cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Costa Cordalis
Leven un Wark
Cordalis hett mit söven Johren anfungen Gitarr to spelen. As he sössteihn weer, hett he sik in Frankfort an’n Main daallaten un lehr dor an’t Goethe-Institut de düütsche Spraak. He hett Abitur maakt un füng dorna en Studium in de Fäcker Philosophie un Germanistik an, dat he aver ahn Afsluss afbroken hett.
1985 is he bi de Noordischen Skiweltmeetserschappen in Seefeld in Tirol för sien Heimatland Grekenland in’n Skilangloop an’n Start gahn. He weer in disse Disziplin tweemol greeksch Landsmeester. Egentlich wull he ok an de Olympischen Winterspelen 1984 in Sarajevo deelnehmen, hett sik aver nich qualifizeren künnt.
In’t Fröhjohr 2004 weer he Deelnehmer vun de eerste Staffel vun de RTL-Show Ich bin ein Star – Holt mich hier raus!, woneem he sik an’t Enn gegen all de annern dörsetten künn un „Dschungelkönig“ worrn is. Sien Priesgeld vun 28.000 € hett he an de Kinnerkrebshülp spennt. In Anlehnen an de Show hett he dat Leed Jungle Beat rutbröcht.
He hett ok lange Tiet jeed Johr an de Tour der Hoffnung deelnahmen. Dorbi hett he vele Kilometers mit’n Fohrrad torüchleggt un Geld för krebskranke Kinner sammelt.
Costa Cordalis weer verheiraat un hett mit sien Fro dree Kinner. Sien Söhn Lucas Cordalis un sien Dochter Angeliki Cordalis sünd ok in’t Showgewarf ünnerwegens.
Robert Wolfe
Robert Wolfe is de Naam von
Joseph Bauer
Joseph Bauer is de Naam von
* Joseph Bauer (1864–1951), düütschen Geistlichen,
Tomczak
Tomczak is de Familiennaam von
,
Charles Wagner
Charles Wagner is de Naam von
* Charles Wagner (1852–1918), franzööschen reformeerten Theoloog,
Tschauner
Tschauner is de Familiennaam von
Barrenechea
Barrenechea is de Familiennaam von
Richard Yates
Richard Yates is de Naam von
* Richard Yates (1769–1834), engelschen Historiker,
Wainaina
,
Scarabaeoidea
Bi de Scarabaeoidea hannelt sik dat um en Böverfamilie mank de Kävers (Coleoptera). Se weert woll to de Twuschenornen Scarabaeiformia torekent un höört to de Unnerornen Polyphaga mit to. Vörmols hefft se den Naam Lamellicornia dragen. To düsse Böverfamilie höört in de ganze Welt bi 35.000 Aarden in 2.500 Geslechter to. Elk Johr weert bi 200 nee Aarden funnen.
Wilhelm Nikolaus Freudentheil
Wilhelm Nikolaus Freudentheil (* 5. Juni 1771 in Stood; † 7. März 1853 in Hamborg) weer en düütschen Theoloog un Pädagoog.
Freudentheil is 1771 as Söhn von en borene Kuhnemund un den Koopmann Gottlieb Christoph Freudentheil in Stood boren. Sien Broder weer Gottlieb Wilhelm Freudentheil. De Familie weer jöödsch, Freudentheil hett aver den lutherschen Glöven annahmen. Von Oostern 1778 af an weer he op dat Athenaeum Stood un is 1786 an dat Johanneum Hamborg wesselt. An’n 28. April 1789 hett he sik an de Universität Göttingen inschreven un dor Philosophie un Theologie studeert.
Na dat Studium is he 1792 Schoolmeester för ole Litteratur un Geschicht an de School von Christian Rudolf Karl Wichmann in Celle worrn. An’n 3. Oktober 1796 is he as Subrekter an dat Athenaeum Stood wesselt. Dor is he 1805 Kunrekter worrn un 1809 Rekter. Dat is he bet 1814 bleven. He weer toletzt ok intermistisch Garnisonspreddiger in Stood. 1814 is he Pastoor von de Bartholomäus-Kark in Mittelskark worrn un an’n 7. April 1816 as Diaken an de Nikolai-Kark na Hamborg gahn. Later is he dor Archidiaken worrn un an’n 21. Juni 1828 Pastoor an dat Hillig-Geist-Spital.
Football-Bundsliga 2011/2012
De Football-Bundsliga 2011/12 is de 49. Speeltied vun de hööchste Speelklass in'n Football for Mannslüde. Dat gung los an'n Freedagavend, 5. August 2011 mit dat Speel vun den aktuellen Düütschen Meester Borussia Düörpm gegen den Hamborger SV. Dat Speel hett Düörpm mit 3:1 wunnen. Toenne gung de Saison mit den lesten Speeldag an'n 5. Mai 2012. Düörpm hett to'n tweeten Mol achter'nanner den Titel hoolt. Twuschen den 10. un den 15. Mai folgen denn de Relegatschoonsspeele. Unnerbraken weer de Saison vun'n 19. Dezember bit to'n 20. Januar 2012 dör de Winterpaus. Nee upstegen weer de FC Augsborg as 51. Vereen, de bi de 1. Bundsliga mitmaken deit. He konn de Klass holen.
Wilhelm Nikolaus Freudentheil
An’n 21. Juni 1841 hett he von de Universität Göttingen en Ehrendokter kregen. Bi’n Hamborger Stadtbrand 1842 sünd siene Wahnung un siene Bökersammlung mit verbrennt.
Football-Bundsliga 2011/2012
Düütschland hett in de Vörsaison Italien in den UEFA-Fievjohrwettstriet overhoolt. Vundeswegen könnt to'n eersten Mol siet de Speeltied 2001/02 wedder veer Bundsliga-Mannschoppen direktemang bi de UEFA-Champions League mitmaken. De dree eersten sünd direktemang for de Championsleague 2012/13 qualifizeert, de veerte maakt bi de Playoff-Runn mit. De Vereene up de Bundsliga-Plätz fiev un sess sünd bi de UEFA Europa League mit bi.
Wilhelm Nikolaus Freudentheil
He hett an’n 6. November 1800 Anna Catharina Lülmann freet.
Football-Bundsliga 2011/2012
Afslusstabell
thumb|360px|De Vereene 2011/2012
Velimirović
Velimirović oder Velimirovic is de Familiennaam von
Carrsville
Carrsville betekent
Ivan Gotti
Ivan Gotti (* 28. März 1969 in San Pellegrino Terme, Lombardei) is en ehmalger italieensch Radrennfohrer.
Loopbahn
1995 kunn he all dat Mannschapstietfohren bi de Tour de France winnen un keem in de Gesamtwertung up den fievten Platz. Sien gröttste Spood weer 1997 un 1999 de Gewinn vun de Gesamtwertung vun de Giro d’Italia. 1999 wunn he, wiel een Dag vör dat Finale in Mailand de bitherig Dräger vun de Rosa Trikot, Marco Pantani wegen en to hooch Hämatokrit-Wert utslooten wurrn weer. Gotti wunn 2001 ok noch en Deelstreck vun de Katalonien-Rundfohrt. 2002 hett he sien Loopbahn afslooten, keem aber bi de Tour de France noch mal up Platz 23.
Wegen den Besitt vun Dopingprodukten wurr Ivan Gotti 2001 to fiev Maand Haft up Bewährung veroordeelt.
Patzke
Patzke is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Pätzke.
Hans Döring
Hans Döring oder Hans Doering is de Naam von
* Hans Döring (üm 1483–1558), düütschen Maler,
Kiek ok bi: Johann Döring.
William Sparks
* William A. J. Sparks (1828–1904), US-amerikaanschen Politiker,
Müngen
Müngen betekent
Kiek ok bi: Mungen.
Alan Ball
Alan Ball is de Naam von
Aristomachos
Aristomachos betekent
Titulärarzbisdom Ancyra
Ancyra (italieensch  Ancira) is en Titulärarzbisdom von de Röömsch-kathoolsche Kark.
Eric Wainaina
* Eric Wainaina (* 1973), keniaanschen Musiker ,
Spelman
Spelman is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Spelmann, Speelman, Spellman.
Hopkins (Familiennaam)
J
,
Berend Münden
Berend Münden is de Naam von
Hopkins (Familiennaam)
M
, ,
S
, ,
Wolfe
Wolfe is de Familiennaam von
, ,
Wolfe betekent
Kiek ok bi: Woolf, Woolfe.
Hubbard County
Hubbard County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Minnesota. He hett 20.428 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.391 km². De Sitt vun de Verwalten is in Park Rapids.
Historie
De Kreis is an’n 26. Februar 1883 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 18.376 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 8.573 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.115 US-Dollar. 10.932 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.568 Minschen maakt. 9,58 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,29 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,14 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 96,31 % vun de Minschen Witte, 0,17 % Swarte, 0,27 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,13 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,22 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,89 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,67 % vun de Lüüd ansehn.
Josef Eichberger
Josef Eichberger is de Naam von
* Josef Eichberger senior (1801/1808–1862), düütschen Sänger, Gesangspädagoog, Opernspeelbaas un Intendant,
Arévalo
Arévalo oder Arevalo betekent
Arévalo is de Familiennaam von
Ortonville
Ortonville betekent
Cornhouse Creek
De Cornhouse Creek is en üm un bi 25 Kilometer langen Stroom in’n Distrikt Belize von dat Land Belize, de in’n Manatee River münnt.
Dat Afströömrebeed is üm un bi 90 km² groot.
De Born von’n Stroom liggt in de Manatee Forest Reserve söss Kilometer in’n Süüdoosten von dat Dörp Frank’s Eddy. Von dor flütt de Stroom toeerst na Noordoosten un denn na Süüdoosten.
De Manatee Highway geiht mit en Brügg över’n Stroom weg. Von rechts münnt de Mahogany Creek oder ok Content Creek in’n Cornhouse Creek un von links de Dew Creek. Denn münnt de Cornhouse Creek in’n Manatee River, de een Kilometer wieder stroomaf in de Southern Lagoon münnt.
Dat Water ut de Southern Lagoon flütt denn över’n Bar River in de Karibische See af.
An’n ganzen Loop von’n Stroom gifft dat keen Öörd. Dat Rebeed is vör allen Busch un Sump. De nächsten Öörd sünd Frank’s Eddy, dat söss Kilometer von’n Born af is, un Gales Point an de Southern Lagoon, dat fiev Kilometer von de Münn af is.
Münden
Münden betekent
Dat is ok de hoochdüütsche Naam von
Münden is de Familiennaam von
,
Tschigorin
Tschigorin betekent
Kiek ok bi: (7268) Chigorin.
Wiedemeier
Wiedemeier is de Familiennaam von
Spellman
Spellman is de Familiennaam von
Morituri
Morituri betekent
Kiek ok bi: Ave Caesar, morituri te salutant.
Oliver Lottke
duum|Oliver Lottke, 2018 Oliver Lottke (* 26. Dezember 1972 in Bremerhoben) is en düütschen Politiker von de SPD. He is siet 2017 Afornten in’n Landdag von Neddersassen.
Leven
Lottke is 1972 in Bremerhoben boren. He hett an de Universitäten Ollnborg un Bremen Diplom-Sozialarbeidswetenschoppen un bet to de Magistertwüschenprüfung tosätzlich in Ollnborg Politikwetenschop un Sozialpädagogik studeert. He is Diplom-Sozialpädagoog un arbeidt siet 1993 bi dat Diakoonsche Wark in Bremerhoben (Deel von dat Diakoonsche Wark von de evangeelschen Karken in Neddersassen) un is dor in dat Rebeed Jugendhülp, Justiz un wahnungslose Minschen aktiv. Siet 2006 leevt he in Lox.
He is verheiraadt un hett twee Döchter.
Politik
Lottke is 2009 Maat von de SPD worrn. Siet 2014 is he Maat von’n Gemeenraad in de Gemeen Lox.
Christian Democratic Party
Christian Democratic Party betekent
* Christian Democratic Party, Partei in Australien,
Franz Eichberger
Franz Eichberger is de Naam von
* Franz Eichberger (1913–2004), öösterriekschen Löper,
Stellwagen
Stellwagen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Stellwagen Bank.
Whitehill
Whitehill betekent
Münnen
Münn oder Münnen betekent
müNN is afkört för
Metzger
Metzger betekent
Metzger is de Familiennaam von
A
,
G
,
H
,
J
,
K
,.
M
, ,
T
,
W
Kiek ok bi: Mezger, Metzker.
National Independence Party
* National Independence Party, Partei in Belize,
Peer-Marten Scheller
Peer-Marten Scheller (* üm 1955 in Heid) is en düütschen Verleger.
Siet 2014 is he för dat Land Hamborg Maat von’n Bundesraat för Nedderdüütsch. Bi’n Plattdüütsch Root för Hamborg is he Spreker.
Masing
Masing is de Familiennaam von
Gögler
Gögler is de Familiennaam von
Masing
Masing betekent
Kiek ok bi: Massing.
Spielman
Spielman is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Spielmann, Speelman.
Vadász
Vadász oder Vadasz is de Familiennaam von
Walla Walla
Walla Walla betekent
Kiek ok bi: Walla Walla County.
Janesville
Janesville betekent
Kiek ok bi: Janesville Township.
Kohlenstoffdioxid
Kohlenstoffdioxid (in’n Alldag ok eenfach Kohlendioxid, mitünner ok verkehrterwies Kohlensüür nöömt) is en cheemsch Verbinnen, de ut Kohlenstoff un Suerstoff besteiht un blangen Kohlenstoffmonoxid, Kohlenstoffsuboxid un dat unbestännige Kohlenstofftrioxid to de Koppel vun de Kohlenstoffoxiden tellt.
Kohlenstoffdioxid is en Gas ahn Klöör un ahn Röök. Mit en Konzentratschoon vun ruchweg 0,04 % (in’t Johr 2006 üm un bi 381 ppm bi en Towass vun ungefähr 2 ppm elk Johr) is dat en natürlichen Bestanddeel vun de Luft. Kohlenstoffdioxid entsteiht bi’t vullstännige Verbrennen vun kohlenstoffhollig Stoffen, wenn noog Suerstoff dor is, as ok in’n Organismus vun Leevwesen as’n Kuppelprodukt vun de Zellaten. Dat CO2 warrt dorbi bi’t Aten ut’n Lief afgeven. Annersrüm sünd Planten, enige Bakterien un Archeen in de Laag, CO2 dör’t Kohlenstoffdioxid-Fixeeren in Biomasse ümtowanneln. Op disse Wies produzeert Planten to’n Bispeel bi de Photosynthees ut anorgaansch CO2 Glukoos.
Affallprodukt vun de Energieweertschap
Kohlenstoffdioxid ensteiht bi’t Opböten vun kohlenstoffholige Brennstoffen, wat ok all fossilen Energiedrägers ümfaten deit. Bi en geven Energiedräger is de Mengde vun’t afgeven CO2 vun de Mengde vun den Brennstoff, also direkt vun de ümsetten Energie, afhangig. Moderne Anlagen un Bedrievstechniken sünd woll in de Laag, de Energie beter to nütten as in verleden Tieten, man dat Entstahn vun’t CO2-Gas künnt se nich hinnern.
Op disse Oord un Wies warrt weltwiet in’t Johr üm un bi 36 Mrd. Tünnen produzeert. Opstunns gifft dat noch keen wirksom un weertschopplich Verfohren, wat dat CO2 afscheden kann, so dat de hele Mengde in de Atmosphäär afgeven warrt un to’t global Ophitten bidrägen deit.
Technisch
Technisch warrt Kohlenstoffdioxid dör Verbrennen vun Koks mit överscherig Luft wunnen oder as Biprodukt bi’t Kalbrennen (~530 Mio t in’t Johr) un dat ansluten Reinmaken, as to’n Bispeel Binnen vun Kaliumcarbonat to Hydrogencarbonat un anslutend Freesetten dör Hittmaken.
In’t Labor
In lütte Mengden warrt Kohlenstoffdioxid dör reesetten ut Carbonaten dör Süren herstellt.
Wilhelm Massing
Wilhelm Massing is de Naam von
* Wilhelm Massing (1904–1981), düütschen Architekt un Stadtplaner,
Kohlenstoffdioxid
Egenschoppen
thumb|right|300px|Waterlöslichkeit vun CO2 in Afhangigkeit vun’n Druck bi ünnerscheedlich Temperaturen
physikaalsch
thumb|200px|right|Phaas-Diagramm vun Kohlenstoffdioxid Dat Molekül vun’n Kohlenstoffdioxid is linear opboot. Ofschoonst de Kohelstoff-Suerstoff-Binnen polar sünd, maakt sik jemehr elektrisch Dipoolmomenten dör de Symmetrie vun’t Molekül na buten hen gegensietig tonichten. Dordör hett dat Molekül sülvst keen elektrischen Dipool. Man, vun wegen de binneren Dipolmomenten is Kohlenstoffdioxid liekers goot in Water to lösen, un absorbeert ok enige smalle Delen vun’t elektromagneetsche Spektrum in’t Rebeet vun de Infrarootstrahlen.
In faste Phaas warrt Kohlenstoffdioxid ünner de Beteken Dröögies in de Technik bruukt. Dröögies smölt nich, man dat sublimeert bi −78 °C. Dat is aver möglich, CO2 ünner den kritischen Punkt vun 31 °C dör grötteren Druck to en Fletigkeit ahn Klöör to verdichten. Bi Ruumtemperatur warrt dorto en Druck vun 60 bar bruukt, man bi de kritischen Temperatur ist de kritische Druck üm un bi 73,7 bar. In fletige Form warrt Kohlenstoffdioxid in Druckbuddels hannelt.
cheemsch
Wenn sik Kohlenstoffdioxid in Water löst, billt sik Kohlensüür (H2CO3), wobi aver mehr as 99 % vun’t CO2 blots physikaalsch löst sünd. De Kohlensüür sülvst liggt in en cheemsch Gliekgewicht mit ehr Dissoziatschoonsprodukten (Spezies vör, neemlich Hydrogencarbonat („Bicarbonat“, HCO3–) un Carbonat (CO32–). In wovun Mengdenproportschoon de Stoffen vörleegt is afhangig vun den pH-Weert. Wenn de Oxonium-Ionen (H+ oder an sik H3O+), de sik bi de Dissoziatschoon billt, dör Togaav vun en Base mit Hydroxid-Ionen (OH–) affungen warrt, schufft sik de Mengdenproprotschhon na’t Carbonat hen.
Bruuk
thumb|right|220px|Dröögies sublimeert bi Ruumtemperatur Bi de Sublimatschoon vun Kohlendioxidies kummt en witten Nevel tostannen dör dat kole CO2-Luft-Gemisch un kondenseeern Luftfuchtigkeit, de in verleden Tieten veel in de Bühntechnik insett worrn is in’t Theater. Vundaag gifft dat to’n Bispeel Nevelköhl-Vörsätz för normal Verdamper-Nevelmaschienen, de mit fletig CO2 bedreven warrt.
Vele Drinken bargt Kohlenstoffdioxid, üm en frischer’t Geföhl to maken. Bi enige Drinken as Beer oder Sekt kummt dat dör Gären tostannen, bi annere (Sodawater, Limonaad) warrt dat künstlich togeven oder een bruukt natürlich kohlenstoffdioxidhollig Mineralwater. As Levensmiddeltosatzstoff hett Kohlenstoffdioxid de Beteken E 290. Bi’t Herstellen warrt Kohlenstoffdioxid bi hogen Druck in dat Drinken pumpt. Dorbi reageert dat to ruchweg 0,2 % mit Water to Kohlensüür. De gröttste Deel warrt as Gas in’t Water löst. Bi’t Apenmaken vun de Buddel gifft dat en Druckaffall, de to en Nukleatschoon föhrt. Dat överscherig Gas neiht dordör in Form vun lütte Blasen ut un stiggt op. Dat Tostannenkamen vun de lütten Blasen un de süerliche Smack vun de Kohlensüür op de Tung reegt bi’t Drinken de Zellen för den Smacksinn an, wodör dat frische Geföhl utlöst warrt.
An Anwennen vun Kohlenstoffdioxid is ok in Afföhrmiddels (Zäpfchen). Dör en cheemsch Reakschoon wiel dat Oplösen vun’t Zäpfchen warrt CO2-Gas freesett, wat den Darm utdehnen deit. Dordör warrt de Stohlreflex utlöst.
Insett warrt dat Gas ok in Füerlöschers, wiel dat den Suerstoff vun’n Brandheerd verdrängt, kiek dorto ok ünner Brandbekämpen un Löschmiddel.
Kohlenstoffdioxid warrt ok as Dünger (Kohlenstoffdioxid-Dünger) in Drievhüüs insett. Dat hett den Sinn, dat in dat afslaten Huus dör de Photosynthees CO2 ümwannelt un dorüm vun de Planten as Nehrstoff bruukt warrt. Bi slecht Dörlüften is jichtens nich mehr noog dorvun in de Luft – sünners in’n Winter, wenn de Lüften vun wegen de Küll reduzeert oder afschallt warrt. Kohlenstoffdioxid warrt to’n een as rein Gas in dat Drievhuus inleidt, wat aver teemlich düer is, oder as Reakschoonsprodukt vun en Verbrennen as to’n Bispeel Propan oder Eerdgas. Dat kann as Verbinnen vun Warmmaken un Düngen ansehn warrn. Woveel beter de Planten dordör wasst, hangt dorvun af, wo groot de Mangel an CO2 is un woveel Licht de Planten kriegen doot. As Dünger warrt Kohlenstoffdioxid ok in de Aquaristik för Waterplanten insett. Dorför gifft dat den so nöömten CO2-Diffuser. Man dat kann ok dör Tosetten vun orgaansch Stoffen maakt warrn, wat aver denn to Lasten vun den Suerstoff-Andeel geiht.
As Küllmiddel warrt Kohlenstoffdioxid ünner de Beteken R744 oder R-744 in Fohrtüüch- un faste Klimaanlagen, bi Külltechnik in de Industrie, in Verkoopsteden oder bi’n Transport as ok in Drinkautomaten insett. CO2 hett en hoge Wirksomkeit bi en geven Volumen, en hoge Ümweltverdrägborkeit in’n Vergliek to annere Küllmiddels de insett warrt (boot keen Ozon af, lütter’t Drievhuuspotential, Winnen ut industriell Affallgas) un kann togliek in Warmskreislööp as in Warmwaterpumpen oder Fohrtüüchheizungen bruukt warrn.
In de Schweißtechnik warrt Kohlenstoffdioxid as Schuulgas bruukt, mol in Reinform, aver fakener as Tosatz to Argon oder Helium (oder beid). Dat Gas is aver bi hoge Temperaturen thermodynaamsch unbestännig. Dorüm warrt dat nich as Inertgas, man as Aktivgas betekent.
In tonehmen Maat warrt CO2 in Verbinnen mit en automatiseert Strahlverfohren anwennt, üm hoochreine Bavenflachen to tügen. Mit sien Kombinatschoon ut mechaansch, thermisch un Cheemsch Egenschoppen kann ünner annern CO2-Snee ünnerscheedlichste Oorden vun Dreck op Bavenflachen ahn rückstännen lösen un afdrägen.
In so nöömte CO2-Anlagen warrt in letzter Tiet Swien benüsselt, bevör se slacht warrt. Dorto warrt se in Koppels in en Oort Paternosterfohrstohl in en Gruuv daallaten, de tomindest 90% Kohlenstoffdioxid bargt.
CO2 in de Atmosphäär un Drievhuuseffekt
thumb|300px|CO2-Konzentratschoon in de Luft över de letzten 420.000 Johr Hööftartikel: Drievhuuseffekt
Kohlenstoffdioxid absorbeert en Deel vun de Infrarootstrahlen, dat is de Deel ut dat elektromagneetsch Spektrum, dat wi as Warms op de Huut föhlen doot un ok Warmsstrahlen nöömt warrt, wiel Strahlen mit körtere Bülgenläng – also de gröttste Deel vun de Sünninstrahlen – eenfach dörneihn kann. Vun wegen disse Egenschap is Kohlenstoffdioxid en Drievhuusgas. Na Waterdamp is Kohlenstoffdioxid dör sien Mengenandeel in de Atmosphäär dat tweetwirksomste Drievhuusgas, ofschoonst annere Gasen as Methan oder Ozon en högere spezifische Wirksomkeit hebbt. All disse Gasen tohopen sett de dörsnittliche Temperatur op de Eerdbavenflach vun ruchweg -18 °C op +15 °C hooch, wat as natürlich Drievhuuseffekt betekent warrt. Kohlenstoffdioxid hett an den gesamten Effekt en Andeel vun ruchweg 9 bit 26 % un is dormit to’n groten Deel dorvör mitverantwoortlich, dat de Eer in’n Grundsatz so’n leeftallig un frünnlich Klima opwiest.
De CO2-Andeel in de Atmosphäär hett sik in’n Verloop vun de Eerdhistorie veelfach ännert, wat sien Oorsaak in verscheden bioloogsch, cheemsch un physikaalsch Saken hett. Man, siet tomindest 650.000 Johren leeg de Andeel jümmer ünner 280 ppm. In de letzten 10.000 Johren bleev de Konzentratschoon teemlich gliek bi 280 ppm. Ünnern’n Streek weer de Kohlenstoffdioxidkreisloop also in disse Tiet teemlich utgleken. Man, as de Industrialiseeren losgüng in’t 19. Johrhunnert, is de CO2-Andeel in de Atmosphäär langsom jümmer wieter anstegen op vundaag 381 ppm ( Stand: 2006 ) un stiggt to Tiet in’n Dörsnitt wieter üm 1,5 bit 2 ppm in’t Johr.
De anthropogen – d. h. vun Minschen veroorsaakt – Kohlenstoffdioxid-Freesetten vun ruchweg 36,3 Gt oder 9,9 Gt Kohlenstoff in’t Johr (8,4 GtC dör’t Verbrennen vun fossile Rohstoffen un 1,5 ± 0,5 GtC dör’t Nütten vun’t Land) sünd blots en lütten Deel vun dat vör allen ut natürlich Borns stammen Kohlenstoffdioxid, dat sik in’t Johr op ruchweg 550 GtCO2 oder 150 Gt Kohlenstoff belöpt. Dör’t globale Afholten vun Wooldrebeden künnt de anthropogenen CO2-Emisschonen blots to ruchweg 45 % vun de natürlichen Kohlenstoffdioxidsenken opnahmen warrn, so dat sik dat överscherig Kohlenstoffdioxid in de Atmosphäär ansammelt. De Verbrennen vun Biomasse un de dorut wunnen Drievstoffen sett – ahn den Energiebruuk in de Landweertschap to achten – ünner’n Streek blots CO2-Mengden free, de vörher photosytheetsch bunnen worrn sünd.
In de Wetenschap warrt siet laatstens de 1990er Johren acht, dat dat en statistisch signifikante Ännern vun’t Klima gifft, de tomindst to’n Deel op dat Anstiegen vun de Kohlenstoffdioxidkonzentratschoon in de Atmosphäär is. Anfangs weer disse Verdacht noch teemlich unseker, man mit de Tiet un mit wietergahn Utforschen un düchtigen Striet üm dat global Ophitten is de Tosamenhang jümmer klorer worrn un warrt vundaag wietgahen acht. Ahn Acht op de Drievhuusgasen sünd de beobachten Temperaturdaten na Ansicht vun de meisten Wetenschopplers nich to verkloren. De Naklapp vun’t global Ophitten schüllt dör Klimaschuul minnert warrn.
Physioloogsch Wirken un Gefahren
Jümmer wedder kamt Unfäll mit Kohlenstoffdioxid vör. Dat gifft Rüüm as Wienkellers, Fodersilos, Güllekuhlen un annere, woneem sik dör Gärvörgäng bannige Mengden vun Kohlenstoffdioxid billn künnt. Bi’t Gären vun een Liter Most kamt ruchweg 50 Liter Gärgas togang. Wenn dorbi nich noog lüft warrt, künnt sik gefährlich hoge Konzentratschonen billn, vun wegen dat Kohlenstoffdioxid en högere Dicht hett as de Luft un sik dorüm an’n Bodden ansammeln deit (Kohlenstoffdioxid-See). Ok in sünnere Höhlen un Bargwarksstollen bi’n Kahlafbo künnt mitünner bannig hoge CO2-Konzentratschonen vörliggen. Die so nöömte Hundshöhl in Italien hett en Konzentratschoon vun üm un bi 70 %!
De direkte Schadenswirken op Minsch un Beest kann in’n enkelten Fall op dat Verdrängen vun’n Suerstoff in de Luft torüch gahn, man, de wiet verbreedt Ansicht, dat Kohlenstoffdioxid an sik nich schädlich is un blots dör’t Suerstoffverdrängen wirkt, is verkehrt. De olle Kerzenproov to’n Faststellen vun’n gefährlich siete Suerstoffkonzentratschoon maakt dorüm wenig Sinn. Dör’t Verdrängen vun de Luft, also dat Rünnersetten vun’n Suerstoff-Deeldruck op weniger as 130 mbar, dör dat sworere Kohlenstoffdioxid kann dat aver tosätzlichen to den Schaden dör’t CO2 ok to’n Ersticken vun wegen Suerstoffmangel kamen. In Kahlbargwarken oder bi Gärvörgänbg künn dat ok to Exploschonen kamen, wenn blangen dat Kohlenstoffdioxid ok noch Methan in’t Gasmischen vörliggen de.
Kohlenstoffdioxid, dat in’t Blood löst is, sett in physioloogsch (natürlich) un licht högere Konzentratschoon dat Atenzentrum vun’n Bregen. Man, in düütlich högeren Konzentratschonen löst dat Gas en Minnern oder sogor en Utschalten vun’n Atenreflex ut un föhrt to Atendepresschoon oder Atenstillstand. Disse Utwirken paaseert veel gauer as dat Ersticken. Dat stimuleeren vun’t Atenzentrum dör Kohlenstoffdioxid warrt bi Notfallhelp na en Atenstillstand dör’n Dokter to’n Wedderbeleven utnütt. Dorbi warrt rein Suerstoff mit ruchweg 4-5 % Kohlenstoffdioxid mischt un den Patienten to’n Aten geven.
Mehr as ruchweg 5 % CO2 in de Atenluft löst Koppweh un Swinnengeföhl ut. Bi noch högere Konzentratschoon warrt de Hartslag gauer maakt (Tachykardie), de Blooddruck stiggt an un dat kummt to Atennoot un Bewusstlosigkeit. Dorto warrt ok Kohlenstoffdioxid-Narkoos seggt. Konzentratschonen vun mehr as 8 % föhrt binnen 30 bit 60 Minuten to’n Dood.
Butendem hett Kohlenstoffdioxid en indirekt Wirken op den Suerstoffandeel in’t Blood. Is mehr Kohlenstoffdioxid in de Luft oder in’t Frischwater, warrt in’t Blood över dat Dissoziatschoonsgliekgewicht vun de Kohlensüür de pH-Weert rünnersett un dat Blood warrt cheemsch surer. Dorvun warrt dat Hämoglobin bedrapen: Bi sieten pH-Weert minnert sik dat Vermögen, Suerstoff to binnen. Dat heet, bi de glieke Suerstoff-Konzentratschoon in de Luft kann dat Hämoglobin weniger Suerstoff an sik binnen un transporteeren. Disse Ümstand warrt dör den Bohr-Effekt un den Haldane-Effekt beschreven. In’t Geweev, woneem de Suerstoff hentransporteert warrn schall, is de Kohlenstoffdioxid-Konzentratschoon höger. Dat heet de pH-Weert is sieter un de Binnenkapazität för Suerstoff dordör lütter, wodör de Suerstoff dor lichter afgeven warrn kann. In de Lung is dat jüst anners rüm, wat för’t lichtere Opnehmen vun’n Suerstoff in’t Hämoglobin sorgt.
Disse indirekte Effekt över den pH-Weert vun’t Blood is aver wat anners as de wiet starkere Giftigkeit vun’t Kohlenstoffmonoxid. Dat Gas billt Komplexen un verdeckt den Iesenkarn vun’t Hämoglobin, wat de Opnahm vun Suerstoff ünnerbinnt. Dat is dormit en kumplett annern Vörgang as bi’t Kohlenstoffdioxid.
Jümmer wedder warrt hele Familien Oppers vun Gärgasvergiften, wieldat mehrere Personen jemehr Anhörigen retten wüllt un dorbi denn sülvst to veel Kohlenstoffdioxid inaten doot un bewusstlos warrt. Bi’n Versöök to helpen löpt man sülvst Gefahr, sik to vergiften, wieldat nümms in de Laag is, en Bewusstlosen ahn Intoaten ut’n Keller to drägen. Beter un sekerer is dat, toeerst för Belüften to sorgen un en Nootroop aftosetten.
Verunglückte Lüüd ut en CO2-verdächtig Situatschoon (Wienkellers, Silos usw.) to retten is blots dör professchonelle Insatzkräft (Füerwehr) mit akkeraten Atenschuul möglich.
In roor Fäll kann dat ok Naturkatastrophen mit Kohlenstoffdioxid geven. En bekannten Fall is 1986 an’n Nyos-See in Kamerun passeert, woneem dat CO2-Gas dör vulkanische Aktivität freesett worrn is.
De Richtweert för de Kohlenstoffdioxid-Konzentratschoon in Binnenrüüm vun 0,15 % kann överschreden warrn, wenn sik mehrere Lüüd över en längere Tiet in en lütten, slaten un goot isoleerten Ruum ophollen doot. Wenn sik in en Ruum mit en Grundflach vun 68 m² un en Ruumvolumen vun 203 m³ söven utwassen Lüüd ophollt, warrt in Afhangigkeit vun de Ruumisoleeren, de Konzentratschoon vun 0,15 % al na twee Stünnen överschreden. Gesundheitliche Bedenken gifft dat aver eerst, wenn de tolaten MAK-Weert för längere Tiet överschreden warrt.
Isanti County
Isanti County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Minnesota. He hett 37.816 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.137 km². De Sitt vun de Verwalten is in Cambridge.
Historie
De Kreis is an’n 13. Februar 1857 grünnt worrn.
Demografie
3,42 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,30 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 97,65 % vun de Minschen Witte, 0,26 % Swarte, 0,38 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,58 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,17 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,94 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,83 % vun de Lüüd ansehn.
Eichberger
Eichberger is de Familiennaam von
Clünner
Clünner is en lütten Oort in de Gemeen Horß (Samtgemeen Söttmer) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Geografie
Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Clünnersbeek na de Wiest hen af.
Eichberger
Kiek ok bi: Aichberger.
Clünner
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Horß in’n Kanton Otterbarg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1859 to de Huusvaagdie Otterbarg in dat Amt Otterbarg tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Rodenborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör tohoopgahn is un den hüdigen Landkreis Rodenborg billt hett.
De Oort hett von öllers to Horß tohöört. De Gemeen Horß is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen noch düüdlich grötter worrn.
Religion
Clünner is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Horß. Düsse Kark is 1963 boot un 1989 as Karkengemeen egenstännig worrn. Vörher hett Clünner to dat Kaspel von de Georg-Kark in Söttmer höört.
För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.
Weertschop un Infrastruktur
För Clünner is de freewillige Füürwehr Horß mit tostännig.
Verkehr
Dör Clünner löppt de Kreisstraat 227, de in’n Westen in Horß in de K 201 münnt un in’n Oosten na Mulmshoorn an de Bundsstraat 71 ran föhrt. De K 201 löppt von Horß in’n Noorden na Winkeldörp un in’n Süden över Taaken na Söttmer. De B 71 geiht in’n Noorden över Bokel, Wehldörp un Brüttendörp na Zeven un in’n Süüdoosten na Rodenborg.
De nächste Bahnhoff is so bi twölv Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Rodenborg an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Von 1906 bet 1968 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. De nächste Bahnhoff weer in disse Tied dree Kilometer in’n Süüdoosten in Mulmshoorn.
Hackl
Hackl betekent
Hackl is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hackle, Hackel, Hakl, Huckle.
Villagrán
Villagrán is de Familiennaam von
.
Spieckermann
Spieckermann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Spickermann, Spiekermann.
Wyck
Wyck betekent
Owensville
Owensville betekent
Wyck
Kiek ok bi: Van Wyck, Wijck, Wyk, Wick.
Erling Jarl
Erling Jarl betekent
Wijck
Wijck is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Wyck.
Scinto
Scinto is de Familiennaam von
Johann Hackl
Johann Hackl is de Naam von
* ,
Steinitz
Steinitz betekent
Steinitz is de Familiennaam von
Georg Spindler
Georg Spindler is de Naam von
* Georg Spindler (üm 1525–üm 1605), düütschen Theoloog,
Aichberger
Aichberger is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Eichberger.
Beyerle
Beyerle is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Beierle, Bayerle, Beyerl, Bayerl, Baierl, Beierl, Beyerlein.
Titulärarzbisdom Amida
Amida is en ehmalig Titulärarzbisdom von de röömsch-kathoolsche Kark.
Inglés
Inglés oder Ingles is de Familiennaam von
Titulärarzbisdom Amida
Dat geiht trügg op en ünnergahn Bischopsseet in de antike Stadt Amida (vondaag Diyarbakir), de in de röömsche Provinz Mesopotamia leeg.
Boucherit
Boucherit is de Familiennaam von
Charlotteville
Charlotteville betekent
Kiek ok bi: Charlottesville.
Eltz-Rübenach
Eltz-Rübenach is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Eltz.
Massing
Massing betekent
Massing is de Familiennaam von
.
Langspriet-Haupeer
De Langspriet-Haupeer (Ensifera) sünd een vun de beiden Unnerornens mank de Haupeer. Vun de bi 8.100 bekannten Aarden leevt bi 35 Aarden in Middeleuropa. De lüttjesten höört to de Iemeckenheemken (Myrmecophilidae) un sünd bi 1,5 Millimeters groot. De gröttsten höört to de Saaghaupeer (Saga) un könnt bit hen to 100 Mms. lang weern. Pseudophylus collossus kann mit bit hen to 200 Mms. de Flunken an’n wietsten ut’neen spannen. Allerhand Aarden mank de Langspriet-Haupeer leevt as Rövers, annere freet bloß Planten oder nehmt Deerter un Planten to sik.
Kennteken
De Langspriet-Haupeer verscheelt sik vun de Aarden ut de Unnerornen vun de Kortspriet-Haupeer sunnerlich dör de langen Föhlspriete. Dor hefft se ok ehren Naam vun her. Düsse Föhlspriete sünd faken langer, as dat ganze Lief un könnt ut mehr as 500 enkelte Le‘e bestahn. Bloß bi bannig wenig Aarden sünd de Antennen man kort. De Deerter hefft lüttje Facettenogen. Mit ehre Mundwarktüge könnt se kauen un bieten. Sunnerlich stevig utboot is dat eerste Segement vun de Bost. De Vörflunken sünd small un wat harder. Wenn de Deerter nich fleegt, deckt se dor de gröttern Achterflunken mit to. De Seken dreegt faken en lang Leggrohr (Ovipositor) an’t Achterenne. Dor könnt se de Eier mit afleggen. Dat besteiht ut dree Paar Anbacksels vun dat achte un negente Achterliefsegment, de so nömmten Gonapophysen.
Wie se sik vermehrt un wie se riepen doot
De Partners finnt de Langspriet-Haupeer meist dör ehren Gesang. To’n Begatten kladdert de Loofhaupeer ehre Seken up de Heken rup, bi de Heemken schufft sik dat Seken, wenn dat al tarrt is, vun vörn unner dat Heken sien Lief. Dat Heken sett denn en grote Spermatophore in dat Seken sien Geslechtsgatt af. De Eier weert achternah dör dat Leggrohr in’e Eer oder in Planten-Unnergrund afleggt. Meist leggt se dor enkelte Eier bi af. De Kröpelhunnen un en Reeg vun annere Aarden leggt de Eier up’n Bulten af un leckt de denn jummers wedder af un pleegt de so un sorgt dor for, datt sik dor u. a. keen Swämme ansetten doot. De Tied as Budden oder Nymphen wohrt verscheden lang. Dor höört to, datt se fiev bit seven Mol de Huud uttreckt, bi de wecken Aarden ut dat Geslecht Gryllus ok fökener. Overwintern doot se meist as Ei oder as Nymphe.
Systematik
Mank de Langspriet-Haupeer gifft dat en Reeg vun Deelgruppen, de weert meist Böverfamilien nömmt. To’n Deel verscheelt de sik üterlich bannig. Dree vun düsse Deelgruppen gifft dat ok in Middeleuropa. De Unnerscheed mank de Gruppen besteiht sunnerlich dor in, wie de Schrilladern utboot sünd, wo de Deerter mit Luud geevt.
Loofhaupeer – Tettigonioidea
De Loofhaupeer hefft bloß an’n lunken Vörflunken en Schrillader. Tominnst bi de Aarden ut Middeleuropa hett de Foot (Tarsus) veer Deele. Dor is de drüdde vun wat breeder, as en Hart. Düsse Aarden vun de Loofhaupeer leevt in Middeleuropa (indeelt sünd se hier na de Systematik vun orthoptera.speciesfile.org, in de Literatur verscheelt sik dat jummer en beten.
Heemken– Grylloidea
Düsse Heemkenaarden kaamt in Mitteleuropa vor:
Rhaphidophoroidea
De leste Grupp mank de Langspriet-Haupeer sünd de Rhaphidophoroidea. Hier hefft Heken un Seken vun all Aarden keen Flunken. Sunnerlich bekannt is dat Drievhuus-Haupeerd (Tachycines asynamorus) ut de Familie vun de Höhlen-Haupeer (Rhaphidophoridae), dat wohrschienlich ut China stammen deit. Weltwiet is se in Drievhüser insleept wurrn un leevt dor as Rövers oder freet Planten. Vun de 1990er Johre af an sünd ok de wecken Vörkamen vun dat Doorn-Höhlenhaupeerd (Troglophilus neglectus) ut natürliche Höhlen in Bayern un Sassen (Sassische Swiez), man ok in künstliche Hollten, as ut de Kasematten in de Festung Königstein. Kollar sien Höhlenhaupeerd (Troglophilus cavicola) leevt in Öösterriek un de Swiez, sunnerlich in Höhlen, man ok unner Loo un Steen. In de Gemarken um de Middellannsche See umto gifft dat noch bi 20 Aarden ut dat Geslecht Dolichopoda.
Jim Clark (Filmeditor)
Jim Clark (* 24. Mai 1931 in Boston, England; † 25. Februar 2016) weer en britischen Filmeditor un Speelbaas.
Bushville
Bushville betekent
Jim Clark (Filmeditor)
Leven un Wark
Clark hett 1956 anfungen as Editor to arbeiten. Dorbi hett he mehrmols mit den Speelbaas John Schlesinger tohopenarbeit. En Hööchpunkt in sien Loopbahn weer 1985 de Utteken mit den Oscar för den Snitt vun Roland Joffé sien Anti-Kriegsfilm The Killing Fields. Mit Joffé hett he twee Johren later wedder tosamenarbeit un weer för de Arbeit noch mol för en Oscar vörslahn. In’t Johr 1966 geev he sien Instand as Speelbaas un hett bit 1974 tosamen söven Filmen dreiht.
Utteken
Clark weer bit hüüt negen mol för Filmpriesen nomineert. Veermol is he uttekent worrn:
Johann Spindler
Johann Spindler is de Naam von
* Johann Spindler (1777–1824), düütschen Dokter un Medizinhistoriker,
Twyford
Twyford betekent
Labuckas
Labuckas is de Familiennaam von
Vidmar
,
Johann Joseph Hackl
* Johann Joseph Hackl (1710–1785), düütschen Bildhauer,
Forest City
Forest City betekent
Kiek ok bi: Forest City Township.
Titulärarzbisdom Amida dei Siri
Amida dei Siri is en Titulärarzbisdom, dat von’n Papst an Titulärarzbischöp ut de mit Room uneerte Syrisch-kathoolsche Kark vergeven warrt.
Dat geiht trügg op en ünnergahn Bischopsseet in de Stadt Amida in de röömsche Provinz Mesopotamia, vondaag Diyarbakır in de Törkie.
André Devaux
André Devaux is de Naam von
* André Devaux (1845–1910), franzööschen Latinist un Romanist,
Babler
Babler is de Familiennaam von
Milan Vidmar
Milan Vidmar is de Naam von
* Milan Vidmar (1885–1962), jugoslaawschen Elektroinschenör un Schachspeler,
Karl Hackl
Karl Hackl is de Naam von
* Karl Hackl (1889–1958), öösterriekschen Maschinenboer un Psychotechniker,
Johannes Engel
Johannes Engel is de Naam von
* Johannes Engel (1463–1512), düütschen Astronoom,
Kiek ok bi: Johann Engel, Johannes Engels.
Söttmer
Söttmer is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Söttmer in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit. To de Gemeen tellt blangen den Karnoort Söttmer sülvst ok de Oortsdelen Evernhusen un Stuckenborstel.
Geografie
De Gemeen Söttmer billt den Karnoort vun de Samtgemeen Söttmer. Westlich vun Söttmer liegt de Oortsdeel Stuckenborstel und dorvon wieter na Süüdwesten de Oortsdeel Evernhusen. De Gemeen liggt an’n süüdwestlichen Rand vun’n Landkreis un grenzt in’n Westen an’n Flecken Otterbarg an, de to’n Landkreis Veern höört. De wieteren Navergemenen höört to de Samtgemeen Söttmer. Na Noorden is dat Reeßen un Hassendörp na’n Oosten hen. In’n Süüden vun Söttmer liggt de Gemeen Hellweeg.
De Landschop warrt prägt dör de beiden Strööm Wümm un Wiest un bargt veel Moorland un Wooldrebeden. Dat Sietland vun de Wiest is siet eenige Tiet sünners ok för den Tourismus vun Bedüden.
Geologie
En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel Landkreis Rodenborg (Wümm) beschreven un kann dor naleest waarn.
Historie
Söttmer weer 1205 in en Överinkamen ünner den Naam Suthrem as Archidiakonat vun’t Veerner Doomkapitel nöömt. Dat is de öllste bekannte schriftliche Opteken vun den Oort. Man kann aver dorvun utgahn, dat de Oort al veel öller is. Wohrschienlich weer Söttmer al üm 800 rüm bewahnt un vermodt warrt ok, dat sik dor en Thingsteed befunnen hett. De Entwickeln vun den Oort is stark mit de Historie vun de Kark verbunnen. As in Söttmer üm 1200 rüm al en Synodalkark stahn hett, warrt vun Historikers glöövt, dat dor – blangen Scheeßl – een vun de eersten Karken in’t Sassenland boet worrn is.
De Naam Söttmer geiht op dat Woort suthar torüch, dat „süüdlich“ bedüden deit. Dat weer also de Oort de süüdlich liggen de. As dorto hören nöördliche Wahnsteed warrt dat negen Kilometer wieter nöördliche Narbn (Nartum) ansehn.
Dat Hannoberaner Land, to dat Söttmer höört hett, weer 1801 vun de Preußen besett. Twee Johren later keem aver Napoléon mit sien Truppen na Söttmer. Sien hööchsten Offizeeren harrn hier jemehr Hööftquarteer. 1806 hett Napoléon Hannober aver wedder an Preußen torüchgeven. Ut de Gegend vun Söttmer sünd dormols vele junge Lüüd dwangswies in de Armee vun Napoléon intogen worrn un müssen 1812 mit na Russland inmarscheeren. Vun 1811 bit 1814 höör dat Rebeet vun de hüütige Gemeen to Frankriek un de Inwahners gelln as Franzosen. Dör de Befre’enskriegen (1813-1815) güng dat Land aver wedder torüch an Hannober, wat in de Twüschentiet en Königriek worrn is. An’n 3. Oktober 1866 is dat Königriek aver annekteert un oplööst worrn un dat Rebeet weer wedder preußisch.
Gemeenraat
De Gemeenraat vun Söttmer besteiht ut 19 Lüüd, de sik siet de letzten Kommunalwahl vun’n September 2011 as folgt tohopensett:
Börgermeester
De Börgermeester vun de Gemeen Söttmer is Christa Kirchhof vun de SPD. Ehr eerste Viez is Jan-Christoph Oetjen vun de FDP, de tweete Viez is Siegfried Gässler, de bi de CDU is.
Wapen
De Samtgemeen Söttmer hett 1970 Verlööf kregen, dat Wapen vun de Gemeen Söttmer to övernehmen.
Gemeenpaatschoppen
Söttmer ünnerhollt Paatschoppen mit Sauveterre de Guyenne in Frankriek un mit Lubasz in Polen.
Kultur
In de Gemeen gifft dat en grote Tall an kulturelle un sportliche Verenen för de Freetietgestalten. För den Sport gifft dat in Söttmer en beheizt Freebad un en Sporthall. Blangen de DLRG-Oortsgrupp Söttmer gifft dat ü.a. den Rietvereen Söttmer un ümto, en Schüttenvereen, den Söttmerer Tennisclub e.V., en Kegelsportvereen, den Skaatclub Wiest-Trümp, de Angelgemeenschop Stuckenborstel, as ok de Bredensportverenen TV Söttmer un TSV Stuckenborstel.
Wietere kulturelle Verenen sünd to’n Bispeel de Dörpsvereen Stuckenborstel, de Ferienstrolche, de Freewillige Füerwehren in Söttmer un Stuckenborstel, de Jagdhoornbläsergrupp Sottrum un ümto, en Schachclub un de Frünnen vun olle Landmaschienen. To’n TV Sottrum höört butendem ok en Laientheatergrupp, de dat al siet 1946 gifft un de jeed Johr Anfang November wat vörspeelt.
Verkehr
Dör dat Rebeet vun de Gemeen Söttmer verlöppt de A 1, de mit de Opfohrt 50 Stuckenbossel en Anlusssteed hett. Vun dor is dat nich mehr wiet bit na Bremen, un na Noorden hen kummt een so ok gau na Hamborg. De Bahnlien Hamborg–Bremen warrt ok vun de Iesenbahn bedeent, de in Söttmer den Bahnhoff Söttmer hett.
Wiedere Stratenverbinnen in de Gemeen sünd de B 75, de vun Rodenborg (Wümm) kummt un dör Söttmer bit an de Anslussteed Stuckenbossel föhrt. Op den annern Siet vun de Autobahn föhrt de Straat as L 168 wieter na Otterbarg un över Bassen un Eiten wieder bit na Bremen. Vun Söttmer ut föhrt butendem de K 205 in Richt na Süden bit na Hellweeg un binnen Söttmer de K 201, de denn as K 204 wieder na Noorden na de Gemeen Reeßen verlöpt.
Scholen
Söttmer is de Standoort vun de Oberschool Söttmer, de Grundschool an’n Eekkamp un en Schoolzentrum mit de Morgenstern-Grundschool un dat Gymnasium Söttmer.
Richard Davis (Jazzmusiker)
Richard Davis (* 15. April 1930 in Chicago, Illinois) is en US-amerikaansch Jazz-Bassist.
Leven un Wirken
Davis lehr in de 1940er un 1950er Johren privat Kontrabass un studeer an dat VanderCook College of Music vun sien Heimatstadt. He hett in verscheeden Orchestern in Chicago mitwarkt. Anfang vun de 1950er Johren is he mit Ahmad Jamal, Sun Ra, Charlie Ventura un Don Shirley uptreeden. 1954 truck he nah New York, wo he mehrere Johren lang Sarah Vaughan un Kenny Burrell begleit hett. In den 1960er Johren hett he starker mit klassisch Sinfonieorchestern ünner de Leitung vun George Szell, Leopold Stokowski, Igor Strawinsky, Pierre Boulez, Gunther Schuller un Leonard Bernstein arbeit. Sien Jazzpartner in disse Tiet weern Eric Dolphy, Booker Ervin, Andrew Hill (Point of Departure), Ben Webster, Stan Getz, Earl Hines, Jaki Byard, Alan Dawson un Rahsaan Roland Kirk. Ok up dat (Jazz-beinflooten) Van-Morrison-Album „Astral Weeks“ hett he mitwarkt.
Mit Michael Fleming, Lisle Atkinson, Milton Hinton, Ron Carter un Sam Jones hör he siet 1968 to dat New York Bass Violin Choir vun Bill Lee. Tüschen 1966 un 1972 weer he Liddmaat vun dat Thad Jones/Mel Lewis Orchestra. Siet 1977 gifft he Ünnerricht an de University of Wisconsin in Madison, dorneben is he up tallriek internatschonalen Festivals uptreeden. To sien Schölern hörrn David Ephross, William Parker und Hans Sturm. 1993 hett he de Richard Davis Foundation for Young Bassists grünnd, de sück de Förderung vun jung Kontrabassisten widmet.
Davis hett en Dutzend Alben as Bandleader herutbrocht un an över tweedusend Upnahmen as Sideman mitwarkt.
Priesen un Utteknungen
Tüschen 1967 un 1974 wur Davis in den Kritikerpoll vun den Down Beat as best Bassist nömmt. Dorto kreeg he twee Ehrendokterwürden as ok den Hilldale-Pries vun de University of Wisconsin–Madison un den Kunstpries vun den Gouverneur von Wisconsin (2001). 2014 kreeg he mit de NEA Jazz Masters Fellowship de hööchste amerikaansch Utteknung för Jazzmusiker.
Varas
Varas is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Vara.
Beechville
Beechville betekent
Charles Wagner (Politiker)
Charles C. Wagner (* 1934) is en belizeschen Politiker von de United Democratic Party (UDP).
Wagner is 1934 boren un güng op de St. John's College High School in Belize-Stadt na School. He weer privaat siet 1984 Besitter von dat St. Charles Inn in Punta Gorda. He is verheiraadt mit Rita Wagner, borene Pate, un harr fiev Kinner.
Wagner is bi de Parlamentswahl in Belize 1974 in’n Wahlkreis Toledo Süüd mit 56,7 % von de Stimmen as Afornten in dat Repräsentantenhuus wählt worrn. Bi de Wahl 1979 is he mit 52,7 % von de Stimmen wedderwählt worrn. Bi de Wahl 1984 hett he in’n nee tosneden Wahlkreis Toledo Oost 55,1 % von de Stimmen kregen un is wedder in dat Repräsentantenhuus intagen. Bi de Wahl 1989 kunn he sik mit 46,8 % von de Stimmen nich gegen Michael Espat von de People’s United Party dörsetten.
He weer von 1974 bet 1984 för de Oppositschoonspartei UDP Schadden-Minister för Apentliche Arbeiden. Ünner UDP-Premierminister Manuel Esquivel weer he von 1984 bet 4. Juni 1986 Minister för Apentliche Arbeiden un denn von’n 4. Juni 1986 bet 1989 Minister för Natürliche Ressourcen in dat Kabinett Esquivel I.
Volmarstein
Volmarstein is en bit 1970 eegenständig Gemeend un hüdig Stadtdeel vun Wetter (Ruhr) in de Iämpe-Ruhr-Kreis in Noordrhien-Westfalen.
Historie
All in 1047 wurr Volmarstein in de Werdener Klosterakten erwähnt. De Naam vun de Oort kummt vun de Beteknung Höhe an der Volme. De Freeheitsrechte kreeg de Oort 1342 un harr siet dat 15. Johrhunnert en Femegericht ünner den Grafen von der Mark.
Dör en grooten Brand wurr dat Dörp Volmarstein un de Burg 1754 zerstört. Vun de Burg bleven blots noch Trümmer över. De Anwahner hebbt de Steenen vun de Burg för den Wedderupbau vun hör eegen Hüüs bruukt.