cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aymara (Spraak)
Wo de Spraak sik utbreet hett
Aymara warrt hüdigendags vun bi 2.200.000 Minschen snackt, de to dat Volk vun de Aymara tohören doot. De meisten vun düsse Lüde leevt in de Anden up den Altiplano in de boliviaanschen Departamentos La Paz un Oruro un in de peruaanschen Regionen Puno, Moquegua un Tacna. Ok in annere Delen vun Bolivien un Peru un in den Noorden vun Chile warrt sünst noch Aymara snackt. In de lesten Johrteinten is dat Aymara aber besunners in de Städer un dor ümto jümmers mehr vun dat Spaansche an’e Siet schaven wurrn. In düssen Gegenden snackt de Aymara hüdigendags Spaansch as Tweede Spraak oder sogor as Mudderspraak. Bloß up dat platte Land up den Altiplano gifft dat noch en Barg Lüde, de bloß Aymara snacken könnt. Dat gifft ok nich bloß Aymara, de mit de beiden Spraken Spaansch un Aymara togange sünd, man ok so wecke, de sik mit Aymara un Quechua afgeevt.
Schriftspraak
To’n eersten Mol sünd Texten up Aymara in de spaansche Kolonialtiet upschreven wurrn. Dat weern religiöse Texten un de kathoolschen Missionaren hefft ok de eerste Grammatik för de Aymara-Spraak verfaat. Kathoolsche un, in leste Tiet ok veel evangeelsche Missionaren bruukt bi jem ehr Predigen tomeist en besunner Aart vun Aymara, wat den Ökelnaam „Missionars-Aymara“ kregen hett. Dat hett allerhand Wöör un ok Egenarten vun de Grammatik vun de Spaansche Spraak upnahmen. Lüde, de Aymara as Mudderspraak snackt, meent dorüm, dat höör sik en beten afsunnerlich un künstlich an.
En Grammatik, de so upboot is, dat ok Spraakwetenschoppers dormit tofreden sünd, gifft dat för dat Aymara eerst vun de tweede Hälft vun dat 20. Johrhunnert af an.
De Schrievwies för dat Aymara in dat Latiensch Alphabet hett sik lange Tiet an dat grode Vörbild vun de Spaansche Spraak holen. För Luden, de anners utspraken weert, as in dat Spaansche, geev dat dorüm keen eenheitlichen Regeln. Faken sünd se ok nich akraat drapen wurrn. To’n eersten Mol hett in dat Johr 1968 Juan de Dios Yapita en Schrievwies vörleggt, de sik streng an de Utspraak holen deit. Yapita snack Aymara as Mudderspraak. 1984 hett de Regeerung vun Bolivien un 1985 hett de Regeerung vun Peru en Schrievwies, de bloß en lütt beten ännert is, as offiziell Schrievwies för de Aymara-Spraak as richtig gellen laten.
Aymara warrt hüdigendags, just so as Quechua, in Bolivien un in Peru as Amtsspraak ansehn. Dor hett sik aber nix mit ännert an de Saak, dat de Spaansche Spraak in dat ganze amtliche Leven un in den Staatsapparat dat Seggen hett.
Verwandte Spraken
De enzigen Spraken, wo een mit gode Grünn seggen kann, de sünd mit Aymara verwandt, sünd dat Kawki un dat Jaquaru. De weert hüdigendags bloß vun en paar Minschen in dat Achterland vun Lima in de Midden vun Peru snackt. Se weert mit Aymara in de Linguistik tohopenfaat in de Aru-Spraakfamilie.
Ob Aymara un Quechua verwandt sünd, dor warrt hüüt över streden. Wenn överhaupt, sünd se wohrschienlich bloß ganz wietlöftig verwandt. Dat gifft woll in de süüdlichen Dialekten vun de Quechua-Spraak un in dat Aymara in de Utspraak allerhand Wöör, de övereen utspraken weert, man dat kann ok vun den ganzen Bulten Lehnwöör herkamen un dorvun, dat de beiden Spraken sik gegensiedig verännert.
Bürgisser
Bürgisser is de Familiennaam von
Locust Township
Kiek ok bi: Locust Grove Township.
Selten
Selten is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Selden.
Brévillers
Brévillers betekent
Roger Pielke
Roger Pielke is de Naam von
*.
Barly
Barly betekent
Bersch
Kiek ok bi: Bärsch.
.sr
.sr is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land Surinam. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 1991 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .sr warrt vun Telesur vergeven, wat ok de Sponser vun de Domään is.
Vargas
Vargas betekent
Vargas is de Familiennaam von
A
,
F
,
J
,.
Lincoln County (Nee-Mexiko)
Lincoln County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Nee-Mexiko. He hett 20.497 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 12.512 km². De Sitt vun de Verwalten is in Carrizozo.
Vargas
S
,
Lincoln County (Nee-Mexiko)
Historie
De Kreis is an’n 16. Januar 1869 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 19.411 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 8.902 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 19.338 US-Dollar. 11.709 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.156 Minschen maakt. 14,71 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
20,74 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 6,13 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Heinrich Meyer (Politiker, 1878)
Heinrich Meyer (* 19. November 1878 in Bülkau; † 7. Juni 1948 in Cuxhoben) weer en düütschen Politiker.
Elizabethtown
Elizabethtown betekent
Heinrich Meyer (Politiker, 1878)
Leven
Meyer is as Söhn von en Buur in Bülkau boren. Na de Volksschool weer he in de Bueree anstellt. Later hett he denn den Hoff von sien Vader in Bülkau övernahmen.
Na’n Eersten Weltkrieg is Meyer in de Politik aktiv worrn. He is bi 1920 Maat von de Wirtschaftliche Vereinigung (WV) worrn, för de he von 1921 bet 1924 in’n Landdag von Prüßen weer. Bi de Rieksdagswahl in’n Mai 1924 is Meyer för’n Wahlkreis 16 (Süüdhannover-Bruunswiek) in’n tweten Rieksdag von de Weimarer Republik wählt worrn. Nadem he bi de Rieksdagswahl in’n Dezember 1924 ok wedder en Mandaat wunnen hett – ditmaal in’n Wahlkreis 15 (Oosthannover) – hett he noch bet Mai 1928 as Afornten von de WV to dat Parlament höört. Nadem de WV en Wahlbündnis mit de Düütsch-Hannöversche Partei (DHP) ingahn is, is Meyer bi de Wahl in’n Mai 1928 för de DHP in’n Rieksdag intagen. He is denn ok Maat von dat Direktorium von de DHP worrn. Bi de Wahl in’n September 1930 hett Meyer wedder den Wahlkreis 15 wunnen un seet bet Juli 1932 in’t Parlament. Bi de Rieksdagswahl in’n Juli 1932 hett he keen Mandaat kregen. Dat hett aver man veer Maand duurt, bet to de Rieksdagswahl in’n November 1932, dat he wedder in’t Parlament intagen is. Bi de Rieksdagswahl in’n März 1933 is he denn aver op Duur ut’n Rieksdag rutflagen.
In de Johren 1920 weer Meyer Vörsitter von’n Meiereeverband för’n Regerungsbezirk Stood un de Meiereegenossenschaft Bülkau. He weer in’n Kreisdag von’n Kreis Neehuus un von 1932 af an von’n Landkreis Land Hadeln. Dor weer he Viez-Vörsitter von’n Kreisutschuss. He weer Maat von de hannöversche Landweertschopssellschop un Utschussmaat von de Landweertschopskamer Hannover. Bi de Kark weer he Maat von’n Landskarkendag von de Evangeelsch-Luthersche Landskark Hannover un von’n Kreiskarkendag Neehuus.
Na’n Tweten Weltkrieg güng Meyer in de Neddersassische Landspartei (NLP), ut de 1947 de Düütsche Partei (DP) vörgahn is. För de NLP/DP weer he 1946 in’n Ernannten Bruunswiekschen Landdag un von 1946 bet 1948 in’n Landdag von Neddersassen. In de Johren 1945 bet 1948 weer he ok Landraad in’n Landkreis Land Hadeln. As Landraad keem Ernst-August von der Wense na em un in’n Landdag hett Heinrich Küver sien Mandaat övernahmen.
Dzembritzki
Dzembritzki is de Familiennaam von
Bürgener
Kiek ok bi: Burgener.
Bărbulescu
Bărbulescu is de Familiennaam von
Loudon Township
Loudon Township betekent
Coosa County
Coosa County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Alabama. He hett 11.539 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.689 km². De Sitt vun de Verwalten is in Rockford.
Historie
De Kreis is an’n 18. Dezember 1832 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 12.202 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 5.220 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.875 US-Dollar. 5.424 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 663 Minschen maakt. 14,42 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
1,81 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,32 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 63,94 % vun de Minschen Witte, 34,19 % Swarte, 0,04 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,32 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,62 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,88 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,29 % vun de Lüüd ansehn.
.st
.st is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land São Tomé un Príncipe. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 1997 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .st warrt vun Bahnhof ST Registry vergeven. Sponser vun de Domään is Tecnisys.
Arry
Arry betekent
Loup Township
Loup Township betekent
Herbert Baumann
Herbert Baumann is de Naam von
* Herbert Baumann (1925–2020), düütschen Kumponist,
Andros
Andros betekent
Andros is de Familiennaam von
Hometown
Hometown betekent
Warlus
Warlus betekent
Jean Dotto
Jean Dotto (* 27. März 1928 in Saint-Nazaire; † 20. Februar 2000 in Ollioules) weer en franzöösch Radrennfohrer. As Italiener boren, hett he an' 1. September 1937 de franzöösch Staatsbörgerschap annommen.
Maand
Maand (Mehrtall: Maanden) betekent
Jean Dotto
Karriere
Sien Profiloopbahn düer van 1948 bit 1962, un in' Fohrerfeld droog he den Binaam „Vigneron de Cabasse“. Sien gröttste Spood weer de Sieg in dat Gesamtklassement vun de Spanienrundfohrt van 1955 vörAntonio Jimenez Quilez un Raphaël Géminiani. Dotto wunn aber ok jeweils een Deelstreck bi de Tour de France un bi den Giro d’Italia. Later hett he aber ok ingestahn, dat he wiels sien Radsportkarriere mit Amphetaminen dopt harrt hett.
Stöß
Stöß oder Stöss is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Stoß.
Sudan
De Republiek Sudan is en Staat in Noordoost-Afrika an dat Rode Meer. Se grenzt in’n Norden an Ägypten un Libyen, in’n Westen an Tschad, in’n Süüdwesten an de Zentraalafrikaansche Republiek, in’n Süden an’n Süüdsudan un in’n Osten an Äthiopien un Eritrea. Dat Land is mit mehr as 1,8 Mio km² um un bi fiev mol so groot, as Düütschland. Dor is de Sudan dat drüttgröttste Land in Afrika mit. Bit to de Unafhängigkeit vun'n Süüdsudan an'n 9. Juli 2011 weer de Sudan dat gröttste Land in Afrika.
Dor leevt bi 36.729.501 Inwahners (Stand:2016). De Amtsspraken sünd Engelsch un Araabsch. De Hööftstadt vun'n Sudan is Khartum.
Geographie
En Deel vun den Staat Sudan höört to de Grootlandschop Sudan un to de Sahelzoon. Sien Relief warrt bestimmt vun de Beckenlandschop vun den Nil-Stroom un vun de Bargen umto. In’n Noordosten wasst an dat Rode Meer de Bargen vun den Dschibal al-Bahr al-ahmar umhooch. De weert bit hen to 2.259 m hooch. In de Kuntreien in’n Süden an de Grenz na Uganda hen liggt de Immatong-Bargen. Dor höört ok de Barg Kinyeti to. He is mit 3.187 m de hööchste Barg vun dat ganze Land. An’n süüdwestlichen Rand vun dat Becken finnt sik de Noordäquator-Süll un de Süll vun Zentraalafrika. Dat is ok de Waterscheed twuschen de Systemen vun den Nil un den Kongo-Stroom. In’n Westen kladdert Bargen vun Basalt up dat Marra-Plateau hooch. De hööchste Barg dor is de Barg Marra mit 3.088 m. In de Midden vun’t Land reckt sik de Nuba-Bargen twuschen 500 un 1.325 m hooch. In’n Norden geiht dat Land up beide Sieten vun den Nil in de Sahara över. Dor heet de Deel westlich vun’n Nil Libysche Wööst un de Deel in Osten Nubische Wööst vun. In de Gemarken um Khartum umto, wo de Witte Nil un de Blaue Nil tohopenströmen doot to den Nil an sik, breet sik wiete Siedlänner mit Tooneer ut. In’n Süüdsudan gifft dat tomeist Brooklänner un Länner, de jummers wedder överswemmt weert. De Sudd is dat gröttste Brookland an een Stück.
Historie
De Sudan is an'n 1. Januar 1956 unafhängig wurrn vun dat Vereenigte Königriek. Vun den 9. Juli 2011 af an is de Süüdsudan as egenstännigen Staat unafhängig vun'n Sudan. Dor hett Sudan um un bi den veerten Deel vun sien Land bi verlaren un is nu nich mehr dat gröttste Land vun Afrika.
Klima
Dat Klima in den Sudan is tropisch. Sunnerlich in den Süden vun dat Land sund de Temperaturen hooch un in’n Summer fallt Regen. In de Regentied vun April bit November fallt 1.500 mm Neddersläge in’n Süden un bloß bi 100 mm in’n Norden. In’n Dörsnitt liggt de Temperaturen twuschen 24 °C un 32 °C In dat Wöstenklima in’n Norden kann dat över Dag 41 °C heet weern un Nachts sackt de Temperatuur af up bloß noch 4 °C.
Planten un Deerter
In Sudan wasst in de nördlichen Wösten un Halfwösten man bloß bannig wenig Planten, man na Süden to warrt dat denn över de Doornstruuksavann in de Sahelzoon, över de Dröög- un Nattsavann mit Hoochgras bit hen to de Regenwolden in den butersten Süüdwesten jummers mehr. Twuschen 1990 un 2000 is de Wooldbestand üm 1,4 % ringer wurrn. . In dat Brookland vun den Sudd wasst Reet, Echten Papyrus un Dicksteelsche Waterhyazinthen. Düsse Planten wasst so gau, dat de Schipperee nich goot mööglich is. Dat gifft allerhand Aarden vun wille Deerter, sunnerlich in Middel- un Süüdsudan, as Afrikaansche Eelefanten, Büffel, Giraffen, Antilopen, Hyänen, Löwen, Nilpeer un Krokodilen. Bavento kaamt noch allerhand Griep- un Watervagels.
Natschonalparks
In’n Sudan hett dat 2006 tein Natschonalparks geven. Dor höört denn avers ok Naturschuul- un Vagelschuulrebeden to. De Barg Barkal mit de ole Stadt Sanam höört to dat UNESCO-Weltarv.
Tahlen
thumb|left|Wie dat mit de Inwahnertahlen in’n Sudan lopen is vun 1961 bit 2003
Över de Inwahners vun Sudan gifft dat verschedene Tahlen. Dat langt vun 35.847.407 (utrekent 2006, World Gazetter ), över üm un bi 38 Mio. (taxeert 2006 vun dat Utwärtige Amt ) bit hen to 41.236.378 (utrekent Juli 2006, CIA World Fact Book 2006 ). 38,9 % vun de Inwahners vun den Sudan hefft in dat Johr 2003 in Städer leevt. Veel Lüde sünd tohopenprammst in de Kuntreien rund üm Khartum to. 39,5 % vun de Inwahners sünd jünger, as 15 Johre oolt, jedet Johr wasst de Tahl vun de Inwahners um 2,55 % (Stand:2006)
Wie dat mit de Inwahnertahl lopen is:
In’n Dörsnitt sünd de Lüde in’n Sudan 18,3 Johre oold (Stand:2006) De Minschen in’n Sudan weert in’n Döörsnitt 58,92 Johre oolt, bi Mannslüde sünd dat 57,69 Johre un bi Froenslüde 60,21 Johre.
Volksgruppen
52 % vun de Inwahners sünd swarte Afrikaners, 36 % sünd Sudanarabers, 9 % höört to de Kuschiten (sunnerlich to de Bedscha, 2 % sünd Utlänner (tomeist Flüchtlingen ut annere Länner in Afrika) un 1 % höört noch annerwegens to
Spraken
Üm un bi de Hälft vun de Sudanesen snackt Araabsch (Sudan-Araabsch). Sunnerlich in’n Norden vun dat Land warrt dat snackt. Alltohopen sünd dat 42 % vun de Sudanesen, de dat as Mudderspraken snackt. De annern snackt vun Huse ut Afrikaansche Spraken, dormank Nuer-Dinka (12 % Dinka un 6 % Nuer), Nubisch (9 %, langs den Middelnil), Bedscha (8 %, in’n Noordosten), Azande (5 %, in’n Süüdwesten), Bari (3 %, in’n Süüdosten). En lüttje Grupp vun Inwahners snackt Ndogo. De Engelsche Spraken warrt wiethen as tweete Amtsspraken bruukt.
Religion
De Islam is in Sudan Staatsreligion. 70 % vun de Inwahners sünd Muslimen vun den Twieg vun de Sunniten. 25 % sünd Animisten un 5 % Christenlüde. De Nich-Muslimen leevt sunnerlich in den Süden vun dat Land un in Khartum.
De Staat in’n Sudan klemmt sik dor duchtig achter, dat ganze Land to en islaamschen Staat to maken. Dor höört ok de Gesetten vun de Scharia to, de in dat ganze Land gellen doot, ok bi de Nich-Muslimen. De Moslembröder unner Hasan at-Turabi sünd dor ganz mit inverstahn, dat dat Land in en islaamschen Staat ummuddelt weern schall. De Anhängers vun den Mahdi staht hüdigendags mehr in’n Achtergrund. Unner de musliemschen Inwahners hefft sik verscheden Sufi-Orden bannig utbreedt (Tariqa). Dor höört de Quadiriyya to, de Bröderschoppen vun de Sammaniya, de in dat 19. Johrhunnert grünnt wurrn sünd un sunnerlich ok de Khatmiyya. An un for sik is de sudaneesche Sellschop vun ehre Traditschonen her freesinnig un liberal. So speelt gegen den offiziellen Islam jummers noch Ritualen ut den Volksislam en Rull, so as de Zar-Kult.
De Christenminschen in’n Sudan höört meist to de Röömsch-kathoolsche Karken to. De hett ehre Misschoon in’n Süden in de Gemarken um Waw ümto üm dat Johr 1900 rüm upnahmen. To desülvige Tied sünd ok de Anglikaners ut Grootbritannien üm Bur ümto anfungen, Misschoon to bedrieven. De reformeerte Presbyterian Church ut de USA hett bi de Nuer an den Bövern Nil ehre Upgave sehn. Sietdem de Börgerkrieg in’n Sudan in den Süden to Enn is, breedt sik dor allerhand US-amerikaansche Gruppen ut, de to de Evangelikalen torekent weern mütt. In’n Norden gifft dat ok noch en Reeg vun Kopten, de tomeist ut Ägypten afstammen doot.
Soziale Laag
De Sudan is en vun de armsten Länner in Afrika. De sozialen un de medizienschen Hölpsdensten sund noch nich sunnerlich goot utboot.
Bildung
Bloß 29 % vun de Mannslüde un 51 % vun de Froenslüde in’n Sudan könnt schrieven un lesen. De öllste Universität in dat Land is 1956 in Khartum grünnt wurrn.
Skamania County
Skamania County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Washington. He hett 11.066 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 4.289 km². De Sitt vun de Verwalten is in Stevenson.
Emmy Rossum
Emmy Rossum (börgerlich Naam: Emmanuelle Grey Rossum; * 12. September 1986 in New York, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin.
.sv
.sv is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land El Salvador. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 1994 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .sv warrt vun SVNet vergeven, wat ok de Sponser vun de Domään is.
Skamania County
Historie
De Kreis is an’n 9. März 1854 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 9.872 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 4.888 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.002 US-Dollar. 5.630 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.101 Minschen maakt. 12,98 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,92 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,51 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 92,11 % vun de Minschen Witte, 0,30 % Swarte, 0,54 % stammt ut Asien un 0,17 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,43 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,25 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,03 % vun de Lüüd ansehn.
Ernst Ludwig Grubitz
Ernst Ludwig Eckmund Albrecht Grubitz (* 16. Dezember 1876 in Coppenbrügge; † 1936) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Grubitz is 1876 as Söhn von’n Oberamtmann Grubitz in Coppenbrügge boren. He hett an de Universitäten Heidelbarg un Berlin Juristeree studeert un is in Heidelbarg 1898 Maat von dat Corps Vandalia worrn. 1901 hett he dat Referendarexamen in Celle bestahn. 1903 is he Regerungsreferendar in Danzig worrn, 1906 Regerungsassesser in Altena, 1908 in Seelow, 1909 in Rotenburg an der Fulda un 1910 in Marienwerder. Von 1914 bet 1917 weer he as Freewilligen Soldaat in’n Eersten Weltkrieg un toletzt Leutnant von de Reserve in dat 1. Leibhusaren-Regiment. Von 1917 bet 1931 weer he Landraad in’n Kreis Bremervöör. 1933 is he Landraad von’n Landkreis Margenborg in Hilmssen worrn un dat bet 1936 bleven.
Tobermory (Brenneree)
Tobermory is en Whisky-Brenneree in de Stadt Tobermory op dat Eiland Mull (Argyll and Bute), Schottland. De Lagerhüüs, de to de Brenneree höört, sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent.
Historie
De Destille Tobermory is 1798 grünnt worrn. In’t 19. Johrhunnert weer se över längerer Tiet dicht. Vun 1916 bit 1930 weer se in Besitt vun de Distillers Company Ltd. (DCL), denn aver vun 1930 bit 1972 wedder stillleggt. In 1972 is se ünner den Naam Ledaig Distillery (Tobermory) Ltd. wedder apenmaakt worrn un denn ok op veer Brennblasen vergröttert. Aver 1975 is se al wedder dicht maakt worrn, vunwegen dat keen Geld mehr dor weer.
1978 is de Brenneree an Kirkleavington Property verköfft worrn un hett denn ehrn ollen Naam Tobermory wedderkregen. Vun 1981 bit 1989 weer de Destille dichtmaakt. 1990 güng de Produkschoon wedder in lütten Ümfang los. 1993 is se vun Burn Stewart Distillers Ltd. övernahmen worrn. Siet de Tiet produzeert se ahn Ünnerbreken. Burn Stewart sülvst is aver 2013 vun de süüdafrikaansche Distell Group Ltd. opköfft worrn.
Bi de Brenneree gifft dat ok en Besökerzentrum und se kann ok besichtigt warrn.
Produkschoon
duum|Brennblasen in de Tobermory-Brenneree De Destille höört to de Whiskyregion Highlands/Islands. Ehr Water kriggt se ut den Mishnish Loch. Dat Molt warrt ut de Molteree vun de Brenneree Port Ellen betogen. In de Brenneree Tobermory gifft dat en Meeschfaat ut Gaatiesen vun 4,5 Tunnen un veer Gäärfatten ut Douglasienholt vun tosamen 92.000 l. Brennt warrt in twee Wash stills vun jeedeen 18.000 l un twee Spirit stills mit jeedeen 16.000 l.
Noordzypern
thumb| Noordzypern (op törksch: Kuzey Kıbrıs) is en Land in Asien, een vun de twee Länner op de Insel Zypern. De Insel Zypern liggt in de Middellannsche See vör Anatolien, wat to de Törkie höört.
Dat törksch spreken Noordzypern, wat nich so groot is as de Greeksch spreken Rest vun Zypern, höört anners denn de Rest vun Zypern nich to de Europääsche Union. De Hööftstadt vun Noordzypern, is ok de Hööftstadt vun de anner Staat op Zypern un ok de gröttste Stadt in de Länner, Lefkoşa (Nikosia). Noordzypern ward internatschonaal nich en egen Staat gellen laten, wiels de Törkie hie groten Enfluss hett.
Shantytown
Shantytown betekent
Kiek ok bi: Shanty Town.
Burgener
Burgener is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Bürgener.
Frankenthal
Frankenthal is ene kreisfree Stadt in Rhienland-Palz. De Stadt weer 1987 de düütsche Kreis mit den höchsten Andeel vun lütten Inkommen, män kene arme Stadt. Frankenthal liggt in de Palz un hett ene Grenz mit Mannem un Ludwigshafen. Börgermeester: Martin Hebich (CDU).
Frankenthal weer eerst ene belgische Stadt. De eersten Gemeenten weern ene nederlandsch spreken belgische reformeerde, ene walloonsche reformeerde un ene reformeerde Gemeente meest vun Westfalen. Ene Mennonitengemeente worr 1779 vun Lü, de ut de Swiez weern, gründ't. An't End vun't 20. Johrhunnert harr Frankenthal mit mier denn 1, 6 % vun de Lü den höchsten Andeel vun Mennoniten an de düütsche Kreisen.
Ludlow Township
Ludlow Township betekent
Bürgeln
Bürgeln betekent
Antonio Vargas
Antonio Vargas is de Naam von
Rossum
Rossum is de Familiennaam von
Antonio Vargas
* Antonio Vargas (* 1996), US-amerikaanschen Boxer,
Kiek ok bi: António Pinho Vargas.
Villeroy
Villeroy betekent
Villeroy is de Familiennaam von
Egert
Egert is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Egart.
Hans Baur
Hans Baur is de Naam von
* Hans Baur (1829–1897), düütschen Bildhauer,
Baskenland
Baskenland betekent
.sy
.sy is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land Syrien. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 1996 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .sy warrt vun Syrian Telecommunications Establishment vergeven, wat ok de Sponser vun de Domään is.
Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch
miniatur|Leonid Kantorowitsch, 1975
Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch (russ.:Леонид Витальевич Канторович}}; * 19. Januar 1912 in Sankt Petersburg; † 7. April 1986 in Moskau) weer en sowjeetsch Mathematiker un Ökonom. He kreeg 1975 den Nobelpries für Wertschaftswetenschapen. De hett he sück mit Tjalling Koopmans för „De Bidrääg to de Theorie för de optimal Todeelen vun Bedrievsmiddel“ deelt.
Leven
Kantorowitsch studeer van 1926 bit 1930 Mathematik an de Universität vun Leningrad, wo he ünner annern bi Wladimir Iwanowitsch Smirnow, Gregor Michailowitsch Fichtenholz un Boris Delaunay studeer un 1930 sien Doktertitel kreeg. 1934 wurr he Perfesser för Mathematik an de Staatlich Universität Leningrad, wat he bit 1960 bleev. He kreeg sien russischen Doktergrad (entsprekend de Habilitatschoon) allerdings eerst 1935, as de Sowjets weer akademisch Titel inführen deen.
Anfangs hett he sück mit de Theorie vun analytisch Mengen befaat un hett eenig Probleme vun Lusin lööst. In de 1930er-Johren hett he sück völ mit Funktschonalanalysis befaat (speziell halfgeordneter Rüüms, woröver he 1950 mit Kollegen en Book schrfeven hett) un hett dorbi Brüggen to de numerisch Mathematik slahn. 1936 keem sien Book över Näherungsmethoden der höheren Analysis mit V. I. Krylov un 1959 sien Book Funktionalanalysis in normierten Räumen mit G. P. Akilov rut. Wiels den Tweeten Weltkrieg hett he as Perfesser an de militärisch ingenieurtechnisch Universität Sankt Petersburg ünnerricht un af 1944 weer he an dat Mathematik Institut vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen tätig, wo he de Afdeelen Näherungsmethoden leiten. Dormals fung he ok an, sück för de nee upkommen Computer to interesseeren un weer in dissen Tosommenhang ok an geheim Forschensarbeiten in Karntechnik bedeeligt. 1961 bit 1971 weer he Perfesser för Mathematik un Ökonomie an de Sibirisch Afdeelen vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen in Nowosibirsk un 1971 bit 1976 Direkter vun dat Forschenslabor vun dat Moskauer Institut för natschonale ökonomisch Planung.
Kantorowitsch wurr in de 1930er-Johren mit de Upgaav to dat Optimeeren vun de Produktschoon vun en Furnierholtfarbrik betroot un hett dorbi en mathematische Methode entwickelt, de as lineare Programmierung bekannt wurr. He hett enig Böker schreeven – dorünner Die mathematische Methode der Produktionsplanung und Organisation und den besten Gebrauch von ökonomischen Betriebsmitteln (The Mathematical Method of Production Planning and Organization and The Best Uses of Economic Resources).
1958 wurr he korrespondeeren Liddmaat vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen. 1965 kreeg he den Lenin-Pries.
He weer siet 1938 verheiraadt. Miet sien Fru en Dokter harr he een Söhn und een Dochter.
Mackinaw Township
Mackinaw Township betekent
Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch
Trivia
Sien lang Naam führ bi de Produktschoon vun de Nobelpries-Medaillen 1975 to Problemen, wiel de Naam vun den Priesdräger traditschonell up den Rand inpräägt wurrd. Eerst nahdem man de Schriftgrött ännert harr, reck de Platz för den kumpletten Naam.
Vaudricourt
Vaudricourt betekent
List vun de Appelsorten
Dat gifft över 7.500 verscheeden Appelsorten up de Eer. In disse List sünd Appelsorten nah Alphabet upföhrt:
Weblenken
Apple Journal mit 12 Sieden vun Appels.
Titania (Maand)
thumb|right|Bild von Titania, dat 1986 von de Sonde [[Voyager 2 maakt worrn is.]] Titania is de gröttste Maand von den Planeten Uranus. Opdeckt worrn is Titania von Wilhelm Herschel an’n 11. Januar 1787, veer Johr nardem Herschel ok den Uranus sülbst opdeckt harr. Wie all de groten Maanden von den Uranus is ok disse no Figuren ut dat Wark von William Shakespeare oder Alexander Pope nöömt. Titania wörr de Elvenkönigin un Fru von Oberon in Shakespeares A Midsummer Night’s Dream (hdt.: Der Sommernachtstraum). De Naam wörr von Herschels Söhn John Herschel vörslagen worrn.
Ümloop
Titania bruukt so bi 8 Daag un 17 Stünnen, üm eenmal üm Uranus rümtolopen. Dorbi is de Maand in’t Middel 463.300 km von em weg. Sien Baan is mit en Exzentrizität von 0,0017 blots een beten von Kreis verscheeden un üm 0,34° gegen den Planetenäquator kippt.
Wi de meesten Maanden, so hett ok Titania een bunnen Rotatschoon mit Uranus un wiest em dorüm jümmer de glieke Siet.
Egenschoppen
Titania ist 1986 von de Ruumsond Voyager 2 fotografeert und vermeten worrn. Dorüm weet wi al teemlich veel över den Maand. De Dörmeter von Titania is ungefäähr 1578 km bi en middlere Dicht von 1,71 g/cm³. De Albedo von Titania is mit 0,28 teemlich hoch. Dat bedüdt, dat 28 % von dat Licht, dat op Titania opdröppt, wedder trüchschient warrt.
Tohopensett is de Maand wohrschienlich to en Half ut Wateries, 30 % Silikat-Steen un de restlichen 20 % ut Kohlenstoff-Verbinnen as t. B. Methan. De Temperatur op Titania liggt bi -190 °C un de Sworkraft is man ok blots 4 % von dat, wat wi bi uns op de Eer kennt.
Johannes Beck
Johannes Beck is de Naam von
* Johannes Beck (1938–2013), düütschen Pädagoog un Sozioloog,
Kiek ok bi: Johann Beck.
Pale Rider
Inholt
In en Daal in Kalifornien leevt en lütte Grupp un traditschonell arbeiten Goldschürfers, de vun den Minenbesitter Coy LaHood överfallt warrt, dat se övertüügt warrt, dat Daal to verlaten. LaHood höört al dat hele Land to un na em is ok de lütte Stadt in de Neeg nöömt un he müch ok den Canyon övernahmen, woneem de Lüüd leevt, üm em mit industriell Methoden uttobüten. Megan, de Dochter vun de Verlööfte vun Hull Barret, verlütt bi den Överfall ehrn Köter. As se em begraavt, schickt se en Stöötbeed na’n Heven, dat en Wunner passeeren mutt.
Dat Wunner kummt in Person vun en Kerl ahn Naam, de Hull to Help kummt, as he in de Stadt vun LaHood Mackers gresig verkloppt warrt. Barret nimmt em mit in sien lütte Hütt, woneem vernarvt Wunnen op’n Rüch vun den Mann an’n Daag kamt. De Frömde gifft sik opletzt as Prediger to kennen un langt bi de Arbeit ordig mit to. Op de Oort övertüügt he de Arbeiters in’n Canyon dortoblieven un sik LaHood to stellen.
As LaHood vun den ne’en Helpsmann Naricht kriggt, snackt he mit em un versöcht em mit Geld dorvun to övertügen, vun sien Doon aftolaten. Dat funkschoneert aver nich un LaHood versöcht, de Lüüd jemehr Land – ünner Weert – aftoköpen. Natürlcih draut he jem mit Gewalt för den Fall, dat se nich insichtig sünd un weggaht. LaHood kennt neemlich en Killer, de sik de Marschal nöömt un mit söss „Deputies“ ünnerwgens is.
An’n Dag dorop is de Prediger weg. Hull kriggt doröver Striet mit sien Verlööften, man Megan gifft sik dorvör de Schuld. In de Twüschentiet hett LaHood den Marshal Bescheed seggt un lett den Stroom opstaun, den de Goldsökers bruukt, dat se jemehr Funnen utwaschen künnt. Liekers maakt se wieter.
Megan is in de Tiet na de Goldmien vun LaHood reden, wieldat se op annere Gedanken kamen wull. Aver dor ankamen versöcht de Jung vun LaHood sik an ehr to vergahn, wat in letzte Sekunn dör den Prediger hinnert warrt. Ok de Moder vun Megan vertellt nu den Prediger, dat se em leef hett, beslutt to glieken Tiet aver, Hull to heiraden. Se bringt een Nacht mit den Frömden to.
Hull un de Predioger riedt an’n nächsten Morgen na de Goldmien vun LaHood un sprengt mit Dynamit allens in de Luft. De Prediger jaagt dat Peerd vun Hull weg, dat he nich mitkamen kann, wenn he sik den Marshal stellen deit. In de Stadt kummt dat opletzt to’n Showdown, wiel den de Prediger toeerst de Mackers vun LaHood afknallt un dorna in en raffineert Verstekenspeel na un na ok de Deputies vn’n Marshal. An’n Enn staht sik blots noch de Marshal un de Prediger gegenöver. Un de schütt den Marschall dood, toeerst jüst op de Oort, as he vun den Marshal fröher verwunnt woorn is un opletzt in’n Kopp.
LaHood, de den Frömden ut’n Achtergrund afknallen will, warrt in letzte Sekunn vun Hull Barret daalmaakt, de to Foot achteran kamen is. An’n Enn maakt sik de Frömde op sien Peerd wedder dorvun, ahn groot to snacken. Ok Megan, de achterankummt, kriggt keen Mööglichkeit mehr, sik vun em to verafscheden.
Kritiken
film-deenst: ''Melancholischer Spätwestern, der klassische Genre-Motive für eine ‚ökologische‘ Kritik an der Zerstörung der Umwelt nutzt. Außergewöhnlich in seinen politischen und metaphysischen Aspekten, seinem Plädoyer gegen Gewalt, seiner von Realismus und Ritualisierung bestimmten Inszenierung und in seiner hervorragenden Kameraarbeit.''
Utteken
De Film Pale Rider is mit twee Filmpriesen uttekent worrn un hett en wietere Nomineeren kregen:
Lykens Township
Lykens Township betekent
* Lykens Township, Township in Ohio, USA,
Fabián Vargas
Fabián Vargas is de Naam von
Beauclair
Beauclair betekent
Beauclair is de Familiennaam von
Limeux
Limeux betekent
Tschuktschen
Tschuktschen (ok Luoravetlanen nah jem ehr eegen Spraak) sünd een autochton Volk in den wieten Oosten vun Russland, in Sibirien.
Land un Volk
De meisten vun jem leevt up de Tschuktschen-Halfinsel in den Sülvstännigen Kreis vun de Tschuktschen. De een oder anner leevt ok in de Streek dor umto. Alltohopen gifft dat up de ganze Welt um un bi 15.000 Tschuktschen. Bi 10.400 vun jem snackt de Tschuktsche Spraak, een ole sibiirsche Spraak.
Binnenland un See
De Tschuktschen leevt in dat Binnenland un an de Küst vun de Beringstraat un vun de Noordpolarsee. De Tschuktschen in’t Binnenland weert Rentiertschuktschen nömmt. Dat heet in jem ehr eegen Spraak cawcw. Dor kümmt woll ok dat russisch Woort tschuktsch vun her. Se befaat sik mit de Tucht vun Rentiere, man ok mit dat fangen vun Fisch un mit de Jagd. De Tschuktschen an de Küst weert Seetschuktschen nömmt un jaagt ok grote Tiere as Wal un Walross. Ut de Knaken vun jem ehr Büüt maakt se fein Snittjerwarks. Dat Huus vun de Tschuktschen warrt Jaranga nömmt.
Bloß een Woort ut de Tschuktschen ehre Spraak is ok up Düütsch bekannt. Dat Woort för Lachs is up tschuktsch qetaget. Un wi seggt to de Aart vun Lachs, de den Keta-Kaviar afgeben deit, Keta-Lachs (Oncorhynchus keta).
Historie
De Russen sünd in dat 17. Jahrhunnert in de Tschuktschen ehr Land kamen un hefft versöcht, dat intonehmen. Man de Tschuktschen sünd dor bannig gegenan gahn. 1730 hefft se een Trupp vun 400 russisch Suldaten slahn. 1747 passeer dat noch mal. Dor mössen de Russen een Verdrag afsluten un jem ehr Garnison verlaten. Man amenn konnen de Tschuktschen doch nix maken. De Russen weeren to veel. Dat bleben bloß noch wenig Tschuktschen öber.
In de Tiet vun de Sowjetunion schollen de Tschuktschen to anstännige Russen un Sowjets maakt weeren. Wie dat fröher weer, dat scholl keene Rull mehr spelen. De Kinner lehren russisch up School un de Lüe mössen in faste Hüser un Dörper wohnen un konnen nich mehr dör dat Land tehn, as vördem. De Groten mössen in de Bedrieve arbeiden, de den russisch Staat tohören döen.
Schriever
Een Schriever ut dat Volk vun de Tschuktschen is hüde in Russland un midderwielen ok in Düütschland bekannt. He heet vun Jurij Sergejewitsch Rytcheu.
Böker öber de Tschuktschen
Up Platt is nix öber de Tschuktschen rutkamen.
Macomb Township
Macomb Township betekent
Macon Township
Macon Township betekent
Andreas Berg
Andreas Berg is de Naam von
* Andreas Berg (1861–1944), noorweegschen Jurist, Banker un Politiker,
Onslow
Onslow betekent
,, ,
Kiek ok bi: Onslow County.
Laleu
Laleu betekent
Los Alamos County
Los Alamos County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Nee-Mexiko. He hett 17.950 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 282 km². De Sitt vun de Verwalten is in Los Alamos.
Jamestown
Jamestown betekent
Los Alamos County
Historie
De Kreis is 1949 grünnt worrn.
Jamestown
Kiek ok bi: Jamestown Township.
Los Alamos County
Demografie
Vun de 18.343 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 9.855 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 34.646 US-Dollar. 12.352 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 7.755 Minschen maakt. 2,91 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
11,47 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 6,72 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 90,26 % vun de Minschen Witte, 0,37 % Swarte, 3,78 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,58 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,70 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,28 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 11,75 % vun de Lüüd ansehn.
Burgdoerfer
Burgdoerfer is de Familiennaam von
Franz Neumann
Franz Neumann is de Naam von
Burgdoerfer
Kiek ok bi: Burgdorf, Burgdörfer.
Tripolis
Tripolis (arabischطرابلس, greeksch:Τρίπολης de=drei Städte, latiensch: Oea, italieensch: Tripoli) is de Hööftstadt van Libyen.
Geographie
De Stadt liggt in‘n Nordwesten van dat Land an dat Middelmeer, dörsnittlich 84 Meter över den Meeresspeegel. Da Stadtrebeet van rund 250 Quadratkilometern erstreckt sück etwa 40 km längs van de Küst in en Bebauungsdeept van dree bit teihn Kilometer. De Stadt harr in’n Oktober 2007 etwa 1.780.000 Inwahner in 2018 weern dat all 2.358.000 Inwahner.
Geschichte
De Stadt Tripolis wurr in dat 7. Johrhunnert v. Chr. van de Phönizier ünner de Naam Oea grünnd. Ünner de siziliaansch Greken wurr de Region van de dree Städte Oea, Sabratha un Leptis Magna Tripole (greeksch: Τρίπολης = drei Städte) nömmt. Later gun de Naam van de Region up de gröttste van disse dree Städte över. Tripolis bill in dat Öllerdom en middelbar Rebeet van Karthago, de sonömmt Regio Syrtica.
Nah den tweeten Punischen Krieg wurr dat van de Römers Numidien överlaaten un nah de sien Ünnerwerfen de röömsch Africa toslahn. Ünner Septimius Severus wurr in dat 3. Johrhunnert n. Chr. de Provincia Tripolitana mit Oea as Hööftstadt billd, up de denn de Naam Tripolis övergung. Mit den Daalgang van dat Röömsch Riek gung dat ok mit Tripolis bargdaal.
Franz Neumann
* Franz Neumann (1744–1816), öösterriekschen Numismatiker,
Industrielle Revolutschoon
De Industrielle Revolutschoon weer dat Ännern vun de europääsche un amerikaansche Wertschap un Gesellschap wegens de Technik. Dat weer in de Tied vun circa 1800 bet 1900. In disse Tied worrn in vele europääsche Länner de Buern friee Minschen. Wegens de industrielle Revolution weer de Wertschap mehr industriell un nich so landwertschaplich. Wegens de Folgen vun de Industrielle Revolution schreev Karl Marx das Wark Dat Kapital. De Industrielle Revolution weer in de Tied vun Königin Viktoria un vun't British Empire.
.sz
.sz is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land Swasiland. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 1993 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .sz warrt vun SISPA vergeven. Sponser vun de Domään is de Universität vun Swasiland.
Burgauner
Burgauner is de Familiennaam von
Mad River Township
Mad River Township betekent
Snohomish County
Snohomish County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Washington. He hett 713.335 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 5.413 km². De Sitt vun de Verwalten is in Everett.
Historie
De Kreis is an’n 14. Januar 1861 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 606.024 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 322.533 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 23.417 US-Dollar. 346.918 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 95.107 Minschen maakt. 6,77 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
12,22 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 9,74 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 85,63 % vun de Minschen Witte, 1,67 % Swarte, 5,78 % stammt ut Asien un 0,28 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 1,36 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,92 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 3,36 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,72 % vun de Lüüd ansehn.
Arthur Onslow
Arthur Onslow is de Naam von
* Arthur Onslow, 1. Baronet (vör 1622–1688), engelschen Eddelmann un Politiker,
Opklärung
Dat „Tiedöller vun de Opklärung“ is en Tiedöller, wo dat dor üm güng, mit Hölpe vun de Vernunft dat Denken free to maken vun all Stuurheit, Vörordelen un Ideologien, de ut ole Tieden överkamen weern un de ehre Tied al aflopen weern. Ok scholl allens, wat de Minschen nee rutkregen harrn, nu ok endlich annahmen un bruukt weern. Dat speel sik allens af in de westlichen Länner in dat 17. bit 18. Johrhunnert.
David Bentley
David Bentley is de Naam von
Opklärung
Wat een unner Opklärung verstahn kann
thumb| Kant siene Schrift: Was ist Aufklärung? Unner Opklärung versteiht een, wenn sik enkelte Minschen oder ok ganze Sellschoppen na de Freeheit to geistig wieter entwickelt. Dor warrt all Denken kritisch bi unnersöcht, wat sik grünnen deit up den Gloven an Autoritäten. Dor geiht dat dorüm bi, dat een „sien egen Verstand bruken deit“. De opkläärte Minsch schall nich mehr afhängig ween vun dat, wat annere Lüde seggt un meent un ok nich vun de Mode un vun den Tiedgeist, nee, he schall sien Leven un ok sien Denken sülms in’e Hand nehmen un bestimmen.
De moderne Opklärung in Europa versteiht sik as Afkehr vun en christlich- middelöllerhaftig Leven. Dor güng dat in de Renaissance mit los, as Elementen ut dat Heidendom vun de Antike to’n Vörbild maakt wurrn sünd. Renaissance un Reformatschoon staht ganz an’n Anfang vun dat „Tiedöller vun de Opklärung“.
David Bentley
* David Bentley (1935–2020), brietschen Theoloog un Bischop,
Opklärung
Wat een unner Opklärung verstahn kann
Mit den Romanisten Werner Krauss kann een dat Tiedöller vun de Opklärung updelen in Fröhopklärung, Opklärung un Late Opklärung. De Opklärung an sik is egentlich de Tied üm de Midden vun dat 18. Johrhunnert rüm. Dormols güng dat sünnerlich in Frankriek veel üm de Encyclopédie, wo Voltaire un Diderot an mitschreven hefft un de verscheden Molen verbaden wurrn is. De Enzyklopädie harr sik vörnahmen, allens, wat de Minschheit tostanne bringen konn un allens, wat se bit dorhen weten dö, open un bekannt to maken, so dat jedeen dat för sik bruken konn. Mit de Opklärung sünd ok de Naturwetenschoppen un de Technik oorntlich in Gang kamen.
Opklärung as en Regeern vun de Vernunft harr dat al in’t 17. Johrhunnert geven, as René Descartes un Gottfried Wilhelm Leibniz jem ehre Gedanken upschrieven döen. In düsse Johren weern de Macht vun Frankriek un vun den Adel allerwegens up de Hööchde. Dor hefft se in de Länner, wo düütsch snackt wurrn is, düsse Tied faken minnachtig üm behannelt. Veel duller, so menen de „Düütschen“ dormols, weer dat mit de „düütsche Opklärung“, de eerst later in’e Gangen keem.
Dat Tiedöller vun de Opklärung as Emanzipatschoon vun de Börgerslüde hett sik vun um un bi 1730 bit gegen 1800 hentagen. Vun Ludwig XIV. sien Dood af an hett sik Opklärung to’n groten Deel dormit befaat, allens ut’neen to plücken, wo de Ratschonalismus vun overtüügt weer. So hett dat ok Jean-Jacques Rousseau mit sien „Torüch to de Natur“ maakt. Ok Immanuel Kant hett sik dor nix vun holen, to veel Tovertroen up de Vernunft to setten.
Schaamluus
De Schamluus (Pthirus pubis, Syn.: Phthirus pubis) is en Deertluus, de as Parasit an’n Minschen leven deit. Se is mit bloten Oog to sehn. Overdragen warrt se dör Kledaasch, Betttüüch un Drögeldöker. Man bi engen Körperkontakt könnt se ok vun Lief to Lief roverkrabbeln. Wenn se vun’n Minschen afnahmen weert, gaht se binnen 24 Stunnen doot, man de Eier overleevt langer.
Kennteken
De Schaamluus warrt bi 1 bit 1,5 Millimeters lang. Ehr kort, grau Lief is vun breede Gestalt. An’t Lief sitt sess Paar tappenhaftige Utrecksels. Se hefft sess Been, an de ehre Ennen dannige Klauen sitt, wo se sik mit an den Minschen siene Haare fasthoolt. An de Haare backt se ok ehre Eier an, de weert „Neten“ nömmt.
Wo se vorkamen deit
Schaamlüse sitt sunnerlich in dat Schaamhaar (an de Liesten; wenn duchtigen Befall is, ok an de Binnensieden vun de Böverschenkels), roorer sünd se in’t Achselhaar un in’n Baart, bannig roor is dat, datt se in Ooghaare (Cilien) an de Böver- un Unnerle’e vun’e Ogen sitten doot, un noch roorer sünd se in’e Oogbroen to finnen. De Haare um de Ogen umto weert meist bloß befallen, wenn dat in Krisen- un Kriegstied mit de Hygiene sunnerlich slecht steiht. Schaamlüse gaht nich in dat Kopphaar. Wenn en Minsch mit Schaamlüse befallen is, denn so nömmt de Medizin dat Phthiriasis.
Geschicht
Wohrschienlich hefft den hüdigen Minschen siene Vörwesers al vör um un bi 3,3 Millionen Johre Probleme mit Schaamlüse kregen. To düsse Tied hett de Parasit dat schafft, un is vun annere Aarden mank de Apen up de Minchen ehre Vörwesers overgahn. En Forscherteam um David Reed vun de University of Florida in Gainesville (Florida) hett mit Hölp vun de Molekularbiologie dat Arfgood vun Schaamlüse (Phthirus pubis)  un Gorilla-Lüse  (Phthirus gorillae) vergleken un rutfunnen, datt düsse beiden Aarden vör 3,3 Millionen Johre gemeensame Vörwesers harrt hefft. Vun dor af an hefft se sik unafhängig wieter entwickelt. Na Meenung vun de Forschers sünd de Vörminschen dormals dör de Jagd up Gorillas, dör dat Eten vun dode Gorillas un dör dat Slapen in de Minschenapen ehre Nester mit de Vörwesers vun de Schaamlüse tosamenkamen. In de lesten Johre is dat Vörkamen vun Schaamlüse in westliche Länner bannig achterut lopen. In en brittsche Studie is to sehn, datt sunnerlich in de Johre 1997 bit 2003 en bannigen Achterutgang fasttostellen weer. Dat warrt annahmen, dat hangt dor mit tosamen, datt in leste Tied jummers mehr Achsel- un Schaamhaare wegmaakt weert. Gynäkologen un Urologen ut Sydney in Australien hefft bekanntmaakt, datt se bi Froenslüde siet 2008 keen Befall mit Schaamlüse mehr funnen harrn, bi Mannslüde lä de Achterutgang bi 80 Perzent.
Wat een gegen Schaamlüse maken kann
Wieterhen kann dat Baart-, Achsel- un Schaamhaar afraseert weern. Bovenhen schollen Betttüüch un Kledaasch bi tominnst 60 ° wuschen weern, un wenn dat mööglich is, heet dröögt weern. Kledaasch, de nich so heet wuschen weern kann, scholl in en afsnörten Plastikbüdel 14 Dage lang for sik beholen weern. In düsse Tied gaht de Lüse an Hunger dood un ok de Deerter, de eerst later ut de Neten utkrapen sünd, starvt. Achternah kann düsse Kledaasch ok bi ringere Temperatur wuschen weern. Vunwegen, datt een sik nich glieks wedder ansteken will, wenn he de Lüse loswurrn is, schall he in de Tied vun de Behanneln keen sexuelle Kuntakte plegen un keen Handdöker gemeensam bruken.
Schaamlüse un Krankheiten
Anners, as de Kopp- un Klederluus, speelt de Schaamluus in Middeleuropa keen Rull as Vekter vun Krankheiten.
Getulio Vargas
Getúlio Vargas is de Naam von
* Getúlio Vargas (1882–1954), brasiliaanschen Politiker.
Getulio Vargas oder Getúlio Vargas betekent
Boismont
Boismont betekent
Boismont is de Familiennaam von
Berridge
Berridge is de Familiennaam von
Théodore de Bèze
Théodore de Bèze (ok Theodorus Beza; * 24. Juni 1519 in Vézelay, Burgund; † 13. Oktober 1605 in Genf) weer een Reformator vun de tweede Generation.
Kinnertiet
De Béze stamm ut een Familie vun Adel. Sien Vadder Pierre de Bèze weer Landvogt in Vézelay. Vun sien negente Jahr af an wohn he in Orléans un Bourges in Melchior Volmar sien Huus. Melchior Volmar weer een düütsche Philoloog. Bi em lehr de Bèze de Lehr vun de Reformation kennen.
Junge Mann
Beza studeer up Afkaat in Orléans. As he feerdig weer, trock he nah Paris. Vun twee Pröven harr he een goot Inkamen un leev as een latienschen Dichter sunner Sorgen.
Nafolger vun Calvin
1564 is Johannes Calvin sturben. Beza folg em na as Präsident vun dat Konsistorium. He weer nu de böverste Theoloog vun de Karken in Genf.
Froonslüe
Sien eerst Fro weer Claude Desnoz. As de sturben weer, heirood Beza to´n tweeden Mal. Dor weer he al 69 Jahre oolt. Sien tweede Fro weer een Wittfro ut Genua. Ehr Naam weer Caterina del Piano.