cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pubertät
Hormonelle Ännern vör de Pubertät
Vundaag geiht dat bi’n gesunnen minschlichen Lief, de goot nehrt is, normalerwies in’n Öller vun acht oder negen Johren los mit de hormonelle Ännern, de mit de Pubertät to doon hett. Dör de anstiegen Produkschoon vun Sexualhormonen arrt dat sexuelle Riepen utlöst un föddert. Dör en Wesselwirken to de vermehrt produzeerten Sexualhormonen warrt to’n een ünner Reguleeren vun den in’n Hypothalamus produzeerten Somatotropin-releasing-Fakter (SRF = GhRH = GRF) un den Somatostatin ok in’n Hypophysenvörderlappen verstarkt Wassdomshormonen (Somatotropin) un to’n annern in de Schilddrüüs ( 3 ) Thyroxin herstellt un utschütt. Dit föhrt in’t Verloop vun’t sexuelle riepen blangen de Wirken vun’t Testosteron ok to’n langsom anstiegen Liefgrött. Mit Insetten vun de Pubertät billt sik bi beide Geslechter de Thymus ( 4 ) torüch (Involutschoon), so dat bi utwassen Lüüd blots noch en Thymusrest oder’n retrosternalen Fettkörper över blifft. De besteiht vör allen ut Fettgeweev.
Jungs
thumb|Androgenen sorgt för’t Wassdom vun’t [[Liefhoor.]] Dör’t Anstigen vun de Gonadotropinkunzentratschoon in’t Blood, warrt bi Jungs al düütlich vör de egentlichen Pubertät de Produkschoon vun’t Testosteron in de Leydig-Zellen vun de Klöten anregt. Dit männliche Sexualhormon prägt ganz allgemeen de sekundären Geslechtsmarkmolen, lett Lief un Muskeln wassen un sorgt ok för de tonehmen Liefhoren. Dat Gonadotropin stüert toeerst den Anfang vun de Schaamhoor un de Hoor ünner de Arms (Pubarche) un in’n Verloop vun de Pubertät ok de Utprägen vun’n Boort, de Bosthoor un de restliche Liefhoren.
Bit kort för de egentlichen Pubertät wasst de Testosteronspegel üm dat Twee- bit Dreefacke an, wat denn to’t Wassen vun Pint, Klötensack, de Klöten, Nevenklöten, Saatleider, Saatblaas, Prostata, Präputial- un Bulbourethraldrüüs anregt. Dat kann dorüm angahn, dat mit männliche Kinner ok vör de Pubertät al bi’n Orgasmus to’n eersten mol en – wenn ok blots lütte – Utscheden vun Prostatasekret hebbt (Ejakularche),, de faken ok as Ejakulatschoon in’n Sinn vun „Afgang ahn Sperma“ betekent warrt. Vörrutsetten is dorför allgemeen en sünners starke Utprägen vun de primären Geslechtsmarkmolen, en dull utprägt sexuell Intresse verbunnen mit en lichte sexuelle Brass, un en faken as unbelast, lustfüllt un tofreden stellen beleevte sexuelle Aktivität (tomeist Masturbatschoon).
Deerns
Ok bi de Deerns fangt de Eierstöck al vör de egentlichen Pubertät ünner de anstiegen Gonadotropinkunzentratschoon in’nt Blood langsom un bestännig an mehr un mehr Östrogenen to produzeeren un in’t Blood aftogeven. De stiegen Sexualhormonspegel löst denn de Bostentwickeln (Thelarche) ut as ok de Entwikeln vun de Boormudder un vun de Scheed. Ok dat Utbilln vun de Proportschonen, de för Fronslüüd tyypsch sünd, as ok de Regulatschoon vun’n Menstruatschoonszyklus is vun Östrogenen afhangig.
Man, ok för’n Anfang vun de Pubertät warrt in de Navenneren bi de Deerns lütte Mengden vun Androgenen billt, de dat Liefwassdom anregt as ok den Anfang vun de Schaamhoorentwickeln (Pubarche).
Riepen in de Pubertät
In de Tiet vun de Pubertät entwickelt sik de Lief nu wieter, wat ok düütlich to sehn is. Dat bedröpt physische Markmolen, de vör allen aver nich alleen blots sexuelle Funkschonen hebbt. De primären Geslechtsmarkmolen as ok de sekundären Geslechtsmarkmolen warrt in dissen Afsnitt vun’t Entwickeln vullstännig utprägt, so dat an’n Enn de Geslechtsriep vulltogen is. Dat Öller, mit dat disse Ännern anfangt, is ünnerscheedlich, de Reeg vun de verscheden Ännern dorgegen löpt normalerwies bi jeden Minschen gliek af. De Tanner-Stadien deelt disse Ännern in Klassen in ünnerscheedt bi de pubertäre Entwickeln vun’n Lief in fief Kategorien vun’t Kind bit to’n utwassen Minsch.
Jungs
thumb|[[Testosteron is bi Jungs ok för’t Wassen vun’n Boort verantwoortlich]] Ünner den Influss vun de anstiegen Kunzentratschoon vun’t Gonadotropin un de dordör utlöst dullere Produkschoon vun’t Testosteron warrt in’n Verloop vun de Pubertät de Klöten grötter. Dorto ännert sik de Böverflach un de Klöör vun’n Klötensack. Dör disse Hormonstimulatschoon warrt butendem dat Wassdom vun’n Pint, vun de Nevenklöten, vun’n Saatleider un vun de akzessoorschen Geslechtsdrüsen wieterföhrt. Mit Anfang vun de egentlichen Pubertät wasst denn ok de eersten Schaamhoor. Eerst dorna fangt denn de Lief vun de Jungs an to wassen. De Klöten fangt tomeist in de Mitt vun de Pubertät noch vör den Hööchpunkt vun’t Liefwassdom mit de Produkschoon vun de eersten Spermien an (Spermarche). Korte Tiet dorna kummt dat denn to en eerste Ejakulatschoon in’n Sinn vun „Spermaafgang“ (Ejakularche). Dat kann dör en mit Afsicht dör sexuelle Aktivität utlösten Orgasmus passeeren oder bi’n eerste Pollutschoon (Polluarche). Dormit is de Jung denn geslechtsriep.
Dat Ejakulat bargt to Anfang blots wenige Spermien vun slechte Gööd. De Fruchtborkeit is dorüm to Anfang noch düütlich minnert, aver nich vullstännig utslaten. Wenn in’n Dörsnitt dat Liefwassdom mit 13 Johren an sien Hööchpunkt ankamen is, sünd de Vergröttern vun’n Pint und vun de Klöten al meist vullstännig afslaten. Kort dorna wasst tomeist de eersten Armkuhl-, Boort- un Liefhoor un de Stimmbrook sett in.
Op de annern Siet stiggt in de Klöten wiel de Pubertät ok de Produkschoon un dat Utschütten vun Östrogenen, de aver in’n Vergliek to de Testosteronprodukschoon veel lütter utfallt. Dör den högeren Östrogenspegel kann dat bi 50 % vun de Jungs en norlamerwies tietwies Answellen vun de Bost vörkamen.
Chronoloogsch Översicht:
Deerns
To’n Anfang sorgt se dorför, dat de Bostentwickeln wietergeiht un föddert allgemeen dat Wassdom vun de Melkdrüsen (Mamma, -ae; lat. Glandula mammaria, 3) un dormit ok de Vergröttern vun de Bost. Togliek sett en langsome differenzeeren Wieterentwickeln vun disse Drüsen in. De Östrogenen stüert butendem ok dat Wassdom vun de Bostworten (Mamillen, lat. Papilla mammaria, 4) un den Hoff üm de Bostworten (lat. Areola, 5), as ok de Pigmenteeren vun de Bostworten un jemehr Erigeerborkeit. Bito warrt ok de Entwickeln vun de Liefform, de för Fronslüüd tyypsch sünd starker vöranbröcht mit de dortohören Fettverdelen (hier an de Bost: 7).
De hogen Östrogenkunzentratschoon slutt aver denn in’n Verloop vun de Pubertät bi de Deerns ok de Epiphysenfugen un bringt dormit dat Längenwassdom to’n Stillstand. Dör de Östrogenen warrt butendem ok de teemlich gladde Afgrenzen vun de Schaamhoor veroorsaakt.
De Menarche, also de eerste Menstruatschoon, passeert eerst to’n Hööchdpunkt vun’t Liefwassdom, wenn de Lief vun de Deern al groot noog is, dat de’n Kind utdrägen kann. Man en Ovulatschoon hett dorför noch nich stattfunnen, worüm man to disse Blöden ok „Afbreekblöden“ seggt un de tohöörn Menstruatschoonszyklus as „anovulatoorsch Zyklus“ betekent warrt. Eerst na en poor wietere unregelmatige Blöden vun disse Oort kummt dat denn to’n eersten Eisprung (Ovularche) un dorna ok to’n eerste echte Menstruatschoon.
Ringwall von Örsdörp
De Ringwall von Örsdörp is en ole Wallanlaag an’n Rand von en Hoogmoor bi Örsdörp. He liggt dicht bi de Twiest. De Anlaag hett en Dörmeter von üm un bi 185 Meter un is so bi 2,5 Hektar groot.
Pubertät
Deerns
In’n Vergliek to de Östrogenprodukschoon stellt de Lief vun Deerns düütlich lüttere Mengden vun Androgenen in de Nevenneren her. Dat geiht wiel de Pubertät wieter un reegt dat Längenwassdom un de Utbilln vun’t Schaamhoor an, un later ok vun de Armkuhlhoor un mitünner ok wietere Liefhoor. Se sünd wieter ok för de starkere Utprägen vun de groten Schaamlippen (Labia majora pudendi) unn vun de Klitoris (5) verantwoortlich. De Entwickeln vun de Titten, de Schaam- un de Armkuhlhoor is tomeist an’t Enn vun de Pubertät afslaten.
Ringwall von Örsdörp
Dör Pollenanalys hebbt se 2012 rutfunnen, dat de Graven vör allen Pollen von Ellern, Eken un Hasselbusch bargt, wat op de Tied so 7000 bet 4000 v. Chr. düüdt. Dör de C14-Methood hebbt se 2012 ok rutfunnen, dat sik in de vörröömsche Iesentied an’n Grund von’n Graven Törf billt hett.
Pubertät
Deerns
Chronoloogsch Översicht: Folgende Tabelle gibt an, wann die einzelnen Veränderungen stattfinden:
Ringwall von Örsdörp
De Wall weer ut Plaggen boot un mit Steen befastigt. Vör den Wall leeg en Graven. Binnen hett dat noch en tweten Graven geven.
De Anlaag is toeerst as Borg düüdt worrn, aver nadem de Wetenschoppers faststellt hebbt, dat de Wäll an veer Steden ünnerbraken weren, gaht se dor nu von ut, dat dat ok en Kultanlaag ween hebben kunn.
Pubertät
Utlöser för Ünnerscheden bi de Pubertät
Dat gifft verschedene Fakters, de ünnerscheedlich dull Influss nehmt op den Verloop un de Utprägen vun de Pubertät bi verscheden Minschen oder Minschengruppen.
Ringwall von Örsdörp
Opdeckhistorie
De Inwahners von de Ümgegend hebbt de Anlaag Iesern Hinnerk toschreven, de in dat 14. Johrhunnert leevt hett. De Anlaag is toeerst in de Johren 1920 von’n Schoolmeester un Heimatforscher Willi Wegewitz beschreven worrn. Wegewitz is dor von utgahn, dat de Anlaag in de Tied von de Sassenkrieg gegen Korl den Groten von de Sassen anleggt worrn is. Na’n Tweten Weltkrieg hett de Denkmalpleger Alfred Cassau de Anlaag ünnersöcht. To de Tied weer de Wall noch bi 60 Zentimeter hoog un dree Meter breed.
En Deel von de Anlaag is 1949 von wegen de Bueree kumplett ünnerplöögt worrn un ok de Rest von de Anlaag is mit de Johren mehr un mehr egaal maakt worrn.
Pubertät
Verarven
To’n groten Deel warrt de Pubertät geneetsch stüert. Dorbi fallt blangen vele annere binnen en so nöömt „hypothalaamsche Gennettwark“ mit över- un ünnerordent Genen, dat tohopen op all Even in Wesselwirken mit annere Genen un Gennettwarken vun’n Lief staht, de Pubertätsgenen KiSS1 un KiSS1R (GPR 54) en sünnere Bedüden to. Dat samte Nettwark öövt in verstarken (Exzitatschoon) un törnen (Inhibitschoon) Regelkreisen Influss op de GnRH-Neuronen ut stüert dormit de Mengden, de vun de dorvun billten Gonadotropin-releasing-Hormonen afgeven warrt. So warrt vun’t KiSS1-Gen dat Kisspeptin kodeert, dat binnen en verstarken Regelkreis an den vun’t KiSS1R-Gen kodeerten KiSS1-Rezepter op de Böverflach vun de GnRH-Neuronen andockt un jem to en gröttere Afgaav vun Gonadotropin-releasing-Hormonen anregt. Eeneiige Tweeschen entwickelt sik meist tietgliek. To’n Bispeel liggt de Anfang vun de Menstruatschoon bi eeneiige Tweeschen-Deerns een bit twee Maanden uteneen, wiel dat bi tweeeiige Tweeschen bit to een Johr wesen kann.
Nehren un Sport
Fettzellen regt bi Deerns de Produkschoon vun Sexualhormonen an, wat bi en gau tonehmen vun Gewicht un de dormit verbunnen Anstiegen vun’n Lieffettandeel de sexuelle Riepen utlöst warrn kann. Eetstören, de fröh ansett, künnt de Pubertät opschuven oder verlangsomen. Deerns, de veel Sport maakt oder en teemlich sieten Fettandeel opwiest, warrt dorüm sexuell faken later riep.
Ringwall von Örsdörp
Opdeckhistorie
2011 hebbt Wetenschoppers von de HavenCity-Universität Hamborg de Anlaag mit en Laserscanner vermeten. Ok en geomagneetsche Prospekschoon hett dat geven. Dorbi is 200 Meter af von de Anlaag ok en Siedlungsplatz ut de Jungsteentied funnen worrn.
In’t Vörjohr 2012 hebbt de Wetenschoppers en 200 Quadratmeter groot Rebeed utgraavt.
Pubertät
Gesundheit vun’n Lief
Verschedene Gendefekten de Schaden an verscheden Regelkreisen oder Nervenzentren to Folg hebbt, as ok Stören vun de Schilddrüüs in’t Kinneröller künnt de Pubertät vörtietig oder later utlösen, mitünner ok dat sexuelle Riepen vullstännig hinnern. In Rebeden, in de Armoot un dormit verbunnen fakener Infekschoonskrankheiten un Ünnernehren vörkamt, sett de eerste Menstruatschoon faken eerst later in.
Emotschonale Gesundheit
En swacke emotschonale Gesundheit kann to’n fröhe Insetten vun de Pubertät föhren. In Familien mit vele Problemen is dat fröhe Grünnen vun en egene Familie schienbor en Anpassen.
Inkamen
Deerns ut Familien mit’n hoog Inkamen kriegt jemehr Menstruatschoon in’n Dörsnitt 6 bit 18 Maanden fröher as Deerns, de finanziell slechter stellt sünd.
Ethnische Gruppen
Afroamerikaansche Deerns hebbt to’n Bispeel jemehr eerste Menstruatschoon in’n Dörsnitt acht Maanden fröher as kaukasisch-amerikaansche (witte) Deerns
Afwieken vun’n normalen Verloop dör Krankheiten
En later Insetten vun de Pubertät as Naklapp vun en Krankheit (Pubertas tarda) kann to’n Bispeel bi Mutatschonen vun de Genen KiSS1 un KiSS1R (GPR 54), aver ok bi chroonische Krankheiten vörkamen, as Hartfehlers oder Diabetes mellitus, oder rorer ok bi endokrine Stören as dat Fröhlich-Syndrom.
Psycholoogsche Pubertätsmarkmolen
Wiel de Pubertät ännert sik nich blot de Lief, man ok de emotschonale Tostand un dat Sozialverhollen vun de jungen Lüüd warrt dorvun beinflusst.
Lunenhaftigkeit
Fröher weern gau Wesseln vun de Luun wiel de Pubertät faken noch op de högere Hormonkunzentratschoon schaven. Vundaag is kloor, dat dat dor en Tosamenhang gifft, de aver nich so dull is, as dat annahmen worrn weer. De Lunenhaftigkeit warrt opletzt dör en Kombinatschoon vun hormonelle un situative Fakters utlöst. De jungen Lüüd kamt wiel de Pubertät fakener in Situatschonen, de Problemen bargt, sünners wenn de dör de Utwassen vörgeven un struktureert warrt (Ünnerricht, Arbeit, Familienaktivitäten). Dör de vermehrte Hormonutschütten fallt de Reakschoon op solke Situatschonen duller ut.
Kuntakt to de Öllern
In de Tiet vun de Pubertät warrt vun Öllern as ok vun de jungen Lüüd vertellt, dat se sik gegensietig nich mehr so neeg staht. De Grund för disse Problemen twüschen Kind und Öllern kann mit dat verbeterte Oordeelsvermögen vun’t Kind wesen, wodör dat Hanneln vun de Öllern fakener in Fraag stellt un kritiseert warrt. Mit dat Riepen vun’n Lief ännert sik ok de soziale Rull vun de jungen Lüüd in jemehr Leven un dat Verlangen warrt grötter, as Utwassene behannelt to warrn. Dorto kummt, dat se ok för jemehrn Freetietbereich mehr Verwantorten övernehmen wüllt. De Öllern dorgegen wüllt jemehr Kinner vör Schaden bewahren un gaht gegen de sik entwickeln Egenstänniigkeit an. Tomeist is de Striet, de dorut entsteiht, nich deep un eernst. un stellt in’n Normalfall keen gefahr för de Familienbanden dor. De jungen Lüüd fangt ok fakener dat Strieden mit jehmerSüsters un Bröders an. Vun wegen dit Strieden warrt de Pubertät ok as „tweete Trotzphaas“ betekent.
Fröh- un Laatentwicklers
AS ünner de bioloosgchen Aspekten beschreven, gifft dat verschedene Fakters, de den Anfang vun de Pubertät verlangsomen oder gaumaken künnt. De ünnerscheedliche Entwickeln hett natürlich ok’n Utwirken op de Emotschoon vun junge Lüüd. Bi Jungs un Deerns warrt vun gegensätzliche Utwirken snackt. En Rull speelt to’n een, wo wiet oder neeg de Lief vun den ranwassen Minsch vun dat kulturelle Idealbild steiht, to’n annern aver ok, wo goot de to Gliekolle passt.
Sexuelle Aktivität un Verhöden
thumb|15% vun de Jungs un 12% vun de Deerns bruukt bi’n eersten Sex keen Verhödensmiddel as t. B. en [[Kondom.]] Na den Sworpunktbericht vun de Gesundheitsberichterstatten vun’n Bund 2004 hebbt in Düütschland 15 % vun de Jungs un 12 % vun de Deerns bi jemehrn eersten Sex nich verhöödt. De Studie Jugendsexualität 2006 vun de Bundszentrale för gesundheitlich Opkloren harrn 12 % vun de Deerns mit 14 Johren al Sex. Dat is jüst so veel as in’t Johr 2001. .
Na eenige unregelmatige „unechte“ Maandblöden sett de Eisprung in. Dormit is en Deern geslechtsriep un kann denn ok tatsächlich en Kind kriegen. De Tietduer twüschen de eersten „unechten“ Blöden (Menarche) un den Eisprung is bi jeed Deern anners un kann dör en eenfach Beobachten ahn Helpmiddels nich bestimmt warrn. De Pubertät kann bi jede Deern ’n beten anners verlopen, wobi de eersten Menstruatschonen so wenig opfallen künnt, dat se vun de Deern översehn oder mit Wittflaat verwesselt warrn künnt. To beachten is ok, dat de Deern al een poor Daag vör de eersten Ovulatschoon un dormit ok al’n ppor Daag vör de eersten „echten“ Menstruatschoon al fruchtbor wesen künnt, vun wegen dat de Spermien in’n Lief en poor Daag överleven künnt.
In’t Johr 2001 sünd in Düütschland 7.447 Kinner vun Teenager-Mudders boren worrn, 2004 weern dat 6.969 Kinner. Dorbi is de Männichkeit vun de Swangerschoppen bi Deerns ut sozialswacke Schichten fief mol so hooch as in Vergliek to de sozialhögeren Schichten.
Opkloren
Sünenrs vun praktisch arbeiden Dokters, Sexualtherapeuten, Sexualwetenschoppler as ok Pädagogen, de sik ok oder in’n Sünenrn mit dat Rebeet Lief un Sexualität befaten doot, kummt jümmer wedder de Raat an Öllern un annere Berechtigte de Kinner groot teht, rechttietig vör den Anfang vun de Pubertät un de dormit verbunnen physischen Ännern mit de Kinner un jungen Lüüd över disse Vörgäng to snacken un jem möglichst objektiv nau aver mit an’t Öller anpasste eenfache Wöörd persönlich to verkloren, wat dor mit’n Lief vör sik geiht. En locker un persönlich föhrt fründlich Gespreek ünner Acht op de Intimsphäär vun den ranwassen Minschen is dör en eenfach Överlaten vun opkloren Literatur nich to ersetten. Ahn en ordige persönliche Opkloren besteiht de Gefohr, dat de Unkennis vun annere to’n Nadeel vun’t puberteeren Kind utnütt warrt oder dör verkehrte Informatschonen allgemene Unsekerheit bit hen to Bang utlöst warrt. Op de annern Siet kann dat ok dorto föhren, dat de jungen Lüüd to lichtfardig mit de Sexualität ümgaht un to’n Bispeel en Deern, de ahn dat to marken geslechtsriep worrn is, ahn dat to wullen swanger warrt, un de bedeeligte Jung, de mööglicherwies ok nich markt hett, dat he geslechtsriep worrn is, dorför mitverantwoortlich is.
Help un Ünnerstütten
Dat gifft Deensten sünners för Kinner un junge Lüüd vun de Telefonseelsorg as 147 – Rat auf Draht, de för junge Lüüd in de Pubertät, as ok för jemehr Familienliddmaten, telefonische Beraden bi Problemen un familiäre Nootfallsituatschonen anbeden doot ahn wat to kösten. Bi pubertäre Problemen rechttietig professchonelle Help antonehmen, kann mitünner swore Kunflikten hinnern.
Sorsa
Sorsa is de Familiennaam von
John Doeg
John Thomas Godfray Hope Doeg (* 7. Dezember 1908 in Guaymas, Sonora, Mexiko; † 27. April 1978 in Redding, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Tennisspeler.
Karriere
Doeg wunn 1930 die US Open in Forest Hills, nahdem he in dat Halffinale de Tennislegende Bill Tilden besiegt harr. 1929 un 1930 wunn he bi de US Open tosommen mit George Lott ok de Düppelkonkurrenz vun de Mannlüüd. 1930 stunn he gemeensam mit Lott in Wimbledon in dat Düppelfinale, verlor dor aber gegen Wilmer Allison un John Van Ryn.
Doeg weer Linkshänder un en Spezialist in' Serve-and-Volley-Speel. He wurr 1962 in de International Tennis Hall of Fame upnommen.
Polkville
Polkville betekent
Porta Westfalica
Porta Westfalica betekent
Geestenseth
Geestenseth is en Dörp in de Gemeen Schippdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Agincourt
Agincourt betekent
Geestenseth
Geografie
Geestenseth is so bi een Kilometer von de Geest af, de hier noch en lütten Beek is. Dat Water ut Geestenseth flütt över Groov (in’n Westen), Geestensether Randgraven (in’n Noorden) un Hammoorgraven/Frellsdorper Möhlenbeek (in’n Oosten) na de Geest hen af.
Agincourt
.
Venten
Venten is de Familiennaam von
Geestenseth
Geografie
De Naveröörd sünd Köhlen in’n Noorden, Frellsdorpermöhlen in’n Oosten, Frellsdorp in’n Süüdoosten, Wolljes in’n Süden, Wehdel in’n Westen un Oolluunbarg in’n Noordwesten.
Venten
Kiek ok bi: Wenten.
Geestenseth
Historie
De Oort kummt 1120 toeerst as Gestensethe in de Oorkunnen vör, as de Bremer Arzbischop Friedrich I. dat Doomkapittel in Bremen den Teegden stift hett.
Mille Lacs County
Mille Lacs County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Minnesota. He hett 26.097 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.487 km². De Sitt vun de Verwalten is in Milaca.
Geestenseth
Historie
Geestenseth hett vör 1851 to dat Gericht Beverst, von 1851 bet 1859 to dat Amt Beverst un denn bet 1885 to dat Amt Leh tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben worrn.
Mille Lacs County
Historie
De Kreis is 1857 grünnt worrn.
Geestenseth
Historie
An’n 1. März 1974 is de Gemeen Geestenseth bi de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Schippdörp worrn.
Mille Lacs County
Demografie
Vun de 22.330 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 11.272 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.656 US-Dollar. 11.891 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.783 Minschen maakt. 9,33 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Geestenseth
Historie
In’n Eersten Weltkrieg sünd 16 Soldaten ut Geestenseth fullen oder vermisst, un in’n Tweten 72.
Religion
Geestenseth is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Oolluunbarg.
Mille Lacs County
Demografie
5,11 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,06 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 93,55 % vun de Minschen Witte, 0,27 % Swarte, 0,21 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 4,68 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,22 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,05 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,96 % vun de Lüüd ansehn.
Geestenseth
Wapen
Dat Wapen von Geestenseth wiest baven op sülvern Grund twee blaue krüüzte Slötels un ünnen op blauen Grund söss gollen Ohren.
De Slötels sünd Bremer Slötels un düüdt op dat eerste Vörkamen von Geestenseth in de Oorkunnen hen, as de Oort to dat Arzbisdom Bremen höört hett, dat twee Slötels in’t Wapen föhrt. De Ohren staht för de Bueree un för de söss Hööv, ut de de Oort in de Tied üm 1500 bestünn.
Kultur
In Geestenseth vör’n Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.
Verenen
De Schützenvereen Geestenseth is 1909 grünnt worrn un de Freewillige Füürwehr 1900.
Weertschop un Infrastruktur
De Filiaal von de Volksbank Bremerhoben-Cuxland in Geestenseth hett 2015 dichtmaakt un de Filiaal von de Werser-Elv-Spoorkass to’n 1. Dezember 2015.
Verkehr
In Geestenseth krüüzt sik de Landsstraat 128 un Landsstraat 143/Kreisstraat 40. De L 128 geiht in’n Noorden na Köhlen un in’n Süden na Wolljes un bi Beverst an de Bundsstraat 71. De L 143 löppt in’n Westen na Wehdel un Sellst un de K 40 in’n Oosten na Frellsdorp.
Dat Dörp hett mit’n Bahnhoff Geestenseth en egen Bahnhoff an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.
Scholen
Geestenseth hett en Kinnergoorn un en egen Grundschool.
Paramore
duum|Paramore in’t Johr 2011
Paramore sünd en US-amerikaansche Rock-Grupp ut Franklin, Tennessee. Se sünd 2004 grünnt worrn un bestaht bet hüüt. Hör Debütalbum mit de Naam All We Know Is Falling keem an' 26. Juli 2005 in den USA herut.
De Grünnermusikers weern: Hayley Williams (Singen), Taylor York (Gitarr) un Jeremy Davis (Bass un Singen).
Holling
Holling betekent
Holling is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hollings, Hoelling, Hölling.
Gisler
Gisler is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Giesler.
Footville
Footville betekent
Hassbüttel
Hassbüttel is en lütten Oort in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Bokel.
Geografie
De Oort liggt op de Oosterholter Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Stubbengraven un Billerbeek af.
De Naveröörd sünd Stubben in’n Noorden, Seebeek un Bruunshusen in’n Noordoosten, Helljes in’n Oosten, Ollendörp in’n Süüdoosten, Ax in’n Süden, Loh in’n Süüdwesten, Langenfeld in’n Westen un Bokel in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Dammhagen in’n Kanton Hagen höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett fröher to dat Gericht Kassbrook tohöört un is denn in dat twete Veerdel von dat 19. Johrhunnert in in dat Amt Hagen wesselt un weer dor in Böörd Braamst. Dor is de Oort bet 1885 bleven. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Hassbüttel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Jacobi-Kark in Braamst.
Bachham
Bachham betekent
Hassbüttel
Religion
För de Kathoolschen is de Johannes-de-Döper-Kark in Lox tostännig, de 1965 grünnt worrn is. Vör 1965 weer de Nikolaus-Kark in Wulsdörp tostännig. De Johannes-de-Döper-Kark höört siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Hillig Hart Jesu in Geestmünn.
Weertschop un Infrastruktur
För Hassbüttel is de freewillige Füürwehr Bokel mit tostännig.
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben). De Opfohrt 12 Hagen liggt so 16 Kilometer in’n Westen von Hassbüttel an de K 51.
De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Stubben an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.
Scholen
De Kinner ut Hassbüttel gaht na de Grundschool Bokel. Ok fröher al sünd se jümmer in Bokel na de Volksschool gahn.
Karjalainen
Karjalainen is de Familiennaam von
, ,
Bachhäusl
Bachhäusl betekent
Deen
Deen is de Familiennaam von
Hölling
Hölling oder Hoelling betekent
Hölling oder Hoelling is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Holling.
Rio São Francisco
Rio São Francisco betekent
Kiek ok bi: Rio São Francisco Falso, Río San Francisco, San Francisco River.
Churn
Churn betekent
James Fraser Stoddart
Leven
Siet 1968 weer he mit Norma Agnes Scholan verheiraadt († 2004), mit de he twee Döchter hett.
Churn
Churn is de Familiennaam von
James Fraser Stoddart
Wark
Stoddart forscht up dat Rebeet vun de Nanowetenschapen, de supramolekularen Chemie, de Physikalischen Organischen Chemie un de Stereochemie. He ünnersöcht Dendrimere, Katenane, Rotaxane un anner nichkovalent sonnern mechanisch-bunnen Stoffe. Bistabile Katenane un Rotaxane bruukt he as molekulare Schalter. Buterdem arbeit he an künstlichen molekularen Maschinen.
Churn
Kiek ok bi: Churn Creek.
Zierke
Zierke is de Familiennaam von
Zierke betekent
Ashley Rocke
Anthony Rocke is en Pastoor un Politiker ut Belize.
Rocke weer na’n Highschool-Afsluss an de Belize Junior Secondary School No. 1 (vondaag Edward P. Yorke High School) von 1978 bet 1980 op dat Belize Technical College un hett sik dor to’n Nettelektriker utbillen laten. Von 1980 bet 2001 weer Rocke bi de Belize Electricity Ltd. anstellt.
Rocke is Baptist. 1988 hett he an dat Barbados Baptist College en Associate Degree in Theologie maakt un is siet Mai 1990 Pastoor an de Lake Independence Baptist Church in Belize-Stadt.
He is 2015 as Repräsentant von de Karken in’n Senaat von Belize wählt worrn.
Rocke hett an’n 27. Februar 1984 Lisa Rocke freet.
(258) Tyche
De Asteroid is na de greeksche Göddin Tyche nöömt.
Stix Hooper
thumb|Nesbert „Stix“ Hooper (1978) Nesbert „Stix“ Hooper (* 15. August 1938 in Houston) is en US-amerikaansch Slagtüüchspeler vun den Modern Jazz un Fusionjazz, de en Tiet lang de Crusaders leit hett, un Musikfunktionär.
Hooper is all as Schöler mit Bands uptreden, de he ok leit hett. Ut de vun hüm 1952 grünnd „The Swingsters“ entwickeln sück later dat „Modern Jazz Sextet“ bzw. de „Nite Hawks“. Hooper, de in disse Band un de sück dorut 1959 bildend „Jazz Crusaders“ bzw. „Crusaders“ Leader un Slagtüüchspeler weer, hett an de Texas Southern University studeert. Dorneben hett he as Begleiter vun Harold Land, Freddie Hubbard, George Shearing, Grant Green, Larry Carlton, Med Flory oder Bobby Hutcherson arbeit. Een eerst Album ünner eegen Naam keem 1979 rut. Af 1983 weer Hooper för dat Feernsehn tätig, um denn Viezpräsident vun de National Academy of Recording Arts and Sciences to wurrn. Ok in disse Funktionen is he af un an mit Musikern as Randy Crawford, Joe Cocker, Ernestine Anderson oder Gerald Wilson uptreden.
Porta Westfalica (Stadt)
Porta Westfalica is en Stadt in den Kreis Minnen-Lübbecke‎ in den Regeerensbezirk Deppelt van dat Land Noordrhien-Westfalen. Se hett 36.338 Inwahner (Stand 31.12.2016) up en Flach van rund 105 km².
Grünnd wurrn is de Stadt in‘ Rahmen van de Rebeetsreform 1973.
Porta Westfalica hett 15 Oortsdeelen: Barkhusen (4.262) - Koustiere (512) -  Äisbiergen (3.389)  -  Husbierge (4.989)  - Holtrup (1.045)  -  Holthusen (4.152)  -  Lütkenbremen (2.478) - Lerbeck (3.754) - Loufälle (1.386)  -  Möllbiergen (1.632)  -  Nammen (2.278)  -  Näisen (2.253)  - Veltheim (2.583)  -  Vennebeck (1.013)  -  Wülpke (612), wobi Husbierge Stadtzentrum un Verwaltensseet is.
Gazzera
Gazzera is de Familiennaam von
Gazzera betekent
Organisatschoon för Weltgesundheit
De Organisatschoon för Weltgesundheit (engelsch: World Health Organization, WHO) is en Behörde vun de Vereenten Natschonen (UN) un is tostännig för de internatschonale allgemeene Sorg för Gesundheit. Dor hannelt sik dat um een vun de „Sunnerorganisatschonen vun de Vereenten Natschonen“. Sitten deit se in Genf in de Swiez. Grünnt wurrn is se an’n 7. April 1948. Hüdigendags höört dor 194 Staten as Liddmaat mit to. Vun Juli 2017 af an is Tedros Adhanom Ghebreyesus ut Äthiopien ehr Baas un Generaldirekter.
Wat se sik vörnahmen hett
In de WHO ehre Verfaten is fastleggt, se scholl sik dorachter klemmen, för all Minschen bi den besten möglichen Tostand vun ehre Gesundheit antokamen. Sunnerlich schall se gegen all Süken gegenangahn, ganz besunners gegen Süken, de mit en Infektschoon tosamenhangt. Bovenhen schall se weltwiet de allgemeene Gesundheit vörut bringen.
Regionalkontoren
mini|De WHO ehre sess Regionen
De sess regionalen Kantoren sitt in düsse Städer:
Fuustbiel
thumb|right|Wie en Fuustbiel bruukt wurrn is Dat Fuustbiel is en Reedschop ut Steen. Düsse Reedschop is vun twee Kanten bearbeit', vundeswegen warrt dor ok Tweekant (franz. un eng. biface) to seggt. Fuustbiele hefft en runden Greep to'n Anfaten. De Siet gegen düssen Greep over is spitz maakt. Toeerst sund de Fuustbiele, mit mehr, as 20 cm, bannig groot ween, man in latere Tieden sund se wat lüttjer wurrn. Ok is dor denn mehr an rumfriemelt wurrn.
Sunnerlich in dat Acheuléen hefft de Fuustbiele en Rull speelt. Dat gung vor um un bi 1,5 Mio. Johren in Afrika los. Na de Choppers mit ehre mehr as 2 Mio. Johre, un na de Chopping Tools sund Fuustbiele dat ollste Warktüüch vun de Minschen. Bruukt wurrn sund se bit in de Neanderdalers ehre late Tied vor um un bi 40.000 Johren. Dat liggt dor woll an, datt se for so veel verscheeden Arbeiden bruukt weern konnen, datt’ noch bit in de Tied vun dat Middelpaläolithikum Fuustbiele gifft. Wohrschienlich sund se leifig to bruken ween to’n Snieden, Schaven, Slahn un ok Smieten.
Klassifikatschoon
Fuustbiele sund meist oval oder seht ut, as en Beer. In’n Döörsnitt sund se bi 100 bit 250 mm lang, man dat gifft ok de wecken, de sund veel grotter.
miniatur|left|Dree grote Fuustbiele, Fundstäen Libyen/Algerien
Maakt wurrn sund se meist ut Felsensteen, Vulkanit oder Quarzit, nich so faken ut Füürsteen un annere Kieselsteene, as Jaspis oder Obsidian.
Dat gifft so nömmte Fuustbiel-Industrien. Dor sund sunnerliche Formen tostanne kamen un sunnerliche Methoden, de Steene torecht to maken. Na düsse sunnerlichen Formen un Methoden kann en de Fuustbiele un ehre „Industrien“ ut’neen holen un ok de ollsten minschlichen Kulturen indelen: Abbevillien oder Chelléen (vor 600.000 bit 400.000 Johre), Acheuléen (bit vor 150.000 Johre), Micoquien (vor 130.000 bit 70.000 Johre) un Moustérien (vor 120.000 bit 40.000 Johre). All hefft se ehrn Naam na Fundstäen in Frankriek. Man dat is nich eendüdig to bewiesen, datt achter düsse unnerscheedlichen Formen nu ok worraftig archäologische Kulturen oder sogor Minschentypen staht, de sik verscheelt.
Wo dat Fuustbiele gifft
thumb|Wo dat in dat [[Pleistozän (Acheuléen) Fuustbiele geven hett]]
Fuustbiele gifft dat wiethen in de Welt. De eenfachsten un ollsten Formen sund in Afrika funnen wurrn. Man ööstlich vun de so nömmte Movius-Lien in Süüdoostasien un China gifft dat heel wenig Fundstücke. Dat kann verklaart weern, wenn en annehmen deit, dat de Wetenschop in düsse Kuntreien noch nich noog rumforscht hett, oder dat liggt dor an, datt dor keen passlichen Steen to finnen weer, oder ok, datt Warktüüch in düsse Gegenden beter mit Bambus maakt weern konnen.
Weblenken
Fuustbiel-Reedschoppen ut de Ooldsteentied, En Fuustbiel vun Unterrodach] (Landschaftsmuseum Obermain Kulmbach)
San Francisco River
Kiek ok bi: Río San Francisco, Rio São Francisco, San Francisco Creek.
(282) Clorinde
(282) Clorinde is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 28. Januar 1889 vun den franzööschen Astronom Auguste Charlois in Nizza opdeckt wurrn is.
De Asteroid is villicht na de Figur Clarinda ut dat Epos La Gerusalemme liberata vun den italieenschen Dichter Torquato Tasso nöömt.
Boulder (Colorado)
Boulder (so völ as Felsblock) is en Stadt in den Boulder County in den US-Bundsstaat Colorado. Se liggt etwa 45 Kilometer nordwestlich van Denver. Mit etwa 108.000 Inwahner(Stand: 2016) up en Flach van 64,3 km² is se de achtgröttste Stadt van Colorado. Se is ok Seet van den Boulder County.
De 1877 grünnd University of Colorado at Boulder is en vun de bedüüdenst amerikaansch Universitäten.
Martha Vickers
Martha Vickers (* 28. Mai 1925 in Ann Arbor, Michigan as Martha MacVicar; † 2. November 1971 in Hollywood, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Schauspelerin.
Leven
Vickers, de hör Karriere as Model un Covergirl anfung, speel hör eerst lütt Komparsenrull 1943 in Frankenstein trifft den Wolfsmenschen. Den gröttsten Spood fier se 1946 an de Siet vun Humphrey Bogart as Lauren Bacall hör jüngere Süster Carmen Sternwood in den Thriller Tote schlafen fest. Dornah geev dat för hör aber blots noch lütt Rullen in unbedüüdend Filmen. Nahdem Vickers in den 1950er Johren in eenig TV-Produktschonen uptreeden weer, truck se sück sluutend 1960 in't Privatleben torüch.
Martha Vickers weer van 1948 bit 1949 mit den Produzenten A. C. Lyles, van 1949 bit 1951 mit den Schauspeler Mickey Rooney un vun 1954 bit 1965 mit den Schauspeler Manuel Rojas verheiraadt. Se weer Moder vun en Söhn un twee Döchter. Hör Söhn is de Schauspeler Teddy Rooney. Se is in dat Öller vun 46 Johren an Speiseröhrenkrebs storven un is up den Valhalla Memorial Park Karkhoff in Hollywood begraven.
Deweyville
Deweyville betekent
Leukefeld
Leukefeld is de Familiennaam von
Bachhuber
Bachhuber is de Familiennaam von
Pekka Karjalainen
Pekka Karjalainen is de Naam von
* Pekka Karjalainen (* 1961), finnschen Speelbaas, Kumponist un Sounddesigner,
Dietkirchen
Dietkirchen betekent
Kiek ok bi: Dietkirch, Diekirch.
Franz Heck
Franz Heck is de Naam von
WHO
WHO is afkört för
Who betekent
Who is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hoo, Woo.
Metzelder
Metzelder is de Familiennaam von
Margarete Oehm
Margarete Oehm (* 9. Januar 1898 in Stuttgart; † 6. Juli 1978 ok dor), weer en düütsch Malerin un Graphikerin.
Leven
Margarete Oehm fung en Privatutbillen as Malerin un Teknerin in Stuttgart an, wo se 1923 den Maler un Graphiker Willi Baumeister kennenlernt hett. Se hett hör Arbeit instellt, nahdem se un Willi Baumeister an‘ 20. November 1926 heiraadt harrn.
Suurheid
Suurheid betekent
Daysville
Daysville betekent
USS San Francisco
USS San Francisco betekent
* USS San Francisco (C-5), Krüzer von de US-amerikaansche Marien (1890),
Wahlkreis Belize Noord
De Wahlkreis Belize Noord (engelsch Belize North constituency) weer bet 1961 een von de veer Wahlkreise, in de de Distrikt Belize von Brietsch-Honduras indeelt weer. In’n Wahlkreis is een Afornten wählt worrn, de dat Rebeed in de Legislativversammlung vertreden hett.
Historie
De Wahlkreis is inricht worrn, as 1954 en neet Wahlsystem in Brietsch-Honduras inföhrt worrn is.
To de Wahl 1961 is de Wahlkreis wedder oplööst worrn. De dree Wahlkreise von Belize-Stadt sünd nee indeelt worrn in söss Wahlkreise (Albert, Collet, Fort George, Freetown, Mesopotamia un Pickstock) un de Distrikt Belize in alltohoop acht Wahlkreise.
Afornte
Afornte in’n Wahlkreis weren:
Wahl 1954
Bi de Parlamentswahl in Brietsch-Honduras 1954 hett dat in’n Wahlkreis Belize Noord twee Kannedaten geven. As Afornten wählt worrn is George Price von de PUP. 2474 Wählers hebbt bi de Wahl mitmaakt.
Michel Laurent
Michel Laurent (* 10. August 1953 in Bourbon-Lancy) is en ehmalger franzöösch Radrennfahrer un later Sportlich Leiter.
Michel Laurent weer Profi van 1975 bit 1984 un kunn tallriek Rennen winnen (vör allen Eendagsrennen), stunn aber in sien Tiet in‘ Schadden vun Bernard Hinault. Sien gröttste Erfolg weer de Sieg bi Paris–Nizza 1976. In dat Johr 1978 wunn he La Flèche Wallonne un dat Critérium des As, 1980 dat Critérium International as ok 1982 dat Critérium du Dauphiné. 1978 un 1980 kunn he de Tour du Vaucluse up sien Naam schrieven un 1979 un 1982 wunn he de Middelmeer-Rundfohrt.
Negen Mal is Laurent bi de Tour de France antreeden, 1977 keem he dorbi up Rang 7 in de Gesamtwertung. Bi de Tour 1983 wunn Laurent de 16. Deelstreck, nahdem hüm in‘ Slusssprint Henk Lubberding to Fall brocht harr. Lubberding wurr disqualifizeert un Laurent to’n Sieger verkloort. Bi den Giro d’Italia belegg he 1979 den veerten Platz in de Gesamtwertung.
Nah dat Enn‘ vun sien aktiv Loopbahn weer Laurent ünner annern as Sportlich Leiter vun Radsportteams tätig, toletzt as Assistent vun Roger Legeay bi dat Team Crédit Agricole.
Ludwig Heck
* Ludwig Heck (1860–1951), düütschen Bioloog un Zoodirekter,
Mockenhaupt
Mockenhaupt is de Familiennaam von
Bachi
Bachi betekent
Bachi is de Familiennaam von
Joni Karjalainen
Joni Karjalainen is de Naam von
* Joni Karjalainen (* 1987), finnschen Nordischen Kombinerer,
Johann Heck
Johann Heck is de Naam von
* Johann Heck (üm 1400–1472), düütschen Mediziner,
Kiek ok bi: Johannes van Heeck.
Vanhanen
Vanhanen is de Familiennaam von
Vera Teltz
Vera Teltz (* 1971) is en düütsch Synchroonsnackerin un Schauspelerin.
Leven un Wark
Vera Teltz hett en Utbillen an dat Theater der Keller in Köln makt un hett dor hör Afsluss 1998 mit Utteknung makt. Neben tallriek Fernsehrullen un Theaterengagements, is se en spoodriek Synchroonsnackerin.
Vera Teltz leevt to Tiet in Berlin.
Hohmann
Hohmann is de Familiennaam von
,, ,
Kiek ok bi: Homan, Homann.
Baching
Baching betekent
Lipponen
Lipponen is de Familiennaam von
Scottville
Scottville betekent
Kiek ok bi: Scottsville.
Mössmer
Mössmer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Mössner.
Richard Heck
Richard Heck is de Naam von
* Richard F. Heck (1931–2015), US-amerikaanschen Chemiker,
Bachinger
Bachinger is de Familiennaam von
Mössner
Mössner, Moessner oder Mößner is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Mössmer.
(247) Eukrate
(247) Eukrate is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 14. März 1885 vun den düütschen Astronom Karl Theodor Robert Luther‎ in Düsseldörp opdeckt worrn is.
Dušan Petković
* Dušan Petković (1903–1979), serbsch-jugoslaawschen Footballspeler,
Dietrich Hohmann
* Dietrich Hohmann (1930–2012), düütschen Orthopääd,
(241) Germania
(241) Germania is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 12. September 1884 vun den düütschen Astronom Karl Theodor Robert Luther‎ in Düsseldörp opdeckt worrn is.
De Naam is afleidt vun dat latiensche Woort för Düütschland, woneem de Opdecker boren weer un leevt hett.
Karl Hohmann
Karl Hohmann is de Naam von
* Karl Hohmann (1885–1969), düütschen Archäoloog, Heimaatforscher un Museoloog,
Lehto
Lehto is de Familiennaam von
August Macke
miniatur|Selbstporträt mit Hut (1909)
August Robert Ludwig Macke (* 3. Januar 1887 in Meschede, Hoochsuerland; † 26. September 1914 bi Perthes-lès-Hurlus, Champagne) weer en vun de bekanntst düütsch Maler vun den Expressionismus. He hett sück an de beid Utstellungen vun den Blauen Reiter bedeeligt.
In rund teihn Johren hett Macke en Wark schafft, dat sück ünner den Infloot vun de völfältig Kunstströöms ut de Tiet tonächst stilistisch gau wannelt hett. De persönlich Stil, to de he toletzt funn, un de hüüd as typisch för Macke empfunnen wurrd, is präägt dör dat Befaaten mit de Wirkung vun dat Lucht un dör den Gebruuk vun rein, lüchten, harmoneeren Farven. Sien Biller wirken heiter un licht, all dat Tragische is frömd „Seine Bilder befriedigen die Sehnsucht nach positiven Bildern einer intakten Welt, dem Gleichklang des Menschen mit den Dingen, die ihn umgeben.“
Kindheit un Jöögd
miniatur|hochkant|Porträt mit Appels: Fru vun den Künstler (1909) miniatur|hochkant|Tegernsee-Landschap (1910) miniatur|hochkant|Marienkark in Bonn mit Hüüs un Schöstein (1911) miniatur|hochkant|Gordenbild (1911) miniatur|hochkant|Kairouan (III) (Aquarell, 1914) miniatur|hochkant|Afscheed (1914)
August Macke wurr an’ 3. Januar 1887 in dat suerlännsch Meschede boren. Siein Vader August Friedrich Macke (1845–1904), en Deepbauingenieur un mäßig spoodriek Bauünnernehmer, hett in sien Freetiet teken un hett olt Steeken un Münten sammelt. De Moder Maria Florentine Macke, borene Adolph (1848–1922) entstamm ut en Buerfamilie. Nah sien beid öllere Süsters Ottilie un Auguste weer August dat darte Kind vun de Familie. Bald nah de Gebort vun August truck de Familie nah Köln, wo he af 1897 dat Gymnasium besöcht hett. Nahdem se noch mal umtrucken sünd, is he 1900 up dat Realgymnasium in Bonn wesselt. 1903 hett he sien latere Fru Elisabeth Gerhardt, de Dochter vun den Bonner Fabrikanten Carl Gerhardt kennen lehrt. Elisabeth wurr vun nu an sien wichtigst Modell; he hett hör mehr as tweehunnert Mal porträteert. Hör Unkel, de wohlhabende Berliner Ünnernehmer, Kunstsammler un -mäzen Bernhard Koehler, hett Macke nahderhand mehrfack ünnerstütt.
Neziri
Neziri is de Familiennaam von
August Macke
Kindheit un Jöögd
Wiels de Schooltiet hett August Macke Talent in’t Teken un Malen as ok en leevhaft Kunstinteresse wiest. 1904 hett he gegen den Willen vun sien Vader de School in de Ünnerprima verlaaten un fung en Utbillen an de Königliche Kunstakademie Düsseldörp an. All bald hett he aber den starren Lehrplaan kritisiert un vör allen ok dat immer weer Teeken nah Gipsafgüsse. He hett de Akademie blots noch af un to besöcht un hett de in' November 1906 vör de Tiet verlaaten. Parallel belegtg he 1905 Kurse an de Düsseldörper Kunstgewarfschool, de hüm mehr Anregungen vermiddeln dee. Över de mit hüm befrüend Wilhelm Schmidtbonn keem he in Kuntakt mit Louise Dumont un Gustav Lindemann, de an dat Düsseldörper Schauspeelhuus en Reformeeren vun dat Theater anstreeven deen. Mit groot Begeisterung hett August Macke 1906 Bühnendekoratschonen un Kostüme för en Reeg vun Upführen entworfen. Schmidtbonn hett den dormals 19-johrigen Macke so beschreeven: „Er war breit und groß, mit gesundem und lachendem Gesicht. Seine Gestalt, Gesicht, Stimme füllten unser Zimmer ungewohnt aus. […] Mit Kraft und Lebenslust, deren wir selbst genug zu haben dachten, hat er uns überschüttet …“
Up en reis nah Paris 1907 hett Macke Biller vun den Impressionismus kennen lehrt, de hüm deep beindruckt hemm. He hett doruphen beslooten, bi en düütschen Impressionisten sien Utbillen to ergänzen. Sien Wahl full up Lovis Corinth, de an en privaat Kuntschool in Berlin Kurse geev. Wiels den söss Maand lang düern Studienupneholt hett Macke todem völ Berliner Museen besöcht. 1908 folg en Reis nah Italien as ok, tosommen mit Elisabeth Gerhardt un Bernhard Koehler, en tweet Reis nah Paris. Anlaat för disse Reis weer de Wunsch vun Koehler, sien Sammlung mit Warken vun franzöösch Impressionismus to ergänzen, wobi August Macke as Berater hulp.
Af Oktober 1908 hett he en eenjohrig freewilligen Militärdeenst afleist, wat sien künstlerisch Schaffen meest vullstännig ünnerbreeken dee. Nah dat Enn' vun sien Militärdeenst hett he in' Oktober 1909 Elisabeth Gerhardt heiraadt. De Existenz vun dat Paar weer dör Inkommen sekert, de Elisabeth Macke ut hör Vaders Arv kreeg, un de en woll nich luxuriöös, aber doch sörgenfree Leven mögelk maken dee. 1910 bzw. 1913 wurrn de Söhns Walter un Wolfgang boren.
Maleree un Utstellungstätigkeit
De Hochtietsreis führ hüm weer nah Paris, wo August Macke Warken vun de Fauves un de Futuristen to sehn kreeg. In' Ansluss doran truck dat Ehepaar Enn' Oktober up Inlaaden vun Schmidtbonn nah Tegernsee. Dat in de Ruhe un Afscheedenheit vun Böverbayern verbrocht Johr wurr för August Macke to en besünners produktiv Schaffensphase.
To’n Anlaat vun en Utstellung hett he Anfang 1910 Franz Marc kennen lehrt. Mit den söeben Johr Ölleren verbunn hüm bald en eng Früenschap und en regen Gedankenuttuusch to künstlerisch Fraagstellungen. In’ September 1910 hett he en Utstellung vun de Neue Künstlervereinigung München, wo ünner annern Warken vun de Fauves un den anfangen Kubismus wiest wurrn.Anners as Marc, de de Vereenigung bitreeden is, harr Macke Vörbehollen gegen de Maleree vun de Liddmaaten: „[…] es schüttelt mich nicht. Es interessiert mich stark. […] Aber die Ausdrucksmittel sind zu gross für das, was sie sagen wollen.“
Wiel de Wahn- un Arbeitsverhältnisse in Tegernsee eng weern un Macke insbesünnere en Atelier hemm wull, truck de Familie Enn’ 1910 torüch nah Bonn; hier kunn in en Huus, dat Macke sien Schwegermoder hörrn dee, för hüm en Atelier utbaut wurrn. In de Bonner Tiet entstunnen mehr as 330 Biller. De Bonner Student Max Ernst wurr 1911 Früend vun Macke un hett in dat folgen Johr beslooten, ermoodigt dör dat Anerkennen un Fördern dör den Früendskrink vun Macke, Maler to wurrn.
De dree Bonner Johren weern för Macke en Tiet vun leevhaft Utstellungstätigkeit. Utstellungen in naamhaft Galerien hebbt dorför sörgt, dat sien Roop över Düütschland herut wuss, ünner annern ok dör de Deelnahm an en Utstellen vun Karo-Bube in Moskau. Doröver herut is he ok as Organisator vun bedüüdend Utstellungen bekannt wurrn. He hett in den Kölner Gereonsklub Warken vun bither meest nicht bekannt, avantgardistisch Künstler utstellt un hett sück in't Rhienland för de Präsentatschoon vun den Blauen Reiter insett. 1912 weer he Liddmaat in den Arbeitsutschuss för de Sonderbund-Utstellung in Köln. Vun hum gung de Initiative ut för de Ausstellung Rhiensch Expressionisten 1913 in Bonn. Ok an de Organisatschoon vun den Harvstsalon in' September 1913 in Berlin weer he maatgevend bedeeligt.
Um Afstand to'n Kunstbedriev to winnen un sück in Ruhe up sien eegen Wark konzentreeren to können, is Macke mit sien Familie in' Harvst 1913 nah Hilterfingen an' Thunersee översiedelt. Ganz dicht bi wahn de Maler Louis Moilliet, ok Paul Klee weer nich wiet weg. In Hilterfingen entstunnen de wichtigst Biller vun sien Œuvres.
In' April 1914 wurr de Upenholt dör en good veerteih Daag düern Reis gemeensam mit Paul Klee un Louis Moilliet nah Tunesien ünnerbraken. De Reis keem up Bedrieven vun Klee tostannen. De wünsch sück en Studienfohrt, up de sück de Maler gegensiedig anregen sullen. Macke keem vun disse Reis mit völ Fotos, Teknungen un Aquarelle torüch; eenige dorvan hett he in Hilterfingen bzw. later in Bonn as Grundlaag för Biller bruukt.