cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opel
Geschichte
In 2010 hett Opel anmeldt, dat se binnen de nakamen 5 Johr 11 € billjoon un 1 € billjoon vun dat sülven för't Utwickeln vun Inovatschonen un bruukbor-Sekermotoren un Överdregen inbett warrt.
In de Maart 2017 hett de PSA-Grupp vun Opel, sien Engelsch Twillingssüster Mark Vauxhall un ehr Europeesch automaatsche Utlösen vun General Motors för US$ 2,2 $ billjoon utgeven. Togriep betellt General Motors de PSA $3,2 $ för tokamen Europeesch Pension- Verlösen un wiedermaken vun US$ 9,8 billjoon Weerten för vörhannen Utlösen. Mehr is GM anstoort för't betellen vun 400 miljonen US$ an't Elk Johr för 15 Johren, wenn Du de vörhannen Grootbritannien un Düütschland pensionen-Planen fonderen wullt.
Opel wöör op 16. Januar 2021 na de Tosamenföhren vun sien Överdreegbedrief Peugeot mit Italieensch-Amerikaansch Grupp Fiat Chrysler Automobiles Grupp verköfft.
Rutherford County (Tennessee)
Rutherford County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Tennessee. He hett 262.604 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.603 km². De Sitt vun de Verwalten is in Murfreesboro.
Mount Bruce
Mount Bruce betekent
Rutherford County (Tennessee)
Historie
De Kreis is an’n 25. Oktober 1803 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 182.023 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 101.245 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 19.938 US-Dollar. 89.871 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 25.206 Minschen maakt. 8,68 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Carl Göbel
Carl Göbel oder Carl Goebel is de Naam von
Rutherford County (Tennessee)
Demografie
5,88 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,63 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Carl Göbel
* Carl Goebel (1824–1899), öösterriekschen Maler,
Rutherford County (Tennessee)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 85,73 % vun de Minschen Witte, 9,51 % Swarte, 1,90 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,29 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,32 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,20 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,78 % vun de Lüüd ansehn.
Carl Göbel
Kiek ok bi: Karl Göbel.
Wilks
Wilks is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Wilkes, Vilks.
Pinta
De Pinta weer en Karavell, harr dree Masten un kunn üm un bi 60 Tünnen dragen. De Läng warrt op üm un bi 21 Meters un de Breed op söven Meters taxeert. Se harr en Mannschop vun 26 Mann. Ehr Kaptein weer Martín Alonso Pinzón.
Tapajós
Tapajós betekent
Tapajós is de Familiennaam von
Keith A. McMillan
Keith Alfonso McMillan (* 21. März 1930 in Jamaika; † 9. April 1988 in Belize-Stadt) weer von 1980 bet 1988 de anglikaansche Bischop von Belize.
McMillan is 1930 in Jamaika boren un weer op dat St. Peter’s Theological College. He is 1957 as Diaken wieht worrn un 1958 as Preester. McMillan weer in verscheden Gemenen in Jamaika Preester un weer ok Diözesan- un Synodaalsekretär von de Kark von Jamaika un Vörsitter von dat Anglican Council of North America and Caribbean.
He is an’n 24. Februar 1980 Bischop von Brietsch-Honduras worrn, nadem sien Vörgänger Eldon Sylvester in’n Dezember 1978 bi en Autounfall doodbleven is. McMillan is bet to’n 9. April 1988 Bischop bleven as he na korte Krankheit doodbleven is. Siene Truurfier weer an’n 14. April in de St. Andrew’s Parish Church in Jamaika. Sien Nafolger as Bischop von Belize weer Desmond Milton Smith.
McMillan hett 1960 siene Fro Cynthia Veronica Burgess (1935–2011) freet. De beiden harrn veer Kinner, dree Deerns un een Jung.
Patrick Jarrett
Patrick Jarrett is de Naam von
* Patrick Jarrett (* 1972), jamaikaanschen Sprinter,
Joswig
Joswig is de Familiennaam von
Thyborøn
Thyborøn is en Oort in de Amtskommun Ringkjøbing in Däänmark. De Oort hett 2.529 Inwahners un is de Seet vun de Kommun Thyborøn-Harboøre, de aver vun 2007 an to de Kommun Lemvig hören schall. Thyborøn liggt an’n Thyborøn-Kanal, de Nissum Bredning, wat en Deel vun’n Limfjord is, mit de Noordsee verbinnt un Jütland vun dat noordjüütsche Eiland trennt. Fröher geev dat dissen Kanal noch nich un de Limfjord weer nich mit de Noordsee verbunnen. Eerst bi ene Stormfloot an’n 3. Februar 1825 is de Landeng dörbraken.
De Oort leevt vun Fischeree un Tourismus. In’n Tweten Weltkrieg weer de Oort Deel vun’n Atlantikwall. En poor Bunkers ut disse Tiet, de op de Dünen bi’n Strand staht, sünd dorvun noch Teken. En Deel vun de Bunkers is as Museum utboot.
Annere Attrakschonen sünd dat Aquarium Jyllands Akvariet, dat Fiskeri og Redningsmuseet (Fischeree- un Rettungsmuseum), un dat Sneglehuset, en Huus, dat kumplett mit Sniggen- un Musselschellen dekoreert is.
Angelo Trevisan
Angelo Trevisan is de Naam von
* Angelo Trevisan († vör 1508), veneziaanschen Diplomaat,
Rabun County
Historie
De Kreis is 1819 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 15.050 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 6.927 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 20.608 US-Dollar. 8.046 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.882 Minschen maakt. 10,96 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Lüder Arenhold (Amtmann)
Arenhold is 1807 as Söhn von’n Hoffraad Adolf Johann Gustav Arenhold (1768–10. November 1854) in Hannover boren. De Verwaltungsbeamte Adolf Arenhold weer sien Broder. Na de Schooltied in Holsminn hett he sik an’n 24. Oktober 1826 an de Universität Göttingen inschreven un dor Juristeree studeert. An’n 4. November 1828 hett he sik noch en tweet Maal in Göttingen inschreven. In siene Tied in Göttingen weer he Maat von dat Corps Hannovera Göttingen. Na dat Studium is he in’n hannöverschen Verwaltungsdeenst gahn un is 1832 Amtsauditer bi dat Amt Blumenau worrn.
1836 keem he as Amtsassesser in dat Amt Neehuus, 1845 in dat Amt Hardegsen un 1850 in dat Amt Ilten. 1852 is he Amtmann von dat Amt Soltau worrn. Twee Johr later is he op en Reis in München doodbleven.
Rabun County
Demografie
7,21 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 4,10 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 94,88 % vun de Minschen Witte, 0,79 % Swarte, 0,38 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,43 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,63 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,86 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,54 % vun de Lüüd ansehn.
Bülter See
De Bülter See is en Hoogmoorsee, de so wat twee Kilometer in’n Noordoosten von Heerst in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen, liggt.
Dat is en dystrophen See in en Moorrebeed, dat siet 1982 ünner Naturschuul steiht (Bülter See un Randmooren). De See is kumplett von Hoogmoor ümgeven.
De Övers sünd siede Rebeden, de halv verlannt sünd, blots in’n Noorden un Oosten gifft dat en Steilöver, dat bet 1,5 Meter hoog ween kann. De Rohr hett ehren Born en Stück in’n Noordoosten von’n Bülter See. In’n Westen löppt dat Water ut dat Moor över den Stinster Beek na de Luun af.
Publius Papinius Statius
duum|Publius Papinius Statius, na en latere Utgave vun Dante siene Göttliche Kummedie Publius Papinius Statius (* 40 in Neapel ; † um 96) weer en röömschen Schriever in Latiensche Spraak. Sien bekannt Wark is de Thebais, en Epos over den Krieg vun de Seven gegen Theben. Ok Gedichte hett he schreven, to allerhand Gelegenheiten, as de Silviae. Dor kann een en Indruck vun kriegen, wie dat in den Krink vun de Literatur to siene Tied togung, un wie dat utsehn hett an’n Hoff vun den röömschen Kaiser Domitian. To siene Tied hefft ok de Epikers Valerius Flaccus un Silius Italicus leevt un schreven, dorto de Satirikers Juvenal un Martial un de Rhetorikperfessor Quintilian.
Hüdigendags gifft dat man wenig Lüde, de em noch kennen doot, man johrhunnertelang weer Statius een vun de bekannsten Dichterslüde ut de latiensche Antike un is unbannig veel lesen wurrn. Bloß Vergil hett dormols mehr tellt, as he. Datt he as Figur in Dante Alighieri siene Göttliche Kummedie uptreden deit, wiest, wat he gollen hett.
Tina Bachmann (Biathletin)
rechts|duum|Tina Bachmann Tina Bachmann (* 15. Juli 1986 in Schmiedeberg) is en ehmalge düütsch Biathletin.
Loopbahn
Eersten Spood harr Bachmann all in de Jöögd un bi de Junioren. 2004 kunn se all in den C-Kader vun dat düütsch Natschonalteam uprücken. 2007 stunn se denn all in den B-Kader.
miniatur|links|hochkant|Bachmann bi den IBU-Cup 2009 in Ridnaun Noch wiels de Saison 2006/07 steeg Bachmann in den Biathlon-Europacup up. Hör eerst Rennen hett se in Nove Mesto bestreeden, wo se up den 8. Platz keem. Ok in de wiedere Rennen keem se meest immer ünner de best Teihn un an’ Enn’ keem se ok up Platz Teihn in de Gesamtafreeken. Bi de düütsch Meesterschap keem se in’t Eenzel up den sössten Platz. De Saison 2007/08 fung mit en darten Platz in’ Sprint vun Geilo bannig goot an, mit de Staffel wurr se in Osrblie Tweet. Bi den Hööchpunkt vun de Saison, de Europameesterschap in Nove Mesto, keem se in de Eenzelrennen nich so goot torecht, de Staffel mit Bachmann, Ute Niziak, Juliane Döll un Jenny Adler wunn aber de Sülvermedaille. De eerste Sieg in’ Europacup gelung hör an’ 12. März 2008 in dat Sprintrennen in Valromey-Retord. 2009 nehm Tina Bachmann weer an de Biathlon-Europameesterschapen dee. Nah twee veert Platzen in’ Sprint un in de Verfolgung wunn se in de Staffel gemeensam mit Carolin Hennecke, Anne Preußler un Juliane Döll as Startlöperin de Bronzemedaille. Wegen hör goot Leistungen wurr se för dat vörletzte Weltcup-Weekenenn’ vun de Saison in Trondheim nomineert, wo se glieks in dat eerste Sprintrennen in de Punkteränge (23. Platz) loopen kunn. In hör dart Weltcuprennen gelung hör denn, ebenfalls in’ Sprint, in dat russischen Chanty-Mansijsk hör eerst Weltcupsieg.
Bi de Sömmerbiathlon-Weltmeesterschapen 2009 in Oberhof wunn Tina Bachmann gemeensam mit Magdalena Neuner, Christoph Stephan un Michael Rösch den Weltmeester-Titel in de Mixed-Staffel. In de Saison 2009/2010 keem Bachmann negen Mal ünner de best 15 in' Weltcup un hett sück as Ersatzlöperin för de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver qualifizeert. Se hett de Saison up Rang 24 vun den Gesamtweltcup afslooten. In' IBU-Cup Rollerski in Nove Mesto hett sück Tina Bachmann den tweeten Platz in' Sprint un den Sieg in de Verfolgung halt. Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 2011 in Chanty-Mansijsk wunn se unverwacht Sülver in' Eenzel över 15 Kilometer achter de sweedsch Siegerin Helena Ekholm. Dat weer de eerste Insatz vun Bachmann bi en Weltmeesterschap. Dorvör weer se all in de Saison 2010/11 dreemal ünner de Top-Ten loopen un hörr düersam to dat düütsch Weltcupteam. 2011 wurr Bachmann bi de Weltmeesterschapen in Chanty Mansijsk in de Staffel gemeensam mit Andrea Henkel, Miriam Gössner un Magdalena Neuner Weltmeesterin. Ok in dat folgen Johr wunn Bachmann mit de Staffel in der sülvig Tosommensetten in Ruhpolding de Goldmedaille un wies dorbi en goot Leistung. In den dorup folgen Massenstart hett se knapp dat Podest verfehlt un keem mit twee Scheetfehler up den veerten Platz.
In de Saison 2012/2013 keem se blots een Mal ünner de Top-20. En dart Platz mit de Staffel in Oberhof weer de best Platzeeren in de Saison. Anfang 2013 hemm hör de Trainer bi den Weltcup in Ruhpolding wegen swaak Leistungen nah Huus schickt. Nah mäßig Platzeeren bi de Düütsch Meesterschapen 2013 wurr to Anfang vun de Saison 2013/2014 weder im Weltcup noch in' IBU-Cup insett. In' Dezember 2013 wunn se bi de Uptaktveranstalten to'n Alpencup in Antholz beid Sprintrennen in de Fruenklass. En wiedere Sieg gelung hör noch in' Januar 2014 in en Sprint in Notschrei, bevör se sück vun dissen swaak besett Wettbewarfen torüch truck.
An' 8. Mai 2014 hett Tina Bachmann in en Stellungnahme de Grünnen för de swaak Leistungen in' Weltcup un de längere Uttiet vun den aktiven Leistungssport nömmt. Nch Burnout-Syndrom un Problemen mit de Schilddrüüs hett se sück in Ruhpolding up de Saison 2014/15 vörbereit. In' Dezember 2014 wunn se in Obertilliach en Eenzel in' IBU-Cup. Beständigkeit kreeg se aber ok nich henn, een Dag later keem se in en Sprintrennen nich ünner de best fievtig Löper. Wegen hör goot Leistungen in' IBU-Cup wurr se aber för den Weltcup in Oberhof nomineert. 2015 kunn se bi de Europameesterschapen in Otepää in’ Sprint den 4. Platz beleggen.
An 15. Dezember 2016 hett se hör sofortigen Rückträe vun den aktiven Sport verkünnd.
Antonio Pesenti
Antonio Pesenti (* 17. Mai 1908 in Zogno; † 10. Juni 1968 in Bergamo) weer en italieensch Radrennfohrer.
He weer Profi-Rennfohrer van 1929 bit 1939. Sien gröttste Spood weer 1932 de Gewinn vun de Gesamtwertung vun den Giro d’Italia. Up de söbente Deelstreck vun Lanciano nah Foggia kunn he dat Rosa Trikot vun den Düütschen Hermann Buse erobern un bit to dat Enn’n vun den Giro verteidigen un wunn vör Jef Demuysere, Remo Bertoni, Learco Guerra, Kurt Stöpel, Michele Mara, Alfredo Binda un annern. Nahdem he in dat sülvig Johr noch den veerten Platz bi de Tour de France recken dee, kunn he aber in de Folgejohren kien groot Erfolge mehr verteeken.
Antonio Pesenti weer de Vader vun den Radrennfohrer Guglielmo Pesenti.
McClurg
McClurg is de Familiennaam von
Donald Edward Machholz
Donald Edward Machholz (* 7. Oktober 1952 in Portsmouth, Virginia; † 9. August 2022 in Arizona ) weer en US-amerikaansch Amateurastronom.
Er hörr dormit to de spoodrieksten „Kometenjägern“.
William Bradfield (16 Opdecken), folgt vun Antonín Mrkos (11 Opdecken) hemm bitlang mehr Kometen opdeckt.
In’n August 2004 hett he den nich-perioodschen „Kometen Machholz“ mit de offiziellen Beteeken C/2004 Q2 opdeckt, de in’n Winter/Fröhjohr 2004/2005 an‘n nördlichen Steernhimmel mit den Feldsteeker – tietwies sogor mit bloot Oog – to sehn weer. För disse Opdecken kreeg he in’n Juni 2005 den Edgar Wilson Award tospraaken.
Machholz wurr ok bekannt as Förderer vun de Idee, Messier-Marathons to veranstalten. Dorbi söcht man all 110 nevlige Objekte in een Nacht up, de de franzöösch Astronom Charles Messier in sien Katalog tosommenfaat hett. Machholz schreev dorto dat Book The Observing Guide to the Messier-Marathon; A Handbook and Atlas.
Machholz weer verheiraadt un harr twee Kinner. He is an de Folgen vun COVID-19 storven.
Karl Göbel
* Karl von Goebel (1855–1932), düütschen Botaniker,
Kiek ok bi: Carl Göbel.
Sabino
Sabino betekent
Sabino is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Sabinus.
Kishida
Kishida betekent
Kishida is de Familiennaam von
Zellwand
En Zellwand is en Hüll um de Zellen vun Planten, Bakterien, Swämme, Algen un allerhand Archaeendeerter umto. Se is tohopensett ut Polymere. Deerter un Protozoen hefft keen Zellwänn. De Zellwand liggt buten vun de Zellmembran, de um dat Binnerste vun de Zellen umto sitten deit. De Zellwand gifft Stebigkeit un Schuul un warrt ok as Filter for de Zellen bruukt. En vun de sunnerlichen Upgaven vun de Zellwand is, datt se as „Druckfatt“ bruukt warrt: se sorgt dor for, datt de Zellen nich platzen deit, wenn bi de Osmose Water rinkamen deit.
Wat de Zellwand ehre Upgaven sünd
Bi allerhand verscheden Organismen hefft de Zellwänn den lieken Sinn. Se geevt de Zellen sture Stebigkeit un schuult se dor gegen Druck un Stoot mit. Bi Veelzellers maakt se mööglich, en Form up to boen un de to beholen (Morphogenese). De Zellwand kann ok grote, unner Umstänn giftige, Moleküle dor vun afholen, in de Zellen intodringen. Bi de Osmose hölpt se dor mit to, datt dat Milieu stabil blifft un nich to veel Water upnahmen warrt. Se kann ok sülms Water spiekern. Wie de Zellwand tohopenboot is, ehre Form un Egenaard könnt sik verschelen in de unnerscheedlichen Tieden vun dat Zellleven un hangt dor ok vun af, wie de Umstänne sünd.
Randolph County (Georgia)
Randolph County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 7.719 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.111 km². De Sitt vun de Verwalten is in Cuthbert.
Historie
De Kreis is 1828 grünnt worrn.
Mount Sporli
Mount Sporli is en hogen markanten Barg in de Heritage Range, wat de süden Deel von de Ellsworthbargen is. He liggt in Ellsworthland, Westantarktika, an de oosten Sied von dat Koppenn von’n Driscoll-Gletscher. Von de Noordwestutlöpers von’n Barg reckt sik de Mhire Spur na Westen.
Mount Bruce (Antarktika)
Mount Bruce is en markanten, hogen Barg in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt süden von’n Stuhlinger-Piedmont-Gletscher twüschen Gannutz- un Barber-Gletscher in de Bowers Mountains.
Opdeckt worrn is he in’n Februar 1911 bi en Fohrt mit dat Forschungsschipp Terra Nova an de Noordküst von Viktorialand in’n Rahmen von de Terra-Nova-Expeditschoon (1910–1913) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Robert Falcon Scott. Nöömt is he na Leutnant (RNR) Wilfred Montague Bruce (1874–1953), en Offzeer an Boord von de Terra Nova.
Mount Sporli
He is von de Geoloogsche Ellsworthbargen-Expeditschoon von de University of Minnesota in de Johren 1963/1964 na Bernhard N. Sporli nöömt, de as Geoloog an de Expeditschoon deelnahmen hett.
Randolph County (Georgia)
Demografie
Vun de 7.791 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.930 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 11.809 US-Dollar. 2.985 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 453 Minschen maakt. 26,57 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Laverrière
Laverrière betekent
Laverrière is de Familiennaam von
McCowen
McCowen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: McCowan, McGowan.
Kommun Nora
De Kommun Nora is ene Gemeend in dat Lehn Örebro in Sweden. Dat höört to de Landschop Västmanland un den Gerichtsbezirk Örebro. Se hett 10.472 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 621,85 km². De Sitt vun de Verwalten is in Nora.
Demografie
2006 weren 8,48 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 7 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un ene private Grundschool. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 1241 Schölers un de privaten 64.
Dinu
Dinu is de Familiennaam von
Blumofe
Blumofe is de Familiennaam von
Springer Peak
De Springer Peak is en hogen Felstopp, de an’t noorden Enn von de Webers Peaks in de Heritage Range von Ellsworthland, Westantarktika, liggt.
De Springer Peak is von’n United States Geological Survey in’n Rahmen von dat Vermeten von de Ellsworthbargen in de Johren 1961 bet 1966 dör Meetarbeiden vör Oort un Luftopnahmen von de United States Navy karteert worrn. Dat Advisory Committee on Antarctic Names hett em na Michael J. Springer nöömt, de as Fotograaf op Flöög von de United States Navy in de Sommermaanden 1965/1966 över Marie-Byrd-Land un Ellsworthland Opnahmen maakt hett.
McGoohan
McGoohan is de Familiennaam von
Kiek ok bi: McGowan.
Bouman
Bouman is de Familiennaam von
Laverty
Laverty is de Familiennaam von
Lavery
Lavery is de Familiennaam von
Bouman
Kiek ok bi: Boumann.
Carl Goetz
Carl Goetz oder Carl Götz is de Naam von
* Carl Götz (1818–1879), düütschen Verwaltungsbeamten,
Kiek ok bi: Karl Götz.
Worstebroot
Worstebroot, ok Wostebrot, Wurstebrot un Woustbrot) is een Menü ut de Mönsterländer un Ossenbrügger Region. Worstebroot is een Grützwurst ut Blood, Roggenschroot, Schrömpies, Schwienefleesch, Mehl un Gewörten. In'n Lübbcker Lanne (Minden-Lübbecke) wööt eauk Wöbbkebreot doateau secht.
Vröger gaft dat in'e Groafschup Worstebroot ok as Fröhstück un wurr bi die Buurnlöö vröge noa't Schlachten maakt.
Bajcsy
Bajcsy is de Familiennaam von
Marret
Marret is de Familiennaam von
Marret betekent
Annett Gamm
Annett Gamm (* 28. Mai 1977 in Dresden) is en ehmalge düütsch Waterspringerin.
Benkö
Benkö oder Benkő is de Familiennaam von
Annett Gamm
Annett Gamm weer sowohl in’t Kunst- as ok in‘t Toornspringen sowohl in’t Eenzel as ok in’t Synchroonspringen aktiv. Se sprung an de Siet vun Nora Subschinski, nahdem sück hör ehmalge Partnerin Ditte Kotzian vun den Sport torüchtrucken harr. Hör Heimatvereen is de Dresdner SC.
Gamm wunn in dat 10 m-Synchroonspringen veer Goldmedaillen bi Europameesterschapen un een Bronzemedaille bi Weltmeesterschapen. Se hett ok an twee Olympisch Spelen deelnommen, wobi se 2008 den veerten Platz recken dee. Dornah hett se hör Loopbahn afslooten.
Benkö
,
Wursthorn
Wursthorn is de Familiennaam von
McFadden
McFadden is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Macfadden.
Huggins
Huggins is de Familiennaam von
Huggins betekent
Kiek ok bi: Huggins Township.
Santa Maria (Schipp)
thumb|Nabo vun de Santa Maria thumb|Nabo vun 1893 ut de USA De Santa Maria weer dat Flaggschipp op Christoph Kolumbus sien eerste Expeditschoon vun 1492 bet 1493, op de he en Weg na Indien övern Westen söch. Mit vun de Partie weren de düüdlich lütteren Scheep Niña un Pinta. En Seeweg na Indien hett Kolumbus nich opdeckt, vun wegen dat de Kontinent Amerika in’e Mööt keem un den he dormit för Europa opdeckt harr (Nadem al annere för em dat harrn, wat aver keen so grote Utwarken harr).
An’n Wiehnachtsdag 1492 is de Santa Maria op en Plaat vör dat hüdige Haiti oplopen un kunn nich mehr reddt warrn. Dat Holt hebbt de Seefohrers denn bruukt, mit La Navidad de eerste spaansche Siedlung op amerikaanschen Bodden to boen, in de Kolumbus 30 bet 35 vun siene Landslüüd trüchlaten hett.
De Bowies is nich so nau bekannt. To vermoden is, dat dat Schipp ene üm un bi 25 Meter lange un över acht Meter brede Karacke weer. Kolumbus schreev in siene Opteken, dat dat Schipp, ok wenn dat negen Knoten maken dei, temlich traach weer un för so’ne Expeditschoon egentlich nich good to bruken weer.
Bricklin
Bricklin betekent
Lavey
Lavey oder LaVey is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Laway.
Karl Götz
* Karl Goetz (1875–1950), düütschen Medalljör,
Kiek ok bi: Carl Goetz, Karl Götze.
Stabyhoun
De Stabyhoun, ok kört Stabij, is en vun de FCI anerkannte nedderlannsch Hunnenrass (FCI-Gruppe 7, Sektion 1.2, Standard Nr. 222).
Allwöörden
Allwöörden is en Oort in de Gemeen Freiborg in’n Landkreis Stood, Neddersassen.
Stabyhoun
Herkunft un Geschichtliches
De Stabÿhoun oder nah anner Schrievwies Stabijhoun (ÿ identisch mit „ij“ wiurrd etwa as dat düütsch „ei“ spraaken) is en „Allerweltshund“ ut Freesland in den Nedderlannen. De Naam kunn sück vun „Sta mij bij“, also „stah mi bi“ oder „help mi“, billt hemm; „houn“ is freesch (en Amtsspraak in den Nedderlannen) un bedüüd „Hund“. Entwickelt hett sück de Hund woll ut mehreren Typen un Ortsslääg vör lang Tiet, ahn dat he in de Literatur oder up historsch Gemälden Daalslag funn. He weer de ganz gewöhnliche Dörphund vun de Buurn. Um 1940 fung man an, den Wetterhoun mit intokrüüzen, um en wat grötter Arbeitshund to hemm.
Allwöörden
Geografie
De Naveröörd sünd Hamelwöörden in’n Süüdoosten, Schinkel un Landsbrügg in’n Süüdwesten, dat Oosterenn von Öderquart in’n Westen un Freiborg in’n Noordwesten. Op de anner Sied Elv liggt de Münn von de Stör mit Hollerwettern, de Bloomsche Wildnis un Glückstadt.
Stabyhoun
Beschrieven
De nedderlannsch Hund gellt as een vun de fief seltensten Hunnenrassen up de Eer. .
Allwöörden
Historie
De Oort kummt 1253 as Allenworthen toeerst in de Oorkunnen vör.
Stabyhoun
Wesen
Dat is en eegenwillig, aber früendlich Hoffhund, ahn immer hofftrue to ween, un jagt gern sülvständig Kanien un Müüs. To de Eegenschapen vun en idealen Stabyhoun tellt ok de Waaksamkeit, wobi he sück as Huushund anhänglich, freedlich un levenswürdig wiesen sall. De Stabyhoun is früendlich, aber nich sofort jedermanns Früend.
Allwöörden
Religion
Allwöörden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Wulphardi-Kark in Freeborg.
Stabyhoun
Gebruuk
He is för all Upgaven up en Hoff to gebruuken, as Jagdhund ok in’t Water, he apporteert un söcht vortrefflich. Bi utreckend Beschäftigung is he as Familienhund to gebruuken.
Allwöörden
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.
Verkehr
Allwöörden liggt an’n Allwöördener Weg un an de Pöppelallee. Dwars dör den Oort geiht de Landsstraat 111, de in’n Süden na Hamelwöörden un Wischhoben geiht un in’n Noorden na Freeborg. In’n Süden is de L 111 mit de Bundsstraat 495 verbunnen, de na Oosten an de Elv ran löppt un op de Elvfähr Wischhaven.
Von 1899 bet 1933 weer de Oort över den Bahnhoff Schinkel an de Kedener Kreisbahn anslaten.
David Antón Guijarro
thumb|David Guijarro (2020) David Antón Guijarro (* 23. Juni 1995 in Murcia) ist en spaansch Schachgrootmeester.
Schachloopbahn
2014 wunn he bi de Europääsch Eenzelmeesterschapen de Sülvermedaille un harr sück dormit ok för den FIDE World Cup 2015 qualifizeert, wo he denn aber all in de eerst Runn gegen Liviu Dieter Nisipeanu verlor. 2014 wunn he de Spaansch Blitzmeesterschap in Sabiote.
2013 wurr hüm vun de FIDE de Titel Schachgrootmeestertitel tospraaken, nahdem he in dat Johr tovör all Internatschonaler Meester wurrn weer.
2014 nehm he eerstmals för Spanien an de Schacholympiade deel.
Doom
En Doom ellers Doomkark is en grote Kark, woneem tomeist en Bischop sien Seet hett. Bispelen dorför sünd in
Dat Woord 'Doom' is ofleyd vun de latiensche Utdrück 'Domus Dei' (Hus vun God). Een anner Begreep, de hiermet tohaape hangt is 'Kathedraal'. Dit Woord is ofleyd vun dat greeksche 'καθεδρα', eenen groten Stohl, or met annere Wörde, de Sitt vun Eenen Bischop. De beyde Wörde sünd mehr or minner synonym.
Een anner Saak is dat mit den Dithmarscher Doom in Meldörp. Dor seet nie nich een Bischop. Man vun wegen dat de Kark so groot is as een Doom un ok bannig oolt (hett al Adam vun Bremen över schreven), warrt se denn doch as Doom betekent.
Naldo
Ronaldo Aparecido Rodrigues, bekannt unner den Naam Naldo (* 10. September 1982 in Londrina, Brasilien) is en brasiliaanschen Footballspeler. In'n Momang speelt he för den VfL Wulfsborg in de Football-Bundsliga.
Sien Weg as Footballer
thumb|left|Naldo
In’n Vereen
In siene Jugendtied hett Naldo in Brasilien för RS Futebol speelt. Dat is en brasiliaanschen Jugendfootballvereen, de ok as Agentur to’n Utbillen un Vermiddeln vun Spelers arbeiden deit. In dat Johr 2004 weer he al Profi bi den Vereen Esporte Clube Juventude in de eerste Liga vun Brasilien. Dorbi is dat verscheden Utkiekers upfullen, dat he een vun de besten Spelers in’t Afwehr- Zentrum in de ganze Liga weer. Se menen, dor kunn noch mol richtig wat vun weern. In dat Johr 2005 hett denn de SV Werder Bremen den Brasilianer mit siene 1,98 m na Düütschland hoolt. Werder hett taxeerte twee bit dree Millionen € Aflöös för em betahlt. He scholl in Bremen an de Steed vun Valérien Ismaël treden, de na den FC Bayern München afwannert weer. He speelt sietdem an de Siet vun Per Mertesacker as Stammspeler in dat Afwehr-Zentrum. Sien eerst Door in de Champions-League för Werder hett he an’n 18. Oktober 2006 mit en Freeschööt gegen Levski Sofia ut Bulgarien maakt. An’n 9. Dezember 2006 hett he gegen Eintracht Frankfort bi dat 6:2 in Frankfort glieks dree Doren schaten. Dat weer de eerste „Dreer“ up sien ganzen Weg as Footballer överhaupt.
An’n 19. Mai 2007 hett Naldo sien Verdrag bi Werder al vör de Tied üm dree Johren verlängert bit to’n 30. Juni 2012. Dornah is he na'n WfL Wulfsborg gahn.
Natschonalmannschop
An’n 14. März 2007 is Naldo to’n eersten Mol to de brasiliaansche Football-Natschonalmannschop beropen wurrn. Tosamen mit sien Fründ Diego weer he bi de Frünschopsspelen gegen de Football-Teams ut de Törkei un England in de Mannschop un ok bi de Copa América 2007 in Venezuela. To’n eersten Mol speelt hett he an’n 1. Juni 2007 in dat nee Wembley-Stadion, as he bi dat 1:1 gegen England vun Anfang an dorbi weer.
Wat he kann
Naldo is bekannt för sien unbannig goden Tweekampf, för siene Leistungen in de Afwehr, wo he nix anbrennen lett un ok dorför, dat he unbannig hart scheten kann. Bi Freeschööt sund dor al Ballsnelligkeiten vun 125 km/h meten wurrn.
Privat
Nalso is verheiraat’ mit Carla un hett en Söhn, den sien Naam is Naldinho (Lütt Naldo). Sien Naber is sien Mitspeler Diego.
Snack
Sietdem he för Brasilien speelt hett, is he de gröttste Speler, de jemols de Seleçao ehr Trikot anhadd hett. .
Mount Huggins
Mount Huggins is en hogen un kegelförmigen Barg in Viktorialand, Oostantarktika. In de Royal Society Range liggt he över de Utgangsrebeden von’n Allison-Gletscher, von’n Dale-Gletscher un von’n Potter-Gletscher.
Lavezzi
Lavezzi betekent
Mount Huggins
Deelnehmers von de Discovery-Expeditschoon (1901–1904) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Robert Falcon Scott hebbt em opdeckt. Scott hett em na’n Astronoom un Physiker William Huggins (1824–1910) nöömt, de von 1900 bet 1905 Präsident von de Royal Society weer.
Lofton
Lofton is de Familiennaam von
Ribosom
Wie se tohopensett sünd un wat for Aarden dat gifft
Ribosomen sünd enkelte Köörn mit en Döörmeter vun bi 20 – 25 nm. Se bestaht to twee Delen ut RNA (rRNA) un to een Deel ut Proteine. Bi all Organismen gifft dat twee Unnerenheiten, de sik na de Grötte un de Funktschoon hen verscheelt. Ut‘neen holen weern könnt se dör dat Verholen bi de Sedimentatschoon. Meten warrt dat in „Svedberg“-Eenheiten (S). Bi de Translatschoon sluut se sik tohopen un gaht an de Arbeit. De grode Unnereenheit knütt dor de Aminosüern bi to en Keden tohopen (Peptidyltransferaseaktivität), un de lüttje Unnereenheit leest de Informatschoon vun de mRNA. Beide Unnereenheiten bestaht ut Proteine un rRNA. Bi Eukaryonten weert se beide in de Lüttkarns in den Zellkarn tostann brocht un dör de Zellgatten in dat Zellplasma brocht.
Minetti
Minetti is de Familiennaam von
Minetti betekent
Amdahl
Amdahl betekent
Amdahl is de Familiennaam von
Niña
De Niña (spaansch för lütt Deern) weer een vun de dree Scheep op Christoph Kolumbus sien eerste Expeditschoon vun 1492 bet 1493, op de he en Weg na Indien övern Westen söch. Mit vun de Partie weren dat Flaggschipp Santa Maria un dat Schipp Pinta. En Seeweg na Indien hett Kolumbus nich opdeckt, vun wegen dat em de Kontinent Amerika in’e Mööt keem, den he dormit för Europa opdeckt harr (Nadem al annere för em dat harrn, wat aver keen so grote Utwarken harr).
Dat Schipp weer 1491 ünner den Naam Santa Clara in’t andaluusche Moguer, nich wiet vun Palos de la Frontera, op Kiel leggt worrn. De eerste Besitter heet Juan Niño. Se weer en Karavell mit veer Masten un ene Läng vun üm un bi 20 Meter, ene Breed vun üm un bi söven Meter un en Deepgang vun wat mehr as twee Meter. Dat Schipp kunn 60 Tünnen dragen.
Kapitän vun de Niña op ehr eerste Reis weer Vicente Yáñez Pinzón. Nadem se in’n März 1493 na Palos de la Frontera trüchkehrt weer, hett Kolumbus se op siene twete Reis wedder insett. Se is al in’n September wedder vun Cádiz losföhrt. Kolumbus weer nu Egendömer vun de Niña un nehm se as sien Flaggschipp bi de Reis, op de he Jamaika un Kuba opdeck. An’n 12. Juni 1494 kehr he mit ehr na Hispaniola trüch. Dat temlich lädeerte Schipp muss repareert warrn. Eerst 1496 kunn Kolumbus na Spanien trüchkehren.
1497 hett de Niña en Hannelsreis na Rom maakt. In de Neeg vun Sardinien hebbt franzöösche Piraten dat Schipp opbracht. De Mannschop kunn aver dat Lösegeld betahlen un mit de Niña na Spanien trüchkehren.
1498 is se wedder op Westindienfohrt gahn, 90 Siedlers na Hispaniola to bringen.
Wegen ene Müüteree in siene Kolonie weer Kolumbus nu in Geldnoot un müss siene leve Niña an en Person, de Diego Ortiz heet, verköpen. Över dat Schicksal vun dat Schipp is vun denn an nix mehr bekannt.
Scott County (Tennessee)
Scott County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Tennessee. He hett 22.228 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.378 km². De Sitt vun de Verwalten is in Huntsville.
Historie
De Kreis is an’n 17. Dezember 1849 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 21.127 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 8.534 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 12.927 US-Dollar. 8.177 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.009 Minschen maakt. 20,00 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
1,52 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,44 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Mount Wilbur
Mount Wilbur betekent
Wilhelm Heinrich Immanuel Bleek
thumb|Wilhelm Bleek Wilhelm Heinrich Immanuel Bleek (* 8. März 1827 in Berlin; † 17. August 1875 in Kapstadt) weer en düütschen Spraakwetenschopler. Sien Hööftwark is Eine vergleichende Grammatik der südafrikanischen Sprachen.
Wilhelm Bleek is in Berlin in’t Königriek Preußen boren. Vun 1845 bet 1848 studeer he Theologie in Bonn un güng denn na Berlin üm Hebrääsch to studeren. He weer Schöler vun Karl Richard Lepsius. In siene Dokterarbeid 1851 ünnersöök he Nominalklassen. 1853 güng he as Sprakenforscher in dat süüdliche Afrika. Dor studeer un vergliek he de Bantu- un Khoisan-Spraken. He schreev ünner annern ene Grammatik vun de Zulu-Spraak un analyseer de Nominalklassen in de verschedenen Bantuspraken. He föhr en System för dat Nummereren vun de Nominalklassen in, dat ok noch hüüt bruukt warrt. In en Öller vun 48 Johren bleev he na en Krankheit in en Krankenhuus in Kapstadt dood. Siene Dochter Dorothea un siene Swagersche Lucy Lloyd föhren siene Forschensarbeid wieder.
Abraham Mignon
rechts|thumb|Stillleven vun Abraham Mignon (üm un bi 1672) Ööl up Lienwand, 92 x 72,7 cm. Wallraf-Richartz-Museum, Köln
Leven
Sien Vader, en Koopmann, hett hüm bi den Stilllevenmaler Jacob Marrel ünnerbrocht, de hüm um 1660 to sück nah Holland halt hett. In Utrecht hett he in de Warkstäe vun Jan Davidszoon de Heem arbeit. 1675 hett he de Dochter vun de Maler Cornelis Willaerts († 1666) heiraadt, mit de he 1676 weer nah Frankfort truck. Dor hett he ünner annern Maria Sibylla Merian ünnerricht, deren Moder mit Jacob Marrel verheiraadt weer.
Wark
Mignon sien Wark hett vör allen de Motive Blömen, Früchte un Vagels to'n Inholt. Stilistisch sind sien Warken dör de Brillanz vun hör Farven un Opulenz vun hör Motive kenntekent. En faken bruukt Bildupbau wiest en witt oder root Roos in de Bildmidden vör en dunkeln Achtergrund.
Lavia
Lavia betekent
Lavia is de Familiennaam von
Kiek ok bi: La Via.
Tibor Benkő
Tibor Benkő is de Naam von
* Tibor Benkő (1905–1988), ungaarschen Fechter un Modernen Fievkämpfer,
Vanand Peak
De Vanand Peak is en  hogen Barg in Ellsworthland, Westantarktika. He liggt in de Sentinel Range von de Ellsworthbargen 8,8 km noordoosten von’n Mount Vinson, 9,61 km oosten bet süden von’n Mount Shinn, 5,89 km süden bet oosten von’n Mount Segers un 8,73 km westsüüdwesten von’n Mount Waldron in de Zinsmeister Ridge op de Noordoostsied von dat Vinson-Massiv. De Dater-Gletscher liggt in’n Oosten un de Hinkley-Gletscher in’n Noordwesten.
US-amerikaansche Wetenschoppers hebbt em 1988 karteert. De bulgaarsche Kommission för Antarktische Geograafsche Naams hett em 2011 na dat fröhere bulgaarsche Förstendom Wanand in’t hüdige Armenien nöömt.
Sequatchie County
Sequatchie County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Tennessee. He hett 14.112 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 689 km². De Sitt vun de Verwalten is in Dunlap.
Historie
De Kreis is an’n 9. Dezember 1857 grünnt worrn.
Demografie
2,26 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,16 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,66 % vun de Minschen Witte, 0,19 % Swarte, 0,13 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,33 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,17 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,48 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,82 % vun de Lüüd ansehn.
Maya (Indianers)
De Maya sünd en Volk vun de Indianer in Middelamerika. Se hefft in de vörkolumbisch Tiet grode Rieken grünnt un en hoge Kultur tostann bröcht.
Beröhmt wurrn sünd de Maya vunwegen jem ehr Mathematik un vunwegen jem ehren besunnern Maya-Klenner, schreben in Maya-Schrift. Düsse Schrift un de Klenner, man ok dat Anboon vun Mais weern Egenaarten vun de Maya.
De Schrift kann een hüdigendags (2006) to'n groden Deel lesen. De Grundlaag vun düsse Schrift sünd meistendeels Bildtekens, man dat is doch mehr as bloß en Ideogramm-Schrift. So wat geev dat in ganz Oolt-Amerika nich noch mol.
In de Steder geev dat Pyramiden mit Stufen, Palästen, Öörd to'n Bekieken vun de Steerns un Pok ta Pok (Speelplätz för Ballspelen).
Mit Steen, Toon, Holt un Stoff konnen de Maya-Künstlers un -handwarkers goot ümgahn. Just so goot weern se bi de Maleree. Metall (as Gold, Sülver un Kopper) keem eerst laat up un wurr meist bloß bi de Ritualen bruukt.
Fröhe vörklassische Tiet (üm 2000 v. Chr. rüm – 900 v. Chr.)
In de eerste vörklassisch Tiet gifft dat to’n eersten Mol Öörd, wo de Minschen up Duur tohopenleevt. Mit de Buuree geiht dat vöran. In Cuello in Belize hefft Utgrävers de öllsten Saken funnen, de to de Maya torekent weern könnt. Dat warrt annahmen, de stammt ut de Johren üm 2000 v. Chr. rüm. Vun dor ut sünd de Lüde denn na den Golf vun Mexiko in’n Noorden hentagen. Dor hefft se sik bi upspleten. In Copán in Honduras siedelt de eersten Jägers üm 1100 v. Chr. rüm. Ok in de fröhe vörklassisch Tiet is de Oord Lamanai grünnt wurrn. Dor hefft in eenßen weg bi 3.000 Johr lang Lüde wahnt. Dor is dat en vun de Öörd mit, wo an’n längsten Minschen siedelt hefft. Üm un bi 1000 v. Chr. is Cahal Pech grünnt wurrn. Bit üm 700 n. Chr. hefft dor Lüde wahnt.
Middelste vörklassische Tiet (üm 900 v. Chr.-400 v. Chr.)
In de middelste vörklassisch Tiet siedelt de Maya in dat ganze Land. Nu warrt ok Hannel dreben mank de Städer. In dat 7. Johrhunnert v. Chr. finnt sik de eersten Footstappen vun de Maya in de Gegend vun Tikal in Guatemala. An den Golf vun Mexico weert üm 500 v. Chr. de eersten Buwark un Tempel ut Steen upstellt. To de Maya ehr eersten groden Städer höört El Mirador (mit de Maya ehr hööchste Pyramide) un Nakbe. De liggt ok beiden in dat hüdige Guatemala.
Late vörklassische Tiet (üm 400 v. Chr. – 250 n. Chr.)
In düsse Tiet wasst dat Volk unbannig. Grode Städer kaamt up un de Monarkie warrt inföhrt. De Stadt El Mirador warrt üm 50 n. Chr. rüm vun ehr Inwahners verlaten.
Fröhe klassische Tiet (üm 250 – 600)
In Tikal finnt sik de eerste Stele vun de Maya, wo en Johr up angeven is. Dat is 292. In dat Johr 562 brickt de grode Krieg twuschen Calakmul un Tikal ut.
De late klassische Tiet (üm 600 -900)
In düsse grode Tiet bestünn de Maya-Kultur in en Reeg vun Stadtstaaten. Jedeen Staat harr sien egen Regenten un allerhand Vullmachten, de ünner em stünnen. De Maya ehre Hoochkultur bleih in düsse Johren un breet sik öber de ganze Halfinsel vun Yucatán ut. Dormals sünd ok de Städer Uxmal un Coba grünnt wurrn. Annere wichtige Städer weern Tikal, Calakmul, Bonampak un Quiriguá. Düsse Städer harrn to’n Deel mehr as 10.000 Inwahners. Dor weern se grötter mit, as de gröttsten Städer in Middeleuropa to düsse Tiet. Ünner’nanner weern se faken mit Straten verbunnen, de up’n Damm anleggt wurrn sünd (Sacbé).
In düsse klassische Tiet hören ok Bonampak, Calakmul, Caracol, Xunantunich, Lubaantun, Copán, Dos Pilas, Nakum, Naranjo, Palenque, Piedras Negras, Rio Azul, Tikal, Yaxchilán oder Yaxha to de groden un wichtigen Öörd.
Tosamenbreken vun de Kultur in dat zentrale Siedland
Al in dat 9. Johrhunnert warrt in dat süüdlich Platteland de een oder anner Oort vun de Maya upgeven. In de Tiet, de denn keem, hefft de ganzen middelsten Kuntreien vun Yucatán unbannig veel Inwahners verlaren. En ganzen Barg vun Städer sünd verlaten wurrn un de Anlagen för dat Tobringen vun dat Water güngen in’n Dutt. Nah de Midden vun dat 10. Johrhunnert warrt in dat ganze Siedland nich een steenern Suul mehr upstellt. De Forschers snackt siet lange Tiet al öber de Grünnen vun düt Ut’neenbreken vun de Maya-Staaten. Dor gifft dat tomeist twee Antwoorten up: De ökologisch un de Nich-ökologisch Antwoort.
De ökologische Versöök, düssen Ünnergang to verklaren, kickt sik dat Gegenanner vun Minsch un Umwelt an. In de late klassische Tiet is dat jümmers slechter wurrn. De Tall vun Inwahners weer unbannig rupkladdert, man dat Ackerland harr sien Grenzen un faken weer dat ok keen good Land. Anboot wurrn is dor woll mit dat ole Milpa-System. Dat dö veel Land verbruken un geev nich so veel her. Al in dat Johr 1921 hett de Forscher O.F. Cook dorüm seggt, dat Land weer utpovert, de Lüde harrn nix mehr to bieten.
De nich-ökologische Versöök, de Saak to verklaren, gaht up ganz verschedene Straten. De een seggt, dat harr woll Angreep vun buten geven, annere meent, Süken oder anner Katastrophen weern öber dat Volk kamen oder dat Weer speel verrückt. Archäologens hefft nu Bewiesen funnen, dat de Tolteken in den Noorden vun Yukatán inmarscheert sünd. De meisten Forschers glöövt dat aber nich, dat de Krieg en Grund weer, dat ganze Siedland uptogeven.
De Tiet nah de klassische Tiet (üm 900- 1511)
Bi de Maya ehr Buwarken is nu to sehn, dat se sik veel vun de Tolteken afkeken hefft. Grode Öörd ut düsse Tiet sünd Coba, Chichén Itzá, Ek Balam, Mayapan, Tulúm un Uxmal.
Conquista (1511-1697)
Toeerst hefft sik de Spaniers de Landstreken mol ankeken, denn versöchen se, de Maya ünner to kriegen. Amenn hefft se dor 170 Johren för bruukt. De leste Staat vun de Maya, den se ünner de Fööt pett hefft, weer de Itzá-Staat vun Tayasal in Petén. Dat passeer 1679.
De Maya in Mexico, Guatemala un Belize
rechts|duum|De Kuntreien, wo de Maya üm 1870 rüm en Tiet lang de Macht hebben döen
Städer vun de Gottkönigen in’n Regenwoold
Bi de Städer vun de vergahn Maya-Kultur fallt dat up, dat de meisten Buwarken för den olen Globen bruukt wurrn sünd. De Religion un de Preesters mütt in de klassisch Tiet en unbannig grode Rull speelt hebben. Baas vun de Stadtstaaten weern dormals tomeist Königen, de to glieke Tiet ok en religiöös Amt utöövt hefft. Ok de Herrschers un de Böversten in de Maya-Staaten mössen de religiösen Ritualen mitmaken. Dat kann en up ole Biller sehn. Düsse Ritualen weern faken gruulich.
Tiet un Welt
As anner Völkers in Middelamerika glöven de Maya, dat de Tiet in en Krink lopen dö. Dat wurr nippe ankeken un in verscheden Klenners upschreven, wie düt un dat, wat passeer, jümmers wedder keem. Mit düsse Rundlööp (Zyklen) in de Astronomie un up de Eer harrn ok de Fiern un de Ritualen vun de Maya to kriegen. De Preester ehr Upgaav weer, dat se verklaren schollen, up wat vun Aart düsse Rundlööp tosamen hüngen un wat passer, wenn de een mit den annern tohopenrekent wurr. Just, as anner Völker ok, hefft sik de Maya de Welt so vörstellt, dat de dree Stockwarken harr: De Ünnerwelt, de Eer un den Heben.
Gödder un Oppers
Just, as bi anner Völker in Middelamerika speel bi de Maya dat minschlich Bloot en besunnere Rull. Lüde, de wat to seggen harrn, hefft sik süms Bloot afnahmen. Dor hefft se sik för mit en dornigen Faden dör de Lippen oder dör de Tung dör staken oder se hefft sik den Penis anprickt. Wenn dat för den Globen wat weert ween hebben scholl, denn möss dat kullen hebben. Up Biller ut de klassisch Tiet is faken de Droomslang to sehn, wenn Bloot oppert warrt. Dat is aber nich klaar, ob dat bedüden schall, dat de Lüde Drööm harrt hefft, wenn se jem ehr Bloot hengeven döen.
De Maya glöven, in dat Bloot, dor seten de Seel un de Kraft vun dat Leben in. De Seel stellen se sik vör as Luft oder as Rook. Dor hefft se dat Bloot ok üm up Papeerstriepen lopen laten un denn achterher verbrennt.
De Maya glöben, dat dat veel Gödder geev (Polytheismus). Se hefft sik vörstellt, dat düsse Gödder, just so, as de Minschen, starven könnt. Dat Opper scholl dor de Gödder nich bloß fründlich üm maken, man dat scholl jem ok an’t Leven holen. So weer dat bi den Globen vun de Azteken ok. Dor weern in de Maya-Kunst ok Biller ganz begäng üm, wo en König to sehn is, de en Gott as en lüttjet Söögkind up’n Arm hett. Man up de anner Siet hefft se sik de Gödder ok uroolt vörstellt.
duum|Cenote in Chichen Itzá, an den Grund vun düssen Cenote sünd mehr as fööftig Skeletten funnen wurrn
In de Maya ehr Religion weer dat ganz begäng, Minschen to slachten. In de Goddesdeensten sünd Minschen de Köpp afslahn wurrn, se sünd in Cenotes versapen wurrn, se wurrn uphungen, mit Stenen doot smeten, mit Gift an’e Siet bröcht oder ok lebennig begraven. Ok Liddmaten vun dat Lief sünd afsneden wurrn. Just as bi de Azteken geev dat ok de gruulich Aart, de Opper to slachten dör dat Upsnieden vun den Buuk un dat Rutrieten vun dat lebennig Hart. Besunners in de Tiet nah de klassisch Tiet is dat to sehn. Slacht wurrn sünd just so Fienden, de in’n Krieg infungen wurrn sünd, as ok Lüde vun dat egen Volk, ok vun de Böversten vun dat Volk.
Hüdigendags is noch nich klaar, wer wannehr, up wat vun Aart un wo slacht wurrn is för de Gödder. Wiß is up jeden Fall – dor gifft dat veel Biller vun – dat de infungen Fienden in gröttere Tall doot maakt wurrn sünd. Womöglich kemen düsse Slachtopper ut de Böversten vun de Fienden. Dat is ok nich ganz klaar, ob de Maya Kriegen bloß dor üm anfungen hefft, dat se Lüde to’n Slachten infangen konnen oder vunwegen dat de Königen mit dat Slachten vun jem ehr Fienden sik vör de Minschen dickdoon wullen un ok noch jem ehren Globen an de Gödder wiesen wollen. So weer dat bi de Azteken.
Wi weet vundagen, dat to de Maya-Kultur veel Krieg tohören dö. Man dat is nich antonehmen, dat de Maya ok bloß mit groden Afstand so veel Minschen slacht hefft, as de Azteken. Man dat stimmt ok nich, as en dat fröher annahmen harr, dat de Maya nu anners as de Azteken Freden holen hefft un an un for sik dat Slachten vun Minschen bi jem bloß wenig vörkeem. Besunners vun 1973 af an, as de Maya ehr Schrift to’n Deel upslaten wurrn is, sünd de Forschers dor düütlich vun afkamen.
De Maya vundaage
Hüdigendags leevt bi 6,1 Million Maya up de Halfinsel Yucatán, man ok in Belize, in Guatemala un in Honduras. In Guatemala sütt dat so ut, dat bi 40% vun de Inwahners vun dat Land to de Maya tohöört. In Belize sünd dat bi 10%. Ok hüttodaags leevt de meisten Maya vun de Mais-Buuree. De Religion bi jem is en Mengelmoos ut christlichen un egen Globen. Jedeen Maya-Gemeende hett ehr egen weltlich un geistlich Hööften. Höhner, Krüder oder Kersen weert oppert. De verscheden Gruppen vun dat Volk weert ok vunwegen ehr Kledaasch ut’neen holen.
De Lacadon-Maya in Chiapas sund bekannt wurrn, weil se noch ganz in de ole Aart leben doot. Se dreegt noch de witten Kattuun-Kleder, de een ut ole Biller kennt. Vun’t Christendom wüssen se ok nich so bannig veel. Man vunwegen den Turismus un vunwegen de Mission vun evangelikalen Gruppen ännert sik bi jem just allerhand. Jummers mehr vun de Maya treckt sik modern Kledaasch an. Jummers mehr sünd an’t Stroom-Nett anslaten un hefft Radio oder Fernsehen. In de Maya-Dörper gifft dat midderwielen ok Autos. Allerhand Indianers leevt hüdigendags ok vun den Turismus.