cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karl Barth
Een vun de Vaders vun de Bekenntniskarken
As de Nazis de Macht in Düütschland an sik reten harrn, änner sik dat Leben un de Arbeit vun Barth. In'n Summer 1933 grünn he tohopen mit Thurneysen de Tietschrift „Theologische Existenz heute“ (Theologisch Existenz vundaag). In de eerste Utgaav stünn to lesen:
Dat is versöcht wurrn, de evangeelsche Kark gliektostellen mit den Staat, wat ehren Globen un ehr Organisation angüng. Se schull nich sülvstännig blieben. De lüttjere Deel vun de Protestanten is dor gegenan gahn. Barth is een theologisch Lehrer vun vun de Kark vun dat Bekenntnis (Bekennende Kirche) wurrn, de in düsse Tiet upkeem. Up de Synood vun Barmen hett he ganz alleen de berühmt Theologisch Verklaren vun Barmen verfaat. De is denn vun de 139 Afordenten ut 18 Karken ut de verscheden düütschen Länner eenstimmig annahmen wurrn. De Synood vun Barmen in Wupperdaal-Barmen weer de eerste Synood vun de Kark vun dat Bekenntnis (KB) un stell sik gegen den Versöök, de evangeelschen Karken un den Nazi-Staat dichter tosamen to sluten. De Theologisch Verklaren vun Barmen is de theologisch Grundlaag wurrn vun den Striet gegen den Nazi-Staat un sienen Versöök, de Karken an sik to rieten. To'n Deel füng düsse Verklaren ok dormit an, sik gegen dat Breken vun Minschenrecht ut to spreken, so as dat bi de Nazis mit Afsicht inföhrt wurrn weer un fuddermaakt weeren scholl. In seß Thesen un Antithesen hett Barth sien theologisch Arbeit bit dorhen knapp tosamenfaat. De eerste These, wo de annern up staht, heet:
Barth wurr in den Raat vun de Bröder in dat Riek beropen. Dat weer de Vörstand vun de KB. Dor hett he aber al in'n November 1934 wedder Bott geven, just so as Martin Niemöller, Karl Immer un Hermann Albert Hesse. De Raat vun de Bröder harr mit de intakten Karken ut de Länner Hannober, Württemberg un Bayern (dor harrn de Nazis in de Karken noch nich dat Seggen) den Vörlöpig Vörstand as eenen tweeden Vörstand vun de KB insett. Nu möss een Antwoort her, wie dat Leit vun de KB utsehn scholl. As dat klaar weer, maken Niemöller, Immer un Hesse bi den Raat vun de Bröder wedder mit, man Barth nich. He harr midderwielen sien Stäe as Professor in Bonn verlaren, weil he den Eed up den Föhrer Adolf Hitler nich swören wull. He harr seggt, he kunn dat bloß maken, wenn he dor de Wöör sowiet ik dat as een evangeelschen Christ up mi nehmen kann ansluten dröff. Dor möss he denn nah Basel umtrecken.
Up de tweede Bekenntnissynood in Berlin-Dahlem in'n Oktober 1934 hett he mit scharpe Wöör angrepen, dat de Christen sik rutholen döen, as de Jöden angrepen wurrn sünd un as de Staat sik nich an dat Recht holen dö. Dor kunn he denn nich wieder in Düütschland blieben un möss nah de Swiez torüch. He is denn Professor för systemaatsche Theologie in Basel wurrn un bit 1962 dormit togange ween. He woll aber
Vun 1938 bit 1945 is he in allerhand Vördrääg, Breeven un Andrääg mitgahn up den Weg vun de KB. In de Swiez hett he sik dor stark för maakt, datt Jöden, de ut Düütschland wegmössen, dor upnahmen weeren schollen. Wat he in düsse Tiet schreven un seggt hett, is later as „Een Stimm ut de Swiez“ rugeven wurrn.
Barth hett sik nu jümmers mehr in de Politik inmengelt. As he in't Vörjahr 1938 in Aberdeen in Schottland as Dozent inlaadt weer, verklaar he:
As dat slecht stünn üm de Tschechoslowakei fodder he in'n September 1938 in een Breef an Josef Hromádtka:
Hrómadtka weer de Dekan vun de evangeelsche Fakultät an de Universität vun Prag. Düsse Breef is in de „Prager Presse“ afdruckt wurrn un hett unbannig veel Lüde in Düütschland vertöörnt, man ok de Pazifisten in Europa weern vergrellt. Barth schreev 12 Jahr later to düsse Saak:
So hett Barth dat Vörgahn vun Grootbritannien bi de Konferenz vun München 1938 as groten Fehler ankeken. He leet sik denn in de Swiez to'n Suldaten utbillen. Sien Schöler Dietrich Bonhoeffer hett vunwegen de Theologisch Verklaren vun Barmen bi den Kreisauer Kreis mitmaakt un hett stickum bi den Wedderstand gegen Hitler mitmaakt. As he ok bi den Anslag up Hitler sien Leven mitmaken dö, weer dat richtig, so as Barth later düüdlich seggt hett. Dat Bonhoeffer kort för dat Enn vun den Krieg noch an'e Siet bröcht wurr, güng Barth duchtig an'e Neren.
Striet för Versöhnen, gegen Restauration un Wedderuprüsten nah 1945
1945 is Barth Liddmaat wurrn in dat „Nationalkomitee Freies Deutschland“. Dor seten Antifaschisten, Sozialdemokraten un Kommunisten ut dat Exil tohopen an een nee Ordnung för ganz Düütschland nah den Krieg. Düsse Ordnung scholl sozialistisch ween. Barth sett sik för dat Versöhnen mit de Düütschen in un schreev in „De Düütschen un wi“ öber Gott sien Woort to düt Volk: So streed Barth nah den Krieg gegen Haat un Torüchbetahlen. He sett sik dorför in, as Christen up de Siet vun de Düütschen to stahn, de nu den Krieg verlaren harrn. Darüm reis he nah allerhand Drapen vun de Karken in de Welt. Ok up dat Drapen vun de Karken in de Welt in Amsterdam 1948 weer he bi. He höll de grode Reed öber dat Thema „Dat Dörenanner bi de Minschen un Gott sien Plaan för dat Heil“:
An de düütschen Universitäten dröff he natüürlich wedder arbeiden. Al vun 1946 af an lehr he as Gastprofessor in Bonn un Mönster. Bito arbeit he an sien Theologie un schreev noch mehr Delen vun de Dogmatik vun de Kark (DK). Besünners mit de Lehr vun Gott sien Schapen(DK III) un Gott sien Versöhnen (DK IV) weer he togangen. Dorbi keek he mit gralle Ogen, wat los weer up de Welt un snack bitiets dorgegen an, dat in Westdüütschland mank Staat un Karken allens wedder so weeren scholl, as vördem. Tohopen mit Hans Joachim Iwand föög he to dat Schuldbekenntnis vun Stuttgart to, wat dor noch fehlen dö, dormit dat nich so in'e Luft sweev. De beiden schreven een Bekenntnis öber de Kark in'e Kaisertiet un in'e Tiet vun de Republik vun Weimar un wat se dor al för sware Fehlers maakt hett. In düt Darmstädter Woort vun 1947 meen Barth, de Marxismus, dat weer för de Christen een Henwies, dat se sik besinnen schullen up dat Upstahn vun de Doden un dorup, dat Gott sien Riek up düsse Welt to finnen weer.
Lucey
Lucey betekent
Karl Barth
Striet för Versöhnen, gegen Restauration un Wedderuprüsten nah 1945
Nu striet he mit Kraft gegen den christlich Antikommunismus. In düsse Tiet, as de Kole Krieg losgüng, bleev he bi sien Idee vun eenen demokraatschen Sozialismus.
Lucey
Lucey is de Familiennaam von
Karl Barth
Striet för Versöhnen, gegen Restauration un Wedderuprüsten nah 1945
Barth stünn in den Striet gegen dat Upstellen vun een Armee in de beiden düütschen Deelstaaten nich an'e Siet. Besünners gegen dat Uprüsten mit Atomwapen is he luut wurrn. He weer een vun de Lüde, de in düssen Striet vörweg güngen. Dorbi hett he 1954 an'n Troerdag vun dat Volk de NATO beetsch angrepen. Eene Week nah den „Göttinger Apell“ vun'n 12. April reep he an'n Stillen Freedag 1957 de Völker vun de Welt up, se schullen upstahn un gegenan gahn gegen de Atomwapen in de beiden groten Blöck. Un in'n Januar 1958 fodder he de Karken up, se schollen öber de Grenzen vun de Blöck henweg den christlichen Globen gegen de ABC-Wapen an bekennen. He bekeek düsse Wapen, just so as Hitler sienen totalen Staat, as een Angreep up dat, wo de christlich Gloven up stahn dö. Dorüm möss de Kark, just so as in de Jahren nah 1934, dor luut un düütlich Nee to seggen. He hett den „Europeeschen Kongress för dat nuklear Afrüsten“ mit grünnt un hett sik dor stark för maakt, dat de ABC-Wapen in de Verfaten vun de Swiez verbaden wurrn sünd.
Lucey
Kiek ok bi: Lucet, Lucy.
Karl Barth
Striet för Versöhnen, gegen Restauration un Wedderuprüsten nah 1945
In de 1960er Jahren keem de nee Twieg vun de Evangelikalen in de evangeelschen Karken up. To den sien Bund „Keen anner Evangelium“ hett Barth sik up Afstand holen. 1965 fodder he em up, he scholl sienen Mund upmaken gegen den Krieg vun de USA in Vietnam. Wat he up den Grund vun sien Theologie gegen dat „Afschrecken“ mit Atomwapen seggt harr, dat is in de 1980er Jahren noch mal ganz wichtig wurrn, as dat üm den NATO-Dubbelbesluss güng. In düssen Striet üm dat Nahrüsten vun de NATO-Truppen mit Raketen för de Middelstreck hett de Reformeert Bund 1981 dor de Fraag vun dat Bekenntnis gegen upsmeten. De „Evangeelsche Kark in Düütschland“ EKD hett sik dor aber 1982 to'n gröttern Deel gegen stellt, just so, as se dat ok al 1958 maakt harr.
Tohopenkamen in de laten Jahren
1962 reis Barth dör de USA. Dor höll he Vördrääg, ünner annern an de Universität vun Chicago un an dat Princeton Theological Seminary. 1963 hett de Vatikan em inlaadt, he scholl doch een Oog up de beiden lesten Sessionen vun dat Tweede Vatikaansch Konzil hebben. Man Barth möss vunwegen een Krankheit afseggen. 1966 reis he nah Rom un dreep sik dor mit Paapst Paul VI. un mit den Kardinal Alfredo Ottaviani un snack mit jem een ganze Tiet öber Fragen vun de Theologie. Dor hett he in sien lütt Book „Ad limina Apostolorum“ (An de Apostel ehr Süllen) Bericht vun geven. He hett dor scharpe Wöör gegen funnen, dat de kathoolsche Kark dat Jodendom as een „Religion mank (anner) Religionen“ ankieken dö un dat se öber den Islam meist öberweg gahn dö. He mahn, de Paapst scholl nu de Schuld bekennen vunwegen de Krüüztöög un vunwegen de Inquisition.
Ganz an't Enn vun sien Leven hett Barth den Schriever un Dramatiker Carl Zuckmeyer kennenlehrt un de beiden sünd gode Frünnen wurrn. Dor hefft se beide veel vun harrt. Hinrich Stoevesandt hett 1977 de Breven rutgeven, de düsse beiden sik schreven hefft.
Tolest möss Barth faken in't Krankenhuus. Dor geev dat verscheden Operationen un he möss dor ok länger blieven. So konn he sien groot Wark, de „Dogmatik vun de Kark“, nich fardig kriegen. Vun 1966 bit 1968 hett he noch Seminaren an de Theologisch Fakultät vun de Universität Basel afhollen. Sien lest theologisch Arbeit harr mit Israel to kriegen. He is amenn ganz in Freden tohuse sturven. Sien lesten Wöör weeren: „Dat warrt regeert“.
Allgemeen
Karl Barth hett sien egen theologisch Spraak eerst lütt bi lütt funnen, as he up de Bibel hören dö. Bloß dor, meen he, warrt Gott sien Woort för all Minschen utspraken. Em is dat klaar wurrn, dat bloß Jesus Christus düt Woort is. Man desülbige Gott hett sik in de Geschicht vun dat Heil vun dat utverkoren Volk Israel ok al openbaart. Dat weer för Barth de Slötel, wo he dat Nee Testament mit verstahn konn. Vunwegen dat Jesus Christus Gott sien „Bund mit Israel, de nich upseggt wurrn is“ höllt, nimmt he de Minschheit in düssen Bund mit rin. So kriegt wi dor usen Andeel vun, wat Gott Israel toseggt hett.
Later meen he, wi könnt ok annerwegens as bloß in Jesus Christus „wohre Wöör“ finnen. De weern nie ganz af vun Christus, man ok nich bloß in em. In sien laten Johren schrifft he düütlich in den drüdden Deel vun sien Lehr vun de Versöhnung, de Kark scholl openstahn för „Lichter“, de dat „Licht“ vun Gott, de Minsch wurrn is, in de Welt to’n Lüchten bringt.
In den letzten Band vun sien „Dogmatik vun de Kark“ hett he foddert, de Kinner schöllt nich mehr döfft weern, man bloß noch de Groden. He sä ok, nu wurr dat Tiet, dat de Kark endlich ehren Updrag annehmen dö, in de ganze Welt to strieden för de Gerechtigkeit up de Eer. Dat weer en Striet, wo Jesus woll, dat se dor mitmaak.
Dialektische Theologie vun Gott sien Woort (1918–1932)
Vunwegen datt de meisten vun sien vörmaligen Professors un de meisten Karken luuthals mitmaakt hefft bi dat Juchein, as de Eerste Weltkrieg utbröök, hett Barth sik afwennt vun de Theologie vun dat 19. Johrhunnert. Düsse Theologie stell den Minschen in de Midden un dat, wat he dach öber de Religion un wat he verstahn konn. In sien Kommentar öber den Breef an de Römers vun den Apostel Paulus hett he rutstellt: dat Gott sik süms wiesen deit, dat is dat Enn vun all minschlich Versöken, em to finnen un em in’e Hannen to kriegen. He schreev dor:
Barth funn rut, dat Kierkegaard recht harrt hett mit sien „unendlich Ünnerscheed vun de Qualitäät“ twuschen Gott un Minsch. He meen, just dat konn he in de Bibel lehren. Toeerst güng he butt gegen de „Anbacksel-Theologien“ tokehr. Düsse Theologien meenen, se konnen Gott sien Ewigkeit kommodig an een Saak anbacken, de man bloß minschlich un nich ewig weer. Dor stünnen se al mit ünner Gott sien Gericht, sä he. Barth güng bi un roop de Kark mit all sien Kraft to, se scholl sik üm ehr „Saak“ kümmern, dat weer Gott sien Woort un anners nix:
Dor is denn de Bewegung vun de Dialektische Theologie vun wurrn.
In de 1920er Johren weer Barth togange mit Fragen vun de Dogmatik. Üm düsse Fragen harr sik de Neeprotestantismus faken gor nich um scheert. Dor sünd denn de „Prolegomena to en Christlich Dogmatik“ (Wat seggt weern mutt, ehr dat mit en christlich Dogmatik losgahn kann) bi rutsuurt. Later hett he sien Hööftwark „De Dogmatik vun de Kark“ up düt Woort vörweg upboot. 1931 hett Barth sik mit Anselm vun Canterbury sien ontoloogschen Bewies vun Gott ut’neen sett. He meen, düssen Bewies kunn een bloß vun Christus her verstahn. 1932 geev he sien nee Book „Historie vun de protestantsche Theologie“ rut un meen, düsse Theologie harr dat in dat 18. un denn eerst Recht in dat 19. Johrhunnert upgeven, vun Gott to snacken. Se snack avers vun sik süms un vun ehr egen Ideen. Barth meen, vun düsse Tiet af an weer dat jummers bloß dor üm gahn, wat de Minsch sik vörstellen un wat he mit sien minschlichen Verstand begriepen kunn. Sien minschlichen Verstand harr de Protestantismus to’n Richter över Gott sien Woort maakt. Dor harr he dat, wat de Kark künnig maken scholl, mit an den Geist vun de Tiet utlevert.
Vun 1933 af an weer Barth de eenzig bedüdend Theoloog in Düütschland, de sik nich bloß gegen de „Düütschen Christen“, man ok gegen de orthodoxen Lutherschen un gegen de „Jungreformatoren“ mit jem ehr Lehr vun de beiden Rieken stellt hett. He meen, dat weer allens ganz verkehrt. Gerhard von Rad harr em mit de Nese up de oolttestamentliche Bundstheologie stött. Kort vör den Wahlen to’n Rieksdag an’n 5. März 1933 verkloor he in en Vördrag, dat Eerste Geboot weer de „Ass vun de ganze Theologie“. He meen, wat later in Christus passeert weer, dat harr sien Grund in de Jöden ehren Uttog ut Ägypten. Em weer kloor: De Inkarnatschoon un de evangeelsche Lehr vun dat Rechtfardigen laat sik nich afscheden vun de Geschicht vun Israel, wo Gott sik süms in vörstellt un wiest harr. To Adolf Hitler sien Geboortsdag leet he em en vun sien Predigten tokamen. Dor maak he in kloor, dat dat Volk Israel „Goot sien Oogappel“ weer un dat nie nich vergeten weern dröff, dat sunner düt Volk keen Christendom tostann kamen weer. 1934 schreev he denn sien radikal „Nee!“ (Upsatz gegen Emil Brunner) un buller gegen de Natürliche Theologie gegenan, de glöven dö, de Minsch konn an un for sik (ok sunner den Hilligen Geist) Gott verstahn un sehn un begriepen, just vunwegen dat sien Natuur dat tostann kreeg. Gott weer „ganz wat anners“ as allens, wat Minschen sik vörstellen döen un dat, wat Minschen as „Tekens un Henwies vun Gott“ ansehn döen, harr mit den worraftigen Gott rein gor nix to kriegen. Natürliche Theologie meen ummer dat, wat Minschen verstünnen, man Gott is nich to verstahn. Dorüm kunn een ok nich seggen: Wenn dat nu bargup güng mit Düütschland, denn lä dat dor an, dat Gott dor nu togange weer.
In de „Theologisch Verklaren vun Barmen“ hett Barth seine neen Gedanken denn tohopenfaat. Dor hett he de Kark vun dat Bekenntnis de Grundlaag mit geven för ehren Striet gegen de Verkehrte Lehr vun dat Christendom, dat dat mit de Nazis holen dö. Bloß wenig evangeelsche Christen (dormank Dietrich Bonhoeffer) hefft dat dormols so verstahn, as Barth dat denn 1938 süms schreven hett: Dat güng dor üm, unbedingt un afsluuts gegen den Natschonalsozialismus gegenan to gahn.
Delpy
Delpy is de Familiennaam von
Gondreville
Gondreville betekent
Little White River
Little White River betekent
John Stratton
John Stratton is de Naam von
* John Stratton (1769–1804), US-amerikaanschen Politiker,
David Fischer
David Fischer is de Naam von
Fairfield County (Ohio)
Fairfield County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Ohio. He hett 146.156 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.311 km². De Sitt vun de Verwalten is in Lancaster.
David Fischer
* David Fischer (1873–1934), düütschen Politiker,
Fairfield County (Ohio)
Historie
De Kreis is an’n 9. Dezember 1800 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 122.759 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 63.714 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.671 US-Dollar. 70.037 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 16.660 Minschen maakt. 5,75 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,27 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,30 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 95,15 % vun de Minschen Witte, 2,67 % Swarte, 0,72 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,23 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,01 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,81 % vun de Lüüd ansehn.
Yakin
Yakin is de Familiennaam von
Philipp Melanchthon
miniatur|Philipp Melanchthon (1543), Gemälde vun [[Lucas Cranach de Öllere|Lucas Cranach den Ölleren]] Philipp Melanchthon (eegentlich Philipp Schwartzerdt; * 16. Februar 1497 in Bretten; † 19. April 1560 in Wittenbarg) weer en Philoloog, Philosoph, Humanist, Theologe, Lehrbookschriever un neelatiensch Dichter. He weer as Reformator neben Martin Luther en drievend Kraft vun de düütsch un europääsch karkenpolitisch Reformatschoon un wurr ok „Praeceptor Germaniae“ (Lehrer vun Düütschland) nömmt.
Öllernhuus un Kindheit
miniatur|Marktplatz in Bretten mit Melanchthonhuus, dat as Gedenkstäe an de Stäe vun dat Gebortshuus vun Philipp Melanchthons baut wurr De Vader vun Philipp Melanchthon, Georg Schwartzerdt (um 1459–1508), stamm ut Heidelbarg un weer mit dat Amt  vun den kurfürstlichen Rüstmeester un Wappenschmeed (Vörsteher vun de  fürstlichen Wappenkamer) betroot. Sien Moder Barbara Reuter (1476/1477–1529) weer en Dochter vun den Dook- un Wienhannelsmann, Schultheiß un Börgermeester vun Bretten, Johann (Hans) Reuter († 1508), un sien Fru Elisabeth borene Reuchlin († 1518), de de Süster vun den Humanisten Johannes Reuchlin weer.
Veer Johr nahdem se de Ehe mitnanner 1493 ingahn weern, an' 16. Februar 1497, wurr de jung Familie de Stammholler in dat Huus vun sien Grootöllern in de kurpälzisch Stadt Bretten boren un kreeg sien Naam to Ehren vun den Kurfürsten Philipp den Uprichtigen vun de Palz. Philipp harr veer Geschwister: Anna (* 1499), Georg (* 1500/1501), Margarete (* 1506) un Barbara (* 1508). Vun sien Süster Anna Grünbach, borene Schwarzerdt, stammt de Dokter Robert Mayer af.
Melanchthon is in Brettheim, as Bretten dormals nömmt wurr, upwussen. Sien Grootvader hett för en gründlich Uptrecken sörgt, vör allen dör Ünnerwiesen in latiensch Spraak dör Johannes Unger ut Pforzheim. So keem he all fröh mit dörreisen Scholaren in Kuntakt un kunn mit de diskuteeren.
In den Landshuter Arvfolgekrieg gegen de Hessen weer sien Vader mit de Betrüen vun de Geschütten betroot. As he vun en vergiften Pütt drinken dee, kehr he as krank Mann nah Huus torüch. Eenzig sien deep Religiosität hulp hüm, dit Schicksal un dat dorup folgen Siechdom to uttohollen. Mit den Dood vun sien Grootvader an' 17. Oktober un den Dood vun sien Vader an' 27. Oktober 1508 as ok de sien bewegen Afscheed weer de Kindheit vun Melanchthon to Enn'. As Elfjohriger wurrn he un sien Bröer Georg nah Pforzheim in dat Huus vun hör Grootmoder Elisabeth brocht.
Billensweg
Ansluutend hett he gemeensam mit sien Bröer Georg de Latienschool in Pforzheim besöcht un wahn bi sien Grootmoder Elisabeth (Els) Reuter, de Süster vun Johannes Reuchlin. De Latienschool harr dör den Rekter Georg Simler ut Wimpfen un Johannes Hildebrand ut Schwetzingen hooch Ansehn un gewaltigen Toloop. En groot Antall vun de ut disse School hervörgahn Schölers, as bispeelswies Simon Grynaeus un Kaspar Hedio, hemm sück in hör later Leven en Naam maakt. De Klüfftigste vun all sall aber Melanchthon ween hemm, de nebenbi ok noch Greeksch lehrn dee un wegen sien all in Bretten erwwurben Kenntnisse ahn Probleme de Anforderungen vun de Lehranstalt bewältigen kunn. miniatur|hochkant|Widmung vun [[Johannes Reuchlin|Reuchlin in Melanchthon sien greeksch Grammatik. Dat Exemplar mit Reuchlin sien Widmung hörrt hüüd de Inkunabeln Sammlung vun de Universitätsbibliothek Uppsala.]] Dör sien latienisch Versdichtung un sien Fortschritte in de greeksch Grammatik full he Johannes Reuchlin up, de in Stuttgart leev un in Tübingen as en vun de böversten Richter vun den Schwäbischen Bund tätig weer. As Kenner vun de oltgreeksch Spraak förder Reuchlin dör sien Texte un Översetten de Kenntnisse vun dat Greeksch in Düütschland. In de Folg sull he de gröttste Förderer vun Melanchthon wurrn. De Lehre vun de greeksch Spraak wurr dormals blots besünners begabt Schölern vermiddelt. Reuchlin hett Melanchthon en Exemplar vun de greeksch Grammatik vun Konstantinos Laskaris schunken un schreev hüm dor en Widmung rin, de översett luut:
Nah knapp een Johr kunn Melanchthon twalfjohrig in' Oktober 1509 de Universität Heidelbarg betrecken. In Heidelbarg funn he in dat Huus vun den Theologieperfesser Pallas Spangel Ünnerkunft, wo ok Jakob Wimpheling gelegentlich afsteeg. All in Pforzheim harr he vun de sien to de Reform vun de Lehr- un Ünnerrichtsmethoden Kenntnis kreegen un hett hüm mit den Schriften vun Erasmus von Rotterdam vertroot maakt. 1510 hett Melanchthon in de Böker vun Wimpheling sien eerste latiensch Gedichte verfaat. Dör sien gründlich Vörbillen hett Melanchhon dat Studium in Heidelbarg ahn Probleme bewältigt un kreeg to'n fröhestmögelken Tietpunkt an' 18. Juni 1511 den leegsten akadeemschen Grad vun en baccalaureus artium.
Nah den Dood vun Spangel (1512) wessel Melanchthon an de Universität Tübingen. Dor studeer he Arithmetik, Geometrie, Musik un Astronomie (Quadrivium). Nebenher hett he sück mit Greeksch, Hebrääsch un Latiensch befaat. He hett antike Schrievers leest as ok humanistisch Dichter un hett Bekanntschap mit nee Lehrmethoden maakt. So hett he ok de Schriften vun  Rudolf Agricola to de Logik kennen lehrt un hett dor en nee  Verständnis vun de Dialektik ruttrucken. Tosommen mit Franciscus Irenicus hörr he dor to de Neckargenossen.
As Reuchlin dör en Gootachten över dat hebrääsch Schriftdom in en Prozess verwickelt wurr, hett sück Melanchthon för sien Förderer publizistisch insett. An' 25. Januar 1514 hett he sien Studium an de Artistenfakultät mit den Magistertitel afslooten. All in Tübingen weer he as Tutor för twee Söhns vun Grafen tätig ween un harr as Greekschmeester warkt. Somit weer de Övergang vun Schöler/Student to'n Lehrer bi Melanchthon flootend passeert. In de Tübinger Tiet fallen ok sien eerst eegen Publikatschonen, so 1516 en Utgaav vun den röömsch Kummediendichter Terenz samt en Inleiiden över de Historie vun de antike Kummedie, wiederhen 1518 en greeksch Grammatik, de bit 1544 negenteihn Uplaagen beleev. Un letztlich hett he an en Rhetorik arbeit, de 1519 in Wittenbarg verapenlicht wurr.
Nahdem Martin Luther 1517 sien 95 Thesen verapenlicht harr, funn an' 26. April 1518 en Heidelbarger Disputatschoon över de Grundlagen vun sien Forderungen an de Universität statt, de bi Melanchthon entscheeden Indruck achterleet. He hett sück dorüm mit sien Studienkollegen nah Wittenbarg begeven, um sück de Ansichten vun Luther nauer verkloren to laaten. Af denn weer Melanchthon tegenöver dat reformatorisch Gedankengoot upslooten.
De Universität Wittenbarg
Melanchthon hett över en Universitätsreform snackt un hett tonächst en düster Bild vun de Billen in vergangen Johrhunnerten malt. He verfolg den Leitgedanken, dat de Lektüre vun de antiken Schrievers ut de oorsprünglich Borns dör humanistisch Studien to'n Born vun nee Leven un Denken weern kunn. Dormit hett he den Puls vun de Tiet in dat dormalig Wittenbarg drapen, un Martin Luther weer glieks düchtig andaan vun den lütten „Graeculus“ (Greeklein). Disse Faszinatschoon foot up Gegensiedigkeit un wurr in de Folg to en vun de wichtigst Kooperatschonen vun de Reformatschoon, de eerst mit den Dood vun Luther to Enn' gung.
Ok de Studenten hemm flink faststellt, wat för en Potentschaal Melanchthon in sück barg; he weer en överut beleevt Universitätslehrer. He hett greeksch Grammatik lehrt, över antike Schrievers leest, biblisch Böker verklort un hett dat mit Wetensbillen up tallriek Rebeeden verbunnen. Faken harr he bit to 400 Tohörer, de vör allen sien präzise Spraak, de Fülle an Bispeelen un de klar Gleedern vun sien Utführungen schätzen deen.
Dör den Infloot vun Luther kunn Melanchthon den akademischen Grad vun en baccalaureus biblicus an' 19. September 1519 kriegen. Dordör weer he befähigt, ok an de theologische Fakultät Vörlesen to hollen. Ofschons Melanchthon tietlevens dorvan Gebruuk maakt hett, much he aber lever de philosophische Bildung, de man as Vörutsetten vun de theologisch Bildung verstunn. As man hüm 1525 en besünners goot doteert Professur schaffen dee, de hüm vun de Fakultätsdwängen befreen dee, änner sück hier ok nichts an de Instellen vun den Praeceptor. Dorbi is dorin kien minn Interesse tegenöver de Kark to sehn. Völmehr föhl sich Melanchthon wegen sien körperlich Swaakheit un sien Spraakfehler nich to'n Preester beropen, wat ok de Tatsaak verkloort, dat Melanchthon nie de christlichen Sakramente reckt hett. Völmehr weer för hüm das geistige Potential vun de Theologie wichtig, un so steeg ünner sien Mitwirken neben Luther de Universität Wittenbarg to de bedüüdenst Universität in Europa up.
Familie
miniatur|hochkant|right|Melanchthonhuus in Wittenbarg miniatur|Melanchthonstuuv in dat Melanchthonhuus miniatur|hochkant|Breef vun Melanchthon an den pommerschen Supendenten [[Jakob Runge, verfaat an'14. April 1560, fiev Daag för sien Dood]]
Melanchthon hett sück nah sien Ankunft in Wittenbarg en schlicht Huus hüert, dat he faken ok as „Bude“ beteeken dee. Dor wahn he mit sien Hülp tosommen. Luther weer aber wat bang um de Gesundheit vun Melanchthon, de dör de Männerwertschap nich beter wurr. Um de Levensumstände vun Melanchthon to verbetern, aber ok um hüm in Wittenbarg to hollen, hett Luther för Melanchthon 1520 en Fru söcht. Vun disse Idee weer Melanchthon aber jüst nich vun andaan. De jung arbeitswütige Perfesser weer bang um den Fortgang vun sien Studien. Aber Luther hett dat denn doch schafft, dat he endgültig an' 27. November 1520 Katharina (* Oktober 1497; † 11. Oktober 1557) heiraaten dee, de Dochter vun den Dookhändler un Börgermeester vun Wittenbarg Hans Krapp († 1515) un de sien Fru Katharina (borene Münzer; † 3. Mai 1548). Luther, de sülvst en eegentlich nich wullen Ehe ingung, wuss um de Wirken vun en Tosommenleven, un so keem dat ok, dat sück bi Melanchthon un sien Fru dör dat so nah un nah Kennenlehren en Gemeenschap bill, in de sück beid schätzen lehrt hemm.
Ofschons sien Fru ut ansehn Huus stamm un Melanchthon as Perfesser an de Universität goot verdeen, geev dat in dat Huus Melanchthon nie nich en grötteren Wohlstand. Stännig Besöök vun Universitätsangehörigen, de sück bi diskuteeren Dischrunnen in dat Huus vun Melanchthon  versammeln deen, jung Studenten, de Melanchthon in sien „schola domestica“ as persönlich Mentor ünnerrichten un versörgen dee, hemm dat finanzielle Budget vun den Huusholt leeg hollen miniatur|hochkant|left|In sien 43. Levensjohr wahn Melanchthon wiels söss Week in dit Huus in [[Schmalkalden]]
Leslie Stratton
Leslie Stratton is de Naam von
* Leslie Stratton (1925–1978), brietschen Footballspeler,
Philipp Melanchthon
Familie
Melanchthon kreeg dör sien Wirken in Wittenbarg bald e so hooch Ansehn, dat hüm Angebote vun anner Universitäten in Düütschland un Europa ünnerbreedt wurrn. Johann Friedrich I. (Sassen) wull den ansehn Perfesser aber in Wittenbarg hollen un hett up dat Grundstück vun sien „Bude“ 1536 en standesgemäß Huus, dat hüüd as Melanchthonhuus in Wittenbarg bekannt ist. As de Familie 1537 in dit Huus intrecken dee, harr dat Ehepaar all de Kinner Anna (* 24. August 1522; † 27. Februar 1547), Philipp (* 21. Februar 1525; † 3. Oktober 1605 in Wittenbarg), Georg (* 25. November 1527 in Wittenbarg; † 1529) un Magdalena (* 19. Juli 1531; † 12. September 1576). As Familienvörstand hett he sück mit Hengaav mit sien leev Kinner befaat un de Sörg um de Kinner hett dat Ehepaar Melanchthon tosaamen schweißt. As Vader hett he an slaaploos Nachten leeden, as sien tweet Söhn Georg all nah twee Johren storven is un as sien eerstboren Dochter, de he sülvst allsiedig utbillen dee, en unglückelg Ehe mit den ehmalgen Schöler vun Melanchthon Georg Sabinus, den Grünnensdirekter vun de Universität Königsbarg, ingung. Dat Tosommenleven mit Melanchthon weer aber ok nich immer eenfach. So kunne he, wenn hüm wat gegen den Streek gung, düchtig düll wurrn. Dat kreeg ok sien Söhn Philipp to spören, as de sück stillkens mit Margaretha Kuffner ut Leipzig verloben dee. Dor sörg de Vader denn all vör, dat dat nich to en Ehe kommen dee.
Holger Martens
Holger Martens is de Naam von
Philipp Melanchthon
Krankheiten un Dood
miniatur|hochkant|left|Dat Graff vun Philipp Melanchthon in de [[Slott Wittenbarg|Slottkark Wittenbarg]] Melanchthon weer vun en fien Statur un maak dorto mit sien leise Stimm immer den Indruck vun en stark Gefährdung. In' krassen Gegensatz dorto stunn aber sien Arbeitsleistung un sien Toigkeit bi Verhandlungen. De ständige Överbelastung bleev aber ok nich ahn Folgen. All in de Jöögd hett he ünner Slaaplosigkeit un weer todem up en utwagen Schoonkost anwiest
In' Fröhsömmer 1540 wurr he up de Reis to dat Hagenauer Religionsgespräch in Weimar swoor krank. Luther is denn to'n Trost spennen to Melanchthon un funn hüm ohnmächtig, mit infallen Gesicht un braken Oogen. Vun dissen Swaakheitsanfall hett he sück aber weer verhaalt un kunn sien Arbeit fortsetten. Up en Reis nah Regensborg in' März 1541 is sien Reisewagen umkippt un he wurr swoor besehrt, de hüm denn ok en Tiet lang bi dat Schrieven behinnern dee un dat Rutkommen vun sien Akten över de Verhandlungen bi den Regensborger Rieksdtag rutschuuven deen.
Von en Reise nah Leipzig in dat Johr 1560 keem he an' 4. April mit en Verkollen torüch. Wiels de Nacht van' 7. up den 8. April kreeg he Fever, dat mit kört Ünnerbreeken immer weer torüch keem. Trotz de Betrüen dör sien Dochter Magdalena un sien Schweegersöhn Dr. Caspar Peucer gungen sein Kräfte immer mehr bargdaal. An' 11. un 12. April 1560 hull he letztmals Vörlesungen un Anspraken. An' 14. April wull he nochmals en Vörlesung hollen, doch de wurr ahn sien Infloot afsett. An' 19. April hemm sück Dochter un Schwegersöhn mit den Huusfrüend Joachim Camerarius um Melanchthon in sien Huus versammelt, um hüm dat letzte Geleit to geven. Vör dat Huus hemm Studenten för hör Perfesser beet. Gegen 19 Ühr wurrn Hann un Fööt kolt un sien Puls hett utsett.
Nah en Gedächtnisread vun den Medizinperfesser Veit Winsheim funn he an de Siet vun sien ehmalgen Mitstrieder Martin Luther in de Slottkark Wittenbarg sien letzte Ruhestäe.
Autographen vun Melanchthon wurrn ünner annern in de Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek in Hannober verwohrt.
De Lehrer vun Düütschland
Melanchthon weer Lehrer ut Liedenschap. Sien gewaltig Wiel he so völ wuss, kunn he up völ Rebeeden Vörlesungen hollen. He kunn dorbi ut en riek Spektrum an Achtergrundweten torüchgriepen un Tosommenhänge goot dorstellen. För den Greeksch- un Latienünnerricht hett Melanchthon Grammatiken verfaat, de an tallriek Scholen, ok in't Utland, bruukt wurrn. Neben Kommentaren to antik Schrievers schreev he ok wichtig Lehrböker to Facken as Rhetorik, Ethik, Physik, Geschichte, Geographie un Astrologie. In völ Scholen vun dat 16. Johrhunnert weern sien Böker as Ünnerrichtsstoff vörschreven, so dat he all to Leevtieden as „Praeceptor Germaniae“ (Lehrer vun Düütschland) beschreven wurr. As Lehrer an de Wittenbarger Universität hett he vör allen up de Kenntnis vun de nipp un nau Woortbedüüden un up en klar Spraak Wert leggt. Dorbi hett he de Ansicht vertreden, dat man nich up Grundlaag vun de Bibel Theologie bedrieven kunn, ahn de olt dree Spraaken to beherrschen, all anner weer dumm Tüüch.
Melanchthon hett sück aber nich blots um de tokünftig Lehrer kümmert, sonnern hett sück ok bi de grünnen vun Scholen (1524 in Meideborg, 1525 in Eisleben un 1526 in Nürnbarg) bedeeligt un hett deren Schoolordnungen upstellt. He hett de Prinzipien entworfen, up de de Scholen footen sullen:
Wiederhen weer he för sien Kurfürsten ünnerwegens un hett Karken un Scholen besöcht. Dorbi hett he de Schoolsituatschoon prüüft un up Missstände mit Verbeterungsvörslääg reageert. Mit de Bövere School St. Egidien in Nürnbarg hett Melanchthon sogar en nee Schooltyp begrünnd, de to de Oorform vun dat düütsch Gymnasium wurrn sull. In sien latiensch Festreed to dat Inweehn vun de School an' 23. Mai 1526 wies he den Wert vun de Wetenschap för de Staats- un Karkenkunst up. Dit eerst Gymnasium gifft dat hüüd noch ünner de Naam Melanchthon-Gymnasium, wenn ok an anner Stäe un wiederhen is Latiensch af de 5. Klass Plichtfack.
De Reformater
Melanchthon hett Luther 1518 bi de Heidelbarger Disputatschoon kennen lehrt. Luther, de dör dat Rutbringen vun de 95 Thesen all 1517 anfungen harr, de Kark to reformeeren, funn in Melanchthon as Reformer vun dat Billenswesen en ergänzende Persönlichkeit för de Erneeern vun de Kark. Vun Luther, so hett Melanchthon sülvst seggt, harr he dat Evangelium lehrt. Ab de beid weern bannig ünnerscheedlich. Wiels Luther kräftig, korpulent, faken pulternd un volksnah weer, wirk Melanchthon sensibel, licht to besehren un fien. Luther hatt sück af un to över de Vörsichtigkeit vun den 14 Johr jüngeren Mitstrieder argert, wogegen Melanchthon gelegentlich ünner de groff un aggressiv Oort vun luther lieden dee. Trotz alledem hemm sück de beidbannig schätzt un wussen ok jewiels um de Vörtüüg un Stärken vun den annern. Dat letzt sück ok anhand vun de Översetten vun dat Nee Testament dör Luther in' Harvst 1521 ut de Wartborg nahvulltrecken, as Melanchthon de Dörsicht un de linguistische Korrektur vörnommen hett. Later folg de Översetten vun dat Olt Testament un 1534 keem denn de Lutherbibel herut.
1529 övernehm Melanchthon de Rull vun den Verhandlungsführer vun de Reformatschoon up den Rieksdag to Speyer, wiel Luther as Geächteter an de Verhandlungen nich deelnehmen kunn. Wiederhen nehm Melanchthon an dat Marburger Religionsgespräch deel, bi dat Luther un he in' Oktober 1529 den Swiezer Reformater Ulrich Zwingli drapen deen. Wiels man up völ Rebeeden Övereenstimmen faststellen dee, etwa bi de Dööpt oder de Beichte, bleev dat Verständnis vun dat Abendmahl, also de Fraag, of Christus real oder symbolisch in Wien un Brot anwesend is, apen. Vör allen wegen dissen Strietpunkt hemm sück later reformeerte un luthersche Karken entwickelt.
Later weer Melanchthon an dat Wormser un Regensburger Religionsgespräch bedeeligt, wo aber kien Verständigung mit de Oltgläubigen reckt wurrn kunn. Sien Anliggen weer dorbi immer, de Reformen ünner bewussten Verzicht up Gewalt dörtosetten (ofschons he sück later för de Doodsstraaf för de Dööper utspreken dee) un de Eenheit vun de Kark to erhollen. Dat weer ok de Grund för sien entgegenkommen Verhollen up den Augsborger Rieksdag as ok later tegenöver de Katholiken in de Leipziger Artikeln. Sien diplomatisch Wesen un Geschick bewies he bi dat Affaaten vun den Torgauer Artikel, de Confessio Augustana, de Apologie der Confessio Augustana un den Tractatus de potestate et primatu Papae (Traktat över de Gewalt un den Primat vun den Paapst), de to de grundleggend evangeelsch Bekenntnisschriften tellen un to den Spood vun de Reformatschoon bidragen hemm. Gemeensam mit Martin Bucer hett he 1543 in de Waterborg to Buschhoven twee Reformatschonsschriften (Einfaltigs Bedencken, ok Kölner Reformation nömmt) för den Kölner Arzbischop Hermann V. von Wied verfaat. De Bemöhen bleeven ahn Spood, de Spannungen tüschen de Parteien wurrn immer starker. 1546/47 keem dat to'n Schmalkaldischen Krieg tüschen den kathoolschen Kaiser Karl V. un den evangeelschen Fürsten.
Ok de theologischen Forderungen vun de reformatorsch Dööperbewegen hett Melanchthon aflehnt, ofschons he in sien,fröhere Johren in Wittenbarg sülvst noch Twiefel an de Kindsdööp harr. As sück 1530 de Gothaer Reformater Friedrich Myconius mit sien Bedenken in Betoog up de Verfolgung vun de Dööper mit Breef an Melanchthon wennen dee, hett de de loopen Verfolgen aber rechtfertigt. In dat glieker Johr hett Melanchthon ok de Confessio Augustana verfaat, in de de Dööper as Ketzer verdammt wurrn. Een Jahr later hett Melanchthon up Anfordern vun den sassischen Kurfürsten en utführlich Gootachten över den Gebruuk vun de Doodsstraaf tegen de Dööper schreven. In’ Winter 1535/36 weer he ok in Jena sülvst in en Perzess gegen en Grupp vun Döpper bi ween, ünner de sück ok de Döringer Dööperführer Hans Peißker befunn Peißker un twee wiedere wurrn sluutend foltert un an 28. Januar 1536 wurrn se henricht.
Anner Utnannersetten muss mit eegen Schöler utfechten, de hüm nah den Dood vun Martin Luther un sien kompromissbereit Hollen tegenöver den Augsborger Interim 1548 Verrat an de wohre Lehre vun Luther vörsmieten deen: Melanchthon harr Togeständnisse maakt, etwa dat en evangeelsch Pfarrer en Chorrock dragen drüff. Melanchthon hull sückse Fragen för Adiaphora, d. h. för buterlich und neben de Saak- Aber sien binnerprotestantisch Gegner hullen jeden Kompromiss för Verrat un Rückkehr to dat Paapstdom. Neben den „adiaphoristischen“ Striet harr Melanchthon mit den Gnesiolutheranern in sien letzt Levensjohren wiedere Striedereen uttofechten. De hüm tonehmend to en binnere Enttäuschung un Verbitterung führen deen. Nah dat Oordeel vun Adolf von Harnack harr he sück dat aber sülvst totoschrieven, wiel he sück bispeelswies hensichtlich de Abendmahlslehre (Konsekratschoon) tonehmend vun de Positschoon vun Martin Luther entfeernt harr un kört vör sien Dood sogot willens weer, dorgegen apenlich uptotreeden (to’n Bispeel indem he im Abendmahlsstriet vun Bremen för de Positschoon vun Albert Hardenberg intreeden is).
Warkutwahl
miniatur|hochkant|Titelsiet vun de Loci praecipui theologici van 1552
Gedenkstäen un Denkmalen
miniatur|hochkant|Melanchthon-Statue an dat „Bruutportal“ vun de Margarethenkark in [[Gotha]] miniatur|hochkant|Melanchthon-Denkmal up den Marktplatz vun de Lutherstadt Wittenbarg miniatur|hochkant|Melanchthon-Büste an dat Philipp-Melanchthon-Gymnasium in [[Herzberg (Elster)|Herzberg]]
Melanchthon-Pries vun de Stadt Bretten
To Ehren vun hör groot Söhn verleht de Gebortsstadt vun Melanchthon all dree Johr de Melanchthonpries vun de Stadt Bretten.
Woiwodschop Pommern
duum|Laag vun Pommern in Polen duum|Flagg vun de Woiwodschop duum|Wapen vun de Woiwodschop
De Woiwodschop Pommern is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Danzig. Pommern hett 2.201.069 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 18.293 km².
Fort Meade
Fort Meade betekent
Woiwodschop Pommern
Opdeelt is de Woiwodschop in 16 Landkreise un veer Stadtkreise:
Yakoma
Yakoma betekent
Catt
Catt is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Katt, Cat.
Traute Brüggebors
Dorothea Brüggebors (* 10. Dezember 1942 in Spiek) is en plattdüütsche Schrieversche.
Brüggebors is 1942 as Dochter von en Postbeamten in Spiek boren un weer dor ok op Volksschool. Von 1953 bet 1954 weer se op de Realschool in Dorum un 1954 bet 1963 op dat Lichtenberg-Gymnasium in Cuxhoben. Na de Schooltied hett se 1963 bet 1966 an de Pädagoogsche Hoogschool in Bremen studeert un is 1966 Schoolmeestersche in Bremen worrn. Dor is se bet 1971 bleven. Von 1977 bet 1979 weer se Schoolmeestersche in Syke. Se leevt vondaag in Syke.
Brüggebors is siet 1966 Maat von de Fehrs-Gill un von’n Quickborn in Hamborg, siet 1967 von’n Schrieverkring in Ollnborg un siet 1975 in’n Arbeidskring von de Bemsen-Dagfohrt.
Se hett 1971 den Schnoor-Pries för plattdüütsche Gedichten kregen un 1980 dat Nawussstipendium för Literatur von dat Land Neddersassen.
Brüggebors hett an’n 20. Juli 1968 in Spiek Eckehart Dittmann (* 18. Dezember 1941) freet. Se hett den Naam Dittmann annahmen, aver schrifft ünner ehren Deernsnaam.
Favières
Favières betekent
Psamathe
Psamathe betekent
Johann Heinrich Martens
Johann Heinrich Martens is de Naam von
* Johann Heinrich Martens (1706–1757), düütschen Koopmann, Verbandsfunkschonär un Karkenfunkschonär,
Beatty
Beatty is de Familiennaam von
,,.
Cheemsch Serie
As en cheemsch Serie betekent man en Grupp vun cheemsch Elementen, de sik liek sünd, aver von de sik de physikalsch un chemisch Egenschoppen innerhalf vun de Serie jümmer mehr ännert. T. B. kann de Kaakpunkt jümmer hööger warrn oder de Verbinnen vun de Elementen mit Suerstoff jümmer flinker verfallen.
Beatty
Beatty betekent
Cheemsch Serie
De cheemsch Serien weern to’n Deel all bekannt, as dat dat Periodensystem noch gor nicht geven hett. Man hett aver al sehn, dat eenige Elementen tosamen höhrt. De Serien hebbt denn dorbi holpen, dat Periodensystem tohopentostellen. In eenig Fäll sünd de Serien nipp un nau gliek mit een vun de Hööftgruppen.
Opstunns warrt de nafolgend cheemsch Serien ünnerscheed:
Beatty
Kiek ok bi: Beatty Township, Beatty Lake, Beattie.
Delia Fischer
Delia Fischer oder Délia Fischer is de Naam von
Peroxid
Peroxiden sünd chemisch Verbinnen de en Peroxigrupp R1-O-O-R2 (bi organische Verbinnen; de R’s staht för Resten) oder en Peroxid-Ion O22- (anorgansch Verbinnen) bargt. De Suerstoff hett dorbi de Oxidatschoonstall -1.
Eegenschoppen
Peroxiden hebbt en bannigen Drang to disproportioneeren, also gliektietig as Redukschoons- un Oxidatschoonsmiddel to wirken. Dorbi warrt veel Hitt free, as t. B. bi dat Disproportioneeren von Waterstoffperoxid to Suerstoff un Water. Vele Övergangselementen wirkt dorbi as en Katalysater un maakt dat flinker.
Orgaansch Verbinnen mit swacke C-H-Binnen, as Ethers oder Ketonen hebbt dat faken an sik, wenn se länger staht, mit den Suerstoff ut de Luft Peroxiden to billn. Bi’t Destilleern kann dat Explosionen utlösen. Dorüm schall man vörher jümmers kieken, wat sik Peroxiden billt hebbt.
Nawies
Peroxiden künnt t. B. dör Oxidatschoon von Jodid-Ionen nawiest warrn. Afgeven Lösmiddels farvt sik bruun. Dör dat Togeven von sättigte Stärklösen kann de Fienföhligkiet noch verbetert warrn; Dor entstaht denn bannig blaue Verbinnen von Jod un Stärk. Gifft ok Teststäven dorför to köpen.
Herstellen un Sekerheit
Dat Anthrachinon-Verfohren is dat wichtigste bi de Herstellen von Waterstoffperoxid. Dorut könnt denn wedder annere Peroxiden wunnen warrn.
Üm Peroxiden seker herstellen to künnen, mutt en beten Opwand maakt warrn un man mutt doröver goot Bescheed weten. Orgaansch Peroxiden warrt industriell in Zellenbowarken herstellt, wat vör Explosion bewahrt. Man Unfällen kann dat liekers geven.
Wolkow
Wolkow oder Volkov betekent
Kiek ok bi: Wolko, Wolkau.
Hans-Cord Graf von Bothmer
duum|Graf von Bothmer üm un bi 1990 Hans-Cord Graf von Bothmer (* 13. Dezember 1936 in Lauenbrüch) is en düütschen Politiker von de CDU.
Von Bothmer is 1936 in Lauenbrüch boren un weer dor ok op de Volksschool. För een Johr hett he en Internat in Champüry in de Swiez besöcht. Sien Abitur hett he in Holtsminne maakt un denn Bedrievsweertschopslehr in Hamborg studeert. 1964 hett he in Lauenbrüch de Bueree von sien Öllern övernahmen. 1972 is he in de CDU ringahn.
He weer Maat von’n Opsichtsraad von’n Elektrizitätsverband Stood un Maat von Opsichtsraad von dat Överlandwark Noord-Hannover. Later is he Präsident von’n Verband von de Campingplatzhalters in Neddersassen worrn un Viez-Vörsitter von’n Kreislandvolkverband. Von Bothmer weer Vörstandsmaat von’n Frömmenverkehrsverband Lümbörger Heid un Maat von’n Verwaltungsraad von de Spoorkass Scheeßel.
1968 is he Raadsherr von de Gemeen Lauenbrüch worrn. Von 1971 bet 2001 weer he Raadsherr un von 1974 bet 1996 Börgermeester von de Samtgemeen Fintel. 1972 is he Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Rodenborg worrn un weer von 1973 bet 1977 Vörsitter von de CDU-Frakschoon. Von 1977 bet 1992 weer he Landraad von’n Landkreis Rodenborg un von 1992 af an Viez-Landraad.
Von Bothmer weer von’n 21. Juni 1990 bet 20. Juni 1994 (in de 12. Wahlperiood) as direkt wählt Afornten för den Wahlkreis Rodenborg Maat von’n Landdag von Neddersassen.
Kreutzberg
Kreutzberg is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Kreuzberg.
Pierreville
Pierreville betekent
Cerussit
Egenschoppen
Dat Mineral kristalliseert in’t orthorhombische Kristallsystem mit de cheemschen Tosamensetten Pb[CO3]. Tomeist billt dat dorbi prismaatsche oder pyramidale Kristallen ut, jüst so aver ok massige Aggregaten. Dör Tweeschenbilln billt sik bito pseudohexagonale Kristallformen, de faken nettordig mit’nanner verbunnen sünd.
duum|links|Cerussit bi normal Licht (links) un bi UV-Licht (rechts) Dat Minaral wiest en Mohshard vun 3 bit 3,5 op bi en Dicht vun 6,4 bit 6,6 g/cm³. Cerussit kann ahn Klöör vörkamen, jüst so as witt, grau bit swart oder geel. De Streekklöör is witt. Ünner Ultravigelett-Licht billt dat Mineral en gele Fluoreszenz ut.
Etymologie un Historie
To’n eersten mol funnen weer Cerussit 1565 in de italieenschen Provinz Vicenza. De Swiezer Conrad Gesner hett dat Mineral beschreven un em den Naam geven na dat latiensche Woort cerussa, dat so veel bedüüt as „witt Blie“.
Klassifikatschoon
In de 8. un de ne’en 9. Oplaag vun de Systematik vun de Mineralen na Strunz tellt Cerussit to de Klass vun de „waterfre’en Carbonaten ahn frömme Anionen“, un nauer to de Aragonitgrupp. De ne’e Systematik na Strunz ünnerscheedt dorbi aver wat nauer na de Oort vun de bedeeligten Kationen.
Billn un Vörkamen
duum|Cerussit-Kristall ut de Tsumeb-Mine in Namibia Cerussit is en tyypsch Mineral in de Oxidatschoonszoon vun Blie-Lagersteden, de Carbonat bargt. Entstahn deit Cerussit dorbi ünner annern ut Galenit. Hier kummt dat faken in Sellschop mit annere Mineralen as Anglesit, Smithsonit, Malachit, Hemimorphit un Pyromorphit vör. Faken is dat Mineral mit Limonit oder Galenit vermischt.
Tosamen mit dat Galenit billt Cerussit geern witt-graue bit brune Bedecken, de as Blieeerd betekent warrt. Cerussit de dör fien verdeelt Galenit swart infravt is, warrt Swartblieierz nöömt.