Friedrich_Hölderlin
Wirkung
Doröver herut hett sück de siet de Upkloren as medizinisch Disziplin formeerend Psychiatrie mit den Minschen Hölderlin ünner psychologischen un psychopathologischen Aspekten befaat. Utgahn vun mager Överleefern un präägt dör de literarisch verarbeiteten Erfohrungen vun Tiettüügen, bleev de Wahnsinn vun Hölderlin bit 1900 en Randnotiz in' psychiatrischen Diskurs. Dat Interesse an en eendüüdig Diagnose gung dorbi tonächst nich vun de Psychiatern, sonnern völ mehr vun Literaturwetenschaplern ut. De Germanist Franz Zinkernagel hett in' Interesse vun en Utsluss vun de as „krank“ to wertenden – un dormit för de Gesamtutgaav to verwerfenden (wiel „sinnlosen“) – Gedichte den Tübinger Psychiater Robert Eugen Gaupp mit de Fraag bemüht, de nipp un nauen Tietpunkt vun de Erkrankung fast to maken. Gaupp wedderum het sien Assistenten Wilhelm Eichbaum Lange, de bi Emil Kraepelin to Dementia praecox (later: Schizophrenie) promoveert harr, dormit beupdragt. De hett woll nich de bit hüüd verschullen Krankenhistorie funnen, de Justinus Kerner up Updrag vun Autenrieths führt hemm moot, aber immerhin dat lütt Rezeptbook, de bit hüüd eenzig Born över de Behandlung vun Hölderlin in dat Tübinger Klinikum. In sien 1909 rutbrocht Arbeit „Hölderlin“ vertrett he vör den Achtergrund vun en positivistische Wetenschapsverständnis vun psychiatrisch Krankheitskategorien in' Stil vun Kraepelin de Upfaaten, dat Hölderlin af Mai 1801 an en schizophrenen Erkrankung lieden dee. Sowohl in nah de Ansicht vun Lange as ok vun Zinkernagel weer dormit de Upfaaten verbunnen, dat de literarisch Arbeiten vun Hölderlin af dissen Tietpunkt as „sinnfree“ intoordnen ween. En ut hüüdig Sicht nich blots fraagwürdig, sonnern untolässig Utsaag. De Sinnhaftigkeit vun en sückser Ünnernehmen hett all 1915 Norbert von Hellingrath, Herutgever vun de eerst historsch-kritischen Utgaav vun de Warken vun Hölderlin wedderspraaken. Denn, so sien Argument, de geistigen Produkte vun en „Geistesgestörten“ könnt (ok för Geistesgesunde) ok sinnutwiesend ween. Ähnlich hett sück ok Karl Jaspers mit sien berühmt wurrn Utspröök: „ Es ist unfruchtbar, auf Hölderlin'sche Dichtungen grobe psychopathologische Kategorien anzuwenden.“ ütert. Allerdings bleev Jaspers, as de meest Psychiater bit in de 80er Jahre rin, in sien Thematiseeren vun Hölderlin düppeldüüdig. Brisanz wunn de Kontroverse mit de Biographie vun Pierre Bertaux 1978. Dorin vertrett he de Ansicht, dat de Wahnsinn vun Hölderlin Utdruck vun de hüm drohend politischen Verfolgung ween weer, de Hölderlin to dat Spelen vun en Verrücktheit sotoseggen dwungen harrn. Bertaux sien Biographie wunn ok vör den Achtergrund vun de in de westlichen Sellschoppen sück afspelend intensiv kritischen Utnannersetten mit de Institutschoon „Psychiatrie“ Popularität. Denn se transporteer Ansichten vun de Anti-Psychiatrie, ofschons Bertaux de nich explizit vertreden dee, un dormit Hölderlin in de Midden vun de kulturellen Debatten. Ok wenn Hölderlin sück seker – hierin anner Minschen, de an en schizophrenen Störung erkrankt sünd, vergliekbor – allzu unleevsam Minschen dör en Överdrieven vun de eegen Verrücktheit vun' Liev hollen hett, geiht dat Leegen vun en swoor psychischen Erkrankung vun Hölderlin to wiet. Dat wiest sück bispeelhaft in de Nürtinger Pleegschapsakten, de indrucksvull Breefen vun Erich un Lotte Zimmer enthollen. Se wurrn eerst in de 90er Johren opdeckt. Man moot aber ok generell fasthollen, dat historsch rückblickend Utseggen mit Hülp vun tiethistorsch un hannelnsorienteert Ordnungen, as de jeweiligen psychiatrischen Klassifikationssystemen, grundsätzlich unseker is. Todem is dat ut hüüdig psychiatrischer Sicht vullkommen unnödig, en psychische Störung as bispeelswies en Schizophrenie utsluuten to mööten, blots um annehmn to können, dat de laaten un laatest Warken vun Hölderlin sinnvull un ästhetisch ansprööksvull Kunstwarken sünd. Aktuell literaturwetenschaplich Ünnersöken beleggen nahdrücklich die hooch Qualität un sinnträchtige Eegenstännigkeit vun sien laat un laatsten Gedichte.