cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toondräger
De Produkschoon vun Toondrägers in grote Mengde güng al Enn vun’t 19. Johrhunnert mit Wasswült los. Enn vun’t 20. Johrhunnert weern vör allen dat Toonband, de Compact Cassette un de Schallplaat begäng. Vundaag is de Compact Disc (CD) de bedüdenste Toondräger, ofschoonst de Verkoopstallen torüchgaht. As in hüütige Tiet Musik digital spiekert un afspeelt warrn kann, is antonehmen, dat in tokamen Tieten Musik mehr un mehr op Spiekermedien sekert warrt, de in de Reeknertechnik al so begäng sünd. Spiekermedien, de blots noch för Musik un annere Toonopteken bruukt warrn künnt, sünd an sik vundaag nich mehr nödig.
Fineman
Kiek ok bi: Feynman, Feinman.
Toondräger
List vun bekannte Toondrägers
(mit Datum vun jemehr Inföhren op’n Markt) duum|Drahttoon-Speler ut dat Johr 1945 duum|Toonbandapparat vun 1973 duum|En Langspeelplaat ut Vinyl duum|En Compact Disc (CD) ut hüütige Tiet
Terry McGovern
Terry McGovern is de Naam von
Sklar
Sklar is de Familiennaam von
La Haye
La Haye betekent
La Haye is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Haye, Lahaye.
Oktibbeha County
Oktibbeha County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Mississippi. He hett 47.671 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.186 km². De Sitt vun de Verwalten is in Starkville.
Historie
De Kreis is an’n 23. Dezember 1833 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 42.902 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 21.385 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.998 US-Dollar. 16.991 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 7.402 Minschen maakt. 25,33 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Vun de Vöröllern her sünd 58,66 % vun de Minschen Witte, 37,43 % Swarte, 2,53 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,16 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,47 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,71 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,07 % vun de Lüüd ansehn.
Scoville
Scoville is de Familiennaam von
Scoville betekent ok
Robert Kerr
Robert Kerr is de Naam von
* Robert Kerr, 1. Marquess of Lothian (1636–1703), schottschen Eddelmann un Politiker,
Kiek ok bi: Bob Kerr.
Telschow
Telschow is de Familiennaam von
Telschow betekent
Fray
Fray betekent
Fray is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Frey, Frai.
Monika Sundermann
Monika Sundermann (* 1945 oder 1946 as Monika Nehls) is en ehmolige düütsche Feernsehassistentin.
Leven
Sundermann weer af 1964 noch ünner ehrn Geboortsnaam – also as Monika Nehls – in de Feernsehsennen Gut gefragt ist halb gewonnen de Helpsche vun Hans Rosenthal. Disse Sennen is bit 1970 utstrahlt worrn. In't Johr 1966 hett se den Footballspeler Jürgen Sundermann heiraat un is later Mudder vun twee Söhnen worrn. In de Johren 1971 bit 1986 hett se wedder as Helpsche vun Hans Rosenthal arbeit, ditmol in 153 Folgen vun de Speelshow Dalli Dalli. Se weer in de Sennen för’t Begleiden vun de Kandidaten sünners bi de Akschoonssepelen tostännig.
Ok in de Quizshows KO OK un Rate mal mit Rosenthal hett se as Helpsche vun Hans Rosenthal arbeit. As de 1987 doodbleev, weer se bit 1990 Helpsche vun Dieter Thomas Heck in de Sennen Ihr Einsatz bitte.
Sundermann leevt hüüt mit ehrn Mann in Leonberg bi Stuttgart.
Verly
Verly is de Familiennaam von
Juan José Cobo
Juan José Cobo Acebo (* 11. Februar 1981 in Torrelavega) is en ehmalg spaansch Radrennfohrer.
Siet 2004 iis he Profi un bit 2008 fohr he blots för dat UCI ProTour-Team Saunier Duval-Prodir. Dornah wessel he jedes Johr dat Team: 2008 weer he bi Scott-American Beef, denn Fuji-Servetto (2009), Caisse d'Epargne (2010) un Geox-TMC (2011).
Siem gröttste Spood weer de Sieg bi de Vuelta a España 2011. In dat Johr 2014 hett he sien Loopbahn afslooten.
Imielno
Imielno betekent
Dalli Dalli
Dalli Dalli (na den hoochdüütschen Snack dalli, dalli; wat ut dat poolsche dalej „wieter, loos, maak to“ kummt) weer en populäre Feernsehshow vun’t ZDF. Vun de Show weern vun’n 13. Mai 1971 bit to’n 11. September 1986 153 Sennen produzeert. Modereert weer se vun Hans Rosenthal.
Kandidaten
In de Speelshow sünd acht prominente Kandidaten in Twee’ermannschoppen gegenenanner antreden, wobi in de eersten Runn jümmer twee Kandidatenporen gegenenanner speelt hebbt. De Verlerer hebbt later üm den drüdden Platz speelt, de Winners hebbt ünnerenanner den Winner utspeelt.
De eerste Runn bestünn ut twee Woortspelen, bi de de Kandidaten binnen 15 Sekunnen afwesseln Assoziatschonen to sünnere Themen seggen müssen, as ok’n Akschoonsspeel. De Opgaven weern beide molen gliek un de Punkten ut de dree Spelen weern vun Hans Rosenthal multiplizeert.
De beiden letzten Runnen bestünnen ok ut dree Spelen. Dat een weer en opwännig Assoziatschoonsspeel, för dat 30 bit 45 Sekunnen tiet weer. To dat Speel üm den drüdden Platz hett siet 1975 „Dalli-Klick“ höört, en Diashow, bi de jümmer mehr Delen vun en Bild opdeckt worrn sünd. To Anfang is ok na en verkehrte Antwoort dörblennt worrn, laterhen müss de, de verkehrt raadt harr, bit to’t nächste Bild utsetten un de Gegners kregen een Punkt. För de letzte Runn is vun Horst Pillau en kort Theaterstück inszeneert worrn, bi dat de Kandidaten Fehlers opschrieven un dorna denn vörlesen müssen.
Wenn de Opgaav verkloort worrn is, hett Rosenthal jümmer dat Teken geven, dat dat losgahn künn. Dat weer jümmer de Utroop: Dalli, Dalli! Vun Harvst 1976 an künnen de Tokiekers in’t Studio sünnere Leistungen sünners achten, dordör dat se op’n Knoop drücken deen. Dordör sünd to Anfang een, later denn mehrere Warnlüchten angahn tosamen mit en hogen Alarmtoon. Dorophen is Rosenthal in de Luft hüppt mit de Wöör: „Sie sind der Meinung, das war Spitze!“ De Tokiekers hebbt dat Woort Spitze denn luut mitropen un de Kandidaten kregen dorför een Sünnerpunkt. De Sprung vun Rosenthal is dorbi över de Kameratechnik „infroren“ worrn, wat to de dormoligen Tiet technisch nich licht to maken weer.
In’n Middelpunkt vun de Sennen stünn jümmer de Spaaß an’t Spelen, un dat tosamen mööglichst vele Punkten tosamenbröcht worrn sünd. Hans Rosenthal hett sik dorbi jümmer Möh geven, dat all Kandidaten en gode Figur maken deen.
Tokiekerspelen
Blangen de Spelen för de Kandidaten geev dat ok Tokiekers, de mitmaakt hebbt: Bi’t „Fragen-Lotto“ hett en Saalkandidat söss Kugeln togen, wo Zedels mit de Fragen dorop binnen weern. Wenn he dorvun tomindst dree richtig antern künn, hett de Gautekner Oskar (Hans Bierbrauer) en Pries skizzeert.
Bi dat „Speel för twee“ kregen de Kandidaten vun en Fackmann veer Fragen to en Wetensrebeet (to’n Bispeel Lokomotiven) stellt. To Anfang harrn se en Goothaben vun 300 DM, wovun vör jede Fraag en Insatz fastleggt warrn müss. Dorna is dat nächste Themenrebeet utloost un üm schriftlich Bewarven beden worrn. Dat Speel hett sik later to’n „Dalli-Fraagbagen“ oder to de „Dalli-Dalli-Toonledder“ wannelt worrn. De Ünnerscheed weer, dat nu einfachere Fragen mööglichst gau antert warrn müssen. De Hööchstgewinn leeg bi 2.500 DM. Dorto geev dat en sünnere Waav mit lüchten Feller.
Musik
Blangen de Spelen geev dat in de Sennen ok Musikstücken. Dat weern Produkschonen, de technisch düchtig eenfach hollen weern, un tomeist blots vun en enkelten Singer vördragen weern, de begleidt weer vun’t Jochen-Brauer-Sextett ünner dat Regeer vun Heinrich Riethmüller.
Gode Sinn
To’t Enn vun de Sennen hett Brigitte Xander all Punkten vun all Mannschoppen tosamentellt un mit D-Mark glieksett. As de Sennen en Kooperatschoon mit den ORF weer, hett Mady Riehl den Bedrag denn ok noch mol in öösterrieksch Schillingen ümrekent. De Winnermannschop hett opletzt denn bestimmen dröfft, welke Familie, de in Noot kamen is, dat Geld kriegen schüll.
De von Rosenthal grünnte Akschoon „Dalli Dalli hilft“ hett in’n Verloop vun de Johren unverschullt in Noot kamen Familien tosamen mit ümrekent 1,4 Millionen Euro ünnerstütt. De Helpakschoon warrt na den Dood vun Hans Rosenthal vun de Hans-Rosenthal-Stiftung wieterföhrt.
Rindlberg
Rindlberg betekent
Dalli Dalli
Kru
Butendem geev dat de Assistentin Monika Sundermann, de ok en sünner’t Pult harr. Se bröch jümmer dat Mikrofon un is mit de Kandidaten dör de Sennen gahn, vör allen bi de Akschoonsspelen.
As Ekkehard Fritsch sien Deelnahm an de Sennen nich mehr mit sien Theaterengagement ünner een Hoot bringen künn, het ttoeerst de bayerische Schriever Georg Lohmeier, later denn Christian Neureuther sien Platz innahmen.
Mady Riehl is in de 150. Utgaav vun Dalli Dalli ut de Sennen rutgahn. För ehr keem Sabine Noethen, de aver blots noch dree Sennen maken künn. Neureuthers Fro Rosi Mittermaier weer ok en Tiet lang Liddmaat vun de Jury.
Rundholt
duum|Rundholt von [[Böken]] Rundholt (pl. Rundhölter) heit’n dat Holt vun de Boomstämm, de twors daalmakt, aber noch nich wieder vearbeet sünn. De Beteikend Rundholt nimmt’n ers her, wenn dat Holt een gewissen Dörchmeter hett, dat heet, Twiegwark höört nich dorto. Dat Rundholt ward in’n Busch to’n ersten Afdrögen op’n Polter leggt un denn na de Saagmöhl to’n wieder verarbeen bröcht. Dor ward ut dat Rundholt denn Kanthölter, Balken, Breed usw. Wenn ut dat, mehrstens nich grade Rundholt, runde Hölter dreiht ward, to’n Bispeel för Stroommasten, denn seggt’n dortau ok Rundholt.
Dalli Dalli
Looptiet un Ansnacken
Vun’n 13. Mai 1971 bit to’n 11. September 1986 sünd 153 Utgaven produzeert worrn. Dorna is Hans Rosenthal swoor krank worrn. He wull an’n 15. Januar 1987 wedder vör de Kamera gahn, wat sien Dokters em aver verboden hebbt. De Sennen is kortfristig ut dat Programm nahmen worrn. De nächste Termin an’n 26. Februar 1987 hett Rosenthal al nich mehr leevt. An den Sennenplatz hett dat ZDF an sien Levenswark dacht.
To de Spröök vun Rosenthal hett dat eenige Adapschonen geven. So hett de Musikgrupp Sportfreunde Stiller to den Utroop „Sie sind der Meinung, das war Spitze“ dat Leed Spitze opnahmen. De Punk-Rock-Grupp Die Ärzte hett 2003 to jemehr Single-Utkoppeln „Dinge von denen“ dat Musikvideo in en naue Nabilln vun de ollen Dalli-Dalli-Kulisse dreiht. Un Udo Jürgens singt in sien eersten Faten vun sien Leed Ich war noch niemals in New York „Die Frau rief: Mann wo bleibst Du bloß? / Dalli-Dalli geht gleich los.“ In en ne’ere Faten is Dalli Dalli dör Wetten dass..? uttuuscht worrn.
Football-Weltmeesterschop 1994
De Endrunn vun de '''15. Football-Weltmeesterschop för Mannslüde''' is vun’n 17. Juni bit 17. Juli 1994 in de USA utspeelt wurrn. So weer dat al sess Johre ehrder, an’n 4. Juli 1988 bi en FIFA-Kongress in de Stadt Zürich beslaten wurrn. Bi de Vörrunn hefft 133 Länner mitmaakt, dormank 16 Länner, de to’n eersten Mol dorbi ween sünd. De Endrunn weer denn an’n 19. Dezember 1993 in Las Vegas utloost wurrn. Den Titel möss Düütschland verdedigen, dat veer Johre vördem gegen Argentinien Weltmeester wurrn weer. To’n eersten Mol is bi düsse WM in de Gruppenphase dat Dreepunktesystem bruukt wurrn. Weltmeester is Brasilien wurrn, datt mit 3:3 in Ölbenmeterscheten gegen Italien wunnen hett. De kolumbiaansche Footballspeler Andrés Escobar hett in en Gruppenspeel gegen de USA en Egendoor schaten. Vundeswegen hett Kolumbien mit 1:2 verlaren un is in de Vörrunn utscheedt. Escobar möss för düt Egendoor mit sien Leven betahlen. As he an’n 2. Juli 1994 in de Stadt Medellín spazeern güng, is he an’e Siet bröcht wurrn. Sien Mörder hett dor dat Woort „Goal“ (Door) bi schreet.
Thomas H. Kerr
Thomas H. Kerr is de Naam von
* Thomas H. Kerr senior, US-amerikaanschen Kumponist, Dirigent, Pianist un Vigelienspeler,
Patrick McGovern
Patrick McGovern is de Naam von
* Patrick McGovern (1875–1949), eirschen Politiker,
Schapper
Schapper is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Schaper, Schappert.
Hans Christoph von Königsmarck (1600–1663)
Graaf Hans Christoph von Königsmarck (* 4. März 1600 in Kötzlin in de Prignitz; † 8. März 1663 in Stockholm) weer en düütschen Heerföhrer in sweedsche Deensten.
Königsmarck is 1600 as Söhn von Beatrix Elisabeth, borene von Blumendal (* 1580), un den Riddmeester Konrad von Königsmarck (1574–1623) in Kötzlin boren. Optagen worrn is he von 1616 af an as Paag an’n Hoff von Hertog Friedrich Ulrich in Wulfenbüttel.
In de Anfangstied von’n Dörtigjohrigen Krieg is he 1620 Footsoldat in dat kaiserliche Regiment Sassen-Loonborg worrn, 1625 Rieder un en Tied later Riddmeester. As de Sweden ünner König Gustav II. Adolf 1630 in Noorddüütschland lannt sünd, is Königsmarck in sweedsche Deensten wesselt. 1635 is he Oberst von dat Sperreuthersche Regiment worrn, in dat he vörher Riddmeester weer. Königsmarck keem na Westfalen un schull sik dor mit de Truppen von Dodo to Innhusen un Knyphusen tohoopslaten. He is denn dör den Oberst Luttersheim fungennahmen worrn, keem aver bald wedder free.
1640 is he Generalmajor worrn, in’n Januar 1645 Generalleutnant un an’n 1. Juni 1648 Feldmarschallleutnant. Feldmarschall is he denn an’n 14. April 1655 worrn.
As Torstensson na Böhmen güng, is Königsmarck in Middeldüütschland trüggbleven un hett Mellrichstadt, Ascherslebbe, Halverstidde un Osterwieck innahmen un Meideborg blockeert. He hett de Kaiserlichen ut Pommern verdreven un is in dat Arzstift Bremen un dat Stift Veern inrückt. De beiden Stite harr he in’n Februar 1645 kumplett innahmen.
An’n 16. Juli 1648 hett he de sweedschen Truppen in de Slacht von Prag anföhrt un de Stadt innahmen un plünnert.
He weer in de Tied von 1646 bet 1663 Generalguvernör von de nee billten Hertogdömer Bremen un Veern. Sien Seet as Generalguvernör weer Stood. Dicht bi Stood in dat Dörp Lieth an de Kant von de Stoder Geest na de Masch von Oolland hen, hett he dat Slott Gothenborg as Landsitt boon laten. De Naam von dat Slott is later ok op dat Dörp Lieth övergahn.
Schauen & Kaufen
De Schauen & Kaufen GmbH (mehrstendeels schauen & kaufen schreven, op Platt also so veel as kieken un köpen) is en düütsch Ünnernehmen, dat en Reeg Märkt in Noorddüütschland (Sleswig-Holsteen un Noordoost-Neddersassen) bedrifft un dor Sonnerposten verköfft. De Sitt is in Noordersteed in de Ooststraat 58. Dat Ünnernehmen harr Stand 2013 över 120 Lüüd in Lohn un Brood.
Hans Christoph von Königsmarck (1600–1663)
He is an’n 26. März 1651 sweedschen Graaf von Västervik un Stegeholm worrn un an’n 10. April Rieksraad. De Familie von Königsmarck is 1652 offiziell in dat sweedsche Ridderhuus inföhrt worrn.
Schauen & Kaufen
Dat Ünnernehmen is in’t Vörjohr 1983 von Conrad Fühner grünnt worrn. De eerste Laden weer in Altno un hett schauen & kaufen — Mode- und Sonderpostenmarkt heten. 1986 keem dor de twete Filiaal in Heensteed-Ulzborg to. De letzte ne’e Filiaal weer 2015 de in Noorddörp. Kort vörher harr de Filiaal in Doberan (Mekelborg-Vörpommern) dichtmaakt. Ok de Filiaal in Altno (Bahrenfeller Strat 134) hett in de Midd von de Johren 2010 dichtmaakt. Stand 2015 weren dat 17 Filialen (Arfd, Beuken, Büsen, Cuxhoben, Grömitz, Hanerau-Hamaschen, Heensteed-Ulzborg, Hemmoor, Himmelpoorten, Kropp, Marn, Noorddörp, Obbens, Stood, Süderbrarup, Wischhoben un Wisteed).
Dat Sortiment reckt över Mood, Drogerieartikel, Levensmiddel, Schrievworen, Speelworen, Malersaken, Warktüüg, Elektroartikel, Saken för Fohrrad un Auto, Huusholtsworen, Deko, Geschenkartikel un Saken för’n Goorn.
Hans Christoph von Königsmarck (1600–1663)
Königsmarck is op’n Weg an de poolsche Front in’n Tweten Noordschen Krieg von de Danzigers fungennahmen worrn. He hett von 1656 bet 1660 in de Festung Wießelmünn in Fungenschop seten. Eerst mit’n Freden von Oliva is he wedder free kamen.
Königsmarck hett de letzten Johren denn in Stood leevt. Doodbleven is he 1663 in Stockholm an en Bloodvergiftung.
Besitt
De Wehrtsche Hoff in Bossel hett Königsmarck tohöört.
An’n 4. Mai 1645 hett he de Ämter Neehuus un Rodenborg as Lehn kregen un an’n 4. Dezember 1661 keem dat Amt Beers gegen en Pandgeld von 40.000 Rieksdalers ok an Königsmarck.
Familie
Königsmarck hett in’n Februar 1633 Barbara Maria von Leesten (9. April 1608–15. Dezember 1671) freet. Se weer de Dochter von’n brannenbörgschen Eddelmann Christoph von Leesten. De beiden harrn veer Kinner: Hans Christoph (1635–1653), Otto Wilhelm (1639–1688), Kummandant von de veneziaanschen Striedkräft, Kurt Christoph (1634–1673), nedderlandschen Generalleutnant, un Beate Elisabeth (1637–1723; hett Pontus Fredrik De la Gardie freet).
Burchard Wulff
Leven
Wulff is üm 1620 rüm in Lübeck boren un in Kiel opwussen. He weer later op Wannerschop dör de Nedderlannen, Frankriek un England: Na düsse Tied hett he sik ok noch teihn Johr in Spanien un twee Johr in Italien ophollen. 1655 keem he na Kiel trügg un güng 1658 an’n Hoff in de sweedsche Stadt Wismer. Dor hett he en Bild von König Karl X. Gustav von Sweden mit siene Fro Hedwig Eleonora von Sleswig-Holsteen-Gottörp maalt. 1659 is he von’n Lübecker Raad as Freemeester tolaten worrn. Siene Lübecker Warken in de Marienkirch un in’n Doom sünd 1942 en Opper von’n Luftangreep op Lübeck worrn. Bewohrt sünd noch de Biller in Jakobi, Ägidien, in de neegootsche Propstiekirch un in de Sammlungen von dat St.-Annen-Museum.
Tscharntke
Kiek ok bi: Tscharnke.
Karl Imfeld
Karl Imfeld is de Naam von
* Karl Imfeld (1902–1988), Swiezer Maler un Teekner,
Kriseninterventschoon
Kriseninterventschoon in'n Rettungsdeenst bedüd, dor schall gau Minschen hulpen warrn, de in jem ehr Umfeld in Notsituatschonen kamen sünd und dat jem dat in’ne Seel belast’. De Rettungsdeenst kann Personen, de an’n Lief keen Schaden hebbt, ut Personalgrün’n nich sülvst versorgen. He fragt denn bi de Rettungsleitstä för dat Kriseninterventschoons-Team (KIT) an. De Afkörten KIT is een fasten Begreep in'n Rettungsdeenst un is bi't Patentamt indragen. Se ward ook as Afkörten för "Kriseninterventschoon in'n Rettungsdeenst" bruukt. De Geschicht dorto
Kriseninterventschoon in’n Rettungsdeenst güng los 1994 in München  – in’ne heel Welt as Erst. Infullen för dütt KIT in’n Rettungsdeenst is dat bi een Rettungsinsatz, wor een lütt Kind ünner de Straatenbahn kamen is un an Ort un Stä to Dod komen is.
Andreas Müller-Cyran, damaals Rettungsassistent in’n Rettungsdeenst un vundaag to’r Hauptsaak Mithölper för de Seelsorg in Füürwehr un Rettungsdeenst, hett dorbi mitkregen, dat de Öllern, de Tügen van düssen Unfall weern, vull weern van Twiefel, Verbitterung un sik för den Momang nich to hölpen wusst hebbt. Na dütt Belevnis, dat he mit veel Notdokters un Hölpers in’n Rettungsdeenst deelt, worr em klaar, dat direktemang organiseerte Hölp för bedraapen Minschen jüst so praat stahn mööt as de medizinisch-körperliche Hölp in’n Notfall.
Kriseninterventschoon in’n Rettungsdeenst is de eenmalige Hölp an Ort un Stä bi een Notfall. Een tweeten Termin is nich vörsehn. Se hölpt bloot eenmal in düsse Akutlaag - denn wiest dat KIT wieter to anner Bistand (Netzwerk).
In Dütschland gifft dat bit nu een grooten Ünnerscheed twüschen de rettungsdeenstliche Hölp för Verletzte un Kranke un de rettungsdeenstliche Hölp van Lüüd mit Schaad an’ne Seel.
Eer Bistand waard ook brukt, wenn’n Doodsnaricht överbrocht ward (Tosamenarbeit mit de Polizei), Bistand van Angehörige, wenn een Minsch vermisst ward or wenn Minschen ünner Gewaltdelikte to lieden hebbt (Banköverfälle un anners) awers ook Bistand van de Fohrer van'n Bus or Bahn, no een Schadensfall.
KIT is een rettungsdeenstliche Opgaav, is freewillig ohn Forderung na Betahlen un ward (noch) nich van de Krankenkass finanzeert. Dorvan sünd disse Lüe meest op freewillig Spender un Förderer (Fördermitglieder) anwiest. Se versökt, de Minschen rund üm de Klock un överall to’r Verfügung to stahn.
Wat is KIT nich? KIT steiht Lüüd nich bi, de psycholgische Deenste bruukt, so as ton Bispill, wenn sik Lüüd dat Leven nehmen wüllt, bi Suchtproblems as ok psychologische Patienten. Se sünd keen therapeutische Aktschon, man een psychische Erst Hölp, wenn jüst wat mallöört is.
KIT hölpt nich de Hölpers – Dorför gifft meest een eegen Insatznasorg-Team (CISM) as „Hölp för Hölpers“.
KIT-Teams sünd nich de Notfallseelsorg, man een eenmalig Hölp, wenn’t jüst passeert is, man se arbeit meesttied eng tosamen. De Mitarbeiters van KIT sünd keen Psychotherapeuten. Psychotherapeuten sünd dor för een mittelfristige Hölp, or wenn’t länger duert, Bistand för Trorige or Minschen, de dat deep in’ne Seel drapen hett. Dorüm staht de Team in’ne Regel nich för Kontakte över de erste Krisenintervention hinut to’r Verfügung, man wiest up dorför tostännige Inrichtungen in’n psychosozialen Fack.
Karl Schapper
Karl Schapper is de Naam von
Kriseninterventschoon
Weblenk
http://www.kit-wesermarsch.de/
Karl Schapper
* Karl Schapper (1812–1870), düütschen Arbeiderföhrer,
Arteria suprascapularis
thumb|Slagadern vun’n Hals: De A. suprascapularis twiegt ut de Tr. thyrocervicalis af De Arteria suprascapularis (vun lat.: supra „över“ un scapula „Schullerblatt“; synonym ok: Arteria transversa scapulae) is en arteriell Bloodfatt, dat ut’n Truncus thyrocervicalis vun de Arteria subclavia aftwiegt.
Verloop
De A. suprascapularis löpt toeerst över den Musculus scalenus anterior un den Nervus phrenicus un ünner de Lamina praetrachealis vun de Halsfaszie na kaudal un lateral. Se warrt dorbi vun’n Musculus sternocleidomastoideus afdeckt. Dorna krüüzt se de A. subclavia un den Plexus brachialis un tütt achter dat Slötelbeen un den Musculus subclavius wieter na lateral to’n böveren Rand vun’t Schullerblatt. Op den Weg krüüzt de Ader den ünneren Muskelbuuk vun’n Musculus omohyoideus. Hier twiegt de Ramus acromialis af, de na’n Rete acromialis löpt, en Fattnett vun de Schullerhööch (Acromion).
Bi’t Schullerblatt ankamen, verlöpt de Arteria suprascapularis över dat Ligamentum transversum scapulae superius, dat de Arterie vun den gliek nöömten Nerv, den Nervus suprascapularis, scheedt, in de Fossa supraspinata (Bövergradengruuv). Hier liggt se twüschen den Knaken un den Musculus supraspinatus, de vun ehr över eenige Twiegen mit Blood versoorgt warrt.
Vun dor teht de Arteria, de Vena un de Nervus suprascapularis gemeensom dör de Incisura spinoglenoidalis, wat in Insnitt twüschen de Basis vun de Schullerblattgraat (Spina scapulae) un den Schullerblatthals (Collum scapulae) is, in de Fossa infraspinata (Ünnergradengruuv). Dor billt de Arteria suprascapularis Anastomosen mit de Arteria circumflexa scapulae, en Twieg vun de Arteria subscapularis, un mehrfack mit de Arteria transversa colli.
Wietere Twiegen vun disse Arterie vünd de Ramus suprasternalis un de Ramus acromialis
Funkschoon
De Arteria suprascapularis hett to Opgaav, den Musculus sternocleidomastoideus, den Musculus subclavius, de Musculi supraspinatus un infraspinatus as ok Delen vun de Clavicula, vun’t Acromioclavicularlidd un vun’t Schullerlidd mit Blood to versorgen. De Huuttwiegen nehrt Delen vun de Huut in’t bövere Bostrebeet un över’t Akromion (Schullerhööch).
John McGovern
John McGovern is de Naam von
* John McGovern (1902–1985), US-amerikaanschen Schauspeler,
Jef Denyn
thumb|350px|Jef Denyn
Jef Denyn (* 19. Määrt 1862 in Mechelen; † 2. Oktober 1941 in Mechelen) warrt ankeken as de Mann, de de Technologie utfunnen hett, de dat moderne Speel vun dat Carillon mööglich maakt. He hett dat Klockenspeel en Platz twuschen de annern echten Musikinstrumente geven.
Leven
He folg in dat Johr 1887 sien Vadder na as Stadt-Klockenspeler (stadsbeiaardier) in Mechelen. 1892 fung he an mit de Speeltieden an'n Maandagavend in jede Week, de dat hüdigendags noch geven deit. Vunwegen datt he dat Klockenspeel technisch verbetern dö, hett he wußt, de Klockenspeel-Musik wedder ehrn Platz mank de echte Musik to geven. Vun wiet her sund de Lüde kamen, um em to to lustern. An'n 26. Juni 1952 hett de Gemeenderaat vun siene Vaderstadt den Jef Denynplein na em nömmt.
Klockenspeelstadt Mechelen
Mechelen, aantrekkelijkeden (up Platt: Wat in Mechelen de Lüde antrecken deit), de Vorweser vun den Dienst voor Toerisme (Turisten-Deenst) möök de Konzerte bekannt, Hotels hefft Arrangements anbaden rund um dat Beiaardspeel un sunnerliche Klockenspeel-Töge sund anföhrt. In de Daagblöer sund de neen Konzerte jeden Dag kunnig maakt wurrn, just nadem en Konzert vorbi weer. Bit na de USA hen hefft de Lüde vun Denyn höört un sund wegen em na Mechelen kamen. Dat duur nich lang un Mechelen harr sien Roop weg as Klockenspeel-Stadt.
De Klockenspeel-School vun Mechelen
Denyn hett sik ok Gedanken maakt um de Tokumst vun dat Klockenspeel. He hett sik dor for insett, en School for den Unnerricht in dat Klockenspeel up to maken. To sien 35-jöhrig Amtsjubiläum is 1922 de Mechelse Beiaardschool (Klockenspeel-School vun Mechelen) upmaakt wurrn.
Evansville
Evansville betekent
Panola County (Mississippi)
Panola County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Mississippi. He hett 34.707 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.772 km². De Sitt vun de Verwalten is in Batesville.
Historie
De Kreis is an’n 9. Februar 1836 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 34.274 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 14.012 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.075 US-Dollar. 13.118 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.233 Minschen maakt. 25,00 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,56 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,65 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 50,48 % vun de Minschen Witte, 48,36 % Swarte, 0,18 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,16 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,41 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,39 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,12 % vun de Lüüd ansehn.
Hu’e (Landkreis Veern)
duum|Buurnhuus in Hu’e Hu’e is en Dörp in de Gemeen Otterbarg in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen Otterbarg billt Hu’e en polietsche Oortschop.
Geografie
De Oort liggt op en lüttje Geestinsel twüschen de Arms von de Wümm. Dat Land ümto is allens sied Masch- un Moorland. In’n Süüdwesten liggt dat Naturschuulrebeed Hu’er Wümmdaal.
De Naveröörd sünd Willemshusen in’n Noorden, Suurheid un Quelkhoorn in’n Noordoosten, Breednau, Kamp un Otterbarg in’n Oosten, Bassen, Booköss un Sao’ern in’n Süden, Ebbensiek in’n Westen un Seebargen un Rutendorp in’n Noordwesten.
Historie
Hu’e kummt an’n 27. September 1124 as Widagheshude toeerst in en Oorkunn von Paapst Calixt II. vör, in de he bestätigt, dat de Oort Besitt von dat Klooster Rastäe is.
De Oort weer lange Tied en Fischerdörp. Dorüm is de Oort ok Fischerhu’e nöömt worrn, üm den Ünnerscheed to maken to Ridderhu’e an de Hamm.
To Anfang von dat 20. Johrhunnert hebbt sik veel Künstlers in Hu’e un in de Breednau dallaten un dor hett sik de Künstlerkolonie Hu’e billt.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 weer de Oort Seet von de Mairie Hu’e in’n Kanton Otterbarg. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1859 to de Amtsvaagdie Wilst in dat Amt Otterbarg tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem, de 1932 Deel von’n Kreis Veern worrn is.
De Oort is 1968 mit Quelkhoorn to een Gemeen tohoopgahn. Düsse ne’e Gemeen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Otterbarg worrn. Sietdem is Hu’e en polietsche Oortschop mit egen Oortsraad un Oortsbörgermeester.
Religion
duum|Kark in Hu’e Hu’e is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Leevfroon-Kark en egen Kaspel. De Kark is 1494 as Kapell anleggt worrn. De Oort hett aver noch bet 1859 to dat Kaspel von de Petri-Kark in Wilst tohöört.
För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.
De eerste Karkhoff in Hu’e is 1825 üm de Kapell rüm anleggt worrn. Vörher sünd de Lüüd bi de Kark in Wilst begraven worrn. Later hebbt se denn en ne’en Karkhoff an’n Brügghoff anleggt.
Wapen
Dat Wapen von Hu’e wiest baven op gollen Grund twee swarte Peerköpp as Gevelsmuck un ünnen op blauen Grund en sülvern Fisch.
Kultur
duum|Otto-Modersohn-Museum in Hu’e duum|Sommer in Hu’e, maalt von [[August Haake (Maler)|August Haake]] duum|Hoff in Hu’e, maalt von [[Wilhelm Heinrich Rohmeyer]] In’n Oort gifft dat en Reeg Museums, Galerien un Ateliers to de Künstlerkolonie Hu’e.
Verenen
De Schüttenvereen Hu’e is 1923 grünnt worrn.
Weertschop un Infrastruktur
De freewillige Füürwehr Hu’e is 2009 mit de Füürwehr Quelkhoorn tohoopgahn un billt nu de Füürwehr Hu’e-Quelkhoorn.
Verkehr
Dör Hu’e löppt de Kreisstraat 2, de in’n Noorden in Willemshusen an de Landsstraat 154 ran geiht un in’n Süüdwesten över Sao’ern na Eiten an de L 168 ran. De L 154 geiht in’n Noordwesten över Rutendorp un Seebargen na Falkenbarg bi Leendaal un in’n Oosten över Otterbarg un Söttmer na Rodenborg.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 52 Eiten liggt so teihn Kilometer in’n Süüdwesten von Hu’e an de L 167.
De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Sao’ern an de Bahnlien Hamborg–Bremen.
Scholen
De Kinner gaht na de Grundschool Hu’e. Na de 4. Klass wesselt se in de Regel op de Oberschool Wümmschool in Otterbarg oder op dat Gymnasium Otterbarg.
Lüüd
To de Künstlers ut Hu’e, kiek in’n Artikel to de Künstlerkolonie Hu’e.
Ruben Salazar
Ruben Salazar oder Rubén Salazar is de Naam von
* Ruben Salazar (1928–1970), US-amerikaanschen Journalist,
Paraiso (Belize)
Paraiso is en Gemeen in’n Distrikt Corozal von dat Land Belize.
De Oort is en egenstännige Gemeen, is aver vondaag mit de Stadt Corozal tohoopwussen un billt so en Vöroort to Corozal.
Geografie
De Oort liggt twee Kilometer af von de Küst von de Bucht von Corozal, de en Deel von de Bucht von Chetumal un de Karibische See is.
De Naveröörd sünd Santa Elena in’n Noorden, Chetumal un Consejo in’n Noordoosten, Altamira in’n Süüdosten, Corozal in’n Süden, San Antonio un San Andres in’n Süüdwesten un Chan Chen in’n Noordwesten.
Verkehr
Paraiso liggt dicht bi’n Philip Goldson Highway, de in’n Noorden na de Grenz to Mexiko föhrt un in’n Süden över Corozal un en Reeg Dörper na de Stadt Orange Walk un Belize-Stadt.
Jonas Eriksson
Jonas Eriksson is de Naam von
Paraiso (Belize)
Verkehr
De nächste Flegerplatz is de Corozal Airport bi Ranchito.
Jonas Eriksson
* Jonas Eriksson (* 1969), sweedschen Ieshockeyspeler,
Naefe
Naefe is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Neefe.
Imfeld
Imfeld is de Familiennaam von
,
Vermeulen
Vermeulen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Vermeule, Vermeylen.
Bahadur Khan II.
Amir Bahadur Khan II. Abbasi (* in dat 17. Johrhunnert; † 1702) weer Emir von Shikarpur von 1690 bet to sien Dood 1702.
Saelens
Saelens is de Familiennaam von
Schappert
Kiek ok bi: Schapper.
Jan Graf
Jan Graf (* 6. Juni 1973 in Buxthu ) is en plattdüütschen Schriever un Musiker.
He hett ünner annern in Göttingen studeert un 1999 bi NDR 1 Welle Nord in Kiel anfungen to arbeiden. 2003 hett he för een Johr in Stockholm leevt un för’n Sweedschen Rundfunk arbeidt.
2004 hett Graf den Plaggenhauer-Verlag grünnt, bi den he bet 2015 Baas weer. In dat Johr hett he den Verlag afgeven an dat Plattschapp.
Von 2005 af an hett he bi Hör mal’n beten to mitarbeidt.
Graf is verheiraadt un hett veer Kinner. He leevt nu in Passaad bi Kiel.
Jim McGovern
Jim McGovern is de Naam von
Magny
Magny betekent
Magny is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Magni.
Axel Axelsson
Axel Axelsson is de Naam von
* Axel Axelsson (* 1942), ieslandschen Footballspeler,
Imbruglia
Imbruglia is de Familiennaam von
MacGovern
MacGovern is de Familiennaam von
Kiek ok bi: McGovern.
The Pogues
The Pogues weer en anglo-irische Musikgrupp. Se weern de Grünners vun den irischen Folk-Punk vun de 1980er Johren un de populärste Grupp vun dit Genre.
Biografie
duum|The Pogues 2004 in [[London]] De Musikgrupp is 1981 vun Shane MacGowan un Peter „Spider“ Stacy in London ünner den Naam The New Republicans grünnt worrn. De Pianist James Fearnley keem 1982 dorto un sorg mit sien Akkordeon för en sünnern Stil. Invt glieke Johr hebbt se jemehr Band mit „Pogue Mahone“ (en angliseerte Form un dat Irisch-Gälische Póg mo thóin – „Küss mien Oors“) en ne’en Naam geven. Korte Tiet later sünd Cait O’Riordan as Bassistin un Jem Finer (Banjo) dorto kamen. As ne’en Slagtüüchspeler keem 1983 noch Andrew Ranken dorto.
Jemehr eerste Single keem 1984 rut un harr den Titel Dark Streets of London. Radiosenners wulln de Single aver nich spelen, vun wegen dat jem de Naam to unanstännig weer. Liekers is de Grupp al to en regionale Bekanntheit kamen dör jemehr Konzerten in Bars un Pubs, aver ok as Vörgrupp vun The Clash. In’t glieke Johr is bi Stiff Records jemehr eerste LP Red Roses for Me op’n Markt kamen. De Plattenfirma hett aver Druck maakt, un so weer de Naam denn in The Pogues afwannelt. De LP weer en Mischen ut Arrangements vun egene un irische Volksleder.
Dat dat mit de Pogues langsom to Enn güng, hett sik mit Rutkamen vun dat Album Hell’s Ditch in’t Johr 1990 ankünnigt, dat de Kritiker nich övertügen künn un de Fans jüst so wenig. As Naklapp vun sien johrenlangen Alkohol- un Drogenkonsum is de Singer Shane MacGowan bi en Kunzert in Tokio tosamenklappt. Von de annern Liddmaten is he dorna korterhand rutsmeten worrn. Joe Strummer, de Produzent un fröhere Singer vun The Clash is an sien Steed kamen, weer aver vun de Fans nich annahmen un is bi Kunzerten utbuht worrn. Dorophen hett Peter „Spider“ Stacy dat Singen övernahmen, man de Grupp künn an de ollen Hits nich wedder rankamen.
Ok dat Album Waiting for Herb ut dat Johr 1993 is bi de Kritikers blots matig ankamen. De Single Tuesday Morning ut dit Album hett noch mol kort för ne’en Swung sorgt un weer sogor kort in de Top Ten vun de Charts. Ok wenn de Grupp dormit nawiest hett, dat se ok ahn Shane MacGowan funkschoneeren de, künn se sien Verlust sünners ok as Songwriter ünnern Streek nich untglieken.
In’t Johr 1995 keem de letzte Plaat mit den Titel Pogue Mahone op’n Markt, dat ok mit eenige mit Bedacht utsöchte Gastmusikers as Jon Sevink vun The Levellers an de Fiddle nich an de Gööd vun de fröheren Warken rankeem. Een Johr later hebbt sik de Pogues denn oplöst.
Von den fröheren Singer Shane MacGowan hett dat noch wietere Albums geven, de he mit sien Grupp Shane MacGowan And The Popes opnahmen hett.
Enn Dezember 2001 un 2004 hett dat in Grootbritannien un in Irland en poor Kunzerten to’n Weddervereenigen geven. 2005 güng de Grupp op en krote Tour dör Japan un hett ok bi’t Azkena Rockfestival in Spanien speelt. in’n Dezember 2005 folg en wietere Reeg vun Kunzerten in Grootbritanninen un Irland, ditmol mit Shane MacGowan. in’t Fröhjohr 2006 weern de Pogues denn an de Oostküst vun de USA op Tour un geven in’n Verloop vun’t Johr ok eenige Kunzerten in Japan un an de US-amerikaanschen Westküst. Ok de intwüschen al traditschonelle Dezembertournee dör Grootbritannien un Irland hett wedder stattfunnen. Na vele Johren weer se 2010 ok wedder in Düütschland ünnerwegens.
Skitt
Skitt is de Familiennaam von
Skjønsberg
Skjønsberg is de Familiennaam von
Thomas Kerr
Thomas Kerr is de Naam von
* Thomas Kerr († 1637), sweedschen Generaalmajor, .
Saluzzi
Saluzzi is de Familiennaam von
Plymouth (Montserrat)
thumb|Plymouth Plymouth is de Hööftstadt vun de brittschen Överseekuntreien vun Montserrat. Nadem de Vulkan Soufrière Hills an'n 18. Juli 1995 to'n eersten Mol wedder utbraken weer, sünd de meisten vun de vörmols 3.500 Inwahners ut de Stadt utbüxt. 1997 is de Stadt, de dormols meist ganz in'n Dutt gahn weer, offiziell upgeven wurrn.
De Hüser vun de Regeerung sünd vun dor af an in Brades unnerbrocht, ofschoonst Plymouth vun den Naam her jummers noch de Hööftstadt is. Vundeswegen, datt dor numms mehr wohnen deit, is Plymouth de lüttjeste Hööftstadt in de ganze Welt. Justament warrt en nee Hööftstadt in Little Bay inricht'.
Neefe
Neefe is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Naefe.
Saints
Saints betekent
Kiek ok bi: Saintes, All Saints.
Sita
Sita betekent
Sita is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Sitta, Sitar.
Bart Ramselaar
Bart Ramselaar (* 29. Juni 1996 in Amersfoort) is en nedderlannsch Footballspeler.
École nationale de l'aviation civile
rechts|duum|ENAC Dat École nationale de l'aviation civile (ENAC) is en Technische Hoochschool un Universität in Toulouse, Frankriek, grünnd 1949. Dat ENAC gellt as en vun de weltwiet führen Eliteuniversitäten un reckt in' internatschonalen Vergliek regelmatig en Spitzenplatz. De Hoochschool is Liddmat vun de Aerospace Valley.
Bart Ramselaar
De 1,80 m groot Middelfeldspeler fung sien Loopbahn bi FC Utrecht an, bevör he to PSV Eindhoven wesselt is.
För de nedderlannsch Football-Natschonalmannschap hett he bit jetzt 3 Lännerspelen maakt. (Stand 31. März 2018). Sien eerst Lännerspeel weer an‘ 9. November 2016.
Hallström
Hallström is de Familiennaam von
Imper
Imper betekent
Imper is de Familiennaam von
William Kerr
William Kerr is de Naam von
* William Kerr, 2. Marquess of Lothian († 1722), brietschen Eddelmann, Offzeer un Politiker,
Koyukon
De Koyukon sünd en athapaskisch Indianerstamm in Nordalaska. Hör oorsprünglich Heimat is langs den Koyukuk River un Yukon River, wo se sück siet Duusenden van Johren dör Jagen un Fallenstellen versörgt hemm. Hüüd leven se noch up ähnlich Oort un Wies.
Historie
De eerst Europäer, de dat Koyukon-Territorium reckt hemm, weern Russen, de 1838 över den Yukon River nach Nulato kamen. Se funnen Saaken as Iesenpött, Glasperlen, Kleedasch un Tabak vör, Saaken, de de Koyukon dör den Hannel mit Küsteninuit kreegen. De eerst Witten hemm glieks en Pocken-Epidemie verbreedt. In de nahfolgen Johren sullen europääsch Krankheiten de Bevölkerung vun de Koyukon drastisch minneseeren. De relative Isolatschoon längs den Koyukuk River düer bit 1898, as de Goldruusch mehr as duusend Witten to den Stroom dreeven. Völ dorvan hemm aber all in den folgen Winter dat Rebeet ok weer verlaaten. .
Impens
Impens is de Familiennaam von
Orgaansch Chemie
duum|Hööftbestanddelen vun orgaansche Stoffen sünd vör allem Kohlenstoff (C, tomeist gor nich schreven), man ok Waterstoff (H) un Suerstoff (O) De Orgaansche Chemie (kort: OC, faken ok Organik nöömt) is en Deelrebeet vun de Chemie, dat sik mit’n Opbo, de Egenschoppen un dat Herstellen vun Kohlenstoffverbinnen befaten deit. Dat Indeelen vun de Chemie in verschedene Rebeden is al 1589 maakt worrn. So geev dat in’t Magiae Naturalis libri XX egene Böker för Deer-, Planten- un Mineralchemie, vun de de beiden eersten vundaag to de Orgaanschen Chemie tellt, dat drüdde to de Anorgaanschen Chemie.
Allgemeen
Ehr hüütige Beteken hett de Orgaansche Chemie eerst in’t 18. Johrhunnert kregen dör’t Indeelen in unorgaansche oder unorganiseerte un orgaansche, also Organiseerte Körpers. AS orgaansche Körpers weern dorbi de cheemschen Verbinnen ansehn, de in de Deer- un Plantenwelt to finnen sünd. Verbreedt weer de Begreep mit de Publikatschoon vun’t Wark Considérations sur les corps organisés vun den Swiezer Naturforscher Charles Bonnet in’t Johr 1762. De Orgaansche Chemie ümfaat mit wenige Utnahmen all Verbinnen, de de Kohlenstof mit sik sülvst un mit annere Elementen billn deit. Dorto höört ok all Bostenen vun leven Organismen, as een dat vundaag kennt. Mit Stand vun’t Johr 2008 sünd üm un bi 19 Millionen orgaansche Verbinnen bekannt.
Utnahmen sünd de waterstofffre’en Chalkogeniden vun’n Kohlenstoff (Kohlenstoffmonoxid, Kohlenstoffdioxid, Swevelkohlenstoff), de Kohlensüür un Carbonaten, de Carbiden as ok de ionischen Cyaniden, Cyanaten un Thiocyanaten, de allsamt to de anorgaanschen Chemie rekent warrt.
De Blausüür höört to’t Grenzrebeet twüschen de orgaanschen un anorgaanschen Chemie. Traditschonell mutt se to de Anorganik tellt warrn, warrt liekers aver as Nitril vun de Miegeemsüür opfaat, wat wedder en orgaansch Stoffgrupp is. De Cyaniden tellt to de Anorganik, woneem aver blots de Solten vun de Blausüür behannelt warrt. De ünner den sülven Naam bekannten Ester as Nitrilen to de Organik höört. Ok de Cyansuerstoffsüren, Thioyansüren un jemehr Esters gellt as Grenzfäll. Butendem gifft dat de Metallorgaansche Chemie (Metallorganylen), de nich akkerat to de Orgaanschen oder Anorgaanschen Chemie toordent warrn künnt.
De sünnere Steed vun’n Kohlenstoff baseert dorop, dat dat Atom veer Binnelektronen hett un dormit nich-polare Binnen mit een bit veer annere Kohlenstoffatomen ingahn kann. Op disse Oort un Wies künnt lange geradlienige, vertwiegte oder sogor krinkförmige Kohlenstoffkeden entstahn, de an de nich mit Kohlenstoff besetten Binnelektronen mit Waterstoff un annere Elementen (vör allen Suerstoff, Stickstoff, Swevel oder Phosphor) verbunnen sünd un bannig grote Molekülen billn künnt (t. B. Homo- un Heteropolymeren). Dat verkloort de düchtig tallrieken ünnescheedlichen Verbinnen vun orgaansche Molekülen. Ok vun dat veerbinnige Silizium gifft dat en grote Tall vun verschedene Verbinnen, de aver lang nich de Veelfalt hebbt as bi’n Kohlenstoff.
De Egenschoppen vun orgaansche Stoffen hangt stark vun jemehr Molekülstruktur af. Sogor de Egenschoppen vun eenfacke orgaansche Solten as de Acetaten warrt düütlich vun de Molekülform vun den orgaanschen Deel prägt.
Dorto gifft dat ok vele Isomeren, also Verbinnen, de ünner’n Streek de glieke Tosamensetten (Summenformel) hebbt, man en ünnerscheedliche Struktur (Strukturformel) opwiest. In’n Vergliek dorto bestaht de Molekülen in de Anorgaanschen Chemie tomeist blots ut wenige Atomen, bi de vör allen de Egenschoppen vun Fastkörpers, Kristallen un/oder Ionen en Rull speelt. Man, dat gifft ok Polymeren, de keen (oder blots in Blangengruppen) Kohlenstoff bargt, as to’n Bispeel de Silanen.
De Orgaanschen Syntheestrategien sünd vun de Synthesen in de Anorganik ünnerscheedlich, as de orgaanschen Molekülen tomeist Stück för Stück opboet warrn künnt.
Historie
duum|hochkant|[[Friedrich Wöhler]] duum|hochkant|[[Jöns Jakob Berzelius]] duum|hochkant|[[Friedrich August Kekulé von Stradonitz|Friedrich August Kekulé]] In de tweeten Hälft vun’t 18. Johrhunnert hett sik en ne’e Indelen vun de Stoffen un de Materie dörsett, de nich mehr na cheemsche Kennteken un Överleggen maakt weer, man na morpholoogsch-physioloogsche. Mineralische Stoffen weern to’n Bispeel as „nich-organiseert“ betekent, wiel Stoffen in Deeren un Planten as „organiseerte Körpers“ ansehn weern. Al gegen 1780 weern de Begrepen „unorgaansche“ un „orgaansche Körper“ begäng. In’t Johr 1806 hett de sweedsche Chemiker Jöns Jakob Berzelius to’n eersten mol den Begreep „orgaansche Chemie“ bruukt.
In’t 18. Johrhunnert is al en bannige Tall vun orgaansche Stoffen as Reinstoff isoleert worrn. Bispelen dorför sünd de Harnstoff (1773, Hilaire Rouelle) un vele Süren, as de Miegeemsüür, de een vun Miegeems wunnen hett (1749, Andreas Sigismund Marggraf), de Appelsüür ut Appels oder de Wiensüür, de ut’n Wiensteen wunnen weer (1769, Carl Wilhelm Scheele).
Disse Stoffen in’t Labor to tügen, hett eerstmol keeneen henkregen, so dat sik de Ansicht dörsett hett, dat disse Stoffen blots vun Leevwesens (Organismen) herstellt warrn künnen un man dorför en sünnere Levenskraft (Vis vitalis) bruken de. As 1828 Friedrich Wöhler denn Harnstoff dör Hittmaken vun Ammoniumcyanat herstellt hett, stell sik dorophen en Paradigmenwessel in. So künn experimentell nawiest warrn, dat en tyypschen orgaanschen Stoff (Harnstoff) ut en anorgaanschen Stoff (Ammoniumcyanat) syntheetsch herstellt warrn künn – ok ahn een so nöömte Levenskraft.
Moser
Moser betekent
Orgaansch Chemie
Historie
Düchtig vöran güng dat mit de Orgaanschen Chemie mit de Ünnersöken vun de Affallprodukten, de bi’t Herstellen vun Lüchtgas anfallen sünd, as de düütsche Chemiker Friedlieb Ferdinand Runge (1795–1867) in’n Steenkahlenteer de Stoffen Phenol un Alanin opdeckt harr. 1857 hett Friedrich August Kekulé sien Arbeit „Über die s. g. gepaarten Verbindungen und die Theorie der mehratomigen Radikale“ in Liebigs Annalen der Chemie (Bd. 104, Nr. 2, S. 129 ff.) publizeert, de as Utgangspunkt vun de orgaanschen Strukturchemie ansehn warrt. In disse Arbeit warrt de Kohlenstoff to’n eersten mol as veerweertig beschreven.
Bellville
Bellville betekent
Bellville is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Belleville, Belville.
Orgaansch Chemie
Historie
As de Chemikers nu jümmer beter weern – to’n Bispeel bi de Analyys un bi de Synthees vun de Suckerorden – weer dat nu mööglich en jümmer gröttere Tall vun orgaansche Stoffen dör Totalsynthees ut anorgaansche Grundstoffen hertostellen. Dorbi sünd blangen de Naturstoffen ok Derivaten tostannen kamen, de dat in de Natur nich geev, as to’n Bispeel de Hydrazonen un Phenylhydrazonen vun de Kohlenhydraten.
to de orgaanschen Verbinnen kemen aver ok Stoffen, de vullstännig unnatürlichen laten doot, so as Kunstoffen un Eerdööl. Liekers tellt se to de orgaanschen Stoffen, vun wegen dat se ut Kohlenstoffverbinnen bestaht, jüst so as de Stoffen vun de Levensformen. Eerdööl, Eerdgas un Kahl hebbt opletzt en orgaanschen Oorsprung uns stellt de Utgangsstoffen för vele syntheetsche Verbinnen dor.
De Stoffwesselvörgäng, de in Leevwesens aflopen doot, warrt vundaag vun dat Rebeet vun de Biochemie behannelt, de ehr Grundlaag op de orgaanschen Chemie hett.
Moser
Kiek ok bi: Mooser, Villa Moser.
Orgaansch Chemie
Bedüden vun de Orgaanschen Chemie
De wichtigsten Molekülen un Stoffgruppen, de dat Leven opboet un mööglich maakt (t. B. Aminosüren, Proteinen, Kohlenhydraten oder ok de DNA) sünd orgaansch. De Biochemie un de Molekularbiologie sünd dorüm to’n gröttsten Deel nix anners as Orgaansche Chemie.
Dormit is kloor, dat de Orgaansche Chemie en wichtige Rull in de Biologie speelt as ok in de Medizin. Se stellt en Grundlaag dor för’t Herstellen vun Heelmiddels, Diagnostika, Plantenschuulmiddels, Konserveerungsmiddels oder ok för de Levensmiddelchemie.
Stoffgruppen vun de Orgaanschen Chemie
För’t systemaatsche Indelen vun de enkelten Stoffen ut de Orgaanschen Chemie in Stoffgruppen gifft dat twee Mööglichkeiten:
Reakschonen
De Reakschonen in de Orgaanschen Chemie künnt to’n gröttsten Deel in da nafolgen Grundtypen indeelt warrn: