cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Space Shuttle
Startafbröök in‘ Floog
Nah dat Afheben vun dat Shuttle gifft dat afhängig vun den Tiepunkt un de Swoor vun en uptreden Fehler tüschen dat Aftrennen vun de Booster un dat Afschalten vun de Hööftdrievwarken mehrere Mögelkeiten, den Floog to en seker Enn‘ to führen. Vun de veer „Intakten Afbröökoorden“ wurr blots eenmal de Abort to Orbit (ATO) dörführt. Bi de Mission STS-51-F is nah etwa söss Minüüt en Drievwark utfallen. Dat Aflaaten vun nich bruukt Drievstoff hett dat mögelk makt, dat de Challenger woll en leegeren as plaant, aber stabilen Orbit to fleegen. Wiel dat blots ein lütt Problem weer, kunn de Mission as plaant dörführt wurrn.
thumb|left|230px|De Schalter to dat Vörwählen vun de Afbröökmodus in‘ Shuttle-Cockpit
Bi swoorweegend Problemen as bispeelswies en Leck in de Crewkabine is dat aber nödig, de Mission gau to’n Enn‘ to bringen. Dorför staht bi de Startphase dree Optschonen apen. Eenmal besteiht de Mögelkeit, dat Shuttle in en instabilen Orbit to bringen un dat nah weniger as een Eerdumrunnen weer lannen to laaten. Disse Abort once Around (AOA) kann blots in en ganz lütt Tietfenster inleit wurrn, is aber ok nie dörführt wurrn. En anner Optschoon, de Transatlantic Abort Landing (TAL), weer en Lannen up en europäisch oder afrikaansch Flooghaben ween. För dit Szenario kreeg dat Shuttle genoog Geschwindigkeit, um den anviseerten Flooghaben to recken, um denn de Drievwarken uttoschalten un den Tank aftoschmieten. Wenig later harr dat Shuttle denn up de Teelpiste normal lannen kunnt. För en Shuttlestart muss dorher mindst een vun de vörbestimmt Lannenplatzen good Weer vörwiesen können. Ok disse Mögelkeit hett man nie in Anspröök nehmen musst.
De letzt u nto glieker Tiet gefährlichst Afbröökoord weer de Rückkehr to’n Startplatz (RTLS = Return To Launch Side). Dat harr man blots bruukt, wenn all anner Afbröökmodi as Optschonen utslooten wurrn weern, wiel de Ruumfähr noch nich genoog Geschwindigkeit un Hööcht reckt harr. Dat Szenario sütt vör, dat dat Shuttle mit sien Drievwarken in Floogricht dreiht wurrd, un de so lang wiederloopen, bit se de upbaut Geschwindigkeit afbaut hebbt. Ansluutend verlöppt de Floog as en TAL-Afbröök mit dat Teel, an‘ Startplatz rünner to gahn. Ok dat is nie to‘n Anwennen kommen.
Weern bi en Startphase mehr as een Drievwakr utfallen, so bleev as eenzig Optschoon en Waterun in den Atlantik. Dorto wurrd de Orbiter in en Hööcht brocht, ut de de Astronauten afspringen kunnen, wiel se en Waterun wohrschienlich nicht överleeft harrn. De Orbiter weer denn feernstüert up de Meeresböverflach upsett. So en Szenario harr för dat Challenger-Unglück för de Besatten in jeden Fall den Dood bedüüd, wiel se, mit Utnahm vun de eerst Testflüüg, kien Fallschrim dorbei harrn. Aber ok en Waterung muss nie dörführt wurrn.
Afbröök bi den Floog un Wedderinträe
Bi en loopend Mission bestunn wiederhen de Mögelkeit, dat Shuttle körtfristig up en Notlandeplatz daalgahn to laaten. Dat sull to’n Bispeel bruukt wurrn, falls sück de Laderuumdoren mit de Köhlenradiatoren nich apen maken laaten un en Överhitten vun dat Shuttle antonemmen weer. Weer man all up den Weg to en Ruumstatschoon, harr de Besatzung sück dor uphollen kunnt, um later vun en anner Shuttle aftohalt wurrn. Dat weer Folg vun dat Columbia-Unglück 2003 un wurr ünner den Naam CSCS (Contingency Shuttle Crew Support) führt. Bi jeder Start muss en sofort insatzbereit tweet Ruumfähr to Verfügung stahn. Blots för den letzten Floog vun de Ruumfähr hett man dorup verzicht, aber de Besatten up veer Personen minneseert, dormit de vun en russisch Sojus-Ruumschipp rett wurrn könnt.
Is de Wedderinträe eerst mal inleit, kann de nich weer afbraken weern. Dorum wurrd siet STS-114 up jedem Shuttle-Flug de Hittschild middels verscheeden Methoden (kiek Rendezvous Pitch Maneuver, OBSS) överprüft un ggf. per Buteninsatz repareert, bevör de Bodenkontrolle de Erlaubnis to de Rückkehr gifft. So hett man Unfälle as vun de Columbia (STS-107) verhinnert.
Wartung un Uprüsten
miniatur|De Atlantis in de Orbiter Processing Facitlity
Ut sekerheits- un floogtechnisch Grünnen wurrn all Orbiter mehrmals för umfangriek Verbeterungen Maanden lang buten Deenst stellt. In disse so nömmt Orbiter Maintenance Down Period (OMDP), de nah etwa 13 Flüüg anstahn, wurrd umfangriek Tests un Wartungsarbeiten an de Ruumfähr dörführt. Tosätzlich wurrn jeweils gröttere Verbeetern vörnommen. Bi de letzt deroordig Revisionen wurrn de Orbiter mit en so nömmt Glascockpit utrüst, dat de old Röhrenbildschirme ersetten dee. Wiedere Verbeetern weern ünner annern en Bremsschirm, de bi de Lannen to’n Insatz kummt, un dat Station-to-Shuttle-Power-Transfer-System, dat dat för en Shuttle mögelk makt, bi en Upenhalt an de ISS Strom vun de Statschoon to betrecken. Disse Modifikatschonen funnen tonächst in dat Herstellerwark in dat kalifoornsch Pasadena statt, wurrn aber Enn’ vun de 1990er Johren in de Orbiter Processing Facility (OPF) verleggt, in de ok de Wartung un de Vörbereiten vun de Ruumfähren dörführt wurrd.
Ok nah dat Challenger-Unglück wurrn verscheeden Verbeetern vörnommen, bi de in eerste Lien de Boosterverbinnen to’n Butentank steefiger makt wurrn. De Ännern nah de Columbia-Katastrophe hebbt dorgegen hööftsächlich de Schuumstoffisoleeren vun de externen Tank bedrapen. De sull dordör nich mehr so licht afplatzen un den Hittschuulschild vun dat Shuttle beschädigen können. Doröver herut wurrn Sekerheitsbedingungen un Startkriterien scharper makt.
Ruumfloogfähige Orbiter
Siet Anfang vun de Shuttle-Flüüg 1981 sünd insgesamt fiev verscheeden Space Shuttles in’t All flaagen. Dorvan weer toletzt noch de (Atlantis) in‘ Insatz. Twee Space Shuttles (Columbia un Challenger) wurrn bi Unglücken zerstört. De missionsriekste Ruumfähr, de Discovery, wurr in‘ März 2011 buten Deenst stellt, de Endeavour in‘ Juni 2011. De letzt Ruumfähr Atlantis harr in‘ Juli 2011 hör letzten Insatz.
Nich ruumfloogfähig Orbiter
De Enterprise weer en floog-, aber nich ruumfloogfähig Prototyp, de för Gleitversöök un för Floogversöök up den Rüch vun de Shuttle Carrier Aircrafts insett wurr. Beid Modelle könnt hüüd in Museen ankeken weern. Dat weer plaant, de Enterprise later to en ruumfloogtauglichen Orbiter umtobauen, aber dat stellt sück herut, dat dat nich so völ kösten dee, wenn man de statisch Versöökszelle STA-099 to de Ruumfähr Challenger (OV-099) uttobauen, wat man denn ok daan hett.
Wiedere wietgahnd originaltrüe Nahbauten vun de Ruumgleiter staht in dat Kennedy Space Center (Explorer, de wurrd af un to as OV-100 betekent), in dat Johnson Space Center as ok in‘ Six-Flags-Vergnögenspark in Gurnee, Illinois.
Ünnerscheeden tüschen de eenzelt Orbiters
Dör de immer wiedergahn technisch Entwickeln in de Loop vun dat Space-Shuttle-Programm, sünd de fiev ruumfloogfähigen Orbiter nich nipp un nau baugliek. Eenig Markmalen wurrn bi all Orbiter nahrüst, so to’n Bispeel dat Glascockpit. Toletzt sünd all Orbiter mit LC-Displays un modern Reekner flaagen.
Anner Ünnerscheedensmarkmalen bleeven aber; so weer de Columbia över dree Tünn swoorer as hör Süster-Ruumfähren, de later baut wurrn sünd. Todem wurr bi Challenger un Discovery en Modifikatschoon in de Bruuklastbuch inabut, de dat Mitführen vun en all betankt Centaur-Böverstuuf tolaaten dee. Dat wurr aber nie ümsett.
thumb|600px|center|Space Shuttles Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis un Endeavour
Technisch Risiken
Da Space Shuttle is upgrund vun sien Upbau mehr Risiken utsett as en Ruumkapsel, as se to’n Bispeel in dat Apollo-Programm bruukt wurr. Dat bekannteste Problem dorbi is laatestens siet dat Columbia-Unglück de Hittschild. Disse liggt anners as dat Hittschild vun en Ruumkapsel bi de ganze Mission apen un is somit anfällig för Beschädigungen dör Weltruummüll, Mikrometeoriten oder affallend Ies- un Schuumstoffdeelen vun den externen Tank. Woll entstaht bi jeder Start lüttgere Beschädigungen an de Hittschuulkacheln vun dat Shuttle, de aber kein wiedere Folgen hebbt; aber en grötter Lock an de vördere Flögelkanten oder de Nöösvun den orbiter kann en ernsthaft Gefohr dorstellen. Dör so en Lock sünd bi den Wedderinträe vun de Columbia an‘ Enn vun de Mission STS-107 heet Gase indrungen un hebbt to den Verlust vun Orbiter un Besatten führt.
thumb|right|Affallend Schuumstück bi [[STS-114]]
Ok de Startphase bargt mehr Risiken as en Kapselsystem. Ofschons en Retten vun de Mannschap dör de baben nömmt Methoden mögelk is, kann de Afbröök blots seker dörführt wurrn, wenn kien tietkritisch Problem vörliggt. So lett sück en Afbröök mit Rückfloog to’n Startplatz (RTLS) oder en transatlantisch Landeplatz eerst nah dat Afschmieten vun de Faststoffraketen inleiden. En tietkritisch Problem vör dat Afschmieten vun de Booster führt mit hooch Wohrschienlichkeit to’n Verlust vun Besatten un Shuttle (Loss of Crew and Vehicle, LOCV). Ok en Afspringen vun de Crew an Fallschirmen kummt eerst in Fraag, wenn en RTLS-Afbröök spoodriek dörführt wurr, aber kien geeignet Landeplatz reckt wurrn kann. En pyrotechnisch Rettungssystem, bi de de Crewkabien vun dat restlich Shuttle aftrennt wurrd un an en Fallschirm daal geiht, wurr woll in Betracht trucken, aber ebenso as de bi de eerst Teestflüüg bruukt Schleudersitten ut Gewichts- un Köstengrünnen streeken.
John Logsdon, en vun de profileertesten Kenner un Kritiker vun dat amerikaansch Ruumfohrtprogramm, hett 2011 kritiseert: "der Shuttle erwies sich als zu komplex, zu teuer und vor allem zu riskant: Bereits in den ersten Jahren des Programms erkannten die Verantwortlichen, dass sie sich sicherheitstechnisch auf sehr dünnem Eis bewegen. Sie verschlossen aber die Augen. Und schon 1985 gab es Ideen für eine zweite, zuverlässigere Shuttle-Generation. Doch nichts ist passiert." ... "Die USA wollten es sich aber nicht leisten, in Zeiten des Kalten Krieges viele Jahre keinen eigenen Zugang zum All zu haben. Zudem hätte ein sofortiges Ende des Shuttle-Programms auch das Aus für das Weltraumteleskop "Hubble" und die Jupitersonde "Galileo" bedeutet, deren Entwicklung weit fortgeschritten war, die aber nur mit einem Shuttle gestartet werden konnten."
Organisatorisch Probleme
De Ünnersöken vun dat Columbia-Unglück hett binnerhalv vun de NASA neben de technisch ok organisatorisch Mängel upwiest, ähnlich as fröher all bi de Challenger-Katastrophe. Um Kösten to sporen, wurrn völ Tätigkeiten, de för de bemannt Ruumfohrt bi de NASA Standard weern, instellt. So wurrn to’n Bispeel de Teknungen vun den Shuttle nich nahführt, ofschons bedüüdend Ännern vörnommen wurrn, so dat kien Basis för de notwennigen Verifikatschons-Modifikatschonen vörhannen weer. Allgemeen is dat gesamte Space-Shuttle-Programm dör den utspraken negativen Ünnersökesberichts in de Apenlichkeit als to old un anfällig, wiel to komplizeert, in Misskredit geraden. Doröver herut wiest de Bericht, dat unöverleggt Köstenminneseeren, de vun den NASA-Administrator Daniel Goldin („faster, better, cheaper“) fordert wurr, ernst Folgen hemm könnt.
thumb|En startend Space Shuttle. De Sünn steiht achter de Kamera, un de Schadden vun de Rooksäule wurrd in de Eerdatmosphäre in Richt vun den Maand schmeeten.
En anner Problem vun dat Shuttle-Programm is, dat de Wartungsarbeiten un de Herstellung vun Ersatzdeelen för den Orbiter meest komplett vun de Firma Boeing bzw. deren Dochterfirmen övernommen wurrd. Dat sülvige gellt för den Butentank (Lockheed Martin) un de Faststoffbooster (ATKs Launch Systems). Wiel also de wertschaplich Existenz Teihnduusende vun Minschen vun dat Space-Shuttle-Programm afhängig weer, so de Kritiker, weer dat in politischer Hinsicht lang Tiet nich anseggt, dat Programm togunsten vun en beeter Technologie ganz intostellen. Allerdings gellt dat ok för de Vörlöperprogramme (to’n Bispeel Apollo-Programm) oder tokünftig Programme mit dat Teel vun en bemannten Marsfloog. De bruukt enorm völ Geld, dat to’n gröttsten Deel direkt oder indirekt an Luft- un Ruumfohrtkonzerne betallt wurr un dor Afhängigkeiten schafft.
Doröver herut kann dat Space Shuttle deelwies as Fehlplanung ansehn wurrn: De Kongress harr beslooten, sowohl för de US Air Force as ok för de NASA en gemeensam Drägersystem to entwickeln, dat all bitherig Drägerraketen ersetten sull. Wiel dat Space Shuttle beid Partners genögen sull, stell de Ruumfähr för den hüdigen eenzigen Bedriever, de NASA, blots noch en suboptimales Produkt dor, dat eenig Air-Force-Anforderungen erfüllt, de hüüd gar nich mehr nödig sünd.
Kösten
En wieder Kritikpunkt is, dat de Transportpries för „Weltraumgüter“ nie de anstreevten 200 US-Dollar pro Kilogramm reckt hemm, as man dat utrekent harr – de Pries liggt bi rund 16.000 US-Dollar, wat bi wieden nich blots an de Inflatschoon vun de letzt 30 Johr liggt. Folgend Gründe för disse Differenz tüschen Planung un Realität hierto gifft dat:
Nah den Verlust vun de Challenger muss en nee Shuttle, de Endeavour, in Updrag geven wurrn. Disse oorsprünglich nich plaant Shuttle-Neebau hett dat Programm över twee Milliarden US-Dollar köst, ofschons se deelwies ut Ersatzdeelen vun anner Shuttles tosammenbaut wurr. De Verlust vun de Challenger un later vun de Columbia hebbt dat Programm nich blots Geld, sonnern ok Tiet köst, wiel mehrjohrig Startverbote för de verbleeven Shuttles erdeelt wurrn, in de se kien kommerziell Projekte dörführen kunnen un todem köstenintensiv sonneröverprüüft wurrn. Dorneben fehl ja ok en Shuttle, dat de Upgaven erledigen kunn, wiel man mit en Flott vun veer Shuttles kalkuleert harr.
Ok de Konkurrenzkamp in‘ Ruumtransportgeschäft nehm immer mehr to. Bi de Oorsprungsplanung weer de eenzig Konkurrenz to dat Space Shuttle de Ariane-Rakete vun de ESA, de aber dormals noch nich so wiet weer, dat dat wirklich en Konkurrent weer. Kommerzielle Satellitenprojekte in de westlich Welt kunnen to de Tiet blots vun de NASA utführt weern. Hüüd gifft dat aber tallriek Konkurrenten:
De rasante Hard- un Software-Entwicklung vun de letzt 30 Johren führ dorto, dat de NASA diese Utrüsten vun de Space Shuttles faken nahrüsten dee/muss. Buterdem mussen strukturelle Probleme, de in de oorsprünglich Planung översehn oder ignoreert wurrn, köstenintensiv behaben wurrn. Todem weer dat notwennig, för dat Shuttle-Mir-Programm speziell Umbauten an de Ruumfähren vörtonehmen, wodör weniger Bruuklast in den Weltruum befördert wurrn kunn. En NASA-Ruumstatschoon weer woll in‘ Planungsstadium, aber noch wiet weg vun de Realiseeren. De Insporen vun de wiedere Entwicklung vun en Ruumstatschoon gungen to Lasten vun de Transportpries vun de Shuttles, de dordör weniger kommerziell insett wurrn kunnen.
Bi den Bau vun de ISS weer man dwungen, up de Shuttleflott torüchtogriepen, um de gröttsten un swoorsten Lasten in den Weltruum to befördern. Bi disse Flüüg kunnen kien oder blots lütt kommerzielle Bruuklasten transporteert wuurn, wiel man nich mehr in de Shuttles an Bruuklast rin kreeg.
Wiederentwickeln un Nahfolgeprogramm
thumb|left|Start vun dat Shuttle-C (grafisch Dorstellen)
Vör allen upgrund vun de immens steegend Kösten wiels de Entwickeln un den Bedriev vun dat Shuttle wurrn all eenig Male Wiederentwickeln un Nahfolgeprogramme ankünnigt. Eenig keemen blots in de Konzept-, anner immerhen noch in de Prototypenphase. So baseer dat nich över de Entwickelnsphase rutkommen Constellation-Programm mit den Ares-Raketen up dat Space Shuttle. De Ares-I-Dräger sull um dat Johr 2015 dat Shuttle as bemannt Ruumschipp ersetten.
X-33 / VentureStar
thumb|Computerdostellen vun de X-33 in de Umloopbahn
De VentureStar weer en plaant Nahfolger för dat Space Shuttle. De sull eenig richtwiesend Neeern hemm, etwa en komplett nee Hittschild un en neeoordigen Andriev. 1996 wurr de Updrag för den Bau vun en Prototypen in‘ Maatstaff 1:3 an Lockheed Martin vergeven. Disse Prototyp, de X-33, wurr aber upgrund vun technisch Problemen un Budgetöverschreeden nie fardig baut. In‘ Fröhjohr 2001 wurr dat Projekt upgeven, ofschons de X-33 all to 85 % fardigstellt weer un över een Milliarde US-Dollar in dat Projekt investeert wurrn weern.
Constellation
thumb|Konzeptvörstellungen vun den lichten (links) un swooren (rechts) Ares-Dräger
Nah den Verlust vun de Columbia hett de dormalige US-Präsident George W. Bush an‘ 14. Januar 2004 mit de Vision for Space Exploration en nee, langfristig Weltruumprogramm upleggt, dat de Utmustern vun dat Space Shuttle to’n 30. September 2010 vörsehn dee. Todem weern in dat Programm bemannt Maandflüüg af 2018 un af Midden vun dat Johrhunnert sogor bemannt Marsflüüg vörsehn. Dorher wurr för dat Constellation-Programm weer up herkömmliche Raketen un Ruumkapseln torüchgreepen, de aber de bewährte Technologie vun dat Space Shuttle wiederverwennen sullen. So wurr de Entwicklung vun de Ares-Raketenfamilie start, de ut twee Modellen bestunn. De Ares I sull af 2014 dat Orion-Ruumschipp in en leegen Erdorbit bringen. För Maandmissionen sull de Ares V af 2018 dat Altair-Landemodul un de Earth Departure Stage in en leegen Erdorbit bringen, wo se up de Ankunft vun de Crewkapsel quasi wachten sull.
De Ares I hett up den Faststoffbooster vun dat Space Shuttle upbaut. En langtrucken Version vun den Booster wurr dorbi as eerst Stuuf bruukt. Bi de Swoorlastdräger Ares V kummt en vergröttert Butentank mit twee lang trucken Booster to’n Insdatz. Dör dat Torüchgriepen up Shuttle-Hardware kunn up de een Siet Entwicklungsarbeit sport wurrn un up de anner Siet de övermaatig Verlust vun Arbeitsplatzen dör dat Enn‘ vun dat Space-Shuttle-Programm verhinnert wurrn.
Dat Constellation-Programm (Ares I, Ares V, Orion) wurr in‘ Februar 2010 instellt. Dat Programm weer nah US-Präsident Obama weder ut Tietgrünnen noch finanziell to dragen. In‘ Mai 2011 wurr aber beslooten, dat Programm wieder to führen.
Ähnlich Projekte
Dat Space Shuttle is bit hüüd dat eenzig wedderverwendbar Ruumfohrtüüch, dat je in‘ regelmatigen Insatz stunn. Dat geev aber en Reeg vun ähnlich Programmen, de vun verscheeden Ruumfohrtbehörden bedreeven wurrn. Eenig Programme düern to Tiet noch an.
Stefano Bianchini
Stefano Bianchini is de Naam von
* Stefano Bianchini (* 1953), italieenschen Historiker,
Caldwell Parish
Caldwell Parish is en Kreis (Parish) in’n US-Bundsstaat Louisiana. He hett 10.132 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.373 km². De Sitt vun de Verwalten is in Columbia.
Historie
De Kreis is 1838 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 10.560 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 4.218 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.884 US-Dollar. 4.528 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 608 Minschen maakt. 19,86 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,27 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,64 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 80,43 % vun de Minschen Witte, 17,90 % Swarte, 0,14 % stammt ut Asien un 0,45 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,47 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,61 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,49 % vun de Lüüd ansehn.
Verwaltungsgemeenschop Ipsheim
De Verwaltungsgemeenschop Ipsheim in’n Landkreis Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim, Middelfranken, Bayern, is bi de Rebeedsreform in Bayern an’n 1. Mai 1978 grünnt un to’n 1. Januar 1980 al wedder oplööst worrn. To de Verwaltungsgemeenschop hebbt de Marktgemeen Ipsheim un de Gemenen Dietersheim un Unternesselbach tohöört. Ipsheim un Dietersheim sünd 1980 Eenheitsgemenen mit egen Verwaltung worrn un Unternesselbach is Deel von de Stadt Neustadt an der Aisch worrn.
Dana Vávrová
Dana Vávrová (* 9. August 1967 in Prag; † 5. Februar 2009 in München) weer en tschechisch-düütsch Filmschauspelerin un Filmspeelbaassche.
Leven
In hör Heimatland wurr Vávrová in dat Öller vun 6 Johr all en Kinnerstar. Se is in Kinner- und Märchenfilmen uptreden un speel ok bi de Kinnerserie Pan Tau mit. 1982 wurr se as Jugendliche in der Feernsehmeerdeeler Ein Stück Himmel ok in Düütschland bekannt. För de Rull vun de Janina David kreeg se de Goldene Kamera, den Goldenen Gong un den Adolf-Grimme-Pries as Utteknung.
1986 hett se den 28 Jahre ölleren Speelbaas, Kameramann un Produzenten Joseph Vilsmaier, de se bi Dreiharbeiten vun neeere Folgen vun Ein Stück Himmel kennenlehrt harr, heiraadt. 1988 speel se in de Film Herbstmilch de Fruens-Hööftrull as Anna Wimschneider. Dorför kreeg se nahderhenn den Bayerischen Filmpries un den Düütschen Filmpries.
Mit Vilsmaier harr se dree Döchter, Janina Vilsmaier, Theresa Vilsmaier un Josefina Vilsmaier, de ok all Schauspelerinen wurrn sünd. Hör öllere Süster Hana Heřmánková is in de Tschechisch Republik as TV-Moderatorin bekannt. Dana Vávrová is an de Folgen vun en Krebserkrankung storven.
Utteken
Vávrová is för ehr Filmwarken mit veer Priesen uttekent worrn:
Tom Okker
thumb|Tom Okker 1970 Tom Okker (* 22. Februar 1944 in Amsterdam; Ökelnaam The Flying Dutchman) is en ehmalger nedderlannsch Tennisspeler. Van 1964 bit 1968 wurr he fiev Mal nah’nanner nedderlannsch Amateur-Meester, dornah is he Profi wurrn.
Sien hööchste Platzeerung in de Tennis-Weltrangliste reck Okker 1969, as he achter de Australier Rod Laver un de Amerikaner Arthur Ashe up den darten Platz keem. Insgesamt weer he söben Johr in de Top Ten.
1978 keem he nochmal in dat Halffinale vun Wimbledon.
In sien Karriere wunn Okker all tosommen 22 Turniere in enkeld Speelen un 69 in Dübbelkonkurrenzen.
Okker is verheiraadt un hett dree Kinner.
Kevo
Kevo betekent
Clemens August Graf von Galen
Clemens August Kardinal Graf von Galen (* 16. März 1878 in Dinklaoge, Oldenburger Münsterland; † 22. März 1946 in Mönster, Westfalen; vullstännig Naam Clemens Augustinus Joseph Emmanuel Pius Antonius Hubertus Marie Graf von Galen) weer en düütsch Bischop un Kardinal. He weer van 1933 bit 1946 Bischop vun Mönster. Bekannt wurr he ünner annern dör sien apenlich Uptreeden gegen de Tötung vun so nömmt „levensunwert Leven“ wiels dat Darte Riek. He wurr 1946 to’n Kardinal erhaben un  2005 seligspraaken.
Santa Matilde
Santa Matilde betekent
Louise Bertin
Louise-Angélique Bertin (* 15. Februar 1805 in Les Roches bi Paris; † 26. April 1877 in Paris) weer en franzöösch Komponistin un Dichterin. Se weer Dochter van Louis-François Bertin den Ölleren (1766–1841) (Direkter van dat Journal des débats).
Se weer en Schölerin van François-Joseph Fétis. Man schrifft hör mehrere Opern to:
Van hör stammen ok eenige Instrumentalwarken un söss Klaveerballaden as ok en Gedichtsammlung Glanes, de van de Académie française priesgekröönt wurr.
George Sutherland
George Sutherland is de Naam von
Iacobești
Iacobești betekent
François Jacob
miniatur|hochkant|François Jacob François Jacob (* 17. Juni 1920 in Nancy, Frankriek; † 19. April 2013 in Paris ) weer en franzöösch Mediziner, Physioloog un Genetiker, de mit Jacques Monod dat Operon-Modell entwickelt un den Begreep Operon präägt hett. Dit Modell, ok Jacob-Monod-Modell nömmt, beschrifft den Upbau vun prokaryotischer Gene un verkloort, wu deren Aktivität reguleert wurrd (Genregulatschoon). 1965 kreeg Jacob dorför gemeensam mit Monod un André Lwoff den Medizin-Nobelpries.
Colin Clark
Colin Clark is de Naam von
François Jacob
Biographie un Levenswark
François Jacob wurr as eenzig Söhn vun Simon Jacob un Thérèse Franck an' 17. Juni 1920 in Nancy boren. Nah sien Schooltiet an dat Lycée Carnot in Paris nehm he mit de Afsicht, Chirurg to wurrn, en Studium an de Pariser medizinischen Fakultät up. Wiels den Tweeten Weltkrieg muss he sien Studium ünnerbreken. Wiels sien tweet Studienjohr in' Juni 1940 hett he Frankriek verlaaten, um sück den Freen Franzööschen Strietkräften (France libre) in London antosluuten. As Sanitätsoffizier nehm he an militärisch Operatschonen in Fessan, Libyen un Tunesien deel, wo he verwund wurr. Doruphen hett man hüm to de Second Armoured Division versett, bi de he in' August 1944 in de Normandie abermals swoor verwund wurr. Söben Maand hett he in't Lazarett sien Verletzungen utheelen laaten. Ansluutend kree he dat Croix de la Libération (Krüüz vun de Befreen), de hööchste militärisch Kriegsutteken. Nah den Krieg hett Jacob sien Medizinstudium 1947 in Paris mit den Doktertitel afslooten.
Colin Clark
* Colin Clark (1905–1989), brietsch-austraalschen Weertschopswetenschopper un Statistiker,
François Jacob
Biographie un Levenswark
In dat sülvig Johr hett he de Pianistin Lise Bloch heiraadt. Veer Kinner harr dat Paar: Pierre (* 1949), de Philosoph wurr, Laurent un Odile (* 1952) un Henri (* 1954).
Colin Clark
Kiek ok bi: Colin Clarke.
François Jacob
Biographie un Levenswark
Wegen sien swoor Kriegsverletzungen kunn Jacob nich as Chirurg tätig wurrn. So hett he tonächst up verscheeden anner Rebeeden arbeit, bit he sück 1950 as Schöler vun André Lwoff an dat Institut Pasteur de Biologie towennen dee. 1951 shett he sien naturwetenschaplich Studium afslooten un kreeg 1954 den Doktertitel an de Sorbonne mit en Arbeit över lysogene Bakterien un dat Provirus-Konzept («Lysogenic bacteria and the provirus concept»). 1956 wurr he Labordirekter. Af 1960 weer he Baas vun de kört tovör inricht Afdeelen för Zelluläre Genetik an dat Institut Pasteur. 1964 kreeg he en Professur an dat Collège de France, wo en Lehrstohl Zellgenetik för hüm schafft wurr.
1954 fung en langjohrig un bannig goot Tosommenarbeit mit Elie Wollman an, bi de Tosommenhänge un Betrecken tüschen dat genetisch Material vun dat Bakterium un sien Prophagen upkloort wurrn. Disse Studien hemm to'n Verständnis vun de Bakterienkonjugatschoon führt un en Analyse vun den genetischen Apparates vun en Bakterienzelle mögelk maakt. In hör Tosommenarbeit hebbt se völ nee Konzepte entwickelt: So hemm se den den Genuttuusch tüschen Spender- un Empfänger-Zellen wiels en Konjugation verkloort, de circuläre Struktur vun dat  Bakterienchromosom nahwiest un Episom opdeckt. De Ergevnisse vun hör Forschensarbeit hebbt se in dat Wark Sexualität und Bakteriengenetik tosommenfaat.
Bemarkenswert Ähnlichkeiten tüschen de Stüern vun de Lysogenie un de induzeert Synthese vun de β-Galactosidase dör Lactose bi Bakterien hebbt 1958 François Jacob, gemeensam mit Jacques Monod dorto brocht, de genetisch Mechanismen uptoklären, de den Genuttuusch tüschen  Bakterien veroorsaken un de induzeert Synthese vun Proteinen in Bakterien stüern. In dissen Tosommenhang hebbt Jacob un Monod en Modell (Operon-Modell) för dat Tosommenwarken vun Regulatorgenen, Operatoren, Promotoren, Strukturgenen un allosterischen Proteinen, den Repressoren, bi de Synthese vun messenger-RNA (Transkriptschoon) entwickelt.
1963 dreev Jacob tosommen mit Sydney Brenner de «Replicon»-Hypothese vöran, um bestimmte Aspekte vun de Zelldeelen vun Bakterien to verklooren. Sietdem hett sück Jacob mit dat Utforschen vun genetisch Mechanismen, de de Zelldeelen stüern, befaat. 1970 fung he an, disse Mechanismen ok an Söögdeertenzellen ut Zellkulturen to ünnersöken. In dat glieker Johr hett he ok dat Book La logique du vivant, une histoire de l'hérédité (Die Logik des Lebenden, eine Geschichte der Vererbung) schreven, in dat he anfangend mit dat 16. Johrhunnert wesentliche Statschonen bi dat Utforschen vun de Leevwesen nahteken dee, de to de Molekularbiologie överleiten deen.
Utteknungen
Neben den Nobelpries för Physiologie oder Medizin 1965 kreeg François Jacob in Frankriek tallriek Wetenschapspries. Hervörtoheven is de Charles-Léopold-Mayer-Preis dör de Académie des sciences (1962). He weer siet 1962 utlänsch Liddmaat vun de Danish Royal Academy of Arts and Sciences, dorneben vun de American Academy of Arts and Sciences (1964), de National Academy of Sciences of the United States (1969) un de American Philosophical Society (1969). Ehrendokter weer he vun mehreren Universitäten. 1958 wurr he inlaaden, de Harvey-Vorlesung in New York un 1964 die Dunham-Vorlesung an de Harvard University to hollen.
Colignon
Colignon is de Familiennaam von
François Jacob
Utteknungen
1996 wurr Jacob as Liddmaat in de Académie française upnommen.
Zu Ehren vun de beid Opdecker wurrd dat Operon-Modell to de Genregulatschoon ok as Jacob-Monod-Modell betekent.
Windhuk
duum|De Stadtmitt vun Windhuk Windhuk oder ok Windhoek [IPA: 'vɪnthʊk] is de Hööftstadt un en weertschopplichen un politischen Middelpunkt vun Namibia. De Stadt liggt in’t Becken vun Windhuk, wat ruchweg de geograafsche Middelpunkt vun’t Land dorstellt, un ümrahmt is vun de Erosbargen in’n Oosten, de Auasbargen in’n Süüden un dat Khomashoochland in’n Westen un in’n Noorden. Windhuk is 1840 to’n eersten mol in en Oorkunnen nöömt worrn un weer 1890 as moderne Stadt grünnt. Vundaag hett de Stadt ruchweg 322.500 Inwahners (Stand 2011).
Naam vun de Stadt
De hüütige landsspraakliche Form vun den Naam is ut dat Afrikaans un heet Windhoek. Dat bedüüt so veel as „Windeck“ oder „winnige Eck“. De Khoekhoegowab-Naam /Ai-//Gams kann ungefähr mit „Hitten Born“ översett warrn, wat op de Thermalborns henwiest, de dat fröher in de Region geven hett. So ok de Otjiherero-Naam vun de Stadt, Otjomuise, de so veel bedüüt as „Oort vun’n Damp“. De Stadt hett mit de Tiet noch en Reeg annere Naams hatt: Queen Adelaide's Bath (dör Sir James Edward Alexander), Barmen (dör Carl Hugo Hahn vun de Rhienschen Missionssellschop), Concordiaville (na Joseph Tindall vun de Wesleyaanschen Mission) un Wind Hoock (Jan Jonker Afrikaner).
Anfang vun de düütschen Kolonialtiet weern för de Stadt de beiden Schrievwiesen Windhuk un Windhoek to glieke Delen begäng. Dat geev aver en Gouvernementsorder mit Wirken vun’n 14. Mai 1903 dör Theodor Leutwein, dör de Windhuk as eenzig amtlichen Naam bestimmt worrn is. Die amtliche Naam is 1918 in Windhoek ännert worrn, aver Düütsch bleev wieterhen en Amtsspraak vun’t Land. Buten vun Namibia warrt in de düütschen Spraakrebeden aver ok vundaag noch de Schrievwies Windhuk bruukt.
Geografie
thumb|Satellitenbild vun de Stadt Windhuk. Dat Becken vun Windhuk (eng. Windhoek basin) is en Daalbecken, dat deelwies Bulten oder Hövels opwiest un binnen dat Khomashoochland liggt. Dat Hoochland höört sülvst wedder to de Groten Randstoop. Dat Becken vun Windhuk hett en Hööch twüschen ruchweg 1.625 un 1.725 m över N.N. un stiggt an eenige vun sien Ränner bit op 1.800 m an. Na all Sieten hen warrt dat Becken vun Bargtöög ümslaten, de blots in’n Noorden deelwies apen warrt, as to’n Bispeel an’n Lütt-Windhuk-Rivier in Richt na Brakwater. De Erosbargen in’n Oosten un de Auasbargen in’n Süüden vun de Stadt billt Kammlinen, de op ruchweg 2.000 m Hööch to liggen kamt. Markant sünd wieter de Nubuamisbarg in’n Noorden un de Groothartog-Friedrich-Barg in’n Süüdwesten vun de Stadt. Disse Topografie is en natürliche Grenz för’t Utbreden vun de Stadt un de wietere Entwickeln, vun wegen dat de nödigen Bogrundstücken för de Industrie, Sportanlagen usw. roor worrn sünd. De Wahnveerdel ut de jüngeren Tiet sünd al an de pieleren Bargflanken ranboet worrn.
De Lütt-Windhuk-Rivier, de an sien Böverloop dör den Avis-Damm opstaut warrt, tütt sik vun Noord na Süüd dör dat ööstliche Stadtrebeet. In’n Süüdwesten vun de Stadt loopt de Strööm Gommans un Arebbusch-Rivier dör’t Stadtrebeet, de beid den Goreangab-Stausee spiest, de in’n Noordwesten vun de Stadt liggt. In’n Westen vun Windhuk liggt de ruchweg 40 km² grote Daan-Viljoen-Wildpark.
Klima
De middlere Hööchsttemperatur is an sik teemlich gliek: Se liggt in’n Johresdörsnitt bi 25,2 °C un bewegt sik dorbi in’t Rebeet twüschen 20 °C in’n Dezember un 30 °C in’n Juni/Juli. De sietsten Temperaturen ännert sik duller. Wiel dat in de Sommermaanden (November bit Januar) kuum mol küller warrt as 20 °C fallt de Temperaturen in’n Winter (Mai bit August) bit ünner 10 °C. In’n Snitt liggt de sietste Temperatur bi 14,9 °C.
Historie
In de Johren dorna hebbt de Buren, also nedderlännsche Siedlers ut de Kapkolonie, en Steenkark boet, in de bit to fiefhunnert Minschen Ruum harrn. Se weer ok as School nütt. To disse Tiet weern in Windhuk ok Carl Hugo Hahn un Franz Heinrich Kleinschmidt vun de Rhienschen Missionssellschop as Missionaren togang. De junge Stadt hett sik to de Tiet good rutmaakt, is denn aver in’n Rahmen vun kriegerische Strietigkeiten twüschen de Namas un de Hereros tonichten maakt worrn. As sik Hugo Hahn 1873 vörnahmen hett, na längerer Tiet wedder torüch na Windhuk to gahn, weer he wies, dat vun de opstreven Stadt nix mehr över weer. En Botaniker ut de Swiez hett in’n Juni 1885 schreven, dat he in Windhuk „nix as Schakalen un Perlhöhner twüschen verwillerte Aaftbööm“ anfunnen hett.
duum|Hütten in Windhuk Enn vun’t 19. Johrhunnert In’t Johr 1878 hett dat Vereenigte Königriek an de Küst de Walfischbucht mitsams de Pinguineilannen annekteert un hett disse 1884 in de Kapkolonie mit rinhollt. An dat Binnenland weer dat Königriek aver nich intresseert. Dör de Arbeit vun de Rhienschen Missionssellschop, de al in’t fröhe 19. Johrhunnert losgahn is, un dör en grötteren Koop vun Land dör Franz Adolf Eduard Lüderitz is 1884 Düütsch-Süüdwestafrika as so nöömt „düütsch Schuulrebeet“ utropen worrn. De Sitt vun de Verwalten weer toeerst in Otjimbingwe, man 1891 al hett Curt von François, de dormols Hööftmann vun de Schuultrupp weer, Windhuk as ne’en Sitt vun de Verwaltung opboen laten, vun wegen de zentrale Laag. De Stadt gell to de Tiet ok as en Pufferzoon twüschen de Nama un de Herero, de sik nich vergahn künnen. Sien Borns sekern butendem ok de Waterversorgen vun de ne’en Hööftstadt.
An’n 18. Oktober 1890 hett Curt von François den Grundsteen leegt to de modernen Stadt Windhuk mit den Anfang vun de Bo vun en Steenfasten. Vun daag is dat de Olle Fasten. In de Johren dorop hett sik de Stadt blots langsom wieterentwickelt. Boet weern blots de nödigsten Hüüs för de Verwalten un to’n Wahnen. Vun’n Anfang vun sien Historie an, weer Windhuk ok tekent dör en Scheden vun de witten un de swarten Inwahners. in Lütt-Windhuk is Land an de witten Siedlers vergeven worrn, de in dat Rebeet lütte Aaft- un Tabakplantaaschen opboet hebbt. Dor weer butendem ok – jüst so as ok in’n hüütigen Hoochlandpark – Land an de inheemischen Bewahners geven, de dor jemehr traditschonellen Wahnsteden (de so nöömten Werften) boen deen. Bit 1913 sünd all swarten Inwahners vun Windhuk op dree vun disse Werften ünner Dwang ümsiedelt worrn. Mit tonehmen Totehn vun de Landbewahners un en starker’t Inwannern vör allen ut dat Düütsche Kaiserriek un Süüdafrika is de Inwahnertall bit 1916 op ruchweg 11.000 Lüüd stegen. An de dormoligen Kaiserstraat langs (vundaag Independence Avenue) hebbt sik tallrieke Ladens un Ünnernehmen ansiedelt. In disse Tiet entstünnen ok dree vun den Architekten Wilhelm Sander utklamüsterten „Stadtborgen vun Windhuk“, neemlich de Swerinsborg, de Heinitzborg un de Sanderborg.
De düütsche Kolonialtiet güng in Windhuk wiel den Eersten Weltkrieg to Enn, as in’n Mai 1915 süüdafrikaansche Truppen ünner de Flagg vun Grootbritannien de Stadt innahmen un besett hebbt. För de nächsten fief Johren stünn Windhuk ünner Verwalten vun en Militärregeeren un siet 1921 ünner en Mandatsverwalten. Anfang vun de 1930er Johren sünd die swarten Inwahners in de Vörstäder wieter op de Volkstämmen opdeelt worrn. De düütschen Inwahners hebbt sik dorgegen in politisch extreme Gruppen spleet (DSWB un DAP), hebbt aver in de Tiet na’n Krieg jümmer mehr jemehr Bedüden verloren. Eerst as Naklapp vun de Weltweertschopskries un noch mol 1955 sünd vun apentliche Hand tallrieke grote Projekten ümsett worrn, as to’n Bispeel dat Asphalteeren vun de Straten (womit al 1928 anfungen worrn weer) oder de Bo vun Dämm un Leitungen, üm de wassen Nafraag na Water bitokamen. Bito weern ok ne’e Scholen un Krankenhüüs inricht, de streng na’t System vun de Apartheid (Rassenscheden) güngen. Vele vun disse Projekten sünd vun Arbeiters maakt worrn, de ut dat Ovamboland anworven weern. Dorbi harrn de Politiker un Stadtplaners to de Tiet wedder en Ümsiedeln vun de Inheemschen in’n Sinn. Na’n Afsnacken mit de Mandatsregeeren för Süüdwestafrika un de süüdafrikaanschen Regeeren, man ahn de inheemschen Bewahners to fragen, is denn beslaten worrn, ne’e Vörstäder in’n Noordwesten vun de Stadt antoleggen un all swarten Inwahners wedder mol ut jemehr Wahnrebeden ümtosiedeln.
duum|De [[Olle Fasten (Windhuk)|Olle Fasten üm 1891.]] De Swarten harrn sik nu aver mit jemehrn Stadtdeel identifizeert un wulln nich gahn. So keem dat 1959 to Demonstratschonen un to’n Boykott in de ollen Werft, woneem to de Tiet de meisten Inheemschen ansiedelt weern. De Stadtdeel is denn vun de Polizei besett worrn, wat an’n 10. Dezember 1959 to Schandaal föhrt hett, wobi ölven Inheemsche doodschaten worrn sünd un föfftig to’n Deel swoor besehrt weern. De Situatschoon weer noch mol anheizt, as de Landshööftmann Daniel Thomas du Plessis Viljoen anorden de, dat de besehrten Opstännschen keen medizinsche Help kriegen dröffen. Dat Süüdwestafrikaansche Rode Krüüz hett na de Anorden keen Bloodspennen an de Besehrten tolaten.
duum|De Sanderborg is een vun dree Borgen in Windhuk De Vörfall, de as Opstand an de ollen Werft (eng. old location upriing) in de Historie ingahn is, hett en Ümdenken in de namibischen Historie to Folg hatt. Bedeeligt weern doran vele Föhrer as Samuel Nujoma, Moses Makue //Garoëb, Uatja Kaukuetu, Nathan Mbaeva, Zedekia Ngavirue, Clemence Kapuuo, David Meroro, John Ya Otto un Emil Appolus. De Vörfall weer een vun de Hööftgrünnen, dat de Inwahners sik vun de Frömdherrschop freemaken wulln hen to de Unafhangigkeit vun’t Land. Samuel Nujoma is na’n Opstand verhaft worrn un weer later dwungen, in’t Exil to gahn. In’n Verloop vun’t Johr 1960 is denn de SWAPO grünnt worrn.
Glieks na den Opstand sünd twüschen dree- un veerdusend Inwahners ut jemehr Hüüs rutgahn, vun wegen dat se Angst harrn, dat de Polizei wieter Gewalt anwennen künn. Wassen Strukturen in’t sellschoppliche Leven in den Stadtdeel sünd tonichten maakt worrn, bit he 1968 opletzt dicht maakt worrn is. De ne’e Vörstadt in’n Noordwesten vun Windhuk is Katutura nöömt worrn, wat so veel heet as Ooort, an den een nich leevt. 1961 un 1963 sünd lüttere Werften vun de Stadtdeelen Lütt Windhuk un Pokkiesdraai oplööst worrn. De Apartheid-Politik vun de Regeren güng wieter. Khomasdal weer blots för de Swarten vörsehn un Katutura is wieter in Sekters opdeelt worrn mit nipp un naue Ünnerdeelen un Splitten vun de enkelten Volksstämm. Bit Enn vun de 1980er Johren kregen all Hüüs vun de Regeren un ok veele private Ladens un Ünnernehmen scheedte Ingäng för de verschedenen ethnischen Gruppen.
Politik un Verwalten
As de Hööftstadt vun Namibia hett de Namibische Regeren ehrn Sitt in Windhuk. In de Stadt befinnt sik tovn Bispeel dat Parlament vun Namibia, dat sik ut den Natschonalraat un de Natschonalversammeln tohopensett. Butendem sitt in Windhuk mehrere Ministerien, tallrieke Organisatschonen vun de Regeren un de Böverste Gerichtshoff. Ünner de mehr as föfftig Bottschoppen un Konsulaten in Winhuk is ok de Düütsche Bottschop Windhuk
Regeert warrt de Stadt vun de Stadverwaltung un den Stadtraat, de sik ut 15 Raatsliddmaten tohopensetten deit. Dorto höört ü.a. de Stadtraatsvörsitter un de eerste Börgermeester Matheus Shikongo as ok de Viez-Stadtraatsvörsitter Björn von Finckenstein. thumb|left|upright=1.60|Stadtdeele vun Windhuk. Windhuk besteiht ut de Stadtmitt Central un wietere 29 Stadtdeelen:
Dat Stadtrebeet ünnerdeelt sik butendem in teihn Wahlkreisen vun de Hööftstadtregion Khomas, jeedeen ünner den Vörstand vun en Councilor (Raatsliddmaat), de tosamen ünner de Regionalraats-Vörsittersche Sophia Shaningwa den Regionalraat Khomas Regional Council billn doot.
För de Sekerheit in de Stadt is blangen de Polizei, de in’t hele Land arbeit, ok de Stadtpolizei Windhuk tostännig. De apentliche Personenverkehr warrt in de Stadt vun den Windoek Bus Service wohrnahmen, en Ünnernehmen, dat de Stadt tohöört.
Weertschop un Verkehr
duum|Göder[[bahnhoff Windhuk, Hööftümslagsplatz vun de TransNamib.]] Windhuk is mit Afstand dat bedüdenste Weertschopszentrum vun Namibia, vun wegen dat ruchweg 20 % vun de Inwahners hier leevt. Meist all Ünnernehmen vun Namibia oder mit’n Twieg in Namibia hebbt jemehrn Sitt in de Hööftstadt, wat dorto föhrt, dat duersom Lüüd ut all annere Landsdeelen na Windhuk towannert. De weertschoppliche Situatschoon vun Windhuk warrt dordör noch faster. Blangen de Bank vun Namibia, de groten staatlichen Versorgers un tallrieke Deenstleistungsbedrieven vun de Tourismusindustrie is Windhukok en wichtigen Messestandoort un en Middelpunkt för de verarbeiten Industrie. Ok de Medien sünd hier vertreden: De natschonale Rundfunksellschop NBC hett ehrn Sitt in de Stadt as jüst so ok de Redakschonen vun de dree gröttsten Daagblööd vun Namibia (Namibian, Republikein un AZ). Överregional tellt Windhuk to een vun de wichtigsten Hannelsplätz för Fellen vun’t Karakulschaap.
Ofschoonst de Düütschnamibier blots en bannig lütten Andeel an de Samtinwahnertall hebbt, staht liekers vele Ünnernehmen in jemehrn Besitt. De Inkamen sünd weltwiet sehn ok extrem ungliek verdeelt. En grote Rull speelt invt Land ok de süüdafrikaanschen Ünnernehmen, de ut de Historie rut teemlich drang mit de namibischen Weertschop verknütt sünd.
Dör ehr geograafsche Laag in de Mitt vun’t Land un ok wegen de weertschopplichen Positschoon, is Windhuk togliek ok en Hööftverkehrsknüttpunkt vun de namibischen Straten-, Iesenbahn- un Luftfohrtnetten:
In Windhuk krüüzt sik de beiden wichtigsten Stratenverbinnen, neemlich de in Noord-Süüd-Richt lopen Natschonalstraat B1 vun Kapstadt in Süüdafrika na Luanda in Angola un de in Oost-West-Richt lopen Trans Kalahari Highway (B2 un B6) vun’n Atlantik na’n Indischen Ozean. De Stadtkarn vun Windhok kriggt vun den Dörgangsverkehr aver nich veel mit, vun wegen dat de Stadt vun en Snellstraat in en Halfbagen ümgeven is, de as’n Autobahn utboet is un as „Western Bypass“ betekent warrt.
In Windhuk loopt wieter de Bahnstrecken vun de TransNamib tosamen. Dat sünd de Bahnstrecken Windhuk–Gobabis ut’n Oosten, Windhuk–Keetmanshoop ut’n Süüden, Swakopmund-Windhuk ut’n Westen un de Otavibahn ut Tsumeb in’n Noorden. De Schienenverkehr in Namibia speelt en grote Rull vör allen in ’n Göderverkehr. In jüngerer Tiet föhrt ok de Desert-Express regelmatig op de Streck Windhuk-Swakopmund, för den vun’n Frömmenverkehr Warf maakt warrt. In unregelmatige Afstännen warrt ok Lüderitz oder de Tsumeb/Etosha-Nationalpark anfohren. De Personenverkehr warrt ansonsten aver vör allen över de Straat afwickelt, deels as Individualverkehr, deels as Överland-Busverkehr to Telen in Namibia sülvst aver ok in Süüdafrika oder Botswana.
Flaaghavens gifft dat in Windhuk twee Stück: De Inlandsflaaghaven „Windhuk-Eros“ liggt an süüdlichen Stadtrand, wiel de internatschonale Flaaghaven Windhuk Hosea Kutako ruchweg 40 km in’n Oosten vun de Stadt liggt. Vun hier ut fleegt ünner annern de staatliche Sellschop Air Namibia oder de South African Airways meist all Flaaghaven in Namibia an as ok ’n grote Tall vun Flaaghaven in Afrika. Interkontinental flüggt Air Namibia söss- bit sövenmol in de Week na Frankfort an’n Main un Air Berlin een- bit tweemol in de Week na München.
Kunst un Kultur
Windhuk warrt as een vun de saubersten Städer in Afrika betekent un wiest sik in en Mischen ut europääsche un afrikaansche Kulturen. Vun wegen de sozialen Sekerheit un dat Blangeneenannerleven vun de namibischen Volksgruppen gellt de Stadt as en Sozialmodell vun en afrikaansche Grootstadt. An vele Steden wiest sik de Stadt in en teemlich idyllschen Charakter. Dat kulturelle Leven mach dorüm nich recht dat wesen, wat een vun en Hööftstadt vermoden de. Dorbi mutt een sik aver kloor maken, dat de Hööftstadt noch jung is und sik siet de Unafhangigkeit mit ehrn gauen Wessel an de Macht un’t anhollen Towannern jümmer noch finnen deit.
Dat Stratenbild in de Binnenstadt hett den Charakter vun en europääschen Stadt mit lütte Cafes un Beergoorns un en Bosubstanz de sik ut moderne Hüüs un wilhelminische Kolonialarchitektur vun de Johrhunnertwenn tohopensett. Bedüdene Bowarken sünd de Klockentoorn vun de ehmolige Düütsche Afrikabank (en Replik vun’t Original vun 1908), de Marien-Kathedral, de Christuskark un de Dintenpalast. Siet de Unafhangigkeit sünd veele Bowarken dortokamen, de sik mehr an de afrikaansche Architektur anlehnt, as t. B. de Neebo vun’n Böversten Gerichtshoff vun 1990.
thumb|Stratenverköpers beedt Kunsthandwark an In de Museen un Galerien vun Windhuk gifft dat Utsellen to Kultur- un to de geoloischen Historien vun’t Land as ok traditschonelle un tietgenös’sche Kunst. Wichtige Steden sünd to’n Bispeel dat Natschonalmuseum, dat TransNamib-Museum, dat Natschonale Eerdwetenschoppliche Museum un de Natschonalgalerie. En vun de gröttsten Kunstgalerien in Windhuk is de private Buschmann-Galerie mit en ümfangrieke Utstellen to d afrikaanschen Kunst. Tyypsch för dat Stadtbild vun Windhuk sünd ok de Stratenhännlers, de lütte Kunstwarken anbeden doot. De Natschonalbökeree vun Namibia is de zentrale Archivbökeree un de natschonalbibliograafsche Middelpunkt vun Namibia.
Dorstellen Kunst gifft dat in Windhuk to’n een in’t Natschonaltheater un to’n annern in de „Ollen Broeree“ vun 1902, de sik in de Stadtmitt to’n Middelpunkt vun’t Kulturschappen entwickelt hett. Hier finnt gegelmatig Kunzerten vun ünnerscheedliche Musikgruppen (in’t „Craft-Center“) as ok Theateropföhren (in’t „Warehouse Theatre“ ) statt. Bi de apentlichen Kuturveranstalten hett sik dorbi in de letzen Johren en wassen Sülvstbewusstwesen vun de swarte Inwahnermehrheit rutbillt as ok en wassen Intresse vun de Touristen an de swartafrikaanschen Kultur, wat allgemeen en gröttere apentliche Opmarksomkeit dorför mit sik bringt, wat sik in en Reeg vun kulturelle Veranstalten wiest.
Wat een sik ankieken schüll
thumb|De Christuskark vun Windhuk is 1910 fardig boet worrn. Wohrteken vun de Stadt Windhuk sünd de Olle Fasten, in de dat Natschonalmuseum vun Namibia ünnerbröcht is, un de 1910 fardigstellte luthersche Christuskark. To dat Ensemble höört höört ok dat Riederdenkmol, dat aver jüst verschaven waart, vun wegen dat an sien histoorsche Steed dat Unafhangigkeits-Andenkenmusuem boet warrt.
Wietere bedüdende Bowarken in de Stadt Windhuk sünd to’n Bispeel:
En Besöök weert sünd ok de Tukondjeni Markt oder dat Penduka Project Centre vun de dichter bewahnten Stadtdeelen Katutura un Khomasdal. Buten de Stadt liggt bito noch de Natschonale Heldenacker.
Religion
Mit Utnahm vun de Evangeelsche-Luthersche Kark in Namibia (ELCIN) is Windhuk de Sitt vun all gröttsten christlichen Karken in Namibia. De meisten Inwahners in de Stadt sünd Liddmaten vun de Evangeelschen-Lutherschen Kark in de Republiek Namibia (ELCRN) oder vun de Röömsch-kathoolschen Kark in Namibia. Lüttere Karkengemenen sünd de Düütsche Evangeelsch-Luthersche Kark in Namibia (DELK), de Anglikaansche Kark vun’t süüdliche Afrika un de Vereenigte Kongregatschonalistische Kark vun’t südliche Afrika.