cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brown County (Minnesota)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 97,82 % vun de Minschen Witte, 0,10 % Swarte, 0,41 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,12 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,91 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,63 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,03 % vun de Lüüd ansehn.
Makedonien (greeksche Region)
duum|Dor liggt de Region Makedonien in Grekenland Makedonien, ok Mazedonien, (up Greeksch: Μακεδονία, Makedonía), hen un wenn ok Ägäis-Makedonien oder Süüd-Mazedonien (Up Bulgaarsch: Егейска Македония или Южна Македония, Egeyska Makedoniya ili Juzhna Makedoniya) is en Region in den Norden vun Grekenland. Dor hannelt sik dat um de Deele vun de ganze Region Makedonien bi, de hüdigendags in Grekenland liggen doot. De annern Deele höört vundagen to dat sülvstännige Noordmakedonien. En lüttjeren Deel vun Makedonien is vundagen ok Deel vun Bulgarien, noch lüttjere Stücke vun de Region höört to Albanien un Serbien.
De greeksche Region Makedonien besteiht ut Westmakedonien un Zentralmakedonien mit ehre ganzen Bezirke, un dor to noch ut de dree westlichen Bezirke vun de Oostmakedonien un Thrakien. Tolest höört dor ok noch de autonome Mönksrepubliek Athos to.
De gröttste Stadt vun de greeksche Region Makedonien is Thessaloniki. Se is ok Makedonien sien weertschopplich un kulturell Zentrum. thumb|rand|De verscheden Deele vun de Region Makedonien. De Deele, de to Grekenland tohöört, liggt unnen an'n de See|right
Geografie
Makedonien is 34.177 km² groot. Dor is dat de gröttste geograafsche Region (gr. geografiko diamerisma γεωγραφικό διαμέρισμα) vun Grekenland mit. In Norden grenz dat an Albanien, Noordmakedonien un Bulgarien. In’n Westen grenzt dat an de greeksche Verwaltungsregion Epirus un in’n Süden an Thessalien. In’n Osten grenz Makedonien an den Nestos-Stroom an dat greeksche Thrakien. In’n Süden vun Makdedonien liggt de Agäische See un dat Eiland Thasos. Up Makedonien siene gemarken liggt Grekenland sien gröttst Stück Deepland.
Klima
Dat Klima in Makedonien is kontinental. An de Küsten warrt dat präägt vun de Middellannsche See. Anners, as in de annern Kuntreien in Grekenland is de Winter in Makedonien tämlich kull un dat gifft allerhand Neddersläge. Vorjohr un Summer sünd warm, dat regent man wenig un de Sunne schient duchtig (mehr, as 2.000 Stunnen in’t Johr).
Inwahners
In Makedonien leevt 2.625.681 Inwahners. Dor leevt 76,82 Inwahners mit up een km². De Inwahnerschop in Makedonien hett sik sunnerlich in dat 20. Johrhunnert heel un deel ännert, as grote Volksgruppen twuschen Lüttasien un Makedonien hen un herschaven wurrn sünd. Gegen de annern Regionen in Grekenland over, hett Makedonien en starke Egenoort. To’n Deel liggt dat an de Historie, man een Grund is ok de Wettstriet twuschen Thessaloniki un Athen. Dat warrt dor vun snackt, dat Politikers ut Makedonien sunnerlich „makedoonsche“ Egenorden vor to wiesen harrn.
De grote Mehrheit vun de Inwahners sünd hüdigendags Greeksche Makedoniers. Dor höört ok en ganzen Deel vun Greken to, de ehre Vorwesers in de 1920er Johre as Pontus-Greken ut Lüttasien verdreven wurrn weern un de den Platz vun de Nichgreken innahmen hefft, de nu ut dat greeksche Makedonien utsiedelt wurrn weern. . Man dat gifft jummers noch en lüttje slawo-makedoonsche Minnerheit, sunnerlich in de Präfekturen Kilkis un Florina. Hen un wenn finnt sik ok noch lüttje Gruppen vun Aromunen, Meglenorumänen un Armeniers.
Ocko I. tom Brok
Ocko I. tom Brok (de Broke; * um 1345; † 7. August 1391) weer as Nahfolger vun sien Vader Keno I. tom Brok Hööftling vun dat Brokmer- un dat Auerkerland in Oostfreesland.
Nah de Överleeferung hull he sück in de 1370er Johren in Italien up un wurr dor, nahdem he sien Kriegs- und Hoffdeensten afleist harr, dör Königin Johanna I. vun Neapel to‘n Ridder slahn. Nah de Dood vun sien Vader 1376 keem Ocko etwa 1378 in sien Heimat torüch. Nah swoor Kämpen tegen Folkmar Allena hett he eerstmals meest dat gesamte Oostfreesland ünner sien Landsherrschap vereenigt. 1391 wurr he dicht bi sien Auerker Borg ümbrocht.
Ocko I. tom Brok weer mit Foelke Kampana vun Hint (in‘ Volksmund Quade Foelke nömmt) verheiraadt. Ut disse Ehe stammen:
Öldst, aber illegitimer Söhn weer Widzeld tom Brok, († 25. April 1399), de sien Vader nah de sien Ermordung in de Hööftlingsfunktschoon nahfolg.
Leo Tolstoi
thumb|200px|Lew Tolstoi (1908) up en Foto vun [[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski|Prokudin-Gorski]]
Leo Tolstoi, mit vullstännigen Naam Lew Nikolajewitsch Graaf Tolstoi (Russisch: Лев Николаевич Толстой; * 9. September 1828 in in Jasnaja Poljana bi Tula; † 20. November 1910 in Astapowo, hüdigendags Lew Tolstoi in den Oblast Lipezk), is en Schriever ut Russland ween. Siene groten Warke „Krieg un Freden“ un „Anna Karenina“ sünd Klassikers mank de Romane vun den Realismus.
Kinnertied un Jugend
miniatur|left|Huus, wo Tolstoi in boren is
Bi’n Militär
Vun 1851 af an hett he as Fähnrich bi ene Brigade vun de Artillerie in den Zaren siene Armee bi den Krieg in’n Kaukasus mitmaakt. Vun düssen Krieg un wat he dor beleevt hett, hett he in siene fröhen vertellen schreven (u. a. De Kosaken). Nadem de Krimkrieg utbraken weer, hett he 1854 den Stellungskrieg in de Festung Sewastopol mitmaakt, de dormols belagert wurrn is. De realistischen Berichte ut düssen Krieg hefft em as Schriever al fröh bekannt maakt.
För en Reform in de Pädagogik un Hochtied
thumb|Tolstoi 1856 Vunwegen, datt he sik mit Pädagogik befaten dö, is Tolstoi 1857 un 1860/61 in verschedene Länner in Westeuropa reist. He hett dor Künstlers, as Charles Dickens un Iwan Sergejewitsch Turgenew besöcht, man ok Pädagogen, as Friedrich Fröbel un Adolph Diesterweg. As he torüchkeem na Russland, hett he versöcht, en Reformpädagogik up to boen un hett Dorpsscholen inricht’ na dat Vörbild vun Jean-Jacques Rousseau. Vun 1855 af an hett he mol in Jasnaja Poljana, mol in Moskau un mol in Sankt Petersborg leevt. To eene Verwandte an den Zarenhoff hett he schreven:
Tolstoi streev dor nich toeerst na, de Besten ut to söken, nee, he harr dat dor up afsehn, för de verscheden Kinner de beste Bildung ut to finnen, je nadem, wie verscheden de ok weern. Den Zaren siene Verwaltung hett Tolstoi siene Scholen avers tomaakt, man Tolstoi bleev dor bi un söch en nee Pädagogik. He hett Leseböker schreven för Kinner. Dor schollen se ut Vertellen över Geschichte, Physik, Biologie un Religion lehren, wat goot is un wat se doon un wat se laten schollen. Mit sien „Alphabet“ hefft Generatschonen vun Kinner in Russland bit in de 1920er Johre in’e Grundscholen lehrt. He hett dor duchtig mit inwarkt up de Reformscholen un Fre’en Scholen, as Summerhill.
1862 hett Tolstoi de 18 jöhrige Sofja Andrejewna Behrs ut en düütschen Stamm heiraat. Mit ehr hett he alltohopen 13 Kinner harrt. In de Johre dornah hett he de monumentalen Romane „Krieg un Freden“ un „Anna Karenina“ schreven. Düsse Warke hefft em överall in de Welt beröhmt maakt. In sien Dagebook hett he in de Midden vun de 1850er Johre schreven: „Dat gifft wat, dat mach ik noch mehr lieden, as dat Gode: Dat ik beröhmt bün“.
Tolstoi ännert sik
thumb|Leo Tolstoi, en Porträt vun [[Iwan Kramskoi, 1873]] Nu hett Tolstoi in de ganze Welt veel gullen. För em füng dor en Tied mit an, wo he nich wüss, wo he up to scholl. He föhl sik, as weer he „an’n Afgrund ankamen“. As he 1882 in Moskau dor mitmaakt hett, as dat Volk tellt wurrn is, hett he mitkregen, dat de Arbeiders dor noch elenniger leven döen, as de Buern. He weer ganz dör’nanner un versöch dor gegenan to gahn, datt de Lüde dat platte Land verlaten döen, um in’e Stadt to gahn. So hett he Hölp organiseert för Buern, de ehre Aarnt miss slahn weer. He söch en Sinn för sien Leven un keem dor jummers wieter bi rüm. So hett he sik dat Smöken, den Alkohol un de Jagd begeven („Gruuliche Vergnögens“) un hett sik insett för Lüde, de vunwegen ehrn Gloven oder ut politische Grünn verfolgt wurrn sünd. He besöch in’t Kaschott Lüde, de dor inseten döen, wiel se bi de Suldaten nich mitmaken wollen. De ganze Tied över hett he fudder schreven.
Tolstoi hett allerhand Theater
thumb|left|Lew Tolstoi in en Bild vun [[Ilja Jefimowitsch Repin (1887)]] thumb|Leo Tolstoi sien Graff
In dat Utland is Tolstoi for’n groten Schriever ankeken wurrn, man in Russland weer dat anners. Vun 1882 af an hett de Polizei en Ooge up em smeten. De Schriften „Miene Biecht“ un „Wo mien Gloven in besteiht“ sünd glieks, as se rutkamen weern, verbaden wurrn. Över Tolstoi is rümsnackt wurrn, he harr dat in’n Kopp kregen.
Tolstoi un de Karken
As sien Roman „Uperstahn“ rutkamen is, hett de Hillige Synod em in’n Februar 1901 exkommunizeert. Unner annern weer de Synod de Meenung, datt he
Tolstoi meen, datt geev an sik keene Wunner un sunnerlich konn he dor nix mit anfangen, datt in dat Avendmahl dat Brood in dat Fleesch vun Christus verwannelt weern scholl. Tolstoi hett dor nix vun torüch nahmen. He hett in en Breef an den Synod schreven: „De Karken ehre Lehr stimmt vörn un achtern nich tosamen un is en Löög, de nich goot is för de Minschen…Meist allens is tohopenkleiten groven Höhnergloven un Töverkraams.“
Tolstoi un de Sozialismus
Dorvun, dat de Sozialismus dat up ene Diktatur vun dat Proletariat afsehn harr, hett Tolstoi nix holen:
He woll afsluuts up en anstännige Moral up to, man dor steek he mit sien Geweten in’e Bredullje. Denn he stamm ja sülms ut de rieke Böverschicht, de he vörsmieten dö, se scheer sik bloß um sik sülms. Dat Leven vun düsse Lüde- un ok sien egen Leven- düch em ohne Sinn. So fraag he sik, wat denn gellen dö un Bestand harr un he keem dor up, dat weer de Neegstenleevde, de nich na Grund un Oorsaak fragen dö, un de Gewaltlosigkeit. So is Tolstoi in siene laten Johre as en Anarchisten ansehn wurrn, den siene Wuddeln in de Religion ehrn Grund harrn. Anhängers, de em bewunnern döen, hefft up siene Gedanken denn den so nömmten Tolstojanismus utspunnen. Man Tolstoi sülms hett dor nix vun weten wullt.
Dat warrt seggt, Tolstoi sien Wark harr mit den Weg free maakt för de Russische Revolutschoon vun 1905. Sien Fründ Wladimir Stassow hett em an’n 18. September 1906 schreven:
De Staat hett sik Tolstoi nu ohn gesetzliche Grundlaag vörnahmen. 1908 is sien Huus dörsöcht wurrn un all Texte, de dor to finnen weern, hefft se mitnahmen. To desülvige Tied hett he ok in siene Familie jummers mehr Theater harrt. Mit siene Fro güng dat hen un her. As se dat aflehn, siene Warke an Egendom vun dat ganze russische Volk an to sehn, so, as he dat in sien Testament schreven harr, hett Tolstoi siene Familie, tohopen mit sien Dokter un siene jungste Dochter, verlaten un en leste Reise, na’n Süden to, maakt. Up düsse Reise hett he en fürige Lung kregen un is an’n fröhen Morgen vun’n 20. November 1910 in en Bahnwächterhuus up den Bahnhoff vun Astapowo sturven. De Weltpresse umlager em dor. Twee Dage later is he in Jasnaja Poljana inkuhlt wurrn. Ofschoonst sien Testament güllig weer, her de Justiz vun Russland dat Egendom an siene Warke wedder siene Fro tospraken.
Anners wat
duum|Lew Tolstoi 1 Rubel 1988
Leo Tolstoi is in Russland mit twee moderne Münten ehrt wurrn:
Eddie Lang
thumb|Eddie Langs [[Gibson L-5]] Eddie Lang (* 25. Oktober 1902 in Philadelphia, Pennsylvania; † 26. März 1933 in New York City, eegentlich Salvatore Massaro) weer en US-amerikaansch Jazz-Musiker. He gellt as de eerste Virtuose vun de Jazz-Gitarr un droog to sien Tiet den Ökelnaam „Mr. Guitar“.
Mit elf Johren harr Lang Geigenünnerricht. Een vun sien Schoolfrüenden weer de Geiger Joe Venuti, mit de he later faken tosommen uptreden is. All fröh verdeen Lang sien Geld as Profimusiker; he speel Geige, Banjo un Gitarr. He weer Liddmaat vun verscheden Bands in’n Noordoosten vun de USA. Enn‘ 1924 bit Anfang 1925 hett Lang in London arbeit un leet sück denn in New York daal.
Lang speel mit Venuti in‘ Duo, in de Blue Four (ünner annern mit Frank Trumbauer) un 1931 in en gemeensam leit All-Star-Band (mit Benny Goodman un Jack Teagarden). Buterdem arbeit he bi Louis Armstrong, Adrian Rollini, Roger Wolfe Kahn un Jean Goldkette. 1929 keem he to dat Orchester vun Paul Whiteman. Mit Venuti harr he 1930 en körten Upträe in Whitemans Film The King Of Jazz.
As Bing Crosby vun Whiteman weggahn is, gung Lang as Begleitmusiker mit hüm. Mit Crosby harr he 1932 en Upträe in de Film The Big Broadcast. Ünner dat Pseudonym Blind Willie Dunn hett Lang en Rieg vun legendären Duo-Upnahmen mit den Blues-Gitarristen Lonnie Johnson makt. Eddie Lang is mit blots 30 Johren an de Folgen vun en Mandeloperation storven. Eddie Langs Speel gellt as en vun de wichtigst stilistisch Inflooten up Django Reinhardt.
Williams River
Williams River betekent
Kiek ok bi: Bill Williams River.
Eddie Bracken
Eddie Bracken (* 7. Februar 1915 in Astoria, New York, as Edward Vincent Bracken; † 14. November 2002 in Montclair, New Jersey) weer en US-amerikaansch Schauspeler.
Leven
In dat Öller vun negen Johr fung all sien Theaterkarriere an. 1940 weer he in Too Many Girls neben Lucille Ball un Ann Miller eerstmals up de Kinolienwand to sehn. Wiels den Tweeten Weltkrieg wurr he dör Filme as Sensation in Morgan’s Creek (1944) un Heil dem siegreichen Helden (1944) to’n Star. 1953 hett he aber Hollywood weer verlaaten un sien Karriere an’ Broadway fortsett. In de letzte Johren vun sien Karriere hett he noch mal Rullen in de Kummedien Kevin – Allein in New York un Juniors freier Tag övernommen
He weer mit siet 1939 Connie Nickerson bit to de hör Dood in’ August 2002 verheiraadt un harr mit hör fiev Kinner. Eddie Bracken is in’ November 2002 an de Folgen vun en Operatschoon storven.
Utteknungen
He kreeg twee Steerns up den Walk of Fame (1651 Vine Street un 6751 Hollywood Blvd.) för sien Bidrääg för de Feernseh-Industrie.
Stoian
Stoian is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Stojan, Stoyan.
Gamble
Gamble is de Familiennaam von
Gamble betekent ok
Iverson
Iverson is de Familiennaam von
, ,
Iverson betekent
Kiek ok bi: Iversen.
Lena Falkenhagen
Lena Falkenhagen (* 1973 in Celle) is en düütsche Roman- un Speleschrieversche, Lektorin un Översettersche. Se schrifft histoorsche Romanen un Fantasy-Böker.
Leven
Falkenhagen is in Celle opwossen. Se hett Germanistik un Anglistik studeert. Ehrn eersten Roman hett se 1996 bi’n Wilhelm Heyne Verlag publizeert. Blangen dat Schrieven vun Romanen hett se ok as Översettersche, Lektorin un Schrieversche för Produkten ut de Hüüs Amigo Spiel + Freizeit, Fantasy Productions, Feder & Schwert un Pegasus Press arbeit.
Över lange Johren weer Falkenhagen Liddmaat vun de Redakschoon vun’t gröttste Fantasy-Rullenspeel Das schwarze Auge un hett för dat Speelsystem an mehr as twee Dutzen Produkschonen mitarbeit. Aktuell befaat se sik mit dat Schrieven vun histoorsche un fantastische Romanen as ok Kortgeschichten. En zentralen Punkt in ehr Wark stellt de düsteren Sieten vun ehr Hööftfiguren dor, un jemehr Kamp üm jemehrn Platz in de Sellschop. Ehr eerste histoorsche Roman keem 2008 ünner den Titel Das Mädchen und der Schwarze Tod rut un speelt in Lübeck vör den Achtergrund vun de Pest. För ehrn tweeten histoorschen Roman, de 12009 mit den Titel Die Lichtermagd publizeert worrn is, is se mit den DeLiA-Literaturpries för den „besten düütschspraakigen Leevroman vun’t Johr“ uttekent worrn. 2019 is se as Vörsittersche vun’n Verband von düütsche Schrieverschen un Schrievers köört worrn.
Falkenhagen is Liddmaat in’n Schrieverkrink Histoorsch Roman Quo Vadis.
Wark
Bito hett Falkenhagen an verschedene Spelepublikatschonen vun Das schwarze Auge mitschreven un en Reeg vun Aventüer-Modulen vun dat Rullenspeel-System verfaat.
(906) Repsolda
(906) Repsolda is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 30. Oktober 1918 vun den düütschen Astronom Arnold Schwassmann in Bardörp opdeckt worrn is.
Nöömt is de Asteroid na Johann Georg Repsold, en bekannten Hersteller vun optische Reedschoppen un Präzisionsmechanik för astronomische Instrumenten.
Río Santa Cruz
Río Santa Cruz betekent
* Río Santa Cruz, Stroom in Santa Cruz, Argentinien, de in’n Atlantik münnt,
Kiek ok bi: Santa Cruz River.
Agassiz
Agassiz is de Familiennaam von
Agassiz betekent
,
Kiek ok bi: Agassi.
Stoyan
Stoyan is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Stoian, Stojan.
Warren River
Warren River betekent
Kiek ok bi: River Warren.
Alexander Huber
* Alexander Huber (* 1968), düütschen Bargstieger,
Kiek ok bi: Alex Huber.
Rafreider
Rafreider is de Familiennaam von
Velayos
Velayos betekent
Velayos is de Familiennaam von
Tone River
Tone River betekent
Kiek ok bi: River Tone.
Johann Beck
Johann Beck is de Naam von
John Gamble
John Gamble is de Naam von
Johann Beck
Kiek ok bi: Johannes Beck.
John Gamble
* John Gamble (vör 1641–1687), engelschen Kumponist,
Stojan
Stojan is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Stoian, Stoyan.
Veldhuijzen
Veldhuijzen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Veldhuyzen, Veldhuizen.
Stralendorf
Stralendorf is de hoochdüütsche Naam von
Thomas River
Thomas River betekent
Stralendorf
Kiek ok bi: Stralendorff.
(27) Euterpe
(27) Euterpe is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 8. November 1853 vun den britischen Astronom John Russell Hind in London opdeckt worrn is.
De Asteroid is na Euterpe, de Muse vun de lyrischen Dichtkunst un vun’t Flötenspeel, nöömt.
Alfred Iverson
Alfred Iverson is de Naam von
* Alfred Iverson senior (1798–1873), US-amerikaanschen Politiker,
Emil Mathis
Emil Mathis is de Naam von
* Emil Mathis († 1919), düütschen Politiker un Landraad ,
Peter O’Toole
Peter Seamus O’Toole (* 2. August 1932 in Connemara, Irland; † 14. Dezember 2013 in London, Grootbritannien ) weer en irisch Schauspeler. Neben de Arbeit in’t Theater is he af Midden vun de 1950er Johren in mehr as 90 Film- un Feernsehrullen uptreden, de hüm anner annern veer Golden Globe Awards, een Emmy as ok acht Oscar-Nomineeren inbroch. Den gröttsten Erfolg harr he mit den Film Lawrence von Arabien. 2003 wurr he vun de Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) mit den Ehrenoscar för sien Levenswark ehrt.
Kindheit un Utbillen
Peter O’Toole wurr 1932 in dat westirisch County Galway as Söhn vun den Bookmaker Patrick Joseph O’Toole un vun Constance Ferguson, een Krankensüster, boren. He is gröttstendeels in dat engelsch Leeds ünner ärmlich Verhältnissen in en irisch Inwannererveertel upwussen. Eerst mit sien elft Levensjohr fung för O’Toole de Schoolutbillen an de dor streng leit Konventschool St. Anne’s an, wo man versöcht hett, hüm mit Anstrengen sien Linkshändigkeit aftowehnen. Dree Johr later hett O’Toole de School verlaaten un funn en Anstellen as Loopjung. Later hett he as Fotograf un Journalist för dat Blatt Yorkshire Evening News arbeit, bevör he sien Militärdeenst bi de Royal Navy up en U-Boot antreden dee. Af sien 17. Levensjohr is he as Laienschauspeler up de Bühne uptreden. Nahdem he in Stratford-upon-Avon en Bühnenadaptschoon vun König Lear mit Michael Redgrave in de Titelrull sehn harr, hett he sück entslooten, en professionelle Schauspeelkarriere to verfolgen.
Theaterrullen
1952 kreeg O’Toole en Stipendium an de Royal Academy of Dramatic Arts, an de he tosommen mit Alan Bates, Albert Finney un Bryan Pringle studeeren dee. Sien eerst Engagement harr he an dat Bristol Old Vic Theatre, wo sien Talent gau sehn wurr un he all mit 23 Johren den Hamlet geev. Vun Bristol ut führ sien Weg nah London un Stratford-upon-Avon, wo he bi de nee grünnd Royal Shakespeare Company ünner annern den Petruchio in Der Widerspenstigen Zähmung speel. 1987 folg sien eenzig Engagement an’ New Yorker Broadway, bi de he in en Revival vun George Bernard Shaw sien Pygmalion as Perfesser Higgins uptreden dee.
Spood as Filmschauspeler
Sien Feernsehdebüt harr O’Toole Midden vun de 1950er Johren. För dat weltwiet Publikum wurr he aber vör allen dör sien tallriek Kinouptreden bekannt, de sück nah sien spoodriek Dorstellen vun den upsternaatschen Private C. „Bammo“ Bamforthin in Willis Hall sien Antikriegsstück The Long and The Short and The Tall (Royal Court Theatre, 1959) ansluuten deen. 1962 speel he de Titelrull in David Lean sien Historienepos Lawrence von Arabien (1962), för dat he sien eerst Oscar-Nomineeren, en Golden Globe Award as Best Nahwussdorsteller as ok den  British Film Academy Award kreeg. Dat weer de Anfang vun en spoodriek Loopbahn, de hüm söben wiedere Oscar-Nomineeren as Best Hööftdorsteller inbroch: je twee för sien Dorstellen vun König Hinrich II. (Becket, 1964; Der Löwe im Winter, 1968); för sien Rull as ahnsch Engelschlehrer, de sück in en Showgirl verleeven deiht (Goodbye, Mr. Chips, 1969); för den Part vun den geisteskranken un deepreligiösen britschen Aristokraten Jack Gurney (The Ruling Class, 1972); för sien Dorstellen vun den rücksichtslosen Filmregisseurs Eli Cross (Der lange Tod des Stuntman Cameron, 1981) un de vun den ehmals spoodrieken, alkoholkranken Filmschauspeler Alan Swann, de mit sien Feernseharbeit en nee Rebeet betrett (Ein Draufgänger in New York, 1982). Sien letzt Oscar-Nomineeren kreeg O’Toole 2007 för de Hööftrull in Roger Michell sien Tragikummedie Venus, in de he as wenig spoodriek Londoner Schauspeelveteran dör sien Bekanntschap mit en teelloos 19-Johrigen (speelt vun Jodie Whittaker) ut sien Lethargie reeten wurrd.
2003 kreeg O’Toole den Ehrenoscar för sien Levenswark. He harr sück tonächst wiegert, dissen Sonnerpries antonehmen, un en Breef an de Academy schreven, in de he mitdeelen dee, dat he „noch in't Speel“ weer un he geern mehr Tiet harr, um „den muien Kerl“ to winnen. De Academy hett hüm antwoort, dat he den Oscar för sien Levenswark kriegen dee, of he dat nu wull oder nich. In’ Januar 2007 in de Talkshow Charlie Rose hett he denn seggt, dat hüm sluutend sien Kinner övertüügt harrn, den Ehrenoscar antonehmen. Se hebbt hüm dorup upmarksom maakt, dat dat de hööchste Ehre in de Filmindustrie weer, dissen Pries tospraken to kriegen. De Oscar för sien Levenswark wurr hüm vun Meryl Streep överreicht. Sien langjohrig Früend Kenneth Griffith weer dorgegen düchtig enttäuscht, dat sück O’Toole dorto heraflaaten harr, dissen „lächerlichen Pries“ to akzepteeren.
In’ Juli 2012 geev O’Toole bekannt, sück vun Film un Theater torüchtrecken to willen. „Ich habe nicht mehr das Herz dafür, und es wird auch nicht mehr zurückkommen“, so sien Pressemitdeelen.
Anfang vun de 1990er Johren legg he mit Loitering with Intent – the Child den eersten, vun den Kritikern hooch loovten Band vun sien Memoiren vör. De tweete Band – Loitering with Intent – the Apprentice keem eenige Johren later herut.
Privatleven
Peter O’Toole leev in London un tell Cricket to sien Hobbys. In sien van 1959 bit 1979 düern Ehe mit de walisisch Schauspelerin Siân Phillips wurr he Vader vun twee Döchter (Kate, * 1960, Schauspelerin, un Pat, * 1963, Schauspeellehrerin un Regisseurin). Ut en Verhältnis mit dat US-amerikaansch Model Karen Brown gung en Söhn (Lorcan O’Toole, * 1983, Schauspeler) hervör, um de 1988 en in de Medien völbeacht Sorgerechtsstriet to Gang keem. Peter O’Toole is nah längere Krankheit an’ 14. Dezember 2013 in dat Öller vun 81 Johren in London storven.
Utteknungen
In sien Karriere wurr Peter O’Toole för över 60 Film- un Feernsehpries nomineert, von de he mehr as 20 winnen kunn. Mit acht Oscar-Nomineeren tüschen 1963 un 2007 in de Kategorie Best Hööftdorsteller is he de an’ fakensten nomineerte, aber nie nich uttekent Schauspeler.
Veldhuyzen
Veldhuyzen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Veldhuijzen, Veldhuizen.
James Gamble
James Gamble is de Naam von
* James Gamble (1803–1891), eirsch-US-amerikaanschen Ünnernehmer,
Nekula
Nekula is de Familiennaam von
Carabela
Carabela is de Familiennaam von
Vladimir Il'ič Ul'janov
Nadem sien Broder Alexander Iljitsch Uljanow henricht’ wurrn weer, vunwegen dat he en Anslag up dat Leven vun den Zaren plaant harr, hett de junge Lenin sik verscheden Gruppen anslaten, de dat up en Revolutschoon in Russland un up dat Afschaffen vun den Zaren afsehn harrn. He hett sunnerlich de Schriften vun Marx un Engels studeert un is al fröh for en orthodoxen Marxisten ankeken wurrn. In’n Unnergrund hett he sik for en kommunistischen Staat insett. He weer verbannt na Sibirien un möss verscheden Mole in’t Exil, meist na de Swiez. 1903 grünn he en egen Fraktschoon in de Sozialdemokraatsche Arbeiderpartei vun Russland. Dat weern de Bolschewiki. Later is dor de Kommunistische Partei vun Russland vun wurrn.
Nadem Anfang 1917 in Russland de Monarkie afschafft wurrn weer in en börgerliche Revolutschoon, versoch de nee Regeerung, dat Land fudderhen in den Eersten Weltkrieg to holen. Man dor hefft de Bolschewiken unner dat Leit vun Ul'janov in de Oktoberrevolutschoon de Macht an sik reten. Se hefft slank de Russische Versammeln for en nee Verfaten mit Gewalt uplööst un dor for sorgt, dat numms mehr free siene Meenung seggen droff. In den Börgerkrieg, de denn losgohn is, hefft de Bolschewiken dat schafft un den grottsten Deel vun de Länner, de to dat vörmolige Russische Riek tohöört harrn, an sik reten. Dor hefft se den Wedderstand vun de Witte Armee un vun de annern Gegenspelers bi braken, ofschoonst dat Utland de Witten holpen un Russland to’n Deel ok besett harr. Gegen ehre Fiende sünd de Bolschewiken mit Suldaten, man ok mit den so nömmten Roden Terror gegenan gohn. An’n Enn vun’n Börgerkrieg, 1922, hefft de Bolschewiken de Sowjetunion grünnt.
To düsse Tied is Ul'janov al duchtig krank ween. 1924 is he sturven. Sien dood Lief is denn inbalsemeert wurrn un in dat Lenin-Mausoleum an de Muer vun den Kreml in Moskau utstellt wurrn. In de Tied na sien Dood hefft de Stalinisten dor jummers duller vun snackt, wat Lenin allens bedüden dö for de Sowjetunion un for den Kommunismus, so, as he in Moskau to finnen weer. Binnen de lunke Bewegen in de Politik hefft se sik avers bit up den hüdigen Dag over Lenin siene Rull in’e Plünnen. Dat gifft Lüde, de seht dat so, dat eerst Lenin as en unbannigen Theoretiker dat Beste ut Karl Marx siene Schriften maakt hett, as he ut den Marxismus den Leninismus utspinnen dö. In de Tied vun den Stalinismus, as Lenin al doot weer, hefft se ut düsse Ansichten de Idee vun den Marxismus-Leninismus tohopen schostert. Annere Lüde wiest dor up hen, dat he de Minschenrechte braken hett un nömmt sien Dogmatismus un siene antidemokraatschen Tendenzen, wenn se seggt, Lenin pass nich to moderne Konzepte vun den Sozialismus.
Familie
Lenin stamm ut en Familie mit liberalen Achtergrund, de sik sozial un kulturell engageert hett. 1882 is sien Vadder in den Stand vun arvlichen Adel böört wurrn. De Grootvadder up siene Mudder ehre Siet weer Dr. Alexander Dimitrijewitsch Blank (* 1799 in Staro Konstantinowa (Wolhynien) as Srul Blank; † 17. Juli 1870 in Kokuschkino). He weer en Joden, man he hett sik an de ole jöödsche Religion nich holen un is in de Tied, as he up Dokter studeert hett, overtreden na dat Christendom un is Liddmaat vun de Russisch-orthodoxe Kark wurrn. Siene Fro Anna (* 1799 in Sankt Petersborg; † 1838) stamm vun Düütschbalten un Sweden af. De Anfang vun ehre Familie geiht up Lübeck torüch. Se höör to de Luthersche Karken to. Bi ehren Gloven is se ok bleven, ofschoonst se, na buten hen, to de orthodoxe Karken overtreden is. De beiden hefft 1828 in St. Petersborg freet. As Anna sturven weer, hett ehre Suster Katharina Eleonore Grosschopf, as Weetfro Katharina von Essen (* 3. April 1801 in Sankt Petersburg; † 1863), de Kinner uptagen. Mit ehr hett Alexander Blank as Mann un Fro tohopen leevt, ofschoonst de Behörden keen Verlööv to en Hochtied geven hefft. Een vun de Kinner weer Lenin siene Mudder, Maria Alexandrowna Blank (1835–1916). Se hett 1863 den Schoolmeester for Mathematik un Physik, Ilja Nikolajewitsch Uljanow (1831–1886) freet. In dat sülvige Johr hett se, as Externe, dat Schoolmeester-Examen afleggt. Man se hett sik denn um ehre egen Kinner scheert un konn vundeswegen nich arbeiden. Lenin sien Vadder harr 1854 de Universität in Kasan dörlopen. Lange Johre is he denn Schoolmeester an högere Scholen in Pensa un Nischni Nowgorod ween un hett dor 1869 Bott geven. Denn is he Inspekter, later Direkter vun de Volksscholen in Simbirsk wurrn. 1882 is he in den Stand vun arvlichen Adel böört wurrn. In de meist 20 Johre vun sien Deenst is de Tahl vun Scholen in dat Gouvernement Simbirsk bannig anstegen. Bovenhen hett he allerhand moderndenkern Schoolmeesters uptagen, de mit Ökelnaam de „Uljanowers“ nömmt wurrn sünd.
Jöögd
Uljanov sien Vadder is 1886 unverwacht an Bregenblöden sturven. Lenin sien öllern Broder Alexander harr an de Universität St. Petersborg, an de Mathemaatsch-Physikaalsche Fakultät, studeert un sik dor an en revolutschonäre Grupp anslaten, de sik vornahmen harr, den Zaren Alexander III. an’e Siet to maken. Man he is vun den Geheemdeenst grepen wurrn un achter Trallen kamen, wurr na Slötelborg henbrocht un is dor an’n 20. Mai 1887 henricht wurrn. De Zar harr dat Ordeel ännern konnt, man dat hett he nich maakt, un so is Lenin vun dor af an en persöönlichen Fiend vun den Zaren un siene Familie wurrn. De meisten Lüde wollen na düsse Tragedie nix mehr mit de Familie Uljanow to kriegen hebben. Ofschoonst de Vadder dood weer un de Familie vun de „betern Lüde“ minnacht wurrn is, vunwegen dat de Söhn as Upsternaatschen henricht wurrn weer, stunnen sik de Uljanows goot. Dat geev nich blot en Rente vun den Staat, man dor kemen ok Inkumsten ut en Landgoot to, wat to de Leevtied vun den Vadder noch ut de Mitgift vun de Mudder kofft wurrn weer. Blangen den Dood vun sien Vadder hett de Dood vun sien Broder an’n Strick bannigen Indruck up den jungen Lenin maakt. De weer uphungen wurrn, dree Dage, nadem dat mit Lenin siene Afsluss-Examens an de Scholen los gung. Liekers hett Lenin „mit Utteeknung“ bestahn. He studeer de Böker, de Alexander em achter laten hett, sunnerlich de Schriften vun den Revolutschonär Nikolai Gawrilowitsch Tschernyschewski, de verbannt wurrn weer un de for en Sellschop instohn dö, wo dat keen Klassen mehr geev. Lenin weer en Intellektuellen un intresseer sik for Literatur un Ooldphilologie. He is ok en goden Schach-Speler wurrn. He dröff nich in St. Petersborg studeern un hett sik vundeswegen an de Universität in Kasan inschreven. Dor studeer he up Afkaat. Al in sien eerst Johr hett Lenin bi en Protest vun Studenten mitmaakt, un dor is he an’n 6. Dezember 1887, tohopen mit 38 annere Studenten, ut de Universität rutsmeten wurrn. Dormols is Uljanow noch nich Baas bi de Saak ween. De Vadder vun den latern Ministerpräsidenten Alexander Kerenski vun de Provisoorsche Regeerung, de Lenin sien Schoolmeester an dat Gymnasium ween weer, hett sik dor vergeevs for insett, dat Ordeel gegen Uljanow up to bören. Bi Samara is de Familie in’n Mai 1889 up en Goot tagen, wat se vun ehr Geld kofft harr. Man dat duer nich lang, denn hett se dat wedder verpacht. Lenin, so wies sik dat, doch nix as Verwalter vun en Goot, un he hett sik dor ok keen Möh mit geven. Anners, as dat later seggt wurrn is, hett he mit Buernfamilien nix to kriegen harrt. Allens, wat he vun Buern afweten dö, keem ut Böker, as ut de vun Gleb Uspenski. De üter sik slecht over de Buern in Russland un meen, de supen, bruken Gewalt un weern stracks gegen Frömme instellt.
Lenin fangt an un maakt bi de Politik mit
thumb|[[Polizeifoto vun Lenin]]
Lenin hett sik al in junge Johren mit allerhand polietsche Theorien ut’neen sett. Up de ene Siet hett he sik mit de russ’schen „Buernsozialisten“ (de Narodniki) befaat, de em nich gefallen döen. Se brochen en egen Aart vun Sozialismus vördaag un weern de Meenung, de betere Tokumst, de scholl nu vun de Buern in Russland herkamen. Up de annere Siet lees he de Schriften vun Karl Marx un weer al dorbi, de theoreetsch ut to düden. Lenin meen, Russland weer mit den Kapitalismus al wieter, as in Würklichkeit, un he glööv vundeswegen, dat dat nich mehr so lang duern scholl mit de Revolutschoon vun de Proletariers. Annere Revolutschonäre menen, Lenin sien Marxismus heel sik noch to dull an de Narodniki, sunnerlich, wo he dat, just so, as se, dor up afsehn harr, den Zaren mit Hölp vun Terrorismus ut’n Weg to rümen. Lenin hett fökener den Satz vun Sergej Netschajew utspraken, „dat ganze Huus Romanow“ möss doot maakt weern. 1891 weer Lenin as Afkaat in de Provinz Samara togange, as dor en Hungersnood utbreken dö. De betern Lüde versöchen, to hölpen un brochen allerhand Hölpsaktschonen up’e Been. Lenin hett dat stracks verordeelt, vunwegen, dat he meen, de Hungersnood bröch de Revolutschoon en Treed voran, wiel se den Gloven an Gott un an den Zaren in’n Dutt maken würr. Vun den Hüürmann vun sien egen Landgoot verlang he to düsse Tied de vulle Summ, de afmaakt wurrn weer, so, dat de denn siene Buern, Hungersnoot hen oder her, vull betahlen laten möss. 1893 trock Uljanow na St. Petersborg. Dor studeer he de Thesen vun Georgi Plechanow. He meen, düsse Mann, de wüss den Marxismus richtig ut to leggen. Later hett he em in de Swiez ok persöönlich drapen un mit em tohopen arbeit’. Nadem he en poor Maande in Europa dör Düütschland, Frankriek un de Swiez reist weer, grünn he den „Bund för de Befreeung vun de Arbeiderklass“ („Союз борьбы за освобождение рабочего класса“). As he in’n Harvst torüch weer in Russland, möök he wieter mit sien Agiteern for de Revolutschoon. As he dat illegale Daagblatt „De Arbeiders ehre Saak“ vorbereiden dö, is he in’n Dezember 1895 in’t Kaschott kamen. He is anklaagt wurrn vunwegen „Agitatschoon“ In’t Unnersökens-Kaschott, wo he 14 Maande insitten dö, hett he sik in siene „Studeerkamer“ en Bibliothek inricht. In’n Februar 1897 is he for dree Johre verbannt wurrn un möss na Sibirien. He keem na Süüdsibirien, na Schuschenskoje, wo dat Weer so böös nich weer, as annerwegens in dat Land. He is dor nich inspeert ween, stunn avers unner de Upsicht vun de Polizei. In Ufa hett he ok Nadeschda Krupskaja wedder drapen, de he 1898, as en Verbannten, heiraat hett.
Glieks, as he in’n Februar 1900 ut de Verbannung torüch weer, is Uljanow dor bigohn, en Daagblatt rut to bringen, dat vun de Zensur unafhängig weer. In Russland weer dat nich mööglich, un so is he an’n 29. Juli 1900 for mehr as fiev Johre in’t Utland gohn. Korte Tied hett he sik in Genf upholen, wo he mit Plechanow overeen kamen is, dat Daagblatt „Iskra“ („De Funken“) rut to bringen. Denn hett he sik illegal in München dallaten, wo he bi den sozialdemokraatschen Kröger Rittmeyer in de Kaiserstraten 53 wohnt hett. In’t Johr 1901 is dat Daagblatt „Sarja“ („Morgenrood“) rutkamen, dat he mit rutbringen dö.
1902 hett he in de Hööftstadt vun Bayern de Programmschrift „Wat doon?“ rutbrocht. Dor hett he to’n eersten Mol den Decknaam „Lenin“ for bruukt un, vunwegen dat düsse Schrift em mank de Revolutschonäre bekannt maakt hett, is he denn unner den Naam „Lenin“ bekannt wurrn. Düsse Schrift hett veel Frunnen un veel Fiende funnen. He hett dor dat Bild vun en Arbeiderpartei utmaalt, de geheem opereeren dö, unner en zentral Leit stunn un de ehre Liddmaten vun Beroop Revolutschonäre weern un sik an de Befehle ut’e Zentrale holen döen. In Strategie un Ideologie scholl dat blot keen Striet geven. So scholl de Partei de Masse vun de Lüde up den Weg na de Revolutschoon to anföhren. Lenin meen, so en Organisatschoon weer nödig, vunwegen dat keen annere Partei dat henkriegen konn, den Zaren un siene Regeerung um to störten. Lenin keek dor ok bi na dat Vörbild vun de Narodniki ut dat verleden Johrhunnert, de dat just up düsse Aart versocht harrn. Lenin hett sik in siene Schrift sunnerlich gegen de wat liberalern Linken over stellt, de dat dor up afsehn harrn, de Sellschop to verännern dör Gewerkschaften un Basisdemokratie. Dor konn he rein gor nix mit anfangen. Laterhen is Lenin sien Modell for de Parteiorganisatschoon as „Demokraatschen Zentralismus“ bekannt wurrn. Dat geev avers ok russ’sche Marxisten, de regen sik dor over up, dat Lenin terroristische Buern-Anföhrers un Petr Tkatschew siene Idee vun den „Massenterror“ anpriest hett.
Lenin boot de Partei up
thumb|Spiegelgasse 14 in Zürich: En Gedenktafel for Lenin in dat Huus, wo he wohnt hett thumb|Gedenktafel thumb|Spiegelgasse 14, Fotos vun 1920
Lenin hett sik dorachter klemmt un en Partei ut „Revolutschonäre vun Beroop“ grünnt, de streng organiseert weer. Vunwegen dat he in Saken vun Terror un Gewalt nich mit sik snacken leet un wiel he radikale Positschonen vertreden dö, wat to’n Deel dor an leeg, dat de Staat achter em ran weer, man ok dor an, datt he sik an den Buern-Terrorismus in Russland holen dö, weer Lenin een vun de lunken Sozialdemokraten, wo an’n meisten up höört wurrn is.
Lenin siene Ansichten un Afsichten hefft 1903 up den tweeten Parteidag in London mit sik brocht, dat de Sozialdemokraatsche Arbeiderpartei vun Russland (SDAPR) upspleten wurrn is. Lenin harr dat henkregen, siene Anhängers in dat Organisatschoonskomitee unner to bringen. Mit Plechanow achter sik hett Lenin dat schafft, allens, wo he sunnerlich achter ran weer, in dat Parteipogramm un in dat Statut unner to bringen. Dor höör, unner annern, dat Snacken vun de „Diktatur vun dat Proletariat“ to. Dat hett blot vundeswegen slumpt, vunwegen dat de „Ökonomisten“, de dat up Reformen afsehn harrn, un de jöödschen Afordenten vun den „Bund“ aftrocken weern, vunwegen dat se mit Lenin nich overeen kamen konnen. Nadem he bi de Afstimmen dörkamen weer, nömm Lenin siene Grupp in de Partei „Bolschewiki“ (na dat russ’sche Woort for „Mehrheit“) un de annern, de verloren harrn, Menschewiki („Minnerheit“), wat avers ja blot for de poor Lüde todrepen dö, de up den Parteidag mit bi weern, un heel un deel nich for de Sozialdemokraten all tohoop. Liekers sund düsse Naams as Naams for de Fraktschonen laterhen allgemeen overnamen wurrn.
1905 is in Russland en Revolutschoon utbraken. In de Tied hett dat Land in’n Krieg mit Japan stahn. Man Lenin weer in düsse Tied togange mit den Striet gegen de Menschewiki. In de Butenpolitik stunn he up Japan siene Sieten. Ok later, in’n Weltkrieg, hett he de Fiende vun den Zaren unnerstütt’. Mit sien Grull gegen de Menschewiki hett he sik bi annere Maten vun de Partei nich blot Frünnen maakt: En poor vun de Mitarbeiders, mit de Lenin veel tohopen arbeiden dö, harrn sik dat vörnahmen un wollen en drüdden Parteidag afholen un dor de beiden Lagers wedder tosamen bringen. Lenin hett dormols en sunnerlich butten Breef an de Bolschewiki schreven, man nich afschickt. Anners harr he sik dor ganz alleen mit in’e Ecken stellt, man he hett em noch mol schreven un is dor wat frundlicher bi ween. Liekers weer dat woll so, dat de Bolschewiki sik wunnern döen, wat vun afsunnerlichen Fent he ween is, schrifft de Historiker Robert Service. In düsse Tied hett Lenin sik ok mit den Gedanken an de Räte inlaten, wieldes allerhand Bolschewisten sik lever mit geheeme Kunkeleen befaten döen. Nadem de Bolschewisten in Moskau in’n Dezember 1905 en Upstand versocht harrn, glööv he nich, dat mit en Upstand wat to beschicken weer un meen, de SDAP scholl sik beter in dat nee Parlament rinwählen laten, dat weer de Duma.
In Januar 1907 weer de geheeme Polizei in Russland achter em ran. Dat weer de Ochrana. He büx na Finnland ut un gung in’n November denn na Helsinki Finnland höör dormols as en Grootförstendom to dat Riek vun Russland mit to. En Johr later gung Lenin denn na Jenever in de Swiez.
Bit 1912 sünd beide Lagers jummers wieter ut’neen dreven. Vundeswegen sünd bi de „Gesamtruss’sche Parteikonferenz“ in Prag de Menschewiki utslaten wurrn. Vun dor af an sünd se en egen Partei ween, wieldes de SDAPR nu den Tosatz „(Bolschewiki)“ kregen hett. Eerst 1918 hefft de Bolschewisten ehre Partei den neen Naam „Kommunistische Partei vun Russland (B)“ geven.
Ok den Zaren siene Geheempolizei sorg dor for, datt de Partei jummers mehr ut’neen klöövt wurrn is: Lenin sien goden Mitarbeider Roman Malinowski hett as Agenten for ehr arbeit’. Maten vun de Partei harrn Malinowski as Spion utmaakt, nadem en Reeg vun Liddmaten vun de Partei achter Trallen wannert weern. Lenin woll dor bi en Unnersöken in de Partei nix vun weten. He meen, amenne keem Malinowski ja ut en Arbeiderfamilie. In’n April 1912 hett Lenin to’n eersten Mol de „Prawda“ rut geven. In de Tied dornah hett he sik in sien Exil in de Swiez wedder mit dat Studeern vun den Marxismus befaat’. Dor is siene Schrift „De Imperialismus as den Kapitalismus sien hööchst Stadium“ bi rutkamen (Januar bit Juni 1916). Dat is denn de Grundlaag vun den Marxismus siene Theorie over den Imperialismus wurrn. Ok de Stamokap-Theorie is ut düsse Schrift utspunnen wurrn. Toenn brocht hett Lenin ehr in Zürich. Dor dröff he in’n Februar 1916 hen umtrecken, nadem he as Grund angeven harr, he müch dor in de Zentralbibliothek arbeiden.
Eersten Weltkrieg
In’n August 1914 gung dat mit den Eersten Weltkrieg los. Lenin harr sik al over en Krieg twuschen Öösterriek un Russland Gedanken maakt, man noch 1913 meen he in en Breef an Maxim Gorki, dat weer nich wohrschienlich, dat dat dor to kamen scholl :
De Bolschewiki sünd internatschonal de eenzigste sozialdemokraatsche Parteiorganisatschoon ween, de vun Anfang an gegen de Kriegspolitik vun de egen Regeerung gegenan gung. Russland stöhn dormols unner all Umstänn Serbien gegen Öösterriek-Ungarn. Liekers hett de Partei dat nich schafft, grottere Deele vun Russland siene Inwahners achter sik to bringen. Se hett nich veel Liddmaten harrt, se harr nich veel to seggen un sunnerlich frundlich hefft de Lüde ehr ok nich ankeken.
De düütsche Böverste Armeeregeerung hett de Bolschewiki dat mööglich maakt, mank de Kriegsgefangenen Propaganda to bedrieven, un na de Februarrevolutschoon 1917 hett se Lenin un annere Revolutschonäre ut Russland ut de Swiez dör Düütschland dörreisen laten, datt se over Stockholm un Tornio na Russland kamen sünd. De düütsche Kaiser Willem II. harr Lenin siene Reis dor persönlich vun afhängig maakt, dat Lenin en Separatfreden mit Düütschland anstreven scholl. Lenin harr dat avers nich toseggen wollt un hett ok later, as he in Russland weer, afstreden, dat he sik dor up inlaten harr. He woll nich unner Verdacht kamen, he harr sien Vaderland verraden, un so hett he opentlich seggt, dat weer lagen, wenn een seggen dö, de Bolschewiki kregen Geld dör dat Düütsche Kaiserriek. Man he wüss dat doch beter.
Lenin geiht gegen de provisoorsche Regeerung gegenan
In de tweede Hälft vun’n April 1917 in Lenin mit en poor Genaten an den finnschen Bahnhoff in Petrograd ankamen. He gung bi un verlang, de Arbeiters, Buern un Soldaten schollen mit de Revolutschoon anfangen un de Macht an sik rieten. He woll dor nich lang mit töven, anners, as siene Anhängers, de dachen, eerst mol mössen de Börgers mit de Revolutschoon anfangen, ehr datt dat Proletariat dor mit an’e Reege weer. So weer dat ja de Lehr vun den Marxismus ween. Man in siene Aprilthesen verlang he, de provisoorsche Regeerung möss afsett weern. Bit dorhen harrn de Sozialisten, de in Russland bleven weern, achter düsse Regeerung stahn, man Lenin meen nu, de stunn for den Kapitalismus in, un nu möss dat fix mit de sozialistische Revolutschoon losgahn. Lenin stell sik dor gegen Kerenski siene Regeerung mit un scholl em allerwegens ut as „Döösbaddel“ Al an’n 4. Juni hett Lenin bi den 4. Allruss’schen Sowjetkongress kunnig maakt, de Bolschewiki stunnen nu praat, in dat Land de Macht to overnehmen. He verlang, dat Land scholl ohn Utgliek an de Buern verdeelt weern un de rieken Lüde möss allens wegnahmen weern. Veel Lüde, sunnerlich de Armen, hefft sik dat geern seggen laten. Bi de Kerenski-Offensive hefft de Bolschewiken dor in de russ’sche Armee gegenan predigt, mit den Krieg wieter to maken. Man apentlich hett Lenin seggt, he holl dor nix vun, mit den Düütschen en Separatfreden af to sluten. As dat af to sehn weer, datt de russ’schen Angreepe steken bleven, hett de de provisoorsche Regeerung vörsmeten, se harr Dusende Minschen blödig afslachten laten In’n Julimaand versoch Lenin, de Reegerung ehrn Verlust an Prestige vör em to bruken. He stell sik in de Hööftstadt Petrograd hen un fodder de Lüde up, se schollen anfangen un in grote Masse demonstreern. Dor is denn avers de Regeerung nich bi fullen, man dat hett bloß allerhand Scheteree un Chaos un Plünnern geven. Lenin meen, en Upstand möss beter organiseert weern, anners wurr dor nix ut. As de Demonstratschonen losgungen, weer he sülms avers nich in de Hööftstadt, man he holl sik in Finnland up un woll sik vermünnern. De provisoorsche Regeerung hett Militär insett un so wedder Ruh in’e Stadt brocht. Butendem is en Verfohren vunwegen Hoochverraat bi Gericht anstrengt wurrn. De Bolschewiken ehre Partei is verbaden wurrn, un just so ehr wichtigst Blatt, dat weer de Prawda. Man de Partei un ok dat Blatt konnen wiethen fuddermaken, vunwegen, datt se just de Naams ännern hefft. Lenin weer bange, he konn to’n Dode verordeelt weern un gung in’n Unnergrund. Nadem de Regeerung gegen de Bolschwiki gegenan gahn weer, änner Lenin siene Strategie un sä: „Dat hett keen Sinn mehr, to hopen, de Revolutschoon in Russland konn sik freedsam entwickeln. Düt is de objektive Lage, dat gifft bloß eent: vullstännigen Sieg vun de Militärdiktatur, oder Sieg for den Upstand vun de Arbeiders unner Wapen.“ Dor dräng he mit, en Upstand unner Wapen an to fangen.