cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Floot
De Floot is nich överall gliek hooch. In de Ostsee stiegt de Floot kene 30 cm över Normalnull, aver in de Noordsee steeg se 1 oder 2 m - in’n Atlantik över den mittelatlantischen Rüch blots 50 cm. Aver an de Küst, besünners wo dat eng warrt in een Bucht oder een Stroom as to’n Bispill de Elv, dor kann de Floot bannig hooch sien. Wo de Elv un de Werser in de Noordsee lööpt is de Floot veer Meter hooch, de Springfloot söss. Un ok in Hamborg kannst all wat vun Ebb un Floot marken, as in all de Flüss un Strööm, de keen Sparrwark hebbt, to’n Bispill in’n Amazonas, in de Thems, in de Elv, in de Werser, in de Wümm un in de Eems. De Engelsche Kanal is ok so een enget Nadelöhr, un dor is de Floot bit to 12 m hooch, un in Fundy Bay ok 15 m.
Aver am meesten bang sünd de Lüüd an de Küst wenn en Stormfloot kummt. Dat is nich blots de Floot, de Wind drückt dat Water in de Buchten un in de Flüss. En Stormfloot kann 3 bit 5 m höher sien as en normale Floot un denn kunn de Lüüd blots beden, dat de Diek hollen doot. An de Noordsee is al veel Land afsapen: in de eerste un twete Groote Manndränke 1219 un 1362, aver ok in Hamborg (1962). Dat Land in Hamborg harrn de Lüüd wedder trüch kregen, aver an de Noordsee is veel wegspöölt worrn, to’n Bispill de Insel Strand un dat Karkspeel Rungholt. Ok hüüt vertellt de Lüüd noch vun Städer un Dörpen, de afsapen sünd un vun Kirchtürm op den Grund vun de See, wo de Klocken anfangen to bimmeln wenn en Stormfloot kummt.
Funktoorn Loomst
duum|De Funktoorn Loomst De Funktoorn Loomst is en 171 m hogen Funktoorn ut Stahlbeton, de op 40 m över NN bi Wohlenbeek in de Gemeen Loomst an de Bundsstraat 495 steiht un de Deutsche Funkturm GmbH tohöört. Dat is en Typentoorn von de Düütsche Telekom (FMT2/81), de aver nich för dat Sennen von Feernsehn oder Radio bruukt warrt. De Toorn is 1992 boot worrn un hett 5 Millionen DM köst.
Pappritz
Pappritz betekent
Pappritz is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Papritz, Papperitz.
Biester
Biester is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Bister.
Sönksen
Sönksen is en plattdüütschen Familiennaam, de as Vadersnaam von’n Vörnaam Sönke afkummt.
Planckaert
Planckaert is de Familiennaam von
Côte d’Or
Côte d’Or betekent
Kiek ok bi: Gold Coast, Goldküst, Costa Daurada, Costa de Oro.
Defoort
Defoort is de Familiennaam von
Lemmermann
Lemmermann is de Familiennaam von
Ritgen
Ritgen is de Familiennaam von
Papperitz
Papperitz is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Pappritz.
Mount Aeolus (Antarktika)
Mount Aeolus is en markanten Barg von mehr as Höögd, de twüschen Mount Boreas un Mount Hercules in de Olympus Range in Viktorialand, Oostantarktika, liggt.
Cauter
Cauter is de Familiennaam von
Goliad County
Goliad County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 7.210 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.212 km². De Sitt vun de Verwalten is in Goliad.
Historie
De Kreis is 1836 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 6.928 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.047 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.126 US-Dollar. 3.332 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 567 Minschen maakt. 16,15 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
29,05 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,84 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Kopp
Kopp betekent
Goliad County
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 82,62 % vun de Minschen Witte, 4,82 % Swarte, 0,22 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,55 % sünd Nakamen vun Indianers. 10,05 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,73 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 35,20 % vun de Lüüd ansehn.
(1255) Schilowa
(1255) Schilowa is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 8. Juli 1932 vun den russ’schen Astronom Grigori Nikolajewitsch Neuimin in Simejis an de Krim-Steernwacht opdeckt worrn is.
De Naam vun den Asteroid kummt vun de russ’sche Astronomsche Mariya Wasilyewna Schilowa.
Occhi
Occhi is italjenisch un heet Ogen. Das is een Handarbeit wor man mit Garn, dat op de lütje Skipje opwickelt ist, Spitze maken kann. In Mideloller keem disse Spitze uut de Orient na Europa. Dor heet de makuk. Op engelsch heet das Tatting un op franzöösch Frivolité. Erst hebt das blood de högere Damen in Europa makt. Aber naas het sik dat over de ganze Bürgerdom verbreed.
Dat Skipje is ungefähr so lang as een Duum. Dat sünd twee ovale Platten mit een Spuul dor tüschen. De beiden spitz toolopende Enden von de Platten komen en bietje annanner und holen so de Faden fast, wenn dat Skipje runnerhangt.
Fröher weer dat Skippje meest ut Elfenbeen, Schildpatt oder Sülver. Vandaag is dat ut Kunststoff. Enkelte hebbt ook een lütje spitze Nös. Damit kann man de Faden dör en Schlinge halen, wat man anners mit en extra Häkelnadel maken mutt.
De Spitze makt man mit vele lütje Knütten, de al op en Faden sitten. Disse Faden ward tosamentrucken und makt so een Ring. Nun warden de Spitzen aber nicht blood mit Ringen makt. Davör brukt man ook noch Bogens. Bogen kann man blood mit twee Skipjes maken. Und mit de Bogens ward meist de enkelten Ringen verbunden. Und to moj moken ward dor ook noch „Pikots“ inarbeit. Dat sünd lütje Fadenschlingen, der kamt, wenn man een Knütt nicht dich bi de anner makt. Man makt de een lütjet Stück weg von de vörige Knütt und denn schufft man de annanner. Und denn bild dat Tüschenstück de lütje Schlinge. Meist makt man de Ringen und Bogen ook an so een Pikot annanner.
Dat Garn, dat man för Occhi nimmt ist meist fien. So as bi Klöppeln.
Eitzmöhlen
duum|Watermöhl duum|Möhlrad von de Watermöhl Eitzmöhlen is en lütten Oort in de Gemeen Sürsen (Samtgemeen Sürsen) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Lahmst mit bi un dor to Eitzt.
Liekdoorn
En Liekdoorn is en Placken van de Huut, de deck un vorhoornt warrn is. Dat entsteiht an'n Toen oder Feut sünnerlich vun to enge Schoen bi Minschen, dor den Druck op een Stell.
Eitzmöhlen
Geografie
Eitzmöhlen liggt an de Oost.
De Naveröörd sünd Sürsen un Seedörp in’n Noordoosten, Godenst in’n Süüdoosten, Oostereis in’n Süüdwesten, Rockst in’n Westen un Lahmst un Granst in’n Westen.
Historie
Eitzmöhlen is as Watermöhl an de Oost anleggt worrn. In de Oorkunnen kummt se in de Tied üm 1300 toeerst vör. De Möhl hett fröher dat Klooster Zeven tohöört. 1858 hett de Möller Hinrich Burfeind de Möhl köfft, de ehr aver al 1862 wedder verköfft hett an Jürgen Hinrich Hagenah. He hett de Möhl an’n Möller Meisterknecht verpacht un ehr 1864 utboon laten.
An’n 10. Februar 1941 hett de Watermöhl dör Iesgang so swore Schadens afkregen, dat se nich mehr lopen dee. 1991 hett de Möhlenvereen Sürsen de Möhl köfft un ehr in de Johren 1993 bet 1997 restaureert. Siet 1. April 1998 is de Landfroonvereen Sürsen Pächter von de Möhl. Dor warrt vondaag en Café in bedreven.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Sürsen in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1859 to de Böörd Sürsen in dat Amt Zeven tohöört un is denn Deel von dat Amt Bremervöör worrn. Na 1885 weer dat in’n Kreis Bremervöör un na 1932 in’n ne’en, grötteren Kreis Bremervöör. 1977 is dat Deel von’n Landkreis Rodenborg worrn.
De Oort is an’n 1. März 1974 as Deel von de Gemeen Lahmst mit de Gemeenreform in Neddersassen an de Gemeen Sürsen kamen.
Religion
Eitzmöhlen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Lamberti-Kark in Sürsen.
För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.
Verkehr
Eitzmöhlen is över Lahmst, de Kreisstraat 147 un de K 119 mit Sürsen un de Bundsstraat 71 verbunnen, de in’n Noordwesten na Bremervöör geiht un in’n Süüdoosten na Zeven un Rodenborg. In’n Süden geiht en lüttjere Straat na de K 143, de na Rockst un Godenst löppt.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 16 Kilometer in’n Süüdoosten von Eitzmöhlen.
De nächste Bahnhoff is so bi 18 Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Heesdörp an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Fröher hett dat in de Neegd ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Godenst veer Kilometer in’n Süüdoosten. Dor hett dat von 1890 bet 1968 Personenverkehr geven.
Thomas Crean
Thomas (Tom) Crean, irisch Tomás Ó Croidheáin (* 20. Juli 1877 in Annascaul, County Kerry, Irland; † 27. Juli 1938 in Cork, County Cork, Irland) weer en irisch Polarforscher, de tüschen 1901 un 1916 an dree Expeditionen in de Antarktis deelnommen hett.
Leven
Van 1901 bit 1904 weer Crean Liddmaat vun de Discovery-Expeditschoon ünner Robert Falcon Scott un wurr vun hüm ok för de Terra-Nova-Expeditschoon (1910 bit 1913) to Eroberung vun de geographischen Süüdpol beropen. He hörr denn aber nich to de, de den Pol recken deen. 150 Mielen vör dat Teel hett Scott nochmals dree Lüüd torüch schickt (Crean, William Lashly un Edward „Teddy“ Evans), de den över 750 Mielen kraftroovend Marsch torüch överleeft hemm. Crean hett de letzt 35 Mielen alleen loopen, um för de beid annern Hülp to halen. Lashly bleev, wiels Crean alleen ünnerwegens weer, bi den swoor an Skorbut krank wurrn Evans. Crean hörr denn ok de Expeditschonsmannschap an, de Scott un sien Lüüd söökt un letztlich ok funnen hemm.
Crean gull as eenfack Mann; ahn groot Bildung, aber körperlich un mental bannig stark. Tosommen mit Frank Wild un Frank Worsley weer he en vun de Stütten up de Endurance-Expeditschoon (1914 bit 1916) ünner de Leitung vun Ernest Shackleton. He hörr to de sössköppig Mannschap (neben hüm noch Shackleton, Frank Worsley, John Vincent, Timothy McCarthy un Harry McNish), de to de Rettung vun de övrigen Expeditschoonsdeelnehmer de legendäre Överfohrt vun Elephant Island nah Süüdgeorgien in de James Caird wagen dee, un ünnernehm ansluutend mit Shackleton un Worsley den Gewaltmarsch vun King Haakon Bay nah Stromness.
He sull dormah ok noch an Shackleton sien Quest-Expeditschoon (1921 bit 1922) deelnehmen, hett dorup aber verzicht un hett sück in Irland daallaaten. Later hett he in sien Gebortsoort en Pub mit den Naaam „The South Pole Inn“ bedreeven, den dat noch hüüd gifft. 1917 hett he Eileen (Nell) Herlihy heiraadt. Mit hör harr he dree Döchter. Katherine is 1924 in dat Öller vun veer Johren storven. Crean sülvst is 1938 an en Blinddarmdörbröök storven.
Jasper County (Illinois)
Jasper County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 9.698 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.279 km². De Sitt vun de Verwalten is in Newton.
Thomas Crean
Leven
2003 wurde in einem kleinen Park in Annascaul gegenüber dem „South Pole Inn“ eine Bronzestatue von Tom Crean enthüllt.
Nah Crean sünd de Mount Crean in de Antarktis as ok up Süüdgeorgien in‘n Süüdatlantik de Crean Lake un de Crean-Gletscher nöömt. De Dingle Brewing Company braut en Lagerbeer ünner de Naam Crean's, dat mit Betoog up den Polarforscher anpriest wurrd (Discover Crean's. A True Irish Hero).
Jasper County (Illinois)
Demografie
Vun de 10.117 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 5.116 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.649 US-Dollar. 5.432 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 739 Minschen maakt. 9,78 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
1,50 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,23 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 99,15 % vun de Minschen Witte, 0,08 % Swarte, 0,19 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,07 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,19 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,31 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,47 % vun de Lüüd ansehn.
Mewes
thumb|Standbild vun den [[Bartholomäus (Apostel)|Apostel Bartholomäus in Kopenhagen]] Mewes (ok Mews) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs.
Ehrman
Ehrman is de Familiennaam von
Mewes
Herkamen
Mewes kümmt vun den aramääschen Naam Bartholomäus. Dat bedutt Tolmai sien Söhn (Tolmai heet Förentrecker). Meent is mit düssen Naam de Jünger Bartholomäus, een vun Jesus siene twolf Apostels. Dat, wat as den sien Bregenpann ansehn warrt, is hüdigendags een Deel vun den Schatt vun de Dom in Frankfort an'n Main. Düsse Dom heet „Sankt Bartholomäus“. De Naamsdag vun Sankt Bartholomäus is de 24. August. Dorüm warrt de Nacht vun den 24. August 1572, as in Frankriek een grode Tahl vun de Hugenotten ümbrocht worrn is, ok Bartholomäusnacht nömmt.
Ehrman
Kiek ok bi: Ehrmann, Erman.
Mewes
De plattdüütsche Naam
De Plattdüütschen weeren jümmers een beten mundfuul un hefft de langen bibelschen Naams eerst mal afkört. Dor is denn vun den Naam Bartholomäus de korte Naam Mä-us vun wurrn. In plattdüütsche Utspraak weer dat denn Mewes oder ok Mews.
Plattdüütsche Tonaams
Vun den plattdüütschen Vörnaam Mewes stammt ok de plattdüütschen Tonaams Mewes, Meves un Mews vun af. De bedüüt so veel, as : Ut Mewes sien Familie oder ok: Vun Mewes sienen Hoff.
Röömsche Republiek
De Röömsche Republiek (res publica – Staat, wöörtlich: „apentliche Sake“) is de Form vun den röömschen Staat in de Tied twuschen dat Enne vun de Röömsche Königstied (dat schall 509 v. Chr. ween hebben) un den Anfang vun dat Kaiserriek an’n 13. Januar 27 v. Chr., as de röömsche Senat sik de Macht begeven hett. Man kann düsse Form vun de Regeerung an’n besten as en Aristokratie mit en Reeg vun demokraatsche Elemente beteeken.
Platon
Platon hett „Platon siene Akademie“ grünnt. Dat weer de ollste Institutschoon vun en Philosophenschool in Grekenland. Vun dor ut hett sik de Platonismus over de antike Welt utbreedt. Dat geistige Arv vun Platon hett up allerhand Aart Infloot utöövt up tahlrieke jöödsche, christliche un islaamsche Philosophen. Ok de Aristotelismus, wat faken de Punkt ween is, vun den alternative Modelle in dat Middeloller un de fröhe Nutied utgahn sünd, stunn up den Grund vun en Ut’neensetten mit Platon.
Röömsche Republiek
Verfaten
In de vormoderne Tied hett dat en Verfaten, de upschreven weer, noch nich geven. De Republiek ehre Regeln hefft sik mit de Tied rutbillt. Tolest sünd dor sunnerlich sess Prinzipien bi rutkamen, de tolest ok fastleggt wurrn sünd:
Platon
Leven
Vunwegen, dat de Platonikers Platon verehrt hefft, as dull, is en ganzen Barg Anekdoten un Legennen over sien Leven vertellt wurrn. To’n Deel hannelt sik dat dor um schier Dööntjes un Spökeree bi. Dor scholl he mit in’n Himmel böört weern. Dat is ok vertellt wurrn, he weer den Gott Apollon sien Söhn. Sien Vadder weer in Würklichkeit man blot sien Steefvadder ween. Man up de annere Siet gifft dat ok Vertellsels, de dat dor up afsehn hefft, sik lustig to maken over em un em dal to stuken Vundeswegen is de Wohrheit man swaar rut to finnen. En sunnerlichen Born is Platon sien „Seventen Breef“. De warrt hüdigendags meist for echt ankeken. Man ok, wenn he nich echt weer, hannelt sik dat dor um en Born ut de Tied vun hogen Weert bi.
Röömsche Republiek
Verfaten
In de klassische Tied vun de Republiek weer dat Consulat dat hööchste Amt. De beiden Kunseln stunnen den Senat un de Volksversammeln vör, harrn Recht to spreken, weern Baas vun dat Finanzwesen un Upperbefehlhebber vun dat Heer. Dat Recht vun ehre Herrschop is imperium maius nömmt wurrn un bedüüd de Amtsgewalt ohne Upsicht vun annere.
Platon
Herkumst
Platon stamm ut en vornehme Familie vun Athen, de sik goot stunn. Sien Vadder Ariston hett sik as en Nakamen vun Kodros ankeken, een vun de mythschen Könige vun Athen. Up jeden Fall weer een vun Ariston siene Vorwesers al 605/604 v. Chr. Archon ween un hett dor dat hööchste Amt in’n Staat mit harrt. Sien Naam weer Aristokles. Mank de Vorwesers vun Platon siene Mudder Periktione weer en Frund un Verwandten vun den legendären atheenschen Gesettgever Solon. De Philosoph hett twee ollere Bröer harrt. Een weer Adeimantos un de annere Glaukon. In de Politeia nehmt se beide an den Dialog deel. Dor kummt noch en ollere Suster to. De ehr Naam is Potone un ehr Söhn Speusippos is later Platon sien Nafolger as Baas vun de Akademie (Scholarch) wurrn. Ariston is al fröh sturven un Periktione hett um 423 v. Chr. rüm en Athener freet, de wat vorstellen dö un de to Perikles siene Tied as Gesandten togange ween weer. Dat weer Pyrilampes, en Onkel na de Mudder ehre Siet hen. Pyrilampes hett en Söhn Demos mit brocht, de denn Platon sien Steefbroder wurrn is. Periktione un Pyrilampes hefft denn tosamen noch en Söhn mit Naam Antiphon kregen, wat Platon sien jüngeren Halfbroder weer.
Röömsche Republiek
Verfaten
Wenn een Kunsel weern woll, möss he vördem eerst mol den ganzen cursus honorum achter sik brocht hebben. Dat bedüüd vun unnen na boven düsse Ämter:
Platon
Herkumst
Platon sien Steefvadder hett dat mit de Attische Demokratie holen, man in de Familie vun siene Mudder geev dat en Reeg vun Politikers, de stunnen up de Siet vun de Oligarchie. Periktione ehr Onkel Kallaischros höör 411 v. Chr. to den Raat vun de Veerhunnertto, de for korte Tied dör en Putsch an de Macht kamen weer. Ehr Vedder Kritias weer Lidd vun den oligarch’schen Raat vun de Dartig („Dartig Tyrannen“), de 404/403 v. Chr. in Athen regeern dö. Unner den sien Herrschop is ok Periktione ehr Broder Charmides in en oligarchisch Gremium beropen wurrn un in’n Striet gegen de Demokraten fullen
Kinnertied un Jöögd
Na Apollodoros siene „Krönk“ is Platon 428 oder 427 v. Chr up’e Welt kamen. So, as dat vun de Antike af an fudder geven wurrn is, schall dat an’n 7. Dag vun den Maand Thargelion (Mai/Juni) ween hebben. Na den Mythos is dat de Gebortsdag vun den Gott Apollon. An düssen Dag hefft de Platonikers later – un noch in dat 3. Johrhunnert n. Chr. – Platon sien Gebortsdag fiert. Al in dat 3. Johrhunnert v. Chr. is de Legenn vertellt wurrn, „Platon“ weer gor nich sien richtigen Naam, man he harr düssen Binaam kregen vunwegen, dat he so’n breede Steern oder Bost harrt hett. Dat greeksche Woort πλατύς (platýs) heet „breet“. Man de Forschers meent, an düsse Saak weer nix Wohres an. Ok de annere Geschicht, Platon harr egentlich den Naam vun sien Grootvadder Aristokles harrt, is en Legenn. Siene Kinnertied un Jöögd hett Platon in de Tied vun den Peloponnees’schen Krieg (431-404 v. Chr. tobrocht. De gung ut mit de Nedderlage un Kapitulatschoon vun siene Vaderstadt. As Söhn ut vornehme Familie is he akkerat uptagen wurrn. Vertellt warrt, he harr Unnerricht kregen in Sport, Grammatik, Maleree, Musik un Dichtung. De Warke ut siene Jöögdtied harr he avers later verbreent. Unner Umstänn sünd düsse Vertellen avers rutspunnen ut siene Dialoge un hefft mit siene wohre Kinnertied gor nix to kriegen. To de Philosophie hett em Kratylos brocht en Mann, de dat mit Heraklit holen dö. Vun em hett de Dialog Kratylos later sien Naam weg kregen. As 20-Jöhrigen is Platon Sokrates bemött’ un hett sik em anslaten as sien Schöler. Um un bi 10 Johre is he, bit to Sokrates sien Dood, bi em bleven. As Lehrer un Vorbild hett he groten Infloot harrt, wat ut Platon sien Geist wurrn is.
Weg vun de Politik un eerste Reisen
Na Sokrates sien Dood is Platon tohopen mit annere Sokratikers eerst mol na Megara gahn un bi Euklid vun Megara unnerkrapen. De weer ok en vun Sokrates siene Schölers ween. In siene Dialoge Phaidon un Theaitetos hett he düssen Euklid later uptreden laten as een vun de Mannslüde, mit de Sokrates sik unnerholen hett. Achterna schall Platon en grote Bildungsreis maakt hebben. Verscheden Borns geevt verscheden Routen vun düsse Reis an. He schall na Kyrene reist sien to den Mathematiker Theodoros vun Kyrene, un denn ok noch na Ägypten un na Unneritalien. Forschers hefft sik dor over in de Plünnen, of dat allens so stimmen deit, sunnerlich, of Platon jemols in Ägypten ween is. Kann angahn, dat is blot utfunnen wurrn, vunwegen dat Platon mit de ole Traditschoon vun Wiesheit in Ägypten tohopen brocht weern scholl. Ok nich klaar is, of düsse Bildungsreis in’n Tosamenhang stahn hett mit de eerste Reis vun Platon na Sizilien, oder of de al en poor Johre fröher unnernahmen wurrn is.
Eerste Reis na Sizilien
Um 389/388 rüm is Platon to’n eersten Mol na Sizilien föhrt. Toeerst is he na Unneritalien reist. Dor harr in dat 5. Johrhunnert de Pythagoreers ehre Philosophen-Gemeende en bannige Rull speelt, man midderwielen harr se in allerhand blödige Unruh duchtig wat up de Neese kregen. In Tarent hett Platon den prominentesten Pythagoreer drapen, de sik ok in de Politik an’n besten dör to setten wuss. Dat weer de Staatsmann un Mathematiker Archytas vun Tarent. De is sien Gastfründ wurrn. Archytas scholl em sunnerlich in de Mathematik wieter hölpen. Bi de Philosophen, de he in Unneritalien bemött is, schall ok Timaios vun Lokroi mit bi ween hebben. Em hett he later in sien Dialog „Timaios“ as den Mann rutstreken, mit den he sik dor hauptsächlich unnerholen dö. Dat gifft avers Lüde, de twiefelt dor an, of düsse Gestalt overhoop leevt hett. Achterna reis Platon na Syrakus. Dor regeer dormols de Tyrann Dionysios I.. Over düssen eersten Besöök in Syrakus gifft dat meist man Legennen un Vertellen, wo sik de Gelehrten over in’e Plünnen hefft. Jedenfalls is Platon mit den Tyrannen tohopen kamen un de Saak is nich goot lopen for den Philosophen. De Herrscher schall vergrellt wurrn sien, vunwegen dat Platon so free rut siene Meenung seggt hett. Goden Frund is Platon avers mit Dionysios sien Swiegersöhn un Swager Dion wurrn. Dion is en dannigen Platoniker wurrn. Gegen Weel un Luxus in de Magna Graecia hett Platon gegen an keken. De Borns vertellt, dat Platon an’t Enn vun siene Reis na Sizilien grepen un as Slaven verkofft wurrn is. He weer avers slank wedder free kamen un keem denn torüch na Athen. En Mann ut Sparta mit Naam Polis schall em in’n Naam vun Dionysios up den Slavenmarkt vun Ägina verkofft hebben. Denn schall dat so fudder gahn sien, dat en Mann mit Naam Annikeris ut Kyrene em kofft hett. De weer avers en grootmödigen Mann un hett allerhand up Platon geven, so, dat he em freelaten hett. Man wohrschienlich hett Dionysios mit de ganze Saak nix to kriegen harrt. Antonehmen is, dat dat Schipp, wo Platon mit torüchföhren dö vun Sizilien, unnerwegens vun Spartaners oder Lüde ut Ägina kapert wurrn is. De legen dormols mit Athen in Krieg.
Platon grünnt siene School un is as Lehrer togange
thumb|Platon siene Akademie, [[Mosaikfootbodden in Pompeji, 1. Johrhunnert n. Chr.]]
Tweete Reis na Sizilien
Ofschoonst up de eerste Reis na Sizilien allerhand scheef lopen weer, hett sik Platon besnacken laten to en tweete Reis na Syrakus, nadem de Tyrann Dionysios 367 sturven weer. Toeerst hett he allerhand Bedenken harrt, man 366 v. Chr. maakde he sik up’n Padd. He weer vun den Tyrannen sien Söhn un Nafolger Dionysios II. inlaadt wurrn. Dor harr sik Platon sien Frund Dion for insett. Dion harr dat afsehn up’n anstännig Baantje an’n Hoff. Platon dach nu, he konn unner Umstännen, tohopen mit Dion, utproberen, den jungen Herrscher bi de Hand to nehmen un en Staat up to boen, wo de Philosophen dat Seggen in harrn. Dion hett sik dat goot vorstellen konnt, man Platon wüss vun Anfang an, dat dat nich so eenfach weer. Man Dionysios II. harr dat up en gründliche Reform vun sien Staat gor nich afsehn. He weer dor man blot up ut, siene Herrschop fast to holen gegen all siene Fiende. An’n Hoff konn sik blot man de dörsetten, de in de dore Sluderee un Hackeree tolest boven an stunn. Dion hett dor duchtig bi mitmaakt un möss vundeswegen dat Land verlaten (wohrschienlich laten Summer 366). He is denn na Grekenland fohren. Na düssen Dunnerslag reis ok Platon 365 af. Mit Dionysios weer avers afsnackt wurrn, dat de beiden torüchkamen schollen, wenn de Laag wat ruhiger wurrn weer. Dionysios un Dion harrn sik so’n beten in de Plünnen, wer nu Platon sien besten Frund weer, un Dionysios hett dor mit to doon harrt, dat Platon dat ehrder mit Dion holen dö.
Drudde Reis na Sizilien
361 gung dat to’n drudden Mol los un Platon reis na Sizilien. Wedder hefft se em mehr schaven, as dat he sülms woll. Archytas harr em beden. He hoop, de Tyrann woll sik woll bedaren unner Platon sien Infloot. Ok Dionysios II. harr Druck maakt un seggt, he woll Dion blot man wedder in Gnaden upnehmen, wenn Platon kamen dö. So hett Platon beslaten, tohopen mit siene Schölers Speusippos un Xenokrates de Reis to unnernehmen up en Schipp, dat Dionysios schickt harr. Man bi dat Snacken mit Dionysios is for Platon nix bi rutkamen. He weer dal slahn. Platon stell de Saak later so dor, as wenn Dionysios sik inbillen dö, he wüss al Bescheed mit de philosoophschen Lehren. He woll sik vundeswegen nich beren, as en Schöler un woll sik ok nich duken unner jichenseen Disziplin. Bovenhen hett he sien Verspreken nich wohr maakt, dat he Dion wedder in siene Ämter insetten woll. In’n Gegendeel hett he sogor den sien groot Vermögen an sik nahmen. In den Krink vun de Platonikers un vun de Anhängers vun Dion weern se midderwielen de Meenung, dat anners nix hölpen dö, as man, den Tyrannen to störten. Speusippos hett sik dor ok in Syrakus for insett, wat Dionysios woll mitkregen hett. Vunwegen dat siene Frunnen un Anhängers up Siet vun de Oppositschoon stunnen, hett ok Platon unner Verdacht stahn. In’e Bredullje is he sunnerlich kamen, as he sik insetten dö for een vun Dion siene Mackers, de unner Anklaag vun Hoochverrat stunn. Dat wurr slank gefährlich for em un Archytas hett vun Tarent ut ingrepen un hett dat mööglich maakt, dat he 360 v. Chr. torüchfohren konn na Athen.
In Syrakus warrt allens umsmeten
Nadem nix wurrn weer ut Platon siene Ideen, hett Dion beslaten, de Macht in Syrakus mit Gewalt an sik to rieten. He weer sülms Liddmaat vun de Akademie un hett vun annere Akademiematen Stütt un Stöhn kregen. Platon sülms hett bi düsse Saken nich mitmaakt, vunwegen dat he fudderhen den Tyrannen sien Gastfründ weer, man he weer siene Schölers ok nich toweddern. 357 waag Dion en Feldtog mit en lüttje Strietmacht vun Landsknechte. Dat duer nich lang na siene Landung up Sizilien, un he konn Dionysios mit Hölp vun den siene velen Fiende vun’n Throon smieten. Nu nehm he sülms de Macht in Syrakus over. Of he dat würklich afsehn hett up en platoonsche Staatsordnung, dor hefft sik de Forschers over in’e Plünnen. Platon weer dor avers vun overtüügt. Up jeden Fall versoch he, de Verfaten um to stellen. Man dor hett he mit bannigen Wedderstand to doon kregen. De Lüde menen, he woll blot en nee Tyrannenherrschop up richten. Na allerhand Lawei un Striet is he dor 354 bi an’e Siet maakt wurrn. As Platon vun Dion sien Dood höört hett, hett he en Epigramm dicht un sienen leven Frund so en schreven Denkmal sett. An Dion siene Verwandten un Mackers in Sizilien hett he den seventen Breef schreven, wo he in klaar stellen dö, wat he meen un woll.
Oller un Dood
Siene lesten Johre hett Platon mit Lehren un Forschen tobrocht. As he al bannig oold weer, hett he sik mit sien apentlichen Vordrag „Over dat Gode“ an Jan un alle Mann richt’, man de Lüde konnen dor tomeist nix mit anfangen. He is 348/347 v. Chr. sturven un up dat Land vun de Akademie oder dor umto begraven wurrn. Sien Testament gifft dat noch. Vunwegen, dat he keen Fro un Kinner harrt hett, is sien Arv an en Neffen oder Grootneffen fullen. Dat weer de Jung Adeimantos. To sien Nafolger as Baas vun de Akademie is sien Neffen Speusippos wählt wurrn.
Wümm (Dörp)
Wümm is en Dörp in de Gemeen Wist (Samtgemeen Töst) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.
Geografie
Dör dat Dörp Wümm flütt de Wümm un de Oost dör, de hier blots en poor hunnert Meter uteneen sünd. Later flütt de Wümm aver na de Werser hen un de Oost na de Elv. Dat Rebeed billt also de Waterscheed twüschen Elv un Werser. Na Westen to liggt dat Naturschuulrebeed Ekelmoor.
De Naveröörd sünd Avensermoor in’n Noorden, Wist in’n Noordoosten, Töst-Land, Riepshoff un Dreehusen in’n Oosten, Königsmoor in’n Süüdoosten, Stemmerfeld un Stemmen in’n Süüdwesten un Kalf un Zittens in’n Noordwesten.
Een von de Hüüs in Wümm liggt as Exklaav in dat Rebeed von de Gemeen Töst (Oortsdeel Töst-Land).
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to de Vaagdie Töst in dat Amt Horborg tohöört. 1852 is de Vaagdie Töst in dat Amt Mesborg wesselt, dat 1859 denn in dat Amt Töst ümwannelt worrn is. Na 1885 weer dat in’n Kreis Horborg. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Horborg worrn.
Wümm is siet dat 19. Johrhunnert Deel von de Gemeen Wist.
Religion
Wümm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Töst.
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.
Verenen
De Laienspeelgrupp Wümm-Königsmoor is an’n 21. Dezember 1948 grünnt worrn.
Tütters
Tütters oder Groot Tütters (finnsch Tytärsaari, russ’sch Bolsjoj Tjoters oder ok Kolari) is en Eiland, dat to Russland höört. Tütters liggt in de finnische Bucht vun de Oostsee un is 8,3 km² groot. So wat 15 Kilometer vun Groot Tütters liggt noch en Eiland, dat Lütt Tütters heten deit.
Wümm (Dörp)
Verkehr
Wümm liggt an de Bundsstraat 75, de in’n Süüdwesten na Lauenbrüch, Scheeßel un Rodenborg löppt un in’n Noordoosten na Wist, Töst un Bookholt. Na Süüdoosten geiht von de B 75 de Kreisstraat 23 af, de över Königsmoor na Wessloh löppt.
Tütters
Op Tütters leven Finnen un vun 1809 bet 1944 höör dat Eiland ok as egenstännige Gemeen binnen dat Lehn Wiborg to Finnland. Ene Holtkark is 1772 boot worrn un Tütters harr ok ene Volksschool. Leven deen de 436 (Stand 1939) Lüüd vör allen vun Fisch- un Saalhundfang. In’n Winterkrieg is Tütters denn aver an Russland kamen un Deel vun de Oblast Leningrad worrn. Denn hebbt de Düütschen in’n Verloop vun’n Tweten Weltkrieg dat Eiland innahmen un bet 1944 hollen. As de Russen wedderkemen müssen de Finnen vun dat Eiland rünner un 1948 güng Tütters offiziell an de Russen.
Wümm (Dörp)
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 46 Heidenau liggt so 15 Kilometer in’n Noordoosten von Wümm.
De nächsten Bahnhööv sünd so bi negen Kilometer weg an de Bahnlien Hamborg–Bremen de Bahnhoff Lauenbrüch in’n Süüdwesten un de Bahnhoff Töst in’n Noordoosten.
Scholen
De Kinner ut Wümm gaht na de Grundschool Wist. Na de Grundschool gaht de Kinner normalerwies in Töst na School, op de Hauptschool Töst, de Realschool Töst oder dat Gymnasium Töst.
Mairie Rodenborg
De Mairie Rodenborg weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de dree Mairien, in de de Kanton Rodenborg indeelt weer. De Seet weer in Rodenborg. Se harr 3150 Inwahners.
Historie
De Ümgegend von Rodenborg hett vör de Franzosentied to dat Amt Rodenborg in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.
Binnen Westfalen weer de Mairie Rodenborg een von de söven Mairien in’n Kanton Rodenborg von’n Distrikt Veern, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Rodenborg weer nu een von de dree Mairien in’n Kanton Rodenborg, Distrikt Bremen, Departement von de Wersermünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to söven Mairien höört harrn: de Mairien Rodenborg, Scheeßl un Ünnerst ut’n Kanton Rodenborg, de Mairie Brookel ut’n Kanton Töst, de Mairie Mulmshoorn ut’n Kanton Zeven un de Mairien Hassendörp un Höperhöben ut’n Kanton Otterbarg. Von de Mairie Scheeßl is de gröttere Deel an de Mairie Rodenborg gahn. Scheeßl sülvs aver is Deel von de Mairie Lauenbrüch worrn. Von de Mairie Höperhöben is de gröttere Deel an de Mairie Rodenborg gahn. Blots de Oort Fährhoff is in de Mairie Horß wesselt. Von de Mairie Ünnerst keem blots de Oort Grafel, de Rest is in de Mairie Karkwals wesselt. Ut de Mairie Mulmshoorn sünd blots de beiden Öörd Luhn un Jeersdörp an de Mairie Rodenborg kamen. De Rest güng an de Mairie Jeem.
1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.
Öörd
Dor hebbt düsse Öörd tohöört:
Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Stadt Rodenborg, de Gemeen Scheeßl un de Samtgemenen Bootel un Söttmer.
(1236) Thaïs
(1236) Thaïs is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 6. November 1931 vun den russ’schen Astronom Grigori Nikolajewitsch Neuimin in Simejis an de Krim-Steernwacht opdeckt worrn is.
Nöömt is de Asteroid na Thaïs, en greeksche Hetäre ut dat 4. Johrhunnert.
Gerontokratie
Gerontokratie is en Form vun Herrschop un Regeern. De Naam kümm tut de Greeksche Sprake vun de Wöör Geros (old) un kratein (regeern) un bedutt so veel, as Regeern dör ole Lüde (Kiek ok bi Gerusia). Dor kann een sik en Raat vun Öllerlüde bi vörstellen. In ene Gerontokratie hefft de Olen dat Seggen.
Sowjetunion
Dat Woort warrt ok, en beten to'n Spott, bruukt för de laten Johren vun de Sowjetunion, as een olen Mann up den annern folgt is as Generalsekretär vun de Kommunistische Partei. Dormols seten up al Slötelpositschonen vun de Macht in de Regeern un dor umto man bloß ole Mannslüde. Eerst, as Michail Gorbatschow keem, weer dat dor denn mit to Enne.
Beseler
Beseler is de Familiennaam von
Appice
Appice is de Familiennaam von
Schierhorn
Schierhorn is de Familiennaam von
Schierhorn is de hoochdüütsche Naam von
Pickford
Pickford is de Familiennaam von
Tobeta
Tobeta is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.
Herkamen
Tobeta kümmt vun de olen germaanschen Naams Trudberta oder Dietberta (ok Theoberta) vun her. In Trudberta steekt de beiden Wöör trud (Kraft) un beraht (glinsterig, beröhmt) in. De Naam heet denn so veel, as : De vunwegen ehre Kraft beröhmt is. In Dietberta steekt de beiden Wöör tiut (Volk, Lüde) un beraht (glinsterig, beröhmt) in. De Naam bedutt denn woll: De beröhmt is mank dat Volk oder De glinstern deit mank de Lüde.
De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Naam is düt mal gor nich afkört, man eenfach een beten afslepen un slurig utspraken. Dor is denn vun Trudberta oder vun Dietberta Tobeta vun wurrn. Later sünd dor denn noch de korten Naams Tipke un Taupke vun maakt wurrn.
Arthur Charles Gossard
Arthur Charles Gossard (* 18. Juni 1935 in Ottawa (Illinois)) is en US-amerikaansch Fastkörperphysiker.
Gossard befaat sück ünner annern mit Molekularstrahl-Epitaxie, Wassdom van Quantum Wells, Supergittern, magnetisch Halfleiter un tosommensett (Metall/Halfleiter) Nanomaterialien. He is Mitopdecker van den „beschränkten Quanten-Stark-Effekts“ (quantum confined Stark Effect, QCSE).
1962/63 weer he an dat Karnforschungszentrum in Saclay un 1996 weer he as Humboldt Fellow an de Universität Erlangen.
1984 kreeg he mit Tsui un Störmer den Oliver E. Buckley Condensed Matter Prize. 1987 wurr he Fellow van de National Academy of Engineering. 2001 kreeg he den James C. McGroddy Prize for New Materials van de American Physical Society. 1974 wurr he Fellow van de American Physical Society. Siet 2001 is he todem Liddmaat van de National Academy of Sciences. 2006 kreeg he den Newcomb Cleveland Prize van de American Association for the Advancement of Science, 2016 de National Medal of Technology and Innovation.
Wegen de Antall van sien Ziteeren tellt hüm Clarivate Analytics siet 2018 to de Favoriten up en Nobelpries för Physik (Clarivate Citation Laureates).
Thais
Thais betekent
Oost
duum|Eitzter Möhl duum|Wehr in de Oost in Bremervöör duum|[[Sweevfähr Oosten]] duum|[[Seehund|Seehunnen bi de Münn von de Oost]] duum|Luftbild von de Oost bi [[Lohmöhlen un Klint mit twee Pütten, de in de Johren 2000 bi Diekboarbeiden as Utwiekrebeden för dat Water un as Biotoop nee anleggt worrn sünd (2011)]] De Oost is en 153 km langen Stroom in Neddersassen, de in de Elv geiht. De Oost is von Bremervöör op an en Tiedenstroom.
Thais
Kiek ok bi: Tais, Theis, Teis.
Oost
Bodden
De Oost hett ehren Born op de Geest un flütt denn bet Bremervöör dör Geestland. Na Bremervöör liggt na beide Sieden hen Masch. Blots an enkelte Steden stött noch wedder Geest bet an dat Över von de Oost.
Loop
De Born von de Oost is bi Töst. Denn geiht de Oost över Bremervöör, Oosten un Hemmoor. Tüschen Balje un Belen münnt de Oost in de Elv.
Dorbi flütt de Stroom dör de Landkreise Horborg, Rodenborg, Stood un Cuxhoben.
Op de Geest
De Born liggt in en lütt Moor bi Schillingsbossel an’n Noordwestrand von de Lümbörger Heid. Von dor flütt de Oost as lütten Beek dör de Wischen na Westen an Depenbrook un Quellen vörbi un dör den Süden von de Gemenen Wist un Heidenau un dör den Noorden von de Gemeen Tiss. De Oost flütt dör Zittens un an Alpershusen langs. An de Grenz von de Gemenen Zittens un Groot Meckels flütt von rechts de Ramm rin’e Oost.
De Oost billt denn för en Tied de Grenz twüschen de Gemenen Groot Meckels un Homersen, later Elsdörp un Groot Meckels. An de Grenz von de Gemenen Homersen/Elsdörp münnt de Alpershusener Möhlenbeek. Bi Kohmöhlen münnt de Kohbeek in de Oost. In de Gemeen Heeßel flütt de Stroom twüschen Freyersen un Weertzen dör, an Oosterheeßel langs un denn dör Heeßel sülvs. Bi Oosterheeßel münnt de Knüllbeek in de Oost. Bi Offens verlett de Oost denn de Gemeen Heeßel un flütt an Brauel un Godenst langs. Hier in de Gemeen Seedörp flütt von links de Baad un von rechts de Twiest rin’e Oost. In de Gemeen Sürsen flütt de Stroom an Eitzt (mit Eitzmöhlen, wo en ole Watermöhl an’t Över steiht) un Lahmst langs un billt denn bi Rockst de Grenz twüschen de Gemenen Sürsen un Oostereis.
De Oost maakt dor denn en sachten Bagen na Noorden un flütt na de Gemeen Sandbossel un an Ochenhusen vörbi. Bi Ochenhusen münnt von rechts de Sürser Beek in de Oost. Denn kummt de Stroom na Minst un an Sprekens un Tingo vörbi. Dor is de Oost över den Oost-Hamm-Kanaal mit de Hamm verbunnen. Ok de Fohrendörper Kanaal geiht dor von de Oost af. Kort vör Bremervöör flütt von rechts de Bever rin’e Oost un von links de Öreler Kanaal. De Stroom geiht dör Bremervöör dör un an’n Vörer See vörbi un kummt denn bilütten in Moor- un Maschland. In Bremervöör gaht ok de Brüggen von de Bundsstraten 71 un 74 un von de Iesenbahnlienen Bremerhoben–Buxthu un Bremervöör–Wasra över de Oost.
In de Masch
Kort achter Bremervöör geiht rechts de Oost-Swing-Kanaal af, de de Oost mit de Swing verbinnen deit. De Oost billt von Neer-Ochenhusen un Öölm af an de Grenz von’n Landkreis Stood (mit Beeß as eersten Oort) un’n Landkreis Rodenborg. Bi Oostendörp grenzt de Landkreis Rodenborg an’n Landkreis Cuxhoben un de Oost is denn de Grenz von Cuxhoben na Stood. Blots in Gröpel un Brobargen reckt de Landkreis Stood mit lütte Rebeden op dat linke Över von de Oost. Bi Brobargen un Nindörp flütt von links de Meh rin’e Oost.
De Oost flütt nu an Lohmöhlen, an’n Geesthoff, Klint, Kronenborg un Blomendol vörbi. Twüschen Burweg un Heckthusen loopt de Iesenbahnbrügg Heckthusen von de Nedderelvbahn un de Oostbrügg Heckthusen von de Bundsstraat 73 över de Oost. Kort later münnt von rechts de Hosterbeek bi Host. De Stroom flütt an Bredenwisch, Neeland, Wisch un Lüttwöhrn vörbi, nimmt von rechts den Borgbeekkanaal op un bi Grootweurn flütt von rechts de Rönn rin’e Oost. Bi Lüttwöhrn kummt von links de Ihlbeker Kanaal.
Bi Oosten steiht de Sweevfähr Oosten, de na Basbeek rövergeiht. Von links münnt dor dat Basbeker Slüsenfleet in de Oost. Ok de Bundsstraat 495 geiht mit de Oostbrügg Oosten hier över de Oost. Von Oosten af an höört all beid Övers to’n Landkreis Cuxhoben. De Stroom flütt denn an’t linke Över an Warstood, Hemmoor, Hemm, Ohrensfluchterdiek, Braak un Öberndörp vörbi un op dat rechte Över an Achthöbenerdiek, Nedderstreek un Bentwisch langs. Dree Kilometer af von de Oost an dat linke Över liggt de Geestrügg von de Wingst.
Op dat linke Över sünd nu de Öörd Dingwöörden, Neehuus un Neehüserdiek. Bi Neehuus flütt von links de Au rin’e Oost.
De Oost münnt denn as 200 m breden Stroom en poor Kilometer in’n Oosten von Oterndörp twüschen Belen und Balje (Hörn) bi’n Hullen bi Elvkilometer 706,9 in de Elv. Vör de Münn liggt de Oostbank. Disse letzte Afsnidd mit dat Oostsparrwark liggt wedder in’n Landkreis Stood.
Geschicht
De Naam is wohrschienlich so üm un bi 1000 v. Chr. opkamen, in en Tied, in de sik dat Proto-Germaansch noch nich düüdlich ut dat Indogermaansche rutentwickelt harr. Dat gifft in Europa en ganz Reeg Strööm un Beken, de von den olen Stamm *aus afkaamt (von den wohrschienlich ok dat Woord ööschen afkummt).
In de Oorkunnen kummt de Oost denn as ad hostam toeerst vör in de Oorkunn von’n 29. Juni 786, mit de de Grenzen von dat nee grünnte Bisdom Veern beschreven worrn sünd.
De wichtigste Oort an de Oost weer Bremervöör. In Bremervöör hett dat en Föör geven, över de een över de Oost kamen kunn. Later hebbt se dor denn ok en Brügg boot. De Arzbischöp von Bremen hebbt lang jemehr Seet in Bremervöör hatt un Bremervöör weer en wichtigen Haven.
Stücken ut de Geschicht von de Oost sünd vondaag ünner annern in dat Bachmann-Museum in Bremervöör un in dat Natureum bi Neehuus to bekieken.
Schipperee
Von Bremervöör af an köönt op de Oost lüttere Scheep föhren. De öllsten Berichten von Schipperee op de Oost, de vondaag noch nableven sünd, sünd von üm un bi 1250. To de Tied hebbt al veel Evers op de Oost föhrt. Later in dat 19. un fröhe 20. Johrhunnert weer vör allen de Transport von Stackbusch hen na de Küst un von Törf ut dat Düvelsmoor na Hamborg un annere gröttere Öörd wichtig.
In de eerste Hälft von dat 20. Johrhunnert weer de Oost noch en wichtigen Transportweg för den Verkehr in’t Dreeeck twüschen Elv un Werser. Aver mit betere Straten is de Schippsverkehr denn in de twete Hälft von dat 20. Johrhunnert gau daalt. Scheep föhren nu noch fakener na dat Zementwark in Hemmoor. Aver ans sünd nich mehr veel Scheep föhrt. Dat hett noch bet in de Johren 1980 en poor Scheep geven, de Dünger bet na Gröpel bröcht hebbt, aver dat hett denn ok kumplett ophöört.
Vondaag gifft dat keen Worenverkehr mehr op de Oost. Dat gifft mit de Mocambo noch en Fohrgastschipp för Touristen, ans föhrt dor blots noch private Sportbööd.
Vonwegen den groten Verkehr fröher weer de Oost twischen Bremervöör un de Münn bet to’n 1. Mai 2010 en Bundswaterstraat. Denn is dat aver to en „Landesgewässer 1. Ordnung“ ännert worrn.
Zementwark
Dat Zementwark von de Hemmoor Zement AG hett 1862 apenmaakt. För den Transport hett dat Wark den lütten Haven Swartenhütten bruukt, de vörher al von en Tegelee bruukt worrn is. 1875 is ok en Peerbahn von dat Zementwark an’n hüdigen Kriedsee na Swartenhütten boot worrn.
De Zement is mit Schuten un Lichters na Hamborg bröcht worrn un dor denn in’n Hannel kamen oder op gröttere Scheep ümlaadt worrn un in’n Export kamen. Op’n Weg trügg hebbt de Scheep Köhlen för dat Zementwark laadt.
In de besten Tieden in de Johren 1960 hebbt se 500.000 Tünnen in’t Johr ümslagen. Nadem dat Wark 1976 dichtmaakt hett, is de Haven in Swartenhütten toeerst noch wieder bedreven worrn. Vör allen Dünger un Köhlen sünd dor denn noch ümslagen worrn. An’n 22. Dezember 1997 hett Swartenhütten denn aver ganz dichtmaakt.
Waalfang
In dat 18. un 19. Johrhunnert is ok Waalfang von de Oost ut bedreven worrn. 1766 hett Johann Thumann ut Geversdörp de Osten Strohm utrüsten laten, de denn op Waalfang vör Gröönland ünnerwegens weer. Dat Schipp is bet 1777 föhrt. 1800 is denn en Waalfänger von Oosten ut to’n Waalfang loosföhrt, hett aver blots een Fohrt maakt.
Von 1814 bet 1821 hett Johann Thumann junior noch wedder en poor Versöök maakt, Scheep op Waalfohrt to schicken, aver de Fang weer nich so good, dat sik dat lohnen dee. Dat weren denn de letzten Scheep, de von de Oost ut Waals fungen hebbt.
Mount Electra
Mount Electra is en hogen un markanten Barg in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt stracks westen von’n Mount Dido in de Olympus Range.
Deelnehmers von en von 1958 bet 1959 dörföhrte Kampagne in’n Rahmen von de neeseelandschen Victoria University’s Antarctic Expeditions hebbt em na Elektra nöömt, de Dochter von Agamemnon ut de greeksche Mythologie.
Adrien Zeller
duum|Adrien Zeller in [[Straßborg, 14. Dezember 2006]] Adrien Zeller (* 2. April 1940 in Zabern; † 22. August 2009 in Hagenau) weer en franzööschen Politiker. Zeller weer siet 1996 de Präsident vun’n Regionalraat vun dat Elsass.
1973 is Zeller toeerst in de Natschonalversammlung vun Frankriek wählt worrn, as Afornter för den 7. Wahlbezirk in dat Departement Nedderrhien. He is noch söss mal wedder wählt worrn un hett sien Mandat 1998 afgeven, dat he sik op dat Präsidentenamt in’t Elsass kunzentreren kunn. 1989 bet 1992 weer he ok Afornter in’t Europaparlament un vun 1977 bet 2001 Börgermeester in Zabern. Vun’n 20. März 1986 af an bet to’n 10. Mai 1988 weer Zeller Staatssekretär bi’n Minister för soziale Saken un Arbeit un för de Sozialversekerung tostännig. He weer Maat vun dat Sozialdemokraatsche Zentrum un de Union för franzöösche Demokratie un weer siet 2002 in de Volksbewegungsunion.
Anhalt-Zerbst
Anhalt weer fröher en düütsch Land midden in de preußsche Provinz Sachsen, en smale Striepen twüschen den Unnerharz un den Fläming, de in 2 gröttere un 5 lüttje Delen upspleet weer. De Hööftdeel leeg um Dessau un Zerbst. Dat Förstendoom bestund al um 1218, woor aver faken updeelt, höörde dör Arvgang 'n Tietlang to Russland, woor 1918 Freestaat un 1945 en Deel von dat Land Sassen-Anholt.
Mairie Karkwals
De Mairie Karkwals weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de dree Mairien, in de de Kanton Rodenborg indeelt weer. De Seet weer in Karkwals. Se harr 2135 Inwahners.
Historie
De Ümgegend von Karkwals hett vör de Franzosentied to dat Amt Rodenborg in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.
Binnen Westfalen weer de Mairie Karkwals een von de söven Mairien in’n Kanton Rodenborg von’n Distrikt Veern, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Karkwals weer nu een von de dree Mairien in’n Kanton Rodenborg, Distrikt Bremen, Departement von de Wersermünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to de dree Mairien Karkwals, Ahusen un Ünnerst ut’n Kanton Rodenborg höört harrn. Von de Mairie Ünnerst is de gröttere Deel an de Mairie Karkwals gahn. Blots de Oort Grafel is in de Mairie Rodenborg wesselt.
1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.
Öörd
Dor hebbt düsse Öörd tohöört:
Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Gemeen Otterbarg, de Stadt Rodenborg un de Samtgemenen Bootel un Söttmer.