cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Görgen
Görgen betekent
Huusraat
To'n Huusraat (m.) höört allens, wat de Minsch in sien Huus oder Wahnung bruken deit. Man deelt den Huusraat ganz groff in veer Deel in:
Görgen
Görgen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Goergen, Görgens.
Baxter
Baxter betekent
Huusraat
Dorgegen ward allns wat to'n Beroop oder to de Arbeet brukt ward, nich toon Huusraat tellt. Ganz kloor is dat abers nich jümmer to ünnerscheeden, wat Huusraat is un wat sünsten noch brukt ward.
Baxter
Kiek ok bi: Baxter County, Baxter Creek, Baxter Lake, Mount Baxter.
Klock (Instrument)
Historie
duum|Opbo vun en Klock: 1. Jück, 2. Kroon, 3. Kopp, 4. Schuller, 5. Flank, 6. Wolm, 7. Lipp, 8. Slag, 9. Steert, 10. Mäander duum|left|Na Bombenangreep in’n [[Tweet Weltkrieg|Tweten Weltkrieg afstört un smulten Klocken vun de Marienkark in Lübeck]]
duum|Klocken op Halde in Hamborg 1947 1940, in’n Tweten Weltkrieg, hett de Regeren vun dat Düütsche Riek en Erlass rutgeven, dat de Karken jemehr Klocken aflevern schullen, üm jem intosmelten för de Kriegsproduktion. De Karken hebbt sik foorts wehrt un mit de Regeren verhannelt. Aver se kunnen dor nich mehr ruthanneln, as dat se so bi 5, 6 Perzent vun de Klocken behollen dröffen. De schöönsten un öllsten schullen blieven, de Rest is aftransporteert worrn. Vun 63.000 Klocken in dat Düütsche Riek sünd 47.000 insmulten worrn un verloren gahn. Elk Karkengemeen schull een Klock to’n Lüden behollen, aver de schull denn nich mehr as 25 kg wegen (grote Klocken weegt licht en poor Tünnen). Un dat gell ok blot för egene Karkengemenen, nich för Filialkarken. De Klocken sünd denn na de Iesenwarken in Hamborg, Oranienburg, Hettstedt, Ilsenburg, Kall un Lünen bröcht worrn. Dat wichtigste weer Hamborg. 90.000 Klocken ut ganz Europa sünd dor henbröcht worrn. De grote Deel is insmulten worrn. Aver na de allieerten Bombenangreep is de Kapazität jümmer mehr dal gahn un to’n Sluss vun’n Krieg legen noch so bi 10.000 bet 16.000 Klocken bi’n Reiherstieg in’n Freehaven.
Na’n Krieg hett de Ausschuß für die Rückführung der Glocken ünner Leid vun Christhard Mahrenholz de Opgaav in’e Hand nahmen, de Klocken weer trüchtogeven. Dat weer keen eenfache Opgaav. Veel Klocken weren möör vun de lange Tied, de se Wind un Weder utsett weren, un faken weer nich mehr kloor, wo de Klocken her weren. De Inschriften op de Klocken müssen denn mit Opteeknungen ut de enkelten Karken vergleken warrn.
Toeerst sünd de Klocken in de Besatzungszonen vun de Briten un Amerikaners trüchgeven worrn. 1947 hebbt ok de Franzosen tostimmt. De Uttuusch mit de Sowjets keem aver eerst 1950. In de Sowjetzoon legen dree vun de lüttjeren Klockenlagers. In Oranienburg weren 300 Klocken nableven, in Ilsenburg 600 un in Hettstedt 400.
In Lünen weren 2000 Klocken nableven. Ok 1300 Klocken ut de Rebeden, de Polen un Russland nu besett harrn, weren in de verschedenen Lagers nableven. Disse sünd aver nich trüchgeven worrn un sünd to’n groten Deel an Karken in’t ne’e Düütschland afgeven worrn.
Holtgast
Holtgast betekent
Tortuga
Tortuga betekent
Grundschool Balje
De Grundschool Balje is en Grundschool in dat Dörp Balje in’n Landkreis Stood. Dreger is de Samtgemeen Noordkeden. De School liggt in de Bahnhoffstraat 26.
Dor gaht de Schölers ut de ganze Gemeen Balje hen. De Öllern ut de Gemeen Öderquart hebbt, nadem de Grundschool Öderquart 2014 dichtmaakt hett, de Wahl, wat se ehr Kinner op de Grundschool Freeborg oder na Balje schickt.
Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Kinner na de Oberschool Noordkeden oder dat Vincent-Lübeck-Gymnasium in Stood. Se dröfft aver ok op dat Detlefsengymnasium in Glückstadt oder dat Gymnasium Warstood gahn.
De School is 1967 nee boot worrn. Vörher hett dat lüttjere Volksscholen in Balje (an’n Baljer Karkplatz), Hörn un Süderdiek geven, de 1967 all dree dichtmaakt un in de ne’e School tohoopleggt worrn sünd. En Sporthall hett de School in de Johren 1980 kregen.
Mit dat Schooljohr 2002/2003 is de School verlässliche Grundschool worrn.
De School harr in dat Schooljohr 2008/2009 dree Schoolmeesters, twee Referendare un 50 Schölers, 2009/2010 42 Schölers un 2012/2013 44 Schölers.
Rodger
Rodger betekent
Rodger is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Rodgers, Roger, Rogers.
De Reis’ nah Belligen
De Reis’ nah Belligen is en Book vun Fritz Reuter, dat he 1855 schreven hett.
In de Geschicht wüllt en poor Mekelbörger Buurnslüüd en Reis na Belgien maken (se kaamt aver in de ganze Reis nich dor an), se wüllt geern de Geheemnissen vun den industriellen Wohlstand kennenlehren.
Op Sweedsch is dat Book 1872 as Resan till Belgien rutkamen. 1913 hett Werner Söderström De Reis’ nah Belligen ok as Kahden talonpojan ulkomaan-matka op Finnsch översett. Op Nedderlandsch gifft dat de Översetten De reis naar België vun Anna Scholten 1934.
John McIntyre
John McIntyre is de Naam von
* John McIntyre (1855–1935), brietschen Geistlichen,
Kiek ok bi: John McIntire.
Klaus Harms
Klaus Harms is de Naam von
* Klaus Harms (1906–1972), düütschen Geistlichen,
Kiek ok bi: Claus Harms.
Douglas County (Süüd-Dakota)
Douglas County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 3.002 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.124 km². De Sitt vun de Verwalten is in Armour.
Historie
De Kreis is 1873 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 3.458 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.621 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.827 US-Dollar. 1.605 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 338 Minschen maakt. 14,08 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
6,93 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,40 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,06 % vun de Minschen Witte, 0,06 % Swarte, 0,14 % stammt ut Asien un 0,98 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,12 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,64 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,38 % vun de Lüüd ansehn.
Överneeland
Överneeland is en vun de 19 Stadtdelen vun Bremen. He höört to'n Stadtbezirk Oost.
Korte Historie
To'n eersten Mol dükert de Naam vun Överneeland up in en Urkunn ut dat Johr 1181. Dor steiht wat vun Overnigelant und Rockwinkil to lesen. Rockwinkel is en annern Deel vun Överneeland. Dormols is en Verdrag mit Hollänners slaten wurrn över den Verkoop vun Öödland. Düsse Hollänner siedeln denn dor. För jem gull en besunner Recht, dat weer dat „Hollerrecht“. Up düsse Grundlaag is denn dat Dörp Överneeland wussen.
Vun de Karken warrt to'n eersten Mol in dat Johr 1270 vertellt. Man dat warrt seggt, se scholl woll üm 1200 boot wurrn weern. De driggt den Naam „St. Johann“, na Johannes den Döper. De eerste Karken weer en romaansche Dörpskark, man de is denn in de Midden vun dat 19. Johrhunnert afreten wurrn. Dor is denn 1860 de hüdige neegootsche Backsteenbo an ehr Steed treden.
thumb|left|Överneelanner Möhl vun 1848
Üm dat Johr 1614 rüm is de eerste Windmöhl in Överneeland boot wurrn. Dat weer dortiets en Bockwindmöhl. Later is dor denn en Hollännermöhl ut maakt wurrnn. 1840 weer düsse Möhl denn afbrennt, man 1848 stünn se wedder dor, as vördem. Hüdigendags is se en Wahrteken vun Överneeland. Vun 1970 af an deit se ehr Arbeit as Butenstell vun dat Focke-Museum in Bremen. De Utstellung „Vun'n Koorn to'n Broot“ is dor in tohuse.
In dat Johr 1874 is de Bahnhoff Överneeland an de Bahnstreck Hamborg-Bremen inwieht wurrn. Vun dor af an kemen jummers mehr Bremer Börgers to'n Utflog na Överneeland. De olen Bremer familien vun de Senaters un Kooplüde füngen al an't Enn vun dat 18. Johrhunnert an, si jem ehr Summerhüser in Överneeland to boen. Dor gifft dat hüdigendags unbannige Parkanlagen üm.
Hüdigendags
Överneeland is bekannt för sien börgerlich Milieu. Veel Prominenten wahnt dor un dat Inkamen vun de Inwahners vun düssen Stadtdeel liggt in'n Dörsnitt en deegt Stuck höger, as in all annere Stadtdelen vun Bremen.
Sandmann
Sandmann is de Familiennaam von
.
Kiek ok bi: Sandman, Sandtmann, Sandeman, Santmann.
Stephen Langrish Caiger
Stephen Langrish Caiger (* 14. Juli 1886; † 26. März 1956) weer en brietschen Schriever.
Caiger is 1886 as Söhn von Katherine, borene Langrish, un William Stephen Caiger boren. He weer op de Universität Cambridge un dat Manchester Theological College.
Caiger hett an’n 3. Juni 1913 in de St.-James-Kapell in Birch-in-Rusholme (Rusholme, Manchester) Florence Mona Procter (31. August 1890–23. März 1974) freet. De beiden harrn de Döchter Catherine Mary (18. September 1914–?) un Elizabeth (20. November 1922–?). De Familie hett tooerst in Chorlton-cum-Hardy leevt. 1921 sünd se in dat Vikarshuus von St Thomas’ in Derby tagen. Dor weer Caiger bet 1935 Vikar. Von 1935 bet 1951 weer he Vikar in St Mary’s in Wirksworth un 1951 bet ? Vikar in Saint Bartholomew’s in Osmaston.
1917 un 1929 hett he sik as Missionar in Brietsch-Honduras ophollen.
He hett blangenbi verscheden Böker över biblische Archäologie un een Book över Brietsch-Honduras (vondaag Belize) schreven.
Kommun Härjedalen
De Kommun Härjedalen is ene Gemeend in dat Lehn Jämtland in Sweden. Dat höört to de Landschoppen Härjedalen, Hälsingland un Dalarna un to den Gerichtsbezirk Östersund. Se hett 10.765 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 11.364,29 km². De Sitt vun de Verwalten is in Sveg.
Demografie
2006 weren 4,95 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 9 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un ene private Grundschool. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 1093 Schölers un de privaten 14.
Geografie
In de Kommun gifft dat 2338 Eilannen, de alltohoop 2.455 Hektar groot sünd.
Barslewwe
Barslewwe is en Oort in de Gemeen Huy in’n Landkreis Hoort, Sassen-Anhalt. De Oort hett 1176 Inwahners op en Rebeet vun 14,301 Quadratkilometer.
Verkehr
Barslewwe liggt an de Bundsstraat 244. De Oort hett ok en Bahnhoff an de Bahnlien Nienhagen-Dedeleben.
Lüüd ut Barslewwe
De plattdüütsche Schriever Albert Klaus keem ut Barslewwe. Ok de Politiker Harald Friese is in’n Oort boren.
Lersner
Lersner is de Familiennaam von
,
Ludwig Roselius
Ludwig Roselius is de Naam von
* Ludwig Roselius (1874–1943), düütschen Ünnernehmer un Mäzen,
Rutgers University
De Rutgers University, offiziell The State University of New Jersey, is de gröttste Hoochschool in den US-Bundsstaat New Jersey. De Hööftcampus vun de Universität befind sück in de Städer New Brunswick un Piscataway. Twee lüttgere Campus liggen in Newark un in Camden. Rutgers bütt mehr as 100 Bachelor-Programme, 100 Master-Programme as ok 80 Doktoratsprogramme in 29 diplomvergevend Scholen un Colleges, vun de 16 Graduate-Programme anbeeden. De Rutgers University hörrt to de best staatlichen Universitäten vun de USA, den so nöömt Public Ivys, un is Liddmaat vun de Association of American Universities, en siet 1900 bestahn Verbund vun führend forschungsintensiver nordamerikansch Universitäten. In dat akademisch Johr 2013/14 gungen 26 Fulbright-Stipendiaten up de Rutgers University, de somit up Rang 3 vun de Research Universities achter de Harvard University un de University of Michigan stunn. Dat Motto vun de Universität luut: Sol Iustitiae et Occidentem Illustra.
Geschichte
De hüüdige Universität gung ut dat 1766 grünnd Queen’s College hervör un is somit de achtöldste höhgere Bildungsinrichtung in den USA. Oorsprünglich weer se mit de Nederlandse Hervormde Kerk affilieert, is hüüd aber nich mehr religiöös orienteert. 1825 kreeg se den hüüdigen Naam to Ehren vun ehrn Mäzen Henry Rutgers, en Held vun den Unafhängigkeitskrieg. De Hööftcampus befinnd sück in de Städer New Brunswick un Piscataway. 1946 hett sück de Rutgers mit de University of Newark, hüüd Newark Campus, un 1950 mit dat College of South Jersey un de South Jersey Law School, hüüd Camden Campus. Dör Verwaltungsakte van 1945 un 1956 wurr Rutgers to State University of New Jersey verklort.
Organisatorsch Gleedern
New Brunswick / Piscataway Campus
Camden Campus
Newark Campus
Sport
De Sportteams vun de Rutgers University sünd de Scarlet Knights. De Hoochschool is Liddmaat vun de Big Ten Conference siet 1. Juli 2014.
Besünnere Forschungsergevnisse
De Söökmaschien Teoma wurr dor entwickelt.
Edmunds County
Edmunds County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 4.071 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.968 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ipswich.
Historie
De Kreis is 1873 grünnt worrn.
Wurtzel
Wurtzel is de Familiennaam von
Edmunds County
Demografie
Vun de 4.367 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.025 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.149 US-Dollar. 2.189 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 461 Minschen maakt. 13,40 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Wurtzel
Kiek ok bi: Wurzel.
Edmunds County
Demografie
13,60 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,01 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 99,20 % vun de Minschen Witte, 0,07 % Swarte, 0,09 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,25 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,05 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,32 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,48 % vun de Lüüd ansehn.
Syd Cain
Sidney B. „Syd“ Cain (* 16. April 1918 in Grantham, Lincolnshire, England; † 21. November 2011 in London ) weer en britischen Szenenbillner, Filmarchitekt un Storyboard-Designer, de vör allen an Action-, Kriegs- un Aventüerfilmen mitarbeit hett. Ünner annern weer he bi enige James-Bond-Filmen dorbi.
Leven un Wark
Cain hett sien künstlerische Utbilln an de Polytechnic School of Art in London kregen, is denn 1939 aver to’n Krieg intogen worrn. He hett sik 1940 bi de Royal Air Force mellt, is aver wegen en swoor Besehren kort later wedder utscheedt. Dorna güng Cain in de britische Kolonie Rhodesien, woneem he Utbiller bi de Air Force weer.
Later hett he ok de Dekoratschonen to Filmen as Fahrenheit 451 oder Hitchcock sien Frenzy utarbeit, hett aver ok en Reeg vun Söldner-Actionfilmen utstatt. As Cain na un na ut dat Filmdesign utscheedt is, füng he an, Kinnergeschichten to schrieven. Liekers bleev he den Film verbunnenun hett wieter noch as Storyboard-Desinger vun Grootprodukschonen ut de USA mitarbeit.
Herms
Herms is en Familiennaam, de as Vadersnaam von’n Vörnaam Herm afkummt. Verwandte Formen sünd Hermsen un Harms.
Friedrich Maximilian von Lersner
Friedrich Maximilian von Lersner is de Naam von
* Friedrich Maximilian von Lersner (1671–1739), düütschen Politiker,
Günter Wahrendorf
Friedrich Andreas Günter Wahrendorf (* 4. September 1927 in Arxlä; † 14. Mai 1990 in Halslä) weer en plattdüütschen Schriever.
Wahrendorf is 1927 as Söhn vun den Slachtermeester Friedrich Wahrendorf un siene Fro Helene in Arxlä boren. Na de School hett he bi de Halsläer Iesenbahn-Gesellschop lehrt. 1944 müss he na’n Rieksarbeidsdeenst un weer to’n Sluss in’n Krieg noch Suldot. So keem he in engelsche Kriegsgefangenschop. 1947 keem he wedder trüch un dee nu bi de Bahn op’n Bahnhoff Arxlä arbeiden. Vun 1959 af an weer he Bookholler bi de PGH-Bau in Arxlä un denn bi den VEB Hochbau Halslä bet 1988 ökonoomschen Leiter. Mit dat Johr 1989 hett he nich mehr Vulltiet arbeidt, he wull sik nu mehr op dat Schrieven kunzentreren. In dat Bördeplatt vun siene Heimat. Ok Theater hett he speelt un sik mit de Geschicht vun siene Heimat uteneensett. Vör allen in de Johren 1957 bet 1965 weer he mit sien Dörpstheater in Arxlä aktiv un hett 1964 de Johannes-R.-Becher-Medallje in Sülver kregen.
Ludwig Rosenthal
Ludwig Rosenthal is de Naam von
* Ludwig Rosenthal (1840–1928), düütschen Bookhändler un Antiquar,
Wilhelmine Ittenbach
Wilhelmine Ittenbach (* 15. Mai 1851; † 12. März 1891 in Düsseldörp) weer en düütsch Malerin, Ornamentkünstlerin un Illustratorin vun de Düsseldörper School.
Leven
Wilhelmine Ittenbach weer de Dochter vun den siet 1847 verheiraadten un siet 1849 in Düsseldörp daallaaten Maler Franz Ittenbach ut Königswinter un wohrschienlich in Düssedörp boren. Hör Moder Elisabeth (1828–1886), borene Kurz, weer de Dochter vun en Stabsarzt ut Ehrenbreitstein. Hör Utbillen as Blömenmalerin kreeg se vun hlr Vader un in dat Atelier vun Johann Wilhelm Preyer. Se hett eegenständige Aquarelle, vör allen aber Illustratschonen, Initialen un Randliesten ünner annern nah Vörlagen vun hör Vader schafft. Nah de sien Dood hett se mit hör Moder un Süster Franziska dat Huus vun den Maler Ludwig Holthausen in de Klosterstraße 47 betrucken, wat denn ok dat Starvenshuus vun de bannig kathoolsch Moder wurr. Se is unverheiraadt in hör Heimatstadt Düsseldörp storven, in de se tietlevens tätig weer.
Warken
Wilhelmines Schwester Franziska (1853–1886), wird als Holzschneiderin erwähnt, unter anderem mit dem Blatt „Unbefleckte Empfängnis“ nach einem Gemälde des Vaters.
Appling County
Historie
De Kreis is an’n 15. Dezember 1818 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 17.419 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 8.125 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.044 US-Dollar. 7.407 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 928 Minschen maakt. 18,29 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
6,06 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,39 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 76,79 % vun de Minschen Witte, 19,59 % Swarte, 0,30 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,21 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,49 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,61 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,55 % vun de Lüüd ansehn.
Seeler
Seeler is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Seler.
O’Shea Peak
De O’Shea Peak is en hogen Barg in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in de Porthos Range von de Prince Charles Mountains stracks süden von’n Mount McCarthy.
He is na Luftopnahmen von de Australian National Antarctic Research Expeditions ut de Johren 1956 un 1960 karteert worrn. Dat Antarctic Names Committee of Australia hett em na John H. O’Shea nöömt, de Funker op de Wilkes-Statschoon in de Johren 1962 un 1964 un op dat Macquarie-Eiland in dat Johr 1966 weer.
Krummenbusch
Krummenbusch is en lütten Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi de Gemeen Wingst bi.
Geografie
De Naveröörd sünd Quetschenhagen in’n Noorden, Ooldkeden in’n Noordoosten, Kleverbarg un Westerhamm mit Süderhörn, Sothgrift un Westerhammermoor in’n Süüdoosten, Grift in’n Süüdwesten un Tollboom, Kriegerkuhl un Moorwettern in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Krummenbusch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 26 Kilometer in’n Noordwesten von Krummenbusch.
De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Wurzel
Wurzel is de Familiennaam von
Wurzel betekent ok
Kiek ok bi: Würzel, Hohe Wurzel, Wurtzel, The Wurzels.
Hermens
Hermens is en Familiennaam, de as Vadersnaam von’n Vörnaam Hermen oder Herm afkummt. Verwandte Formen sünd Hermsen un Harmsen.
Wisconsin
duum|Laag vun Wisconsin binnen de USA duum|Flagg vun Wisconsin Wisconsin is en Bundsstaat vun de USA. He hett 5.536.201 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 140.662 km². De Hööftstadt is Madison un de gröttste Stad is Milwaukee.
De Naam Wisconsin is de engelsch Version vun de franzöösch Adaptschoon vun en Naam vun de Miami-Illinois för den Stroom Wisconsin River. Dat heet sovöl as „de root liggt“ (betrucken up den Sandsteen an de Stroom). De Ökelnaam vun dissen Staat is Dachs-Staat (Badger State) un ok America's Dairyland.
Historie
Wisconsin weer vun’n 29. Mai 1848 af an Deel vun de USA. In de Johren dornah keemen völ Düütsche, Polen un Norweger nah Wisconsin.
Politik
Wisconsin is opdeelt in 72 Kreise (Countys):
Gröttste Städer
Wisconsins gröttste Städer sünd:
Harmse
Harmse is de Familiennaam von
KBC Duisburg
De KBC Duisburg (Kaßlerfelder Ballspiel Club) is en düütsche Mannen-DFB-Vereen in de Kreisliga. Dat geev ene Fruenmannschap in de Vereen, de de Meesterschap 1985 un de DFB-Pokal 1983 kreeg. Vandage gifft dat blots en Duisborger Fruen-Bundesliga-Vereen, de FCR Duisburg.
Anfieterpries
De Anfieterpries is en Pries för dat Stütten vun de nedderlandsch-neddersassische Spraak, de elk Johr vun de Nei Drèents Geneutschap vergeven warrt.
Ludwig Rößler
Ludwig Rößler oder Ludwig Rössler is de Naam von
* Ludwig von Rößler (1785–1835), düütschen Verwaltungsbeamten,
Georg Weidenhöfer
Georg Weidenhöfer is de Naam von
* Georg Weidenhöfer (1834–1900), düütschen Politiker,
Rogers
Kiek ok bi: Rogers County, Rogers Township, Rogers Peak, Mount Rogers, Rodgers.
Zoorholtpries
De Zoorholtpries is en Pries för Lüüd un Institutschonen, de dat verleden Johr gegen de Saak vun de nedderlandsch-neddersassische Spraak gegenan gahn sünd. De Pries warrt siet 2005 elk Johr vun de Nei Drèents Geneutschap vergeven.
Juan Francisco Escobar
Juan Francisco Escobar is de Naam von
* Juan Francisco Escobar (Juan Francisco Escobar Valdez), paraguayschen Footballscheedsrichter,
Bannock
De Bannock sünd en Indianer-Stamm ut de Shoshone-Twieg vun de uto-azteksch Spraakfamilie. Se snackt den sülvigen Dialekt as de Paviotso, vun de se sück afspalt hebbt.
De Kultur vun de Bannock weer meest so as de Plainskulturen. Saisonale Wannerungen in’ Sömmer gungen nah Westen to de Shoshonefälle, um Lachs to fangen, lütt Wilddeerten to jagen un Beeren to sammeln, un in’ Harvst nah Noordoosten in dat Yellowstonerebeet in Wyoming un Montana to de Büffeljagd. De Jagd up Büffel broch mit sück, dat se good mit de Shoshone tosommenarbeiden mussen, mit de se in de gefürchteten Blackfoot en gemeensam Feind deelen deen, de de Büffeljagdgründe in Montana kontrolleeren de. 300px|left|thumb|Bannock
Vör 1853 minneseer en Pocken-Epidemie de Bannock. 1867 wurrn se vun de US-amerikansch Armee slahn un 1869 in de Fort-Hall-Reservatschoon in Idaho umsiedelt. Weil dor aber vööl Lüüd storven sünd, sünd se bald weer in de Rocky Mountains trucken. De Bannock weer kein grooden Stamm, wahrschienlich harrn se nie mehr as 2.000 Stammesliddmaten, aber se harrn temelk Infloot up hör freedvulleren Nahberstämme, de se to Upstännen un Överfälle tegen de Witten upstachelt hemmen. Hunger, Frustratschoon över dat Verschwinden vun de Büffel un de unsensible Reservatschonspolitik vun de U.S. Regierung hebbt denn to den Bannock-Krieg 1878 föhrt, de mit en Massaker an 140 Bannock-Mannlüüd, -Fruen un –Kinner bi Charles Ford in Wyoming beend wurr.
De eegenstännig Kultur vun de Bannock hett de Inschränkungen dör dat Reservatschonsleven nich överstahn. Um 1900 geev dat man blots noch ruch weg 500 Bannock vun de aber völ mit Shoshone verheiraadt weern. Hüüd leven de Bannock weer tosommen mit de Nöördlich Shoshone in de Fort-Hall-Reservatschoon. Vun de ca. 6.0000 Bannock kunnen 1999 noch 1.631 hör Spraak.
Gora Otvesnaja
Gora Otvesnaja is en Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in de Prince Charles Mountains.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt.
Johann Peter Christoph Friedrich Biedenweg
Johann Peter Christoph Friedrich Biedenweg (* 29. Juli 1783 in Elm; † üm 1856 in Hu’e) weer en düütschen Jurist.
Biedenweg is 1783 as Söhn von Amalia Dorothea Maria, borene Kort (11. April 1760–29. Januar 1823), un den Pastoor Carl Georg Hieronymus Biedenweg (6. November 1749–26. Mai 1826) in Elm boren un hett Ünnerricht bi sien Vader kregen. Carl August Bernhard Biedenweg weer sien Broder. 1802 keem he an de Doomschool in Bremen. Von 1804 bet 1807 hett he an de Universität Göttingen Juristeree studeert un dor an’n 28. August 1807 sien Dr. jur. maakt.
In’n Harvst 1807 is Biedenweg von de Regerung in Stood as Avkaat bi dat Kollegium in Stood un bi dat Amt Heien tolaten worrn.
As de Region 1810 in de Franzosentied Deel von dat Königriek Westfalen worrn is, hett em de König in’n Harvst as Tribunalsavkaat un Prokurater von dat Zivilgericht na Bremervöör versett. Nadem de Region 1811 denn Deel von dat Kaiserriek Frankriek worrn is, weer he Avoué, Avkaat un Viez-Richter in Bremerleh un is veer Weken later Distrikts-Notar in Bremen worrn. Nadem de Franzosen 1813/1814 verdreven worrn sünd, is he Bremer Börger worrn un weer dor Avkaat un Notar.
An’n 7. April 1815 hett he tosätzlich dat Amt as Gerichtsverwalter von dat Gericht Hu’e övernahmen. Ok in dat Gericht Nedderenn-St. Jürgen weer he Gerichtsverwalter.
Goldpeer
De Goldpeer (Odonata) höört to de Insekten to un stellt mank de Insekten en Ornen vör. Dat gifft up de ganze Welt 4.700 bekannte Aarden, dormank 85 Aarden, de in Middeleuropa vörkamen doot. De Flunken spannt över 20 bit 110 mm hen, bi de Aart Megaloprepus coerulatus könnt se ok bit 190 mm gahn.
De Naam
In de hoochdüütsche Sprake weert de Goldpeer hüdigendags Libellen nömmt. Düsse Naam is noch nich besunners oolt, eerst Carl von Linné hett em bruukt, as he de Deerter as „Libellula“ benöömt hett. En Grund hett he dor nich för angeven. To’n eersten Mol is dat Woort Libella avers al 1558 vun Guillaume Rondelet in siene „L'histoire entière des poissons“ bruukt wurrn.
Vunwegen den Infloot vun de Hoochdüütsche Sprake warrt ok up Platt hüdigendags woll vun Libellen snackt. Man dat gifft en ganzen Barg vun plattdüütsche Naams för düsse Deerter, dormank Goldpeerd, Glasemaker, Bremer Vagel, Ogensteker un Goldsmett. Wieter unnen staht de Naams, de in’t Neddersassische Wöörbook uptekent sünd, all upschreven.
Dat Lief
thumb|[[Veerplacken-Koornsnieder (Libellula quadrimaculata)]]
Besunners bi de Jumfern sünd de groten Vör- un Achterflunken een so groot, as de anner. Allerhand Flunkenadern loopt dor dör. Anners as de Neeflunken hefft de Goldpeer nich dat sünnerliche Flunkenlidd un könnt de Flunken nich na achtern över dat Lief leggen. Anners, as bi de meisten annern Insekten sitt de Fleegmuskeln direktemang an de Flunken. Stabil weert de Flögels dör en Reeg vun Langsadern. Twuschen düsse Adern is de Flögelhuut nich liek upspannt, man in’n Zickzack. In’e Midden vun den Flunken loopt de Adern tohopen in en Knütt (Nodus). So könnt de Flunken nich afknicken, wenn dor vun vörn oder achtern wat gegensleiht. Ganz buten an de Toppen vun de Flunken sitt bi de meisten Aarden en düster farvt Feld, wat en beten grötter is, as de annern. Dor warrt Flunkenplacken (Pterostigma) to seggt. Bi’t Flegen kann dat as Trimmtank bruukt weern, wenn dor Hämolymphe rinfüllt warrt. Alltohopen gifft dat grote Unnerscheden bi de Flunkenadern vun de verscheden Goldpeerd-Aarden, so dat se to’n Bestimmen un to’n systemaatschen Inorden vun de Deerter hölpen könnt.
thumb|left|Facettenogen bi en Goldpeerd De Goldpeer ehr Kopp is düütlich aftrennt vun de Bost. Dorüm kann he baven alle Maten goot röögt weern. An’n Kopp fallt de groten Facettenogen up. Bi enige Aarden könnt dor bit hen to 30.000 enkelte Ogen (Ommatidien) an sitten. Baven up den Kopp liggt denn ok noch dree Punktogen. Dor könnt de Deerter wohrschienlich bloß den Unnerscheed vun hell un düüster mit sehn. Vun al Insekten könnt de Goldpeer wohrschienlich an’n besten kieken. De Antennen sett sik bi de Goldpeer tohopen ut acht Leden. Se sünd kort, as man lüttje Bössen un weert bruukt, üm de Snelligkeit bi’t Flegen to meten. Dat könnt se mit Hölp vun de Föhlhaaren, de dor an sitten doot.
De Goldpeer hefft dannige Mundwarktüüch un sunnerlich de Ünnerkeven sünd stark, mit Tähn doran (dor kummt de wetenschopliche Naam „Odonata“ vun her). Vörn weert se afslaten vun de Böverlipp (Labrum). De Böverkeven (Maxillen) hefft beide en Grabbeler un de Ünnerlipp hett twee Lappen.
De Bost (Thorax) hett bi de Goldpeer dree Delen, as bi all Insekten. De beiden dannigen achtersten Bostsegmenten staht schraag gegen dat eerste Segment över. De Been deent up düsse Aart as en „Fangkorf“, de na vörn to steiht. An de Been sitt dannige Klauen an un an de Scheen (Tibia) sitt tomeist Döörn an. Denn könnt de Goldpeer jem ehre Büüt beter griepen un fastholen.
Dat lange Achterlief (Abdomen) besteiht ut tein Segmenten. De sünd mit en Huut unner’nanner verbunnen. Vunwegen dat dat Achterlief so lang is, hölpt he, dat Deert bi’t Flegen up Kurs to holen. Rögen mutt sik dat Achterlief sünnerlich bi de Paarung. Bi de Heken sitt an dat Enne vun dat Achterlief en Grieptang ut ummuddelt Anbacksels an dat Achterlief (Cerci), dor könnt se dat Seken bi de Paarung mit griepen. Bi de Lütt-Goldpeer gifft dat en unner un en böver Paar vun Achterlieftangen. Bi de Groot-Goldpeer is dat unnere Paar tohopensmolten to en Plaat. De Heken hefft denn an’t Achterlief noch en Kopulatschoonsappraat, de Seken en Apraat to’n Eierleggen (Ovipositor).
Wo de Goldpeer leven doot
thumb|En [[Blaue Beekjumfer will los flegen]] Goldpeer leevt nich wiet af vun’t Water, vunwegen dat jem ehre Maden in Water leven mütt. Sünnerlich veel Grootlibellen fleegt avers ok wiet af vun Beken un Dieken, wenn se sik wat to Freten fangen wüllt. So maakt dat ok de Blaugröne Mosaikjumfer Aeshna cyanea. Besunners in de Tied, wo de Goldpeer riepen doot, sund se för en paar Weken afsiet vun dat Water unnerwegens. Ok de Seken fleegt nich geern an’t Water, vunwegen dat dor de Heken sünd un de nöögt jem denn to de Paarung. Dat gifft ok Aarden vun Goldpeer, de sünd an’n Stadtrand un in gröne Wohnstreken gor nich roor to finnen.
Dat gifft gor nich veel Goldpeer, de bloß an Strööm un Beken leevt. Sünnerlich an de Böverlööp un an de Borns, wo dat Water gau fleten deit, gifft dat bloß Deerter, de sik dor goot up anpasst hefft. In düsse Gegenden leevt besunners de Borngoldpeer vun dat Geslecht Cordulegaster. De ehre Maden bruukt Water mit veel Suerstoff, wat dat hier gifft. Man sitten doot se denn doch achter Steen un Waterplanten, wo dat en beten ruhiger togeiht. De Tweestriepen-Borngoldpeerd Cordulegaster boltonii kann een avers ok an Water finnen, wo dat bloß man suutje fleten deit.
An de Strööm un langsamen Beken leevt de Beekjumfern (Geslecht Calopteryx) un de Kohsteerten (Gomphidae). An Sittjen un lüttje Beken kann een de Helmwaterjumfer Coenagrion mercuriale finnen un ok de Vagelwaterjumfer Coenagrion ornatum.
Veel mehr Aarden möögt to’n Leven Water, wat steiht. Se sünd tohuse an Pööl, Meeren un Dieken. Dor leevt jem ehre Larven in dat siede Water bi’n Över un mank de Waterplanten. Dorbi gifft dat Aarden, as dat Grote Pickgoldpeerd Ischnura elegans, de Hoofiesen-Azurwaterjumfer Coenagrion puella oder de Blaue Glasemaker Aeshna cyanea, de scheert sik nich sünnerlich üm dat Water un könnt sik an veel Ümstänn anpassen. Veel Larven könnt ok mit tämlich schietig Water torecht kamen. Annere Aarden bruukt nu just bestimmte Aarden vun lüttje Water, as siede Water, de regelmatig utdröögt oder ok Slaaten.
Veel Goldpeer-Aarden leevt ok in’t Moor. Düsse Aarden sünd anpasst an de Tostänn in’t Moor, as an dat Water sien unbannig legen pH-Weert un an de bannig minnen Vörraden an Suerstoff, de dor to finnen sünd. Annerwegens könnt düsse Aarden meist gor nich överleven. Ok hier sünd verscheden Azurwaterjumfern tohuse, so, as de Speerwaterjumfer Coenagrion hastulatum, Glanzgoldpeer, as dat Arktisch Smaragdgoldpeerd Somatochlora arctica un Glasemakers, as de Fehnglasemaker Aeshna juncea. Typische Aarden in dat Moor sünd de meisten Moosgoldpeer (Geslecht Leucorrhinia).
''„... Meist in jedeen vun düsse Weidegrünn gifft dat en Waterpool, mit en Kranz vun Sweertleljen dor ümto, dor hangt Dusende vun lüttje Goldpeer an, as bunte lüttje Stääv, wieldes de vun gröttere Aart in’e Midden vun den Diek snurrt, wo se in de Blöer vun de gelen Nymphäen dalfallt, as gollen Smucknadeln in Schalen vun Emaille. Dor luert se up de Waterinsekten, vun de se freten doot.“''
Wie de Goldpeer leven doot
thumb|Seken vun en [[Beekjumfer.]] Goldpeer sünd Rövers un fangt jem ehre Büüt bi’t Flegen. Dor bruukt se jem ehre Been as Fangappraat bi un griept dor de Oppers mit.
Fangen doot se sünnerlich annere Insekten. Groten Unnerscheed maakt se dor nich bi un griept meist allens, wat se unnerkriegen könnt. Besunners de Heken föhrt sik ok as Kannibalen up un freet ok annere Goldpeer, towielen sogar vun de egen Aart, sunnerlich in de Tied vun de Paarung. Up Jagd fleegt se nich bloß över Water, man ok över Wischen un free Stäen in’t Holt un annerwegens. En paar Aarden, sünnerlich ut de Tropen, man ok de Gröne Glasemaker, de bi us tohuse is, jaagt bloß in de Schummertied. Dorbi bruukt se de Ogen to’n Finnen vun de Büüt.
Just so, as annere Insekten ok, laat sik de Goldpeer dat Lief un sunnerlich de Muskeln geern vun de Sunne beschienen un upwarmen. Dorbi sett se sik enerwegens dal, wo de Sunne henschienen deit un streekt dor jem ehre Flunken ut. Unner de Flunken warrt de Warmte denn spiekert.
Ofschoonst de Goldpeer bannig gau flegen könnt, gifft dat doch en grote Masse vun Fienden, de jem freten doot. Sunnerlich, wenn se to’n lesten Mol jem ehre Huut afstrepelt un sik ut de Larvenhuut rutarbeiden doot, könnt se fix angrepen weern. Besunners Poggen, Fladdermüse un Vagels freet Goldpeer. Man ok Wöpsen, Weevspinnen un Iemecken könnt just utslippte Goldpeer angriepen un vertehren. Denn gifft dat ok noch Fleeschfreten Planten, de to’n Gefohr för de Goldpeer weern könnt, as de Daulöpel (Drosera). Ok Parasiten maakt sik an de Goldpeer ran, sunnerlich de Larven vun Watermieten, in Middeleuropa besunners de Aarden Arrenurus un Limnochares. De Larven vun de Goldpeer weert besunners vun annere Golspeerlarven upfreten, man ok vun annere Rövers in dat Water.
De utslippten utwussen Deerter weert bi de meisten Aarden so bi sess bit acht Weken oolt. Gifft ok Aarden, de leevt bloß bi twee Weken. In Middeleuropa leevt de Wintergoldpeer (Geslecht „Sympecma“) an’n längsten. Se överwintert as utwussen Deerter un leevt dor denn tein bit ölben Maanden um. Vunwegen dat se in’n Winter vunwegen de Kulle ganz stief un klamm sünd, leevt se avers bloß veer bit sess Maanden as aktive Deerter.
Wie sik de Goldpeer vermehrt un wie se wassen doot
Heken un Seken vun de Goldpeer dreept sik in’n Floog. Eerst gifft dat en Vörspeel, denn grippt dat Heken mit de Tang an dat Achterlief dat Seken achter’n Kopp. Dornah buugt sik dat Seken in’n Flegen na vörn un röögt mit ehr Geslechtsgatt an dat achte oder negente Segment vun’t Achterlief den Samenbüdel vun dat heken an’t tweete oder drüdde Achterliefsegment. Dor kümmt dat Paarungsrad bi tostannen, dat bi Goldpeer so typisch is.
Na de Paarung leggt dat Seken de Eier tomeist in en Water af. Dor gifft dat Aarden bi, de steekt de Eier in Waterplanten rin (endophytsch) un annere, de smiet de Eier bi’t Flegen in dat Water af. Noch annere strepelt de Eier unner Water af (exophytsch). Wecke Aarden steekt de Eier in de Borken vun Bööm, de an’t Över staht (so maakt dat u. a. de Weidenjumfer oder smiet de Eier as en Reeg vun Koornsnieders ut de Luft af över dröög Sietland, wo amenne later mol Water in stahn schall. De Eier könnt tohopen in’t Tandem afleggt weern, man ok alleen vun dat Seken. Wunnerlich is ok, dat en Reeg vun Aarden (as de Beekjumfern un de Gemene Bekerjumfer) bit to 90 Minuten heel un deel unner Water afduken könnt, wenn se de Eier afleggt. Veele Aarden bruukt besunnere Substraten to’n Afleggen. Dat Seken vun den Grönen Glasemaker stickt de Eier bloß man in de Blöer vun den Heekstohl Stratiotes aloides in, un veel Moorgoldpeer bruukt dor Törfmoosen (Sphagnum spp.) to.
thumb|De [[Blau Glasemaker|Blaue Glasemaker (Aeshna cyanea) as Larve]] thumb|Blau Glasemaker, frisch utslippt mit Larvenhuut ([[Exuvie)]] thumb|Unnersiet vun vörn mit Fangappraten bi en leddige Larvenhuut vun den Blauen Glasemaker.
Ut de Eier slippt bi meist al Aarden eerst mol de so nömmten Prolarven, de düütlich anners utseht, as de latern Larven. Se sünd tomeist länger un könnt jem ehre Beene nich bruken. Al in de eersten Sekunnen oder tominnst in de eersten Stunnen strepelt se denn to’n eersten Mol jem ehre Huut af.
In’t Water sünd de Larven as Rövers goot anpasst. Wichtigst Reedschop dorför is de typische Fangappraat. Wenn he nich bruukt warrt, is he unner’n Kopp tosamenfoolt’. Wenn en mööglich Opper to faten is, suust dit Instrument mit siene Klauen na vörn un de Büüt warrt packt. Jumfern (Zygoptera) möögt an’n leevsten Müggenlarven un Lüttkreeften. Larven vun de Echten Goldpeer jaagt lever gröttere Büüt, as lüttje Pielepoggen oder Insekten un de ehre Larven.
To’n Aten unner Water bruukt de Larven twee verscheden Techniken. De Jumfern hefft an jem ehr Achterenne dree blattformte Steertkemen. Dor könnt se Suerstoff ut dat Water mit upnehmen. De Echten Goldpeer hefft keen sichtbare Kemen. De sitt bi jem in’t Darmenne (Darmkemen). De Suerstoff warrt hier dör en sünnerlich Geweev in den Enddarm upnahmen.
Normolerwiese leevt de Larven veel länger, as de Goldpeer, de dor an’n Enne ut rutkrupen doot. In Middeleuropa wahrt dat Leven vun en Goldpeerlarv twuschen dree Maanden (bi den Fröhen Heidekoornsnieder Sympetrum fonscolombii bit hen to fiev Johren (bi de Borngoldpeer vun dat geslecht „Cordulegaster“). De meisten Larven wasst een bit twee Johr. Dor maakt de Larven mehr as tein Afsnitten bi dör un weert dor jedet Mol grötter bi. An’n Sluss vun jeden Afsnitt vun en Larvenleven mutt de ole Huut afstrepelt weern.
To’n Slippen sünd se towielen en ganze Tied unnerwegens. Besunners de Falkengoldpeer (Corduliidae) un Borngoldpeer gaht een Meter oder ok allerhand Meters wiet, wenn se en passlichen Platz to’n Slippen söken doot. Wenn se ankamen sünd, denn so slippt dat fardige Insekt ut un de Larvenhuut blifft na. Mit Hölp vun de Larvenhuut könnt de europääschen Aarden tomeist ohn Problem bestimmt weern.
Goldpeer in Gefohr
thumb|left|En Spinn hett sik in Australien en Goldpeerd grepen In dat Johr 2001 is de Plattbuuk (Libellula depressa) to dat Insekt vun dat Johr wählt wurrn. As Grund is angeven wurrn, düsse Koornsnieder, de wiethen vörkummt un ok in’t Oge fallt, scholl an de Steed vun al Goldpeer (Odonata) stahn un de Lüde mit de Nese dor up stöten, dat se in Düütschland al in Gefohr sünd. Sünnerlich vunwegen dat dat mit den Schiet un Dreck in de Umwelt jummers leger warrt un vunwegen dat ok jummers mehr Water dröögleggt weert, sünd de Goldpeer in Gefohr. Dat gellt för twee Drüddel vun de üm un bi 80 Aarden, de dat bi us geven deit. Bi 20 % sütt dat sogor so ut, dat de Aarden utstarven doot, wenn sik nix ännert. Vunwegen dat de Lüde, de sik dor nich wetenschoplich mit befaten doot, normolerwiese de Ünnerscheden twuschen de Goldpeerd-Aarden nich kennt, staht in Düütschland un de meisten Länner in’e Naberschop unner Aardenschuul. Bloß de lediggen Hüüt dröövt na dat Afstrepeln insammelt weern.
Goldpeer doot nix
Anners, as de Lüde wiethen meent, sünd Goldpeer nich giftig un könnt ok nich steken. Minschen doot se also rein gor nix. Ole Naams, as „Ogensteker“ un „Blootsuger“ sünd tostanne kamen, weil de Minschen dat nich wußt hebben. So sund de Goldpeer in slechten Roop kamen. Wenn en Goldpeerd, dat fungen is, den Minschen in’n Finger bitt, denn so is dat woll to spören, man kehlen deit dat normolerwiese nich.
Goldpeer griept ok nie nich en Minschen an. Tomeist sünd se bange un neiht ut. Dat gifft avers en Reeg vun grote Aarden, as den Blauen Glasemaker, de kaamt towielen neeschierig anbruust un wüllt sik den Minschen ankieken, de in ehr „Revier“ rinstappt is. Dor blievt se in’e Luft bi stahn in den „Rüddelfloog“. De een oder anner versteiht dat nich richtig un denkt, dat Deert will nu angriepen. thumb|En Larve
De Goldpeer ehre Evolutschoon
De öllsten Fundstücken vun Deerter, de utseht, as Goldpeer, stammt ut dat bövere Karbon. Se sünd bi 320 Millionen Johre oolt. Mit Naam weert se Palaeodictyoptera nöömt. Jem ehre Flunken spannt sik bi de Stenodictya woll över 60 cm hen. Se hefft woll in Woolden leevt, vunwegen dat de Överresten in Steenköhlen funnen wurrn sünd. Avers düsse Deerter weern noch keen Goldpeer, man se sünd woll de Vöröllern vun al Fleeginsekten. Anners as de hüdigen Insekten hefft se ok an dat eerste Segment vund e Bost, an de so nömmte Vörbost, so’n Aart vun Flunken harrt.
Ut de Trias un de Kried hefft sik Vertreders vun en Grupp funnen, de toeerst as Vöröllern vun de Jumfern ankeken wurrn sünd. Dorüm hefft se den Naam Protozygoptera afkregen. Funnen wurrn sünd se up de Falklandinseln. Ut desülbige Tied sünd in Sibirien un in Australien Deerter funnen wurrn, de sünd ankeken wurrn as Vöröllern vun de Echten Goldpeer un hefft den wetenschopplichen Naam vun Protanisoptera kregen. Beide Gruppen sünd avers, just so, as de Protodonata, keen Vertreders vun de hüdigen Goldpeer un köönt dor ok nich ünnerordent weern. Just so sütt dat mit de Archizygoptera un de Triadophlebiomorpha ut. Düsse Deerter un ok de annern ut de latern Epochen sünd bloß noch 6 bit hööchstens 20 cm groot.
Eerste Vertreders vun de hüdigen Goldpeer sünd in de Kried an’t Licht kamen, mööglicherwiese ok al in’t Jura. De Upbo vun dat Lief un ok de Aart un Wiese, wie se leven doot, hett sik denn in de lesten 150 Millionen Johren nich mehr groot ännert.
De gröttsten Goldpeer in de Juratied sünd vör um un bi 150 Millionen Johren bi Solnhofen un Eichstätt dör de Luft suust. Se weern vun de Aart Aeschnogomphus intermedius un jem ehre Flunken hefft 21 cm överspannt un jem ehr Lief is bi 15 cm lang ween. thumb|En ''[[Lüttje Lanteern (Ischnura elegans)]]
Juan Pablo Escobar
Juan Pablo Escobar is de Naam von
Goldpeer
Systematik bi de Goldpeer
Bi de Goldpeer gifft dat dree Unnergruppen. De weert ok as monophyleetsche Gruppen ankeken (Lohmann 1966). Enkelte Forschers meent avers, dat de Jumfern keen natüürliche Grupp (Monophylum) sünd.
De Jumfern (Zygoptera, bi 2.600 Aarden) hefft twee Flunkenpaaren, de liek groot sünd. Wenn se Deerter roht, weert se na achtern över dat Lief tohopenfoolt’. De Ogen staht wiet ut’neen. En anner Kennteken vun düt Taxon sund de dree Tracheenkemen bi de Larven.
De beiden neegsten Gruppen vun de Goldpeer (Oorgoldpeer un Echte Goldpeer) weert tohopenfaat unner den Naam vun „Epiprocta“. Se hefft gröttere Ogen, de dicht bi’nanner liggen doot un an dat Achterlief bi de Heken dreegt se en Grieptang (Epiproct). Ok de Darmkemen sünd bi düsse Gruppen en gemeensam Kennteken.
To de Epiprocta höört de Oorgoldpeer (Anisozygoptera oder Epiophlebioptera). De gifft dat hüdigendags bloß noch in twee Aarden in’n Himalaya un in Japan. Ok de Echten Goldpeer höört to de Epiprocta (Anisoptera mit bi 2.500 Aarden). Se hefft Flunkenpaar, de unnerscheedlich groot sünd. Wenn de Deerter roht, staht se na de Sieten hen vun dat Lief af.
Goldpeer (Odonata)
├── Jumfern (Zygoptera) └── Epiprocta ├── Oorgoldpeer (Anisozygoptera, Epiophlebioptera) └── Echte Goldpeer (Anisoptera)
Plattdüütsche Naams för Goldpeer
In dat Neddersassische Wöörbook weert düsse Naams för Goldpeer angeven: