cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Düörpm
Klima
Düörpm liggt as ganz Düütschland in en gemäßigten Klimazoon. De Stadt wurrd den nordwestdüütschen Klimaberiek toordnete un befind sück up de Grenz tüschen de Klimabezirke Mönster- un Suerland un dormit in den Övergangsberiek tüschen atlantisch-maritimen un Kontinentalklima. Charakteristisch sünd milde Winter un relativ köhl Sömmer. De mittlere Johrestemperatur bedrocht 9–10 °C, de Nedderslagsmengt in‘ langjohrigen Dörsnitt 750 mm. Meestens kummt de Wind ut Südwest. De Nedderslääg sünd gliekmatig över dat Johr verdeelt, in‘ Winter domineert Duersamregen, in‘ Sömmer körtere, aber ergiebigere Regenschuern. Dementsprekend wurrd dat Maximum in‘ Juli mit 80–90 mm reckt, dat Minimum liggt bi 40–50 mm im Februar. Ok de Temperaturswankungen fallen mit ünner 20 °C ehrder minn ut, koltst Maand is de Januar mit −6 bit 11 °C, an‘ wamsten wurrd dat in‘ August mit 10–35 °C. In Düörpm wiesen sück klimatische Markmalen vun dicht besiedelt Rüüms; so billen sück bispeelswies för en Stadtklima typisch Wärmeinseln ut..
Demografie
Düörpm hörrt to de europääsch Metropolregion Rhien-Ruhr, de mit good 10 Millionen Inwahner nah de Agglomeratschonen Moskau, London, Paris un Istanbul de fievtgröttste Agglomeratschoon vun Europa dorstellt. Binnerhalv vun disse Metropolregion is Düörpm Deel vun dat Ballungsrebeet Ruhr un geiht insbesünnere in‘ Westen flootend in de anner Städer vun dat Ruhrrebeet över. Lleen in den Beriek vun den Regionalverband Ruhr, den Zweckverband vun dat Ruhrrebeet, leven wedderum etwa 4,95 Millionen Minschen. Tellt man all de Nahbergemeenden, mit de Düörpm en direkt gemeensam Grenz verbinnen deiht, dorto, umfaat dat Rebeet etwa 1,65 Millionen Inwahner un würr för sück sülvst en Metropolregion billen. Ut de Inwahnertall ergifftt sück en Bevölkerungsdicht vun 2.085 Inwahner je km². Dormit liggt Düörpm düütschlandwiet up Rang 37 vun de Gemeenden mit de gröttst Bevölkerungsdicht.
De Inwahnerdicht binnerhalv vun dat Stadtrebeet is aber bannig ünnerscheedlich: to’n eenen is blots etwa en Sösstel vun dat Stadtrebeet besiedelt, womit sück för dissen Beriek en Bevölkerungsdicht vun 124 Inwahner je ha ergifft, to’n annern leven buterhalv vun den Binnenstadtberiek düütlich weniger Minschen pro Quadratkilometer as in de Binnenstadt un de Dicht nimmt vun Noord nah Süüd as ok vun West nah Oost af. De Werte hemm dorbi 2006 vun etwa 2.900 Inwahner je km² in den statistischen Ünnerbezirk Syburg (Stadtbezirk Hörde) bit to etwa 43.200 Inwahner je km² in‘ statistischen Ünnerbezirk Nordmarkt-Südost (Stadtbezirk Binnenstadt-Nord) reckt.
Bevölkerungsstruktur
Vun de 581.308 Inwahner vun Düörpm sünd 51,03 % Fruen un 48,97 % Mannlüüd. All in dat Middelöller weer Düörpm Inwannerungsstadt, mit Anfang vun de Industriealiseeren steeg de Totoog aber enorm an. Ünner disse Inwannerer weer ok völ Polen un dormit eerstmals en groot Grupp vun nich düütsch-snacken Personen mit anner Religion, de sück aber letztlich assimileeren deen. Wiedere Anwarfen vun Gastarbeiter funnen vör allen in de 1960er Johren statt, um den Arbeitskräftebedarf in de Montanindustrie to decken. De Utlännerandeel vun de Stadt bedrocht luut de offiziell Tallen vun den Landsbedriev Information und Technik Nordrhein-Westfalen to’n 31. Dezember 2009 15,7 %. Dat is för westdüütsch Städer en dörsnittlich Wert. Ünner de Fruen liggt de Andeel bi 14,6 % un ünner de Mannlüüd bi 16,86 %. In afsoluten Tallen sünd dat 92.778 Minschen ut 140 verscheeden Staaten, de in Düörpm leven. Nah en Ünnersöken vun de Stadt, allerdings mit Daten van‘ 31. Dezember 2007, stammen vun de 27,2 % ut de Europääsch Union, 35,0 % harrn de törksch, 7,4 % de poolsch un 4,8 % de greeksch Staatsangehörigkeit. Een Johr tovör harrn 61.945 wiedere Inwahner woll de düütsch Staatsangehörigkeit, hemm aber en Migratschoonsachtergrund, dat heet, so oder hör Öllern harrn nich vun Gebort an de düütsch Staatsbörgerschap. .
Ähnlich as bi de Bevölkerungsdicht wiesen sück binnerhalv vun dat Stadrebeet düütliche Ünnerscheede. To’n 31. Dezember 2005 hemm in den Stadtbezirk Binnenstadt-Noord etwa en Drüddel vun all Utlänner in Düörpm leevt. Ok in völ buteren Stadtdeelen in den Düörpmer Norden as etwa Eving (Utlännerandeel vu 22 %), Derne (Utlännerandeel vun 16 %) un Scharnhorst-Oost (Utlännerandeel vun 15 %) wahnen verhältnismäßig völ Utlänner. En extrem Siedelnsswoorpunkt buterhalv vun den Düörpmer Norden is de Siedlung Clarenberg in Hörde (Utlännerandeel vun 30,2 %). Upfallen deiht, dat wedderum in völ östlichen un südlichen Düörpmer Stadtdeelen as Grevel, Asseln, Bittermark un Höchsten de Utlännerandeel temelk leeg is. In Düörpm gifft dat groot Ünnerscheede tüschen de verscheeden Natschonen, so is bispeelswies de Andeel vun EU-Börger an de Utlänner an‘ Stadtrand düütlich höhger. En besünner Grupp ünner de Utlänner in Düörpm stellen de an de Hoochschoolen inschreven utlännsch Studenten dor: se sünd meest blots för en lütten Tietruum in de Stadt un stammen to’n grooten Deel ut Asien un Afrika. Insgesamt weer an de Technische Universität, Fackhoochschool, International School of Management un Fachooschool för Oekonomie & Management to dat Wintersemester 2012/2013 43.189 Studenten inschreven. . 45,1 % vun de Inwahner sünd verheiraadt, 39,3 % ledig, 8,1 % verwitwet un 7,4 % schett.
Inkommens- un Leistungsstruktur
Enn‘ Dezember 2006 hemm 94.700 Düörpmer Leistungen nah dat Tweet Sozialgesettbook (Arbeitslosengeld II, Sozialgeld) kreegen, dat sünd 16,2 % vun de Gesamtbevölkerung. Besünners faken sünd Kinner bedrapen, 30,2 % vun de Kinner ut Düörpm leven in Familien ahn oder ahn utrecken Erwerbsinkommen. Ok bi de Antall vun de Leistungsempfänger giift dat weer groot Schwankungen tüschen de Stadtbezirken. In völ nördlich Bezirken as etwa Eving, Lindenhorst un Nette is de Andeel an Leistungsempfängern un Arbeitslosen relativ hooch. In de nördliche Binnenstadt un in de Grootsiedlung Scharnhorst-Ost liggt disse Andeel sogor över 20 %. Dennoch gifft dat in‘ Norden ok eenig Stadtdeelen mit leeg Arbeitslosigkeit un hooch Inkommensdörsnitt as etwa Husen, Kurl, Grevel, Holthausen un Brechten. In‘ Düörpmer Süden hengegen herrscht blots in Hörde hooch Arbeitslosigkeit un in Düörpmer Osten blots in Wickede. .
Mount Crabtree
Mount Crabtree is en hogen Barg in Marie-Byrd-Land, Westantarktika. He liggt 6 km oostsüüdoosten von’n Mount Fonda in’n noordzentralen Deel von de Swanson Mountains in de Ford Ranges.
Düörpm
Inkommens- un Leistungsstruktur
De Öllersdörsnitt vun de Düörpmer Bevölkerung bedrocht etwa 43 Johr. De Jöögdquotient, also dat Verhältnis vun de ünner 20-johrigen to de erwerbsfähigen Bevölkerung bedrocht 34,5, de Oldenquotient, dat heet de Andeel vun de Personen mit 60 oder mehr Levensjohren betrucken up de erwerbsfähige Bevölkerung 47,0 un dat Afhängigkeitsverhältnis vun erwerbsfähiger to nich erwerbsfähiger Bevölkerung somit etwa 5:4. Dat sünd Werte, as se ok för ganz Düütschland antodrapen sünd.
Inwahnerstatistik
Nahdem de Inwahnertall vun Düörpm eenig Johren lang torüchgahn dee, stiggt se intüschen weer an. 2013 steeg de Inwahnertall um zirka 4600 Inwahner an. Up 1.000 Inwahner kommen 8,2 Neeborene, de Starvensrate bedrocht 11 Personen pro 1000 Inwahner un wurr dör en Wanderungsöverschuss vun insgesamt 841 Personen (2006) deelwies utgleeken. .
Mount Crabtree
Wetenschoppers von de United States Antarctic Service Expedition (1939–1941) hebbt em karteert. Naamgever is de Bioloog Ernest Granville Crabtree (1883–1947), de as Berader bi de Vörbereidungen to de Operation Deep Freeze I (1955–1956) arbeidt hett.
Düörpm
Inwahnerstatistik
De dörsnittliche Kinnertall steeg vun 1,25 in dat Johr 1978 up 1,46 in dat Johr 1997. Sietdem is se weer up 1,33 in dat Johr 2009 rünnergahn.
Stadtgeschichte
Eerste Sporen vun Besiedlung up dat hüdige Düörpmer Stadtrebeet recken bit in de Jungsteentiet torüch. Düörpm wurr 882 dat eerste Mal as Throtmanni nömmt. De Düörpmer Marktrechte wurrn eerstmals 990 nömmt. In dat 11. Johrhunnert wurr de Legende nah Reinoldus de Schuulpatron vun de Stadt.
1152 funn in Düörpm en Hoffdag ünner König Friedrich Barbarossa, den lateren Kaiser statt. In Folge dessen sünd vermehrt Handwarker un Hannelslüüd um de Königspfalz siedelt un hemm to de allmählich Stadtwurrn vun Düörpm bidragen. All in dat Johr 1200 wurr de hüdige Utdehnen vun de Stadtmidden vun 82h reckt un mit Stadtmüern befestigt. 1232 (oder 1231) keem dat aber to en grooten Stadtbrand. Vermootlich dör Brandstiften utlöst, hett dat de Stadt meest kumplett in Schutt un Asch leggt. Dat Füer hett woll vör allen in den dicht besiedelten Stadtkarn nördlich vun den Hellweg wüüt un nich blots de holten Hüüs vun de Krämer un Handwarker afbrennt, sonnern ok de steenern Reinoldikark. Dör den Brand gung ok dat Archiv vun de Stadt verloren un dormit ok sämtliche Oorkunnen ut de Tiet vör den Stadtbrand. De bi dissen Brand verloren gahn Privilegien vun Düörpm wurrn 1236 vun Friedrich II. nee maakt un de Stadt eerstmals as Rieksstadt (nipp un nau: „civitas nostra Tremoniensis imperalis“) betekent. 1293 wurr de Stadt dat Braurecht verleeht un en bispeelloos Entwicklung vun de Beerindustrie binnerhalv vun de Stadt fung an. Nah den groooten Stadtbrand wurr ok de Infloot vun de Düörpmer Börgerschap starker. De reck dorbi wiet över dat Stadtrebeet herut un weer dorbi so stark, dat um 1252 de baltische Stadt Memel ünner Mithülp vun Düörpmer Kooplüüd grünnd wurr un man ok dran docht harr de Stadt „Nee-Düörpm“ to nömmen. Disse Börgerschap bzw. Patriziat, de sück sülvstbewusst rempublicam Tremoniensem gubernantes (etwa: regeeren Herren vun den Staat Düörpm) nömmen dee, bestunn ut inflootriek Familien as den Kleppings, Sudermanns, von Wickedes, Swartes, Muddepennings, vom Berges, Lembergs, Berswordts, Wales un Brakes. Letztere harrn allesamt exzellente Hannelsbetrecken in ganz Europa un in‘ Speziellen nah England. De Vörmachtstellung vun de Düörpmer Kooplüüd führ sogor dorto, dat de König vun England, Eduard III. in dat Johr 1339 de engelsch Königskroon an en vun Düörpmer Kooplüüd führt Konsortium as Pand geven dee.
1389 hett Düörpm de Groot Düörpmer Fehde gegen den Grafen von der Mark un den Arzbischop vun Köln as ok deren Verbündete överstahn, allerdings wurr langsam de wertschapliche Neddergang vun de Stadt inleit. De Dartigjohrig Krieg hett den Neddergang vörandreven un führ dorto, dat de Stadt to’n Ackerbörgerstädtken heraf sunk un later sogor sien rieksstädtisch Freeheit verlor. De Inwahnertall vun Düörpm sunk dordör bit to dat Johr 1793 up 4500 Inwahner. De ehmalge Free Rieksstadt keem dornah as Exklave to dat Fürstendom Oranien-Nassau. 1806 wurr Düörpm as Deel vun dat Groothartogdom Berg Sitt vun de Präfektur vun dat Ruhrdépartements. Nah den preußischen Sieg över Napoleon full Düörpm 1815 sluutend an de preußisch Provinz Westfalen. Hier wurr Düörpm 1817 Sitt vun en Landkreis binnerhalv vun den Regeerungsbezirk Arnsbarg, ut de Düörpm 1875 as Immediatstadt (Stadtkreis) utscheeden dee.
Eerst mit de upkommen Industrialiseeren to'n Anfang vun dat 19. Johrhunnert kunn de Neddergang uphollen wurrn. Nah de Oorkatasterupnahm ut dat Johr 1826 hemm binnerhalv vun de Wallanlagen circa 4000 Minschen in 940 Wahnhüüs un 453 Stallungen un Schküern leevt. Dat Stadtbild wurr präägt vun eng nich plaastert Straaten un Gassen un völ Fackwarkhüüs. Eenzig de veer groot middelöölerich Stadtkarken un eenig wenige steenern Profanbauten ween noch Tüüg vun dat groot kulturelle Arv vun de Vergangenheit. Af Midden vun dat 19. Johrhunnert fung mit de Köhlenförderung un Stahlverarbeitung de nee Upstieg vun Düörpm un de Wannel to en Industriestadt an. Sietdem de Cöln-Mindener Iesenbahn in dat Johr 1847 ehrn Deenst upnehm, wurr Düörpm to en wichtigen Verkehrsknütt in dat Ruhrrebeet. En wiederen wichtigen Bidrag to de wertschaplich Entwicklung hett 1899 de Eröffnung vun den Düörpm-Eems-Kanal un dormit vun den Haben leist.
All 1905 fung mit dat Ingleedern vun Körne en Well vun Ingemeendungen an, de mit dat Gesett över de kommunale Neeordnung vun dat Ruhrrebeet van 1928 ehrn Hööchtpunkt mit dat Ingemeenden vun de Hörde (de all 1340 Stadtrechte kreeg) recken dee. Dat Rebeet vun Düörpm liggt siet de Ingemeendungen van 1928 un 1929 to grötteren Deelen up dat Rebeet vun de ehmalge Grafschap Mark as up dat vun de ehmalge Free Rieksstadt Düörpm. Bit to den Utbröök vun den Tweeten Weltkrieg hett sück dat Stadtbild vun en Ackerbörgerstädtchen to en grootstädtisch Utsehn wannelt. Binnerhalv vun wenig Johren wurr dat Stadtzentrum dör den Neebau vun Hüüs, as den Koophuusneebau vun Althoff 1904, dat Krügerhuus 1912 oder dat gesamt Bahnhoffsumfeld dör den Bau vun en nee Hööftbahnhoff, Postamt un den Löwenhoff as Hannelszentrum oder städerbaulich Maatnahmen as den Dörbröök Hansastraat radikal verännert.
Wiels den Tweeten Weltkrieg wurr de Stadt mitsamt hör historsch Karken dör insgesamt 105 Luftangreep un mehr as 22.242 Tünnen Bomben in dat Zentrum to 98 Perzent in Schutt un Asch leggt. De hooch Perzenttall liggt deelwies in de acht Grootangreep begrünnd, in de de Stadt Düörpm as alleenig Teel in den Middelpunkt vun en Angreep rücken dee. De Grootangreep van' 12. März 1945 mit 1.108 Floogtüüch, beladen mit över 5000 Minen-Sprengbomben, gellt dorbi as gröttste konventschonell Bombenangeep, de weltweit je gegen en Stadt flagen wurr. Nah dissen letzten folgenswoor Angreep keem dat komplette sellschopliche un wertschapliche Leeven to Liggen. Nah Berichten ut de Tiet hett man sogor överleggt, de Binnenstadt nicht weer uptobauen. De tatsächliche Wedderupbau wurr aber dör den in' Grund liggen vörhannen Infrastrukturleitungen un den doröver liggen Straaten bestimmt, de in den Nahkriegsalldag as Transport- un Verbinnensweeg toeerst rüümt wurrn. Somit wurr de Umgang vun de Binnenstäder as Wedderaupbau- un Modifikatschonsmögelkeit sehn, anstäe vun en kumpletten Neeplanung. Dat apenliche Bewusstween in de Nahkriegstiet weer aber vun den Wunsch präägt, de städtebauliche Situatschoon as Produkt vun de Industrialiseeren up de Grundreeten vun der middelöllerich Stadt nich to wedderhalen. Teel vun de Plaans in de Wedderupbaujohren weer somit en nee, apen un tokunftsfähig Düörpm, dat sück bewusst vun dat wat ween weer un dat old historsch Arv afsetten sull. Woll geev dat düchtigen Wedderstand ut de Düörpmer Bevölkerung aber völ stadtbildprägen Hüüs as dat Raathuus oder de Synagoog wurrn aber Liekers afreeten bzw. nich wedder nee upbaut.
De Wedderupbau gung somit insgesamt sehn gau vöran, so dat 1950 de 500.000ste Inwahner boren wurr. De weltwiet Nahfraag nah Stahl un Iesen führ dorto, dat Düörpm all 1951 to de gröttst Industriestadt vun Noordrhien-Westfalen wurr. Bi en Arbeitslosenquote van 2,3 % herrsch 1952 Vullbeschäftigung un de hervörragen wertschaplichen Bedingungen trucken vermehrt Towannerer, insbesünnere Flüchtlinge ut de Oostrebeeden, an. 1956 tell Düörpm all 624.000 Inwahner. 1965 reck de Stadt mit 658.075 Inwahner en historschen Hööchtstand.
Oortsnaam
Düörpm wurr eerstmals in dat Werdener Urbar nömmt, dat tüschen 880 un 884 entstunn. De latiensch Inrag luut: „In Throtmanni liber homo Arnold ⅷ den nob solvit“ (Översetten: In Throtmanni betallt uns de free Mann Arnold 8 Pennig). . Dornah gifft dat en groot Antall vun verscheeden, aber up den glieker Luutstamm torüchgahn Naams. Hör jewielige Gebruuk in de Borns is woll willkürlich un tofällig.
Een Johr nah sien Upenholt in Düörpm stell de König Friedrich Barbarossa 1152 den Kölner Arzbischop Arnold II. von Wied en Oorkunn ut, de de latiensch Beteeken „in burgo Tremonia“, (Översetten: in de Stadt Tremonia) enthollt. De Beteeken Tremonia leit sück vun Throtmanni af. Man vermoot, datbi Gebruuk vun disse Beteeken de goot Klang un de vermeentliche Sinngehalt en Rull speelt hemm. De Naam würr sück denn ut de Wöör tres oder tria (plattdüütsch: dree) un moenia (plattdüütsch: Müer) tosommen setten wat sovöl as Dreemüernstadt bedüüd.
Eerst mit dat Upkommen vun düütsch Borns in dat 14. Johrhunnert wurr de old Form spraaklich wieder entwickelt un weer upgreepen. In dat westfäälsch Platt wurr se denn to verkört. wurrd hüüd selten bruukt, dat latiensch 'Tremonia'' is af un to noch antodrapen.
Bi de Woortbedüüden vun dat düütsch Dortmund wurrd in' Allgemeenen vun en Determinativkompositum utgahn. Dat Bestimmungswoort is vermootlich germaansch *þrut-, *þrūt- mit de Bedüüden Kehle / Gurgel / Schlund / Hals. De Bedüüden vun dat Grundwoort is unklar. Nah en Theorie ist es das altsächsische Gewässerwort manni, menni}}, minni. Nah en anner Theorie is dat germannsch *-munt mit de Bedüüden Barg / Hügel / Anhööcht / Hümpel. In de eerst Theorie weer de Bedüüden Kehlbach / Gurgelbach / Siedlung an't gurgeln Water, in de tweet Theorie as *Throdmend- Barg mit en Karv / Berg mit en Insnitt / Hügel mit en Karv / Hügel mit en Insnitt. Bi beid Düüden hannelt sück dat um en geografisch Besünnerheit, de hüüd överbaut un nich mehr to erkennen is oder – in de tweet Theorie – en Henwies up en Borg nördlich vun de Stadtmüern mit den Stroom Kuckelke as Insnitt gifft. De Existenz vun en sückser Borg is umstreeden.
Vun laatmiddelöllerich Chronisten is en volksetymologische Düüden bekannt, nah de dat twee Dörper geven hett alde un dat nee Dörp, de beid bi de Boorg Munda leegen. Um disse Borg geev dat en Utnannersetten tüschen Sassen un Römern – oder ok Franken – geven. Den Slachtroop trucide harrn de Burgmannen as truz oder trot interpreteert un de Angrieper höhnisch Trotmanni (Trutzmänner) nömmt. De Beteeknung weer denn up den Oort övergahn.
Ingemeendungen
In de Stadt Düörpm wurrn folgen Gemeenden ingleedert:
Bevölkerungsentwicklung
1895 hett de Stadt Düörpm de Grenze vun 100.000 Inwahner överschreeden, wat hör to en Grootstadt maaken dee. Nah de Ingemeenden vun de Stadt Hörde un de Landkreise Düörpm un Hörde hemm 1929 etwa 536.000 Personen in de Stadt leevt. De Tweete Weltkrieg hett dat zerstörte Düörpm düchtig entvölkert. In' April 1945 tell man blots noch 340.000 Minschen. Dornah hemm sück aber ok völ vun de in dat ländliche Umland evakueert Minschen un Flüchtlinge in Düörpm weer ansiedelt. De Inwahnertallen sünd gau ansteegen. 1965 wurr mit 657.804 Börger en Hööchtstand reck. Stadtplaner hemm all vun en Millionenmetropole dröömt, aber as in de anner Städer vun dat Ruhrrebeet sunk de Bevölkerungstall. So leeg de amtliche Inwahnertall an' 31. Dezember 2014 bi 589.283.
Disse Trend hett sück aber mittlerwiel weer umdreiht. So sütt de Landsbedriev Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW) för Düörpm bit to dat Johr 2040 en Anstiegen vun de Bevölkerungstallen um 5,1 % up 604.100 Personen vörut.
Christendom
Düörpm hörrt siet sien Grünnen to dat Arzbisdom Köln un weer Seet vun en Archidiakonat. Af 1523 hett de Reformatichoon nah un nah Foot faat. Doch wurr eerst af af 1562 dat Abendmahl in beiderlei Gestalt utdeelt. De Stadt weer dornah överwegend protestantisch. As Free Rieksstadt kunn Düörpm ok de religiöös Angelegenheiten sülvst regeln un so kreeg de Stadt 1570 en nee Karkenregiment. Vörherrschend weer dat lutherische Bekenntnis. Dat reformeerte Bekenntnis weer bit 1786 överhoopt nich tolaaten. 1625 hett de Raat de Superintendentur Düörpm inricht. Dorut entstunn nah den Övergang an Preußen de latere Karkenkreis Düörpm binnerhalv vun de Evangeelsch Kark in Preußen bzw. de sien westfäälsch Provinzialkark. 1960 wurr de Karkenkreis Düörpm in veer Karkenkreise updeelt. Bit Enn' 2013 hemm de Karkenkreise Düörpm-Midden-Nordost (12 Karkengemeenden), 2002 fusioneert ut de Karkenkreisen Düörpm-Midden un Düörpm-Nordost, Düörpm-Süd (8 Karkengemeenden) un Düörpm-West (5 Karkengemeenden) mit hör togehörig Karkengemeenden tosommen mit den Nahberkarkenkreis Lünen (4 Karkengemeenden) de „Vereinigten Kirchenkreise Dortmund – Verband der evangelischen Kirchengemeinden und Kirchenkreise in Dortmund und Lünen“ bild. An' 1. Januar 2014 hemm sück de veer Karkenkreis to den Evangeelschen Karkenkreis Düörpm vereenigt. Mit sien 28 Karkengemeenden, 24 in Düörpm, 3 in Lünen un een in Selm is he Deel vun de Evangeelsch Kark vun Westfalen.
Ok nah de Inführen vun de Reformatschoon geev dat noch wenige Katholiken in Düörpm, de wiederhen to dat Arzbisdom Köln hörrn deen. De Katholiken bleeven tonächst blots de Kosterkarken för goddesdeenstlichen Gebruuk. 1616 kreeg aber dat Dominikanerkloster weer Pfarrrechte. Nah 1803 wurrn de kathoolsch Klosterkarken entweder säkulariseert oder sogor afbraken. De Kark vun den uphaben Dominikanerkloster bleev as Propsteikark erhollen. 1821 wurrn de Katholiken dat Bisdom bzw. Arzbisdom Patterbuorn toordnet. Dör en stark Towannern in dat 19. Johrhunnert un dat fröh 20.Jahrhundert, insbesünnere ut de dormalig Provinz Posen, nehm ok de Tall vun de Katholiken stark to. 1832 wurr Düörpm Sitt vun en kathoolsch Dekanat.
Neben de landskarklich-evangeelschen un kathoolschen Gemeenden in Düörpm gifft dat verscheeden Freekarken, dorünner mehrere evangeelsch-freekarklich Gemeenden (Baptisten) (Christuskark Düörpm-Midden, Feldherrnstraat, Brüggengemeend DüörpmHörde, Wedderupstahnsgemeend Düörpm-Eving, Evangeelsch-Freekarklich Gemeend Düörpm-Asseln, Evangeelsch-Freekarklich Gemeend Düörpm-Midden, Saarbrücker Straat (Brüderbewegung) un Evangeelsch-Freekarklich Gemeend Düörpm-Huckarde), de Free evangeelsch Gemeend Düörpm-Körne un de Evangeelsch-methodistisch Kark Düörpm-Midden. Ok de Oltkathoolsch Kark is in Düörpm vertreeden.
In Düörpm sünd de greeksch-orthodoxe Kark, de Serbisch-Orthodoxe Kark un de Mazedonisch-Orthodoxe Kark vertreeden.1961 wurr ünner den Archimandriten Ánthimos Drakonákis de Besluss faat, en greeksch-orthodoxe Gemeend in Düörpm to grünnen (Kark vun de Hilligen Apostel to Düörpm, greeksch I.N. Αγίων Αποστόλων Ντόρτμουντ - I.N. Agíon Apostólon Dortmund). Dat hannelt sück vermootlich um de eerste Grünnen vun en greeksch-orthodoxe Gemeend, de in' Tosommenhang mit dat Anwarfen vun Gastarbeiter steiht. Bit dorhen geev dat blots dor Gemeenden, wo Greeken siet över 200 Johr as Kooplüüd sesshaft weern. De dormalige greeksch-orthodoxe Metropolit vun Düütschland, Polífektos (Finfinís), hett den nee grünnd greeksch-orthodoxen Gemeenden in Düütschland hör jewielig Amtsbezirk towiest. Den frisch weehten Presbyter Tilémachos (Margarítis) hett he Enn' 1965 de Karkengemeend Düörpm un dormit de seelsörgerliche Verantwortung för de orthodoxen Christen vun dat östlich Ruhrrebeet överdragen. Tilemachos harr dit Amt bit to'n Oktober 2006 inne. Hüm folg de Archimandrit Dr. Filótheos nah. Düörpm is Sitt vun dat Sekretariats vun de Orthodoxe Bischopskonferenz in Düütschland. Dorneben gifft dat wiedere Religionsgemeenschapen, de hör wuddels in dat Christendom hemm, de Zeugen Jehovas un de Kirche Jesu Christi der Heiligen der Letzten Tage („Mormonen“). De Mormonen bedrieven in Düörpm en genealogische Forschungsstäe.
Ebenfalls befind sück siet rund 60 Johren (2015) de Verwaltung vun de Neeapostoolsch Kark Noordrhien-Westfalen in Düörpm. Dor sünd 34 Mitarbeiter in de Berieken Karkenleitung, Verwaltensleitung, Bau, Finanzen un Service beschäftigt.
Dör den demographischen Wannel in de Sellschop un de anstiegen Tall vun nich aktiv Karkenliddmaaten wurrn in de letzt Johren eenige Standöört upgeeven un Gemeenden tosommenleggt. 2012 geev dat noch 24 Gemeenden in dat Stadtrebeet, aktuell (Stand 2015) sünd dat noch 17 Gemeenden.
Islam
Bedüüdenst nichchristliche Religionsgemeenschap in Düörpm is de Islam. Völ Moscheen un Gebetshüüs (vör allen in de stark törksch besiedelt nördlichen Binnenstadt) maaken dat düütlich. To Tiet gifft dat in Düörpm etwa 30 Moscheevereens, de siet September 2007 vun einem gemeensamen Raat vun de Muslime in Düörpm vertreeden wurrn.
De islamischen Strukturen in Düörpm hemm sück in Vereens vun meest törkschstämmig Arbeitsmigranten grünnd. De 1966 grünnd Verein Türkischer Arbeitnehmer in Dortmund und Umgebung hett 1973 de eerst islamische Gebetsstäe in en ehmalge evangeelsch Gemeendhuus in de Dürörpmer Nordstadt inricht. Midden vun de 1970er Johren geev dat tallriek Grünnen vun Vereens mit gemeensam religiöös Identität. Ünnerstütt wurrn disse Gemeenden faken dör dat Amt för Religiöös Angelegenheiten (törksch: Diyanet İşleri Başkanlığı, kört: DİB), dat siet Anfang vun de 1970er Johren in de Törkie utbildt islamische Theologen in de düütsch Moscheevereens sennen dee. In' November 1976 wurr de eerst islamische Theologe as Lehrer un Vörbeder in Düörpm begrööt.
Tüschen 1979 un 1983 bestunn de Islamische Gemeend Düörpm as sülvstännig Daakverband vun de ismalischen Gemeenden in Düörpm. De hett sück 1983 uplööst, wiel de Grünnen vun en so nömmt Diyanet-Stiftung vun Sieden vun de Religionsattaché vun de törksch Botschap andocht weer. Ut disse Stiftung is denn aber doch nicht wurrn un de Düörpmer Gemeenden hemm sück sluutend de Törksch-Islamische Union vun de Anstalt för Religion (törksch: Diyanet İşleri Türk İslam Birliği, kört: D.I.T.I.B.) anslooten. To de D.I.T.I.B. hörrn hüüd teihn Gemeenden in Düörpm.
Neben den an den natschonalen Gegebenheiten in de Törkie orienteerten Moscheevereens gifft dat in Düörpm wiedere islamische Gemeenden, to' Bispeel de Islamische Gemeenschap Millî Görüş un Alevitische Gemeend mit anner spirituell Utrichten.
As sück dat in de 1990er Johren afteeken dee, dat de Arbeitsmigranten düersam in Düörpm blieven würrn, harr dat ok Utwirken up de Moscheevereens. De bit dorhen loos organiseerten Vereens hemm sück nah dat düütsch Vereensrecht organiseert un hemm Gemeennützigkeit anstreevt. De tovör faken in Achterhüüs ünnerbrocht Gebetsstäen trucken in de Vörderhüüs. De Islam wurr sichtborer. De Trend to den Bau vun repräsentativ Moscheen, as he in ganz Düütschland to beobachten is, hollt ok in Düörpm an.
Jodendom
Dat fröheste Dokument, dat up de Existenz vun Jöden in de fröhere Hanse- un Rieksstadt Düörpm henwiest, is en Privileg vun Heinrich IV. van 1074; en tweet oorkundlich Nömmen vun Jöden stammt ut dat Johr 1096. De meesten Wohnstäen vun de Düörpmer Jöden, hör Bethuus un de Mikwe leegen an' westlichen Rand vun den Stadtkarn. In' Tosommenhang mit den Pestpogromen 1460/1465 wurrn de Jöden ut Düörpm verdreeven un hemm sück eerst in dat 16. Johrhunnert weer in ümliggen Oortschapen u. a. in Dorstfeld, Hörde, Schwerte, Unna ansiedelt. Eerst to Anfang vun dat 19. Johrhunnert hett de Stadt Düörpm weer jöödsche Ansiedlungen in hör Müer tolaaten. Siet Midden vun dat 19. Johrhunnert ist de Antall vun de in Düörpm ansässig Jöden infolge vun de industriell Entwicklung vun dat Ruhrrebeet stännig ansteegen.
So entstunn 1895 as zentraal, repräsentative Betstäe de Old Synagoog. Mit 1300 Plätzen, dorvan 750 för Mannlüüd reserveerte Sittplätze in dat Eerdgeschoss un 450 Plätze för Fruen up den Emporen vun den Kuppelbau, weer de Synagoog to hör Tiet en vun de gröttste jöödsch Betshüüs in Düütschland. As en vun de wenig jöödsch Gemeenden in Düütschland, wurr de Gemeend noch vör de Novemberpogrome 1938 de Besitt enteegnet un de Synagoog wurr afreeten. Neben de groot Synagoog in de Binnenstadt geev dat ok noch in Düörpm-Hörde un Düörpm-Dorstfeld jöödsch Gemeenden mit eegen Synagoog, de ebenfalls afreeten wurrn. De ansluuten dwungen Utwannern in' Natschonalsozialismus un de Holocaust hemm de jöödsch Bevölkerung vun Düörpm düchtig minneseert.
In de 1990er Johren is de Jöödsch Gemeend dör dat Totrecken vun Jöden ut de ehmalge Sowjetunion weer goot anwussen. Hüüt umfaat de orthodoxe Kultusgemeend 4200 Liddmaaten. Se bedrifft neben en Synagoog ok en Kinnergorden. Ok de jöödsch Deel vun den Düörpmer Hööftkarkhoff wurrd hüüd weer aktiv bruukt.
Düörpm is Sitt vun den Landsverband vun de Jöödsch Gemeenden vun Westfalen-Lippe.
Wiedere Religionsgemeenschapen
In Düörpm gifft dat twee Thai-Buddhistische Gemeendezentren: dat Wat Metta Parami in den Hüttenbruchweg un dat Wat Dhammabharami up de Engelbertstraat. Neben disse bei Gemeenden, de an den Theravada-Twieg vun de Buddhismus orienteert sünd, gifft dat ok en Zentrum, dat en Form vun den Vajrayana vertreeden deit. Disse hörrt den Buddhistischen Dachverband Diamantweg e. V. an.
För de hinduistisch Gemeend vun de in Düörpm leven Tamilen is de Sri-Kamadchi-Ampal-Tempel in Hamm vun groot Bedüüden.
Buterdem gifft dat noch en Bahai-Gemeend.
Interreligiöös Dialog
Die Oorsprünge vun den christlich-islamischen Dialog in Düörpm finnen sück in den 1969 anschaven Arbeitskreis för Religion un Weltanschauung vun de Utlandssellschop Noordrhien-Westfalen. In de 1990er Johren funnen eerste direkte Kuntakte tüschen christlichen un islamischen Gemeenden in' Arbeitskreis Kark un Moschee statt. Disse Arbeitskreise gifft dat hüüd aber nich mehr.
Siet 1993 befaat sück dat gemeensam vun Christen un Muslimen up den Weg brocht Düörpmer Islamseminar mit de interreligiöös Tosommenarbeit tüschen Muslimen un Christen. Dräger vun dat Islamseminar sünd de Abu-Bakr-Moschee Düörpm, de Moschee Bachstraße vun den VIKZ, de (evangeelsch) Karkenkreis Düörpm-Lünen, dat Kathoolsch Forum Düörpm un de Düörpmer DITIB-Gemeenden.
Mit dat Tosommenleven vun Jöden un Christen in Düörpm befaat sück de Gesellschaft für christlich-jüdische Zusammenarbeit Dortmund e. V.
Överblick
Düörpm is en kreisfree Stadt in' Regeerensbezirk Arnsbarg in Noordrhien-Westfalen un hannelt in free Sülvstverwalten dör hör Organe. Nah dat Gesett över de Kommunalwahlen in dat Land Noordrhien-Westfalen, de Gemeendeordnung för dat Land Noordrhien-Westfalen un de Hööftsatzung vun de Stadt Düörpm sünd dat de Raat vun de Stadt Düörpm un de Böverbörgermeester. All fiev Johr wählen de Düörpmer Börger den 82-köppigen ehrenamtlichen Raat vun de Stadt Düörpm (2012: tosätzlich 4 Överhang- und Utglieksmandate) un den hööftamtlichen Böverbörgermeester. De Raat wählt twee ehrenamtliche Börgermeester as Stellvertreeder vun den Böverbörgermeester. In de twalf Stadtbezirken wurrd buterdem jewiels en 19-köppige ehrenamtliche Bezirksvertretung wählt, de ut hör Midden en Bezirksbörgermeester (bit 2008: Bezirksvorsteher) un een oder mehrere Stellvertreeder wählt. De Böverbörgermeester is för de Geschäfte vun de loopen Verwalten tostännig, he leit de Raatssitzungen un repräsenteert de Stadt. De Böverbörgermeester is verplicht de Beslüsse vun den Raat uttoführen. De Raat wählt buterdem en Stadtdirekter un bit to negen wiedere Stadträte as Stellvertreeder vun den Böverbörgermeester in de Verwaltung vun de Stadt. In de negen Butenstadtbezirken befinnen sück Bezirksverwaltensstäen.
Neben den Organen vun de kommunale Sülvstverwalten wurrn in Düörpm veer Landdagsafordnete un twee Bundsdagsafordnete per Direktmandat wählt, bi de Europawahl wurrn de Kandidaten ahn Utnahm över Listen wählt.
In de Parteienlandschap vun Düörpm sünd all groot düütsch Parteien vertreeden. As rein kommunale Grupp trett de Bürgerliste für Dortmund, de in' Raat en Fraktschonsgemeenschap mit de FDP bildt, up. En domineeren Stellung nimmt de SPD in: se stellt siet 1946 ahn Ünnerbreeken den Böverbörgermeester, bit 1999 ok de afsolute Mehrheit in' Raat, sämtliche direkt wählt Afordnete up Landes- un Bundesebene un recken bit hüüd Wahlergevnisse um de 50 %. Herbert Wehner hett in dissen Tosommenhang vun Düörpm as de „Herzkammer der Sozialdemokratie“ snackt.
Politische Geschichte
De Sülvstverwalten vun de Stadt Düörpm hett en lang Traditschoon. Siet etwa 1240 is en Raat beleggt un vun den König anerkannt. 1288 wurrn eerstmals Börgermeester nömmt un 1504 gungen ok de verbleeven Rechte an de de Stadt umgeven Grafschap Düörpm von de Grafen an de Stadt över.
An de Tipp vun de Stadt Düörpm stunn in Tieden vun de Free Rieksstadt de 18-köppige, later twalfköppige, patrizische Raat, de in de Loop vun de Tiet verscheeden tosommensett weer. De Amtstiet düer tonächst een Johr, worbi de Liddmaaten jedes Johr wesseln deen, so dat dat en „ollen Raat“ un en „neen Raat“ bzw. „sitten Raat“ geev. Siet Enn' vun dat 15. Johrhunnert wurrdn de Raatsherren up Levenstiet wählt. Vun de söss Böversten Ratsherren hemm twee den Titel „Börgermeester“ führt. De söbente Sitt weer den Freegrafen vörbehollen. Nah 1803 övernehm en fürstlich-oranischer Stadtmagistrat de Amtsgeschäfte un in franzöösch Tiet geev dat en Maire, den en Munizipalraat to Siet stunn. As Düörpm 1815 preußisch wurr, geev dat en Börgermeester un en Gemeenderaat. Mit Inführen vun de Städerordnung 1835 hemm de Magistrat un dat Stadtverordnetenkolleg ünner Vörsitt vun den Börgermeester de Verwalten leit. Af 1860 droog dat Stadtböverhoopt den Titel Böverbörgermeester.
Wiels de Tiet vun den Natschonalsozialismus wurr de Böverbörgermeester vun de NSDAP insett. Nah den Tweeten Weltkrieg hett de Militärregeeren vun de Britisch Besettenszoon en neen Böverbörgermeester insett un 1946 führ se de Kommunalverfaaten nah britisch Vörbild in. Dornah geev dat en vun dat Volk wählt Raat vun de Stadt (anfangs noch nah dat britisch Mehrheitswahlrecht wählt), de sien Liddmaaten man as Stadtverordnete betekent hett. De Raat hett anfangs ut sien Midden den Böverbörgermeester as Vörsitter un Repräsentanten vun de Stadt wählt, de ehrenamtlich tätig weer. Wiederhen hett de Raat af 1946 ebenfalls en hööftamtlichen Böverstadtdirekter as Baas vun de Stadtverwen wählt. 1999 wurr de Düppeltipp in de Stadtverwalten upgeven. Sietdem gifft dat blots noch en hööftamtlichen Böverbörgermeester.
Raat un Böverbörgermeester
Bi de Wahl to'n Böverbörgermeester an' 25. Mai 2014 kreeg de siet 2009 amteeren Böverbörgermeester Ullrich Sierau (SPD) nich de afsolute Mehrheit. Dorum muss he sück an' 15. Juni 2014 en Steekwahl tegen Annette Littmann, Kandidatin vun CDU un Bürgerliste, stellen. In' eersten Wahlgang kreeg Sierau 43,7 %, Littmann 32,0 %. Daniela Schneckenburger (Grönen) kreeg 11,2 %, Hans-Christian Tödt (Die Linke) 5,8 %. 5 wiedere Kandidaten kreegen tosommen 7,5 %. In de Steekwahl hett sück Ullrich Sierau (SPD) mit 51,6 % der Stimmen tegen Annette Littmann (CDU), de 48,4 % der Stimmen kreeg, dörsett.
Ünnebraken vun en konfliktgeladen Koalitschoon mit de Grönen (2004–2009) regeert de SPD siet den Verlust vun de afsolute Mehrheit in dat Johr 1999 mit wesseln Mehrheiten. De Huushollensplääns wurrn in de Regel gemeensam vun SPD un CDU beslooten, fallwies ok vun SPD un Grönen.
De nächste reguläre Kommunalwahl is in dat Johr 2020.
Aktuell ergifft sück folgen vörlöpig Sittverdeelen nah Fraktschonen (Stand Juli 2014):
Parteien un Wählergruppen
In Düörpm sind folgen Parteien un Wählergruppen vertreeden: de SPD (Ünnerbezirksvorsittende Nadja Lüders, Fraktschoonsvörsitter Norbert Schilff), de CDU (Kreisvörsitter Steffen Kanitz, Frakttschoonsvörsitter Ulrich Monegel), de GRÖNEN (Kreisverbandsspreker Hilke Schwingeler un Remo Licandro, Fraktschoonsspreker Ingrid Reuter un Ulrich Langhorst), DIE LINKE. (Kreisspreker Christian Seyda un Christiane Tenbensel, Fraktschoonsvörsitter DIE LINKE & PIRATEN Utz Kowalewski), de PIRATEN (Kreisvorstandsvörsitter Dirk Pullem un Nadja Reigl, stv. Fraktschoonsvörsitter DIE LINKE & PIRATEN Christian Gebel), de AfD (Kreisvörstandsspreker Peter Bohnhof, Fraktschoonsvörsitter Heiner Garbe), de FDP (Kreisvörsitter Michael Kauch, Fraktschoonsvörsitter FDP/BL Lars Rettstadt), de Bürgerliste für Dortmund (Eerster Vörsitter un stv. Fraktschoonsvörsitter FDP/BL Thomas Reinbold), DIE RECHTE (Kreisvörstansvörsitter nich bekannt), de NPD (Kreisvörsitter Matthias Wächter), de FBI (Vörsitter Detlef Münch), dat BIG (Kreisvörsitter nich bekannt), Die PARTEI (Kreisverbandsvörsitter Olaf Schlösser), de DKP (Kreisvörsitterin Doris Borowski), de DUW (Vörsitter Ingo Meyer), dat Bündnis 21/RRP (Kreisvörstandsvörsitt to tiet vakant) un Pro NRW (Kreisvörsitter Max Branghofer).
Bundsdagsafordnete
Dat Düörpmer Stadtgebiet bildt twee Bundsdagswahlkreise. De Bundsdagswahlkreis 142 (ehem. 143) Düörpm I umfaat de westlichen Stadtbezirke. Hier full 2013 mit 45,4 Perzent vun de afgeven Eerststimmen dat Direktmandat an den SPD-Afordneten Marco Bülow, de ok all 2009, 2005 un 2002 dissen Wahlkreis errungen harr. Över de Landeslist trucken 2013 Markus Kurth, GRÖNEn, as ok Ulla Jelpke, DIE LINKE, in den 18. Düütschen Bundsdag in. An' 1. Januar 2015 rück Thorsten Hoffmann, CDU, över de Landeslist in den Bundsdag nah. De östlichen Stadtbezirke billen den Bundsdagswahlkreis 143 (ehem. 144) Düörpm II. Hier full dat Direktmandat 2013 mit 46,7 Perzent up Sabine Poschmann, SPD. Över de Landeslist wurr Steffen Kanitz, CDU, wählt.
Landdagsafordnete
Mit Stand van' 14. November 2012 is de Stadt Düörpm mit folgen Afordnete in den Lannddag vun Noordrhien-Westfalen vertreeden (16. Wahlperiood):
Verschuldung
De Gesamtsumme vun de Verschuldung vun de Stadt Düörpm belöppt sück to dat Johresenn 2012 up 3,541 Milliarden Euro. Jeder Inwahner is dormit mit 6197 Euro verschuld.
Wappen un Farven
Nahdem Düörpm sück in dat 14´3. Johrhunnert to en Free Rieks- un Hansestadt entwickelt harr, führ dat den Rieksadler in Wappen un Segel as imperiales Symbol vun de kaiserlich Stadt. Dat öldste bekannt Segel vun de Stadt Düörpm van 1241 wies en Toorn achter Stadtmüern, de Dorstellen vun den Rieksadler keem wenig later as Symbol vun de Stadt in Wappendorstellungen. As Segelbild findt sück de Adler tonächst in' Sekretsegel, dat lütt Segel vun den Raat.
In' Ünnerscheed to den Rieksadler in dat kaiserlich Wappen vun dat Middelöller un de Fröh Neetiet weer de Düörpmer Adler oorsprünglich up sülvern Grund. All 1514 kann man in dat Schichtbook vun Hermann Bote de hüdige Koloreeren finnen. Aber dat offizielle Wappen hett den Adler lang in Sülver wiest. Eerst 1946 wurrn de historschen, Weimarer Rieksfarven mit golden Schild endgültig övernommen. 1871 wurrn twee Löwen as Wappenholler un en Kroon up den Schild toföögt. De wurrn aber 1888 bzw. 1908 weer wegnommen.
„Die Flagge der Stadt enthält die Farben Rot und Weiß in Längsstreifen.“
Neben Wappen un Farven geev dat siet 1994 en Logo, dat de stiliseerten Bookstaven DO in en rechtsapen Halfkreis ut negen dunkelblauen fiefzackig Steerns wies. De Steerns wurrn nah ünnern hen lüttger. De senkrechte Streek in dat D is nah baben verlängert un nochmals kört krüüzt. De sall den Floriantoorn dorstellen, wiels twee bagen Streeken över dat O up de groot Westfalenhall anspelen. De beid Bookstaven sünd in Petrol hollen. De Dorstellen mit Steerns gull as Europalogo, deelwies funn man dat Logo ok ahn Steerns. In't Fröhjohr 2005 wurr dat städtisch Corporate Design aber weer up de traditschonellen Farven un Symbole ümstellt.
Buterdem stellt de Stadt Düörpm för Börger oder Ünnernehmen, de hör Verbunnenheit mit Düörpm wiesen willen, noch en Stadtsilhouette mit mehreren markanten Bowarken in de Farv vun dat ehmalge Logo to Verfügung.
Städerpartnerschapen
Düörpm pleegt to Tiet offiziell acht internatschonale Städerpartnerschapen as ok een binnerdüütsche Städerfrüendschap.
De öldste Städerpartnerschap vun Düörpm besteiht to Amiens in Frankriek. Eerste Träen to en sückser Partnerschap hemm sück all 1952 ut privaten Kuntakten vun en Börgermeester un Överlegungen vun dat Utlandsinstitut entwickelt. Af 1957 keem dat to starker Kuntakten tüschen de Städer, un an' 2. April 1960 wurr dat dör den Raat vun de Stadt Düörpm so bestätigt.
Noch wieder torüch reckt de Partnerschap to Leeds in Grootbritannien. All Enn' 1949 wurr vun de britisch Control Commission for Germany de Vörslag maakt, Betrecken tüschen den West Riding of Yorkshire un den Regeerensbezirk Arnsbarg uptonehmen, wiel sück beid Rebeeden strukturell temelk gliek sünd. De eegentliche Städerpartnerschap geiht up en Reis vun mehreren Börgermeester ut dat Ruhrrebeet in disse Region in dat Johr 1957 torüch, bi de en partnerschaplich Betrecken tüschen Leeds un Düörpm in Betracht trucken wurr. In de Folge wurrn de Kuntakte immer mehr un deeper, un an' 2. Juni 1969 hett de Stadt Düörpm sluutend dat Partnerschapsafkommen dör toseggt.
Beid Partnerschapen stunnen noch in' Schadden vun den Tweeten Weltkrieg un weern präägt vun den Willen, dat sück so en Katastroph nich wedderhalen sull. Se sullen den Gedanken vun de Völkerverständigung un europääsch Früendschap ok in de Bevölkerung fast maaken.
Nipp un nau een Johr later hatt de Raat den Besluss faat, ok en Städerpartnerschap mit Rostow an‘n Don in de dormalige UdSSR (hüüd Russland) uptonehmen. Se hemm sück ut de Utlandskulturdaag vun de Stadt van 1973 mit de Sowjetunion entwickelt. Wegen de groot geographisch Entfernung un de Togehörigkeit to ünnerscheedlich Blöcken, stell disse Städerpartnerschap vun Anfang an en Besünnerheit dor. To intensiven Kuntakten keem dat dorum ok eerst nah dat Enn' vun den Kold Krieg.
De Städerpartnerschap to Netanja in Israel, an' 12. Juni 1980 vun den Raat vun de Stadt Düörpm beslooten, geiht up en Inladen ut dat Johr 1972 an ehmalge Düörpmer Börger, de as Jöden ut Düütschland flüchten mussen, de Stadt to besöken, torüch. Dornah wurr vun Sieden vun Düörpm de Wunsch an den israeelschen Städerverband richt, en Partnerschap mit en israeelsch Stadt uptonehmen. En lütt Sett later hett de Börgermeester vun Netanja Interesse an so en Partnerschap ankünnigt. Dorut sünd söss Düörpmer Schoolpartnerschapen hervörgahn.
Ebenfalls up de Düörpmer Utlandskulturdaag geiht de Partnerschap mit Novi Sad in dat dormalig Jugoslawien (hüüd Serbien) torüch. In' Ansluss an de Veranstaltung 1978 hett de Börgermeester vun Novi Sad mitdeelt, dat vun dat jugoslaawsch Konsulat en Städerpartnerschap mit Düörpm andocht wurrd. An' 26. März 1981 hett de Raat sluutend en Partnerschapsafkommen ünnerschreeven.
De jüngste Düörpmer Städerpartnerschap mit Xi’an in de Volksrepubliek China geiht up geschäftliche Kuntakte vun de ThyssenKrupp Uhde GmbH un en Partnerschap vun de Technisch Universität Düörpm mit de Jiaotong-Universität Xi’an torüch. In' Februar 1986 leegen Düörpm de Anfragen vun mehreren Städer nah en Partnerschap vör, un man hett sück sluutend wegen de bestahn Kuntakte un de good Verkehrsanbinnen för Xi’an entscheed. Doruphen wurrn de Kuntakte starker un an' 1. April 1989 hett de Volkskongress vun de Stadt Xi’an de Partnerschapserklärung beslooten. Wegen dat Tian’anmen-Massaker hett de Stadt Düörpm de Partnerschap nich offiziell bestätigt, so dat disse formal eerst siet den 27. Juni 1991 besteiht.
An' 2. Juni 2014 wurr de Städerpartnerschap tüschen Trabzon un Düörpm besegelt. De dormalige Utländerbiraat, hüüd Integratschonsraat, harr sück all 2008 för de Projektpartnerschap utspraaken un sück in' Nahgang – ünner Bedeeligen vun tallriek Akteure binnerhalv un buterhalv vun Politik un Verwalten – intensiv för de Begründung vun en offiziell Städerpartnerschap insett.
Neben disse bilateralen Betrecken is Düörpm Liddmaat in den Vereenigungen Eurocities, Rat der Gemeinden und Regionen Europas un United Cities and Local Governments. Historsche Betrecken to anner Städer leeven in de Nee Hanse fort. Siet den 14. Januar 2008 is de Stadt Liddmaat vun den Konvent vun de Börgermeester.
Nah den Tweeten Weltkrieg hett sück de Patenschapsarbeitskreis Waldenborger Bargland/Düörpm bild, de bit 2008 all twee Johr dat Waldenborger Heimatdraapen för den Kreis un de Stadt Waldenborg in de Westfalenhall veranstalt hett.
Jöögdpolitik
Düörpm is bekannt as Hoochborg vun de Schöler un Jöögdpolitik. De Bezirksschölervertreeden Düörpm hörrt to de bundswiet starksten Schölerorganisatschonen. Siet 2005 winnen de Schölervertreeden in de Stadtapenlichkeit an Bedüüden un sitten mit in' Kinner- un Jöögdring as ok in' Kinner- un Jöögdutschuss vun den Raat.
Den „Ring Politische Jugend Dortmund“, de de Gelder för Düörpmer Jöögdorganisatschonen verdeelt, hörrn de Jusos, de Junge Union, de Grüne Jugend, de Jungen Liberalen un de Linksjugend an. As bekanntst, vun de Jöögd organiseert Projekt gellt Rock in den Ruinen, mit över 15.000 Besökers, dat jedes Johr vun de Juso AG Hörde un de SPD-Stadtbezirk Hörde organiseert wurrd.
Stadtbild
De tatsächliche Wedderupbau wurr aber dör de in' Grund vörhannen Infrastrukturleitungen un de doröver liggen Straaten bestimmt. Utnahm billen dorbi de Noord-Süüd Ass längs de Kleppingstraat un de Ost-West Ass längs de Kampstraat in de Binnenstadt, de in' Tietgeist vun de uplockert un autogerecht Stadtentwicklung dör de Oltstadt slahn wurrn sünd. Bi en Grootdeel vun den Wedderpbau wurrn aber de Verloop vun de Straaten un de historsch Straatennaams bibehollen, dat Bebauen wurr aber in den Stil vun de 1950er Johren vörnommen. Dat apenliche Bewusstween in de Nahkriegstiet weer vun den Wunsch präägt, de städtebauliche Situatschoon as Produkt vun de Industrialiseeren up de Grundreeten vun de middelöllerich Stadt nich nochmal to maaken. Somit sünd wiet Deelen vun de Binnenstadt vun Nahkriegsarchitektur präägt; dortüschen befinnen sück eenzelt Hüüs, de erhollen bleeven sünd. Wenn ok dör de Kriegszerstörung un de Nahkriegs-Stadtplanung dat kien slooten historsch Stadtbild mehr gifft, so gifft dat in de Stadt doch tallriek Hüüs ut völ Epochen, insbesünnere hierbi herutragen Bispelen vun de Nahkriegsmoderne. In den letzt Johren wurr dat Stadtbild dör groot städerbaulich Umbaumaatnahmen as den Umbau vun de Kampstraat as Boulevard oder den Bau vun de Thier-Galerie as Inkoopszentrum präägt.
Architektur
Architektonisch sehn is Düörpm en Stadt vull vun Wedderspröök: De Wohrnehmen wurrd stark vun den Stil vun de Nahkriegs- un Postmoderne präägt un maakt en Indruck vun en jung Stadt. Tatsächlich besteiht wegen de över 1125-johrigen Stadtgeschichte aber en Völtall vun Bauwarken ut verscheeden Architekturepochen. Besünners sehnswerte Bauten wurrn tomeest in eegen Artikeln beschreeven.
Dat Verwaltensgebäude Union is de ehmalge Hööftsitt vun de Union, AG für Bergbau, Eisen- und Stahl-Industrie an de Rhienschen Straaten in dat Unionveertel. De neoklassizistische Backsteenbau ut dat Johr 1921, wurr vun de Architekten Dietrich un Karl Schulze plaant un wiest t Ähnlichkeiten mit dat Mannesmann-Verwaltensgebäude in Düsseldörf vun Peter Behrens ut dat Johr 1911/12 up. Dat Union-Gebäude umslutt in dat Binnere dree Luchthööf. Nah buten hen to de Rhiensche Straat präsenteert sück dat Bauwark as monumentaler Block. An de Kopüsiet vun dat Gebäude befinnen sück teihn Säulen in' Stil vun de Neorenaissance. Böverhalv vun disse Säulenreeg steiht wiethen sichtbor de Inschrift „Es lobt den Mann die Arbeit und die Tat.“
Dat Düörpmer U, en denkmalschuult Industriehoochhuus ut dat Johr 1926, gellt as markant Wahrteeken vun de Stadt. Up dat Daak vun dat oorsprünglich as Broeree bruukt Bauwark prangt siet 1968 dat negen Meter hooch belücht golden Düörpmer U as Ünnernehmensteeken vun de Union-Broeree. Nahdem de Broeree in de Randberiek umtrucken weer, wurrn siet 2003 all umliggen Gebäude afreeten. Dat Gebäude wurr nah sien Umbau in' Toog vun de Ruhr.2010 af Mai 2010 so nah un nah weer apen maakt un wurrd hüüd as Kultur- un Kreativzentrum bruukt. Up twee vun de all tosommen acht Etagen befinnen sück de Utstellensrüüms vun dat nah hier umtrucken Museum Ostwall.
Dat Seminargebäude vun de Industrie- un Hannelskamer to Düörpm wurr 1928–1930 vun de Düörpmer Architekten Peter Grund & Karl Pinno entworfen un 1965 nah Plääns vun den Düörpmer Architekten Werner Lehmann wieder maakt. De flachdeckt mit Sandsteen verkleed Baukörper ut de 1930er Johren erstreckt sück dorbi över 100 Meter längs de Märkischen Straat un bild tosommen mit dat Kammergebäude ut de 1960er Johren en grooten Vörplatz. Letzteres ist mit schliept Tafeln ut Leca-Beton verkleed un gellt in sien architektonisch Utprägung as Musterbispeel vun sien Bauwies.