cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selen
Selen is en cheemsch Element in dat Periodensystem, dat de Atomtall 34 hett un mit dat Atomteken Se afkött warrt. Von Selen gifft dat mehrere Modifikatschonen, wobi de grau-metallsche Form de bestännigste is. Von wegen de Modifikatschoonen is dat ok nich eenfach to seggen, to wat von cheemsch Serie Selen nu is torekend warrn mutt. An sik verhollt sik Selen jüst so as en Nichtmetall, man de stabile Modifikatschoon is man mehr en Halfmetall. In dat Periodensystem steiht dat in de Böker dorüm mal so un mal so.
Historie
De Naam Selen kummt von de greekschen Maandgöddin Selene. Dat Element weer al 1817 von den swedschen Chemiker Jöns Jakob Berzelius opdeckt. He harr dat Selen in den Bliekamermudd von en Swevelsüürfabrik funnen, de neven dat Selen ok Tellur (lat.: tellus – Eer) bargt harr
Vörkommen un Winnen
Gediegen Selen kummt in de Natur blots in lütten Mengden vör. Dat gifft en poor Mineralen wie Clausthalit un Naumannit, de sünd aver selten.
Mehrstendeels is Selen – as Metallselenid – en Begleider von swevelbargend Ierzen von Kopper, Blie, Zink, Gold un Iesen. Bi’t Afrösten von disse Ierzen sammelt sik dat Selen as Selendioxid in de Floogasch oder in de anslutend Swevelsüürherstellen as selenig Süür. Selen kann sik in Tragant-Oorden oder in Knuuvlook as Selen-Methyselenocystein anriekern. Selen is en essentiell Sporenelement, dat Bestanddeel von de 21. Aminosüür, den Selenocystein is. Selen kummt aver ok in Bakterien, Archaea un Eukaryoten vör.
In de Industrie winnt man Selen as Biprodukt bi de elektrolytsch Kopper- un Nickelherstellen dör Afrösten ut den Anodenmudd. De Redukschoon to dat elementare Selen warrt mit Sweveldioxid maakt.
Orgaansch Selen
Bi Levensmiddel gifft dat Selentosätz de siet en poor Johren ut en orgaansch Selenborn wunenn warrt. Dorvör warrt sünnerlich Oorden von Brogest von’n Typ Saccharomyces cerevisiae (Sel-Plex) op selenriek Nehrmiddel (Melasse + Na-Selenat) tücht. Gestoorden maakt Selenmethionin as Aminosüür un büdd bit to 2000 ppm Selen in disse ungiftig Form. De gröttste Anlaag to’n Herstellen von disse natürlich Selengest weer 2004 in Sau Pedro, Brasilien, boot.
Egenschoppen
Jüst as de Swevel kummt ok Selen in ünnerscheedlich Modifikatschoonen vör:
thumb|right|200px|De Modofikatschoonen (v.l.n.r): swatt, grau un root Selen
Dör Bestrahlen mit Licht ännert Selen sien elektrisch Leddanlaag. Dorto kummt ok en photovoltaasch Effekt. De Leddanlaag warrt nich dör de Elektronen in dat Leddband utlöst, man dör Leiden von Löckern (kiek dorvör bi Defektelektron), also von positive Elektronenfehlsteden, wodör ü.a. dat Vörteken von den Hall-Effekt negativ warrt. As Mechanismus för dit Löckerleiden warrt de „Hopping-Leddanlaag“ vörslagen: De Löcker springt von en Fehlsteed in’n Kristall to de nächste.
Bi’t Hittmaken in Luft vrebrennt Selen mit blaue Flamm to Selendioxid (SeO2). Baven von 400 °C reageert Selen mit Waterstoff to Selenwaterstoff (H2Se). Mit Metallen bildt sik mehrstendeels Selenide, wi t. B. dat Natriumselenid (Na2Se). Von’t cheemsch Verhollen is Selen liek den Swevel, man Selen is sworer to oxideeren.
Verwennen
Bi de Herstellen von Glaswaren warrt Selen brukt üm de Klöör ut gröne Glääs to kriegen un för de Herstellen von rode Glääs. Dorneven gifft dat noch veele annere Insatzmöglichkeiten op veele Rebeeten:
Selen is ok Bestanddeel oder as Tosatz in Anti-Schuppen-Shampoos – wo de Verwennen aver ümstreden is – in Latex, dormit dat nich so snell afrifft, un ok in Nervenkampgas. För de Herstellen von rode Farvpigmenten weer fröher Cadmiumselenid brukt, wat hüüt aver von wegen dat giftig Cadmium blots noch roor is. Man to’n düster maken in Toner för Swatt-witt-Fotos un för högeren Kontrast warrt dat ok noch brukt. Schall ok dorvör sorgen, dat de Fotos länger Bestand hebbt – man eendüdig nawiest is dat nich.
Bioloogsch Bedüden
Selen un Selenverbinnen sünd giftig un künnt bi direkt Kontakt mit de Huut un Sliemhüüd to Blosenbilln föhren. Dat Inaten kann langwierig Lungenschadens veroorsaken.
Aver liekers is Selen en wichtig Sporenlement, dat de Liev bruken deit. Bi’t Fodern von Melkveeh warrt Selen tosett, wiel de natürlich Gehalt faken nich reckt. In Düütschland warrt as Tosätz blots de beiden anorgaanschen Borns Natriumselenit un Natriumselenat nöömt, de twor ökonoomsch bannig günstig sünd, man von wegen jümmer Bioverfögbarkeit för den Organismus kritiseert warrt.
Selen is ok in Selenocystein binnen, wat de Aminosüür in dat aktive Zentrum von dat Enzym Glutathionperoxidase is. Selen speelt dor en bedüdend Rull bi’t Affangen von Radikalen un schult so de Zellmembranen vör Oxidatschoon, de jüm twei maken de. En bedüdend Selenborn is Knuuvlook. Dat Sporenelement is ok noch Bestanddeel von verscheeden annere Enzymen, von de deels noch gor nich bekannt is, woför de goot sünd. In’t minschlich Genom sünd bit 2004 fiefuntwintig Proteinen funnen worrn, de Selen bargt, man jümmer Opgaav is mehrstendeels noch nich opdeckt.
As Togaav to Levensmiddel is Selen 2005 mit Kritik bedacht worrn. Bither is nich recht klor worrn, ob de Togaav wirklich von Nütten is. En rechten Nawies is noch nich funnen worrn. Dat gifft Anteken dorvör, dat dordör eenige Kreeftoorden trüchdrängt warrn künnt, man annere Oorden warrt dör Selen schienbor ehrer begünstigt. En Studie, de 2013 afsloten warrn schall, mag doröver mehr Utkunft geven.
Selenmangelsüken
Mangelsüken kommt blots in Länner vör, de bannig ünnerversorgt sünd, so as Noordkorea oder Noordoost-China un enige annere Länner. In Europa sünd normalerwies blots Minschen bedropen, de fröhboren sünd, künstlich nehrt warrt oder alkoholkrank sünd.
Bekannte Selenmangelsüken sünd:
Verbinnen
Selenverbinnen gifft dat mit Suerstoff as Selendioxid (SeO2) oder as selenig Süür H2SeO3. Annere Verbinnen sünd:
(862) Franzia
(862) Franzia is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 28. Januar 1917 vun den düütschen Astronom Max Wolf in Heidelbarg opdeckt worrn is.
Nöömt is de Asteroid na Franz Wolf, en Söhn vun den Opdecker.
Helmut Schmid
Helmut Schmid is de Naam von
* Helmut Schmid (1901–1964), düütschen Chemiker,
Kiek ok bi: Helmut Schmidt, Helmut Schmitt, Hellmut Schmid.
Gamlin
Gamlin is de Familiennaam von
Ahlf
Ahlf is de Familiennaam von
Kiek ok bi: John and Susanna Ahlf House.
Sydney Penny
Sydney Penny (* 7. August 1971 in Nashville, Tennessee) is en US-amerikaansche Schauspelerin.
Leven
Penny is en boren Cherokee Indianersche. e hett al in teemlich junge Johren Kontakt mit dat Showbusiness kregen, vun wegen, dat ehr Öllern as Country- un Western-Singers in’t Gewarf arbeiden deen un se jemehr Dochter ok in junge Johren al mit in jemehr Optreden inbetogen hebbt.
Al mit acht Johren hett se in de Feernsehprodukschoon The Night Rider mitmaakt. Dorna hett se wietere Rullen speelt, vör allen in Feernsehregen. Grode Acht hett ehr de Rull as Meggie Cleary in The Thorn Birds bröcht. Se weer to de Tiet jüst eerst twölf Johr oolt.
Penny is mit Robert Powers verheiraadt, de ok in’t Feernsehgewarf arbeit. Siet Mai 2007 hebbt de beiden tohopen en Söhn.
Utteken
För ehr Film- un Feernsehrullen is Sydney Penny al ölven mol för Filmpriesen vörslahn worrn, wovun se dree wunnen hett:
Börsch-Supan
Börsch-Supan is de Familiennaam von
Klaus Schröder (1844–1927)
Schröder is 1844 as Söhn von’n Schoolmeester Hermann Schröder in Vörwark boren. He weer later Lehrer an’t Lehrerseminar Stood.
Holm (Landkreis Horborg)
duum|[[Holmer Möhl]] Holm is en Dörp in de Gemeen Bookholt in’n Landkreis Horborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Holm-Seppens.
Klaus Schröder (1844–1927)
He hett Böker op Platt un Warken över de Geschicht von de Region schreven. Ok as Imker weer he aktiv un weer Maat von de Direkschoon von’n hannöverschen Zentralvereen.
Holm (Landkreis Horborg)
Geografie
De Oort liggt in de Lümbörger Heid, an’n Noordrand von dat Naturschuulrebeed Lümbörger Heid un an dat rechte Över von de Seev. De Wiebeek münnt dor in de Seev.
Klaus Schröder (1844–1927)
Warken
Plattdüütsch:
Holm (Landkreis Horborg)
Geografie
Op dat annere Över von de Seev na Noordwesten to fangt de Lohbargen an, in’n Süüdoosten liggt de Töps.
Klaus Schröder (1844–1927)
Warken
Hoochdüütsch:
Holm (Landkreis Horborg)
Geografie
De Naveröörd sünd Seppens mit de Seppenser Möhl in’n Noorden, Lüll, Weih un Thälsdörp in’n Noordoosten, Schierhoorn in’n Oosten, Wesel un Tunnhoff in’n Süüdoosten, Wehlen in’n Süden, Inzmöhlen un Handörp in’n Süüdwesten, Wörm in’n Westen un Holm-Seppens in’n Noordwesten.
Historie
1567 hett Christoph von Hodenberg sik in Holm dat Good Holm anleggt. De Holmer Möhl kummt 1615 toeerst in de Oorkunnen vör, is wohrschienlich aver al 1567 mit boot worrn.
As 1901 de Heidbahn anleggt worrn is, schullen de beiden Öörd Seppens un Holm blots een Bahnhoff kriegen un nich jeder een. Dorüm is de Bahnhoff op halven Weg twüschen de beiden Öörd anleggt worrn. Rund üm’n Bahnhoff sünd denn ne’e Hüüs boot worrn, de vondaag den separaten Oortsdeel Holm-Seppens billen doot.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Garlstörp in’n Kanton Garlstörp höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1852 to de Amtsvaagdie Garlstörp in dat Amt Winsen tohöört un denn in de Johren 1852 bet 1859 to dat Amt Solzhusen. 1859 is de Oort in dat Amt Töst wesselt. Na 1885 weer dat in’n Kreis Horborg un is 1932 Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Horborg worrn.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Bookholt worrn. Dorbi sünd Holm, Seppens un Holm-Seppens (dat vörher deelwies op dat Rebeed von de Gemeen Lüll leeg) to de Oortschop Holm-Seppens tohoopslaten worrn, de en egen Oortsbörgermeester un Oortsraad wählt.
Religion
Holm is evangeelsch-luthersch präägt un höört siet 1977 to dat Kaspel von de Martin-Luther-Kark in Holm-Seppens. Vörher hett de Oort bet 1959 to dat Kaspel von de Martins-Kark in Jesborg tohöört un von 1959 bet 1977 to dat Kaspel von de Nikodemus-Kark in Handörp.
För de Kathoolschen is de St.-Petrus-Kark in Bookholt tostännig.
Sepp Maier
Josef Dieter „Sepp“ Maier (* 28. Februar 1944 in Metten, Nedderbayern) is en ehmalger düütsch Footballspeler un -trainer.
Holm (Landkreis Horborg)
Wapen
Dat Wapen von Holm wiest vörn op grönen Grund en gollen Möhlenrad över en sülvern Wellenlien un achtern op grönen Grund en blauen Reiher.
Dat Möhlenrad un de Wellenlien staht för de Holmer Möhl un de Seev.
Sepp Maier
He weer Doorhöder. In de Jöögd speel he af 1952 bi TSV Haar. Van 1958 bit 1979 speel he för FC Bayern München, för de he 473 Bundsligaspelen maakt hett. Dormit weer he denn ok Rekordspeler vun de Bundsliga.
Holm (Landkreis Horborg)
Verenen
De Sportvereen Holm is 1949 grünnt worrn un hett 1972 sien Naam op SV Holm-Seppens ännert.
Sepp Maier
För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1966 bit 1979 insgesamt 95 Lännerspelen maakt. In de Johren 1972 un 1976 hett he an de Football-Europameesterschapen deelnommn un wurr 1972 ok Europameester. 1966, 1970, 1974 un 1978 hörr he den Kader för de Football-Weltmeesterschapen an un wurr 1974 denn ok Football-Weltmeester mit de Mannschap. As en vun wenig Spelers in Düütschland weer he somit Europameester un Weltmeester wurrn.
Holm (Landkreis Horborg)
Weertschop un Infrastruktur
De freewillige Füürwehr Holm is 1952 grünnt worrn un för de dree Öörd Holm, Seppens un Holm-Seppens tostännig.
Sepp Maier
Ehrungen
In de Johren 1975, 1977 un 1978 weer he Football vun dat Johr in Düütschland. 1978 kreeg he ok dat Bundsverdeenstkrüüz. In dat Johr 2014 wurr he in de Hall of Fame vun den Düütschen Sport upnommen un 2018 in de eerste Elf vun de Hall of Fame des deutschen Fußballs vun dat Düütsch Footballmuseum.
Holm (Landkreis Horborg)
Verkehr
Dör Holm löppt de Kreisstraat 28, de in’n Noorden över Holm-Seppens na Bookholt geiht un in’n Süden bi Inzmöhlen an de K 27. In’n Oosten geiht de K 55 över Schierhoorn un Diekshuus na Hanstää an de Landsstraat 213 ran. Lüttjere Straten gifft dat ans noch na Wörm, Thälsdörp un Weih.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 42 Dibbersen liggt so 13 Kilometer in’n Noorden von Holm an de B 75. De Opfohrt 39 Thieshoop liggt so 16 Kilometer in’n Noordoosten an de L 215.
De nächste Bahnhoff is so bi twee Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Büsenbeekdaal an de Heidbahn.
Scholen
De Kinner gaht vondaag op de Möhlenschool Holm-Seppens na Grundschool.
Lycoming County
Lycoming County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Pennsylvania. He hett 116.111 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 3.199 km². De Sitt vun de Verwalten is in Williamsport.
Historie
De Kreis is an’n 13. April 1795 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 120.044 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 58.610 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.224 US-Dollar. 64.864 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 12.123 Minschen maakt. 11,00 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,32 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,17 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 93,91 % vun de Minschen Witte, 4,32 % Swarte, 0,42 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,21 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,26 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,86 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,67 % vun de Lüüd ansehn.
Hursey
Hursey is de Familiennaam von
Karin Emken
Karin Emken (* 1966 in Esens) is en Politikerin (SPD), de 2022 in den Landdag vun Neddersassen wählt wurrn is.
Leven
Se hett in Mönster hör Afsluss as Physiotherapeuting kreegen. Verheiraadt is se mit Tjark-Fokken Emken, mit de se dree Kinner hett.
Siet 2006 hörrt se den Raat vun de Stadt Esens an un is siet 2015 ehrenamtlich Börgermeestersche vun de Stadt. Bi de Landdagswahl an'n 9. Oktober 2022 in Neddersassen hett se dat Direktmandat in hör Wahlkreis 87 Wittmund/Inseln wunnen.
Banzkow
duum|Kark vun Banzkow Banzkow is en Gemeen in dat Amt Banzkow in’n Landkreis Ludwigslust-Parchen in Mekelborg-Vörpommern mit 2132 Inwahners. To de Gemeen höörn de Öörd Banzkow un Mirow to. Dör de Gemeen löppt ok de Störkanal.
Schlichten
Schlichten betekent
Banzkow
Historie
De Oort Banzkow is an’n 31. Oktober 1300 as Bancekowe dat eerste Maal in de Oorkunnen vörkamen.
Schlichten
Schlichten is de Familiennaam von
Banzkow
Wapen
Dat Wapen vun de Gemeen gifft dat siet September 2000. „In Gröön över gollen Wellenschildfoot en gollene Holländerwindmöhl, blangento op beide Sieden en gollen Linnenbladd.“ De Möhl steiht för Banzkow mit sien Holländerwindmöhl un de beiden Linnenbläder för Mirow mit sien Hauptstraat, an de op beide Sieden Linnen stahn.
Schlichten
Kiek ok bi: Schlichte, Schlichting.
McCain
McCain is de Familiennaam von
McCain betekent
Kiek ok bi: McKain.
Sputnik-Nunatak
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em na’n Sputnik-Satellit nöömt.
Lyø Sogn
Lyø Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Lyø Kirke op dat Eiland Lyø. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Lyø Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Sallinge Herred von dat Amt Svendborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Faaborg in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Faaborg-Middfünen in de Region Süüddäänmark worrn.
Tupelo
Tupelo betekent
Kloostermoor
Kloostermoor is en Dörp in de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.
Geografie
De Oort liggt in dat Düvelsmoor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över de Ole Worp/dat Karkenfleet na Hamm un Wümm hen af.
De Naveröörd sünd Worphusen un Schrötersdörp in’n Noordoosten, Eekdorp in’n Oosten, Heidbarg un Trupermoor in’n Süüdoosten, Falkenbarg in’n Süden, Leendaal un Moorhusen in’n Süüdwesten un Frankenborg, Lüttmoor un Lüningsee in’n Noordwesten.
Historie
Kloostermoor is as Moorkolonie grünnt worrn. 1795 is tosätzlich noch en Stück Moor in Kultur nahmen worrn. De Hüüs, de op düt Land anleggt worrn sünd, hebbt denn Nee-Kloostermoor heten.
Neutrino
Dat Neutrino is en Elementardeelken vun de Physik un hett keen elektrische Ladung. Dat höört to de Leptonen un dorüm gliektietig ok to de Fermionen. Neutrinos warrt blots dör de swacke Wesselwirken bedrapen un dör de Gravitatschoon, as jeed Elementardeelken. As Fermion wiest dat Neutrino in’t Standardmodell den Spin 1/2 op un en negative Helizität. De Wohrschienlichkeit, dat en Neutrino wesselwirken deit is bannig lütt. De Nawies för’t Neutrino is bannig swoor un geiht blots över den laadten un neutralen Stroom, also över’t Z-Boson oder’t W-Boson as Uttuuschdeelken vun de swacke Wesselwirken. Dat Teken för’t Neutrino is de greeksche Bookstaav ν. De Beteken is vun Enrico Fermi vörslahn worrn un bedüüt so veel as „lütt Neutron“
Kloostermoor
Historie
In’n Eersten Weltkrieg sünd acht Soldaten ut Kloostermoor fullen oder vermisst.
Neutrino
Neutrinogeneratschonen un Antineutrinos
Vun de Leptonen sünd dree Generatschonen bekannt, de jede ut en Poor vun elektrisch laadte Deelken (Elektron, Myon un Tauon) un elektrische neutrale Neutrinos (Elektron-Neutrino (\nu_e), Myon-Neutrino (\nu_{\mu}) und Tau- oder Tauon-Neutrino (\nu_{\tau})) bestaht. All de Leptonen drägt de so nöömte „Swacke Ladung“ un den Spin 1/2. Butendem gifft dat to jeed Neutrino ok en Antideelken, dat Antineutrino, also en Elektron-Antineutrino, en Myon-Antineutrino un en Tauon-Antineutrino.
Kloostermoor
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Falkenbarg in’n Kanton Leendaal höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Leendaal in’n Kanton Leendaal.
Neutrino
Neutrinogeneratschonen un Antineutrinos
De Leptonen ünnerscheedt sik vun Generatschoon to Generatschoon blots dör de ünnerscheedlichen Massen vun de elektrisch laadten Deelken. Vun de de Massen vun de Neutrinos is dorgegen opstunns blots jemehr bövere Grenz bekannt. De Tall vun de Neutrinoorden mit en Neutrinomasse, de lütter is as de halve Masse vun’t Z-Boson, is in Präzisionsexperimenten to’n Bispeel an’n L3-Detekter an’t CERN to nipp un nau dree bestimmt worrn.
Kloostermoor
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Truup von dat Amt Leendaal tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n Kreis Oosterholt tohoopgahn is.
Neutrino
Neutrinogeneratschonen un Antineutrinos
Dat schall Henwiesen geven op en dubbelten Betaverfall ahn Neutrinos. För de Karnphyasik de dat bedüden, dat dat Wohren vun de Leptonentall besehrt warrt oder dat Neutrino sien egen Antideelken weer. In de quantenfeldtheoreetsche Beschrieven de dat heten, dat dat Neutrinofeld keen Dirac-Spinor, man en Majorana-Spinor weer. Dat stünn in’n Weddersprook to dat hüütige Standardmodell.
De Physikers Tsung-Dao Lee un Chen Ning Yang hebbt en Experiment to’n Ünnersöken vun den Spin vun Neutrinos un Antineutrinos anstött. Dat weer 1956 vun Chien-Shiung Wu dörföhrt un bröch as Resultat, dat de Parität nich ahn Utnahm wohrt blifft. Dat Neutrino wies sik as „Linkshänner“. Dat heet, dat dat Deelken in Betog op sien Bewegen gegen den Klockenwiesersinn roteert. Dordör warrt en objektive Verkloren vun „links“ un „rechts“ mööglich. In’t Rebeet vun de swakcen Wesselwirken mutt dorna bi’n Övergang vun een Deelken to sien Antideelken nich blots de elektrische Ladung, man ok de Parität, also de Spin, vertuuscht warrn. De swacke Wesselwirken ünnerscheedt sik also vun de elektromagnetischen Wesselwirken dör dat Verknütten vun de „swacken Ladung“ mit de Rechts- oder Linkshännigkeit vun en Deelken. Bi de Leptonen un de Quarks hebbt blots de linkshännigen Deelken un jemehr rechtshännigen Antideelken en swacke Ladung. Dorgegen sünd de rechtshännigen Deelken un jemehr linkshännigen Antideelken gegen de swacke Ladung neutral. Deelken mit en swacke Ladung künnt ut dat Vakkum opduken un wedder verswinnen. Dit Phänomen warrt as „spontane (Spegel-)Symmetriebreken“ betekent.
Kloostermoor
Verwaltungsgeschicht
De Oort weer fröher en egenstännige Gemeen. An’n 1. Oktober 1937 is de Gemeen Deel von de Gemeen Leendaal worrn, de mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 noch wedder grötter worrn is.
Religion
Kloostermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Truup.
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Leendaal tostännig, de siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek höört. De Goden-Hirt-Kark is 1961 boot worrn.
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg steiht twüschen Trupermoor un Kloostermoor.
Verkehr
Dör Kloostermoor löppt de Kreisstraat 8, de in’n Westen över Frankenborg, Wührn, Millbüern, Veerhusen un Nedderenn na Hu’e to geiht. In’n Süüdoosten geiht de K 8 över de K 18 na Trupermoor an de Landsstraten L 133 un L 154. De L 133 föhrt in’n Noorden na Worpsweed un in’n Süden na Leendaal un denn över de Leendaler Heerstraat na Bremen. De L 154 geiht in’n Süüdoosten över Heidbarg un Seebargen na Otterbarg.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 19 Horn-Leh liggt so ölven Kilometer in’n Süüdwesten von Kloostermoor an de Leendaler Heerstraat.
De nächste Bahnhoff is so bi 13 Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Överneeland an de Bahnlien Hamborg–Bremen. De Bahnhööv Hu’e un Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben doot ok good 13 Kilometer in’n Noordwesten liggen. Von 1900 bet 1956 hett dat op de Kleenbahn Bremen–Tarmst Personenverkehr geven. De Bahnhoff Trupermoor leeg in düsse Tied twee Kilometer in’n Süüdoosten.
Knapp twee Kilometer in’n Süüdoosten von Kloostermoor liggt de Ennpunkt von de Lien 4/4S von de Stratenbahn Bremen, de över den Hauptbahnhoff Bremen bet na Oorssen reckt. De Stratenbahn besteiht siet 2014.
Scholen
De Kinner ut Kloostermoor gaht na de Grundschool Trupermoor.
Lüüd
De plattdüütsche Schriever Henry Hoyer is 1933 in Kloostermoor boren.
Neutrino
Neutrinomasse
Dat direkte Meten vun’n Endpunkt vun’t Betaspektrum vun Tritium künnen bit 2006 de möögliche Masse vun Elektronneutrinos op weniger as 2 eV/c² inschränken. en betere Bövergrenz will man dör noch nauere Meten vun’t KATRIN-Experiment an’t Forschungszentrum Karlsruhe rutkriegen, dat en bövere Grenz vun 0,2 eV/c² henkriegen schall. De Meten, de dat bit hüüt geev, künnt noch nich utsluten, dat Elektronneutrinos keen Masse hebbt. So lang de Meetnauigkeit nich üm mehrere Gröttenorden verbetert warrt, is dormit ok nich to reken.
Dat Beobachten vun Neutrinooszillatschonen is en indirekte Meten vun Massenünnerscheden twüschen verschedene Neutrinos. Se beleggt, dat Neutrinos in’n Vergliek to de assozieerten laadten Leptonen wohrhaftig baanig lütte Rohmassen hebbt, de aver nich Null sünd. De bannig lütten Massenünnerscheden bedüüt ok, dat de Massengrenz baven togliek ok en Grenz vör all Orden vun Neutrinos dorstellt.
De drüdde Togang to’n Bestimmen vun Neutrinomassen hett sien Grundlaag in’t Beobachten vun de Anisotropie vun de kosmischen Achtergrundstrahlen dör WMAP un anner Beobachten, de de Parameters vun’t ΛCDM-Modell, also dat hüütige Standardmodell vun de Kosmologie, bestimmt. Dör den Influss vun de Neutrinos op’t Billn vun Strukturen in’t Weltall un op de primordiale Nukleosynthees kann mit Stand vun 2007 de Bövergrenz för de Summ vun de dree Neutrinomassen 0,2 eV/c² annahmen warrn.
Neutrino- un Antineutrinoreakschoon
Neutrinoreakschonen loop samt un sünners över de swacke Wesselwirken af. Neutrinos sünd ok vun de Gavitatschoon bedrapen, man de is so swack, dat se so goot as keen Bedüden hett. Neutrinoreakschonen, d. h. an sik all Reakschonen vun de swacke Wesselwirken, laat sik in dree Kategorien indeelen:
Tügen Reakschonen
De eenfacksten Reakschonen, an de Neutrinos bedeeligt sünd, sünd de radioaktiven Betaverfäll, de bi unbestännige Karns spontan vörkamt un keen Inwirken dör annere Deelken bruukt.
Bi’n β−-Verfall wannelt sik en Neutron in en Proton üm, wobi en Elektron un en Elektron-Antineutrino tostannen kamt. Op de Even vun de Quanten sennt dorbi een vun de beiden Down-Quarks vun’t Neutron dat intermediäre Vekterboson W-, wordör sik dat in en Up-Quark ümwnnelt. Dat utsennte W-Boson verfallt denn wieter in en Elektron un en Antineutrino. Hier hannelt sik dat also üm en „laadten Stroom“. De Verfall kummt to’n Bispeel bi fre’e Neutronen vör, aver ok bi Atomkarns, de en groten Överschuss an Neutronen opwiest.
Anners rüm wanelt sik bi’n β+-Verfall eh Proton in en Neutron üm un sennt dorbi en Positron un en Elektronneutrino ut. Disse Vörgang passeert bi’n Protonenöverschuss in’n Karn. Vun wegen dat de Produkten ut de Reakschoon sworer sünd, as dat Proton, mutt de Massenünnerscheed vun de Binnenenergie vun Karn opbröcht warrn.
Neutrino-Utforschen
Neutrinos wesselwirkt mit jemehr Ümfeld so goot as gor nicht, wat jemehrn Nawies düchtig swoor maakt. Liekers kann de penetrante Natur vun de Neutrinos in de Forschung utnütt warrn. Neutrinos ut kosmische Begeevnissen kamt op de Eer an, wiel elektromagneetsche Strahlen un anndere Deelken tomeist vun de interstellaren Materie afschirmt warrt.
Astrophysik
Toeerst sünd Neutrinos bruukt worrn, üm dat Binnere vun de Sünn uttoforschen. Vun wegen de Diffussion vun de elektromagneetsche Strahlen in de Plasmaschichten ümto, kann de Karn vun de Sünn nich direkt optisch ünnersöcht warrn. De Neutrinos aver, de bi de Karnfusion in de Sünn in grote Tall tostannen kamt, weist blots en swacke Wesselwirken un künnt dat Plasma meist ahn Hinnern dördringen. En Photon bruukt tyypscherwies eenige Dusend Johren, bit dat an de Böverflach vun de Sünn diffundeert. En Neutrino in’t Gegendeel bruukt dorför blots en poor Sekunnen.
Laterhen hett man de Neutrinos nütt to’n Beobachten vun kosmische Objekten un Begeevnissen buten vun uns Sünnsystem. Neutrinos sünd de eenzig bekannten Deelken, op de de interstellare Materie nich düütlich inwirken deit. Elektromagneetsche Strahlen künnt vun Stoff- oder Gaswulken afschirmt warrn oder warrt bi’t Detekteeren op de Eer vun de kosmischen Strahlen överdeckt. De kosmische Strahlen in Form vun supergaue Protonen un Atomkarns kann sik vun wegen den GZK-Cutoff (Wesselwirken mit de Achtergrundstrahlen) nich wieter as hunnert Megaparsec utbreden.
Ok de Middelpunkt vun uns Galaxie is wegen de velen hellen Steerns un dat dichte Gas nich direkt to beobachten. Man gieht aver dorvun ut, dat Neutrinos ut den galaktischen Middelpunkt bald al op de Eer meten warrn künnt. En grote Rull speelt Neutrinos bi’t Beobachten vun Supernovae, de ruchweg 99 % vun jemehr Energie in en Neutrinoblitz freesetten doot. De Neutrinos, de dorbi tosatennen kamt, laat sik op de Er nawiesen un levert dorbi Informatschonen över de Vörgäng in en Supernova. 1987 weern to’n Bispeel Neutrinos nawiest, de bi de Supernova 1987A ut de Groten Magellanschen Wulk kemen: 11 in’t Kamiokande, 8 in’t Irvine Michigan Brookhaven Experiment , 5 in’t Underground Neutrino Observatory un mööglicherwies 5 in’n Baksan-Detekter. Bit hüüt sünd dat eenzigen nawiesten NEutrinos, de mit Sekerheit ut en Supernova stammen deen, vun wegen dat disse Supernova wenige Stünnen later mit Teleskopen beobacht worrn is.
Eperimenten as Amanda, Antares un Nestor sünd för den Nawies vun kosmogenen Neutrinos utleggt.
Deelkenphysik
In de Deelkenphysik sünd Neutrinos vun Bedüden, vun wegen dat se in de utwieten Deelen vun’t Standardmodell de lichtesten Elementardeelken sünd. Wenn een to’n Bispeel en veerte Generatschoon vun Fermionen annimmt (blangen Elektron, Myon un Tauon), künn man dat Neutrino, wat dorto hören de, an’n eenfacksten tügen. Neutrinos künnt ok to’n Ünnersöken vun Quantengravitatschoonseffekten bruukt warrn. Vun wegen dat se nich in tohopensette Deelken (as Protonen oder Neutronen) vörkamt oder na korte Tiet verfallt, künn dat mööglich wesen, disse Effekten to isoleeren un to meten.
Neutrinodetekters
thumb|upright=0.9|Modell vun’n Kamiokande-Detektor Bekannt sünd vun de Neutrinodetekters to’n een de radiocheemschen Detekters (as to’n Bispeel dat Chlorexperiment in de Homestake-Goldmien in de USA oder de GALLEX-Detekter in’n Gran-Sasso-Tunnel in Italien) un to’n annern de Detekters, de op Grundlaag vun den Tscherenkow-Effekt funkschoneert, as to’n Bispeel dat Sudbury Neutrino Observatory (SNO) un Super-Kamiokande. Se wiest atmosphäärsche un solare Neutrinos na un geevt Verlööf, ü.a. de Neutrinooszillatschoon to meten un dormit op den Ünnerscheed vun de Neutrinomassen torüchtosluten, vun wegen dat de Reakschonen, de binnen de Sünn afloopt, goot bekannt sünd un dormit ok de Emisschonen vun de Neutrinos. Experimenten as dat Double-Chooz-Experiment oder de KamLAND-Detektor in’t Kamioka Neutrino Observatory sünd in de Laag, över den inversen Betaverfall Geoneutrinos un Reakterneutrinos natowiesen. Se levert dormit tosätzliche Informatschonen ut en Rebeet, de vun de solaren Neutrinos nich afdeckt warrt.
De opstunns gröttste Neutrino-Detekter, MINOS mit Naam, steiht ünne de Eer in en Iesenmien in de USA, ruchweg 750 km wiet weg vun’t Forschungszentrum Fermilab. Vun dit Forschungszentrum warrt en Neutrinostrahl in Richt vun’n Detekter afstrahlt, woneem denn tellt warnn schall, wo veel vun de Neutrinos sik op’n Weg dör de Eer ümwannelt hebbt.
Historie vun’t Utforschen
De radioaktive Betaverfall weer bit 1930 nich verstahn. Beobacht weer bi den Verfall jümmer blots en Elektron, dat afstrahlt weer. Tosamen mit den Karn, de över blifft harr sik dat also üm en Tweekörperproblem hannelt, womit sik aver dat kontinueerliche Energie-Spektrum vun’n Beta-Verfall aver nich verkloren lett, ahn dat een dat Satz vun’t Energiewohren breken de. Dat hett Wolfgang Pauli dorto bröcht, en Elementardeelken to postuleeren, dat blangen dat Elektron un den Karn ok an den Vörgang deelhett, man blots noch nich beobacht weer. Dit Deelken müss en Deel vun de Energie drägen, de bi’n Verfall free warrt un dormit seker stellen, dat de Impuls un de Energie wohrt blifft. Pauli nöömt sien an’n 4. Dezember 1930 postuleert Deelken in en privaten Breef toeert Neutron. Enrico Fermi, de en Theorie över de grundsätzlichen Egenschoppen un Wesselwirken vun disse Deelken utarbeiten de, hett dat denn Neutrino (italieensch för lütt Neutron) nöömt, dat dat nich mit dat Neutron, as dat vundaag begäng is, verwesselt warrt. Eerst 1933 hett Pauli sien Hypothees vör en grötter’t Publikum togänglich maakt un stell togliek de Fraag na en mööglichen experimentellen Nawies.
miniatur|Dit Bild gellt as eersten Nawies vun’t Elektron-Neutrino in en [[Blasenkamer. Ein Antineutrino stött mit en Proton tohopen un tüügt en Neutron un en Positron. De Reakschoon passeert rechts in’t Bild, woneem dree Sporen tosammenloopt.]] As Pauli al annahmen hett, müss dat Neutrino bannig swoor natowiesen wesen.De eerste Nawies keem wohrhaftig eerst dreeuntwintig Johren later. 1956 hett de Grupp üm Clyde L. Cowan un Frederick Reines den Nawies över den inversen Betaverfall an een vun de eersten groten Karnreakters henkregen. In disse Reakters entstaht dör den Verfall vun de Spleetprodukten Antineutrinos mit en veel grötere Stroomdicht, as dat mit en radioaktive Proov mööglich weer. För jemehr Opdecken weern Cowan un Reines 1995 mit den Nobelpries för Physik uttekent.
Dat Myon-Neutrino is 1962 vun Jack Steinberger, Melvin Schwartz un Leon Max Lederman mit den eersten an’n Gaumaker tüügten Neutrinostrahl nawiest worrn. Se hebbt dorför 1988 den Physik-Nobelpries kregen. Mit dat Myon-Neutrino is en tweete Neutrinogeneratschoon bekannt worrn, de Analogon to’t Elektron-Neutrino för de Myonen dorstellen de. För en korte Tiet is för dit Deelken de Beteken Neutretto bruukt worrn (-etto is in’t Italeensche ok en Form för wat Lütt’s). De Begreep hett sik aver nich dörsett. As 1975 dat Tauon opdeckt worrn is, reken de Wetenschopplers dormit, dat dat ok dorto en Neutrino, neemlich dat Tau-Neutrino, geven müss. En eerst anteken dorför weer dat kontinueerliche Spektrum bi’n Tauon-Verfall, jüst so as bi’n Betaverfall. Direkt nawiest weer dat Tau-Neutrino to’n eersten mol in’t Johr 2000 mit dat DONUT-Experiment.
Mount Stalker
Mount Stalker is en hogen Barg in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in’n noorden Deel von de Athos Range in de Prince Charles Mountains 8 km noordwesten von dat Farley-Massiv.
He is na Luftopnahmen karteert worrn, de bi de Australian National Antarctic Research Expeditions maakt worrn sünd. Naamgever is John Francis Stalker (1933–1994), de in dat Johr 1964 Wederbeobachter op de Mawson-Statschoon weer.
Helmut Schmidt (Mehrdüdig Begreep)
Helmut Schmidt is de Naam von
* Helmut Schmidt (1895–1979), düütschen Chirurg,
Kiek ok bi: Helmuth Schmidt, Helmut Schmitt, Helmut Schmid, Hellmut Schmid.
New Haven County
New Haven County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Connecticut. He hett 862.477 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.570 km². De Sitt vun de Verwalten is in New Haven.
Historie
De Kreis is 1666 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 824.008 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 421.514 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 24.439 US-Dollar. 457.905 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 152.433 Minschen maakt. 9,19 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
17,69 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 9,03 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 79,40 % vun de Minschen Witte, 11,32 % Swarte, 2,33 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,25 % sünd Nakamen vun Indianers. 4,51 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,16 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 10,09 % vun de Lüüd ansehn.
Schlichting
Schlichting betekent
Dat is ok de hoochdüütsche Naam von
Wiesendanger
Wiesendanger is de Familiennaam von
Ersa (Maand)
Ersa (ok Jupiter LXXI) is en vun de lütten Maanden vun den Planeten Jupiter.
Opdeckt weer de Maand in’t Johr 2018 vun de Astronomen S. Sheppard un Chad Trujillo op Biller bit torüch to’n 25. März 2017. Toeerst weer he as S/2018 J 2 betekent. Den offiziellen Naam hett he an’n 23. August 2019 dör de Internatschonale Astronoomsche Union (IAU) kregen, neemlich na Ersa, de in de greekschen Mythologie de Göddin vun’n Dau is.
Ümloopbahn
Ersa löpt in en middleren Afstand von ruchweg 11.500.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför üm un bi 252 Daag. De Maandbahn hett en Exzentrizität vun 0,09 un is somit meist so rund as en Krink. De Bahnnegen bedriggt so wat bi 30,6°. Vun den Maand gifft dat opstunns aver eerst wenig Beobachten. De Angaven sünd dorüm noch nich seker.
Physikalsch Egenschoppen
Över sien Helligkeit kann een op den Dörmeter vun ruchweg 3 km sluten.
Camper Speeldeel
De Camper Speeldeel weer en plattdüütsche Laientheatergrupp ut Camp (Stood).
Eerste Tied
De Camper Speeldeel is in’n Januar 1922 von de Schoolmeesters Lemke un Georg Beermann grünnt worrn. Camp weer to de Tied noch en egen Gemeen, is denn 1926 aver en Deel von de Stadt Stood worrn. De Speeldeel weer temlich aktiv un hett in allerhand Öörd in dat ganze Rebeed twüschen Elv un Werser bet hen na Bremen un Lümborg speelt. In de Johren von 1922 bet 1933 hebbt se 41 Stücken instudeert un de alltohoop 320 Maal opföhrt. 1931 harr de Direkter von de Middelschool, Heinrich Holsten, dat Leid över de Speeldeel övernahmen.
Unfall 1934
Dörteihn Lüüd weren op de Steed dood. De annern söven kemen in’t Krankenhuus Veern. Twee sünd doodbleven, kort nadem se dor ankamen sünd, een an’n annern Dag. Een Person weer swoor verwunnt, hett aver överleevt. De dree Lüüd, de op de letzte Bank in’n Bus seten harrn, harrn meist nix afkregen. In’n Tog is nüms to Schaden kamen, ok de Lok harr blots lichte Schadens. De Tog is denn wiederföhrt un üm 23:37 in’n Lehrter Bahnhoff in Berlin ankamen. De Börgermeester von Stood, Arthur Meyer, is noch in de Nacht an de Steed von’n Unfall reist.
Bi de Truurfier von Pastoor Behrens an’n 18. Dezember in de Wilhadi-Kark weren 1500 Lüüd. Mehr güngen in de Kark nich rin. Buten weren noch allerhand Lüüd mehr. Mit dor mank weer ok Hitler sien Adjutant Wilhelm Brückner un de Gauleiter Otto Telschow. De Volksschool I an’e Wallstraat in Stood harr twee Schoolmeesters verloren un müss vörlöpig dichtmaken. 1934 is en Stiftung inricht worrn, de noch bet 1944 Geld an de Nablevenen uttahlt hett. Dree Froonslüüd sünd op’n Karkhoff in Camp begraven worrn, ölven op Horstkarkhoff in Stood. Een von de Doden keem ut Wedel un is dor begraven un een is in Bremen inäschert worrn.
Tied later
Na den Unfall hett de Speeldeel sik nee opstellt un hett in’n Februar 1935 wedder anfungen, Stücken to spelen. Den letzten Optridd harr de Speeldeel 1970. Twee Johr later hett sik de Grupp denn oplööst.
Gehren (Neddersassen)
Gehren is en Hoff in de Gemeen Bülkau (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Bülkau mit bi.
Geografie
De Naveröörd sünd dat Noorderenn von Bülkau in’n Noordoosten, dat Süderenn von Bülkau in’n Süüdoosten, Siedendeel in’n Westen un Landmark in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Gehren is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Bülkau.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
Gehren liggt an de Landsstraat 144, de in’n Noordoosten över Bülkau un Kedenbrook na Neehuus an de Bundsstraat 73 ran geiht un in’n Süüdwesten na Goddshem un Steenau.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 24 Kilometer in’n Noordwesten von Gehren.
De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Pietro Rossi
Pietro Rossi is de Naam von
* Pietro Rossi (1738–1804), italieenschen Entomoloog un Arachnoloog,
Kiek ok bi: Pier Maria de’ Rossi.
Airplane II: The Sequel
Airplane II: The Sequel (op plattdüütsch so veel as „Fleger II: De Foortsetten“; dt. Titel: Die unglaubliche Reise in einem verrückten Raumschiff) is de Titel vun en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 1982. Di Film stellt en Parodie op de Katastrophenfilmen ut de 1970er Johren dor un föhrt dat Kunzept un de Geschicht vun den Film Airplane! vun 1980 wieter. Vele rullen ut den eersten Film sünd wedder mit dorbi, wiel de Produkschoonskru grotendeels uttuuscht weer. Dat Dreihbook hett Ken Finkleman schreven, de ok Speelbaas weer.
Inholt
An Boord vun de Ruumfähr is ok de traumatiseerte Air-Force-Veteran Ted Striker, de as Testpilot över den Murks Bescheed wüss, man dör en Inwiesen in en Irrenanstalt to’n Swiegen bröcht warrn schüll. He künn aver rechttietig utrieten un noch en Platz in de Mayflower kriegen, vunwegen dat ok sien Fründin Elane dor as Stewardess arbeit. Dör de Fehlfunkschoon vun’n Boordreekner drauht de Fähr in de Sünn to störten, also övernimmt Ted dat Kommando in’t Cockpit. An’t Enn kann he den Boordreekner mit de Tietbomb vun en Passageer in de Luft jagen un dat Ruumschipp na’n Maand bringen. Mit en Brooklannen kann he de Mayflower to’n Anhollen bringen. So reddt he nich blots de Passageren, man tosamen mit Elane kann he sik eenmol mehr över en Happy End frein.
Anners wat
2001 is de Film as VHS-Video rutkamen, 2003 ok op DVD.
Marina Krogull
Marina Krogull (* 21. Oktober 1961 in Berlin) is en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin. Krogull is de düütsch Stimm vun Suzanne Somers in de Rull vun de Carol Lambert in de US-amerikaanisch Sitcom „Step by Step“ (düütsch: Eine starke Familie). In de Bibi Blocksberg-Hörspeelfolg 49 (Der Hexengeburtstag) un Folge 92 (Die Junghexenbande) snackt se de Junghex Arkadia.
As Schauspelerin speel Marina Krogull to’n Bispeel in Der Prinz hinter den sieben Meeren (1982), Insel der Träume (1990) oder Tatort (2007).
Seehafer
Seehafer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Seehawer.
(863) Benkoela
(863) Benkoela is en Asteroid ut den buteren Hööftgördel, de an’n 9. Februar 1917 vun den düütschen Astronom Max Wolf in Heidelbarg opdeckt worrn is.
Hermann Bahlburg
Hermann Bahlburg (* 21. Juli 1892 in Jesborg; † 19. Februar 1962 in Bookholt) weer en Missionar von de Harmsbörger Mission un en plattdüütschen Schriever.
(863) Benkoela
De Asteroid is mööglicherwies na de Stadt Bengkulu (vörmols: Bengcoolen) in Indonesien nöömt, man dat is nich kloor nawiest.
Kiek ok
List vun de Asteroiden
Hermann Bahlburg
Bahlburg is 1892 as Söhn von Catharina, borene Vick, un den Timmermann Heinrich Bahlburg in Jesborg boren. He weer dor op de Volksschool, hett eerst Smidd lehrt un is denn op Wannerschop gahn un ünner annern na Stood un Seborg kamen. 1911 is he an dat Missionsseminar in Harmsborg gahn. As 1914 de Eersten Weltkrieg loosgüng, hett Bahlburg sien Studien afbraken un is op’n Hoff von de Öllern gahn, üm dor to helpen, nadem de öllere Broder as Soldaat intagen worrn is. Bahlburg hett denn en Krankenpleger-Lehr in Dresden anfungen, is aver as Soldaat in en Regiment in Sassen intagen worrn un weer denn bet an dat Enn von’n Krieg Soldaat. Dat Missionsstudium hett he 1921 afslaten un hett denn as Missionar för de Missionsanstalt Harmsborg arbeidt. Bahlburg is 1921 na Thälsdörp tagen un hett dor as Volksmissionar arbeidt un dorbi ok op dat Bruken von de plattdüütsche Spraak sett. In dat Johr hett he Minna Behrens freet, mit de he negen Kinner kriegen schull. 1927 güng he as Baas von en Grupp Missionars na den Westen von Äthiopien, üm ünner de Galla (vondaag Oromo nöömt) to missioneren. De Grünner von de Harmsbörger Mission, Ludwig Harms, harr al 1853 un 1857 Missionars na de Oromo schickt, de dor aver nich veel utrichten kunnen. Bahlburg harr den Wunsch, disse Mission wedder optonehmen, nadem 1926 kloor worrn is, dat de Harmsbörger Mission ehr Arbeid in Indien, de dör den Eersten Weltkrieg ünnerbraken weer, nich mehr wedder opnehmen kunn.
In Addis Abeba ankamen, hebbt se en Grundstück in Aira pacht. Dor hett Dietrich Waßmann en Missionsstatschoon opboot. Bahlburg sülvs is in Addis Abeba bleven. Dor hebbt se en Gemeen opboot, ut de vondaag de Evangeelsche Gemeen von Düütsche Spraak in Äthiopien mit de Krüüzkark Addis Abeba worrn is. 1931 keem Bahlburg na Düütschland trügg un hett 1932 siene Familie mit na Äthiopien bröcht. Siet de Tied von’n Italieensch-Äthioopschen Krieg 1935/1936, dör den Äthiopien to de Kolonie Italieensch-Oostafrika worrn is, harrn de Missionars dat besünners swoor un kunnen man kuum noch arbeiden.
In’n Tweten Weltkrieg hebbt de Briten Äthiopien innahmen un Bahlburg jüst as all de Italieners un Düütschen dor 1941 interneert. 1948 keem Bahlburg ut de Interneerung na Düütschland trügg un is Missionar binnen Düütschland worrn. Nadem he in Kunflikt mit de Leidslüüd von de Harmsbörger Mission keem, hett he as Missionar ophöört. Von 1950 af an hett he in Handörp leevt un dor as Schriever un plattdüütschen Spraakforscher arbeidt.
He hett von Januar 1951 bet Mai 1955 dat Pladdüüdsch’ Häimaodbladd rutbröcht un denn von Juni 1956 bet November 1961 de Norddüüdsche Häimaod.
Kommun Bromölla
De Kommun Bromölla is ene Gemeend in dat Lehn Schonen in Sweden. Dat höört to de Landschop Schonen un den Gerichtsbezirk Kristianstad. Se hett 12.285 Inwahners (Stand 2009) op en Rebeet vun 163,38 km². De Sitt vun de Verwalten is in Bromölla.
Demografie
2006 weren 8,73 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 7 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt. De Scholen hebbt alltohoop 1357 Schölers.
Geografie
In de Kommun gifft dat 117 Eilannen, de alltohoop 21 Hektar groot sünd.
Nørre Broby Sogn
Nørre Broby Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Nørre Broby Kirke in’n Oort Nørre Broby. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Nørre Broby Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Sallinge Herred von dat Amt Svendborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Broby in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Faaborg-Middfünen in de Region Süüddäänmark worrn.
McKean County
McKean County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Pennsylvania. He hett 43.450 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.543 km². De Sitt vun de Verwalten is in Smethport.
Historie
De Kreis is an’n 26. März 1804 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 45.936 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 21.388 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.777 US-Dollar. 25.930 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 4.425 Minschen maakt. 12,32 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,51 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,37 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 96,46 % vun de Minschen Witte, 1,87 % Swarte, 0,30 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,32 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,40 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,61 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,06 % vun de Lüüd ansehn.
29. August
De '''29. August''' is in den Gregoriaanschen Klenner de 241. Dag, man in Schaltjohren is dat de 242. Dag.
Theodor Tamm
Theodor Tamm (* 6. Oktober 1861 in Bentwisch; † 15. Mai 1938 in Stood) weer en plattdüütschen Schriever.
Tamm is 1861 in Bentwisch (bi Öberndörp) boren. He hett Theologie studeert un 1888 an de Universität Jena sien Dokter över dat Thema Die Anfänge des Erzbistums Hamburg-Bremen maakt. 1899 is he Pastoor an de Nicolai-Kark in Olenbrook worrn un 1924 as Pastoor an de Wilhadi-Kark in Stood gahn. Dormit verbunnen weer ok dat Amt as Supperndent von’n Karkenkreis. He weer de Nafolger von Supperndent Senior von Staden.
He hett ok för dat Stader Sonntagsblatt schreven.