cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plastiktuut
Alternativen to Plastiktuten bi dat Inköpen sünd Poppeertuten, Stofftaschen oder Körf. Vör allen de Ümweltbewegung hett Warf maakt, disse Alternativen för de Plastiktuut to bruken. De Plastiktuut weer en Symbol för de Wegsmietgesellschop. Ok wenn de Plastiktuut an un vör sik ok länger höllt, un nich wegsmeten warrn mutt, un denn ja ok noch recyclet warrn kann, so warrt dat in de Praxis doch wenig maakt. Ok Tuten ut Rohstoffen, de nawassen doot, gifft dat hüdigendaags, de denn faken ut Mais- oder Kartuffelstärk maakt sünd. De sünd meist so good as Plastiktuten un hebbt den Vördeel, dat keen Eerdööl bruukt warrt, de to maken. Un naher kaamt se op’n Kompost.
Fröher un in welk Lannen nu noch weer dat begäng, dat een bi’t Inköpen glieks en Plastiktuut dortokreeg. Dat hett to dat Bild vun de Wegsmietwoor mit bidragen. Nu is dat normalerwies so, dat een för de Tuut betahlen mutt.
Verbaad
In Afrika hebbt vele Länner al de Plastiktuut verbaden. De Tuten flegen överall in de Landschop rüm un weren en groot Ümwelt-Problem. Welk Lüüd hebbt de Plastiktuut al as Steppenbusch vun de Stadt betekent (de dör de Gegend drievt as de Steppenbüsch in de Western-Films). In Ruanda is de Plastiktuut siet 2005 verbaden, in Tansania siet 2006. Kenia hett mit’n 14. Juni 2007 ok en Verbaad för dünne Plastiktuten rutgeven. Uganda maakt dat mit’n 1. Juli 2007 jüst so. Sansibar hett in’n November 2006 de Plastiktuut verbaden. Süüdafrika hett dünne Tuten verbaden un dat is verbaden de Tuten kostenlos wegtogeven. Ok de Stadt San Francisco hett 2007 en Verbaad rutgeven. Alleen in San Francisco harrn se 2006 180 Millionen Tuten verbruukt. De Stadt Coles Bay in Australien hett dat sülve in April 2003 maakt.
Bryan Young
Bryan Young is de Naam von
Plastiktuut
Verbaad
Irland verlang vun’n 4. März 2002 af an en Afgaav vun 15 Cent (siet 1. Juli 2007 22 Cent) för jede Tuut, wat dorto föhr, dat nu 95 % weniger Tuten bruukt warrt.
Bryan Young
* Bryan Young (* 1981), eirschen Rugbyspeler,
Buzz Barton
Buzz Barton is de Naam von
* Buzz Barton (William Andrew Lamoreaux; 1913–1980), US-amerikaanschen Schauspeler,
Pleyer
Pleyer is de Familiennaam von
Buzzacchi
Buzzacchi is de Familiennaam von
25. Oktober
De '''25. Oktober''' is de 298. Dag vun’t Johr (de 299. Dag in en Schaltjohr) und dat blievt noch 67 Daag mit to’n Johrsenn’.
Goorn (Mehrdüdig Begreep)
Goorn betekent
Häberlein
Häberlein is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Häberlin.
Plattnet
Plattnet is ene Websteed, de Narichten to plattdüütsche Themen bringen deit. Plattnet hett ’n Rundbreef, de jümmer dat Ne’este ut de plattdüütsche Kultur un, wat ans mit Platt to kriegen hett, bringen deit. Blangen dissen Rundbreef gifft dat ok en Webwegwieser mit meist 500 Adressen vun Lüüd, de in’t Internett wat mit Plattdüütsch doot.
McMinn
McMinn is de Familiennaam von
McMinn betekent ok
Billy Barton
Billy Barton is de Naam von
* Billy Barton (üm 1890–na 1933), US-amerikaanschen Musiker,
Bresgen
Bresgen is de Familiennaam von
Haberleitner
Haberleitner is de Familiennaam von
Buzzanca
Buzzanca is de Familiennaam von
Haberditzl
Haberditzl is de Familiennaam von
McMinnville
McMinnville betekent
Abernathy
Abernathy is de Familiennaam von
Abernathy betekent
Kiek ok bi: Abernathy Creek, Abernethy.
Bill Young
Bill Young is de Naam von
Dease Lake
Dease Lake betekent
Bill Young
* Bill Young (1914–1994), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
Buzzard
Buzzard is de Familiennaam von
Uhde
Uhde is de Familiennaam von
,.
Kiek ok bi: Ude, Uhden.
Italien
Italien (italieensch Italia) is en Republiek, de in'n Süden vun Europa an de Middellannsche See liggt. Navers sünd Frankriek, de Swiez, Österriek, Vatikan, San Marino, Kroatien (de Grenz löppt öber de See) un Slowenien. De Hööftstadt is Rom. To Italien höört de groden Eilannen Sizilien un Sardinien to un ok noch en ganze Tall vun lüttjere Eilannen, as Elba un de Lipaarschen Eilannen.
Geografie
Italien liggt up de Halfinsel vun den Apennin. De sütt as een Stebel ut, wenn een sik dat Land up de Kaart ankieken deit. De längsten Strööm sünd de Po, de Etsch (italieensch Adige), de Arno un de Tiber. Grode Waters gifft dat in Italien ok: De Gardasee, de Lago Maggiore, de Comer See in Böver-Italien un de Lago di Bolsena un de Lago Trasimeno in Middelitalien. De Vesuv bi Neapel un de Ätna up Sizilien sünd de bekanntest Vulkanen vun dat Land. Dor kaamt denn noch de Stromboli un annere, lüttjere, rund üm Sizilien ümto, hento. De höögste Barg vun Italien is de Mont Blanc de Courmayeur in de Alpen. He is 4.748 m. hooch.
Inwahners
Hüdigendags leevt in Italien 58.679.441 Inwahners. In de Welt steiht Italien dor mit up Platz 22, binnen de europäsche Union liggt Italien an veerte Steed achter Düütschland, Frankriek un Grootbritannien.
Inwahners in Stadt un Land
Üm un bi 67 % vun de Italieners leevt in Städer. Besunners in den Noorden leevt de Lüde in de Stadt. In de Jahren vun 1950 bit 1960 sünd bannig veel Minschen ut dat platte Land wegtrocken nah de Städer hen. Siet de 1980er Jahren hett sik de Wind dreiht: Hüdigendags wüllt de Lüde an'n leevsten in de lütten Städer un Vöröörd rund um de groden Städer rum wohnen.
Gröttste Städer
(Inwohners 31. Dezember 2004)
Spraken
Amtsspraak is Italiensch, in't Aostatal warrt ok Franzöösch, in Südtirol ok Hoochdüütsch un Ladiensch, up Sardinien ok Sardisch snackt un in Triest ok Slowensch snackt. In'n Süden von Italien gifft et Lüüd, die vor en paar hunnert Johrn von Albanien oder Grekenland kamen sünd un jümmer noch ihr Spraak snacken.
Staat
De Verfaten is demokraatsch. De Präsident is Sergio Mattarella.
Rock County (Wisconsin)
Rock County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Wisconsin. He hett 160.331 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.865 km². De Sitt vun de Verwalten is in Janesville.
Historie
De Kreis is 1836 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 152.307 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 80.895 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 20.895 US-Dollar. 82.883 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 16.479 Minschen maakt. 7,14 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Creston
Creston is de Familiennaam von
Rock County (Wisconsin)
Demografie
6,09 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,31 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Creston
Kiek ok bi: Creston Township.
Rock County (Wisconsin)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 91,01 % vun de Minschen Witte, 4,63 % Swarte, 0,78 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,28 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,77 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,50 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 3,91 % vun de Lüüd ansehn.
Christian Pfaff (Politiker)
Christian Pfaff (* 5. Februar 1811 in Chöttingen; † 30. Juli 1893 in Scheeßl) weer en düütschen Pastoor un Politiker.
Pfaff weer Afornten in’n Staatsraad von dat Königriek Hannover.
Nadem Rudolf von Bennigsen 1883 ut dat Prüüßsche Aforntenhuus rut is, is Pfaff an’n 12. Oktober för em as Afornten in’n Wahlkreis Hannover 32 (Neehuus-Oterndörp) nawählt worrn. Pfaff is bet 1891 Afornten bleven, denn is Johann Georg Hottendorf för em nawählt worrn. He weer dor in de Natschonalliberale Partei.
Torsten Nils Wiesel
miniatur|Torsten Wiesel, November 2006 Torsten Nils Wiesel (* 3. Juni 1924 in Uppsala) is en sweedsch-US-amerikaansch Neurophysioloog.
Wiesel kreeg 1954 an dat Karolinska Institut in Stockholm sien Doktertitel in Medizin. Dornah gung he in de USA, wo he af 1955 an de Johns Hopkins University weer, af 1958 as Assistant Professor för physiologische Ophthalmologie. Af 1960 weer he Assistant Professor (etwa dat wat in Düütschland Juniorperfesser is), af 1967 Perfesser för Physiologie (un af 1968 för Neurobiologie) in de Fakultät för Psychiatrie un siet 1974 weer he Robert Winthrop Professor för Neurobiologie an de Harvard Medical School in Boston, Massachusetts. 1973 bit 1984 weer he Vörstand (Chairman) vun de Fakultät för Psychiatrie. Van 1978 bit 1979 weer he Präsident vun de Society for Neuroscience. Af 1983 weer he Vincent Brooke Astor Perfesser in dat Labor für Neurobiologie vun de Rockefeller University, deren Labor för Neurobiologie he leiten dee un deren Präsident he 1991 bit 1998 weer.
In Tosommenarbeit mit David Hunter Hubel hett Wiesel siet de 1960er Johren in' Detail den Upbau un de Informatschonsverarbeitung vun de visuell Cortex an dat Bispeel vun Katten un Apen ünnersöcht, de, utgahnd vun dissen Ünnersöken, to dat bestutforscht Deel vun dat Gehirn wurr.
1978 wurr Wiesel mit den Louisa-Gross-Horwitz-Pries uttekent. För sien Arbeiten mit David Hubel över de Informatschonsverarbeitung bi dat Kieken wurrn beid 1981 mit en Hälft vun den Nobelpries för Physiologie oder Medizin uttekent. De anner Hälft gung an Roger Sperry. 1991 wurr Wiesel mit den Neuronal Plasticity Prize uttekent un kreeg ok dornah noch völ Priesen as den Ralph-W.-Gerard-Pries (1993), den Karl Spencer Lashley Pries, den Dickson Pries, den Rosenstiel Award, den Friedenwald Award (1975) un den Jules Stein Award (1971). 2005 kreeg he mit de National Medal of Science de hööchste wetenschaplich Utteknung vun de USA. He is mehrfack Ehrendokter.
Wiesel is Staatsbörger vun de USA. He is Liddmaat vun de National Academy of Sciences un deren Institute of Medicine, de American Academy of Arts and Sciences, de sweedsch Physiologischen Sellschopp un de American Association for the Advancement of Science.
Privates
Wiesel weer in en eerste Ehe van 1956 bit 1970 mit Teeri Stenhammar verheiraadt un in tweete Ehe van 1973 bit 1981 mit Ann Yee. He hett een Dochter Sara Elisabeth (* 1975). To sien Hobbies tellt de Kunst.
Habère
Habère betekent
Leif Eriksson
thumb|hochkant|[[Bernhard Hoetger|Hoetger sien Bild vun Leif Eriksson an dat Klockenspeel-Huus in de Böttcherstraten in Bremen]] Leif Eriksson (ieslannsch: Leifur Eiríksson; * um 970 rüm in Iesland; † um 1020 rüm) weer en Updecker ut Iesland. Sien Binaam is „de Glückliche“ (ieslannsch: Leifur heppni).
Leven
Leif Eriksson is üm 970 rüm as Söhn vun Erik de Rode up Iesland boren. Sien Grootvadder weer Thorwald Asvaldson. Twaars steiht dat in keen oolt Dokument to lesen, dat he up Iesland boren is, man antonehmen is dat doch. Un dat kümmt so: Twuschen de Tiet, wo sien Vadder na Gröönland översiedelt is un de Tiet, wo he süms an den Hoff vun den König na Norwegen föhrt is, liggt bloß twolf Johren. He mutt also al up'e Welt ween hebben, ehr de Vadder na Gröönland güng. Vunwegen dat sien Vadder eerst up Iesland heiraat' hett, is kloor, dat he eerst boren wurrn is, nadem sien Vadder ut Norwegen utbüxt weer. He keem mit sien Vadder mit, as de na Westen seilen dö, weil de denn ok noch ut Iesland verbannt weer. Dor harr en Mann dootslahn. So kemen de beiden na Gröönland.
Amerika warrt funnen
Üm dat Johr 1000 rüm seil Leif mit bi 35 Mann noch mol los un sett sien Foot, wohrschienlich as eersten Mann ut Europa, up amerikaanschen Grund. Woll seggt de Gröönlandsaga, dat Bjarni Herjólfsson Amerika „funnen“ hett, man Adam vun Bremen schrifft in siene Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum (Wat de Bischöpp vun Hamborg maakt hefft), dat weer Leif ween, de as eersten dor ween is. Dat gifft avers ok Henwies, dat unbekannte Ieslänners al üm 985 rüm in Noordamerika anlannt sünd.
Leif hett noch annere Kuntreien an de Küsten vun Noordamerika unnersöcht. Dormank sünd Helluland ween (dat is de Baffin-Insel), dat Markland (wohrschienlich Labrador un tolest noch Viland, wat ok later noch en Rull speelt hett. Wo genau Vinland weer, kann hüdigendags nich seker seggt weern, man annahmen warrt meist, dat sik dat dor bi um Neepundland hanneln deit.
Leif sien Broder hett noch verscheden annere Fohrten unnernahmen. Dor is he avers bi in Striet kamen mit de Uurinwahners vun dat Land. To düsse Indianers hefft de Wikingers „Skraelingers“ seggt. Leif sien Broder is vun en Piel drapen wurrn un dor denn an storven. Liekers hefft bi 150 Gröönlänners dat Land besiedelt, dormank weern 16 Froonslüde. Man amenne hefft se sik in den Striet mit de Indianers nich duurhaftig dörsetten konnt.
thumb|Kaart över Wikingers ehre Fohrten
Neefundland
In L’Anse aux Meadows up Neefundland is in de 1960er Johren en Wohnsteed vun Wikingers utbuddelt wurrn. Dat warrt annahmen, dat se torüchgeiht up Leif Eriksson. Lange Tiet hefft de Forschers dacht, de Naam vun „Vinland“, de harr wat to kriegen mit dat ooltnoordsche Woort „Vin“, wat „Wien“ bedüden deit. Dorüm hefft se dat Land veel wieter in’n Süüden söcht, in Kuntreien, wo Wiendruven wassen doot. Man siet de Buddelee up Neefundland warrt annahmen, „Vin“ harr ehr wat mit dat Woort to doon, wat ooltnoordsch „Weiden“ bedüden deit.
Buzzelli
Buzzelli is de Familiennaam von
Perutz
Perutz betekent
Perutz is de Familiennaam von
Aberle
Aberle is de Familiennaam von
,
Austin Young
Austin Young is de Naam von
* Austin Young (1890–?), US-amerikaanschen Bassist,
IUCN
De IUCN, afkört‘ for International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (oversett „Internatschonale Union to’n Bewohren vun de Natur un de Natur ehre Ressourcen“), ok Weltnaturschutzunion, is en internatschonale Nich-Regeerungsorganisatschoon. Se hett sik vörnahmen, de Minschen sensibel to maken for Naturschutz un Aardenschutz un will dor so Infloot up nehmen, datt de Ressourcen bloß langtiedig un vörsichtig bruukt weert.
Unner annern stellt de IUNC de Rode List vun Aarden up, de vun dat Utstarven bedroht sünd. Mit Hölp vun de World Commission on Protected Areas („Weltkommischoon for schuulte Rebeden”) verklaart se ok Schuulrebeden in Natur- un Landschopschuul.
[[Datei:Status_iucn3.1.svg|300px|miniatur|In düsse Klassen sorteert de IUCN de bedrohten Aarden vun 2011 af an:
EX Extinct (nah dat Johr 1500 utstorven)
EW Extinct in the Wild (in de Natur utstorven)
RE Regionally Extinct (in sunnerliche Regionen utstorven)
CR Critically Endangered (akut vun'n Utstarven bedroht)
EN Endangered (in Gefohr)
VU Vulnerable (hett al wat afkregen)
NT Near Threatened (Nich wiet af vun Gefohr)
LC Least Concern (Gor keen Sorgen)
NE Not Evaluated (nich unnersocht)]]
Historie
De IUCN is an’n 5. Oktober 1948 up en inernatschonale Kunferenz in Fontainebleau in Frankriek grünnt wurrn. Dormols hett se International Union for the Protection of Nature (IUPN) heten. 1956 is de Naam ännert wurrn in International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN). Düsse Naam gellt hüdigendags noch, man bruukt warrt vun de IUCN sülms bloß de köttere Form International Union for Conservation of Nature.
Seet
Sitten deit de IUCN hüdigendags in Gland in de Swiez. Bovenhen is se vertreden in 62 Länner.
Samuel Enderby
Samuel Enderby is de Naam von
* Samuel Enderby (1640–1723), brietschen Ünnernehmer un Händler,
Samuel Enderby betekent ok
Wilhelm Uhde
Wilhelm Uhde is de Naam von
* Wilhelm Uhde (1868–1917), düütschen Schriever, Dichter un Kumponist,
Bethlehem
thumb|Geboortskarken thumb|upright|Omar-[[Moschee un Omar-Platz gegen de Geboortskarken över]] Betlehem (ok Bethlehem, Broothusen, Efrata; araabsch: بيت لحم|w=Bait Lahm|d=Bayt Laḥm}}; hebrääsch: בית לחם, Bet Lechem) is en Stadt in' Westjordanland mit 29.930 Inwahners. De Stadt hörrt to de Palästinensisch Autonomierebeden un grenzt in' Noorden an Jerusalem. Se hett twee Universitäten. To de Agglomeratschoon Betlehem hörrn ok Beit Dschala un Beit Sahur; de letzte Oort hett as Betlehem ok biblisch Bedüüden. Börgermeester vun de Stadt Betlehem is siet Mai 2005 de röömsch-kathoolsch Christ un Dokter in Ruhstand Victor Batarseh. För de 2,1 Mrd. Christen is de Stadt vun en besünner Bedüüden, wiel se nah de Överleefern nah as de Gebortsoort vun Jesus Christus gellt.
Häberli
Häberli is de Familiennaam von
Bethlehem
Etymologie
Mögelk is aber ok en Afleiten vun dat tweet Woortbestanddeel ut de homonym Wuddel lḥm mit dat semantisch Feld „kämpen“; Betlehem harr denn de Bedüüden „Huus vun den Kamp“. Wiedere Düüden betrecken dat Gödderpaar Lahmu/Lahamu in hör Överleegen in, Betlehem weer dornah dat „Huus vun de Gottheit L.“.
Häberli
Kiek ok bi: Häberle, Haeberli.
Bethlehem
Biblisch Överleefern
thumb|left|Steern vun Betlehem in de Gebortsgrotte thumb|Hööftseet vun dat Gouvernement Betlehem
Betlehem wurrd in de Bibel eerstmals in de Genesis 35|19 nömmt, wor dat heet, dat Jaokobs sien leev Fru Rahel „an der Straße nach Efrata, das jetzt Betlehem heißt“, begraben wurr. Nah de Eroberung vun Kanaan dör de israelitischen Stämme full Betlehem den Stamm Juda to. Ok dat, wat in dat Book Rut daalleggt is, speelt sück to en grooten Deel in Betlehem af un sowohl Rut hör Schwegervader Elimelech as ok hör latere Mann Boas keem ut dissen Oort (Rut|1|1).
Betlehem weer nah (B|1 Sam|16|1 de Herkunftsoort vun David, wo ok de verwacht Messias as Nahkommen („Sohn“) vun David to Welt kommen sull (Mi|5|1). In dissen Vers wurrd das as „Betlehem-Efrata“ betekent, um dat vun en anner Oort mit den Naam Betlehem to ünnerscheeden, de in dat Stammesrebeet vun Sebulon, ca. 11 km westnordwestlich vun Nazaret, leeg.
Nah (Matthäus|2|1) un (Lukas|2|4-11) is Jesus Christus in Betlehem boren wurrn. De wohrschienlich nipp un nau Laag in en Höhl, de de Christen as Geburtsstätte vun Jesu ansehn un över de sück siet dat Johr 333 de Gebortskark erheevt, wurrd all af dat 2. Johrhunnert verehrt. Dör den Besöök vun orientalisch Steerndüüder in Jerusalem wurr König Herodes up dat Kind upmarksom un hett versöcht, dat Kind umtobringen, indem he in Betlehem un ümto all männlich Kinner vun bit to twee Johr doodmaken leet (Kinnermord in Betlehem, (Mt|2|12-16). Umstreeden is, of Betlehem tatsächlich de Gebortsoort vun Jesu is. Völfach wurr argumenteert, dat hannel sück hierbi, ebenso as bi den Kinnermord vun Herodes, um Legendenbildung, de de königliche Afstammen vun Jesu ünnerstrieken sullen. Dat gifft aber ebenso naamhaft Historiker, de de Schilderungen in dat Lukasevangelium för wohr un historsch wohrschienlich hollen.
Universitäten
Siet 1973 gifft dat de vun' Vatikanstaat grünnd Universität Bethlehem. Dor sünd 3.014 Studenten immatrikuleert; dorvan en Drittel Christen un twee Drittel Moslems (Stand 2010). Lehrt wurrd do Philosophie, Wertschaps- un Natuurwetenschapen, Erziehung, Krankenpleeg un Tourismus. Dorneben wurrd en Studiengang vun acht Semesters mit theologischen, religiösen un soziologischen Faacken anboden, de mit en Bachelor of Arts afslooten wurrd.
In' September 2007 wurr vun de palästinensisch Administratschoon de Grünnen vun en tweet Universität in Betlehem bekannt geveb. De Upnahm vun den Studienbedriev an de Ahliya-Universität gung denn ok sofort los.
Tourismus
thumb|upright|left|Omar-[[Moschee un Omar-Platz tegenlöver vun de Gebortskark Jesu]] thumb|Fievsteernhotel 'Intercontinental', 2010 De Fremdenverkehr weer för de Stadt immer en wichtig Born vör Innahmen. Dör de Nähe to Jerusalem hebbt völ Reisegruppen fröher leever in de günstigeren palästinensischen Hotels as in de Hööftstadt wahnt. Nah de Autonomie vun Palästine entstunnen deswegen groot nee Hotels, de vun trüggkehrt Utwannerer baut wurrn, to'n Bispeel Hotel Bethlehem, Hotel Nativity. De Krippenplatz wurr nah den Bau vun en Parkgarage autofree. De völ Andenkenlaadens hebbt ok vun de Dagtouristen good leven kunnt. Mit groot Iefer wurr dat Jubiläumsjohr 2000 vörbereit un inleit, aber de Utbröök vun de Tweet Intifada hett all Bemühungen to nichte maakt. De mehrmalig Besetten vun de Stadt (eenmal mit Belagerung vun Gebortskark un St. Katharinenkark) hett groot Schäden veroorsaakt. De groot Müer hett den Tourismus massiv behinnert un dat ümständlich Dörqueren vun de Grenzkontrollstäe führ dorto, dat de Gruppen blots noch selten in de Stadt övernachten. De groot Hotels mussen weer dichtmaken bzw. hör Kapazität minneseeren. Daggäste mussen an de Grenz to Jerusalem den Bus un den Reiseführer wesseln. De groot Warkstäen för Olivenholt-Snittereen mussen völ Mitarbeiter entlaaten. Se kunnen hör Produkte woll noch in Jerusalem vermarkten, aber mit weniger Gewinn.
Wertschapskonferenz
Betlehem weer 2008 Gastgever vun de gröttste jemals in de Palästinensisch Autonomierebeden stattfunnen Wertschapskonferenz, de Palestine Investment Conference. In Gang brocht hett dat de palästinensisch Ministerpräsidenten Salam Fayyad. Doran hebbt över 1.000 Geschäftslüüd, Banker un Regeerensbeamte överwiegend ut den middleren Oosten deelnommen. De Konferenz wurr 2010 ünner de Schermherrschap vun Präsident Mahmud Abbas mit meest 2.000 Deelnehmers ut 32 Länner fortsett.
Aktuelle Laag
thumb|Müer vun Betlehem
Nördlich vun de Stadt verlöppt de Israeelsch Sparranlaag, mit en bit to acht Meter hooch Müer, de Betlehem vun Jerusalem un lüttgeren palästinensischen Dörper as Walaja un Jaba trennt. De Bewegensfreeheit vun de palästinensisch Bewahner vun de Stadt Betlehem wurrd dordör inschränkt.
In de Agglomeratschoon Betlehem geev dat för 50 Johren blots wenig Moscheen. Hüüd sünd dat etwa 100. An' Dag vun de Ankunft vun Arafat an' 23. Dezember 1994 wurr up dat Daak vun de Gebortskark vun Betlehem en 4x4 Meter groot Modell vun den muslimschen Felsendom upstellt. De Christen hebbt mit dat Upstellen vun groot belüücht Krüüzen up hör Privathüüs antwoort. In' Januar 1994, wenig Daag nah de Övergaav vun Betlehem an de Palästinensisch Autonomiebehörde (PA), hebbt nipp un nau 49.654 Christen in de palästinensisch-kontrolleert Rebeden in dat Westjordanland un in Gaza wahnt. Sietdem söllt 10.754 Christen disse Rededen verlaaten hemm, etwa de Hälft vun de siet Utbröök vun de El-Aksa-Intifada in' September 2000. Alleen in Betlehem, de gröttste Konzentratschoon vun Christen, sunk deren Tall van 29.401 up 23.659. De Spannungen tüschen Christen un Moslems sünd wegen dat Starkermaaken vun islamistisch Strööms anwussen. Problematisch is ok dat soziale Gefälle tüschen ehrder wohlhabend Christen un armere Moslems. En Umfraag ut dat Johr 2006 ünner christlich Bewahners vun de Stadt, dörführt vun dat Palestinian Centre for Research and Cultural Dialogue, hett rutfunnen, dat 78% vun de Christen de israeelsch Reiserestriktschonen för den Exodus vun hör Gloovensgenossen verantwoortlich maken. Wiederhen hebbt 90% angeven, muslimisch Früennen to hemm, un wiedere 73.3% vun de Christen vun Betlehem glööven, dat de PA dat christlich Arv in de Stadt mit Respekt behannelt.
Siet lang Tiet is fastleggt, dat de Börgermeester, sien Viez un ok de Mehrheit vun den Gemeenderaat vun de Stadt Christen ween mööt. Sogor de Konfession vun den Börgermeester is fastleggt: Greeksch-orthodox oder röömsch-kathoolsch. In Anbetracht vun de Bevölkerungsentwicklung reegt sük vun Sieden vun de Muslime Wedderstand gegen ditt Statut. Dordör kunn de Hamas nah de letzt Wahl 2005 trotz hör Sieg kein een vun hör Kandidaten to'n Börgermeester maken. Statt vun de langjohrigen gemäßigten Börgermeester Hanna Nasser (röömsch-kathoolsch) hett nu de radikalere Marxist Walid Victor Batarseh (röömsch-kathoolsch) dat Amt. He wurrd de Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP) torekent, is aber kien Parteiliddmaat. Disse Ümstand maakt dat to'n Bispeel mögelk, dat de Partnerstäder politisch Kuntakte mit de vun de Hamas domineerten Gemeend uprecht to hollen.
Partnerstäder
Betlehem hett över 30 Partnerstäder in all Welt: Dorneben bestaht ok partnerschaplich Beziehungen to de Regionen Umbrien in Italien un KwaZulu-Natal in Süüdafrika.
In Verbindung mit Freedensaktschonen vun jung Minschen steiht de ökumenisch anleggt Aktschoon „Friedenslicht aus Betlehem“, de 1986 in Öösterriek ehrn Anfang nehm. Dräger sünd in Düütschland de Karken as ok de Pfadfinderinnen- un Pfadfinderverbände.
Buttrey
Buttrey is de Familiennaam von
Enderby
Enderby betekent
Enderby is de Familiennaam von
.
Andrea Gill
Nicole Gill is en Politikerin ut Belize.
Gill weer von’n 14. März 2008 bet 3. Februar 2012 Präsidentin von’n Senaat von Belize. Twüschen 2008 un 2009 weer se ok Präsidentin von dat Forum of Presiding Officers of National Parliaments of Central America and the Caribbean. In’n August 2010 is Lee Mark Chang in’n Senaat beropen worrn un hett för en Tied Gill ehr Opgaven övernahmen, wieldes Gill sik üm ehr jüst boren Kind kümmert hett.
Ies
duum|Ieskristallen duum|Tofroren Diek in [[Göttingen]] Ies is fastet Water (H2O). Normal warrt dat fletig Water bi en Temperatur vun 0 °C (=273,15 K) un 1 Bar Druck to Ies. Een seggt dorto ok: Dat Water früsst oder ok dat Water freert.
Wenn dat Water Solt binn hett, denn früsst dat nich so licht. Seewater is noch bi -3 °C fletig. Wenn een Ies un Solt tosamenmischt, denn warrt de Temperatur afköhlt. Dat naamt wi ok en Köhlmischung. Geiht bet -18 °C. So kannst denn Ies to’n Eten maken. Un mit Solt kannst Ies smölten. Dat warrt in’n Winter bruukt för de Straten.
Ünner Druck smölt dat Ies ok. Kannst beleven, wenn du mit en Sleden oder mit Slittschoh op Ies in’n Winter glitscht. Denn gifft dat ’n lütte Waterschicht op dat Ies. Anners wöör dat Ies ok nich so glitschig.
Hermann Uhde
* Hermann Uhde (1845–1879), düütschen Journalist, Literaturhistoriker un Theaterwetenschopper,
Kiek ok bi: Hermann Ude.
Karl Aberle
* Karl Aberle (1818–1892), öösterriekschen Mediziner,
Arthur Young
Arthur Young is de Naam von
Tamme Hanken
rechts|duum|Tamme Hanken in Aktschoon Tamme Hanken (* 16. Mai 1960 in Filsum; † 10. Oktober 2016 in Garmisch-Partenkirchen) weer en Knakenbreker ut Oostfreesland. He harr de Gaav, dat he mit siene Hannen föhlen künn, wat Peer un anner Deerten fehlt. Un he künn dat ok meist wedder in’e Reeg bringen. In Filsum harr he en egen Hoff mit Reha för Peer. Sogor butenlands hett he Peer heelt un hett ok bi Scheichs an’n Persischen Golf al Peer wedder op Vördermann bröcht. Hanken, de bullige Keerl vun mehr as twee Meter un över 300 Pund, segg, he künn ünner annern de Nervenströöm föhlen un so faststellen, wo dat Problem liggt. Gifft ok welk Dokus över den Knakenbreker un he is faken in’t Feernsehn optreden.
Hanken is in’n Oktober 2016 unvermodens an Hartverseggen doodbleven.
Buttmann
Buttmann is de Familiennaam von
,.
Kiek ok bi: Butman.
Fraser Lake
Fraser Lake betekent
Aadler
duum|[[Afrikaansch Seeaadler|Afrikaanschen Seeaadler (Haliaeetus vocifer) an’n Lake Baringo, Kenia]]
De Aadlers sünd en Grupp vun grote Griepvagels. Et gifft Kaiseraadler, Schellaadler, Steppenaadler un Slangenaadler. Düsse leven in Europa un in Asien. De Kaffernaadler leevt in Afrika. De Keilsteertaadler leevt in Australien. Aadler gifft et op all Kontinenten. De gröttsten Aadler sünd de Steinaadler un de Seeaadler. Beid Arten leven ok in Europa. Dat Seken is grötter as dat Männeken. Steinaadler hebben 'n Flünkenspannweite vun twee Meter. Seeaadler benschen Fische un Watervogel. Int Winter freten se ok lütte Tiere oder Aas.
De gröttste Aadler
De Harstaadler in Nieseeland harr 'n Flünkenspannweite vun bet to dree Meter. He starv for ümbi 700 Johrn ut.
Grotter Horst
In Amerika fuind man den gröttsten Aadlerhorst: He weer dree Meter breed un söss Meter deep. Wie 'n Born.
Williams Lake
Williams Lake betekent
Philipp Buttmann
* Philipp Buttmann (1764–1829), düütschen Pädagoog un Ooldphiloloog,
Habeler
Habeler is de Familiennaam von
Bermann
Bermann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Baermann, Berman, Behrmann, Beermann.
Cabarrus County
Cabarrus County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Noord-Carolina. He hett 178.011 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 943 km². De Sitt vun de Verwalten is in Concord.
Historie
De Kreis is 1792 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 131.063 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 70.000 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.121 US-Dollar. 67.841 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 16.574 Minschen maakt. 6,95 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
7,22 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 4,67 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 83,26 % vun de Minschen Witte, 12,18 % Swarte, 0,91 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,34 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,30 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,99 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 5,05 % vun de Lüüd ansehn.
Johann Gurlitt
Johann Gurlitt is de Naam von
* Johann Friedrich Karl Gurlitt (1802–1864), düütschen lutherschen Theoloog,
Häberlin
Häberlin oder Haeberlin is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Heberlein, Häberlein.
David Berman
David Berman is de Naam von
* David Berman (1903–1957), US-amerikaanschen Mobster,
Habelmann
Habelmann is de Familiennaam von
Haberbühl
Haberbühl betekent
Abella
Abella is de Familiennaam von
Isachsen
Isachsen betekent
Isachsen is de Familiennaam von
Gurlitt
Gurlitt betekent
Gurlitt is de Familiennaam von
, ,
Kiek ok bi: Gurlt.
Josh Berman
Josh Berman is de Naam von
* Josh Berman (* 1970), US-amerikaanschen Filmproduzent un Dreihbookschriever,
McKinnie
McKinnie is de Familiennaam von
Kiek ok bi: McKinney.
Rudolf Buttmann
Rudolf Buttmann is de Naam von
* Rudolf Buttmann (1855–1927), düütschen Politiker,
Cornelius Gurlitt
* Cornelius Gurlitt (1820–1901), düütschen Kumponist,
Anthony Young
Anthony Young is de Naam von
* Anthony Young (1683–1747), engelschen Organist un Kumponist,
Kiek ok bi: Tony Young.
Alexander Young
Kiek ok bi: Alex Young.
Magali Marin-Young
Magali Marin-Young (* 18. November 1971 in Belize-Stadt ) is en Avkatin un Politikerin (PUP) ut Belize.
Marin is 1971 as Dochter von Florencio Marin Sr. in Belize-Stadt boren. Florencio Marin Jr. is ehr Broder.
Marin hett 1992 an de Universität von Oklahoma en Bachelor of Arts in Politikwetenschoppen un Soziologie maakt un tosätzlich 1995 an de University of the West Indies in Cave Hill (Barbados) en Bachelor of Law un 1997 an de Norman Manley Law School in Kingston (Jamaika) dat Legal Education Certificate. Se is 1997 as Avkatin in Belize tolaten worrn un praktizeert siet 2008 in de Kanzlie Magali Marin Young & Co. in Belize-Stadt. Vörher weer se von 1997 bet 2008 in de Kanzlie Barrow & Williams.
Marin-Young is na de Parlamentswahl in Belize 2008 in’n März 2008 för de Oppositschoonspartei PUP as Maat von’n Senaat von Belize beropen worrn. Von wegen de verloren Wahl hett de Partei sik aver kort later nee opstellt, so dat de PUP al an’n 29. April 2008 ehr dree Maten in’n Senaat utwesselt hett un Marin-Young ehr Mandaat wedder afgeven müss.
An’n 1. Mai 2018 is se för fiev Johr as Maat von de Elections and Boundaries Commission beropen worrn.
Nadem bi de Parlamentswahl in Belize 2020 de PUP ünner Premierminister Johnny Briceño de Regeren övernahmen hett, is Marin-Young von Briceño as Generaalstaatsanwältin beropen un an’n 16. November 2020 in ehr Amt insworen worrn.
Kommun Sola
De Kommun Sola is ene Gemeend in dat Amt Rogaland in Norwegen. Se hett 20.138 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 68,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Sola. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.
De Kommun grenzt an Klepp in’n Süden, Sandnes in’n Oosten un Stavanger in’n Oosten un Noorden.
Oscars 1939
De Oscars 1939 sünd an’n 23. Februar 1939 in’t Biltmore Hotel in Los Angeles vergeven worrn. Dat weer de ölvte Oscarvergaav, bi de de Filmen ehrt worrn sünd, de in’t Johr 1938 in de Kinos kamen sünd. En offiziellen Moderater hett dat in dat Johr nich geven.
An’n fakensten vörslahn weer de Film You Can’t Take It with You, de in söven Kategorien nomineert weer. An fakensten, neemlich dreemol, hett de Film The Adventures of Robin Hood wunnen.
Best Film
Frank Capra för You Can’t Take It with You (dt.: Lebenskünstler)
Best Speelbaas
Frank Capra för You Can’t Take It with You (dt.: Lebenskünstler)
Best Hööftdorsteller
Spencer Tracy för Boys Town (dt.: Teufelskerle)
Beste Hööftdorstellersche
Bette Davis för Jezebel (dt.: Jezebel – Die boshafte Lady)
Best Nevendorsteller
Walter Brennan för Kentucky
Beste Nevendorstellersche
Fay Bainter för Jezebel (dt.: Jezebel – Die boshafte Lady)
Best Originalgeschicht
Eleanore Griffin un Dore Schary för Boys Town (dt.: Teufelskerle)
Best Dreihbook na Vörlaag
George Bernard Shaw, Ian Dalrymple, Cecil Lewis un W.P. Lipscomb för Pygmalion (dt.: Pygmalion: Der Roman eines Blumenmädchens)
Best Kamera
Joseph Ruttenberg för The Great Waltz (dt.: Der große Walzer)
Best Szenenbild
Carl Jules Weyl för The Adventures of Robin Hood (dt.: Robin Hood, König der Vagabunden)
Best Toon
Thomas T. Moulton för The Cowboy and the Lady (dt.: Mein Mann, der Cowboy)
Best Snitt
Ralph Dawson för The Adventures of Robin Hood (dt.: Robin Hood, König der Vagabunden)
Best Original-Filmmusik
Erich Wolfgang Korngold för The Adventures of Robin Hood (dt.: Robin Hood, König der Vagabunden)
Best Filmmusik
Alfred Newman för Alexander’s Ragtime Band
Best Leed
„Thanks for the Memory“ (Ralph Rainger un Leo Robin) ut The Big Broadcast of 1938
Best animeert Kortfilm
Walt Disney för Ferdinand the Bull (dt.: Ferdinand, der Stier)
Best Kortfilm – Een Filmrull
Metro-Goldwyn-Mayer för That Mothers Might Live
Best Kortfilm – Twee Filmrullen
Warner Bros. för The Declaration of Independence
Beer (Marskrater)
Beer is en Krater op’n Mars, de na den Astronoom Wilhelm Beer nöömt is.
Beer un sien Mitarbeider Johann Heinrich Mädler hebbt in de fröhen 1830er Johren de eersten Koorten vun’n Mars maakt, de good to bruken weren. De Krater liggt in’n Süüdwesten vun Meridiani Planum, üm un bi 10° westen vun den Krater Mädler.
Rusk County (Wisconsin)
Rusk County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Wisconsin. He hett 14.755 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.365 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ladysmith.
Historie
De Kreis is 1901 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 15.347 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.473 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.563 US-Dollar. 8.146 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.150 Minschen maakt. 11,44 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,13 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,67 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 97,69 % vun de Minschen Witte, 0,51 % Swarte, 0,26 % stammt ut Asien un 0,10 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,42 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,35 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,66 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,76 % vun de Lüüd ansehn.
Christian Morgenstern (Schriever)
thumb|Christian Morgenstern 1910 Christian Otto Josef Wolfgang Morgenstern (* 6. Mai 1871 in München; † 31. März 1914 in Meran) weer en düütsch Dichter un Schriever.
Sien Vader weer Perfesser för Kunstgeschichte.
Warken (Utwahl)
un nah sien Dood hett sien Widdfro ut sien Wark ok noch en paar Utwahlsammlungen rutbrocht:
Noordbeek
De Noordbeek is en 9,1 Kilometer langen Beek in’n Landkreis Horborg, de von links in de Luh münnt.
De Noordbeek hett sien Born in Lübberstää. Von dor flütt de Beek na Noordoosten. De Öörd ümto sünd Eyndörp in’n Süden un Gö’nstörp un Oilstörp in’n Noorden. Bi de Münn von’n Oosterbeek dreiht de Beek op Oosten. Twüschen Eyndörp un Solzhusen geiht de Bahnlien Winsen-Hützel över den Beek weg un kort later münnt von rechts de Eyndörper Beek in’n Noordbeek. In’n Noorden von Puunsen bi Luhmöhlen münnt de Noordbeek in de Luh.
Dat Water in de Luh flütt denn wieder in de Ilmenau, de Elv un toletzt in de Noordsee.
Toströöm
De Oosterbeek oder ok Oilstörper Beek hett sien Born in’n Süüdwesten von Garlstörp nich wied weg von de Autobahn 7. Von dor flütt de Beek toeerst na Noordoosten un dreiht denn in en groten Bagen na Oosten un Süüdosten. De Oosterbeek flütt dorbi an Gö’nstörp un Oilstörp langs un münnt in’n Süüdoosten von Oilstörp in’n Noordbeek. De Beek hett en Afströömrebeed von 12,4 km².
De Eyndörper Beek hett sien Born in Eyndörp. Von dor flütt he na Noordoosten un münnt in’n Süden von Solzhusen in’n Noordbeek. Dat Afströömrebeed is 1,13 km² groot.
Buttinger
Buttinger is de Familiennaam von
Filmhistorie
thumb|En Laterna magica to’n Projizeeren vun Lichtbiller De Filmhistorie befaat sik mit mit den Verloop vun de Entwickeln in de Filmkunst, de blangen de Musik, de Afbillen Kunst un de Literatur en egenstännige Form vun de Kunst dorstellt. De Filmhistorie ümfaat de hele Tiet vun de eersten technischen Redschoppen vun de Filmtechnik över de ünnerscheedlichen Stilen un Formen bit hen to den hüütigen Stand vun’n Film. Dorbi warrt de Versöök ünnernahmen, dat kumplizeerte Tosamenspeel vun Weertschop, Sellschop un Ästhetik uteneen to klamüüstern.
De Anfäng
thumb|Eadweard Muybridges Regenfotografie vun en galoppeeren Peerd De Vörhistorie vun de Filmkunst hett ehrn Anfang in’t 17. Johrhunnert, as dat eerste Vörföhren mit de Laterna Magica geev. Mit so en Reedschop künn en Reeg vun Biller, de op Glasplatten opmaalt weern, an de Wand smeten warrn, jüst so as bi’n Diaprojekter, blots dat de Platt noch vun Hand bewegt warrn müss.
In’t Johr 1832 hebbt de Düütschöösterrieker Simon Stampfer un de Belgier Joseph Plateau unafhangig vunenanner dat Phenakistiskop („Levensrad“) utklamüüstert, dat bi’n Tokieker den Indruck vun bewegt Biller tügen de. Dorachter stünn de Stroboskopeffekt: De Illusion vun Bewegen kummt bi’n Tokieker tostannen, wenn enkelte Biller mit Ünnerbreken in utrecken Snelligkeit achterenanner wiest warrt.
En Kombinatschoon vun disse beiden Redschoppen is 1845 vun den Ingenieur Franz von Uchatius utfunnen worrn, man för längere Billerfolgen hett de Apparat noch nich döggt.
De Oorsprung vun’n Film liggt in den so nöömten „kinematograafschen Oortrick“ (Trickfilm). En nödige Vörrutsetten för’t entwickeln vun’n Film as reproduzeeren Kunst weer de Fotografie. Vörher künn een blots maalte Biller un Figuren vun Hand bewegen un denn projezeeren. De Fotografie güng al in’t 16. Johrhunnert los mit de Camera obscura, de dat verlööft hett, de Wirklichkeit op en Flach aftobilln. Nadat Joseph Nicéphore Niépce en Verfohren utklamüstert harr, dat Licht fasttohollen, hett Louis Daguerre en egenen Entwicklungschritt toföögt, den François Arago in’t Johr 1839 as Daguerreotypie vörslahn hett. Dormit weer dat to’n eersten mol to maken, dat sik de Natur sülvst afbillen künn. En Daguerreotyyp is en sietenverkehrt Foto-Positiv op Metall.
Dat geev aver noch ’n Reeg vun technische Hürden, de överwunnen warrn müssen. Toeerst weern de Belichtenstiet för’t Enkeltbild noch to lang, as dat man dormit en Billerreeg maken künnt harr, de för de Bewegensillusion dicht noog blangenenanner liggen doot. De Dörbrook keem 1872, as de Fotograaf Eadweard Muybridge to’n eersten mol en Regenfotografie vun en galoppeeren Peerd opnahmen hett. Later is ok en Vörföhrredschop för sien Fotografien utfunnen worrn, dat so nöömte Zoopraxiskop. Af 1890 hett ok Ernst Kohlrausch Turnöven in Regen fotografeert. Dorto bruuk he sien sülvst booten Chronofotografen. Annere vun Muybridge inspireerte Utfinnen weern de Elektrische Gaukieker vun den düütschen Utfinner Ottomar Anschütz as ok de Chronograafsche Flint vun den Franzosen Étienne-Jules Marey. En vun de praktischeren Utfinnen op dat Rebeet hett 1893 Mareys wetenschopplichen Helpsmann Georges Emile Joseph Démény mit sienen Photochronografen to’n Patent anmellt.
De Franzoos Louis Le Prince hett in dat engelsche Leeds as eerste en Filmkamera mit blots een Objektiv entwickelt. Dormit hett he 1888 de eersten bewegten Biller dreiht, de man ut hüütige Sicht as Film beteken kann (Roundhay Garden Scene, Traffic Crossing Leeds Bridge).
Ahn Tosamenhang mit Le Prince hett twee Johr later William K. L. Dickson in’n Bedriev vun Thomas Alva Edison en Filmopnahm- un -ankiekredschopp, den Kinematografen un dat Kinetoskop utklamüstert, bi de en Zelluloidfilmstriepen an een Objektiv vörbiföhrt worrn is. Man, dat Kinetoskop künn blots jümmer vun een Tokieker to Tiet bruukt warrn.
De Stummfilmtiet (1895 bit 1927)
Hööftartikel: Stummfilm
De eerste apentliche Filmvörföhren in Europa warrt de Bröder Skladanowsky toschreven. Se hebbt an’n 1. November 1985 mit jemehr Bioskop en 15 Minuuten lange Opföhren vun korte Filmen in’n Rahmen vun en Ünnerhollensprogramm in’t Berliner Varieté Wintergarten wiest. To glieken Tiet hebbt de Bröder Lumière jemehrn Cinématographen utfunnen, den se an’n 28. Dezember 1895 in Paris to’n eersten mol apentlich wiest hebbt. Jemehr Utfinnen hett sik in de folgenden Johren dörsetten künnt, to’n een vun wegen dat se as Farbikanten un Grootbörgers dat nödige Kapital un de Kuntakten to de Wertschop harrn, to’n annern aver ok, vun wegen dat de Cinématographe Opnahm- un Afspeelapparat in een weer.
De eersten Filmen weern tomeist blots wenige Sekunnen lang un hebbt Szenen ut’n Alldag wiest. Mitünner weern ok speelte Dööntjes wiest. De Faszinatschoon leeg toeerst vör allen dorin, dat een Szenen dör en Maschien weddergeven künn. Dat Intresse an en fre’e Hanneln keem eerst later op.
Vörspeelt weern de eersten Filmen in Varieté-Theaters un weern dormit vör allen de Lüüd ut de Middelschicht togänglich. Aver noch vör 1900 sünd de Apparaten vun de Lumière ok an Schaustellers verlehnt un verköfft worrn, de toeerst as Nevenberoop, later denn as Wannerkinobedrievers ok in’n Hööftberoop Kortfilmen wiesen deen. Den Filmmarkt weltwiet hebbt bit to’n Eersten Weltkrieg franzöösche Filmsellschoppen beherrscht. Annere Länner as Grootbritannien, Italien, Düütschland, Däänmark un de USA künnen Frankriek eerst af 1914 Andelen vun’n Markt afnehmen.
Mit de Tiet, as de Bekanntheit vun’n Film jümmer mehr stiegen de un sik de Lüüd jümmer lever de Filmen ankieken deen, sünd ok de eersten oortsfasten Kinos inricht worrn, de nu aver dorop anwiest weern, dat jümmer wedder ne’e Filmopnahmen rankemen, dat se dormit ok Besökers antehn künnen. In Düütschland weern de eersten Kinos as Kintöpp betekent, in de USA segg man faken Nickelodeons dorto.
De Bröder Lumière hebbt in’n Film blots en Wieterföhren vun de Fotografie sehn un snacken in den Tosamenhang ok vun „lebennig Fotografie“. Jemehr Arbeit hett sik dorüm vör allen op de Dokumentatschoon vun wohrhaftige Begeevnissen beschränkt. De franzöösche Illusionist un Theaterbesitter Georges Méliès aver weer de eerstem de dat narrative Potential, d. h. de Mööglichkeit, Geschichten to vetellen, in dat junge Medium sehn hett un blots inszeneerte Filmen dreiht hett. För’t Ümsetten un Dorstellen vun sien tomeist fantastischen Motiven un Szenen hett Méliès al Filmtricks as to’n Bispeel dat Stop-Motion-Verfohren insett, de vundaag noch insett warrt.
De Brite Arthur Melbourne-Cooper hett de eersten vertellen Filmen in England maakt. George Albert Smith hett 1902 mit The Little Doctor to’n eersten mol en Neegopnahm vun en Katt wiest un dordör en Grundsteen leggt för’t filmische Vertellen. Dör den Wessel vun de Perspektiv oder vun de Bildgrött un dormit also dör de Montaasch, de disse Wesseln in en Rhythmus bringt, hett sik in de Johren dorop en Filmspraak entwickelt. As’n Mielensteen för den narrativen Film warrt de 12-minüütig Film The Great Train Robbery (1903) vun Edwin S. Porter ansehn. In dissen eersten Western warrt de Överfall op en Iesenbahntog vun’t Begeevnis sülvst över’t Weglopen bit hen to’n Showdown wiest.
thumb|Dreiharbeiten in de New Yorker Edison Studios, üm 1907 Vun 1910 an hebbt sik in’t US-amerikaansche Hollywood verscheeden Filmmakers daallaten – dorünner William Fox, Samuel Goldwyn un Adolph Zukor – un den Grundsteen leggt för de latere „Droomfabrik“. Dat de Wahl op Kalifornien fallen is, harr to’n een den groden Afstand vun de Revierkämpen an de Oostküst as Grund, de dat binnen dat ne’e Gewarf geev. To’n annern speel ok dat sünnige Weder en Rull: vun wegen, dat dat Filmmaterial teemlich wenig fienföhllig gegen Licht weer un na den dormoligen Stand vun de Lichttechnik dat Sünnlicht de bedüdenste Born to’n Belüchten bi de Dreiharbeiden weer. Ok de „Kunst vun’t Vertellen“ is in de 1910er Johren verbetert worrn, ok buten de USA. Italiensche Monumentalfilmen, as Cabiria vun 1914, hebbt en Maat in Betog op den Produkschoonsopwand sett. Bekannter weern un mehr Influss harrn aver de Filmen vun de US-Amerikaner D. W. Griffith, to de as Milensteen The Birth of a Nation vun 1915 un Intolerance vun 1916 tellt.
De Eerste Weltkrieg hett de Filmweertschoppen vun de beiden Bündnissystemen vunenanner isoleert un bruuk togliek ok de Rohstoffen, de för de Filmprodukschoon nödig weern. För dat internatschonal orienteerte un produksschoonsstarke Frankriek weer dat en bannigen Trüchslag. För anner Länner as ok Düütschland un Öösterriek hett de Eerste Weltkrieg dorgegen dat Utschalten vun de bit dorhen so starken Konkurrenz in’t Utland bedüüt. Gegen’t enn vun’n Krieg sünd in Düütschland de UFA-Studios grünnt worrn, de an sik as Middel för de Propaganda plaant weern. Na den Krieg hebbt se sik to en vun de weltwiet wichtigsten Produkschoonssteden vun Filmen in de 1920er Johren entwickelt. To de glieken Tiet künn sik de Filmweertschop in Hollywood, dat wiet weg weer vun de Kriegsrebeden, jümmer beter utbreden. Dat hett dorto föhrt, dat de Vörmachtsstellung vun Frankriek na den Krieg an de US-amerikaansche Filmindustrie fallen is. Dat hett in de Mitt vun de 1920er Johren so wiet föhrt, dat europääsche Länner den import inschränkt hebbt, üm de egene Filmweertschop för de Floot vun filmen ut de USA to bewohren un dormit för’n Ünnergahn to redden.
Wat bi de Tokiekers geern sehn weer, weern de Slapstick-Kummedien. Sünners bekannt op dat Rebeet weer Charlie Chaplin, de al in de 1910er Johren Spood harr mit korte Sketchen. Mit The Kid hett he 1921 sien eersten avendfüllen Film dreiht. En wieteren Star vun’n Slapstick weer ok Buster Keaton, de sünners för sien Mimik ahn Rögen bekannt weer. Wiel Chaplin ok in de Tiet vun’n Toonfilm noch künstlerisch wieterarbeidt hett, weer de Loopbahn vun Keaton mit Enn vun’n Stummfilm ok vörbi.
In Europa geev dat siet de 1910er Johren en groot Intresse an’n kunstvullen Film. Dorut hett sik Schritt för Schritt de Avantgarde vun’n Stummfilm entwickelt. De düütsche un öösterrieksche Film vun disse Tiet hett en sünnere Ästhetik togang bröcht, de sik an de expressionistischen Maleree orienteert hett. As eersten expressionistischen Film gellt Das Cabinet des Dr. Caligari vun Robert Wiene ut dat Johr 1919.