cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roger Smith
Kiek ok bi: Rodger Smith.
Sylt
Flora un Fauna
De groot Heideflächen up de Wattsiet vun de Insel sünd Levensruum vun völ selten Deerten. De Heideökosysteme beeden en groot Tall vun Leevwesen Platz, de an de extremen Bedingungen (Dröögheit, Warmd, Wind) anpasst sünd: Etwa 2500 Deertenoorten un 150 Plantenoorten kunnen bit jetzt nahwiest wurrn. Vun de Plantenoorten staht 45% up de Rood List. Beachtlich is de Tall vun 600 verscheeden Flinnerkensoorden, de in de Heideflächen leven, dorünner Lütt Voss, Zitronen- un Distelfalter as ok Dagpfauenoogen.
Ornithologisch Besünnerheiten sünd de völ selten Water- un Küstenvagels, de up dat Eiland hör Bröttrevieren hebbt oder de as Toogvagels blots tietwies up Sylt leven oder rasten. Sylt hett twee beddüdend Vagelbröttrebeden, in‘ Nörden den Königshaben mit de in hüm liggend Insel Uthörn, as ok dat Rantumbecken in‘ Süüd-Oosten. Up Sylt brööden ünner annern Lachmöwen, Küstenseeschwalben, Säbelschnäbler, Rotschenkel, Sturmmöwen, Austernfischer, Kiebitze, Brandgöös un Reiherenten. In de Tied von den Vageltoog is Sylt Rastplatz för duusende vun Ringel- un Brandgöös, Pfeif- un Eiderenten, as ok för Pfuhlschnepfen, Knutts, Alpenstrandläufer un Goldregenpfeifer. Weniger tallriek besöken Sandregenpfeifer, Bekassinen, Kampfläufer as ok wiedere Oorden de Insel.
Bi de Landsöögdeerten gifft dat kien erheblichen Afwieken tegenöver de banhbert Fastlandrebeeden on Noorddüütschland. Primär sünd Feldhasen, Kaninchen un Rehwild to nennen, de up de Insel ok bejagt wurrn. Nahdem de Insel mit den Iesenbahndamm en Fastlandverbinnen kreegen harr, wurrn ok Rotvossen un Dachse hier heimisch.
Westlich vun Sylt liggt en Kinnerstuuv vun Swienswalen. Dorneben leven in dat Seerebeet vör Sylt un de vörlagert Sandbanken gröötere Populatschonen vun Seehunden, as ok vun de in düütsch Gewässer relativ selten vörkommen Kegelrobben.
Um de Erforschung un den Schuuul vun de bedroht Deerten- un Plantenoorden bemühen sück tallriek Vereens un Verbände, de mit Niederlassungen up Sylt vertreden sünd. Dorto tellen ünner annern dat Alfred-Wegener-Institut, de Verein Jordsand un de Schutzstation Wattenmeer. Ok dat Umweltbundsamt bedrifft en Meet- un Forschungsstäe in de Dünen bi Westerland.
Siedlungsstruktur
Sylt hett 21.190 Inwahner, dorvan leevt 9.072 in Westerland (Stand 12/2007). In disse Tallen sünd de Besitter vun Tweetwahnungen nich enthollen.
Ryter
Ryter is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Rüter, Rüther, Rieter.
Platelet Derived Growth Factor
De Begreep Platelet derived growth factor (kort: PDGF) steiht för en Koppel vun veer Wassdomsfakters (PDGF-A, PDGF-B, PDGF-C und PDGF-D), de all as Mitogen op Zellen wirkt, de jemehrn Oorsprung in’t Binngeweev vun Embryos hebbt. Bi Sehren warrt se vun de Bloodplattken freesett, üm dat Helen vun’t Geweev antoregen. Ok bi de Embryogenees speelt se en bedüden Rull.
Sylt
Siedlungsstruktur
De Insel Sylt is in twee Verwaltensrebeeden ünnerdeelt. De nee grünnd Gemeend Sylt umfaat de ehmals sülvständigen Öört Westerland, Sylt-Ost un Rantum. Dat Amt Landschap Sylt mit Sitt in de Gemeend Sylt verwalt de Inselöört, de nicht o de Gemeend Sylt hörrn. Per Bürgerentscheid in‘ Mai 2008 wurr de Tosommensluss vun de Gemeend Sylt-Ost mit de Stadt Westerland to’n 1. Januar 2009 beslooten. Anstreevt wurrd aber vun ünnerscheedlich Interessengruppen en Tosommengahn vun all Inselgemeenden to een Verwaltenseenheit.
Platelet Derived Growth Factor
Funkschoon
PDGF warrt in de Embryogenees sünners bi’t Entwickeln vun Neren, Bloodfatten, Lungen un dat Zentralnervensystem, bi de Zellproliferatschoon, Zellmigratschoon, Wundhelen un de Angiogenees bruukt. Dat warrt ok mit verscheden Krankheiten as Arterioskleroos, Fibroos oder Kreeft in Verbinnen bröcht.
Sylt
De Öört langs de Westküst
thumb|Haben und Fähranleger in List Langs de Sylter Westküst liggen söss Öört. De Gemeend List ganz in‘ Nörden vun de Insel un togliek de nöördlichst Gemeend vun Düütschland, hett sück dör hör entfernt Laag to de dormalig Hööftoort Keitung un de lang Togehörigkeiot to Däänmark en Gröötere Eegenständigkeit bewohrt. An hör Oostsiet liggt de Schutzhaben, vun de neben Utfloogsscheep ok de Fähr „Sylt-Express“ der Rømø-Sylt-Linie nah Havneby up de däänsch Nahberinsel Rømø verkehrt.
Veasey
Veasey is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Veazie, Veazey.
Rodney Smith
Rodney Smith is de Naam von
Sylt
De Öört langs de Westküst
Wenningstedt hett mit Kampen un Braderup gemeensam de Verwaltensgemeenschap vun de „Noorddörfer“ bild – en fröh interkommunaal Zweckverband up de Insel, vu de hüüd noch de Schoolverband exxisteert. Wenn Kampen vör allen in de 1950er un 1960er Johren as de Prominententreff in Düütschland gull, is Wenningstedt siet över 100 Johren as „Familienbad“ bekannt. Tüschen Kampen un Wenningstedt, up de hooch Geest, steiht siet 1855 de markante 38 Meter hooch swaart-witt Lüchttoorn Kampen. He is de öldste vun de Insel; ööstlich dorvan liggt dat Natuurschutzrebeet „Braderuper Heide“. Unmittelbor süüdlich vun Wenningstedt fangt dat Siedlungsrebeet vun de Inselmetropole Westerland an.
Golden Stream (Oort)
Geografie
De Naveröörd sünd Tambran un Medina Bank in’n Noordoosten un Pine Hill un Indian Creek in’n Süüdwesten. In’n Süden un Noordwesten liggt Oorwoold.
Bundsland (Düütschland)
En Bundsland oder ok eenfach Land is na de Verfaten von de Bundsrepublik Düütschland, de in dat Grundgesett fastleggt is, een von de Deelstaaten von de Bundsrepublik, de deelwies souverän sünd.
Zabell
Zabell is de Familiennaam von
Bundsland (Düütschland)
De Länner billt na jemehr Verfatens en Bundsstaat un keen Staatenbund.
Golden Stream (Oort)
Historie
De Oort is 1970 von Mopan grünnt worrn, de ut Santa Cruz kemen.
Rodney Smith
* Rodney Smith, Baron Smith (1914–1998), brietschen Chirurg, Verbandsfunkschonär un Politiker,
Johann Conrad Fischer
Johann Conrad Fischer is de Naam von
Bundsland (Düütschland)
Dat gifft siet de düütsche Weddervereenigung 1990 16 Bundslänner.
Golden Stream (Oort)
Verkehr
Dör Golden Stream löppt de Southern Highway, de in’n Süden över Dump (mit Aftwieg San Antonio Road) na Punta Gorda föhrt un in’n Noordoosten na Dangriga.
Platelet Derived Growth Factor
Funkschoon
Wassdomsfakters kamt jümmer as Dimeren vör (Homo- oder Heterodimeren), de över Disulfidbrüchen verbunnen sünd, un binnt op dissen Weg jümmer twee Rezepters. Dordör bringt se de Rezepters dicht noog tosamen, dat de sik gegensietig an Tyrosinen phosphoryleeren künnt. Wenn se so aktiveert sünd, phosphoryleert se annere Proteinen in’t Binnere vun Zellen an spezifische Tyrosinen un leidt dat Signal wieter. Dorbi aktiveert se ünner annern ok den PI 3-Kinase-Signalweg (kiek ok: Rezepter-Tyrosinkinase)
Bundsland (Düütschland)
Bundslänner
duum|Bundslänner in Düütschland
Golden Stream (Oort)
Verkehr
De nächste Flegerplatz is de Punta Gorda Airport in Punta Gorda.
Platelet Derived Growth Factor
Funkschoon
Rezepters för PDGFs warrt in verscheden Zellen andrapen. To’n Bispeel warrt Fibroblasten dör den PDGF dorto anregt, sik to delen (Man PDGF alleen reckt nich dorto ut, dat de Delen spoodriek afslaten warrt).
Historie
Ross un Mitarbeiters hebbt 1974 opdeckt, dat en Fakter, de vun Bloodplattken (engelsch platelets) produzeert warrt, dat Wassdom vun gladde Muskulaturzellen ut Apen bannig effektiv anregen de. De Fakter is denn ok na sien Afkumst plateled derived growth factor nöömt worrn un hett siet de Tiet veel dorto bidragen, de Signaltransdukschoon to verstahn. Wiel de klassischen PDGFs A un B al siet längere Tiet bekannt sünd, sünd PDGF-C (2000) un PDGF-D (2001) eerst vör körte Tiet opdeckt.
Bundsland (Düütschland)
Staatsrecht
De Länner hebbt na Jurisdikschoon un de herrschende Ansicht in de Rechtswetenschoppen originäre Staatsgewalt un dormit Staatsqualität. Jemehr Egenstaatlichkeit un grundsätzliche Saakentscheidungsbefugnis baseert op Artikel 30 von dat Grundgesett för de Bundsrepublik Düütschland. Se verscheelt von gewöhnliche Staaten aver dor dör, dat jemehr (partielle) Völkerrechtssubjektivität von de von’n Bund „abgeleitet [= derivativ] und nicht originär ist“ un jem so „durch die Bundesverfassung Kompetenzen in auswärtigen Angelegenheiten eingeräumt werden.“ Von dor her köönt de Länner Verdrääg mit annere Völkerrechtssubjekte afsluten, aver in de Regel blots mit Tostimmung von de Bundsregerung un so wied se för de Gesettgevung tostännig sünd. Staatsverdrääg, de vörher al bestahn hebbt, so as de Salinenkonventschoon twüschen Bayern un Öösterriek von 1829 staht dor nich gegenan. Veelmehr sünd de Länner unmiddelbor oder ok as Nafolgstaaten – so as in’n Fall von dat Prüßenkonkordat – an ole Staatsverdrääg bunnen.
Johann Conrad Fischer
* Johann Conrad Fischer (1721–1811), Swiezer Ünnernehmer,
Nier
Nier betekent
Sylt
De Öört langs de Westküst
Nahdem de Allerhilligenfloot an‘ 1. November 1436 den Oort Eidum vullstännig zerstört harr, hebbt de Överlevenden noordööstlich en neen Oort Westerland grünnd. Disse Oort wurr 1462 eerstmals oorkundlich erwähnt. 1855 wurr dat Seebad grünnd, 50 Johr later kreeg Westerland de Stadtrechten. 1949 wurr dat den as Heilbad anerkannt. De Stadt harr‘ Enn‘ 2007 insgeamt 9.072 Inwahner un is hüüd Verwaltenssitt vun de Gemeend Sylt.
Bundsland (Düütschland)
Staatsrecht
De Bundsrepublik kann as de staatsrechtliche Verbinnung von ehr Länner ansehn warrn, is also Bundsstaat in’n egentlichen Sinn (Art. 20 GG). Dorüm kriggt de Bund eerst dör düsse Verbinnung von siene Deelstaaten sülvs Staatscharakter.
Sylt
De Öört langs de Westküst
Süüdlich vun Westerland löppt de Insel noch as schmaal Nehrungshaken etwa 15 km an en fiktiven Floot-Ebbe-Grenz vör dat Fastland lang, bit se vun de ut dat Wattrebeet ööstlich vun de Süüdhälft vun de Insel herut afloopend Gezeitenstroom, dat Hörnum-Deep, afsneeden wurrd.
Smejkal
Kiek ok bi: Smekal.
Sylt
De Öört langs de Westküst
Dor liggt de Oort Rantum. Disse Oort muss, as meest kien anner up Sylt, in de vergangen Johrhunnerten immer gegen de Versandung ankämpen. Nich wenig Hööf un een Kark mussen den dormals noch nich befestigten, sück so nah un nah nah Oosten hen bewegen Wannerdüünen wieken. Eerst, nahdem man Düüngras (Strandhafer) anbaut hett, weer de Gefohr vörbi.
Disse Nehrungshaken wurrd vör allen dör den vun den Westwind upbauten Dünenwall präägt. Nah Oosten hen kann man vereenzelt schmaal Marschlandstriepen finnen. Hörnum an de Süüdspitz vun dat Eiland gellt as de jüngste Oort; eerst kört nah 1900 wurr he duersam besiedelt. Aber all to fröher Tieden sall de unbesiedelt Süüdspitz vun de Insel as Ünnerschlupp för Fischer un Seeröver deent hemm. Ut disse Tiet sall de noch hüüd bruukt Flurbeteken „Budersand“ stammen; se betekent en mächtig Düün an de Oostsiet vun den Oort, up de fröher „Buden“ – also Hütten – stahn hemm söllt. Vun stännig Sandverlusten is de Süüdspitz vun Sylt, de so nömmt „Odde“, bedrapen; Johr för Johr wurrd groot Deelen vun de Düünlandschap dör Stormflooten un Gezeiten afdragen. Ok Küstenschuulbowarken hebbt up düert nichts brocht, so dat ok in Tokunft dorvan uttogahn is, dat de „Odde“ noch lüttger wurrd.
Sylt-Ost
thumb|Tinnumborg De Oosten vun de Insel, Sylt-Ost, weer bitt o de Tosommensluss mit Westerland 2009 kommunalpolitisch en Grootgemeend mit rund 5.500 Inwahner. Se weer en Tosommensluss vun de ehmalg sülvstännig Dörper vun de so nömmt Nössehalfinsel: Tinnum, Archsum, Morsum mit Keitum (incl. Munkmarsch) as Verwaltensmiddelpunkt. De Weeden vun de Marsch prägen bit hüüd dat Landschapsbild un weern över völ Johrhunnerten de Grundlaag för den Broterwerb in disse Dörper. De Siedlungsgrenzen vun Tinnum gaht middlerwiel un meest nicht o marken in dat Siedlungsrebeet vun Westerland över un so profiteert Tinnum vun de unmiddelbor Nähe to de Inselmetropole. De Tinnumborg, süüdwestlich vun den Oort liggend, is en kreisförmiger Wall mit en Dörmeter vun 120 Metern un en Hööcht vun 8 Metern. Se wurr etwa in‘ 1. Johrhunnert v. Chr. erricht, vermutlich as heidnisch Kultstätte oder Wehranlage tegen Angreep vun Minsch un Meer.
Up dat Gemeenderebeet vun Tinnum liggt ok de Flooghaben Sylt (IATA: GWT), en ehmalig Luftwaffenstüttpunkt, de blots noch zivil bruukt wurrd. De Naam „Munkmarsch“ sall de Överleefern nah de Bedüüden „Mönchsmarsch“ hemm. Dat hett sück somit bi dat Land (Wiesen) um fruchtbor Marschland hannelt, dat af ca. 1200 to en (Mönchs-)Kloster - vermutlich een vun de veer Klöster in Ribe – hörrn dee. Wenig Kilometer nöördlich vun den old Hööftoort Keitum liggend, kreeg de old Buernschap Munkmarsch eerstmalig bedüüden, as de old Keitumer Haben mehr un mehr versanden dee un man Midden vun dat 19. Johrhunnert beslooten dee, den Hööfthaben vun dat Eiland nah Munkmarsch to verleggen. Bit to den Bau vun den Hindenburgdamm weer de Haben vun Munkmarsch de wichtigst Ankunftshaben för de Gasten, de per Postschipp Raddamper vun de Hoyer-Schlüüs (hüüd däänsch) anreisen deen. Wieder nah Westerland gung dat af 1888 mit en Schmalspoorbahn. Haben un Bahn hebbt mit de Fardigstellung vun den Hindenburgdamm 1927 an Bedüüden verloren. De Bahn wurr afbaut un anstäe vun de Fährhaben is dor hüüd en privaat Yachthaben. thumb|Dat [[Morsum-Kliff]] Keitum (freesch: Kairem) is en vun de öldst Öört vun de Insel un weer över Johrhunnerten bit to’n Enn‘ vun dat 19. Johrhunnert ok de Hööftoort. Eerst mit Insetten vun den Tourismus Midden vun dat 19. Johrhunnert verlor Keitum so nah un nah sien zentraal Bedüüden. Typisch för Keitum sünd de erhollen old Kapitänshüüs as ok de Straaten in dat Oortszentrum mit völ Bööm. Dat markant Bowark is de old, noordwestlich vun den Oortskarn stahnd St.-Severin-Kark ut dat fröhe 13. Johrhunnert.
Wat sonst noch antokieken is, is dat so nömmt Altfriesische Haus un dat Sylter Heimatmuseum. Beide Museen geeft Inblicke in dat Leven vun de Sylter, bevör de Tourismus upkommen dee. .
Da ganz in Oosten vun de Insel liggend Morsum (freesch: Muasem) liggt an de 1,8 km langen un bit to 21 m hooch Steilküst Morsum-Kliff in en Heidelandschap. An dat Morsum-Kliff (Bunt Kliff) kann de geologisch Historie vun de Region de letzt fief Million Johren studeert wurrn. . De Nahberoort Archsum is en old freesch Bueroort. He wiest mit de Archsum-Borg en vun de öldste Siedlungstüüchnissen vun de Insel up.
Vörhistorie
Vun de jägerisch Oorbevölkerung hett man kien Relikte funnen. In dat Neolithikum truck dat höhger liggend Gelände buerlich Siedler an, de sück vör den sukzessiv stiegend Meeresspeegel torüchtrucken. In de Bronzetiet weer dat Rebeet dicht besiedelt un de Bevölkerung verhältnismäßig wohlhabend, as ut riek Grafffunnen slooten wurrn kann.
Dat Temperaturoptimum nah de Tiedenwennen hett de Siedlungsflach stark minneseert, so dat af etwa 400 n. Chr. dör dat Afwannern vun de Angeln meest kien Besiedlung nahtowiesen is.
Steentiet
thumb|Denghoog Insgesamt sünd up Sylt 47 Megalithanlagen in Langbetten un Rundhügeln nahwiest, de aber wietgahnd tgahn sünd. Wieldes de Oordolmen fehlt, sünd gangloos, wieder makt Dolmen nöördlich vun Kampen, westlich vun Archsum (Nössemarsch) un ööstlich vun Keitum (de versett Harhoog) erhollen. Ok Polygonaldolmen in Rundhügeln un, wat in Düütschland selten ist, in Langbetten sünd nahwiest. Erhollen is en nöördlich vun den Bahnhoff vun Kampen. Zerstört wurr en Bett mit dree Polygonaldolmen dicht bi den Lüüchttorn un een, dat sück in‘ Strumphoog befunn. Deelwies wurrn bronzetietlich Nahbestattungen un iesentietlich Urnengrääf in de Kammern un Hügeln funnen. Ünner den lokalen Ganggräbern ragen de Denghoog vun Wenningstedt un de Merelmerskhoog bi Archsum herut. Dat Graff in‘ Kolkingehoog wurr bi de Stormfloot van 1825 zerstört. Anner an‘ Kliff liggend Anlagen harrn en ähnlich Schicksal oder wurrn verleggt. De neolithischen Siedlungen, insbesünnere up de Archsumer Geest nahwiest, wurrn bi de Vermarschung vun dat Rebeet överlagert. De Grupp vun lütt Graffhügels, de de Schnurkeramik totoordnen sünd, stellen de letzt Form vun de steentietlich Monumente dor. Dat Erdgraff vun Tinnum, ut de Grupp vun de Thinghügel, lett eerstmals Betüüg to de lateren Hügelgräver erkennen. Statt Findlingen umgifft en rechteckig Steenrahm en Körperbestattung in‘ Holtsarg.
Bronze- un Iesentiet
In de Bronzetiet, de in' Nöörden laat insetten dee, entstunnen de groot, riek utstatt Grabhügel, de meest 5 m, u. U. aber ok 7 m hooch, in fiev groot Gruppen utsehn doht, as wenn se dat Eiland beherrschen. Völ vun disse Denkmäler wurr in de vergangen Johrhunnerten afdragen oder dör Bauen oder Landwertschap platt makt; en vun de seltenen noch erhollen Bronzetietlich Langhügel liggt nöördlich vun Kampen tüschen de runn Krockhoogen. Ok in't Watt ööstlich vun de Insel kann man Siedlungsporen finnen.
Ut de Iesentiet stammt de good erhollen Tinnumborg un de meest verschwunden Borgen bi Achsum un Rantum. Worto de mal bruukt wurrn sünd, kann man nich mehr faststellen, villicht weern dat Hilligdömer. As Sylt in dat 8. Johrhunnert weer besiedelt wurr, hebbt de nee Siedler de umwallten Platzen för en nee Dörp bruukt, dat aber bald weer upgeven wurr.
De Sporen ut de Wikingertiet sünd wesentlich unspektakulärer un bestaht ut Fundstäen mit Siedlungsresten un en groot Tall vun telloordigen Wahnhügeln, den Warften.
Naam
De Naam Sild wurr eerstmalig um dat Johr 1141 in dat Schenkungsbook vun dat Kloster Odense up en Oorkunn erwähnt; un dat Eerbook vun den däänschen König Waldemar II. van 1231 find sück de Naam Syld un in dat Register vun dat Domkapitel to Sleswig wurrn in’ 14. un 15. Johrhunnert de Naams Syld un Sylt bruukt. Dorbi wurr in öllere Schrievwiesen nich immer tüschen i un y ünnerscheed. Eerst to Anfang vun dat 19. Johrhunnert hett sück de eenheitlich, noch hüüd gültig Schrievwies dörsett.
Över de Herkunft vun de Naam Sylt gifft dat verscheeden Theorien. De eerste beseggt, dat de Naam mit dat engelsch Woort sill (düütsch„Schwelle“ aber up plattdüütsch t.B. Döörsüll) oder dat däänsch Woort syld (olddäänsch: syll „Schwelle, Fundamentsteen“) verwandt ween sall. Denn harr dat also de Bedüüden vun düütsch:„Landschwelle“.
En anner Verkloren düüd den Naam, as dat oorgermaansch *Selhiþō („Robbenoort“), ut *selha („Robben“; däänsch sæl, engelsch. seal) un den Suffix -iþō. Vun den sülvigen Oorsprung weer dornah ok de norweegsch Inselnaam Sild (in den Hardangerfjord), un verwandt sall dornah ween ok Sjælland.
Nah en dart Verkloren is de Naam vun dat old däänsch Woort sylt („Soltwischen“ oder „Brackwater“) afleit. Disse Woortstamm gifft dat in’ skandinaavschen Spraakruum in tallriek Oortbeteken, t.B. in: Sylten in Noordoostjütland, Syltemade up Fünen un Syltholm up Lolland bzw. Hellesylt in Norwegen.
En veerten Ansatz geiht vun den Oorsprung vun den Naam in dat däänsch/skandinaavsch Woort för Hering, Sild, ut, wiel de Sylter Seefahrer ehemals bannig aktiv den Heringsfischfang bedreven hebbt. För de dormals groot Bedüüden vun den Hering för de Insel spreckt, dat all 1668 de Hering as Wappendeert up Sylt nahwiest is. Dat kann aber ok genau annersrüm ween, dat sückse Wappenmotive ut en volksetymologisch Düüden vun de Landschapsnaam entstahn sünd.
Bit to dat 19. Johrhunnert
Um dat Johr 460 n. Chr. hett dat Rebeet westlich vun de hüüdig Insel, dormals Deel vun en Marschenlandschap, en woll bedüüdend Haben upwiest. Unbestätigt Överleeferungen nah söllt de anglischen Heerführer Horsa un Hengist in dat 5. Johrhunnert vun de dormaligen Weststrand vun de „Insel“ to hör Feldtoog tegen de Romano-Briten un Kelten upbraken ween. In den folgend Johrhunnerten weer de noordfreeschen Uthlande meest nich besiedelt.
Müntenfunde ut de Merowingertiet laaten dorup sluuten, dat sück to disse Tiet Freesen up de Flucht vör de Expansion vun dat fränkisch Riek in dat Rebeet vun de noordfreeschen Inseln daallaaten hebbt. thumb|Kark St. Severin in Keitum De öldste Kark, de Keitumer Kark, wurr um 1020 angeblich vun Knut de Groote an de Stäe vun en fröhere Odinhilligdom erricht. Se hörr siet 1100 to dat Kloster vun Odense un wurr 1188 den Hilligen Knut un Ketel weeht. De Baumeester, de to glieker Tiet mit de hüüdig, 1216 baut, Kark ok de Karken up Pellworm un Föhr erricht hett, sall angevlich an en Dag mit Peerd vun en Baustäe to de anner gelangt ween. . Ok de König vun Däänmark hett nah de Kielholtz-Chronik um disse Tiet Sylt to Water un to Land angreepen. In dat 12. Johrhunnert geev dat all veer Karken up Sylt, neben Keitum ok in Morsum, Eidum un Rantum.
In de Tweete Marcellusfloot verlor Sylt groot Marschflächen mit mehreren Karkspelen in‘ Oosten un wurr dormit to en Eiland. Um 1400 wurr ok dat Listland afreeten un weer en Tiet lang en eegen Eiland. In de Allerhilligenfloot 1436 gung Eidum, dat westlich vun Westerland gelegen Karkspeel, ünner Rantum versunk ünner de Düün.
An‘ 15. August 1386 hett Königin Margrete I. Sylt den Grafen von Holstein-Rendsburg Gerhard VI. mit dat Hartogdom Schleswig överlaaten. List, dat all siet 1292 in‘ Besitt vun de Stadt Ripen weer, bleev bi dat Königriek Däänmark. 1422 keemen över hunnert Sylter Seelüüd in Hamborger Fangenschap, as Hansisch Kriegsscheep en däänsch Flotte vun König Erich von Pommern besiegt hebbt. Wenig later full de Vogt Claus Lembek, de Sylt un Osterland-Föhr ünnerstunnen, vun den König af. 1426 hett Sylt gemeensam mit de anner Uthlanden de Söbenhardenbeleeven slooten, en Utdruck vun hör Autonomie tegenöver den König. 1435 in‘ Freeden vun Vordingborg bleeven List un dat angrenzend Listland, wo sück de Königshaben, de wichtigst Haben tüschen Elv un Skagen befunn, as Westerland-Föhr, Amrum un de Süüden vun Rømø königlich Enklave. De bi dat Amt Tondern verbleeven Hööftdeel behull sien relative Unafhängigkeit bi. Ok de Land- un Strandvögte, de de Obrigkeit up de Insel vertreden deen, weern dörweg Sylter. Ton‘ Deel wurrn de Ämter över Generationen in en Familie wieder geeven.
Tüschen de um 1450 entstahn Kielholtz-Chronik un de Chronik vun den Morsumer Küster Muchel Madis af de tweet Hälft vun dat 16. Johrhunnert gifft dat kien Borns.Man kann dorher ok de Inführen vun de Reformatschoon up Sylt nich seker dateeren.
Nier
Nier is de Familiennaam von
Gray
Gray betekent
Kiek ok bi: Le Gray, Grai, Graye, Grey, Gray Township.
Nier
Kiek ok bi: Neer, Nir.
Sylt
Bit to dat 19. Johrhunnert
De Dartigjohrig Krieg keem to Sylt, as 1628 400 kaiserliche Suldaten de Insel betreden hebbt, aber ok bald weer aftrucken sünd. In dat folgend Johr keem allerdings de Pest nah Sylt. 1644 funn an‘ Königshaben en Seeslacht tüschen en däänsch un en holländsch-sweedschen Flotte statt. Um 1700 is de Haben aber versandt.
Um 1640 wurrd eerstmals vun en Sylter School in dat Karkspeel Keitum bericht. Walfang, Seefohrt, Öösterntucht un de Aantenfang in Vagelkojen hebbt in‘ 17. un 18. Johrhunnert för bescheeden Wohlstand bi Deelen vun de Bevölkerung sörgt, wieldes dejenigen, de as Lüttbuern un Landarbeiter up den kargen Boden arbeiten dee, faken in groot Armoot leeven deen. De Verkoppelungsverordnung van 1766, de dat Updeelen vun de fröheren Almende mögelk maken dee, un up dat Fastland faken to grötteren Erträgen führ, droog bi de faken lütt un unfruchtbor Flurstücken up Sylt nich unwesentlich to de Verarmung bi. Sylt harr bi en Volkszählung 1769 insgesamt 2.814 Inwahner.
Nah den Düütsch-Däänsch Krieg keem Sylt 1866 an Preußen un wurr in de Provinz Sleswig-Holsteen ingleedert. Siet disse Tiet nehm de Frömdenverkehr langsam to; de Kurgasten keemen per Postschipp vun Tondern oder mit den Schnelldamper vun Hamborg. In de Saison 1911 harr dat Seebad Westerland de bitherigen Modebäder Wyk up Föhr un Büsum in de Beleevtheit un de Tall vun de Övernachten överhaalt.
20. Johrhunnert bit hüüd
In‘ Eersten Weltkrieg wurr up Sylt mit de so nömmt „Inselwache“ woll düütsch Militär inquarteert, de Insel wurr aber nie to’n Kriegsschauplatz. Baracken, Geschüttstellungen un Kasernen wurrn nah Kriegsenn‘ entweder ziviler Nutzen toführt oder afreeten.
Wabash
Wabash betekent
Sylt
20. Johrhunnert bit hüüd
Nah dem Krieg hebbt de Sylter bi en Volksafstimmen mit en Mehrheit vun 88 Perzent för de wiedere Togehörigkeit to Düütschland stimmt. De dormalige Hööftverbinnenshaben Hoyer leeg nu aber in Däänmark, so dat de Anreist o de Insel för düütsch Gasten en ümstandlich Utlandsreis wurr. Ok för dissen Achtergrund wurr dat Projekt vun en Iesenbahndamm vun dat düütsch Fastland dör dat Wattenmeer vörandreeven. 1927 wurr de ölf Kilometer lang, nah Riekspräsident Paul von Hindenburg nömmt Hindenburgdamm free geven, över de bit hüüd de Marschbahn führt. De Fährverbinnen nah Hoyer kunn to glieker Tiet instellt wurrn.
thumb|Huus Kliffende in Kampen In de 1930er Johren gull de Insel ok ünner völ prominent Anhänger vun den Natschoonalsozialismus as Hermann Göring as schick. De natschoonalsozialistische Ideologie wunn nah un nah an Boden. Völ Hoteliers un Weertslüüd vun dat tovör as liberal geltend Seebad Westerland hebbt sück gau anpasst. Se hebbt hör Huus as „judenfrei“ betekent un hebbt jöödsch Gasten för unerwünscht verklort (kiek ok: Bäder-Antisemitismus). Ok de Nazi-Organisatschoon Kraft durch Freude (KDF) hett Sylt as Urlaubsoort bruukt. So keem dat, dat in Westerland bald in tallriek Strandborgen un Vörgoorden Hakenkrüüzflaggen weihn deen. In Gegensatz dorto truck dat intellektuelle Kampen wiederhenn Künstler un Literaten an, de den Natschoonalsozialismus kritisch tegenöver stunnen. Een vun de Treffpunkten weer dat Huus Kliffende in de Kampener Heid. Ok en Upmarsch vun de SA kunn de dormalig Pensionswirtin Clara Tiedemann nich beindrucken – sie hett sück standhaft weigert, de Hakenkrüüzflagg to hissen.
1938 keem dat tosommen mit den Bau vun den Nössediek dat Indieken vun dat Rantumbecken dör den Rieksarbeitsdeenst. Man wull en tidenunafhängigen Waterflaagplatz errichten, de aber all bi sien Fertigstellung nich mehr as „kriegswichtig“ instuuft wurr. Dat Rantumbecken deent hüüd as Naturschutzrebeet un dröfft nicht betreden wurrn.
thumb|En Bunkeranlaag in‘ Süüden vun Westerland In‘ Tweeten Weltkrieg wurr Sylt to en Sparrrebeet verklort un de Frömdenverkehr wurr praktisch instellt. Man hett massiv Bunkeranlagen un Seezielbatterien mit swoor Geschütten in de Dünen baut, de dorför deenen sullen, 10.000 Suldaten up de Insel to statschoneeren. Man hett en mögelk Invasion vun de Allierten över de Noordsee verwacht – dat passeer aber in de Normandie, so dat Sylt wietgahnd vun kriegerisch Handlungen verschont bleev. Gezielte Bombenangreep geev dat an‘ 7. September 1939, 8. September 1939, 3. Dezember 1939, 19. März 1940 un 17. Dezember 1940 dör engelsch Verbände, dordör entstunnen an Zivilhüüs blots wenig Schaden. In de letzt Kriegsdaag funn de Invasion dör de Engländer mit Panzer un Fohrtüüch över den Hindenburgdamm statt. Dat keem denn to en Kapitulation ahn Gegenwehr.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Nindörpermoor is en Dörp in de Gemeen Loomst (Samtgemeen Loomst) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Sylt
20. Johrhunnert bit hüüd
1945 wurrn Heimatverdreevene vun de ehmalg düütsch Oostrebeeden, vörwiegend ut Ostpreußen, in de old Wehrmachtswohnungen un Lager upnommen, Dordör verdüppel sück de Bevölkerung up rund 25.000 Inwahner. En Grootdeel vun de tonächst in Lager ünnerbrocht Lüüd funn mit den Wedderupbau vun den Frömdenverkehr Arbeit up Sylt un bleev.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Geografie
De Oort liggt an’n Rand von de Loomster Geest hen na dat Moor un de Masch von de Oost. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Oost hen af.
Sylt
20. Johrhunnert bit hüüd
En lütten Grupp vun Heimatverdreeven weer de vun hör Insel verdreeven Helgoländer dar. De Engländer hebbt nah 1945 de Insel Helgoland to’n Sparrrebeet verklort un hebbt de as Bombenabwurfplatz bruukt, so dat de Insel bit 1952 unbewahnbar bleev.
Eenig Helgoländer hebbt sück up Sylt, sünners in Hörnum ansiedelt, vun wo ut se mit Fischkutter un Bööt wiederhenn hör heimatlich Gewässer anfohren kunnen un so den Kuntakt to Helgoland un to de Noordsee behullen. Anners as de Heimatverdreevenen vun de ehmalge düütüsch Oostrebeeden kunnen de Helgoländer glieks nah de Freegaav vun „hör“ Insel dorhenn torüchkehren. Disse Chance leet sück meest kien Exil-Helgoländer entgahn, so dat hüüd meest kien ehmalge Helgoländer to de Sylter Bevölkerung tellen.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Geografie
De Naveröörd sünd Seth un Lohmöhlen in’n Noordoosten, Kronenborg un Brobargen in’n Süüdoosten, Oostendörp un Isheim in’n Süden, Hollen un Armsdörp in’n Süüdwesten un Nindörp, Loomst un Lüttmöhlen in’n Noordwesten.
Linderholm
Linderholm is de Familiennaam von
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Verwaltungsgeschicht
Vör 1859 weer Nindörpermoor in de Vaagdie Loomst von dat Amt Bremervöör un denn von 1859 bet 1885 in dat Amt Oosten. 1885 is dat an’n Kreis Neehuus gahn un 1932 an’n Kreis Land Hadeln. 1977 is dat denn Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.
De Oort höört jümmer al to de Gemeen Nindörp mit to, de an’n 1. Juli 1972 dör de Gemeenreform in Neddersassen an de Gemeen Loomst kamen is.
Sylt
20. Johrhunnert bit hüüd
In de 1950er un 1960er Johren steegen mit de tonehmend Reiselüst vun de Düütschen de Övernachtungstallenweer stark an. De Insel veränner dör tallriek Baumatnahmen mehr un mehr hör Gesicht. Af Midden vun de 1960 er Johren entstunn dat de Silhouette vun Westerlang prägend „Nee Kurzentrum“ mit sien dree bit to 13-stöckig Appartementblöcken unmittelbar an’t Meer. Tallriek wiedere mehrgeschossige Appartementhüüs keemen dorto. Dör den bannig ansteegen Individualverkehr wurrn verkehrsberuhigende Matnahmen nödig, de Footgängerzoonn un Berieken mit Nachtfohrverbot in Westerland entstunnen.
Aktuell gifft dat in ünnerscheedlich politischen Gremien Bestreeven, de Insel ok verwaltenspolitisch to een Gebietskörperschaft tosommentofaaten. So hebbt sück an‘ 1. Januar 2009 de beid gröttst Gemeenden Sylt-Ost un Westerland tosommen Rantum to de „Gemeend Sylt“ tosommenslooten. Of un wannehr sück de restlichen Inselgemeenden sück disse Fusion ansluuten, is in de jeweiligen politischen Gremien umstreeden.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Religion
Nindörpermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst.
(727) Nipponia
(727) Nipponia is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 11. Februar 1912 vun den düütschen Astronom Adam Massinger in Heidelbarg opdeckt worrn is.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Religion
För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.
Sylt
Wertschap
thumb|upright|De Footgängerzoon in Westerland; Blick vun dat Kurzentrum gen Oosten Parallel to den siet den 1950er Johren stark anstiegend Touristentallen gungen anner Wertschapstwieg temelk torüch. De Wertschap vun de Insel ist meest vullstännig unmittelbor oder mittelbor vun den Tourismus afhängig. Somit sünd sowohl Eenzelhandel, Gastronomie, Deenstleistungen as ok dat Handwark up de Bedürfnisse vun Gasten un Vermieters tosneeden. Landwertschap un Seefohrt spelen siet Midden vun de 1970er Johren en tonehmend minner Rull in de Sozialstruktur vun de Insel; alleen in Sylt-Ost finnen sück noch arbeitend Bedrieven vun de Land-, Veeh- un Holtwertschap. Ok dat eenzig verbleven Industrieünnernehmen, de Beyschlag Werke, hebbt upgrund vun stiegend Grundstückspriesen un de för hör ungünstig Verkehrsanbindung Sylt intüschen verlaaten. Wiel Sylt in‘ Gegensatz to dat strukturswaak Fastland vun Noordfreesland en Överangebot an Arbeitsplatzen upwiest, pendelt en Grootdeel vun de Arbeitnehmer, ca. 3.000 Personen, jeden Dag vun dat Fastland per Zug un Fähre up de Insel; somit warkt sück de Wertschapskraft vun de Insel ok up dat angrenzend Fastland ut.
(727) Nipponia
De Asteroid is na de japaansche Beteken Nippon för dat Land Japan nöömt, woneem de Asteroid al 1900 un 1908 tofallig tweemol beobacht weer.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Weertschop un Infrastruktur
För Nindörpermoor is de freewillige Füürwehr Nindörp mit tostännig.
Sylt
Wertschap
De groot Wertschapskraft treckt aber nich blots Arbeitnehmer an, se ist o glieker Tiet ok de Grund för en stetig Wegtrecken vun Sylter Familien up up dat benahbert Fastland. De extrem hooch Grundstücks- un Immobilienpries as ok de höhgeren Levenshaltungskösten sünd för völ Sylter nich mehr uptobringen. Disse Perzess wurrd as Gentrifizeeren betekent.
Llano
Llano betekent
Sylt
Tourismus
miniatur|links|Badegast, Postkoort (um 1900) miniatur|hochkant|Dat repräsentative old Kurhuus vun Westerland De Tourismus is siet wiet över 100 Johren up Sylt vun erheblich Bedüüden, siet Westerland nah Vörbild vun engelsch Badeöörd 1855 to’n Seebad wurr. Kuren up Sylt entwickel sück gau to de Mood vun de Böver- un Middelschicht un führ to en wertschaplich Neeorientierung vun de Sylter. In de eerst Jahrteinten bleeven de Gasten meest för mehrere Weeken wegen de Heilwirkung vun dat Reizklimas un hebbt in disse Tiet en entsprekend Ünnerhollensprogramm verwacht, dat wedderum en entsprekend Publikum antruck. Buterhalv vun de Hööftöörd wurrn nah Enn‘ vun den Eersten Weltkrieg in ehmalg Kasernenanlagen Landschoolheime för Kinner ut de Grootstäder inricht.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Verkehr
Nindörpermoor is över lüttjere Straten verbunnen mit de Kreisstraat 32 un de Landsstraat 116. De L 116 föhrt in’n Oosten över Lohmöhlen un Klint na Heckthusen an de Bundsstraat 73 un in’n Westen över Loomst (dor anbunnen an de Bundsstraat 495) un Mittelsnohn na Beers. De B 73 wedder löppt in’n Süüdwesten na Stood. De K 32 geiht in’n Noorden na Loomst an de B 495 un in’n Süden na Hollen un Abbenseet. De B 495 föhrt in’n Süden över Armsdörp un Eversdörp na Bremervöör.
Llano
Llano is de Familiennaam von
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so 30 Kilometer in’n Oosten von Nindörpermoor an de B 73.
Sylt
Tourismus
Hüüd hett de Insel 27.219 Inwahner, över 75.000 Gastenbetten un 870.000 Gasten mit 6,97 Mio. Övernachtungen un Daagsgasten in’t Johr mit licht stiegend Tendenz. Dorbi kommen up dree Övernachtungsgasten twee Daagsgasten. De Tall vun de klassisch Kurgasten, de tatsächlich Kuranwendungen in Anspröök nemmen, is dorbi siet den 1980er Johren up weniger as een Teintel torüchgahn. zurückgegangen. Ebenfalls rücklööpig is de Upenholtsdüer vun de Övernachtungsgasten, de in 200 bi 8,0 Daag tegenöver 8,1 Daag in’t Vörjohr leeg.
Llano
Kiek ok bi: Llanos, El Llano.
Nindörpermoor (Gemeen Loomst)
Verkehr
De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Heckthusen an de Nedderelvbahn twüschen Cuxhoben un Hamborg.
Zimbalist
Zimbalist is de Familiennaam von
Sylt
Tourismus
Beachtlich is up Sylt de hooch Dicht an Restaurants mit gehobenem gastronomischem Angebot un mit dör Fakpress as ok Restaurantführer uttekent Kööken. Alleen fiev Restaurants wiesen Michelin-Steerns up, un söben Restaurants sünd in‘ Gault Millau vertekent. Betrucken up de Inwahntertall is dat de hööchst Dicht an uttekent Restaurants in Düütschland.
Freetietinrichten
thumb|Strandköörven an‘ Westerländer Hööftstrand Dat Freetietangebot ist o en grooten Deel dör de Naturr bestimmt. De 40 km lang Sandstrand in‘ Westen vun dat Eiland mit över 13.000 Strandkörven is in wiet Rebeeden blots tegen Kurafgaav togänglich. Führt Wattwanderungen wurrd vun de Gemeende, privat Wattführer oder Natuurschutzverbänden as de „Naturschutzgemeinschaft Sylt e.V.“ un de Schutzstation Wattenmeer in de Tied von de Saison anboden. In Westerland gifft dat direkt an de Strandpromenade en Meerwater-Wellenbad, de „Sylter Welle“. 2004 hett dat Sylt Aquarium un 2009 dat „Erlebniszentrum Naturgewalten“ in List apenmakt. Tosommen mit den Tierpark Tinnum kann man sück hier över de heimisch Flora und Fauna schlau maken. De Insel hett veer Golfplatzen, vun de dat bitlang jüngste in Hörnum siet 2008 bespeelbar is.
Grootverstaltungen un Events
thumb|De „Windsurflegende“ [[Robby Naish vör Sylt]] Tonehmend Bedüüden för den Tourismus up de Insel hebbt regelmatig wedderkehrend Veranstaltungen un „Events“. In de Regel wurrd sückse Veranstaltungen in Tosommenarbeit mit Sponsoren gezielt överregional bewurben un locken en vörnehmlich jüngeres Publikum up de Insel.
Dat Meerkabarett, siet 2007 in‘ „kunst:raum sylt quelle“ in Rantum to Huus, präsenteert siet över 15 Johren in‘ Juli un August hoochkarätig Comedians, Kabarettisten un Musiker dat Inselpublikum.
Ebenso to de fast Grötten up de Insel hörrt de so nömmt „Syltlauf“. Disse Loop över 33,333 km lockt jährlich bit to 1500 Lööper up de Insel. Doröver herut finden tallriek Regatten un Watersportwettstrieden – vörnehmlich vör den Westerländer Weststrand statt. Dorto tellen t.B. de Windsurf-Worldcup, de Kitesurf-Trophy as ok de Deutsche Windsurfcup, un dat Cat Festival Sylt, en Veranstaltung, de mehrere Katamaran-Regatten umfaat.
Medienlandschap
Neben en eegen Dagzeitung, de Sylter Rundschau, de in‘ SHZ-Verlag rut kummt, gifft dat up Sylt dör Werbung finanzeert un köstenlos verdeelt Weekenblööd. För dat Verbreeden vun terrestrisch empfangbar Radio- un Feernsehprogramme staht up de Insel twee Sennenanlagen, de Senner Morsum un de Senner Westerland.
Medizinisch Versörgen
Neben tallriek nedderlaaten Dokters stellt vör allen de so nömmt Nordseeklinik, in‘ Noorden vun Westerland liggend, de Grundversörgen seker. In de Hüüs vun en ehmalg Luftwapenlazarett wurr 1953 de apenlich Krankenhuusbedriev upnommen, Tovör geev dat en lütt Krankenhuus an de „Rote-Kreuz-Straße“ in Westerland. Nah langjohrig Drägerschap dör de Arbeiterwohlfahrt hörrt de Nordseeklinik siet 1991 mit hör Krankenhuus- un Rehaafdeelen to de privatwertschaplich Ünnernehmensgrupp vun de Asklepios Kliniken, de mehrere Krankenhüüs in Düütschland bedrifft. Dorneben existeeren up de Insel tallriek Rehabilitationsinrichtungen mit den Behandlungsswoorpunkten Hart-, Kreisloop- un Atemwegserkrankungen.
Windkraftanlagen
Up de Insel gifft dat, in‘ Gegensatz to dat Sleswig-Holsteensch Fastland kien Windkraftanlagen. Dat Projekt Butendiek plaant, en Offshore-Windpark mit 80 Anlagen ca. 35 km vör de Küst in de Noordsee westlich vun Sylt to errichten. De Windpark wurr 2004 vun de dormaligen root-gröön Landsregeeren genehmigt un af 2011 söllt de eerst Windkraftanlagen upricht weern. miniatur|Autotoog up den Hindenburgdamm Richtung Fastland miniatur|Fähre vun de Römö-Sylt-Lien
Wu man nah Sylt kummt
Sylt is aber ok över den Flooghaben Sylt in‘ Lien- un Charterverkehr to erreichen. Vör allen in de Sömmersaison wurrd disse Flooghaben mehrmals täglich vun völ düütsch Grootstäder un Ballungszentren ut direkt anfloogen un hett somit siet Enn‘ vun de 1990er Johren erheblich an Bedüüden för den Tourismus wunnen. In dat Johr 2008 weer he mit 153.000 Fluggasten de Flooghaben vun Slewsig-Holsteen mit de tweethööchst Passagiertall.
Tüschen de däänsch Nahberinsel Rømø un den Haben in List besteiht en Verbinnen mit de Fohrtüüch- un Personenfähre vun de Römö-Sylt-Linie. De Fähre verkehrt bit to acht Mal täglich uni s nah den Sylt Shuttle de tweetwichtigste Verbinnen för PKW un LKW up de Insel.
Verkehr up Sylt
Up Sylt is, as ok up de noordfreesch Nahberinseln, motoriseert Individualverkehr tolaaten. De Insel hett en good utbaut Straatennett, as ok groot strandnah Parkplatzen, de aber to’n Deel köstenplichtig sünd.
Up de Insel wurrd de ÖPNV dör de Lien- un Charterbussen vun de Sylter Verkehrsgesellschap (SVG) sekerstellt. De ca. 30 Lienbussen vun de SVG fohren up fiev Lien mit vergliekswies kört Takttieden sämtlich Inselöörd an. Binnerhalv vun Westerland verkehren tosätzlich so nömmt Stadtbusse. Zentraal Busbahnhoff, de vun all Lien up de Insel anfohren wurrd, is de ZOB an‘ Westerländer Bahnhoff.
As Radfohrer kann man up en good utbaut Radweegnett vun rund 250 Kilometer Gesamtlängt torüchgriepen, dat all Inselgemeenden verbinnen deiht. Dat gifft meest kien Stäe, de nich bequem per Rad erreicht wurrn kann. As meest dörgahnd Radweg, de de Insel, mit Utnahm vun dat Rebeet vun de ehmalg Stadt Westerland, vun Noord nah Süüd dörquert, deent de Trass vun de ehmalg Sylter Inselbahn.
Sylt hett insgesamt veer Haben, vun de de nöördlichst in List un de süüdlichst in Hörnum apenlich sünd. Vun disse Haben fohren Seebäderscheep un Utflugdamper to de Nahberinseln Amrum, Föhr un den Halligen as ok to Körtseefohrten in dat Wattenmeer. Vun den Lister Fähranlegger verkehrt de Römö-Sylt-Linie. Tosätzlich hett sück dor en touristisch Infrastruktur mit Restaurants, Fischbuden un Souvenirläden entwickelt. Disse Haben beeden buterdem as Schuulhaben Anliggerplatzen för Sportboote; aber ok Fohrtüüch vun de Krabben- oder Musselfischer maken hier fast. Twee wiedere Haben, de ehmalge Fährhaben Munkmarsch as ok de in de 1930er Johren an‘ dormaligen Seeflegerhorst entstahn Haben Rantum, sünd in‘ Privatbesitt vun Yachtclubs un nicht för de Apenlichkeit togänglich.
De Sylter Inselbahn
thumb|Sylter Inselbahn (1894)
Van 1888 bit 1970 harr de Insel Sylt Schmalspoorbahnen mit 1.000 mm Spoorwiet, de anfangs vun mehreren Sellschopen baut un bedreven wurr. De eerste Streck vun de Sylter Inselbahn is af 1888 in de Sömmermaand de etwa 4,2 km lang Stück vun‘ Haben Munkmarsch in de Inselmetropole Westerland fohren, wiedere Strecken vun Westerland nah Hörnum in‘ Süüden vun de Insel un vun Westerland nah List in‘ Noorden keemen af 1903 bzw. 1907 dorto.
In de beid Weltkriege hebbt Riekswehr bzw. Wehrmacht dit Streckennett um eenig Kilometer wieder makt, um de faken aflegen Lager un Geschüttstellungen antobinnen. So wurrn groot Deelen vun Ellenbagen bi List mit en Schienennett versehn. In de 40er Johren harr Sylt över de Inselbahn dat längste Streckennett in Düütschland. Disse Strecken wurrn aber glieks nah den Tweeten Weltkrieg vullstännig afbaut.
In de 1950er Johren beleev de Inselbahn dör den Frömdenverkehr en nee Upswung, de aber nich tegen den immer mehr wurrn Individualverkehr up Sylt ankeem. So wurrn denn Noord- un Süüdbahn an‘ 29. Dezember 1970 stillleggt, de old Oostbahn vun 1888 weer all in‘ Sömmer 1927 upgeven wurrn. Den Personenverkehr hett de Sylter Verkehrsgesellschap (SVG) von nu an blots noch up Lienibusse verleggt.
Religion
thumb|Altarbild in de Kark St. Niels Över Religion un Brüük vun de Sylter Freesen vör de Christianiseeren is blots wenig överleefert. De in dat 15. Johrhunnert entstahn Kielholtz-Chronik bericht vun heidnisch Praktiken, de de Chronist sülvst beleevt hemm will. De Christianiseerung vun de Freesen keem in dat 11. Johrhunnert ok nah Sylt. De fröh christlich Goddeshüüs ut disse Tiet sünd nich mehr erhollen. Um 1240 entstunn de noch hüüd bestahn mächtig St.-Severin-Kark to Keitum, de Toorn wurr um 1450 ut Tichel- un Feldsteenen erricht. To disse Tiet weern de Freesen ok karklich bannig unafhängig, hebbt lang Tiet kien Teinten betahlt, hebbt hör Prediger sülvst bestimmt un hebbt den Zölibat vun de Preester aflehnt.
thumb|left|St. Christophorus-Kark in Westerland In de 1520er Johren keemen Utlöper vun de Reformatschoon up de Insel, Sylt wurr evangeelsch-luthersch. Eerst mit Insetten vun den Tourismus Midden vun dat 19. Johrhunnert keemen nah un nah eenig Katholiken up de Insel, deels as Gasten, deels as nee Inwahner. Enn‘ vun dat 19. Johrhunnert wurr disse Veränderungen Reknung dragen un man hett 1903 in de Neuen Straße in Westerland en lütt kathoolsch Kapell baut. 1957 weer de all lang to lütt wurrn un mit de Christophorus-Kark wurr nu en nee Goddeshuus weeht, dat 1998 wedderum dör en Neebau an old Stäe ersett wurr.
De Kathoolisch Kark ünnerhollt neben de St. Christophorus-Kark in Westerland en Filialkark in List (St. Raphael). De ehmalge kathoolisch St. Joseph-Kark in Hörnum wurr för eenig Johren profaneert, also weer entweeht.
Doröver herut ünnerhollen in Westerland neben verscheeden freekarklich Gemeenden ok Glöövensgemeenschapen as de Neeapostoolsch Kark, de Baptistengemeend un Jehovas Tüügen as ok Orthodoxe Christen hör Gemeend-, Beet- un Versammelnsrüüm.
1904 hett de Berliner Dokter Paul Dahlke en buddhistischen Theravada-Tempel in Wenningstedt baut. In‘ Fröhjahr 1920 hett he buterdem in de Braderuper Heid en Stupa erricht, de 1939 bi de Flooghabevergrötterung platt maakt wurr. Nah den Bau vun den Hindenburgdamm verlager he sien Aktivität nah Berlin, wiel he up Sylt sien Ziel vun en afscheeden buddhistisch Kulturzentrum as nich mehr realiseerbor ansehn dee.
Up Sylt gifft dat siet 1992 en Zentrum vun den Tibetischen Buddhismus in Westerland.
Spraaken
Mit dat so nömmt „Friesisch-Gesetz“ ut dat Johr 2004 wurrd de Freesche Spraak aber weer fördert. So könnt t.B. Oortstafeln un Beschriften an apenlich Bauwarken tweespraakig (freesch un düütsch) gestaltet werrn. Bispelen dorto sünd: De Oortstafeln „Kampen-Kaamp“, bzw. „Keitum-Kairem“ oder da „Kaamp-Hüs“ – de Kurverwalten. Ok wurrd de Freesch-Ünnerricht an Scholen un in de Bildung vun utwussen Lüüd fördert.
To’n annern is traditschonell de Sylter Noorden, dat so nömmt Listland, dat över völ Johrhunnerten to de Däänsch Kroon hörrn dee, däänschspraakig. Ok wenn de düütsch Spraak in dat Alldagsleven vörherrschend is, so gifft dat up Sylt noch en däänsch Minnerheit, de hör Spraak un Traditschoon in Vereenen un Schoolen lebendig hollt. Neben de däänsch Kark, de Vesterland Danske Kirke in Westerland mit en reeg Gemeendeleven, existeeren up Sylt twee däänsch Grundschoolen (Danske skole) in Westerland un in List.
In dat ländlicher struktureert Sylt-Ost is in völ Familien noch de plattdüütsch Spraak bannig verbreedt.
Smethurst
Smethurst betekent
Sylt
Bildung
In de Öörd Westerland, Sylt-Ost, Hörnum un Wenningstedt gifft dan Schoolen vun de Primarstuuf. Bit in de 1950er Johren geev dat in Hörnum en Dwarfschool, de hör Ünnerrichtsruum in den Hörnumer Lüüchttoorn harr. 2007 wurr de ehmalge Boy Lornsen-School in Keitum slooten un wegen fallend Schölertallen mit de School in Tinnum tosommenleggt. In Westerland un List gifft dat twee däänsch Schoolen un Kinnergorden.
Struve (Familiennaam)
Struve is en düütschen Familiennaam.
Smethurst
Smethurst is de Familiennaam von
Sylt
Bildung
Wiederführend Schoolen gifft dat blots in Westerland. Dorto tellen neben de in dat Schulzentrum Sylt ansiedelt sülvständigen Schoolen Gymnasium, Real- un Hööftschool en Förderschool as ok en Butenstäe vun de Beropsschool Niebüll, in de Schöler in handwarklich un gastronomisch Beropen utbildt wurrd. De ehmalge Hööft- un Realschool hebbt sück to dat Schooljohr 2009/10 to en Gemeenschapsschool tosommenslooten. In‘ Noorden vun dat Eiland gifft dat tüschen Kampen und List in en Düünrebeet glieks achter den Strand de Volkshoochschool Klappholttal, en vun de öldsten Volkshoochscholen in Sleswig-Holsteen. In List gifft dat konkrete Plaans, up dat ehmalg Kasernengelände vun de Marineversorgungsschool neben en Internatsschool vun de Sekundarstuuf I un II ok en Universitätscampus to errichten.
Struve (Familiennaam)
E
.
Liller
Liller is de Familiennaam von
Struve (Familiennaam)
F
.
Rüther
Rüther is de Familiennaam von
Rebecca Smith
Rebecca Smith is de Naam von
Liller
Liller betekent ok
Struve (Familiennaam)
G
,
L
.
Rebecca Smith
* Rebecca Smith (* 1981), neeseelandsche Footballspelerin,
Struve (Familiennaam)
O
.
W
,.
Rüther
Kiek ok bi: Rüter, Rüthers.
Newcomb
Newcomb betekent
Newcomb is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Newcomb Township, Newcombe, Newcome.
Sylt
Freesenhüüs
miniatur|Ruumupdeelen vun dat Uthlandfreeschen Huus in‘ Vergliek miniatur|Freesenhuus van 1784 in Keitum, ümgeven vun en [[Freesenwall (Muer)|Freesenwall]]
Smelser
Smelser betekent