cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radioaktivität
β−-Verfall
Allgemeen kann de Reakschoon so beschreven warn:
En Bispeel för den β−-Verfall is dat Isotop 14Kohlenstoff, dat in dat bestännige Isotop 14Stickstoff verfallt:
β+-Verfall
Allgemeen warrt de Reakschoon so beschreven:
En Bispeel för den β+-Verfall is dat 13Stickstoff, wat to 13Kohlenstoff verfallt:
Elektroneninfang, ε-Verfall
De Ümwanneln vun en Proton to en Neutron geiht ok op’n annern Weg. Dorbi warrt en Elektron ut de Elektronenhüll in’n Karn „togen“, wat as Elektroneninfang (eng.: electron capture) oder as ε-Verfall betekent warrt. Na de Beteken vun de ünnerste Elektronenschaal, de dorvun bedrapen is, de K-Schaal, warrt de Vörgang ok as K-Infang betekent. En Proton wannelt sik dorbi in en Neutron ünner Afstrahlen vun en Elektron-Neutrino.
Bi disse Ümwanneln hett de Karn de lieken Ännern as bi’n \beta^{+}-Verfall wat de Atom- un Nukleonentall angeiht. Beide Verfallsoorden staht dorüm in Konkurrenz, so dat de Elektroneninfang as een sünnere Oort vun’n Betaverfall ansehn warrt. De \beta^{+}-Verfall mutt de Energie för dat Positron praat stellen, so dat disse Verfallsoort vun wegen de Energiebilanz nich för elk Nuklid in Fraag kummt. Bi’n Infang warrt tomeist de binnerste Elektronenschaal bedrapen. Wieldat dorbi en Steed free warrt, rückt de Elektronen ut de buteren Schalen na. Dorbi entsteiht de charakteristische Röntgenstrahlen, de dorbi afstrahlt warrt.
Ciliophora
Ciliophora sünd en Stamm vun't Riek vun de Protisten. Dat sünd keene Deeren oder Planten. De Krauft toom Plautz to kümmen ward mit Wimpern (Cilien) insett, de in Reeg steihn. Enige Ciliophora sünd Ciliaten. De Butenregion vun de Zell vun de Ciliaten is en Cortex. Ciliaten läwt vun Bakterien. Bi de Ciliophora gifft dat sexuelle un asexuelle Gernertioonsfölg. Ciliophora gifft dat in't Meer un anner Rebeden. De Ciliophora sünd en vun de Belangriekste Stämm vun Protisten.
Radioaktivität
Elektroneninfang, ε-Verfall
De Glieken för den Elektroneninfang is allgemeen:
Dubbelt Elektroneninfang: Dat gifft ok Atomkarns, för de en normalen Infang vun wegen de Energietostännen nich geiht, man de Infang vun twee Elektronen to glieken Tiet möglich is. De Halfweertstieten vun solke Ümwanneln sünd tyypscherwies bannig lang. Disse Oort künn dorüm ok eerst in jüngerer Tiet nawiest warrn.
En Bispeel för disse Oort is de Verfall vun 124Xenon to 124Tellur:
Dubbelt Betaverfall
Annersrüm gifft dat ok Karns, de vun wegen de Energietostännen keen eenfachen Betaverfall maken künnt, man se künnt dör Afstrahlen vun twee Elektronen gliektietig verfallen. De Halfweertstieten sünd ok hier teemlich lang, so dat de Oort eerst siet korte Tiet bekannt is. Wat noch nich verkloort warrn künn is de Fraag, of bi’n dubbelten Verfall jümmer twee Neutrinos afstrahlt warrt, oder of dat ok en dubbelten Verfall gifft, bi den gor keen Neutrino utneiht.
Bispeel:
Gammaverfall
Hööftartikel: Gammastrahlen
En Gammaverfall kann vörkamen, wenn de Atomkarn na en Verfall in en energeetsch anregten Tostand is. Bi den Övergang in en sieteren Energietostand strahlt de Karn hoochfrequente elektromagnetsche Bülgen af, de as Gammstrahlen betekent warrt. Dordör warrt de Neutronen- un Protonentallen nich ännert, blots de Energietostand vun den Karn wesselt, wat tomeist nipp un nau na een Alpha- oder Betaverfall vör sik geiht.
Allgemeen warrt de Gammaverfall so formuleert:
thumb|Verfallsschema vun 60Co En bekannt Bispeel is de Gammastrahlen vun en Nickelkarn, de ut en Kobaltisotop entstahn is:
Dat Verfallsschema vun dissen Vörgang wiest dat Bild. 60Kobalt, en Isotop mit vele praktische Anwennen, is en Betastrahler mit en Halfweertstiet vun 5,26 Johren. Dör den Verfall geiht dat in anregt 60Nickel över, wat praktisch foorts (< 1 ps) wieter verfallt.
thumb|Verfallsschema vun 99mTc Man, dat kann ok angahn, dat de anregte Tostand en Karnisomer is, d. h. dat de en utreckend grote Halfweertstiet hett, dat de Gammastrahlenborn unafhangig vun ehr Tügen praktisch verwennt warrn kann. En Bispeel dorvör is 99Technetium:
Dit Technetium-Isotop hett en Halfweertstiet vun 6 Stünnen un warrt in de medizinschen Diagnostik bruukt.
Na de Nomenklatur is de Beteken Gammaverfall woll richtig, kann aver licht dörenanner bringen, wieldat jo gor keen echten Verfall vörliggt, man blots en Ännern vun den Energietostand in’n Karn.
To’n Afschirmen vun γ-Strahlen sünd mitünner meterdicke Beton- oder Bliepaltten nödig. De Strahlen hett in Materie keen sünnere Reckwiet, man se warrt blots exponentiell swacher. Dorüm gifft dat för jeed Material, dat to’n Afschirmen bruukt warrt, en spezifische Halfweertsschicht. Jüst so as Licht is Gammstrahlen en elektromagneetsch Strahlen, hett aver in’n Vergliek bannig veel mehr Energie un liggt ok wiet buten vun’t Spektrum, wat dat Oog wohrnehmen kann. <br style="clear: left" />
Binnere Konverschoon
De Övergang vun en Energietostand vun’n Atomkarn in en sieteren Tostand sett Energie free, de ok an en Elektron in de Elektronenhüll afegeven warrn kann. Disse Vörgang warrt Binnere Konverschoon nöömt. In’n Gegensatz to Betadeelken, sünd Konverschoonselektronen monoenergeetsch, d. h. se hebbt all de glieke Energie. <br style="clear: left" />
Spontan Verfall
De spontane Verfall is en wietere radioaktiven Ümwanneln, de bi sünners swore Atomkarns vörkummt. De Karn verfallt dorbi in twee oder ok mehrere Stücken. Normalerwies kamt dorbi twee ruchweg gliek grote Dochterkarns tostannen un twee oder dree Neutronen, wobi en grote Tall ünnerscheedliche Dochterkarnporen möglich sünd, de Summ vun de Atomtallen un de Massentallen sünd aver jümmer gliek groot as de Moderkarn.
Bispelen:
So is dat ok mit de natürlich vörkamen Uranisotopen, de to’n lütten Deel ok dör spotanen Verfall splitt warrt.
Spontan Nukleonenemisschoon
Bi Karns mit sünners hoge oder sünner siete Neutronentall kann dat to en spontan Nukleonenemisschoon kamen, also to en Utstöten vun Neutronen oder Protonen. Karns mit groten Protonenöverschuss künnt en Proton afgeven, bi Neutronenöverschuss entsprekend en Neutron:
<br style="clear:left" />
Hopenverfall
An Steed vun enkelte Nukleon oder Alpha-Deelken warrt en roor Fäll ok gröttere Atomkarns afstrahlt, wat asa Hopenverfall (eng.: cluster decay''). Bispele dorvör sünd:
Twee-Protonen-Verfall
Bi’n düchtigen Protonenöverschuss, as to’n Bispeel bi 45Iesen kann disse Verfallsoort vörkamen, bi den sogor twee Protonen gliektietig afstrahlt warrt.
Verfallsregen
Hööftartikel: Verfallsreeg
Wolang de enkelten Isotopen in’n Snitt överduert, kann düchtig ünnerscheedlich wesen vun’n Ogenplinkern bit hen to Milliarden vun Johren. Dorüm passeert dat, dat sik en anfangs noch reine Proov na’n Tiet in en Mischen vun verscheden radioaktiv Stoffen un Isotopen verwannelt. Isotopen mit en grote Halfweertstiet sammelt sik dorbi natürlich mehr an as solke, de blots lütte iet bestännig sünd. Sünners wenn de Halfweertstiet vnu’t Dochterisotop grötter is as bi’n Moderkarn, warrt op de Proov faken ok dat Dochterelement mit angeven. Jüst bi physikaalsch Ünnersöken künnt disse natürlich tostannen kamenden Verunreinigen stören. In Experimenten warrt dorüm faken radioaktive Elementen verwennt, vun de de Dochterkarns sülvst bestännig sünd oder en so korte Halfweertstiet hebbt, dat se praktisch glieks wedder verfallt.
Energiedosis
As Energiedosis (kort ok Dosis) betekent man de vun en bestrahlt Objekt, t. B. Liefgeweev, över den Tietruum vun de Belasten absorbeerte massenspezifische Energiemengde. Se is afhangig vun de Intensität vun de Bestrahlen, vun de Absorpschoonsanlaag vun’n bestrahlten Stoff för de Strahlenoort un -energie as ok de geometrischen Rahmenbedingen.
Ionendosis
De Ionendosis is en Maat för de Stärk vun de Ioniseeren, de utdrückt warrt as de freesette Ladung op’n Kilogramm vun’n bestrahlten Stoff.
Äquivalentdosis
De Äquivalentdosis beschrifft as Maat de Stärk vun de bioloogschen Naklapp vun en sünnere Strahlendosis. Gliek grote Äquivalentdosen sünd dormit unafhangig vun de Strahlenoort in jemehr Utwirken op den Minschen vergliekbor.
De Äquivalentdosis gifft sik ut de Multiplikatschoon vun de Energiedosis in Gray mit en Qualitätsfakter, de relative biologsche Wirksomkeit nöömt warrt, de vun de Strahlenoort un -energie afhangt un op Insichten dormit baseert.
Meetredschoppen för Radioaktivität
Dat gifft för elk Strahlenoort sünnere Meetinstrumenten (Deelkendetekters), de dorför sünners egent sünd:
Technisch Anwennen
Ok Füllstandsanwieser in Grootfatten mit Schüttgood oder Granulaten warrt mit Dörstrahlen vun een na de annere Fattwand dörföhrt. De Meetweert ännert sik dorbi je na dem, wat full dat Fatt is.
Ok Blitzafleiders sünd mit radioaktiv Material herstellt worrn, man dat künn nie nawiest warrn, dat se sünners wirksom sünd (Radioaktiv Blitzafleider).
Medizinsch Anwennen
En Rebeet vun de Medizin is de Nuklearmedizin, woneem dat de Szintigrafie gifft. Dorbi warrt lütte Mengden vun en radioaktiven Stoff in’n Lief insprütt (tomeist γ-Strahlers), de denn vun binnen rut strahlt. De Strahlen warrt vun en Detekter opfungen un mit en Gammakamera oder mit en Reeknertomografen as en Bild dorstellt.
För elk Organ gifft dat en sünnere radioaktive Verbinnen, de dorför sünners egent sünd. Wenn man de Schilddrüüs ünnersöken will, warrt to’n Bispeel radioaktiv Jod geven, wat sik dor binnen anriekern deit. Vun daag warrt disse Methood aver vun wegen de hoge Strahlenbelasten blots noch to’n Tumorbekämpen anwennt.
Annere bildtügende Verfohren, de Radioaktivität nütten doot, sünd de Positronen-Emisschoons-Tomografie (PET) un de Single Photon Emission Computed Tomography (SPECT).
Insett warrn kann Radioaktivität ok för de Radionuklidbehanneln to’n Linnern vun Wehdaag bi Knakenmetastasen. Hier warrt in kranke Knakenrebeden vun de Metastaas en Radionuklid anriekert, wat de Wehdaag minnern deit. Man, disse Methoden bargt ok en Risiko, wieldat dorbi ok gesund Geweev kaputt maakt warrn kann. Dat kann en Funkschoonsstören vun’t Knakenmark utlösen oder dat Immunsystem swach maken.
Bioloogsch Wirken
Ioneseerend Strahlen kann vun’n Minsch – egal ut welk Born – nich direkt wohrnehmen. För’n wirksomen Strahlenschuul bi’t Hanteeren mit radioaktiv Materialen is dorüm sünners veel Acht un villicht ok de Bruuk vun Meetvörrichten (Dosimeter) nödig.
Bi de Gefährlichkeit vun Radioaktivität sünd twee verscheeden Risiken to bekieken: Toeerst gifft dat de Strahlenbelasten sülvst un to’n tweeten de Verunreinigen (Kontaminatschoon) mit radioaktiv Material, de möglicherwies to en anduernd Bestrahlen föhren kann, sünners bi Kontanimatschoon vun Huut vu Minschen oder gor dat Opnehmen vun radioaktive Stoffen in’n Lief dör Inaten oder över’t Eten nu Drinken. Disse beiden Saken warrt in Berichten un in de Apenlichkeit faken verwesselt. Dorüm warrt faken ok verkehrterwies vun „verstrahlt“ snackt, wo an sik kontamineert richtig weer. Verstrahlen bedüüt – jüst as bi Verbrennen – en dör Bestrahlen tostannen kamen Schaden oder Sehr.
De Strahlenbelasten für Leevwesen warrt as effektiv Dosis oder Äquivalentdosis in de Eenheit Sievert bestimmt un angeven (kiek ok baven). Dorbi warrt ok de ünnerscheedliche Schaadwirken vun Alpha-, Beta- un Gammastrahlen un de ünnerscheedliche Fienföhligkeit vunenkelt Geweevsoorden mit inbetogen.
De Alphastrahlen hett op levend Geweev dör ehr Ioniseervermögen en sünners grote Schaadwirken, man dör de glieke Egenschap hett se in Luft en Reckwiet vun blots en poor Zentimeters un kann al dör en eenfach Blatt Papeer vullstännig afschirmt warrn. Den lieken Sinn doot ok de böversten afstorven Huutschuppens, so dat Alphastrahlers, de sik buten den minschlichen Lief befinnt, tomeist nich gefährlich sünd. Gefährlich sünd de aver, wenn se in direkten Kontakt mit leevend Geweev kamt. Dat kann passeeren, to’n Bispeel, bi’t Inaten vun Aerosolen, de över de Sliemhüüt vun de Atenweeg opnahmen warrt. Radioaktiv Stoff warrt in de Lung inlagert un kann dor Kreeft utlösen. Dat Eddelgas Radon warrt woll nich inlagert, stellt aver wiel dat Inaten dör den Verfall in de Lung en Gefahr dor. Wenn en Alphastrahler mit en Halfweertstiet vun en poor Daag över’t Eten opnahmen worrn is oder dör en Sprütt in’n Bloodkreisloop bröcht worrn is, künnt al en poor Mikrogramm döödlich wesen.
Direkt to beobachten akute Wirken vun Strahlen (Strahlenkrankheit) kamt bi’n Minschen eerst af en teemlich hoge Äquivalentdosis af 0,5 Sv vör. Man, ok düütlich lüttere Strahlendosen künnt Langtietfolgen as Arvschadens oder Kreeft hebben.
Op de annern Siet warrt to’n Bispeel Bad Gastein al siet dat Middelöller as en beropen Heelbad ansehn, wo sik dat Heelwater an sik blots dor de hoge Temperatur un den Radon-Andeel utteken deit, kiek bi Radonbalneologie.
Natürlich Strahlenbelasten
De Minsch is vun Natur ut radioaktive Strahlen utsett. En lütten Deel dorvun geiht dorop torüch, dat stännig Radionuklide in egen Lief sünd, vör allen 14Kohlenstoff un 40Kalium. Bi utwassen Minschen sünd dat ruchweg 8000 Bq. De wietere natürliche Strahlen kummt to ungefähr en Halfpart vun’t ut den Eerdbodden utströmen Radon un sien Verfallsprodukten, man, butendem ok vun 40Kalium in Bostoffen un enige annere Nukliden. Radon is as de tweetfakenste Oorsaak för Lungkreeft in Düütschland betekent worrn.
Laak (Geversdörp)
Laak is en Oort in de Gemenen Kumbarg un Öberndörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Geografie
Laak liggt in de Masch an dat linke Över von de Oost. In’n Noordwesten liggt dat Naturschuulrebeed Snook. Dat gröttere Stück von Laak höört to Geversdörp, de Hüüs in’n Süden höört aver al to dat Rebeed von de Gemeen Öberndörp.
De Naveröörd sünd Wetterdiek in’n Noorden, Portshemm in’n Noordoosten, Bentwisch in’n Süüdoosten, Öberndörp in’n Süden, Voigtding un Kumbarg in’n Süüdwesten un Itzwöörden un Geversdörp mit Good Neendiek un Marn in’n Noordwesten.
Historie
Een von de Hööv in Laak weer de Eddelhoff Brobargen.
Laak weer vör 1885 in’t Amt Neehuus un na 1885 in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat an’n Landkreis Land Hadeln kamen un 1977 denn an’n Landkreis Cuxhoben.
De Oort höört von öllers bi de Gemeen Geversdörp mit bi, de an’n 1. November 2016 Deel von de Gemeen Kumbarg worrn is.
Claesges
Claesges is de Familiennaam von
Laak (Geversdörp)
Religion
Laak is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Andreas-Kark in Geversdörp, de Süüddeel to dat Kaspel von de Georgskark in Öberndörp.
För de Kathoolschen in’n Noorddeel is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
Laak liggt an de Kreisstraat 25, de in’n Noordwesten na Geversdörp un an de Landsstraat 111 ran geiht, de een Kilometer wieder denn sülvs in de Bundsstraat 73 münnt. In’n Süüdoosten geiht de Straat na Öberndörp.
De nächsten Bahnhööv sünd de Bahnhoff Kumbarg un de Bahnhoff Wingst in Watermöhl an de Nedderelvbahn.
Theodor Blank
Theodor Anton Blank (* 19. September 1905 in Elz an de Lahn; † 14. Mai 1972 in Bonn) weer en düütschen Politiker (CDU).
He weer ook Minister för’t Verdeffenderen un Minister för Arbeit.
Golgi-Apparaat
De Golgi-Apparaat (dat tweete „g“ warrt utspraken, as en plattdüütsch „j“, u. a. in Jeans) tellt to de Organellen, de sik in de Zellen vun Eukaryoten finnen doot. Dor is en Biomembran umto. He maakt mit bi de Produktschoon vun Sekrete un bi annere Upgaven vun den Stoffwessel in de Zellen. Sien Naam hett he vun den italieenschen Pathologen Camillo Golgi vun her. De hett em 1898 bi histoloogsche Forschungen an’n Bregen funnen.
Upboo
Bi dat eerste „wannert“ de enkelten Höhlen vun de cis- na de trans-Sieten hen, wieldes de Enzyme annersrum up de Vesikels torüch beholen weert for de Höhlen, de narücken deit (Modell vun dat „Höhlen-Riepen“). Bi dat annere is to sehn, datt Vesikels de Proteine na de neegste Höhlen hen (in Richt vun dat TGN) transporteert (Modell vun den Vesikeltransport). Vundeswegen stellt de Golgi-Apparaat en „dynaamsch System“ dor.
Wenn de Zellen deelt warrt, fallt de Golgi-Apparaat ut’neen un warrt up beide Dochterzellen verdeelt. Dor sett he sik denn wedder tohopen.
Wat de Golgi-Apparaat to doon hett
De Golgiapparaat is mit allerhand verschedene Upgaven togange. So wiet, as dat hüdigendags bekannt is, geiht dat sunnerlich um dree Saken:
As al boven seggt, kriggt de Golgi-Apparaat (meist vun dat BN) Vesikels mit Proteine oder Polypeptide dor in. Düsse Proteine weert hier nu wieter ummuddelt. Je nadem, wie se later bruukt weert, un je na Protein, weert verschedene annere Proteine oder Zuckerreste vun unnerscheedliche Längde an dat Protein anbunnen (Glykoliseern). Ok de Struktur vun dat Protein warrt ännert. Dat passeert allens in den Golgi-Apparaat, vunwegen datt de Zellen stracks dootgahn döen, wenn düsse „Boarbeiden“ in dat Zellplasma maakt würrn un wenn dat dor denn to Reaktschonen mit annere Organellen un Stoffe bi kamen dö.
Wenn de Proteine heel un deel ummuddelt wurrn sünd, weert se in dat TGN sorteert, in Golgi-Vesikels afsnöört un kriegt Signalproteine (SNARE-Proteine), je nadem, wo se hen mütt. Achternah weert se dor denn henbrocht. De meisten Proteine, de in den Golgi-Apparaat ummuddelt weert, weert over Exozytose ut de Zellen rutbrocht. So kann over de Exozytose de Butenzell-Matrix (BZM) ummuddelt weern. Dor is wichtig bi, datt dor all Substanzen for in den Golgi-Apparaat produzeert weert, man bloß nich dat Glycosaminoglycan (GAG) Hyaluronan (fröger: Hyaluronsüür), wat en bedüdenden Deel vun de BZM utmaken deit. Dat Ummuddeln vun de BZM hölpt sunnerlich mit bi de Kommunikatschoon unner de Zellen un sorgt for Stebigkeit vun de Geweeve. Vundeswegen is dat een vun de wichtigsten Upgaven vun den Golgi-Apparaat. Butendem kann en Zellen so ehre Membran utbetern oder grötter maken. Un se kann de ütere Struktur vun de Membran ännern, wat bi den Stoffwessel oder bi de Kommunikatschoon mank de Zellen hölpen kann.
De Golgi-Apparaat produzeert primäre Lysosome. Dor sitt lyytsche Enzyme in. An’n besten arbeiden könnt se bi en pH-Weert vun um un bi 4,5. Vundeswegen mutt dat Lysosom-Binnerst ansüürt weern. Dat passeert dör Protonenpumpen. De sünd in de Membran inboot. As Schuul gegen de Süür is dat Binnerst vund e Lysosome mit Proteoglykane utkleed.
Um dor gegenan to gahn, datt bi dat Afsnören vun Lysosome verkehrte Proteine inslaten weert, sitt boven up de Lysosome ehre Membran Mannose-6-phosphat-Rezepters up. Dor backt de lyytschen Enzyme an, de mit Mannose-6-phosphat ummuddelt wurrn sünd.
De Funktschoon vun den Golgi-Apparaat verscheelt sik bi Planten un Deerter nich groot, man bi Planten is den Golgi-Apparaat siene wichtigste Upgave doch de Produktschoon vun Polysaccharide. De weert bruukt for de Zellwand (Pektine un Hemizellulose). Vunwegen, datt unbannig veel vun düsse Stoffe produzeert weern mutt, is kloor, datt de Golgi-Apparaat bi Planten veel grötter is, as bi Deerter.
Mount Rodger
Mount Rodger is en spitzen, hogen Topp von de Collier Hills in de Heritage Range in Ellsworthland, Westantarktika. De Topp liggt in’n Noordwesten von de Collier Hills, westen von em liggt de Schanz-Gletscher.
Mount Rodger is von’n United States Geological Survey in’n Rahmen von dat Vermeten von de Ellsworthbargen in de Johren 1961 bet 1966 dör Meetarbeiden vör Oort un Luftopnahmen von de United States Navy karteert worrn. Nöömt worrn is de Topp von dat Advisory Committee on Antarctic Names na Rodger A. Brown, de 1958 as Meteoroloog op de Forschungsstatschoon Little America V arbeidt hett.
Ian Hunter
Ian Hunter is de Naam von
* Ian Hunter (1900–1975), brietschen Schauspeler,
Erna Raupach-Petersen
Erna Raupach-Petersen (* 11. November 1904 in Flensborg; † 21. November 1997 ok dor; boren Erna Petersen) weer eene düütsche Volksschauspelersche.
Leben
1948 is de in de Erna Raupach-Petersen, de in'n tweeten Weltkrieg Wittfro wurrn is, as Böhnendorstellersche in Adolf Woderich sien plattdüütsche Komödie Minsch achtern Mond an't Ohnsorg-Theater in Hamborg eerstmals uptreden, un bleev för de nächste 46 Johr bi dat Ensemble. Se weer een feste Grött in de Hamborger Theaterlandschop un in över 120 Rullen hett se in Komödien un Tragödien spölt. As de Theaterstücken ut Hamborg denn ok van de ARD in't Fernsehen överdrogen wurrn is, kenn hör ganz Düütschland.
Aber ok sonst is se in't Fernsehen uptreden, so bi de NDR-Produktschonen Polizeifunk ruft un Hamburg-Transit.
1994, kört nah ehr 90. Geburtstag, hett se Afscheed nahmen van de Böhn. Hör lettst Rull harr se weer mit een Stück van Woderich: Der Börgermeisterstuhl.
Van Impe
Van Impe is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Impe.
August Wilhelm Iffland
August Wilhelm Iffland (* 19. April 1759 in Hannober; † 22. September 1814 in Berlin) weer een beröhmte düütsche Schauspeler, Theaterdirektor un Schriever.
Leben
thumb|Iffland as Fegesack un Franz Labes as Piel in Molières „Der Geizige“, I. Akt, 3. Uptritt, Lithographie van Friedrich Weise nah een Berliner Upföhrung üm 1810 Iffland, boren in’t Leibnizhuus in Hannober as Söhn van een Registrator an de Königliche Kriegskanzlee, sull, wenn dat nah sien Öllern gahn weer, Theologie studeeren. He is aber 1777 stiekum nah Gotha afhaun. Dor is he denn Lidmaat van dat Hofftheater wurrn.
1779 is he tosamen mit de gröttste Deel van de Schauspelers ut Gotha nah dat Natschonaltheater Mannheim gahn. Kurfürst Karl Theodor ut de Palz hett de ganzen Lüüd för sien Theater afwurben. För Iffland weer dat aber goot. He geev dor ok Gastvörstellungen un wurr bald een Charakterdorsteller, de de psychologisch-realistische Schauspeelkunst in de Middelpunkt van sien Arbeit stellen de.
En Triumph hett he 1782 as Franz Moor in de Eerstupföhrung von Friedrich von Schiller sien Stück De Räuber fiern kunnt. „Düütschland schall an disse jung Kerl noch een Meester“ finnen hett Schiller nahst seggt. Beid hebbt in Mannheim eng tosommenarbeit.
Iffland gasteer an all bedüüdent Bühnen in de Gegenden, wo se Düütsch snacken deen. In April 1796 weer he up Inlaadung van Johann Wolfgang von Goethe in Weimar. Karl August Böttiger hett in disse Tiet jede van Iffland spölt Rull in een Monographie fasthollen.
Iffland hett sück denn aber mit de Intendant vertörnt, aber ok de Krieg hett dor 1796 to föhrt, dat he nah Berlin as Direktor van dat dorige Natschonaaltheater up de Gendarmenmarkt gahn is. As he Baas weer, hett he dat Theater düchtig bekannt makt, ja, Berlin wurr dör hüm een van de föhrend Theaterstädte in Düütschland. He is 1811 to’n Direktor der königlichen Schauspiele ernennt wurrn.
Iffland is an 22. September 1814 in Berlin sturben. Sien Ehrengrafft is up de Jerusalems- un Niege Kark Karkhof II in Krüüzbarg. Iffland gehöör ok de Freimaurerbewegung an.
Warken
As Schauspeler teken sük Iffland weniger dör Genialität as völ mehr dör een kunstvull bit in de enkelde Punkten berekende Dorstellung ut. Dat kunn he am besten, wenn he komische oder gemütvull anröhrend Rullen spölen de, de in Familien und in dat börgerliche Leven hören deen. Tragische oder heroisch Rullen weern nich so sien Ding, wiels he dorför ok nich dat Utsehn harr.
Johann Dietrich Andreas Augspurg
Augspurg is 1750 as een von teihn Kinner von Anna Dorothea, borene Heumann (12. August 1728-16. Februar 1791), un Johann Christoph Augspurg (14. Juni 1712-22. September 1771) in Hannover boren. He hett sik in’n Oktober 1768 an de Universität Göttingen inschreven un Juristeree studeert. He is 1777 Amtsschriever bi dat Amt Otterbarg worrn un is dor bet 1794 bleven.
Toletzt weer he Titulär-Amtmann. Augspurg weer von 1794 bet to sien Dood 1821 Amtmann in dat Amt Harsfeld. In de Franzosentied weer he 1810 Kantonsmaire von’n Kanton Harsfeld binnen dat Königriek Westfalen.
1777 hett he Wilhelmine Isenbart (1760-7. Februar 1793) freet. De beiden harrn de Söhns Wilhelm (* 1782) un Georg Ernst Eduard Augspurg (* 1783).
Grundschool Oosten
De Grundschool Oosten is en Grundschool in den Oort Oosten (Jahnstraat 14). Dreger is de Samtgemeen Hemmoor.
Historie
De Grundsteen för de ne’e Middelpunktschool in Oosten an de hüdige Steed von de Grundschool is an’n 5. Juli 1963 leggt worrn. An’n 24. Januar 1964 weer Richtfest för den eersten Boafsnidd (de twete weer för later plaant). An’n 19. Februar 1965 weer de School trech un de Ünnerricht in de ne’e School hett anfungen. Mit dat Schooljohr 1964/1965 sünd de Volksscholen in Oosten, Achthöben un Baven-Olendörp oplööst worrn un de Schölers güngen na Oosten op School. Mit dat Schooljohr 1973/1974 is de föffte Klass na Basbeek ümschoolt worrn. 1979 weren de Hauptschool-Klassen denn all afgahn un de Middelpunktschool is en reine Grundschool worrn. Von wegen dat de Middelpunktschool wegfullen is, is ok de lange Tied plaante twete Boafsnidd nich mehr boot worrn.
Den Fördervereen von de Grundschool hebbt se 1995 grünnt.
Bermejo
Bermejo betekent
,
Bermejo is de Familiennaam von
Indurain
Indurain is de Familiennaam von
Brigitte Zypries
thumb|right|Brigitte Zypries 2014
Brigitte Zypries (* 16. November 1953 in Kassel) is en düütsche Politikerin un ehmalge Justizminister vun Düütschland.
Leven
Nah dat Abitur studeer se af 1972 Juristeree an de Justus-Liebig-Universität Gießen un hett dat Studium 1978 mit dat eerst Staatsexamen to'n Enn' brocht. All to disse Tiet weer se Liddmaat vun de Juso-Hoochschoolgrupp un wark för de as Referentin in't AStA. Buterdem lern Zypries in hör Studiengang hör langjohrig Kabinettskollegen Frank-Walter Steinmeier kennen. 1980 hett se dat tweet juristisch Staatsexamen makt.
Partei
1971 is se in de SPD intreden.
Privat
Brigitte Zypries is nicht verheiraadt un hett kien Kinner.
Cobham
Cobham betekent
Cobham is de Familiennaam von
.
Kennistheorie
De Kennistheorie, up Düütsch woll ok Erkenntnistheorie oder greeksch Epistemologie, is an de Siet vun de Ethik, de Logik un de Ontologie een vun de wichtigsten Unnerdelen vun de Philosophie. De Ontologie fraagt na, wat de Grundlaag un dat Fundament vun de ganze Würklichkeit is. De Ethik fraagt, wat wi doon schöllt un wat nich. Man de Kennistheorie fraagt, wo wi dat denn her weten schöllt. De Kennistheorien könnt sik mit ganz verscheden Afdelen vun de Wetenschoppen befaten. Dor geiht dat üm dat Weten in de verscheden wetenschopplichen Afdelen vun de Naturwetenschoppen, vun de Metaphysik oder vun de Moral. Dorbi gifft sik de Kennistheorie af mit Fragen as: Up „wat för“ Kennissen kann een sik verlaten? Welk könnt as wohr ankeken weern? Wat för Henwies könnt wi to Hölp nehmen? Wie kümmt dat dorto, dat Menungen wohr sünd un dat Recht up jem ehre Siet hefft? Wie kann man dat künnig weern? Wat kümmt dorbi rut, wenn wi de wichtigen Wöer in de Kennistheorie ünnersöken doot? Wöer as Weten un Sekerheit? Wat hett dat „Ümto“ dormit to kriegen, wenn wi dorvun övertüügt sünd, dat bestimmte Menungen wohr sünd un gellen doot? Sünnerliche Aarden vun de Kennistheorie sünd de Ratschonalismus, de Empirismus un de Idealismus.
Amt Willemsborg
Dat Amt Willemsborg weer en Verwaltungsrebeed in dat Fürstendom Lümborg un in dat Königriek Hannover mit Seet in Willemsborg binnen de Landdrostie Lümborg.
Dat Leid över dat Amt harr en Amtmann, de twete Beamte weer bet 1816 de Amtsschriever.
De Amtlüüd hebbt toeerst in dat Slott von de Familie von Groten in Stillhorn seten. Dat Slott weer 1724 brockfällig un is denn afreten worrn. 1724 is denn en neet Amtshuus boot worrn.
Geografie
In’n Süden von dat Amt leeg dat Amt Horborg un de Stadt Horborg un in’n Oosten dat hambörgsche Amt Bardörp (Stand 1848). De annern Öörd, von de dat Amt ümgeven weer, hebbt all to Hamborg höört (ünner annern Waltershoff, Möhlenwarder un Moorwarder).
Bet 1859
1672 hett Hertog Georg Willem von Lümborg den Besitt von de Familie Groten op de Elvwarders köfft un mit den Besitt tohoopleggt, den he al harr. De Hertog hett dit Rebeed denn na sik sülvs Willemsborg döfft.
Na Georg Willem sien Dood hett sien Brodersöhn Georg Ludwig, de Kurförst von Bruunswiek-Lümborg, dat Förstendom Lümborg arvt. To disse Tied 1705 is Willemsborg en Amt worrn.
1813 hett dat Amt Willemsborg noch de Insel Neehoff tokregen. To’n 1. Mai 1847 hett dat Amt Horborg den lütten Elvsand Blomensand in’n Reiherstieg an dat Amt Willemsborg afgeven.
1848 weer dat Amt so 28,567 km² groot.
1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Amt innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Willemsborg weer in disse Tied de Seet von en Kanton. 1813 müssen de Franzosen dat Amt denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.
Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover hett sik an dat Amt Willemsborg nix ännert.
As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Horborg inricht worrn.
Öörd Stand 1848
Öörd:
na 1859
1859 bi de Verwaltungsreform in dat Königriek Hannover is dat Amt Willemsborg denn mit de Ämter Horborg un Hittfeld to dat ne’e Amt Horborg tohoopleggt worrn.
Palos Blancos
Palos Blancos betekent
John Hunter
* John Hunter (1728–1793), brietschen Mediziner,
Johan Dargeman
Johan Dargeman (* 1659 in Stockholm; 1739 ok dor) weer en sweedschen Verwaltungsbeamten.
Dargemann is 1659 as Söhn von’n Goldsmidd Jürgen Dargeman in Stockholm boren. He hett 1676 bi de Landskanzlie in Malmö anfungen un is 1680 Sekretär bi dat Seetollamt in Stockholm worrn. He is 1686 Inspekter för den Seetoll un de Akzies in Brunshusen worrn un weer von 1690 bet 1693 Amtmann von dat Amt Harsfeld.
Julie Hunter
Julie Hunter is de Naam von
Gisela Wessel
Gisela Wessel (* 10. November 1930 in Hamborg; † 14. April 2020 ok dor) weer en düütsch Schauspelerin.
Johan Dargeman
An’n 3. Oktober 1695 hett Dargeman dat Good Hjalmarsberg in dat Kaspel Almby köfft. Dat hett he aver al an’n 6. April 1699 wedder verköfft an Nils Stromberg.
He hett an’n 27. Dezember 1684 op Beckershov in dat Kaspel Östra Vingåker Gunilla Beckerfelt freet. De beiden hebbt de Kinner Göran (1685-1758), Johanna un Johan (~1690-1758) hatt.
Gisela Wessel
Leven
Dör hör tallriek Rullen kunn se sowohl hör Talent as Charakterschauspelerin as ok in Kummedien wiesen. Besünners as Partnerin vun Edgar Bessen wurr se dör de tallriek Feernsehöverdragen ut dat Ohnsorg-Theater in’ NDR ok bundswiet bekannt.
Ok in eenig Hörspielproduktschonen vun den NDR weer se to hören, so to’n Bispeel in Homunkula (1961) as Titelheldin mit Hartwig Sievers un Karl-Heinz Kreienbaum, Weg un Umweg (1962) mit Rudolf Beiswanger un Jochen Schenck oder de Sennenreeg Familje Lammers (1966–1968) mit Otto Lüthje un Erna Raupach-Petersen.
Aimar
Aimar is de Familiennaam von
Julie Hunter
* Julie Hunter (* 1991), düütsche Pornodorstellerin un Model,
Aimar
Aimar betekent
Kiek ok bi: Aimard, Aymar.
Thomas Cobham
Thomas Cobham is de Naam von
* Thomas Cobham (üm 1265–1327), engelschen Diplomaat un Geistlichen,
Mark Hunter
Mark Hunter is de Naam von
* Mark Hunter (* 1962), kanaadschen Ieshockeyspeler, -trainer un -funkschonär,
Willi Schulz
rechts|duum|Willi Schulz (1968) Willi Schulz (* 4. Oktober 1938 in Wattsche) is en ehmalger düütsch Footballspeler.
Desaguadero
Desaguadero betekent
Willi Schulz
Vereen
Willi Schulz fung sien Footballerloopbahn in‘n Juli 1950 bi den westfäälschen Amateurvereen Union Günnigfeld an: To de Saison 1960/61 wessel he to’n FC Schalke 04 in de Böverliga West, dormals een vun de fievthööchsten Speelklassen in den düütschen Football. Nahdem Schalke in dat tweet Bundsligajohr 1964/65 Tabellenletzt wurr un blots dorüm nicht afsteeg, wiel man de Bundsliga up 18 Vereens upstocken dee, is Schulz nah 135 Spelen för Schalke to’n Hamborger SV. Harr he tovör meestens as Middellöper speelt, hett he sück in Hamborg as Libero, af un to ok as Vörstopper to en vun de best düütsch Afwehrspeler vun de laat 1960er un fröhen 1970er Johren entwickelt. Platz 5 in de Saison 1970/71 weer dorbi sien best Bundsliga-Platzeeren mit Hamborg. So bleeven dat 1967 mit 0:4 gegen den FC Bayern München verloren DFB-Pokalendspeel un de Endspeeldeelnahm an’n Europapokal vun de Pokalsieger an‘n 23. Mai 1968 gegen den AC Mailand (0:2) de Hööchtpunkte in sien Hamborger Vereenskarriere. Nah 211 Bundsligaspelen för den HSV hett Willi Schulz 1973 sien aktive Loopbahn. An’n 24. April 1973hett he mizt den HSV gegen en Weltutwahl sien Afscheedsspeel bestreeden (2:5). Kört dorp wunn he mit den HSV aber noch den eerstmals utdragen DFB-Ligapokal un dormit sien eenzigen Titel in sien Profiloopbahn.
Desaguadero
.
Willi Schulz
Geschäftsmann un Funktschonär
Nah sien Loopbahn as aktiv Footballspeler fung Willi Schulz en ebenso spoodriek Leven as Geschäftsmann in de Versekerungs- un Automatenbranche an. He bleev Vereensliddmaat vun den HSV, sien Engagement führ hüm bit to’n stellvertreeden Vörsitter vun den Upsichtsraat.
Ihar Schaljasouski
Ihar Schaljasouski (wittrussisch: Ігар Жалязоўскі; russisch: Игорь Николаевич Железовский, Igor Nikolajewitsch Schelesowski; * 1. Juli 1963 in Orscha, Wittrussland; † 12. Juni 2021) weer en Iesflinklöper, de bi internatschonalen Wettbewarfen bit 1991 för de Sowjetunion, 1992 för deren Nahfolgeorganisatschoon Gemeenschap vun unafhängig Staaten un dornah för Wittrussland antreeden is.
He weer en vun de spoodriekst Sprinter in’n Iesflinkloop överhoopt un droog wegen sien Erfolge den Ökelnaam "Igor der Schreckliche". He wurr söss Mal Sprintweltmeester, wat bit vanddag noch nich överdrapen wurrn is.
Nah de Winterspelen in Lillehammer hett he sien aktov Loopbahn afslooten un wurr later Präsident vun den wittrussischen Iesflinkloopverband. He is an de Folgen vun en COVID-19-Infektschoon storven.
Kommun Surahammar
De Kommun Surahammar is ene Gemeend in dat Lehn Västmanland in Sweden. Dat höört to de Landschop Västmanland un den Gerichtsbezirk Västmanland. Se hett 10.123 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 345,01 km². De Sitt vun de Verwalten is in Surahammar.
Demografie
2006 weren 17,89 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Geografie
In de Kommun gifft dat 131 Eilannen, de alltohoop 142 Hektar groot sünd.
Metaphysik
thumb|300px|Wat sünd de lesten Grünn un de Welt ehre Anfäng? - Holtsnitt ut [[Camille Flammarion sien L'Atmosphere (1888)]] De Metaphysik (lat. metaphysica, vun ooltgreeksch μετά metá = „dornah, güntsiet“ un φύσις phýsis = „Natur, natürliche Aart“) is en Unnerdeel vun de Philosophie. So, as dat up us dal kamen is, geiht dat bi de Metaphysik üm de Grundfragen un –problemen vun de theoretische Philosophie. Wo könnt wi vun utgahn? Wat sünd de Anfäng oder „eersten Grünn“ vun Allens, wat is? Up wat for’n Grund steiht de ganze Welt? Wat kann een ganz allgemeen över Struktur, Gesetten, Prinzipen un över Sinn un Ziel vun de ganze Würklichkeit oder vun dat Wesen vun Allens rutfinnen?
Wo sik de Metaphysik mit befaten deit
De klassische Metapysik gifft sik mit de so nömmten „lesten Fragen“ af: Gifft dat en würklichen Grund, worüm de Welt överhaupt dor is? Un worüm is allens just so, as dat nu is? Gifft dat en Gott? Un wenn dat en Gott gifft: Wat könnt wi weten över em? Wat is mit de Minschen? Gifft dat sowat as „dat Geistige“? Könnt wi bi den Minschen en Unnerscheed maken twuschen Geist un Materie? Hett de Minsch en Seel, de nich dootgahn kann? Hett he en Fre’en Willen?
Metaphysik un Empirie
Wo sik de Metaphysik mit befaten deit, so wat dat meist verklaart, dor kann en nich mit Hölp vun enkelte empirische Ünnersöken achter kamen. Metaphysik befaat sik mit dat, wat „achter“ oder „över“ allens is, wat wi anfaten un sehn un kennen könnt. Buten de Grenzen vun Allens, wat wi mit use Sinnen tofaat kriegen könnt, warrt spekeleert över dat, wat „güntsiet“ (metá) vun de natüürliche Welt (phýsis) as de ehr Grundlaag un Oorsaak doch dor is.
Kritik an de Metaphysik
Faken is ok afstreden wurrn, dat so’n metaphysisch Kennen vun de „Achterwelt“ överhaupt mööglich is. Vun Anfang an hett dat ok en Kritik an de Metaphysik geven. Besunners in dat 19. un 20. Johrhunnert weern so’n Kritiken ganz begäng. Weer dat nich dumm Tüüch, sik mit Saken to befaten, wo en an un for sik rein gor nix över weten konn? Weer dat överhaupt mööglich, dat man mit Hölp vun dat Denken Antworden finnen konn up de Fraag na Gott sien Aart un Wesen? Faken hefft de Minschen ok meent, dat weer nu ganz modern, gegen de Metaphysik an to gahn un sik de to begeven.
Up de annere Siet is avers ok seggt wurrn, de Fraag na den lesten Sinn un na dat „Grote Ganze“, dat höör nu mol to den Minschen siene Natur mit to, dor geev dat „en Nafraag, wo een nix gegen maken kann“ (Immanuel Kant). Wenn een den Minschen in’n Unnerscheed to de Deerter beschrieven wull, denn möss direktemang vun en „animal metaphysicum“ snackt weern, dat heet up Platt:“En Tier, dat sik mit Metaphysik befaten deit“. (Arthur Schopenhauer). Vun de Midde vun dat 20. Johrhunnert af an warrt wedder över vigeliensche Problemen vun de Metaphysik eernsthaftig diskereert, tomeist vun Philosophen ut de Analytische Philosophie. Un dat, ofschoonst de klassische analytisch-empiristische un de kontinentale Kritik an de Metaphysik nich still swiggt
Geschicht vun dat Woort
Vun de Late Antike af an is mit „Metaphysik“ ok en sülvstännig Afdeelen vun de Philosophie mit meent. Veel later, sunnerlich vun dat 19. Johrhunnert af an, hett dat Adjektiv „metaphysisch“ en minnachtigen Toon kregen, in’n Sinn vun „sinnlos“, „geiht nich na de Regeln vun de strenge Wetenschop“, „Gedankenspeeleree“ usw.
Mrázková
Mrázková is de Familiennaam von
Mount Hooker (Antarktika)
Mount Hooker is en hogen Barg mit afrunnt Topp in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt stracks süden von’n Mount Lister in de Royal Society Range von de Transantarktischen Bargen.
Oulu
Oulu (sweedsch Uleåborg) is een Stadt in Finnland un de Hööftstadt van de glieknaamige Provinz Oulu (Oulun lääni).
Mount Hooker (Antarktika)
Deelnehmers von de Discovery-Expeditschoon (1901–1904) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Robert Falcon Scott hebbt em opdeckt. Scott hett em na’n Botaniker Joseph Dalton Hooker (1817–1911) nöömt.
Oulu
Dorneben is Oulu de an wietsten in Noorden liegend Grootstadt in Westeuropa, de wichtigste Stadt in Noord-Finnland un de sössgröttste Stadt van Finnland. 129.800 Lüüd leven do up een Flach van 449,2 km² (dor sünd denn all een paar Ingemeendungen mit drin).
Fröher weer Oulu bekannt för Holtteer un Lachs, hüdtodaag aber för Informatschoonstechnologie un för Erholung und Entspannung (Wellness). Aber Holtverarbeitung, Papier- und Stahlproduktschoon givt dat dor ok noch. Een Floghoben liggt dicht bi un een Universität hebbt se dor ok (Universität Oulu).
Oulu is an 8. April 1605 van König Karl IX. van Sweden gründ wurrn un hett fief Johr later al dat Stadtrecht kregen. 1776 is se denn Hööftstadt van de Provinz Oulu wurrn. 1822 is dor een groot Füer ween, worbi Oulu meest vullständig afbrennt is. Een Johann Albrecht Ehrenström hett denn de Plans makt, nah de Oulu weer ne baut wurrn is.
Robic
Robič betekent
Robic, Robić oder Robič is de Familiennaam von
Maureen Hunter
Maureen Hunter is de Naam von
* Maureen Hunter (* 1947), engelsche Malerin,
Moritz Busmann
Moritz Busmann (* 3. Januar 1686 in Hannover; † 16. Dezember 1734 in Willemsborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Busmann is 1686 as Söhn von Erich Georg Busmann in Hannover boren. He weer Stadtsekretär in Horborg un von 1718 bet to sien Dood 1734 Amtmann von dat Amt Willemsborg.
Panduro
Panduro betekent
Moritz Busmann
Von 1719 bet 1725 harr he dat Vörwark Neehuus von dat Amt pacht.
He hett an’n 30. Januar 1714 op Good Evensen Valentine Elisabeth Hagedorn (* 1. Juni 1690) freet.
Panduro
Panduro is de Familiennaam von
Norman Hunter
Norman Hunter is de Naam von
Moordörp
Moordörp betekent
Norman Hunter
* Norman Hunter (1899–1995), brietschen Schriever,
Roberts Peak
De Roberts Peak is en üm un bi hogen Barg in Ellsworthland, Westantarktika. He liggt in’t Zentrum von de Sentinel Range von de Ellsworthbargen 16 km oosten von’n Mount Jumper an de Noordsied von’n Ellen-Gletscher.
Dat Advisory Committee on Antarctic Names hett em 1996 na Carol A. Roberts nöömt, de von 1988 bet 1996 Baas von dat Afdeel för Polarprogramme von de National Science Foundation (NSF) weer un de in’n Naam von de NSF US-amerikaansche Intressen binnen dat System von’n Antarktis-Verdrag vertreden harr.
Gerhard Schröder
thumb|Gerhard Schröder Gerhard Fritz Kurt Schröder (* 7. April 1944 in Mossenberg-Wöhren, hüüd to Blommerg) is en ehmalger düütsch Politiker van de SPD. He weer van 1978 bit 1980 Bundsvörsitter van de Jusos, van 1990 bit 1998 Ministerpräsident van Neddersassen as ok van Oktober 1998 bit November 2005 de söbente düütsch Bundskanzler. Siet den Dood van Helmut Kohl in'n Juni 2017 is he de eenzige levende Oltbundskanzler van Düütschland. Van 1999 bit 2004 weer he todem Vörsitter van de SPD. Gerhard Schröder hett tüschen 1990 un 2002 up Bundes- un up Landesebene fief Wahlen ahn Ünnerbreeken as Tippkandidat van sien Partei wunnen un is in de Historie van de Bundsrepubliek Düütschland de eenzige Politiker, de dat schafft hett.
Siet dat Enn'n van sien politische Loopbahn is he as Wertschapsafkaat as ok in verscheeden Positschoonen as Wertschapslobbyist tätig, ünner annern as Upsichtsraatsvörsitter van de Nord Stream AG (Oostsee-Pipeline) as ok Rosneft un as Ehrenvörsitter van den Nah- und Mittelost-Vereen.
Herkunft
Gerhard Schröder wurr as tweet Kind van dat Ehepaar Gunhild Erika Lauterbach (* 2. Oktober 1913 in Burgstall; † 1. November 2012 in Patterbuorn) un Fritz Schröder (* 12. September 1912 in Leipzig; † 4. Oktober 1944 bi Klausenburg) up en Buernhoff in Mossenberg (Lippe) boren. Schröder sien Moder weer mit en Früendin dorhen flücht, um de Luftangreep van de Allieerten uttowieken. Fritz Schröder weer ahn Öllern upwussen un hett bit 1939 faken as obdaakloos Gelegenheitsarbeiter un Landarbeiter leevt, de mehrmals wegen Klaueree veroordeelt wurrn is. Nahdem 1939 he ut de Haft entlaaten wurrn weer, truck he mit Erika Lauterbach, de he 1936 kennenlehrt harr, un Dochter Gunhild (1939–2017) to sien Moder un sien Steefvader Paul Vosseler (1906–1966) nah Deppelt, wo se an’n 28. Oktober 1939 heiraadt hemm. 1940 wurr he intrucken. He full as Obergefreiter van de Wehrmacht bi Rücktooggfechten an‘n 4. Oktober 1944 dicht bi Klausenburg in Siebenbürgen wiels de Oostkarpatische Operatschoon van de Root Armee. Sien söss Maand olt Söhn harr he nich to Gesicht kreegen. 2001 hett Schröder sien Süster dat Graff in Ceanu Mare upspört.
Kindheit, Utbillen un Berop
Siet 2004 leet Schröder de Apenlichkeit immer wat mehr över sien Jöögd erfohren un hett seggt, dat he to de Armsten van de Armen in dat Land tellt hett. De Schröders weern up Fürsorge (Sozialhülp) anwiest. Se hemm 1957 as achtköppig Patchworkfamilie in en Tweezimmerwahnen in dat westfäälsch Osterhagen leevt. Över sien Familie hett de latere Kanzler ahn Umschrieven seggt: „Wir waren die Asozialen.“
Sien Kindheit hett Schröder van 1945 bit 1957 in den Stadtdeel Bexten van Bad Salzuflen verbrocht un hett dor de Volksschool besöcht. 1957 truck he nah Osterhagen un hett in Talle van 1957 bit 1958 de Voksschool besöcht. Dornah hett he bit 1961 en Lehr to’n Eenzelhannelskoopmann in en Porzellangeschäft in Lemgo maakt. As eenzig Söhn van en in den Tweeten Weltkrieg fallen Vader weer Schröder van den Wehrdeent befreet un hett neben sien Arbeit in en Iesenwarenhannel in Chöttingen för en Afsluss van de Middlere Riep van 1962 bit 1964 de Abendschool besöcht. Af 1964 hett he, um de Hoochschoolriep up den Tweeten Bildungsweg tonächst een Johr lang dat Siegerland-Kolleg in Weidenau un van 1965 dat Westfalen-Kolleg in Builefeld besöcht. 1966 hett he sien Abitur in Builefeld maakt.
Noch in dat sülvig Johr fung he an de Georg-August-Universität Chöttingen en Studium van de Rechtswetenschapen an, wat he 1974 mit dat eerst juristische Staatsexamen un 1976 mit dat twee juristische Staatsexamen afsluuten dee. Schröder weer somit Vulljurist.
1976 wurr he as Afkaat an dat Landgericht Hannover tolaaten un hett tonächst as anstellt Afkaat in en Kanzlei, af 1978 as Sozius van en Kanzlei in Hannover arbeit. He hett dissen Berop bit to sien Wahl to’n Ministerpräsidenten van dat Land Neddersassen 1990 utöövt un hett ünner annern den dormals as RAF-Terroristen inhafteerten Horst Mahler vertreeden. Ebenso weer he Vetreeder van de Nebenklaag bi de Verhandlung van den Nazi-Fememord an den Nazi-Skinhead Gerd-Roger Bornemann, den Söhn van en sozialdemokraatschen Gewerkschaftsfunktionär.
Familie un Früenden
Schröder weer van 1968 bit 1972 mit Eva Schubach, van 1972 bit 1984 mit Anne Taschenmacher un van 1984 bit 1997 mit Hiltrud Schwetje verheiraadt. Sien veerte Ehefru weer af 1997 de Journalistin Doris Schröder-Köpf (* 1963). Se weer siet 2013 Landdagsaforodnete för de SPD in Neddersassen. An‘n 26. März 2015 wurr bekannt, dat sück Schröder nah 17 Johren Ehe van sien Ehefrau Doris Schröder-Köpf trennt heet. Rechtskräftig schett wurrn se an’n 11. April 2018. In‘n Januar 2018 hett he sien nee Partnerin, de süüdkoreaansch Wertschapsexpertin So-yeon Kim, vörstellt, de he an’n 2. Mai 2018 in Seoul heiraadt hett. Dat is Schröder sien fiefte Ehe.
Gerhard Schröder hett kien eegen Kinner, is aber Steefvader van Klara (* 1991), Dochter van Doris Köpf un den Journalisten Sven Kuntze. De Ehelüüd Schröder-Köpf harrn buterdem twee russisch Kinner adopteert: Gregor (* 2006; adopteert in dat Johr 2006) un de ut Sankt Petersburg stammend Viktoria (* 2002; adopteert in dat Johr 2004). De Familie hett lang Tiet in en Riegenendhuus in dat Zooveertel van Hannover leevt. In‘n Juni 2009 truck se in en Villa an den Rand van de Eilenriede in den Stadtdeel Waldhausen.
Siet de Trennung van dat Ehepaar in dat eerst Quartal 2015 leevt Gerhard Schröder in en Wahnen in Hannover. He hett todem twee Eegendomswahnungen in en Ferienhuus up de Noordseeinsel Borkum.
Gerhard Schröder is evangeelsch. 2014 hett he seggt, dat hüm an den Protestantismus „die Klarheit, die Nähe zur Vernunft und die Abwesenheit von Brimborium“ gefallen dee. Up de Idee, politische Entscheedungen ut en Zwiegespräch mit Gott aftoleiten, weer he nie nich kommen.