cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
LaMoure County
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 99,23 % vun de Minschen Witte, 0,02 % Swarte, 0,13 % stammt ut Asien un 0,17 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,11 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,34 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,55 % vun de Lüüd ansehn.
Rutland Township
Rutland Township betekent
Steuben County
Steuben County betekent
Gebhard von Krosigk
Gebhard von Krosigk is de Naam von
* Gebhard Anton von Krosigk (1754–1840), düütschen Beamten un Goodsbesitter,
Raleigh Township
Raleigh Township betekent
Carl Walz
Carl Walz is de Naam von
* Carl Walz (1847–1929), düütschen Theoloog un Politiker,
Kiek ok bi: Karl Walz.
Steele County
Steele County betekent
Welskopf
Welskopf is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Welskop, Welskopp.
Spencer County
Spencer County betekent
Boysen
Boysen is de Familiennaam von
Gamper
Gamper is de Familiennaam von
David Vaněček
* David Vaněček (* 1983), tschechschen Footballspeler,
Gamper
, ,
Boysen
Boysen betekent ok
Anton von Krosigk
Anton von Krosigk is de Naam von
* Anton von Krosigk (1820–1892), düütschen Landraad un Beamten,
Benedicto Kiwanuka
Benedicto Kiwanuka (* 8. Mai 1922; † 22. September 1972) weer en ugandschen Politiker.
Alwin Läu
Alwin Läu (* 6. Juni 1904 in Hamborg; †) weer en plattdüütschen Schriever.
Benedicto Kiwanuka
Kiwanuka weer de eerste inheemsche Premierminister vun Uganda un de Föhrer vun de Demokraatsche Partei vun Uganda.
Alwin Läu
Läu is 1904 in Hamborg boren un weer in St. Pauli op de Volksschool. He hett toeerst bi en Bank arbeidt un is 1932 fre’en Schriever un Journalist worrn. In’n Tweten Weltkrieg weer he Soldaat. Na’n Krieg weer he as Journalist bi de Harburger Anzeigen und Nachrichten anstellt.
Benedicto Kiwanuka
Na sien Schoolafsluss keem Kiwanuka to de King’s African Rifles, wo he in’n Tweten Weltkrieg den Rang vun en Oberstabsfeldwebel harr. Na den Krieg arbeidt he as Dolmetscher an dat Hoge Gericht vun Uganda. Vun 1950 bet 1952 besöch he en Rechtsseminar in Lesotho un studeer denn vun 1952 bet 1956 an dat Universitätskolleg London Recht. In’n Februar 1956 is he vun de Afkatenkamer vun Gray’s Inn opnahmen worrn. Nadem he na Uganda trüchkeem, arbeidt he bet 1959 as Afkaat.
Kiwanuka is 1969 vun de Regeren ünner Obote in Haft nahmen worrn. Na de Machtövernahm dör Idi Amin keem he wedder free un kreeg dat Amt vun’n Präsident vun dat Hööchst Gericht vun Uganda. Doch in disse Positschoon keem he in Konflikt mit Amin, de sik faken över dat Recht henwegsett. Dat föhr 1972 tolest dorto, dat Kiwanuka dör Lüüd, de to Amin hören, üm’e Eck bröcht worrn is.
Carl Boysen
Carl Boysen is de Naam von
* Carl Boysen (1839–1906), düütschen Buur un Slachthoffdirekter,
(741) Botolphia
(741) Botolphia is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 10. Februar 1913 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,021.
Gangsted Sogn
Gangsted Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Horsens von dat Bisdom Aarhus. De Kark von dat Kaspel is de Gangsted Kirke in’n Oort Gangsted. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Gangsted Sogn also von de Kommun Horsens.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Voer Herred von dat Amt Skanderborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Gedved in dat Amt Vejle. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Horsens in de Region Middjüütland worrn.
Vanecek
Vanecek oder Vaněček is de Familiennaam von
,
Red River Township
Red River Township betekent
Oldham County
Oldham County betekent
Mount Oona
Mount Oona is en hogen Barg in de Ross Dependency, Oostantarktika. He liggt an’t noorden Enn von en Bargkamm twüschen Helm- un Lowery-Gletscher in de Queen Elizabeth Range von de Transantarktischen Bargen.
Riemsdyk
Riemsdyk is de Familiennaam von
Mount Oona
Dat Advisory Committee on Antarctic Names hett em 1966 na’n eestnischen Geophysiker Hain Oona (* 1945) nöömt, de in dat Johr 1964 Polarlichtforscher von dat United States Antarctic Research Program op de Amundsen-Scott-Süüdpoolstatschoon weer.
Benjamin Joses Odoki
Benjamin Joses Odoki (* 23. März 1943 in Dhaka, Distrikt Busia) is en ugandschen Jurist un de Böverste Richter in Uganda.
Redbank Township
Redbank Township betekent
Benjamin Joses Odoki
Leven
Odoki besöch de Volksschool an dat King’s College in Budo. Later studeer he Recht an de Universität Daressalam un kreeg 1969 en Afsluss. Vun 1978 bet 1986 weer he Richter an’t Hoge Gericht vun Uganda un harr Andeel bi dat Oparbeiden vun de Verbreken ünner Präsident Idi Amin.
Vun 1986 bet 2001 arbeidt he as Richter an dat Hööchste Gericht vun Uganda, dat 1986 inricht worrn is. Siet den 30. Januar 2001 is he de Böverste Richter vun Uganda.
Odoki is verheiradt un hett veer Kinner.
Priesen
För siene Arbeit hett Odoki vele Priesen kregen:
Bernhard Friedrich von Krosigk
Bernhard Friedrich von Krosigk is de Naam von
* Bernhard Friedrich von Krosigk (1656–1714), düütschen Geheemraad un Astronoom,
Ernst August Prinz von Hannover (1983)
Ernst August Andreas Philipp Constantin Maximilian Rolf Stephan Ludwig Rudolph Prinz von Hannover Herzog zu Braunschweig und Lüneburg Königlicher Prinz von Großbritannien und Irland (* 19. Juli 1983 in Hilmessen ) is de Arv för’t Baantje vun’t Huus Hannober. Sien Vadder Ernst August Prinz von Hannover is vundaag de Böverste vun’t Huus.
Kinnertiet un Jöögd
Prinz von Hannover is in London opwussen un tweespraakig grootmaakt worrn. He is op ene düütsche School gungen un hett Volkswertschap in New York studeert.
Familie
Prinz von Hannover is de öllste Söhn vun Ernst August Prinz von Hannover. Sien Vadder is de Baas vun’t Huus Hannober. Prinz von Hannover siene Mudder is Chantal Hochtuli, de eerste Fru vun sienen Vadder. Prinz von Hannover hett enen Broder, Christian, un ene Halfsüster, Alexandra, de ehr Mudder is Prinzessin Caroline vun Monaco Grimaldi. Prinz von Hannover is en Urururgrootkind vun König Georg V. vun Hannober, den letzten König vun Hannober, en Urgrootkind vun Hertog Ernst August III. vun Bronswiek, den letzten Hertog vun Bronswiek, en Ururgrootkind vun Kaiser Willem II., den letzten Kaiser vun’t Düütsche Riek, un en Urururururgrootkind vun König Georg III. vun Grootbritannien.
2017 heirat Prinz von Hannover Ekaterina Malysheva in Hannober.
Clinch mit sienen Vadder
Sien Vadder will, so schrifft dat dat Handelsblatt, veel vun’t Arv wedder trüchhebben. Dat lett, dat de Grund Undank vun Prinz von Hannover wes. De Vadder is nich op de Hochtiet mit biwesen. He is ok dorgegen wesen un verseggt sik, de Hochtiet an’t britsche Könighuus wiedertolangen. Dat kunn bedüden, dat Prinz von Hannover vun de britsche Throonlist strieken warrt. Dat süht nich dorna ut, dat he överhaupt König vun Grootbritannien warrt, denn sien Vadder is blots an Steed 450.
Wat em tohöört
Da in Düütschland de Adeltitels na den Tweten Weltkrieg wegfullen sünd, hett Prinz von Hannover kene düütschen Adeltitels mehr. Se sünd en Deel vun sienen Familiennaam. Prinz von Hannover hett ofschoonst noch de britsche Statentohörigkeit. In’t Vereenigt Königriek is he His Royal Highness Ernest Augustus Guelph (nds. Sien königliche Hoheit Ernst August Welf).
2010 hett Prinz von Hannover veel Besitt so as dat Slott Marienborg vun sienen Vadder kregen. Dat hett jümmer heten, sien Vadder wes to klöterig.
Verhökern
En Johr later kiekt de Welt na Hannober. Prinz von Hannover verhökert mehr as 20.000 Artikels ut den welfschen Besitt. Dor kümmt veel tosamen, mehr as 40 Mio. Euro. ’N Barg vun Wetenschaplerschen un Wetenschaplers is bang, dat dat Kulturgoot verloren gahn kunn. Prinz von Hannover seggt aver, dat de Delen in gode Hannen kamen sünd un dat dör dat Verhökern dor eerst noch ’n Weert baven opkamen is.
Arbeit
Prinz von Hannover hett för de Islamic Investment Bank arbeidt un ’n poor Energieprojekten överwacht. Vundaag kümmert he sik vör allens üm sien Arv un bestellt de Ackers.
Johanna van Buren
duum|Johanna van Buren Johanna Frederika van Buren (* 20. Dezember 1881 in Hellendoorn; † 17. Januar 1962 in Ommen) weer en plattdüütsche Schrieversche ut de Nedderlannen.
Van Buren is 1881 as Dochter vun en Timmermann in Hellendoorn boren. Ehr Vader is aver al doodbleven, as se twee Johr oolt weer. Se arbeid vun 1900 bet 1919 tohuus as Neihersch. As ok ehr Moder doodbleven weer, arbeid se bi de Post. 1927 hett se ehre eersten Gedichten in den Dialekt vun dat Rebeet twischen dat Twentsche un dat Sallandsche schreven. Bet 1961 hett dat Daagblatt Dagblad van het Oosten elk Week een vun ehr Riemels afdruckt. Se is 1962 in en Olenheim in Ommen doodbleven.
1981 hebbt se op den Platz vör de Kark in Hellendoorn en Standbild vun van Buren opstellt. De Stichting Johanna van Buren vergifft all dree Johr den Johanna-van-Buren-Kulturpries. Op den Valkhoff in Hellendoorn gifft dat hüüt ok en Johanna-van-Buren-Gedichtenmuseum.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
duum|Luftbild von Langen (2012) Langen is en Oort in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Wittmund
right|duum|Wappen vun de Stadt Wittmund Wittmund is en Stadt in' Noordwesten vun Neddersassen un Kreisstadt vun den glieknnaamigen oostfreeschen Landkreis. Vun de Flach her is se de gröttste Stadt in Oostfreesland, vun de Inwahnertall her liggt se achter Emden, Auerk, Leer un Nörden an fieft Stäe. De Stadt is man blots dünn besiedelt. In de Ruumordnung vun dat Land Neddersassen wurrd Wittmund as Middelzentrum führt.
Holozän
Dat Holozän is de jüngste geologische Epoch in de Eerdhistorie. Anfungen hett dat Holozän vör ungefähr 11.700 Johren, as dat Klima an’n End vun’t Pleistozän wedder warmer worrn is. Beid Epochen weren fröher as Quartär tohopen faat, man de Beteken Quartär weer twüschendör vun de International Union for Quarternary Research (INQUA) afschafft worrn. In de Twüschentiet is dat Quartär wedder in de Tietskala inarbeit woorn un is nu de jüngste Subperiood, de mit dat Holozän anfangt, un to dat Neogen tellt. In de engelschen Fachspraak warrt mitünner ok blots „present“ („Nutiet“) dorto seggt.
Wittmund
Historsch hört den Grootdeel vun dat Wittmund Stadtrebeet to dat Harlingerland, dat endgültig eerst 1600 dör den Berumer Vergliek to de Grafschap Oostfreesland keem. Siet 1885 is Wittmund Seet vun den glieknaamigen Landkreis.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Geografie
De Naveröörd sünd Sievern in’n Noorden, Debst in’n Noordoosten, Debsterbüttel un Wehden in’n Oosten, Leherheid in’n Süüdoosten, Speckenbüttel in’n Süden un Weddewarden un Dingen in’n Westen.
Wittmund
Bit to de Gebietsreform 1972 weer de Kreisstadt en Binnenlandgemeend. Nahdem umfangriek anner Oortschapen in de Gemeend mit upnommen wurrn - dorünner Oortschapen, de siet dat 16. Johrhunnert plaanmatig de Harlebucht afrungen wurrn weern, as etwa de Küstenoort Clienensiel - bildt de Noordsee de Noordgrenz vun de Stadt. Clienensiel führt siet 1983 de offiziell Beteken „Staatlich anerkanntes Nordseebad“. De Stadt is in düütlich Maat vun den Tourismus präägt, wobi neben den Küstenbadeoort in de vergangen Jahrteihnten ok dat Binnenland en gröttere Rull innehmen dee.
Holozän
Afgrenzen
In de Paläoklimatologie warrt dat Holozän ok as Neo-Warmtiet oder flandrische Warmtiet betekent. In de weltwiete Stratigrafie, de op de Suerstoff-Isotopenkurv baseert, is dat Holozän de 1. Stoop. Dör dat Tellen vun de Schichten in Bohrkarns vun’t grönlännsche Ies un johrestietlich schichte Seesedimenten (t. B. de Maare in de Eifel) kunn en Öller vun ruchweg 11.784 Johren bestimmt warrn (mit en Nauigkeit vun 69 Johren betogen op dat Johr 2000). De Beteken Holozän as egene geologische Epoch warrt to Tiet vun de Internatschonale Stratigrafische Kommischoon (ICS) diskuteert, wiel dat in’n Vergliek to annere Epochen en bannig korten Tietafsnitt dorstellt, de an sik blots de letzte vun en Reeg vun Warmtieten (Interglazialen) binnen dat Iestietöller dortsellt, dat wi to Tiet hebbt.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Historie
duum|Grootsteengraff in Langen Sporen ut de Vörtied gifft dat in Langen ünner annern in Form von’n Langen Barg ut de Bronztied.
Wittmund
Vun en mehrere Hunnert Mitarbeiter tellen Wark vun den Fensterherstellers Rehau afsehn, hett Wittmund man blots wenig Industrie. Landwertschap speelt alleen all upgrund vun den överragenden Andeel an Flach (etwa 81,5 %) en groot Rull. Wittmund is todem Behördenstadt un Garnison för dat Jagdgeschwader 71 mit den Ehrennaam Richthofen, en vun de veer Traditschoonsgeschwader vun de Luftwaffe. Völ Wittmunder sünd aber Utpendler, wobi de dicht bi liggend Städer Willemshaven un Auerk en bedüüdend Rull spelen.
In Wittmund gifft dat tallriek Hüüs ut mehreren Johrhunnerten, dorünner ok eenig bedüüdend Karken. De Pellmöhlen vun 1741 is de öldste noch vull funktschoneerend Galerieholländer in Noordwestdüütschland.
Grædstrup Sogn
Grædstrup Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Horsens von dat Bisdom Aarhus. De Kark von dat Kaspel is de Grædstrup Kirke in’n Oort Grædstrup. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Grædstrup Sogn also von de Kommun Horsens.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Historie
Langen kummt 1139 toeerst in de Oorkunnen vör. Dat weer lange Tied blots en lütt Buurndörp. 1549 bestünn Langen ut 4,5 Hööv un 23 Katen. Eerst in dat 20. Johrhunnert is Langen dör de Neegd von Bremerhoben düüdlich grötter worrn.
Siet 1948 is Langen ok de Seet von dat Amtsgericht Langen.
1987 sünd twee Phantom-Jagdbombers von dat Jagdgeswader 71 op de Wischen in’n Westen von Langen afstört.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bremerleh in’n Kanton Bremerleh höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
Mount Harker
Mount Harker is en hogen Barg in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt an de Oostsied von’n Willis-Gletscher in de Saint Johns Range.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to dat Amt Beers tohöört un is 1852 an dat Amt Leh wesselt. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermasch worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Mount Harker
Karteert worrn is he bi de Terra-Nova-Expeditschoon (1910–1913) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Robert Falcon Scott. Naamgever is de brietsche Petroloog Alfred Harker (1859–1939).
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Verwaltungsgeschicht
Nadem Langen 1971 Deel von de Samtgemeen Langen worrn is, is de Samtgemeen mit de Gemeenreform in Neddersassen 1974 al wedder oplööst worrn un de Samtgemenen Langen un Niewohl hebbt sik an’n 1. März 1974 to de Gemeen Langen tohoopslaten. Düsse Gemeen hett an’n 1. Juli 1990 de Stadtrechten kregen. An’n 1. Januar 2015 is de Gemeen Langen in de Gemeen Geestland opgahn.
Wittmund
To de bekanntest Persönlichkeiten, de in Wittmund boren wurrn, tellen de Sportmediziner Hans-Wilhelm Müller-Wohlfahrt, Mannschapsdokter vun de düütsch Football-Natschonalmannschap, un de Waterbauingenieur Ludwig Franzius, de as Bremer Böverbaudirekter de Weserkorrektschoon plaant ut utführt hett, as ok den Utbau vun de bremersch Habens af 1887 inleiten dee.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Religion
Langen is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Petri-Kark en egen Kaspel. De Kark in Langen is siet 1961 sülvstännig. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Dionysos-Kark in Debst höört.
Enora Latuillière
Enora Latuillière (* 31. Juli 1992) is en franzöösch Biathletin.
Enora Latuillière hör Vereen is Armees Emhm Chamonix. Se geev hör internatschonal Debüt bi den Biathlon-Juniorenweltmeesterschaften 2011 in Nové Město na Moravě, wo se 46. van dat Eenzel, 10. van den Sprint, 23. in de Verfolgung un 13. in‘ Staffelloop wurr. Bi de Juniorinnenrennen van de Biathlon-Europameesterschapen 2011 in Ridnaun wunn se achter Olga Galitsch in‘ Eenzel as ok mit Florie Vigneron, Valentin Gallard un Simon Desthieux in dat Mixed-Staffelrennen de Sülvermedaillen. In‘ Sprint keem se todem up den 7. Platz un in de Verfolgung up Rang 9. Natschonal wurr se Junioren-Meesterin in dat Massenstartrennen. Bi de Junioren-Europameesterschaften un – Weltmeesterschapen 2013 bleev se ahn Medaille.
Wittmund
Laag un Utdehnen
miniatur|De [[Harle (Stroom)|Harle bi Wittmund]] Wittmund liggt tüschen Auerk un Jever in’ Noordoosten vun Oostfreesland. Vun den Stadtkarn bit to de Küste sünd dat rund 15 Kilometer. Vun de Flach her hörrt Wittmund mit 210,13 Quadratkilometern to de teihn gröttsten Städer in Neddersassen un för Gesamtdüütschland liggt se up Platz 82. Sietdem mehrere Öörd in de Ümgegend bi de Kommunalreform to de Gemeend kommen sünd, is Wittmund vun de Flach her de gröttste Stadt vun Oostfreesland. Nah Noorden hen stött de Wittmund Stadtgrenz mit den Stadtdeel Clienensiel direkt an de Noordseeküst.
Mit hör rund 20.000 Inwahners, de sück up good 210 Quadratkilometer verdeelen, is Wittmund man blots düchtig dünn besiedelt. En Inwahnerdich vun 99 pro Quadratkilometer stajht alleen binnerhalv vun Oostfreesland Verglieksweerte vun 488 (Emden), 460 (Leer), 241 (Nörden (Oostfreesland)|Nörden) un 206 (Auerk) gegenöver.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Wapen
Dat Wapen von Langen wiest op gollen Grund över en swarten Barg in’n Schildfoot en rood Sünnenrad. Op’n Schildfoot liggt en gollen Urn un dor ünner en sülvern Wellenlien.
Enora Latuillière
Bi den Fruen reck Latuillière 2009 in Les Saisies bi de franzöösch Meesterschapen in de Mixed-Staffel en Bronzemedaille. I’n IBU-Cup geev se hör Debüt 2011 bi en Sprint in Annecy, keem up Platz 24 un somit glieks in de Punkteränge. Siet de Saison 2013/14 hörrt se to den för de IBU-Cup vörsehn B-Natschonalkader vun den franzööschen Verband un nimmt regelmatig an internatschonalen Rennen deel. In Ridnaun reck se as 5. vun en Sprint eerstmals en eenstellig Platzeeren, wenig later keem se mit Jacquemine Baud, Rémi Borgeot un Antonin Guigonnat in Ruhpolding in en Mixed-Staffelrennen as Darte eerstmals up dat Podium.
Holozän
Afgrenzen
Eenige Schrievers laat op dat Holozän as Epoch vun de Nutiet dat Anthropozän folgen, wieldat de Verännern vun de Eer an de Bavenflach düchtig dör dat Inwirken vun’n Minschen (vun’n greekschen Woortstamm anthrop) beinflusst warrt.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Wapen
De Wellenlien steiht för de Werser, de swarte Barg för den Jedutenbarg un dat Sünnenrad un de Urn för archäoloogsche Funnen ut de Gemeen.
Ohnsorg-Theater
thumb|right|Ingang vun dat Theaterhuus Dat Ohnsorg-Theater is en plattdüütsch Theater in Hamborg-St. Georg.
Clearwater County
Clearwater County betekent
Grædstrup Sogn
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Tyrsting Herred von dat Amt Skanderborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Brædstrup in dat Amt Vejle. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Horsens in de Region Middjüütland worrn.
Holozän
Begreep
De Naam Holozän kummt ut dat Greeksche un bedüüdt na’n Sinn „dat ganz Ne’e“ (ὅλος „kumplett“ un καινός „nee“). De Begreep weer 1867/1869 dör den franzööschen Zoologen Paul Gervais präägt.
Ohnsorg-Theater
Dat Theater hett Richard Ohnsorg an’n 12. Oktober 1902 grünnt. De Naam weer toeerst Dramatische Gesellschaft Hamburg. Dat weer ok keen richtig Theater, dat weer mehr so’n Klub vun Theaterfrünn, de de Stücken blots reziteren un nich spelen. Ok Plattdüütsch weer nich vörsehn. Vun 1906 an heet dat denn Gesellschaft für dramatische Kunst. Richard Ohnsorg övernehm 1910 denn Vörsitt un nu eerst füng dat mit plattdüütsche Stücken an. Den 24. Januar 1914 harrn se den eersten rein plattdüütschen Theateravend. 1920 hett dat Theater dat denn ok mit en ne’en Naam wiest: Niederdeutsche Bühne Hamburg e. V.. 1922 kreeg dat Theater dat eerste Maal en faste Adress, se spelen nu in’t Stadttheater vun Wandsbek, wat do noch buten de Stadt Hamborg leeg. 1936 eerst kreeg dat Theater sien egen Huus in de Groten Bleken, wo se noch bit 2011 speel. 1944 mutt de Speelbedrief wegen den Tweten Weltkrieg instellt warrn. Eerst 1946 warrt wedder Stücken opföhrt un dat Theater harr ok den ne’en Naam Richard-Ohnsorg-Theater. Hüüt is dat Ohnsorg-Theater as GmbH indragen, de Egendömer is de Stadt Hamborg.
Holozän
Begreep
En annere, vundaag nich mehr bruukte Beteken is dat Alluvium. Dat bedüüdt so veel as „dat Answemmte“ (vun’t lat. alluvio „Answemmen“). Disse Utdruck geiht op den britschen Geologen William Buckland torüch, de 1823 ünnerscheedt hett in (vör)sintflootlich (Diluvium – Pleistozän) un (na)sintflootlich Tietöller.
Wittmund
Geologie
Dat Wittmunder Stadtrebeet is vun de dree Landschapsformen Masch, Geest un Moor vun dat oostfreesch Fastland präägt. De Hööftandeel entfallt up de Masch un sünners up de Jungmasch, vör allen in de Rebeeden vun de Stadt, de in de Loop vun de Johrhunnerten Stück um Stück de ehmalg Harlebucht afrungen wurrn. De Geestandeelen sünd düütlich minner, Moorrebeeden sünd blots in en lütt Deel vun dat süüdlich Stadtrebeet to finnen. Dat böverflachig Stadtrebeet is eerdhistorsch also vun dat Pleistozän (Geest) as ok vun dat Holozän (Masch un Moor) präägt.
De Stadtkarn vun Wittmund liggt up de Geest an’ süüdwestlichen Rand vun de fröhere Harlebucht. Dat hannelt sück dorbi um Sand un Kies ut Schmültwateraflagern ut dat Drenthe-Stadium vun de Saale-Kolttiet. Süüdlich dorvan sluuten sück tonige, sandige un kiesige Eer ut dat sülvig eerdhistorsch Stadium an, meest as Geschiebelehm un -mergel. In’ butersten Süüden bi Leerhaaf sünd Sande un Floogsande ut de der Weichsel-Kolttiet to finnen, de oldste Schichten up dat Wittmunder Stadtrebeet. Se sünd Deel vun den sück vun Süüdoost nah Noordwest etwa vun Ollnborg bit Nörden erstreckend ollnborgisch-oostfreesch Geestrügg. In’ Westen vun dat Stadtrebeet sünd Beckenaflagerungen ut Lauenburger Ton ut de Elster-Kolttiet to finnen. Dicht bi Aardörp gifft dat ok Neddermoorböden.
An den Rand vun de fröhere Harlebucht befind sück en tonige Schluff ut Brackwateraflagerungen, bispeelswies um den Stadtdeel Funnix herum. De ehmalge Harlebucht sülvst besteiht ut Wattaflagerungen ut Fiensand, Schluff un Ton. Dejenig Stadtdeelen, de nah un nah de Harlebucht afrungen wurrn, liggen ahn Utnahm up dissen Ünnergrund, as etwa Clienensiel un de unmittelbor süüdlich liggen Groden, de innerhalv vun Oostfreesland ahn Utnahm in dat fröhere Harlingerland so nömmt wurrn, in dat övrige Oostfreesland snackt man stattdessen vun Poldern.
Holozän
Indelen
Anmarken: De Johre baseert op Johresschichten in Seesedimenten in Noord-Middel-Europa un gellt nipp un nau blots för de Klimastopen. De Grenzen vun de mit * markeerten Beteken sünd nich seker. Bi de Kulturstopen speelt de regional ünnerscheedlichen Entwicklungen en Rull, op de Acht geven warrn mutt.
Wittmund
Flachgebruuk
De Flachgebruukstabell maakt den enorm hoogen Andeel vun de Landwertschapsflachen an de Gesamtflach vun Wittmund düütlich. Mit knapp 81,5 Perzent överdraapt Wittmund noch den oostfreeschen Dörsnitt vun rund 75 Perzent, de wedderum all düütlich över den bundsrepublikaanschen Dörsnitt vun 52 Perzent liggt. Mit etwa 4,5 Perzent Waldandeel liggt Wittmund över den oostfreeschen Dörsnitt vun 2,6 Perzent. Allerdings is Oostfreesland in' düütschlandwieten Vergliek extrem ünnerdörsnittlich De Forste in dat Stadrebeet konzentreeren sück in' Westen un Süüden, de Noorden hengegen is völlig waldfree, Bööm gifft dat dor blots as Windfang dicht bin Buernhööf. In' Süüden vun Wittmund ründ um dat Stadtdeel Leerhaaf sünd Wallheechen to finnen. De Waterflachen bestaht ut eenig Baggerseen in den Beriek vun Aardörp/Collrung in' butersten Süüdwesten vun dat Stadtrebeet as ok ut de Harle un tallriek waterafführend Schlööt.
Codrington
Codrington is de Familiennaam von
Wittmund
Nahbargemeenden
In' Noordwesten grenzt Wittmund an de Gemeenden Dunum, Steesdörü, Weerm un Neeharlingersiel (all Samtgemeend Esens in' Landkreis Wittmund), in' Noordoosten an de Gemeend Wangerland un in' Oosten an de Stadt Jever (beid Landkreis Friesland), in' Süüden an de Gemeend Freebörg (Landkreis Wittmund) un in' Westen an de Stadt Auerk (Landkreis Auerk). Dormit is Wittmund de mittlere vun de dree an'nanner grenzend Kreisstäder Auerk, Wittmund un Jever.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Wapen
Utklamüsert hett dat Wapen de Heraldiker Albert de Badrihaye. 1974 hett ok de ne’e Gemeen Langen düt Wapen övernahmen.
Ohnsorg-Theater
Dat Theater kriggt in’t Johr so üm un bi 1,6 Millionen Euro an Geller vun de Stadt toschaten.
Enora Latuillière
Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 2015 wunn se in de franzöösch Fruenstaffel an de Siet vun Anaïs Bescond, Justine Braisaz un Marie Dorin-Habert de Sülvermedaille un wurr nah de Saison as Rookie Of The Year uttekent.
In de Saison 2015/16 keem se eerstmals in den Biathlon-Weltcup to’n Insatz, aber bi hör dree Starts nich ünner de best 60. In de Folgesaison keem se blots in de letzt beid Rennen to’n Insatz, keem dorbi in de Punkteränge un leeg an dat Enn‘ vun de Saison up Platz 90.
Wittmund
Stadtgleederung
De Kreisstadt Wittmund deelt sück in folgend 14 Stadtdeelen up:
Neben disse Stadtdeelen gifft dat en groot Tall vun wieder Oortschapen un Wahnplatzen, de to de Gemarkungen vun disse Stadtdeelen hörrn. Dorbi hannelt sück dat faken um Oortschapen vun blots wenig Dutzend oder deelwies weniger as en Dutzend Hüüs. Hör oorsprünglichen Namen sünd aber bi de Inwahner immer noch präsent un wurrd as Herkunftsbeteken bruukt.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Gemeenvörsteihers/Börgermeesters
Gemeenvörsteihers:
Ohnsorg-Theater
An den 13. März 1954 geev dat dat eerste Stück vun’t Ohnsorg-Thater in’t Feernsehn to sehn. De Stücken in’t Feernsehn warrt aver nich op plattdüütsch utstrahlt, dat de Hoochdüütschen dat beter verstaht, warrt dor Missingsch bruukt.
Wittmund
Klima
Wittmund liggt in de gemäßigt Klimazoon. Dat Stadtrebeet steiht in den direkten Infloot vun de Noordsee. Wiel de Temperaturverhältnisse in Oostfreesland insgesamt stark un mit gröttere Küstennähe tonehmend beinfloot sünd, ünnerscheeden sück de Klimaverhältnisse in de Stadt Wittmund, de sück över mehr as 20 Kilometer in Noord-Süüd-Richt erstreckt un vun de Noordseeküst bit hen to de Leegmoorrebeeden in dat zentralere Oostfreesland reckt. In' Sömmer sünd de Dagtemperaturen insgesamt deeper, in' Winter faken höhger as in dat wiedere Binnenland. Dat Klima is vun de mitddleuropäisch Westwindzoon präägt.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Verenen
Langen hett en Schüttenvereen, de 1865 grünnt worrn is. De Turnvereen Langen is 1908 grünnt worrn.
Ohnsorg-Theater
Umtoog in dat Bieberhuus
miniatur|Dat Bieberhuus as nee Speeloort vun dat Ohnsorg-Theater An’ 8. Juli 2011 weer nah 75 Johren Sluss mit de Upführen an de vörige Speelstäe. Dat Theater is den umtrucken. An’ 28. August 2011 fung de nee Saison an den Heidi-Kabel-Platz 1 mit en plattdüütsch Faaten vun William Shakespeare sien „A Midsummer Night’s Dream“. Regie führ de Ex-Intendant vun dat benaverte Schauspeelhuus Michael Bogdanov. De nee Speelstäe in dat 1909 baut un hüüd ünner Denkmalschuul stahn Bieberhuus in den Hamborger Stadtdeel St. Georg is moderner un grötter. Dat hett de modernste Technik un tosätzlich en Studiobühne. De Kapazität is um etwa 50 Plätz grötter wurrn.
Wittmund
Klima
Nah de Klimaklassifikatschoon vun Köppen liggt Wittmund in de Indeelen Cfb, dat hett, dat de Klimazoon C en Warm-Gemäßigt Regenklima upwiest, bi dat de koldste Maand en Middeltemperatur tüschen 18 °C un −3 °C utwiest un de warmste Maand en Temperatur över 10 °C. De jährlich Nedderschlagssumm bi den Klimatyp Cf: Fuchtig-Gemäßigt Klima bedüüt, dat all Maanden fuchtig sünd un de drögste Maand mindst 60 Millimeter Nedderschlagsmenge upwiest. De Klimauntertyp b (warm Sömmer) wiest, dat all Maanden ünner 22 °C liggen, dat aber noch mindst veer Maanden gifft, de warmer as 10 °C sünd.
De dörsnittlich Johrestemperatur in Wittmund bedrocht 6 bzw. 11,8 °C. De warmsten Maanden sünd Juli un August mit dörsnittlich 20 °C un de koldsten Januar un Februar mit –1 °C in' Middel. De meester Nedderslag fall in November mit dörsnittlich 86,8 Millimeter, an' wenigsten in' Februer mit dörsnittlich 44 Millimeter. De Gesamtnedderslagsmenge över dat Johr liggt bi 814 Millimeter, wat ok meest nipp un nau de düütsch Dörsnittswert is.
Schuulrebeeden
De Küst vörlagert sünd de Eilannen Spiekeroog un Wangeroog. Tüschen de Küstenlien un de Insels liggt dat Wattenmeer, dat as Natschonalpark Neddersassisch Wattenmeer ünner Natuurschuul steiht un in' Juni 2009 gemeensam mit den sleswig-holsteenschen un den nedderlannschen Deel vun dat Wattenmeer vun de UNESCO to'n Weltnatuurarv verklort wurr.
Dat Natuurschuulrebeet Hohehahn liggt in' Wittmunder Wald direkt nördlich vun de Bundsstraat B 210 un umfaat 8,5 Hektar. Dat steiht siet 1978 ünner Natuurschuul. En ganz lütten Deel vun dat 1549 Hektar groot Landschapsschuulrebeet Benser Deep (1980 ünner Schuul stellt) liggt in' butersten Westen vun dat Wittmunder Stadtrebeet, de Rest aber in de Samtgemeend Esens. Een Blootböökenboom in Leerhaaf un een Eekenboom noordwestlich vun de Stadtdeel staht all siet 1939 ünner Schuul. Se sünd as Natuurdenkmal utwiest. En Feldgehölz bi Aardörp (Landschapsschuulrebeet) mit en Grött vun 3,1 Hektar is siet 1941 schuult.
Oor- un Fröhgeschichte
miniatur|Hügelgräver bi Rispel 2008 De Geest rund um den Wittmunder Stadtkarn as ok in' Süüden vun dat Stadtrebeet tellt to de fröheste Siedlungsrüüms in Oostfreesland. Funde vun de öldste Füersteen-Artefakten wurrn up de Oldsteentiet dateert. Ut de Tiet vun de jungsteentietlich Trichterbeekerkultur wurrn in den Beriek vun dat Stadtdeel Leerhaaf völ Artefakte opdeckt. As bedüüden Fund ut disse Periood gellt de deepsteekverzierte Napf ut Rispel, de de jungsteentietlich Trichterbeekerkultur toordnet wurr. Upgrund vun wiederen Lüttfunde wurrd in Rispel en jungsteentietlich Siedlung vermoot.
Klaus-Peter Asmussen
Klaus-Peter Asmussen (* 1946 in Langbarg, Handewitt) is en plattdüütschen Schriever.
Ohnsorg-Theater
Plattdüütsche Schrievers, vun de Stücken spölt wurrn sünd
Karl Bunje, Gorch Fock, Konrad Hansen, Walter A. Kreye, Hinrich Wriede
Bojsen
Bojsen is de Familiennaam von
Wittmund
Oor- un Fröhgeschichte
In' Beriek vun den Knyphuuser Wald rund 7,5 Kilometer süüdlich vun Wittmund befinnen sück de Hügelgräver bi Rispel. Vun de oorprünglich etwa 100 Graffhügels, de ut de Bronzetiet stammen, sünd de meesten um 1900 rüm plattmakt wurrn. Dree bleeven an de Straat vun Rispel nah Reepsholt erhollen.
Klaus-Peter Asmussen
Asmussen is 1946 in’n lüttjen Oort Langbarg bi Handewitt boren un dor ok opwussen. He hett dat Abitur an dat Ole Gymnasium in Flensborg maakt un denn söss Semester lang an de Pädagoogsche Hoogschool Flensborg op Lehramt studeert. He weer von 1970 bet 1976 Schoolmeester an en Grund- un Hauptschool in Dithmarschen. Von 1976 bet 2010 weer he Schoolmeester an en Realschool för Däänsch un Engelsch in Tarp. 2010 is he in Rohstand gahn. Asmussen leevt vondaag wedder in Langbarg.
Republican Township
Republican Township betekent
Wittmund
Oor- un Fröhgeschichte
De Süüden vun dat Stadtrebeet tüschen de Stadtdeelen Leerhaaf un Aardörp weer all in de Bronzetiet Krüüzpunkt vun Weeg tüschen den Ollnborger Ruum un de Küst mit de Vörgänger vun den middelöllerichen Freeschen Heerweg. Ut den Ruum Freebörg kommend, verleep de Weg tonächst in noordwestlich Richt, bi Leerhafe/Rispel twieg en anner in Richt Noordoosten af. En wiederer Weg führ in Richt Noordwesten un deel sück dicht bi Aardörp in Weeg to de hüüdig Stadtkarns vun Wittmund un Auerk mit Aftwieg in Richt Esens. Upgrund vun Ünnersöken in de 1950er-Johren wurr dit Weegnett anhand vun Hügelgräver un anner Funden rekonstrueert.
Klaus-Peter Asmussen
Blangen en plattdüütsch Wöörbook von de Plantennaams in siene Heimaat hett he ok en Reeg Määrkenböker rutbrocht, in de he Määrken ut annere Länner in Sleswiger Platt överdragen hett.
Wittmund
Oor- un Fröhgeschichte
Siedlungsreste up en Warft dicht bi Buttfoor sünd mögelkerwies de Röömsch Kaisertiet totoordnen, en genauere Ünnersöken steiht aber noch ut.
Middelöller
Ut de Völkerwannernstiet wurr in den Wittmunder Ruum blots en Siedlungsplatz bi Burhaaf ünnersöcht. He wurrd um 400 n. Chr. oder fröher dateert. In' 5. Johrhunnert keem dat to en starken Rückgang vun de Besiedlung. Oorsak dorför kunn de Anstieg vun den Meeresspegel un de dordör bedingt Överflooten vun de Masch un de Vernässung vun de Geest ween hemm. De Rückgang vun de Bevölkerung maakt sück ahn Utnahm in fehlen archäologischen Funden för dat 5. un 6. Johrhunnert bemarkbor.
Nah dissem Siedlungsrückgang, de mit de Dünkirchen II-Transgression verklort wurrd, folg af dat 7. oder 8. Johrhunnert nochmals en starkere Besiedlung. All för dat 9. Johrhunnert wurrd en Holtkark in den Wittmunder Stadtkarn vermoot. Archäologisch Bewiesen staht dorto aber noch ut. In de Traditiones Fuldensis vun dat Kloster Fulda wurrd en Witmuntheim in Friesland as den Abt Hadamar (927-956) zinsplichtig nömmt. Of sück dat dorbi um dat hüüdig Wittmund hanneln deiht, is noch nich kloor, tominst eenig Schrievers vermooden dat in Westfreesland. to de oldsten Oortschapen in dat Stadrebeet hörrt Aardörp, dat all siet dat 9./10. Johrhunnert nahwiest is.
To en eersten Hööchpunkt in den Karkenbau in dat Wittmunder Rebeet keem dat in dat 14. Johrhunnert, as mehrere Steenkarken entstunnen. De hüüdig Stadtdeelen Blersum, Buttfoor, Burhaaf, Beerm un Funnix wurrn 1420 eerstmals oorkunlich in dat Stader Copiar nömmt.
miniatur|Lage vun Wittmund to de [[Harlebucht]] 1362 hett de Tweete Marcellusfloot de old Seedieklien dörbraken un de deep in dat Achterland recken Harlebucht formt, de mit mehrere Utlöpers bit an de Geeststandöörd Esens, Wittmund, Burhaaf recken dee. De Dörper Eggeln un Asel wurrn dordör tietwies to Eilannen. De Utlöper vun de Harlebucht sünd in dat 15. Johrhunnert weer verland un af 1545 wurrn de Nebenbuchten un de Hööftbucht systematisch indiekt, bit 1895 de hüüdig Küstenlien bi Harlesiel reckt wurr. Dör dat Indieken entstunnen nee Siele, um de indiekt Groden to entwässern, an de sück meest upgrund vun de verkehrsgünstig Laag Sielöörd billen deen. Bi wiedere Indieken wurrn disse Sielöörd to Binnenstandörd.
Siet etwa Midden van dat 14. Johrhunnert speel de Hööftlingsfamilie Kankena en domineeren Rull in Wittmund. Oorsprünglich stammen de Kankenas ut de Gegend üm Reepsholt süüdlich vun Wittmund. Mögelkerwies weern se in' Updrag vun den Graafen vun Ollnborg Vögte an de Freesch Heerstraat. Vun dor ut drungen se nah Noordwesten un Westen vör un dormit up dat hüüdige Wittmunder Stadtrebeet. Se harrn Lännereen in Isums süüdlich vun de hüüdig Karnstadt un weern vermootlich ok de Borgherren in Borgholt in' Süüdwesten vun dat Stadtrebeet. Vun dor kunn de Aftwiegen vun de Freeschen Heerstraat nah Auerk kontrolleert wurrn. Oorkundlich beleggen lett sück dat nich, aber: „Man möchte (…) angesichts des Übergewichts der Kankena in Reepsholt und ihrer späteren Position in Wittmund annehmen, das am ehesten ein Kankena als Befehlshaber dieser Burg in Betracht kam.“
Bojsen
Kiek ok bi: Boysen.
Wittmund
Middelöller
In dat 15. Johrhunnert keem dat dör Heiraaten to Verbinnen tüschen de Familien Kankena un Attena ut Dornum. Beid weern in Utnannersetten vun führend Hööftlingen um dat Errichten vun en Vörherrschap in de Region verwickelt. De Kankenas hebbt tonächst den Hööftling Focko Ukena in sien spoodriek Kamp tegen de tom Brok ünnerstütt, de de führend Rull in Oostfreesland an sück rieten wullen. An den Sieg vun Ukena in de Slacht up de Wild Ackers (1427) weern de Kankenas bedeeligt. As sück aber Ukena anschicken dee, nu ok de Vörherrschap vun de oostfreeschen Hööftlinge to övernehmen, keem he in Oppositschoon to anner Hööftlinge ünner de Führung vun de Familie Cirksena, de de letzt Parteigänger vun Ukena 1433 överwältigt hebbt.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Weertschop un Infrastruktur
Langen is na dat Landsruumordnungsprogramm en Grundzentrum mit middelzentrale Deelfunkschonen.
Holozän
Ooltholozän
Nadem de Wießel-Iestiet ruchweg 16.000 v. Chr. ehrn Deeppunkt dörlopen harr, hett sik dat Eerdklima phasenwies wedder opwarmt. In’n Vergliek to fröhere Warmtieten (Eem-Warmtiet) hett disse Övergang aver ungewöhnlich lang duert, un na de Alleröödtiet, in de de Temperatur al meist so hooch weern as in de Warmtiet, füll se vun 10.700 bit 9.500 v. Chr. noch mol in en Kolttostand torüch, wat de so nöömte Jüngere Tundrentiet weer. Op de Tundrentiet folg dat Präboreal, wat as de eerste Afsnitt vun’t Holozän ansehn warrt.
Dat Holozän fangt na Överinkunft mit dat Torüchwieken vun’n Iesrand ut Middelsweden (9610 v. Chr. na hüütige Geochronologie) un dat Apengahn vun de so nöömten Billinger Poort, dör de dat Water vun de to’n Iessee opstaute Oostsee in’n Ozean aflopen kunn. De Waterspegel vun’n Baltischen Iesstausee is dorophen üm 26 m op Seespegel rünner gahn. Över de Billinger Poort keem mit Yoldia (Portlandia arctica) gliektietig arktische Fauna in dat Oostsee-Becken (Yoldia-See).
De Klimaännern hett an veele Steeden ok för Ännern inIdit Deertenriek sorgt. In veele Rebeden vun de Welt sünd de groten Söögdeerten ut de Iestiet verswunnen. Disse Vörgang, de in en bannig engen Tietruum vun blots 3.000 – vor 13.000 bit 10.000 tropischen Johren (ungefähr so veel as 13.500 bit 11.500 Radiocarbonjohren) – passeert is, warrt ok as dat Holozän-Massenstarven betekent. Welk Andeel de Minsch btw. sien Inwirken op dat Ökosystem an dit batze Massenstarven hatt hett, is bit vundaag in de Forschen düchtig ümstreden. Ne’e Radiocarbon-Daten wiest, dat sünnere Söögdeertoorden as t. B. Bison (Bison priscus, de sik to’n Bison bison wieterentwickelt hett), Wapiti (Cervus canadensis) un, to’n kütten Deel, Elk (Alces alces) vör un wiel de minschliche Koloniseeren in jemehrn Bestand tonahmen hebbt, ofschoonst se vun de Minschen mit Spood jaagt worrn sünd. Annere Oorden dorgegen, as Peerd (Equus ferus) un Mammut (Mammuthus primigenius), sünd regional utstarven, liekers de noordamerikaanschen Peerd nich vun’n Minschen jaagt worrn sünd, un de Bestand weer al torüchlöpig, noch bevör de Minsch recht togangkamen is.
Disse Saken laat sluten, dat de düchtigen Änenrn in de Fauna vun’t Holozän nich so dull vun’n Minschen un sien Inwirken utlöst worrn is, man veelmehr de Folg vun den düchtigen ökologischen Wannel weer, de op dat ännerte Klima torüch geiht. An’n Övergang vun’t Pleistozän to’n Holozän sünd de Sommers langsom warmer un fuchtiger worrn. Dordör hett sik de in’n Waterhuushalt begrenzte Steppenvegetatschoon lütt bi lütt, aver düchtig wannelt: Toeerst hett sik dat Weidland utbreedt, later hett sik en Tundra ut Hoochstauden, Büsch un Woolden billt, de sik jümmer mehr ut för Herbivoren (Plantenfreters) nich to eten oder sogor giftige Planten, as t. B. de Dwargbark (Betula), tohopensetten deen un dormit ok Influss nahmen hebbt op dat Verbreden un Entwickeln vun de Deerten. Alltosamen hebbt sik de Ümstännen för de bedrapen Söögdeerten so dull ännert, dat en gau Anpassen nödig weer. Wohrschienlich güng dat nich bi elk Deertenoort so eenfach, wat denn to de beobachten ökologische Ümstruktureeren föhrt hett.
Un so füng ok de Minsch an, sien Nehren an den Wannel antopassen, toeerst in Levante, later denn in China, Middelamerika un annere Delen vun de Welt. De Jägers un Sammlers füngen an, Koorn un annere Planten antoboen, un Zegen, Schaap un annere Deerten to hollen. Disse „Neolithische Revolutschoon“ hett sik na un na bit na Europa utwiet.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Weertschop un Infrastruktur
Langen hett en egene freewillige Füürwehr, de an’n 4. Juni 1934 grünnt worrn is un as Swoorpunktfüürwehr gellt. Vörher hett dat en Plichtfüürwehr geven. Dat Sprüttenhuus an de Imßener Straat 18 is in’n Dezember 2017 trech worrn.
Holozän
Ooltholozän
Tohopen mit dat Opwarmen füngen de Iesmassen an wegtosmölten. Nadem an’n End vun’t Iestietöller al dat Inlandies in’t noorddüütsch-poolsche Deepland un de süüdlich Oostsee afdaut sünd, hett sik dat Ies in Skandinavien üm ruchweg 6.800 v. Chr. deelt, bit dat an’n End vun’t Ooltholozän opletzt ganz verswunnen weer. Nadem disse Oplast vun de Eerdkrust rünner nahmen weer, füng se siet ungefähr 7.700 v. Chr. an sik bit hüüt 200m to börden. Ok vundaag stiggt Skandinavien noch üm un bi 1 cm in’t Johr op.
Langen (Landkreis Cuxhoben)
Verkehr
Dör Langen löppt de Landsstraat 135, wat fröher Deel von de Bundsstraat 6 weer, de in’n Noorden na Sievern, Holsseln un Millm geiht un in’n Süden na Bremerhoben. In’n Oosten geiht de Landsstraat 118 na Debst un Niewohl un över de L 120 na Drangst un Beers. In’n Westen geiht en lüttjere Straat na Dingen.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 5 Debst liggt so fiev Kilometer in’n Noordoosten von Langen.
De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Leh an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben. Langen harr ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremerhoben-Beers, de nu aver blots noch as Museumsbahn bruukt warrt.
Wittmund
Middelöller
Sibet Attena kreeg 1454 as Neffe un trüe Gefolgsmann vun den eersten oostfreeschen Grafen Ulrich Cirksena de Rechte in Esens. Ebenfalls 1454 hett he Ulrich Cirksena gegen Tanne Kankena in Wittmund ünnerstütt, hett de sien Borg dor besett un hett hüm verdreeven. Söben Johr later hett he hüm mit sien Rechten in Dornum affunnen, siet jedem Tietpunkt weer Wittmund för de Kankena endgültig verloren. Sibet Attena nömm sück all siet 1455 Hööftling to Esens, Steesdörp un Wittmund. Dormit konkretiseer sück dat Harlingerland as Herrschapsterritorium, Hööftoort weer aber Esens.
Holozän
Middelholozän
Dat Water vun de afdauenden Gletschers hett sik deelwies in Lunken ansammelt un op de Oort tallrieke grote Seen entstahn laten, so as den Ladogasee in Noordeuropa oder den Agassizsee in Noordamerika. Ok de Oostsee (Ancylussee) un dat Swart Meer (Euxinossee) weern toeerst Iesstauseen. En annern Deel vun’t Water is in de Ozeanen aflopen, wat to’n Anstiegen vun’n Seespegel vun mehr as 120 m (in’n Vergliek to de Iestiet) föhrt hett. De Naklapp dorvun weer en Överfloten vun wiete Rebeden an de Küsten, wat sik in phasen na un na vulltogen hett, bit sik opletzt de hüütigen Küstenlienen utbillt hebbt (Flandrisch Transgression, Dünkirchener Transgression). To’n annern weern eenige Iesstauseen vun’t Seewater överspölt un hebbt sik sülvst to Nevenarmen vun de See entwickelt, t. B. de Hudson Bay (twüschen 6.000 un 5.500 v. Chr.) Üm 5.000 v. Chr. rüm (villicht ok fröher) sünd de däänschen nu de britschen Eilannen vunvt europääsche Fastland afsplitt worrn, wat dör en lange Reeg vun dulle Stormfloten tostanenn kamen is. In den Tosamenhang is ok de Oostsee to en Nevensee vun’n Atlantik worrn. Dat Överfloten vun’t Swarte Meer üm un bi 6.700 v. Chr. mutt liek dramaatsch aflopen wesen un hett möglicherwies bidragen to’t Entstahn vun de Sintfloot-Legennen bi de vörderasiaatschen Minschheiten (Utnapischtim, Noach, Deukalion).
Rutherford Birchard Hayes
Fröhe Johren un politisch Upstieg
Tüschen 1837 un 1838 hett Hayes de Isaac Webbs Prepatory School in Middletown (Connecticut) besöcht. Van 1838 bit 1842 hett he an dat Kenyion College in Gambier (Ohio) studeert. Nah en körten Tiet in dat Afkaatsbüro vun Thomas Sparrow in Columbus hett he an de Harvard University Jura studeert. Dor hett he denn ok 1845 sien juristisch Examen afslooten. Noch in dat sülvig Johr wurr he as Afkaat tolaaten. Tüschen 1845 un 1861 weer he in Fremont un Cincinnati as Afkaat tätig.
Holozän
Middelholozän
De Tundrenplanten güng dör dat warmer warrnde Klima mehr un mehr torüch un möök in Middeleuropa Ruum för de tonehmend Wooldrebeden, toeerst dör Barken un Föhren, later ok dör Eken, Böken, Ellern un annere. De Tundra hett sik dorna den wieter na Noorden utbreedt in de Rebeden, de vörher polare Küllwösten weern.
Rutherford Birchard Hayes
Fröhe Johren un politisch Upstieg
thumb|left|Generalmajor Hayes Oorsprünglich weer Hayes Liddmaat vun de Whigs. Nahdem sück disse Partei Midden vun de 1850er Johrem uplööst harr, hett sück Hayes de nee Republikaansch Partei towendt. Hayes wurr en vun de Wegbereiter vun disse Partei in Ohio. Een vun de Gründe, disse Partei bitotreden, weer sien Afneigung tegen de Slaveree in de USA. 1857 wurr he Afkaat vun de Stadt Cincinnati. 1860 hett he de Präsidentschaftswahlkampf vun Abraham Lincoln ünnerstött. Bi Utbröök vun de Börgerkrieg is he in de Armee vun de Union intreden. Dor hett he denn deelwies ok mit William McKinley, de laterhenn ok Gouverneur vun Ohio un Präsident vun de USA wurrn sull, in een Eenheit deent. In’ Verloop vun de Krieg steeg he vun’ Major bit to’n Generalmajor up. Tüschen den 4. März 1865 un den 20. Juli 1867 hett Hayes sien Bundsstaat Ohio in’t US-Repräsentantenhuus vertreden. Nahdem he vun sien Partei to’n Spitzenkandidaten för de Gouverneurswahlen vun dat Johr 1867 nomineert wurrn weer, is he vun sien Mandat in’t Kongress torüchtreden.
Holozän
Middelholozän
De Tiet vun’t 6. bit to’n 2. Johrdusend v.Chr. stellt dat Optimum vun’t Holozän dor un warrt dorüm ok as Altithermum betekent. Dit Hööftoptimum weer aver vun en goot annerthalf Johrdusenden anduernden Küllperiood (4100 bit 2500 v. Chr.) ünnerbroken. Man ünnerscheedt dorüm faken twüschen Hööftoptimum 1 (5500 bit 4100 v. Chr.) un Hööftoptimum 2 (2500 bit 1800 v. Chr.) Wiel dat Optimum leeg de dörsnittliche Temperatur vun’t Johr üm ruchweg 2 bit 3 °C höger as vundaag. Dormit leeg to de Tiet ok de Boomgrenz in de Alpen üm 200 bit 300 m höger. In Sibirien un Noordamerika leeg de Boomgrenz bit to 300 km wieter na Noorden as hüüt.
Wittmund
Neetiet bit 1744
1584 wurr de Oort up en Koort Witmondt nömmt. Later kreeg he in' Rahmen vun de gräflich Neeordnung en Ämterverfaaten un wurr as Amt führt. Eerst 1600 full dat Harlingerland, also ok Wittmund, dör politisch un familienbedingt Tosommensluuten endgültig an Oostfreesland, In' Berumer Vergliek, en an' 28. Januar 1600 up Borg Berum tüschen den Grafen Enno III. un dat Huus Rietberg aafslooten Verdrag, wurr de Aftreden vun dat Harlingerland un de Modalitäten vun de finanziell Entschädigung regelt.
Rutherford Birchard Hayes
Gouverneur vun Ohio
Nah sien Wahlsieg bi den Gouverneurswahlen hett Hayes sien nee Amt an’ 13. Januar 1868 antreden. Nah en Wiederwahl in dat Johr 1869 kunn he bit to’n 8. Januar 1872 in’t Amt blieven. 1875 wurr he nochmals to’n Gouverneur wählt. Disse Amtszeit fung an’ 10. Januar 1876 an un enn an’ 2. März 1877 mit sien Rückträä kört vör sien Amtinführung as US-Präsident. As Gouverneur vun Ohio gelung hüm dat, de Staatverschuldung to minneseeren. In sien Amtstiet wurr dat Agricultural and Mechanical College grünnd. Dorben entstunn en Waisenheim för Kinner vun Militärangehörigen. Hayes hett sück för dat Registreren vun Wahlberechtigten insett. He weer ok för en staatlich Regulierung vun dat Iesenbahnwesen un för beter Sekerheitsgesetze in de Bargbau. Ok de Tostännen in Strafanstalten un Krankenhüüs sullen verbetert wurrn. Währungspolitisch bevörtruck he ehder Hartgeld as Banknoten. 1872 hett he woll den Präsidentschapswahlkamp vun Ulysses Simpson Grant ünnerstött, ofschons he vun de Korruption in de sien Regeeren afschreckt weer, un Grant ok nich för en grooten Staatsmann hollen de.