cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anastasiya Kuzmina
Biographie
Bi de Olympischen Winterspielen 2014 in Sotschi wunn se hör tweet Goldmedaille in' Sprint (ditmal vör Olga Wiluchina un Wita Semerenko. To dat Enn vun de Saison hett se van' 4. bit to'n 7. April 2014 bi dat Arctic Circle Race, en 160km-Langdistanzrennen up Gröönland an den Start gahn un hett dat Rennen as Tweet achter Niviaq Chemnitz Berthelsen afslooten.
Huerfano
Huerfano betekent
Allan Wagner
Allan Wagner is de Naam von
Thomas Sprague
Thomas Sprague is de Naam von
Nettelbarg
Nettelbarg is en lütten Oort in de Gemeen Winsen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Tönnhusen mit bi. De Hüüs an de Drager Straat höört bi de Oortschop Lassrönn bi.
Andreas Brehme
Andreas Brehme (* 9. November 1960 in Hamborg-Barmbek) is en ehmalger düütsch Footballspeler.
Nettelbarg
Geografie
De Oort liggt in de Binnenmasch von Ilmenau un Elv. An Nettelbarg vörbi löppt de Ilmenaukanaal. Fröher leeg de Oort en poor hunnert Meter af von de Ilmenau. Eerst as in de Johren 1886 bet 1890 de Ilmenaukanaal anleggt worrn is, hebbt se den Kanaal direkt an Nettelbarg langs boot. De Slüsengraven münnt bi Nettelbarg in’n Ilmenaukanaal. An de Münn von’n Slüsengraven liggt en Schöppwark. In’n Westen liggt dat Naturschuulrebeed Ilmenau-Luh-Daal.
Andreas Brehme
De Afwehrspeler speel van 1965 bit 1980 bi HSV Barmbek-Uhlenhorst un wessel denn för een Saison to’n 1. FC Saarbrücken. Van 1981 bit 1986 speel he för den 1. FC Kaiserslautern, dornah van 1986 bit 1988 FC Bayern München. Ansluutend wessel he för veer Johr to Inter Mailand, denn noch een Saison bi Real Saragossa, bevör he van 1993 bit 1998 noch mal bi Kaiserslautern spelen dee. In 301 Bundsligaspelen hett he 50 Doren schaaten.
Nettelbarg
Geografie
De Naveröörd sünd Draag in’n Noordoosten, Tönnhusen in’n Oosten, Sangenstää in’n Süüdoosten, Bossel in’n Süden, Winsen in’n Süüdwesten un Lassrönn in’n Noordwesten.
Andreas Brehme
För de düütsch Natschonalmannschap hett he van 1984 bit 1994 insgesamt 86 Lännerspelen maakt un dorbi acht Doren schaaten. Brehme hett an de Weltmeesterschapen 1986, 1990 un 1994 deelnommen un wurr mit de düütsch Mannschap 1990 Weltmeester, wobi he dat Siegdoor per Elfmter scheeten dee. Ok bi de Football-Europameesterschapen 1984, 1988, 1992 weer he dorbi, as ok bi dat Olympisch-Footballturnier 1984.
Nettelbarg
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Winsen in’n Kanton Winsen höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
Griesinger
Griesinger is de Familiennaam von
Nettelbarg
Verwaltungsgeschicht
De Oort is an’n 1. Juli 1972 as Deel von de Gemeen Tönnhusen mit de Gemeenreform in Neddersassen an de Gemeen Winsen kamen.
Fenter Township
Fenter Township betekent
Drywood Township
Drywood Township betekent
Lönnberg
Lönnberg is de Familiennaam von
Lönnberg betekent ok
Costilla County
Historie
De Kreis is 1861 grünnt worrn.
Emil Arguelles
Mario Arguelles (* 4. Juli 1972) is en Avkaat ut Belize.
Costilla County
Demografie
Vun de 3.663 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.312 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 10.748 US-Dollar. 1.708 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 320 Minschen maakt. 26,70 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Emil Arguelles
Leven
Arguelles is 1972 boren un weer toeerst op dat St. John’s College in Belize-Stadt. He hett bet 1993 an de Marquette University in Milwaukee Politikwetenschoppen studeert un düt Studium mit en Bachelor of Arts afslaten. Von dor güng he för en Studium von de Juristeree an de University of the West Indies in Cave Hill (Barbados) un hett dor 1996 sien Bachelor of Laws maakt. An de Norman Manley Law School in Mona (Jamaika) hett he denn sien Certificate of Legal Education maakt, dat he 1998 kregen hett.
Nettelbarg
Religion
Nettelbarg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Winsen.
Emil Arguelles
Leven
He hett en egen Kanzlie in Belize (Arguelles & Company LLC) un weer ok Kroonavkaat. He is Maat von de Belize Bar Association (Avkatenvereen von Belize) un weer dor ok in’n Vörstand aktiv. He weer ünner annern von 2013 bet 2014 Viez-Präsident von de Bar Association. Ok in de Industrie- un Hannelskamer von Belize hett he sik inbröcht un he weer Direkter von dat Belize Tourism Board. För de Republik Polen is he von 2004 bet 2019 Honorarkunsel ween.
Arguelles weer von’n 14. März 2008 bet 3. Februar 2012 ünner Premierminister Dean Barrow Spreker von dat Repräsentantenhuus von Belize.
He is verheiraadt mit Amanda Arguelles un hett een Kind.
Ehren
2009 hett he von’n Präsident von Guatemala, Álvaro Colom, den Orden Presidencial kregen.
Nettelbarg
Religion
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Winsen tostännig.
Weertschop un Infrastruktur
In’n Süüdoosten von Nettelbarg leeg fröher en lütten Haven an’n Ilmenaukanaal. Disse Haven weer bet 1995 in Bedriev.
Verkehr
Dör Nettelbarg löppt de Landsstraat 217, de in’n Noordoosten na Draag, Drennhusen, Elvstörp, Stoov un Swinn geiht un in’n Süüdwesten na Winsen. In’n Oosten geiht de Kreisstraat 2 na Tönnhusen, Hunnen un O’rshusen un denn na de Bundsstraat 404 to.
De nächste Autobahn is de Autobahn 39 (Afsnidd Hamborg–Lümborg). De Opfohrt 4 Winsen-Oost liggt so fiev Kilometer in’n Süüdwesten von Nettelbarg an de K 84.
De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Winsen an de Bahnlien Hamborg–Hannover. Von 1912 bet 1966 harr Nettelbarg ok en egen Bahnhoff an de Bahnlien Winsen–Meschacht.
Costilla County
Demografie
59,61 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 6,88 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 60,91 % vun de Minschen Witte, 0,79 % Swarte, 1,01 % stammt ut Asien un 0,14 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,48 % sünd Nakamen vun Indianers. 29,46 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 5,21 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 67,59 % vun de Lüüd ansehn.
Verwaltungsgemeenschop Redwitz an der Rodach
In de Verwaltungsgemeenschop Redwitz an der Rodach in’n Landkreis Lichtenfels, Böverfranken, Bayern, hebbt sik düsse Gemenen tohoopslaten, üm jemehr Verwaltungssaken uttoföhren:
Seet von de Verwaltungsgemeenschop is Redwitz an der Rodach.
Bet 31. Dezember 1979 hebbt to de Körperschop ok noch de Marktgemeen Marktzeuln un de Gemeen Hochstadt am Main tohöört. De beiden Gemenen sünd to’n 1. Januar 1980 to de Verwaltungsgemeenschop Hochstadt-Marktzeuln tohoopgahn.
Johann Ernst Rist
Johann Ernst Rist (* 15. Mai 1637 in Wedel; † 22. Oktober 1696 in Bremervöör) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Rist is 1637 as dat öllste von fiev Kinner von Elisabeth, borene Stapel (* vör 1609-27. Juli 1662), un den Pastoor Johann Rist (8. März 1607-31. August 1667) boren. He hett sik 1652 an de Universität Rostock inschreven. Von 1653 bet 1656 weer he op dat Akademische Gymnasium in Hamborg. 1656 hett he sik an de Universität Helmstidde inschreven un 1658 an de Universität Leiden. Vör 1663 hett he sik en Tied lang in Kiel ophollen.
He is 1670 von Carl Gustav Wrangel as Verwalter un Amtmann för dat Slott un dat Amt Bremervöör insett worrn. Woneem Rist sik in de Tied ophollen hett, as Bremervöör von 1675 bet 1680 na’n Bremen-Veerner Feldtog von Truppen von dat Förstbisdom Mönster besett weer, is unbekannt. Nadem de Besatters aftagen sünd, is Wrangel sien Lehn an de Kroon von Sweden trüggfullen. Sweden hett Rist denn aver as königlichen Amtmann wedder insett. 1680 harr he interim ok dat Amt as Landsyndikus in Bremen-Veern.
1685 hett Rist den Börgermeester Bremer in Bremervöör den eenstelligen Hoff Freedag för 400 Rieksdaler afköfft. Ünner Rist is 1690 ok dat Jordebook tohoopstellt worrn, dat de Rechten un den Besitt in dat Amt Bremervöör vertekent.
Loir-et-Cher
Loir-et-Cher [lwa.ʁ‿e.ˈʃɛːʁ] is en Bezirk in de franzöösche Region Centre.
Dor kummt een Schipp
Dor kummt een Schipp mit den Ünnertitel Plattdüütsch Gesangbook is en handlich plattdüütsch Gesangbook för de Lutherschen un reformeerten Karken in de Gegenden vun Düütschland, wo Platt snackt warrt. Up 384 Sieten finnt sik dor 260 plattdüütsche Karkenleder. Rutgeven is dat vun de Arbeitsgemeenschop vun plattdüütsche Pastoren in Neddersassen. Rutkamen is dat 1991 in den Verlag vun de Misschoonshannel Harmsborg. 2009 hett dat Book en drüdde Uplage sehn. De is rutbröcht wurrn vun Anita Christians-Albrecht un Walter Scheller.
Wat dor in steiht
De Deel mit de Leeder is unnerdeelt in 27 Afsnitten. Dor finnt sik 260 Leeder in, dormank ok seven Leeder „ut de kathoolsche Kark“. To de Leeder mit all Strophen sünd de Melodien (tomeist mit bloß eene Stimm) afdruckt.
In den Anhang staht de Borns in (S. 360-375), dorto weert na dat Alfabet de hoochdütschen Leeder vertekent, de dor översett wurrn sünd (S. 376-379) un denn kümmt noch en Woort achteran vun Paster Heinrich Kröger ut Soltau.
Wie dat Book tostannkamen is
Heinrich Kröger schrifft in sien „Nahwoort“, wie dat Book tostanne kamen is:
Primääratmosphäär
Een Primäärathmosphäär is een Atmosphäär vun een Planeet, de sik dör Akkretschoon vun gaasföörmlich Mass vun de Akkretschoonsdisk vun de Planeten eer Sünn billt hett. Planeten so as Jupiter un Saturn hebbt Primääratmosphären. Düsse Atmosphären sünd teemlich dick in'n Verliek to Sekundääratmosphären, as de Eer de hett. De Primääratmosphäär güng verlustig bi de terrestrischen Planeten vunwegen de Kumbinatschoon vun Böverflachtemperaturen, Atoommass un de Fluchtgauigkeid vun de Planeten.
Lönnecker
Lönnecker is de Familiennaam von
Andrea Wagner
* Andrea Wagner, öösterrieksche Filmeditorin,
Coos County (Oregon)
Coos County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Oregon. He hett 63.043 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 4.144 km². De Sitt vun de Verwalten is in Coquille.
Historie
De Kreis is 1853 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 62.779 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 27.700 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.547 US-Dollar. 36.430 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 6.712 Minschen maakt. 14,75 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Westsamländisch
Westsamländisch is e Deel vom Nedderpreußische, wat tom Nadadietsche jehäärt. Et wurd oder watt in Astpreiße jeschabbert. Westsamländisch wurd oder watt westlich von Keenigsbarg jeschabbert un heft oder hebbd e Jrenz mit dem Ostsamländische. Dor jeev et, andersch denn in'n dem Samländsche sien Rest fä (ich) gehe, (ich) stehe usw. jon, schton. Et O fää R watt lang. Dor jifft et ick sint fää ick sie un tije fää tiahn. Gegen de Ordenstiet sien End kehmen lettisch-kurische Fischä nah Neukuhren, Großkuhren un Kleinkuhren am Eewa.
William Sprague
William Sprague is de Naam von
* William Sprague (1799–1856), US-amerikaanschen Politiker,
Coos County (Oregon)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 91,97 % vun de Minschen Witte, 0,31 % Swarte, 0,90 % stammt ut Asien un 0,17 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,41 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,06 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 3,17 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 3,40 % vun de Lüüd ansehn.
St. Augustine
St. Augustine betekent
Karl Wien
Karl („Karlo“) Wien (* 10. September 1906 in Würzborg; † vermootlich 14. Juni 1937 an' Nanga Parbat) weer en düütsch Bargstieger.
Leven
Karl Wien, Söhn vun den Universitätsperfesser un Physiker Wilhelm Wien, de 1911 den Nobelpries för Physik kreeg, studeer nah dat Abitur 1924 an dat Wilhelmsgymnasium München Geographie an de Ludwig-Maximilians-Universität in München un wurr sülvst Dozent.
Wien hett sien eerst Bargerfohren in den Alpen maakt, wo hüm tosommen mit Willo Welzenbach de Eerstbegahn vun de Noordwand vun den Großglockner gelung. Tüschen 1924 un 1928 weer he mehrmals Aktivenvörstand vun den Akadeemschen Alpenvereen München. Buterhalv vun Europa hett he mehrere Besöök nah Afrika un in de Himalaya-Region maakt. So hemm he un Erwin Schneider 1928 de Eerstbestiegen vun den Pik Lenin in' Pamir schafft, mit 7134 Metern de dormals hööchst besteegen Barg. 1931 weer he Liddmaat vun de Kangchendzönga-Expeditischon ünner de Leitung vun Paul Bauer. In' Rahmen vun de Sikkim-Expeditschoon 1936 gelung Wien tosommen mit Adolf Göttner de Eerstbestiegen vun den 6888 Meter hooch Siniolchu.
Een Johr later wurr Karl Wien dorto utsöcht, de Düütsch Nanga-Parbat-Expeditschoon 1937 up den „Schicksalsbarg vun de Düütschen“ antoführen. Dat weer de nee Versöök vun de Eerstbestiegen vun den Nanga Parbat, nahdem in' Rahmen vun de Düütsch Nanga-Parbat-Expeditschoon 1934 teihn Bargstieger – Alfred Drexel, Uli Wieland, Willo Welzenbach, Willy Merkl as ok söss Sherpas – to Dood keemen. In de Nacht van' 14. up den 15. Juni 1937 hemm Wien un sien Kameraden in dat Lager IV kampeert, as sück en gewaltige Ies- un Schneelawine vun de Séracs vun den Rakhiot-Gletscher lösen un de Bargstiegers verschütten dee. Söben Düütsche un negen Sherpas keemen bi dat Unglück to Dood, blots de Expeditschonsdokter Uli Luft hett in en deeper Lager överleevt. Disse Katastrophe gellt bit hüüd as dat gröttste Unglück up en Achtduusender. Nah dat Bekanntwurrn vun dit Unglück, hett Paul Bauer, de Baas vun de Düütsch Himalaya-Stiften, en Expeditschoon to dat Bargen vun de Lieken organiseert.
Frisé
Frisé is de Familiennaam von
Crowley County
Historie
De Kreis is an’n 29. Mai 1911 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 5.518 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.469 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 12.836 US-Dollar. 3.022 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 463 Minschen maakt. 11,83 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
14,65 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,05 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 48,7 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 82,95 % vun de Minschen Witte, 7,05 % Swarte, 0,82 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,59 % sünd Nakamen vun Indianers. 4,77 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,81 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 22,54 % vun de Lüüd ansehn.
Lönnqvist
Lönnqvist is de Familiennaam von
Cave Hill (Saint Michael)
duum|Gebüüd von de Universität duum|Wahnhüüs för Studenten Cave Hill is en Oort in’n Bezirk Saint Michael von Barbados. Dat is en Vöroort von de Hööftstadt Bridgetown un liggt üm un bi veer Kilometer von dat Stadtzentrum von Bridgetown weg in’n Noordwesten nich wied af von de Westküst von dat Eiland.
Na Noorden to liggt Wanstead, na Oosten Rock Dundo, na Süüdoosten St. Stephens, na Süden Black Rock un na Westen Lazaretto.
Riverview Township
Riverview Township betekent
Röömsch Riek
miniatur|hochkant=1.4|De Mythos vun Rom siene Grünnen: De Wulfstiff suugt [[Romulus und Remus]]
miniatur|hochkant=1.4|Dat Röömsche Riek un siene Provinzen, as dat an’n gröttsten weer, unner Kaiser [[Trajan in dat Johr 117]] miniatur|hochkant=1.4|Dat Röömsche Riek 125, unner Kaiser [[Hadrian (Kaiser)|Hadrian]] miniatur|hochkant=1.4|Um Rom rüm in de Antike [[Gustav Droysen: Allgemeiner Historischer Handatlas, 1886]] miniatur|[[SPQR|S.P.Q.R.: Senatus Populusque Romanus („Senaat un Volk vun Rom“), dat Hoheitsteken vun de Röömsche Republiek.]] miniatur|Dat [[Kolosseum in Rom]]
Röömsch Riek, latiensch Imperium Romanum (vun dat Staatsrecht her weer de antike Naam „Senatus Populusque Romanus“ (S.P.Q.R.): „De Senaat un dat röömsche Volk“) is de Naam för de Länner un Gemarken, de twuschen dat 8. Johrhunnert v. Chr. un dat 7. Johrhunnert n. Chr. vun de Römers, vun de Stadt Rom oder vun den röömschen Staat regeert wurrn sünd. Ganz klaare Sche’en na de vörröömsche Tied un ok na dat Riek vun Byzanz hen könnt dor nich bi tagen weern. De Aart vun de Herrschop in dat Riek hett sik mit de Johrhunnerte mehrmols ännert. Toeerst is dat en Monarkie ween. Denn is dat umwannelt wurrn in ene Republiek un noch later in en Kaiserriek. As dat unner Kaiser Trajan in’t Johr 116 an’n gröttsten ween is, hett sik dat Röömsche Riek utreckt över Länner up dree Kontinente rund um de Middellannsche See to. Dat lang vun Gallien un grote Deele vun Britannien bit to de Gemarken rund um de Swarte See to hen.
Hannel, Kunst un Kultuur hefft in de Tied vun dat Riek in Deele vun sien Rebeet up en unbannige Hööchde stahn. Dat scholl noch Johrhunnerte duern, ehr in Europa un Noordafrika wedder so veel Lüde leven döen.
Jole
JOLE is afkört för
Röömsch Riek
Översicht över de Geschichte
De Geschichte vun dat Röömsche Riek lett sik groff in veer Afsnitte updelen:
Tecumseh Township
Tecumseh Township betekent
Jole
Jole is de Familiennaam von
Röömsch Riek
Königstied un fröhe Republiek
In dat Ole Rom sülms is över dat Johr vun de Grünnen seggt wurrn, dat weer twuschen 814 un 728 v. Chr. ween, de meisten menen, dat weer um 750 v. Chr. rum ween. De bekannte Tahl 753 v. Chr. (Ab urbe condita), de laterhen dat offizielle Johr vun de Stadt ehre Grünnen wurrn is, geiht torüch up den Gelehrten Marcus Terentius Varro, de vun 116 bit 27 v. Chr. leevt hett. De öllsten Sporen vun Wohnstäen up den Grund vun de latere Stadt Rom sünd ut dat 10. Johrhunnert v. Chr. to finnen, man de eersten Henwiese, datt dat dor en Stadt geven hett, stammt ut dat leste Drüddel vun dat 7. Johrhunnert v. Chr..
Verscheden Legennen wüllt de röömsche Königstied tohopenknütten mit de Geschichte vun Troja. So schöllt de Trojaners, de den Krieg överleevt hefft, vun Anchises sien Söhn Aeneas (de Mudder weer Venus) up en lange Seefohrt vun Lüttasien na Latium föhrt wurrn sien. De öllsten Stücke vun düssen Mythos sünd vun Timaios vun Tauromenion överlevert wurrn. Later hett de röömsche Dichter Vergil to de Tied vun Kaiser Augustus dor dat Natschonalepos vun de Römers vun maakt, dat weer de Aeneis.
Wat de Kultuur angeiht, hefft de Etruskers bannig up de Römers inwarkt, ok allerhand greeksche Saken sünd över de Etruskers na de Stadt Rom kamen. De etruskischen Tahlen, de greeksch-etruskische Schrift, wo later dat Latiensche Alphabet vun wurrn is, de etruskische Religion mit Lebberspikeleern (Haruspizium) un Vagelspikeleern un de Aart un Wiese vun dat Gräffnis sünd so up de Römers tokamen. Um 500 v. Chr. hefft sik de Römers free maakt vun de Etruskers ehre Hand un Herrschop un Rom hett sülms jummers mehr en Rull speelt in Italien. De leste röömsche oder etruskische König Tarquinius Superbus („Tarquinius de Stolte“) schall in dat Johr 509 v. Chr. vun dat röömsche Volk un sien Anföhrer Lucius Iunius Brutus ut Rom verdreven wurrn sien. Dat warrt vertellt, een vun siene Söhns harr en Römerdeern mit Naam Lucretia Gewalt andaan. Man dat Johr 509 is wohrschienlich nich histoorsche Wohrheit. Mag angahn, datt is later so upschreven wurrn, as wiest weern scholl, dat to desülvige Tied, as in Athen um 510 v. Chr. de Peisitratiden fullen sünd, in Rom de Könige ok fullen sünd. Wohrschienlich is, na de Siet vun de Historie hen, dat Königriek eerst gegen 475 v. Chr. umwannelt wurrn in de Röömsche Republiek („res publica“: „de apentliche Sake“).
De röömsche Staat is mit de Johre grötter wurrn un hett sik jummerloos ännert. Polybios, wat en greekschen Gelehrten weer, hett seggt, Rom weer in düsse Tied en Mengelmoos ut Monarkie (Ämter, as Konsul), Herrschop vun den Adel (Senaat) un Demokratie (Comitia).
Dat böverste Amt in’n Staat hett toeerst en „Praetor“ utöövt, later weern dat jedet Johr twee Konsuln. De harrn de böverste Amtsgewalt in’e Hand un stünnen in den Cursus honorum ganz bovenan. De Senaat, wo sik de röömsche Adel in versammeln dö, speel en grote Rull. Denn geev dat ok noch en Reeg vun Konventen, wo dat Volk in tohopenkeem, dat weer de Comitia, de sunnerlich in de Fragen vun Krieg un Freden wichtig weer un in Rechtspreken. De eerste enigermaten fixe Punkt in de röömsche Geschichte is dat Dalleggen vun dat Twölftafelgesett um 450 v. Chr. rüm.
De Middelpunkt vun de röömsche Republiek weer dat Forum Romanum. Dor sünd de Lüde tohopenkamen, wenn dat um Fragen vun de Politik, vun den Gloven un vun soziale Saken güng. Dormols hett sik ok de Upbo vun de röömsche Sellschop rutbillt, wo in de neegsten Johrhunnerte bloß man suutje wat an ännert wurrn is. Bovenan stünnen de olen Familien vun Rom. Dat weern de Patriziers, de Land besitten döen un in de Politik dat Seggen harrn. De meisten Inwahners vun Rom weern de so nömmten Plebejers (Plebs). De dröffen bloß man in Deele vun de Politik mitsnacken. Slaven sünd nich as sülvstännige Minschen ankeken wurrn, man as „Warktüüg mit Sprake“. Se hefft keen Rechte harrt, man dat weer jem mööglich, free to weern. Wie dat twuschen Plebejers un Patriziers lopen dö, weer in dat Klientelsystem regelt.
Toeerst dröffen bloß man de Patriziers een vun de hogen Ämter in’n Staat annehmen. Dor konnen se sik denn mit sehn laten vör de Lüde. Wehrplicht hett dat avers för all Börgers geven, all mössen se vundeswegen ok in’n Krieg trecken. Man na langen Striet sünd de Plebejers 367 v. Chr. in Saken vun de Politik meist liek stellt wurrn. Liekers hefft dat bloß man en paar Familien schafft, ut de Plebejers hooch to kamen in de Böverschicht.
Rom breedt sik ut in Italien
Rom is toeerst bigahn, sik in Middelitalien ut to breden. Dor is de Etruskerstadt Veji 396 v. Chr. bi erovert wurrn. Man ok Daalsläge hett dat geven. In dat 4. Johrhunnert hett sunnerlich de „Gallierstorm“ unner Brennus deepe Sporen in de Römer ehre Seelen torüch laten. Dor is de Slacht an de Allia an’n 18. Juli 387 v. Chr. bi as „Dies ater“ (swarten Dag) in de Geschichte vun Rom ingahn. Denn güngen de Samnitenkriege los (343 – 341 v. Chr.; 326- 304 v. Chr. un 298- 290 v. Chr.). Vun 340 – 338 v. Chr. is denn ok to’n tweeten Mol Krieg gegen de Latiners föhrt wurrn. Amenne weern de Bündnisse vun Rom wiet vertwiegt över Italien. Mit verschedene Stämme ut Italien hett Rom en Bund slaten. Dor hefft de Lüde vun düsse Stämme avers nich dat Röömsche Börgerrecht bi kregen. An Stäen, de vun de Strategie het wichtig weern, hett Rom Kolonien anleggt. 320 v. Chr. maakt de Römers ehre eerste Kolonie (colonia) op. Dat is Luceria in Apulien. 312 v. Chr. warrt de Appsche Straat (Via Appia boot, as dat de Censor Claudius Caecus anseggt hett.
As düsse Johre to Enne weern, stünn Rom dor as en dannigen Staat mit en Armee, de toslahn konn. De Grundlagen weern leggt, nu scholl de Staat grötter weern. In düsse Johre weern de Mächte, de sik up de Halfinsel vun Italien gegen Rom stellen konnen, de Etrusker ehre Stadtstaten nöördlich vun Rom, de Kelten in dat Siedland vun den Po-Stroom un de Kolonien vun de Greken in’n Süden.
In dat 3. Johrhunnert v. Chr. hett Rom sik denn dörsetten konnt gegen de Samniten un annere itaalsche Stämme. Lütt bi lütt is de ganze Halfinsel Rom in’n Schoot fullen, bloß Böveritalien nich, wat eerst later daalslaken wurrn is). In’n Süden hett de Republiek um 275 v. Chr. rüm de doren greekschen Stadtstaten innahmen. Vördem weer dat glückt, den hellenistischen Hegemon Pyrrhus vun Epiros af to slahn. 280 v. Chr. harrn de Römers Krieg anfungen gegen de greeksche Kolonie Tarent. De Tarenters hefft na den König Pyrrhos vun Epirus ropen. De keem na Italien mit 25.000 Mann. He konn de Römers bi Ausculum verdriewen, man siene Verluste sünd so hoog, dat he seggt hett: "Noch mol so een Sieg, denn bün ik verloorn." Dor kümmt de Snack vun den Pyrrhussieg vun af. 275 v. Chr. drievt de Römers Pyrrhus ut Italien rut.
As Rom sik nu avers in’n Süden breedt maken dö, stött de Republiek dor an de Hannelsrepubliek vun Karthago, de bitherto fründlich över Rom dacht harr. Man nu lööp allens up de Punische Kriege to.
De Punischen Kriege
De Eerste Punische Krieg (264-241 v. Chr. güng los, weil Rom sik nich holen harr an de Afspraken, wie dat mit Sizilien wieter gahn scholl. Rom möök sik breed bit an de Grenzen vun Karthago siene Macht. Dat is in Karthago as Provokatschoon ankeken wurrn un so hett Karthago mit siene Flott de Römers vun See her angrepen. As de Römers dor slahn wurrn weern, hefft se slank ehre Flotte utboot. Nu güng dat hen un her un dat geev woll ok Daalsläge för Rom, man amenne hefft se de karthaagsche Flott mehrmols slahn un sunnerlich in Sizilien Foot faten konnt. In’n Fredensverdrag hett Karthago all sien Besitt up Sizilien (un later ok Sardinien un Korsika) verlaren. Vun dor af an harr de Politik in Karthago dat man bloß noch dor up afsehn, düsse Nedderlage un ehre Folgen ut to glieken. Dat Huus vun de Barkiden, wat in Karthago veel to seggen harr, hett denn in Hispanien en Aart vun karthaagsche Kolonie upboot. Düsse Kolonie stünn in’n Striet gegen Rom mit an de Siet vun de Karthagers.
In’n Tweeten Punischen Krieg (218-201 v. Chr.) hett nich veel fehlt, un Karthago sien Feldherr Hannibal harr Rom up’e Knee dwungen. Grund för den Krieg weer, datt Hannibal de greeksche Kolonie Saguntum in Hispanien inslaten harr un ehr amenne ok innehmen konn. Saguntum harr averst en Bündnis mit Rom slaten. Rom verlang nu, Karthago scholl sien Strategen Hannibal utlevern, man Karthago speel dor nich mit. Dor verklaar Rom den Krieg. Hannibal marscheer in Italien in. He nehm dor den Weg öber dat Land bi. Eerst güng he dör Süüdgallien dör, denn kladder he mit siene Armee över de Alpen un full in Italien in. Een na’nanner hett he dor en ganze Reeg vun röömsche Armeen toschannen maakt. Sunnerlich de Nedderlage in de Slacht vun Cannae (216 v. Chr. hett de Römers kullen. Dat weer de dullste Nedderlage in de ganze röömsche Geschichte bit dorhen un dat seeg so ut, as wenn numms gegen Hannibal ankamen konn. Man amenne hett Hannibal to minn Lüde bi sik harrt un mit de Logistik weer dat ok swaar. Todem hefft verscheden Süken siene Truppen angrepen. Besunners hett Hannibal dat nich henkregen, de „Foederati“ (Bundsgenoten) vun Rom up siene Siet to trecken un en Spleet twuschen Rom un jem to kriegen. So harr Hannibal faken en Slacht wunnen un bleev man doch alleen. Amenne hett de röömsche Feldherr Scipio in dat Johr 204 v. Chr. siene Truppen na Afrika översetten laten un hett dor gegen Hannibal wunnen in de Slacht bi Zama (202 v. Chr.). Nu weer dat mit Karthago siene Macht toenn. Rom hett siene Kolonie Hispanien as en nee Provinz övernahmen un Karthago hett all sien Besitt buten Afrika un siene Flotte verlaren.
Gegen de Greken ehre verschedenen Rieke
Na de beiden wunnen Punischen Kriege över Karthago hett Rom nu in de westliche Middellannsche See alleen dat Seggen harrt. Rom weer nu en junge Seemacht. Karthago möss bannig veel Geld betahlen un de Sülver-Bargbo in Hispanien hett dor ok mit to bidragen, datt dat Rom an nix fehlen dö. Vun 200 v. Chr. af an misch Rom ok mit in dat Machtspeel vun de hellenistischen Grootrieke ut Alexander den Groten sien Arv. De verschedenen Grootmächte harrn sik jummerlos in’e Klatten. Rom hett sik denn mit dat Huus vun de Antigoniden anleggt un in de Johre vun 200-197 v. Chr. in Grekenland ingrepen. De Republiek woll den makedoonschen König Philipp V. un sien Infloot ut Grekenland rutholen.
As verscheden Staten ut Lüttasien Rom um Hölp bidden döen, is de Röömsch-Syyrsche Krieg utbraken, de vun 192-188 v. Chr. duern dö. Dor güng dat bi gegen dat Seleukidenriek unner Antiochos III.. Nadem Rom wunnen harr, möss düsse König sik den gröttsten Deel vun sien Besitt in Lüttasien begeven. „De Facto“ is Rom nu ok Vörmacht in de Kuntreien vun de ööstliche Middellannsche See wurrn. As Makedonien denn versöch, de ole Hegemonie wedder up’e Been to stellen, geev dat Krieg. 168 v. Chr. sünd de Makedonen endgüllig unnerkregen wurrn. Ehr Königriek is denn tweislahn wurrn un 148 v. Chr. in en röömsche Provinz umwannelt wurrn. 146 v. Chr. keem ganz Grekenland in röömsche Hand. Vun 27 af an is dat in de röömsche Provinz Achaia umwannelt wurrn.
Karthago, Pergamon, Syrien un Ägypten
In den Drüdden Punischen Krieg (149-146 v. Chr. hebbt se Karthago endgüllig ünnerkregen. De Stadt, de vördem al wedder up’e Beene kamen weer, wurr nu heel un deel to Dutt maakt. Dat Land dor umto is denn to de nee röömsche Provinz Africa maakt wurrn. Pergamon is dör en Arvverdrag 133 v. Chr. röömsche Provinz wurrn. Just so güng dat 64/63 v. Chr. den Rest vun dat Seleukidenriek in Syrien. Dat weer to swack to’n Överleven un so hett Pompeius dat slankweg in de Provinz Syria umwannelt. Bloß dat Riek vun de Ptolomäers in Ägypten hett eerst Mol siene Unafhängigkeit beholen, ofschoonst as en röömsch Protektorat. Man 30 v. Chr. is dat denn ok in’t Röömsche Riek upgahn. Bloß an de ööstlichen Grenzen na dat Partherriek hen güng dat för Rom nich fudder. Un so scholl dat för de neegsten Johrhunnerte ok blieven. Hier harr Rom en liek starken Gegenspeler funnen.
Revolutschoon un Börgerkrieg
Vun de Midden vun dat 2. Johrhunnert af an is de Republiek vunwegen de Binnenpolitik in ene Krise kamen. Amenne is de denn tolopen up de Röömschen Börgerkriege un den Unnergang vun düsse Form vun’n Staat. Achtergrund vun de Krise weer toeerst, dat na Reformen ropen wurrn is, sunnerlich in de Landweertschop. An un for sik dröff keen röömschen Börger mehr as 500 Iugera Land besitten. Man nu geev dat doch unbannig grote Landgöder. Nu sünd de Lüttbuern unner Druck kamen un mössen faken ehre Höve verkopen. En groten Deel vun de Landlüde sünd utpovert ween un sünd na de Städer trocken. De Grootbuern sünd jummers grötter wurrn. Up de annere Siet geev dat avers ok Plebejers, de in’n Hannel to Geld kamen weern. De wollen nu mehr Rechte hebben. So sünd de Bröer Tiberius Sempronius Gracchus un Gaius Sempronius Gracchus an de Macht kamen. Se hefft de so nömmte Gracchische Reform up’e Been stellt. Dor scholl de Landbesitt mit reformeert weern un de utpoverten Lüde schollen an Land un Geld kamen. Man gegen düsse Reform hefft sik de konservativen Krinken vun de Senators up’e Achterbeene stellt. Twee Parteien hefft sik billt: De Popularen, de sik för de Plebejers un Lüttbuern insetten döen, un de Optimaten, de Partei vun den konservativen Adel. De Parteien sünd gegen’anner angahn un wollen beide ehre Politik dörsetten gegen de annern. Tiberius Gracchus is an’e Siet brocht wurrn un sien Broer Gaius hett sik süms 121 v. Chr. umbrocht. Up de Straten geev dat Moord un Doodslag un allerhand Lüde sünd ut politische Grünn an’e Siet maakt wurrn. Bovenhen gnarr dat in de Balken vun Rom sien Bündnissystem un 91 v. Chr. is de so nömmte Bundsgenotenkrieg utbraken. De duer bit 89 v. Chr.. Amenne hefft all röömsche Bundsgenoten dat Röömsche Börgerrecht kregen. Glieks achterher is 88 v. Chr. de gruuliche Vesper vun Ephesus utbraken. Dor sünd in Lüttasien Teindusende vun Röömsche Siedlers bi an’e Kant maakt wurrn. Vundeswegen is Rom in den Krieg tagen gegen König Mithridates VI. vun Pontos un hett em na en mehrjöhrigen Krieg unner kregen.
miniatur|[[Gaius Iulius Caesar]]
Sulla un Pompeius
Na düsse Geschichten güng dat los mit den Röömschen Börgerkrieg. Dor stünnen sik wedder Popularen un Optimaten gegen över (Marius, Cinna, Sulla). Sulla hett wunnen un hett en Diktatur upricht’. Dor woll he de Herrschop vun den Senaat wedder mit stark maken. Man lange duer dat nich, denn hett Sulla Bott geven un de olen Kräfte füngen wedder an mit den Striet. Jummerloos is de Republiek na binnen hen swäcker wurrn, man in desülvige Tied is se in de Butenpolitik allerbest togange kamen un hett sunnerlich dat Seleukidenriek daalslaken un den Osten dör Gnaeus Pompeius Magnus nee up’e Reeg brocht.
Dat Triumviraat
De Krise in de Herrschop vun den Senaat is amenne düütlich wurrn in dat eerste Triumviraat, wat in dat Johr 60 v. Chr. tostann kamen is. De grote Suldaat Gnaeus Pompeius Magnus, den siene Verdeenste de Senaat nich gellen laten woll, Gaius Julius Caesar, de hooch rut woll, un de rieke Marcus Licinius Crassus hefft sik tohopendaan. Caesar hett twuschen 58 un 51 v. Chr. as en Feldherr in den Gallischen Krieg Gallien bit an den Rhien hen unner siene Föte peddt un innahmen. Nadem Crassus in en Kriegstog gegen dat Partherriek to Dode kamen weer, hefft sik de vörmoligen Frünnen Caesar un Pompeius in’e Haare harrt üm de Macht in’n Staat un sünd dor gegen’anner in’n Krieg tagen (49-46 v. Chr.). Pompeius stünn dor up de Siet vun den Senaat bi. Toeerst hett Caesar den Westen vun dat Riek unner siene Kuntrull kregen, man denn hett he gegen Pompeius an’n 9. August 48 in de Slacht bi Pharsalos in Grekenland wunnen. Pompeius möss utkniepen un is denn, nich veel later, in Ägypten an’e Siet bröcht wurrn. Caesar hett denn Kriegstöge in Ägypten, Lüttasien, Afrika un Spanien unnernahmen un dor de lesten Republikaners bi slahn. Dor is de Republiek denn tosamen stört. 46 v. Chr. hett Caesar den Juliaanschen Klenner inföhrt. In’n Februar 45 v. Chr. hett sik Caesar to’n „Diktater up Levenstied“ utropen laten.
De fröhe Kaisertied (Dat Prinzipaat)
miniatur|[[Augustus, de eerste Kaiser vun Rom]] Octavian harr dat, just so, as Caesar, dor up afsehn, datt he alleen regeer. Man he hett dat anners anpackt, as Caesar un hett dat nich mit eene Diktatuur versöcht. He hett veelmehr de ole republiekaansche Verfaten vun de Form her in Kraft laten. Siene Positschoon hett he dor mit afstütt, datt he verscheden Ämter övernahmen hett, sunnerliche Vullmacht sik geven laten hett un besunners den Befehl över wichtige Provinzen mit allerhand Legionen vun Suldaten dor bi. Allens unner de ole Verfaten un ohn dor wat vun af to breken. Den olen Adel ut’n Röömschen Senaat konn he dor to bringen, siene Herrschop gellen to laten, tomol de wichtigsten Republikaner-Familien al ut’n Weg rüümt weern. De Senaat hett Octavian as „Princeps“ ankeken, as „den Staat sien eersten Börgersmann“. So hett Octavian en Aart vun Herrschop tohopenschostert, de doch man duchtig verschelen dö vun dat, wo dat de ole republikaansche Verfaten up afsehn harr. Vundeswegen warrt düsse Aart vun Herrschop ok „dat Prinzipaat“ nömmt. In dat Johr 27 v. Chr. hett Octavian vun den Senaat den Titel „Augustus“ kregen.
Ok in de Kaisertied sünd veel Saken bestahn bleven, de in de res publica inricht wurrn sünd. Dor höört de cursus honorum (de Senaat) to, ok de Verwaltung vun de Provinzen un de Preesterschop. Uppersten Preester (Pontifex maximus) is averst nu de Kaiser ween. De Ämter ut de Tied vun de Republiek hefft sik wannelt vun Ämter, wo een wat mit to seggen harr, to Ämter, wo dat bloß noch um de Verwaltung gahn is. De Sellschop in de Republiek hett anfungen, sik to ännern, un unner Augustus konnen Lüde vun en ne’en Slag upstiegen in den Stand vun en Senator un sunnerlich vun en Ridder („Eques“). De Kaisers hefft dat Recht harrt, Ridders to beropen un hefft dor so mit för sorgt, datt de Scheden mank de sozialen Gruppen nich toslaten bleven sünd. De Kaiser konnen ok den Rang vun en Patrizier an en plebeejschen Senator verlehnen. Blangenbi is dat ok för en Nich-Börger eenfacher wurrn, dat Börgerrecht vun Rom to kriegen.
To düsse Tied hett dat Imperium Romanum al över all Länner rund um de Middellannsche See to regeert. Ok de Westen un de Süden vun Germanien hefft to dat Röömsche Riek tohöört. Augustus harr dat ok dor up afsehn, dat Riek na Noordosten hen ut to breden, man dor is nix vun wurrn dör de Varusslacht in’t Johr 9 an’n Osning oder bi Kalkrees. Dor weer den Varus siene dree Legionen slahn wurrn dör den Cherusker Arminius, de later in Düütschland den Naam vun „Hermann“ kregen hett. Varus hett sick denn in sien Swert stött. Dorvun is he doodbleven. Un Augustus bleef blots över, to seggen "Varus redde legiones", wat soveel heet as "Varus, giff mi mien Legionen wedder trüch". Denn harrn de Römers keen Lust mehr op Germanien.Later hett sik Augustus dor mit tofreden geven, de Grenzen af to sekern. An düsse Grenzen stünn meist de ganze Armee, de ut Suldaten vun Beroop bestünn, un de 300.000 Mann stark ween is.
In de Tied vun Augustus sünd veel neemoodsche Saken inföhrt wurrn. Unner annern is dat Volk in’t ganze Riek tellt wurrn. Straten un Verkehrswege sünd utboot wurrn un Weertschop un Kultuur hefft bleiht („Augustus siene Klassik“). De Tahl vun Provinzen is grötter wurrn un de röömsche Kultuur is bit in de butersten Provinzen henkamen. Up de eene Siet is dormols versöcht wurrn, de olen Inrichtungen ut de Tied vun de Republiek to bewohren, up de annere Siet gung dat doch wieter up den Weg na en modernen Grootstaat, de nich mehr bloß vun de Stadt Rom afhangen dö. Augustus hett sik dree Johre lang in Gallien upholen un is gor nich na Rom gahn, um dor up’n Throon to sitten. Sien Nafolger is sogoor de meiste Tied up Capri ween. Siene Herrschop stunn up so stevige Beene, datt he dat nich mehr nödig harr, in Rom to ween un en Oog up den Senaat to smieten.
center|miniatur|hochkant=4.0|[[Forum Romanum, in der Midden de Sulen vun Saturn sien Tempel, achtern rechts dat Kolosseum, 2005]].
Augustus harr den Tiberius to’n Söhn annahmen. He folg em ok na. Tiberius gellt as en vigelienschen Charakter. In sien Binnersten föhl he sik woll noch as en Republikaner. As Herrscher geev he sik dor mit tofreden, de Grenzen af to sekern. Sien Nafolger is denn Caligula ween. He hett bloß man dree Johre lang regeert un warrt as eersten Vertreder vun den „Cäsarenwahn“ ankeken. Hüdigendags warrt nich allens glöövt, wat Sueton över em schreven hett, man dat bedutt doch nich, dat he för’n goden Kaiser holen warrt. Nadem Caligula an’e Siet maakt wurrn is, is Claudius Kaiser wurrn. En betern harr sik just nich funnen. An un for sik konn de Throon nich arvt weern. Unner Claudius is Britannien to dat Riek mit to kamen. Later denn ok noch Thrakien, wat avers al vördem en afhängigen Staat ween weer. Na Claudius keem denn Nero up den Throon. Em is allerhand vörsmeten wurrn, to’n Deel ok eerst lange na siene Tied dör en christliche Brill un so gellt he as en Düvel vun Minss. Man ok heidnische Schrievers, de dat mit den Senaat holen döen, hefft nix Goods över em seggt un de moderne Forschung sütt dat wiethen ok nich anners. So schall he sik um dat Militär nich sunnerlich scheert hebben. Nero sien Dood in dat Johr 68 hett en Enne maakt an dat Huus vun de Juliers un Claudiers. Düt Huus stamm vun twee vun de öllsten Familien vun den Adel iin de Stadt Rom af. Vun Nero sien Enne af an scholl dat anners weern: In de Tokumst is man meist keen Kaiser mehr ut en ole Familie ut de Stadt Rom kamen.
De hoge Kaisertied
In dat eerste Veerkaiserjohr is dat eerstmol duchtig dör’nanner gahn, man denn hefft de Flaviers de Macht in’e Hand kregen. Alltohopen hefft se ehre Sake goot maakt. Kaiser Vespasian hett in dat Johr 70 en Upstand in Judäa dör sien Söhn Titus daalpedden laten. Vespasian hett de Finanzen vun dat Imperium wedder up Schick bröcht un de Grenz na Osten to gegen de Parthers afsekert. An un for sik hett Vespasian allerhand tostanne kregen. As he in dat Johr 79 sturven is, hett sien Söhn Titus den Throon övernahmen. To siene (korte) Tied hett dat en Reeg vun Katastrophen geven, as dat Utbreken vun den Vesuv un allerhand Süken. Man Titus hett sik dor oorntlich mit rumslahn un is dor woll mit toranne kamen. Avers al in dat Johr 81 weer he dood un sien Broder Domitian is em nafolgt. Tacitus un Sueton maalt den sien Bild in düstere Farven, vunwegen datt he sik mit den Senaat in’e Plünnen harr, man he is dörchut ganz goot torecht kamen un hett ok henkregen, datt de Verwaltung slanker arbeiden dö. Man in’t Johr 96 is he dor över strumpelt, datt de Hoff sik gegen em verswaren harr.
miniatur|De [[Trajansuul in Rom mit Biller ut de Dakerkriege]]
Nu keem de Tied vun de Adoptivkaisers. Se güng mit Nerva los un warrt allgemeen as de beste Tied vun dat Imperium ankeken. De Macht vun Rom stunn up de Hööchde, just so siene Kultuur. De Kaisers hefft sik meist mit den Senaat afsnackt un ok bi de Staatsordnung vun dat Prinzipat is dat bleven. An’n gröttsten is dat Riek unner Nerva sien Nafolger Trajan in dat Johr 117 ween. Trajan stamm nich ut Italien, man he keem ut de Provinz, ut Hispanien. Dormols is he as optimus princeps fiert wurrn, as „besten Kaiser“. He hett Kriege gegen de Dakers maakt un weer mit siene Armee unnerwegens gegen de Parthers. Dat Riek reck nu (vun Noord na Süüd) vun Schottland bit na Nubien un (vun West na Oost) vun Portugal bit na Mesopotamien. Man dat duer nich lang un de Länner ööstlich vun den Euphrat-Stroom mössen wedder upgeven weern. Trajan weer de Vörweser vun Hadrian, de en kloken Minschen weer un de dat mit de Kultuur vun de Greken harrt hett. Nu is dat Imperium na binnen hen stärker wurrn un de Zivilisatschoon, de Kultuur un de Technik bleihten. So keem dat, dat ok de junge christliche Gloven sik allerwegens in dat Riek utbreden dö. Hadrian klemm sik dor achter, datt de Grenzen afschott’ wurrn sünd dör gode Wallanlagen, as den Hadrianswall in Britannien. Ok möök he de Grenzen na Osten to dicht oder kört jem af. Dat gifft avers moderne Historikers, de smiet den Kaiser vör, he harr nich goot up dat Riek siene Finanzen keken. Worraftig dükert al in’e Feern de Anfang vun en Weertschopskrise up, man allto dull is dat to siene Tieden noch nich ween.
Denn güng dat leeger. De Germanen harrn dat Wannern kreegen. Un denn sünd to'n Bispeel de Alemannen vun de Oostsee na Süden trocken un över den Limes. Anno 395 harr Theodosius denn dat Riek deelt, nu geef dat een Weströömsch Riek un en Oströömsch Riek.
De Markomannen un Bajuwaren hebbt sick Öösterriek un Bayern haalt. De Goten hebbt sik vun den Süden vun Sweden opmaakt un sünd eerst an de Oostsee. Se hebbt sik denn in de Westgoten un de Ostgoten deelt. De Westgoten sünd - later ok mit de Wandalen eerst na Italien un denn na Spanien. De Wandalen hebbt sick denn Afrika holt. De Ostgoten sünd denn na Italien. Dat Wannern keem nich bloots so. Dor weern de Hunnen, de sünd vun Asien na Westen un harrn 'n Slag Germanen vör sik herdreewen. 451 sünd se denn in Gallien slaan woorn.
Lönnroth
Lönnroth is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Lönnrot.
Andreas Wagner
Andreas Wagner is de Naam von
* Andreas Wagner (1871–1928), düütschen Politiker,
Waveland Township
Waveland Township betekent
Seraphina
Kiek ok bi: Serafina.
Loire (Bezirk)
Loire [lwaːʁ] is en Bezirk in de franzöösche Region Rhône-Alpes.
Sveinbjörn Beinteinsson
duum|Sveinbjörn bi en [[Blót in’n Johr 1991]] Sveinbjörn Beinteinson (* 4. Juli 1924 in Grafardalur an’n Borgarfjörður; † 23. Dezember 1993 in Dragháls í Svínadal) harr groot Inwark, dat ’t wedderupleven germaansch Hedendom in Iesland as ene offischelle Religion gellen deit. He was de Grünner un bet to sien Dood ok de Allsherjargoði un Leidsmann van de Ásatrúarfélagið. Butendem was he en Dichter van Rímur.
Leven
Sveinbjörn wahn sinleevdag as en Schaapsbuur in Svínadalur in West-Iesland. He wurr den 4. Juli 1924 boren up en Hoff in Grafardalur in Svínadalur an’n Borgarfjörður nöördlik van Reykjavik. He was de Suhne van de Buur Beinteinn Einarsson ut Litlabotni un sien Wiev Helga Pétursdóttir ut Dragháls. He was dat jüngst van acht Kinner. He un siene Broders un Sösters weern recht verschelen. Man se alle harrn de Leevde to de Natuur un de Glöven an Landvættir un annere Wesen, gemeensam. In sien Jöögdtied trock de Familje denn up den Hoff, wo siene Modder up boren wurr, in Dragháls i Svínadalur cirka 5 km westlik van Grafardalur. As en twintig Johrn oolen Keerl köff Sveinbjörn sik egen Veh. He free Svanfríður Hagvaag in 1965. Se harrn twee Suhns.
Allsherjargoði
In’n Winter 1971-1972 grünn Sveinbjörn en Grupp van twälf Lüüd met Intresse för’t germaansche Neehedendom. 1972 grünn he denn de Ásatrúarfélagið un he wurr de höögst Good. Düsse Baantje harr he bet he to sien Dood in’n Johr 1994. Sien Upfolger wurr Jörmundur Ingi Hansen. As Sveinbjörn dood bleev harr de Gruppe bummelig 130 Liddmaten. Ok wenn de Ásatrúarfélagið to düsse Tied blot en lüttje Tahl van Liddmaten harr, was düsse Grupp en belangriek un wichtig Vörbild för de Billen van anneren Ásatrú-Gruppen in de noordschen Länner, Groot-Britanien, Duitskland un de USA.
Övrigt
Sveinbjörn was politsch aktiv bi de Prostesten gegen de NATO ehr Plään Kernwappen up Iesland to stationeern.
Hellfritzsch
Hellfritzsch is de Familiennaam von
Bachenbrook
Bachenbrook betekent
Pratt Township
Pratt Township betekent
Lonquich
Kiek ok bi: Longuich.
Justin Bartha
Justin Lee Bartha (* 21. Juli 1978 in Fort Lauderdale, Florida) is en US-amerikaansch Schauspeler.
Bartha fung sien Karriere bi de Film 1996 as Produkschoonsassistent in Analyze This (dt.: Reine Nervensache) an. 1999 geev he sien Schauspeeldebüt in Tag. 2003 weer Justin Bartha bi de Körtfilm Highs and Lows Speelbaase. 2004 weer he in National Treasure (dt.: Das Vermächtnis der Tempelritter) to sehn un 2008 in de Sequel dorto National Treasure: Book of Secrets (dt.: Das Vermächtnis des geheimen Buches).
Lonquimay
Lonquimay betekent
John Hanning Speke
thumb|John Hanning Speke John Hanning Speke (* 4. Mai 1827 in Jordans bi Ilchester; † 15. September 1864 bi Bath) weer en britischen Offizier, de dree Expeditschonen na Afrika maakt hett.
1854 weer he bi de Expeditschoon vun Richard Francis Burton na Somalia mit dorbi, he hett bi enen Angreep vun Inheemsche swore Wunnen afkregen. 1855 weer he in’n Krimkrieg.
1856 wull Burton ene Expeditschoon na Oostafrika maken, de Borns vun’n Nil to finnen. Speke weer wedder sien Partner. Vun Sansibar ut maken se sik op’n Padd na’t Binnenland. Se hebbt denn den Tanganjikasee funnen. Burton weer temlich krank un müss en Puus maken, dorüm hett Speke denn vun dor ut ene Expeditschoon na Noorden alleen maakt. He hett dorbi en groten See funnen, den he Viktoriasee döpen dee. Speke un Burton sünd denn mit den Rest vun ehr Expeditschoon trüch na de Küst.
Speke weer wat fröher wedder in England, denn Burton müss sik an de Küst noch en beten verhalen vun de swore Reis. Speke hett in disse Tiet groot Opsehn in England hatt un hett överall vertellt, dat he de Borns vun’n Nil funnen hett. Burton wull dat nich glöven, he segg, Speke harr ja blots denn See sehn un kunn ja gor nich weten, ob dor würklich de Nil rutfleten dö. As Burton in England ankeem, dor harr de Königlich Geograafsche Gesellschop al Speke utwählt en ne’e Expeditschoon na den Viktoriasee antoföhren. Burton föhl sik övergangen.
In’n Oktober 1860 güng Speke tohoop mit James Augustus Grant vun Sansibar ut los. Se sünd an de Westküst vun’n Viktoriasee langs un hebbt an de Noordsiet en groten Stroom funnen, de ut’n See rutkümmt. Se hebbt 1862 dor ok Mutesa I., den König oder Kabaka vun Buganda, drapen. Se hebbt den Ripon-Waterfall funnen. Se sünd denn na Gondokoro in’n Süden vun’n Sudan reist. Dor hebbt de beiden Samuel Baker un siene Fro drapen un sünd denn trüch na England.