cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tom Berenger
Leven un Wark
Eerst hett he in lütte Theatergruppen speelt un töög denn in de 1970er Johren na New York City üm, woneem he ok en Schauspeelschool besöcht hett. Mit verschedene Nevenberopen hett he sik över Water hollen. 1976 hett he sien Leev ut de Jöögdtiet, Barbara Wilson, heiraat, mit de he twee Kinner hett. De Eh is aver 1985 wedder scheedt worrn. 1977 harr he Spood in en Nevenrull in Looking for Mr. Goodbar, man sien Dörbrook keem eerst in de 1980er Johren.
Bi Dreiharbeiten hett he sien tweete Fro, Lisa Williams, drapen, de he 1986 heiraden de. Ut disse Eh sünd dree Döchter tostannen kamen. Man, ok disse Eh is 1997 wedder scheedt worrn – angeevlich wegen de Neeg vun sien Fro to Scientology. Noch dat glieke Johr hett Berenger de Maskenbillnersche Patricia Alvaran heiraat. Mit ehr hett he ok en Dochter.
Berenger hett an mehr as 80 Film- un Feernsehprodukschonen mitarbeit. He harr sogor en egene Produkschoonsfirma ünner den Naam First Corps Endeavours, de twüschen 1995 un 1997 dree vun sien Filmen produzeert hett, aver keen groten Spood bröcht hett. Grote Bekanntheit kreeg he dör sien Rull in Platoon, för de he mit den Golden Globe un ok mit en Oscart-Nomineeren ehrt weer. Annere naamhafte Filmen, in de he mitspeelt hett, weern to’n Bispeel Born on the 4th of July (1989), Shattered (1991) oder Inception (2010).
Utteken
Tom Berenger weer bit hüüt (Stand: Januar 2013) ölven mol för bekannte Filmpriesen vörslahn, dorünner eenmol för den Oscar as Best Nevendorsteller för den Film Platoon. Wunnen hett he fief Prisen:
Martin Dreyer (Theoloog)
duum|Martin Dreyer (2008) Martin Dreyer (* 27. Februar 1965 in Hamborg) is Theoloog vun en Freekark. In de 90er Johren hett he in Hamborg de Jesus Freaks upmaakt. Dor is he in dat Johr 1994 för vun dat evangelikal Nahrichten-Magazin „ideaSpektrum“ to’n „Christ vun dat Johr“ wählt wurrn.
Leven un Beroop
Dreyer is in Hamborg-Hinsbleek un Hamborg-Hummelsbüddel nah School gahn. In Hummelsbüddel hett he 1985 ok sien Abitur maakt. Nah den Wehrdeenst hett he an de Universität Hamborg Biologie un Religion studeert. He woll dortiets Schoolmeester an’e högere School weern. Nah en Johr al hett he düt Studium afbraken. Vun 1991 af an bit 1995 hett he sik bi de Anskar-Kark in Hamborg to’n Paster utbillen laten. An’n 11. September 1995 is he denn ok to’n Paster vun düsse Freekark maakt wurrn. Bito hett he sik 1991 un 92 an dat „Institut für Weiterbildung und Psychotherapie“ utbillen laten to’n therapeutschen Raatgever in de Kuntreien vun Sucht un Drogen. Vun 1990 bit 1991 weer he in Amsterdam togange as Mischonaar bi Youth WITH A MISSION (Jugend mit en Mischoon), wat en Organisatschoon för junge Lüde is.
1992 hett he in Hamborg den christlichen Vereen för junge Lüde Jesus Freaks e.V. upmaakt. Bit 1998 is he dor as Paster un as Baas vun dat Ganze bleven.
Vun 1996 af an bit Februar 2001 is he as therapeutschen Raatgever togange ween bi de ambulante Drogenhölp „Palette e.V.“ in Hamborg.
Vun 2001 af an studeert he an de Universität to Köln Sozialpädagogik un vun 2003 af an is he togange as pädagoogsch Mitarbeider in dat Jugendzentrum in Köln- Sülz. Vun März 2004 af an hett he de Saak bi dat Internetcafé för junge Lüde „JuxJu“ in Köln-Junkersdorf in’e Hannen. Bito is he as Programmerer un as Trainer för Basketball un Dischtennis togang. He leevt mit sien Fro Rahel in Köln.
De „Volxbibel“
De Volxbibel is de eerste Bibel up de ganze Welt, wo jedeen, de anmellt is, över en Wiki in dat Internet an mitschrieven kann (Meist so, as bi de plattdüütsche Wikipedia).
De Makers vun de Volxbibel hefft sik vörnahmen, dat jem ehr Projekt mit de düütsche Spraak miwassen schall. Düsse Spraak ännert sik jeden Dag, un över dat Internet kann en dor jümmers bi mitmaken.
De Volxbibel schall ok jümmers de Spraak vun de jungen Lüden wiedergeven. Ok Minschen, de nich Theologie studeert hefft un de vun den Gloven nich veel mitkregen hefft, schöllt dat verstahn. Dor kaamt de Översetters natüürlich oorntlich wat vun den Kurs vun de Ooltgreeksche Spraak vun den Originaltext af. Man se hefft sik vörnahmen, dat de Sätz un ok de Lehren vun de Bibel up düsse Oort nich verkehrt wiedergeven weern schöllt. As de Volxbibel rutkamen weer, hett dat dor bi de Christen allerhand Striet üm geven.
Up den Karkendag 2007 in Köln is de Volxbibel up en Symposion vörstellt wurrn. Midderwielen is dor ok de tweete Uplaag vun rut.
Matejko
Matejko is de Familiennaam von
Friedemann Vogel
Friedemann Vogel is de Naam von
* Friedemann Vogel (* 1979), düütschen Ballettdanzer,
Elsa Andersson
* Elsa Andersson (1894–1994), sweedsche Waterspringerin,
Gerhard Vogel
Gerhard Vogel is de Naam von
* Gerhard Vogel (1895–1987), düütschen Maler, Heimaatforscher un Chronist,
Karin Andersson
Karin Andersson is de Naam von
* Karin Andersson (1918–2012), sweedsche Politikerin,
Kiek ok bi: Karin Andersen.
Mount Absalom
Mount Absalom is de süüdlichste un mit (na dat UK Antarctic Place-Names Committee ) de höögste Barg von de Herbert Mountains in’n zentralen Afsnidd von de Shackleton Range in Coatsland, Oostantarktika.
Toeerst karteert worrn is he von Deelnehmers von de Commonwealth Trans-Antarctic Expedition (1955–1958) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Vivian Fuchs. Nöömt is he na Henry William Lyon Absalom (1894–1965), en Maat von’n wetenschoplichen Utschuss von de Forschungsreis.
Grimme-Pries
De Grimme-Pries (bit 2010 Adolf-Grimme-Pries) is en Utteeknung for Feernseh-Sennen in Düütschland. He warrt as een vun de wichtigsten Priese in düt Genre ankeken. Sien Naam hett he kregen na Adolf Grimme (1889 - 1963). He weer de eerste Generaldirekter vun den Noordwestdüütschen Rundfunk.
Rolf Vogel
Rolf Vogel is de Naam von
Grimme-Pries
Utgeven warrt de Feernsehpries elk Johr vun dat Grimme-Institut in Marl. Vun 1964 af an stellt dat Produktschonen un Leistungen bi dat Feernsehn rut, de „de sunnerlichen Mööglichkeiten vun dat Medium Feernsehn allerbest bruken doot un dör Inholt un Methode en Vörbild ween könnt for de Feernsehpraxis“ (Statut vun dat Grimme-Institut). De Pries is stift' wurrn vun'n Düütschen Volkshoochschool-Verband (dvv). Bit 1973 hett de Volkshoochschool De Insel den Pries utgeven. Mit tein Grimme-Priese is bitherto de Speelbaas Dominik Graf de Priesdräger mit de meisten Priese (Stand: 2013). Blangen den Grimme-Pries gifft dat Institut ok den Grimme online Award un den Düütschen Radiopries ut.
Rolf Vogel
* Rolf Vogel (1921–1994), düütschen Journalist,
Kiek ok bi: Ralf Vogel.
Ralf Vogel
Ralf Vogel is de Naam von
* Ralf Vogel (* 1967), düütschen Spraakwetenschopper,
Kiek ok bi: Ralph Vogel, Rolf Vogel.
Perry County (Illinois)
Perry County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 22.350 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.142 km². De Sitt vun de Verwalten is in Pinckneyville.
Veikko Kankkonen
Esa Veikko Antero Kankkonen (* 5. Januar 1940 in Sotkamo, Finnland) is en ehmalger finnisch Skispringer.
Perry County (Illinois)
Historie
De Kreis is an’n 29. Januar 1827 grünnt worrn.
Veikko Kankkonen
He weer 1963/64 un 1965/66 Gesamtsieger vun de Veerschanzentournee. Bi de Olympisch Winterspelen 1964 in Innsbruck wunn he de Goldmedaille up de Normalschanze (in Seefeld) un de Sülvermedaille up de Grootschanze (an’ Bergisel). Wiel de Nordisch Skiweltmeesterschapen in dat Johr in’ Rahmen vun de Olympischen Spelen utdragen wurrn, wurr Kankkonen so togliek ok Weltmeester bzw. Viezweltmeester. In dat sülvig Johr kreeg he ok de Holmenkollen-Medaille.
Perry County (Illinois)
Demografie
Vun de 23.094 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 9.999 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.935 US-Dollar. 11.378 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.585 Minschen maakt. 11,73 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Veikko Kankkonen
Bi de Olympisch Winterspelen 1968 weer he de Flaggendräger vun de finnisch Mannschap, kunn aber kien Medaillen winnen.
Perry County (Illinois)
Demografie
2,74 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,97 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Kutama
Kutama betekent
Kiek ok bi: Kutama College.
Fred Denger
Fred Denger, an un for sik Alfred Denger (* 12. Juni 1920 in Darmstadt; † 30. Oktober 1983 in Hohegeiß) weer en düütsch Schriever.
Perry County (Illinois)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 89,55 % vun de Minschen Witte, 8,02 % Swarte, 0,28 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,23 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,09 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,79 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,76 % vun de Lüüd ansehn.
Böhn
Böhn betekent
Fred Denger
Leven un Wark
He hett dat bekannte hoochdüütsche Volksschauspeel „Langusten“ schreven un dorto noch allerhand Dreihböker för düütsche Kinoproduktschonen, de goot ankamen sünd. Neven sien Arbeit as Schriever hett he sik in de verscheden Afsnitten vun sien Leven ok as Pleger in Zoo versöcht un as Singer, as Akrobaat in’n Zirkus un as Baas vun en Theater.
Sien Schauspeel „Langusten“ (1957) weer en Stück för bloß en Person. Dat warrt as en Klassiker vun dat Volkstheater ankeken. Beröhmte Schauspelersche as Tilla Durieux oder Annie Rosar hefft dat speelt. Düt Stück is denn vun annere Schriever in verscheden Mundoorden överdragen wurrn. Filmdreihböker hett he schreven för de düütschen Karl May- un Edgar Wallace- Films. Ok Böker hett he rutbröcht. Besunners goot ankamen sünd sien free Överarbeiten vun dat Ole („Der große Boß“) un dat Nee Testament („Der Junior-Chef“).
Wat sien Privaatleven angeiht, kann noch vertellt weern, dat he twölf mol verheiraat weer.
Lena Andersson
Lena Andersson is de Naam von
* Lena Andersson (* 1952), sweedsche Dischtennisspelerin un -trainerin,
Kiek ok bi: Lena Anderson, Lena Anderssen.
Buck
Buck betekent
.
Buck is de Familiennaam von
,, , , , , , , , , , , , , ,
Kiek ok bi: Buck Creek, Buck Grove, Buck Island, Buck Mountain, Buck Peak, Buck Township, Bouck, Buk.
Richard Royce Schrock
Richard Royce Schrock (* 4. Januar 1945 in Berne, Indiana) is en US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger.
Leven
Schrock hett de High School in San Diego besöcht un studeer an de University of California in Riverside un kreeg dor 1967 sien Bachelor of Science. 1971 hett he sien Doktertitel an de Harvard University maakt. Ansluutend weer he een Johr an de University of Cambridge un dree Johr bi de Chemiekonzern DuPont.
Siet 1975 arbeit he an dat Massachusetts Institute of Technology un is siet 1980 Perfesser. Siet 1989 hett he den Frederick-G-Keyes-Lehrstuhl vun dat MIT inne. Schrock is Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences (1989), dr National Academy of Sciences (1992) un de Royal Society (2008).
Schrock is Mitgrünner un Upsichtsraat liddmaat vun XiMo AG, en in de Swiez ansässig Ünnernehmen, dat up de Entwicklung un Anwennen vun eegen Metathesekatalysatoren konzentreert is.
Richard Schrock is verheiraadt un hett twee Kinner.
Wark
Schrock forscht up dat Rebeet vun de Organometallchemie, de synthetisch Chemie, de anorgaansch Chemie, över Katalysatoren un Polymere. In' Speziellen forscht he an Katalysatoren för de Olefinmetathees un de Ringöffnungsmetathees-Polymerisatschonen. 1990 gelung hüm dat en bannig reaktiven Katalysator för de Olefinmetathees to entwickeln, de mit eenig funktschonellen Gruppen verträglich ist. De Metatheeskatalysatoren ut den Arbeitskring vun Robert Grubbs, de so nömmt Grubbs-Katalysatoren, sünd woll weniger reaktiv, aber mit meest all funktschonellen Gruppen verträglich. Dorum wurrn se in de orgaansch Synthese fakener bruuklt.
In' Oktober 2005 wurr he tosommen mit Yves Chauvin un Robert Grubbs för sien Bidrääg to den „Entwicklung vun de Metatheesmethood in de orgaansch Synthese“ mit den Nobelpries för Chemie uttekent. 2013 kreeg he de Ehrendokterwürde vun de RWTH Aken
Wilhelm Heinichen
Wilhelm Heinichen is de Naam von
* Wilhelm Heinichen (1856–1911), düütschen Verwaltungsbeamten, Landraad in Soltau un Göttingen,
Schöpflin
Schöpflin betekent
Schöpflin is de Familiennaam von
,
Willi Vogel
Willi Vogel is de Naam von
* Willi Vogel (1909–1987), düütschen Maler,
Weaver
, ,
Kiek ok bi: Wever, Wewer.
Hullen
1.„De Hullen“: Noordwestspitz von Balje in dennen Landkreis Stood. Schutzrebeed för Rastvagels
Geograaphsch: 53°50’N 09°02’E
Dat Geegendeel is de Schallen.
Siegfried Vogel
Siegfried Vogel is de Naam von
* Siegfried Vogel (* 1937), düütschen Sänger,
Hetzer
Hetzer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Hätzer.
Mike Weaver
Mike Weaver is de Naam von
* Mike Weaver (Michael Dwayne Weaver; * 1952), US-amerikaanschen Boxer,
Albert Schöpflin
Albert Schöpflin is de Naam von
* Albert Schöpflin (1853–1934), düütschen Generaal,
Mount Henderson (White Island)
Mount Henderson is en lütten Barg üm un bi 3 km westnoordwesten von’n Isolation Point in’n süüdzentralen Deel von White Island in’n Ross-Archipel, Oostantarktika.
Deelnehmers von de New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition von 1958 bet 1959 hebbt em na G. B. Henderson nöömt, de as Geoloog bi de Expeditschoon dorbi weer.
Hollen
Hollen betekent
Hollen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Van Hollen.
James Weaver
James Weaver is de Naam von
* James Weaver (* 1955), brietschen Autorennfohrer,
Heesdörp (Jeem)
Heesdörp is en Dörp in de Gemeen Jeem (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Geografie
De Meh-Au hett ehren Born in’n Süüdoosten von Heesdörp un flütt in en groten Bagen in en Afstand von üm un bi een Kilometer üm Heesdörp rüm. In’n Westen hett de Wiest ehren Born. Direkt an’n Oort slütt ok dat 25 Hektar grote Heesdörper Holt an, wat en Bökenholt is.
Historie
De Oort kummt toeerst 1384 in en Göderregister von de Bremer Doomkark vör.
In’n Eersten Weltkrieg sünd 17 Soldaten ut Heesdörp fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 29.
1966 hett dat Dörp bi’n Weddstried Uns Dörp schall schöner warrn en 1. Platz maakt.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Jeem in’n Kanton Rodenborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1740 to dat Gericht Jeem höört un is denn Deel von de Amtsvaagdie Scheeßl worrn. Bet 1885 hett Heesdörp to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Kreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
De Oort hett fröher tohoop mit Abbendörp en Buurschop billt, is aver in dat 19. Johrhunnert en egen Gemeen worrn, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Jeem worrn is.
Religion
Heesdörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Margarethenkark in Jeem.
Wapen
Dat Wapen von Heesdörp is an’n 26. Juni 1958 inföhrt worrn. Dat Wapen wiest op gollen Grund dree gröne Machannelbüsch, de ut en grönen Schildfoot wasst, op den krüüzt twee gollen Hacken to sehn sünd.
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Heesdörp op’n Karkhoff.
Weertschop un Infrastruktur
Heesdörp hett en egene freewillige Füürwehr, de kort na’n Tweten Weltkrieg grünnt worrn is. Vörher harr dat en Plichtfüürwehr geven.
Elektrischen Stroom hett de Oort 1922 kregen.
Verkehr
Dör Heesdörp löppt de Kreisstraat 141, de in’n Noordwesten na Jeem un Wehldörp an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Oosten na Abbendörp an de Landsstraat 131 ran. De L 131 löppt in’n Noordosten na Elsdörp un in’n Süüdoosten na Scheeßl an de Bundsstraat 75. De B 71 löppt in’n Noordwesten över Zeven un Sürsen na Bremervöör un in’n Süüdoosten na Rodenborg. En lüttjere Straat gifft dat ans noch na Mulmshoorn an de B 71.
Daniela Hörburger
Daniela Hörburger is en ehmalge düütsch Biathletin.
Heesdörp (Jeem)
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so fiev Kilometer in’n Noorden von Heesdörp.
De nächste Bahnhoff is so bi twölv Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Fröher hett dat dichtbi ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Jeem an’n Oortsrand von Heesdörp in’n Noordwesten hen na Jeem. Personenverkehr hett dat dor von 1906 bet 1968 geven.
Freetied
Dat Freebad in Heesdörp is 1966 anleggt worrn.
Scholen
De eerste School in Heesdörp is 1793 inricht worrn. Vondaag hett de Oort blots noch en Kinnerspeelkreis. De Kinner ut Heesdörp gaht vondaag op de Grundschool Elsdörp.
Mit dat Schoolzentrum Jeem liggt en School för Olenpleeg, Ergotherapie un Physiotherapie glieks an’n Oortsrand hen na Jeem.
Hopkins County (Texas)
Historie
De Kreis is an’n 25. März 1846 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 31.960 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 15.185 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.182 US-Dollar. 15.460 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.161 Minschen maakt. 14,33 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
9,85 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 5,59 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 85,11 % vun de Minschen Witte, 7,99 % Swarte, 0,25 % stammt ut Asien un 0,06 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,68 % sünd Nakamen vun Indianers. 4,55 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,36 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 9,28 % vun de Lüüd ansehn.
Jamie Anderson
Jamie Anderson is de Naam von
* Jamie Anderson (1842–1905), schottschen Golfspeler,
Kiek ok bi: James Anderson.
Ramskenbrink
De Ramskenbrink is dat Stück van’n Osning met de aulen Borg van’e Grofen van Ravensbiärg dorup (tüsken Borgholsen un Halle). Wohrschienlich kümmt de Naam vun Ravenske Brink.
„Ramskenbrinker Platt“ bedütt „Ravensbiärger Platt“.
Barbara Anderson
Barbara Anderson is de Naam von
* Barbara Anderson (1926–2013), neeseelandsche Schrieversche,
Jan Delay
thumb|right|Jan Delay 2007 Jan Phillip Eißfeldt (*25. August 1976 in Hamborg, ok Jan Delay ,Eizi Eiz un Eißfeldt), is een düütschen Musiker, de Hip-Hop, Reggae- un Funk-Musik maken deit.
He is een Drüddel vun de Grupp Beginner (vörmals Afsoluut Beginners) un tohopen mit Tropf höört he ok to de Grupp La Boom. Een anner Ökelnaam, den he sik süms geven hett, is Boba Ffett (ut dat Film-Epos Krieg vun de Steerns). Düssen Naam hett he besünners bruukt, wenn he ut den Ünnergrund wat rutgahn laten hett (vun de Eimsbush-Style-Liga).
As Eizi Eiz un as Eißfeld tritt he mit de Beginners up, Jan Delay nömmt he sik, wenn he Solo togange is un wenn he Reggae oder Funk maken deit. Jan Delay bedutt Jan to laat un hett wat to kriegen mit een besünnern Deel vun de Reggae- un de Dancehall-Musik, dat is de Delay. Up de anner Siet speelt he mit düssen Naam an up een Deern, de in der 1990er Johren korte Tiet Success harrt hett, dat weer Young Deenay.
Tohopen mit anner
As La Boom mit Tropf:
Farmanfarmaian
Farmanfarmaian is de Familiennaam von
Wewer
Wewer betekent
Dat is ok de hoochdüütsche Naam von
Wewer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Weaver, Wever, Wewers.
Wevers
Wevers betekent
Wevers is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Wever, Wewers, Wefers.
Meisner
Meisner is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Meißner, Meissner.
Neddern Hu’e
Geografie
De Oort liggt in de Masch direkt achter’n Diek von de Werser.
De Naveröörd sünd Ritzenbargen in’n Noorden, Lüttjen Huttbargen in’n Noordoosten, Groten Huttbargen in’n Oosten, Öste in’n Süüdwesten, Vaste un Blenner in’n Westen un Aondörp in’n Noordwesten.
Historie
De Hoff Neddern Hu’e hett över lange Tieden de Familie Clüver tohöört. Üm 1880 is de Mannslien von de Clüvers op Neddern Hu’e utstorven. De Dochter von’n letzten Clüver hett Segelke Niebuhr freet un so keem de Hoff an de Familie Niebuhr.
Bevör 1884 de Brügg över de Werser boot worrn is, hett dat bi’n Hoff ok en Fähr geven.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Blenner in’n Kanton Mattfeld höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Intschen in’n Kanton Thänhusen.
De Oort hett vör 1852 to de Vaagdie Intschen in dat Amt Wessen-Thänhusen tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Swarm. As dat Amt Swarm 1859 oplööst worrn is, keem Ritzenbargen mit Neddern Hu’e an dat Amt Veern. Na 1885 weer dat in’n Kreis Veern, de 1932 mit’n Kreis Achem to’n ne’en un grötteren Kreis Veern tohoopgahn is.
De Oort hett von öllers bi de Gemeen Ritzenbargen mit bihöört, de an’n 1. Juli 1968 Deel von de Gemeen Blenner worrn is. De Gemeen Blenner is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 noch wedder düüdlich grötter worrn.
Religion
Neddern Hu’e is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Kark in Öste.
Merkur (Planet)
duum|De Merkur in sien natürliche Klören op en Bild vun de Ruumsond MESSENGER thumb|De Grötten vun Merkur un de Eer in’n Vergliek Merkur (Symbol: ) is de lüttste Planet vun uns Sünnsystem un togliek de Planet, de an’n dichsten bi de Sünn is. He warrt na sien Grött un sien cheemsch Tohopensetten to de terrestrischen oder eerdglieken Planeten tellt. De Sworversnellen liegt bi 3,7 m/s² He is vun de Eer ut blots swor to beobachten, vun wegen, dat he so dicht bi de Sünn steiht, ofschoonst he mehrfack in’t Johr en Winkelafstand vun ruchweg 20° na’n Oosten oder Westen vun ehr hett. Dat astronoomsche Teken för Merkur is ☿.
Neddern Hu’e
Religion
För de Kathoolschen is de St.-Josef-Kark in Veern tostännig.
Günther Jauch
Günther Johannes Jauch (* 13. Juli 1956 in Mönster) is en düütschen Feernseh- un vörmoligen Höörfunkmoderater, Entertainer, Journalist un Feernsehproduzent.
Merkur (Planet)
Opbo
Merkur sütt för’n terrestrischen Planeten toeerst mol teemlich unintressant ut. Man, sien Opbo is bi’t naue Hinkieken teemlich sünnerlich: Vun buten maakt he en planetoloogsch-geoloogsch inaktiven Indruck as de Maand, wiel dat Binnere vun’n Merkur mehr so utsütt as dat vun de geoloogsch bannig dynaamschen Eer.
Neddern Hu’e
Weertschop un Infrastruktur
För Neddern Hu’e is de freewillige Füürwehr Blenner mit tostännig.
Günther Jauch
Familiären Achtergrund
Günther Jauch stammt ut dat ole Hanseatengeslecht Jauch. He is den Journalisten Ernst Alfred Jauch (1920-1991) sien öllstet Kind un hett noch twee Geswister. Sien Grootvadder weer Hans Jauch (1883-1965). Jauch is upwussen in Berlin in de Villenkolonie Lichterfelde-West. As Kind hett he siene Ferien tobrocht up dat Wiengoot vun Othegraven. Siene Fro Dorothea (Thea) Sihler is Krankengymnastin. Mit ehr un veer Kinner leevt he siet de 1990er Johre an'n Hillgen See in Potsdam. Jauch hett 2001 sien Huus in en Werbekampagne for de Betonindustrie apentlich vörstellt. Dat Honorar vun 7 Mio. Euro, wat he dor for kregen hett, hett he heel un deel schunken, dormit dat Fortunaportal vun dat Potsdamer Slott wedder upboot weern konn. Thea un Günther Jauch hefft sülms twee Kinner. Dor hefft se avers noch twee Weeskinner to annahmen, de ut Russland stammen doot. Jauch un Sihler weern toeerst 18 Johre lang tosamen un hefft denn an'n 7. Juli 2006 in'n Belvedere up den Pingstbarg in Potsdam unner fre'en Himmel heiraat'.
Merkur (Planet)
Atmosphäär
Merkur wiest keen Atmosphäär in’n „normalen“ Sinn op. De Merkuratmosphäär is neemlich dünner as dat beste Vakuum, dat in’t Labor maakt warrn kann. Se gifft dorüm de glieke fre’e Sicht as de Maandatmosphäär. De Waterstoff (22 %) un dat Helium (6 %) in de Atmosphäär sünd wohrschienlich ut den Sünnwind kamen. Suerstoff (42 %), Natrium (29 %) un Kalium (0,5 %) sünd dorgegen woll ut Material vun de Böverflach freesett worrn. De Prozentangaven sünd Afschätzen vun de Volumenandelen, de aver nich nau sünd. An’n Bodden liggt de Druck vun de Gashüll bi blots ruchweg 10−15 Bar. Se hett en Gesamtmasse vun jüst mol 1000 kg
Gasmolekülen kann de Merkur nich lang si sik hollen vun wegen de grote Hitt un de siete Gravitatschoon. Dorüm verflüchtigt sik Gas gau dör Fotoevaporatschoon in dat Weltall. Dat Rebeet vun de Atmopshäär, woneem dat glieke bi de Eer passeert, warrt Exosphäär nöömt. Dat is dat Rebeet, woneem Uttuusch mit den Ruum twüschen de Planeten stattfinnt. En fröhe Atmosphäär, de dör Utgasen vun dat Binnere vun’n Planeten entstahn is, hett de Merkur al lang nich mehr. Op de Böverflach sünd ok keen Sporen to finnen, dat op Merkur fröhe Erosion dör Wind oder Water stattfunnen hett. Vun wegen, dat en richtige Gashüll fehlt, de för en Utgliek vun de Böverflachtemperaturen sorgen künn, sünd de Ünnerscheden vun de Temperaturen bi Merkur bannig groot twüschen de Dag- un de Nachtsiet. Wiel na de Sünn hen Temperaturen bit to 467 °C vörkamt, geiht se op de Nachtsiet op bit to −183 °C rünner.
Neddern Hu’e
Verkehr
Neddern Hu’e is över en lüttje Straat anbunnen an de Landsstraat 203, de in’n Oosten över Groten Huttbargen un Hänsch na Veern geiht un in’n Noordwesten över Blenner, Wulmsdörp un Morsen na Thänhusen. Bi Öste geiht von de L 203 de L 201 af, de in’n Süden över Magelsen un Hilgermissen na Heien löppt.
Merkur (Planet)
Böverflach
duum|De Rebeden vun de Böverflach, de vun [[Mariner|Mariner 10 karteert worrn sünd.]]
De Planet Merkur is op sien Ümloopbahn dicht bi de Sünn swor antostüern, vun wegen den Gefahr dör den dullen Sünnwind. Opstunns hebbt dorüm eerst twee Ruumsonden – Mariner 10 un MESSENGER – den Planeten besöcht un neger studeert. De Sond Mariner 10 is in de 1970er Johren dreemol an Merkur vörbiflagen, künn dorbi aver blots ruchweg 45 % vun de Böverflach karteeren. De Merkursond MESSENGER hett gliek bi ehrn eersten Vörbiflaag in’n Januar 2008 en poor vun de Rebeden fotografeert, de Mariner 10 nich mitkregen hett. De Afdecken güng dormit op 66 % hooch. Mit ehr tweet Swing-by-Manöver in’n Oktober 2008 is de Afdecken op 95 % stegen.
Wewers
Wewers betekent
Merkur (Planet)
Böverflach
De Böverflach is maandgliek: se is överseiht vun Inslagkraters un besteiht ut Steen, de ruug, löckerig un düster is un dat Sünnlicht blots to’n lütten Deel reflekteert. De sphäärsche Albedo bedriggt in’n Dörsnitt 0,06, d. h. dat de Böverflach blots 6 % vun’t infallen Licht wedder torüchstrahlt. Merkur is dormit sogor noch ’n beten düsterer as de Maand.
Neddern Hu’e
Verkehr
De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Veern an de Bahnlien Langwedel–Bremen.
Genf
thumb|Ooltstadt vun Genf mit den Genfer See Genf is de tweedgröttste Stadt van de Swiez und Hööftstadt van de glieknaamige Kanton Genf. Se hett 201.813 Inwahner (Stand:31. März 2017) up en Flach van 15.84 km².
Diori
Diori is de Familiennaam von
Genf
Völ internatschonaale Organisatschoonen hebbt in Genf ehr Seet. Genf gifft dat all lang. De Stadt weer in de Keltentiet de Hööftstadt van de Allobroger. In de Tiet vun de Reformatschoon speel Genf en grode Rull, vunwegen dat Johannes Calvin hier leben un arbeiden dö.
Wewers
Wewers is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Wevers, Wewer.
Merkur (Planet)
Böverflach
De Strukturen, de op de Böverflach to sehn sünd, hebbt sik gegensietig stöört. Dorüm künnt de bedüdenen Begeevnissen op Merkur vun de Tiet her in en Reeg bröcht warrt, jüst so as bi’n Maand un bi’n Mars. Anteken vun Platentektonik gifft dat keen in de Rebeden, de aflicht worrn sünd. Dorför hett de MESSENGER-Sond aver vele Henwiesen op vulkaansche Aktivität funnen.
Kraters
De Böverflach vun Merkur is över un över mit Kraters bedeckt. De Verdelen vun de Inslagkraters is evenmatiger as op’n Maand un den Mars. Dorut lett sik sluten, dat de Böverflach en gliematig Öller hett, dat teemlich hooch wesen mutt. En vun de Grünnen vör de hoge Dicht an Kraters is de bannig dünne Atmosphäär, de nich in de Laag is, indringen Lüttkörpers aftobremsen. De grote Tall vun Kraters op en Flach, wat as en Maat för dat Öller vun de Köst hernahmen warrt, düüt op en düchtig olle Böverflach hen, de sik mööglicherwies siet Billn un Verklamen vun’n Merkur vör ruchweg 4,5 bit 4 Milliarden Johren kuum mehr ännert hett.
thumb|left|Klöörverstarkte Opnahm vun Merkur dör de Ruumsond Mariner 10. So as bi’n Maand wiest de Merkurkraters en Saak op, de tyypsch is för Strukturen, de dör’n Impakt (Inslag) tostannen kamen sünd, neemlich dat Material, dat rutsleudert worrn un wedder torüchfallen is un sik denn üm den Krater rüm as’n Bulten ansammelt hett. Mitünner is dat ok in Form vun radiale Strahlen passeert, jüst so as man ok de Strahlensystemen op’n Maand kennt. De spekenordigen Strahlen as ok de Middelkrater, worut se togang kaamt, sünd heller as dat ümgeven Material vun wegen dat sietere Öller. De eersten Beobachten vun de Strahlen op’n Merkur sünd mit de Radioteleskopen vun de Arecibo-Steernwacht un vun Goldstone maakt worrn, as ok mit Help vun dat Very Large Array (VLA) vun de natschonale Radiosteernwacht vun de USA.
De eerste Krater, de bi’t Negerkamen vun Mariner 10 kennt worrn is, weer de 40 km brede aver düchtig helle Strahlenkrater Kuiper (rechts in’t Bild). De Krater hett sien Naam vun den nedderlännschen-US-amerikaanschen Maand- un Planetenforscher Gerard Kuiper kregen, de to de Mariner-10-Kru höört hett, man noch vör ehr Ankamen bi Merkur dood bleven is.
thumb|Merkur bi’n eersten [[Swing-by|Fly-by vun de MESSENGER-Sond an’n 14. Januar 2008. Baven rechts Caloris Planitia.]]
In’n Noorden vun’n Äquater liggt Caloris Planitia. Dat is en bannig groot, kreisförmig aver teemlich siet Becken mit’n Dörmeter vun üm un bi 1550 km. Dat is dormit de gröttste bekannte Sturktur op’n Merkur. Wohrschienlich is dat vör ruchweg 3,8 Mrd. Johren vun en mehr as 100 km groten Impaktkörper tüügt worrn. De Inslag weer so dull, dat dör de seismischen Bülgen üm de Inslagsteed mehrere konzentrische Ringwallen opsmeten worrn sünd, un ut dat Binnere vun’n Planeten Lava utströömt is. De vulkaanschen Struturen, de vun MESSENGER nee opdeckt worrn sünd, leegt sünners in’t Ümfeld dorvun un ok in’t Becken sülvst. Dat Binnere vun’t Becken lett, as wenn dat vun dat Magma utfüllt worrn is, so as dat bi de Marebeckens op’n Maand ok is. De Bodden vun’t Becken is prägt vun konzentrische Rillen, de utseht as’n Teelschiev un vun de Grött her vergliekbor sünd mit dat Multiringsystem op’n Maand, woneem dat Mare Orientale in de Mitt liggt. Dat siete Caloris-Becken warrt vun de Caloris Montes afgrenzt, unregelmatige Kedenbargen, de jemehr Tippen bit üm un bi 1 km hooch reckt.
Evenen
Dat gifft noch wietere flache Deepevenen, de utseht as de Maria (Mtl. vun lat. mare „Meer“, „De See“) vun’n Maand. Op’n Maand warrt ünner den Begreep de gladden, düsteren Basaltflachen tosamenfaat, de in vele Kraters un Becken to finnen sünd. Se sünd tostannen kamen, as Lava ut Boddenspleten opstegen un denn verklaamt is. Op’n Merkur sünd disse gladden Evenen aver nich so düster as de Maandmaria. Ünner’n Streek schient se lütter to wesen un dat gifft dorvun ok weniger. Se leegt bi Merkur all op de Noordhalfkugel in’t Rebeet üm dat Caloris-Becken. Se warrt hier ünner den Begreep Planitia (lat. för „Deepeven“) tosamenfaat.
Dat sik de Planitiae op Merkur nich dör en düstere Klöör vun de Ümgegend aftekent, as dat bi de Maria vun’n Maand is, warrt dormit verkloort, dat in de Lava weniger Iesen un Titan binnen is. Man, dat föhrt to de Fraag, woneem de hoge middlere Dicht herkummt, de mehr för en teemlich groten metallschen Karn snackt, de vör allen ut Iesen bestahn müss. Düstere Boddens sünd dör MESSENGER in’t Caloris-Becken blots as Füllen in lüttere Kraters funnen worrn. Ofschoonst dorför en vulkaanschen Oorsprung annahmen warrt, wiest de Meetdaten aver ok dor blots en lütten Andeel an Iesen, wat nich dat is, wat een bi disse Oort vun Steen vermoden de. Iesen kummt in de Böverflach vun’n Merkur blots mit bit to 6 % vör.
Sünnerheiten
Dat gifft twee Formatschonen, de blots op de Merkurböverflach to finnen sünd. Dat eerste is en sünnerbor chaotisch utsehn Rebeet ut unregelmatige Bulten, de bit to 1 km hooch warrt un vun Dalen dörsneden warrt. Disse Struktur liggt nipp nau gegenöver vun’t Caloris-Becken. De Wetenschopllers glöövt, dat dat vun’t Fokusseeren vun de seismischen Energie bi’n groten Inslag kummt, de dat fröhere Relief vun dat Antipodenrebeet tonichten maakt hett. Dat Rebeet is ruchweg fiefmol so groot as Düütschland un dormit üm un bi gliek groot as dat Caloris-Becken. thumb|Rupes Discovery, de längste Pielstoop, tütt sik över 400 km dör Evenen un Kraters. thumb|Rupes Discovery in’n schemaatschen Dweersnitt Dat tweete sünd piele Anbargen un Stopen, de mehrere hunnert Kilometer lang sünd un bit to 2 km hooch. Se wiest op Merkur den gröttsten Ünnerscheed vun de Hööch op. In de Astrogeologie warrt se as Rupes (lat. för „Anbarg“, „Pielwand“). Se sünd sütje wunnen un teht sik dweer dör Evenen un Kraters. Bi disse Strukturen hannelt sik dat üm Överschuven vun de Köst. Kraterdelen sünd ok na de Siet gegenenanner schaven, wat op en horizontale Bewegen hendüüt. Dat warrt annahmen, dat disse Överschuven tostannen kamen sünd, as de hele Planet to Anfang tosamenschrumpelt is.
De in de Planetengeologie bekannte US-amerikaansche Geoloog Robert G. Strom hett afschätzt, dat de Merkurböverflach üm ruchweg 100.000 km2 lütter worrn is. Dat is gliekbedüden mit en Afnehmen vun’n Radius üm 2 km. Dat hangt tosamen mit dat Afköhlen vun’n Planeten na sien Entstahn, as he noch bannig hitt weer. Jüst as bi de Eer un bi’n Maand, so warrt ok bi’n Merkur annahmen, dat he dör de velen Asteroideninslääg düchtig ophitt worrn is. Disse Afsnitt vun de Entwickeln güng bit vör ruchweg 3,8 Milliarden Johren un is mit dat „Grote Bombadeeren“ to Enn’ gahn, so dat de Köst afköhlen un verklamen künn. Eenige vun de lappten Anbargen sünd bi’t Afklingen vun’t Bombadeeren wedder deelwies tonichten maakt worrn – se sünd also öller as de Kraters, de jem dörbreken doot. De Tiet vun dit Schrumpeln warrt na den Grad vun de Weltruum-Erosion dör vele lüttere Inslääg dorna op ruchweg 4 Milliarden Johren annahmen, also wiel de Tiet, as de mareglieken Evenen tostannen kamen sünd.
En annern Ansatz geiht dorvun ut, dat disse tektonischen Aktivitäten bi’t Tosammentrecken op de Tiedenkraft vun de Sünn torüchgaht. Dör ehr Inwirken is de Egenrotatschoon vun Merkur vun en högere, nich bunnen Snelligkeit op de hüütige Rotatschoonsperiood rünnerbremst worrn. Dorför snackt ok, dat sik disse Strukturen, so as ok en Reeg vun Bargrüchen un Rinnen, mehr in meridionale Richt as in Oost-West-Richt teht.
Na’t Fasterwarrn vun de Böverflach sünd lütte Reten tostannen kamen, de sik mit annere Strukturen as Kraters oder siete Deepevenen överlagert hebbt. Dat is’n kloren Henwies dorop, dat de Reten jünger wesen mööt as de annern Strukturen. De Vulkanismus op Merkur hett also ophöört, as sik de Kompresschoon vun de Hüll instellt hett, so dat de Utgäng vun de Lava togahn sünd. Mangeiht dorvun ut dat dat in de Tiet twüschen 700 bit 800 Mio. Johren vun de Merkurhistorie passeert is. Dorna geev dat blots noch enkelte Inslääg vun Kometen un Asteroiden.
En wietere Sünnerheit in’n Vergliek to’n Maand sünd de so nöömten Twüschenkraterevenen op Merkur. De Maandböverflach is ok mit gröttere Kraters teemlich sättigt. Dorgegen gifft dat op Merkur twüschen de groten Kraters ok teemlich gladde Evenen mit Hoochlandcharakter, de blots en poor Kraters mit Dörmeters ünner 20 km opwiest. Op Merkur is dat de fakenste Tyyp vun Böverflach. Eenige Forschers glöövt, dat dat de oorsprüngliche un eenigermaten unverännerte Böverflach vun’n Merkur is, wiel annere dorvun utgaht, dat dat to Anfang vun’n Merkur en grootrüümigen Vulkanismus geven hett, de dat hele Rebeet wedder even maakt hett. Dat gifft Anteken dorför, dat sik in disse Evenen noch de Resten vun gröttere un ok vele dubbelte Ringwallen afteken doot.
Ies op’n Merkur
Spekulatschonen vun disse Oort hett dat ok al vun wegen spektrale Sporen vun Waterstoff in de Kraters dicht bi’n Süüdpool vun’n Maand geven. As dor denn de Maandsond Lunar Prospector mit Afsicht to’n Opslahn bröcht worrn is, künn in de opkrüselte Wulk aver keen Wateries nawiest warrn.
Enkelte Henwiesen
thumb|Radarbild vun’t Noordpolarrebeet. De Radiobülgen, de vun’t Goldstone-Radioteleskop vun’t NASA Deep Space Network utstrahlt worrn sünd, harrn en Leistung vun 450 kW bi en Frequen vun 8,51 GHz. De Radiobülen, de vun’t VLA op 26 Antennen wedder optekent worrn sünd hebbt op’n Schirm helle Punkten opduken laten, de op depolariseerte Reflekschonen vun Bülgen vun’n Noordpool sluten laten hebbt.
Mit dat Radioteleskoop vun Arecibo weer en Studie in’t S-Band (2,4 GHz) mit en Leistung vun 420 kW maakt. Dormit künn en Kort vun de Böverflach maakt warrn, de en Oplösen vun 15 km hett. Dorbi sünd nich blots de al bekannten Steden mit de starken Reflekschonen un hogen Depolarisatschonen nawiest worrn, man tosamen twintig Steden an beide Polen.
De Ansicht, dat sik op de Böverflach Ies befinnen künn, lett teemlich unwohrschienlich, wenn man sik överleggt, dat dor an’n Dag 430 °C un in de Nacht −180 °C herrschen doot. Man, dat Radarbild, dat een bi Ies vermoden de, passt goot to de hogen Helligkeiten in de beobachten Radarbiller un to de Depolarisatschonen vun de reflekteerten Bülgen. Op de annern Siet wiest de Silikatsteen, dat den gröttsten Deel vun de Böverflach utmaakt, en Verhollen, dat vun dat Ies düchtig ünnerscheedlich is.
An’n Süüdpool vun Merkur sütt dat ut, as deck sik de Zoon mit hoge Reflekschoon mit den Krater Chao Mang-Fu. Ok de lütteren Rebeden wiest Kraters op, de in de Twüschentiet al kennt worrn sünd. An’n Noordpool is dat ’n beten sworer, vun wegen dat sik de Radarbiller nich mit de vun de Sond Mariner 10 to’n Decken bringen laat. Dat ist dorüm nich unwohrschienlich, dat dat ok Rebeden mit hoge Reflekschonen gifft, de nix mit Kraters to doon hebbt.
De Radarreflekschonen, de vun dat hypotheetsche Ies op Merkur tüügt warrt, sünd lütter as de Reflekschonen, de vun rein Ies utgahn weern. Dat kann villicht an den Stoff liggen, de deelwies de Böverflach vun den Krater överdeckt.
Möögliche Afkumst
Dat dat Kraters gifft, de duersom Schadden tüügt, is keen sünnere Egenschop vun’n Merkur. So wat hett man ok op de Süüdhalfkugel vun’n Mannd al funnen, woneem de gröttste Krater vun’t Sünnsystem liggt, dat Süüdpool-Aitken-Becken. Dat hett en Dörmeter vun ruchweg 2500 km un reckt vun’n Süüdpool vun’n Maand bit na’n Krater Aitken. Sien Deep is dorbi üm un bi 13 km. Mit de tiet is dat vun vele annere Kraters överprägt worrn un hett keen utprägten Rand. In de Kraters dicht an’n Pool künn sik villicht Ies finnen laten. Dat Ies op’n Maand kummt vun buten jüst so as dat op’n Merkur. Bi’n Maand glöövt de Forschers, dat dat Ies vun Kometen afstammt, wiel dat Ies op Merkur woll ehr vun Meteoriten kummt. Dat Ies künn dor mööglicherwies al siet eenige Millionen Johren lagern.
En annere Ansicht, de bit hüüt noch nich nawiest warrn künn, seggt, dat Water in grote Mengde ut dat Binnere vun’n Merkur utströömt. Wat dat so en Mechanismus gifft, de den Verlust vun Water an de Böverflach to Folg harr, is noch nich ünnersöcht worrn, jüst so wenig as de Fotodissoziatschoon oder de Erosion, de dör den Sünnwind oder Mikrometeoriten maakt waart.
Dat Verhollen vun Ies op annere Himmelskörpers is aver teemlich unseker. Vör allen de hgen Temperaturen an de Böverflach vun Merkur un de starke Sünninstrahlen laat annehmen, dat dat Ies smölt un sik dennin den Weltruum verflüchtigt. Dat Vörkamen vun Ies in de högeren Breden künn aver dordör verklort warrn, dat op Kraterflanken, de nienich Sünnlicht afkriegt, de Temepraturen op -171 °C fallt un in de polaren Deepevenen nienich över -106 °C stiegt.
Man, opstunns is dat Ies op Merku noch jümmer nich vullstännig nawiest. Dat blifft eerstmol en Vermoden, de op de beschreven Beobachten vun de Radar-Reflektschonen baseert un op den Ümstand, dat sik disse Rebeden mit de Kraters an’n Pool deckt. Man, dat dröff nich vergeten warrn, dat disse Reflekschonen ok dör annere Stoffen utlöst wesen künnt.
Binnere Opbo
thumb|Snitt dör Merkur: 1) Köst 2) Mantel 3) Karn. thumb|Radius un Dicht vun de terrestrischen Planeten in’n Vergliek: Bit op Merkur leegt se üm un bi op en Geraden. Merkur is as de Eer, de Venus un de Mars en eerdglieken Planet. He is de lüttste vun all Planeten in’t Sünnsystem. Mit 4.878 km is sien Dörmeter blots üm un bi 40 % vun den Eerddörmeter, womit he sogor noch lütter is as de Jupitermaand Ganymed un de Saturnmaand Titan. Man, dorför hett he mehr as de dubbelte Masse as disse beiden düchtig iesrieken Maanden.
As dat utsütt, warrt dat Binnere vun Merkur vun en groten Iesen-Nickel-Karn bestimmt, de en Andeel vun 65 % Iesen opwiest un ruchweg 70 % vun de hele Masse as ok dree Veerdel vun den Planetendörmeter innimmt. Mit en Dörmeter vun 3.600 km is de Merkur-Karn also grötter as de Maand un veroorsaakt dormit de hoge middlere Dicht vun den Planeten vun 5,427 g/cm3.
Oorsaak för den hogen Iesenandeel
De Andeel vun Iesen in Proportschoon to de annern Elementen is bi Merkur grötter as bi all de annern groten Objekten in’t Sünnsystem. Üm dat to verkloren gifft dat verschedene Annahmen, de all dorvun utgaht, dat de Planet toeerst en utglekeneren Schalenopbo un en dickeren metallarmen Mantel harr:
Een Theorie geiht dorvun ut, dat Merkur anfangs en Metall-Silikat-Proportschoon harr as de Chondriten, wat de Klass vun Meteoriten is, de an wietsten verbreedt is in’t Sünnsystem. Dorna müss sien Utgangsmasse ruchweg dat 2,5-fache vun sien hüütige Masse wesen hebben. In de Fröhtiet vun’t Sünnsystem, vör üm un bi 4,5 Milliarden Johren,l so warrt annahmen, is Merkur denn aver vun en bannig groten Asteroiden drapen worrn, de ruchweg en Sösstel vun disse Masse hatt hebben mutt. Bi en Opslag vun disse Grött müss de gröttste Deel vun de Planetenköst un den Mantel wegreten worrn wesen, so dat vör allen de metallrieke Karn torüch bleven is. Jüst so en Verkloren warrt ok för’t Entstahn vun de Maand vun de Eer in’n Rahmen vun de Kollisionstheorie vörslahn. Bi Merkur blifft aver unklor, worüm blots en so lütten Deel vun dat wegsprengte Material wedder op Merkur torüch fallen is. Na Reeknersimulatschonen ut dat Johr 2006 warrt dat mit de Wirken vun’n Sünnwind verklort, de vele vun de Deelken mit sik reten un „wegweiht“ hett. Vun de Partikels un Meteoriten, de nich in de Sünn fallen sünd, sünd dorna also de meisten in den interstellaren Ruum verswunnen. Blots een bit twee Prozent sünd op de Venus fallen und ruchweg 0,2 % op de Eer
En annere Theorie sleiht vör, dat Merkur teemlich fröh in de Entwickeln vun’t Sünnsystem tostannen kamen is, neemlich noch vördem de Energieafstrahlen vun de junge Sünn bestännig worrn is. Ok disse Theorie nimmt an, dat de binnerste Planet to Anfang ein dubbelt so grote Masse hett hatt. As de Protosteern denn anfüng, sik tosamentorecken, künnen op Merkur Temperaturen twüschen 2.500 un 3.500 K herrscht hebben, villicht sogor bit 10.000 K. En Deel vun de Materie weer bi de Temperaturen slicht verdampt un harr en Atmosphäär billt, de in’n Loop vun de Tiet vun’n Sünnwind wegdreven worrn is.
En drütte Theorie beschrifft den Vörgang meist gliek, geiht aver vun en anduern Erosion vun de buteren Schichten dör den Sünnwind ut.
Magnetfeld
Dat künn goot wesen, dat dat Dipoolfeld vun Merkur as bi de Eer dör den Dynamo-Effekt vun zirkuleeren Smölt in’n Metallkarn utlöst warrn. Sien Feldstärk müss denn aver dörtigmol starker wesen, as de Sond Mariner 10 dat meten hett. Na en Modell vun Ulrich Christensen vun’t Max-Planck-Institut för Sünnsystemforschen in Katlenborg-Lindau warrt grote Delen vun’t Feld dör elektrisch ledden un bestännige Schichten vun’n buteren fletigen Karn stark dämpt. An de Böverflach blifft blots noch en teemlich swack Feld över.
An sik schüll de Merkur vun wegen sien lütte Grött – jüst so as de al verklaamte Mars – siet sien Entstahn lang al to dull afköhlt wesen, as dat in sien Karn dat Iesen oder de Iesen-Nickel-Mischen noch fletig wesen künn. Ut den Grund gifft dat de Hypothees, de dat Magnetfeld as’n Rest vun en fröheren Dynamo-Effekt verklort, de in de twüschentiet verlöscht is. In den Fall weer dat Feld dat Produkt vun verklaamte Ferromagnetiten. Dat kann aver ok angahn, dat sik to’n Bispeel dör Mischen mit Swevel en eutektische Legeeren mit en sieten Smöltpunkt billt hett. Dör en sünner’t Utweertverfohren künn en Grupp vun US-amerikaansche un russ’sche Planetenforscher üm Jean-Luc Margot vun de Cornell-Universität bit 2007 mit Help vun Radarbülgen de Rotatschoon vun Merkur vun de Eer ut nauer ünnersöken. Se hebbt’n utprägt Schwanken faststellt, de mit en Grött vun 0,03 % düütlichdorför snackt, dat dat Binnere deelwies opsmölt is.
Phasen vun’t Entwickeln
Na de allgemeene Theorie, woans dat Sünnsystem tostannen kamen is, is Merkur jüst as all annern Planeten ut en langsom Tosamenballen vun Planetesimalen entstahn, de sik to jümmer gröttere Körpers tohopenfunnen hebbt. In de letzten Phaas vun disse Akkretschoon sünd de lütteren Körpers vun de grötteren „sluckt“ worrn vun wegen jemehr Gravitatschoon. Dordör hett sik in dat Rebeet vun de hüütigen Merkurbahn in en Tiet vun ruchweg 10 Millionen Johren de Planet billt, de an’n dichsten an de Sünn steiht.
Dorna sünd wohrschienlich all Kraters un annere Sporen vun de fröhe Akkretschoon överdeckt worrn. Dat kann mööglicherwies dör en Periood vun fröhen Vulkanismus passeert wesen. To disse Tiet schall to’n Bispeel de Twüschenkratereven tostannen kamen wesen as ok de överlappten Anbargen, de dör en Tosamentrecken vun’n Planeten bi’t Utköhlen verklort warrt.
Eerst as dat Bombardement to Enn weer, hebbt sik dat Caloris-Becken un de anneren Landschopsformen in’t Relief as Anfang vun de drütten Phaas billt.
De veerte Phaas warrt defineert mit dat Entstahn vun de wieten, mareglieken Evenen, de wohrschienlich dör en wietere Periood vun Vulkanismus kamen sünd.
De föffte Phaas vun’t Gestalten vun de Böverflach, de siet ruchweg dree Millionen Johren jümmer noch anduert, is blots bestimmt dör dat Tonehmen vun Impaktkraters. In disse Tietduer sünd de Zentralkraters vun de Strahlensystemen tostannen kamen, as jemehr Helligkeit as’n Teken vun jemehr lütt Öller ansehn warrt.