cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marl
Marl is ene Stadt in't nördelke Ruhrrebeet. Se is in't westfälsche Vest Riäkelhusen un hört nu ten Kreis Riäkelhusen. Marl is de Stadt vun de Chemiepark Hüls un de Stadt vun de Adolf-Grimme-Preis. En Deel vun de Stadt an de Grens to Gelsenkiärken is Polsum, wat för Marl is, wat Buer för Gelsenkiärken is: ene Vörstadt, de veel rieker is as de Stadt. Annere Delen vun de Stadt sün Hamm, Midde, Hüls un annere. Jürgen Möllemann starv hie 2003.
Warren County (Pennsylvania)
Warren County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Pennsylvania. He hett 41.815 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.290 km². De Sitt vun de Verwalten is in Warren.
Historie
De Kreis is an’n 12. März 1800 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 43.863 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 21.510 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.862 US-Dollar. 25.902 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 4.332 Minschen maakt. 9,63 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,26 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,86 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,68 % vun de Minschen Witte, 0,21 % Swarte, 0,27 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,19 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,12 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,52 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,34 % vun de Lüüd ansehn.
Coggia
Coggia is de Familiennaam von
Coggia betekent ok
Loubet
Loubet is de Familiennaam von
Loubet betekent
Biathlon-Weltmeesterschapen 1991
De '''26. Biathlon-Weltmeesterschapen''' funnen van’n 19. bit 24. Februar 1991 in Lahti statt. De finnisch Stadt weer all 1981 Utrichter vun de Herren- un 1987 vun de Damen-Weltmeesterschapen.
Hööchtpunkt vun de folgend Saison weern de Olympisch Winterspelen in Albertville. Weltmeesterschapen 1992 geev dat blots in’n Mannschapswettbewarf, wiel disse Disziplin noch nich olympisch weer.
Großkopf
Großkopf, Grosskopf oder Groskopff is de Familiennaam von
Biathlon-Weltmeesterschapen 1991
Sprint 10 km
Datum: 19. Februar 1991
Großkopf
Kiek ok bi: Groskop.
Biathlon-Weltmeesterschapen 1991
Eenzel 20 km
Datum: 24. Februar 1991
Staffel 4 × 7,5 km
Datum: 23. Februar 1991
Mannschap
Datum: 21. Februar 1991
Sprint 7,5 km
Datum: 19. Februar 1991
Staffel 3 × 5 km
Datum: 23. Februar 1991
Mallett
Mallett is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Malet, Mallet.
Sienkiewicz
Sienkiewicz is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Sinkwitz, Zenkevičius, Zienkiewicz.
Loubat
Loubat is de Familiennaam von
Loubat betekent
Ernst Stadtkus
Ernst Stadtkus (* 30. März 1905 in Rehfeld; † 1987 ok dor) weer en plattdüütschen Schriever.
Stadtkus is 1905 in Rehfeld boren. He weer de eerste Tied Knecht un later bi de Iesenbahn. In siene Heimat is he as plattdüütschen Dichter bekannt worrn, he hett aver ok op Hoochdüütsch schreven.
Heuhoff
Heuhoff is en Hoff in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Geversdörp mit bi un dor to Laak.
Geografie
De Heuhoff liggt in de Masch achter’n Diek von de Oost.
De Naveröörd sünd Olendecken un Portshemm in’n Noorden, Reetbraak un Dammhoff in’n Noordoosten, Bentwisch un Mannhusen in’n Süüdoosten, Oostercaadwisch in’n Süüdwesten un Neendiekerdörp, Neendiek un Good Neendiek in’n Noordwesten.
Historie
Dat Good Heuhoff hett de Familien Katte un von Brock tohöört. To dat Good hett ok de Unrechte Möhl höört. Dat weer en Buckmöhl, de 1670 al stahn hett. Se hett Unrechte Möhl heten, von wegen dat de Flögels sik annersrüm dreiht hebbt as dat begäng weer. Blangen de Möhl is an’t Enn von dat 19. Johrhunnert en Dampmöhl boot worrn. De Unrechte Möhl sülvs is in en Störm in’n Dezember 1916 ümstört.
Twüschen Heuhoff un Portshemm hett dat fröher en Kahnfähr över de Oost geven.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
De Oort höört von öllers bi de Gemeen Geversdörp mit bi, de an’n 1. November 2016 Deel von de Gemeen Kumbarg worrn is.
Religion
Heuhoff is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Andreas-Kark in Geversdörp.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
Heuhoff liggt an de Kreisstraat 25, de in’n Noordwesten över Geversdörp bi Neehuus an de Bundsstraat 73 ran geiht un in’n Süden na Öberndörp.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 32 Kilometer in’n Noordwesten von Heuhoff.
De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Wingst an de Nedderelvbahn.
Zienkiewicz
Kiek ok bi: Sienkiewic, Sienkiewicz, Sinkwitz, Zenkevičius.
Loucheur
Loucheur is de Familiennaam von
Braeval
Braeval (ehmols: Braes of Glenlivet) is en Whisky-Brenneree in Chapeltown of Glenlivet, Banffshire, Schottland.
Historie
De Brennere Braeval is 1973 ünner den Naam Braes of Glenlivet dör de Seagram-Dochter Chivas Brothers grünnt worrn. Se weer al na twee Johren vun dree op fief, un 1978 denn op söss Brennblasen vergröttert. Siet 1995 driggt de Destille den Naam Braeval, üm nich mit de Brenneree Glenlivet verwesselt to warrn. 2001 is dat Spiritousen-Segment vun Seagram un somit ok de Destille an Pernod Ricard verköfft worrn, de de Brenneree in’n August 2002 stillleggt hebbt. In’t Johr 2008 is de Brenneree denn wedder apen maakt worrn, üm de tokamen Nafraag an Blends afdecken to künnen. As Single Malt warrt de Whisky nich so faken affüllt.
Produkschoon
duum|hochkant|Braeval Single-Malt-Whisky (vun en unafhangigen Affüller) Braeval höört to dat Whiskyrebeet Speyside. Dat Water kummt ut de Preenie- un Kate’s Wells. In de Brenneree gifft dat een Meeschfatt (Mash tun) vun 8,4 t ut Eddelstahl un föffteihn Gäärfatten (Wash backs) vun tosamen 660.000 l, de ok ut Eddelstahl sünd. Brennt warrt in twee Wash stills to 22.000 l un veer Spirit stills to 10.000 l, de över Damp hitt maakt warrt. De Brenneree hett keen egen Lagerhüüs, so dat de Whisky to Tieten vun Seagram in Keith affüllt un lagert weern. Egen Affüllen gifft dat vun Braeval nich.
Martin Lewis Perl
thumb|upright|Martin Lewis Perl Martin Lewis Perl (* 24. Juni 1927 in New York; † 30. September 2014 in Palo Alto, Kalifornien ) weer en US-amerikaansch Physiker. För sien Opdecken vun dat Tauon kreeg he tosommen mit Frederick Reines 1995 den Nobelpries för Physik.
Schildlüse
mini|Schildlüse mini|[[Röhrenschildluus|Röhrenschildlüse (Orthezia urticaean) an en Brennnetel]] De Schildlüse (Coccoidea) sünd en Böverfamilie mank de Insekten. Se höört to de Ornen vun de Plantenlüse (Sternorrhyncha) mit to. Vun de bekannten bi 3.000 Aarden leevt in Middeleuropa um un bi 90. Dat Lief vun de Deerter is twuschen 0,8 un 6 Millimeters lang. De gröttste Aart Aspidoproxus maximus kann bit hen to 38 mms lang weern. All Schildlüse leevt vun Plantenssapp un weert vundeswegen faken as Untüüch ankeken. De Schildlüse ehre Heken hefft normolerwiese Flunken. Dor sünd de Achterflunken bi to Swungkegels ummuddelt. Bovento heft se keen Mundwarktüüch un könnt vundeswegen ok nix freten. De Seken leevt in grote Kolonien up verscheden Plantendeele. Dat Lief lett na en Schild un is faken inslaten in en Dopp. Bi allerhand Aarden könnt de Seken sik gor nich rögen. De lange Steekrüssel warrt in de Planten staken. Faken is over de Seken ok en Schicht Wass overhen trocken. Parthenogenese gifft dat bi Schildlüse woll. De erste Larve kann sik bewegen un sett sik fix fast. De Seken leggt en unbannige Tahl vun Eier unner ehr Schild af. De jungen Nymphen kruupt vun Juli af an ut un wannert denn up Blöder un jung Holt. Dör dat Sugen kummt in’n Sommer allerhand Honnigdau tostanne. Ut Schildlüse kann de Farvstoff Karmin maakt weern.
Martin Lewis Perl
1955 hett he sien Doktertitel an de Columbia University makt.
Schildlüse
Systematik
Ok in Middeleuropa gifft dat mank de Schildlüse allerhand Taxa mit Familienrang:
Wo se vorkamen doot
Sunnerlich in’n Winzter un Vörjohr sünd Schildlüse togange up allerhand Kamerplanten, meist an de Unnersieten vun de Blöder, an de Blattadern un Twiege. Faken sitt se an Palmen, Oleander, Fiegen, Orchideen un Aralien. Geern fallt se ok over Planten mit harte Blöder her, as Zitrusplanten oder Lorbeer.
Fossile Belege
Faken kaamt Schildlüse as Inslüsse in Balt’schen Barnsteen vor, man ok in Barnsteen ut de Kried un ut dat Tertiär an annere Steed sünd se funnen wurrn. Dor mol vun af, sünd Fossilien ut düsse Insektengrupp man roor.
Loughran
Loughran is de Familiennaam von
Malet
Malet is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Mallet, Mallett.
Gulf County
Gulf County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Florida. He hett 15.863 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.463 km². De Sitt vun de Verwalten is in Port Saint Joe.
Historie
De Kreis is an’n 6. Juni 1925 grünnt worrn.
Demografie
4,48 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,06 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 79,89 % vun de Minschen Witte, 16,94 % Swarte, 0,40 % stammt ut Asien un 0,05 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,65 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,53 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,55 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,03 % vun de Lüüd ansehn.
Föhren
thumb|248px|Snitt dör en 5-jöhrigen Föhrenstamm
De Föhren / Fuhren of Groffdaennen (latiensch: Pinus) sünd en Geslecht vun Nadelbööm (Pinophyta) in de Familie vun de Pinaceae (Föhrenfamilie).
Vörkamen
De Föhren sünd vör allen op de Noordhalvkugel vun de Eer tohuus. Se möögt de köhl-fuchten Klimarebeden, se hebbt aber ok subtroopsche un troopsche Rebeden besiedelt. Vundaag warrt se weltwiet anboot.
Beschrieven
De mehrsten Föhrenoorden wasst as Bööm, ’n poor ok as Strüker. Föhren sünd ümmergröön. Vergleken gegen de anneren Nadelboomgeslechter sünd ehr Nadels besünners lang. Se staht (je na Oort) in Büschel vun twee, dree oder fief op Kortspranten, de vun de Twiegen afgaht (Rechts gifft dat ’n Bild dorvun). Bi Fichten un Dannen staht de Nadels enkelt direktemang op den Twieg.
Weertschopliche Bedüden
Weltwiet sünd de Föhren de wichtigsten Boomoorden för de Forstweertschop. Se verlangt nich veel un wasst goot. Un so warrt se faken an de Steed vun inheemsche Boomoorden anplant, to’n Bispeel wenn de Woold raadt oder afbrennt is. Sogor in de Tropen un Subtropen warrt se in Holtplantaschen anboot. Ok in’t Middelmeerrebeet gifft dat grote Föhrenplantaschen, mehr as disse Bööm in de Natuur vörkummt, tomehrst as Monokultur. För den Bodden is dat op de Duur nich goot.
Dat Föhrenholt is licht un riek an Kien. Dat warrt as Boholt, för den Innenutbo, as Möbelholt un as Papeer bruukt.
Bi welke Föhrenoorden is de Saat so groot, dat een de eten kann (Pinienkarns).
Sinkwitz
Sinkwitz is de Familiennaam von
Föhren
Systematik
<!-- un dat warrt eerst mal nich översett. Dat warrt to komplizeert. Dat mutt wi later maken un ok noch mal nakieken, wat de Ingelsche Wikipedia dorto meent...
Sinkwitz
Kiek ok bi: Sienkiewic, Sienkiewicz, Zenkevičius, Zienkiewicz.
Föhren
Systematik
Eine nach Vorkommen geordnete Aufzählung findet sich in der Liste der Kiefernarten. -->
Naam
Dat Woort Föhr gifft dat in meist all de germaanschen Spraken, to’n Bispeel ingelsch fir. Dat Hoochdüütsche Kiefer is ut Kien-Föhre tosamentrocken. Kien is dat Boomhoorz vun de Föhr.
Wiehnacht
thumb|upright|Wiehnachtsboom Wiehnacht (ok Wiehnachten oder Christfest) is dat Fest vun Jesus Christus siene Geboort. Na den christlichen Gloven heet dat, dat an düssen Dag Gott en Minsch wurrn is. De wichtigste Dag vun dat Fest is de 25. Dezember, man de Fieree geiht al den Avend vörher los. Wenn an den „Hilligavend“ (ok „Hillige Nacht“ oder „Christnacht“ nömmt) an'n 24. Dezember de Sünn ünnergeiht, denn is dat so wiet. In allerhand Staten is Wiehnachten en gesetzlichen Fierdag, faken fangt dor ok die Wiehnachtsferien an. In Düütschland, Öösterriek un Delen vun de Swiez warrt an'n 26. Dezember ok noch de Tweete Wiehnachtsdag fiert.
Allgemeen
Wiehnachten is tohopen mit Paaschen un Pingsten en vun de dree christlichen Hööftfesten (kathoolsch: Hoochfesten) in dat Karkenjohr. Düt Karkenjohr geiht mit de Adventstiet los. De Wiehnachtstiet fangt den na Sünnünnergang an'n Hilligen Avend mit de Christvesper (evangeelsch) oder mit de Christmette (kathoolsch) an. Se geiht toenne an den lesten Sönndag na Epiphanis, dat is de Dag vun de Hillige Dree Königen an'n 6. Januar. Wannehr düsse leste Sönndag na Epiphanias liggt, dat is vun Johr to Johr ünnerscheedlich. Dat hangt dor mit tosamen, wie dat Oosterfest in't Johr liggt. Oostern warrt ja na'n Maand utrekent un liggt jedet Johr anners.
As Fierdag vun de Kark finnt sik de 25. Dezember to'n eersten Mol in Rom in dat Johr 336. Worüm dat just an düssen Dag fiert warrt, kann een nich genau seggen. De Dag liggt dicht bi den Dag vun de Wintersünnwenn. Dor warrt Jesus siene Geboort verbunnen mit dat Torüchkamen vun dat Licht in de düstern Wintermaanden. Bavenhen is dor in de Antike nu de röömsche Fierdag för den Gott Sol Invictus mit aflööst wurrn. Faken is ok seggt wurrn (besunners in de Tiet vun den Natschonalsozialismus), de Wiehnachtsdag harr wat mit dat germaansche Julfest to doon. Man vun düt Fest is eerst veel later wat to hören. Hüdigendags fiert Christen un Nichchristen Wiehnachten tomeist as en Fest för de ganze Familie. Dor schenkt de Lüde sik wat. So is dat in evangeelsche Länner al vun dat 16. Johrhunnert af an Bruuk. Bi de Kathoolschen hefft de Kinner fröher jem ehr Geschenken an'n Sünnerklaasdag kregen. Jummers wedder is to de Fieree wat Nees hentokamen. Vun dat 11. Johrhunnert af an geev dat Krüffspelen, Wiehnachtsbööm kemen dor in't 16. Johrhunnert to un de Wiehnachtsmann is dor denn noch in't 20. Johrhunnert tokamen. De Wiehnachtsmann hett den Sünnerklaas un dat Christkind in verscheden Gegenden mit de Tiet an de Siet schaven, oder is dor ok mit tohopenmuddelt wurrn.
Wo dat Woort vun herkümmt
To'n eersten Mol is dat Woort Wiehnachten in dat Johr 1170 to lesen: „diu gnâde diu anegengete sih an dirre naht: von diu heizet si diu wîhe naht.“ („De Gnaad keem to us düsse Nacht: Dorüm heet se nu Wiehnacht.“)
Al fröh is seggt wurrn, dat düsse Naam woll al ut vörchristlich Tieden stammen dö: „das dieser heydnisch nam [Ostern] und standt nicht von Petro, sonder von den heyden in das christenthumb ist kommen, wie auch die fasznacht, weinnacht etc.“
De eerste Deel vun dat Woort Wieh, ooldsassisch wîh, bedutt hillig. Dat gifft ok Spraakforschers, de seggt, dat harr mit *wich-a-z to doon, wat dat Partizip passiv vun de Wuddel wîq (wieken) is: Dat düüd denn up en Oppertier hen, wat vun de Heerd afsunnert weer un scholl ok wat mit dat latiensche Woort victima to doon hebben.
Martin Luther hett bi Wiehnachten an wegen dacht (hoochdüütsch: wiegen) un hett dor denn dat Woort Wygenachten vun maakt, „vunwegen dat wi dat Kindeken weegt“.
Man ok de twete Hälft vun dat Woort „Wieh-nachten“ is gediegen un wiest, dat dat Woort al bannig oolt is. Tacitus hett in siene Germania in dat 11. Kapitel över de Germanen schreven: nec dierum numerum, ut nos, sed noctium computant (Se tellt nich de Dage, as wi dat doot, man de Nachten).
De Historie vun dat Wiehnachtsfest
In dat Nee Testament warrt nich vertellt, wannehr Jesus boren is. De eersten Christen hefft dor ok nix vun afwüßt. Man al in dat 2. Johrhunnert warrt dor denn doch na fraagt. Verscheden Gelehrten hefft sik dor den mit ut'neensett. Dor speel de Dag- un Nachtgliekheit in't Vörjohr an'n 25. März en besunnere Rull. De Gelehrten glöven dormols, dat weer woll de eerste Dag vun de Schöpfung ween un ok de Dag, an den Christus storven weer. Vör dat Johr 221 schrifft Julius Africanus, Jesus weer an'n 25. März an't Krüüz slahn wurrn un he weer ok just an düssen Dag tüügt wurrn. Wenn een denn akraat 9 Maanden torekent, denn so möss Jesus ja woll an'n 25. Dezember up'e Welt kamen ween.
In Ägypten hett Clemens vun Alexandria an den Anfang vun dat 3. Johrhunnert ganz anners dor över dacht. He meen, Jesus weer woll in de Tiet vun Paaschen na Pingsten boren. In de öllsten christlichen Klenner, de dat gifft, warrt angeven, dat Christus an densülbigen Dag boren un storven is. Dat weer de 14. Nisan vun den jöödschen Klenner. So steiht dat ünner annern in den Oosterkanon vun Hippolyt vun Rom, De pascha computus, to lesen. Düsse kanon is ut dat Johr 222. Hippolyt weet also noch nix vun Jesus siene Geboort an'n 25. Dezember.
Puus
duum|Puus De Puus, Puns, Kutt oder in de Medizin ok Vulva is dat Geslechtsdeel vun de Fro oder de Sekens vun Deerten, de Deel de buten neern den Venusbult liggt. Wat binnen liggt is de Vagina. De Puus besteiht bi’n Minsch ut de groten un lütten Schaamlippen, de Jumfernhuut, de Utgang vun de Harnröhr un de Klitoris. Buten de groten Schaamlippen wasst vun de Pubertät af an dat Schaamhoor. Bi de groten Schaamlippen sitt ok de Bartholinschen Drüsen, de den Vörhoff mit de Sliemhüüt fuchtig hollt. Twischen Puus un Oorslock (Anus) liggt de Damm. Bi de Geboort vun en Kind kann de Vulva bannig dehnt warrn, dat de Kopp vun’t Kind dörpasst.
Wiehnacht
De Historie vun dat Wiehnachtsfest
In de Karken vun dat Morgenland in Palästina geev dat de Wiehnachtslesungen ut de Bibel in de drüdde Week na Paaschen, bi de Armeniers weern se up'n 5./6. Januar fastsett un bi de Georgiers up'n 25./26. Dezember. Dat geev also ene Tiet, dor is Wiehnachten in Palästina midden in'n Maimaand fiert wurrn. Dat gifft ok en Bericht vun de Nonn Egeria ut düsse Tieden. Dor schrifft se vun en besunnern Goddesdeenst in de Nacht in de Kark vun Jesus siene Geboort to Bethlehem. Un in dat Museum vun Konstantinopel is en Doos to sehn, dor is en Reliquie in (Enkolpion) un dor is en Krüff up to sehn un de Text, de dor bi steiht, de wiest up den 25. Mai hen. Un en Afschrift vun en ole Liturgie in Palästina hett de Wiehnachtsliturgie ünner den 16. bit 28. Mai stahn (Kluge).
To'n eersten Mol warrt utdrücklich vun Wiehnachten up'n 25. Dezember schreven bi Furius Dionysius Filocalus in sien Chronograph vun 354. De grippt up Borns ut Rom torüch, de ut dat Johr 336 stammen doot. Dor steiht in en List mit de Naams vun de röömschen Konsuln to lesen: „Christus is in de Tiet, as C. Augustus un L. Aemilianus Paulus Konsuln weern, an'n 25. Dezember boren wurrn. Dat weer en Freedag, de 15. Dag vun dat Maandöller.“ Dat warrt avers hüdigendags dor över streden, ob düsse röömsche Born ok echt is, oder bloß namaakt. Jedenfalls is de Text so to verstahn, dat an'n 25. Dezember in Rom Wiehnachten ok as Fierdag fiert wurrn is. Wie lange dat al vör düsse Tiet in Rom so holen wurrn is, kann een hüdigendags avers nich akraat seggen.
To de Wiehnacht heurt dat Evangelium na Lukas, wat dat meist kennte is. Obers ok Matthäus snackt in sien Evangelium vun de Geburt Christi.
In’t 16. Johrhunnert keem denn de Bruuk mit den Dannenboom op. Toeerst in Straßburg.
Haltern
Haltern (hoochdüütsk: Haltern am See) is eene Stad an de Lipp in't süüdlicke Mönsterland, höert aower to't Landraodsamt Riäkelhusen un daomet politisk to't Ruhrrebeet un to't Bundsland Nordrien-Westfaolen. Haltern grenst in'n Norden an den Naturpark Hohe Mark un in'n Süden an de Haard. Daorüm is Haltern eene belaiwte Früemdenvökäersstad för Lüü uut dat Ruhrrebeet, un is buterdem in de Niege Hanse, wat bi Städe in't Ruhrrebeet faken vüörkuëmt. De Inwuëner sünt tomiärst van Ruhrländer Herkomst un keene Paolbörger.
Stadrebeet
De Oltstad wiest eene middelollerlicke Struktur up, obschoonst dat kiene Bauwiärke uut düsse Tied mäer giw, buter deelwies dat olle Raodhuus und de Gänsemarkt. Haltern is an un för sik eene typisk mönsterländske Stad.
Dat Stadrebeet is in acht Oortsdeele unnerdeelt (Inwuënertaalen in Klammern):
Naobergemainden
Haltern grenst an: Dülmen, Lünkhusen, Olfen, Datteln, Oer-Erkenschwick, Marl, Dössen un Reken.
Rüümlicke Laoge
De Lipp un de Stever, de in Haltern in de Lipp münnt, flait düör Haltern. De Halterner Stöwwater un wider östlik dat Hullerner Stöwwater, de van Stever un Mühlenbach spiest wäert, sint met üören Siägelhawen un dat Strandbad een belaiwtes Tüer van Lüü, de Vöhaal söökt. Buterdem lig Haltern tüsken de Bröke van de Haard, de Hohe Mark un de Borkenbiärge, un ook bi de Natuurschüörtrebeede Westruper Heide, Holtwicker Heide un Sebbelheide. De högste Stiär is de Färnkikertaorn op den Waldbeerenberg met 149,9 m üöwer NN, de laigste Stiär is dat Lippdaal in Bossem met 33,8 m üöwer NN.
Geschichte
In dat 1. Jaorhunnert tröcken de Römers van Westen ümmer daiper in dat Rebeed van dat hüüdige Westfaolen rin un bauden Kamislaoger naige bi de hüüdigen Stiäden Holsterhausen, Haltern, Oberaden, Becking un Anreppen. De Vösöök Germanien äs eene röömske Provinz to etableern göng met de Varusslacht in dat Jaor 9 n. Chr., un een paor annere Vösööke bes in dat Jaor 16 n. Chr., misse. In Haltern gaw dat märe, deels guët afsiëkerte, Laoger un Kastails, un een Hawen an de Lipp. Viële Saaken, de ut düsse Tied funnen wäst, sünt in dat Westfäölske Römermuseum in Haltern to bekieken.
An den 3. Februar van dat Jaohr 1289 bekaim Haltern de laigen Stadrächte van sien Landshäer un Füörstbischup van Mönster, Everhard von Diest, un daomet ook dat Rächt eene Stadmuer to bauen, van wecke vandage nao de Siëbendüwelstaorn stait. De Völaup van düsse ollen Anlaogen kann hüüdigendags nao an den Völaup van de kleenen Kringstraoten üm den Stadkiärn harüm sain wäern. (Straoten buten van den daomaoligen Woll: Alisowall, Schüttenwall etc.)
Haltern was van dat 14. Jaorhunnert bes 1611, äs viële Stiäden in Westfaolen, Deel van de Hanse. Dat Metwiärken van halterner Büörgers in den Hannelsbund rekt all nao wider trügg. Vandage is Haltern Deel van de Naige Hanse un van den Westfäölsken Hansebund.
To de Tied van den napoleonsken Besatt, in dat fröe 19. Jaorhunnert, gaw dat in Flaosem eene Zentralrendantur, wat so wat is äs vandage een Landraotsamt. Dat hüdige Stadrebeet gait op de kommunale Rebeedsreform in Noordrien-Westfaolen van 1975 trüg. Van den 1. Dezember 2001 an hät Haltern den Naomen Haltern am See. Düssen Tosat daint alleen de Reklaome för de Stadt.
Gemainderaod
Sitvödeelung van de Parteien in'n Stadraod:
Woppen
Dat Woppen van de Stad Haltern is een wittes Halter op een blaoes Schild. De iärste Gebruuk van düt Woppen gait op een Siegel uut dat Jaor 1586 trüg. Vüörbeld för dat Woppen was een Relief uut dat Jaor 1577, dat een Halter op een Schild wiest, un an dat olle Raodhuus anbragt was. Op de Siegel van öllere Urkunnen sünt buterdem nao Schilddriäger to sain, daorunner ook de Patroon van de Halterner Pfarrkiärke, Paopst Sixtus I.. Düsse Schilddriäger sünt aower nich op dat hüdige Woppen to sain.
Partnerstiäden
Partnerstiäden van Haltern sint:
Et giw buterdem nao Fröndschuppen met düsse Stiäden:
Bökerien
De Stadbökerie, de van de Stad finanzeert wäert, holt üm de 60.000 Böker un annere Medien praot un is för alle Mann uopen. Et wäern üöwer 95.000 DVDs, CDs, Romane, Saakbööker un Kinnerbööker in’t Jaor uutleent. Siet August 2008 häw de Bökerie ook Netsiet, wu e-books un annere elektroonske Medien harunnerladen wäern küent.
Gerhard Großkopf
Gerhard Großkopf (* 22. Februar 1932 in Berlin; † 22. Februar 2018 in Stood) weer en düütschen Waterbobeamten un Ornitholoog.
Großkopf is 1932 in Berlin boren un hett dor later Bowesen studeert. 1955, 1956 un 1958 weer he as Vagelwart op Wangeroog. Von dor is he in’n Juni 1959 in de Neddersassische Waterweertschopsverwaltung (later dat Staatliche Amt för Water un Affall) wesselt. 1971 is he as Bodirekter Baas von de Waterweertschopsverwaltung in Stood worrn un is dor denn bet 1995 bleven. In dat Johr is he in Rohstand gahn.
He weer von 1995 bet 2002 Vörsitter von’n NABU-Kreisverband Stood. He is 1965 Maat von’n Mellumraad worrn un weer dor siet 2004 Ehrenmaat. He hett Böker över de Vagelwelt op Wangeroog un in’n Landkreis Stood schreven un sik för Vagelschuul insett.
Oer-Erkenschwick
Oer-Erkenschwick is en lütten Ort in'n Kreis Riäkelhusen in't Ruhrrebeet, de siet 1953 ene Stadt is.
Nobelpries för Physiologie oder Medizin
De Nobelpries för Physiologie oder Medizin (sweedsch: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) is en vun de Priesen, de vun de sweedschen Chemiker un Utfinner Alfred Nobel (1833-1896), de dör de Entwicklung vun dat Dynamit to en grooten Riekdom kommen weer, in sien Testament stift wurr. De Pries wurrd jeds Johr siet 1901 vun de Nobelversammlung vun dat Karolinska Institutet in Stockholm nah de Maatgaav vun Nobel an de verlehnt, de in dat vergangen Johr „die wichtigste Entdeckung in der Domäne der Physiologie oder Medizin gemacht hat“.
Oer-Erkenschwick
Oer-Erkenschwick weer lang ene Bargbustadt un so is de Stadt de Stadt in Noordrhien-Westfalen mit de höchste Dicht vun SPD-Lü. Oer-Erkenschwick hett män nu en CDU-Börgermeester. Oer-Erkenschwick hett de Stimberg-Post un is ok de Stadt, ut de de Football- un Arbeiterautor Hans-Dieter Baroth is.
Nobelpries för Physiologie oder Medizin
„Physiologie oder Medizin“
De Pries wurrd faken afkört as Medizinnobelpreis betekent. Dat is nich ganz richtig, wiel Alfred Nobel sien 1895 nedderleggt letzten Will utdrücklich de Physiologie mit inslutt. De Physiologie hett domols aber en völ grööteren Beriek umfaat, as de medizinische Physiologie, Rebeeden, de hüüd vör allen de Biologie, de Biochemie oder Biophysik torekent wurrn. So harr dat Karolinska Institutet, de sweedsch medizinische Universität dicht bi Stockholm, all immer en grooten Speelruum in de Utwahl vun de Bewerber. De Pries 1973 för Konrad Lorenz hörrt t.B. in dat Rebeet vun de Biologie (Verhaltensforschung).
Mount Butterworth
Mount Butterworth is en hogen Barg mit veer Toppen op en Graad, de von Oost na West löppt, in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt 8 km süden von dat Thomson-Massiv in de Aramis Range von de Prince Charles Mountains.
Karteert worrn is he mit Luftopnahmen, de 1956 un 1960 bi de Australian National Antarctic Research Expeditions maakt worrn sünd. Dat Antarctic Names Committee of Australia (ANCA) hett em na Geoffrey Butterworth nöömt, de in dat Johr 1963 Funker op de Wilkes-Statschoon un in dat Johr 1966 op de Mawson-Statschoon weer.
Nobelpries för Physiologie oder Medizin
Priesdräger
Kiek ok: List vun de Nobelpriesdräger för Physiologie oder Medizin
De Pries wurr van 1901 bit 2009 in insgesamt 100 Jahren an 195 Priesdräger vergeven, teihn dorvan Fruen. To’n eersten kreeg 1947 en Frau de Nobelpries, as letzt vun all fiev Nobelpriesen (De sösste, der Wertschapsnobelpries wurr eerst 1969 inführt). Hüüd is de Fruenandeel höhger as bi all anner wetenschaplich Nobelpriesen (Physik, Chemie). He kann an bit to dree Personen to glieker Tiet vergeven wurrn. Van 1915 bis 1918, in de Johren 1921, 1925 un van 1940 bit 1942 funn kien Verlehung statt, dat Priesgeld wanner torüch in den Fundus.
Cilley
Cilley is de Familiennaam von
Amtsgericht Wischhoben
Överornt Gerichten
Dat Amtsgericht Wischhoben weer dat Obergericht Stood överornt.
Geschicht
Mit dat hannöversche Gerichtsverfatensgesett von’n 8. November 1850, dat an’n 1. Oktober 1852 in Kraft gahn is, sünd Verwaltung un Justiz kumplett trennt worrn un de Amtsgerichten sünd as ünnerst Gerichten inricht worrn. Dat Amtsgericht Wischhoben is dor denn blangen dat Amt Wischhoben nee schapen worrn. De Grenzen von Amt un Amtsgerichtsbezirk weren nich desülven. To’n Bezirk hebbt de Kaspels Drochters, Hamelwöörden un Kruutsand mit de Öörd Gauensiek, Sietwenn, Theisbrügg, Nindörp, Doornbusch, Wulfsbrook, Hamelwöörden, Gauensiekersand, Neeland, Neelannermoor, Kahlesand, Kruutsand un Wischhobenersand tohöört.
För de Kaspels Bützfleet un Aßel un de Öörd, de to de Stoder Karken tohöört hebbt, (Götzdörp, Bützfleet, Fleet, Abbenfleet, Bützfleter Butendiek, Bützfletermoor, Depenbeek, Hasenwinkel, Bützfletersand, Barnkroog, Weth, Aßel, Ritsch, Aßlersand, Brunshüser Butendiek, Stubbenhoff, Snee, Hörn, Stodermoor, Schölisch, Dööshoff, Stodersand) weer dat Amtsgericht Bützfleet tostännig.
Dat Amtsgericht Wischhoben is 1859 jüstso as dat Amt Wischhoben oplööst worrn. Von 1859 af an weer dat Amtsgericht Freeborg för den Gerichtsbezirk von dat Amtsgericht Wischhoben mit tostännig.
Dat Blatt op Platt
Dat Blatt op Platt weer en plattdüütsch illustreert Blatt, dat in’n November 2005 dat eerste Maal rutkeem. Rutgeven worr dat vun Bernhard Koch in Halstenbek. De Schrieversche Christa Heise-Batt weer as Redaktörin dorbi. Op 44 Sieden geef dat Reportagen un Berichten. De Pries vun dat Blatt weer 5,20 Euro. De 20. un letzte Utgaav keem 2015 rut. Wegen den groten Tietopwand hett de lütte Hobby-Redaktion denn ophöört.
Loughlin
Loughlin is de Familiennaam von
Koreaansche Naams
Bi de koreaanschen Naams kummt toeerst de Familiennaam un denn de Vörnaam. In Korea hett de Familiennaam mehrsttiets ene Sülv un de Vörnaam twee. Utnahmen sünd roor.
Vörnaams
Vörnaams hebbt mehrsttiets twee Sülven. Rorer sünd Vörnaams mit blots ene Sülv. Vele Vörnaams gaht för Jungs un Deerns. Ok wenn dat in de Regel ene Tendenz gifft, ob dat ehrder en Jungs- oder en Deernsnaam is, is dat doch nich utslaten, dat dat ok mal anners is. Bi de Mannslüüd is dat in vele Familien begäng, dat een vun de beiden Sülven en Generatschoonsnaam is, den se mit annere Lüüd ut jemehr Familie deelt, de ut de sülve Generatschoon stammt.
Familiennaams
thumb|So deelt sik de wichtigsten Familiennaams op
Lougher
Lougher is de Familiennaam von
Koreaansche Naams
Familiennaams
In Korea keent se kene so grote Tall vun Naams as in annere Kulturen. 47 Perzent vun all Koreaners (Süüdkoreaners) hebbt een vun de dree Naams Kim, Lee un Park. De Rest deelt sik op üm un bi 300 annere Naams op (to’n Vergliek: in’t düütsche Rebeet gifft dat hunnertdusende Familiennaams). In Korea warrt dat eenfache Volk denn ok Baekseong (백성, 百姓) nöömt, wat „de Hunnert Naams“ heet.
Bi de Heiraat blifft de Fro bi ehren Deernsnaam. De Kinners heet later aver all na den Vadder.
Bi den Zensus vun 2000 hebbt vun alltohoop 45.985.289 Lüüd blots 43.090 enen vun de acht Naams hatt, de ünnen steiht un twee Sülven hebbt. En poor annere Naams mit twee Sülven gifft dat noch, aver se sünd doch roor. Villicht een vun Dusend Koreaners hett enen Familiennaam mit twee Sülven.
Koreaners in’n Westen
De Transkripschoon in’t latiensche Alphabet is nich eenheitlich, dorüm hebbt vele Naams verschedene latiensche Varianten, de Naam Lee kann ok Yi, Rhee, I oder Ri schreven warrn. Todem warrt dorbi faken (aver lang nich jümmer) ok noch de Reeg ännert un de Vörnaam as in’n Westen begäng na vörn schreven.
Kommun Emmaboda
De Kommun Emmaboda is ene Gemeend in dat Lehn Kalmar in Sweden. Dat höört to de Landschop Småland un den Gerichtsbezirk Kalmar. Se hett 9.468 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 692,32 km². De Sitt vun de Verwalten is in Emmaboda.
Demografie
2006 weren 10,13 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 6 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt. De Scholen hebbt alltohoop 1040 Schölers.
Geografie
In de Kommun gifft dat 239 Eilannen, de alltohoop 110 Hektar groot sünd.
Amtsgericht Beers
Överornt Gerichten
Dat Amtsgericht Beers weer dat Obergericht Leh överornt.
Geschicht
Mit dat hannöversche Gerichtsverfatensgesett von’n 8. November 1850, dat an’n 1. Oktober 1852 in Kraft gahn is, sünd Verwaltung un Justiz kumplett trennt worrn un de Amtsgerichten sünd as ünnerst Gerichten inricht worrn. Dat Amtsgericht Beers is dor denn blangen dat Amt Beers nee schapen worrn. De Grenzen von Amt un Amtsgerichtsbezirk weren desülven.
Hans Tausens Sogn
Hans Tausens Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Odense Sankt Knud von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Hans Tausens Kirke in de Stadt Odense. Nöömt is dat na Hans Tausen. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Hans Tausens Sogn also von de Kommun Odense.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Odense Herred von dat Amt Odense un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Odense in dat Amt Odense. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Odense in de Region Süüddäänmark worrn.
Teken (Liddfööt)
Teken (Eentall: Teek(e)) höört as Ornen to de Mieten (Acari) to. Na de Klass weert se as Spinnendeerter ankeken. Mank de Teken gifft dat de gröttsten Aarden vun all Mieten. Tomeist sünd se Parasiten un sitt buten an den Weert an (Ektoparasit). As so'n Weerten bruukt se Vagels, Reptilien un Söögdeerter. Veel Teken överdreegt Krankheiten. Över de ganze Welt hen gifft dat bi 900 Tekenaarden.
Wo de Teken tohuse sünd
In Europa warrt tomeist de Kohteeke funnen. Schildteken gifft dat up de ganze Eer in Gegenden mit en matig Klima. Ledderteken sünd bloß in de Tropen un Subtropen tohuse. Bloß de Duventeek Argas reflexus gifft dat ok in Middeleuropa up Böhns un hen un wenn in'n Stall, wo dat ok schöön warm is.
Wo se to finnen sünd
thumb|left|Dat Heken vun en Teek vegleken mit den Kopp vun en Rietsticken Schildteken möögt dat geern fochtig un tämlich warm. Se sitt meist in Kratt, in hooch Gras un in Slangkruut bit to en Hööcht vun 1,5 m. An'n leevsten sitt se just so hooch, as de möögliche Weert groot is. Dor weert se afstrepelt, wenn de Weert dör dat Gras oder Kratt dörlopen deit. De meisten Lüde denkt, de Teken laat sik vun'n Boom dalfallen, man dat stimmt normolerwiese nich. Bavenhen gaht Teken geern dorhen, wo ok veel vun jem ehre Weerten to finnen sünd. Ledderteken leevt geern dune bi jem ehre Weerten un möögt dat lever, wenn jem ehre Versteken dröög un düüster sünd.
Sünnerlich geern möögt Teken de Ränner vun Hölter un Bröök, ok free Steden in'n Woold mit hooch Gras, fochtige Wischen un de Ränner vun Beken mit de Planten dor un jede Aart vun Kratt. Man ok in Parks un Goorns gifft dat Teken.
Wie se utseht
De utwussen Teken hefft acht Been, de Maden bloß veer. Teken könnt bit to 4 mm groot weern un sünd dor de gröttsten Mieten mit. Schildteken dreegt en harten Panzer vun Chitin (Scutum) up jem ehr Achterlief.
Mundwarktüüch
Mit Hölp vun de Keevklauen ritzt de Teek de Huut in un schufft dor den Steekappraat vun den Ünnermund (Hypostom) dör in de Wunn. Dor sitt allerhand Hakens an. Man Teken bohrt sik bloß an de Böverkant in'e Huut rin un kaamt meist nich bit hen na de Kapillaren. Se „leckt“ denn dat Bloot up oder de Lymphe, de ut de Wunn flütt. Meist seggt de Lüde „en Teek hett mi beten“, man richtig möss dat heten: „en Teek hett mi steken.“
Sugen
As en Reeg vun Insekten dat bi’t Blootsugen ok maakt, geevt de Teken, wenn se steekt, eerst mol Sever in’e Wunn, ehr dat se freten doot. Dor is allerdings allerhand in, wat wichtig to weten is:
Wenn se oorntlich Bloot sapen hefft, könnte de Teken-Seken bit 3 cm groot weern.
De Seken un ok de Heken bi de Teken suugt Bloot. Bi de Heken duert dat Sugen normolerwiese bloß en paar Dage. Se bruukt dat Bloot ja man bloß för sik süms. De Seken mütt dor avers ok de Eier vun tostanne bringen. Dor bruukt se veel mehr Bloot üm, as de Heken. Wenn se nich stöört weert, kann dat bit to twee Weken duern, bit se mit dat Sugen fardig sünd.
Wie se de Oppers finnt un wo se rangaht
Ehre Oppers finnt de Teken mit Haller sien Organ. Dat is en lüttjen Chemorezeptor un sütt ut, as en lüttje Kuhl. Dat Organ sitt an dat eerste Beenpaar (Tarse Nummer 23). Dor gifft dat allerhand Bossen in, de könnt Stoffen upspören, as Ammoniak, Kohlendioxid, Melksüür un besunners Bottersüür. Düsse Stoffen sitt in den Aten un in den Sweet vun de tokümftigen Weerten. Wenn se up de Luer liggt, streckt se dat eerste Beenpaar mit düt Organ na vörn un swooit de Beene en beten hen un her. Dorbi klammert sik de dree achtersten Beenpaar an de Ünnerlaag fast. Wenn de Teken töven doot, liggt se toeerst mol in de Tööv-Positschoon. Dor sünd de Vörbeen bi tosamenfoolt un liggt dune an dat Lief an. Man wenn se wat röken doot, oder dat Licht ännert sik vun hell na düster, oder wenn se Stööt spören könnt an jem ehren Unnergrund, denn so swutscht se foorts na de Luer-Positschoon röver. Dat kann ja angahn, dat nu en mööglichen Weert neeg bi kümmt. Wenn denn jichens wat an jem ehrn Sitzplatz langsstrepeln deit, denn hangt se sik dor an. Bi Deerter un bi Minschen krabbelt se denn en ganze Tied (bit to allerhand Stunnen) an dat Lief rüm un söökt en Steed, de jem to’n Steken passlich dücht. Teken sünd dor oorntlich lecker bi un möögt an’n leevsten en beten fochtige, warme un dünne Huut, mit allerhand Bloot dor in. Bi Minschen sünd dat sünnerlich de Kneebögen, de Haaransatz, de Liestenbögen un de fiene Huut achter de Ohren.
Na dat Freten
Wenn se toenne freten hefft, laat de Teken sik vun jem ehre Weerten dalfallen. De Seken söökt denn foorts en passliche Steed in’n Grund, wo se de Eier afleggen könnt un wo de goot schuult sünd. Dat Eierleggen kann allerhand Dage duern. Dor warrt al 10 Minuten een Ei bi afleggt. Wenn dat ut’n Buuk kamen is, denn so warrt dat mit de Mundwarktüüch bi en Drüüs langsföhrt, un dor kriggt dat denn en Schutzschicht bi. Denn kann dat frische Ei nich verdrögen. Alltohopen leggt dat Seken bi 2.000 Eier un geiht dorna doot.
De Teken ehr Weg dör’t Leven
De Ledderteken mütt bit to achtmol hen de Tiet as Nymph dörmaken. Jedetmol bruukt se wedder dat Bloot vun en ne’en Weert. Dor wesselt se faken bi twuschen Weerten, de unnerscheedlich groot sünd (Muus, Katt, Minsch). Schildteken wannert jummers dör dree Statschonen dör, nadem se ut dat Ei krapen sünd. Toeerst sünd se Maad, denn weert se Nymph, un amenne sünd se grote (utwussen) Heken un Seken. Nymphen un Maden kennt keen Geslecht. Bi de Schildteken weert de Eier in Paketen vun 2.000 Stück afleggt. Tomeist backt se an de Unnersieten vun Spieren un anner Blöer, wo se nich so gau to finnen sünd. Ut so’n Ei krüppt denn en sessbeente Made. Dat duert bloß en paar Dage, denn söcht se sik en passlichen Twüschenweert (Gnaagdeert) un suugt sik dor binnen twee bit dree Dage vull. Denn lett se sik dalplumpsen un strepelt na en paar Maanden ehre Huut af un warrt denn en eerste achtbeente Nymph. De is denn 1,5 bit 2 mm groot. Nu söcht se sik en Weert, de en beten wat grötter is (Tweete Twüschenweert;-Katt) un suugt den sien Bloot.
Man de meisten Nymphen, de in’n Summer jem ehre Huut afstrepelt hefft, söökt nich glieks en ne’en Weert. Se maakt eerst mol en Pause un roht bit to’n neegsten Vörjohr. Dorna söökt se sik denn en Vullbuuksweert un denn strepelt se de Huut af un verwannelt sik in en tweete Nymph (Ledderteken) oder in en grote Teke. De grote Teek grippt sik denn ehren Endweert (Minsch, Koh). Na dat Freten ett se sik dalfallen un söcht en Partner, üm sik to vermehren. De Heken starvt denn na de Paarung, de Seken gaht eerst doot, wenn se de Eier afleggt hefft.
Tekenkrankheiten
thumb|En roden Dubbelkrink bi Erythema migrans
En Reeg vun Teken dreegt eernsthaftige Krankheiten över, as de Borreliose. De kann amenne dorto kamen, dat de Kranke stief warrt. Verscheden Sorten vun Teken könnt Krankheiten bringen. De veer wichtigsten för Minschen sünd düsse:
Rhipicephalus sanguineus, de in Süüdeuropa vörkummt.
Dat is nich wohrschienlich, dat een sik mit Borreliose ansteken deit, wenn dat Deert binnen 24 Stünnen afnahmen is.
Wenn binnen een bit sess Weken en rode Krink üm de Stäe hen to sehn is, wo de Teeke tobeten harr, oder wenn keen Krink to sehn is, man wenn een nich richtig togange kümmt un sik schedderig föhlt, denn so mutt een na’n Huusdokter hen.
Teken överdreegt ok Süken up Deerter. De wichtigste Krankheit bi Rindveeh un Hunnen, de vun Teken herkümmt, is Babesiose. Se warrt in Gang bröcht dör den „Babesia-Blootparasieten „Babesia Canis“. Düsse Parasit geiht in de Roden Blootzellen rin. Bi düsse Süke hefft de Deerter en korten Aten, Fever, roden Urin un gaht ganz miteens doot. Babesiose (ok Pyroplasmose oder Piroplasmose nömmt) kümmt sünnerlich in Süüdeuropa vör, man ok bi us kann se uptreden. De Teeke, de düsse Süke överdregen deit, heet „Dermacentor“. De gifft dat bi us nich.
Teken afkriegen
An’n Besten warrt de Teeke gau afnahmen. Dor draff se nich bi tweireten weern. Ganz verkehrt is dat, wenn een an de Teek rieten oder trecken deit. Een schall de ok nich platt haun, kniepen oder dörbohren. Wenn dat passeert, kann dat angahn, dat de Teeke eerst noch allens, wat se in ehrn Maag hett, in dat Lief vun ehrn Weert inspe'en deit. Dat bedutt denn en grote Gefohr, dat dor Süken bi överdregen weert. Ok, wenn de Teeke mit Alkohol oder mit Ööl behannelt warrt, speet se ut, wat se in’n Maag hett un een kann sik gefährlich ansteken dorbi. . Griep de Teeke so dicht, as mööglich bi de Huut un nehm ehr af. Dorna mutt de Huut mit Alkohol rein maakt weern. thumb|right|200px|En Tekenpinzett
Pinzett
Teken sünd towielen forchterlich lüttsch (towielen man bloß een mm). Denn is dat swaar, de Teek aftonehmen, ohn dor rin to kniepen. Man mit Hölpe vun en besunnere Tekenpinzett kann se denn doch afkregen weern. Dat is en Pinzett mit en tämlich breed un platt Muul, de automaatsch togeiht. Düsse Pinzett mutt vun vörn um de Teeke ehrn Kopp ümto sett weern, meist bit in de Huut vun ehr Opper. De Pinzett knippt sik süms fast un denn kann de Teek vörsichtig (nich to dull!) ut de Huut dreiht weern.
Lepel
Ut Amerika kümmt en sünnerlichen Tekenlepel. De is utfunnen wurrn, um en Teeke ohn to dreihen eenfach un vullstännig un seker af to nehmen. De Lepel is bi Minschen un Deerter to bruken. . Dör de Form vun den Tekenlepel kann en Teek ok eenfach wegnahmen weern vun Stäen, wo een anners nich goot rankamen kann, as vun de Liest oder ut de Kneebögen. He hett en Karv in Form vun en V. De brede Deel vun de V-Karv mutt up de Huut sett weern un mutt so duun, as dat geiht, bi de Teeke ran. Mit en lichten Druck up de Huut mutt de Lepel denn na de Teek to verschaven weern, so, dat de smalle Deel vun de Karv de Teek ümfaten deit. De Teek warrt afkregen, wenn de Lepel denn egolweg na vörn schaven warrt. Dat is ganz egol, na wecke Siet hen de Lepel bruukt warrt. Mit den Tekenlepel könnt Larven (1 mm), man ok Nymphen un grote Teken heel un deel afnahmen weern, mit dat Mundstück dorbi. thumb|left|Dat Afnehmen vun en Teek mit den Tekenlepel.
Sling
En annere Aart, üm en Teeke af to kriegen, is de Technik, en Sling üm de Teek to leggen.
Kaart
Ok en Kaart is utfunnen. De hett dat Format vun den Kreditkaart. In düsse Kaart sünd Slöfen anbröcht, de unner de Teek schaven weert. Wenn een denn wieterschufft, kann de Teeke ut de Huut rutnahmen weern.
Anfreren
En annere Methood is, de Teken an to freren. Mit en lüttjen Appraat warrt kolen Fleetstoff over de Teek utgaten. Dordör warrt se denn anfraren un kann eenfach afnahmen weern.
Wilhelm Fredemann
Wilhelm Fredemann (* 15. April 1897 in Nuinkiärken; † 11. Oktober 1984 ok dor) weer en plattdüütschen un hoochdüütschen Schriever.
Wilhelm-Fredemann-Gedächtnispries
De Wilhelm-Fredemann-Gedächtnispries is en Pries för rutragende Leistungen för dat Plattdüütsche, de siet 1982 vun’n Heimatbund Ossenbrügge tohoop mit’n Kreisheimatbund Bessenbrügge (siet 1998) vergeven warrt. He is na den plattdüütschen Schriever Wilhelm Fredemann nöömt.
Wilhelm Fredemann
Fredemann is 1897 in Nuinkiärken as Söhn vun en Buurn boren. He hett de Volksschool in sien Heimatdörp besöcht un weer vun 1911 bet 1916 op Lehrerseminar in Tecklenborg un Riäkelhusen. 1916 bet 1918 weer he Soldat un hett denn as Volksschoollehrer arbeidt. 1924 bet 1927 möök he tosätzlich in Builefeld en Utbillung as Realschoollehrer. He dee denn as Schoolmeester an de Realschool in Nuinkiärken arbeiden un is dor later ok Rekter worrn. 1963 güng he in Rent.
Fredemann hett 1955 de Justus-Möser-Medallje vun de Stadt Ossenbrügge kregen un 1957 dat Bundsverdeenstkrüüz 1. Klass. 1960 hett he ok den Neddersassischen Verdeenstorden 1. Klass kregen un is 1977 Ehrenbörger vun de Stadt Melle worrn.
Em to Ehren deit de Heimatbund Ossenbrügge den Wilhelm-Fredemann-Gedächtnispries vergeven. In Melle is de Wilhelm-Fredemann-School na em nöömt.
Flooghaven Sunan
De Flooghaven Sunan is de Flooghaven vun Pjöngjang in Noordkorea. He liggt 24 Kilometer vun dat Stadtzentrum af bi’n Oort Sunan.
De Flooghaven hett twee Start- un Lannbahnen. De gröttere warrt vör allen för Flöög na butenlands bruukt, de lüttjere för Flöög binnenlands. In’n Sommer is de Flooghaven vun Klock 6 bet Klock 10 avends op, in’n Winter vun Klock 7 morgens bet Klock 9 avends.
De Flooghaven Sunan is de Hööftstüttpunkt vun de noordkoreaansche Flooglien Air Koryo. Bet 2000 harr de russ’sche Aeroflot Pjöngjang elk Week anflagen, hett dat denn aver opgeven. Weer nich noog los, dat sik dat noch lohnen dee. Toletzt harr noch China Southern Airlines bet November 2006 den Flooghaven anflagen. Vun November 2006 bet April 2008 weer dat man alleen Air Koryo, de in Sunan lannen un starten dee. Sietdem fleegt Air China dree Maal in’e Week na Peking. Welk Flooglienen doot ok Charterflöög anbeden na Taipeh un na Süüdkorea. Disse Flöög warrt veel vun Lüüd bruukt, de Verwandte in dat deelt Land besöken wüllt.
De Flooghaven hett 17 Parkbuchten för Flegers un twee Hangars.
Dat-das-Isogloss
[[Bild:Dat-das-Isogloss.svg|duum|
]] De Dat-das-Isogloss is de Isogloss, de de hoochdüütschen Dialekten trennt, de dat Woord dat jüst as op Plattdüütsch dat schrievt, un de, de dat Woord das hebbt (dat sülve gellt för vergliekbore Wöör so as wat un et). Noorden/Westen dorvun seggt een dat, in’n Süden/Oosten das. De Isogloss is Deel vun’n Rhienschen Weiher.
Nakanishi
Nakanishi is de Familiennaam von