cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carl Friedrich Goerdeler
Börgermeester un Prieskommissar in de Weimarer Republiek
miniatur|Carl Friedrich Goerdeler as Böverbörgermeester vun Leipzig, ca. 1932 An' 23. Mai 1930 „geschah das Unerwartete“: De konservative Goerdeler wurr mit de Stimmen vun den „Vereinigten Bürgerblocks“ (DNVP, Zentrum un Vertreder vun konservativ Lüttparteien) as ok eenzelt Stimmen sowohl ut de SPD- as ok ut de NSDAP-Ratsfraktschoon to'n Böverbörgermeester vun de sassisch Metropole Leipzig wählt. Leipzig harr nich blots as Messestadt mit 700.000 Inwahner un en pulseeren Geschäftsleben överregionale Bedüüden, sonnern ok as Seet vun dat Rieksgericht, de Düütsch Bökeree un hoochstahn kulturell Institutionen as dat Gewandhaus-Orchesters. So hett dat för Goerdeler en enormen Karrieresprung bedüüd. De Familie truck ut hör middelgroot Königsbarger Etagenwahnen in en repräsentativ Börgervilla in den Leipziger Stadtdeel Leutzsch. Glieks nah sien Amtsinführen fung Goerdeler mit de Umstruktureeren vun de Leipziger Stadtverwalten hen to en schlanken, klor hierarchischen Struktur nah Königsbarger Vörbild an. Gliekoordig Verwaltensstellen wurrn to groot Dezernaten tosommenleggt un ok de Infloot vun de Parteien wurr över de Minneseeren (!) vun de Tall vun Raatsliddmaaten wurr inschränkt. Todem hörr he siet sien Wahl to'n Böverbörgermeester to den Vörstand vun den Düütschen Städerdag, wodör sien kommunalpolitisch Vörstellungen düütschlandwiet an Gewicht wunnen.
Kört bevör Goerdeler sien Amt övernommen harr, harr de Weltwertschapskrise insett. De dorut folgen stuur Finanzsituatschoonhett sien Amtstiet swoor belast. Todem weern de Arbeitslosentallen düchtig steegen un mit hör de Wahlergevnisse för de extremen Parteien, insbesünnere de NSDAP. Dorto geev dat in Leipzig Probleme mit de tonehmen Verstäderung: Wiet Deelen vun de Stadt weern nich kanaliseert, dorto keem de Mangel an Wahns. Goerdeler hett dat dennoch henkreeg, disse Probleme wietgahnd to löösen un dorbi dat Huusholtsdefizit dör iesern Spoorpolitik wegtokriegen. De Wahnungsnot is he dör en Intensiveeren vun de Vörstadtbebauung gegentreeden. Goerdeler hett sück todem den Roop vun en Experten för apenlich Finanzen erarbeit, wat hüm in Verbinnen to Riekskanzler Heinrich Brüning broch, de up Rieksebene en ähnlich Politik verfolgen dee. Brüning hett en Präsidialkabinett leit, dat mit Notverordnungen en rigide Deflatschoonspolitik bedreev. As de eersten Inspooren so good as kien Wirkung wiesen deen un de politische Radikaliseeren tonehm, hett Brüning nah en Prieskommissar söcht, de staatlich verordnete Priessenkungen vun 10 Perzent tegenöver den Wedderstand vun de Wertschap dörsetten sull. För disse Upgaav hett he denn 1931 Goerdeler utwählt. De weer dor eerst nich so vun andahn, wiel deroordige staatliche Ingriepen sien wertschapsliberalen Övertüügen vun dat „freien Spiel der Kräfte“ entgegenstunnen. Toletzt hett he sück aber doch nah en Gespräch mit Riekspräsident Paul von Hindenburg dorto entslooten, de Upgaav parallel to dat Böverbörgermeesteramt antonehmen.
Dat weer en bewusste Entscheeden för de Deflatschonspolitik vun Brüning un gegen de Düütschnatschonalen, insbesünnere gen hör Vörsitter Alfred Hugenberg, de Fundamentalopposiischoon gegen dat verhasste „schwarz-rote System“ bedreev. Disse grundsätzliche Differenz führ sluutend ton'n Utträe vun Goerdeler ut de DNVP 1931.
miniatur|Goerdeler as Prieskommissar, um 1933 För Brüning, den dör dat Andüüden vun Hindenburg siet Enn' 1931 klor weer, dat quasi as „Riekskanzler up Afroop“ warken dee, weer Goerdeler de Wunschnahfolger in' Amt. Nah sien slussendlich Demission hett he dissen Hindenburg in sien letzten Utspraak an' 30. Mai 1932 direkt as mögelken Nahfolger vörslahn. Wiel Hindenburg aber mit de Wertschapspolitik in den Stil vun Brüning breeken un en Rechtsruck vun de Regeeren inleiten wull, keem Goerdeler för hüm as nee Riekskanzler nich in Betracht. Goerdeler hett sehn, dat de drängende Fraag de Umgang vun de Düütschnatschonalen un vun dat Zentrum mit de NSDAP weer. he schreev: „Schon nach dem Sturz Brünings musste sofort die NSDAP vor die Entscheidung gestellt werden, nunmehr die Verantwortung mit zu übernehmen oder nicht mehr zu einer neuen Wahl zu kommen.“ Hierbei hannel sück dat nich um en Ünnerstütten vun de natschonalsozialistischen Ideologie, sonnern Goerdeler seech lediglich twee Mögelkeiten, den Upstieg vun de NSDAP uptohollen: Entweder, se an Regeerensverantwortung to bedeeligen, se to „zähmen“ oder se to verbeeden un „Hitler und seine gesamte entourage endgültig hinter Schloss und Riegel“ to bringen. De Kanzlerschap vun Franz von Papen hett he nich ünnerstütt. As de hüm anbooden hett, as Binnen- oder Finanzminister in sien Kabinett intotreeden, hett Goerdeler aflehnt. In de Folgetiet verlor he gau an Infloot un wurr nich länger as Prieskommissar to Kabinettssitzungen herantrucken. Later hett he sück wegen dissen Entsluss swoor Vorwürfe maakt, dat he de Chance verpasst harr, de wiederen Upstieg vun Hitlers tominst en beeten to bremsen.
Sien Forderung, de NSDAP mit in de Regeerensverantwortung to nehmen, wurrd vun eenig Historikern as Unterstütten för den Natschonalsozialismus wert. Dorbi wurrn aber beleggt Ütern vun Goerdeler över en Verbot vun de NSDAP ut de Johren 1932 un 1933 nich beacht. Up de anner Siet kann vun en konsequent Aflehnen vun den Natschonalsozialismus vun Anfang an ebenso wenig de Reed ween as vun en begeistert Ünnerstütten. In de politisch Upfaaten vun Goerdeler geev dat woll en Konsensberiek nit de NSDAP, de to en spulten Hollen vun Goerdeler un en anfänglichen Kooperatschoon tüschen hüm un de nee Machthebbern führen dee.
Machtövernahm un Anfänge vun de natschonalsozialistische Herrschap
miniatur|hochkant|Wirkungsstäe vun Goerdeler: Dat [[Nee Raathuus (Leipzig)|Nee Raathuus in Leipzig]] De Hollen vun Goerdeler to de Machtövernahm vun de NSDAP is ambivalent: Up de een Siet hull he wegen sien börgerlich Natuur dat lärmende Uptreeden vun de Natschonalsozialisten, hör wertschaplich Vörstellungen un hör Gewalttätigkeit för bedenklich. Neben disse Distanz geev dat aber ok Snittmengen tüschen sien politisch Vörstellungen un dat Programm vun de NSDAP: Insbesünnere de Beseitigung vun dat „Diktat vun Versailles“ un de Stärkung vun de Rieksexekutive hemm dorto führt, dat Goerdeler de Machtgriepen 1933 ok positive Sieden as „nationale Revolution“ afwinnen kunn. To en Stellungnahm gegen de politisch Umwälzungen kunn he sück to dissen Tietpunkt nich dörringen, ofschons he de kritisch seech. Liekers he de Haapen harr, den Versailler Verdrag bald wegtokriegen un vun en binnenpolitsich Umförmen wegen vun den reinen „Parteienstaat“ kann von en euphorisch Ünnerstütten vun de Machtgriepen nicht snackt wurrn. Dat Düütschland sück aber jüst dör den stetigen Machtutbau vun de NSDAP in den vun Goerdeler aflehnten Parteienstaat verwanneln dee un sien Ideale vun Recht, de up en deep Vertruen in de preußisch Rechtsstaatlichkeit footen deen, in hör Grundfesten erschüttert wurrn sullen, hett he nich sehn. So hett he insgesamt – trotz gegendeelig Üterungen ut de Weimarer Tiet – de upstiegen Gefohr ünnerschätzt.
An' Avend vun den 30. Januar 1933 bleev Goerdeler bit laat in de Nacht in't Raathuus, um persönlich ie Besetten vun de Behörde dör de SA to verhinnern. Anners as in völ anner Städer hett he dat ok schafft. In Sassen weer Goerdeler de eenzige Böverbörgermeester, de ok nah de Machtgriepen in sien Amt bleev – up Rieksebene weern dat blots veer Böverbörgermeester, de in Grootstäder wiederhen an de Tipp stunnen. Sien Bröer, Fritz Goerdeler, de bit 1933 dat Amt vun den Böverbörgermeester in sien Heimatstadt Marienwerder inneharr, wurr ut dat Amt drängt, wiel he sück wiegern dee, in de NSDAP intotreeden. Wiel Carl Friedrich Goerdeler in de Metropole Leipzig immer noch groot Rückhollen in de Bevölkerung harr, kunnen de Natschonalsozialisten hüm nich so eenfack ut dat Raathuus rutschmieten. Dör den Vörfall mit sien Bröer harr sück sien Skepsis de nee Machthebbers tegenöver noch verstärkt. He hett beslooten, in dat Amt to blieven, um de gemäßigten Kräfte to stärken un de natschonalsozialistische Regieeren to beraden, um dat Allgemeenwohl wiederhen deenelk to ween. Dat as aktive Ünnerstütten vun Hitler dortostellen, schient to kört seehn to ween.
Besünners düütlich wies sück sien Skepsis in den so nömmt „Flaggenkonflikt“: Goerdeler wull an dat Leipziger Raathuus un dat Rieksgericht, nich de Hakenkrüüzflagg hissen, de to dissen Tietpunkt noch nich de Natschonalflagg weer. Stattdessen hett Goerdeler, as dat to dissen Tietpunkt dat Gesett ok vörschrieven dee, an dat Raathuus mit de sassisch Landsflagg as ok de Stadtflagg vun Leipzig un an dat Rieksgericht mit Swaart-Witt-Root flaggt. SA un SS hemm en unbedingt Gebruuk vun de Hakenkrüüzflagg fordert un droht, dat mit Terroraktschonen to ünnermüern. De Flaggenkrise wurr sluutend dör en Erlass vun Hindenburg entschärft, wonah Hakenkrüüzflagg un swaart-witt-root Fahne gemeensam to hissen ween. As an den Dag vun Potsdam de Natschonalsozialisten hör vermeentlich Anknütten an de Traditschonen vun Preußen inszeneeren deen, weer Goerdeler nich, as de meest Konservativen, andahn vun dit Wedderupleeven vun den „preußischen Geist“. He schreev: „Der Geist von Potsdam will nicht nur angerufen sein, er muss auch lebendig werden.“ Dormit hett Goerdeler, de de NS-Propaganda mit mäßig beindruckt Distanz begegnen dee, tallriek Kritikpunkte an de natschonalsozialistische Regeeren verknütt, de he in' Sömmer 1934 in en Denkschrift an Adolf Hitler formuleeren dee: He hett de de Wertschapspolitik vun de Natschonalsozialisten, de dör Neeverschulden un Geldschöpfung de Arbeitslosentallen senken dee, in' Gegensatz to de Sporsamkeit vun den Grooten Kurfürsten sett. För Goerdeler gull: „Wirtschaftspolitik ist Friedenspolitik.“ De natschonalsozialistischen Wertschapsvörstellungen, de to Autarkie, de Loslöösen vun den Weltmarkt führen würrn, hull he för gefährlich un het de ut wertschapsliberal Övertüügen aflehnt, aber ok, wiel he all 1934 bang för militärisch Utnannersetten in Form vun Wertschapskriegen weer.
Linux op Platt
Linux op Platt, dat is dat eerste plattdüütsche Bedriefssystem.
Carl Friedrich Goerdeler
Reaktschonen up de Verfolgung vun Minnerheiten
miniatur|hochkant|Uproop vun de NSDAP to'n [[Jödenboykott vör den Ingang vun dat Warenhuus Tietz in Berlin, 1933]] En wichtig Punkt vun den tonehmen Gegnerschap vun Goerdeler to'n Natschoonalsozialismus weer de Verfolgung vun politischen Gegnern un de jöödsche Minnerheit. De NS-Schuulhaftpraxis fullen alleen bit März 1933 über 1.000 Sozialdemokraten, Sozialisten un Kommunisten to'n Opfer, de siet Enn' April in de Konzentratschoonslager Colditz, Hainichen un Sachsenburg överstellt wurr. Goerdeler nömm disse Vörgänge en „gesetzloses Treiben“, dem en „Ende zu machen“ weer. De natschonalsozialistische „Judenpolitik“ kritisiseer he ebenfalls siet Anfang vun de NS-Herrschap. Ut humanistisch un rechtsstaatlich Övertüügen hett he sück för de bedrapen jöödsch Börger insett. Tonächst hett dat vör allen de Reaktschonen vun Goerdeler up de Verdrängung vun Jöden ut dat kulturelle Leven in Leipzig bedrapen: He hett sück Möh geven, wenn ok ahn Spood, dat Blieven vun den Kapellmeester an dat Leipziger Gewandhuus, Bruno Walter, un den Direkter vun dat Olt Theater, Detlef Sierck, de wegen sien jöödsch Ehefru ut dat Amt drängt wurr, hentokriegen. In den Fall vun den Leipziger Jura-Perfesser Ludwig Ebermayer weer de Insatz vun Goerdeler sogor tonächst spoodriek. Dorneben hett Carl Friedrich Goerdeler sien Wedderspröök tegenöver de antisemitisch Praxis dör demonstratives Grööten vun ansehn jöödsch Intellektuellen in Anwesenheit vun inflootriek Natschonalsozialisten ütert.
As an' 1. April 1933 wiels den so nömmten Jödenboykott in ganz Düütschland jöödsch Geschäfte boykotteert wurrn, gung Goerdeler up den Brühl, dat dormalige Zentrum vun den Pelzhannel in Leipzig, wo sück völ jöödsch Geschäfte befunnen. Dor hett he trotz de Waakposten vun de SA, de vör de Warenhüüs statschoneert waren, de jöödsch Geschäfte besöcht. Disse ungewöhnlich Vörgang, dat sück en amteeren Börgermeester in disse Form gegen de Politik vun dat NS-Regimes stell, sörg ok överregional för eenig Upsehn; so hett ok de Frankfurter Zeitung doröver bericht. In de Diskussion, de sück in de Folgetiet tüschen führen Leipziger Natschonalsozialisten un Goerdeler ergeev, führ de vör allen den butenpolitischen Schaden an, insbesünnere in Betoog up Leipzig as Messestadt, to dat sückse Aktschonen führen deen.
Linux op Platt
Dat is en Linux, wat en Unix-Bedriefssystem is. Dat heet, dat de KDE-Schrievdisch na Plattdüütsch översett is. Aver ok de GNOME Schrievdisch is to’n Deel översett.
Carl Friedrich Goerdeler
Reaktschonen up de Verfolgung vun Minnerheiten
De Verafscheeden vun dat Gesett to Wedderherstellen vun dat Beropsbeamtendom bedüüd den Övergang vun willkürlichen antisemitischen Maatnahmen hen to en per Gesett regelt expliziten Diskrimineeren vun Jöden. Dat Gesett van' 7. April 1933 bestimm in sien so nömmt Arierparagraphen, dat „Beamte nicht-arischer Abstammung […] in den Ruhestand zu versetzen“ weern. Dorvan utnommen weern jöödsch Beamte, de all vör den 1. August 1914 Beamte ween weern oder an' Eersten Weltkrieg up düütsch Siet deelnommen harrn bzw. en fallen Vader oder Söhn harrn.
Goerdeler hett sück nich utdrücklich gegen dit Gesett ütert, wiel en Protest wegen den offiziellen Charakte vun den Arierparagraphen nich ahn en vullständigen Bröök mit dat NS-Regime mögelk ween weer. Dat wull he aber immer noch verhinnern.
Tonehmen Desilluseeren un Prieskommissariat 1934/1935
miniatur|Goerdeler as Böverbörgermeester mit den lateren NS-Justizminister [[Otto Georg Thierack, 1935]] miniatur|Hitler un Goerdeler wiels de Grundsteenleggen vun den vun [[Emil Hipp gestalten Richard-Wagner-Hain, 6. März 1934]] An' 30. Januar 1935 wurr de Deutsche Gemeindeordnung (DGO) erlaaten, en grundleggen Reform vun dat Kommunalverfaatenrecht. De Natschonalsozialisten greepen dorbi in Deelen up Vörslääg vun Goerdeler torüch, de he in' Düütschen Städerdag ütert harr. To glieker Tiet bedüüd de DGO dat Enn' vun de Kommunale Sülvstverwalten, de för Goerdeler en vun de bedüüdenst Elemente vun de düütsch Bürokratie överhoopt weer. Dat nee Gesett hett de unmittelbare oder mittelbare Mitwarken vun de Bevölkerung an innergemeendlich Willensbillen wegnommen un överdroog wiet Deelen vun de städtisch Upgaven an den Staat oder an de Partei. De verbleeven Upgaven vun de Gemeend gungen nah dat „Führerprinzip“ up de Person vun den Börgermeester över. Ofschons Goerdeler en ähnlichen Machtutbau immer fordert harr, hett he dat Gesett as Ganzes aflehnt. Up de Bedeeligen vun de Bevölkerung wull he nich verzichten, ebenso hett he över dat Enn' vun de Sülvstverwaltung klaagt: „Die Zeit wird lehren, ob man auf die Dauer damit auskommt, auf jeden Befragungsakt der urteilsfähigen Bürger einer Gemeinde zu verzichten.“ He sülvst würrr nah den Middelweg tüschen „überspitzten demokratischen Gedankengängen“ un den „uns wesensfremden faschistischen“ söken. De DGO bedüüd för hüm aber de „Tötung der Idee der Selbstverwaltung“. Disse grundsätzliche Argumentatschoon in dat Spannungsfeld tüschen Bejahen vun autoritär Strukturen vun preußisch Präägen un Aflehnen vun natschonalsozialistischer Politik wiest all den Weg, de Goerdeler in den Wedderstand führen dee.
An' 5. November 1934 wurr Carl Friedrich Goerdeler up dat Amt vun den Riekskommissar för Priesöverwaaken beropen. För dit Amt harrn hüm sien praktisch Erfohrungen as Prieskommissar ünner Brüning as ok de Beraden vun de Regeeren dör de Denkschrift van' August 1934 empfahlen. De Historiker Gerhard Ritter nimmt an, dat Hitler hüm in Unkenntnis vun sien tatsächlichen Ansichten, de ut en vermeentlichen Nicht-Beachten vun de Denkschrift van 1934 resulteeren dee, blots wegen sien Erfohren to'n Prieskommisar beropen harr. Disse Geste vun Hitler hett Goerdeler as en „Lichtblick“ bewert; he harr de Illusion, de Natschonalsozialisten würrn in de Wertschapspolitik en annern Kurs inslahn, noch nich upgeven. Liekers hett he zögert, ünner disse politischen Bedingungen dat Amt antonehmen. För sien Entscheeden speel de Wunsch, mäßigend up de Regeeren inwirken to können, en groot Rull. Sien Befürchtung, as Prieskommissar de Konfrontatschoon mit de NS-Politik nich ut den Weg gahn to können, hett sück bestätigt sich. An Goerdeler sien tweeten Dag as Prieskommissar keem Robert Ley, de Baas vun de Düütsch Arbeitsfront, forder Vullmachten för de NSDAP un hett vörslahn, „einige Wucherer und Hamsterer aufzuhängen“, um den stiegen Pries en Enn' to maken. Goerdeler weer entsett un hett stattdessen de Landsbehörden bzw. in Preußen de Regeeerenspräsidenten mit de Vullmachten to en Priessenken utstatt. Disse Träe führ to Differenzen mit Hitler, de dormit Kompetenzen ut den Beriek vun de NS-Regeeren verloren harr.
In' März 1935 hett dat NS-Regime de allgemeene Wehrplicht inführt un den Upbau vun en düütsch Luftwappen ankünnigt. De Kosten för de Uprüsten vun de Wehrmacht hemm en geordnete Huusholtspolitik för de Tokunft unmögelk maakt. De vun Rieksbankpräsident Hjalmar Schacht in't Speel brocht Finanzeeren dör de so nömmt Mefo-Wechsel hett Goerdeler strikt aflehnt. In' Juni 1935, kört vör Afloop vun de reguläär Amtstiet vun Goerdeler as Prieskommissar, geev dat en Utspraak tüschen Goerdeler, Schacht un Hitler, in de de Prieskommissar wiedere Vullmachten verlangen dee. As hüm de nich togestahn wurrn, stell he sien Amt to Verfügung, ofschons Hitler en Verlängerung vun de Amtstiet gern sehn harr. Ok nah wiederen Anfragen, of he för en anner hooch Riekskamt, etwa in' Tosommenhang mit de vun Hermann Göring Anfang 1936 övernommen Upgaven in den Beriek vun de Devisen- un Rohstoffwertschap, to to Verfügung stahn würr, is Goerdeler up sien Standpunkt bleven.
En letzt wertschapspolitische Kooperatschoon tüschen hüm un dat NS-Regime stell en vun Göring in' August 1936 anfordert Denkschrift dor, in de he den natschonalsozialistisch Wertschapspolitikern sien Standpunkt klipp un klor dorleggen dee un hör en letzt Mal sien Ünnerstütten anbeeden dee, solang se umdenken deen: He weer to de Erkenntnis kommen, dat sück dat bi de vun hüm beklaagt Politik nich um negative Begleiterscheinungen hanneln dee, sonnern, dat en vullständig Neeorienteeren notwennig weer. Göring hett de Denkschrift Hitler tegenöver as „vollständig unbrauchbar“ bewert, tomal se völlig mit Hitler sien eegen in disse Tiet entstahn programmatisch Denkschrift över den Veerjohresplaan kollideeren dee. Sien Erfohrungen as Prieskommissar un sien Inblicke in wertschaps- un rüstenspolitisch Angelegenheiten vun dat NS-Regimes harrn to en direkte Konfrontatschoon mit Führensgrötten vun de NSDAP führt un sien in de Kommunalpolitik ansammelt Twiefel to'n Kulmineeren brocht. Sien kritisch Begleiten vun de natschonalsozialistischen Politik is denn in Oppositschoon umslahn. He weer nich blots bi de Führung in Ungnade fallen, sonnern wull vun sück ut „nur noch mit Anstand aus der Sache herauskommen“. De Rückträe vun den Böverbörgermeesterposten teken sück af.
Rücktäe vun dat Amt vun den Böverbörgermeester
De Richtliens vun de DGO hemm de Situatschoon vun de Kommunalverwalten immer wieder verschlechtert. Goerdeler hett de „öde Mechanisierung und Gleichmacherei“ kritiseert, de sück as en „Unglück für unser Vaterland“ wiesen würr. Sien Tätigkeit as Böverbörgermeester funn he nich mehr interessant un sien Positschoon seech he as nich inflootriek, sonnern sämtliche Prozesse blots noch as afstumpend. He hett dorüm in't Fröhjohr 1936 mit den Gedanken speelt, in de Privatwertschap to wesseln. An' 5. Mai 1936 hett he verklort, in den Deenst vun den Krupp-Konzern intotreeden. All siet Oktober 1935 stunn Goerdeler in Kuntakt mit Gustav Krupp von Bohlen und Halbach. Siet sien Besöök up de Villa Hügel an' 4. Dezember 1935 hett Goerdeler up sien Inträe in dat Krupp-Direktorium hen arbeit. Dennoch wull he sien anstahn Wedderwahl afwachten, um en Machtproov mit den Rieksbinnenminister Wilhelm Frick to provozeeren. An' 22. Mai 1936 wurr Goerdeler dör den vun de Natschonalsozialisten instrumentaliseerten Raat vun de Stadt Leipzig weer wählt. Utslaggevend för de Wedderwahl vun den parteilosen NS-Kritiker Goerdeler dör de Natschonalsozialisten weer, dat he „trotz seiner politischen Unzulänglichkeit das Vertrauen unseres Führers besaß.“ De Differenzen tüschen Goerdeler un de NS-Führung vun' Sömmer 1935 hemm de natschonalsozialistischen Raatsherren woll nich mitkreegen. De weer wählt Goerdeler sülvst hett nu blots noch up en Anlaat för sien Rückträe töövt.
Noch vör de Wedderwahl vun Goerdeler hett sück de Leiter vun det Amt för Handwark un Hannelvun de NSDAP-Kreisleitung Leipzig, Eckert, an den Böverbörgermeester wend: He forder dat Afrieten vun dat „vor dem Gewandhaus aufgestellten Denkmals des Vollblutjuden“ Felix Mendelssohn Bartholdy. To dissen Tietpunkt bestunn in dat gesamt Düütsch Riek all en Upführensverbot vun „nicht-arischer Kompositionen“, to de Natschonalsozialisten ok de Warken vun Mendelssohn tellen deen. Goerdeler harr sück immer för deren Upführen insett, un so kunn bispeelswies de Thomanerchor noch in' September 1936 ahn Arger Leeder vun Mendelssohn singen. Nah de Afrietforderung hett de Kulturstadtraat Hauptmann tonächst de Rechtslaag in den Fall vun dat Denkmal prüüft. De Stadtraat hett ünnerdessen düchtig Druck up Goerdeler utöövt, den „Juden in Erz“ to beseitigen. Sluutend hett de Stadtkämmerer Köhler den Vörslag maakt, dat Denkmal dör en Bildnis vun en annern bedüüden düütsch Musiker to ersetten. Carl Friedrich Goerdeler hett disse Alternative „prüfbar“ nömmt, ünner de Vörutsetten, dat dat Denkmal nich antast wurrn dröfft, bit he en Entscheeden drapen harr. Dordör wunn he Tiet, um in Regeerenskreisen Ünnerstütten för sien aflehnen Hollen to söken. Jüst dat Riekspropagandaministerium leet verluuten, dat „solche Bildstürmerei“ nich wünscht weer.. Dorup to sluuten, dat dat Ministerium achter Goerdeler stunn, draapt aber nich to. De Entscheeden weer kien tatsächlich Ünnerstütten för de Positschoon vun Goerdeler, sonnern wurr blots mit Blick up de Olympisch Spelen in Berlin afgeven. Joseph Goebbels weer bang dat dat en negativ Echo in dat Utland geven kunn.
As Carl Friedrich Goerdeler van' 8. bit 13. November nah Skandinavien reisen dee, um ünner annern an' 10. November in Helsinki en Vördrag över Wertschap, Pries un Währung to hollen, hemm de Natschonalsozialisten de Initiative greepen un hemm in de Nacht van den 9. up den 10. November eegenmächtig dat Mendelssohn-Denkmal wegreeten. De Nahricht vun dat Afrieten kreeg Goerdeler up sien Rückreis in Stockholm. Nah sien Rückkehr hett he sien NS-Stellvertreder Haake Illoyalität vörschmeeten; as he faststellen dee, dat de Stadtraat un ok de Rieksregeeren gegen hüm stunnen un en Wedderuprichten vun dat Denkmal up gor kien Fall ünnerstütten deen, hett he an' 25. November 1936 sien Pensioneerensgesöök inreicht. He wurr sofort beurloovt. Later, as he in't Gefängnis över sien Rückträe berichten dee, schreev he: „Damals führte ich den klaren Entschluss aus, nicht die Verantwortung für eine Kulturschandtat zu übernehmen.“ An' 22. März 1937 wurr Goerdeler ut den Deenst vun de Stadt Leipzig verafscheedt.
Utlandsreisen 1937/1938
Zitat: Ein beruhigtes Europa, in organischer Entwicklung zu immer größer werdender wirtschaftlicher Einheit fortschreitend, bedeutet die Sicherung des Friedens und der Wohlfahrt der Welt. , Carl Friedrich Goerdeler, 1938.
Goerdeler hett an völ Öörd in Europa un den USA Drapen mit Politikern un Industriellen organiseert, de as Anspreekpartner för hüm in Fraag keemen, um sück, entgegen en praktizeert Appeasement-Politik, för en harter Vörgahn tegenöver Hitler intosetten. Nah den apen Konflikt mit de NSDAP hett Gustav Krupp von Bohlen und Halbach nich mehr de Beropen vun Goerdeler in den Krupp-Vörstand ahn Rückspraak mit Hitler waagt. Noh in' März 1937 hett he Goerdeler mitdeelt, dat Hitler en Mann mit de wertschapspolitisch Ansichten vun Goerdeler nich in de Swoorindustrie sehn much. Stattdessen keem de över Theodor Bäuerle in Kuntakt mit den Krink vun oppositschonell Demokraten in Stuttgart, de sück üm den Industriellen Robert Bosch nild harr. Bosch harr dat Teel, de westeuropääsch Staatsmänner vör de Gefährlichkeit vun den Natschonalsozialismus to wohrschoon. Ut dissen Grund hett he 1937 mit Goerdeler en Beschäftigungsverdrag af, de nu al Berader vun de Firma Bosch in Finanzfragen anstellt weer. Dit Verdragsverhältnis geev sien bevorstahn utdehnt Reisetätigkeit en legal Utsehn – sogor Hermann Göring, bi de he wegen en Visa-Angelegenheit vörspreeken dee, hett dat ünnerstütt in Unkenntnis vun den tatsächlichen Zweck. Dat glieker gellt för Krupp von Bohlen und Halbach, de de Reisen vun Goerdeler finanziell ünnerstütten dee. Bit to'n Anfang vun den Tweeten Weltkrieg hett Goerdeler mehr as teihn europääsch Länner, den Nahen Osten un Noordafrika as ok Kanada un de Vereenigt Staaten bereist. Utführlich Berichte över sien Reiseindrücke hett he an Krupp, Bosch, Göring, Schacht, dorneben an de Generäle Werner von Fritsch, Georg Thomas, Franz Halder un Ludwig Beck schickt. Letzteren kenn he vermootlich all siet siet Tiet as Prieskommissar 1935. De Utlandsreisen vun Goerdeler hemm den Grundsteen för de Tosommenarbeit mit Beck leggt, de later den Karn vun den konservativen Wedderstand billen dee.
Sien Upenholt in London hett hüm gliekermaaten Anlaat to Kritik as ok to Bewunderung booden: Mit Sörg hett he de unseker Sozialpolitik un da Nahlaaten vun de wertschaplich Kraft sehn. Dorgegen hemm vör allen de engelsch Levensstil un de politisch Traditschonen vun dat Vereenigt Königriek, as etwa dat britische „selfgovernment“, grooten Indruck up hüm maakt. Överrascht weer he vun de Verhannelnsbereitschaft vun Grootbritannien („Appeasement“), ofschons de Jöden- un Karkenpolitik vun de Natschonalsozialisten dat Verhältnis swoor Schaaden tofügt harr. Besünners intensive Gespräche hemm sück mit mit Butenminister Anthony Eden ergeven. Later, as de Wedderstand sien butenpolitischen Ansichten bschrieven dee, bleev Goerdeler de Anglophile, wiels Ludwig Beck vör allen up en Verständigung mit de „Grande Nation“ Frankriek setten dee.
Enn' Juli hett Goerdeler en utdehnt Südamerika-Reis plaant, truck dat denn aber doch vör, tonächst nah Paris to fohren. In sien Bericht ut Frankriek beschreev he groot Verständigungsbereitschaft, aber ok de Empfindlichkeit wegen de Bedeeligen vun düütsch  Truppen in' Spaanschen Börgerkrieg. He hett dat schafft, düersam Kuntakte to den franzööschen Politiker Paul Reynaud to knütten. Vun Boulogne ut sett he in' September 1937 nah Kanada över. In Ottawa hett he vun groot Mögelkeiten vun en düütsch-kanaadsch Kooperatschoon snackt, wiel Düütschland as Industrie- un Forschungsnatschoon för en Partnerschap mit dat rohstoffriek Kanada besünners goot to bruuken weer. Över disse Idee hett he ok mit Premierminister Mackenzie King snackt.
Af den 2. Januar 1938 hull sück Goerdeler in den USA up, wo de utwannert Afkaat Gotthilf Bronisch in New York sien wichtigst Vertroote weer. Wiels sien Amerikareis harr Goerdeler sien politisch Testament verfaat, dat he Bronisch mit de Upfordern övergeven hett, dat in den Fall vun sien Dood heruttogeven. Utführlich hett he de New-Deal-Politik vun Roosevelt kritiseert, wobi he to glieker Tiet vun beachtenswerten Chancen för en Ass Washington-London-Berlin berichten dee. Würr Düütschland de europääschen Probleme dör en freedliche Verständigung mit sien Nahbarstaaten un Grootbritannien lösen können, hett he de Hoopnung harrt, dat sück dordör ok en transatlantische Tosommenarbeit ergeven kunn. Falls dat Düütsche Riek aber den kriegerischen Konflikt herupbeswören sull, so stunn Amerika as een vun sien starksten Gegner fast. Ok in Amerika keem he mit inflootriek Lüüd vun dat apenlich Leven tosommen, ünner annern mit Butenminister Cordell Hull, den ehmalgen Präsidenten Herbert Clark Hoover, Finanzminister Henry Morgenthau as ok den Industriellen Owen D. Young.
Nah sien Rückkehr in' Januar 1938 hett he in en lang Gespräch mit den Generälen Beck un Fritsch vun de Kriegsplääns vun Hitler erfohren, de sien Hoopen up en politische Verständigung de Grundlaag wegtrucken. Goerdeler hett versöcht, de Militärs to en Putsch to bewegen, wat aber ok all dordör scheitern dee, dat General Fritsch twee Week later in' Toog vun de Blomberg-Fritsch-Krise afsett wurr. Midden März, unmittelbar nah de Ansluss vun Öösterriek, is Goerdeler to sien tweet Reis nah Frankriek un England upbrake. In de britisch Hööftstadt hull he vör de renommeert London School of Economics and Political Science (LSE) en Vörrag to dat Thema „Wirtschaft und öffentliche Verwaltung“, de de butere Vörwand för de Reis weer. Todem hemm hüm sien Frau un sien Dochter begleit, um den London-Upenholt en „familiären Anstrich“ to geeven. In sien Vördrag vör de LSE hett Goerdeler sien wertschaftsliberalen Ansichten ünnerstreeken un vör Lohnreguleeren un den bevörmundenden Wohlfahrtsstaat warnt. To glieker Tiet hett he ok gegen den dormals överut populären John Maynard Keynes un de sien Vörstellungen vun staatlich beinflooten Wertschapsprozessen polemiseert. En vun Heinrich Brüning arrangeert Drapen mit Winston Churchill keem up disse Reis aber nich tostannen. Neben den Ansluss vun Öösterriek, den he sörgenvull betracht hett, stunn de Fraag vun dat Sudetenland in de Ünnerreden mit den Diplomaten Robert Vansittart, 1. Baron Vansittart, up de Agenda. Goerdeler hett betoont, dat he vör allen en kloren Kurs tegenöver NS-Düütschland för notwennig hull, tweetrangig, wu de Entscheeden vun Grootbritannien in disse Fraag utfallen würr.
Afkehr vun dat NS-Regime
Zitat: Es ist eine phantastische Illusion, einen dauerhaften Frieden auf einen Pakt mit dem Teufel zu gründen. |Carl Friedrich Goerdeler över dat Münchner Abkommen, 1. Oktober 1938.}} 1938 reis Goerdeler fiev wiedere Malen nah Grootbritannien, um den Manager Arthur Primrose Young to deelwies mehr Daag düern Gespräche to drapen. De Kuntakt weer över Robert Vansittart tostannen kommen. De Gesprächsprotokolle hemm de so nömmt „X-Dokumente“ergeeven, de dat Foreign and Commonwealth Office as ok över Owen D. Young US-Präsident Franklin Delano Roosevelt tokommen leet. So weer dat Witt Huus en détail över de Vörstellungen vun Goerdeler informeert. In' Wesentlichen forder de, de in de Gesprächsprotokollen blots „X“ nömmt wurrn, en entscheeden Uptreden tominst vun Frankriek un den USA. Grootbritannien bedrapen hett he Premierminister Neville Chamberlain kritiseert, den he as „Hemmschuh“ för en aktiv Uptreden gegen den Natschonalsozialismus beteken dee. De swaak Appeasement-Politik hett he as unmoralisch un in höchst Maat gefährlich aflehnt. De „X-Dokumente“ wurrn nah dat Enn' vun den Tweeten Weltkrieg vun A. P. Young herutgeven, se teken en differenzeert Bild vun Goerdeler sien Ansichten in dat Johr 1938.
Statt en Ännern vun den Kurs dör de britisch Regierung teken sück en Afkommen mit dat Düütsch Riek över de Sudetenfraag af. Noch an' 11. September hett Goerdeler indringlich Breef nah London schickt, in de he berichten dee, dat Hitler fast to'n Krieg entslooten weer.
As an' 30. September dat Münchner Abkommen tüschen England un Frankriek up de een Siet un dat Düütsch Riek un Italien up de anner Siet slooten wurr, hett Goerdeler vun den „Verrat von München“ snackt. Deep besörgt snack he vun en Starkerwurrn vun de „bösen Kräfte“ in Düütschland, dat dit Togeständnis an Hitler bringen würr. Ut Sörg vör polizeilich Verfolgung is he Midden Oktober 1938 in de Swiez reist.
As sück Goerdeler doröver klor wurr, dat disse Ideen nich mehr bit in dat Machtzentrum dördringen deen, fung sien endgültige, ok binnenpolitisch Afkehr vun dat NS-Regime an. De neeere Forschung hett utarbeit, dat sück dat noch bi Goerdeler sien verfaatenspolitisch Reformvörslääg vun' Harvst 1938 „nicht um eine strikte Ablehnung des nationalsozialistischen Regimes handelte, sondern um Vorschläge zu dessen Verbesserung“ hanneln dee. De grundleggen Distanzierungsperzess hett Enn' 1938 insett, as Goerdeler sien Bemöhen um en Regeerensamt instellen dee. He weer in' Sömmer 1940 afslooten.
Wedderstand in' Krieg
Zitat: Das deutsche Volk muss und wird sich selbst von einem System befreien, das unter dem Schutz des Terrors ungeheuerliche Verbrechen begeht und Recht, Ehre und Freiheit des deutschen Volkes zerstört hat. Carl Friedrich Goerdeler, Mai 1943. miniatur|Carl Goerdeler vör den Volksgerichtshoff, 1944 In' Tosommenwirken mit den fröheren Generalstaffschef vun dat Heer Ludwig Beck entwickel Goerdeler – utgahn vun de all siet 1863 in Berlin bestahn Mittwochsgesellschaft, en Krink vun natschonal un konservativ Politiker – in de folgen Johren den Karn vun en Wedderstandsgrupp tegen de NS-Regeeren. To dissen Krink sünd tüschen 1941 un 1943 ok Sozialdemokraten as Wilhelm Leuschner un ehmalge Funktschonäre vun de christlich Gewerkschapen as Jakob Kaiser un Bernhard Letterhaus stött. Leuschner, Kaiser un Letterhaus harrn all 1933 in den so nömmt Führerkreis vun de Gewerkschapen tosommenarbeitet. In Leipzig wurrn de Bankier Wilhelm Schomburgk un de Ünnernehmer Walter Cramer to Goerdeler sien engste Vertrooten. Regelmatig Gesprächspartner vun Goerdeler in Berlin weern vör allen Ulrich von Hassell, Paul Lejeune-Jung, Erwin Planck, Johannes Popitz, Josef Wirmer, Max Habermann, Albrecht Haushofer, Carl Langbehn un Jens Jessen.
Ofschons disse Oppositschonszirkel „hauptstadtbekannt“ weer, wurr he bit 1944 vun de Gestapo nich behelligt. De Historiker Karl Heinz Roth führt disse „großbürgerlich-aristokratische Immunität“ ünner annern dorup torüch, dat sück de politische Konzeptschoon vun de Goerdeler-Grupp bis 1943 wiederhen in' Rahmen vun dat „Bündnisses zwischen den traditionellen Eliten und der NS-Bewegung“ bewegen dee. Noch in' Juli/August 1943 hett Goerdeler den Versöök vun Johannes Popitz, Heinrich Himmler för de Anliggen vun de Grupp to winnen beförwoort. Mit Claus von Stauffenberg, de de to'n Staatsstriek entslooten jüngeren Staffsoffiziere repräsenteeren dee, nehm Goerdeler eerst in' September 1943 Verbinnen up.
Teel vun den Wedderstand weer för den Krink um Goerdeler de Stört vun Adolf Hitler, um den Krieg to Enn' to bringen. Dorbi hett Goerdeler persönlich dat Dootmaaken vun Hitler aflehnt un weer för de sien Verhaften un en ansluuten rechtsstaatlichen Perzess. De Gruppe hett för de Tiet nah den Umstört Goerdeler as Riekskanzler vörsehn. In disse Eegenschap hett he umfangriek Plääns to en Verfaaten un Ministerlisten utarbeit, de völ Mitverswörer later to'n Verhängnis wurrn sünd.
De buten- un binnenpolitische Konzeptschoon vun Goerdeler weer nich free vun Wedderspröök. Ofschons he siet Anfang 1943 dorvan utgung, dat „die deutschen Kräfte auf allen Gebieten sich dem Zustand des Verbrauchtseins“ näherten, de „Kräfteeinsatz der Gegner aber noch einer erheblichen Steigerung fähig“ weer, lehn he en Rückkehr to de politisch Vörkriegsgeographie un de umstandsloos Uggaav vun de siet 1938 maakt düütsch Rebeetgewinne af. Düütschland sull in de Grenzen van 1914 – also nich blots ünner Insluuten vun de nah 1918 verloren preußischen Ostrebeeden, sonnern ok Elsass-Lothringen  un Noordsleswig totogestahn – ut den Krieg hervörgahn, todem sullen Öösterriek un dat Sudetenland bi dat Riek, den Goerdeler ok för de Tiet nah Hitler en Hegemonialstellung up den Kontinent tospreeken dee, verblieven. De poolsch Staat sull allerdings restaureert wurrn un dör en „Staatsunion mit Litauen“ en Togang to de Oostsee kriegen. Dat zentraal Nahteel vun Goerdeler weer dat, to en Verständigung mit den USA un insbesünnere mit Grootbritannien to kommen, um so „alle Kriegskräfte des deutschen Volkes auf den Osten zu konzentrieren“; en Freedenssluss mit de UdSSR truck he nich in Erwägung, sonnern hett den Briten un den Amerikanern wedderhaalt anbooden, de bewappend „Sicherung gegen Russland“ to övernnehmen. In' Februar un Mai 1943 hett he sück mit den sweedsch Bankier Raoul Wallenberg beraaden un leet dör de sien Bröer en in dissen Sinn hollen Schrieven an Churchill överbringen. Ähnlich Vörstööt hett he in dat Fröhjohr 1944 över Allen Dulles in de Swiez, George Earle in de Törkie un eenmal mehr Wallenberg ünnernommen. Binnenpolitisch kreis Goerdeler sien Denken um Middel un Weeg, en befürchteten, mit de Novemberrevolutschoon vergliekboren Umbröök „von unten“, vun de he annehm, dat „sehr viel schlimmere Formen annehmen [würr] as 1918“, ünner all Umstännen to verhinnern. En wenigstens informelle Inbetrecken vun de KPD in de Umstörtvörbereiten un de Gestalten vun de Nahkriegsordnung hett he strikt aflehnt – anners as etwa Stauffenberg ünner den Infloot vun Julius Leber un Adolf Reichwein – ; disse „reaktionäre“ Hollen hett in de letzt Maand vör den Umstörtversöök de Positschoon vun Goerdeler ok bi Stauffenberg schaadt, de toletzt ehrder den  Sozialdemokraten Leuschner as künftigen Riekskanzler favoriseeren dee.
En nich inschränkt direkt Wahl vun Afordneten hemm de Verfaatensplääns vun Goerdeler aber blots för de Ebene vun de Gemeenden vörsehn. De repräsentativen Körperschapen up Kreis-, Gau- un Rieksebene sullen vullstännig oder to'n Deel indirekt wählt wurrn, hör Beslüsse weern för de Exekutive – vun de Börgermeestern an upwärts – in zentraal Fraagen nich binnend. Goerdeler hett en Tweekamerparlament mit en Rieksdag un en Rieksständehuus vörsehn harrt. De Rieksdagsafordneten sullen to Hälft direkt, ro de anner Hälft indirekt (dör de Afordneten vun de Gaulanddaag) wählt wurrn. Dat Rieksständehuus hett Goerdeler as Plenum vun den Besitt- un Börgerdom konzipeert. Dat sull ut den „Präsidenten und den Gruppenführern der Reichswirtschaftskammer [bestahn], aus den Präsidenten aller übrigen Reichskammern (Ärzte, Anwälte, Künstler usw.), der gleichen Zahl von Rektoren von Hochschulen, den Landeshauptleuten und bis zu 30 Personen, die der Staatsführer auf Grund ihrer Leistungen für das deutsche Volk auf Lebenszeit berufen muss; diese letzteren müssen 50 Jahre alt sein“. Gesettentwürfe sullen dwingend beid Kamern passeeren; Entwürfe „mit finanziellen Auswirkungen dürfen von einem oder beiden Häusern jedoch nur eingebracht werden, wenn der Reichskanzler vorher zugestimmt hat“. An de Tipp vun den Staat wull Goerdeler en mit umfangriek Vullmachten utstatt „Rieksführer“ stellen: „In Betracht kommen: Erbkaiser, Wahlkaiser, auf Zeit gewählter Führer.“ Persönlich favoriseer he de Arvmonarkie. Ok de körtfristig Plaan vun Goerdeler för de Tiet nah den Umstört wurr vun de liberaldemokraatsch orienteert Stimmen in sein wieder Umfeld nich ahn Inschränken ünnerstütt. Goerdeler hett dat bispeelswiels aflehnt, de Konzentratschonslager nah en spoodriek Umstört sofort uptolösen. Se sullen de Wehrmacht övergeven un de dor insitten Lüüd richterlich överprüüft wurrn. De Rieksbinnenminister sull dat Recht kriegen, de „weitere Verwahrung“ ok vun nicht straafällig wurrn – also politisch – Häftlinge antoordnen, „soweit diese während des Krieges zur Sicherheit des Reiches unerlässlich ist“. De Deutsche Arbeitsfront sull in en vergliekbor Organisatschoon, för de wiederhen de Dwangsliddmaatschap gull, umwannelt wurrn; hör Vörsitter un de sien Stellvertreder kunnen nah de Vörstellungen vun Goerdeler woll nunmehr vun de Liddmaaten wählt wurrn, weern aber vun den Staat to bestätigen. Disse halfstaatlich „Deutschen Gewerkschaft“ sull ok de Verantwortung för de Arbeitslosenversekerung un de  Arbeitsämter överdragen wurrn. De ut den so nömmt Führerkreis hervörgahn Gewerkschapslüüd in dat Umfeld vun Goerdeler Umfeld as Leuschner un Kaiser hemm dissen Plaan utdrücklich ünnerstütt. De Gesetten un Regelungen, de de NSDAP besünners fördert harrn oder mit den Staatsapparat verschmulten harrn, sullen nah de Afsetten vun de Hitler-Regierung null un nichtig maakt wurrn, de Partei aber nich uplööst oder verboden wurrn. De Hitlerjugend wull Goerdeler in en „Staatsjugend“ ünner Führung vun en „in Erziehungsfragen bewährten Generals“ ümwanneln.
An' 14. Juli 1944, also noch vör den Anslag vun’n 20. Juli 1944, wurr gegen Goerdeler Haftbefehl erlaaten. Dorvan dör sien Früenden in Kenntnis sett, is he in sien westpreußisch Heimat flücht. Dor wurr he in en Wertshuus vun de Bookhollersche Helene Schwärzel weerkennt, verraaden un an' 12. August 1944 verhaft. De „Volksgerichtshoff“ hett hüm wegen den Verrat am Volke an' 8. September 1944 to'n Dood veroordeelt. In de Verwachten, vun hüm de Naams vun wiederen Verswörern dör Folterungen to erfohren, wurr sien Henrichtung immer weer rutschaven. Mööd dör de Haftbedingungen wurr he to en „Ergebenheitserklärung“ brocht, in de he schreev: Zitat: ''So haben wir den 20. Juli als ein endgültiges Gottesurteil zu achten. Der Führer ist vor fast sicherem Tod bewahrt. Gott hat nicht gewollt, dass Deutschlands Bestand, um dessen Willen ich mich beteiligen wollte und beteiligt habe, mit einer Bluttat erkauft wird; er hat auch dem Führer diese Aufgabe neu anvertraut''. Offenbar in dat Bestreeven, den Wedderstand tegen dat Regime to rechtfertigen, geev he in Verhören un schriftlich Berichten utführlich Utkunft över Organisatschoon, Teelen un Bedeeligte vun den Wedderstand ut Gewerkschapen, Ünnernehmen un Kark.
An' 2. Februar 1945 wurr Goerdeler in Plötzensee dör Hangen henricht. Sien Bröer Fritz wurr ebenfalls in Plötzensee knapp een Maand later ok dör Hangen henricht.
Nahleven un Gedächtnis
miniatur|[[Gedenktafel an dat Huus, Sybelstraße 2–3, in Berlin-Charlottenburg]] miniatur|Gedenktafel in Limbach-Oberfrohna mini|Stolpersteen in de Birkerstraße 5, Solingen
Nah dat Enn’ vun den Tweeten Weltkrieg wurrn nah Goerdeler tallriek Straaten nöömmt.
Sien Söhn Reinhard Goerdeler weer völ Johren Vörstandsvörsitter vun de Düütsch-Trüehand-Sellschopp un de KPMG. Sien öldst Söhn Ulrich weer över veer Wahlperioden Landdagsafordneter in Neddersassen.
Siet 1999 wurrd de Carl Goerdeler Preis für Kommunalwissenschaft, kört Carl-Goerdeler-Preis, verleeht. De Prämie wurrd jedes Johr in Verbinnen mit de Carl und Anneliese Goerdeler-Stiftung vergeven.
In den Film Operation Walküre – Das Stauffenberg Attentat wurrd he vun Kevin R. McNally speelt.
In Solingen wurr een Stolpersteen an sien Gedenken verleggt.
Höden
Höden betekent
Fittschen
Fittschen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Fitschen.
Jan-Sascha Hellinger
duum|Jan-Sascha Hellinger (2019) Jan-Sascha Hellinger (* 27. Januar 1995 in Stuttgart) is een düütschen Webvideoproduzent, Livestreamer un Musiker, de dör Comedyvideos op sien YouTube-Kanaal unsympathischTV bekannt worrn is. Gemeensaam mit Jens Knossalla, Sido un Manny Marc stellde he bi mehrdaagsche Livestream-Events Tokiekerrekoorden binnen de Twitch-Plattform in de düütschspraakig Ruum op un hett as Deel van dat Quartett ok een Platz in de düütschen Singlecharts kregen.
Weddergang
Hellinger besöchde as wiedere School eerst een Realschool un wesselde later op dat Gymnasium IT-School in Vaihingen. Daar lehrde he sien eng Fründ un hüdigen Geschäftspartner Nicolas Lazaridis kennen.
Op sien in'n September 2014 utarbeit YouTube-Hööftkanaal laadt Hellinger een bit twee Comedyvideos in d' Week hoog, woneem he verscheden Formaten bedeent. De Videos bikomen för gewöhnelk binnen wenig Dagen mehr as een Million Upropen. Sien Kanaal hett mit Stand November 2020 mehr as 2,5 Millionen Abonnenten un uptekende över 500 Millionen Videoupropen. Neben sien Hööftkanaal föhrt Hellinger den Tweedkanal Sascha Hellinger, op den He alleen in de Tied van Sperren sien Hööftkanaal aktiv is. Ok op de Livestreaming-Videoportal Twitch streamt he gestadig, daar hett Hellinger över 700.000 Follower.
Van de 16. bit 19. Juli 2020 weer Hellinger Deel van een 72-stünnen Livestream op de Twitch-Kanaal van Jens „Knossi“ Knossalla. In'n „Angelcamp“ dichtbi Brannenborg an de Havel weren neben hem un Knossalla noch Sido un Manny Marc sowo anner Gasten bedeligde. Een anner Livestream-Event funn in de sülvig Besettung unner de Naam „Horrorcamp“ van 30. Oktober bit 1. November 2020 in d' Hotel Waldlust statt. Dat Quartett publizeert vör Start van de Camps de Single Keine Angst (Horrorcamp Song), de op Platz 73 de düütschen Singlecharts insteeg.
Lucking
Lucking is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Lücking.
Niklaus Schurtenberger
rechts|duum|Niklaus Schurtenberger Niklaus Schurtenberger (* 7. Februar 1968) is en Swiezer Springrieder.
Werdegang
Schurtenberger is in en landwertschaplich Bedriev dicht bi Bern upwussen, wo he fröh in Kuntakt mit Peer keem.
In de Rekrutenschool wurr he to’n Torieder utbildt, wobi hüm dat militärisch Rieden nah eegen Angaven aber nich toseggen dee.
Nah eenig Wannerjohren, ünner annern ok in Düütschland, hett de dormals 22-Johrige en eegen Rietschool in Burgdorf grünnd. Nahdem hee eenige Johren later nah Lyss umtrucken weer, hett he sück up sien Profikarriere konzentreert.
Privates
Schurtenberger is leddig un hett een Söhn.
Binnenschipperee
De Binnenschipperee is de Schippfohrt op dat söte Water (meest in en Stroom). Dat heet, allens, wat nich op de See is. Dat is ok normalerwies de billigste Art, wat vun een Ort to’n annern to kriegen. Vör allen grote Saken (Schwertransporte), Containers un Massengöder. In Europa gifft dat en heel Nettwark von Kanals de de Steden unnerenanner verbinden deiht. De Scheepe, de Binnenscheepe, sünd meist lang un smaal un hefft keen groten Freeboord. De Binnenschippers sünn veel unnerwegs und wohnt faken recht op dat Schipp. Veel hefftt ehr Auto un Fahrrad un Motorrad un wat nich noch allns an Bord, so dat de in den Hoben dat Fahrtüch an Land hebbt un denn ok mobil sünd.
Garnuszewski
Garnuszewski oder Garnuszewska is de Familiennaam von
Garnuszewski betekent
Ungerleider
Kiek ok bi: Hungerleider.
Capriati
Capriati betekent
Capriati is de Familiennaam von
Stoov (Landkreis Horborg)
Stoov is en Dörp in de Gemeen Draag (Samtgemeen Elvmasch) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.
Geografie
De Oort liggt direkt achter’n Diek von de Elv in de Elvmasch. Dat Water ut dat Rebeed flütt na Süden af na’n Ilau-Sneegraven.
Marine Dusser
Marine Dusser (* 22. Juni 1988 in Bourg-de-Péage) is en ehmalge franzöösch Biathletin.
Stoov (Landkreis Horborg)
Geografie
De Naveröörd sünd Vossmoor in’n Noorden, Geesthacht in’n Noordoosten, Swinn, Rönn un Neddermeschacht in’n Süüdoosten, Krüms in’n Süden, Elvstörp un Drennhusen in’n Süüdwesten, Olengamm in’n Westen un Borghorst in’n Noordwesten.
Historie
Stoov kummt 1162 toeerst in de Oorkunnen vör.