der Aisch; † 3. Januar 2008 ok dor) weer en düütsch Politiker (CSU).
He weer van 1962 bit 1966 Bundsschatzminister, van 1966 bit 1969 Bundspostminister un van 1982 bit 1987 Bundsverkehrsminister
Shaw-Massiv
Dat Shaw-Massiv is en hoog un afplatt’t Felsmassiv in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. Dat liggt in de Prince Charles Mountains 19 km süden von’n Mount Willing an de Westsied von’n Lambert-Gletscher.
Opdeckt worrn is dat an’n 28. November 1957 bi en Floog mit en DHC-2 Beaver, as Luftopnahmen von dat Rebeed maakt worrn sünd. Dat Antarctic Names Committee of Australia (ANCA) hett dat Massiv na Bernard Edward Shaw (* 1928) nöömt, de in dat Johr 1957 Funker op de Mawson-Statschoon weer.
Klopstock
Klopstock is de Familiennaam von
Klopstock betekent ok
Thomas Cremer
Thomas Cremer is de Naam von
* Thomas Cremer (* 1945), düütschen Mediziner,
Eduard Großheim
Eduard Großheim (* 24. September 1900 in Tettenborn; †) weer en düütschen Politiker von de NSDAP.
Braaten
Braaten oder Bråten is de Familiennaam von
Emil Beyer
Beyer is 1883 in Lübeck boren. He weer 1900 bet 1907 Beroopssoldaat un denn Anstellten bi de Düütsche Levensversekerungsbank. He weer siet 1908 Beamten in’n Polizeideenst bi de Stadt Stood un dor toletzt Baas von de Schutzpolizei. Na de Machtergreifung von de NSDAP 1933 is he an’n 25. März 1933 afsett worrn. Eerst an’n 17. Juli 1933 dröff he denn wedder arbeiden, nu as Magistratsobersekretär bi de Stadt Stood.
Eduard Großheim
Großheim is 1900 in Tettenborn boren. Von November 1917 bet Januar 1919 hett he Deenst bi’t Militär daan. He hett Bookholler lehrt un weer von 1. Januar 1921 bet 28. Februar 1930 Rieksbeamten bi de Finanzbehörd. Von 1. März 1930 bet 31. Mai 1932 weer he Kommunalbeamten in Weißwasser. He is denn to’n 1. Juni 1932 Börgermeester in Mühlberg/Elbe worrn un dat bet to’n 6. Mai 1934 bleven. An’n 1. Mai 1933 is he in de NSDAP rin.
Braaten
Kiek ok bi: Braten.
Emil Beyer
Nadem Stood in’n Mai 1945 an’t Enn von’n Tweten Weltkrieg von de Briten innahmen worrn is, hebbt se den NSDAP-Börgermeester Eduard Großheim afsett un interneert. Beyer weer to disse Tied Registrater bi de Stadt Stood. De britsche Militärregerung hett Beyer denn an’n 4. Mai 1945 as ne’en Börgermeester insett. He hett düt Amt bet to’n 17. Januar 1946 behollen. Nadem de von Beyer insett Biraad Nicolaus von Borstel as Börgermeester wählt hett, is Beyer sülvs an’n 18. Februar 1946 Standsbeamten worrn. An’n 31. Juli 1948 is he denn in Rohstand gahn.
Eduard Großheim
Nadem de Briten em fastnahmen harrn, weer he von’n 4. Mai 1945 bet 1947 in Builefeld interneert. Bi de Entnazifizierung 1947 is he to en Geldstraaf veroordeelt worrn.
Cani
Cani oder Çani is de Familiennaam von
Cani betekent
Jorissen
Kiek ok bi: Jörissen.
Kent County (Delaware)
Kent County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Delaware. He hett 162.310 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.531 km². De Sitt vun de Verwalten is in Dover.
Historie
De Kreis is an’n 8. August 1673 as Upland County grünnt worrn. An’n 30. Juni 1680 hett de County en ne’en Naam kregen un heet denn St. Jones County. An’n 31. Dezember 1683 hett de County denn wedder en ne’en Naam kregen un heet denn Kent County.
Demografie
7,90 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,99 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 73,49 % vun de Minschen Witte, 20,66 % Swarte, 1,69 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,64 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,27 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,22 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 3,21 % vun de Lüüd ansehn.
Isoseiste
Isoseisten sünd Isolienen, de Öörd mit glieke (ganztallige) Intensitäten vun en Eerdbeven mitenanner verbinnt.
De Intensität warrt na de Mercalliskala oder vundaag na de moderneren MSK-Skala bestimmt un normalerwies över Fraagbagens dör de Inwahners böhrt. De Intensität baseert op dat egen Föhlen un Hören vun Utwirken vun en Eerdbeven un op de subjektiven Inorden vun den Schaden, de dorbi an en elk sünnern Oort tostannen kamen is. Wiel de Utwirken vun dat Wackeln bi en Eerdbeven mit den Afstand vun’t Epizentrum afnimmt un bito ok noch en grote Tall vun annere Ümstännen, as t. B. de Heerdvörgang, de Deep vun’t Hypozentrum oder de Egenschoppen vun den Ünnergund un Bodden an elk Steed, afhangt, is de Intensität en Grött, de afhangig is vun den Oort. Se is dorüm nich mit de Magnitude vun en Eerdbeven to verwesseln.
De sünnere rüümliche Verdelen vun de Intensitäten in en Rebeet warrt in so nöömte Isoseistenkorten dorstellt. Vun wegen de Afhangigkeit vun’n Heerdafstand stellt sik de Isoseisten jümmers as slaten Lienentöög üm dat Epizentrum rüm dor, de ut de lokal angeven Intensitäten interpoleert warrt. De Form un dat Utsehn vun disse Lienentöög hangt vör allen vun den Heerdvörgang af, de bestimmt, woans de freesett’e seismische Energie afstrahlt warrt, un von de Egenschoppen vun’n Bodden, de fastleggt, woans de seismischen Bülgen in’n Ünnergrund överdragen warrt un sik utbreden künnt. En Influss hett aver ok de Inwahnerdicht un de generelle Boddenunroh, de op dat subjektiv Föhlen vun dat Wackeln inwirken deit. Dicht bi en Straat mit vele Lastautos kann en Minsch weniger vun en Beven marken, as wenn dat ümto afsluut ruhig is.
De verwennten Skalen kennt blots ganztallig Weerten, dorüm gifft de innerste Isoseite togliek ok den Weert för de Gröttstintensität I0 an. Ut de Isoseistenkoort kann man toeerst mol op de Laag un Positschoon vun dat Epizentrum torüchsluten, dat jo binnen de de innersten Lien liggen mutt. Man de Afstand vun de Isoseiten geevt togliek ok en Insicht över de Deep vun dat Hypozentrum un verlööft ok in’n Rahmen vun de Nauigkeit, welke de subjektiven Angaven hebben künnt, ok en poor Annahmen över dat Utbreden vun de Bülgen in’n Ünnergrund ok in’n Betog op geoloogsch Strukturen.
Canidelo
Canidelo betekent
Udo Schenk
Udo Schenk (* 11. April 1953 in Wittenberge) is en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker.
Leven
Nah sien Schauspeelstudium an de Theaterhoochschool Leipzig debüteer he in en Määrken up en Bühn in Karl-Marx-Stadt, truck later nah Berlin, wo he van 1975 bit 1985 an dat Maxim-Gorki-Theater engageert weer. Nebenbi gasteer he ok an dat Düütsch Theater Berlin. Schenk övernehm bi dat Feernsehn vun de DDR eenig Hööftrullen in Filmprodukschonen un hett later ok in eenig DEFA-Speelfilmen mitwarkt, so as bispeelswies Dach überm Kopf.
Bi en Theatergastspeel in de Bundsrepublik hett sück Schenk 1985 vun dat restlich Ensemble afsett un hett de DDR verlaten. In’ Ansluss doran fung he en nee Loopbahn in de Bundsrepubliek an. He weer denn an Theater in Köln un Berlin tätig. Schenk övernehm tallriek Film- und Feernsehrullen, wobi he meest den aalglatten Bösewicht oder Schurken dorstellen de. Seit 2007 stellt he en vun de Stammcharakters (Dr. Kaminski) in de ARD-Serie In aller Freundschaft dor.
Synchroonarbeiten
Butendem is Udo Schenk siet 1985 in de Synchroonisatschoon tätig. In mehreren hunnert Produkschonen hett he sien sünnere Stimm ünner annern Kevin Bacon (etwa in Sleepers un Mystic River), Kenneth Branagh (Gingerbread Man), Jeffrey Combs (as Weyoun in Star Trek: Deep Space Nine as ok as Thy’lek Shran in Star Trek: Enterprise), Brad Dourif (Der Herr der Ringe: Die zwei Türme), Michael Emerson (as Benjamin Linus in Lost), Keanu Reeves in Bram Stoker’s Dracula,  Bill Paxton in Tombstone, Ralph Fiennes (u. a. The English Patient, Red Dragon un Harry Potter und der Feuerkelch), Fredric Lehne (Supernatural), Gary Oldman (ünner annern The Dark Knight, Air Force One un The Fifth Element) un Kevin Spacey (The Usual Suspects) lehnt.
Udo Schenk is de Faststimm vun Ray Liotta. So ünner annern in Goodfellas (1990, Regie Martin Scorsese), Unforgettable (1996, Regie John Dahl) und Cop Land (1997, Regie James Mangold).
Wiederhenn wurr Udo Schenk bannig beliebt un bekannt as düütsch Synchroonstimm vun de Computerspeelfigur Raziel, in de Computerspelen Soul Reaver 2 un Legacy of Kain: Defiance. He is ok as Doktor T. in dat PC-Adventure Jack Keane to hörrn. In de Hörspeelreeg John Sinclair Edition 2000 snackt Udo Schenk völ verscheeden Charaktere.
New London County
New London County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Connecticut. He hett 274.055 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.725 km². De Sitt vun de Verwalten is in New London.
Historie
De Kreis is 1666 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 259.088 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 137.406 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 24.678 US-Dollar. 149.634 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 45.616 Minschen maakt. 6,09 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Yrjö Väisälä
Yrjö Väisälä (* 6. September 1891 in Kontiolahti, Finnland; † 21. Juli 1971 in Rymättylä, Finnland) weer en finnisch Astronom un Physiker.
Väisälä hett 1922 sien Doktertitel makt un hett to de Tiet as Vermeter un Astronom bit 1925 an dat Geodätisch Institut vun de Universität Turku. He hett sück dor mit de Triangulation un hett dat Konzept vun de Lichtinterferenz to dat Meeten vun Längen up groode Entfernungen utfunnen. 1925 wurr he Perfesser för Physik.
In sien wiedere Loopbahn hett Yrjö Väisälä sien Tätigkeitsfeld to de Meteorologie un Astronomie henn verlagert. He överdroog de Methode vun de Triangulation up astronoomsch Objekte. Väisälä gehör to de Grünner vun de Astronoomsch Steernwacht vun de Universität Turku in dat Johr 1952 un weer bit to sien Dood ok dorvan de Direkter. En vun sien Schöler weer de Astronomin Liisi Oterma un sien Assistent weer Heikki A. Alikoski.
In de Loop vun sien wetenschaplich Arbeit hett he 128 Asteroiden un 2 Kometen opdeckt. En Maandkrater wurr nah hüm nömmt as ok de Asteroiden (1573) Väisälä un (2804) Yrjö.
He weer ok en grooten Anhänger vun de Spraak Esperanto un sogor Präsident vun de Internacia Scienca Asocio Esperantista ("Internatschonal Vereenigung vun Esperanto Wetenschapler") in 1968.
Kehlmann
Kehlmann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Kellmann.
Sønder Broby Sogn
Sønder Broby Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Sønder Broby Kirke in’n Oort Sønder Broby. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Sønder Broby Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Sallinge Herred von dat Amt Svendborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Broby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Faaborg-Middfünen in de Region Süüddäänmark worrn.
Brood
Brood betekent
Brood is de Familiennaam von
Wilhelm Cremer
Wilhelm Cremer is de Naam von
* Wilhelm Cremer (1845–1919), düütschen Architekt,
Kiek ok bi: Wilhelm Kremer.
Vejle Sogn
Vejle Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Vejle Kirke in’n Oort Vejle. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Vejle Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Sallinge Herred von dat Amt Svendborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Broby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Faaborg-Middfünen in de Region Süüddäänmark worrn.
Canillac
Canillac is de Familiennaam von
Canillac betekent
Tolkien
Tolkien betekent ok
Robert Leslie
Robert Leslie is de Naam von
* Robert Leslie († 1672), eirschen anglikaanschen Bischop,
Barcelona
thumb|Barcelona thumb|Barcelona Barcelona is na Madrid de tweetgröttste Stadt van Spanien un ene van de wichtigsten Havenstäder an de Middellannsche See. As Hööftstadt van de noordoosten Landschap Katalonien is Barcelona de kulturelle un weertschapliche Middelpunkt van den Volksstamm, de sik stolt Katalanen nöömt un ehre egene Spraak, dat Katalaansch, spreekt.
Eerst as um 1860 de olen Stadtmüren daalbraken un moie Gröönanlagen herricht wurrn, kunn de Stadt sik so richtig utbreden. Boulevards mit sess un mehr Sporen föhrt dwars dör de groten Geschäfts- un Wahnblöck. So is Barcelona vandaag ene van de modernsten spaanschen Städer.
Neven Madrid is Barcelona ok de bedüdenste weertschapliche Swoorpunkt van ganz Spanien. An de Stadtränner gifft dat vele Industrieanlagen för alle möglichen Verbruuksgöder, vör allen Textil-, Metall-, Maschinen-, Ledder-, Papeer- un Glasindustrie. thumb|Plaça de Catalunya De lebennigste Straat in Barcelona is de Rambla, de van de Plaça de Catalunya na’n Haven geiht un mit ehre velen Verkoopsbuden, mit de grote Markthall un de Figurendarsteller Dusende van Touristen antreckt. An dat Enn van de Rambla steiht dat 60 m hoge Kolumbus-Denkmaal un nich wiet darvan liggt in’n Haven de „Santa Maria“, dat Schipp, mit dat Kolumbus 1492 över den Atlantik segelt is un Amerika updeckt hett.
Sehnswürdig sünd de Geböden Nuestra Señora de Belén, de Palast van de Viezkönigin, Santa Maria del Pino, dat Gran Teatro del Liceo, de Palacio Nacional un dat Archäologische Museum. En ganz besunnert Bowark is de Kark van de Hillige Familie (Sagrade Familia). De Betonbo, mit den al 1882 anfungen wurr, is dat Wark van den beröhmten Architekt Antoni Gaudí (1852-1926), warrt blots van Spennengeld boot, is aver bit vandaag ümmer noch nich fardig.
Dat Pueblo Español is en Freelichtmuseum, dat för de Weltutstellung 1929 boot wurr un dat ut originaalgetro kopeerte Hüüs besteiht, de in de verschedenen spaanschen Landschapen vörkaamt. Well Barcelona maal van baben sehn will, de kann mit ene Seilbahn up den 532 m hogen Tibidabo henupföhren.
Rinteln
Rinteln is een Stadt in Neddersassen, Landkreis Schaumborg, mit 25.527 Inwahners (Stand: 2016) up een Flach van 109 km². De Oltstadt van Rinteln is ok hüüd noch van tallriek Fackwarkhüüs präägt. In dat Middelöller harr de Stadt ok en Stadtmüer umto, deren Utbau in de Neezeit de Stadt to de Festung Rinteln maaken dee. Van 1619 bit 1810 weer Rinteln todem Universitätsstadt.
(1391) Carelia
(1391) Carelia is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. Februar 1936 vun de finnisch Astronom Yrjö Väisälä in Turku opdeckt wurrn is.
De Naam vun de Asteroid is van de latiensch Beteken vun de finnisch-russch Grenzregion Karelien afleidt.
(759) Vinifera
(759) Vinifera is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 26. August 1913 vun den düütschen Astronom Franz Kaiser in Heidelbarg opdeckt worrn is.
De Asteroid is na de latiensche Beteken Vitis vinifera för de Wienstock, womit den Opdecker sien Vörfohren jemehr Geld verdeent hebbt.
Scharmbeck
Scharmbeck is de hoochdüütsche Naam von
Lesley
Lesley betekent
Kiek ok bi: Leslie.
Lensink Peak
De Lensink Peak is en hogen Barg in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in de Prince Charles Mountains as ööstlichsten in en Grupp ut dree Bargen 8 km süüdoosten von dat Husky-Massiv.
Sturluson
Sturluson is de Patronym von
Lensink Peak
He is na Luftopnahmen von de Australian National Antarctic Research Expeditions ut dat Johr 1960 karteert worrn. Dat Antarctic Names Committee of Australia hett em na William H. Lensink nöömt, de in dat Johr 1960 Wederbeobachter op de Wilkes-Statschoon weer.
Canina
Canina betekent
Hollenbeek
Hollenbeek betekent
Cremer
Cremer betekent
Kiek ok bi: Kremer, Crämer, Cramer, Krämer, Cremers, Cremerius.
(760) Massinga
(760) Massinga is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 28. August 1913 vun den düütschen Astronom Franz Kaiser in Heidelbarg opdeckt worrn is.
Vadderunser
Dat Vadderunser is dat Beed, wat Jesus Christus (as dat in de Bibel steiht) sien Jüngers lehrt hett.
Achterhooks
(Winterswiek)
Weblenken
http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-platt.html
(760) Massinga
De Asteroid is na den düütschen Astronom Adam Massinger nöömt, en Kolleeg vun den Opdecker, de in’n eersten Weltkrieg fallen is.
Montgomery County (Pennsylvania)
Montgomery County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Pennsylvania. He hett 799.874 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.251 km². De Sitt vun de Verwalten is in Norristown.
Canine
Canine betekent
Montgomery County (Pennsylvania)
Historie
De Kreis is an’n 10. September 1784 grünnt worrn.
Canine
Canine is de Familiennaam von
Montgomery County (Pennsylvania)
Demografie
Vun de 750.097 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 403.574 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 30.898 US-Dollar. 456.564 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 199.787 Minschen maakt. 4,29 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
9,62 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 6,95 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 86,46 % vun de Minschen Witte, 7,46 % Swarte, 4,02 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,11 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,75 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,16 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,04 % vun de Lüüd ansehn.
Hemer
thumb|Hemer in [[Düütschland]] Hemer is en Stadt in't Suerland in Westfalen mit 34.062 Inwahners (2019). Se höört to'n Märkischen Kreis, weer inst in de Graafschop Mark un in'n Kreis Iserlaun (bet 1975). Siet 2020 is Christian Schweitzer Börgermeester vun de Stadt.
Granada
Granada is de Hööftstadt vun de südspaansche Provinz Granada un hett 241.000 Inwahners. Se liggt in de fruchtbare Vega de Granada to Föten van de Sierra Nevada an den Rio Genil. Se is ene van de schöönsten un historisch bedüüdsaamsten Städer van Europa. thumb|De Alhambra Granada is beröhmt wegen de velen historischen Denkmalen ut de maurische Tiet un ok ut de Gotik un Renaissance. De bedüdenste Bo ut de maurische Tiet is de Borg Alhambra. Se wurr in dat 13. un 14. Jahrhunnert as Residenz för den maurischen König upboot. Beröhmt is de Alhambra för ehre Stuckdeken un den Lövenborn. König Karl V. leet enen Palast up dat Borggrundstück boon un so wurr en Deel van den originalen Palast tonicht maakt.
En anner Denkmaal, is de Generalife, de Sommerresidenz van den Kalif. Dör ene Zypressenallee, vörbi an Springborns, de stännig palscht, kummt man an dat Ingangsgeböde. Darachter liggt de Patio mit ene Zypress, de noch ut de maurische Tiet stammen schall. Alhambra un Albacin, dat ehrmalig maurische Wahnviddel, sünd as Weltkulturarv van de UNESCO uttekent wurrn.
In den Sacromonte, enen Barg an den Stadtrand, gifft dat de „cuevas“, dat sünd de beröhmten Taterwahnungen in Höhlen, de to'n Deel besunners grootaartig un vörnehm inricht sünd. In dat Zentrum van de Stadt steiht de Kathedrale ut de Renaissance. Daran grenzt de Capilla Real, in de sik de Gravmalen van de Kathoolschen Könige befinnt. Ferdinand un Isabella sünd 1521 na hier överföhrt wurrn. Ok Johanna de Wahnsinnige un Philipp de Schöne sünd hier bisett wurrn.
Parlamentswahl in Belize 2020
[[Bild:2020 Belize House of Representatives.svg|duum|Seten in dat Repräsentantenhuus
]]
duum|Premierminister [[Johnny Briceño]] Bi de Parlamentswahl in Belize 2020 is an’n 11. November 2020 in 31 Wahlkreise dat ne’e Repräsentantenhuus von Belize wählt warrn. Dorbi hett de People’s United Party (PUP) 26 von de 31 Mandate wunnen. Premierminister is Johnny Briceño worrn, de dat Kabinett Briceño I billt hett. 81,86 % von de 182.815 registreerten Wählers hebbt bi de Wahl mitmaakt.
De Oppositschoon von de United Democratic Party (UDP) hett 5 Seten haalt (Oppositschoonsföhrer is Patrick Faber worrn). Vör de Wahl harr de UDP 19 Seten un de PUP 12.
De vörige Wahl weer 2015, de nächste Wahl schall denn 2025 ween.
Achtergrund
De vörige Wahl weer an’n 4. November 2015 un de Natschonaalversammlung is an’n 13. November 2015 toeerst tohoopkamen. De Verfaten von Belize leggt fast, dat de Natschonaalversammlung nich later as fiev Johr na dat eerste Tohoopkamen oplööst warrn mutt. De Neewahlen mööt denn binnen dree Maand afhollen warrn. Dormit weer vörgeven, dat de Wahl nich later ween kann as an’n 13. Februar 2021. De Frist von dree Maand sünd en Maximaaltied, de normalerwies nich utschöppt warrt. Dorüm sünd de Wahlen för November 2020 ansett.
Nadem dör de COVID-19-Pandemie lang nich kloor weer, wannehr de Wahlen ween schöölt, hett Dean Barrow an’n 5. Oktober 2020 bekannt maakt, dat de Termin för de Wahl de 11. November 2020 ween schall.
Premierminister Dean Barrow kunn nich wedder bi de Wahl antreden, denn he harr siene maximale Amtstied von dree Wahlperioden reckt.
UDP-Kannedaat
En ne’en Parteidag is denn för’n 5. April 2020 ansett worrn, kunn aver dör de COVID-19-Pandemie nich afhollen warrn. De Parteidag is toletzt an’n 12. Juli 2020 afhollen worrn. Dorbi stünnen Faber, Saldivar un Wilfred Elrington to Wahl. Elrington hett man 10 Stimmen kregen un Faber hett sik mit 286 to 267 Stimmen gegen Saldivar dörsett. Faber hett dat Amt as Parteibaas an’n 9. Oktober övernahmen.
PUP-Kannedaat
Designeerten PUP-Kannedaat för dat Amt as Premierminister weer Johnny Briceño, de siet 2015 Parteibaas von de PUP is. He kunn sik bi de Wahl dörsetten.
Kommun Burlöv
Demografie
2006 weren 22,99 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 8 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt. De Scholen hebbt alltohoop 1626 Schölers.
Geografie
In de Kommun gifft dat 1 Eiland, dat weniger as een Hektar groot is.
John Bertrand Gurdon
miniatur|John Bertrand Gurdon John Bertrand Gurdon (* 2. Oktober 1933 in Dippenhall, Hampshire, England) is en britisch Entwicklungsbioloog un ehmalger Perfesser an de University of Cambridge.
Gurdon hett de Bedüüden vun den Nukleolus vun de Zelle utforscht. He legg buterdem mit sien Arbeiten to de Transplantatschoon vun Zellkarns de Grundlaag för dat Klonen vun Deerten. 2012 kreeg he gemeensam mit Shin’ya Yamanaka den Medizin-Nobelpries.
Leven
Gurdon kreeg 1956 an dat Christ-Church-College, Oxford, en B.A. in Zoologie un 1960 sien Doktertitel Ph.D. in Embryologie. Ok dornah bleev he an dat Christ-Church-College, harr aber Forschensupenhollen an dat California Institute of Technology in Pasadena un de Carnegie Institution in Baltimore. 1983 kreeg he as Nahfolger vun Alan Lloyd Hodgkin en Professur an de University of Cambridge, de he bit 1990 inneharr.
Gurdon steiht siet 1990 den Wellcome Trust/Cancer Research UK Institute vun de University of Cambridge vör, dat hüüd Gurdon Institute heet. He leit wiederhen sülvst (Stand 2010) en vun de 20 Forschensgruppen an dit Institut.
Wirken
Dordör, dat Gurdon ut Zellen, de de Zellkarn vun verscheeden Zellen vun verscheeden Riepstadien transplanteert wur, utwussen, geschlechtsriep Deerten herantrecken kunn, hett he nahwiestz, dat sück dat Genom (vun wenigen Utnahmen afsehn) wiels de Entwicklung vun en Individuum nich ännert. Dat Zytoplasma enthollt aber Faktoren, de de Genexpression beinflooten. He kunn buterdem wiesen, dat in Zellen inbrocht Frömd-mRNA exprimeert wurrd.
Gurdon hett tallwiek vun sien wegwiesen Arbeiten an Oozyten (= Eizellen) vun Krallenpoggen (Xenopus laevis) dörführt.
Douglas Gerald Hurley
rechts|duum|Ofiziell NASA-Foto Douglas Gerald Hurley (* 21. Oktober 1966 in Endicott/New York) is en US-amerikaansch Astronaut vun de NASA.
STS-127
He wurr as Pilot för de Mission STS-127 utwählt. Kommandant weer Mark Lewis Polansky un de Missionsspezialisten David Alexander Wolf, Christopher John Cassidy, Julie Payette ut Kanada, Thomas Henry Marshburn un Timothy Lennart Kopra. Bi disse Mission wurrn japaansch Module to de Internatschonale Ruumstatschoon ISS brocht, wo Gennadi Ivanovich Padalka, Michael Reed Barratt un Koichi Wakata, Roman Yuriyevich Romanenko, Frank De Winne un Robert Brent Thirsk, de Statschoonscrew billen deen. De Start weer an 15. Juli 2009, de Lannen an’n 31. Juli 2009. Dorbi weer Koichi and Bord vun de Ruumfähre Endeavour, wiels Timothy Kopra up de ISS bleev.
SpX-DM2
An‘n 9. Juli 2015 hett de NASA Hurley as een vun veer Testpiloten för künftige kommerzielle Ruumscheep vörstellt. An‘n 3. August 2018 wurr he as NASA-Astronaut för den eersten bemannten Ruumfloog vun de Dragon V2 vun SpaceX gemeensam mit Robert Louis Behnken för de Mission SpX-DM2 nomineert. De Start weer an’n 30. Mai 2020. Nah mehr as 63 Daag in’t All is Dragon mit den Astronauten an‘n 2. August 2020 in den Golf vun Mexiko torüchkommen.
Privates
Hurley is in tweet Ehe mit de Astronautin Karen Nyberg verheiraadt un hett een Söhn.
Nevenwirken
En Nevenwirken is bi Heelmiddels de Effekt, dat blangen de wullte Hööftwirken optreden deit. Gliekbedüden dorto is de Utdruck nich-wünschte Heelmiddelwirken. Na de Definitschoon vun’t Gesett sünd Nevenwirken „de nich-wullten schäädlichen Reakschonen, de vörkamt, wenn en Heelmiddel so anwennt warrt, as dat vörsehn is“. Mitünner künnt Nevenwirken aver ok en go’en Effekt op en Krankheitsverloop hebben.
In’n wieteren Sinn kann ok dat Utbilln vun en Sucht oder Afhangigkeit to de Nevenwirken tellt warrn. Afgrenzt sünd dorgegen Nevenwirken, de vun en Överdoseren kamt, vunwegen dat dat Heelmiddel denn nich so anwennt warrt, as dat vörsehn is, as ok bi Wesselwirken mit annere Stoffen.
De düütsche Pharmakoloog Gustav Kuschinsky (1904–1992) hett to dat Thema mol seggt: „Wenn een vertellt, dat en Stoff keen Nevenwirken wiest, denn besteiht de starke Verdacht, dat de Stoff ok keen Hööftwirken hett“.
De Wirken un den Wirkmechanismus ünnersöcht de Pharmakodynamik.
Indelen
Nevenwirken laat sik ünnerdelen in:
De Dokter un de Patient mööt sülvst överleggen, wat sik dat Risiko vun de Nevenwirken mit den Nütten vun’t Heelmiddel gegenreken lett, afhangig dorvun, wo swoor de Krankheit is.
Af un to künnt Nevenwirken ok goot för de Gesundheit wesen. En Bispeel is de törnen (antiproliferative) Wirken för’t Zellwassdom vun de Glucocorticoiden bi Patienten mit Psoriasis, vunwegen dat dat Schuppenbilln wirken deit. Dorgegen is disse Nevenwirken bi Patienten mit en endogen Ekzem nich wullt, vunwegen dat de de Huut dünner maakt (Atrophie).
Ünner den Aspekt vun de Pharmakovigilanz is disse Klassifizeeren vun Bedüden:
Dorför gellt sünnere Plichten, dat to melln un to dokumenteren. Schätzungen gaht dorvun ut, dat jeed Johr üm un bi 200.000 Minschen an Heelmiddel-Nevenwirken doodblievt. DAt europääsche Parlament hett 2010 dorüm Verbetern vun de Patienteninformatschoon (to’n Bispeel vun den Bipackzedel) beslaten.
Heelmiddelsekerheit
Pharmaünnernehmen hebbt de Plicht, dat se all Nevenwirken vun en Heelmiddel, de bekannt worrn sünd, unafhangig vun jemehr Kausalität sammeln, utweerten un in de Tosamenfaten vun de Markmolen vun’t Heelmiddel (in Düütschland: Fackinformatschoon) un in de Packungsbilaag antogeven. Na § 84 Heelmiddelgesett is de Hersteller haftbor för all Nevenwirken, de nich in de Produkinformatschoon angeven sünd.
Wenn en Patient na’t Innehmen vun en Heelmiddel Ännern faststellt, de nich wünscht sünd, schüll he dat en Dokter oder Aftheker vertellen. De mellt de Nevenwirken (ok wenn dat blots en Verdacht is) an de Hellmiddelkomisschoon oder an de tostännige Bundsbehöörd. Patienten schülln aver dat Heelmiddel nie ut egen Överleggen afsetten oder de fastleggte Dosis ännern. In Grootbritannien künnt Patienten nich-wullte Nevenwirken mit de Yellow Card direkt an de Kontrollbehöörd Medicines and Healthcare products Regulatory Agency mellen.
Dat Spektrum vun de mööglichen Nveenwirken geiht vun harmlose Saken as en minnert Kunzentratschoonsvermögen bit hen to Wirken, de mehr Schaden bringt as Nütten. En grote Tall vun sworste Nevenwirken geev dat in de 1960er Johren na’t Innehmen vun dat Slaapmiddel Thalidomid (Contergan®) wiel de Swangerschop. Dorbi keem dat dat swore Fehlbilln vun’n Embryo, un dat Middel müss gau vun’n Markt nahmen warrn. Annere swore Fäll weern de Rheumamiddels Coxigon® (1982) un Vioxx® (2004), de BloodfeetminnererLipobay® (2001) un 1983 dat Middel Zomax® gegen Wehdaag (düütsche Verdrief: Cilag GmbH), an dat in de USA fief Lüüd storven sünd.
Afsehn vun dat Vörkamen vun en Nevenwirken kamt as Verkloren ok Fakters as ünnerscheedliche Patientengruppen oder -risiken in Fraag, de eerst bi den breden Insatz mit dat Heelmiddel in Kuntakt kamt.
Beschrieven vun de Nevenwirken in de Produktinformatschoon
Dat Beschrieven vun Nevenwirken na Beteken, Struktureren un Männigkeit is eenheitlich fastleggt na de Terminologie vun de MedDRA. De Angaven to de Männigkeit vun Nevenwirken in de Packungsbilaag baseert op de Kategorien:
Nevenwirken, de roor oder bannig roor sünd, künnt eerst bi en högere Tall vun Anwennen (Duer vun’t Innehmen, Tall vun de Patienten) faststellt warrn. Ut statistische Grünnen mööt to’n Bispeel för Nevenwirken mit en Vörkamen vun 1 : 1.000.000 ruchweg 6 Millionen Anwennen beobacht warrn. Bi ne’e oder wenig verbreedte Heelmiddels besteiht dorüm en grötter’t Risiko för Nevenwirken, de noch nich bekannt sünd.
Sellschoppliche Bedüden
Jede tweete Dood dör Heelmiddelnevenwirken künn hinnert warrn. Wenn een en Studie ut Norwegen op Düütschland överdrägen deit, denn starvt jeed Johr 50.000 Minschen an nich-wullte Nevenwirken vun Heelmiddels. De prospektive norweegsche Studie an en Klinik hett wiest, dat mehr as 18 % vun de Patienten, de dor över en Duer vun twee Johren doodbleven sünd, döör Heelmiddelnevenwirken veroorsakt weern. Ahn en Autopsie weern jüst mol 8 vun 133 Fäll as Dode dör Nevenwirken faststellt worrn. De volksweertschoppliche Schaden vun en (Unfall)-Doden bedriggt na en Bereken vun de EU ruchweg een Million Euro.
En Utweerten vun 3664 Inwiesen in de Klinik wegen nich-wullte Heelmiddelnevenwirken twüschen 2000 un 2006 hett Petra Thürmann vun’n Lehrstohl för klinische Pharmakologie vun de Universität Witten/Herdecke vörstellt. 530 vun de Fäll weern dör Insulinen un Analoga veroorsaakt, 446 dör NSAR, 437 dör Phenprocoumon, 316 dör Digitalis (90 % dör Digitoxin), 285 dör Beta-Blockers, 267 dör orale Antidiabetika un 262 dör Diuretika. Bi 59 % vun de Fäll weern Patienten över 70 Johren bedrapen.
De gesettlichen Krankenkassen hebbt 2006 meist 125 Millionen Euro för’t Behanneln vun NSAR-Nevenwirken opwennt. An de Kumplikatschonen blievt na en Schätzung jeed Johr 1100 bit 2200 Minschen in Düütschland dood. De Düstertall liggt wohrschienlich noch veel höger.
To Tiet warrt dorvun utgahn, dat bi ruchweg fief Prozent vun de Heelmiddelanwennen Nevenwirken vörkamt un dat bi dree bit söss Prozent vun all Patienten, de op en internistische Statschoon opnahmen warrt (schätzt 50.00-300.000) en Nevenwirken de Grund dorför is. Ruchweg 2,3 % vun disse Patienten starvt as direkte Naklapp vun de Nevenwirken. 49,6 % vun de Doden weern op en verkehrte Anwennen vun’t Heelmiddel torüchtoföhren.
Canio
Canio is de Familiennaam von
Nevenwirken
Sellschoppliche Bedüden
Blangen de Belasten vun de Patienten, stellt de Nevenwirken ok en ökonoomsche Belasten för dat Versorgungssystem dor. För Düütschland weern de Kosten för Behanneln in Krankenhüüs wegen Nevenwirken op 350 bit 400 Millionen Euro jeed Johr schätzt. Disse Kosten künnen ruchweg fief bit negen Prozent vun de helen Krankenhuuskosten utmaken.
Na en prospektive Studie is jede 16. statschonäre Behanneln de Naklapp vun en Heelmiddelnevenwirken. Dorut berekent sik för jeed Johr kosten in Hööch vun 700 Millionen Euro för den National Health Service in Grootbritannien. An de University of Liverpool hebbt Forschers de Opnahmdaten vun 18.820 Patienten över en Tiet vun 16 Johren utweert, de in’n Verloop vun en halv Johr an twee Kliniken behannelt worrn sünd. Se hebbt versöcht all Fäll ruttofinnen, bi de en Nevenwirken de definitve, wohrschienliche oder möögliche Grund för de Opnahm in’t Krankenhuus weern. Bi 1225 is disse Tosamenhang faststellt worrn, wat en Prävalenz vun 6,5 % is. Dat deckt sik mit Resultaten ut fröhere Studien.
Dat Risiko vun Nevenwirken is sünners bi olle Patienten hooch. Ut den Grund hett de US-amerikaansche Geriater Mark Beers 1991 en List vun Heelmiddels tosamenstellt, de an Patienten över 65 Johren nich mehr utgeven warrn schülln. Dat is de so nöömte Beers-List
Nevenwirken warrt to de Hööftwirken
Nevenwirken künnt ok to en Hööftwirkung oder to en Indikatschoon warrn. De Heelstoff Sildenafil is to’n Bispeel toeerst as Blooddruckminnerer entwickelt worrn, wies sik dorför aver as nich so goot. Dorför harr he aver Nevenwirken op en anner’t Rebeet: Sildenafilkeem 1998 as Viagra® op’n Markt, üm dormit de Erektile Dysfunkschoon to behanneln. De Wirken op den Blooddruck is dormit to en nich-wünschte Nevenwirken worrn. 2005 weer dat as Revatio® tolaten, üm dormit en utermatig hogen Blooddruck in de Lungenslagadern (Pulmonale Hypertonie) to behanneln.
Vester Hæsinge Sogn
Vester Hæsinge Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Vester Hæsinge Kirke in’n Oort Vester Hæsinge. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Vester Hæsinge Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Philip Hallen Dybvig
Philip Hallen Dybvig (* 22. Mai 1955) is en US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Hoochschoollehrer. 2022 wurr hüm gemeensam mit Ben Shalom Bernanke un Douglas Warren Diamond de Nobelpries för Weertschapswetenschapen tospraken.