cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Putnam County (Indiana)
Demografie
2,87 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,08 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 94,87 % vun de Minschen Witte, 2,93 % Swarte, 0,52 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,33 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,42 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,89 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,14 % vun de Lüüd ansehn.
Andreas Fakudze
Andreas Fakudze weer en General un Övergangs-Premierminister vun Swasiland in de Tiet van 25. Oktober 1993 bit 4. November 1993.
Hypoxie
Hypoxie betekent
Grolle
Grolle (hollandsch: Groenlo, inst nedderlandsch Grol) is en Stadt in de Gemeen Oost Gelre in't Achterhook in de Provinz Gelderland in de Nedderlannen. De Stadt hett mit Zwolle en Böverflach vun 9,41 km2 un (1. Januar 2007) 10.062 Inwahners. Ehr Postleddtall is 7141 un de Vörwahl 0544. Grolle gifft dat siet circa 610. Reinoud I. van Geldern geev 1277 Grolle de Stadtrechten. Se kreeg 1334 dat Recht, Stadtmuren to boen. Se weer Liddmaat vun de Hanse. De Stadt weer en Hannelszentrum an den Weg vun Düütschland na Holland. In den Tachtigjahrigen Krieg worr Grolle stark belagert, t. B. 1597 dörch Moritz von Oranien, 1606 dörch Ambrosio Spinola un 1627 dörch Frederik Hendrik. Siet 2005 höört to de Gemeen Oost-Gelre, de bit 2006 den Naam Groll harr. Se hett de evangeelsche Ole Calixtuskark un de kathoolsche Niege Calixtuskark. Grolle hett en Wapen. In Grolle fohren dree Buslienen. De Stadt hett den Karnevalsvereen de Knunnekes un den Sportvereen S. V. Grol.
25. März
De '''25. März''' is de 84. Dag van de Gregoriaansch Klenner (in Schaltjohren, de 85. Dag). Bit to’n Johresenn sünd dat noch 281 Daag.
30. September
De '''30. September''' is de 273. Dag in den Gregoriaanschen Klenner (in Schaltjohren de 274. Dag). Bit to’n Johresennen sünd dat noch 92 Daag.
Arche (Maand)
Arche (ok Jupiter XLIII) is en vun de lütten Maanden vun den Planet Jupiter. Opdeckt weer de an’n 31. Oktober 2002 vun en Koppel vun US-amerikaansche Astronomen an de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Sien offiziellen Naam hett de Maand 2005 kregen. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer S/2002 J 1.
Ümloopbahn
De Maand kreist op en Ümloopbahn mit en middleren Afstand vun 22.931.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför ruchweg 723 Daag, 22 Stünnen un 36 Minuuten. De Bahn hett en Exzentrizität von 0,2588 un is üm 165,001° gegen den Äquater vun den Jupiter neegt. De Bewegen vun den Maand warrt dorüm as retrograad ansehn, dat bedüüt, dat sik Arche gegen de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is wat liekers as ok de Bahnen vun annere Maanden. De warrt dorüm tohopenfaat to de Carme-Grupp, nöömt na dissen Maand, as dat de gröttste dorvun is.
Scholz
Scholz is de Familiennaam von
,, , , ,.
Scholz betekent ok
Kiek ok bi: Scholtz, Scholze, Schulz, Schult.
Pulaski County (Indiana)
Pulaski County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Indiana. He hett 13.402 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.124 km². De Sitt vun de Verwalten is in Winamac.
Historie
De Kreis is an’n 7. Februar 1835 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 13.755 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 6.542 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.835 US-Dollar. 7.209 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 927 Minschen maakt. 8,07 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Vun de Vöröllern her sünd 97,53 % vun de Minschen Witte, 0,92 % Swarte, 0,20 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,22 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,35 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,76 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,39 % vun de Lüüd ansehn.
Patrick Leclercq
Patrick Leclercq is de Naam von
* Patrick Leclercq (* 1938), Politiker ut Monaco,
David Greene
David Greene is de Naam von
* David Greene (1921–2003), brietschen Speelbaas,
Kiek ok bi: David Green.
Distickstoffmonoxid
Distickstoffmonoxid (ok Distickstoffoxid) is en Gas ahn Klöör ut de Grupp vun de Stickoxiden. en begäng Trivialnaam för dat Gas is Lachgas. De cheemsch Summenformel is N2O. In öllere Literatur kann dat Gas ok as Stickoxydul oder Stickoxidul betekend wesen.
Historie
De sünneren medizinschen Egenschoppen weern 1799 vun den Chemiker Humphry Davy opdeckt, de dat an sik sülvst utprobeert hett. De eerste Tähndokter, de Lachgas as Narkoosmiddel insett hett weer Horace Wells ut Hartford, Connecticut. He nütt dat Gas af 1844 bi’t Tähntehn, nadem he dör en Tofall faststellt hett, dat Lachgas Wehdaag linnern kunn. Dat weer op’n Johrmarkt passeert, woneem dat Gas to de Tiet to’n Vergnögen inatendt weer. Dat weer so begäng.
Naam
De cheemsch Beteken Distickstoffmonoxid is eenfack vun de Strutur vun dat Gas afleidt, dat ut Stickstoff un Suerstoff opboot is. För den Naam Lachgas gifft dat ünnerscheedlich Ansätz. An’n verbreedsten is de Vermoden, dat de Naam vun de Freud un Euphorie afleidt is, de een bi’t Inaten befallt un to’n Lachen bringen kann. En annere Theorie is, dat dat Gas bi’t Inaten dat Zwerchfell rammen lett, wat na buten ok as’n Lachen opfaat warrn kann, man nix mit de Euphorie to doen hett. Wiel Lachgas na sien Opdecken veel ok op Johrmarkten un in’n Zirkus to’n Ünnerhollen vun de Tokiekers bruukt weer, künn de Naam aver ok eenfach blots dorop torüchgahn.
Herstellen un Vörkamen
Lachgas warrt herstellt dör kontrollerten thermschen Verfall vun Ammoniumnitrat (NH4NO3) oder över de Reakschoon vun Ammoniak mit Salpetersüür: Lachgas warrt nich blots direkt vun Minschen freesett, man ok indirekt dör de Landweertschop. Wenn in’n Bodden wenig Suerstoff binnen is, warrt Stickstoffdünger in Lachgas ümwannelt.
Egenschoppen
Lachgas brennt nich, kann aver annere Stofefn oxideeren un is dorüm brandföddernd. In Water löst sik Lachgas blots slecht. Das Gas is ahn Klöör un rückt licht sööt. Dat Gas hett en Dicht vun 1,85 kg/m³ un de Smölt- un Kaakpunkten liggt bi -91°C btw. -88 °C. De Dampdruck bi 20 °C is 51 bar.
N2O is en Drievhuusgas, dat dör sien Absorptschoonsspektrum dorto bidriggt, ein Strahlenfinster in’n Weltruum to sluten. De middlere Verwielduur in de Atmosphäär liggt bi 100 Johren. Vun wegen sien Drievhuusbidrag (üm un bi 5% vun de Oorsaken dör den Minsch) is Lachgas dorüm vun Bedüden för dat Klima.
Dat Lachgas sett sik in de Stratosphäär mit den Ozon in Stickstoffdioxid üm un boot so ok Ozon af:
In Levensmiddeln is Lachgas ünner de Beteken E 942 as Drievgas t. B. för Slagrahm tolaten.
Physiologie
Dat Gas rückt ’n beten sööt. Bi’t Inaten minnert Lachgas düchtig de Wehdaag un kann swack narkotiseerend warken. Üm Wehdaag to linnern is en Konzentratschoon vun ruch weg 20% in de luft nödig. Dorbi künnt ok Halluzinatschonen un Farvännern vörkamen. In’n Lief reageert Lachgas an sik nich, vermodlich aver oxideert dat Gas dat Vitamin B12. Dat Warken vun Lachgas holt blots kott vör, na 15 Minuuten is nix mehr dorvun to marken. Bi veele Minschen kann dat Inaten vun Lachgas dat Hören verbetern.
Gefahren
De Verwennen vun grote Gasbuddels in slaten Rüüm bargt en lütte Gefahr för’t Sticken. Lachgas is butendem brandföddernd, dorüm dröff in de Nöög vun Lachgas keen open Füer maakt warrn. En sünnere Gefahr bi’n Missbruuk as Droog direkt ut en Druckkapsel is dat verfreren vun Lippen, Görgel oder Bronchien, wiel dat Gas ünner Drucksteiht un sik dorüm spontan afköhlt, wenn’t utströömt.
Bi akute Lachgasvergiften mutt vör allen frische Luft toföhrt warrn. Wiel dat Gas gau wedder ut’n Lief utneiht, finnt Nootdokters normalerwies keen akute Anteken mehr vör. Beaten mit Suerstoff is antoraden.
Lochem
Geschicht
Bi Utgraven worrn Reste vun en Holtkark ut dat 9. Johrhunnert funnen. Lochem is en vun de öllste Öörd vun't Achterhook. Lochem worr 1059 dat eerste Mol nöömt.
1233 geev Otto II. van Geldern de Stadtrechten. En Jahrhundert later kreeg Lochem ok dat Recht, Wallmuren to hebben. De Stadt weer Liddmaat vun de Hanse. In't late Middelöller un den Tachtigjahrigen Oort worr Lochem veel belagert. Dat Roothuus in'n Renaissancestil is vun 1640. Na den Freden von Mönster 1648 worr de Stadt twee Mol vun den Bischop von Mönster, Bernhard von Galen, belagert. 2005 worr Gorssel to de Gemeen Lochem toföögt.
Franjenpoten
De Franjenpoten (Phalaropus) sünd en Geslecht mank de Snippenvagels (Scolopacidae). Tohuse sünd se in de Arktis. Ehren Naam hefft se vun de „Franjen“ (Lappen) an de Töhn vun her. Dor höört twee Aarden to, dat sünd dat Odinshöhnken un dat Thorshöhnken. Hen un wenn sünd de beiden up’n Treck an de düütsche Noordseeküst to sehn. In’t Binnenland sünd se man roor.
Erosion
Erosion (vun ) betekent
Carl Scholz (Schriever)
Carl Valentin Scholz (* 9. Juli 1927 in Bremen; † 20. Januar 2009) weer en plattdüütschen Schriever.
Scholz is 1927 in Bremen as Söhn von en Slachtermeester boren. In Bremen geit he ok na Volksschool un von 1940 af an op Realschool. Von 1944 bet 1945 is he Soldat un arbeidt denn en Tied as Böter bi de Iesenbahn. 1948 fangt he an as Boarbeider to arbeiden un is von 1950 bet 1959 Helpsmechaniker, Vörarbeider un denn Meester. Von 1959 bet 1972 arbeidt he as Sachbearbedter un maakt 1964 bet 1966 blangenbi en Avendstudium in Maschinenbo. Von 1972 bet 1987 is he denn Stabsstellenleiter för Produkschoonsplanung in Bremen. Blangenbi maakt he von 1976 bet 1978 noch wedder en Avendstudium in Bedrievsweertschop. 1987 geit he in Vörruhestand un is denn fre’en Schriever.
2005 weer Scholz in Riga un schull an de Universität vör Studenten plattdüütsche Texten lesen. Op disse Reis hett he sik wat an de Lung haalt un hett sik nich recht wedder verhaalt. Scholz is an’n 20. Januar 2009 storven.
1996 hett he den Schrieverkring Weser-Ems mitgrünnt un weer dor twölf Johr de Baas von. Scholz hett 1986 den Freudenthal-Pries un 1997 den Borsla-Pries. 2006 is he mit dat Bundsverdeenstkrüüz/Verdeenstkrüüz an’n Band uttekent worrn.
Lichtstärk
Lichtstärk betekent
Manzini
Manzini is de gröttste Stadt in Swasiland un sien weertschaplich Zentrum.
Bit 1960 weer Manzini as Bremersdorp bekannt, nömmt nah de Hannelsmann Arthur Bremer, de dor 1887 en Laden harr. Van 1895 bit 1899 weer de Oort dat eerste Verwaltenszentrum vun Swasiland. Eerst 1960 kreeg Manzini sien jetzig Naam.
Manzini liggt in't Middelland (middle veld) un hett in den Vöroort Matsapha den eenzigen internatschonalen Flooghaben vun dat Land. Dor liggt ok dat Industrierebeet. Tweemal in't Week gifft dat dor en Markt. Manzini is mit Blick up den Straatenverkehr dat Dreihkrüüz vun dat Land un Hööftstadt vun de Provinz.
Randolph County (Indiana)
Randolph County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Indiana. He hett 26.171 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.173 km². De Sitt vun de Verwalten is in Winchester.
Historie
De Kreis is an’n 10. Januar 1818 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 27.401 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 13.363 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.954 US-Dollar. 14.580 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.814 Minschen maakt. 10,97 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,22 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,73 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,06 % vun de Minschen Witte, 0,26 % Swarte, 0,15 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,18 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,59 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,73 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,22 % vun de Lüüd ansehn.
Odeweg
duum|De Reinkenhoff in Odeweg 2016 Odeweg is en Dörp in de Gemeen Kerklinneln in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen Kerklinneln höört de Oort to de polietsche Oortschop Schepinkel. To Odeweg höört ok de Geerkenhoff.
Geografie
De Oort liggt op de Linnelner Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Gohbeek af.
De Naveröörd sünd Wittenmoor in’n Noorden, Lürken in’n Noordoosten, Dreßel in’n Oosten, De Hoff Tadel un Sankt Pauli in’n Süüdoosten, Schepinkel in’n Süden, Bennbössel un Brouk in’n Süüdwesten, Groten Zähln un Lüttjen Zähln in’n Westen un Süderwals un Karkwals in’n Noordwesten.
Historie
Odeweg kummt 1144 as etthewidi toeerst in de Oorkunnen vör.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Kerklinneln in’n Kanton Veern höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Kerklinneln in dat Amt Veern tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Veern, de 1932 mit’n Kreis Achem tohoopleggt worrn is un den ne’en un grötteren Kreis Veern billt hett.
Odeweg un Schepinkel hebbt von öllers een Gemeen billt. Disse Gemeen hett bet 1954 den Naam Odeweg dragen, hett sien Naam denn aver op Schepinkel ännert. De Gemeen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Kerklinneln worrn. Sietdem billt Schepinkel en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher binnen de Gemeen Kerklinneln.
Religion
Odeweg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartholomäus-Kark in Karkwals.
Verenen
De Schütten ut Odeweg sünd in’n Schüttenvereen Schepinkel-Odeweg aktiv.
Weertschop un Infrastruktur
duum|Sprüttenhuus in Odeweg För Odeweg is de freewillige Füürwehr Schepinkel tostännig, de 1941 grünnt worrn is. Dat Sprüttenhuus steiht in Odeweg.
Verkehr
Dör Odeweg löppt de Kreisstraat 32, de in’n Süüdoosten över Dreßel na Jeddingen an de Landsstraat 171 ran föhrt un in’n Westen na de K 18. De K 18 geiht in’n Westen na Groten Zähln, Lüttjen Zähln, Kreepm un Brammer un in’n Süden na Schepinkel un an de L 171. De L 171 geiht in’n Süüdwesten na Kerklinneln un Veern un in’n Noordoosten na Visselhöövd.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 26 Veern-Oost liggt so 14 Kilometer in’n Süüdwesten von Odeweg an de L 171.
De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Visselhöövd an de Bahnlien Ülzen–Langwedel. De Bahnlien is 1873 anleggt worrn. Bet 1987 hett dat ok an’n Bahnhoff Bennbössel noch Personenverkehr geven, de blots veer Kilometer wied weg weer.
Scholen
Odeweg harr von 1844 af an en egene Volksschool, na de ok de Kinner ut Schepinkel güngen. De School hett 1965 dichtmaakt. Vondaag gaht de Kinner na de Grundschool Bennbössel.
Lütt Silber
Lütt Silber (poolsch Suliborek) is en Dörp in Pommern, in de Woiwodschop Westpommern, Kreis Arnswolde, Gemeen Retz.
Historie
Na 1945 sünd de düütschen Inwahners all verdreven worrn un Polen hebbt sik in Lütt Silber ansiedelt. Vun 1975 bet 1998 höör dat Dörp to de Woiwodschop Landsberg.
Lüüd ut Lütt Silber
De Historiker Dieter Pust is 1939 in Lütt Silber boren.
Groot Silber
Groot Silber (poolsch Sulibórz) is en Dörp in Pommern, in de Woiwodschop Westpommern, Kreis Arnswolde, Gemeen Retz. To dat fröhere Good Groot Silber höör ok dat Vörwark Sponbrügge.
Historie
1816 is Groot Silber vun’n Kreis Arnswolde to’n Kreis Saatzig kamen un is 1874 de Hauptoort vun’n Amtsbezirk Groot Silber worrn. Blangen Groot Silber sülvst höör dor ok Butow to. Siet 1896 harr Groot Silber ok en Bahnhoff, de to de Saatziger Kleinbahnen tohöör. Na 1945 sünd de düütschen Inwahners all verdreven worrn un Polen hebbt sik in Groot Silber ansiedelt. Vun 1975 bet 1998 höör dat Dörp to de Woiwodschop Landsberg.
Spacefacts
SPACEFACTS is een Websteed ut Düütschland, de Informatschonen över all bemannt Weltruum-Missionen un de Levensloop van all Astronauten, Kosmonauten un sonstig Ruumfohrers hett.
Der Websteed wurrd privat bedreven un Warf gifft dat dor nicht. Van de Ümfang her is dat up disse Rebeet een van de gröttste Websteeden up de Welt.
Weblenken
www.spacefacts.de
Dibbelsen-Dönnerstäen
Dibbelsen-Dönnerstäen weer en Gemeen in’n Landkreis Bruunswiek. Vondaag is dat fröhere Rebeed von de Gemeen opdeelt op de Oortsdelen Dibbelsen un Dönnerstäen von de Gemeen Thänhusen in’n neddersassischen Landkreis Veern.
Geografie
Dibbelsen un Dönnerstäen doot in de Maschen von de Werser liggen, de in’n Noorden langsflütt.
De Navergemenen weren Hostäe in’n Noorden, Eißel un Thänhusen in’n Oosten un Fell un Rier in’n Westen.
Mbabane
miniatur|Binnenstadt Mbabane is de Hööftstadt vun Swasiland un to glieker Tiet ok de Hööftstadt vun den Verwaltensdistrikt Hhohho. De Stadt mit etwa 95.000 Inwahner (2008) liggt in de Mdimba-Bargen. Se is dat administrative un neben Manzini ok dat wertschapliche Zentrum vun dat Land.
Dibbelsen-Dönnerstäen
Historie
De Gemeen harr 1965 292 Inwahners op en Rebeed von 6,28 km². To’n 1. Januar 1966 is de Gemeen Maat von de ole Samtgemeen Thänhusen worrn.
Mbabane
Historie
Dat wertschaplich Rückgrat vun de Stadt sünd de dicht bi liggend Tinn- un Ierzminen.
Dibbelsen-Dönnerstäen
Historie
An’n 1. Juli 1972 is de Gemeen Dibbelsen-Dönnerstäen an de Gemeen Thänhusen kamen. Gliektiedig is de Gemeen Thänhusen in’n Landkreis Veern wesselt.
Mbabane
Klima
Mababane hett en mild Klima. De middleren deepsten Werte fallen in de Wintermaanten Juni un Juli up rund 7 °C, de hööchsten Werte kommt aber noch up meest 20 °C. In den Sömmermaanten November bit Februar stiegen de middleren Hööchstwerte up etwa 27 °C, de deepsten Werte liggen denn tüschen 14 °C und 17 °C. Während de Winter mit maandlich Neddersläägen um 20 mm dröög is, fallen in den Sömmermaanten bit to 180 mm Regen.
Friedrich Wilhelm Lyra
Friedrich Wilhelm Lyra (* 17. Juni 1794 in Achelriehe; † 16. November 1848 in Ossenbrügge) weer en plattdüütschen Schriever.
Lyra is 1794 in Achelriehe in’t Ossenbrügger Land as Söhn vun’n Pastoor boren. He weer later in de Freeheitskriegen gegen Napolejon un ok in de Slacht vun Waterloo dorbi. As he na Ossenbrügge trüchkeem, is he Registrator bi de Stüür worrn un later in de Justizkanzlei wesen. Lyra schall en recht unsteten Levenswannel hatt un sik jümmer dat Vergnögen hengeven hebben. Dorvun hett he 1844 sien Bahntje verloren un ok mit siene Fro un sien Söhn Justus Wilhelm hett he sik vertürnt.
He hett sik för siene plattdüütsche Moderspraak insett un dat Vördringen vun dat Hoochdüütsche beklagt. He hett sik vör allen uttekent, dat he ole Seggwiesen un Redensoorden opsammelt. Ok ole Volksbrüük hett he veel in siene Warken beschreven un so dat Weten vun jem bewohrt.
Manx
Manx oder Manx-Gäälsch ( Annere Naams Gaelg un Gailck, egen Naam Gaelg Vanninagh) is en Spraak, de bit in de 1970er Johre up dat Eiland Man snackt wurrn is. Vun de Spraakwetenschop her bekeken is dat an'n meisten verwandt mit dat ole Iersch-Gäälsch, sunnerlik mit den Dialekt vun Ulster, de Dialekte vun Galloway un de Variante vun dat Schottsch-Gäälsch, so, as dat up de Hebriden snackt warrt. De Spraak is in dat 5. Johrhunnert upkamen un warrt vun ehre Snackers Gaelg Vanninagh nömmt.
De leste Minsch, de Manx as Muddersprake snackt hett, is 1974 sturven. Dat is Ned Madrell ween. Dornah is Manx kunstmotig wedder upleevt un Minschen hefft anfungen, dat as ehre tweete Spraak woller to lehren. Allerhand Kinner, de nu boren weert, weert Engelsch un ok Manx uptagen. De Regeerung vun dat Eiland stöhnt de Spraak un dat gifft ok Unnerricht in Manx. Liekers warrt dat Manx hüdigendags as en Dode Spraak ankeken.
Vun alle Keltschen Spraken stunn dat Manx an'n meisten unner den Infloot vun Ooldnoordsch, vunwegen datt veele Wikingers sik up de Insel ansiedelt hefft. Amenn weer un is Manx de Spraak vun en Minnerheit un so warrt dat ok hüdigendags gellen laten dör de EU, dat Vereenigte Königriek un Irland. Vun dat 17. Johrhunnert af an weert Böker, as de Bibel ok in dat Manx oversett, man vor düsse Tied is meist nix in düsse Spraken upschreven wurrn.
MTV Movie Award
De MTV Movie Awards sünd Filmpriesen, de siet 1992 eenmol in’t Johr vun den Musiksenner MTV vergeven warrt. De Filmpriesen orienteert sik dorbi nich (blots) an de klassischen Kategorien as jem dat bi annere Filmpriesen gifft, man se warrt ok in sünnerliche Kategorie vergeven as Best Bööswicht oder Best Söten. Sünnerlich is ok, dat siet 2000 jüst bi en Musiksenner keen Pries mehr för en Musikkategorie vergeven warrt. In de Johren 2006 un 2007 is ok nich twüschen de Geslechter ünnerscheedt worrn, man 2008 is de Ünnerdelen wedder opnahmen worrn.
Wokeen vörslahn warrt, leggt en sünner’t Gremium bi de Produkschoonsfirma Tenth Planet Productions ünner dat Regeer vun Joel Gallen fast. De Firma hett den Filmpries in’t Leven ropen. De Winners warrt vun de Allgemeenheit bestimmt. Opstunns warrt över de offizielle Websteed vun MTV afstimmt.
Braeburn
Braeburn betekent
Bössel (Veern)
Bössel is en Dörp in de Gemeen Veern in’n Landkreis Veern, Neddersassen. De Oort billt binnen de Gemeen Veern en egen polietsche Oortschop.
Geografie
De Oort liggt op de Achem-Veerner Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gohbeek un Aller af.
De Naveröörd sünd Ulemöhlen, Neemöhlen un Doomöhlen in’n Noorden, Scharnhors, Hoost, Schnuckenstall un Oosterkroog in’n Noordoosten, Wetenmöhlen in’n Oosten, Eitze in’n Süüdoosten, Wahnbargen in’n Süüdwesten, Veern in’n Westen un Halsmöhlen in’n Noordwesten.
Historie
Bössel kummt 1254 toeerst in de Oorkunnen vör.
In’n Eersten Weltkrieg sünd 15 Soldaten ut Bössel fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 36.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Kerklinneln in’n Kanton Veern höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Huusvaagdie Veern in dat Amt Veern tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Veern, de 1932 mit’n Kreis Achem to’n ne’en un grötteren Kreis Veern tohoopgahn is.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Veern worrn. Sietdem billt Bössel en Oortschop mit egen Oortsraad un Oortsbörgermeester.
Religion
Bössel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von’n Doom in Veern. Binnen dat Kaspel höört Bössel to’n Parrbezirk IV, de mit dat Stephanushuus en egen Gebüüd in Bössel hett.
För de Kathoolschen is de St.-Josef-Kark in Veern tostännig.
Verenen
De Schüttenvereen Bössel is 1901 grünnt worrn un de Sportvereen TSV Bössel 1962. De Bösseler Heimatvereen in Veern hett sik 2004 grünnt.
Verkehr
Bössel liggt twüschen de Landsstraat 171 in’n Noorden un de Landsstraat 160 in’n Süden, de in Veern tohooploopt un an de Bundsstraat 215 rangaht. De L 171 löppt in’n Noordoosten över Kerklinneln un Jeddingen na Visselhöövd un de L 160 in’n Süüdoosten över Eitze, Lutten un Hogenabargen na Süüdkampen un Kerkboitzen. De B 215 föhrt von Veern in’n Noordoosten över Daulsen un Wall na Rodenborg un in’n Süden na Dörbern un Neenborg.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 26 Veern-Oost liggt so dree Kilometer in’n Noordoosten von Bössel an de L 171.
De nächste Bahnhoff is so bi een Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Veern an de Bahnlien Wunsdörp–Bremen. Disse Bahnhoff is ok inbunnen in dat Nett von de Regio-S-Bahn Bremen/Neddersassen.
Scholen
De Kinner ut Bössel gaht na de Jahnschool in Veern. De ole Bösseler Volksschool leeg siet 1820 an de Bösseler Dörpstraat. Ne’e Schoolhüüs sünd 1892 un 1955 boot worrn. Later is de School in Bössel Deel von de Jahnschool worrn. In’n Standoort Bössel weren noch bet 2009 twee Klassen von de Jahnschool ünnerbrocht. 2009 is de Standoort opgeven worrn. In dat Gebüüd is nu de Kinnergoorn Bössel.
Lüüd
De Turnerin Hanna Zuschneid keem ut Bössel un de Riederin Helga Köhler hett dor lange Johren bet to ehren Dood 2014 leevt.
Patrick Leclercq (Journalist)
Patrick Leclercq (* 21. Januar 1950 in Baden-Baden; † 15. Januar 2011 in Kairo ) weer en düütschen Journalist un Korrespondent vun de ARD för den Negen Oosten.
Leven
Patrick Leclercq, de Söhn vun en düütschen Fro un en franzööschen Mann, hett toeerst an de Berliner Filmakademie studeert. As he sien Studium afbroken hett, füng he 1973 mit sien Loopbahn as Journalist an un weer toeerst Reakteur un Reporter bi’n dormoligen Süüddüütschen Rundfunk (SDR) in Stuttgart. In de Lokalredakschoon in Tübingen weer he as fre’en Mitarbeiter dorbi.
Pussycat Dolls
To de Grupp höört aktuell Nicole Scherzinger (* 1978), Carmit Bachar (* 1974), Melody Thornton (* 1984), Jessica Sutta (* 1982), Ashley Roberts (* 1981) un Kimberly Wyatt (* 1982).
Patrick Leclercq (Journalist)
Leven
Vun 1982 an hett Leclercq för de ARD as Sünnerkorrespondent ut’n Negen Oosten bericht un weer Berichterstatter över den libaneeschen Börgerkrieg. 1985 is he Leider vun de SDR-Utlandsredakschoon worrn. Dorna weer he as Feernsehkorrespondent för dat süüdliche Afrika in’t Utland un af 1988 för den Negen Oosten in Kairo. 1991 hett he ut Saudi-Arabien un Kuwait över den Tweete Golfkrieg bericht.
Pussycat Dolls
De Grupp hett sik 1995 ünner Leid vun Robin Antin grünnt. De Grupp möök lang Tiet Danzoptreed in Los Angeles un Las Vegas. 2003 hett Interscope Records de Grupp ünner Verdrag nahmen un ümboot. Vun de twölv Deerns sünd blots söss nableven. Denn hebbt se 2004 jemehr eerste CDs un 2005 dat Album PCD rutbröcht. De Single-Utkopplung Don’t Cha güng in Düütschland un Grootbritannien op Platz 1 vun de Charts, in de USA op Platz 2. 2007 schall dat twete Album Double the Trouble rutkamen. De Grupp hett alltohoop al mehr as 5 Millionen Alben un 16 Millionen Singles verköfft.
An' 5. Dezember 2010 geev Scherzinger in en Interview bekannt, dat se sück entslooten harr, de Band to verlaaten un sück up hör Solokarriere to konzentreeren. Nu is dat nich mehr klor, of de Band överhoopt noch besteiht, bzw. wat mit de Liddmaaten passert, de in' Harvst 2010 as nee Liddmaaten vörstellt wurrn sünd.
Patrick Leclercq (Journalist)
Leven
In’t Johr 1995 keem he torüch un övernehm 1996 dat Regeer vun’t Rebeet Feernsehn/Binnenpolitik vun de ARD. Af 1999 weer he för den Süüdwestrundfunk Tweete Baasredakteur vun ARD-aktuell, also de zentrale ARD-Narichtenredakschoon, de för de Tagesschau un de Tagesthemen tostännig is. Af 2003 weer he för den SWR Moderater vun’n Weltspiegel. Vun’n 1. August 2005 bit to sien Utscheden vun wegen sien Krankheit in’n Sommer 2009 weer Leclercq Korrespondent vun de ARD för den Negen Oosten mit Sitt in Kairo.
Leclercq weer mit de Ägypterin Iman Leclercq verheiraat un is dorför to’n Islam övertreden. Ut de Eh stammt twee Kinner. He is na lange Krankheit doodbleven.
Brielle
260px|thumb|Kaart van Brielle Brielle (Utspraak: Briehle), ok Den Briel nömmt, is en Gemeende in de Provinz Süüd-Holland in de Nedderlannen. Se liggt up dat vörmolige Eiland Voorne. De Gemeende tellt alltohopen bi 16.000 Inwahners un is 32,32 km² groot. Dor sünd 3,71 km² vun Water. De Gemeende umfaat nich bloß de Stadt Brielle sülvst, man ok de Dörper Vierpolders un Zwartewal. De Stadt an sik hett bi 9.000 Inwahners.
Brielle liggt an de Brielse Maas, wat en Deel vun den Maas-Stroom is, de mit en Damm vun de See aftrennt wurrn is. Hüdigendags speelt de Brielse Maas för den Tourismus en Rull.
Geschichte
Brielle is in dat Middelöller de föfft gröttste Stadt vun Holland ween. In dat 17. Johrhunnert is Brielle to ene grote Festung utboot wurrn un is dat offiziell bit 1922 bleven. Vundeswegen is de Stadt in de Nedderlannen en „Rieksdenkmal“. Vun all Anlagen, de boot wurrn sünd, um de Nedderlannen to verdedigen, is de Festung vun Brielle een vun de, de an’n Besten bewohrt bleven sünd.
De Naam geiht torüch up dat keltische Woort brogilo, wat „inslaten Land“ oder „Jagdland“ heten schall. Lange Tied hefft in de Stadt de Greven vun Voorne seten, bit düsse Herrlichkeit 1371 to de Graafschop Holland kamen is. Brielle hett sien egen Haben harrt un hett Hannel dreven mit de Länner an de Oostsee, sunnerlich mit Danzig un de Länner in dat Baltikum. De Stadt hett ok en Faktorei in Sweden harrt.
In de Nedderlannen is de Stadt hüdigendags besunners dorüm bekannt, wiel se 1572 an’n 1. April as eerste Stadt in de Nedderlannen in den Upstand gegen Spanien in de Hannen vun de Watergeuzen fullen is. Bit dorhen harrn Willem vun Oranien siene Truppen gegen de harte Hand vun den spaanschen Gouverneur Alva nix utrichten konnt. Man an’n 1. April 1572 weer ene Flott, de an un for sik up’n Weg na Texel weer, vunwegen en Storm in de Münnen vun de Maas dreven wurrrn un keem in de Gegend vun Brielle torecht. Unner Leit vun Admiral Lumey un Treslong hefft se, na en Ultimatum, de Stadt innahmen, vunwegen datt de spaanschen Truppen aftrocken weern. Düsse „Innahme vun Den Briel“ warrt in de Nedderlannen allgemeen ankeken as de eentliche Anfang vun den „Achtigjöhrigen Krieg“. Elk Johr an’n 1. April warrt düsse Geschicht in de Stadt mit Jan un alle Mann fiert. Schoolkinner lehrt düsse Geschicht mit den Satz:
To de Saken, de 1572 passeert sünd, höört ok, datt de calvinistischen Watergeuzen 19 kathoolsche Mönke in den Oort Gorinchem an’e Siet maakt hefft. Düsse Doden sünd in dat 19. Johrhunnert to Martelers verklaart wurrn un vun dor af an is Brielle ok en kathoolsche Pilgerstäe.
1585 is Brielle engelsch wurrn. Elisabeth I. kreeg de Stadt as Pand, tosamen mit Oostende, Vlissingen un Fort Rammekens för de Hölp, de se mit Geld un Suldaten an de Nedderlannen in’n Krieg gegen Spanien geven hett. 1616 sünd düsse Öörd torüch kamen an de Republiek vun de Seven Vereenigten Nedderlannen.
Wat een sik ankieken kann
Brielle höört to de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden mit to. Mit ehre meist 400 „Rieksmonumente“ (Hüser etc. unner Denkmalschutz) up en Inwahnertahl vun keen 12.000 Lüde hett de Stadt, tohopen mit Harlingen in de Provinz Freesland de meisten Monumente per Inwahner in de ganzen Nedderlannen.
Samtgemeen Fintel
Geologie
En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel Landkreis Rodenborg (Wümm) beschreven un kann dor naleest waarn.
Geografie
De Samtgemeen Fintel liggt in’n süüdlich-ööstlichen Rand vun den Landkreis Rodenborg un warrt na Noorden hen vun de Samtgemeen Zittens un na Westen vun de Eenheitsgemeen Scheeßl begrenzt. Na’n Oosten hen liggt de Landkreis Horborg mit de Samtgemeen Töst un in’n süüdlichen Deel slutt sik de Landkreis Heidkreis an mit de Eenheitsgemeen Snevern.
Samtgemenenopdelen
De Verwalten vun de Samtgemeen Fintel hett ehrn Sitt in Lauenbrüch. Dat Rebeet vun de Samtgemeen sett sik ut de nafolgend fief Gemenen tohopen (na’t Bookstaberen):
Historie
De Historie vun de Liddmatengemenen reckt wiet in de verleden Tiet torüch. Archäoloögsch Fundstücken wiest, dat al vör 3.000 bit 4.000 Johren de eerste Wahnsteden in det Rebeet vun de hüütige Samtgemeen to finnen weern. To’n eersten mol op Oorkunnen nöömt weern de Öörd vun de Samtgemeen in’t Middelöller (Fintel 1105, Helsch 1250, Lauenbrüch 1358, Stemmen 1351 un Vahl 1180). De middelste Oort Lauenbrüch geiht op en Grünnen dör Hinrich den Löwen torüch.
De Samtgemeen Fintel is in’t Johr 1970 grünnt worrn, as sik de Liddmatengemenen freewillig to en ne’en Kommunalverband tohopen slaten hebbt.
Samtgemeendirekters
Dat Amt von’n Samtgemeendirekter is 2008 mit dat Enn von de Tweegleisigkeit in dat Amt von’n hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester opgahn.
Wapen
Dat Wapen vun de Samtgemeen wiest en sülvern Schild, de twee blaue Bülgenbalken un fief gröne Krinken bargt. De Balkens staht för de beiden Strööm Wümm un Fintau, de dör dat Rebeet fleten doot, de Krinken staht för de fief Liddmatengemenen.
Överlopers
Freten
Beide Aarden freet sunnerlich Insekten De hoolt se vun boven vun’e Eer, man ok ut Klöven oder twuschen Steene rut. Wenn de Büte sik bewegen deit, sliekt sik beide Aarden an ehr ran, as Reegers dat maakt.
Ägypten
Ägypten (arab. مصر‎ Miṣr, offiziell Araabsch Republiek Ägypten) is en Staat in’n Noordoosten vun Afrika. Dat Halfeiland Sinai höört ok to Ägypten, warrt geologsch aver to Asien rekent. In’n Noorden grenzt dat Land an de Middellannsche See, in’n Oosten an’t Rode Meer, den Gaza-Striepen un Israel, in’n Westen an Libyen un in’n Süüden an’n Sudan. Dor is de Grenz in’t so nöömte Hala’ib-Dreeeck ümstreden. Ägypten is sowat dreemol so groot as Düütschland.
Naam vun’t Land
De ooltägyptische Landsnaam Km.t heet översett „Swart Land“ un speelt op de fruchtboren Boddens an, de dat in’t Nildaal gifft in’t Gegendeel to dat „Rode Land“ vun de angrenzenden Wösten (DSr.t). In dat Koptische is dorut Kīmi oder Kīmə worrn un in’t Ooltgreeksche an’n End Kymeía.
De araabsche Begreep Miṣr, wat vundaag de offizielle Naam vun den Staat Ägypten is, kummt ut dat Semitische. He is vundaag noch teemlich liek as de anfänglich assyrische Schrievwies Misir/Musur aver ok verwandt mit dat Hebräische מִצְרַיִם (Mitzráyim). De Bedüden is eenfach blots „Land“ oder „Staat“, womitt histoorsch Ünnerägypten (dat ünnere Land) meent weer un later eerst op dat hele Land (Ünner- un Böverägypten) betogen worrn is.
Geografie
thumb|right|De Nil bi Luxor. Ahn dat Water vun den Stroom künn hier nix wassen. De Stroom Nil is de Levensader vun Ägypten. Sien Bornstroom Kagera kummt ut dat Bargland vun Burundi un löpt eenmol dwars vun Süüden na Noorden dör Ägypten dör, wo he denn an’n End dör dat ruchweg 24.000 km² grote Nildelta in de Middellannsche See münnt. Mol afsehn vun en poor Oasen un lüttere Havens an de Küsten, gifft allen de Nil mit sien fruchtboren Överrebeden noog Water för’n landweertschopplichen Anbo as Grundlaag för de Minschen, de dor leevt. Disse Flach maakt tohopen ungefähr 5 % vun dat Land ut. Dat Staatsrebeet vun Ägypten lett sik in söven Naturrüüm opdelen:
Ganz in’n Süüden liggt de to Nubien un Böverägypten tellende Afsnitt vun’t Nildaal twüschen Abu Simbel un Assuan, de vundaag vun’n Nassersee innahmen warrt. In wieteren Loop hett sik de Nil sien Weg kassenformig in de Kalksteentafel vun de Wööst insneden. Dat Nildaal billt vun’n Utloop ut den Nassersee bit hen na Kairo en bit to 25 km brede fruchtbore Stroom-Oase.
In Ünnerägypten, nöördlich vun Kairo, splitt sik de Nil op in twee Hööftarms vun de Münnen twüschen Rosette un Damiette. Dor billt sik ut den Nil en ruchweg 24.000 km² grote Deltalandschap ut aflagerten Nilmudd, de bannig landweertschaopplich nütt warrt un vun tallriek lüttere Münnenarms, Kanals un Wateranlagen dörtogen warrt.
In’n Westen vun’n Nil liggt de Libysche Wööst, de as wiet’ un flach’ Schichttafelland ungefähr twee Drüddel vun dat ägyptische Staatsrebeet utmaakt. In’n ehrn Noorden liggt dat teemlich siete Libysche Plateau, dat in Ägypten bit to 241 m Hööch hett. In’n Süüdoosten dorvun warrt de Landschop sieter un geiht över in de Kattaralunk, de vun Soltsümp anfüllt is un op bit to 133 ünner Normalnull daal reckt. In’n Süüdwesten stiggt de Wööst dorgegen op bit to 1.098 m an. Dorneven warrt de vun Noord na Süüd ruchweg 1.000 km lange Sand- un Dünenlandschap blots vun enkelte Beckens un Sietlannen mit de Oasen vun Siwa, Bahariyya, Farafra, Dachla un Charga ünnerbroken. Üm un bi 100 km in’n Süüdwesten vun Kairo liggt dat ruchweg 1.827 km² grote Fayyum-Becken mit sien Oasenlandschap. Dor in’n Noorddeel liggt de 230 km² grote Qarun-See.
Afsehn vun’t Nildelta warrt de ägyptische Küst vun de Middellannsche See vun flache Dünen süümt. De Küstenrebeden vun’t Rode Meer sünd dorgegen veel ruger un schroffer, wieldat dat Bargland faken bit ran an de See recken deit. Vun wegen de hogen Temperaturen vun’t Water hebbt sik dor veelfach Korallenriffs billt, welke de Küst vörlagert sünd.
Klima
Ägypten liggt binnen den noordafrikaanschen Drööggördel mit düchtich wenig Nedderslag un grote Temperaturännern över’n Dagverloop un över’t Johr. Vun de Middellannsche See beinflusst is blots en Striepen an de nöördlichen Küst un dat Nildelta mit Winternedderslääg twüschen 100 un 200 mm. In’n Süüden vun Kairo regent dat dorgegen kuum. De hööchsten Temperaturen in’n Januar leegt in’n Snitt twüschen 20°C (Port Said, Kairo) un 24 °C (Assuan), wobi dat in de Nacht aver düchtig köhler warrn kann. In’n Juli gaht de Temperaturen hooch bit twüschen 31 °C (Port Said), 35°c (Kairo) un 41 °C (Assuan). De grote Hitt is aver vun wegen de siete Luftfuchtigkeit vun ruchweg 30 % (in’n Sommer) goot uttohollen. Vun März bit Juni weiht de hitte Chamsin, en Sand- un Stoffwind ut’n Süüden. An de Küst vun’t Rode Meer is dat Klima ’n beten matiger mit weniger hitte Sommers (üm 35 °C) un mildere Winters (ok nachts tomeist nich köller as 10 °C)
De Grött vun’t Land föhrt dorto, dat sik Ägypten in fief verscheden Klimarebeden opdelen lett:
De ruchwech 700 km lange Küst vun de Middellannsche See un dat Nildelta wiest sik dör milde Winters un düchtig warme Sommers ut. In’n Winter leegt de dörsnittlichen Temperaturen an’n Dag twüschen 17 un 20 °C un fallt in de Nacht op 8-11 °C. Dorto kamt bit to 200 mm Nedderslag, wat för Ägypten en bedüdende Mengde is. In’t Rebeet vun Alexandria kummt dat ungefähr op 30 Regendaag in’t Johr, de meist all in’n Winter leegt. Dat Fröhjohr is warm un dröög, jüst so ok de Harvst. De hööchsten Temperaturen vun üm un bi 42-45 °C warrt aver in’t Fröhjohr meten, un nich in’n Hoochsommer. De Sommer is bannig warm mit 28-32 °C an’n Dag un 19-24 °C in de Nacht. De Ännern twüschen de Temperaturen an’n Dag un in de Nacht is also nich mehr so groot un Nedderslag fallt nich mehr. De Luftfuchtigkeit is mit 60-75 % dat hele Johr över teemlich hooch, wodör een de Luft faken hitter vörkamt as se tatsächlich is. De See is in’n Sommer bit to 28 °C warm, in’n Winter köhlt se op 16-18 °C af.
Dat ünnere Nildaal – dat geiht ruchwech vun Kairo bit na Asyut – warrt ok prägt dör milde Winters, man de Sommers sünd hitter as in’t Nildelta un an de Küst vun de Middellannsche See. Nedderslag gifft dat dor över’t hele Johr kuum (5-30 mm) un de Luftfuchtigkeit ist mit 40-60 % ok markbor sieter. De Temperaturen stiegt in’n Winter op 18-22 °C, fallt nachts aver wieter af as an de Küst op bit to 4-9 °C. Mitünner is morgens sogor Frost möglich, wenn de Ünnerscheed teemlich groot warrt. Fröhjohr un Harvst sünd körter un warmer as an de Küst, de Sommers sünd länger un hitter mit Temperaturen vun 34-37 °C dags un 20-22 °C in de Nacht. Hööchstweerte vun dit to 48 °C sünd möglich.
De Küstenrebeden an’t Rode Meer hebbt Winters mit milde bit warme Temperaturen, de an’n Dag kuum ünner 20 °C un nachts op Weerten üm 10-13 °C fallt. Harvst un Fröhjohr sünd teemlich warm, de Sommer tomeist düchtig warm bit hitt un bannig dröög. Dagsöver is mit 34-38 °C to reken, wobi deelwies Hittperioden mit mehr as 40 °C vörkamen künnt. In de Nacht fallt de Temperaturen normalerwies nich ünner 25 °C. Nedderslääg gifft dat ok hier tomeist so goot as gor nich mit 0-3 Regendaag in’t Johr, un de Luftfuchigtkeit liggt üm un bi 30-55 %. De See liggt meist das hele Johr twüschen 20-29 °C un is jümmer to’n Baden egent.
En klimaatsch Sünnerheit in Ägypten stellt de Sinai-Bargens dor: Vun wegen de Hogen Lagen fallt de Winters dor düchtig kohlt ut mit 12-15 °C an’n Dag un 0-5 °C in de Nacht. Fröhjohr un Harvst duert entsprekend ’n beten wat länger, de Sommers warrt mit 32 °C liekers düchtig warm. Nachts warrt dat mit 15-18 °C aver doch wedder teemlich frisch. Nedderslag un Luftfuchtigkeit sünd vergliekbor mit de annern Rebeden: Dat regent 1-3 Daag in’t Johr bi en Fuchtigkeit vun 20-40 %.
Planten- un Deertenriek
Dat natürliche Wassdom vun de Plantenwelt is in Ägypten bannig in minnert vun wegen den wenigen Nedderslag, aver ok dör den düchtigen Bruuk vun’t Nildelta för de Bueree. De Wööst bargt meist gor keen Vegetatschoon, blots enkelte Tamarisken, Akazien un Doornstrüker wasst dor, un in de Wöstenstepp ok enige Hardgrääs. Längs dat Nilöver wasst Nilakazien, Dattelpalmen, Muulbeerfiegen un Johannisbrootbööm as ok de inföhrten Kasuarinen. Tyypsch för dat Nildelta sünd Lotosbööm, Bambus un Reetplanten. Den Echten Papyrus, de in’t Öllerdom begäng weer, gifft dat vundaag kuum noch.
Inwahners
Ägypten is in eerste Lien in’t Nildaal, in’t Nildelta, an’n Sueskanal un an Öörd bewahnt, de touristisch intressant sünd. In de westlichen Oasen Fayyum, Dachla, Farafra, Siwa un Charga leeft blots wenig Minschen. 2004 hebbt 42 % vun all Ägypters in Städer wahnt, 33,9 % weren jünger as 15 Johr. De gröttsten Städer sünd na’n Stand vun’n 1. Januar 2005: Kairo, Alexandria, Gizeh, Sues, Luxor un Assuan.
Eine gröttere Översicht steiht ünner: Städer in Ägypten
Ethnien
Meist all Inwahners, neemlich 97 %, sünd Ägypters. In’n Süüden vun’t Land wahnt butendem en poor Nubier. Fröher hebbt in de Libyschen Wööst enige Berberstämm leevt, man, dorvun gifft dat büüt blots noch wenige, de in de Oaas Siwa wahnt. In de Wösten in’n Oosten vun’n Nil leeft en poor araabsche un Bedscha-Nomaden.
Spraken
De Amtsspraak in Ägypten is Araabsch. Vör allen warrt Ägyptisch-Araabsch snackt, wat en neearabischen Dialekt is. Schreven warrt siet de araabschen Verövern in’t 7. Johrhunnert dat Hoocharaabsch. Blots in de koptische Kark warrt noch dat Koptisch as Liturgiespraak bruukt, dat ok in en egene Schrift schreven warrt, de sik vun de greeksche afleidt.
In de Oaas Siwa warrt noch en Berberspraak snackt, dat so nöömte Siwi. In’n Süüden un in de Oaas Charga snackt butendem vele Lüüd Nubisch. In’n Süüdoosten gifft dat ok Lüüd, de Bedscha snacken doot. As Frömdspraken sünd in Ägypten vör allen Engelsch un in de böveren Schichten ok Franzöösch verbreedt. Bito gift dat noch ruchweg 230.000 Domari-Snackers, wat en indo-iraansche Spraak is.
Religion
Na de Verfaten is Ägypten en islaamschen Staat un de Islam is as Staatsreligion fastschreven. Dat gifft in de ägyptischen Verfaten den Artikel 18, de in de Theorie all Inwahners de Religion freestellt, man, in de Praxis warrt de düütlich ingrenzt. Op staatlich Utwiesen mutt de Religion vermarkt wesen, wobi aver blots twüschen de dree Religionen wählt warrn kann, de offiziell acht warrt, neemlich Islam, Christendom oder Jödendom. Wokeen en annere Religion tohöört, hett de Wahl, sien wohren Gloven aftostrieden oder keen Utwies to kriegen un dormit to’n groten Deel de Börgerrechten aftogeven. Dat lieke gellt aver ok för de Moslems, de na’t Christendom wesseln doot. För solke Lüüd warrt sogor vun hoge Politikers de Doodsstraaf föddert. Dat mag verkloren, worüm Ägypten 1966 groten Andeel doran harr, den Afsnitt „the freedom to change his religion or belief“ in de Minschenrechtendeklaratschoon vun 1948 weker to maken, so dat in’n Artikel 18 vun’n Internatschonalen Pakt över börgerliche un politische Rechten steiht: „the freedom to have or adopt a religion or belief“.
Sünners in Böverägypten sünd de Kopten as christliche Minnerheit faken dat Teel vun Terror oder Schuulgelderpressen dör radikale Muslimen worrn. wobi de öörtlichen Behörden dorvun faken ok wat weet un dat hennehmt. Ne’e koptische Karken drööft nich boot warrn un ok, wenn mol wat Lütts heelmaakt warrn mutt, warrt dorvör en Präsidialorder bruukt. In de verleden Johren keem dat ok al to gewaltsome Strieden twüschen Muslimen un Kopten, wobi dat ok Dode un Verletze geven hett.
Muslimen
Ruuchweg 85 % vun de Inwahners vun Ägypten sünd sunnitische Muslimen. De Hööftborn för Gesetten is de Scharia. To’n een is de Utleggen vun’n Islam in Ägypten tomeist modern un na vör’n richt, nich opletzt dör de in de muslimschen Welt föhrende Al-Azhar-Universität. Man, op de annern Siet is Ägypten siet Johrteihnten (blangen Saudi-Arabien) ok en Middelpunkt vun’n islaamschen Fundamentalismus. Dor is ünner annern de Muslimbröderschap an’n Gang, un in dat Terrornett al-Qaida vun Osama bin Laden weern al to de Tiet vun’n 11. September 2001 ungewöhnlich veel Ägypters op hoge Positschonen. Deelwies staht se bit vundaag mit an de Spitz. Dat is nich antonehmen, dat dse jemehr Wörteln in de Heimat afsneden hebbt. De fundamentalistische Szeen sütt Gewalt gegen westliche Länner un Inrichten, as to’n Bispeel in Dahab in’n April 2006, as Bestanddeel vun’n gerechten Kamp gegen en gottlosen Staat, en ungerecht System un de westlich-jöödsche Verswören gegen den Islam.
Christen
Bevör sik de Islam in’t 7. Johrhunnert verbreedt un dörsett harr, weer dat Christendom in Ägypten de Hööftreligion. De Evangelist Markus schall dor al üm dat Johr 50 rüm missioneert hebben. En christliche Minnerheit finnt man vundaag in Kairo un Alexandria aver ok in Middel- un Böverägypten, faken in tomeist christliche Dörper. Tosamen maakt de Christen ungefähr 15 % vun de helen Inwahner vun Ägypten ut, man, de Angaven vun’n Staat un vun de Kark gaht dor teemlich wiet uteneen. Vele vun de nafolgend Tallen gaht dorüm op Afschätzen torüch.
De Mehrheit vun de Christen in Ägypten hett dat, wat op dat Konzil vun Chalcedon 451 beslaten worrn is, nich mitdragen, wat to’n Entstahn vun de Koptischen Kark föhrt hett, de vundaag mit schätzungswies över 10 Mio. Liddmaten mit Afstand de gröttste christliche Kark in Ägypten is. Na egen Angaven tellt se ruchweg 15 Mio. Liddmaten. Annere ooltorientalische Karken sünd de Armeensch-Apostoolsch Kark mit ruchweg 15.000 Liddmaten un de Syrisch-Orthodoxe Kark vun Antiochien mit jüst man 500 Lüüd.
Sünners de greeksch-stammige Böverschicht hett sik aver na dat Konzil vun Chalcedon richt, un so hett de Greeksch-Orthodoxe Kark vun Alexandria bit hüüt överduert un tellt opstunns mehr as 200.000 Minschen in Ägypten. En wietere Orthodoxe Kark mit Sitt in Ägypten is de Orthodoxe Kark an’n Sinai, de aver blots ruchweg föfftig Minschen anhöört in un ümto dat Katharinenkloster.
De Röömsch-kathoolsche Kark (Apostoolsch Vikariat vun Alexandria) tellt ruchweg 30.000 Liddmaten, de vör allen vun’t Utland kamt. Bito hebbt sik aver en Reeg vun Uneerte Karken billt. Mit Afstand an’n bedüdensten vun de ägyptischen mit Rom uneerten Karken is de Koptisch-Kathoolsche Kark mit ungefähr 250.000 Anhangers in söven Diözesen (Alexandria, Gizeh, Luxor, Minya, Assiut, Sohag, Ismayliah). De Melkitische Greeksch-Kathoolsche Kark (Arzdiözees vun Alexandria) hett na en Afschätzen ungefähr 35.000 Lüüd; De letzte egene Angaav stammt vun 1970 un wiest 11.000 Liddmaten ut. Wieter gifft dat de Maronitische Kark (Eparchat vun Kairo) mit 5.000, de Syrisch-Kathoolsche Kark mit 1.700, de Armeensch-Kathoolsche Kark (Eparchat vun Alexandria) mit 1.300 un de Chaldääsch-Kathoolsche Kark (Eparchat vun Kairo) mit 500 Anhangers.