cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alfalfa County
Demografie
Vun de 6.105 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.436 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.704 US-Dollar. 3.700 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 679 Minschen maakt. 11,30 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,25 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,69 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 76,3 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 89,42 % vun de Minschen Witte, 4,19 % Swarte, 0,11 % stammt ut Asien un 0,05 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,74 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,38 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,11 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,90 % vun de Lüüd ansehn.
Künast
Künast is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Kienast, Kynast.
Schraut
Schraut is de Familiennaam von
Wehdenerdamm
Wehdenerdamm is en lütten Oort in de Gemeen Schippdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Spaden bi un is Deel von de Oortschop Spaden binnen de Gemeen.
Geografie
De Naveröörd sünd Wehden un Drangst in’n Noordoosten, Elm, Maschkamp un Laven in’n Süüdoosten, Spaden in’n Süüdwesten, Leherheid in’n Westen un Fehrmoor un Debsterbüttel in’n Noordwesten. Leherheid un Fehrmoor höört to de Stadt Bremerhoben.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1859 to de Vaagdie Sievern in de Böörd Debst, Amt Beers, tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Leh. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Wehdenerdamm hett von öllers bi de Gemeen Spaden höört. Spaden is mit de Gemeenreform in Neddersassen to’n 1. März 1974 denn Deel von de Gemeen Schippdörp worrn.
Religion
Wehdenerdamm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dietrich-Bonhoeffer-Kark in Spaden. Bet 1960 harr de Oort to dat Kaspel von de Dionysius-Kark in Debst höört.
Verkehr
An Wehdenerdamm langs löppt de Kreisstraat 63, de in’n Süüdwesten na Spaden geiht un in’n Noordoosten na Wehden un an de Landsstraat 120 ran. Na Süüoosten geiht von de K 63 de K 61 af, de na Laven un Bramel geiht.
De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Leh an de Bahnlien Bremen–Cuxhoben.
Julius von Loewenfeld
Julius von Loewenfeld is de Naam von
* Julius von Loewenfeld (1808–1880), düütschen Generaal,
McCardell
McCardell is de Familiennaam von
Kiek ok bi: McCardel.
Chamaven
De Chamaven weren en germaansch Volk, dat in dat 4. Johrhunnert in de Gegend vun dat Hamaland leven dee. Hüüt is dat de Oostdeel vun de Provinz Gelderland in de Nedderlannen un de Landkreisen Borken un Grafschop Bentem in Düütschland. Ehr Rebeet leeg an’e rechte Siet vun’n Nedderrhien un reck bet na Deventer. Se sünd later Deel vun de Franken worrn.
Dat eerste Maal warrt se bi Tacitus in’t 1. Johrhunnert in sien Germania nöömt. He seggt ok, dat de Chamaven op Land leevt, dat vörher de Brukterer tohöör.
Nableven is ok ene Gesettschrift, dat Lex Francorum Chamavorum.
Petalit
Petalit (ok Kastor oder Castorit) is en Mineral ut de Klass vun de Silikaten (Stellaaschsilikat). Petalit kristaliseert in’t monokline System un is ahn Klöör, manchmol ok rosa. De Streekklöör is witt. Vun de Chemie her hannelt sik dat hier üm en Lihtium-Aluminium-Silikat.
Historie
Toeerst beschreven weer Petalit in’t Johr 1800. De Naam is vun dat greeksche Woort petalon = „Blatt“ afleidt un düüd op de vullkamen Splittborkeit vun dat Mineral hen. De sweedsche Chemiker Johan August Arfwedson hett 1817 as eerster opdeckt, dat in dat Mineral dat Element Lithium binnen is.
Vörkamen
Petalit is in lithiumhollige Pegmatiten to finnen. Vörkamen dorvun gifft dat t. B. in Westaustralien, Brasilien (Minas Gerais), Italien (Elba), Sweden (Utö) un in Namibia
Utsehn un Bruuk
Faken kummt dat Mineral in dicktafelige Form vör, manchmol ok in süülige Oort. Kristallen sünd roor. Neven Spodumen un Lepidolithglimmer is dat Petalit en bedüdend Born för Lithium. Bito is dat Mineral tomeist bi Sammlers begäng. Vörkamen ahn Klöör warrt mitünner ok to Smucksteen slepen
Tom Moore
Tom Moore is de Naam von
* Tom Moore (1883–1955), US-amerikaanschen Schauspeler,
Kiek ok bi: Thomas Moore, Thomas More, Tomm Moore.
Cowley
Cowley betekent
Kiek ok bi: Cowley County.
Ring
Ring betekent
Ring is de Familiennaam von
Cressida
Cressida betekent
Ring
,
Kiek ok bi: Ring Ring, Der Ring, The Ring, tom Ring.
Kreis Veern
De Kreis Veern weer von 1885 bet 1932 en Landkreis in de prüüßsche Provinz Hannover mit Seet in Veern.
Geografie
In’n Noordoosten leeg de Kreis Rodenborg un in’n Süüdoosten de Kreis Fambossel. In’n Süüdwesten dee de Kreis an’n Kreis Hoya grenzen. In’n Westen weer dat Amt Thänhusen in dat Hertogdom Bruunswiek un in’n Noordwesten de Kreis Achem.
Kienzle (Mehrdüdig Begreep)
Kienzle betekent
Loewenfeld
Loewenfeld is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Löwenfeld.
Paleček
Paleček is de Familiennaam von
.
Paleček betekent ok
Kiek ok bi: Paletschek.
Doniger
Doniger is de Familiennaam von
Mönsterland
Dat Mönsterland is en Region in’n Noorden vun Westfoalen in de Bondesland Noordrhien-Westfalen. Dat höör lange to dat Rebeet vun’n Bischop vun Mönster. Ok hier warrt hüüt noch Platt küert, dat Mönsterländisk Platt. Gröttere Städte sünd Mönster, Rene, Bokelt, Aolen, Dülmen, Lünkhusen, Gronau, Haltern, un so wieder. To’n gröttsten Deel vun de Fläche is de Landweertschapp in Mönsterland. Dorbi gifft dat mehr Ackerbuurn as Grönlandbuurn. Swientucht un Rindertucht gifft dat hier ok veel. De katholske Kark hätt veel Tosprook, de evangelske weinnig. In’n Söden is de Kohlenpott, wo aower bloots noch weinnig Öven in Bedreev sünd. In’n Westen sünd de Nedderlannen, wo groad in Grenzgebeet veel Platt küert un praat warrt. Et giff ville Hematveriene, de de Sproake upprecht hollen. Snacken un proaten heet hier övvrigens küern.
Wason
Kiek ok bi: Wasson.
Brenndorf
Brenndorf betekent
Loewenson
Loewenson is de Familiennaam von
Kienzle
Kienzle is en düütschen Familiennaam, de ut dat Schwäbsche stammt. De Naam hett sik dör Entrundung ut’n Naam Künzle billt, de sülvs wedder op’n Naam Künzel trügggeiht. Düsse Naam kummt von’n Vörnaam Kunz af, de en mit -z-Suffix billt Kortform von’n Vörnaam Konrad is.
Lüüd mit düssen Naam
,
Allah Rakha Rahman
miniatur|Allah Rakha Rahman Allah Rakha Rahman (Tamilsch ஏ.ஆர்.ரஹ்மான்; * 6. Januar 1967 in Madras as A. S. Dileep Kumar) is en indischen Komponist. He maakt vör allen de Musik för indische Filmen.
Leven
Kumar weer dat twete vun veer Kinner un de eenzige Söhn vun R. K. Sekhar un Kareema Begum. Sekhar weer Komponist för Films op Malayalam. De Vader is aver al doodbleven, as de Jung negen Johr oolt weer. Kort later is de Familie to’n Islam un Sufismus övertreden. Kumar hett nu den Naam Allah Rakha Rahman annahmen. Ölven Johr oolt is Rahman Keyboarder bi’n Komponisten Ilaiyaraaja worrn. He hett denn ok in de Orchesters vun M. S. Viswanathan un Ramesh Naidu mitspeelt un weer bi de Touren vun Zakir Hussain un Kunnakudi Vaidyanathan mit dorbi. He hett ok en Stipendium för dat Trinity College an de Universität Oxford kregen un dor enen Afsluss in klassische Musik maakt.
Ok wenn he in’n Westen kuum bekannt is, hett he doch mehr as 100 Millionen CDs un mehr as 200 Millionen Musikkassetten verköfft.
Imke
Imke oder Imcke (ok Imecke) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.
Herkamen
Anners, as een denken kann, hett de Naam Imke toeerst mal rein gar nix mit de Immen to kriegen. Ofschoonst dat jüst so utsehn deit, dat düsse Naam dorvun herkamen deit, stimmt dat nich. Imke kümmt vun den olen germaanschen Naamen Irmgard her. Dor steekt de twee Wöör ermin/irmin (dat heet groot) un Gard (dat heet Schutz) achter. De Naam Irmgard beduut also so wat as Groote Schutz.
De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattsnackers fröher begäng weer, is de lange Naam Irmgard eerst mal afkört wurrn. So is dor denn een korten Naam vun wurrn. Kann wenn, dat dat Irme oder ok Irma weer. Vunwegen dat ut düssen korten Naam een Smusenaam för lüttje Gören vun maakt weern scholl, hefft se dor denn to'n lüttjer maken (as Diminutiv) een Suffix achteranbackt. Dat weer dat Anbacksel -ke. Nu heet de Naam eerst mal Irmeke. Dat is denn mit de Tiet afslepen wurrn to Immeke un tolest Imke. Imke heet Lüttje Irma un Lüttje Irmgard. To glieke Tiet bedutt de Naam, so as de vundage dor steiht, Lüttje Imme, ofschoonst dat dor an un for sik nix mit to kriegen hett.
De Naam Imke is hüdigendags noch ganz begäng.
Charles Faulkner
* Charles Faulkner (* 1952), US-amerikaanschen Schriever, Finanzberader un Motivatschoonstrainer,
Rene Jaime Montero
Jaime Montero (* 20. November 1947 in San Ignacio) is en Politiker ut Belize (UDP).
Montero is 1947 in San Ignacio boren. He weer op de Michigan State University in East Lansing (USA) un het dor en Bachelor of Science in Deerwetenschoppen maakt. Nadem he ut de USA trügg weer, hett he an de Buereeschool in Central Farm arbeidt.
Ok bi de Wahl 2012 harr he mit 49,72 % de Bavenhand över Collet Emmanuel Montejo von de PUP. Bi de Wahl 2015 hett he mit 51,19 % gegen Daniel Silva von de PUP wunnen.
Dormit is Montero siet 2008 Afornten in dat Repräsentantenhuus.
Montero weer von 2008 bet 2012 ünner Premierminister Dean Barrow Minister för Bueree (Kabinett Barrow I). In dat Kabinett Barrow II un Kabinett Barrow III weer he denn Minister för Verkehr un Katastrofenmanagement un Minister för Apentliche Arbeiden. In düsse Tied is he 2013 ok Vörsitter von de Belize Infrastructure Limited worrn. De Themenrebeden Verkehr un Katastrofenmanagement sünd an’n 24. Oktober 2016 in en egen Ministerium utlagert worrn, dat Edmond Castro övernahmen hett. Montero weer dormit as Minister blots noch för Apentliche Arbeiden tostännig.
(132) Aethra
Nöömt is de Asteroid na Aithra, de in de greekschen Mythologie de Mudder vun den Helden Theseus is.
Kahlesand
Kahlesand is en Rebeed in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen, dat fröher en Insel in de Elv weer.
Geografie
Kahlesand liggt as Sand twüschen de Wischhobener Süderelv in’n Westen, de Kahlesand von’n fasten Wall aftrennt, un den Königspriel in’n Oosten, de den Sand von Wischhobenersand trennt. Dat Rebeed tellt to Keden.
En richtig Eiland is Kahlesand vondaag nich mehr. De Priel in’n Oosten is blots noch en smallen Graven un dat Rebeed liggt kumplett binnen den Hauptdiek an de Elv. Bi Stormflood is dat Rebeed dör dat Ruthenstroom-Sparrwark un dat Sparrwark Wischhoben kumplett vör dat Water ut de Elv schuult. De ole Loop von’n Königspriel is von’n Hauptdiek von de Elv dörsneden.
De Naveröörd sünd Wischhobenersand in’n Oosten, Kruutsand in’n Süüdoosten, Doornbusch un Neeland in’n Süden, Wischhoben in’n Westen un Hamelwöörden in’n Noorden.
Historie
Bevör na de Stormflood 1962 de Hauptdiek an de Elv un de Sparrwarken boot worrn sünd, hett dat keen Dieken geven, de Kahlesand schuult hebbt.
Dat geev op Kahlesand in dat 19. Johrhunnert maal acht Hüüs, de op Worten boot weren. Dor sünd vondaag blots noch dree von nableven.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1859 to dat Amt Wischhoben tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.
Nadem op’n Sand in dat 19. Johrhunnert de eersten Hüüs boot worrn sünd, hebbt de Inwahners to de Gemeen Kruutsand tohöört. De Gemeen Kruutsand is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de ne’e Gemeen Drochters worrn.
Religion
Kahlesand is evangeelsch-luthersch präägt un höört siet 1849 to dat Kaspel von de Kark op Kruutsand.
För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.
Verkehr
Kahlesand is över en lüttjere Straat verbunnen mit de Kreisstraat 19, de von Kruutsand ut in’n Süüdwesten na Doornbusch an de Landsstraat 111 ran geiht. De K 45 löppt von Kruutsand na Süden un ennt in Drochters an de L 111.
De L 111 geiht in’n Noordwesten na Wischhoben, is dor mit de Bundsstraat 495 verbunnen un denn na Freeborg. In’n Süüdwesten löppt de L 111 över Drochters, Aßel un Bützfleet na Stood.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 30 Kilometer in’n Süüdoosten von Kahlesand an de L 111.
Atoka County
Atoka County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Oklahoma. He hett 14.182 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.533 km². De Sitt vun de Verwalten is in Atoka.
Historie
De Kreis is an’n 16. Juli 1907 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 13.879 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 5.192 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 12.919 US-Dollar. 6.507 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 947 Minschen maakt. 17,48 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,86 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,32 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 84,9 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 75,86 % vun de Minschen Witte, 5,86 % Swarte, 0,23 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 11,37 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,58 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 6,09 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,41 % vun de Lüüd ansehn.
Brun I.
Brun I. (* üm 932; † 14. Februar oder 26. April 976) weer vun’n 5. Mai 962 an bet 976 de Bischop vun Veern.
He weer mit de Billunger verwandt. He weer Mönk in Corvey un vun 962 an de Nafolger vun sienen Unkel Amelung vun Sassen as Bischop vun Veern. In disse Tiet hett he ok dat Nonnenklooster Ullessen (in Ollenstadt, hüüt to Uelzen) grünnt. Üm 973 rüm möök Brun in Opdrag vun Otto I. ene Reis na Ungarn, op de he mit Fürst Géza över de Christenmission verhanneln dee un dorbi Wolfgang vun Regensborg aflöös. 976 is he doodbleven un Erp is em as Bischop nafolgt.
Bianca
Bianca betekent
Otto Kienzle
Otto Kienzle is de Naam von
* Otto Kienzle (1866–1945), düütschen Schriever un Redaktör,
Josef Paleček
Josef Paleček is de Naam von
* Josef Paleček (1842–1915), tschechschen Opernsänger,
Rohrendorf
Rohrendorf betekent
Hannöversch Staatsraad
duum|Dat [[Laaneslott in Hannover, Sitt von’n Hannöverschen Staatsraad]] De Staatsraad weer en Verfatensorgaan von dat Königriek Hannover. Dat weer de twete Kamer von de Stännversammlung von dat Königriek Hannover.
De Staatsraad is 1839 ünner König Ernst August von Hannover inricht worrn un bestünn bet Hannover 1866 dör Prüßen annekteert worrn is. Vörbild för den Hannöverschen Staatsraad weer de Prüüßsche Staatsraad. De eerste Präsident weer von 1839 bet 1848 de Generalmajor Bernhard zu Solms-Braunfels, en Steefsöhn von’n König. 1848 is de Präsident von dat Gesamtministerium (Ministerpräsident) Alexander Levin von Bennigsen sien Nafolger worrn. 1849 is dat in § 6 von de Verordnung över den Staatsraad so regelt worrn, dat jümmer de Baas von de Regeren in dat Königriek gliektiedig ok Vörsitter von’n Hannöverschen Staatsraad is.
1856 is dat wedder trüggännert worrn un de Präsident von’n Staatsraad is wedder von’n König ernannt worrn. Von 1856 bet 1865 weer dat Staatsminister a. D. Johann Caspar von der Wisch. De letzte Präsident weer bet 1866 Minister Wilhelm von Borries. Blangen den Präsident un den Generaalsekretär hebbt ok de annern Ministers un ok Spitzenbeamte ut de Landsverwaltung as ordentliche Liddmaten to’n Staatsraad höört. Tosätzlich hett de König verdeente Personen ut dat Königriek to Maten buten de Reeg von’n Staatsraad ernannt.
(133) Cyrene
(133) Cyrene is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 16. August 1873 vun den US-amerikaanschen Astronom James Craig Watson‎ in Ann Arbor opdeckt worrn is.
De Asteroid hett sien Naam vun Kyrene, en Nymphe in de greekschen Mythologie.
Auffarth
Auffarth is de Familiennaam von
Vertellerpiep
De Vertellerpiep is de Pries, den de beste Verteller bi de Museumshoeg vun’n Möllner-Museum-Vereen för sien plattdüütschen Vördrag kriegen deit. De Museumshoeg gifft dat siet 1952 to Anfang vun elk Johr. Dat weren toeerst 12 Lüüd, de „Apostel“, de disse Runn anfungen hebbt. Se hebbt Geschichten to’n Högen vertellt un siet 1959 den besten ünner sik mit de Piep as Wannerpokal uttekent.
Rich Hill Township
Rich Hill Township betekent
Hogenoh
Hogenoh is en Dörp mit 679 Inwahners (Stand 2013) in de Gemeen Heinbockel (Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten). Dat liggt in’n Landkreis Stood in Neddersassen. An’n Süüdrand vun Hogenoh flütt de Swing langs.
Geografie
Hogenoh liggt op de Stoder Geest.
De Naveröörd sünd Heinbockel in’n Noorden, Wittenmoor in’n Noordoosten, Swing in’n Oosten, Freenbeek in’n Süüdoosten, Mulsen in’n Süden un Willah, Grööndörp un Öölmerheid in’n Westen.
Historie
Een von de öllsten Nawiesen för Minschen in de Ümgegend von Hogenoh, is de Steenkist von Hogenoh, de ut de Bronztied (üm un bi 1500-1250 v. Chr.) stammt.
Vör 1885 weer dat Dörp Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood.
An’n 1. Juli 1972 is de Gemeen mit de Gemeenreform in Neddersassen to de Gemeen Heinbockel kamen.
In’n Eersten Weltkrieg sünd 23 Soldaten ut Hogenoh fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 22.
Religion
Hogenoh is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Olendörp.
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Hogenoh op’n Karkhoff. Blangen de Fullenen ut Heinbockel sülvs is dat Denkmaal ok för fiev Lüüd dor, de ut de Oostrebeden kemen un de-ehr Familien na’n Tweten Weltkrieg as Verdrevene in Heinbockel ünnerkamen sünd.
Verenen
Hogenoh hett en egene freewillige Füürwehr. De Füürwehr is för en ganz Enn von de Bundsstraat 74 tostännig un hett dorüm veel mit Unfäll to doon.
In de Johren 1970 weer de Füürwehr mit een Fohrtüüg un twee Anhängers utrüst. Een Anhänger mit Reedschoppen för Füür un een för technische Hülp. 1987 hett de Füürwehr en Löschgruppenfohrtüüg von’n Typ LF 8 kregen, dat mit Reedschoppen för de technische Hülp utrüst weer. 2014 hett de Wehr en ne’en Wagen von’n Typ HLF 10 kregen (Kösten 196.000 Euro). Dat Füürwehrhuus is 2006 bet 2008 kumplett neet boot worrn.
De TSV Hogenoh speelt in de 2. Fuustball-Bundsliga Noord (Mannslüüd un Froonslüüd).
Verkehr
Hogenoh liggt an de Bundsstraat 74 na Bremervöör un Stood. Na Heinbockel in’n Noorden löppt de Kreisstraat 57. Lüttjere Straten gaht ans na Olendörp un Mulsen.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Anfang von disse Autobahn in Stood (Opfohrt 2 Stood-Süüd) liggt so 14 Kilometer in’n Oosten von Hogenoh. De Opfohrt 47 Zittens op de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen) liggt 38 Kilometer in’n Süüdoosten.
De nächste Bahnhoff is in Hammah an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, wat so bi teihn Kilometer weg is.
Scholen
En egen School hett Hogenoh nich mehr, bloot noch en egen Kinnergoorn. Op Haupt- un Realschool gaht de Kinner na dat Schoolzentrum Olendörp, op Gymnasium na de Vincent-Lübeck-School in Stood.
Infrastruktur
Dat Afwater warrt in dat Klärwark Olendörp klärt.
Lüüd
De Maler Karl Dönselmann is 1902 as Söhn von’n Schoolmeester in Hogenoh boren.
Loewer
Loewer is de Familiennaam von
Ophelia
Ophelia betekent
Etzel
Etzel betekent
Walnut Creek Township
Walnut Creek Township betekent
Paletschek
Kiek ok bi: Paleček.
Kiesdorf
Kiesdorf betekent
Requate
Requate is de Familiennaam von
George Faulkner
George Faulkner is de Naam von
* George Faulkner, brietschen Ringer,
Wümmgrund
Wümmgrund is en lütten Oort in de Gemeen Otter (Samtgemeen Töst) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.
Geografie
De Naveröörd sünd Schillingsbossel, Otter, Kamp un Haßel in’n Noordoosten, Lütt un Groot Todtshorn in’n Oosten, Wessloh un Schiel in’n Süüdoosten, Host in’n Süden, Stell in’n Westen un Königsmoor, Dreehusen un Riepshoff in’n Noordwesten.
Historie
De Hööv in’n Wümmgrund sünd eerst in dat 20. Johrhunnert anleggt worrn. 1958 hett de Familie Bliwernitz en Hoff mit 24 Hektar Land von de Neddersassische Landsellschop övernahmen. 1990 Hett Günter Bliwernitz senior den Hoff an sien Söhn övergeven. 1996 is en Boxenloopstall mit 100 Boxen boot worrn. 2008 hett de Hoff en Photovoltaikanlaag kregen un 2009 en Biogasanlaag, de 2011 op 570 KW utboot worrn is. In dat Johr is ok de Stall op 220 Plätz vergröttert worrn. 2012 hett Arne Bliwernitz den Hoff övernahmen.
Verwaltungsgeschicht
De Oort is an’n 1. Juli 1972 as Deel von de Gemeen Otter mit de Gemeenreform in Neddersassen an de nu gröttere Gemeen Otter kamen.
Religion
Wümmgrund is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Töst.
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.
Verkehr
Dör Wümmgrund löppt de Kreisstraat 23, de in’n Noordwesten na Königsmoor un in Wümm an de Bundsstraat 75 ran geiht un in’n Süüdoosten na’n Landkreis Heidkreis. Dor geiht se as K 31 wieder un geiht över Host, Wessloh un Issell na Snevern. Von de K 23 geiht na Noordoosten de K 41 af, de na Otter löppt un dor an de Landsstraat 141 ran geiht. Över de L 141 kummt een na Töst.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 46 Heidenau liggt so 18 Kilometer in’n Noordwesten von Wümmgrund an de K 15 un de Opfohrt 45 Hullnst liggt so 18 Kilometer in’n Noorden an de L 141.
De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Töst an de Bahnlien Hamborg–Bremen.
Scholen
De Kinner ut Wümmgrund gaht na de Grundschool Otter op School. Na de Grundschool gaht de Kinner normalerwies in Töst na School, op de Hauptschool Töst, de Realschool Töst oder dat Gymnasium Töst.
Cordelia
Cordelia betekent
Grasmück
Grasmück is de Familiennaam von
Loewit
Loewit is de Familiennaam von
Pennebaker
Pennebaker is de Familiennaam von
Loewit
Kiek ok bi: Löwit, Lewit.
Pennebaker
Kiek ok bi: Pennybacker.
Giesinger
Giesinger is de Familiennaam von
Holsselnerfeld
Holsselnerfeld is en lütten Oort in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Holsseln mit bi un is Deel von de Oortschop Holsseln binnen de Gemeen.
Giesinger
Kiek ok bi: Gisinger.
Gisinger
Gisinger is de Familiennaam von
Robert Spencer
Robert Spencer is de Naam von
Red Oak Township
Red Oak Township betekent
Holsselnerfeld
Geografie
De Naveröörd sünd Holsseln in’n Noorden, Niewohl in’n Oosten, Hemendörp in’n Süüdoosten, Sievern in’n Süden, Mulsen in’n Süüdwesten un Dorum in’n Westen.
John Faulkner
John Faulkner is de Naam von
* John Faulkner (1872–1934), brietsch-austraalschen Schauspeler,
Holsselnerfeld
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Niewohl in’n Kanton Dorum höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
Gisinger
Kiek ok bi: Giesinger, Gissinger.
Holsselnerfeld
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to de Vaagdie Holsseln in de Böörd Debst, Amt Beers, tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Dorum. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
De Oort höört von öllers bi Holsseln bi. Holsseln weer von 1971 bet 1974 Maat von de Samtgemeen Niewohl. Gemeen un Samtgemeen sünd mit de Gemeenreform in Neddersassen to’n 1. März 1974 oplööst worrn un dat Rebeed is Deel von de Gemeen Langen worrn. De Gemeen Langen is to’n 1. Januar 2015 ok oplööst worrn un Holsselnerfeld höört nu to de Gemeen Geestland.
Religion
Holsselnerfeld is evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Kark in Holsseln.
Verkehr
Dör Holsselnerfeld löppt de Landsstraat 119, de in’n Süüdoosten na Niewohl un Beers geiht un in’n Westen na Dorum an de L 129. An’n Westrand von’n Oort warrt de L 119 von de de L 135 krüüzt, de in’n Noorden över Holsseln, Millm un Olenwoold na Cuxhoben geiht un in’n Süden över Sievern un Langen na Bremerhoben.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 4 Niewohl liggt so dree Kilometer in’n Oosten von Holsselnerfeld.
De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Dorum an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben.
Rothermundt
Rothermundt is de Familiennaam von
Robert Spencer
* Robert Spencer, 2. Earl of Sunderland (1641–1702), engelschen Diplomaat un Politiker,
Wittgendorf
Wittgendorf betekent
Tworuschka
Tworuschka is de Familiennaam von
Wittgendorf
Kiek ok bi: Wittchendorf, Wittgensdorf.
Robert Spencer
Kiek ok bi: Robert Spence.
Rothermundt
Kiek ok bi: Rothermund, Rotermund.
Eylmann
Eylmann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Eilmann.
Löffelsterz
Löffelsterz betekent
Rothermund
Rothermund is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Rotermund, Rothmund, Rothermundt, Rothemund, Rottermund.
Drazan
Drazan is de Familiennaam von
Müller-Gang
duum|Münnen vun’n Müller-Gang in den [[Sinus urogenitalis bi en minschlichen Embryo (Deern) in de 8.-9. Week vun de Swangerschop (ut: Gray’s Anatomy)]] De Müller-Gang (lat.: Ductus paramesonephricus) is – blangen den Oornerengang oder Wolff-Gang (lat.: Ductus mesonephricus) – een vun de embryonalen Genitalanlagen, de bi beide Geslechter vörkamt. Ut den poorig anleggten Müller-Gang entwickelt sik in’n Rahmen vun de normalen Sexualdifferenzeren vun de Deerns de Eileider, de Beermoder un de Scheed. Bi Jungs billt de sik torüch. Nöömt is he na Johannes Peter Müller (1801-1858), de em as Eerste beschreven hett.
Unbestimmte Phaas
De Müller-Gang entsteiht in’t Rebeet vun de Urogenitalliest as en längliche Instülpen vun’t Coelomepithel un dormit ut dat Mesoderm. He verlöpt parallel to’n Oornerengang un münnt jüst so as de in den Sinus urogenitalis. De Sinus urogenitalis billt sik in’n Verloop vun de wieteren Entwickeln torüch mit Utnahm vun de Kloakendeerten – bi jem blifft he as Kloaak bestahn.
Sexualdifferenzeren bi Jungs
In’n Rahmen vun de Heken-Sexualdifferenzeren warrt vun de Sertoli-Zellen in de Klöten vun’n Fetus dat so nöömte Anti-Müller-Hormon (AHM) billt. Dat is en Proteohormon, wat en Torüchbilln vun de Müller-Gäng utlööst. Över blifft normalerwies blots noch de Utriculus prostaticus. Wenn dat Hormon fehlt oder sien Anbinnen an de vörsehn Rezepters hinnert warrt, warrt blangen de för Heken tyypischen Geslechtsmarkmolen ok de Strukturen utbillt, de bi Seken ut de Sexualdifferenzen rutkamt. Man seggt dorto Müller-Gang-Persistenzsyndrom.
Sexualdifferenzeren bi Deerns
De Fetus vun en Seken hett keen Klöten un kann dorüm keen AHM billn. Dorüm warrt de Müller-Gang in dissen Fall wieter utbillt, wobi dat Utdifferenzeren wohrschienlich vun verschedene Östrogenen stüert warrt. So entstaht ut de Müller-Gäng de Eileiters (Tuba uterina), de Beermoder (Uterus) un de Scheed (Vagina).
To Anfang kann de Müller-Gang in dree Afsneden ünnerdeelt warrn:
Stört Entwickeln
So nöömte Müller-Gang-Anomalien (richtiger müss dat „Stören vun’t Vereenigen vun’n ünneren Deel vun de Müller-Gäng“ heten) sünd de Oorsaak vun vele Fehlbilln vun de Beermoder as de Uterus duplex, de Uterus bicornis, de Zervixatresie un annere Fehlbilln.
En segmental Fehlen vun’n Müller-Gang kann de Utgangspunkt vun Zysten wesen.
Liafwin
thumb|right|220px|Hillige Liafwin De Hillige Liafwin († vör 776 in Deventer) weer en angelsasseschen Missionar bi de Fresen un Sassen.
Leven
Liafwin weer Mönk in dat Klooster to Ripon. Jüst as vele annere Missionare ut Angelsassen weer he bi de Mission vun de Germanen aktiv. Nadem he to’n Preester wieht weer, güng he 754 na Utrecht. Bischop Gregor vun Utrecht hett em denn na dat Rebeet vun Oaveriessel sannt, wo he tohoop mit Marchelm Mission bedrieven schull. Toeerst grünn he in Wulpe ene Kapell, gau harr he so veel Spood, dat he in Deventer ene Kark hett boen laten. Doch denn hebbt em de Sassen angrepen un de Kark ansteken. Liafwin kunn utneihn un wull nu op den Sassending in Marklo de Anföhrers vun de Sassen vun dat Christendom övertügen. In siene Vita hett Liafwin disse Tiet beschreven. He keem denn na Deventer trüch un hett de Kark wedder opboot. Dor is he ok doodbleven. Dat Johr is nich seker överlevert, aver dat weer vör 776, denn dor kemen de Sassen wedder un hebbt de Kark nochmal ansteken. Ok sien Graff hebbt se söökt, kunnen dat aver nich finnen. Eerst de Hillige Lüder hett kort later, as he de Kark wedder opboen dee, dat Graff funnen.
De Gedenkdag vun den Hilligen Liafwin is de 12. November.
Beaver County (Oklahoma)
Historie
De Kreis is 1890 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 5.857 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.794 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.905 US-Dollar. 3.165 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 687 Minschen maakt. 11,49 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Wischhobenersand
Wischhobenersand is en Rebeed in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen, dat fröher en Insel in de Elv weer.
Geografie
Wischhobenersand liggt as Sand twüschen den Königspriel in’n Westen, de den Sand von Kahlesand trennt, un dat Sandlock in’n Oosten, dat Wischhobenersand von Kruutsand trennt. In’n Noorden trennt de Wischhobener Süderelv den Sand von’n fasten Wall un in’n Noordoosten liggt de Hauptstroom von de Elv. Ganz in’n Süden drippt Wischhobenersand bi Neeland ok wedder op’n fasten Wall, von den dat dör de Wischobener Süderelv trennt is. Dat Rebeed tellt to Keden.
En richtig Eiland is Wischhobenersand vondaag nich mehr. De Priel in’n Westen un dat Sandlock in’n Oosten sünd blots noch smalle Gravens un dat Rebeed liggt kumplett binnen den Hauptdiek an de Elv. Bi Stormflood is dat Rebeed dör dat Ruthenstroom-Sparrwark un dat Sparrwark Wischhoben kumplett vör dat Water ut de Elv schuult. De ole Loop von’n Königspriel is jüstso as de ole Loop von dat Sandlock von’n Hauptdiek von de Elv dörsneden.
De Naveröörd sünd Kruutsand in’n Süüdoosten, Doornbusch in’n Süden, Neeland in’n Süüdwesten, Kahlesand un Wischhoben in’n Westen un Hamelwöörden in’n Noordwesten. Op de annere Sied von de Elv in’n Noordoosten liggt Glückstadt.
Historie
Bevör na de Stormflood 1962 de Hauptdiek an de Elv un de Sparrwarken boot worrn sünd, hett dat keen Dieken geven, de Wischhobenersand schuult hebbt.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1859 to dat Amt Wischhoben tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.
Nadem op’n Sand in dat 19. Johrhunnert de eersten Hüüs boot worrn sünd, hebbt de Inwahners to de Gemeen Kruutsand tohöört. De Gemeen Kruutsand is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de ne’e Gemeen Drochters worrn.
Religion
Wischhobenersand is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Kark op Kruutsand.
Verkehr
De L 111 geiht in’n Noordwesten na Wischhoben, is dor mit de Bundsstraat 495 verbunnen un denn na Freeborg. In’n Süüdwesten löppt de L 111 över Drochters, Aßel un Bützfleet na Stood.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 27 Kilometer in’n Süüdoosten von Wischhobenersand an de L 111.
De nächsten Bahnhööv sünd so bi 22 Kilometer wied weg an de Nedderelvbahn. Dat sünd de Bahnhoff Hemmoor in’n Süüdwesten un de Bahnhoff Hammoh in’n Süden. Von 1899 bet 1936 hett dat ok Personenverkehr op de Kedener Kreisbahn geven. De nächste Bahnhoff weer de Bahnhoff Doornbusch-Kruutsand.
Waardenburg
Waardenburg is de Familiennaam von
Waardenburg betekent
Kiek ok bi: Wardenburg.
Witków
Witków betekent
Kardaschow
Kardaschow is de Familiennaam von
Kardashev betekent
Paradigma
Dat wetenschopliche Paradigma
In’t klass’sche Hoochdüütsch wööd de Begreep ok wall is in de Sinn vun verschedene (wetenschopliche) „Scholen“ bruukt. Seent’ t late 18. Johrhunnert wööd dat Woord as kennistheoreetsche Utdrück bruukt, üm wetenschopliche Denkwiesen to beschrieven. Men de populärste Wiese üm dat Woort in dissen Tosamenhang to bruken geiht up den Wetenschopstheoretiker Thomas Samuel Kuhn torüg, de’t in dissen Tosomenhang ok as „Lehrmenen“, (also de allgemene Sicht vun en Fackrebeet op en Wetenschopsobjekt) oversett. He versöchde dormet eenkels en Versammeln vun Werkwiesen to beschrieven. In sien Book Die Struktur wissenschaftlicher Revolutionen defineer he en wetenschoplich Paradigma as:
Kuhn meent met Paradigma also en vörherrschen Denkmuster in en sünnere Tiet. Paradigmen spegelt en allgemeen achten Konsens over Annehmen un Vörstellungen wedder, de’ möglich maakt, för ’n Masse Fragen Uplösungen to beden. In de Wetenschop bedeent man sik in dissen Tosamenhang ok faken vun Modellvörstellungen, mit de man Phänomenen to verkloren versöcht.
Na Kuhn is en Paradigma solang acht, bit Phänomenen uptreet, de met de bit darheen gellen Lehrmenen nich tohoop gaht. Up dat Moment wödt ne’e Theorien upstellt, de dann meesttieden twüschen de Anhangers vun de verschedenen Lehrmenen utfecht wödt. Sett sik dann en ne’e Lehrmenen dör, sprekt man van en Paradigmenwessel.
Annern Bruuk vun „Paradigma“
De Begreep Paradigma wödt in’t Hoochdüütsche ok för enkelne Vertellsels bruukt, de in Bispelen en moraalsche Lehr utleggt. So könnt t.B. Märken up sik as Paradigmen betekent wödden.
Dat Woord wödt in Wetenschop, Technik un Weertschop met ünnerscheedliche Bedüden bruukt; sünners in de Informatik oder in de Literatur över Management. Darbi steht dat weniger för een ümfatten Weltbild, so as in den oorsprünglichen (epistemoloogschen) Sinn, as för en sünnere, fokusseerte Wiese up enen (na Möglichkeit grundleggen) Aspekt vun een Fakrebeet to kieken. So wödt t. B. vun een Paradigma vun’t „Softwarerecycling“, vun’t Paradigma vun de Teamarbeid or de slanke Produktion (lean production) sprökken.
De Reklame un dat Marketing bruckt de Begreep Paradigma, üm Produkte as besünners nee un innovativ utsehn to laten, üm dormet en gröttere Opmerksomkeit to kriegen.
In de Organisatschoonstheorie gifft dat dat Konzept vun de Ünnernehmenskultur. En vun de meest ziteerten Modellen is dat Kulturnett na G. Johnson (1998) beschreven as Netzwerk interner Strukturen und Prozesse, welche die Selbstwahrnehmung einer Organisation kontinuierlich sowohl erzeugen als auch verstärken. De söven nöömten Elemente vun dat Kulturnett sünd: Geschichten un Mythen, Symbole, Machtstrukturen, Organisatschoonsstrukturen, Kontrollsystemen, Rituale un Routinen, un dat Paradigma.
De düütsche Spraakkritiker Wolf Schneider sett sik 2005 met den inflatschonären Bruuk vun dat Woord utnanner: „Was Paradigmen sind, wissen vermutlich 95 Prozent der Deutschen nicht. Von den 5 Prozent, die es wissen, findet die Mehrheit das Wort abscheulich.“ (Deutsch! - Handbuch für attraktive Texte)
Genotyyp
De Genotyyp (gr. genos „Geslecht“ un typos „Afbild, Muster“) oder ok dat Arvbild vun en Organismus stellt sien nipp un nauen geneetschen Kood dor, also den individuellen Satz vun Genen, den he in’n Zellkarn in sik driggt un de togliek sien morpholoogschen un physioloogschen Phänotyyp fastleggt. De Begreep Genotyyp is 1909 vun den däänschen Genetiker Wilhelm Johannsen prägt worrn.
Beschrieven
De geneetschen Informatschonen vun de helen Zell warrt as Idiotyyp oder Idiotypus betekent. Twee Organismen, bi de sik de Genen ok blots an een Locus (also de Positschoon in’t Genom) ünnerscheedt, hebbt ünnerscheedliche Genotypen. Dat heet, de Begreep Genotyyp betütt sik op de vullstännigen Kombinatschonen vun all Allelen un Gensteden vun en Organismus. Dorgegen beschrifft de Phänotyyp de Summ vun all Markmolen vun’n Organismus, de beobacht warrt (so as Grött, Hoorfarv, Snavelform, Blödenfarv), de sik as Resultat vun de Interakschoon vun’n Genotyyp mit de Ümwelt utbillt hebbt. De Genotyyp vun en Organismus ännert sik to sien Leevtieten nich, mit Utnahm vun sünnere Unfäll as to’n Bispeel de Influss vun radioaktive Strahlen oder dör Temperaturschocks.
Woans sik en Organismus entwickelt warrt vör allen dör sien Genotyyp bestimmt. Man, dat gifft ok noch annere Fakters, so dat sik ok Organismen mit glieken Genotyyp, in jemehr Phänotypen ünnerscheden künnt. Dorför sünd epigeneetsche Vörgäng verantwoortlich. Anners seggt künnt de glieke Genen in verschedene Organismen ünnerscheedlich utdrückt wesen.
Beech Creek Township
Beech Creek Township betekent
Genotyyp
Phänotyypsche Plastizität
Dat Kunzept vun de phänotyypschen Plastizität beschrifft dat Maat, mit dat de Phänotyyp vun en Organismus dör sien Genotyyp vörrutbestimmt is. Is de Weert vun de Plastizität hooch, is de Phänotyyp stark dör dat inwirken vun de Ümwelt prägt. Bi en lütte Plastizität kann de Phänotyyp dorgegen teemlich goot ut den Genotyyp vörrutbestimmt warrn – unafhangig vun de Ümwelt wiel sien Entwickeln. En hoge Plastizität kann en to’n Bispeel an de Larven vun’n Watermolch sehn: Wenn de Larven wohrnehmt, dat Rovers as Goldpeer togegen sünd, warrt de Kopp un de Steert grötter utbillt in’n Vergliek to’n Lief un de Huut warrt düsterer pigmenteert. Larven mit disse Markmolen hebbt en gröttere Wohrschienlichkeit gegen Rovers to överleven, wasst aver langsomer as annere Phänotypen.
Andrea Debono
Andrea Debono (* 7. November 1821 in Senglean; † 29. Oktober 1871) weer en Opdecker ut Malta.
Genotyyp
Geneetisch Kanaliseren
In’n Gegendeel to de phänotyypschen Plastizität befaat sik dat Kunzept vun’t geneetsche Kanaliseren mit de Fraag, wo goot ut den Phänotyyp op den Genotyyp torüchslaten warrn kann. En Phänotyyp warrt as kanaliseert betekent, wenn Mutatschonen (Ännern vun’t Genom) an Markmolen vun’n Organismus blots swack fasttostellen sünd. Dat heet, en kanaliseerten Phänotyyp kann sik ut en wiete Breed vun Genotypen entwickeln. Anners rüm kann ut en kanaliseerten Phänotyyp nich veel över den Genotyyp seggt warrn. Wenn dat keen Kanaliseren gifft, hebbt dorgegen lütte Ännern vun den Genotyyp direkten Influss op den Phänotyyp, de sik entwickelt.
Andrea Debono
Debono harr Medizin un Chemie studeert. He leev mit de Familie in Alexandria un Debono weer dor Dokter in’t Krankenhuus. Na den Dood vun siene Öllern güng he na Kairo un 1848 na Khartoum. Dor weer he Ünnernehmer un hett ene Möhl un ene Firma för Bobedarf hatt. Vun 1851 an arbeidt he för den Guvernör vun’n Sudan un nehm den islaamschen Naam Latif Effendi an. Nu weer he as Hannelsmann för Elfenbeen an’n Witten Nil in’e Gang. Dorbi weer he ok as Opdecker aktiv. He weer de eerste, de den Stroom Sobat un den Nil bi Gondokoro utforsch.
He help 1862 de Opdeckers John Hanning Speke un James Augustus Grant mit Föhrers ut as se op de Söök na de Nilborns Problemen mit inheemsche Kriegers kregen. In dit Johr geev he ok en Book över siene Reisen rut.
Thorium
Thorium is en cheemsch Element mit de Atomtall 90 un dat Atomteken Th. Dat metallsche Element höört to de Reeg vun de Actinoiden un weer na den germaanschen Gott Thor nöömt. Jüst so as dat Uran kann ok Thorium as Born för Karnenergie in Karnkraftwarken bruukt warrn.
Historie
In’t Johr 1828 hett Hans Morten Thrane Esmark op dat norwegsche Eiland Løvøya (Løvø), in de Neeg vun den Oort Brevik in’n Langesundfjord, en swart Mineral opdeckt. He geev de Proov an sien Vadder Jens Esmark, de in Norwegen en vun de wichtigsten Professers för Geologie weer. De künn disse Proov aver to keen bekannt Mineral toorden un hett de Proov an den sweedschen Chemiker Jöns Jakob Berzelius schickt, vun wegen, dat he dorachter en frömmen Stoff vermoden de. Berzelius hett noch dat glieke Johr faststellt, dat dit Mineral (Thorit) to ruchweg 60 % ut en nee Oxid (Thoriumdioxid ThO2). Dat Metall, wat de Grundlaag för dat Oxid weer, hett he na den germaanschen Gott Thor Thorium. Publiek maakt hett Berzelius de Opdecken vun’t ne’e Mineral 1829.
Berzelius harr al 1815 en Steenproov, vun de he dacht, dat dat en nee Mineral weer. Dat Mineral hett he en nee Oxid toordent un nööm dat Metall dorto na den skandinaavschen Gott Thor. Man, 1924 hett sik denn rutstellt, dat dit Mineral (Xenotim) Yttriumphosphyt weer.
Müntefering
Müntefering is de Familiennaam von
Thorium
Vörkamen
thumb|Monazitsand Thoriumverbinnen finnt sik faken in Monazitsannen ((Ce,La,Nd,Th)[PO4], 4–12 % Thoriumdioxid ThO2) un in dat mit Zirkon isomorphen Mineral Thorianit ((Th,U)O2) as ok in Thorit (ThSiO4). In lütte Mengden gifft dat Thorium ok in Titanit un in Zirkonmineralen sülvst.
In de Eerdköst kummt Thorium in Mengden twüschen 7 un 13 mg op een Kilogramm vör. Dormit is dat Element twee- bit dreemol so faken as Uran. Vun wegen sien lithophile Egenoort is Thorium in lütte Mengden generell in meist all silikaatsche Stenen binnen.
Dat radioaktive Metall warrt in Australien, Norwegen, Sri Lanka, Kanada, de USA, Indien, Lappland un in Brasilien afboet. Stille Vörkamen vun ruchweg 800.000 Tünnen leegt in de Törkie, vör allen in de Provinz Eskişehir in’n Landkreis Sivrihisar. Dat warrt schätzt, dat weltwiet ruchweg een Million Tünnen Thoriumdioxid vörkamt, de sik to’n Afbo lohnt. De Knaken vun Minschen bragt twüschen 0,002 un 0,012 mg Thorium op’n Kilogramm Knakenmasse. Över dat Eten un Drinken nimmt een jeden Dag ruchweg 0,05 bit 3 μg op.
Egenschoppen
Dat reine Thorium is en Metall vun sülverwitte Klöör, dat bi Ruumtemperatur an de Luft bestännig is un sien Gleem för Maanden behollt. Wenn dat mit sien Oxid verunreinigt is, denn löpt dat an de Luft langsom an un warrt grau un opletzt swart.
De physikaalschen Egenschoppen vun’t Thorium hangt bannig dorvun af, wo dull dat Metall mit sien Oxid verunreinigt is. De reinsten Sorten bargt faken en poor Teihntel Prozent Thoriumoxid, man dat gifft hüüt ok hoochrein Thorium. Dat reine Thorium is week un düchtig dehnbor un kann dorüm ok kolt utwült oder togen warrn. Vun sien Struktur sünd twee Modifikatschonen bekannt. De Ümwanneln finnt bi mehr as 1.400 °C statt; Thorium geiht denn vun sieh kuubsch-flachzentreerten Struktur in en kuubsch-ruumzentreerte över.
Vun Water warrt dat Metall blots bannig langsom angrepen. Ok in de meisten verdünnten Süren as Salpeter-, Fluss- oder Swevelsüür as ok in kunzentreerte Solt- un Phosphorsüür löst sik Thorium blots langsom. In rökern Salpetersüür un in Königswater löst sik dat goot. Pulverig Thorium oder Spanen tünnert an de Luft teemlich licht sülvst, bi’t Hittmaken. Wenn dat hitt maakt warrt verbrent Thorium an de Luft mit en witte, hell lüchten Flamm.
Dorstellen
Wunnen warrt Thorium ut sien Oxid. Dorto warrt dat Thoriumdioxid mit Calcium in Form vun Pulver oder Spanen ünner Argon-Atmosphäär in’n Aven oder in’n Vakuumaven reduzeert. En Redukschoon mit Waterstoff – as dat bi annere Metallen begäng is – geiht bi Thorium nich vun wegen de Hybridbilln. De Koken warrt dorna in Flusssüür waschen un dat Thoriummetall affiltreert.
Gleihlicht
In de Form vun sien Oxid is Thorium to’n Herstellen vun Gleihstrümp bruukt worrn. Disse Gleihstrümp hett man ut en Stoffgeweev maakt, dat mit en Lösen ut 99 % Thoriumnitrat un 1 % Cernitrat dränkt weer. Dat weer den anbött. In de Hitt is das Nitrat verfallen to Thoriumoxid un nitrose Gasen. Dorbi bleev en breekliche Struktur över, de in en Gasflamm en witt Licht afgeev. Dat Lüchten harr nix mit de swacke Radioaktivität vun Thorium to doon, man weer en normal Gleihn dör de Hitt vun de Gasflamm. Vun wegen sien Radioaktivität warrt vundaag aver annere Stoffen dorto bruukt.
Karnenergie
In Thorium-Hoochtemperaturreakters as dat THTR-300 warrt Thorium bruukt, üm dat Uranisotop 233U to maken. Dorbi warrt 232Th mit Neutronstrahlen in 233Th ümwannelt, wat denn över Protactinium 233Pa in Uran233U verfallt. In de Twüschentiet warrt an en Technologie arbeit, de disse Reakschoon ok in Druckwaterreakters verlööft. Teel is dorbi, de Mengde an Atommüll to reduzeeren. Dat 233U, wat dorbi rut kummt, kann splitt warrn un warrt vun de Reakters verbruukt (De Tietangaven geevt de Halfweertstieten an):
Vun’t Thorium gifft dat op de Eer veel mehr as Uran, un sünners as dat natürliche splittbore Uran 235U. Wenn de weltwieten Uran-Reserven jümmer weniger warrt, kann dat Thorium in tokamen Tieten villicht to en wichtigen Energiedräger warrn. Man, bi de Thorium-Hoochtemperaturreakters gifft dat noch vele technische Problemen, de to’n Deel ok de Sekerheit bedrapen doot un eerst noch löst warrn mööt. Ut den Grund künnt se vundaag noch nich weertschopplich bedreven warrn.
Thorotrast
miniatur|Thorotrastpack mit Buddel
Ünner den Hannelsnaam Thorotrast is vun 1931 bit enn vun de 1940er Johren en bestännig maakte Suspension vun kolloidal Thoriumoxid as Röntgenkuntrastmiddel för de Angiografie bruukt worrn. Man, dat riekert sik in’t retikulo-endotheliale System an un kann dör de öörtlich anstegene Strahlenbelasten Kreeft utlösen. En kloren Tosamenhang gifft dat twüschen Thorotrast un den Gallengang-Kreeft. Butendem kann en Angiosarkom vun de Lebber dör Thorotrast utlöst warrn – dat is en böösordigen Tumor vun de Lebber, de an sik düchtig roor is. Karzinomen vun de Nesennevenhöhlen, de na de Gaav vun Thorotrast vörkamen sünd, sünd ok beschreven worrn. Tyypscherwies kummt dat 30 bit 35 Johren na de Expositschoon to’n Utbreken vun de Krankheit. An Steed vun Thorotrast warrt vundaag Bariumsulfat un düütlich verbeterte aromatische Jodderivaten as Röntgenkuntrastmiddel bruukt.
Annere Anwennen
Thoriumoxid is mit ruchweg 1 bit 4 Prozent bi de Elektroden bimischt worrn, de bi’t Wolfram-Inertgas-Schweißen (WIG-Schweißen) insett warrt. Dordör weer de Tünneregenschop vun de Elektroden verbetert. Man ok disse Bruuk is in de Twüschentiet vun wegen de Strahlenbelasten meist vullstännig instellt worrn. Moderne WIG-Elektroden arbeit mit Cer-Bimischen.
Wolframdraht, de as Gleihelektrodenwarkstoff insett warrt, warrt to’n Rünnersetten vun de Elektronen-Uttrittsarbeit mit ruchweg 1 bit 3 Prozent Thoriumoxid doteert. Dordör kann de Temperatur in Elektronenröhren rünnersett warrn, üm en vergliekbore Emisschoon to maken, un verbetert dat Anfangsverhollen vun Entladungslampen. In’n Lampenbo warrt Thorium ok as Getter insett in Form vun Thoriumoxid-Pillen oder Thoriumfolie. Thoriumdioxid is as Tosatz för hoochweeertige optische Linsen begäng vun wegen sien hogen Breekindex.
Sekerheit
De akute cheemsche Toxizität vun Thorium warrt as siet ansehn un vöra ellm op de radioaktiven Egenschoppen torüchföhrt. Dat kummt vun de slechte Löslichkeit in Water vun 0,0001 μg op’n Liter, wat för’t reine Metall as ok för’t an fakensten vörkamen Thoriumdioxid gellt. Blots in bannig sure Ümfeller mit pH-Weerten vun 4 un sieter löst sik Thorium beter. Ok Oxalaten un annere Kumplexbillners künnt de Waterlöslichkeit ropsetten.