cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bookholt (Landkreis Horborg)
Verkehr
An Bookholt langs löppt de Bundsstraat 75, de in’n Noordoosten över Ninndörp un Tötsen na Horborg geiht un in’n Süüdwesten över Töst un Scheeßl na Rodenborg. In’n Westen von Bookholt krüüzt de B 75 sik mit de B 3, de in’n Noorden över Ilsdörp an de B 73 ran löppt un in’n Süden över Sprötz un Will an Snevern langs na Soltau geiht.
In’n Süden geiht de Kreisstraat 28 na Holm-Seppens, in’n Oosten de K 54 na Bendstörp, in’n Süüdoosten de K 83 na Lüll un Jesborg un in’n Noordoosten de K 61 na Eekel.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 42 Bookholt-Dibbersen liggt so fiev Kilometer in’n Noorden von Bookholt. Dichtbi liggt ok dat Bookholter Krüüz. Dor drippt de A 1 op de A 261.
De Bahnhoff Bookholt liggt an de Bahnlienen Hamborg–Bremen un Bookholt–Soltau. Fröher leeg de Oort ok an de Bahnlien Wittenbarg–Bookholt, de aver na’n Tweten Weltkrieg nich mehr wieder bedreven worrn is. Von disse Bahnlien is blot noch dat Stück von Bookholt na Jesborg na, dat nu Deel von de Bahnlien na’n Rangeerbahnhoff Maschen is (Göderümgehungsbahn Hamborg).
De Bahnlien Bookholt–Harsfeld is von 1902 bet 1968 bedreven worrn.
Scholen
1855 is in de Brede Straat en School för 90 Schölers boot worrn.
Vondaag hett Bookholt söss Grundscholen, een Oberschool, twee Schoolzentren mit Gymnasium un Realschool), Beroopscholen, een Integreerte Gesamtschool un een Förderschool mit’n Swoorpunkt Lehren un een Kreisvolkshoogschool (KVH).
Zupančič
Zupančič, Zupancic, Župančić oder Župančič is de Familiennaam von
Malcolm Clarke
Malcolm Clarke is de Naam von
* Malcolm Clarke (Malcolm Roy Clarke; 1930–2013), brietschen Bioloog,
Kiek ok bi: Malcolm Clark.
Williams Christ
duum|Berensoort Williams Christ duum|En Beer in de Mitt dörsneden Williams Christ oder Williamsbeer is de Naam vun en Huusbeer, de af 1904 stark verbreedt worrn is. Man, de Aaftbrannt, de ut ehr maakt warrt, driggt en sülven Naam.
De öllsten Nawiesen vun de Sort Williams Christ gaht bit ruchweg 1770 na England torüch. Ehrn Naam hett se dorna vun en Minschen mit den Naam Williams ut London, de as een vun de eersten de Beer verdreedt hett. Mitt vun’t 19. Johrhunnert weer de Sort in Belgien bekannter as in England un weer vun dor ut över den belgischen Pomologen van Mons in ganz Europa as ok in Noord- un Süüdamerika verdreedt. In de USA un in Kanada is se ünner den Naam Bartlett bekannt.
De Snaps
Dat sünnere Teken vun den 40%-igen Williams Christ Brand is de Buddel mit de dorbinnen enthollen Beer. Dat Verfohren is vun de Walliser Familie Germanier utklamüstert worrn. Dat se de Beern in de Buddel kriegen deen, hebbt se na de Beerboomblööt de Buddels över de Knospen stülpt. Bi to’n Harvst sünd de Beern denn bit to jemehr vullen Grött in de Buddel ranwassen. Aver, wieldat sik blots en Drüttel vun de Frücht goot entwickeln doot, hebbt enige Herstellers de günstigere Oort wählt, de Buddel an’n Bodden apentosnieden, een riepe Beer rintogeven un den Bodden wedder rantobacken. De Snittsteed warrt denn faken mit en Etikett överkleevt.
Vance County
Vance County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Noord-Carolina. He hett 45.422 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 658 km². De Sitt vun de Verwalten is in Henderson.
Demografie
Vun de 42.954 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 19.891 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.897 US-Dollar. 18.619 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.935 Minschen maakt. 20,16 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
5,82 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,40 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 48,21 % vun de Minschen Witte, 48,31 % Swarte, 0,39 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,03 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,84 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,56 % vun de Lüüd ansehn.
Mark Clark
Mark Clark is de Naam von
* Mark Clark (1947–1969), US-amerikaanschen Börgerrechtler,
Kiek ok bi: Mark Clarke.
Sullivan County
Sullivan County betekent
Mark Clarke
Mark Clarke is de Naam von
* Mark Clarke (1950–2013), Segler von de Kaiman-Eilannen,
Kiek ok bi: Mark Clark.
Wilhelm Niemöller
Wilhelm Niemöller is de Naam von
* Wilhelm Niemöller (1831–1915), düütschen Ünnernehmer un Kurater,
Definitschoon
En Definitschoon leggt formal un mööglichst akraat fast, wat en Begreep meent. Dat Woort stammt vun latiensch de ‚vun ... weg‘ un finis ‚Grenz‘ un meent Afgrenzen.
En Definitschoon hett twee Delen:
Definitschonen speelt en wichtige Rull in de Naturwetenschoppen, un besünners in de Mathematik.
Wenn een wat definieren will, denn gifft dat ünnerscheedliche Mööglichkeiten. De eenfachste is, eenfach to beschrieven, wat en Woort meent. Dat geiht aber ok formeller.
De Definitschoonsglieken
Besünners in de Mathematik warrrt geern en Glieken opstellt. Wenn een en Definitschoon formell opschrifft, geiht dat mit dat Äquivalenzteken "≡". Dorbi steiht dat Definiendum links un dat Definiens rechts, t.B. Dormit warrt de Begreep Appelboom mit dat Aaft defineert, wat an em wasst.
Rekursive Definitschoon
In de Mathematik gifft dat ok noch de rekursive Definitschoon. Bi disse Oort vun formelle Definitschoon warrt en Begreep mit sik sülvst definieert un dat geiht so:
Dormit kann een t.B. de natürlichen Tallen defineren:
Zupi
Zupi is de Familiennaam von
Saint-Omer
Saint Omer oder St. Omer betekent
Varela
Varela betekent
Saint-Omer
Saint-Omer oder St. Omer is de Familiennaam von
Varela
Varela is de Familiennaam von
Saint-Omer
Kiek ok bi: Sankt Omer.
Varela
,, , , ,
Kiek ok bi: Vitalina Varela, Varella.
Wilhelm Speidel
Wilhelm Speidel is de Naam von
Floyd County
Floyd County betekent
Bargbeekaante
De Bargbeekaante oder Stroomaante (Merganetta armata) is en Vagel ut den Tribus Merganettini. In düssen Tribus höört se to dat Geslecht Merganetta. Hüdigendags jedenfalls gift dat keen annere Aart ut düt Geslecht. Forschers hefft sik dor noch over in de Plünnen, of düsse Aart ehrder to de Aanten (Swemmaanten) oder to de Halfgöse rekent weern mutt. In’n Momang sütt dat avers so ut, as weer se to de Halfgöse to tellen.
Don Murray
Don Murray is de Naam von
Bargbeekaante
Kennteken
De Bargbeekaante is en beten grötter, as en Krecke. Dat Lief warrt 43 – 46 cm lang un wiggt 315-440 Gramm. Dat Lief hett Stroomlienenform un is slank. Dat Fedderkleed vun de utwussen Bargbeekaanten verscheelt sik bannig je na de Unneraard, to de se tohören doot. De Waart hett jummers en witten Kopp mit en swatten Ogenstriepen un en Striepen over den Kopp un en roden Snavel. De Aanten sünd wat lüttjer, hefft en dunkern Kopp un ok en roden Snavel. Se sünd tomeist bruun.
Wie se leven deit
De Bargbeekaante kann bannig goot swemmen un leevt vun warvellose Deerter, de in Bargbeeken vörkaamt, as Sniggen un Insektenlarven. De kriggt se tofaat, wenn se in dat bannig gaue Water dükern un grunneln deit.
Don Murray
* Don Murray (1904–1929), US-amerikaanschen Musiker,
Bargbeekaante
Wo se vörkamen un wo se leven deit
De Bargbeekaante kummt vör in de Anden in Süüdamerika vun Kolumbien bit hen na den Süden vun Chile. Se hollt sik dor up in de Gemarken vun Bargbeeken un lüttje Ströme, de gau fleten doot. Bröden deit se in Kuhlen un Höhlen in en Hööchde vun 1.200 bit 4.500 Meter over NN, je mehr na Süden to, je leeger.
Don Murray
Kiek ok bi: Donal Murray, Donald Murray.
Bargbeekaante
Wo se vörkamen un wo se leven deit
De Aart hett sess Unneraarden:
Status
Dat is nich bekannt, wie veel vun düsse Bargbeekaanten dat hüdigendags gifft, man dat gifft Henwiese, dat de Tahl achterutlopen deit. Man vunwegen dat unbannig grote Rbeed, wo se in vörkamen deit, is nich antonehmen, datt düsse Aart in Gefohr is, ut to starven. Dorüm steiht se in den IUCN siene Rode List unner „Gor keen Sorgen“.
Kommun Tysfjord
De Kommun Tysfjord (saamsch: Divtasvuona suohkan) is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 2.118 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.462,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Kjøpsvik. De Kommun is bi de Fraag Nynorsk-Bokmål neetral. Twete Amtsspraak is Saamsch.
De Kommun grenzt in’n Noorden an Ballangen, un in’n Süden un Westen an Hamarøy.
Demografie
2006 kemen op 100 Froonslüüd 109,21 Mannslüüd. 2004 weren 1,9 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.
Manfred Berger
Manfred Berger is de Naam von
* Manfred Berger (1921–2009), düütschen Architekt un Denkmaalpleger,
Oh Uganda, Land of Beauty
Oh Uganda, Land of Beauty is de Natschonalhymne vun Uganda. Se is an’n 9. Oktober 1962 an’n Dag vun de Unafhängigkeit vun dat Land inföhrt worrn. Text un Musik sünd vun George Wilberforce Kakoma un Peter Wingard.
Kort vör de Unafhängigkeit hett Uganda dree Komitees inricht, de de natschonalen Symbole vun dat Land fastleggen schullen. De Vörsitter vun dat Komitee för de Natschonalhymne weer Senteza Kajubi. In en landswiete Kampagne sünd Vörslääg för en ne’e Kompositschoon sammelt worrn.
De Kompositschoon schull neeverfaat, fierlich un mit Blick op de Tokunft richt un todem in alle Stimmlagen harmoonsch wesen.
In’n Juli 1962 is Kakoma sien Kompositschoon utwählt worrn, de Kakoma na sien egen Utsaag in en enkelte Nacht kort vör Afgaavsluss schreven hett.
Michael Clarke
Michael Clarke is de Naam von
* Michael Clarke (1919–2005), brietschen Speelbaas un Produzent,
Kiek ok bi: Michael Clark, Mike Clarke, Mike Clark.
Donal Murray
Donal Murray is de Naam von
Bootaanten
Bootaanten (Tachyeres) sünd en Geslecht vun Vagels ut de Familie vun de Aantenvagels. Hüdigendags weert se meist to de Halfgöse torekent. To dat Geslecht tellt veer Aarden to.
Donal Murray
* Donal Brendan Murray (* 1940), eirschen Bischop,
Kiek ok bi: Donald Murray, Don Murray.
Uganda-Schilling
De Schilling is 1967 för den Oostafrikaanschen Schilling inföhrt worrn. Bet 1975 weer he an’n US-Dollar bunnen, later denn an dat Spezialtehrecht vun’n Internatschonalen Monetären Fond. 1986 sünd 10 ole Schilling gegen een ne’en Schilling tuuscht worrn.
Blangen den Schilling warrt in Uganda faken ok mit US-Dollar un Britische Pund betahlt.
James Ferguson (Astronom, 1797)
duum|James Ferguson James Ferguson (* 31. August 1797 in Perthshire, Schottland; † 26. September 1867 in Washington, D.C.) weer en US-amerikaanschen Ingenieur un Astronom.
Leven un Wark
Vun 1847 an weer he as Astronom an’t Old Naval Observatory in Washington D.C. anstellt. He hett bi sien Arbeit dree Asteroiden opdeckt, dorünner (31) Euphrosyne, de eerste Asteroid, de vun Noordamerika ut opdeckt worrn is. Na em sülvst is de Asteroid (1745) Ferguson nöömt, de 1941 opdeckt worrn is.
Noordkoreaansch Won
Mit den Noordkoreaanschen Won (koreaansch 조선민주주의인민공화국 원) warrt in Noordkorea betahlt. He is ünnerdeelt in 100 Chŏn. He warrt vun de Zentralbank vun Noordkorea utgeven.
Dat gifft Münten to 1, 5, 10 un 50 Chŏn un to 1, 10, 50 un 100 Won un Schiens to 1, 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000 un 5000 Won.
Historie
De Won is an’n 6. Dezember 1947 inföhrt worrn un hett den Koreaanschen Yen aflööst. 1959 is de Won afweert worrn un 100 Won sünd in een ne’en Won tuuscht worrn. De Won weer för Börgers vun Noordkorea. Lüüd ut dat Utland müssen mit Wesselzertifikate betahlen. Dat geev twee Utgaven, een in rood för Lüüd ut de sozialistischen Länner un een in blau för Lüüd ut kapitalistsche Länner. Bi Münten vun vör 1980 harrn de normalen keen Steern, de för sozialistische Besökers weren mit een Steern kenntekent un de för kapitalistsche Besökers weren mit twee Steerns kenntekent. Siet Juli 2002 warrt disse Zertifikate aver nich mehr bruukt un Lüüd ut dat Utland betahlt mit Devisen.
Bet 2001 weer de Wesselraat vun’n Won op 2,16 Won för een US-Dollar fastleggt.
Yuma County (Arizona)
Demografie
Vun de 160.026 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 59.601 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.802 US-Dollar. 64.283 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 11.569 Minschen maakt. 18,54 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Noordkoreaansch Won
Münten
De Münten to 1, 5, 10 un 50 Chon un to 1 Won warrt nu kuum noch bruukt. Bruukt warrt blot noch de Münten to 10, 50 un 100 Won veel. De Münten weren ut Aluminium maakt.
Yuma County (Arizona)
Demografie
45,57 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 24,05 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 68,28 % vun de Minschen Witte, 2,22 % Swarte, 0,93 % stammt ut Asien un 0,12 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 1,64 % sünd Nakamen vun Indianers. 23,59 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 3,22 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 50,47 % vun de Lüüd ansehn.
Jana Sussmann
duum|Jana Sussmann Jana Sussmann (* 12. Oktober 1990 in Hamborg) is en düütsche Lichtathletin.
Sussmann is 1990 in Hamborg boren. Se is bet 31. Dezember 2011 för de LG Noordheid an’n Start gahn, mit’n 1. Januar 2012 is se na dat Loop-Team Haspa Marathon Hamborg e.V. wesselt. . Dor warrt se von André Prüsmann traineert. Se hett en Lehr as Bankkoopfro afslaten un studeert nu Medien un Informatschoon an de HAW Hamborg.
Sussmann hett as Middelstreckenlöperin anfungen un weer in de Jugend- un Juniorentied vör allen över 1500 Meter besünners good. Bi de Lichtathletik-Juniorenweltmeesterschoppen 2008 in Bydgoszcz hett se över 1500 Meter den söventen Platz maakt. Bi de Düütschen Lichtathletik-Hallenmeesterschoppen 2009 in Leipzig is se ok Sövente worrn un bi de Düütschen Lichtathletik-Meesterschoppen buten in Ulm Achte.
Von 2010 af an hett Sussmann sik op den Hinnernisloop kunzentreert. Bi de Düütschen Lichtathletik-Meesterschoppen 2010 in Bruunswiek hett se na Susi Lutz den tweten Rang maakt. 2011 hett se bi de U23-Europameesterschoppen in Ostrava de Sülvermedallje kregen. Een Week later is se in Kassel Düütsche Meesterin in’n Hinnernisloop worrn. Ehr tweeten Düütschen Meestertitel reck se an' 5. März 2016 in' Crossloop.
Harry Potter and the Chamber of Secrets (Film)
Harry Potter and the Chamber of Secrets (op Platt so veel as „Harry Potter un de geheeme Kamer“; dt. Titel: Harry Potter und die Kammer des Schreckens) is en Kinner- un Fantasyfilm ut dat Johr 2002 na dat glieknöömte Book vun Joanne K. Rowling. Dat is de tweete Film ut de Harry-Potter-Reeg, de ok wedder mit Chris Columbus as Speelbaas entstahn is. In de Kinos hett de Film mehr as 870 Millionen US-Dollar inspeelt, womit he to de spoodrieksten Filmen vun all Tieten tellt.
Inholt
Harry Potter verleeft sien Ferien wedder bi sien Verwandten, de Dursleys, de vun sien Töveree nix weten wüllt. Kort vör’t End vun de Ferien kriggt he Besöök vun den Huuselfen Dobbey, de em dorvun afhollen will, wedder torüch in de School för Hexeree un Töveree in Hogwarts to gahn. Dor schall em groot Unheel drauhn. Dobbey hinnert Harry und Ron sogor doran, dat se op den magischen Bahnstieg 9 ¾ kamt, woneem se jemehrn Tog na Hogwarts nehmen wüllt. Dorüm mööt se mit dat flegende Auto vun Rons Vadder na School, un warrt dorvör meist rutsmeten.
In Hogwarts fangt Harry an, komische Stimmen to höören, de sonst nümms hören kann. Korte Tiet later warrt se wies, dat de „grulig Kamer“ apen maakt worrn is. Wiel dat jümmer wedder komische Twüschenfäll gifft un na un na Schölers verstenert warrt, kummt Harry bald in den Verdacht, dat he de „Arv vun Slytherin“ is, de de Kamer apen maakt hebben schall.
Harry mutt bewiesen, dat he dormit nix to doon hett un kriggt dorbi natürlich Hülp vun sien Frünnen Hermine un Ron. An’n End mutt Harry alleen in de grulig Kamer indringen, wo he sik al wedder Lord Voldemort gegenöver sütt, de sik dat Utsehn vun en fröheren Schöler anegent hett. Harry behollt jüst even de Nees vörn.
Kritik
Lexikon vun’n internatschonalen Film: ''Tricktechnisch auf dem Stand der Zeit perfektes, ebenso stimmungsvoll wie aufwändig in Szene gesetztes Fantasy-Abenteuer, das sich erneut vor allem an den äußerlichen Attraktionen der Buchvorlage orientiert. Zahlreichen fabulierfreudigen, witzigen und skurrilen Details stehen dabei manche übertrieben laut-lärmige sowie einige für jüngere Zuschauer recht bedrohliche Szenen gegenüber.''
Utteken
De tweete Harry Potter Film weer bi de Filmpriesen nicht ganz so spoodriek as de eerste, hett aver jümmer noch düchtig afrüümt. De Film weer för 35 Priesen nomineert. Dorvun hett he acht wunnen:
Régis Ovion
Régis Ovion (* 3. März 1949 in Vigneux-sur-Seine) is en ehmalger franzöösch Radrennfohrer un Amateur-Weltmeester.
1970 wunn Régis Ovion de Tour de la Guadeloupe un 1970 as ok 1971 de Route de France, 1971 ebenfalls de Tour de l’Avenir. 1971 wurr he in Mendrisio Weltmeester vun de Amateure in dat Straatenrennen vör Freddy Maertens. Tovör harr he sien eersten natschonalen Titel wunnen, as he bi de franzöösch Meesterschapen in de Mannschapsverfolgung mit sien Team siegen dee. 1972 is Ovion bi de Olympisch Spelen in München in dat Straatenrennen antreeden un keem dor up den 15. Platz. In dat sülvig Johr wunn he de Circuit Cycliste Sarthe.
Ansluutend wurr Ovion Profi. 1975 wurr he franzöösch Straatenmeester un 1978 wunn he Paris–Bourges (vör Joop Zoetemelk). Achtmal is he bi de Tour de France antreeden; sien best Platzeeren weer de teihnte Platz 1973. 1982 hett he sien Loopbahn afslooten.
1971 wurr Régis Ovion in Frankriek to’n Champion des champions („Sportler vun dat Johr“) wählt.
Prairie Township
Prairie Township betekent
Kiel
Kiel is de Landshööftstedt vun Sleswig-Holsteen un een traditschoonsriek Universitätsstedt mit 239.526 Inwahners (Stand 31. Dezember 2010). Elk Sümmer, in de lest heel Juni-Week, findt de Kieler Woch statt.
Geografie
Kiel is een vun de wichtigsten Naturhavens an de Oostsee an de Kieler Föör. Dör Kiel löppt wenn ok an de Oostsee liggen de Waterschiednis to de Noordsee. De Stroom Eider, de in de Noordsee mündt, langt an Kieler Stadtrebeet an, ferner ennt de Noord-Oostsee-Kanal in’n Stadtdeel Kiel-Holtenau. Dat Butenland vun Kiel is vun Moränenhümpels präägt un geiht direkt in de Holsteensche Swiez över.
Attrakschonen
De gröttste Attrakschoon vun Kiel is de landschaplik Laag an de Föör. Dor kummt de lüttsche Kiel to, dat Raathuus, de Slottpark, de Nikolaikark, de Oper, dat Laboer Ehrmool un dat U-Boot 995 ut’n Tweten Weltkrieg, dat Olympiadörp Schilksee, de Holtenauer Slüüs un de Kiellinie (Kaiafsnitt in de Neegde vun’t Stadtzentrum).
Weertschop
Kiel is een Verkehrsknotenpunkt sünnerlik för den Fährverkehr na Noordeuropa (Oslo, Göteborg, Klaipeda) un na Russland (Kaliningrad, Sankt Petersborg). Bavento befindt sik in Kiel Maschinenfabriken, Warften un anner Industrie.
Stadtdeele
Elmschenhagen woor in de eerst 1286 mit Elvereshagen oorkondlik fastschreeven. Översetten kunn een de Naam mit Elk-Tuun (Elchzaun), wat sachs op een Elkholdung verwiest. Sinds 1939 is Elmschenhagen een Stedtdeel vun Kiel. Leeven doon dor hüdigendaags so wat 18.000 Inwahners.
Süden de Stadt liggt Hassee. De Naam Hassee geiht op de Naam Hertse trüch, wat op de Hirschsee wiest. Düsse See givt dat hüdigendaags nich mehr. Oorkondlik fastschreeven woor Hassee in de eerst 1222. To’t 1. April 1910 woor Hassee na Kiel ingemeendt. hüdigendaags leevt in Hassee so wat 12.000 Inwahners.
Mettenhoff geiht trüch op’n Hoff, de üm 1670 to’t Goot Quarnbek hördt harr. De Hoff woor döpt na de Eegner sien Fru ehr Naam. Er Naam wöör Meta von der Wisch. So woor Mettenhoff an’t 1. Juni 1963 ingemeendt mit 526 Inwahners. 1965 begonn de Buu vun een Hoochhuusseedeln. Hüdigendaags leevt in Mettenhoff so wat 20.000 Inwahners.
Schilksee liggt Noorden vun Kiel an de Kieler Föör. De Naam geiht op Grönder Thimmo de Skildekesse trüch. Schilksee woor 1274 in’t Kieler Stedtbook indraagen. Schilksee woor 1959 ingemeendt.
Steenbek is so wat in’t Joor 1798 vun 8 Kätnerslüüd rond üm de Kürbarg (Kürberg) beseedelt worrn. De Naam wiest op’n Steenbek (Steinbach) hen. Ingemeendt woor Steenbek in’t Joor 1909.
Suchsdörp liggt süden de Noord-Oostseekanaal. Oorkondlik fastschreeven woor Suchsdörp in’t Joor 1269. De Naam geiht op de mööglik Grönder Suko trüch. Suchsdörp woor ingemeendt in’t Joor 1958. In Suchsdörp leevt hüdigendaags so wat 8.500 Inwahners.
De Wik liggt direkt an ene Wiek vun de Kieler Föör, süden vun de Noord-Oostseekanaal. Wegen dat is ook de Naam Wik to verklooren. Wik is Ollgermanisch un bedüüt Bucht. Oorspronglik wöör de Wik een Buurndörp, wat so wat in’t 14. Joorhonnert gröndt worrn is. De Wik woor 1893 in Kiel ingemeendt.
Prairie Township
Kiek ok bi: Prairie Creek Township, Prairie Dog Township.
Donald Murray
Donald Murray is de Naam von
* Donald Murray (1862–1923), schottschen Politiker,
Kiek ok bi: Don Murray, Donal Murray.
Otto Speidel
Otto Speidel is de Naam von
* Otto Speidel (1895–1957), düütschen Politiker,
Zupke
Zupke is de Familiennaam von
Bowman
Bowman is de Familiennaam von
,, , , ,
Bowman betekent
Rouvroy
Rouvroy betekent
Rouvroy is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Rouvrois.
Speicher
Speicher betekent
Speicher is de Familiennaam von
,
Horst Backat
duum|Horst Backat (1956) Horst Backat (* 16. Dezember 1935 in Braackel) is en fröheren düütschen Radrennfohrer.
Backat is 1935 in Braackel boren. He hett later in Baukem leevt. Backat dükert toeerst 1955 in de Ergeevnislisten von överregionale Stratenrennens op. Bi’t Stratenrennen Rund um Düren hett he mit domals 19 Johr dat eerste Maal en grötter Rennen wunnen. Bi de düütsche Amateurmeesterschop von de Stratenfohrers 1955 hett Backat den 3. Platz maakt.
1956 is Backat in dat Profilager wesselt un is toeerst för dat düütsche Team Altenburger föhrt, bi dat ok Hennes Junkermann un Franz Reitz ünner Verdrag weern. He hett bi’n Groten Pries von Veith wunnen un hett den 2. Platz bi de düütsche Stratenmeesterschop von de Profis maakt. Bi de Tour de Suisse 1956 is he op’n 13. Platz lannt. Backat weer denn bi de Stratenweltmeesterschop 1956 mit dorbi. De Fohrt weer von slecht Weder präägt un Backat weer blangen Emil Reinecke een von twee düütsche Fohrers, de dat Rennen toenn föhrt hebbt (von toeerst acht). Von de 28 klassifizeerten Fohrers hett Backat den 25. Platz maakt. Nadem he 1957 ahn Spood bi de internatschonalen Rennens Mailand–Sanremo (124.) un Gent–Wevelgem (43.) mitmaakt hett, weer he dat Johr denn ok wedder bi de Stratenweltmeesterschop. In’t Regenrennen von Waregem (Belgien) hett he ünner 34 Platzeerte den vörletzten Platz maakt. 1958 is Backat för de düütschen Teams Copravit un Torpedo föhrt, is aver in de Ergeevnislisten narms mehr opdükert. Na de Saison 1958 hett Backat sien Loopbahn as Profi opgeven.
Massendood vun Kanungu
Vörgeschicht
Joseph Kibwetere, en in’t Johr 2000 68 Johren olen fröheren Lehrer, de as manisch-depressiv gell, harr na egene Utsaag en Gespreek twischen Jesus un Maria mitanhöört, in dat de beiden klagen, dat de Welt vun de teihn Botten affallen weer un dat dat Jüngste Gericht to de Johrdusendwenn över de Eer kamen schall. He sammel denn vele Anhängers üm sik, de den Glöven an de Apokalypse mit em delen.
Ok Credonia Mwerinde, 48 Johren oolt, harr Visionen vun de Jungfro Maria hatt, as se de Nyabugoto-Höhlen besöken dei. 1989 harr se Kibwetere un den sien Fro Teresa dat eerste Maal drapen. Kibwetere hett ehr inladen bi em in sien Huus in Ntungamo intotehn. 1990 hebbt se denn ehr Bewegung grünnt un harrn 1991 al 200 Anhängers. 1993 weren Mwerinde un Kibwetere en Poor un sünd mit nu al 5.000 Anhängers op en Grundstück vun fief Hektar bi Kanungu tagen. Kibwetere sien Fro is to disse Tiet mit de Kinner aftagen, ehr weer dat allens toveel.
In Kanungu is denn ok Dominic Kataribabo, en Preester, den se ut de Kark rutsmeten harrn, dortokamen. He weer vun disse Tiet an de Nummer dree in de Sekt.
De eenfachen Maten müssen in de Sekt swore Arbeit doon. Se dröffen nich mitenanner snacken oder Schoh dragen, kregen wenig to eten un müssen op den Bodden slapen. De Kinner weren trennt vun de Öllern, ok Ehlüüd dröffen kenen Sex hebben un eerst recht weer Kuntakt to frömme Lüüd, de nich to de Sekt hören, verbaden. Ok müssen de Maten all ehren Besitt verköpen un dat Geld de Sekt tokamen laten.
Doch an’n 31. Dezember 1999, den Dag vun de vörhersaagte Apokalypse, weer nix los. Welke Lüüd hebbt de Sekt verlaten. Annere sünd bleven un hebbt Antwoorten vun de Grünners wullt. Vun disse Lüüd sünd vele – dat is later, na den Vörfall in de Kark, rutkamen – in Massengräver lannt. Woll so 500 Mann.
Kibwetere un Mwerinde hebbt de Lüüd denn seggt, dat se Naricht vun Maria hebbt, dat de Apokalypse nich utfallen is, de is blots verschaven. Se schull nu an’n 17. März kamen. De 500 Anhängers, de noch över weren, hebbt sik an dissen Dag in de Kark versammelt. De Dören hebbt se dicht maakt, denn blots ’keen in disse veer Wänn weer, schull dat Jüngste Gericht överleven.
Denn hebbt welke Lüüd – ’keen dat weer, is nich kloor – 40 Liter Swevelsüür in Water kippt. De Reakschoon löös en groten Füürball ut, de de kumplette Kark uteneenreten hett. Alle Lüüd in de Kark weren dood. 330 verkohlte Lieken kunnen identifizeert warrn, doch de Opteknungen vun de Sekt düüd dorop hen, dat dat mehr as 500 Minschen weren.
Mit över dusend Dode weer dat Schehn bi disse Bewegung de gröttste kultische Massenmoord je.
Gegen Kataribabo, Kibwetere, Mwerinde un en poor annere Anföhrers vun de Sekt sünd internatschonale Haftbefehlen utstellt worrn. Kataribabo sien Liek hebbt se bi de Doden funnen, doch vun Kibwetere un Mwerinde hebbt de Schandarmen nix funnen. Nüms weet, ob se dood sünd oder ob se sik doch na de Demokraatsche Republiek Kongo afsett hebbt, wat vun Kanungu nich wiet is. Mwerinde ehr Auto weer weg, tominnst een Person is also utbüxt.
Pasiphae (Maand)
Pasiphae (ok Jupiter VIII) is de achte Maand vun den Planet Jupiter, de opdeckt worrn is.
Opdecken
De Maand is in’n Februar 1908 vun den Astronom Philibert Jacques Melotte in Greenwich opdeckt wurrn. Pasiphae weer op fotograafsch Platten funnen worrn, man toeerst weer nich klor, of dat en Maand oder villicht en Asteroid weer. De Maand hett dorüm eerst de vörlöpig Asteroidenbeteken 1908 CJ kregen. De Opnahm weer al ut den Januar, aver eerst in’n April kenn faststellt warrn, dat sik dat doch üm en Maand hannelt. De Maand is na Pasiphae, de Mudder vun’n Minotaurus ut de greekschen Mythologie nöömt. Ehrn Naam hett he aver eerst 1975 kregen. De Maand geev ok den Naam för de Pasiphae-Grupp, de all teemlich glieke Bahnen hebbt.
Ümloopbahn
Pasiphae kreist in en middleren Afstand vun 23.624.00k km üm den Jupiter un bruukt dorvör ungefähr 743 Daag, 15 Stünnen un 7 Minuuten. De Bahn is düchtig exzentrisch mit 0,4090 un hett en Negen vun 151,431°. Dat heet, de Bahn is retrograd, de Maand lööpt also gegen den Dreihsinn vun Jupiter.
Physikaalsch Egenschoppen
De Maand is ruch weg 50 km in Dörmeter groot un hett dorbi en Dicht vun üm un bi 2,6 g/cm³. Se is dorüm wohrschienlich ut Silikat-Steen opboot. Mit en Albedo vun 0,04 höört Pasiphae to de düsteren Maanden. De middlere Temperatur an de Böverflach liggt bi -102°C.
Mike Clarke
Mike Clarke is de Naam von
Rektaszension
Rektaszension (afkött as RA; Symbol α) is de astronoomsche Begreep för een vun de twee Koordinaten vun en Punkt op de Hevenskugel in dat äquatoriale Koordinatensysteem. De annere Koordinate is de Deklinatschoon.
De RA is an’n Heven dat wat de geograafsche Längd is. Beid meet se den Winkel vun Westen na Oosten langs den Äquater. Un beid hebbt se en willkürlichen Nullpunkt op den Äquater. För de Längd is dat de Nullmeridian. För de RA is de Nullpunkt de Fröhjohrspunkt, dat is de Oort an den Heven, wonehm de Sünn in’n März över den Hevensäquator rövergeiht, dann wenn Dag un Nacht liek lang sünd.
De RA warrt tomehrst nich in Grad man in Stunnen, Minuten un Sekunnen afmeten. Een Stunn Rektaszension is 15 Bagengrad, een Minuut is 15 Bagenminuten, een Sekunn is 15 Bagensekunnen. De Vördeel dorvun is, dat een dat direktemang bruken kann, wenn een den Heven ankiekt: Annahmen, dor sünd twee Steerns A un B. Beid hebbt de lieke Deklinatschoon un A hett en RA vun 01:30:00 un B en RA vun 05:30:00. Dat is Nacht un de Steern A is opstunns to sehn. Denn steiht de Steern B 4 Stunnen later dor to sehn, woneem de Steern A nu jüst to finnen is.
Brauneder
Brauneder is de Familiennaam von
Voigtding
Voigtding is en Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Voigtding besteiht ut de Hööv un lütten Dörper Bösenhörn, Caadwisch, Freenhoff, Harmsdaal, Hööftgroov, Klint, Neendiek, Oostercaadwisch, Oostermoor un Schinkel.
Geografie
Voigtding liggt in de Masch an dat linke Över von de Oost.
De Naveröörd sünd Geversdörp, Marn un Neendiek in’n Noorden, Laak in’n Oosten, Öberndörp in’n Süüdoosten, Höden in’n Süüdwesten un Kumbarg in’n Westen.
Historie
Voigtding weer vör 1885 in’t Amt Neehuus un na 1885 in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat an’n Landkreis Land Hadeln kamen un 1977 denn an’n Landkreis Cuxhoben.
In’n Eersten Weltkrieg sünd ölven Soldaten ut Voigtding fullen oder vermisst.
An’n 1. Juni 1970 is de Gemeen Voigtding Deel von de Gemeen Wingst worrn.
Religion
Voigtding is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut Voigtding ut de twee Weltkrieg’ steiht in Kumbarg bi de Kark.
Verkehr
De Dörpstraat von Voigtding geiht in’n Noordwesten na Kumbarg un dor denn an de Bundsstraat 73 ran. In’n Süüdoosten geiht se an de Kreisstraat 24 ran un denn in’n Süden wieder na Oostercaadwisch. De K 24 föhrt in’n Oosten na Öberndörp un in’n Westen bi Watermöhl an de B 73.
De nächsten Bahnhööv sünd de Bahnhoff Kumbarg un de Bahnhoff Wingst in Watermöhl an de Nedderelvbahn.
Bordeaux
Bordeaux [] (okzitaansch Bordèu) is en Stadt in’n Süüdwesten van Frankriek. Se is en Universitätsstadt un politisch, wertschaplich un geistig Zentrum van de Gegend.
Hör Inwahner nömmt sück sülvst Bordelais. Bekannt is de Stadt dör den Bordeauxwien un hör Kööken, aber ok dör hör bolich un kulturell Arv. Bordeaux is Seet van den Arzbischop van Bordeaux, van de Präfektur van dat Département Gironde un Hööftstadt van de Region Nouvelle-Aquitaine. Se hett ok den Roop van en heimlich Hööftstadt van Frankriek, wat mit doran licht, dat se wiels Invasionen dör Düütschland in vergangen Tieden, tatsächlich ok Regeerensseet weer.
Bordeaux an sück hett 249.712 Inwahner (Stand: 1. Januar 2015) up en Flach van 49,36 km². De engere Ballungsruum Bordeaux kummt aber up rund 720.000 Inwahner, dorto hörrn denn aber ok 26 umliggen Kommunen, de in den Kommunalverband Bordeaux Métropole organiseert sünd.
Bordeaux liggt etwa 45 Kilometer van den Atlantik entfernt, an den Stroom Garonne, de sück in en wieden Bagen (as en Maandsichel) dör de Stadt treckt. Dordör kreeg de Stadt ok den Binaam Port de la lune (Haben van den Maand). Wenige Kilometer stroomafwärts vereenigt sück de Garonne mit den Stroom Dordogne to den över 70 Kilometer langen Münnenstrichter Gironde. So kummt dat, dat man in de Stadt sogor Ebbe un Floot hett, wobi de Stroompegel um 4 bit 5 Meter anstiegen und fallen deiht.
Historie
De Stadt geiht up en keltisch Siedlung ut dat 3. Johrhunnert vör Chr. torüch, de nahderhen ünner de Römer Burdigala nömmt u nto de Hööftstadt van de Provinz Aquitania maakt wurr. In disse Tiet wurr Bordeaux mächtig, wat mehrere hunnert Johren anhollen dee. Oorsaak weern ok doormals all de Wienbo un ok de günstig Laag as Seehaben. Da dorum liggen Umland dörg eegentlich nich för en Besiedlung. Dor weer völ Sump - dat aquitaansch Woort burd steiht för Sump – un weer van Malaria versüükt. Bordeaux is somit en Bispeel för en Stadtgrünnen ut Strategie.
De Via Aquitania verbunn Bordeaux över Toulouse mit Narbonne, de öllere Via Agrippa verbunn de Stadt mit Lyon un dor mit de Zentren Augusta Treverorum, Colonia Claudia Ara Agrippinensium un Massilia. Nah Reiseberichten moot de Stadt dormals riek un prächtig ween hemm. Nah de Völkerwanderung mit Plünderungen und Verwüstungen weer dat denn aber ok vörbi.
Zuppinger
Zuppinger is de Familiennaam von
Eerdpüüster
De Eerdpüüster (wetenschoplich Salamandra salamandra), ok Mull oder Füersalamander nömmt, is en Deert, dat to de Amphibien un dor to de Salamanders höört.
Utsehn
De Eerdpüüster is swart mit gele Placken oder Bänner. De Ünneroorden ünnerscheedt sik faken bi dat Utsehn. He warrt üm un bi 23 Zentimeter lang un bringt denn so üm un bi 40 Gramm op de Waag.
Prairieville Township
Prairieville Township betekent
Eerdpüüster
Levensruum
duum|Levensruum in Europa De Eerdpüüster leevt in grote Delen vun Süüd- un Middeleuropa. In Noorddüütschland leevt he in den Hoort, de Lünborger Heid un ans blots in en poor lüttjere Rebeden. Normalerwies leevt he aver lever in ene Hööch vun 200 bet 450 Meter över de See.
duum|Salamandra salamandra gallaica (Portugal)
De Oort warrt in 13 Ünneroorden indeelt:
Dree annere Ünneroorden warrt na geneetsche Ünnersökungen nu as egene Oorden ansehn. Dat sünd de Korsische Eerdpüüster (Salamandra corsica Savi, 1838), de Noordafrikaansche Eerdpüüster (Salamandra algira Bedriaga, 1883), de Süüdspaansche Eerdpüüster (Salamandra longirostris Joger & Steinfartz, 1994) un de Kleenasiaatsche Eerdpüüster (Salamandra infraimmaculata Martens, 1885).
Levenswies
Pooren doot de Eerdpüüsters sik in de Tiet vun April bet September. De Larven wasst denn bet to’t Vörjohr in’n Buuk vun de Mudder. Denn warrt se vun de Mudder in enen Diek oder Pool afsett. Dat sünd in’n Dörsnitt üm un bi 30 Stück opmal. Dor wasst se ran, bet se twee bet veer Johren oolt sünd. Denn sünd se sülvst sowiet, dat se sik pooren köönt.
Freten doot se Kevers, Snicken, Mecken un annere lütte Deerten.
De Eerdpüüsters köönt 20 Johren oolt warrn. Welk sünd ok al över 50 Johren oolt worrn.
Garfield County
Garfield County betekent
David Murray
David Murray is de Naam von
* David Murray (1842–1928), schottschen Ünnernehmer,
Kiek ok bi: Dave Murray.
Michael Speidel
Michael Speidel is de Naam von
* Michael Alexander Speidel (* 1963), Swiezer Ooldhistoriker,
Gögh
Gögh is de Familiennaam von
Martin Speicher
Martin Speicher is de Naam von
* Martin Speicher (* 1951), düütschen Politiker,
Norbert Schramm
Norbert Schramm (* 7. April 1960 in Nürnbarg) is en ehmalger düütsch Ieskunstlöper, de in’t Eenzel starten dee. Schramm weer tweemal Europameester un Viezweltmeester un mehrfack düütsch Meester.
Erfolge
Bi de 1981 in Innsbruck reck he mit Bronze sien eerst internatschonale Medaille. Dat Johr dorup wurr he Europameester (vör Jean-Christophe Simond un Igor Anatoljewitsch Bobrin|Igor Borbin) un ok Viezweltmeester (achter Scott Hamilton aber vör Brian Pockar). Disse Ergevnisse hett he 1983 nochmal schafft. 1984 sloot he sien Amateur-Loopbahn mit en Bronzerang bi de Ieskunstloop-Europameesterschapen in Budapest afslooten.
Bi de Olympisch Winterspelen 1984 keem he up Platz 9.
Für sien sportlichen Erfolge wurr he mit dat Sülvern Lorbeerblatt uttekent.
Nah sien Karriere
1984 is Schramm to de Profis wesselt un wurr dor ok Weltmeester un weer ok bi de Iesrevue Holiday on Ice. Van 1988 bit 1992 hett he Bedrievswertschap an de Universität Augsborg un van 1996 bit 1998 Public Relations, Apenlichkeitsarbeit an dat PR-Kolleg van de University of Management and Communication (FH), Potsdam.
Norbert Schramm weer tweemal verheiraadt un is Vader van en Dochter. He leevt to Tiet in Sonthofen in‘n Allgäu, wo he as freeschaffen Künstler arbeit.
Prescott Township
Prescott Township betekent
Craig Murray
Craig Murray is de Naam von
* Craig Murray (* 1958), brietschen Diplomaat,
Jones County
Jones County betekent
Nathan Clarke
Nathan Clarke is de Naam von
* Nathan Clarke (* 1978), austraalschen Radrennfohrer,
Qark
En Qark (albaansch, bestimmte Form qarku, Mehrtall qarqe, wohrschau: dat albaansche q warrt meist so as en tj utspraken!) is en Eenheit in de Verwalten vun Albanien. De Qark warrt ok in offiziellen Översetten Region nöömt. Jedeen Qark is in twee bet veer Kreisen ünnerdeelt. Altosamen gifft dat 12 Regionen un 36 Kreisen.
En Qark hett en Raat, to den de Börgermeesters vun de Öörd un Gemeen ut den Qark tohöört. Se wählt een vun jem to jemehrn Vörsitter.
De albaansche Regeeren beroopt för jedeen Qark en Präfekten, de de Opsicht över den Qarkraat hett. Dorum warrt en Qark ok faken Präfektur (alb. prefekturë / prefektura) nöömt.
Kim Jong-suk
Kim Jong-suk (* 24. Dezember 1917 in Osan; † 22. September 1949 in Pjöngjang) hett in de koreaansche Partisanenarmee in’n Wedderstand gegen de japaansche Armee kämpft un is de Ehfro vun Kim Il-sung un de Moder vun Kim Jong-il wesen.
Kim Jong-suk is as Dochter vun en armen Buur in’n Noorden vun Korea boren. Dat Land weer to disse Tied vun de Japaners besett un ehr Familie hett 1922 wegen de slechten Levensümstänn Korea verlaten un is na China gahn. An’n 10. Juli 1932 hett se sik den Kommunistischen Jugendverband vun Korea anslaten, den Kim Il-sung grünnt harr. An’n 25. April 1936 hett se sik to ene Eenheit vun de Koreaansche Volksarmee ünner Kommando vun Kim Il-sung mellt un is an’n 25. Januar 1937 Maat vun de Kommunistische Partei worrn.
Tohoop mit Kim Il-sung, den se 1935 kennenlehrt un 1940 heiraadt harr, güng Kim Jong-suk in de Sowjetunion. Dor hett se ok, in dat Dörp Wjatskoje, an’n 16. Februar 1941 den Söhn Kim Jong-il kregen.
Wake County
Wake County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Noord-Carolina. He hett 900.993 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.160 km². De Sitt vun de Verwalten is in Raleigh.
Kim Jong-suk
Na de Kapitulatschoon vun Japan güng de Familie Kim mit de sowjetsche Rode Armee trüch na Korea. Een Johr nadem de Demokraatsche Volksrepublik Korea utropn worrn is, an’n 22. September 1949, is Kim Jong-suk bi ene Fehlgeboort doodbleven.
Wake County
Historie
De Kreis is 1770 grünnt worrn.
Zupus
Zupus betekent
Wake County
Demografie
Vun de 627.846 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 358.032 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 27.004 US-Dollar. 360.395 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 177.029 Minschen maakt. 7,60 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Kim Jong-suk
As Ehfro vun’n „ewigen Präsident“ Kim Il-sung un as Moder vun Kim Jong-il hett se nu noch en groot Bedüden in Noordkorea. Tohoop mit ehrn Mann un ehrn Söhn is se Deel vun’n noordkoreaanschen Personenkult. Se warrt stiliseert as Fro, de ut arme Verhältnisse keem, de markt hett, dat de Gesellschopsordnung ungerecht is, denn de Bedüden vun Kim Il-sung sien Ideen kennt hett un vun dor af an tapper för de Revolutschoon kämpft hett un tro an Kim Il-sung sien Sied stünn. An’n 21. September 1972 hett se den Titel „Heldin vun de Demokraatsche Volksrepublik Korea“ tokennt kregen.
Wake County
Demografie
12,18 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 9,65 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 72,40 % vun de Minschen Witte, 19,72 % Swarte, 3,38 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,34 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,48 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,64 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 5,41 % vun de Lüüd ansehn.
Hans Speidel
Hans Speidel is de Naam von
* Hans Speidel (1895–1976), düütschen Maler un Grafiker,
Zn
ZN oder Zn is afkört för
Karl de Grote
thumb|Een vun de öllsten Biller vun Karl den Groten – Karl de Grote twüschen de Paapsten [[Gelasius I. un Gregor I. ut dat Sakramentar vun Karl den Kahlen (üm 870 rüm)]] Karl I., de Grote, latiensch Carolus Magnus oder Karolus Magnus, franzöösch/engelsch Charlemagne (* wohrschienlich 2. April 748, mööglich ok 742 oder 747, in Prüm; † 28. Januar 814 in Aken) ut dat Huus vun de Karolingers weer vun 768 af an König vun dat Frankenriek (kröönt wurrn is he in Noyon) un is an’n 25. Dezember 800 vun Paapst Leo III. in Rom to’n röömschen Kaiser kröönt wurrn. Den Binaam de Grote hett he al kregen, as he noch leev.
Herkamen, Geboort un Jöögd
Karl weer de öllste Söhn vun den latern König Pippin den Jüngeren un sien Fro Bertrada. Wo he boren is, weet een nich genau un wonnehr he boren is, is ok nich ganz kloor. Wohrschienlich is he in Prüm up’e Welt kamen. Dat is de Oort, wo Bertrada meist togange weer. Möglich is avers ok, dat he in Aken, Düren, Quierzy-sur-Oise, Jupille (wo sien Vadder boren is) oder Herstal bi Lüttich in Belgien toeerst dat Licht vun’e Welt sehn hett. Düsse Öörd liggt al in de Kuntreien, wo de Karolingers un de Merowingers, de Familien vun Vadder un Mudder herkamen döen. Einhard, de 15 Johr nah Karl sien Dood över sien Leven schreven hett, meent, dat över Karl sien Kinnertiet un Jöögd wieder nix bekannt is un dat to siene Tiet ok nüms mehr leevt, de dor wat vun vertellen konn (cap. IV).
Karl regeert alleen: Wie dat in dat Riek üm 771 utsütt
As sien Vadder 768 storven weer, regeer Korl tosamen mit sien Broder Karlmann. He weer dormols 20 bit 26 Johre oolt. As Karlmann 771 starven dö, regeer Karl alleen. To düsse Tiet füngen de Franken, de ja al fröh Christen wurrn weern, wedder an, sik as „Barbaren“ uptoföhren. Se weern dor just bi, de olen Bruken wedder antonehmen un nich mehr up jem ehren neen Gloven to achten un up dat, wat se lehrt harrn, nix mehr to geven. De Sassen in dat hüdige Noorddüütschland bleven bi jem ehr Heidendom. In’n Süden vun dat Riek harr sik de Kathoolsche Kark mit de Langobarden in de Plünnen, wer nu up de Appenin-Halfinsel dat Seggen hebben scholl un up de iberische Halfinsel rücken de Sarazenen jümmers wieder vör. Dor keem noch to, dat in’n Oosten de Awaren infullen weern. Kortweg: Ganz Europa weer in Upstand un dat stünn slecht mit de Franken ehr Riek. Man Karl harr sik vörnahmen, de Tostänn in Westeuropa antopacken un nee up Schick to bringen. In de Johren bit 800 hen is he nich bange ween, to glieke Tiet an verscheden Fronten to strieden.
Anfang vun de Kriegen gegen de Sassen
Hööfttartikel: Sassenkriegen vun Karl den Groten
Al 772 güng dat los mit de Kriegen gegen de Sassen. 32 Johr lang hefft de duert un Karl is dor wiß nich jummers anstännig bi vörgahn. He hett allerhand gruuliche Saken anstellt. Bi dat Bloodgericht vun Veern schall he 4.500 Sassen henrichten laten hebben. Dorvun hett he ok den Binaam „de Sassenslächter“ kregen. Man de Masse vun de Doden is hüdigendags in de Wetenschop vun de Historie ümstreden. De Binaam „Sassenslächter“ dükert al in dat 19. Johrhunnert up. Man vunwegen dat he sunnerlich in de Nazitied bruukt wurrn is, besunners vun den Chefideologen vun de NSDAP, Alfred Rosenberg un vun de SS, warrt he hüdigendags nich mehr bruukt.
Nadem he dat in siene Hannen kregen harr, hett Karl dat Sassenland nee up Schick bröcht. He grünn Städer un seet dor Bischöpp up’n Throon, dat se dat Land in sien Naam verwalten schullen. Up düsse Aart hett he ok Bremen grünnt und Willehad as Bischop dor insett. Later hett sik Bremen bit hüdigendags hen in sien Striet üm de Unafhängigkeit up Korl den Groten beropen. Noch hüüt steiht up den Roland sien Schild up den Marktplatz to Bremen in Middelnedderdüütsche Spraak to lesen:
Gifft denn doch ok tominnst een Denkmol för Karl in Neddersassen, un twors in Rechtenfleth twüschen Bremen un Bremerhoben. Dat hett Hermann Allmers dor upstellen laten, wo na siene Meenung Karl mit siene Armee över de Werser gahn weer.
Ünnerkriegen vun de Langobarden
Hööfttartikel: Langobardenkrieg
Paapst Stephan III. leeg sik mit de Langobarden in’e Haaren. He schreev in en Breef an de Königen vun dat Frankenriek al Johren tovör: „Dat is en Natschoon, de keen Tro kennt un de stinken deit... Ja, de könnt noch nich mol to de Natschonen hentorekent weern!“. In’n März 773 sünd Afordenten vun den Paapst an Karl sien Hoff kamen un hefft em beden, he müch jem gegen de Langobarden bistahn. 774 hefft de Franken de Langobarden ehr Hööftstadt Pavia innahmen. Karl hett denn de Langobarden ehren lesten König Desiderius afsett un sien Dochter Gerperga heiraat. Dat hett avers nich lang duurt, denn hett he ehr an’e Kant stött. Nu hett he sik süms krönen laten to’n König vun de Langobarden. In’n Süden bleev Benevent as Hertogdom sülvstännig, bit de Normannen dat denn in’t 11. Johrhunnert innahmen hefft. Man dat möss doch to de Satellitenstaaten vun dat Frankenriek totellt weern. He stell sik ok noch mol utdrücklich achter sien Vadder sien Gaav vun Pippin an de Kark. Dor is later de Karkenstaat vun wurrn.
Krieg gegen de Arabers
Nich so wiet kamen is he 778 mit en Kriegsünnernehmen in Spanien. De Emir vun Saragossa harr em beden, he scholl em gegen sien Fiend hölpen. Dat weer Abd ar-Rahman I. vun Córdoba. As Karl sik later mit sien Armee torüchtrecken wull, is he vun de Basken bi Roncesvalles angrepen wurrn. Dor is en Deel vun de Armee bi ünnergahn. Mank de Doden weer ok Hruotland, de Graaf vun de bretoonsche Mark. He weer Befehlhebber vun de Truppen an’t Enn vun de Heertog. Vun dat, wat dorbi passeert weer, hett later denn dat Leed vun Roland sungen.
In Aquitanien hett Karl för sien minnerjöhrigen Söhn Ludwig den Frommen en „Ünnerkönigriek“ inricht. Just so hett he dat in Italien mit sien annern Söhn Pippin holen. De beiden Bröder sünd denn 781 vun’n Paapst salvt un kröönt wurrn.
In de Länner rund üm de Pyrenäen to konn Karl sik eerst mol dörsetten. Tietwies regeern de Franken bit na de Graafschappen Girona, Cerdagne, Urgell un Barcelona hen. In dat Johr 806 hett he na latern Striet mit de Arabers de Spaansche Mark güntsiet vun de Pyrenäen grünnt.
Dat lüttje Land Andorra is vun düsse Tiet af an unafhängig. In sien Natschonalhymne warrt hüdigendags noch mit groten Stolt vun Korl den Groten sungen.
Mit de Arabers is Karl an un for sik goot torechtkamen, ofschoonst he doch versöcht harr, Spanien för dat Christendom wedder intonehmen. De beröhmt Harun al-Rashid, Kalif vun Bagdad, hett em 797 oder 801 en witten asiaatschen Elefanten schunken, de Abul Abbas heten dee.