cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mineral
Mineralensystem
4. Oxiden un Hydroxiden: duum|hochkant=0.6|Korund (Rubin) Ut de Verbinnen vun Metallen oder Nichmetallen mit Suerstoff oder Hydroxylgruppen (OH- -Gruppen) kommt de üm un bi 400 Oxiden btw. Hydroxiden tostannen.
5. Karbonaten, Nitraten, Boraten: Dorto tellt de Solten vun de Salpetersüür, Kohlensüür un Borsüür.
6. Sulfaten, Selenaten, Telluraten, Chromaten, Molybdaten, Wolframaten: Dat sünd de Solten vun de Swevelsüür, Chromsüür, Molybdänsüür un Wolframsüür, butendem de Selenaten un Telluraten mit tweewertig tetraedrisch Komplexionen (Bsp. [SO4]2-). De Grupp bargt ungefähr 700 Mineralen.
7. Phosphaten, Arsenaten, Vanadaten: duum|hochkant=0.6|Törkiskiesel To disse Grupp warrt all Mineralen mit den Süürenrest H3XO4 tellt, wobi X för Phosphor, Vanadium oder Arsen staht.
8. Silikaten (un Germanaten): De Silikaten mit jemehr velen steenbillnd Mineralen stellt de gröttste Klass dor, in de de [SiO4]4--Tetraeders en sünneren Bosteen dorstellt. Dorto rekens warrt ok de bannig roren Germanaten.
9. Orgaansch Mineralen: Dorto tellt Solten vun orgaansch Süüren, aliphaatsch und aromaatsch Kohlenwaterstoffen, stickstoffhollig Verbinnen (Amiden vun orgaansch Süüren oder Heterocyclen) un Horz.
Barnsteen warrt vun de IMA nich as Mineral acht!
Lagersteden
duum|En Iesenbargwark in Kanada Mineralaflagern, de weertschopplich nütt warrn künnt, üm dorut Metallen hertostellen, warrt as Ierzen betekend. Dat is also en Begreep, de ut ökonoomsch Överleggen präägt is un nicht so veel mit de Wetenschap to doon hett. Of nu en Lagersteed kommerziell afboot warrn kann, hangt vör allen dorvun af, woveel de Afbo- un dat Opbereiden vun dat Ierz köst unwo hooch de Weert vun dat Metall, dat wunenn warrn schall, op’n Markt is. En Bispeel: Üm Iesenierz weertschopplich utnütten to künnen, mutt de Andeel dorvun in en Mineralvörkamen bi tomindst 50% liggen, anners blifft dor nix bi över. Bi dat veel weertvullere Platin dorgegen reck 2003 al en Andeel vun blots 0,00001% ut, üm dorut Profit slahn to künnen.
Ierzlagersteden künnt dör ünnerscheedlich Vörgäng tostannen kamen:
Biomineraliseeren
Mineralen warrt faken ok dör Leevwesen billt un hebbt sogor en grote Bedüden. Wiel de entstahnden Produkten manchmol goot, faken aver blots slecht oder gornicht kristalliseert sünd, warrt ok eenige anorgaansche Bestanddelen mit jemehr cheemsch Beteken opföhrt. Calciumphosphaten hebbt ok en sünnere Bedüden in de belevten Natur: Hydroxylapatit is de bedüdenste anorgaansche Bestanddeel vun Knaken, Fluorapatit un Hydroxylapatit sünd de Hööftbestanddelen vun Tähnsmölt bi de Söögdeerten.
Smuck
duum|Demanten de to Brillianten slepen worrn sünd Rore Mineralen, de vun wegen jemehr Hard, Klöör oder Gleem as sünners schöön ansehn warrt un ok as Smuck verwennt warrt, betekend man as Smuckstenen. In de Ümgangsspraak seggt man dorto ok Halfeddelstenen. Solke Stenen warrt wetenschopplich vun de Gemmologie behannelt. De weertvullsten Smuckstenen as t. B. Demant, Rubin, Saphir oder Smaragd warrt ok as Eddelstenen betekend. To dissen Begreep tellt aver Nicht-Mineralen as Barnsteen. In de Mineralogie warrt Eddelsteen aver ok na jemehr Hard bestimmt, wobi de op de Mohsskala de Hard 7 de Grenz is. Vun wegen de hogen Pries, warrt Eddelstenen hüüt to’n Deel ok künstlich tüügt.
Üm de Klöör un den Gleem vun en Smucksteen richtig ruttoarbeiden, mutt he slepen un poleert warrn. Dorto gifft dat verscheeden Sliepformen: Dörsichtige oder dörschienende Varietäten warrt normalerwies mit Facettensliepen versehn, bi de dat fastleggte Winkels gifft twüschen de Flachen, de de Facetten dorstellt. Dordör warrt de Lichtreflexion optimeert. Undörsichtig Stenen warrt dorgegen glatt un blots op een Flach slepen. De Asterismuseffekt vun’n Steernsaphir warrt t. B. dör den so nöömten Cabochonsliep henkregen. Dat Füer vun’n Demant in’n Brilliantsliep hangt in eerste Lien vun dat Inhollen vun de Winkelbetehn vun de enkelten Facetten af un ok vun de Proportschonen.
Reiniger
Dat mahlen Toonmineral Lavaeer ut de marokkaansch Atlasbargen warrt al siet de Antike as Lief- un Hoorreiniger bruukt.
Nehrmiddel
Hööftartikel: Mineralstoff
Cheemsch Reakschonen
De Mienralogie hett bidragen, Reakschoonsaflööp beter to verstahn. Dat gellt för allen för de abiotschen un mikrobiellen cheemschen Reakschonen in’n Waterkreisloop, bi dat Opbereiden vun Drinkwater un bi de Korrosion.
In’n Waterkreisloop hett dat Water Kontakt to düchtig vele Mineralen. As Reakschoonspartner sünd vör allen Calcit, Pyrit un Toonmineralen vun Bedüden. Dat eerste is Reakschoonspartner bi dat Neutraliseeren vun Süren, as t. B. ok de Kohlensüür, ünner billn vun Waterhard. Dat Tweete is en Redukschoonsmiddel bi’t bakteriell Elimineeren vun Nitrat dör Denitrifikaschoon. Toonmineralen künnt dorgegen bi siete pH-Weerten Ionenuttuusch-Reakschonen un Neutralisatschoonsreakschonen maken.
Bi’t Opbereiden vun Drinkwater entstaht as Reakschoonsprodukten bi’t Elimineeren vun Iesen(II)- un Manganionen Goethit un δ-MnO2; Calcit kann bi Reakschonen to’n Weker maken billt warrn.
Bi’t Behanneln vun Afwater künnt bi utreckend hooch Phosphatkonzentratschoonen in de Afwateranlagen waterklore Kristallen vun Struvit, en Ammonium-Magnesiumphosphat, tostanenn kommen. De künnt de Quersnitt vun Rohren enegr maken.
Mineralen entstaht ok bi Korrision. Bi Stahl un Gussiesen in Kontakt mit Water kann na Bestanddelen vun’t Water Goethit, Magnetit un Lepidokrokit. Bi högere Karbonathard ok Siderit, in phosphatholtig Water Vivianit, in sulfatholtig Water Troilit un in swevelholtig Water Greigerit billt warrn. Ut Kopper kann sik Cuprit, Malachit oder Azurit billn, wiel bi Blie hööftsächlich Hydrocerussit tostannen kummt.
Mineralen in de Esoterik
Veelen Mineralen warrt in de Esoterik en Bedüden as Teken- oder Heelsteen tosnackt, wat aver mit de wetenschopplichen Grundlagen nix to kriegen het. So gifft dat verscheeden Mineralen un Stenen de t. B. den Planeten, den Deerkreisteken oder ok den Maanden toordent warrt. Faken warrt en Saak ok twee Tekenstenen toordent, de vun de Mineralogie nix mitenanner to doon hebbt.
Capolicchio
Capolicchio is de Familiennaam von
Schanne
Schanne is de Familiennaam von
Brüne (Vörnaam)
Brüne (ok Brune oder Brün un Brun) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs/Deerns.
Herkamen
De Naam kümmt vun Naams mit den Stamm „Brun-“, as Brunold (ut „Brun-“, bruun un „waltan“, togange ween). De Naam bedutt denn so veel, as „De is mit brune Haar unnerwegens“, oder „De löppt mit brune Haar rüm“.
De plattdüütsche Naam
De Naam Brunold oder annere Naams mit Brun- sünd afkört wurrn un dor is denn bloß noch de eerste Sülv bi nableven: Brun. Dor is de Naam Brune oder Brüne oder ok Brun un Bruno vun maakt wurrn.
Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam sünd denn de plattdüütschen Tonaams Bruns, Brunsen, Brüne un Brüning vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as Ut Brüne/Brun siene Familie oder Vun Brüne/Brun sien Hoff
Lucarelli
Lucarelli is de Familiennaam von
Lucarelli betekent
Depenbeek
Depenbeek is en lütten Oort in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Bützfleet mit bi.
Geografie
Depenbeek liggt in de Masch von de Elv in dat Land Keden. Na Süüdwesten to slütt sik dat Kedener Moor an. De Elv liggt knapp dree Kilometer in’n Noordoosten.
De Naveröörd sünd Weth in’n Noorden, Barnkroog in’n Noordoosten, Abbenfleet un Kreuel in’n Oosten, Bossel, Fleet, Bützfleet un Götzdörp in’n Süüdoosten, Hasenwinkel in’n Süden, Bützfletermoor un Aßlermoor in’n Süüdwesten, Ritschermoor in’n Westen un Ritsch un Aßel in’n Noordwesten.
Historie
De Oort kummt 1315 as Depenbeke toeerst in de Oorkunnen vör.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bützfleet in’n Kanton Stood höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
Depenbeek weer en egen Patrimonialgericht un stünn vör 1846 ünner de Gerichtsborkeit un de Verwaltung von de Stadt Stood. To’n 1. März 1846 hett dat Grevengericht Bützfleet Gerichtsborkeit un Verwaltung övernahmen. Aver al an’n 1. Juni 1846 is dat nochmaal ümännert worrn un Depenbeek is Deel von dat Amt Wischhoben worrn. De Oort Depenbeek hett denn bet 1859 to de Vaagdie Schölisch in dat Amt Wischhoben tohöört. De twee Eddelgöder in Depenbeek weren bet 1852 Deel von dat Grevengericht Bützfleet un sünd in dat Johr 1852 ok an dat Amt Wischhoben gahn. Von 1859 bet 1885 weer Depenbeek in dat Amt Freeborg. Binnen dat Amt Freeborg hett Depenbeek en egen Buurschop billt, to de ok Fleet mit tohöört hett. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 as Deel von de Gemeen Bützfleet mit de Gemeenreform in Neddersassen an de Gemeen Stood kamen.
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.
Weertschop un Infrastruktur
För Depenbeek is de freewillige Füürwehr Bützfleet mit tostännig.
Verkehr
Depenbeek is över de Depenbeker Straat mit de Kreisstraat 29 in Fleet verbunnen, de in’n Westen na Bützfletermoor geiht un in’n Oosten na Bützfleet an de Landsstraat 111. De L 111 wedder löppt in’n Noordwesten över Aßel un Drochters na Wischhoben un Freeborg un in’n Süden na Stood un an de Bundsstraat 73.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so twölv Kilometer in’n Süüdoosten von Depenbeek an de L 111.
De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.
Scholen
De Kinner ut Depenbeek gaht in Bützfleet op de Grundschool an’t Fleet.
Imhoff
Imhoff is de Familiennaam von
,, , ,
Imhoff betekent
Kiek ok bi: Imhof.
Normalbedingen
As Normalbedingen (ok STP nöömt vun’t engl. „Standard Temperature and Pressure“) warrt de Grötten Temperatur un Druck betekent, de vörliggen schüllt, wenn man de Egenschoppen vun Gasen ünnersocht. De warrt in Düütschland in de Norm DIN 1343.
Fastleggt sünd dorvör
Disse Tostand warrt faken verwesselt mit de Standardbedingen (ok NTP för „Normal Temperature and Pressure“). De Normalbedingen (STP) gellt weltwiet gliek, wieldat de Standardbedingen (NTP) vun bi ünnerscheedlich Regionen aver ok in ünnerscheedlich Weertschapstwieg verscheeden wesen künnt. De Begreep warrt vör allen in de USA bruukt. In de engelschen Literatur warrt de NTP faken ok STP nöömt, so dat een nipp un nau dorop achten mutt, wokeen Tostann denn tatsächlich meent is.
Vundaag sünd ne’e Normalbedingen (ok SATP för „Standard Ambient Temperature and Pressure“) begäng:
(Standardbedingen t. B. bi de Enzymkinetik)
Zensus
Bi en Zensus warrt faststellt un tellt, woveel Minschen in en Rebeet leevt. Todem warrt mehrsttiets ok noch annere statistische Daten as Öller, Slecht etc. mit uttellt.
En Zensus warrt vun en Staat per Gesett dörföhrt, faken in Tietrüüm vun teihn Johr. De Lüüd hebbt dorbi de Plicht Utkunft to geven. De Idee achter den Zensus is, dat de Regeren, de Staat un de Verwalten naue Tallen bruukt över de Tosamensetten un Opbo vun de Sellschop üm ehr Aktivitäten un Investitschonen beter planen to könen.
Faken warrt tosätzlich to de Zensus, de alle teihn Johr maakt warrt un bi de alle Inwahners fraagt warrt, elk Johr noch en Mikrozensus dorföhrt. Dorbi warrt blots en lütt repräsentativ Deel vun de Inwahners fraagt. Wiel de Fehlerquoot mit de Johren anstiggt, is na en poor Johren wedder en richtig Zensus nödig.
Historie
De öllsten Zensus, vun de wi weet, weren in de Antike dörföhrt. To'n Bispeel warrt in de Bibel en poor Maal vun en Zensus dör de Römers snackt. Vun de Römers kummt ok de Begreep Zensus. De Censoren weren tostännig, de Stüern för de Börgers fasttosetten un müssen dorför ok weten, woveel Börgers dat geev. Ok in China geev dat al fröh Zensus. Twee Resultaten sünd överlevert: Na disse Tallen leven in't Johr 2 in't China vun de Han 57,5 Millionen Minschen. In't Johr 140 weren dat blot noch 48 Milionen Minschen.
Düütschland
De eerste Zensus in’t hele Düütsche Riek weer 1895.
Akelsbarg
Akelsbarg is en Oortsdeel van de Gemeend Grootfehn in‘n Landkreis Auerk in Oostfreesland in Neddersassen. In dat Johr 2007 hemm dor 517 Minschen up en Flach van 7.59 km² wahnt.
Zensus
Düütschland
De Zensus vun’n 1. Dezember 1900 tell 56.345.014 Inwahners. Dat weer en Towass bi de Inwahnertall vun 7,78 Perzent in fief Johr.
Akelsbarg
Historie
1787 wurrn den Kolonisten Hinrich Hinrichs Jauken ut Felde dree Diemt „Land aus der Wildnis“ an de hüüdig Grenz to Holtrop to Bewirtschaftung in Arvpacht vergeeven.
Zensus
Düütschland
In Düütschland weer de letzte Zensus 1987. Na Protesten vun Datenschützers wörr de för 1980 un 1983 plaante Zensus tweemal verschaven. Nadem geev dat keen Zensus mehr in Düütschland.
Bianca (Maand)
In de Astronomie betekend Bianca (ok: Uranus VIII oder S/1986 U9) en vun de Maanden vun den Planeten Uranus. Bianca is en vun de inneren Maanden, över den aver noch nich ganz veel künnig is. De Uranus-Maanden hebbt all Naams vun Figuren ut dat Wark von William Shakespeare oder Alexander Pope; Bianca is en Figur ut Shakespeares Kummedie The Taming of the Shrew (dt.: „Der Widerspenstigen Zähmung“).
Akelsbarg
Historie
Tonächst hörr de Kolonie Akelsbarg politisch to de Gemeend Felde un to dat Karkspeel Holtrop. An’n 1. Juli 1912 wurr de Kolonie Akelsbarg van Felde aftrennt un as Gemeend Akelsbarg politisch sülvständig.
Zensus
Nedderlannen
Den eersten Zensus geev dat 1795 in de Nedderlannen. 1971 weer de letzte. Na Protesten wörr de Zensus 1981 nich mehr utföhrt un 1991 heel afschafft.
Bianca (Maand)
Opdecken
De Maand is an’n 23. Januar 1986 vun den Astronomen Bradford A. Smith op Biller vun de Ruumsond Voyager 2 opdeckt worrn. He hett toeerst de vörlöpig Beteken S/1986 U9 kregen.
Akelsbarg
Historie
1870 kreeg Akelsbarg en eegen School. Mit de Gemeendreform, de an’n 1. Juli 1972 in Kraft treeden dee, wurr Akelsbarg de Gemeend Grootfehn ingleedert. Dat Schoolgebäude deent siet 1978 as Dörpgemeenschapshuus. Ebenfalls in dat ehmalg Schoolgebäude (mit anbaut Fohrtüüchhall) is de örtliche Füüewehr Akelsbarg-Felde-Wrisse vun de Freewillige Füürwehr Grootfehn to Huus.
Zensus
Swiez
In de Swiez wörrn Zensus vun 1850 an (siet Grünnen vun'n Bundsstaat) in de Regel alle teihn Johr dörföhrt.
Bianca (Maand)
Ümlopbahn
Bianca bruukt ungefäähr 10 Stünnen un 26 Minuuten, üm eenmol üm Uranus rümtolopen. Dorbi hett he en middler’n Afstand von 59.165 km. De Maandbahn hett en Exzentrizität von 0,00088 un is dormit meist kreisrund. De Bahn is üm un bi 0,19° gegen den Äquater vun’n Uranus kippt.
Zensus
Österriek
De eerste moderne Zensus weer in't Johr 1869. In Österriek warrt dör de Statistik Austria alle teihn Johr en Zensus dörföhrt. Siet 1951 warrt de Zensus jümmer in de Johren, de mit 1 ennt, afholen. De letzte Zensus weer an'n 15. Mai 2001.
Bianca (Maand)
Opbo
De Dörmeter vun Bianca liggt in’n Dörsnitt bi ungefäähr 514, km. Mit 1,3 g/cm³ liggt de Dicht düdlich ünner de vun de Eer. De Wetenschopplers gaht dorvun ut, dat de Maand to’n gröttsten Deel ut Wateries besteiht. De Bavenflach vun Bianca is bannig düster mit en Albedo vun 0,07. Dat heet, dat 7 % vun dat Licht, dat op den Maand ankummt, wedder afstrahlt warrt. Vun wegen de lütte Mass is de Sworversnellen op de Bavenflach mit 0,0093 m/s² ok man blots düchtig lütt.
Zensus
Australien
De Zensus in Australien warrt vun dat Austraalsch Statistikbüro (Australian Bureau of Statistics) alle fief Johr dörföhrt. De letzte weer an'n 7. August 2001.
Brasilien
De brasiliaansche Zensus warrt vun dat Brasiliaansche Institut för Geografie un Statistik (Instituto Brasileiro de Geografia e Estatistica) alle teihn Johr dörföhrt. De letzte weer 2000.
Frankriek
De Zensus in Frankriek warrt vun't Natschonale Institut för Statistik (Institut National de la Statistique et des Études Économiques) dörföhrt.
Italien
De Zensus in Italien warrt vun't Natschonale Institut för Statistik (Istituto Nazionale di Statistica) alle teihn Johr dörföhrt. De letzten weren 1971, 1981, 1991 un 2001.
Neeseeland
De Zensus in Neeseeland warrt vun Statistik Neeseeland (Statistics New Zealand) alle fief Johr dörföhrt. De letzte weer 2001.
Portugal
De Zensus in Portugal warrt vun't Natschonale Institut för Statistik (Instituto Nacional de Estatistica) alle teihn Johr dörföhrt. De letzte weer 2001.
Russland/Sowjetunion
De eerste Zensus in Russland weer 1897 dörföhrt. In de Sowjetunion geev dat 1920, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979 un 1989 en Zensus. De eersts Zensus na dat Enn vun de Sowjetunion weer 2002.
Süüdafrika
De Zensus in Süüdafrika warrt vun Statistik Süüdafrika (Statistics South Africa) alle fief Johr dörföhrt. Bet hüüt geev dat twee Zensus 1996 un 2001.
USA
De Verfaat vun de USA gifft vör, dat alle teihn Johr en Zensus dörföhrt warrn mutt, dat de Afornten vun't US-Repräsentantenhuus dorna fastleggt warrn köönt. Den eersten Zensus geev dat 1790. Siet 1903 is dat US-Zensusbüro (United States Census Bureau) dorför tostännig.
Vereent Königriek
De eerste Zensus in dat Vereente Königriek weer 1801. Sietdem geev dat alle teihn Johr (blot nich 1941) en Zensus.
Literatur
Jürgen Taeger (Hrsg.): Die Volkszählung. dtv, 1983, ISBN 3-499-15245-2
Lucam
Lucam is de Familiennaam von
Springer (Familiennaam)
Springer is en düütschen Familiennaam.
A
,
C
,
F
,, ,
G
, ,
J
,
T
,
W
,
Rolf Wagner
* Rolf Wagner (1914–2003), düütschen Maler,
Kiek ok bi: Rudolf Wagner, Ralf Wagner.
Mennoniten
thumb|Mennonitenkark in [[Nörden (Oostfreesland)|Nörden]] De Mennoniten sünd een protestantsche Freekark. De hebbt üm un bi 1,3 Millionen Liddmaten, dorvun sünd ca. 40.000 in Düütschland.
De Mennoniten sünd tosammen mit de Hutterers en Deel vun de Dööpers oder Dööpgesinnten, de in de Reformatschoonstiet opstohn sünd. Dat heet, dat se keene lütte Kinner dööpt, weil de noch nich sülben glöven köönt, dat se kenn Eed swören wullt un dat de enkelte Gemeenten sülvständige sünd. De Mennoniten sün ok ene Freedenskark, dat heet dat se de Krieg stets ablehnen un keene Soldaten sien süllt. Wichtigst för de Mennoniten ehre Theologie is de Bargpredigt.
In't 16. Johrhunnert geev dat vele theologische Richtungen so as de flämische, waterlandsche un de freesche Richtung. Achteran sünd de Lammisten (Remonstrantische Dööpgesinnte) un ok Sonisten opstohn. All düsse Gruppen gifft dat so nu nich mehr. 1693 hebben sick in de Swiez de Amischen afspleten un in't 19. Johrhunnert hebben sik de Mennonitischen Brodergemeenten grünnt. Amische un Mennonitische Brodergemeenten gifft dat hüüt noch.
In Friechstadt in Sleswig warr in de Hansetied ene flämsche Mennonitengemeente gründet, de sik mit de freesche un de süüddüütsche Mennonitengemeente verenigt. In Danzig, Emden, Leer, Hamborg un Nörden weern flämsche Mennonitengemeenten, de sik later mit de freesche Mennonitengemeenten verenigt hebben. Ene Ansiedlung vun Mennoniten ut Düütschland, de vun fläämsche Afkumst weern, wear Chortitza in de Ukraine. In Grunneng geev et vun 1554 bet 1809 ene flämsche Mennonitengemeente, de 1809 mit de Vereenigde Vlaamsche en Waterlandsche Gemeente fusioneert hett. In Amsterdam, Haarlem, Ljouwert, Okkum, Königsberg un Rotterdam geev et uck fläämsche Mennonitengemeenten.
Vele Mennoniten wurrn verfolgt un sünd utwannert, so dat hüüt in över 60 Länner Mennoniten leevt. De gröttsten Andelen hebbt de USA un Kanada (42 %); Afrika (Tansania un annere) (28 %), Asien un Australien (16 %); de Karibik, Middel- un Södamerika (9 %) un Europa (5 %). En Deel vun de Mennoniten snackt ok noch Pennsylvaniadüütsch un Plautdietsch, wat to’t Plattdüütsche höört. 1925 hebbt de Mennoniten mit de Mennonitische Weltkunferenz en international Verband grünnt.
Ampere
Dat Ampere is de SI-Basiseenheit vör de elektrische Stroomstärk. Nömmt wurrn is dat nah franzöööschen Mathematiker un Physiker André-Marie Ampère.
Aktuelle Definitschoon
Siet 1946 warrt dat Ampere so defineert:
Bi een Ampere fleet in een Sekunn 6,24150948(54) · 1018 Elektronen dörch dat Kabel.
De elektrische Ladung warrt över dat Ampere defineert: een elektrische Laden vun 1 Coulomb is de Laden, de vun en Stroom vun 1 Ampere in 1 Sekunn transporteert warrt.
Anslag up Charlie Hebdo
De Anslag up Charlie Hebdo weer en Terroranslag up de Redaktschoon vun de Tiedschrift for Satire Charlie Hebdo in Paris. He is an’n 7. Januar 2015 gegen Klock 11 vörmiddags utöövt wurrn. De Bröder Chérif un Saïd Kouachi störmen mit Schabellenköppe un automaatsche Wapens in de Kamern vun de Tiedschrift ehre Redaktschoon, maakden 12 Lüde an’e Siet un hefft tominnst tein annere verwunnt. Düt Verbreken is vun en islamistischen Achtergrund utöövt wurrn. In'n Tosamenhang mit düssen Anslag is an'n 8. Januar in Süden vun Paris en Polizistin vun Amedy Coulibaly dootschaten wurrn. An'n neegsten Dag hett Coulibaly en Supermarkt for koschere Waren in'n Osten vun Paris overfullen, hett dor veer jöödsche Kunnen bi an'e Siet maakt un annere Besökers as Börgen nahmen. As de Polizei den Laden störmt hett, is Coulibaly dorbi dootschaten wurrn. Gegen den franzööschen Feernseh-Senner BFM TV over hett Coulibaly an't Telefon utseggt, he harr sik mit Chérif Kouachi afsnackt un streed for den Islaamschen Staat.
So veel Dode hett dat in Frankriek bi en Terroranslag nich mehr geven siet den 18. Juni 1961, as bi den Anslag up den Snelltog Straßborg-Paris 28 Minschen umkamen un 170 verwunnt wurrn weern.
Achtergrund
Charlie Hebdo is en Tiedschrift for Satire, de eenmol in’e Week rutkamen deit. Na Le Canard enchaîné warrt se as Frankriek siene wichtigste Tiedschrift up düt Rebeet ankeken. De Tiedschrift höört to de lüttje Tahl Tiedschriften up’e Welt, de sik troot harrn, de Mohammed-Karrikaturen ut de däänsche Jyllands-Posten af to drucken.
Tafel vun Peutinger
thumb|300px|Utsnitt ut de Tafel De Tafel vun Peutinger oder Tabula Peutingeriana is ene Koort, de dat Stratennett vun de Römerstraten in't late Röömsche Riek wiest. Se besteiht ut ölven Blööd op de de britischen Inseln, de Middelmeerruum, de nahe Oosten, Indien mit den Ganges, dat Eiland Sri Lanka in'n Indischen Ozean un sogor China to sehn sünd.
Anslag up Charlie Hebdo
Achtergrund
Anfang Määrt 2013 is over Chefredakteur un Rutgever Stéphane Charbonnier in dat Magazin Inspire schreven wurrn, he scholl „infungen“ weern „dood oder lebennig vunwegen Verbreken gegen den Islam. Dor stunnen de Slogans over: „Een Kogel an’n Dag hollt di de Unglovigen vun’n Hals“ un „Stellt Jo vor den Propheten Mohammed, Freden wees mit em“. Charbonnier weer een vun tein Lüde, over de „Inspire“ so schreven hett. Achter düt Blatt steekt wohrschienlich de Al-Qaida-Twieg AQAP
Capon
Capon oder Capón is de Familiennaam von
Anslag up Charlie Hebdo
Achtergrund
De Titelsiet vun „Charlie Hebdo“ an’n 7. Januar 2015 hannel vun Michel Houellebecq sien neen Roman „Soumission“, de just an düssen Dag rutkamen weer. Dor schrifft he in over en Frankriek in dat Johr 2022, wo unner den Islamismus sien Jück de Scharia just inföhrt warrt.
Tafel vun Peutinger
Historie
De Koort wörr in't 4. Johrhunnert vun de Römers tekent. De naue Tiet is nich kloor, aver ut de dorstellten Öörd kunnen Wetenschoplers de Tiet ingrenzen. De Koort wiest de Stadt Konstantinopel, de eerst in't Johr 328 grünnt worrn is, se is also later as 328 tekent worrn. Dat de Stadt Pompeji, de 79 bi en Vulkanutbrook utlöscht wörr, noch intekent is, bewiest, dat de Koort op öllere Vörlagen opboot. En poor Öörd in de Provinz Germania Inferior, de in't 5. Johrhunnert togrunn güngen, aver noch intekent sünd, sünd en Henwies, dat de Koort wohrschienlich noch vörher entstahn is.
Blot een Exemplar vun de Koort is nableven, en Kopie ut dat 13. Johrhunnert. Se wörr vun en Kopist ut Colmar üm 1265 tekent. Dit Exemplar wörr vun Conrad Celtis in en Bökeree funnen, de de Koort in't Johr 1507 an sien Fründ Konrad Peutinger wiedergeev. He harr den Plaan, de Koort apentlich to maken, bleev aver dood, bevör he so wiet weer. As na sien Dood denn annere de Koort rutgeven dein, kreeg de Koort sienen Naam. En wichtige Utgaav wörr 1591 in't Verlagshuus vun Johannes Moretus in Anvers ünner den Naam fragmenta tabulae antiquae rutgeven.
De Tafel wessel in de nafolgen Tiet en poor Maal sien Besitter bet se 1717 in'n Opdrag vun Prinz Eugen von Savoyen vun en Antiquariat in Leipzig kööpt worrn is. Na sien Dood keem de Koort in den Besitt vun de kaiserliche Hoffbökeree un liggt hüüt in de Österrieksche Natschonalbökeree in Wien.
Opbo vun de Koort
Fröher wörr de erholene Kopie vun de Koort oprollt un harr en Breed vun 34 cm un ene Läng vun 6,75 m. Se sett sik wohrschienlich ut twölf Pergamentstücker tosamen. 1863 wörrn de noch erholenen ölven Delen utenannernahmen, dat de Koort nich dör dat Oprollen wieder strapazeert warrt.
Dat eerste Blatt wiest de Britischen Inseln, de Nedderlannen, Belgien, enen Deel vun Frankriek un den Westen vun Marokko. Dat de Iberische Halvinsel op keen vun de Blööd vörhannen is, lett den Sluss to, dat dat en twölft, hüüt verloren Blatt geven hett, dat de Rebeden vun Spanien un Portugal un en Deel vun Westengland wiesen dei.
Inholt vun de Koort
So wat 555 Städer un Dörper un 3500 wiedere Öörd as to'n Bispeel Lüchttoorns un wichtige Hilligdömer sünd intekent un faken ok mit lütte Biller illustreert. Städer sünd dör twee Hüser utwiest, grote Metropolen as Rom, Konstantinopel un Antiochia sünd dör en Medaillon wiest.
Anslag up Charlie Hebdo
Afloop
De Anslag is utöövt wurrn up de Mitarbeiters in dat Kontor vun de Redaktschoon vun „Charlie Hebdo“ in de Rue Nicolas Appert (11. Arrondissement) in dat Zentrum vun Paris. De Redaktschoon is eenmol in’e Weken, jummers Middeweken, Klock 10 h, tohopenkamen. De Polizei hett seggt, twee Mannslüde mit Schabellenköpp un Stormgewehre weern in de Kamern vun de Redaktschoon ringahn un harrn dor gliek rumballert. Dor harrn se Saken bi ropen, as Allahu Akbar un On a vengé le prophète! („Wi hefft torüchbetahlt for den Propheten!“).
Bi den Anslag sünd tominnsten 12 Lüde umbrocht wurrn: de Rutgever un Teekner Stéphane Charbonnier („Charb“), de Teekners Jean Cabut („Cabu“), Bernard Verlhac („Tignous“), Philippe Honoré un Georges Wolinski, de Mitinhebber vun dat Blatt, Bernard Maris, de Journalisten Mustapha Ourrad un Michel Renaud, de Psychiatersche un Psychoanalytikersche  Elsa Cayat, en Huusmeester vun dat Redaktschoonshuus, Frédéric Boisseau un de beiden Polizisten Ahmed Merabet un Franck Brinsolaro.
An’n Morgen vun den 8. Januar is in Montrouge in’n Süden vun Paris en Polizistin na en Verkehrsunfall up opene Straten dooschaten wurrn un en annere Person bannig verwunnt. Toeerst weer nich kloor, ob dor en Tosamenhang bestunn mit den Anslag an’n Dag vördem.
De Verbrekers weert socht un funnen
Toeerst weer dat nich klaar, wer bi den Anslag mit bi weer. An’n laten Avend hett sik en 18 Johr olen Mann, den sien Naam in soziale Nettwarke as Verdächtigen nömmt wurrn weer, bi de Polizei in Charleville-Mézières mellt un seggt, he harr mit den Anslag nix to kriegen harrt. Nadem siene Lehrers un Mitschölers betüügt hefft, he weer to de Tied vun den Anslag in'n Unnerricht ween, is he an'n 9. Januar wedder freelaten wurrn. Bi de twee Verbrekers hannel sik dat um twee Bröder, ehr Naams sünd Chérif un Saïd Kouachi. De beiden sünd 32 un 34 Johre oold ween un weern franzöösche Staatsbörgers. Se sünd Söhns vun Lüde ween, de ut Algerien inwannert weern un weern as Weetkinner in en Kinnerheim in Rennes in de Bretagne upwussen un later in en Pleegfamilie kamen in en Quartier in de Stadt, wo tomeist towannerte Lüde in leven döen. Chérif Kouachi weer in dat Johr 2008 al to dree Johre achter Trallen verordeelt wurrn (een un en half Johr up Bewährung), vunwegen datt he as Dschihad-Suldat in’n Irak mitmaakt harr. Määrt 2010 is he noch mol inspeert wurrn, vunwegen, datt he unner Verdacht stunn, he harr mitmaakt bi en Operatschoon, um twee Lüde ut'n Gefängnis rut to holen, de bi de Anslagserie in Frankriek 1995 mit bi ween weern. An’n Morgen sünd de Verdächtigen an en Tankstell bi Villers-Cotterêts sehn wurrn (80 km in’n Noordosten vun Paris). An’n Namiddag is dat Fluchtauto funnen wurrn. Dat weer verlaten wurrn un dor weern tein Molotowcocktails in torüchlaten wurrn un en Flagg vun den Dschihad, dorto en Walkie-Talkie, en Magazin mit Munischoon un de Personalutwies vun Saïd Kouachi. All Spezialeenheiten vun Frankriek (GIGN, RAID, GIPN un BRI) weern dor mit togange, de Verbrekers to söken. Tügen hefft de beiden beschreven un se sünd ok beide vun en Wachtkamera upnahmen wurrn, as se keen Schabellenköpp up harrn. CNN hett kunnig maakt, Saïd weer 2011 in den Jemen reist un harr sik dor vun Al-Qaida utbillen laten.
De düütsche Bunds-Binnenminister de Maizière hett klaar stellt, dat de Bröer nich bloß up de USA ehre Watch List stunnen, man datt ok up de Schengen List utschreven weer, dat scholl stickum achter jem ranspikeleert weern.
Nadem de Kouachi-Bröer an en Tankstell in Villers-Cotterêts ehre Wapen wiest un denn Levensmiddel an sik nahmen harrn, konzentreer sik de Polizei bi ehr Söken up en lüttje Region noordööstlich vun Paris. De Sekerheiskräfte kämmen dor en poor Hölter dör, funnen avers numms.
An’n Morgen vun den 9. Januar 2015 sünd in en Fabrikatschoonshall vun en Druckeree in Dammartin-en-Goële Börgen nahmen wurrn. De Oort liggt nich wiet af vun den Flegerhaven Paris-Charles-de-Gaulle. De Druckeree is denn umstell wurrn vun Sekerheitskräfte. An’n Vormiddag hefft de Kouachi-Bröer den Geschäftsföhrer vun de Druckeree freelaten. En annern Anstellten versteek sik in’n tweeten Stock un is ok nich funnen wurrn. De GIGN versoch, de beiden over ehre Mobiltelefone an to wecken, man dat klapp nich. Chérif Kouachi hett Kuntakt upnahmen to den Feernsehsenner BFM TV un verkloor, siene Reis na Jemen weer betahlt wurrn vun Anwar al-Awlaki un he weer herstüert wurrn vun Al-Qaida in’n Jemen. Kort vor Klock 5 an’n Namiddag hefft Saïd un Chérif Kouachi dat Huus vun de Druckeree verlaten un füern up de Spezioleenheiten. Bi de Balleree, de denn losgung, sünd de beiden dootschaten wurrn.
Frankriek
Foorts na den Anslag hett Premierminister Manuel Valls den Sekerheitskatalog Plan Vigipirate sien hööchsten Topp «alerte attentats» utropen. Staatspräsident François Hollande hett for den Dag na den Anslag Staatstroer anorden laten un all Flaggen up halven Mast.
Islaamsche Länner un Institutschonen
De Araabsche Liga un de Al-Ashar-Universität in Kairo as Autorität vun den sunnitschen Islam verklaren: „De Islam stellt jede Gewalt an’n Kaak“ De Präsident vun Kurdistan, Masud Barzani, hett Andeel nahmen: Kurdistan stunn „an düssen trorigen Dag“ vereent mit Frankriek, so Barzani. De törksche Präsident Recep Tayyip Erdoğan hett den Anslag „grolich“ nömmt un düütlich maakt, dat „Terrorismus nich en Religion un nich en Natschonalität“ harr un datt dat nicht to entschulligen weer. Man he föög dor to, „Intoleranz gegen anner Aart over un Hassreden“ harrn „den Weg free maakt for düssen Striet“. So hett he de Intoleranz vun de Europäers dor indirekt de Schuld an düssen Anslag mit geven.
Solidarität warrt wiest
In allerhand franzöösche un annere europääschen Städer hefft Minschen an den Avend un an den Dag na den Anslag ehre Solidarität wiest un sünd up Straten gahn. Alleen man in Paris sünd up de Place de la République bi 35.000 Minschen tohopen kamen. Ok in in Brüssel, Wien, Berlin, London, Rom, Mailand, Florenz un Madrid hefft de Lüde ehre Solidarität mi de Oppers wiest. De meisten Deelnehmers hefft sik Fahnen, Banners un lute Parolen begeven; faken sünd Kersen un Plakate mit de Upschrift „Je suis Charlie“ (Ik bün Charlie) wiest wurrn.
Hurricane-Festival
duum|Blick op de Bühn 2005 Dat Hurricane-Festival is en Musikfestival, dat elk Johr in’n Juni op de Motorrad-Rennbahn in dat Ekenring-Stadion in Scheeßl afhollen warrt. Dat höört to de groten Musikfestivals in Europa. In Neuhausen ob Eck gifft dat mit dat Southside-Festival an’t sülve Wekenenn en Süsterfestival to’n Hurricane in Süüddüütschland, bi dat to’n groten Deel ok de sülven Bands optreden doot. Veranstalten deit dat FKP Scorpio.
Historie
Anfungen hett dat Festival 1973. Dat weer an’n 8. un 9. September 1973 un hett Es rockt in der Heide heten. En tweet Festival ünner’n Naam First Rider Open Air hett dat an’n September 1977 geven. Dit Festival weer en kumplett Fiasko. Veel Bands sünd gornich eerst kamen un de de kamen sünd, kunn de Veranstalter nich betahlen. Nadem blot fief vun 23 Bands, de ankünnigt weren, optreden schullen, hebbt untofredene Besökers un Ordners denn dat Randaleren anfungen un ok noch de Bühn ansteken. Dat geev alltohoop mehr as ene Million DM Schaden.
Eerst 1997 schull dat wedder en Festival in Scheeßl geven. Dat dee nu Hurricane heten. Dat is elk Johr an en Wekenenn in’n Juni. Toeerst Sünnavend/Sünndag, sied 2003 ok al an’n Freedag vörher.
Sied 2007 gifft dat ok en twete Bühn buten vun’n Ekenring. Dat weer nödig, dat dat Gelänn mehr Lüüd faten kann. 2005 harr dat bi’n Hurricane en Besökerrekord mit 60.000 Lüüd geven. Aver veel Lüüd hebbt sik dor över dat Gedräng beklaagt. Dorüm harrn se 2006 blot 50.000 rinlaten. Mit dat Vergröttern vun dat Gelänn 2007 hebbt se denn wedder 60.000 tolaten un 2008 sogor 70.000. Dat Gelänn is aktuell so bi 200 Hektar groot.
Feernsehn
De Feernsehrechten harr bet 2004 VIVA. Sieddem VIVA 2004 vun Viacom övernahmen worrn is, hett Viacom de Rechten an MTV wiedergeven, dat ok to Viacom höört. De Senner wiest elk Johr enkelte utwählte Optreed. 2004 sünd ok dat eerste Maal de Optreed op de Center Stage in HD-TV opnahme worrn un op’n HDTV-Sender Euro1080 wiest worrn.
Arne Fuhrmann
Arne Fuhrmann is de Naam von
* Arne Fuhrmann (* 1941), düütschen Politiker,
Peter Imhoff
Peter Imhoff is de Naam von
* Peter Imhoff (1444–1528), düütschen Koopmann, Mäzen un Theoloog,
Kiek ok bi: Peter Imhof.
Fuhrmann
Fuhrmann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Fohrmann, Führmann, Furman.
Erwin Waldner
Erwin Waldner (* 24. Januar 1933 in Neckarhausen; † 18. April 2015 ok dor) weer en düütsch Footballspeler.
Vereen
Georg Wurzer, de dormalig Trainer vun den VfB Stuttgart, hett den dormals 19-johrigen Waldner vun den TB Neckarhausen to'n VfB haalt. Waldner keem all glieks in sien eerst Saison 1952/53 in all Spelen vun de dormalig Meestermannschap to'n Insatz un broch dat bit 1960 up mehr as 300 Insatzen. Mit den VfB wunn de Störmer 1953 de Viezmeesterschap un 1954 un 1958 jewiels den DFB-Pokal. He weer sowohl Speelgestallter as ok Doorschütt. Herbert Henzler hett hüm in en Vördrag as „Legende“ un „Superstar“ bi den VfB beschreeven. Zitat ut en Lännerspeelbericht: „… was der am Ball kann, ist nicht zu beschreiben“. Neben sien Technik weer he dorto besünners flink un kunn goot Scheeten.
As en vun de eerst düütsch Footballspeler wurr Waldner Profifootballspeler in't Utland. Van 1960 bis 1961 weer he för den FC Zürich in de Swiez aktiv as ok van 1961 bit 1963 för de Mannschap vun SPAL Ferrara in Italien. Dor keem he in de Serie A up 18 Insatzen un twee Doren. 1963 kehr Waldner to'n VfB Stuttgart torüch, de jetzt ok in de nee grünnd Bundsliga speel. Bit 1967 keem Waldner noch up 63 Bundsligaspelen (mit 12 Doren). Sien dormalig Trainer Rudi Gutendorf hett hüm in en Feernsehinterview as „Weltklassespieler“ betekent. As Amateur hett Waldner later noch för den FV Ebingen speelt.
Natschonalmannschap
In de düütsch Footballnatschonalmannschap keem Waldner 13 Mal to’n Insatz un hett dorbi twee Doren schaaten. He weer knapp 13 Johr jünger as Fritz Walter un för de Positschoon vun de Speelmaker goot to gebruuken. Bi dat Lännerspeel gegen de Sowjetunion 1956 in Düsseldörp weer he nah Oogentüügen un Speelbericht „bester Mann auf dem Platz“. Sepp Herberger hull aber nich an hüm fast, ofschons he nah Meenen vun Footballexperten „zu seiner Zeit bester Spieler auf seiner Position (Rechtsaußen) in Deutschland war“ (DFB Journal to dat Lännerspeel Deutschland–Irland in Stuttgart 2006). Nahdem Helmut Schön 1964 Bundstrainer wurrn weer, kreeg Waldner wegen sien herutragen Leistungen in de Football-Bundsliga nochmal dat Angebot, in de Natschonalmannschap to spelen. Waldner harr dor aber för sück all mit afslooten un hett dat Angebot aflehnt.
Sonstiges
Siet dat Enn' vun sien Karriere bedreev Waldner dat Restaurant Burrenhof up de Schwäbischen Alb nich wiet vun de Ruine Hohenneuffen dicht bi sien Heimatstadt Nürtingen. Siet etwa 1998 weer he an Parkinson krank wurrn. To'n Anlaat vun sien 75. Gebortsdag funn in sien Heimatoort an' 13. Juli 2008 en Benefizspeel statt, bi dat dat Sportgelände in Erwin-Waldner-Stadion umnömmt wurr.
Wiels de Fruen-Football WM 2011 funn de philatelistisch Utstellung Erwin Waldner – eine Fußball-Legende des VfB Stuttgart und der deutschen Nationalmannschaft in de Philatelie Gärtner in Bietigheim-Bissingen statt.
Sien Söhn Erwin Waldner junior wurr düütsch Düütsch A-Jöögdmeester un speel in de 2. Bundsliga.
Waldner is an' 18. April 2015 storven.
Gemeen Käerjeng
De Gemeen Käerjeng (luxembörgsch Gemeng Käerjeng) is en Gemeen in’n Kanton Capellen von dat Groothartogdom Luxemborg. Seet is de Oort Niederkerschen. Se hett op en Rebeed von 33,56 km².
Geografie
De Gemeen besteiht ut de Öörd Niederkerschen, Oberkerschen, Linger, Bommert, Am Schack, Küntzig, Fingig, Neudrisch, Schockmillen un Nuechtbann.
De Gemenen ümto sünd Steinfort, Garnich, Dippach, Sassenheim, Differdingen, Petingen, Aubange, Messancy un Arlon.
Historie
De Gemeen hett sik an’n 1. Januar 2012 billt, as de Gemenen Niederkerschen un Küntzig dör Fusion tohoopgahn sünd. Dorbi hett sik de Gemeen den ne’en Naam Käerjeng geven, wat de luxembörgschen Form von Kerschen is, wat in de Oortsnaams Niederkerschen un Oberkerschen vörkummt.
Lublinski
Lublinski is de Familiennaam von
Roy Wagner
Roy Wagner is de Naam von
* Roy Wagner (1938–2018), US-amerikaanschen Kulturanthropoloog,
Krüms
Krüms is en lütt Dörp in de Gemeen Draag (Samtgemeen Elvmasch) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.
Geografie
De Oort liggt in de Masch von de Elv, de knapp twee Kilometer in’n Noorden langsflütt. Dat Water ut dat Rebeed flütt aver na Süden na’n Ilau-Sneegraven hen af.
De Naveröörd sünd Stoov in’n Noorden, Swinn, Rönn un Neddermeschacht in’n Noordoosten, Eekholt un O’rshusen in’n Süüdoosten, Hunnen, Tönnhusen un Lassrönn in’n Süüdwesten, Draag mit Uhlenbusch in’n Westen un Drennhusen un Elvstörp in’n Noordwesten.
Historie
In’n Eersten Weltkrieg sünd twee Soldaten ut Krüms fullen oder vermisst. An’n 29. April 1945 is en düütsche Focke-Wulf Fw 190 D-9 afschaten worrn un bi Krüms dalkamen. De Resten von Fleger un Piloot sünd eerst in’n September 2003 borgen worrn.
Peter Neuber
Peter Neuber (* 1939 in Stettin) is en düütschen Schoolmeister in’ Rohstand. He hett mit sien 'Wöhrner Wöör' in dat Johr 2001 en Wöörbook vun de Plattdüütsche Sprook vör alln vun un för sien Wohndörp Wöhren in Dithmarschen ruutbrocht. Nu wohnt he in Meldörp un bringt sien 'Meldörp-Böker' ruut, Textböker to das Wöörbook. Dat sünd aktualiseerte Plattklassiker. An't Wöörbook arbeidt he wieder, digitool.
Krüms
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Rönn in’n Kanton Addelborg höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Övermeschacht in’n Kanton Bewick.
Peter Neuber
Leven
Neuber is optrocken worrn in Pommern (Neustettin), Oost-Holsteen (Tankenrood, Lübeck) un in't Rhienland (Leverkusen). 1969 keem he as Schoolmeister no Dithmarschen. Lange Johren (bet 2005) hett he as Liddmoot in de Wöhrner SPD-Frakschoon mitarbeidt. He hett sik in de Kommunool-Politik ümmer wedder för Plattdüütsch starkmookt.
Wöhrner Wöör
Neuber hett dat in sien Tiet as Schoolmeester beleevt, wo dat mit de plattdüütsche Sprook bargdool gohn is. Dor hett he sik denn vörnohmen, datt he de olen Wöör un Begrepen sekerstellen wull. Bavento versöch he, ook moderne Utdrück to finnen för Soken, de dat fröher so ni geben hett. Allerhand Lüüd hebbt em dor mündli oder schriftli bi holpen. Neuber büdd blangen den lexikoolschen ook en grammatikoolschen Deel an. Dor befoot he sik besunners mit Verb, Substantiv un Adjektiv. Bi de Schrievwies höllt he sik an Johannes Saß, sett over Opsetters hento.
Krüms
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Masch in dat Amt Winsen tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Winsen. 1932 is dat Deel von’n Kreis Horborg worrn.
Religion
Krüms is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petri-Kark in Meschacht.
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Winsen tostännig.
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Meschacht bi de Kark.
Weertschop un Infrastruktur
För Krüms is de freewillige Füürwehr Swinn/Stoov mit tostännig.
Verkehr
Krüms liggt an de Straat von Stoov na Hunnen. In Stoov münnt düsse Straat in de Landsstraat 217, de in’n Süüdwesten över Elvstörp, Drennhusen un Draag na Winsen geiht un in’n Süüdoosten över Swinn un Rönn na Meschacht, Tesp, Abendörp un Addelborg. In Hunnen münnt de Straat dör Krüms in de Kreisstraat 2, de in’n Westen na Tönnhusen an de L 217 föhrt un in’n Oosten na O’rshusen. De L 217 is in Rönn an de Bundsstraat 404 anbunnen, de in’n Noorden na Geesthacht föhrt un in’n Süden in de Autobahn 39 (Afsnidd Hamborg–Lümborg) münnt.
De nächste Autobahn is de Autobahn 25 (Afsnidd Hamborg–Geesthacht). Dat Enn von de Autobahn liggt so acht Kilometer in’n Noorden von Krüms an de B 404.
De nächste Bahnhoff is so bi 14 Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Winsen an de Bahnlien Hamborg–Hannover. Op de Bahnlien Winsen–Neddermeschacht hett dat von 1912 bet 1966 Personenverkehr geven. De Bahnhoff Meschacht weer in düsse Tied veer Kilometer in’n Oosten.
Scholen
De Kinner ut Krüms gaht na’n Standoort Stoov von de Grundschool Draag.
Caporale
Caporale is de Familiennaam von
Effingham
Effingham betekent
Jean Dominique Comte de Cassini
miniatur|hochkant|Jean Dominique Comte de Cassini, Portrait vun [[Julien Léopold Boilly]] Jean Dominique Comte de Cassini, ok Cassini IV. nömmt, (* 30. Juni 1748 in Paris; † 18. Oktober 1845 in Thury-sous-Clermont) weer en franzöösch Kartograaf un Astronom.
Cassini keem an de Pariser Steernwacht to Welt, deren Direkter sien Vader César François Cassini de Thury weer.
1768 ünnernehm he as Kommissar vun de Akademie vun de Wetenschapen en Reise nah Amerika, de he in en 1770 rutbrocht Book beschreev. 1787 hett he sück an de Utwerten vun de Beobachtungen vun de Pariser Steernwacht un dat Royal Greenwich Observatory bedeeligt, anhand derer de nipp un nau Längengraddifferenz vun de beid Forschensstätten bestimmt wurrn sull. Bi en Upenholt in England hett he gemeensam mit Pierre Méchain un Adrien-Marie Legendre den düütschstämmigen Astronom Wilhelm Herschel in de sien Observatorium in Slough besöcht. En Wark, in dat Cassini sien Upgaven beschreev, keem 1791 herut. He hett de Frankriekkoort vun sien Vader fardigstellt. De Koort wurr 1793 vun de Akademie vun de Wetenschapen herutgeven un deen as Grundlaag för den „Atlas National“, de Frankriek updeelt in Départements dorstellen dee.
1784 övernehm he vun sien Vader den Posten vun den Steernwachtdirekter. Sien Plääns to Rekonstruktschoon un Wedderutstatten nah de franzöösch Revolutschoon sünd aber up den hartesten Wedderstand vun de Natschonalversammlung stött. Sien Positschoon weer nich mehr to hollen un an' 6. September 1793 is he torüchtreden. 1794 keem he för söben Maand in't Gefängnis. Dornah gung he nah Thury.
1810 keem sien umfangriek Wark Mémoires pour servir à l’histoire de l’observatoire de Paris herut, dat ünner annern de Autobiografie vun sien Oorgrootvader Giovanni Domenico Cassini enthull.
Bartelmees-Kark
Bartelmees-Kark betekent
Barney Bigard
miniatur|Von links: [[Jack Teagarden, Sandy DeSantis, Velma Middleton, Fraser MacPherson, Cozy Cole, Arvell Shaw, Earl Hines, Barney Bigard. In’n Palomar Supper Club, 17. März 1951.]]
Barney Bigard, eegentlich Leonard Albany Bigard, (* 3. März 1906 in New Orleans, Louisiana; † 27. Juni 1980 in Culver City, Kalifornien ) weer en US-amerikaansch Jazz-Klarinettist.
Leven un Wark
Bigard stammt ut en kreoolsch Familie un harr en Hoopen vun musizeeren Verwandten; sien Cousins weern Natty Dominique un Armand J. Piron. Sien eerst Klarinettenünnerricht kreeg he bi Lorenzo Tio jr., en vun de bedüüdenst Klarinettisten vun de fröj Johren vun den New Orleans Jazz. As Teenager speel he all in dat berühmt „Tom Anderson’s“, en Cabaret, in dat en Reeg vun führend swaart Jazzmusiker in de swaaker wurrn Daag vun Storyville uptreden deen. As Klarinettist un Tenorsaxophonist speel he 1922 bi Albert Nicholas. Nahdem he kört bi Octave Gaspard, Amos White un Luis Russell arbeit harr, gung he to Nicholas torüch un gung mit hüm 1924 nah Chicago.
1925 kreeg Bigard dor en Engagement bi King Oliver, de in’ Plantation Cafe uptreden dee. Nah eenig kört Tüschenstatschonen – ünner annern in de Band vun Luis Russell, de in dat legendär Harlemer Fröhlokal „The Nest“ speel – wessel he in’ Januar 1928 in dat Orchester vun Duke Ellington. In de 14 Johren vun sien Togehörigkeit to disse Formatschoon wurr he weltbekannt un droog dör sien Oort vun dat Klarinettenspeels wesentlich to’n typischen Stil vun dat Ellington-Orchester bi. Titel as „Mood Indigo“, dat he mit Mitchell Parish schreev, stammen vun hüm, ok wenn dat nich immer up de Platten so fasthollen is. Ok dat eenfach Grundmotiv, up dat Ellington sien „C Jam Blues“ (1942) upbauen deiht, wurrd hüm toschreven. 1937 keem de ünner sien Naam inspeelt Version vun den Ellington-Klassiker „Caravan“ in de Hitparaden.
Enn’ 1940 hett he bi dat legendär Konzert in Fargo, North Dakota mitwarkt. 1942, nah sien Utscheeden ut dat Ellington-Orchester truck he nah Los Angeles un hett dor tietwies mit en eegen Band arbeit, mit de he Etta Jones bi hör Upnahmen för Black & White Records begleiten dee. Af Midden vun de 1940er-Johren speel he immer mal weer mit Kid Ory, um denn in de Folgetiet vörwiegend in de verscheeden All-Star-Gruppen vun Louis Armstrong mittoarbeiten. 1955 hett he Armstrong sien Grupp verlaaten, üm ansluutend noch af un to mit anner Jazzmusikers uptotreden un Plattenupnahmen to maken. 1958/59 hett he mit Cozy Cole en Band leit, mit de he ünner annern in Las Vegas uptreden is. 1961 kehr he för en körten Tiet to Armstrong torüch; af 1962 truck Bigard sück in’t Privatleven torüch, is aber noch gelegentlich mit Earl Hines, Muggsy Spanier, Ben Pollack un Rex Stewart uptreden. 1971 gung he mit Art Hodes, Wild Bill Davison un Eddie Condon up en College-Tournee. Mdden vun de 1970er Johren weer he ünner annern Gast up de Festivals vun Pescara, San Sebastan, Bordeaux un Newport, toletzt up dat Jazzfestival in Nizza 1979.
1986 keem sien Autobiographie With Louis and the Duke herut.
Ehrungen
Barney Bigard wurr in de American Jazz Hall of Fame upnommen.