cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pinguine
Natüürliche Feende
thumb|En [[Kaventsmann-Stormvagel in Striet mit en Eselpinguin.]] An Land sünd de wichtigsten Feende vun de Pinguine Roofdeerter, as Katten, Hunnen un Rotten, de all inföhrt wurrn sünd. Ut de Luft weert se jaagt vun Kaventsmann-Stormvagels, Schietjagers, Ieshöhner un Möwen. Düsse Vagels sund sunnerlich achter Küken, Eier un verwundte Pinguine ran. In dat Water weert Pinguine jaagt sunnerlich dör Seeleoparden, Wale (sunnerlich Orkas), Pelzrobben un Haie. Dormit de Jagd wat swaarer is, gaht de Pinguine faken in grote Masse in’t Water. Ok de Minsch bringt dat Leven vun Pinguine in Gefohr, u. a. dör Öölschiet, Overfischen, Jagd up Eier un Guano, Inföhren vun frömme Deerter un Tourismus. Dat gifft ok allerhand Parasiten, de sik an de Pinguine ransetten doot un ehr Bloot suugt. Sunnerlich for kranke un swacke Deerter kann dat gefährlich ween.
In’n Döörsnitt kann en Pinguin bi 20 Johre oold weern, man in Minschenhand kann he ok veel oller weern.
Fouchet
Fouchet is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Fouché.
Im reypen Koren
Dat Book hett op 768 Sieden över 900 Indrääg to Themen rund üm den Suurlänner Dialekt von dat Plattdüütsche in den Hoochsuerlandkreis, de Kreise Olpe un Soest un dat märksche Suerland, deelwies ok de Rebeden, de dor an grenzt. Vör allen de Schrievers warrt mit jemehr Warken vörstellt. Dorbi sünd ok Lüüd opnahmen worrn, de blot lüttjere Saken schreven hebbt un to ’n Bispeel in de PBuB nich opnahmen sünd. 15 Johr hett Bürger tobröcht, de Infos tohooptobringen, de in dat Book sammelt sünd. Rutgeven hett dat Book 2010 dat Esselsche Museum.
Asperup Sogn
Asperup Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Middelfart von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Asperup Kirke in’n Oort Asperup. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Asperup Sogn also von de Kommun Middelfart.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Vends Herred von dat Amt Odense un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Nørre Aaby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Middelfart in de Region Süüddäänmark worrn.
Olendiek (Land Wusten)
Geografie
De Olendiek is de ole Dieklien von de Noordsee, bevör in dat Johr 1635 dat Neefeld indiekt worrn is. Achter’n Olendiek na binnenlands liggt de Nedderstreek.
De Hüüs an’n Olendiek höört to verscheden Kaspels un warrt indeelt in: Misselwardener Olendiek, Padingbüddeler Olendiek, Dorumer Olendiek, Cappeler Olendiek un Spieker Olendiek.
Ravnebjerg Sogn
Ravnebjerg Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Hjallese von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Ravnebjerg Kirke in’n Oort Ravnebjerg. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Ravnebjerg Sogn also von de Kommun Odense.
Guaycochea
Guaycochea is de Familiennaam von
Lussan
Lussan betekent
Jody Williams
Jody Williams (* 9. Oktober 1950 in Brattleboro, Vermont) is en US-amerikaansch Lehrerin un Minschenrechts-Aktivistin. För hör Insatz kreeg se 1997 gemeensam mit de Internatschonale Kampagne för dat Verbot vun Landminen, deren Sprekerin se is, den Freedensnobelpries.
Lussan
Kiek ok bi: Lussant.
Jody Williams
Leven un Wark
Williams hett Engelsch un Spaansch studeert. Dornah hett se 1984 hör Masterafsluss in dat Fack internatschonale Betrecken an de Johns Hopkins School of Advanced International Studies in Washington maakt un hett ansluutend Engelsch in Mexiko, London un Washington ünnerricht.
Hör gröttsten Erfolg harr Jody Williams, as se in‘n September 1997 in den Verdrag vun Ottawa recken kunn, dat de Landminen verboden wurrn sullen (eenige Länner, dorünner de USA hemm den Verdrag aber nich ünnerschreeven). Se hett de Politiker un verscheeden Organisatschonen dorvan övertüügt, dat dat ok wertschaplich notwendig is, Landminen to verbeeden, um de Kösten för de medizinisch Versörgen vun Opfern langfristig nich mehr dragen to mööten un so Millionen vun US-Dollar intosporen. De kanaadsch Butenminister Lloyd Axworthy hett vörslah, dissen Verdrag uptosetten, den all Natschonen ünnerschrieven sullen. An’n 3. Dezember 1997 wurr dat Verbot vun Landminen denn dör en Verdragsafsluss in Ottawa dör 122 Natschonen bestätigt.
Yousafzai
Yousafzai betekent
Yousafzai is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Yusufzai.
Jody Williams
Leven un Wark
För den Verdrag vun Ottawa wurrn de Organisatschoon as ok hör Sprekerin mit den Freedensnobelpries 1997 uttekent. All in dat Johr hett de Internatschonale Kampagne för dat Verbot vun Landminen as Daakverband 1.000 Organisatschonen un Aktschoonsgruppen ut över 60 Natschonen umfaat. Jody Williams führt hör Arbeit wieder un is aktuell to’n Bispeel as Mithelperin vun de Landminenkoort vun da Organisatschoon tätig.
Tschechow
Tschechow betekent
Tschechow is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Chekhov, Tschechowo, Tschechowa.
Crips
Hüdigendags sünd de Crip-Gangs ok in annere Länner to finnen, as in Süüdafrika un in de Nedderlannen. In Los Angeles deelt se sik noch mol in allerhand Ünnergruppen up un hefft den Drogenmarkt in düsse Stadt, tohopen mit de Bloods, in de Hand. Man midderwielen sünd ok annere Gangs upkamen, besunners latienamerikaansche. De Crips sünd unbannig brutal un regelmatig gifft dat blödigen Striet mank verscheden Crip-Gangs un twuschen Crips un Bloods. Hüdigendags sitt meist 100 Liddmaten vun de Crips un de Bloods in Kalifornien achter Trallen un tööft up jem ehr Henrichten.
Toeerst sünd de Crips en Stratengang ween. Raymond Washington hett jem in de 1960er Johren ünner den Naam „Baby Avenues“ upmaakt. Dat hett nich lang duert, denn is de Gang slankweg grötter wurrn un hett den Naam „Avenues Crips“ kregen. Cribs is Slang un heet so veel as Huus oder Butze. Vun düssen Utdruck kümt nu Crips vun her. Künnig weern kann een jem an jem ehr blaue Kledaasch. Snoop Dogg is en vun jem ehr beröhmtesten Mackers.
Verscheden Gangs vun de Crips ut Los Angeles:
Jefford
Jefford is de Familiennaam von
Jefford betekent ok
Kiek ok bi: Jeffords.
Gas
thumb|right|200px|En Gasketel to’n Lagern vun GasGas (n, Mehrtall: Gasen) beschrifft een sünnerlichen Tostand, de en cheemschen Stoff hebben kann. In’n ümgangspraklichen Bruuk, is mit Gas in’n Sünnern de Energiedreger meent. Dorto seggt man ok Eerdgas.
Begreep
En Stoff warrt cheemsch un physikaalsch as Gas betekend, wenn he bi Standardbedingen – also bi en Temperatur vun 20°C un en Druck vun 1013,25 hPa – in gasförmig Phaas) vörliggt. Dat heet, dat sik de Atomen oder Molekülen vullkamen free bewegen künnt un den vörhannen Ruum gliekmatig un vullstännig utfüllt.
Ganz allgemeen betekend man aver ok de gasförmig Phaas sülvst unafhangig vun de Temperatur as Gas. Tohopen mit de Fletigkeiten warrt de Gasen in’n sinn vun’n gasförmig Tostand as Fluiden betekend.
Dat weer lang nich klor, woneem de Begreep Gas herkummt. Man wüss woll mehr oder weniger, dat dat Woort as Fackbegreep in’t 17. Johrhunnert vun de belgschen Dokter un Naturforscher Johan Baptista van Helmont († 1644) inföhrt worrn is, blots woneem he dat her harr, doröver wüsst man nich recht Bescheed. Vermood worrn is ü.a. en Afkunft ut’t Hebrääsch, ut’t Nedderlännsch geest „Geist“, ut’t nedderl. gisten „gären“ oder ut’t düütsche gäsen „gären“ (bi Paracelsus), gäscht „Schuum“ (op gärend Fletigkeiten).
De Sprakenforscher Matthias De Vries hett 1859 en Utsaag ut Ortus Medicinae vun van Helmont (Amsterdam, 1652) anföhrt, nadem dat Woort sünners un mit Sinn för den Waterdunst schapt warrn weer, de bi Küll entstahn deit. Dat weer en Anlehnen an dat Greeksche χάος, Chaos, dat in’t nedderlännsch liekers utsnackt weer: „ideo paradoxi licentia, in nominis egestate, halitum illum gas vocavi, non longe a chao veterum secretum“. De bedüüd so veel as: „Wiel mi keen betern Naam infallen is, heff ik mi de paradoxe Freeheit nahmen, dissen Hauch Gas to nöömen, as dat den Chaos ut de ollen Geheemleehren beten liek is.“
Egenschoppen
De idealiseerte gasförmige Phaas (dorto seggt man ok ideal Gas) is kenntekend dör vullkamen free’e Bewegen vun de enkelten Molekülen as in de kinetschen Gastheorie beschreven is. Dordör liggt fast, da en Gas kompressibel is, also tosamendrückt warrn kann. Dat heet, dat sik sien Volumen an den Druck in de Ümgegend anpassen deit. Bit op lütte Utnahmen gellt dat ok för reale Gasen.
Swaansche Spraak
Swaansch (op Swaansch ლუშნუ ნინ lušnu nin) is ene Spraak, de vun üm un bi 30.000 Minschen in de Region Swanetien in Georgien snackt warrt. Disse Lüüd höört meist all to dat Volk vun de Swanen. De Spraak is Deel vun de süüdkaukaaschen Spraken.
Gas
Egenschoppen
Gasen wiest dorbi ok Egenschoppen vun Fletigkeiten op: Se künnt fleten un hebbt en Verformen nichts gegentosetten. Man se hebbt en Viskosität. Aver anners as Fletigkeiten hebbt Gasen keen fastleggt Volumen, un dorüm füllt se mit de Tiet jümmers den ganzen Ruum, de dor is, gliekmatig ut. Dat kummt dorvun, dat dat hele System den Tostand vun de gröttsten Entropie innehmen will. Dat is de tweete Hööftsatz ut de Thermodynamik. So’n Tostand is aver liekers en statitisch Gliekverdelen vun de Gasdeelken in’n Ruum.
Geert Kocks
Geert Hendrik Kocks (* 15. Dezember 1936 in Barger-Oosterveld; † 8. August 2003 in Zuudloarn) weer en Spraakwetenschopper.
Gas
Phasenövergäng
Den Övergang vun de fletige in de gasförmige Phaas warrt as Kaaken, Verdampen oder Verdunsten betekend. Anners rüm seggt man dorto Kondensatschoon. De Övergang vun’n fasten to’n gasförmigen Tostand nöömt man Sublimatschoon. Ümgekehrt snackt man vun Resublimatschoon.
Lenaerts
Lenaerts is de Familiennaam von
Geert Kocks
Kocks is 1936 as tweet Söhn von Kees (Cornelis) Kocks un Annie (Anna Katrina) Mensen in Barger-Oosterveld boren. Na de Volksschool güng he na dat Aartsbisschoppelijk Klein Seminarie in Apeldoorn un hett denn Germanistik an de Rieksuniversität Grünnen studeert. 1962 weer he för een Semester an de Universität Göttingen un hett 1964 in Grünnen sien Studium afslaten. He weer denn Lehrer in Emmen un von 1966 bet 1969 Lekter för Nedderlandsch an de Universität Göttingen. 1969 keem he trüch na Grünnen un hett dor dat Leid över dat Woordenboek van de Drentse Dialecten övernahmen, för dat he Rutgever weer. Dat Wöörbook is 1997 trech worrn. 1970 hett Kocks sien Dokter to dat Thema Die Dialekte von Südostdrente und anliegenden Gebieten maakt. To’n 1. März 1998 is he denn in Pnsion gahn.
Lenaerts
Kiek ok bi: Lenaers.
Geert Kocks
Kocks hett an’n 23. November 1973 Toos C. G. Neuteboom heiraadt un harr mit ehr dree Kinner.
Gas
Lagern
Üm en möglichst grote Mengde vun Gas in en Fatt intofüllen, also en möglichst grote Dicht to kriegen, warrt dat Gas düchtig tohopendrückt (komprimeert). Üm den groten Gasdruck standtohollen warrt de Fatten dorför tomeist as en Zylinder oder as Kugels formt, so as bi Gasbuddels, Gasketels oder fröher ok bi Gasometers. De Gasdruck sülvst is en hydrostaatsch Druck.
Guayas
Guayas betekent
Eurydome (Maand)
Eurydome (ok Jupiter XXXII) is en vun de lütten Maanden vun den Planet Jupiter. Opdeckt weer de an’n 9. Dezember 2001 vun en Koppel vun US-amerikaansche Astronomen an de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer S/2001 J 4. Nöömt is de Maand nu na Eurydome, de een vun de Chariten in de greekschen Mythologie is.
Ümloopbahn
De Maand kreist op en Ümloopbahn mit en middleren Afstand vun 22.865.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför ungefähr 717 Daag un 7 Stünnen. De Bahn hett en Exzentrizität von 0,276 un is üm 150,3° gegen den Äquater vun den Jupiter neegt. De Bewegen vun den Maand warrt dorüm as retrograad ansehn, dat bedüüt, dat sik Eurydome gegen de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn sünd wat liekers as ok de Bahnen vun annere Maanden. De warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand dorvun.
Egenschoppen
Eurydome is mit en middleren Dörmeter vun blots 3 km en vun de ganz lütten Maanden. De Böverflach wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand bannig düster. De Dicht liggt bi 2,6 g/cm³. Dorut warrt vermoot, dat Arche tomehrst ut Silikat-Steen opboot is, as ok de annern Maanden ut de Grupp.
Balladur
Balladur is de Familiennaam von
Wayne County (Indiana)
Wayne County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Indiana. He hett 68.917 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.046 km². De Sitt vun de Verwalten is in Richmond.
Historie
De Kreis is an’n 27. November 1810 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 71.097 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 36.211 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.727 US-Dollar. 36.969 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 6.501 Minschen maakt. 10,98 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Vun de Vöröllern her sünd 92,04 % vun de Minschen Witte, 5,10 % Swarte, 0,51 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,69 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,42 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,37 % vun de Lüüd ansehn.
Elinor Ostrom
miniatur|hochkant|Elinor Ostrom (2009)
Elinor Ostrom (* 7. August 1933 in Los Angeles as Elinor Claire Awan; † 12. Juni 2012 in Bloomington, Indiana) weer en US-amerikaansch Perfesser för Politikwetenschap an de Indiana University in Bloomington. Se tellt mit hör Mann Vincent Ostrom to de Begrünner vun de Bloomington School.
2009 kreeg se as eerst Fru den Wertschapsnobelpries, de se sück mit Oliver Eaton Williamson deel. Ostrom harr wiest, „wu gemeenschaplich Eegendom vun Brukerorganisatschonen spoodriek verwalt wurrn kann“, heet dat in de Würdigung vun de Königlich Sweedsche Akademie vun de Wetenschapen.
Loopbahn
miniatur|thumbtime=4|Telefoninterview mit Elinor Ostrom
Elinor Ostrom studeer Politikwetenschap an de University of California, Los Angeles (UCLA) un hett nah den Bachelor of Arts (BA, 1954) un den Master of Arts (MA, 1962) dor hör Studien 1965 mit den Doktertitel PhD afslooten. In hör Dokterarbeit Public Entrepreneurship: A Case Study in Ground Water Basin Management hett se Strategien, middels derer apenlich Ünnernehmen dat Problem vun de Soltwaterkontaminatschoon vun dat Grundwater in Los Angeles lösen wullen analyseert.
In dat Johr 1973 hett se tosommen mit hör Mann Vincent Ostrom den Workshop in Political Theory and Policy Analysis an de Indiana University in Bloomington grünnd, de weltwiet as en vun de wichtigst Zentren för Allmendestudien ansehn wurrd. 2006 hett se dat Center for the Study of Institutional Diversity (CSID) an de Arizona State University as Süsteninstitut vun den Workshop grünnd. Internatschonale Kooperatschonen bestaht vor allen mit dat Zentrum für interdisziplinäre Forschung (ZiF) in Builefeld un de Landwertschaplich-Gördnerrisch Fakultät vun de Humboldt-Universität to Berlin, Düütschland, as ok mit dat Beijer Institute of Ecological Economics in Stockholm, Sweden.
Elinor Ostrom is an' 12. Juni 2012 storven.
Wark
Ostrom weer weltwiet ansehn as en vun de führend Forschers in Beriek vun de Umweltökonomie. Se hett sück mit de Fraag utnannersett, wu Minschen in un mit Ökosystemen nahhollend interagieren könnt. Vun den Inholt her hett se sück ünner annern mit de Fischereewertschap, mit Bewässerungssystemen, mit Wald- un Weidewertschap, in lateren Arbeiten ok mit Weeten un de Problematik vun geistig Eegendom befaat.
Ostrom hör Forschung hett sück mit de Fraag befaat, wu sück Minschen organiseeren, um gemeenschaplich komplexe Probleme to lösen. Se hett analyseert, wu institutschonelle Regeln sück up dat Hanneln vun Individuen utwirken, de bestimmten Anreizen utsett sünd, Entscheedungen drapen (mooten). Un sück todem noch gegensiedig beinflooten, un se wies praktikable, gerechte un effiziente Lösungen för disse Probleme up.
Governing the Commons (1990)
Internatschonal bekannt wurr se vör allen mit hör Book Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action (1990), in dat se sück mit Problemen vun kollektic Hanneln bi knapp natüürlich Ressourcen, de gemeenschaplich bruukt wurrn (Allmenden), befaat. Se keem to dat Ergevnis, dat för en angemeeten un nahhollend Bewertschapen vun lokaal Allmenderessourcen in völ Fällen en institutschonaliseerte lokale Kooperatschoon vun de Betroffenen sowohl staatlich Kontroll as ok Privatiseerungen överleegen weer.
In en institutschonenökonomischen Ansatz stell se twee vunnanner trennt Probleme herut, to' Eenen de Gebruuk un to'n annern de Bereitstellung vun de Ressourcen bedrapend (Aneegnungs- un Bereitstellungsproblem). Anhand vun de Analyse vun tallriek Eenzelfälle weltwiet, as to'n Bispeel regionale Bewertschapensformen för Hoochgebirgsalmen in de Swiez un Japan, Bewässerungssystemen in Spanien un up de Philippinen, wiest se spoodriek un scheitert Bispelen för nahhollend Bewertschapen vun lokaalen Allmenderessourcen in Sülvstorganisatschoon up.
As Resümee vun hör Forschung nömm Ostrom folgende Prinzipien för spoodriek Lösungen vun lokaal Allmendeproblemen:
Ostrom is dat mit dat Book gelungen, de Komplexität befriedigender Lösungen vun lokaal Ressourcenprobleme un de Untolänglichkeit vun eenfach Rezepten düütlich to maken. Wat ahn Twiefel wiest wurrd, is, dat dat Probleme vun Allmenderessourcen gifft, de ok ahn en Privatiseeren vun disse Ressourcen un ok ahn en zentralstaatlich vun baben anordnet Lösung lööst wurrn kunnen.
Homps
Homps betekent
Homps is de Familiennaam von
Yusufzai
Yusufzai is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Yousafzai.
Bargen (Rügen)
Bargen liggt in’n Middel vun dat Eiland Rügen in dat düütsche Land Mekelnborg-Vörpommern. Siet 2005 is Bargen Hööftstadt vun dat Amt Bargen up Rügen. De Stadt is een vun 18 Middelzentren vun dat Land und de Hööftstadt vun de Eiland Rügen.
Mehta
Mehta is de Familiennaam von
,
Guastavino
Guastavino is de Familiennaam von
Putumayo
Putumayo betekent
Guasch
Guasch is de Familiennaam von
Lenard
Lenard, Lenárd oder Lénard is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Lehnard.
Sonnenstern
Sonnenstern is de Familiennaam von
Cresson
Cresson is de Familiennaam von
Cresson betekent
Kiek ok bi: Slacht von Cresson.
Jepson
Jepson is de Familiennaam von
Len Jackson
Len Jackson is de Naam von
* Len Jackson (Leonard Wilfred Jackson; 1922–1990), engelschen Footballspeler,
Ramonet
Ramonet is de Familiennaam von
Virus
Virus betekent
Ramesh Mehta
Ramesh Mehta is de Naam von
* Ramesh Mehta (* 1923), indischen Dramatiker un Speelbaas,
Jepsen
Jepsen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Jebsen, Jepson.
Döns
Döns oder ünner anner Dornse sünd Naams för een heetboren Ruum in welken Tyyps vun oolen Buurnhüüs, in Börgerhüüs, Raadhüüs, Slöter, Borgen, Spitälern, Herbergen usw. De Naam kümmt ut de slawischen Spraak dwornitze, turnitza un bedüdet so veel as Füersteed, Deenstlüüdruum.
Synonymbegrepen un anner Schrievwiesen
Döns, Doens, Dönse, Dönsk, Dornse, Dönz, Dörnsch, för de Frunsgemacker in Borgen: Kemenate - in Hoochdüütsch meist: Dürnitz, in anner Spraken meist: Dornse
Geschicht
Een eersten Born gifft dat för Düütschland ut de 12. Johrhunnert för Regensborg. Dort weer de caumata turnitza de Badstuuv wesen. Af üm un bi 1300 gifft dat Döns in Middeldüütschland in Städer as Halle (Saale), Hilmessen un Brunswiek, af üm un bi 1400 in Noorddüütschland un de Oostseeruum vun Bremen bit Riga un ok in noordwestdüütschen Städer as Düörpm.
Dönsen in Buurnhüüs
Tyypen vun Buurnhüüs mit Dönsen sünd ünner anner dat Geestharrenhuus, dat Neddersassenhuus un dat Uthlandfreesenhuus. Binah ümmer weer dort de beheetboren Ruum nich de Pesel (de „Gode Stuuv“) wesen - de Döns weer sotoseggen mehrst een Extrawahnruum neven de Köök wesen. In een Döns hett de Lüüd dunn eeten, deelwies (vör allens de Frunslüüd) arbeeten un in de in Twüschenwannen vörhannen Alkoven slapen.
Af de 16. Johrhunnert wurr de Dönsen mit  Bilegger hitten. Dat weern Oven, de vun de Kaakstell - in düsse Tied opene Heerden - mitheet wurrn. De Katschur in een Buurnhuus-Döns is een schreeg Deel inne Böön un is dörch die Bowies vun düssen Huustyyps utlööst.
Dönsen in anner Bowarken
In Lübeeker Börgerhüüs un ok in anner Städer hett de Döns meist glieks bi de Huusingang leggen; in welke Städer aver ok hoffwarts. De Döns weer de best utstatten Ruum vun een Huus. Hitten wurr meist mit een Kacheloven, mitünner ok mit een Kamin oder mit Füerpann. Een Wahnung ahn Döns weer al- tomindest in Lübeek - üm 1530 nich denkbor.
Ut Lübeek gifft dat ok een Hinwies, dat dort tomindst eenmal een Festruum als Döns oder Dornse nöömt worrn weer. In de Lübeeker Hilligengeist-Spital weern de Dönsen Ophollenrüüm - een för de Manns- un een för de Frunslüüd. In groten Bowarken, as Raadhüüser, Slötter oder Borgen, weer de Dönsen mannigmol ok een groten Sellschopsruum wesen, wo ünner anner eeten worrn is.
Nueva Palestina
Nueva Palestina betekent
Brenderup Sogn
Brenderup Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Middelfart von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Brenderup Kirke in’n Oort Brenderup. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Brenderup Sogn also von de Kommun Middelfart.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Vends Herred von dat Amt Odense un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Ejby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Middelfart in de Region Süüddäänmark worrn.
Guarini
Guarini is de Familiennaam von
Roques
Roques betekent
Almunia
Almunia is de Familiennaam von
Lenkeit
Lenkeit is de Familiennaam von
Almunia
Almunia betekent
Roques
Roques is de Familiennaam von
, ,
Dörphagen
Dörphagen is en Dörp in de Gemeen Hagen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen billt de Oort en egen polietsche Oortschop.
Tennessee Williams
miniatur|Tennessee Williams (1953) miniatur|Tennessee Williams (1965)
Tennessee Williams (* 26. März 1911 in Columbus, Bundsstaat Mississippi; † 25. Februar 1983 in New York City; eegentlich Thomas Lanier Williams III) weer en US-amerikaansch Schriever. Den Ökelnaam „Tennessee“ kreeg he vun Collegefrüenden an de University of Missouri, wiel he den Akzent, de in’ Bundsstaat Tennessee snackt wurrn, snacken dee. Sien Grootöllern, bi de he faken un geern to Besöök weer, deen immer noch dor leven, wat för sien Akzent prägend weer. Dat in Hollywood toeerst aflehnt Skript för The Glass Menagerie markeer 1944 in Chicago Williams sien eersten Bühnenspood. Dat Stück The Rose Tattoo (sien Levensgefährten Frank Merlo todacht) kreeg de Tony Award as best Schauspeel. Dat wurr 1950 ok eerstmals in Chicago upführt. Kritiker beteken den Stil vun sien Schauspelen as Süüdstaatengotik („Southern Gothic“). 1948 un 1955 wurr Williams för sien Stücke Endstation Sehnsucht („A Streetcar Named Desire“) un Die Katze auf dem heißen Blechdach („Cat On a Hot Tin Roof“) mit den Pulitzerpries uttekent.
Leven
Tennessee Williams, Söhn von Cornelius Coffin Williams un Edwina Dakin, is in Columbus/Mississippi upwussen un beleev dor en relativ glückelk Kindheit. Sien Vader weer as reisen Schoohverköper faken nich to Huus un führ en recht unruhig Leeven. 1918 muss he mit sien Familie nah St. Louis in’ US-Bundsstaat Missouri trecken, wo he sien Jöögd verbroch un in beengt, ärmlich Verhältnissen leev. Van 1929 bit 1932 studeer he Publizistik un Theaterwetenschapen an de University of Missouri-Columbia. Nahdem he sien Studium afbraken harr, hett he sien Levensünnerholt tonächst as Arbeiter in en Schoofabrik. In New York arbeit, un hett de Kurse vun Erwin Piscator för jung Dramatiker besöcht. Bevör Williams 1944 mit The Glass Menagerie sien eersten Bühnenspood fiern kunn, wurr dat Manuskript för dit Stück wiels en kört, spoodlos Upenholt in Hollywood aflehnt.
Dörphagen
Geografie
De Oort liggt op de Oosterholter Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Drept hen af, de annerthalv Kilometer in’n Westen langsflütt. Ut de Rebeden in’n Oostdeel von Dörphagen flütt dat Water deelwies ok na de Gackau.
Tennessee Williams
Leven
In sien Memoiren seggt Williams, dat he all as Teenager sexuell aktiv wurrn weer. Sien Biograaf Lyle Leverich geiht dorgegen dorvan ut, dat he eerst as Endtwintiger sexuelle Erfohrungen harr. Williams sien wichtigst homosexuelle Verbinnen weer de to sien Sekretär Frank Merlo. Se fung 1947 an un gung to Enn in dat Johr 1961, Merlo sien Dood dör Krebs in’ Januar 1963 hett Williams in en söven Johr andüern Depression stört. Wiels de gemeensam Tiet geev Merlo Williams emotschonale Stabilität un de dormals entstahn Warken gellen as sien besten.
Dörphagen
Geografie
De Naveröörd sünd Börsten un Braamst in’n Noorden, Finn un Finterbarg in’n Noordoosten, Albst, Büggeln un Hoop in’n Süüdoosten, Wolsbuddel, Heesen, Leernst un Neenhusen in’n Süüdwesten, Harmonie un Uthlederbarg in’n Westen un Hagen in’n Noordwesten.
Tennessee Williams
Leven
Williams hett völ Johren in Rom verbrocht; mit de italieensch Schauspelerin Anna Magnani verbunn hüm en deep Früendschap. För hör schreev he de Stücke „The Rose Tattoo“ („Die tätowierte Rose“) un „Orpheus Descending“ („Orpheus steigt herab“), in de se beid mol de Hööftrull speel.
Dörphagen
Historie
To de öllsten Funnen ut Dörphagen höört de Grootsteengräver bi Dörphagen.
Guarini
Kiek ok bi: Guarino, Guardini.
Kunkelmei
duum|Kunkelmei-Pulver duum|Wuddel ([[Rhizom)]] Kunkelmei (latiensch Curcuma longa) is en Oort von de Ingwerplanten, de ut Süüdasien stammt.
Dörphagen
Historie
Dörphagen kummt 1110 as Hagen toeerst in de Oorkunnen vör. In’n Naam von’n Oort finnt sik de Sülv -hagen, de in en ganze Reeg von Oortsnaams vörkummt un inheegt Stück Land bedüüdt. Dörphagen hett fröher eenfach blots Hagen heten. Düsse Naam is övergahn op de Borg Hagen, de in’n Noordwesten von dat Dörp leeg. Later is dat Dörp denn Dörphagen nöömt worrn, üm en Ünnerscheed to Borghagen to maken un to dat Dörp Dammhagen, dat sik mit de Tied bi de Borg billt hett. Vondaag warrt Dammhagen mehrstendeels eenfach Hagen nöömt.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Dammhagen in’n Kanton Hagen höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
Vör 1885 weer Dörphagen in de Böörd Braamst von dat Amt Hagen un na 1885 in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Kunkelmei
Vör allen de Wuddeln (oder beter dat Rhizom) warrt von’n Minschen frisch oder opdröögt to’n Wörten un as Farvmiddel bruukt. In de Wuddeln steckt bet to 5 % ätheersch Ööl un 3 % Curcumin, dat för de gele Farv sorgt. Sünnerlich bekannt is Kunkelmei as en Bestanddeel vun dat Curry-Pulver.
Dörphagen
Verwaltungsgeschicht
De Oort weer fröher en egenstännige Gemeen, de von’n 1. Januar 1970 bet 28. Februar 1974 Maat von de Samtgemeen Hagen weer. Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 is Dörphagen Deel von de Gemeen Hagen worrn. An’n 1. Januar 2014 is de Gemeen Hagen denn tohoop mit de ganze Samtgemeen Hagen oplööst un Deel von de ne’e Gemeen Hagen worrn. Sietdem billt Dörphagen binnen de Gemeen en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher.
Guarín
Guarín is de Familiennaam von
Dörphagen
Religion
Dörphagen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Jacobi-Kark in Braamst.
Tennessee Williams
Leven
In’ Januar 1979 wurr Williams in Key West Opper vun anti-schwuler Gewalt. Fief junge Lüüd hebbt up Williams inhauen, de aver nicht swoor besehrt wurr. Vörutgahn weer de Daat en Anzeige gegen Homosexualität in en Dagblatt, de en öörtlich Baptistenprediger schalt harr un de mehrere Övergreepen to Folg harr.
Tennessee Williams is an’ 25. Februar 1983 mit 71 Johr in sien New Yorker City-Residenz in dat Hotel Elysee an en Buddelversluss för Nösenspray oder Ogendrapens stickt. De ünnersökend Rechtsmediziner gung vun en natürlichen Dood ut., annere (ünner annern Williams sien Bröer Dakin) hebbt annamen, dat he ümbrocht wurrn is. Williams wurr in St. Louis bisett.
Filmografie
Dreihböker
Literarisch Vörlaag
Literatur
Gesamtdorstellungen
Eenzelaspekte
Bibliographie
Dörphagen
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Geestmünn tostännig.
Wapen
Dat Wapen von Dörphagen wiest op blauen Grund op en grönen Dreebarg in’n Schildfoot en halven gollen Lööw mit rode Tung un Klauen, de in de rechte Klau en sülvern Sweert höllt. Blangen den Lööw vörn is en gollen Kleverbladd to sehn un achtern en gollen Ohr.
Utklamüsert hett dat Wapen de Heraldiker Gustav Völker. De Barg steiht för den Galgenbarg von de Böörd Braamst, de in Dörphagen weer. De Lööw mit dat Sweert is Symbool för de Sühn vör Gericht. Kleverbladd un Ohr staht för de Bueree.
Verkehr
An Dörphagen langs löppt de Landsstraat 135 (fröher Deel von de Bundsstraat 6), de in’n Noordwesten an Stotel langs na Bremerhoben-Wulsdörp geiht un in’n Süden över Hoop un Garlst na Ihlpohl un Bremen-Noord. Lüttjere Straten loopt na Albst, Wolsbuddel un Hagen.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben). De Opfohrt 13 Uthleer liggt so acht Kilometer in’n Süüdwesten von Dörphagen an de K 48.
De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Lübbs an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.
Scholen
De ole Volksschool in Dörphagen hett in de Johren 1960 dichtmaakt.
Dialekt
En Dialekt (latiensch dialectus un dialectos, ooldgr. διάλεκτος diálektos „Snack/Utspraak, Seggwiese, Dialekt/Mundaart, Spraak“, vun ooldgreeksch διαλέγεσθαι dialégesthai „mit een snacken“), ok Mundaart nömmt, is en Varietät vun de Spraken, so, as de in sunnerliche Öörd oder in sunnerliche Gemarken snackt warrt un dor ok up begrenzt is. He kann sik in all Hensichten (Luudsystem /Phonologie, Woordbügen/Morphologie, Satzbo/Syntax, Woordschatt un Idiomatik) verschelen vun annere Dialekte un ok vun de Standardspraken.
Nueva Segovia
Nueva Segovia betekent
Guariglia
Guariglia is de Familiennaam von
Alais
Alais oder Alaïs is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Allais.
Len Hutton
* Len Hutton (1908–1979), kanaadschen Wiedspringer,
Don Burgess
Don Burgess (* 28. Mai 1956 in Santa Monica, Kalifornien as Don Michael Burgess) is en US-amerikaanschen Kameramann.
Leven un Loopbahn
Na sien Studium an’t Art Center College of Design in Pasadena hett Burgess toeerst Dokumentatschonen un Industriefilmen dreiht un weer as Kamermann för Warfspots anstellt. Eerste Insichten in de Arbeit an Speelfilmprodukschonen kreeg he as Second-Unit-Kameramann un -operater. .Siet Anfang vun de 1990er Johren weer he denn ok as eerste Kameramann bi Prodkuschonen ünner Verdrag un weer 1994 för sien Arbeit an den Film Forrest Gump för den Oscar un för en ASC Award vörslahn.
Lenton
Lenton betekent
Don Burgess
Leven un Loopbahn
Burgess leevt in Pasadena. He is verheiraat un hett dree Kinner. In’t Johr 2003 is he as Liddmaat bi de American Society of Cinematographers (ASC) opnahmen worrn.
Utteken
Burgess hett noch keen vun de groten Filmpriesen wunnen, weer aver al acht mol nomineert. Dorünner eenmol ok för den Oscar in de Kategorie Best Kamera för sien Arbeit an den Film Forrest Gump. För sien Kameraarbeit bi den Film Cast Away is he dreemol nomineert worrn.
Lenton
Lenton is de Familiennaam von
Jebsen
Jebsen betekent
Jebsen is de Familiennaam von
, ,
Kiek ok bi: Jepsen.
Alsup
Alsup betekent
Franz von Roques
Franz von Roques is de Naam von
* Franz von Roques (1826–1887), düütschen Geistlichen,
Alsup
Alsup is de Familiennaam von
Michael Jebsen
Michael Jebsen is de Naam von
Alsup
Kiek ok bi: Alsup Creek, Allsup, Alsop.
Michael Jebsen
* Michael Jebsen sen. (1835–1899), düütschen Koptein, Reeder un Politiker,
Kevin Krawietz
Kevin Krawietz (* 24. Januar 1992 in Coburg) is en düütsch Tennisspieler. In dat Herrendüppel mit Andreas Mies hett he de French Open in de Johren 2019 und 2020 wunnen.
In’t Eenzel hett he as hööchst Platzeeren Rang 211 schafft (Dezember 2018), in’t Düppel aber Platz 7 (November 2019).
Äßtrupp (Patterburner Land)
Äßtrupp [ˈˀæstʀʊp] oder [ˈˀæstəʀʊp] (Hauchdöüitschk Oesdorf, bey Schtabirge) iss en Duorp mee rund 690 Inwunnern (2017), noo bey de waldeckeschken Grentße in Westfoalen.
Äßtrupp wass biss 1975 ne ßölweßtschtändige Gemeinde un ne ehemoligen Däl van' allen Kreyse Böören.
Geographie
Äßtrupp licht manken Deymel-Daal un denn Outleupern van' Eggebirgen un van' ßintfälle. De Kordinaten ßeyt: 51° 30′ 24″ N, 8° 52′ 31″ O. Noowaschke Dürpere un Oortschaften ßeyt un haitet: Blankenroon, Meerhurf, Füsstenbirch, Ässente, Schtabirge, Wässten un Schirwede.
Schprooke
In Äßtrupp weert düser Daage vill Hauchdöüitschk kört. De offizielle Schprooke wass, bis in de Preußenteyt rin, de äßtrüppschke Mundoart van' Oßtweßfälleschken Plattdöüitschk.
Middelplattdüütsch Wöörbook
Dat Mittelniederdeutsche Wörterbuch, in Platt: Middelplattdüütsch Wöörbook is een Wöörbook in söss Bänn, dat Dr. Karl Schiller ut Swerin un Dr. August Lübben ut Ollnborg schapen hett. Dat Bookwark warrt achterna ok Schiller−Lübben nöömt.
Dat Middelplattdüütsch Wöörbook bargt een Översetten vun Plattdüütsch in't Hoochdüütsch. Band 1 bit Band 5 (1875−1880) sünd vun de Verlaag J. Küthmann's Buchhandlung in Bremen, Band 6 (1881) vunne Verlaag Hinricus Fischer in Bremen rutgeven worrn.
Ejby Sogn (Kommun Middelfart)
Ejby Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Middelfart von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Ejby Kirke in’n Oort Ejby. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Ejby Sogn also von de Kommun Middelfart.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Vends Herred von dat Amt Odense un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Ejby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Middelfart in de Region Süüddäänmark worrn.
Grundkräft vun de Physik
De Grundkräft vun de Physik oder ok de Fundamentalen Weselwirken sünd all de Kräft, op de all physikaalschen Phänomenen vun de Natur baseeren doot. Vundaag sünd veer Grundkräft bekannt. Versöken, en wietere föffte Kraft natowiesen, harrn bit hüüt keen Spood.
In de klass’schen Physik sünd de Kraftgesetten för de Gravitatschoon un de elektromagneetsche Wesselwirken as allgemene Naturgesetten acht un veelfach bestätigt. In’t 20. Johrhunnert keem mit dat Opdecken vun de Radioaktivität un vun de Atomkarns de starke Wesselwirken un de swacke Wesselwirken dorto.
In de Quantenfeldtheorie warrt de Grundkräft op dat Uttuuschen vun virtuelle Deelken, de so nöömten Liekbosonen torüchföhrt. Solke Theorien gifft dat för de starke, de swacke un de elektromagneetsche Wesselwirken, de ok to dat Standardmodell vun de Elementardeelkenphysik tosamenfaat warrt. En konsistente Quantenfeldtheorie vun de Gravitatschoon gifft dat dorgegen noch nich.
De starke Karnkraft
De starke Wesselwirken binnt de Quarks anenanner un sorgt dormit för dat Tosamenhollen vun de Hadronen (t. B. dat Proton) un dormit vun de Bostenen vun’n Atomkarn. Op fundamentale Even warrt se as Wesselwirken twüschen de Quarks dör Gluonen as Uttuuschdeelken dör de Quantenchromodynamik (QCD) beschreven. De QCD wiest bi’n lütten Afstand – d. h. bi hoge Energien – blots en lütte Koppelstärk op, wat ok as asymptotische Freeheit betekent warrt. Wenn de Afstand grötter warrt, stiggt ok de Koppelstärk jümmer mehr an. Dat föhrt dorto, dat de Farvladungen afschirmt warrt un blots farvneutrale Hadronen vörkamt. Dit Phänomen is as Confinement bekannt. Woans dat nipp un nau funkschoneert, warrt aktuell noch utforscht.
In de Karnphysik warrt de starke Karnkraft dör ehr effektive Wesselwirken twüschen de Nukleonen in’n Atomkarn beschreven. Ehr antrecken Andeeel warrt dör den Uttuusch vun Pionen in Form vun en Yukawa-Wesselwirken beschreven, de op körtere Afstännen denn afstöten deit.
De starke Karnkraft hett blots en bannig lütte Reckwiet vun 2,5·10−15 m. Dat warrt in Verbinnen bröcht mit de Wesselwirken vun de Gluonen ünnerenanner un ok mit dat Confinement-Phänomen. Dat is en Vörrutsetten dorför, dat se dör en effektive Wesselwirken in Yukawa-Form mit massive Pionen beschreven warrn kann.
De elektromagneetsche Kraft
De elektromagneetsche Wesselwirken is verantwoortlich för de meisten Phänomenen, de een ut’n Alldag kennt, as dat Licht, Elektrizität un Magnetismus, de Chemie, de Egenschoppen vun Fastkörpers usw. Ehr Reckwiet hett keen Enn, man normalerwies gliekt sik positive un negative Ladungen teemlich nau ut. Afhangig vun’t Vörteken vun de Ladungen, de bedeeligt sünd, wirkt de Wesselwirken afstöten oder antrecken. Klassisch warrt se dör de Maxwell-Glieken beschreven. Dat Uttuuschdeelken vun de Quantenelektrodynamik is dat Photon.
De Gravitatschoon
De Gravitatschoon behrrscht de groten Strukturen vun’t Weltall. Ehr Reckwiet hett keen Enn, vun wegen dat se nich afschirmt warrn kann un jümmer antrecken deit. De Gravitatschoonskraft tüügt de Gewichtskraft un hett dormit groten Influss op de Minschen un op de Natur. Se is ok de beherrschen Wesselwirken in’t Sünnsystem, de to’n Bispeel de Planeten op jemehr Bahn üm de Sünn hollt.
De klassische Gravitatschoonstheorie is de Algemeene Relativitätstheorie as Wieterentwickeln vun’t newtonsche Gravitatschoonsgesett. Dat gifft noch keen Quantenfeldtheorie, welke de Gravitatschoon beschrieven deit.
De Grundkräft in de Översicht
Sorteert na de tyypschen relativen Stärken as se bi Experimenten an Gaumakers meten worrn sünd (mit Utnahm vun de Gravitatschoon).
Tosamenfaten Theorien
Een Teel vun de Physik is, all Grundkärfte oder Wesselwirken in een eenheitlich Samtkunzept tosamen to beschrieven. Dormit künn dat mööglichwesen, all bekannten Kärft op en eenzige Grundkraft torüchtoföhren. Dorbi snackt een vun vereenheitlichen oder tosamenfaten Theorien. De Theorie, de all veer bekannten Grundkräft vun de Physik tosamenbringt, warrt ok as Weltformel betekent oder engelsch ok as Theory of Everything (TOE).
To’n Bispeel is de elektromagneetsche Wesselwirken en Tosamenfaten vun de elektrischen un vun de magneetschen Wesselwirken. Jüst so is dat mööglich wesen, de elektromagneetsche un de swacke Wesselwirken in de Quantenfeldtheorie vun de elektroswacken Wesselwirken eenheitlich to beschrieven. Somit kann man seggen, dat dat streng nahmen blots dree verschedene un vunenanner unafhangige Grundkräft gifft.
As grote tosamenfaten Theorie oder Grand Unification Theory (GUT) betekent man en Theorie, de de starke, de swacke un de elektromagneetsche Wesselwirken tosamenfaten de.
Vele Stringtheorien sünd tosamenfaten Theorien, de en Quantentheorie vun de Gravitatschoon dorstellen un togliek ok all veer Grunskräft vereenen wüllt. Se gellt as möögliche Kandidaten för de Weltformel.
De nafolgen Tabell beschrifft de Relatschoon vun de verscheden Grundkräft toenanner un jemehr Positschonoen in de Hierarchie vun de Deelken in de Physik
Ah (Rodenborg)
Ah is en lütten Oort in de Gemeen Rodenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Rodenborg.
Geografie
De Oort liggt dicht bi de Wümm. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Wümm hen af.
De Naveröörd sünd Luhn, Borchel un Westerholt in’n Noorden, Rodenborg in’n Oosten, Grafel un Ünnerst in’n Süden, Ahusen in’n Süüdwesten un Waaschen un Boitzen in’n Noordwesten.
Historie
Ah is as Forsthuus anleggt worrn.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Rodenborg in’n Kanton Rodenborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to’n Flecken Rodenborg in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en un grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.
De Oort höört al von öllers bi’n Flecken un later de Stadt Rodenborg mit to. De Stadt Rodenborg is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 noch düüdlich grötter worrn.
Religion
Ah is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Opstahns-Kark in Rodenborg. Fröher hett de Oort to dat Kaspel von de Stadtkark in Rodenborg höört. As 1986 de Opstahns-Kark boot un se to’n 1. Oktober 1987 egenstännige Karkengemeen worrn is, is de Oort von de Stadtkark na de ne’e Kark wesselt.
För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.
Verkehr
Ah is anbunnen an de Bundsstraat 215, de in Rodenborg ok an de Bundsstraten B 71, B 75, B 215 un B 440 anslaten is.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 49 Bokel liggt so 14 Kilometer in’n Noordwesten von Ah an de B 71.
De nächste Bahnhoff is so bi een Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Rodenborg an de Bahnlien Hamborg–Bremen.
Harri Eloranta
Harri Eloranta arbeitet bi de finnisch Küstenwache. He leevt in Ähtäri un is för den Vereen Säkylän Urheilijat antreeden.
Tüschen 1988 un 1998 is Eloranta bi all veer Olympisch Winterspelen antreeden. 1988 reck he in Calgary Platz 50 in' Eenzel un Platz 25 in' Sprint, 1992 in Albertville leep he de spoodriekst Rennen in sien Loopbahn. In' Eenzel verpass he mit Rang 5 noch en Medaille, in' Sprint kunn he bi den Sieg vun Mark Kirchner un achter Ricco Groß Bronze winnen. Mit de Staffel reck he denn noch mal den achten Platz. 1994 belegg he in Lillehammer Platz 30 in' Eenzel un Platz 15 in' Sprint un keem mit de finnisch Staffel up den fievten Platz. Sien letzte Spelen hett he as nu 34-johriger 1998 in Nagano bestreeden. In Japan belegg he Platz 20 in' Sprint un Rang Acht mit de Staffel. 2000 hett he sien internatschonale Loopbahn afslooten.
John Updike
thumb|right|John Updike (2008) thumb|right|John Updike (1989) John Hoyer Updike (* 18. März 1932 in Reading, Pennsylvania; † 27. Januar 2009 in Beverly, Massachusetts) weer en US-amerikaansch Schriever.
Updike hett mehr as 20 bedüüdend Romans un Sammlungen vun Kortgeschichten verapenlich un dorneben ok noch mehrere Sammlungen vun Essays un Gedichtbänden. He hett tallriek amerikaansch Literaturpriesen un –utteknungen kreegen, en Nobelpries för Literatur aber nich, ofschons he völ Johren lang to de Anwärter up disse Pries hörrn de.
Leven
John Updike wurr 1932 as eenzig Söhn vun en Schoolmeester un Diakon in Reading in Pennsylvania boren un wuss bit to sien 13. Levensjohr in Shillington, wat dicht bi Reading licht, up en aflegen Farm in arm Verhältnissen up. Vun Kindheit an hett he tietlevens ünner Psoriasis leeden; dorto stotter he. Sien Moder hett hüm ermutigt, to schrieven.
Nah sien High-School-Afsluss kreeg he en full Stipendium för en Anglistik-Studium an de Harvard-Universität, dat he 1954 mit en Doktertitel afslooten hett. An de Universität hett he in de Redaktschon vun de Universitätstietschrift Harvard Lampoon mitarbeidt. Mit sien Fru Mary Pennington, de he 1953 heiraadt harr, hett he 1954 en akademisch Johr an de Ruskin-Kunstschool in Oxford in England verbrocht. Dor wurr 1955 ok sien eerste Dochter boren, un he droop up de amerikaansch Schrievers E.B. und Katharine White, beid Redakteure för de Tietschrift New Yorker, de hüm anbooden hebbt, för de Tietschrift to arbeiten.
Van 1955 bit 1957 weer Updike Redakteur vun de Tietschrift New Yorker, wo he sien eerste Gedichte un sien eerste Kortgeschichte (Friends from Philadelphia) verapenlichen de. 1957 markeer en Wendepunkt in sien Leven: He hett sien Arbeit bi de New Yorker upgeven uni s nah Ipswich/Massachusetts trucken, un weer dornah meest blots noch as Schriever aktiv – un he kreeg noch en Söhn. Sien eerst Book, de Gedichtband The Carpentered Hen is 1958 rutbrocht wurrn, sien eerst Roman, The Poorhouse Fair, de vun Bewahner vun en Altenheim vertellt, en Johr later (för de dorför schreben Roman Home kunn he kien Verlag finnen). en tweet Söhn un de tweete Dochter wurrn 1959 un 1960 boren. 17 Johr leev Updike in Ipswich, wat de Vörlaag för de Oort Tarbox in sien Roman Ehepaare (Couples, 1968) weer. De meesten vun sien Romans spelen in Neuengland, so ok de Roman The Centaur (1963), en Vader-Söhn-Vertellsels mit völ Mystik, un The Coup (1979), de Ik-Vertellsels över de Ex-Diktater vun en fiktiv afrikaansch Land.
1976 wurrn Updike un Mary Pennington schett; 1977 hett he in tweete Ehe Martha Bernhard heiraadt un hett mit hör un de hör dree Söhn in Georgetown (Massachusetts) leevt. De folgend Johrteinten weer anfüllt mit produktiv Schrieverarbeit. Tallriek Priesen un Utteknungen, so as 1982 de Pulitzer-Pries för Bessere Verhältnisse un de Faulkner Award, spegeln den Spood wedder.
John Updike is an en Krebserkrankung storven.
De Rabbit-Reeg
Beröhmt wurr Updike mit de Roman Rabbit, Run (dt. Hasenherz), de 1960 utgeven eersten Band ut de Rabbit-Reer. Updike lhett de oorsprünglich Faaten vun sien Verleger bearbeiten laaten, um eventuell to verwachten Probleme wegen sexuell anstößig Szenen to vermieden. To de Reeg vun veer Romans un en längeren Vertellsels gehört neben Rabbit, Run, Rabbit Redux (dt. Unter dem Astronautenmond), Rabbit is Rich (dt. Bessere Verhältnisse), Rabbit at Rest (dt. Rabbit in Ruhe) un de Vertellsels Rabbit Remembered (dt. Rabbit, eine Rückkehr).
De Bände ut de Reeg sünd in’ Afstand vun meest genau 10 Johr rutbrocht wurrn un schildern in de Teitafstännen dat Leven vun de Figur vun Harry „Rabbit“ Angstrom, de an de Highschool en Basketball-Star weer un dissen vergangenen Ruhm nie överwinnen kann. Weder dat Eheleven mit sien Fru Janice, noch de Söhn Nelson un uk nich Liebesaffären, sien Arbeit, sien Riekdom oder sien Ruhestand könnt hüm vun de Drööm afbringen, dat dat Leven noch wat anners hergeven moot, at dat wat he hett. Disse deepsittend Untofreedenheit föhrt dorto, dat he immer mol ut sien Leven utbreken will (mol mehr, mal weniger), aber ok to tatsächlich Fluchten un persönlich Revolten. Aber he kummt immer weer torüch to sien Fru un de Existenz vun de lüttje Stadt Brewer, da Updike nah sien Heimatstadt Reading nahtekend hett
Updike is dat mit disse Reeg beter as all anner Schriever gelungen, de butere, materielle Entwicklung vun de USA as ok de Verännerungen vun de amerikaansch Befindlichkeiten tüschen de laat 50er Johren un de Johrdusendwennen intofangen, poetisch genau to beschrieven und genau to analyseeren.
Gedichte
Utwahlbände in Düütschland: