cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Gauguin
Kindheit un Jöögd
Gauguin hett dich bi Orléans en Internatsschool, dat Petit Séminaire de la Chapelle-St-Mesmin besöcht. To sein Schoolmeesters dor hör ok Bischop Félix Dupanloup, de hüm in kathoolsch Liturgie un Philosophie ünnerrichten dee. Tüschendör leev he aber ok för eenig Maand bi sien Moder, de in Paris en Sniedersalon apen makt harr; Gauguin hett dor denn en Marineschool besöcht. In dat Öller vun 17 Johren leet hüm sien „Marotte to flüchten“, as he dat sülvst utdrückt hett, de Seemannsloopbahn inslahn. 1865 is he as Offiziersanwärter in de Hannelsmarine intreden, later is he to de Kriegsmarine wesselt. Up disse Wies keem he ünner annern nah Süüdamerika, nah Indien un hett up en Forschungsreis ok den Polarkreis överschreeden. 1867, Gauguin weer up groote Fohrt, is sien Moder storven. As Vörmund för Paul harr se en Früend vun de Familie, Gustave Arosa, bestimmt. 1871 hett Gauguin sien Seemannsloopbahn beend.
Börgerlich Karriere
miniatur|hochkant|Paul Gauguin Up Vermittlung vun Gustave Arosa nehm Gauguin 1872 en Stäe in en Bank in un keem överraschend good mit de nee Verhältnisse togang. He verdeen good as Börsenmakler, spekuleer buterdem spoodriek up eegen Reeknung un kunn sück bald en luxuriösen Levensstil leisten. 1873 hett he de Däänsch Mette-Sophie Gad heiraadt, mit de he nast fiev Kinner harr.
De Vörmund Gustave Arosa weer nich blots Geschäpsmann, he weer ok Kunstleevhaber un -sammler. In sien Haus hett Gauguin ünner annern Warken vun Eugène Delacroix, Gustave Courbet un Camille Corot kennenlehrt. Dorvan anreegt nehm Gauguin Ünnerricht un fung an in sien Freetiet sülvst to malen. 1876 gelung hüm dat to’n eersten (un eenzigen) Mal, en Bild in de Pariser Salon uttostellen: Sous-bois à Viroflay, en Landschap in‘ typisch Malstil vun de School vun Barbizon. 1879 wurr he inlaaden, an de veert Gruppenutstellung vun de Impressionisten deeltonehmen. In dat sülvig Johr hett he den impressionistischen Maler Camille Pissarro up de sien Landseet besöcht, um ünner sien Anleiten in free Natuur to malen. An veer wiederen so nömmten so nömmt Impressionisten-Utstellungen nehm Gauguin ok deel. He hett Bekanntschap mit tallriek impressionistisch Künstler makt, dorünner Edgar Degas, Pierre-Auguste Renoir un Édouard Manet un fung an, hör Warken to sammeln.
Entscheedung för de Maleree
duum|hochkant|Paul Gauguin: Blau Daaken bi Rouen (1884) As he 1882 infolg vun en Börsenkrach sien Arbeit verlor, nehm Gauguin dat to’n Anlass, den Bankberoop ganz uptogeven. Tegen den Wedderstand vun sien Fru hett he beslooten, af nu blots noch to malen un dormit den Levensünnerhalt vun sien to bestrieden. Gauguin harr dormit rekent, dat he sück mit sien Maleree gau dörsetten kunn – he kunn sück dormit aber eerst in sien letzt Levensjohren en bescheeden Utkommen finanzeeren. Todem weer he bannig luunig un strietlüstig, wat ok nich dorto bidragen dee, dat he vöran keem. Van nu an weer sien ganz restlich Leven van immerwährend Geldsörgen präägt. He leev vun de Verkoop vun sien Biller, vun Towennen vun sien Bekannten, vun Hülpsarbeiten un vörövergahnd ok vun en lütt Arvdeel.
1884 truck de Familie nah Rouen in de Normandie, wiel dor dat Leven nich so düer weer, aber all wenig Maanden later is sien Fru mitsamt de Kinner to hör Familie nah Kopenhagen trucken. Gegen Enn‘ vun dat Johr reis ok Gauguin nah Kopenhagen; sien Plaan, sück do ras Vertreder vun en Segeldookfirma to etableeren, gung scheef. Nah en missglückt Utstellung vun sien Warken un hart Utnannersetten mit Mette hör Familie gung he denn alleen nah Paris torüch. Trotz de Trennung bleev dat Paar aber bit kört vör Gauguins Dood in Breefkuntakt. Gauguin führ aber af dissen Tietpunkt en unstet Wannerleven.
Hans-Joachim Freund
Hans-Joachim Freund is de Naam von
Paul Gauguin
Bretagne, Karibik un Arles
150px|thumb|Paul Gauguin: De Danz vun de veer Bretoninnen (1886) 150px|thumb|Paul Gauguin: Landschap up Martinique (1887) 150px|thumb|Paul Gauguin: Porträt vun den [[Vincent van Gogh, Sünnblömen malend (1888)]] 1886 gung he vör dree Maand nah Pont-Aven. Da bretoonsch Fischerdörp weer anseggt Künstler-Treffpunkt, later as School vun Pont-Aven betekend. Gauguin sien Arbeiten funnen de Anerkennung vun de Malerkollegen. „Ich arbeite hier viel und mit Erfolg“, schreev he an sien Fru. „Man achtet mich hier als den stärksten Maler, jedoch bringt mir das nicht einen einzigen Sou mehr ein […] Ich lebe auf Kredit, und die Geldsorgen lassen mich gänzlich verzagen.“ Weer torüch in Paris, fung he tosommen mit en Pötter an, Keramiken hertostellen. De fantasievull verzeerten Potten speegeln den Infloot vun präkolumbisch Keramiken, de Gauguin siet sien Kindheit in Peru kennen dee. Finanziellen Spood harr he dormit aber ok nich. Tegen Enn‘ vun dat Johr hett he över den Pariser Kunsthannelsmann Theo van Gogh de sien Bröer Vincent van Gogh kennen lernt.
Hans-Joachim Freund
* Hans-Joachim Freund (* 1935), düütschen Mediziner,
Paul Gauguin
Bretagne, Karibik un Arles
Een vun de Gründe för Gauguin sien Uphollen in de Bretagne weer sien Söök nah en eenfak, oorsprünglich Leven. 1887 führ hüm disse Söök in wiede Fernen: Gemeensam mit den Künstlerfrüend Charles Laval hett he in‘ April en Schippfohrt nah Panama ünnernommen. „[…] ich gehe nach Panama, um dort wie ein Wilder zu leben“, schreev he Anfang April 1887 an Mette Gauguin. De Realität seech aber anners ut. Sien finanzielle Schwierigkeiten weern nu so dramatisch, dat he dwungen weer, sück as Arbeiter an den Bau vun de Panamakanals to verdingen. In‘ Juni sünd de beid Maler wieder reist, nah en anner Paradies as se meenen: „[…] ein schönes Land mit einem leichten und billigen Leben – das ist Martinique“, schreev Gauguin an sien Früend Émile Schuffenecker. Anfangs weer Gauguin van sien Upenholt up Martinique begeistert, aber bald wurr he swoor an Ruhr un Malaria krank, so dat he notgedrungen in‘ November weer nah Frankriek torüch keem, wo he sück man blots langsam vun sien Krankheiten verhaalen dee. Trotz all sien Schwierigkeiten weer de Reis in künstlerisch Hensicht spoodriek; Gauguin broch mehr as twintig Biller mit nah Huus.
In de folgend dree Johren pendel Gauguin tüschen Paris un de Bretagne. Dor wurr he to’n Middelpunkt vun en lütten Grupp vun Künstlern, vun de eenig later as de Nabis bekannt wurrn sünd. Gemeensam mit Émile Bernard hett Gauguin en nee Stilrichtung entwickelt, den Synthetismus.
In‘ Oktober 1888 folg Gauguin en Vörslag vun Vincent van Gogh, mit hüm in dat süüdfranzöösch Arles gemeensam to leven un to arbeiten. De vun Konflikten belast Beziehung enn nah twee Maand mit den nie völlig klärten Vörfall, in de sien Verloop van Gogh sück nah en Striet mit en Stück vun sien Ohr afsnieden dee. Gauguin is doruphen denn weer nah Paris flücht.
Eerst Upenholt in Polynesien
thumb|left|Paul Gauguin: Fruen an‘ Strand (1891) Siet Enn‘ vun de 1880er Johren harr Gauguin mit de Gedanken speelt, in de Tropen to leven un to malen. He hett lang tüschen de Eilannen Madagaskar un Tahiti schwankt, hett sück denn aber för Tahiti entscheeden. In Gauguins Vörstellung weer Tahiti en exotisches Paradies, wo he, ahn arbeiten to mööten, en oorsprünglich, glükelk un meest kostenfree Leven würr führen können. De ''„glücklichen Bewohner eines unbeachteten Paradieses in Ozeanien kennen vom Leben nichts anderes als seine Süße. Für sie heißt Leben Singen und Lieben“'', schreev he Enn‘ 1890 den däänschen Maler Jens-Ferdinand Willumsen.
Răducanu
Răducanu oder Raducanu is de Familiennaam von
Paul Gauguin
Eerst Upenholt in Polynesien
Während dissen Upenholt fung Gauguin mit de Arbeiten an sein Book Noa Noa (Duft) an. In disse Beschrieven vun sien Leven up Tahiti mischt sück Erlebtes mit Erfundenem; ok weer dat sien Afsicht, mit dat Book bi dat europäisch Publikum Verständnis för sien Kunst to wecken. Noa Noa, dat Gauguin sülvst illustreert hett, keem 1897 rut.
thumb|Paul Gauguin um 1891 Anfang 1892 hett Gauguin Blood speet un he wurr in dat Krankenhuus vun Papeete inleefert, dat he aber ut Geldmangel ok bald weer verlaaten hett. To de gesundheitlich Probleme keemen ok noch finanzielle. Dat mitbrocht Geld weer upbruukt, un ünner den Druck vun de Umstände hett Gauguin beslooten, weer nah Frankriek torüch to gahn. Ok harr he Hoopnung, dat de 66 up Tahiti entstahn Gemälde hüm nu endlich den Dörbröök as fiert Künstler bringen deen. In‘ August 1893 weer he weer in Paris; de Reisekosten övernehm de franzöösch Staat.
All bald nah Gauguins Rückkehr funn en Utstellung vun sien Biller statt. Se wurr vun de Künstlerfrüenden un en Grupp vun Schriever hooch lobt, in de breet Apenlichkeit sünd de Biller aber up Unverständnis un Spott stött.
En Arvschap hett dat 1894 mögelk makt, dat he sück en grötter Atelier anmieten kunn. Dat hett he denn exotisch utsmückt un leev dor mit en Mulattin tosommen. In dat sülvig Johr hett he sück bi en Haueree in de Bretagne en Knökel braken. De Verletzung wurr nie mehr ganz heel. Torüch in Paris, muss he faststellen, dat sien Leevste afhaun weer. Sien Atelier harr se vörher utrüümt, blots sien Biller hett se hüm laaten. Wiedere Fehlschläge geev dat ok in de Folgetiet, un Enn‘ 1894 hett Gauguin, enttäuschert un verbittert, beslooten, sück endgültig vun de ziviliseert aftowennen un nah Tahiti torüch to gahn.
Tweet Upentholt in Polynesien un Dood
In‘ September 1895 weer Gauguin weer in Papeete un muss enttäuscht faststellen, dat de Europäisierung vun de Insel intüschen wieder vörankommen weer. Mit Hülp vun sien Nahbers hett he sück an de Küst dicht bi Papeete en traditschonell Hüüt upbaut un nehm weer en bannig jung Deern bi sück up. Sie broch Enn‘ 1896 en Dochter to Welt, de aber bald storven is, un 1899, as se weer nah hör Öllern torüchgahn weer, den Söhn Emile.
Bald nah de Ankunft verschlechter sück Gauguin sien Gesundheitstostand. To de Pien in’t Been keem en Huututslag as Folg vun en Syphilis. Ok de finanziell Situatschoon geev Anlass to Sörg, wiel toseggt Geldsendungen ut Frankriek utbleven. Gauguin leev vun Water un Ries, he weer vertwiefelt. Anfang 1897 kreeg he ut de Verkoop vun Biller in Europa, wat en vorövergahnd finanziellen Upswung broch, sien Gesundheit verschlechter sück wieder. He harr nu ok Hartproblem un en chronisch Oogenentzündung. De Nahricht vun de Dood vun sien Dochter Aline, de in Kopenhagen an en Lungenentzündung storven weer, verstark sien Swoormoot tosätzlich.
thumb|400px|left|Paul Gauguin: Woher kommt wi? Well sünd wi? Wohen gaht wi? (1897)
Nah en Hartanfall an‘ Enn‘ vun dat Johr nehm Gauguin all sien Kraft tosommen un hett binnerhalv vun veer Week dat 139 x 375 cm groot Bild ''Woher kommt wi? Well sünd wier? Wohen gaht wi?'', da testamentarischen Charakter hett. Anschließend ünnernehm he en Versöök, sück mit Arsen ümtobringen. An de Folgen hett he weekenlang leeden. Sien Gesundheitszustand bleev wiederhenn slecht; merhmals weer he in de nächsten Johren dwungen, sück in’t Krankenhuus behanneln to laaten. thumb|Paul Gauguin: Le Sourire, Holtsnitt (1899) thumb|Paul Gauguin: Landschap up La Dominique (Hiva Oa) (1903) 1898 dwung hüm de Geldmangel, vörövergahnd mit dat Malen upthören un stattdessen en slecht betallt Stäe as Tekner bi dat Bauamt in Papeete antonemmen; 1899 wurr he Mitarbeiter bi de satirisch Tietschrift Les Guèpes (De Wispels); later grünn he en eegen Tietschrift Le Sourire (Dat Lächeln). Beid Publikationen hett he dorto bruukt, um tegen de Beamten vun de Kolonialverwalten un tegen Missionare, de he Heuchelee vörsmeet, to Felde to trecken. Währenddessen fung de Kunstwelt in Europa so nah un nah an, up Gauguin sien Wark upmarksom to wurrn. So kunn he 1900 mit Ambroise Vollard, en vun de inflootrieksten Kunsthannelsmann ut sie Tiet, en Verdrag afsluuten, de hüm en bescheeden, aber regelmatig Inkommen sekern de. Dormit weer de Künstler to’n eersten Mal in de Laag, vun den Ertrag vun sien Maleree to leven.
Up Hiva Oa hett Gauguin weer en Hütt erricht. Wedder weer hüm en 14-johrig Deern togliek Levensgefährtin un Modell; ok se broch hüm, nahdem se sück vun hüm trennt harr, en Kind to Welt. Gauguin hett sück ok weer för de Rechte un Interessen vun de inheimisch Bevölkerung insett un greep de kathoolsch Kark scharp an. Sien provozeerend un verletzend Verhollen broch hüm bald weer in Konflikt mit de Obrigkeit. De ständigen Utnannersetten hebbt denn letztlich to en Veroordeelen vun de Künstler wegen Verleumdung to en Haft- un en Geldstraaf, de sien finanziellen Mögelkeiten bi wieden översteeg. Gauguin weer mittlerwiel bettlägerig wurrn un hett sien Pien mit Morphin bekämpt. Bevör he wieder rechtlich vörgahn kunn, is he, 54-johrig, an 8. Mai 1903 storven. He is up Hiva Oa begraben.
Anfang as Impressionist
thumb|Paul Gauguin: De Waschfruen vun Pont-Aven (1886) Bevör he sien eegen Weg funn, hett sück Gauguin sien Maleree an Vörbiller, de sien Umgevung hüm booten de, hollen. He hett in den Stil vun den Impressionismus malt, de dormals fortschrittlichst Malwies, de ok sien Malerfrüenden un sien Lehrer Camille Pissarro verplicht weern. Sien Biller ut disse Tiet wiesen de charakteristischen Markmalen vun dissen Stil up, bispeelswies dat Verswemmen vun de Formen un de Technik, ünnerscheedlich rein Farven mit mit völ lütt Pinselstreeken dicht nebennanner to setten, so dat se den Betrachter eerst ut en gewissen Afstand as Mischfarben erschienen. Sien bevörtoogt Thema weer, as bi völ Impressionisten, de Landschap; dat eenzig Aktbild, dat Gauguin in disse Tiet malt hett, Suzanne neihnd, lett as Vörbild de vun hüm bewunnert Maler Edgar Degas erkennen.
Nee Utdrucksformen
1888, nah sien Reise in de Karibik, fung Gauguin an, en nee, eegenständig Malwies to entwickeln. De Utnannersetten mit de Künstlerfrüenden in Pont-Aven un mit de Warken vun Vincent van Gogh hebbt hüm dorbi wichtig Impulse geven. Anfang 1891 weer disse Prozess afslooten. Gauguin harr nu sien eegen Bildspraak funnen, de he, völfältig varieert, bit an dat Enn‘ vun sien Leven bibehollen hett. In de Literatur wurrd disse Stil mal as Nahimpressionismus, denn weer as Synthetismus, aber ok as Symbolismus oder Primitivismus betekent. Unafhängig vun deroordig Inoordnungen kann grundsätzlich seggt weer, dat Gauguin in sien Maleree to eenfak, oorsprünglich Gestaltungen torüchkommen wull. Vun de Rückbesinnung up de Kunst vun old Kulturen hett he sück en Verjüngung un Erneeerung vun de Maleree verspraken. 1897 schreev Gauguin, de sück sülvst geern as „Wilden“ beteken dee, an sien Früend Daniel de Monfreid: „Halten Sie sich stets die Perser vor Augen, die Kambodschaner und ein wenig die Ägypter!“
Gauguin hett sück vun dat in de Maleree siet Johrhunnerten anstreevt Ziel, en Illusion vun de Realität to schaffen, afwendt. Sien Biller sullen nich de sichtbor Wirklichkeit weergeven, sonnern Utdruck vun Geföhl und Gedanken ween (dat ist de Grundidee vun den Synthetismus un den Symbolismus; Gauguin hett sück sülvst as Synthetisten un Symbolisten betekent). He hett sien Bestreeven in en Breef an den Früend Schuffenecker van‘ 14. August 1888 düütlich makt: ''„Malen Sie nicht zu viel nach der Natur. Das Kunstwerk ist eine Abstraktion. Ziehen Sie es aus der Natur heraus, indem Sie vor ihr nachsinnen und träumen.“''
Malwies
thumb|Paul Gauguin: Tangsammlerinnen II (1889) Um de Wirkung vun sien Biller to erhöhen, greep Gauguin to dat Middel vun de Vereenfachung. Sien künstlerisch Vörgahn lett sück bispeelswies an dat Bild Tangsammlerinnen (II), entstahn 1889 in de Bretagne, good beobachten: Gauguin minneseer un vereenfak de Formen vun de Personen un de Dinge. He verwisch de Formen nich mehr, as noch in sien impressionistisch Phase, sonnern grenz se in hör ünnerscheedlich Farvlichkeit klor vun‘nanner af. Faken betont un dunkel Umrandungslien de Formen tosätzlich (Cloisonismus).
thumb|Paul Gauguin: Wie? Bist du eifersüchtig? (Aha oe feii?) (1892) Während Gauguin de Modelleeren vun de Körper dör Körperschaa stark minneseer, hett he meest kumplett up Slagschaa verzicht, um de Slootenheit vun de Kompositschoon nicht o stören. Sülvst ünner tropisch Sünn präsenteeren sück Gauguin sien Personen un Dinge dorüm ahn Schaa. Ebenso hett he sück in dat Interesse vun de Bildkompositschoon över de Regeln vun de Perspektive wegsett. De veer Tangsammlerinnen, de in dat glieknaamig Gemälde vun links ankommen, hebbt kien gemeensam Fluchtlien (de tweet Person ist o groot, de beid achtersten to lütt). An‘ rechten Bildrand is dat Been vun en Peerd to sehn, dat – perspektivisch Richtigkeit vorutsett – riesig ween moot.
He nun weer hett Gauguin Deelen vun de Umgegen vun sien Figuren mit bloßen „Mustern“ oder Ornamenten gestalt, so bispeelswies de linke bövere Eck vun dat Bild ''Wie? Du bist eifersüchtig?'' van 1892. He hett aber nie den Träe to de völlig Abstraktschoon makt; disse Bildberieken laaten immer ok Assoziationen to real Dingen (Water, Strand) to.
Adaptionen
Gauguin sien Maleree weer apen för Inflooten ut ünnerscheedlichst Richtungen – ut tietgenössisch Biller, vör allen aber ok ut de Kunst vun ünnergahnd oder exotisch Kulturen. Hen un weer övernehm he frömd Bildlösungen direkt in sein eegen Warken; as Vörlaag deen hüm in disse Fällen sien umfangriek Sammlung an Reproduktionen vun Kunstwarken un Kunstpostkorten, de he ok up sien Reisen in de Süüdsee mitnehm. So lett sück bispeelswies de Körperhaltung vun de anbedend Fruen in la Orana Maria (Gegrüßet seist Du, Maria) (1891) up Figuren in de Wandreliefs vun de Tempelanlaag vun Borobudur/Java torüchtoführen. De as upreet sitten, streng in’t Profil weddergevend Fruen in Der Markt (1892) dorgegen hebbt hör Vörbild in altägyptischen Graffmalereen.
Themen
An‘ bekanntesten is Gauguin för sien Gemälde mit Motiven vun de Süüdsee. Mit hör leuchtend Farven, de üppig Plantenwelt, de müßiggängerischen, bunt- un licht antrucken Minschen geevt se aber nich de Wirklichkeit weer, sonnern dat exotisch Paradies, dat sück de Maler tosommendröömt, aber in de Realität vergevens söcht hett. To dat Paradies hörrt de „Eva“, de meest de Tüüg vun Gauguin sien jeweilig Partnerin drocht. Ofschons faken licht bekleed oder ahn Kleedasch, wirken disse Fruengestalten nich eegentlich verführerisch. Hier speegelt sück Gauguin sien Vörstellung vun den paradiesischen Oortostand, wo Nackigkeit un Sexualität sülvstverständlich sünd. „Die Reinheit beim Anblick des Nackten und der ungezwungene Umgang der Geschlechter untereinander: Die Unkenntnis des Lasters bei den Wilden […]“ is dorto sien Kommentar in Noa Noa.
En ganz Reeg vun Biller betüügt Gauguin sien Utnannersetten mit Themen vun de Religion un de Theosophie, ünner annern De Vision nah de Predigt oder De Kamp vun Jakob mit den Engel (1888), De Geist vun de Dooden halt Waak (1892), Gottes Söhn (1896), ''Woher kommt wi? Well sünd wi? Wohen gaht wi?'' (1897). Dat weer de Tietgeist, aber ok up eenig vun sien Früenden ünner de Nabis „[…] harr dat mystisch un religiöös Gedankengoot vun de Theosophie un de esoterisch etenschap grooten Infloot.“ Up Tahiti hett he sück vergevens drum kümmert, Genaueres över de Mythen vun dat Volk in Erfohrung to bringen, denn de mündlich Överleeferung weer afreeten un en Schriftspraak geev dat dor nie. As Teken vun sien Beschäftigung mit de Legenden vun de Südsee kann man up mehreren Billern (De Geist vun de Dooden halt Waak, Gottes Söhn) en lütt dunkelhuutig, swaart kledd Wesen, dat as ‚Geist vun de Dooden‘ interpreteert wurrn kann.
Gegrüßet seist du, Maria un Gottes Söhn griept Motive vun de Bibel up, wobi Gauguin nich bang weer, dat biblisch Geschehen in en tropisch Ümgegend to versetten. Seker weer dat sien Anliggen, de vun hüm bannig stark bekämpt Amtskarks dat Bild vun en rein, unverdürben Christendom entgegen to hollen.
Keramik un Holtsnittereen
thumb|150px|Tahitisch Deern, um 1896 In‘ Winter 1886/87, de he in Paris verbrocht hett, hett Paul Gauguin – dorin anleit vun en befrüendten Keramiker – Plastiken un Potten ut Toon anfertigt. Ünner annern leet he sück dorbi vun oldamerikaanschen Koppgefäßen inspireeren, de he as Kind in Peru kennenlehrt harr. He hett sück dormit eerstmals den Kunstwarken vun anner Kulturen towendt, de hüm later so stark beinflooten sullen.
Kunstmarkt
1957 wurrn för dat Stillleven mit Appels un Blömen (1901) 104 Million (old) Francs betahlt, 1980 för De Strand vun Pouldu 2,9 Million US-Dollar. Hüüd tellt Gauguin to de an hööchsten hannelt Künstler. Den aktuellen Priesrekord hollt De Mann mit de Axt (1891), de 2006 för 45,7 Million US-Dollar en nee Eegendömer kreeg.
Nahfolger
thumb|150px|[[Paula Modersohn-Becker, Kinnerakt mit Goldfischglas (1906/1907)]]
En groot Tall vun Maler ut sien Tiet un kommend Tieden hebbt ut Gauguins Wark Impulse för hör eegen Schaffen trucken. Mit sien Afkehr vun dat Nahmaken vun de sichtbor Wirklichkeit hett he en Weg wiest, de letztlich in de Abstraktschoon führen dee, weshalb he af un to weer, tosommen mit Vincent van Gogh un Paul Cézanne, as een vun de ‚Vaders vun de Moderne‘ betekent wurrd.
De Maler vun de Künstlergrupp ‚Les Nabis‘ hebbt sück utdrücklich up Gauguin as Lehrer un bewunnert Vörbild beropen. Se hebbt vun hüm de Prinzipien vun den Synthetismus, de Flachigkeit un de dekorativ Bildwirkung övernommen. Henri Matisse un wiedere Fauvisten hebbt sück an sien Bildupbau dör Farvflächen un an sien lüchtend Farvigkeit orienteert. .
De düütsch Malerin Paula Modersohn-Becker hett während een vun hör Paris-Reisen 1906 Biller vun Paul Gauguin kennenlehrt un övernehm för eenig Tiet nich blots sien lüchtend Farvigkeit, sonnern ok tropisch anmoodend Motive in hör eegen Wark. Wenig Johren later, Gauguin sein Biller weern intüschen – vör allen dör den Sammler Karl Ernst Osthaus – in Düütschland bekannt wurrn, kreegen de düütsch Expressionisten dör hüm wichtig Impulse. De Maler vun de Brügg un vun den Blau Rieder greepen nich blots sien Formvereenfachung un subjektiv Farvigkeit up, völ vun de hebbt as Gauguin in de Kunst vun ‚primitiv‘ Kulturen nah Vörbiller för en Erneuerung vun hör eegen Maleree söcht.
Belletristik
Wiel Gauguin sein avendüerlich Leven in wiet Deelen en Romanstoff gleek, bleven belletristisch Bearbeitungen nich ut. 1919 schreev W. Somerset Maugham den Roman The Moon and Sixpence (Sülvermaand un Koppermünt) över en Börsenmakler, de sien Familie verlaaten deiht, um sück ganz de Maleree to widmen, un denn up Tahiti starven deiht. 2003 hett de peruanische Schriever Mario Vargas Llosa Das Paradies ist anderswo, en literarische Düppelbiografie över de franzöösch Sozialistin un Fruenrechtlerin Flora Tristan un hör Enkel Paul Gauguin.
Jupânești
Jupânești betekent
Andreas Holmberg
Andreas Holmberg is de Naam von
* Andreas Holmberg (* 1966), sweedschen Bischop,
Wolfgang Glaser
* Wolfgang Glaser (1924–1981), öösterriekschen Entomoloog,
Kiek ok bi: Wolfgang Gläser.
Biotit
Biotit (ok bekannt as Magnesiumiesenglimmer oder Düüsterglimmer) gellt na en Besluss vun de International Mineralogical Association (IMA) siet 1999 nich mehr as en egenstännig Mineral, man warrt nu as Mischkristall vun de Annit-Phlogopit-Mischreeg ansehn.
Biotit kristalliseert in’t monokline Kristallsystem mit de allgemeenen Formel K(Mg,Fe2+,Mn2+)3[(OH,F)2 | (Al,Fe3+,Ti3+)Si3O10] un entwickelt Kristallen mit en metallschen Perlmuttgleem, de dörschienen doot oder undörsichtig sünd.
Billen un Vörkamen
Biotit billt sik in magmaatsche un metamorphe Stenen. Wenn’t Verweddern insett, kamt dorbi verscheden Produkten tostannen as Hydrobiotit (Toonmineral Vermiculit), Kattengold un verscheden Chloriten.
Fundsteden vun Biotit sünd to’n Bispeel in Düütschland dat Rebeet üm den Laacher See, Bessnes in Frankriek, Ontario in Kanada, Evje in Norwegen un de Uluguru-Barg in Tansania.
Verwennen
Biotit is nich för den Bruuk as Bostoff egent, vun wegen dat he so goot to splitten geiht. Dordör künnt licht Lösen in em indringen, de dat Verweddern gauer maakt. Faken billt sik dordör ok Rostplacken an de Böverflach (to’n Bispeel bi Boordstenen ut Granit). Butendem is de Mischkristall ok teemlich week. Man, in de kosmeetschen Industrie warrt de Düüsterglimmer tosamen mit den Muskovit bruukt, üm Kosmetikartikels den för all Glimmermineralen tyypschen blenkern Effekt to geven.
Armenia (Olanchito)
Armenia is en Oort (Aldea) in dat Municipio Olanchito, Departamento Yoro, Honduras.
Geografie
De Oort liggt an’n Río Jagua.
De Naveröörd sünd Campo Nuevo un Bálsamo Oriental in’n Noordoosten, San Francisco in’n Westen un Maloa in’n Noordwesten.
Greencastle Township
Greencastle Township betekent
Armenia (Olanchito)
Verkehr
De Oort liggt an de Ruta Nacional 23 (RN-23), de in’n Westen na Olanchito, Jocón un Yoro föhrt un in’n Noordoosten na Sabá an de CA-13. De CA-13 wedder löppt in’n Noordwesten na Jutiapa un La Ceiba un in’n Noordoosten na Tocoa un Corocito.
An’n Río Mame is de RN-23 an de Ruta Nacional 41 anbunnen, de in’n Süden na La Unión löppt.
Andy González
Andy González is de Naam von
* Andy González (Andrew González; 1951–2020), US-amerikaanschen Bassist,
Scob
SCOB is afkört för
Scob is de Familiennaam von
Jutta von Holte
Jutta von Holte is de Naam von
* Jutta von Holte († 1251), düütsche Äbtissin,
Drnek
Drnek betekent
Drnek is de Familiennaam von
Pușcașu
Pușcașu is de Familiennaam von
Greenville Township
Greenville Township betekent
Poos
Kiek ok bi: Pos, Pose, Posen.
Semadeni
Semadeni is de Familiennaam von
Ernst Friedrich Haltermann
Ernst Friedrich Haltermann († 30. September 1826) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Haltermann is as Söhn von Johann Nicolaus Haltermann (1733–1800) boren. Georg Andreas Siegfried Haltermann weer sien Broder. He is in de Franzosentied 1811 Notar bi dat Tribunalgericht Leh worrn. As dat an’n 12. März 1813 in Leh to en Opstand gegen de Franzosen keem, is Claus Heinrich von Lütcken as Regent in Leh insett worrn. Von Lütcken is korte Tied later denn aver in de bremen-veernsche Regerung wesselt un hett Haltermann dat Leid över Leh övergeven. 1814 is he denn offiziell as Amtsassesser supernumerär Richter von dat Gericht Leh worrn. Dat is he bet to sien Dood 1826 bleven.
Haltermann is an’n 30. September 1826 doodbleven, nadem he sik mit dat Maschenfever ansteken harr.
Ludwig van Beethoven
thumb|240 px|Ludwig van Beethoven (1770–1827); Gemälde vun [[Joseph Karl Stieler, 1820]] Ludwig van Beethoven (* 16. Dezember 1770 in Bonn; † 26. März 1827 in Wien) weer een düütsche Komponist van de sogenannte Wiener Klassik. He gellt as de Komponist, de de Musik ut disse Stilepoche to de höchste Entwicklung föhrt hett.
Leben
thumb|left|Huus in [[Bonn, in dat Ludwig van Beethoven boren is]]
Familie
Beethovens Vaders Vader, de ok Ludwig van Beethoven heeten de, weer kurkölnscher Kapellmeester in Bonn. 1740 is de sien Söhn Johann boren wurrn, also den Komponist sien Vader. Johann hett as Tenor in de Bonner Hoffkapell sungen. Johann hett denn Maria Magdalena Keverich heiraat, de ut Koblenz-Ehrenbreitstein kommen de. Se weer an 19. Dezember 1746 as Dochter van een kurförstlich Lievkook boren. Ehr Ahnen stammen meest ut de Mosel-Gegend. Se weer all mol verheirat (mit knapp 16 Johr), aber hör Mann und ehr Söhn sünd gau stürben un mit 18 weer se Wittfru ahn Kind. An 12. November 1767 hett se sük denn mit Johann van Beethoven verheiraat. Dat eerste Kind ut disse Ehe, Ludwig Maria van Beethoven (* 2. April 1769) is all nah söss Dag stürben.
An 17. Dezember 1770 wurr in de Remigiuskaark in Bonn ehr darte Kind, de tweete Söhn in ehr tweete Ehe döfft un as „Ludovicus van Beethoven“ in dat Karkenbook indragen. De Geburtstag wurrd allgemeen mit den 16. Dezember 1770 annommen, dat is aber nich mit Dokumenten belegt. In disse tweete Ehe broch Maria Magdalena van Beethoven noch fief Kinner up de Welt, van de aber blots de nächste beid överleben deen un in Ludwigs Leben een Rull spölen deen. De Broers weern: Kaspar Anton Karl van Beethoven (döfft 8. April 1774) und Nikolaus Johann van Beethoven (döfft 2. Oktober 1776).
Beethovens Vader weer van de jung Wolfgang Amadeus Mozart begeistert, de all mit söss Johr as Komponist uptreden is. He harr dat Ziel, ut Ludwig ok een Wunnerkind to maken un fung an, um hüm Klaveerünnerricht to geben. Aber de Vader weer to streng mit sien Söhn un behinner hüm. He hol hüm ton’n Bispeel midden in de Nacht ut’ Bett, dormit he de Oll sein Frünnen wat vörspelen sull. In’t School weer Ludwig drüm meestens temelk möd. Mit 11 Johren muss he denn ok de School verlaaten, wiels sien Vader dat so wull.
Ok sonst weer Beethovens Leben nich liggt. Sien Vader weer Alkoholiker un sien Moder faken krank. Sien Süsters un Broers sünd meest all fröh stürben. Mit sien Vader verstunn he sük överhoopt nich, sien Moder much he aber geern lieden. Wiels sien Öllern also genoog mit sük sülvst un ehr Leben to doon harrn, is de wohrschienlich gar nich upfallen, dat Ludwig mit ruch weg fiev Johr een Middelohrentzündung kregen hett. Dat is nie richtig wechgahn, wiels dat ok nie behannelt wurrn is.
De Kollegen vun Beethovens Vader an de Hoff van Bonn hebbt aber dat Talent van Ludwig sehn un hebbt drup hennwirkt, dat de Vader de musikalsche Utbildung van sien Söhn in anner Hannen geben de. To Beethovens bekannteste Lehrmeester un Förders hörrn in de folgend Johren Christian Gottlob Neefe (Klaveer, Örgel un Kompositschoon) un Franz Anton Ries (Violine). 1782 weer dat Neefe, de as eerste Warken van Ludwig van Beethoven veröpentlicht hett – so de „Variations pour le Clavecin sur une Marche de Mr. Dressler“. In sülvig Johr wurr Beethoven Neefes Vertreder as Hoforganist. Een fast Anstellung as – bezahlter – Hoforganist hett he kregen, as he 14 Johr old weer. Mit de Graf Ferdinand Ernst von Waldstein as ok mit de Familie Breuning hett he sük inflootriek Gönner un Frünnen wurben. In de bannig goode Bonner Hofkapelle spel he Bratsche, hett sük aber ok to gliekelk Tiet in dat Klaveerspel immer mehr utbild. Ok as Komponist weer he togang, aber dat meeste hebbt se nich druckt oder is nahst in anner Kompositschonen verarbeit wurrn.
Studium
thumb|Sonate Op. 109 (Dat is nich, as man bi de Bildtitel glöben sull, de de Hammerklaveersonate) Um sien Utbildung wieter to maken, is Ludwig van Beethoven 1787 nah Wien reist. In’t Tasch harr he een Empfehlungsschrieben van de Kölner Kurförst Max Franz, jüngster Broer van Kaiser Joseph II. Beethoven wull bi Wolfgang Amadeus Mozart studeeren, wiels Wien domols dat musikalsche Zentrum van Europa weer. Aber, ut dat Studium is nichts wurrn. Mozart harr kein Tiet, he harr anner Sörgen un weer ok dör de Arbeit an Don Giovanni annerwietig beschäftigt. Dorto keem, dat Beethoven nah twee Week all weer torüch fohren de, wiels sien Moder düchtig krank weer. He weer man neredgrad torüch, dor is sein Moder denn ok dood bleben.
Fritz Freund
Fritz Freund is de Naam von
* Fritz Freund (1859–1936), düütschen Maler,
Kiek ok bi: Friedrich Freund.
Ludwig van Beethoven
Studium
In dat Johr 1789 is he een Studium an de Universität Bonn anfungen un keem gau in Kontakt mit de Ideen van de Franzöösch Revolutschoon. Eulogius Schneider hett dor völ mit to bidragen. Van Beethovens Begeisterung för de revolutschonäre Ideen keem’n ok in sien Warken to’n Vörschien. „Wohl tun wo man kann“, schreev he 1793, „Freiheit über alles lieben; Wahrheit nie, auch sogar am Throne nicht verschweigen.“
As he 22 Johr old weer, hett he sein tweete Studienreis nah Wien henn ünnernommen und he is denn ok nich weer nah Bonn torüch gahn. Sien Vader weer storben und dat Kurförstendom harr ok een Enn’n, as 1794 de franzöösch Invasion keem un so weer ok sien amtlich Stellung dor henn. Mozart leev ok all nich mehr, aber Joseph Haydn un Antonio Salieri hebbt hüm as Kompositschoonsschöler upnommen, tosommen mit Johann Schenk un Johann Georg Albrechtsberger. Talent un Empfehlungen hebbt hüm denn Totreh to de eerste Hüüs van de Wien verschafft. Baron van Swieten un de Förstin Lichnowski wurrn sein besünners Gönner.
Karriere as Pianist
As een fertigen Könstler is he 1795 eerstmals för de Öpenlichkeet uptreden: as Virtuose mit sien Vördrag van sien eerst Klaveerkonzert, as Komponist mit de Utgaav van sien eerste dree Trios (Op. 1) un de dree Haydn widmet Klaveersonaten. Sien Kammermusik wurr as vollkommen neeoortig betekend un he wuur as Meester van de Improvisatschoon bekannt. Dor givt dat een Vertellens, dat he bi een Konzert faststellt hett, dat sein Flögel een Halftoon to deep stimmt wesen hett. De Tiet reck nich mehr, um dat Instrument nieg to stimmen un so hett he denn sien C-Dur-Konzert (Eerst Klaveerkonzert op. 15) körterhand in Cis-Dur spelt.
Dat Upsehen, wat sien können jetzt all verursachen dee, wurr noch mehr dör een Kunstreis nah Prag, Dresden un Berlin in dat Johr 1796. Man hett versöcht hüm dor to hollen, aber wiels he sük in Wien all een sekeren Stellung erwurben harr un ok genog Inkommen, is he in Wien blebe und dat sien Leben lang. Later henn kunn he aber ok nich mehr verreisen, wiels he immer schlechter hören kunn. Da weer een harten Slag. He kunn nu immer weniger musizeeren, hett aber dorför völ mehr gestalterisch wirkt (Kompositschonen).
Körperlich Lieden
thumb|Ludwig van Beethoven-Büste in de Regensborger [[Walhalla (Denkmal)|Walhalla]]
Ludwig van Beethovens körperlich Liedenshistorie sörgt hüdtodag noch dorvör, dat sük de Wetenschoplers dormit befaten doht.
Anfang Dezember 2005 hatt dat US-amerikaansch Argonne National Laboratory in Chicago faststellt, dat Ludwig van Beethoven all bevör he 20 Johr old weer all een bannig slimmen Bleevergiftung harr (dorto harrn see een Knook van de Schädel mit Röntenstrahlen ünnersöcht.
Of de Verlust van dat Hörvermögen ok dorup torüchtoföhren is, weet se aber nich. Mit 30 Jahr wurr sien Gehör immer slechter un 1819 kunn he gar nich mehr hören, so dat he ok kein Konzerte mehr geben oder dirigeeren kunn. Ünnerhollen kunn man sük blots mit „Konversatschoonsheften“, wat man nich eenfach weer. Dorto keem dat he ok noch Ohrensuusen (Tinitus) dorto kreeg.
Sien Liebesleben
So hett he ok deren Cousine, de bannig jung Gräfin Julie Guicciardi, kennen lehrt, nich dumm, good utsehend un hett sük in hör verliebt. Aber dat Deern we woll een beeten vertrucken, Kerls kunn se genog hemm, und at ok noch een Könstler hör de Hoff maken de, funn se ganz mui. Se weer aber mehr mit Ehr gedeent, as dat se hüm lieden much. Se hett sük nahst een jünger Kerl söcht, un wull angeblich van Beethoven nichts wusst hemm. För Beethoven weer dat woll de Hölle und ok ut disse Grund hett he ganz vertwiewelt „Das Heiligenstädter Testament“ schreben (de anner Grund weer, dat he immer weniger hören kunn).
Ok de Brunswick-Deerns kunn he nich heiraaten. Josephine is an een Kerl quasi zwangsverheiraat wurrn und kreeg veer Kinner. De Ünnericht hett se bi Beethoven aber liekers wieder kregen. Hör Mann, Joseph Graf Deym, is 1803 stürben, aber nu harr Josephine, de ja adlig weer, Bedenken, een Börgerlichen to heiraaten. Ennen van’t Led weer, se hebbt nich heiraat. 1810 hett se denn den estnischen Baron Stackelberg heiraat. Van dor ut gung dat mit hör bargaf.
Ok mit Therese klapp dat nich. Nahdem se sük all naher kommen weern, drop Therese Johann Heinrich Pestalozzi in de Swiez un funn hör Bestimmen in de Grünnen van Kinnerheimen in Ungarn. Se hett nie heiraat.
Den beröhmten Breef Beethovens „An die unsterbliche Geliebte“ schreev he 1812. Of de nu aber för Therese oder anners well weer, weet man bit vandag (2005) nich. Eenigen meenen, dat dat ok Antonie Brentano oder Gräfin Anne-Marie Erdődy (1779–1837) wesen kunnen, in de ehr Huus in Jedlesee he 1815 wahnt hett.
De restlich Lebensjohr
In de eerste Dekade van dat 19. Johrhunnert wurr Beethoven – he leev ja nu in dat niege Kaiserriek Österriek – to een van de beröhmteste Musikers in Europa (blots Gioacchino Rossini weer mit sein Opern noch populärer, wat Beethoben nich gefallen de). Sein van de revolutschonäre Geist erfüllt Sinfonien wurrn bi Orchesterkonzerte meest immer spelt.
Drmota
Drmota is de Familiennaam von
Ludwig van Beethoven
De restlich Lebensjohr
An 8. Dezember 1813 wurr de 7. Sinfonie mit överwältigen Erfolg to’n eersten Mal upföhrt. 30 Johr later hett Richard Wagner se as „Apotheose des Tanzes“ lobt.
To de Tiet van de Wiener Kongress hett Beethoven markt, dat disse Tosommenkunft van de Herrschers ut Europa blots to noch mehr Ünnerdrücken führen sull. der Herrscher Europas nur zu weiteren Unterdrückungen führen sollte. Beethoven much mehr de de humanitischen un geistigen Werte van de Minschen. In sien Jöögd weer he van Schiller begeistert, later henn funn he Goethe beter, mit de he sük ok schreben un sük in Juli 1812 in Teplitz dropen hett. He hett ok een paar Warken van Goethe vertoont, to’n Bispeel de Schauspelmusik to Egmont.
As 1815 een van sien Broers storben weer, hett he de sien Söhn Karl upnommen. Aber de beid kunnen nich mitnanner. Beethoven harr hooge un moralisch övertrucken Vörstellungen van’t Leben und weer dorto ok ja noch düchtig upbrusend. Dormit hett he Karl so ünner Druck sett, dat de sük üm’t Leben maken wull. Dat is woll scheitert, weer aber ok nich good för Beethoven, wiels to de Tiet Selbstmord noch een strafbar Delikt weer.
Trotz (oder villicht jüst wegen) disse immense privaten Schwierigkeeten komponeer Beethoven in disse Tiet een van sein wichtigst Warken överhoopt, de Missa Solemnis (1822), de so grootoortig und mui weer, dat man van dat deslolat Umfeld, in de se entstahn is, nichts ahnen kunn.
Dat Enn’n
Beethoven is 1827 in Wien doodbleben. He starv an chronisch Bleevergiftung. thumb|150 px|Beethoven-Denkmal in Bonn
Ruch weg Twintigdusend Minschen nemmen an de Beerdigung deel. Soldaten mussen för Ördnung sörgen. EenObelisk mit sien Naam weer up sien eerst Graft up de Währinger Karkhoff, de nu aber nich mehr so heet (hüdtodag: Währinger Schubert-Park). In de tweete Hälft van dat 19. Johrhunnert is he exhumeert wurrn (Anton Bruckner weer dormit bi), um up de Wiener Zentralkarkhoff sien endgültig Platz to finnen.
Een Bronzestatue (van Hähnel modelliert, van Burgschmied goten) wurr hüm 1845 in sien Vaderstadt, een annern (van Zumbusch) 1880 in Wien erricht.
Beethoven harr verfögt, dat nah sien Dood de Liek obduzeert wurrn sull, dormit de Dokters faststellen kunnen, worüm he so froh doov wurrn werr. De Schädel is bi de eerste Autopsie in mehr Deelen spalten.
Bedüden
Beethoven gelt vandag as de Vollender van de Wiener Klassik. Besünners in de för disse Epoche grundlegend Form van de Sinfonie, de Klaveersonate un de Striekquartett hett he Warken schaffen, deren Musikgeschichtlich Infloot man gar nich hoch genog inschätzen kann.
In de eerste Periode van sien Schaffen sloot he sük noch bannig eng an Haydn un Mozart an, bit he sien ganz eegen Stil funnen harr. Wat hüm nu van disse Vorgängers uttekend un ünnerscheeden deiht is, dat Wietermaken van de bitherig Forms to gröttere Forms. Dat Menuett wurr so to een Scherzo un dat Finale weer faken gewaltiger as de Eerste Satz.
Eerste Epoche
De fung mit de Utgaav van de eerste dree Klaveertrios Op. 1 (1795) an un ennd etwa 1800-1802.
De 1. Sinfonie hörrt dorto. As he 29 Johr old weer, fung he dormit an un een Johr later harr he de fertig. Se is mit grooten Erfolg an 2. April 1800 eerstmals upföhrt wurrn. Bahnbrekend in disse Tiet weern de Klaveerkompositschonen, sowohl in de Form van dat Konzert as ok van de Sonate un Variation, nich blots in de Technik sondern ok in de Toschneh van de Satzen un van dat Ganze.
Tweete Schaffensperiode
Se fung etwa in de Johren 1800–1802 an un düür bit 1814. Hierher hörrt vor allen de Sinfonien.
Eroica un Fidelio
1805 is Beethovens eenzig Oper, Fidelio, uropföhrt wurrn. Se is ok een paar Mal överarbeit wurrn un het ursprünglich „Leonore“. In de darte un endgültig Faaten (mit de E-Dur-Ouvertüre) keem se 1814 up de Böhne. Beethoven hett mit ehr kien niege Weeg van een dramatisch Gestalten betreden. De besünners Stellung hett se dör he riek und deep, minschlich interessant un anröhrend Stoff un dör de Qualität van de Musik.
Sinfonien Nr. 5 c-Moll, Nr. 6 F-Dur und Nr. 7 A-Dur
Sien 5. Sinfonie wurr in vergangen Tiet ok „Schicksalssinfonie“ nömmt; se entstunn, as hüm dat nich good gung (över de veer beröhmt Anfangstöne sall Beethoven seggt hemm’: „So pocht das Schicksal an die Pforte“, dat hebbt se aber woll in de Loop van de Johren dorto dicht. An 22. Dezember 1808 wurr se tosommen mit de 6. Sinfonie (de sog. Pastorale), de veerte Klaveerkonzert un Deelen van de C-Dur Messe eerstmalig upföhrt.
Letzte Schaffensperiode
In de Johren 1814–1818 hett he övergangswies mal nicht völ makt. In disse kört Tiet sünd blots ganz enkeld gröttere Kompositschonen t. B. de Sonate in A (1815), de „Liederkreis“ u. a., hervörtreden. Krankhet un düchtig Leed to Huus hebbt sien Phanatsie inschränkt. Dornah is he verännert weer „upstahn“. Sien Kompositschonen weern nu anners – de Utdruck weer noch starker, Inhalt un Förm dorgegen nich mehr so vollendet as sonst, de Subjektivität tred wat starker in Vördergrund. De Hööftwarken van disse darte Epoche sünd de „Missa solemnis“ (1818–22), de Beethoven sülvst för sien meest vollendet Wark hollen de, un de neunte Sinfonie in d-Moll (1823–24). To disse Tiet gehören aber ok noch: de Ouvertüre „Zur Weihe des Hauses“, Op. 124 (1822), de Klaveersonaten Op. 106 in B-Dur (1818), Op. 109 in E-Dur, Op. 110 in As-Dur (1821) un Op. 111 in c-Moll (1822), de Diabelli-Variatschonen, een paar lüttker Stücke för Klaveer un Gesang un noch de letzten grooten Striekquartette Op. 127 in Es -Dur (1824), Op. 130 in B-Dur un Op. 132 in a-Moll (1825), Op. 131 in cis-Moll un Op. 135 in F-Dur (1826). De Striekquartette, de later entstahn sünd goht up sien Beschäftigen mit de Kompositschonstechniken van Johann Sebastian Bach torüch, besünners sien Fugentechniken. Disse Stücke wiesen aber liekers nich in de Vergangenheet sondern wiet in de Tokunft. Speziell sien op.133 („Große Fuge“) weer für sien Tiet hochmodern, dorüm hett dat in de 19. Johrhunnert ok bold nümms verstahn.
9. Sinfonie
1824 hett Beethoven de 9. Sinfonie to’n Enn’ brocht. De letzte Satz mit de Chorfinale to Schillers Ode „An die Freude“, in de Beethoven een Volksweise verarbeit hett, hett ditt Wark bannig populär makt. De Musik drückt dat Ringen van een Minschenhart ut, dat sük ut Mühen un Leeden nah de Dag nah blanke Freud sehn’n deiht, de he aber in vull Klorheet un Reinheet nich kriggt. De eerste dree Satzen mit ehr grandiose Architektur, Instrumenteeren und Themenverarbeiten is wegwiesensd wurrn för de Sinfoniker van de Romantik bit henn to Gustav Mahler. De Eerstopföhrung van de 9. Sinfonie is tosommen mit Deelen va de „Missa Solemnis“ an 7. Mai 1824 ween. Beethoven wull, wiels he de Opgöhrung nich mehr sülst leeden kunn, de Dirigent unterstöten, indem he hüm de Tempi vörgeben wull. Se harrn allerdings dat Orchester anwiest, nich up Beethobven to achten.
Sinfonie Nr. 10
Beethoven hett bit kört för sein Dood an de 10. Sinfonie arbeit, hett de aber nich mehr to’Än Enn’ kregen. Dat givt völ Skizzen un Notizen van hüm över den eersten Satz. Barry Cooper hett disse Skizzen to een eersten Satz utarbeit. De Tonart is Es-Dur un dat Wark is ok all een paar Mal inspeelt wurrn. Ok to een darten Satz, een mit „Presto“ betitelt kraftvull Scherzo, givt dat Skizzen ut dat Johr 1825.
Orchesterwarken
9 Sinfonien:
5 Klaveerkonzerte:
Anner Konzerte:
Ouverturen:
Vokalwarken
Oratorium:
2 Messen:
Kantaten, t. B. „Meeresstille und glückliche Fahrt“
Böhnenmusiken:
Klaveerwarken
Variationen över frömd un eegen Themen:
Klaveerstücke:
Völ Leeder- un Volksleed-Bearbeitungen
Klaveerquartette: 3 Klavierquartette WoO 36 (1785)
Klaveertrios:
Triosatz Hess 48 Es-Dur (circa 1790–1792) (Allegretto)
Trio WoO 38 Es-Dur (1791) (Allegro moderato – Scherzo: Allegro ma non troppo – Rondo: Allegro)
Trio Op. 11 B-Dur „Gassenhauer“ (1798) för Klaveer, Violine/Klarinette un Violoncello, de Gräfin Maria Wilhelmine von Thun widmet (Allegro con brio – Adagio – Thema: „Pria ch'io l'impegno" /Allegretto/Allegro)
2 Trios op. 70 (1808), de Gräfin Marie von Erdödy widmet
Trio Op. 97 B-Dur (1811), dem Erzherzog Rudolph von Österreich widmet (Allegro moderato – Scherzo: Allegro – Andante cantabile – Allegro moderato, Presto)
Trio Op. 121a g-Moll/G-Dur (komp. 1803?/rev. 1816) – Variationen över Wenzel Müllers Leed „Ich bin der Schneider Kakadu"
Variationenzyklus över een eegen Thema Op.44 Es-Dur (1800), (Andante)
Wilhelm von Holte
Wilhelm von Holte is de Naam von
Ludwig van Beethoven
Klaveerwarken
Triosatz WoO 39 B-Dur (1812), Maximiliane Brentano widmet (Allegretto)
Bearbeitungen van Beethovens Hand:
Wilhelm von Holte
* Wilhelm von Holte († 1241), düütschen Geistlichen,
Ludwig van Beethoven
Sonaten för Klaveer un Violine
3 Sonaten Op. 12 (1797/1798), Antonio Salieri widmet
Sonate Op. 23 a-Moll (1800/1801), den Grafen Moritz von Fries widmet (Presto – Andante scherzoso, piu Allegretto – Allegro molto)
Sonate Op. 24 F-Dur) (1800/1801) „Frühlingssonate“, den Grafen Moritz von Fries widmet (Allegro – Adagio molto espressivo – Scherzo: Allegro molto – Rondo: Allegro ma non troppo)
Sonate Op. 47 A-Dur (1803), Rodolphe Kreutzer widmet (Adagio sostenuto – Andante con variazioni – Presto)
Sonate op. 96 G-Dur (1812), den Erzherzog Rudolph von Österreich widmet (Allegro moderato – Adagio espressivo – Scherzo: Allegro – Poco Allegretto)
Sonaten un Variationen för Klaveer un Violoncello
2 Sonaten Op. 5 (1796), de König Friedrich Wilhelm II. van Preußen widmet
Sonate A-Dur, Op. 69 (1808), den Baron Ignaz von Gleichenstein widmet (Allegro, ma non tanto – Scherzo:Allegro molto – Adagio cantabile, Allegro vivace)
2 Sonaten Op. 102 (1815), de Gräfin Marie v. Erdödy widmet
Variatschonen för Klaveer un Violoncello
Sonate för Höörn/Violoncello un Klaveer, Op. 17 (1799) (Allegro moderato – Poco adagio, quasi andante – Rondo: Allegro moderato)
Mehr Kammermusik för Striekers (un Klaveer)