cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oostfreesland
Spraak
Siet dat Johr 2004 düden twee oostfreeske Gemeenten, Auerk un Grootheid, tweesprakige Oortschiller mit de hooge (Aurich, Großheide) un de plattdüütsche Namen upstellen. Man in mennig Gemeenten sünd de Oortsnamen plattdüütsch blieven, so dat tweerspraakig Schillers neet wesen mutten.
Eten un Drinken
thumb|Een Koppke Tee Oostfreesen drinken bannig völ Tee. In den Snee drinkt elk Oostfrees 2,5 kg Tee in't Johr, dat is bold teihnmaal mehr as de Düütschen drinken. De Tee kweem al in't 17. Johrhunnert ut de Nedderlande un Ingland na Oostfreesland. Blot 100 Johren later hebben al Oostfresen van elke Stand Tee drunken un neet mehr so völ Beer.
Al siet dat Johr 1806 gift dat dat Tee-Hannelshuus Bünting in Leer. Anner grote Tee-Hannelshusen sünd Onno Behrends un Thiele. Blot Tee, de van en Tee-Unnernehmen in Oostfreesland kummt, dürt sük „echt Oostfresen-Tee“ nömen.
Ok en paar alkoholisk Dranken hebben de Oostfresen. Besünners bekannt is de Kruiden, en Krüden-Bitter mit 32 per Zent Alkohol. Meest word mit "Kruiden" de Kuur van de Firma Folts&Speulda in Leer meent, de so nömt „Echt Folts-Kruiden“.
To dat Neeijahrfest worden in Oostfreesland Neeijahrs-Koken maakt. Se worden ok Rullerkes nömt, umdat se sowat as en hart uprullt Wafel. Anner Oostfreeske Spezialitäten bünd Speckendicken, Gröönkohl, Grau Arften, Updrögt Bohnen, Insett Bohnen un mennig mehr.
Bruukdom
In Oostfreesland hebben sük egen Spoortaarden entwickelt, so as dat Boßeln, Klootscheten un Pulstockspringen. Bruken an besünner Dagen sünd dat Singen to Sünnermarten, Paaskefüür un dat Leggen van't Bruutpadd to Hemelfahrt. Dat Upstellen un Klauen van Maiboomen hört to en Traditionslinie in Eurasien, man hett in Oostfreesland besünner Form un Regeln. Up de Eilanden hebben sük ok noch anner Bruken hollen. To Paaske kregen de Kinner Eier, de kott smieten off rullt worden, eherder se eten worden. An Sünnermarten (ok Martini nömt) gahn de Kinner un of faken wat junge Lü mit Kipkapkögels un Skebellenskoppens bit Husen lang to singen un krene denn Slickerkraam.
In Oostfreesland word in d' Winter ok vööl schöfet. Besünner Schöfels bünd de Breinermoorkes, de en lang Tied in dat Dörp Breinermoor maakt wurren.
Örgellandschap
thumb|Orgel in Rysum
Lafontaine
Lafontaine betekent
Oostfreesland
Örgellandschap
→ Hööftartikel: Örgellandschap Oostfreesland un List vun de Örgel in Oostfreesland
Lafontaine
Lafontaine oder LaFontaine is de Familiennaam von
Oostfreesland
Örgellandschap
Oostfreesland is ok vunwegen sien rieke Örgellandschap bekennt. In de 170 ole Karken vun Oostfreesland staan 90 historsche Örgel ut söven Johrhunnerten vanaf de Tied vun de laat Gotik. Een vun disse weltwied öllste Örgel, de noch mit ehr ganze Anlaag un de meeste Registers bewoord bleven is un de man hüüt noch spölen kann, steiht in Rysm (1457). Bold komplett bewoord ut den 17. Johrhunnert mit Piepen ut den 16. Johrhunnert sünd de Instrumenten in Osteel (1619), Westerhusen (1642–1643) un Uttum (üm 1660). Ok de bekennte Orgelboer Arp Schnitger heeft met sien Örgel in Nörden (1693) un in Weener (1710) sien Spören in Oostfreesland achterlaten. In't 18. Jh. beleefte de Örgelkultur nog een Blütetied, als de Orgelboer Johann Friedrich Wenthin un Hinrich Just Müller in Konkurrenz stunnen un sogar lüttje Dörpkarken sick wertvulle Örgel anschafft hebben. Als tüssen 1850 un 1950 is dat Niveau in't oostfreesche Orgelbo ganz afsackt was, had man kien Geld un kunn sick kien moderne Instrumente leisten. Hüüt is dat een groot Glück, weil de ole Örgel dordör meest bewaard bleven sünd. In de letzte 50 Johr sünd bold all Originalinstrumente optimol restaureert, wat besünners de Orgelbo Jürgen Ahrend (Loog) te verdanken is, de op dat Rebeed van Restauratschoon de Toon angeven heeft. Dat Organeum in Weener is een bedüdend Orgelzentrum, dat Kunzerten organiseert und Örgelfohrten veranstalt. Elke Johr waarn u. a. in de St. Ludgerikark in Nörden, in de Lutherkark un de Groot Kark in Leer, in de St. Georgskark in Weener un in Dornum un ok binnen dat wied bekennte Klassikfestival „Musikalsche Sömmer“ Kunzertriegen anboden.
Gloov un Karken
thumb|Kark in Critzum De Lü in Oostfreesland sünd meestieds protestansk. In den Westen, besüners in de Krummhörn un in't Rheiderland, man ok in Emden, Leer un de westelk Deelen van't Overledingerland un't Moormerland, sünd de Minsken reformeert, of un to gift dat ok en Old-Reformeerte Gemeente. Anners sünd de Lü luthersk.
Lafontaine
Kiek ok bi: La Fontaine.
Oostfreesland
Gloov un Karken
Man free Karken gift dat in Oostfreesland ok mehr as annerwaars. De Geschicht van de Mennoniten in Emden geiht bit in de Reformatschoonstied torügg. De Baptisten sünd midden in't 19. Jahrhunnert in Jever un Ihren upkomen. En bietje later kwammen de Methodisten. Free evangelisk Gemeenten hebben erst achter de tweede Wereldorlog anfangen, sük to grünnen. De kathoolsche Kark is en Minnerheiden-Kark blieven, ok wenn achter den Orlog mennig Katholiken na Oostfreesland komen sünd.
De lutherske Gemeenten hören to de lutherske Lanneskark Hannober. De Reformeerten sünd in de „Evangelsk-reformeerte Kark – Synode van de reformeerte Karken in Bayern un Noordest-Düütschland“ organiseert. Dit Kark hett hör Hoovtseet in Leer. De Evangelsk-Freekarken sünd in hör noordwestdüütsche Vereenigen tosammenfaat un de Katholiken hören an dat Bistum Osnabrück.
Historisk Achtergrund
In den Loop van de Historje hebben sük rieke un arme Tieden immer offwesselt. Besünners an de Waterkant stunnen en paar rieke Buren tegen en grot arm Proletariat. So hebben sük de arme Lü anners hülpen. Se gungen för hör Wark in de Nedderlande („Hollandgangers“) of sünd glieks heel utwannert. So gift dat vandag in de USA ok noch en groot oostfreesk Gemeenskupp. De Gemeenskupp is so groot, dat dat sogar tiedwies een egen Blatt gaff, de Ostfriesische Nachrichten- Heimatblatt der Ostfriesen in Amerika
Landweertskupp
To all Tieden harren de meesten Oostfresen hör Utkomen in de Landweertskupp hat, an de Waterkant ok as Fiskers. Ok vandag gift dat noch mennig Buren, besünners in de Melkweertskupp, umdat dat in oostfreesland good Gröönland gift. Man ok Schaapen worden in Oostfreesland tücht. Se hollen dat Grass up de Dieken kört un maken se ok faster, umdat se lüttje Hofen hebben. In de Pollers, to'n Bispööl in't Rheiderland, word ok Korn anbaut.
In Oostfreesland hebbt sück verscheden besünners Deerenrassen ruutbildt: Dat Oostfreesen-Peer, dat oostfreeske Melkschaap, de Emder Goos, de Höhnerrasse „Oostfreeske Möv“ in verscheden Klören un de nu leep raar worden swaartbunt Koh. Se is dör de Hybridrasse „Holstein Frisian“ ut de USA offbeten worden un nu bold utstüven.
Industrie
thumb|[[Enercon Windkrachtanlaag]] Dat gift neet völ Industrie in de Kuntrei. Blot in de Havensteden Emden un Willemshaven gift dat lüttje Zentren. Gröttste Industrieanlaag un bedüdend Arbeidgever in Oostfreesland is dat VW-Wark in Emden. Mennig Oostfreesen hebben hör Warksteden ok bi de Meyer Werft in Papenbörg, nett vör de Dören van Oostfreesland. De Stadt Leer is achter Hambörg de gröttse Stee för Reders in Düütschland.
Man wiet vörn is Oostfreesland bi dat Nütten van de Windkracht. So dicht bi den Waterkant gift dat völ Wind un in de Kuntrei was ok Bott genug för Windkrachtanlaagen. In Tokunfst sallen ok Winparks up d'hoge See baut worden, so nömd „Offshore Winparks“. De gröttste Maker van Windkrachtanlagen, dat Unnernehmen Enercon, hett sein Seet in Auerk un baut sein Anlagen in Auerk un Emden.
Tourismus
Oostfreesland hett elke Johr en Bült Gasten, de sik dor verhalen willt. Besünners up de oostfreeske Eilanden komen de Lü up Visit, dor hett dat Ambacht mit de Gasten al in't 17. Johrhunnert anfungen. Ok de Waterkant van dat Fastland harr dor wat van.
Annerswaar in Oostfreesland kwammen noit Touristen, man dat hett sük siet de 70er Jahren ännert. Daar gift dat för de Gasten nu ok mennig wat to beleven. En Bispööl sünd dor de Touren, de man mit't Raad maken kann, so as de Düütsche Fenroute of de International Dullert-Route.
Bladen
In Oostfreesland gaff dat lang Tied in elke lüttje Streek en egen Bladdje. Vandag sünd de meesten Bladen neet mehr egenstannig, blot bi de Rheiderland-Zeitung un de Ostfriesische Nachrichten hett kien anner sein Fingers in.
De oostfreeske Bladen sünd:
Autobahnen
An dat düütsche Autobahnnett wurr Oostfreesland eerst laat ansluten. Man nu sünd dat al twee Autobahnen, de na Oostfreesland gahn. Över de A 28 können de Oostfreesen gau na Ollnborg, Breem un Hambörg komen. De A 31, de in dat 2004 mit Hülp un Geld van de Gemeenten, Landkreisen, Provinzen un Bedreven ut Oostfreesland, dat Eemsland un de Nedderlande klaar maakt worden kunn, slött Oostfreesland an dat Ruhrrebeet an. De blot veer Kilometer lange A 280 maakt de A 31 mit de nedderlannsche Rijksweg 7 an’n anner, de na Grunneng geiht.
Iesenbahn
Twee Streeken van d’Düütsche Bahn sünd in Oostfreesland leep wichtig, daar fahren ok Intercity-Iesenbahnen: Dat kört Stück van Emden Hbf bis Emden Außenhafen (KBS 396) is blot för de Lü, de mit Schipp na Börkum willen. Up dat kört Stück van Leer bit Nieuweschans in de Nedderlannen fahren ok weer Iesenbahnen, man well bi na Grunneng will, mutt in Nieuweschans in en anner Bahn stiegen. Up de Streeken Willemshaven - Osnabrück un Esens - Wilhelmshaven fahren kein Bahnen van de Düütsche Bahn, man van de Noordwestbahn:
Auerk is up Stünns neet an dat Iesenbahnnett ansluten, man in’t tokomend Johr sall de Streek twüschen Auerk un Abelitz för Gooden weer nütt worden
Waterstraten
Havens gift dat to’n Bispööl in Weener, Leer, Ditzem, Emden, Greet, Nessmersiel, Dornumersiel, Bensersiel, Neeharlingersiel, Carolinensiel, Harlesiel un up de Oostfreeske Eilannen.
Bekennt Oostfreesen
Lü van d’Glooven Lü van d’ Wetenskupp Politikers Künstler Sonstige
Dat Ostfreesland-Lied
In Ostfreesland is't am besten
van Enno Hektor (1850) / Melodie: "Weißt du wieviel Sternlein stehen"
In Ostfreesland is't am besten over Freesland geiht der niks. War sünd wall de Wichter mojer war de Jungse wall so fix? In Ostfreesland mag ik wesen anners nargens lever wesen; over Freesland geiht der niks over Freesland geiht der niks.
Nee, 't is nargens, nargens beter as war hoch de Dieken stahn, war up't Eiland an de Dünen hoch hennup de Bulgen slaan; war so luut de Nordsee bullert war ji könen up de Dullert Dreemast-Schippen fahren sehn Dreemast-Schippen fahren sehn.
Nargens bleiht de Saat so moje, nargens is de Buur so riek, nargens sünd de Kojen fetter,
nargens geiht de Ploog so liek, nargens gifft so faste Knaken, weet man leckerder to maken Botter, Kees un Karmelkbree, Botter, Kees un Karmelkbree.
War in d' Wagen Törf un Kienholt worden haalt van't Hochmoor heer; war de heel Welt sük lüstig maakt up't Is bi't Eierbeer; war s'in't Feld mit Kloten scheten war se Bookweit-Schubbers eten; Harm up Freersfoten geiht Harm up Freersfoten geiht.
För Ostfreesland, för Ostfreesland laat ik Bloot un Leven geern, weer ik man weer in Ostfreesland war so mennig söte Deern. In de Frömde wünsk ik faken: Kunn 'k doch Moders Breepott koken hören weer in d' Hörn bi 't Füür hören weer in d' Hörn bi 't Füür.
Marconi
Marconi betekent
Castle Rock Township
Castle Rock Township betekent
Marconi
Marconi is de Familiennaam von
,
US-Zensus 2010
duum|[[Barack Obama bi’t Utfüllen von’n Fraagbagen för den Zensus in’t Oval Office]] De Zensus in de USA in’t Johr 2010 weer de 23. Zensus von de USA, de von dat US-Zensusbüro dörföhrt worrn is. De Stichdag för den Zensus weer de 1. April 2010. Dor harr de USA 308.745.538 Inwahners. Dat weren 9,7 % mehr as bi Zensus 2000.
Hänle
Hänle is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hähnle, Henle.
Christina McHale
rechts|duum|Christina McHale 2011 Christina Marietta McHale (* 11. Mai 1992 in Teaneck, New Jersey) is en US-amerikaansch Tennisspelerin.
Karriere
McHale, de Tennis an' leevsten up Hartplatzen speelt, hett in de Jöögd ok an Swemmwettbewarfen deelnommen. 2007 speel se hör eerst ITF-Turniere. 2008 is se in Qualifikatschoonsrunnen vun de WTA Tour an un wunn hör eerst Düppel-Titel up den ITF Women's Circuit. Siet April 2010 is se Tennis-Profi. 2011 wunn se in Rom hör eersten Eenzeltitel (ITF) un truck bi de US Open to'n eersten Mal in de darte Runn vun en Grand-Slam-Turniers in. Dissen Spood kunn se 2012 bi de Australian Open as ok bi de French Open (Rut gegen de Titelverteedigerin Li Na in dree Sätzen) bestätigen.
An' 11. Juni 2012 reck se mit de Platzen 29 in't Einzel as ok 111 in't Doppel hör bit dorhen best Platzeeren in de WTA-Weltranglist. Wiels se aber in Wimbledon de darte Runn recken dee (wo se 3:6-, 2:6 gegen Angelique Kerber verlor) hett se sück in de Ranglist um een Platz verbeetert un an' 20. August keem se sogor up Platz 24.
Se nehm ok an de Olympisch Sömmerspelen 2012 in London deel, verlor dor aber in de eerst Runn gegen de fröhere Weltranglisteneerste Ana Ivanović ut Serbien.
Tweeschen (Mehrdüdig Begreep)
Tweeschen betekent
Rotthusen
duum|Hoff in Rotthusen, Luftbild von 2013 Rotthusen is lütten Oort in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Padingbüddel mit bi.
Geografie
De Oort liggt in de Masch von Land Wusten. De Noordsee is good twee Kilometer in’n Westen. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens af na de Padingbüddeler-Mulsener Waterlöös un de Lemmasch.
De Naveröörd sünd Padingbüddel in’n Noorden, Heuhusen in’n Noordoosten, Themeln un Dorum in’n Oosten, Feldsaten, Lewen un Mulsen in’n Süüdoosten, Barlinghusen in’n Süden, Veerhusen, Misselwarden un Flohborg in’n Süüdwesten, Weitenweg in’n Westen un Engbüttel un Bellitzen in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort weer vör 1852 in dat Süderveerdel von dat Kaspel Padingbüddel un hett to dat Vaagdiegericht Land Wusten tohöört. Von 1852 bet 1885 leeg de Oort in’t Amt Dorum un denn in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 denn von’n Landkreis Cuxhoben.
Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 is de Gemeen Padingbüddel Deel von de Samtgemeen Land Wusten worrn. To’n 1. Januar 2015 is de Gemeen Padingbüddel oplööst un ut de ganze Samtgemeen Land Wusten is tohoop mit de Gemeen Noordholt de ne’e Gemeen Wuster Noordseeküst worrn.
Religion
Rotthusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Matthäus-Kark in Padingbüddel.
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Bremerhoben-Leh tostännig.
Verkehr
Rotthusen is över en lüttjere Straat mit Padingbüddel verbunnen, de ok an de Kreisstraat 68 rangeiht, de in’n Noordoosten na Dorumer Neefeld un Spiek geiht un in’n Süden na Misselwarden. Annere lüttjere Straten loopt över Barlinghusen na Mulsen un över Themeln na Dorum an de Landsstraat 129 ran. De L 129 geiht in’n Süden na Wremen, Dingen un Weddewarden un in’n Noordoosten na Millm.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 4 Niewohl liggt so negen Kilometer in’n Oosten von Rotthusen an de L 119.
De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Dorum an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben.
Stephano
Stephano betekent
Big Springs Township
Big Springs Township betekent
Hibbel
Hibbel is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.
Herkamen
Wohrschienlich stickt achter düssen Naam en olen Naam mit twee Sülven. De eerste mutt Hild- ween hebben. Dat heet Striet oder Kampf. De tweede is en Woort ween, dat mit b anfangen dö, as -bald (dat heet ohne Bang, modig), -bert (beröhmt, glinsterig), -brand (Brand) oder -borg.
De plattdüütsche Naam
De ole lange Naam is tohopentagen wurrn. Ut Hildborg is denn de korte Form Hibbe maakt wurrn. Just de sülvige Form is avers ok vun de Jungsnaams Hildbald, Hildbert un Hildbrand maakt wurrn. Hibbe weer so eerst mol en korten Naam för Jungs un Deerns. Dorüm hett Hibbe denn ok dat Anbacksel -l as een Suffix dorachter kregen. Düt Anbacksel schall wiesen: Dat hier is een Deern (Feminin-Suffix). Just so is dat ok bi de Naams Wommel un Heil ok maakt wurrn.
Verwandschup
De Vokalen sünd fröher nich so akraat ut'neen holen wurrn. ü un ie un y sünd meist dörenanner bruukt wurrn (kiek ok bi Lieken), man ok o un ö. Dat is antonehmen, dat dat bi i un ö ok nich anners weer. De Naams Hibbel un Höpke wasst woll ut den glieken Stamm.
Fundöörd
De Naam Hibbel finnt sik in ole Naams listen un Urkunnen toeerst
Schwesig
Schwesig is de Familiennaam von
Hüll (Mehrdüdig Begreep)
Hüll betekent
Charles Vaughan
Charles Vaughan is de Naam von
* Charles Vaughan (1759–1839), US-amerikaanschen Geschäftsmann,
Caddo County
Caddo County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Oklahoma. He hett 29.600 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 3.310 km². De Sitt vun de Verwalten is in Anadarko.
Historie
De Kreis is 1901 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 30.150 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 12.369 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.298 US-Dollar. 14.427 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.704 Minschen maakt. 20,76 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
7,00 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,18 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 65,55 % vun de Minschen Witte, 2,92 % Swarte, 0,17 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 24,28 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,70 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 4,36 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 6,28 % vun de Lüüd ansehn.
Besinner
Besinners sünd bi en starvende oder dode Spraak de Lüüd, de de Spraak nich mehr aktiv snacken köönt, de sik aver noch op enkelte Wöör un Utdrück oder korte Texten (to’n Bispeel Riemels, Leder oder Gebeden) besinnen köönt. De Besinners gegenöver staht Lüüd, de de Spraak richtig snacken köönt (Sprekers), un Lüüd, de in de Spraak nich mehr würklich tohuus sünd, aver tominnst noch noog vun de Spraak afweet, dat se ganze Sätz tohoopkriegt (Halvsprekers). Bi Spraken, de noch nich lang dood sünd, sünd de Besinners en grote Help för de Spraakwetenschop, dat se tominnst noch wat vun de Spraak opteknen kann. Op de anner Sied sünd se aver ok gefährlich för Spraakwetenschoppers. Dat is faken swoor intoschätzen, woveel disse Lüüd würklich noch weten doot, un dat gifft ok Fäll, dat Lüüd sik bi Interviews mit Spraakwetenschoppers Wöör utdacht hebbt, dat se beter dorstaht oder wenn se hööpt, dat se Geld vun de Interviewers kriegt. De Status as Besinner, Halvspreker oder Spreker is nich fast un kann sik bi en Person ok ännern. Moderspraklers, de jemehr Moderspraak siet Johren oder Johrteihnten nich mehr snackt hebbt, sünd faken blot noch Halvsprekers oder sünd sogor blot noch Besinners.
Corman
Corman is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Korman.
St John’s College
St John’s College oder St. John’s College betekent
Mound Valley Township
Mound Valley Township betekent
August Lähn
August Lähn (* 16. Oktober 1867 in Prerow; † 15. April 1955 in Bremerhoben) weer en plattdüütschen Schriever.
White Lake Township
White Lake Township betekent
August Lähn
Lähn is 1867 in Prerow op’n Darß boren un in Bremerhoben opwussen. He hett en Lehr as Bookhändler maakt, is denn aver mit 20 Journalist worrn. He hett ünner annern för de Provinzial-Zeitung un de Nordwestdeutsche Zeitung schreven. He weer blangenbi ok Schauspeler an dat Volksgoorntheater in Bremerhoben.
Sien bedüdenst Wark weer de Meister Anecker, den he 1940 rutbröcht hett.
Warken
Hoochdüütsch:
Havelock
Havelock is de Familiennaam von
John Vaughan
John Vaughan is de Naam von
* John Vaughan (1747/1748–1795), brietschen Generaalleutnant,
Plattdüütsch
Plattdüütsch (Neddersassisch) höört to de westgermaanschen Spraken. Se hett den tweten germaanschen Luutwannel nich mitmaakt un is dormit ene nedderdüütsche Spraak. De Utdrück Nedderdüütsch un Neddersassisch (Nedersaksisch) warrt denn ok ganz faken jüst so bruukt as Plattdüütsch.
Historie
De öllsten Texten in Ooltsassisch, de uns nableven sünd, stammt ut dat 9. Johrhunnert. In dat 12. Johrhunnert hett sik ut dat Ooltsassische dat Middelnedderdüütsche (Middelsassisch) rutbillt. Disse Spraak weer de Hannelsspraak vun de Hanse. Mit de Hansekooplüüd hett sik dat Middelnedderdüütsche in ’n ganzen Noord- un Oostseeruum utbreedt un weer dor de wichtigste Spraak. Vele middelnedderdüütsche Wöör hebbt dorbi Ingang in de skandinaavschen Spraken funnen. Doch as dat 16. Johrhunnert to Enn güng, weer de Tiet vun de Hanse meist vörbi. Bi de betern Lüüd weer nu dat Hoochdüütsche un Nedderlandsche de feinere Spraak. Tominnst bi Geschäftssaken. Tohuus weer ok dor Plattdüütsch noch begäng. De middelnedderdüütsche Utglieksspraak, de sik rutbillt harr, füll nu aver ahn de Klammer, de de Hansespraak billt harr, in enkelte Dialekten utenanner. Blot in ganz enkelte Ecken bleev dat Plattdüütsche noch in de Schrift bestahn. De Stadt Lübeck hett ehr 'Oberstadtbook' noch bet 1809 op Plattdüütsch opschreven.
Eerst an ’t Enn vun dat 18. Johrhunnert füngen de eersten Schrievers wedder an, Literatur in de Spraak optoschrieven, de middewiel den Naam Plattdüütsch annahmen harr. To de eersten höör Johann Hinrich Voss. Plattdüütsch in Schrift bröcht hebbt denn besünners Fritz Reuter un Klaus Groth in de Johren 1850. Toglieks is aver ok dat Hoochdüütsche in disse Tiet vun de böverste Schicht in de Stadt nich blot as Schriftspraak begäng wesen, man ok as Ümgangsspraak keem dat bi disse Lüüd nu ganz in Bruuk. Ok eerste Stimmen weren opkamen, de in’n Sinn vun de Opklärung Plattdüütsch as Hemmnis för de Bildung vun de eenfachen Lüüd ansehn deen.
In welk Delen vun dat Spraakrebeet is dat Plattdüütsche in de Nutiet nu blot noch Spraak vun enkelte ole Lüüd un in welk folkloristische Nischen, annerwegens is Platt tominnst de normale private Ümgangsspraak bi de wat öllern Lüüd.
Spraakrebeet
Plattdüütsch (Neddersassisch, Neddersass’sch) warrt vör allen in ’n Noorden vun Middeleuropa snackt, in Noorddüütschland un de Nedderlannen. Aver ok buten Middeleuropa gifft dat dör Utwannerers Rebeden, in de Plattdüütsch snackt warrt oder snackt worrn is. De Grenz von Nedderdüütsch na Süüd hen is de 'Benrather Linie' - de 'maken/machen-Linie'.
Karnrebeet
Se folgt nu de Süüdgrenz vun Westfalen bet na de Grenz to dat Bundsland Hessen. Dor löppt se nu, knapp op hess'sch Rebeet, langs na Noordoosten, knappt de süüdlichste Eck vun dat Bundsland Neddersassen af un löppt denn an de Grenz to Döringen lang, mit blots en poor Öörd vun Döringen op plattdüütsch Rebeet. In Neddersassen in ’n Hoort liggt en lütte Spraakinsel, in de middeldüütsche Dialekten snackt warrt, de ut dat Arzgebirg inwannert sünd. De süüdliche Spraakgrenz löppt wieder dör dat Bundsland Sassen-Anholt an de Münn vun de Saale in de Elv langs na dat Bundsland Brannenborg rin. De Verloop vun de Spraakgrenz weer in Sassen-Anholt in fröhere Tieden en ganz Stück wieder in Süden, binah bet na Leipzig ran. Ut dit Rebeet is dat Plattdüütsche aver vun middeldüütsche Dialekten verdrängt. Ok in Wittenbarg warrt hüdigendaags Middeldüütsch snackt, aver op dat Rebeet vun Brannenborg kummt dat plattdüütsche Spraakrebeet noch meist wedder bet op de Hööcht vun Wittenbarg dal. Denn maakt de Grenz aver en groten Bagen na Noorden üm Berlin rüm un geiht denn Stück noorden vun Frankfort an de Oder an de poolsche Grenz ran. In meist dat ganze Brannenborger Rebeet is dat Plattdüütsche blots noch swack vertreden un nich mehr vital.
In de Rebeden achter de Grenz na Polen to gifft dat, sietdem de Düütschen na ’n Tweten Weltkrieg verdreven worrn sünd, kuum mehr Plattdüütsche. De Spraakgrenz folgt nu de Staatsgrenz bet an de Oostsee. Ok vör 1945 geev dat achter de hüdige poolsche Grenz kene klore Spraakgrenz. Dat weer en groot Mischmasch ut düütsche un poolsche Spraakinseln. Bi Kulm geev dat ok ene böverdüütsche Spraakinsel un in dat Rebeet vun Marienborg un Allensteen in Oostpreußen ene middeldüütsche Spraakinsel. De Rest vun Oostpreußen un dat Rebeet vun Danzig weren Plattdüütsch.
De Grenz to dat Däänsche is ok kene klore. In öllere Tieden weer Sleswig däänsch un in ’n Westen noordfreesch. Doch mit dat Middelnedderdüütsche hett sik dat Düütsche utbreedt. Hüüt is groff de Staatsgrenz de Spraakgrenz.
Fröher weren ok de Freeslannen keen Deel vun dat plattdüütsche Spraakrebeet. In Oostfreesland hett dat Plattdüütsche dat Oostfreesche aver kumplett verdrängt. Blots dat Saterland is dor as freesche Spraakinsel nableven. In dat Saterland un Noordfreesland harr dat Plattdüütsche lang ene Opgaav as Spraak mit grötter Kommunikatschoonsreckwiet blangen dat freesche as Nahspraak.
Utwannerers
Mit Utwannerers is dat Plattdüütsche ok in annere Delen vun de Welt kamen un hett sik dor över mehr oder minner lange Tiet hollen. Vör allen de Mennoniten, de den Dialekt Plautdietsch snacken doot, sünd hier vun Belang. Se leevt in Gegenden in Argentinien, Brasilien (to ’n Bispeel in Fernheim un Curitiba), Kanada, Mexiko, Paraguay un de USA. Dat gifft aver ok Rebeden, in de kene Mennoniten leevt un in de sik Plattdüütsch hollen hett. Dorto höört to ’n Bispeel Rebeden in de USA un in Brasilien (to’n Bispeel Westfäälsch in Westfalia un Pomerano (ok: Pommersch) in Pomerode un Domingos Martins).
1858 sünd Lüüd ut de Ümgegend vun Ankum un Steiwelt na de Slowakei trocken un hebbt dor twee Adelsgöder köfft un sik mit mehr as 400 Lüüd in de Dörper Tscherman un Groß Rippen ansiedelt un ok jemehr plattdüütsche Spraak bibehollen. Disse Lüüd sünd na’n Tweten Weltkrieg verdreven worrn.
Aver ok binnen Düütschland hett dat en lütt plattdüütsch Spraakeiland geven. De Glashött in Gerresheim hett vun 1864 af an siene Glasblasers vör allen in de plattdüütschen Rebeden oosten de Elv anworven. Un so keem dat, dat sik in de Arbeidersiedlungen op de Hött in Gerresheim en plattdüütschen Dialekt dörsett hett, dat Hötter Platt. Disse Dialekt is vundaag aver meist utstorven.
Fröher
De Oorsprung vun de Sassen liggt in Holsteen. Vun dor hett sik de Sassenstamm ok in dat hüdige Bundsland Neddersassen, in Westfalen, in Oostfalen un bet na dat Rebeet in’n Oosten vun de hüdigen Nedderlannen breed maakt. Wohrschienlich weer dat mehr so, dat sik de Stämm, de in disse Rebeden leevt hebbt, ünnern Naam Sassen vereenigt hebbt, as dat de holsteenschen Sassen sik utbreedt hebbt. In Oostholsteen, in dat Wendland un Oosten vun Oostfalen seten in disse Tied de Slaven. In Wursten, Grunneng un Oostfreesland weren de Fresen. Mit dat 9. Johrhunnert hett de Oostkolonisatschoon anfungen, de de Slawen jümmer wieder na Oosten wegdrängen dee. Dat güng bet in dat 15. Johrhunnert, as sik dat Plattdüütsche bet in dat Baltikum bet na Eestland utbreedt harr. In Eestland is de Spraak vör allen in de Städer bruukt worrn, denn düütsche Buurn harrn in Eestland kuum siedelt. Mit dat Enn vun de Hansetied is denn dat hoochdüütsche in Eestland an de Steed vun dat plattdüütsche treden. In dat 18. un 19. Johrhunnert dee de gröttste Deel vun de Düütschen in Eestland Hoochdüütsch snacken un blot noch wenig Lüüd Plattdüütsch. Welk slaavsche Spraakinseln sünd in de Rebeden vun de Oostkolonisatschoon aver noch bet in dat 18. Johrhunnert nableven, dat Polabsche in’t Wendland to’n Bispeel is wohrschienlich in de Johren 1750 utstorven. Noch bet in de letzten Johren vör 1945 hett dat Plattdüütsche sik in’n Oosten utbreedt un to’n Bispeel dat Masuursche oder dat Kuursche verdrängt. Ok de Sprekers vun dat Kaschuubsche twischen Westprüßen un Oostprüßen hebbt mehrsttiets beide Spraken snackt.
Ok gegenöver dat Noordfreesche un dat Plattdäänsche in Sleswig hett dat Plattdüütsche Land wunnen.
En goden Deel vun Anhalt un ok vun Brannenborg, de vundaag en middeldüütschen Dialekt snackt, hett fröher ok en plattdüütschen Dialekt hatt.
Offiziellen Status
Dat Plattdüütsche warrt na de Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken siet 1998 in Düütschland un ok in de Nedderlannen schuult. In Düütschland warrt dat in de Bundslänner Bremen, Hamborg, Meckelnborg-Vörpommern, Neddersassen un Sleswig-Holsteen na Deel III vun de Sprakencharta schuult, in de Bundslänner Brannenborg, Noordrhien-Westfalen un Sassen-Anholt un in de Nedderlannen na Deel II.
En wichtigen Fall to’n Status vun dat Plattdüütsche in’n Amtsgebruuk weer de Läägeünnerloage, för de de Firma Twistringer RBM Dränfilter 2000 en Patent anmellt harr. De Patentschrift weer op Plattdüütsch schreven un dat Patentamt harr ehr dorvun trüchwiest. De Bundsgerichtshoff harr toletzt seggt, dat dat rechtens is, en Patent op Plattdüütsch intorecken, aver gellen deit dat blot, wenn en hoochdüütsch Översetten bigeven oder nareckt warrt.
Annerwegens
De Medien in Düütschland sünd hoochdüütsch domineert. In de Regionalmedien kummt Plattdüütsch as Nischenprogramm vör, in de landswieden Medien meist gornich. Noorddüütschland gellt dorvun bi veel Lüüd, de dat Land nich so kennt, as rein hoochdüütsch. De bairische Dialekt to’n Bispeel warrt vun de Medien bitieden noch geern as Stilmiddel opgrepen, dat för heile Welt steiht, wied af vun allens Moderne. De Medien gaht dorvun ut, dat de Dörsnittsdüütsche Bairisch kennt un grippt de Klischees över de Spraak op, zoomt op de Klischees noch en beten rop. Plattdüütsch gellt as en Saak, de bi’n Dörsnittsdüütschen kuum bekannt is un warrt dorvun vun de Medien noch duller utblennt.
Buten Düütschland un de Nedderlannen is meist de Existenz vun Plattdüütsch al gornich bekannt.
Naams
De plattdüütschen Lüüd in dat Rebeed, dat vörnehmlich Hoochdüütsch as Schriftspraak hett oder harr, seggt Plattdüütsch to de Spraak (fakener ok afkört to Platt). In dat Rebeed, in dat Nedderlandsch de vörnehmliche Schriftspraak is, hett sik de Naam Nedersaksisch dörsett. Vun Wetenschopslüüd warrt faken de Begreep Nedderdüütsch bruukt. Lüüd, de dat Woort düütsch in plattdüütsch ümgahn wüllt, dat de Lüüd buten Düütschland sik ok wohl föhlt, un de den gemeensamen Oorsprung vun de verschedenen Varianten vun de Spraak betonen wüllt, bruukt fakener den Utdruck Neddersassisch. Ok de Naam Sassisch, de sik op den olen Egennaam to Hansetieden betütt, warrt welk Tieden bruukt, hüüt aver weniger faken as in annere Tieden.
Dat Woort Plattdüütsch keem toeerst bi Cornelis Lettersnijder in dat 16. Johrhunnert op. Vördem bruken de Minschen den Utdruck sassesch or, wenn se sik nich vun de annern düütschen Varianten afsetten möten, ok eenfach düdesch.
Bi de normalen Alldagssnackers is blot dat Woort Plattdüütsch in wieden Bruuk. All de annern Utdrück warrt blot in formalen Kontext bruukt. In de Nedderlannen bruukt de Lüüd in’n Alldag mehrsttiets de Naams vun de Dialekten vun jemehr Kuntrei. De Utdruck Nedersaksisch breedt sik aver jümmer mehr ut.
Faken denkt de Lüüd, Plattdüütsch kummt vun dat platte Land, woneem dat snackt warrt. De Utdruck platt kummt aver vun de Nedderlannen weg un bedüüdt eenfache Spraak, de Spraak, de vun de normalen Lüüd spraken warrt. Un so gifft dat ok welk Rebeden, de nich dat egentliche Plattdüütsch snackt un doch jemehr Spraak Platt nöömt (vör allen is Westdüütschland). De Utdruck is in dat 16. Johrhunnert opkamen.
Sassisch as Naam för de Spraak is al temlich oold un is siet de ole Sassentiet un de Hansetiet dör bruukt worrn. Al to Hansetieden hebbt sik de Plattdüütschen nich mehr as egen Volk, sonnern as Deel vun de Düütschen föhlt. Un so hebbt se jemehr Spraak denn faken ok eenfach düdesch nöömt. To de Tiet stünnen de beiden düütschen Hööftvarianten noch op glieke Ebene un dat weer noch nich nödig, sik vun de annere Variant aftosetten (hüüt denkt de Lüüd bi düütsch automaatsch an de hoochdüütsche Standardspraak, wenn de Kontext dat nich jüst utsluten deit, to de Tiet kunn düdesch aver noch för beide Spraken jüstso good stahn). Dat geev ok noch in de Tiet vun dat ne’e Plattdüütsch jümmer wedder Lüüd, de den Naam Sassisch wedder hebbt opleven laten (ünner annern Scheller, Wolke, Ruseler, Eimers, Hahn), aver dörsett hett he sik nich.
Vun welk Lüüd warrt de Begreep Neddersassisch op dat ole Stammrebeed vun de Sassen inschränkt (also op den westen Deel, de Grenz löppt dör Holsteen, an de Elv langs un trennt denn Oostfäälsch vun Brannenbörgsch). Dat gifft aver jüstso Lüüd, de de kumplette Spraak vun Eestland bet Urk as Neddersassisch anspreken doot.
Sprekertall
Sprekertallen laat sik blot swoor angeven. In’n Zensus is faken de Moderspraak nich affraagt worrn un wenn se affraagt worrn is, denn hebbt de Behöörden keen Ünnerscheed maakt twischen Plattdüütsch un Hoochdüütsch oder Plattdüütsch un Nedderlandsch. För de öllere Tied lett sik aver dor von utgahn, dat so temlich all Minschen in Plattdüütschland ok Plattdüütsch snackt hebbt. Ganz groff lett sik de Tall also för 1800 mit 7 Millionen angeven un 1900 mag dat woll so knapp 20 Millionen Minschen geven hebben, de Plattdüütsch snackt hebbt. (Dit Rebeed hett vondaag en Inwahnertall von meist 30 Millionen Minschen.) Na 1900 un besünners na 1945 füng de Tall aver temlich an to dalen.
De aktuellsten Tallen stammt ut en Ümfraag 2007, de nu in ganz Düütschland maakt worrn is. Na disse Ümfraag kunnen 6 % sehr good Platt snacken, 8 % good un 23 % en beten. Dat sünd also so bi 3 Millionen Lüüd, de good oder sehr good Platt snackt.
In Nedderland hett dat 2003 en Ümfraag geven. Bi disse Ümfraag is rutkamen, dat 1.616.000 Lüüd een von de nedderlandschen plattdüütschen Dialekten snackt.
Den plautdietschen Dialekt von de Mennoniten snackt ok noch wedder so bi 500.000 Minschen.
Alltohoop gifft dat also in de Johren 2000 so üm un bi 5 Millionen Minschen, de Plattdüütsch snacken doot.
Grammatik
Kiek ünner Plattdüütsche Grammatik
Luudstand
Dat Kontinentalwestgermaansche, dat op de Dialektebene ganz groff en Kontinuum billt, deelt sik op in dree Ünnerrebeden, de düüdliche Ünnerscheed’ in de Phonologie hebbt: Dat Nedderfränksch, dat Hoochdüütsche un dat Plattdüütsche.
De Ünnerscheed to dat Hoochdüütsche kummt vör allen dör den Hoochdüütsche Luudwannel in de twete Hälft vun dat 1. Johrdusend tostann. Bi dissen Vörgang hebbt sik vun dat Germaansche (Luudstand jüst as bi’t Engelsche) över’t Plattdüütsche na’t Hoochdüütsche disse Luden ännert:
Nich direkt mit den Luudwannel tohoop hängt de Ünnerscheed bi b/v/f: Engelsch hett wives, Hoochdüütsch Weiber un Plattdüütsch kennt Wiever, aver ok Wieber. De Eentall Wief warrt aver jümmer as f spraken (Hoochdüütsch b, Weib). Ok de Kumbinatschoon s+Konsonant an’n Woortanfang is en Ünnerscheed to dat Hoochdüütsche. Swien un slapen hebbt op Hoochdüütsch en sch: Schwein un schlafen (allerdings warrt s+Konsonant ok in welk plattdüütsche Dialekten as sch+Konsonant utspraken).
Bi de Konsonanten is also en groten Ünnerscheed twischen Hoochdüütsch un Plattdüütsch. Dat Nedderfränksche geiht bi de Konsonanten ganz mit dat Plattdüütsche. Ünnerscheed’ gifft dat aver deelwies bi Luden, de sik eerst in jüngere Tiet verännert hebbt. To’n Bispeel is de Övergang vun old na oud en wichtigen Ünnerscheed, de dat Nedderfränksche vun dat Plattdüütsche trennt. De Plattdüütschen hebbt oold un Woold, de Nedderlandschen hebbt oud un woud.
Schrievwies
Kiek ünner Plattdüütsche Orthographie
Dialekten
[[Bild:Plattdüütsche Dialektrebeden.png|duum|300px|
Stand vun vör 1945]] [[Bild:Isoglossen.svg|duum|300px|Poor vun de wichtigen Isoglossen vun dat Plattdüütsche
]] Plattdüütsch kann eerstmal in twee Gruppen indeelt warrn: Neddersassisch (Westnedderdüütsch) westen vun de Elv un in Holsteen un Oostnedderdüütsch oosten vun de Elv. Neddersassisch is dorbi de Spraak, de vun dat Ooltsassische, de Spraak vun den olen Sassenstamm, afstammt. Dat Oostnedderdüütsche dorgegen warrt in de Rebeden snackt, woneem vördem Slaven leevt hebbt (ünner annern Polaben un Sorben) un wo eerst later Düütsche henkamen sünd. De Minschen ut dat Sassenland hebbt dorbi mit Nedderlanners un Flamen tohoop siedelt un de Spraak hett dorüm vun de slaavschen Spraken un dat Nedderlandsche veel af. De Grenz löppt dör den Oosten vun Holsteen, sniedt vun dat Bundsland Neddersassen dat Wendland af un löppt denn in de Neegd vun de Grenz vun de Bundslänner Sassen-Anholt un Brannenborg na Süden. De grote Ünnerscheed twischen disse beiden Gruppen is de Eenheitsplural op wi maakt gegenöver wi maken.
De wichtigsten Dialektrebeden sünd dat Westfäälsche, dat Oostfäälsche, dat Brannenbörgsche un dat Noordneddersassische. Bi dat Noordneddersassische höört ok dat Sleswigsche, dat Mekelbörgsche und dat Oostfreesche, de as Kolonialdialekte all den Eenheitsplural op wi maken hebbt. Dat Twentsche höört bi dat Westfäälsche. In’t hüdige Polen geev dat denn noch as Hööftdialekten dat Pommersche un dat Nedderprüßische.
En wichtigen Ünnerscheed is ok de twischen dat Nedderlandsch-Neddersassische un den Rest vun dat Plattdüütsche. Disse Verschääl is nich vun öllers her. De is eerst mit de letzten Johrhunnerten un besünners in dat 20. Johrhunnert dör den Influss vun de nedderlandsche un de hoochdüütsche Standardspraak kamen. De Dialekten in de Nedderlannen hebbt ne’e Wöör opnahmen, de ut dat Nedderlandsche stammt un de Dialekten in Düütschland hebbt disse ne’en Begrepen ut dat Hoochdüütsche övernahmen (Dackspraak). De Dialekten vun de Mennoniten hebbt ok Hoochdüütsch as Dackspraak hatt, hebbt aver tosätzlich ok noch Influss vun dat Russ’sche, Engelsche un Spaansche hatt un veel technische Begrepen sünd dorvun bi de Plautdietschen temlich verscheden.
Plattdüütsche Begrepen in annere Spraken
Kiek ok ünner Plattdüütsch Inwark op annere Spraken
In de Hansetiet hett dat Plattdüütsche dull op de skandinaavschen Spraken (Sweedsch, Norweegsch, Däänsch) inwarkt. So gaht vele Skandinavisten dörvun ut, dat bet to de Half vun de sweedsche Woortschatt en plattdüütschen Ursprung hett. Dat Norweegsche hett to de Hansetiet nich so veel Wöör övernahmen, man de Grammatik worr bannig dull an de plattdüütsche anneegt. Ok na’t Baltikum, na Russland, na England un Iesland sünd dör de Hanse veel plattdüütsche Wöör kamen. Later sünd mit dat Opkamen vun de hoochdüütsche Standardspraak, an dat ok Lüüd ut plattdüütsche Rebeden Andeel harrn, dör Schrievers ut’n Noorden ok welk plattdüütsche Wöör Deel vun dat Hoochdüütsche worrn: dröge, Achterdeck to’n Bispeel. Annere Wöör ut dat Plattdüütsche sünd man nich Deel vun de Schriftspraak, aver vun de Ümgangsspraak vun Noorddüütschland worrn: schnacken, küern, Trecker, duun to’n Bispeel.
Riester
Riester is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Riester-Rente.
Adolf Peter Krönke
Adolf Peter Krönke (* 6. Februar 1897 in Neehuus; † 27. April 1984 in Harsfeld) weer en plattdüütschen Schriever.
Krönke is 1897 in Neehuus boren. He weer Journalist.
In Harsfeld is de Adolf-Peter-Krönke-Weg na em nöömt.
Kormann
Kiek ok bi: Korman.
Oscar Ayuso
Miguel Ayuso Jr. (* 22. Dezember 1957; † 25. Juli 2009 in Belize-Stadt) weer en Ünnernehmer, Diplomaat un Politiker (UDP) ut Belize.
Ayuso is 1957 as Söhn von Oscar Miguel Ayuso Sr. boren. He harr dat Ünnernehmen von sien Vader övernahmen un weer Direkter von G. Ayuso and Sons Limited un dat Reisbüro G. Ayuso and Sons Travel Agency.
Ayuso weer von Februar 1999 bet 2003 för de Oppositschoonspartei UDP Maat von’n Senaat von Belize. Von 1999 bet August 2005 weer he ok Viez-Parteibaas von de UDP.
Bi de Parlamentswahl in Belize 2003 weer he Kannedaat för de UDP in’n Wahlkreis Karibische Küst. He hett 46,93 % von de Stimmen kregen un dormit gegen Jose Coye von de PUP verloren. Bi de UDP-Vörwahlen in’n Wahlkreis Karibische Küst (vör de Parlamentswahl 2008) hett he in’n August 2005 gegen Carlos Perdomo verloren. Een Dag later hett he sien Amt as Viez-Parteibaas dalleggt.
Tosätzlich harr Ayuso Ämter as Viez-Vörsitter von dat Social Security Board, Vörsitter von de Port Authority un Viez-Präsident von de Hannelskamer von Belize övernahmen.
Ayuso weer siet 1998 Honorarkunsel för Sweden in Belize un von 2008 bet to sien Dood Baadschopper för Belize bi’n Vatikan.
Ayuso is an’n 25. Juli 2009 in sien Huus in Belize-Stadt dör Suizid doodbleven. Siene Truurfier ünner Leid von Bischop Dorick Wright weer an’n 29. Juli 2009 in de Divine Mercy Church. He liggt begraven op’n Lord’s Ridge Cemetery.
Van Meter Township
Van Meter Township betekent
Jassy
Jassy is de Familiennaam von
Jassy betekent
Kiek ok bi: Yassy.
Premierminister (Belize)
De Premierminister hett sien Seet in dat Sir Edney Cain Building in Belmopan. Sien Titel is The Right Honourable.
Rechten un Plichten
Offiziell insett warrt de Premierminister von’n Generaalguvernör von Belize, wat de Vertreder von de Monarchie von Belize (in Personalunion mit de Monarchie von dat Vereenigte Königriek) is. De Generaalguvernör schall den Föhrer von de Partei as Premierminister insetten, de de Mehrheit von de Afornten von dat Repräsentantenhuus achter sik hett. De Premierminister mutt dormit sülvs ok as Afornten in dat Repräsentantenhuus wählt ween.
De Premierminister dröff na de Verfaten von Belize maximaal dree Legislaturperioden lang in’t Amt blieven.
De Premierminister hett en Viez-Premierminister (Deputy Prime Minister) an’e Sied, de siene Opgaven övernimmt, wenn de Premierminister in’t Butenland is oder anners sien Opgaven nich wohrnehmen kann.
De Premierminister hett dat Recht, en Reeg von Maten von Repräsentantenhuus oder Senaat as Ministers to beropen, de mit em dat Kabinett von Belize billt. Ok de Staatsministers warrt von em insett.
De Rull von’n Premierminister is in de Verfaten von Belize in Afsnidd 37 fastleggt un de von’n Viez-Premierminister in Afsnidd 38.
Historie
Bevör Belize 1981 unafhängig worrn is, weer dat Rebeed as Brietsch-Honduras en Kolonie von Grootbritannien. De Kolonie harr von 1961 bet 1964 en Eersten Minister un denn von 1964 bet 1981 en Premier. Eerst mit de Unafhängigkeit 1981 is de Baas von de Regeren denn Premierminister nöömt worrn.
Index-Kataloog
De Index-Kataloog (afkört IC, na dat engelsche Index Catalogue) is en Kataloog vun galaktische Nevels, Steernhopens un Galaxien.
Dat geev toeerst twee Katalogen, neemlich den eersten Index-Kataloog (IC I) un ’n beten later den tweten Index-Kataloog (IC II). Vundaag warrt se beid ünner den Begreep Index-Katalog (IC) tohopenfaat.
Sizilien
duum|Satellitenbild von Sizilien Sizilien is en Eiland in de Middellandsche See, dat dör de Straat von Messina trennt vör de Süüdspitz von Italien liggt. Dat Eiland hett 4.960.000 Inwahners un is 25.426 km² groot. De höögste Punkt is de Ätna mit 3323 m över de See, de Küst is 1152 Kilometer lang. Sizilien billt tohoop mit en poor lüttjere Eilannen de Autonome Region Sizilien. De gröttste Stadt von Sizilien, Palermo is ok de Hööftstadt von de Autonome Region.
Lüüd
Op Sizilien leevt vör allen Italieners. 97 Perzent sünd röömsch-kathoolsch. Snacken doot se de italieensche Standardspraak oder Siziliaansch. Blangen Italieners gifft dat in’n Westen aver ok noch en poor Öörd (to’n Bispeel Piana degli Albanesi un Santa Cristina Gela), in de sik in vergangen Johrhunnerten Albaniers ansiedelt hebbt. Disse Lüüd heet Arbëresh un snackt deelies noch jemehr Arbëresh-Albaansch. In de Midd un in’n Noordoosten von dat Eiland gifft dat en Reeg Öörd, in de de Lüüd nich Siziliaansch as Dialekt snackt, man noorditalieensche Dialekten. Dit Gallo-Itaalsch von Sizilien is dör Inwannerers op dat Eiland kamen un över Johrhunnerten bewohrt worrn.
Index-Kataloog
De beiden Index-Katalogen weern Anhäng vun’n NGC, de so as ok de vun Johan Ludvig Emil Dreyer tosamenstellt weern. De IC I is 1985 publizeert worrn un ümfaat astronoomsche Objekten, de eerst na de Publikatschoon vun den NGC 1888–1895 opdeckt worrn sünd. De IC II is 1908 rutkamen un faat de Objekten tosamen, de twüschen 1895 un 1908 opdeckt weern. De hele Index-Katalog list ruchweg 5.000 Objekten, to de ok en poor Objekten ut den Messier-Kataloog tellt, de in’n NGC nich opföhrt weern.
Jüst so as de NGC bargt ok de IC Fehlers. An en Verbetern arbeit dat NGC/IC-Projekt. As deelwies verbeterte Faten vun de NGC/IC-Kombinatschoon gellt de NGC 2000.0-Kataloog un de Revised NGC/IC-Kataloog. Man, de sünd nich to verwesseln mit de korrigeerten Faten vun’n NGC-Kataloog, de as RNGC betekent warrt.
Richtige Nafolgers vun disse Katalogen gifft dat nich. Siet dat fröhe 20. Johrhunnert weern Katalogen sünners för enkelte Objektklassen tohopenstellt. Vör allen gifft dat den een oder annern Galaxienkataloog.
Utwahl vun Objekten ut den Index-Kataloog
duum|De Spirograaf-Nevel IC 418
Emporia
Emporia betekent
Krusenbusch (Hamborg)
duum|Luftbild von dat Autoterminal duum|Radartoorn an de Noordspitz von Krusenbusch duum|Koort von’n westen Deel von dat Binnendelta von de Elv mit Krusenbusch (ahn Naam) twüschen Oolwarder un Groot Kattwiek, herstellt 1789 bet 1796 ünner [[Gustav Adolf von Varendorf]] Krusenbusch weer en lütt Eiland un Hoff, de op dat hüdige Rebeed von’n Hambörger Stadtdeel Willemsborg legen hett. Fröher hett Krusenbusch to Oolwarder höört. Vondaag is dat as Halvinsel en Deel von Kattwiek.
Geografie
Krusenbusch leeg fröher as Eiland in dat Binnendelta von de Elv in’n Süden von Hamborg. In’n Westen leeg de Köhlbrand un in’n Oosten de Reth. De Eilannen ümto weren Neehoff in’n Noordoosten, Kattwiek un Hogeschaar in’n Süden, Oolwarder in’n Westen un Waltershoff in’n Noordwesten.
Later hett sik Krusenbusch mit Kattwiek to een Eiland verbunnen.
Friedan
Friedan is de Familiennaam von
Friedan betekent ok
Krusenbusch (Hamborg)
Historie
Krusenbusch billt vondaag en Deel von’n Hambörger Haven un is kumplett beboot. Dor liggt nu en Autoterminal.
Dark Star
Inholt
Dat Ruumschipp Dark Star mit en Handvull Lüdd an Boord is siet twintig Johren in’t Weltall ünnerwegens un hett sien besten Daag al lang achter sik. De Kru hett de Opgaav, in Sünnsystemen, de laterhen kolonialiseert warrn schüllt, unbestännige Planeten to söken un tonichten to maken. De Kaptein vun dat Ruumschipp, Powell, is al vör längere Tiet bi en Unfall mit en Kortsluss doodbleven un liggt nu in en Küllkamer op Ies. De veer annern Lüüd an Boord sünd in de Twüschentiet jümmer mehr verkamen un in Lethargie verfallen: Se gaht sik gegensietig blots noch op den Geist. In de Utsichtskuppel sitt Talby, de mit de annern nix mehr so recht to doon hebben will. Mit Doolittle, de an Boord nu dat Seggen hett, snackt he över de Schöönheit vun’t Bülgenrieden un Meteorströöm.
Krusenbusch (Hamborg)
Historie
De Rararstatschoon in Krusenbusch is 1962 in Bedriev gahn.