cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Auerk
Söhns un Döchter vun de Stadt
In dat Düütsch Kaiserriek wurr de in Auerk boren Georg Franzius in Kiel de woll bedüüdenst Waterbauingenieur. Sien noch in Wittmund boren Bröer Ludwig Franzius hett dat Gymnasium in Auerk besöcht. De wurr dör de so nömmt Werserkorrektschoon un den Utbau vun de Havens in Bremen berühmt.
De in Auerk ünner de Naam Franz Reuss boren Jurist Yitzhak Raveh (1906–1989) weer een vun de vörsitten Richters vun den Eichmann-Prozess.
Marie Hoppe, Dochter vun de Auerker Grönen-Bundsdagsafordneten Thilo Hoppe, is siet Juni 2011 Afordneten vun de Bremisch Börgerschap för de Grönen-Fraktschoon.
In den Beriek Sport sünd de Dressurriederin Karin Rehbein (* 1949) un de Footballspelers Frank Löning (* 1981) und Jens Wemmer (* 1985) to nennen.
Persönlichkeiten, de vör Oort wirkt hemm
En Reeg vun Personen sünd woll nich in Auerk boren, hebbt aber dor wirkt un sück in hör jeweilig Fachrebeeden Vereenste erwurben.
En Reeg vun Politikers hett in Auerk wirkt – dorünner gliek dree vun Bündnis 90/De Grönen: de ut Willemshaven stammen Gila Altmann (fröhere Bundsdagsafordnete un parlamentarische Staatssekretärin in dat Bundsumweltministerium), de in Leer boren latere sleswig-holsteensch Umweltminister Rainder Steenblock un de aktuell Bundsdagsafordnete vun den Wahlkreis Auerk/Emden, Thilo Hoppe. De ehmalig Auerker Landdagsafordnete Wolfgang Ontijd (CDU) wurr up Borkum boren.
Aloys Wobben, Grünner un Inhaber vun den Windenergieanlagenhersteller Enercon, stammt ut de Gemeend Rastdörp in dat Eemsland.
Wilhelm Büning, Volker Jürgens un Oda-Gebbine Holze-Stäblein weern Landssuperintendenten vun den Sprengel Oostfreesland vun de ev.-luth. Kark.
Jennelt
Wapen|thumb|right Dat Dörp Jennelt hört to de oostfreesch Gemeend Krummhörn. Dat liggt tüschen Pewsum und Eilsum an de L 4. Jennelt hett 384 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2008), de to över 90% evangeelsch-reformeert sünd. Dat Rebeet vun dat Dörp sünd ca. 357 ha. En Deep, dat vun Eilsum över Uttum nah Beewenburg führt, verbind Jennelt mit dat oostfreesch Waterstratennett.
Etymologie
De Beteknung Jennelt is wohrschienlich afleidt vun de Naam Geinleth. Disse Naam bedüüd „anner Siet vun de Waterloop“
Historie
Dat Dörp Jennelt weer en so nömmt „Herrlichkeit“ un hörr bit 1350 de gräflichen Familie to Innhausen und Knyphausen. Dornah keem dat in den Besitt vun de Hööftlingsfamilie Beninga vun Grimersum.
Patrick Caulfield
Leven
Caulfield studeer vun 1956 bet 1960 an de Chelsea School of Art. 1960 bet 1963 sett he sien Studium an’t Royal College of Art in London foort. Noch as Student nehm Caulfield 1961 an de Utstellung vun de „Young Contemporaries“ in London deel. Na dat Enn vun sien Studium kehm he as Dozent 1963 bet 1971 an de Chelsea School of Art torüch. He arbeid ok as Illustrater, to’n Bispeel 1973 för de Petersburg-Press-Gedichten vun Jules Laforgue.
Chris Rogers
Chris Rogers is de Naam von
* Chris Rogers (* 1954), neeseelandschen Mathematiker,
Manne Siegbahn
miniatur|Manne Siegbahn (1924)
Karl Manne Georg Siegbahn (* 3. Dezember 1886 in Örebro, Sweden; † 26. September 1978 in Stockholm) weer en sweedsch Physiker un Nobelpriesdräger.
Leven
Manne Siegbahn wurr an' 3. Dezember 1886 as Söhn vun den Statschoonsvörsteher vun de sweedsch Iesenbahn in Örebro Nils Reinhold Georg Siegbahn un de Fru Emma Sofia Mathilda Zetterberg boren. 1906 gung he an de Universität Lund un sloot sien Studium 1911 mit den Doktertitel över Magnetische Feldmessung af. Nahdem he all van 1907 bit 1911 as Assistent vun Perfesser Johannes Rydberg arbeit harr, wurr he nah sien Promotschoon Dozent un 1915 Assistenzperfesser. Nah den Dood vun Rydberg 1919 wurr Siegbahn Perfesser un övernehm den Lehrstohl vun Rydberg. 1923 is Siegbahn an de Universität Uppsala wesselt un wurr 1937 to'n Forschensperfesser vun de Königlich Sweedsche Akademie vun de Wetenschapen nömmt. Tüschen 1938 un 1947 weer he Präsident vun de International Union of Pure and Applied Physics (IUPAP).
Wark
Nahdem sück Siegbahn van 1908 bit 1912 mit Problemen vun de Elektrizität un de Magnetismus befaat harr, hett sück sien Interesse in de Folgezeit de Röntgenspektroskopie towendt. Sien Verbetern in Upbau un Methodik vun de Experimente hemm to en düütlich Stiegern vun de Meetnauigkeit un tosommen mit de to glieker Tiet entwickelten Quantenmechanik to en vullständig Verständnis vun den Schalenupbau vun de Atome führt. He hett sien Ergevnisse in dat 1923 tutkommen Book Spektroskopie der Röntgenstrahlen tosommenfaat, en Klassiker vun de wetenschaplich Literatur. He wurr 1924 mit den Nobelpries för Physik „för sien röntgenspektroskopischen Opdecken un Forschungen“ uttekent.
Nah sein Wessel an de Akademie hett he deren Aktivitäten up de Karnphysik utricht un hett den Bau vun en Zyklotron to dat Beschleunigung vun Deuteronen, en Hochspannungsgenerator, mehrere nee Typen vun β-Spektrometern un en Elektronenmikroskop up den Weg brocht. Mit disse Utrüsten nehm dat Institut en führen Rull in de Erforschung vun den Atomkarn un de radioaktiven Strahlungsperzesse in.
Utteknungen
1924 kreeg Siegbahn den Nobelpries för Physik. 1934 kreeg he de Hughes-Medaille, 1940 de Rumford-Medaille vun de Royal Society, in de he 1954 as „Foreign Member“ wählt wurr. 1948 wurr he mit de Duddell-Medaille vun de Physical Society of London uttekent.
Ben Hill County
Ben Hill County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 17.634 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 653 km². De Sitt vun de Verwalten is in Fitzgerald.
Historie
De Kreis is 1906 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 17.484 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.891 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.093 US-Dollar. 7.232 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.046 Minschen maakt. 21,79 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,97 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,38 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Ludwig Schneller
Ludwig Schneller is de Naam von
Wilhelm Maas
Wilhelm Maas is de Naam von
* Wilhelm Maas (1922–1993), düütschen Politiker,
Kiek ok bi: Wilhelm Maß.
Brailen
Historie
Brailen weer 1444 de Hööftstadt vun’t kurkölnisch Hartogdom Westfalen. Brailen weer vun 1818 bet 1974 Kreisstadt. Brailen is in de Niege Hanse.
Beropen Persönlichkeiten
Friedrich Merz, de vun 2000 bet 2002 Vörsitter vun de CDU/CSU-Frakschoon in de Bunnsdag weer, is ut Brailen.
Verkehr
Vun de Bohnhoff Brailen-Wald gifft dat ene Isenbohn na Hagen.
Manuel Fernández
Manuel Fernández oder Manuel Fernandez is de Naam von
* Manuel Fernández (1922–1971), spaansch-franzööschen Footballspeler un Trainer,
Wilhelm Hollmann
Wilhelm Hollmann is de Naam von
* Wilhelm Hollmann (vör 1816–1879), düütschen Sänger un Kumponist,
Gora Krajnjaja
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt.
Brüssel
thumb|Raathuus an’n Groten Platz vun Brüssel De Stadt Brüssel (ndl.: Brussel, franz.: Bruxelles) is de Hööftstadt vun Belgien un vun de Kuntrei vun Flannern. De Stadt is ok Seet vun vele Institutschonen vun de Europääsche Union. De Naam is afleit' vun Broek-zele (Brookdörp).
Stadt un Kuntrei vun Brüssel
De Stadt Brüssel is een vun de 19 Gemeenden vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel (ndl.: Hoofdstedelijk Gewest Brussel). In de Gemeende vun de Stadt Brüssel leevt üm un bi 145.000 Minschen. De 19 Gemeenden vun de Hööftstadtkuntrei hefft alltohopen bi 1.018.000 Inwahners. Meist weert düsse 19 Gemeenden vun de ganze Kuntrei tohopen as de Stadt Brüssel bekeken un nich bloß de Gemeende Brüssel süms. Man all de 18 annern Gemeenden (kiek ünnen bi: Gemeenden) sünd heel un deel sülvstännig.
Spraken
In de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel gifft dat twee offiziell Spraken: Up dat platte Land üm Brüssel ümto warrt meist ehrder Nedderlannsch snackt.
Gemeenden
De 19 Gemeenden vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel mit jem ehr Postcodes:
TSV Crailsheim
De TSV Crailsheim is en DFB-Vereen in’t nördelke Württemberg. De Fruen speelen in de eerste Bundsliga un de Mannen in de Overliga.
Helmut Martin
Helmut Martin is de Naam von
* Helmut Martin (1940–1999), düütschen Sinoloog,
Leo Fernandez
Leo Fernandez oder Leo Fernández is de Naam von
Ludwig Schröder
Ludwig Schröder is de Naam von
Charles Rogers
Charles Rogers is de Naam von
Hemsen
Hemsen is de Familiennaam von
Fritz Kukuk
Fritz Kukuk (* 9. Juni 1905 in Himmighiusen; † 24. Dezember 1984 auk dor) was en plattduitsken un ok haugduitsken Schruiver ut de Ümmegiegend van Höxter.
Lieben
Fritz Kukuk worde den 9. Juni 1905 in Himmighiusen bui Nuime boren. Suin Vadder was en Biur un auk en Wert. He ging up de Rektoratscheole in Staime un studeer läter twee Semester Biurieje in Brokel. He arbaid os en Lehrjunge up en Geodshoff in Marienmönster. Naast was he för dree Johre Tuid os en Kaupmann in Düörpm teogange un över namm denn de Bournhof van suine Famuilje. He kreig 1986 dat Bundsverdeenstkruiz övergeven. Den 24. Dezmeber 1987 is Fritz Kukuk mit Daude afgohn.
Werke
Fritz Kukuk suin eerst Werk Kinner van Duarpe kamm 1960 riut. In’n Johren 1961 un ok in 1974 kamm dat Beok no mool in nuijjer Uplage riut, niu mit en haugduitske Översetten. In de Tiedschrift Quickborn schreiv H. Kleinbauer över Kukuk sien Beok, dat’t tielild os passig is os Verse sümst. De Schruivstiel van Kukuk sall lebig, un humorfull suin un wuisen, dat Kukuk en Föhl för Lyrik hadde. Luikers wuur kritiseert dat’t Beok nenne Inholdsverteken het. Buterdem briuk Fritz Kukuk en poor Wöör, de blaut in de Ümmegiegend van Höxter begäng sind. Dorümme släggt H. Kleinbauer vör, bui en nuijje Uplage afsliuts en List mit Översetten in dat Beok rin teo packen.
Boben up bröch Kukuk twee födere Boiker unner de Luie: Sturm über Land un Tief aus dem Brunnen meiner Seele.
Primtalltweeschen
Primtalltweeschens sünd twee Primtallen p_1 un p_2, de de Differenz hebbt. De Primtall warrt denn ok Primtalltweeschen to de Primtall p_1 nöömt.
Den Begreep "Primtalltweeschen" hett de Mathematiker Paul Stäckel inföhrt.
Dat gröttste bekannte Poor
Primtalltweeschens gifft dat ok bi gröttere Tallen. Dat (betto) gröttste Poor hett Eric Vautier ut Frankriek an'n 15. Januar 2007 mit Help vun sien Reekner funnen: 2003663613 · 2195000±1. Disse Tallen hebbt 58711 Talltekens.
Wo vele Primtalltweeschens gifft dat?
En empiersche Analys vun allen Primtallen betto 4.35 · 1015 wiest, dat de Antall vun Primtalltweeschens, de lütter as x sünd, x ·f( x )/(log x )2 is. Dorbi is f( x ) üm un bi 1,7, wenn x lütt is un üm un bi 1.3 wenn x na Unendlich streevt. De Grenzweert vun f( x ) warrt as vermoodt.
PL Kyodan
Perfect Liberty (PL) Kyodan oder de Kark van Perfekte Freeheit is ’n internatschonale religiöse Bewegung, wat sik to Anfang dat 20. Johrhunnert ut de japaansche buddhistsche Zen-Kultur rutbillt hett. PL Kyodan is 1946 dör Miki Tokuchika nee grünnt worrn, nadem de Bewegung en Tiet lang verbaden wesen is. De Bewegung seggt vun sik sülvs, dat se weltwied sowat 2,5 Millionen Leden hett. Dat Hööftquarteer vun PL Kyodan is in Habikino nahbi Osaka.
PL Kyodan is nich mit de annern groten japaanschen religiösen Traditschonen verbunnen un bekiekt dat kreative Sülvsutdrücken as dat belangriekste Teel van dat minschliche Leven. Folgens de Lehr is Leven ’n „Kunst“. De Minsch is dus geboren üm sien unieke Individualität in allens wat he deit uttodrücken. PL Kyodan nöömt dit dat „Schöppen van wohre Kunst“.
Hamlin County
Hamlin County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 5.903 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.323 km². De Sitt vun de Verwalten is in Hayti.
Historie
De Kreis is 1873 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 5.540 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.567 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.982 US-Dollar. 2.801 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 449 Minschen maakt. 11,91 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
(1398) Donnera
(1398) Donnera is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 26. August 1936 vun de finnisch Astronom Yrjö Väisälä in Turku opdeckt wurrn is.
Brannenborg an de Havel
Brannenborg an de Havel is en Stadt in Brannenborg in’n Ossen vun Düütschland. Brannenborg hett ca. 72.000 Inwahners. De Stadt liggt scheun an de Havel tüssen bannig vele Binnenseen. Brannenborg hett ok en scheune ole Innenstadt mit en Duhm. Brannenborg hett dree olle Stadtkerne: De Altstadt, de Neustadt un’e Dom. In Brannenborg is en nieget Schwimmbad, dat Marienbad.
Hamlin County
Demografie
5,70 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,85 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
(1398) Donnera
De Asteroid is nah de finnisch Astronom Anders Severine Donner, den damaligen Direkter vun de Steernwacht in Helsinki, nömmt wurrn.
Hamlin County
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 98,48 % vun de Minschen Witte, 0,13 % Swarte, 0,18 % stammt ut Asien un 0,58 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,11 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,52 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,63 % vun de Lüüd ansehn.
Brannenborg an de Havel
thumb|Dat [[Wiekbild von de Olle und Niege Stadt Brannenborg vun' Marienberg ut seihn. In Hinnergrund is de grote St. Katharinenkerke, de Hauptkerke vunne Niege Stadt. Wi kieken na Söden.]] Overbuurmeesterin is just Steffen Scheller vonne CDU.
thumb|left|Der Duhm St. Peder un Paul is de Wiege von’e Mark Brannenborg
thumb|Wapen
Ebben
Ebben is de Familiennaam von
Buddy Rogers
Buddy Rogers is de Naam von
Michael Seeber
Michael Seeber is de Naam von
* Michael Seeber (* 1948), italieenschen Ünnernehmer,
Kommun Höganäs
De Kommun Höganäs is ene Gemeend in dat Lehn Schonen in Sweden. Dat höört to de Landschop Schonen un den Gerichtsbezirk Helsingborg. Se hett 23.790 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 144,29 km². De Sitt vun de Verwalten is in Höganäs.
Buddy Rogers
* Buddy Rogers (1904–1999), US-amerikaanschen Schauspeler un Musiker,
Kommun Höganäs
Demografie
2006 weren 8,92 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Coll
Coll is en Eiland, dat to de Binneren Hebriden in Schottland höört un 200 Inwahners hett. Coll liggt westen vun Mull. Dat Eiland is üm un bi 19 Kilometers lang un so wat fief Kilometers breed. Lieks as dat Navereiland Tiree is Coll dör den Golfstroom nich so ruuch as dat de Laag an de schottschen Westküst vermoden lett. Coll un Tiree sünd twee vun de Öörd mit de mehrsten Sünnenstünnen in ganz Grootbritannien.
Kommun Höganäs
Scholen
De Kommun hett 6 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un 3 private Grundscholen. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 2367 Schölers un de privaten 315.
Coll
Vun dat Dörp Arinagour fohrt Fähren na Scarinish op Tiree un na Oban op't faste Land.
Kommun Höganäs
Geografie
In de Kommun gifft dat 39 Eilannen, de alltohoop 4 Hektar groot sünd.
Hand County
Hand County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 3.431 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 3.722 km². De Sitt vun de Verwalten is in Miller.
Historie
De Kreis is 1873 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 3.741 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.875 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.735 US-Dollar. 2.104 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 409 Minschen maakt. 9,06 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
5,84 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,02 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 99,30 % vun de Minschen Witte, 0,03 % Swarte, 0,08 % stammt ut Asien un 0,13 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,13 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,32 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,29 % vun de Lüüd ansehn.
Lilongwe
thumb|Laag vun Lilongwe in Malawi
Lilongwe is de Hööftstadt vun Malawi un vun de Zentralregion. Se hett ruch weg 646.750 Inwahner (Stand 2005); de Inwahnertall wasst aber gau.
Se is en ruhigen, ehder verschlaapen Stadt, in de aber in letzte Tiet de Kriminalität (Inbreken) tonimmt. De Stadt is streng na Plaan baut wurrn. Se lett wegen de temlich groot Grundstücken vun de Bauwarken un de breet parkähnlich Boulevards as ländlich präägt. Se is ünnerdeelt in en Oldstadt un en Neestadt, de sück stännig dör Baubedriev wiederwanneln deiht. De Stadtdeelen sünd so wied uteneen, dat een meest blots mit en Auto dor henkamen kann.
Geografie
Lilongwe liggt in’ Süüdwesten vun dat Land, westlich vun de Malawisee, up en Hochebene an de Lilongwe-Stroom, dicht an de Grens to Mosambik un Sambia. De Stadt liggt rund 1200 Meter över NN.
Historie
De Stadt wurr 1947 as Hannelszentrum grünnd un in dat Johr 1975 as Hööftstadt bestimmt. Se is nich natürlich wussen, sonnern na Plaan upbaut wurrn.
Kultur un Attraktschonen
Lilongwe sülvst hett wenig to beden, wat man sück ankieken kann, is aber Utgangspunkt för völ Reisen dör dat Land. De Regenwoold un de Malawi-See sünd nich wiet weg. Dicht bi is dat Salanjama, en Rebeet, dat wegen sien völ verscheeden Vagels bemarkensweert is.
Ingväoonsche Spraken
As Ingväoonsche Spraken, egentlich Ingävoonsche Spraken, hüdigendags in Düütschland ok Noordseegermaansche Spraken, warrt de olen Spraken rund üm de süüdlich un westlich Noordsee tosamenfaat. Dor höört Ooldsassisch, Ooldfreesch un Angelsassisch to.
Tostannkamen vun den Begreep
De Begreep kümmt vun den olen Tacitus, de vun de Ingaevones schreven harr, wat de nördlichst vun de dree germaanschen Grootstämm weer. (De annern weren de Hermiones un de Istaevones.)
Tacitus schrifft: ''Celebrant carminibus antiquis, quod unum apud illos memoriae et annalium genus est, Tuistonem deum terra editum. Ei filium Mannum, originem gentis conditoremque, Manno tris filios adsignant, e quorum nominibus proximi Oceano Ingaevones, medii Herminones, ceteri Istaevones vocentur., wat heet: Se fiert mit olen Sang, wat bi se de enigste Oort vun dat Erinnern un Överkamen is, dat de Eer den Gott Tuisto rutbröcht harr. Em sien Söhn Mannus, weer Grundlegger un Oorsprung vun ehr Slecht, den Mannus schrievt se dree Söhns to, un ut den ehrn Naam warrn de Germanen, de an dichtesten bi den Ozean sünd, Ingaevones naamt, de middleren Hermiones un de annern Istaevones''.
Al bi den röömschen Schriever Plinius de Öller gifft dat en Henwies op de Ingväonens. He schrifft vun de Ingvaeones un dat dor de Kimbern un Teutonen tohöört.
Vun dor keem dat to de Vörstellen, dat an de Noordsee de Ingvaeones seten harrn un dat dorto de Fresen, de Kimbern, de Teutonen, de Sassen, de Angeln, de Jüten un de Chaucen tohöörn deen. En Deel, sünnerlich de Angeln, de Sassen, de Jüten un ok Freesen sünd denn to dat Enn vun dat Römsche Riek na Britannien seilt, un weern denn dor to de Angelsassen tosamenfaat.
Wegen dat Plinius un Tacitus en ünnerscheedlich Schrievwies bruukt harrn, heet dat hüüt ok noch mal Ingväonen (na Plinius) un mal Ingävonen (na Tacitus).
Lilongwe
Wertschap
Lilongwe is dat Verwaltenszentrum vun Malawi. Mit de wertschaplich Dynamik vun Blantyres (547.500 Inwahner) kann de Stadt nich mithollen. Aber dor finden Tabakauktschonen statt, Malawi sien wichtigst Exportgood.
Ingväoonsche Spraken
Kennteken
Welke vun de Germanisten snackt vun Ingväonismen, dat sünd Markmale de düsse Spraken gemeen hebbt:
Lilongwe
Wertschap
De Wertschap vun Lilongwe wurrd völ vun Inders dragen, de blots hier, in Blantyre un in Zomba siedeln dröfft. Dorto gifft dat noch völ Expatriate.
Ingväoonsche Spraken
Luudschuven
De Ingväonschen Spraken hebbt dat twete Luudschuven nich mitmaakt. So as de Noordgermanschen Spraken, aver anners as de Hoochdüütsche Dialekten.
Lilongwe
Wertschap
Lilongwe hett ok en landwertschaplich Hoochschool un en Flooghaven, den Kamuzu International Airport.
Ingväoonsche Spraken
Anner Ingväonismen
Denn warrt as Ingväonismen naamt:
Plattdüütsch un Engelsch hangt bi dat Partizip Perfekt eng tosamen: dat warrt ahn „ge-“ maakt, so as in de Skandinaavschen Spraken: Ick heff seggt = I have said. Anners dat Nedderlannsche, de Hooch- un Bavendüütschen Dialekten un welke vun de süüdlichen Dialekten vun dat Plattdüütsch, de an dat Hoochdüütsch angrenzt (Süüdwestkant vun Westfalen, Delen vun Hessen un Brannenborg, Prüßen), de dat mit „ge-“ maakt (Ik hebb gezeggt för Hoochdüütsch ich habe gesagt).
Dorbi mutt seggt warrn, dat dat Rutbilden vun en Noordseegermaansche Spraakgrupp en Prozess weer. As de Angelsassen na Brittanien seilt sünd, harrn se noch Reste van dat Partizip mit ge- mitbrocht. Ingväonismen wassen in't Sassische fröher mehr as hüüt to finnen, so finnt man noch Reste van Zetatismus bi dat Woord "Zever" tegen Hoochdüütsch "Käfer". Op de annere Kant sünd dor ook in welke vun de Noordschen Spraken Sporen, de as Ingväonismen schient: Fraag mit "Hur" (Wo?) of Zetatismus in Sweedsch, Nasalutfall in "oss" (us gegen Düütsch uns) of in "Gås" (Goos gegen Düütsch Gans).
Justino Fernández
Justino Fernández is de Naam von
Ingväoonsche Spraken
Kritik
Dat Konzept vun de Ingväonschen Spraken is ünner Stried in de Wetenschop. Kloor is, dat de Syntax vun Nedderlannsch un Neddersassisch mehr mit dat Hoochdüütsche gemeen hett as mit dat Engelsche un Freesche.
Justino Fernández
* Justino Fernández, Speelbaas,
Ingväoonsche Spraken
Kritik
Bi all dat Överleggen, woans de Spraken tosamenhangt, mutt jümmers an dacht warrn, dat dor all de Tiet bannig veel Kontakt weer. De Franzosen harrn vun 1066 op dat Engelsche inwarkt, un in de Franzosentiet ok op dat Plattdüütsche. Middelnedderdüütsch weer de Spraak vun de Hanse un dorvun is en Slag bi de skandinaavschen Spraken hangen bleven. De Dänen harrn Sleswig un Holsteen ünner sik, de Sweden harrn dat Rebeet twüschen Elv un Werser un ok Pommern besett. Dat geev wedder skandinaavschen Inwarken op dat Noordneddersassische. Plattdüütsche Seilers weern in de britische Marine togang un bröchen Wöör hen un trüch.
De histoorsche Quellenlaag is nich so doll. Dat fangt mehrst in dat Middelöller an. Indirekt is aver kloor, dat dat Ooltnedderfranksche wieder weg vun dat Ooltsassische weer as Ooltsassisch vun dat Angelsassisch. Dat markt wi doran, dat dat to de Tiet vun Karl den Groten mehrst allens angelsassische Missionaren weern, de na Sassen güngen to dat Missioneren. Franken weern dor mehrst nich dorbi. Un dat Ooltsassisch weer ok dicht bi de olen Skandinaavschen Spraken. Dorüm harr de Hillige Ansgar, de en Franke weer, ok toeerst Sassisch lehrn müsst (in't Klooster Corvey). Dat harr blots Sinn maakt, wenn Sassisch un de Skandinaavschen Spraken dichter bienanner weern as to dat Nedderfranksche.
Friedrich Maurer hett nawiesen, dat dat in't fröe Middelolder ook Ingväonismen in söödgermaansche (dütske) Dialekte geev. He meent dat harr to doon met ole Hannelswege. So kann man sik vörstellen, dat dat een noordseegermaansch Zentrum geev, wat över Hannel na Noord un Sööd een Tied lang utstraalt hett. Welke Talen hebbt ook later noch ünner de Inflood van wesseln Siden staan. Wat dat wiss neet geev was een ingväonisch Urspraak. Man de Forschers gaht dörvun ut, dat sik de Ooldangelsassen un de Ooldsassen verstahn kunnen un jemehr Spraken so dicht bienanner weern, dat se kuum Kommunkatschoonsproblemen harrn.
Ludwig Schulz
Ludwig Schulz is de Naam von
* Ludwig Schulz (1896–1966), düütschen Generaalmajor.
Kiek ok bi: Ludwig Schultz, Ludwig Schulze.
AnnaSophia Robb
duum|AnnaSophia Robb (9. Februar 2005) AnnaSophia Robb (* 8. Dezember 1993 in Denver, Colorado, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin un Singersche.
Leven un Wark
Robb is de Dochter vun Janet un David Robb. Se weer mit teihn Johren vun McDonald’s opdeckt un för en Warfspot ünner Verdrag nahmen. Dat Johr dorop hett se ehr eerste Filmrull speelt. Internatschonal bekannt worrn is se to’n eersten mol mit ehr Rull in Charlie and the Chocolate Factory an de Siet vun Johnny Depp, Christopher Lee un Freddie Highmore. Groten Spood harr se ok 2007 mit den Kinnerfilm Bridge to Terabithia.
Wiel de Dreiharbeiten to den Film The Reaping hett Robb en korte Horrorgeschicht mit den Titel Backseat Swamp schreven. Se maakt butendem Break Dance un Irish Dance. Vun 2013 an schall se en Hööftrull in dat Sex-and-the-City-Prequel The Carrie Diaries vun den Senner The CW to sehn wesen, dat op den glieknöömten Roman vun Candace Bushnell baseert.
Brandon Rogers
Brandon Rogers is de Naam von
* Brandon Rogers (* 1977), US-amerikaanschen Sänger un Schauspeler,
Gora Komarova
Gora Komarova is en Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt süüdwesten von’n Mount Bunt in de Aramis Range von de Prince Charles Mountains.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt. De Naamgever is nich överlevert.
Bundsautobahn 12
thumb|Stratenschild vun de A 12 thumb|upright=0.8|Verloop vun de A 12 De Bundsautobahn 12 (Afk.:BAB 12, in Kortform ok A 12 nöömt) is en Autobahn in Brannenborg. Se verbinnt Berlin mit Frankfort an de Oder un föhrt wieter na Polen. De A 12 hett en Samtläng vun 58 km un is Deel vun de E 30.
De Autobahn fangt an’t Autobahndreeeck Spreeau an, woneem se bi Königs Wusterhausen ut den Berliner Ring aftwiegt. Se is in’t Johr 1937 bit na Frankfort (Oder) apenmaakt worrn. De Afsnitt bit na de poolschen Grenz is 1957 freegeven worrn, weer to de Tiet aver blots tweesporig. De Utbo op veer Sporen is op disse Streck eerst 1992 maakt worrn. 2006 sünd an en Meetsteed bi Fürstenwalde/Spree üm un bi 33.500 Fohrtüüch an’n Dag tellt worrn, dorünner 9.300 Lastwagens.
De A 12 verlöpt op hele Läng in’t Land Brannenborg. Op poolsch Rebeet geiht se as A 2 wieter, de af 2012 över Posen un Łódź bit Warschau dörgahn schall. Dormit is de A 12 Deel vun en bedüdene Verbinnen twüschen West- un Oosteuropa.
An de Utfohrt Fürstenwalde steiht de eerste reguläre Tanksteed vun en düütsche Autobahn. Se is togliek de letzte vun ehr Oort un steiht ut den Grund ünner Denkmolschuul.
Hackett
Hackett is de Familiennaam von
,
Hackett betekent
Kiek ok bi: Hacket, Haggett.
Wilhelm Schröder
Wilhelm Schröder oder Wilhelm Schroeder is de Naam von
Dat is ok de hoochdüütsche Naam von
Bob Rogers
* Bob Rogers (1921–2000), süüdafrikaanschen Politiker,
Tiree
Tiree is en Eiland, dat to de Binneren Hebriden in Schottland höört. Dat Eiland liggt westen vun Mull. Tiree is so wat 19 Kilometers lang un knapp fief Kilometers breed. Lieks as dat Navereiland Coll is Tiree dör den Golfstroom klimatisch nich so ruuch as dat de Laag an de schottsche Westküst vermoden lett. Coll un Tiree höörrt to de Öörd mit de mehrsten Sünnenstünnen in Grootbritannien.
Riest
Riest betekent
Kiek ok bi: Rieste.
Lübecker Schachverein von 1873 e.V.
De Lübecker Schachverein von 1873 e.V. hürt tau de öllsten Schachvereinen in Düütschland.
Nianfang na 1945
Achter in’t Johr 1945 de Mitglederstand von de LSV up en gaudes Dutzend smolten was, ävernamm mit Dr. Hans Steen en energische nige Vörsitter de Leddung von de Verein un furts ok de von de Landesschachverband Sleswig-Holsteen. Nige Spelers kunnen wun’n warden, deils Heimkihrers, deils dörch de Krieg verslahne Ni-Hansestädter wo de Baltendütsche Fricis Cinovskis, de sik noch bet wid in de 1970er Johre erfolgrik in de 1. Mannschaft hollen kunn. Manche von de dunntomals noch junge Lüd, wo dat Ihrenmitgled Fritz Longwitz, sünd hüt noch aktiv un erfolgrik – tau’n Bispill as Vereinsmeister von 1954 un 1992. In de 50er Johren füng de langsame Wannel in en modern strukturerte Sportverein an. De Verein verjüngte sik, un de Erfolg blew nich ut. In Lübeck sekerte man sik de Vörrangstellung un ok in’n Lan’n hürte man bald to de führende Klubs. In de 1960er güng de Blick äwer de Lan’nsgrenz’n rut. Mihrfach würd de Lan’nsmeistertitel errung’n, wedderhalt namm de Verein an Dütsche Meisterschaften deil un ok internatschonale Erfolg’ wier’n to verboken, wo de Sieg’ bi de Kopenhagener Mannschaftsturniers von 1969 un 1971. De Jugendarbeit führte to irste Resultaten, as Andreas Longwitz un Lutz Klibor up’t düütsche un europäisch Flag to Spitzenspelers upstegen.
Kris’ to Anfang vun de 1970er Johren
Up Grun’n von intern Querel’n kunn an disse Erfolg’ in de fröhen 1970er Johren nich anknüppt warden, de irste Mannschaft föl utenanner. Irst de nige Vereinsführung set’te wedder kunsquent up Jugendarbeit, de nah enige Johren Früchte drägen süll. 1976 richt’t de Verein de Düütsche Jugendmesterschaft ut, bi de ok de dunntomals 16-jöhrige Ulrich Sieg – bet hüt en’ faste Grött von de Verein – Mit en Middelplatz öwertügte.
Upstieg in de 2. Bundsliga
In’t Johr 1980 begünn de Erfolg von de ni formerte Herr’nmannschaft: De Upstig in de dunnmalig undeelte Regionalliga Nord folgte in de Saison dorup en widerer in de 2. Bundesliga. Sörredem hett de Verein sine Vörrangstellung in Sleswig-Holsteen wohren känen, wotau ok tallrike Lan’nsmeistertitels bidragen hewwen. So wunnen Spillers von de LSV samt un sönners teihn Enzelmeistertitels un tallrike Blitzschach- un Pokalmeisterschaften.
Düütscher Meester 2001 – 2003
In’t Johr 1999 gelung de Upstig in de böwelste düütsche Schach-Liga, de 1. Bundesliga, mit äwer 100 Grootmeisters ein von de starksten Mannschaftsmeisterschaften weltwid. Wil mit Utnahm von de Russ Gari Kasparow un Wladimir Kramnik de Weltspitz knapp komplett in de Bundesliga-Mannschaften vertreden was, kunn disse Teel blot mit Sponsorenhülp erriekt warden. De irste Bundesliga-Saison ledd’te de LSV up den 11. Rang von 16 Mannschaften. Üm widerhen mitholl’n tau känen, würd deswegen in de achterfolgend Speltid de Kris von de Grootmeisters wider makt. Tau Alexej Schirow (ESP), Jewgeni Barejew (RUS), Jonathan Speelman (ENG), Nick DeFirmian (USA), Dr. John Nunn (ENG), Lars-Bo Hansen (DEN) un Jonny Hector (SWE) deden de Weltklassespelers Michael Adams (ENG), Wladimir Jepischin (RUS), Julian Hodgson (ENG) un Simen Agdestein (NOR) stöten. In de Saison 2000/2001 würd de Lübecker SV doruphen Düütscher Mannschaftsmeister un halte sik ok as Trophäe den Düütschen Manschaftspokal. Disse Erfolge würden in de Saison 2001/02 wedderhalt. Tau de Erfolgsteam deden dunntomals de Brit Stuart Conquest un de Spanier Francisco Vallejo Pons stöten. För de Saison 2002/03 erfolgte en widere Ümgestaltung. Evgeni Bareev beend’te ut Tidgrün’n sin Engagement in de Bundesliga un ok Francisco Vallejo Pons verlet de Mannschaft. Mit den Russ Alexander Grischtschuk un de Franzosen Joel Lautier un Laurent Fressinet würden Verstarkungen verplicht, de tau de afsolute ore erwiderte Weltsspitz hürten. In de Saison 2002/2003 würd taun drüdden Mal de Titel von de Düütsche Mannschaftsmeister wunn’n – in’n Pokal was äwer ditmal in’t Viertelfinale Endstatschon.
Naugard
thumb Naugard (russ’sch: Weliki Nowgorod) is ene grote Stadt in Russland. In de Hansetied weer dat de för de Handel vun de Hanse belangriekste Stadt in Russland. Naugard is ene Universitätstadt. Naugard is in de Niege Hanse. Naugard weer inst de Stadt vun de rusch Grootfürst. Naugard weer in de Tied vun 1050-1250 ene vun bannig wenige Städer, in de ok de infachen Lü schrieven kunnen.
Lübecker Schachverein von 1873 e.V.
Torüchtog vun de 1. Mannschaft
Tau’n Saisonstart 2003/2004 beslöt de Lübecker Schachverein sine irste Mannschaft ut de irste Liga t’rüggtautrecken. De Grün’n dorför lägen vöddelst in’n finanzschellen Berik, bispillswis bedingt dörch de hogen Newenkosten un mangelnde Vermarkungsmöglichkeiten von de Heimspille, wil up Grun’n von de Utdragungsmodus von de Bundesliga blot twei Heimspille per Saison möglich wiren. Aktuell spelen de Mannschaften von de LSV von de Oberliga bet hinnunner tau de Bezirksklass. Äwrigens hett de LSV ok ’n echten Weltmeister in sin Reigen. In’t Johr 1998 siedelte IM Sergej Salow von Russland nah Lübeck äwer, de mihrfach den WM-Titel von de Weltverband von de Gehürlosen wunn.
Naugard
De russche Zar Iwan II. mek 1494 dat Hansekontor in Naugard dicht. Dat gifft Böker, de secht, dat Naugard en egen Dialekt vun de Russ’sche Spraak hett.
Berrien County (Georgia)
Berrien County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 19.286 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.171 km². De Sitt vun de Verwalten is in Nashville.
Historie
De Kreis is an’n 25. Februar 1856 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 16.235 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.790 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.375 US-Dollar. 6.901 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 986 Minschen maakt. 17,41 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,99 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,36 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 85,48 % vun de Minschen Witte, 11,43 % Swarte, 0,30 % stammt ut Asien un 0,08 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,26 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,53 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,92 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,37 % vun de Lüüd ansehn.
Full
Full betekent
Full is de Familiennaam von
Ludwig Schuster
Ludwig Schuster is de Naam von
* Ludwig Schuster (1883–1954), düütschen Ornitholoog,
Gollen
Gollen betekent
Ludwig Schwab
Ludwig Schwab is de Naam von
* Ludwig Schwab (1899/1900–1939), öösterriekschen Fotograaf,
Hoor (Beroop)
En Hoor (Oolthoochdüüsch huora, Middelhoochdüütsch huore) is en Beteken für en Fro, de mit Prostitutschoon Geld verdeent, d. h. de annere Minschen Sex gegen Betahlen anbeden deit. Oorsprünglich weer de Begreep en Schimpwoort un warrt ok vundaag faken noch as afwerten Beteken bruukt. In de Ümgangsspraak warrt dat woort ton Bispeel ok för Fronslüüd bruukt, de faken jemehrn Sexualpartner wesselt (Promiskuität). Annere Wöör sünd ünner annern Nutt, Pute oder Punke.
Etymologie
Dat Woort is vun de indogermaansche Wörtel *qār „verlangen, leef“, worut sik ok dat latiensche carus „leef, düür“ entwickelt hett. In’t Oolthoochdüütsche stünn de Beteken huor nich blots för de Prostitutschoon in’t Sünnere, man allgemeen för den Bisplaap buten de Eh. De Begreep huora weer ok in de Bedüden „Ehbrekersche“ bruukt. För Mannslüüd is wat vergliekbor’t blots in de Gootsche (hôrs) un in’t Ooltnoordsche (horr) betüügt.
Seeber
Seeber is de Familiennaam von
,
Seeber betekent
Kiek ok bi: Seber.
Juan Fernández
Juan Fernández is de Naam von
* Juan Fernández (1536–1604), spaanschen Seefohrer un Opdecker, ,
Juan Fernández betekent ok
Gora Dvuglavaja (Porthos Range)
Gora Dvuglavaja is en Nunatak in de Prince Charles Mountains von Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in de Porthos Range an de Westsied von’n Mount McCarthy.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt.
Marseille
Marseille [maʁ.ˈsɛj] is (okzitaansch Marselha) is de gröttste Stadt in Okzitanien un de tweetgröttste in Frankriek. Marseille is in den Bezirk Bouches-du-Rhône in de Provence. Marseille hett en groten Hoben un worr vun Greeken grünnt. In Marseille warrt Franzöösch un ok 'n beten Araabsch snackt. Okzitaansch is nich mehr so wichtig.
Himmelsschiev vun Nebra
thumb|Eerst Tostand: Links de Vullmaand, rechts de tonehmen Maand, baven dortwüschen de Plejaden. thumb|Tweet Tostand: Horizontbagen för Sünnenop- un -ünnergang warrt toföögt. Enkelte Steerns warrt ümsett oder afdeckt. thumb|Drüdd Tostand: Sünnbark warrt toföögt. thumb|Hüdig Tostand: De linke Horizontbagen fehlt al, as se de Schiev inkuhlt hebbt, de Löcker an'n Rand weren ok al vörhannen. De Karv baven links un de Schaden an den Vullmaand kemen dör de Utgravers. thumb|Sommersünnenwenn: Dör Utrichten vun'n Mittelberg to’n Brocken warrt de Schiev justeert. Dorstellt is de Sünnünnergang. thumb|Harvst- un Vörjohrsanfang: Blick op den Sünnünnergang to de [[Äquinoktium|Dag- un Nachtgliek. De Brocken liggt to disse Tiet 41 Grad rechts neven de Sünn.]] thumb|Wintersünnwenn: De Sünnünnergang is an sien süüdlichst Punkt anlangt. De Brocken liggt 82 Grad rechts neven de Sünn. De Himmelsschiev vun Nebra is ene Metallplatt ut de Bronzetiet mit Goldapplikatschonen, de astronoomsche Phänomenen un Teken dorstellt. Se warrt as de weltwiet öllste konkrete Himmelsdorstellung un as een vun de wichtigsten archäoloogschen Funnen ut disse Epoch ansehn. Roofgravers hebbt de Schiev in’n Sommer 1999 in ene Steenkamer op den Mittelberg in de Neegd vun de Stadt Nebra in Sassen-Anholt funnen. Siet 2002 höört de Schiev to’n Bestand vun’t Landsmuseum för Vörgeschicht Sassen-Anholt in Halle. Siet Juni 2013 höört de Himmelsschiev vun Nebra to dat UNESCO-Weltdokumentenarv in Düütschland.
Beschrieven
De binah runne Platt hett en Dörmeter vun bi 32 Zentimeters, ene Stärk vun 4,5 Millimeters in de Merr un vun 1,7 Millimeters an’n Rand. Wegen doot de Schiev so üm twee Kilogramm. Se is ut Bronze maakt. Dör en Ünnersöken vun de radioaktiven Blee-Isotopen in’n Kopperandeel hebbt Forschers rutfunnen, dat dat Material vun’n Mitterberg bi Bischofshofen in de Oostalpen stammt. Neven en ringen Tinnandeel vun 2,5 Perzent wiest se en för de Bronzetiet typisch hogen Andeel vun 0,2 Perzent Arsen op. Se is apenbor ut en Bronzefladen dreven un dorbi mehrmals hitt maakt worrn, üm Reten dör Spannkräft to vermeiden oder verswinnen to laten. Dorbi hett se sik bruun bet swart farvt. De hüdige gröne Farv, de vun ene Rustschicht ut Malachit kummt, keem eerst dör dat lange Lagern in de Eer.
De Applikatschonen ut unlegeert Goldblick sünd in Inleggtechnik arbeid un sünd mehrfach ännert worrn. Op Grund vun de anneren Funnen an den Fundoort vun de Schiev (Bronzesweerter, twee Bielen, een Betel un Stücker vun spiralförmige Armriepen) is de Schiev wohrschienlich in’t 16. Johrhunnert v. Chr. inkuhlt worrn, maakt worrn is se in de Tiet twischen dat 17. Johrhunnert v. Chr. un 21. Johrhunnert v. Chr.
Toeerst weren dor 32 lütte runne Platten, ene gröttere, runne Platt un ene in Form vun en Seeß. Söven vun de lüttern Platten sünd wat baven twischen de runne un de seeßförmige Platt drang in’e Grupp sett.
Later sünd an’n linken un rechten Rand de Horizontbagens anbröcht worrn, de ut Gold vun annere Herkumst bestaht, wat de chemischen Verunreinigungen wiest. Üm Platz för de Horizontbagens to maken, hebbt se en Goldplatt op de linke Siet wat to de Merr ümsett, twee op de rechte Siet sünd afdeckt worrn, so dat nu noch 30 Platten to sehn sünd.
Toletzt hebbt se noch en Bagen an’n ünnern Rand toföögt, ok wedder ut Gold vun annere Herkumst. Disse Sünnbark is dör twee binah parallele Lienen struktureert, an ehre Butenkanten sünd feine Schraffurn in de Bronzeplatt karvt.
Interpretatschoon
De Himmelsschiev vun Nebra is vun den Archäoloog Harald Meller (Landsamt för Denkmalpleeg un Archäologie Halle), den Astronoom Wolfhard Schlosser (Ruhr-Universität Baukem), de Archäochemikers Ernst Pernicka (Archäometallurgie), Christian-Heinrich Wunderlich (Herstellung) un de Archäoloogsche un Spezialistin för Religionen ut de Bronzetiet Miranda J. Aldhouse-Green (Universität Wales) ünnersöcht worrn.
Na de Interpretatschoon vun Meller un Schlosser stellen de Platten Steerns dor, de Grupp vun söven lüttere Platten woll den Steernhümpel Plejaden. De annern 25 Steern köönt astronoomsch nich toornt warrn un warrt as Tier ansehn. De grote Schiev warrt as Sünn, in letzte Tiet männichmal ok as Vullmaand interpreteert un de Seeß as en tonehmen Maand. De afbillt Konstellatschoon tonehmen Maand un Plejaden markeer in de Bronzetiet den 10. März, de vun de Plejaden mit den Vullmaand den 17. Oktober, je an’n Westhimmel kort vör Ünnergang vun de söven Steerns. Dormit kunn de Himmelsschiev as Erinnernshülp för dat Bestimmen vun’t Buernjohr deent hebben.
De later tofögten Horizontbagens gaht je över en Winkel vun 82 Grad, jüst so as Sünnop- un ünnergang twischen Winter- un Sommersünnwenn an’n Horizont op den Bredengrad vun’n Fundoort. Wenn’n de Schiev waagrecht so op den Mittelberg stellt, dat de Lien vun’t bövere Enn vun’n linken Bagen to’t nerrn Enn vun’n rechten Bagen op de Spitz vun’n Brocken wiest, de so wat 80 km weg is, kunn de Schiev as Klenner to’n Verfolgen vun’t Sünnjohr bruukt warrn. Vun’n Mittelberg ut sehn, geiht de Sünn to de Sommersünnwenn achter den Brocken ünner. Of de Schiev in dissen Tostand as Instrument to’n Bestimmen vun de Sünnwennen bruukt worrn is oder of se dat Weten över disse Möglichkeiten blot dorstellt, is nich wiss.
As letzte is noch en gollen Bagen mit twee binah parallele Langsrillen toföögt worrn, de as Sünnbark, as se ok ut dat Ole Ägypten oder vun de Minoers bekannt is, interpreteert warrt. De Fachlüüd sünd seker, dat de Schiev ahn Twiefel üm 1600 v. Chr. direkt in Middeleuropa maakt worrn is. Dormit is se de öllste vun ene middeleuropääsche Kultur maakte konkrete Dorstellung vun’n Nachthimmel in de Geschicht vun de Minschheit. Se is 200 Johr öller as de öllsten in Ägypten funnenen Dorstellungen.
Fundoort
De Steenkamer liggt binnen ene öllere, ringförmige Wallanlaag op’n Topp vun’n 252 Meter hogen Mittelberg üm un bi veer Kilometers westen vun de Stadt Nebra. De Fundsteed liggt bi de Koordinaten (WGS 84). Of de Fund en Depotfund oder en Graff weer, is noch nich kloor. De Oort op den Barg, op den to de Tiet wohrschienlich keen Bööm stünnen, is woll al in de Jungsteentiet bruukt worrn, mööglicherwies as Observatorium. De Erforschung is noch nich afslaten.
So wat 20 Kilometers weg vun de Fundsteed liggt dat ok runne, op dat 5. Jahrtausend v. Chr. dateerte Sünnenobservatorium vun Goseck, dat astronoomsche Kenntnis al in wiet öllere Tiet as de vun de Himmelsschiev vun Nebra nawiest.
Fundgeschicht
Henry Westphal un Mario Renner, twee Roovgravers, hebbt de Himmelsschiev opdeckt, de se toeerst för en Deckel vun en Ammel hollen hebbt.
Över Middelsmänner schull de Fund 1999 in Berlin, later ok in München verköfft warrn, doch nüms wull em köpen, wiel kloor weer, dat de rechtmatige Besitter dat Land Sassen-Anholt weer. Dormit weer he för den seriösen Kunsthannel weertlos. Bet 2001 wessel he liekers – bi’n eersten Verkoop för 32.000 DM – en poor Maal den Besitter.
Op Initiativ vun’t Kultus- un’t Binnenministerium as ok dat Landsamt för Archäologie vun Sassen-Anholt kunn Kontakt to de Hehlers, de de Schiev för 700.000 DM op den Swartmarkt anbaden harrn, opnahmen warrn, un de Landsarchäoloog Meller dreep sik as ‚Koopinteressent‘ mit jem in en Hotel in Basel. Dor kunn de Himmelsschiev vun de swiezersche Polizei sekerstellt un de Hehlers, ene Museumspädagoogsche un en Lehrer, verhaft warrn. Ok de annern Funnen vun de Fundsteed sünd sekerstellt worrn.
Häcklingen
Häcklingen is de hoochdüütsche Naam von
Himmelsschiev vun Nebra
Fundgeschicht
De Roovgravers kunnen later ok faat warrn un möken Angaven to’n Fundoort, de dör kriminaltechnische Ünnersöken bestätigt warrn kunn. De beiden sünd in’n September 2003 in Naumborg vör Gericht stellt worrn un kregen ene Bewährungsstraaf vun veer Maanden un ene Freeheitsstraaf vun teihn Maanden. De Beklagten strengten en Beropensverfohren an, in dat se to Bewährungsstrafen vun een Johr un söss Maanden veroordeelt worrn sünd. Dat Gericht seeg dorbi de Echtheit vun de Schiev as nawiest an. Ok de Verdedigung, dat de Fundoort in Oosteuropa liggen dee un dat Poor ut altruistsche Grünn hannelt harr, üm den Fund för de Bundsrepubliek Düütschland to redden, kunn nich griepen.
Restaureren
Dör dat unprofessionelle Utgraven harr de Himmelsschiev Schaden nahmen. Baven links harr se en Karv afkregen, dör de sik ok een vun de Steerns aflöös, ut den Vullmaand weer en Deel vun’t Gold rutreten. Dör dat lange Lagern in de Eer weer de hele Schiev stark korrodeert, ok op den Goldblicken weren – woll dör galvaansche Effekten – Korrosionen, de sik mechaansch nich ahn Gefohr wegmaken laat.
De eerste Hehler harr al versöcht, de Schiev dör Inwieken in Sepenloog un dör Afbösten mit en Tahnböst un Stahlwull rein to maken, wat dorto föhr dat de Bavenflach vun de Goldapplikatschonen Kratzer kreeg.
In en tweten Schridd sünd de Korrosionssporen an’t Gold dör ene spezielle, chemisch warksame Past lööst worrn un kunnen denn mit Wattstääv wegmaakt warrn. De Korrosionssporen an de Bronzeplatt sülvst hebbt se nich wegmaakt.
To’n Sluss sünd de bi dat Utgraven afslagenen, aver nich verlorengangenen Steerns wedder anbröcht worrn un dat rutretene, stark verformte Stück vun’n Vullmaand dör en nee maakt Goldblick vun liek Tosamensetten uttuuscht worrn.
Utstellen
thumb|Plakat vun de Utstellung „Der geschmiedete Himmel“
De Himmelsschiev vun Nebra weer vun’n 15. Oktober 2004 bet to’n 22. Mai 2005 in de Utstellen Der geschmiedete Himmel mit rund 1600 annere bronzetietliche Fundstücker ut 18 Länner, dorbi de Sünnwagen vun Trundholm, in’t Landsmuseum för Vörgeschicht Halle to besichtigen. De Utstellen weer en Kooperatschoon mit dat Natschonalmuseum Kopenhagen, dat den Sünnwagen blot utnahmswies – wegen de besünnere Bedüden vun de Himmelsschiev – noch eenmal ut’t Huus geev. In’n Gegentog is de Utstellen na Halle ok in Kopenhagen (1. Juli bet 22. Oktober 2005) wiest worrn. Vun’n 9. November 2005 bet to’n 5. Februar 2006 is de Himmelsschiev vun Nebra in’t Naturhistoorsche Museum in Wien wiest worrn un toletzt vun’n 4. März bet 9. Juli 2006 in Mannheim.
Forschensprojekt
Utlööst dör den Fund vun de Himmelsschiev will de Düütsche Forschensgemeenschop in en groot anleggt Forschensprojekt 3,3 Millionen Euro in dat wiedere Ünnersöken vun de Achtergrünn in de Bronzetiet investeren.
Vun September 2004 af an warrt söss Johren lang 24 fröhbronzetietliche Bowarken ünnersöcht. Dorto höört twölf Krinkgravenanlagen in Sassen-Anholt, ünner annern in Egeln, Belleben un Bad Dürrenberg. Todem warrt twölf Höhensiedlungen ünnersöcht, zentrale befestigte Öörd, de vör 4.000 bet 3.500 Johr op lüttje Bargen opricht worrn sünd. Dorto höört ok de Fundoort vun de Himmelsschiev op den Mittelberg.
Wiedere Swoorpunkten sünd de Grundlagen vun de fröhbronzetietliche Metallverarbeiden, de Herkumst vun de Rohstoffen un de dormit verbunnenen wietrüümigen Kultur- un Hannelsbetehungen.
Oorhever- un Markenrecht
In en bether – för archäoloogsche Fundstücker vun vergliekbor Bedüden – eenmalig Vörgang gifft dat nu Zivilperzessen üm de Verwertensrechten to de Himmelsschiev vun Nebra. Dorbi staht in twee verscheden Verfohren de Verlagen Piper un Heyne dat Land Sassen-Anholt gegenöver, Oort vun de Verhanneln is dat Landgericht Meideborg.