cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swemmsport
Bostswemmen
thumb|Bostswemmen Dat Bostswemmen is normalerwies dat eerste, wat een in Swemmkursen oder in de School bibröcht warrt. De Technik geiht torüch op Ernst von Pfuel. De Wettkamp-Form is de Swemmoort, de an’n sworsten un opwännigsten to lehren is. Eenige Swemmers künnt vun wegen jemehr Dispositschoon vun de Hüftlidden keen ordigen Boststil mit Grätschslag mehr swemmen. Jüst so sünd ok dat richtige Timing un dat Watergeföhl bi’t Wettkampbostswemmen üm eenig sworer as bi all de annern Swemmorden.
De Bostswemmtechnik geiht so, dat de Arms ünner Water to glieken Tiet tosamenliggen na vörn bröcht warrt un denn dör dat Water na buten bewegt warrt, wobi al de Anstellwinkel vun de Hannen en Drift na vörn maken deit. Bi de ansluten Bewegen na achtern warrt de Hannen na binnen stellt. De richtige Anstellwinkel, de Form vun de Hannen un de Hööch vun de Hannen in’n Vergliek to’t Becken warrt as Watergeföhl betekent un speelt de gröttste Rull för de Vördrift. De Bewegen längs de Liefass is teemlich lütt. De wiet gröttste Beweegimpuls kummt vun de Bewegen dweer to de Beweegricht. An disse Bewegen slutt ik nipp un nau de Grätschbeenslag an. Bi de so nöömten Undulatschoonstechnik (vun lat.: unda „de Bülg“) warrt wiel den Schuuv na vörn en Bülgenbewegen vun’n Lief maakt, jüst so as bi’t Delfinswemmen. Dordör gifft dat en tosätzliche Drift na vörn. De Regelhaftigkeit vun disse Stiloort weer toeerst nich recht klor, man in de Twüschentiet warrt se as regelgerecht ansehn.
Na de FINA-Wettkampregeln is dat so, dat de Lief vun’n Anfang vun’n eersten Armtog na’n Start an un na jede Wenn vullstännig in Bostlaag hollen warrn mutt. De Schullern mööt dorbi parallel to de Waterbavenflach liggen. En Rullbewegen in de Rüchlaag is to keen Tiet verlööft. Na’n Start un na jede Wenn dröff de Swemmer een so nöömten Duuktog maken, bevör he wedder an de Waterbavenflach kummt. Dorbi maakt he een vullen Armtog, wiel he vullstännig ünnerduukt is, bit na de Böverschenkels un een Bostbeenslag (Grätschslag). Bi de Ünnerwaterbewegen is dat ok verlööft, en Delfinbeenslag to maken. De Kopp mutt dör de Waterbavenflach kamen, vördem sik de Hannen in’n tweeten Armtog na binnen un wedder na vörn dreiht. Dorna mutt in jeden vullstännigen Zyklus ut een Arm- un een Beenslag jichtenseen Deel vun’n Kopp dör de Waterbavenflach kieken.
All Bewegen vun de Arms mööt to glieken Tiet un in de glieken waagrechten Even maakt warrn. De Hannen mööt an oder ünner de Waterbavenflach torüchbröcht un vun de Bost ut bliektietig an, ünner oder över de Waterbavenflach na vörn bröcht warrn. De Ellbagens mööt dorbi ünner Water blieven mit Utnahm vun’n letzten Armtog vör den Teelanslag. Afsehn vun’n eersten Tog na’n Start un ne jede Wenn drööft de Hannen nich wieter as bit to de Hüft na achtern bröcht warrn. All Bewegen vun de Been mööt jümmer gliektietig un in de glieken waagrechten Even ahn Wesselbewegen maakt warrn. Bi’n Beenslag mööt de Fööt bi de Torüchbewegen na buten dreiht wesen. Bewegen in Form vun den Delfinbeenslag sünd nich verlööft. Bi de Wennen un ok an’t Teel mutt de Swemmer mit beide Hannen gliektietig anslahn.
Vun wegen den kumplizeerten Afloop vun de Bewegen warrt bi’t Bostswemmen veel Fehlers. Wenn de Swemmer nich dat richtige Tempo swemmen kann, denn liggt dat tomeist an’n Bewegensaflopp vun de Been. Fehlers bi’n Armslag wirkt sik nich so slimm op de Snelligkeit ut. De beiden fakensten Swemmfehlers sünd de Scherenbeenslag un de so nöömte Spitzfoot. Bi’n Scherenbeenslag liggt de Hüft vun’n Swemmer nich waagrecht in’t Water. Denn is keen symmetrischen Beenslag mööglich. Dat Tosamenslahn vun de Been in Schraaglaag lett dorbi as en Schrittbewegen: dat een Been warrt schraag vun ünnen na baven un dat annere vun baven na ünnen föhrt. Disse Beenslag kummt tomeist denn tostannen, wenn een, de dat Bostswemmen jüst lehrt, in flach Water lever een Been dicht an’n Grund laten will. Jüst as bi’t Sprungbeen warrt dorto jümmer dat glieke Been bruukt. Da asymmetrische Afloop vun de Bewegen geiht in’t Ünnerbewusstwesen över un warrt as symmetrisch föhlt. Dat een sik nich afstütten kann, ist dat beter, wenn Kinner mit Opdrievshelpen dat Swemmen lehrt in Water, dat deep noog is. In roor Fäll kummt disse Swemmfehler ok dör orthopädisch veroorsakte Hollenschadens.
Bi’n Spitzfoot stimmt de Hollen vun de Fööt wiel den Beenslag nich. De Footspitzen warrt nich böögt, man streckt un steekt mit lütten Wedderstand in’t Water. Dör den to lütten Waterwedderstand warrt en to lütten Vördriev tüügt. Disse Swemmfehler kann mit Flap Fins (Swemmflossen för’t Bostswemmen) hinnert oder verbetret warrn.
Kraulswemmen
duum|Kraulswemmen Dat Kraulswemmen, dat kort ok as Kraul oder Kraueln betekent warrt, is de gauste Oort to swemmen, vun wegen dat dör den wesselsietigen Armtog in Kombinatschoon mit den Beenslag, de ok wesselsietig na ünnen maakt warrt en Andriev ahn Ünnerbreken tüügt warrt, de den Swemmer ann Betsen vörandrifft. Butendem is bi disse Swemmoort de Wedderstand gegen’t Water an’n lüttsten. Mit den Kraulstil is to’n eersten mol 1912 de hawaiische Swemmer Duke Kahanamoku Olympiawinner worrn.
Dat Gesicht vun’n Swemmer is bi’t Kraueln tomeist in’t Water un warrt afhangig vun de Anstrengen un dat Vermögen vun den enkelten Swemmer mit jeden Armtog oder oder ok na mehrere Armtöög to’n Lufhollen na Siet hen ut dat Water dreiht. Dat Utaten warrt meist in’t Water maakt. Vun’t Prinzip blifft de Lief dorbi in de Waagrechten. Op korte Strecken maakt de Swemmer normalerwies twee Armslääg op söss Beenslääg, op lange Strecken warrt tomeist jüst so veel Been- as Armslääg maakt. De normale Wenn bi’t Kraueln is de Rullwenn, bi de de Swemmer nich mit de Hand ansleiht, man vör de Beckenwand en Rull maakt un sik denn mit de Been afstött.
Freestilswemmen
Bi’t Freestilswemmen hett de Swemmer Verlööf, so to swemmen, as he dat müch. Dat is dorbi ok mööglich, wiel en Streck den Swemmstil to wesseln. De Wettkampregeln vun de FINA seggt, dat bi’t Freestil wiel den vullstännigen Wettkamp jümmer een Deel vun’n Lief ut dat Water rutkieken mutt. Utnahm is de Wenn un de Start: dor dröff de Swemmer för en Streck vun 15 Meter ok vullstännig ünnerduukt wesen. De Beckenwand dröff bi de Wenn un bi’n Teelanslag mit egal wovun Liefdeel anröhrt warrn. Vun wegen, dat de Kraulstil de gauste Swemmstil is, warrt bi’n Freestil praktisch jümmer in Kraulswemmen maakt. Bi’t Lagenswemmen un in de Lagenstaffel dröff in’n Freestil-Deel jede Swemmoort bruukt warrn, blots nich Bost-, Rüch- oder Bottervagelswemmen.
In de Freestilstaffel swemmt mehrere Swemmer achtereenanner an (tomeist veer). Bi internatschonale Wettkämp op de Langbahn (50 m) warrt 4 mol 100 m un 4 mol 200 m Freestilstaffeln swommen, bi Kortbahn-Wettkämp gifft dat ok 4 mol 50 m Staffeln.
Rüchkraul
thumb|Rüchswemmen in’n Kraulstil Bi’t Rüchswemmen liggt de Swemmer flach op’n Rüch in’t Water. Bi’t Rüchkraul warrt de Armslag wesselsietig maakt. De Arms duukt dorbi över’n Kopp in’t Water un warrt ünner Water na vörn bröcht, üm denn wedder baven torüch föhrt to warrn. För en sünners hoge Wirken warrt de Arm ünner Water nich geraad, man afknickt torüchföhrt, vun wegen, dat een in’n böögten Arm mehr Kraft hett. De Beenslag besteiht, as bi’t Bostkraul ut afwesseln Op- un Daalbewegen vun de Been ut de Hüft. Bi’t Rüchswemmen warrt de Laag in’t Water dör en starken Beenslag stabil hollen.
Ooltdüütsch-Rüch
Ooltdüütsch-Rüch is en annern Swemmstil op’n Rüch. Bi den warrt in Rüchlaag bi Bewegen vun’t Bostswemmen utföhrt. Dat heet, dat de Arms un de Been toglieken Tiet bewegt warrt. Vun buten bekeken sütt dat meist so ut as de stöttwiese Bewegen vun de Tintenfisch. In’n Ooltdüütsch-Rüch-Stil warrt vundaag keen Wettkämp mehr maakt.
An Steed vun de gliektietige Armbewegen, kann een ok den Kraularmslag maken tosamen mit den Ooltdüütschen Beenslag. Bi dissen Düütschen Kraul kann een wiel de Beenbewegen ok lichter in de Swemmricht na vörn kieken, wenn een den Nacken licht överdehnt. Bi’t klassische Rüchswemmen mutt de Swemmer meist blind swemmen. De Sportmediziner sünd vun de Oort nich so andoon, vun wegen dat de ünnere Rüch duller belast warrt dör Överdehnen, also Billn vun’n Hollkrüüz, un as de Bostbeenslag de Binnenmenisken duller belasten deit.
Bottervagelswemmen (Delfin)
As veerte offizielle Swemmoort is 1952 de Bottervagelstil vun Weltswemmverband acht worrn. De FINA weer de Ansicht, dat disse Schritt nödig weer, üm en eendüdige Afgrenzen to’n Bostswemmen to maken.
Siet de 1930er Johren hett sik dat Bottervagelswemmen ut dat Bostswemmen rut entwickelt. Dör dat Navörnbringen vun de Arms över’t Water hebbt en poor Bostswemmer jemehrn Waterwedderstand lütter maakt. Vun wegen den högeren Opwand an Knööv sünd de Swemmers tomeist blots en poor Meter oder een Bahn in den Bottervagelstil swommen un hebbt denn wedder in’n normalen Boststil wesselt. Lichter is de Stil eerst dör wietere Verfeinern vun de Technik worrn. Bi’n Armtog warrt beide Arms gliektietig mit en S-förmig tehn Bewegen (de so nöömte Slötellocktog) ünner Water vun vörn na achtern föhrt un denn geraad wedder över’n Kopp na vörn bröcht. Atent warrt dorbi normalerwies na jeden tweeten Tog. De Been weern toeerst in’n Grätschslag bewegt, man dorut is mit de Tiet en Bülgenbewegen dör den helen Lief worrn, de vun’n Bostkasten bit in de Fööt geiht. Op jeden Armtog warrt een bit twee Beenslääg maakt, wobi de tweet starker is as de eerste.
thumb|Delfin- oder Bottervagelstil De Bottervagelstil gellt vundaag as de tweetgauste Swemmstil, gliek na dat Kraueln. Un na dat richtig dörföhrte Bostswemmen is dat dat tweetanstrengendste. Bi Wettkamp warrt de Stil op Strecken bit to 200 m maakt. As de slaten Beenslag inföhrt worrnis, is disse Swemmstil johrelang as Delfin-Stil betekent worrn, wiel ünner Bottervagel-Stil ümmer noch de Swemmstil mit den Grätschbeenslag verstahn worrn is. De olle Bostsweembeenslag is nu aver siet en poor Johren na de Regeln nich mehr verlööft. De olle Swemmstil is also henfallig. Vun wegen de internatschonalen Beteken warrt de Swemmlaag nu weltwiet as „Butterfly“, also Bottervagel, betekent.
De FINA-Regeln seggt, dat vun’n Anfang vun’n eersten Armtog na’n Start un na jede Wenn de Lief in Bostlaag hollen warrn mutt un beide Schullern mit de Waterbavenflach op een LIen leegt. Beenslääg ünner Water na de Siet sünd verlööft. Na’n Start un na jede Wenn dröff de Swemmer mehrere Beenslääg un een Armtog ünner Water maken; He dröff bit to 15 m vullstännig ünner Water torüchleggen, denn mutt de Kopp aver wedder ut dat Water rutkieken. Bit to de nächsten Wenn oder bit to’n Teel mutt de Swemmer denn över Water blieven.
Beide Arms mööt na achtern un ok na vörn gliektietig bewegt warrn, un ok de Bewegen mit de Been un de Fööt mööt to glieken Tiet maakt warrn. Wenn de Been un Fööt gliektietig op un daal bewegt warrt is dat verlööft. De Fööt un de Been mööt nich op de glieken Even wesen, man wesselsietige Beenslääg as bi’n Kraueln sünd verboden. De Grätschbeenslag is nich mehr verlööft. Utnahmen dorvun sünd aver Masters-Swemmer. Bi jede Wenn un in’t Teel mutt de Swemmer mit beide Hannen gliektietig anslahn.
Lagenswemmen
Bi internatschonale Wettkämp warrt dat Lagenswemmen in’n Enkelwettkamp över 200 m un 400 m utdragen un de Staffel över 4 mol 100 m. Bi Swemmwettkämp op de Kortbahn (25 m) gifft dat tosätzlich de 100 m Lagen un de 4 mol 50 m Lagenstaffel.
Snelligkeiten bi’t Swemmen
Nafolgen staht, wo gau de gausten Swemmer bi de Mannslüüd in de enkelten Swemmstilen op en 100 m swommen sünd. De Snelligkeiten sünd also op de Grundlaag vun de Weltrekorden berekent worrn. En normalen Bredensportler kann as ruchweg half so gau annahmen warrn, man een, de dat Swemmen gor nich gewohnt is, swemmt mitünner düütlich langsomer.
Afleidt Sportorden
thumb|En Afoort vun’n Swemmen: Waterball De Anfäng vun’n Swemmsport leegt in’n baven beschreven Streckenwemmen. Op de Grundlaag dorvun hett sik en Reeg vun wietere utdifferenzeerte Disziplinen entwickelt, de jemehrn Sworpunkt deelwies op de Technik, deelwies op’t Speel leegt. As egen Sportorden gifft dat ü.a:
Swemmen un Gesundheit
thumb|Dat Swemmen künnt ok al de Jüngsten lehren Swemmen tellt mit to de Freetietgestalten, de an’n besten för de Gesundheit sünd. Bito warrt Swemmen to de Sportorden rekent, bi de de Gefahr sik Sehren tototehn an’n lüttsten is. Dör den Opdriev in’t Water warrt de Lief ünnerstütt, wat de Lasten op de Lidden un de Knaken düütlich sieter maakt. Enn kann in’t Water dorüm Bewegen maken, de buten dat Water vun wegen de Belasten un de Gliekgewichtshollen beter laten warrn schülln. Bi matige Bewegen warrt butendem ok Belasten vun dat Hart nahmen, vun wegen dat de Waterdruck dat Torüchströmen vun’t venöse Blood lichter maakt. De Watertemperatur hett wieterhen en anregen Wirken op den Bloodkreisloop.
Bi’t Swemmen warrt meist all Muskeln bruukt, in’n Sünnern warrt dor de Arms un de Böverlief starker traineert. Woans de Belasten verdeelt sünd hangt aver vun’n Swemmstil af. Swemmen is en äroob Doon, bi dat de Muskeln bestännig mit Suerstoff versorgt warrt. De Sport kann in jeed Öller utöövt warrn. Dat gifft ok sünnere Veranstalten för lütte Kinner to’n Swemmem Lehren, dat so nöömte Babyswemmen.
Organisatschoon vun’n Swemmsport
In Düütschland gifft dat den Bundsverband to’n Föddern vun de Swemmutbilln (BFS), in den sik all de Verbännen tosamenfunnen hebbt, de Swemmsport bedireven doot. Dat sünd de Düütsche Swemmverband (DSV), de Düütsche Turnerbund (DTB), de Verband vun de Düütschen Sportduker (VDST), de Bundsverband vun de Düütschen Swemmmeesters (BDS), de Düütsche Leven-Reddens Sellschop (DLRG) as ok de Waterwacht in’t Düütsche Rode Krüüz (DRK) un in’n Arbeiter-Samariter-Bund.
Dör den Düütschen Swemmverband warrt ok en Ligabedriev organiseert, de sik Düütsch Mannschopsmeesterschoppen Swemmen nöömt.
Kritik
In dat aktuelle Kunzept vun de nawassen Swemmers vun’n DSV warrt faststellt, dat dat Tosamenfaten vun de Swemmers na Johrgäng de Leistungsbeweerten nich richtig Afbilln deit. In’n Bericht warrt seggt, dat t. B. bi de 13-johrigen ruchweg 75 % in’t eerste Halfjohr boren sünd. Man, woans dat Problem löst warrn kann un de Bewerten gerechter to maken is, dat steiht in den Bericht nich binnen.
Bekannte Swemmers
thumb|upright=0.75|Johnny Weissmüller swomm as eerste de 100 m ünner een Minuut De bestimmen Natschonen in’n Swemmsport sünd in hüütige Tiet de USA un Australien. De eerste beropene Swemmstar vun de USA weer Johnny Weissmüller, de as eerste Minsch de 100-Meter-Streck in weniger as een Minuut swommen is. Later is he as Schauspeler in de Rull vun Tarzan beropen worrn. Vör korte Tiet hett Michael Phelps bi de Olympschen Sommerspelen 2008 in Peking mit acht Goldmedaillen den Rekord vun Mark Spitz broken, de bi de Olympschen Sommerspelen 1972 in München söven Goldmedaillen wunnen harr. De bekanntsten austraalschen Swemmers sünd Ian Thorpe un Grant Hackett. Grode Naams ünner de düütschen Swemmsportlers sünd t. B. Franziska van Almsick, Michael Groß, de Franzöösche Laure Manaudou un de düütsche Dubbel-Olympiawinnersche Britta Steffen.
Lütjendörp
Lütjendörp is en lütten Oort in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Misselwarden mit bi.
Geografie
De Naveröörd sünd Flohborg, Engbüttel un Weitenweg in’n Noorden, Rotthusen in’n Noordoosten, Veerhusen un Barlinghusen in’n Oosten, Misselwarden un Mirk in’n Süden, Rintzeln, Rielk, Feldhoff un Smarrn in’n Süüdoosten un Grohden, Solthörn, Höcht un Harmsbüttel in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Wreem in’n Kanton Dourm höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort weer vör 1852 in dat Twendammer Veerdel von dat Kaspel Misselwarden un hett to dat Vaagdiegericht Land Wusten tohöört. Von 1852 bet 1885 leeg de Oort in’t Amt Dorum un denn in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 is de Gemeen Misselwarden Deel von de Samtgemeen Land Wusten worrn. To’n 1. Januar 2015 is de Gemeen oplööst un ut de ganze Samtgemeen Land Wusten is tohoop mit de Gemeen Noordholt de ne’e Gemeen Wuster Noordseeküst worrn.
Religion
Lütjendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Katharinen-Kark in Misselwarden.
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Bremerhoben-Leh tostännig.
Verkehr
Dör Lütjendörp löppt de Kreisstraat 68, de in’n Noordoosten an Padingbüddel langs op Dourmer Neefeld to geiht un in’n Süüdoosten bi Mulsen an de Landsstraat 129 ran. De L 129 geiht in’n Noordoosten na Mulsen, Dourm un Millm un in’n Süden na Wreem, Dingen un Weddewarden.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 4 Niewohl liggt so twölv Kilometer in’n Oosten von Lütjendörp an de L 119.
De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Wreem an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben.
Schweierte
thumb|De Kerk St. Viktor vun Schweierte Schweierte (haugdüütsch Schwerte) is ene Stadt an de Grens vun’t Märkisch Siuerland un’t Ruhrrebeet. Schweierte het ene Grenz to Delen vun Düörpm. De Spielbank Hohensyburg is bi Schweierte. Schweierte hett in de Deel Villigst de Evangelische Studienstiftung. Schweierte is in’n Kreis Unna.
Beroopscholen Kumbarg
De Beroopscholen Kumbarg (BBS Kumbarg) sünd en Beroopschool in de Straat In’n Park 4 in Kumbarg. Schooldreger is de Landkreis Cuxhoben. De School harr in dat Schooljohr 2014/2015 1509 Schölers un 68 Schoolmeesters.
Laag
duum|Luftbild von dat [[Good Kumbarg un de BBS mit olen Goodspark (von Noordwesten keken, 2012)]] De School liggt in’n Noordoosten von Kumbarg. Dat is nich wied von de Bundsstraat 73 un von’n Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Historie
duum|Slott Kumbarg, dat Internat von de BBS De Beroopschool för den fröheren Kreis Land Hadeln is 1936 grünnt worrn. Se hett sik billt ut en fröhere Ackerboschool.
In de Johren 1950 un 1960 hett de School sik in Neddersassen to en landswied Zentrum för dat Utbillen in’n Deep- un Stratenbo un för Stratenwärters rutbillt.
1967/1968 is dat Hauptgebüüd boot worrn. De Bauhallen un Holtwarksteden sünd 1983 boot worrn un de Turnhall mit twee Feller 1991.
1977 is de Landkreis Land Hadeln oplööst worrn un weer denn Deel von’n Landkreis Cuxhoben. De Landkreis Cuxhoben is sietdem de ne’e Dreger von de School.
De Schölers, de ut ganz Neddersassen för den Ünnerricht na Kumbarg kaamt, warrt för disse Tied in dat Internat in dat Herrnhuus von dat fröhere Good Kumbarg ünnerbrocht.
Leopold Hofmann (Komponist)
Leopold Hofmann (* 14. August 1738 in Wien; † 17. März 1793 ok dor) weer en öösterrieksch Komponist vun de Wiener Klassik.
Hofmann weer Schöler u. a. vun Georg Christoph Wagenseil. He weer tiedlevens in sien Geburtsstadt as Musiker un Lehrer tätig un gull to sien Tiet as bedüüdend Komponist un man hett hüm up en Stuuf mit Haydn, Gluck un anner bekannt Komponisten. Intüschen wurrd sien Bedüüden aber nich mehr so hooch ansehn.
Sien bekanntst Wark is en vun sien Flötenkonzerte in D-Dur, dat man irrtümlich Joseph Haydn toschreven hett. Dorneben sünd u. a. acht wiedere Flötenkonzerte, Konzerte för Oboe un Violine as ok veer Cellokonzerte un fiev Symphonien vun hüm erhollen.
Grohden
Grohden is en lütten Oort in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Wreem mit bi.
Geografie
De Oort liggt in de Masch von Land Wusten glieks achter’n Diek von de Noordsee. Dat Water ut dat Rebeed flütt af över den Riensloot.
Leopold Hofmann (Komponist)
Hofmann weer bit to sien Dood Domkapellmeester an de Stephansdom. An’ 9. Mai 1791 wurr hüm Wolfgang Amadeus Mozart as Adjunkt an de Siet stellt. Nah de sien Dood wurr Johann Georg Albrechtsberger Nahfolger as Kapellmeester-Adjunkt an’t Stephansdom. Nah de Dood vun Leopold Hofmann 1793 wurr Albrechtsberger sülvst Domkapellmeester un bleev dat bit 1809.
Grohden
Geografie
De Naveröörd sünd Solthörn in’n Noorden, Misselwardener Nedderstreek, Bowarden un Engbüttel in’n Noordoosten, Harmsbüttel un Höcht in’n Oosten, Feldhoff un Misselwarden in’n Süüdoosten un Smarrn in’n Süden.
Robert Stadler
* Robert Stadler (1706–1765), öösterriekschen Geistlichen,
Grohden
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Wreem in’n Kanton Dourm höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort weer vör 1852 in dat Üterveerdel von dat Kaspel Wreem un hett to dat Vaagdiegericht Land Wusten tohöört. Von 1852 bet 1885 leeg de Oort in’t Amt Dorum un denn in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 denn von’n Landkreis Cuxhoben.
Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 is de Gemeen Wreem Deel von de Samtgemeen Land Wusten worrn. To’n 1. Januar 2015 is de Gemeen oplööst un ut de ganze Samtgemeen Land Wusten is tohoop mit de Gemeen Noordholt de ne’e Gemeen Wuster Noordseeküst worrn.
Religion
Grohden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Wreem.
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Bremerhoben-Leh tostännig.
Verkehr
Grohden is över lüttjere Straten verbunnen mit de Kreisstraat 68, de in’n Noordoosten op Padingbüddel to löppt un in’n Süüdoosten över Misselwarden an de Landsstraat 129 bi Mulsen ran. De L 129 geiht in’n Süden na Wreem, Dingen un Weddewarden un in’n Noordoosten na Dourm un Millm.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 5 Debst liggt so 15 Kilometer in’n Süüdoosten von Grohden an de L 120 un de Opfohrt 4 Niewohl 15 Kilometer in’n Oosten an de L 119.
Granite Township
Granite Township betekent
Meter
De Meter (vun greeksch μέτρον/métron = Maat) is de SI-Basiseenheit för de Läng. För den Meter warrt dat m as Teken för de Eenheit bruukt un dat l is dat Formelteken för de Läng.
Aktuelle Definitschoon
De Meter warrt defineert as de Weg, den dat Licht in de Tiet vun 1/299.792.458 Sekunn in't Vakuum trüchleggt. Disse Definitschoon baseert op de Tiet, wieldat dat vundaag eenfacher is, Tieden akraat to meten as Längen.
Ole Definitschoon
Vör de niege Definitschoon vun den Meter hett dat ok annere Vörslääg geven, een universelle Eenheit för de Läng to definieren, de nich vun de Grött vun den König sien Foot afleddt weer. So hett t.B. de Abt Jean Picard 1668 vörslaan, as Längeenheit de Läng vun ’n Pennel to bruken, dat de halve Periodenläng vun een Sekunn hett. (Sekunnenpennel). So een Pennel is 0,994 m lang un weer al dicht bi de aktuelle Definitschoon bi. Man de Naam Meter för disse Eenheit weer to'n eersten Maal in't Johr 1676 vun Tito Livio Burattini bruukt. He nööm de Läng vun’t Sekunnenpennel Metro Cattolico (kathoolsche Meter).
duum|right|de Internatschonale Meterprototyyp, Standardbarren ut Platin-Iridium. Dat weer de Standard bet 1960. ([[NIST)]] In’t Johr 1793 wurr de Meter dann as de 40-millionste Deel vun de Läng vun den Eerdmeridian fastleggt, op den Paris liggt. (Dat is de 10-millionste Deel vun den Afstand twischen Pool un Äquater). In’t Johr 1795 weer denn een Prototyp vun dissen Meter in Missing maakt un 1799 hebbt se denn den Oormeter ut Platin maakt. Dorför harrn Jean-Baptiste Joseph Delambre un Pierre Méchain twischen 1792 un 1799 den Meridianbagen twischen Düünkarken un Barcelona utmeten. Later hebbt de Lüüd denn rutfunnen, dat de Oormeter ’n beten to kort warrn is.
Good Kumbarg
duum|Luftbild von dat Good, dat Goodshuus is links to sehn (2012) duum|Herrnhuus duum|Duvenhuus Good Kumbarg is en Eddelgood in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Dat Good höört polietsch von öllers bi Kumbarg mit bi. Fröher hett de Hoff ok Eekhoff heten.
Geografie
Dat Good liggt op en Geestutlöper in’n Noorden von de Wingst, de in de Masch von de Oost rinreckt.
De Naveröörd sünd In’n Fellen un Braak in’n Noorden, Neenseebagen in’n Noordoosten, Klint un Freenhoff in’n Oosten, Oostercaadwisch in’n Süüdoosten, Bösenhörn in’n Süden, Kumbarg in’n Süüdwesten un Uhlenkamp in’n Noordwesten.
Historie
Dat Good kummt 1523 toeerst in de Oorkunnen vör un hett de Familie von Bremer tohöört. De eerste Besitter 1523 weer Adolf von Bremer. Dat hüdige Herrnhuus is 1724 boot worrn. Dat hett twee Etaaschen, is ut Backsteen boot un hett en Dwarsgevel. Op dat Walmdack sitt baven noch en hölten Dackrieder mit acht Ecken op. Dat Duvenhuus un de Schüün sünd 1747 boot worrn.
Dat öllere Goodshuus ut de Tied vör 1724 stünn en Stück in’n Noorden von dat ne’e Goodshuus. Dor is vondaag nix mehr von nableven.
De Mannslien von de Bremers is 1892 mit George Friedrich August von Bremer utstorven. He harr aver een Dochter: Charlotte Sophie Stuart von Bremer. De hett noch bet 1931 leevt. Na ehren Dood sünd de Göder von de Familie an’n 21. Dezember 1933 an de Hannöversche Siedlungssellschop verköfft worrn.
Bet an’t Enn von dat 20. Johrhunnert is op dat Good noch Bueree mit Bullentucht dreven worrn.
Vondaag is dat Herrnhuus in’n Besitt von’n Landkreis Cuxhoben un dor is dat Internat von de Beroopschool Kumbarg ünnerbrocht. In dat Duvenhuus is en Museum un siet 2009 en Hotel ünnerbrocht. Dat Vörwark un de Weertschopsgebüüd von 1747 höört de Familie Söhle to.
Verwaltungsgeschicht
Dat Good hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
Von dat Good Kumbarg loopt Straten dör Kumbarg na de Bundsstraat 73, de in’n Noordwesten na Neehuus, Oterndörp un Cuxhoben geiht un in’n Süüdoosten över Hemmoor/Basbeek/Warstood un Himmelpoorten na Stood. In’n Süüdoosten geiht en Straat na Voigtding.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 30 Kilometer in’n Noordwesten von dat Good Kumbarg.
De nächste Bahnhoff is so bi een Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Ahrensfellerdamm
Ahrensfellerdamm is en lütten Oort in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.
Geografie
De Oort liggt in dat Rebeed, in dat de Oosterholter Geest an dat Düvelsmoor grenzt. Ahrensfellerdamm liggt an en sieden Geestbarg, de ut dat Moor rutkickt. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Fangstaken un den Karkdammgraven na de Hamm hen af.
Historie
De Oort dükert toeerst in dat 18. Johrhunnert in ole Ünnerlagen op.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Oosterholt in’n Kanton Oosterholt höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor ok to de Mairie Oosterholt in’n Kanton Oosterholt.
De Oort hett vör 1885 to de Huusvaagdie Oosterholt von dat Amt Oosterholt tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n ne’en un grötteren Kreis Oosterholt tohoopgahn is.
De Oort höört von öllers bi de Gemeen Oosterholt mit bi. Oosterholt hett mit Scharmbeek un dree annere Gemenen 1927 de ne’e Gemeen Oosterholt-Scharmbeek billt, de mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 noch grötter worrn is.
Religion
Ahrensfellerdamm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Oosterholt.
För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt tostännig.
Weertschop un Infrastruktur
För Ahrensfellerdamm is de freewillige Füürwehr Oosterholt-Scharmbeek mit tostännig.
Verkehr
Ahrensfellerdamm is över Ahrensfeld an de Kreisstraat 5 anbunnen, de in Pennigbüttel an de Landsstraat 153 un de Bundsstraat 74 föhrt.
De Opfohrt 16 Bremen-Noord op de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben) un de A 270 liggt so ölven Kilometer in’n Süüdwesten von Ahrensfellerdamm.
De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben. Von 1911 bet 1978 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Stood–Oosterholt-Scharmbeek geven. De nächste Bahnhoff leeg in düsse Tied en knappen Kilometer in’n Noordwesten in Ahrensfeld.
Buckkävers
De Buckkävers (Cerambycidae) sünd en grote Familie mank de Kävers (Coleoptera). Dor höört unbannig veel Aarden to. Utmaken kann een de dör de sunnerlich langen Föhlspriete mit allerhand Le’e. De sünd faken langer, as dat ganze Lief. Vunwegen, datt se na achtern bagen sünd, laat se na de Hörner vun en Steenbuck. Up de ganze Welt gifft dat bi 26.000 Aarden, dor bi 200 vun in Europa. Ok de gröttste Käver, de bit up düssen Dag bekannt is, höört mit siene 17 cm Längde (Lief sunner Föhlspriete) in düsse Gruppen. Dat is de Kaventsmann-Buckkäver (Titanus giganteus) ut Brasilien. In Middeleuropa is de gröttste Aart mit bi 6 cm Längde over’t Lief de Mulmbuck (Ergates faber).
Wie se utseht
Buckkävers sünd faken glimmerbunt in allerhand Farven. Dat Lief is bi düsse Käverefamilie meist langs tagen. Heken sünd faken grötter, as Seken, man towielen is dat ok annersrum. Eendüdig uttomaken sünd de Buckkävers an ehre langen Föhlspriete, de ehre Längde meist mehr as twee Drüddels vun dat Lief utmaken deit, man de faken ok langer sünd, as dat Lief. Bi dat Heken vun den Timmermannsbuck (Acanthocinus aedilis) sünd de Föhlspriete mit bi 10 cm bi fiev mol so lang, as dat Lief, wat man bloß 2 cm lang is. De Föhlspriete könnt na vörn un ok na de Sieten hen utreckt weern. Bloß in Sammlungen vun Insekten weert se ut Platzgrünnen jummers na achtern leggt.
De bannig langen nun dannigen Föhlspriete mütt an den Kopp vun de Kävers good fastmaakt weern, un to’n Hen- un Herrögen weert allerhand Muskeln bruukt. So blifft an de Kävers ehren Kopp nich mehr so veel Platz för de Ogen. Vundeswegen wasst bi allerhand Aarden vun Buckkävers de Ogen vun achtern um den Grund vun de Föhlspriete umto. Bi allerehand Aarden vun Buckkävers sitt Doorns an dat Halsschild an.
Wie se leven doot
Wenn de Buckkävers utwussen sünd, freet se Pollen, Blötendeele oder Boomssapp, dat hangt vun de Aart af. Man meist freet se keen Fleesch, man bloß Plantendeele. Dat gifft ok Gruppen, as de Weverbücke oder Grasbücke, de freet as adulte Deerter gor nix mehr. As Rövers leevt de amerikaanschen Elytroleptus-Aarden. Se jaagt un vertehrt Rooddekenkävers (Lycidae), de ehren Smaak de meisten Rövers nich möögt. Wohrschienlich weert se vundeswegen sülms ok nich freten.
De meisten Buckkävers könnt good flegen. Allerhand Aarden könnt Luud geven, wenn se mit de Vörbost (Prothorax) gegen de Middelbost (Mesothorax) nicken doot. Dat maakt se sunnerlich, wenn se stöört weert. Wohrschienlich verjaagt se so möögliche Feende.
Vergleken mit de Tied as Budde leevt de adulten Kävers man kort, sunnerlich, wenn een de Tied aftrecken deit, wo de Deerter overwintert un nich aktiv sünd. De meisten Deerter leevt aktiv man bloß 90 Dage, allerhand Aarden ok bloß 30 Dage oder noch minner.
Luchetti
Kiek ok bi: Lucchetti.
Peter Altmaier
duum|Peter Altmaier 2013 Peter Altmaier (* 18. Juni 1958 in Ensdorf, Saarland) is en düütsch Politiker (CDU).
Phaas (Materie)
Bi de Materie beschrifft de Phaas den Tostand, in den sik de Materie befinnt. De Phaas is bi jeden Stoff op ünnerscheedliche Oort afhangig vun de Temperatur un vun den Druck un is dorüm physikalsch en Saak, de in de Thermodynamik ünnersocht warrt.
Peter Altmaier
An’ 22. Mai 2012 wurr de bitherig Parlamentaarsche Gewarfsföhrer vun de CDU/CSU-Bundsdagsfrakschoon to’n Bundsminister för Ümwelt, Natuurschuul un Reaktorsekerheit benömmt un wurr dormit Nahfolger vun Norbert Röttgen.
Utbillen un Beroop
Altmaier is in en konservativen Huusholt upwussen, sien Vader weer vun Beroop Bargmann, sien Moder Krankensüster.
Phaas (Materie)
De Afhangigkeit vun de beiden Tostandsgrötten warrt in de Thermodynamik tomeist as Phasendiagramm dorstellt. De Indeelen baseert op de dree Tostännen, welke de Minsch al lange Tiet kennt. Disse dree Phasen warrt ok as klassische Phasen betekend. Dör de betere Technik künnt de Wetenschopplers vundaag aver de nöömten Tostandsgrötten so hooch maakt warrn, woans dat fröher nich güng. Dorbi hett man Tostännen opdeckt, de nich in de künnigen Phasen passt. De nöömt sik denn nichklassisch Phasen.
Mushard
Mushard is de Familiennaam von
Peter Altmaier
Utbillen un Beroop
Nah dat Abitur 1978 hett Altmaier toeerst sien Wehrdeenst afleist un af 1980 en Studium vun de Rechtswetenschap an de Universität vun dat Saarland anfangen, dat he 1985 mit dat eerste un 1988 mit dat tweete juristisch Staatsexamen afslooten hett. Dornah weer he as wetenschaplich Mitarbeiter an dat Europa-Institut an de Universität vun dat Saarland tätig. 1990 wessel he as Beamter na de Europääsch Kommission in de Generaldirekschoon för Beschäftigung, Arbeitsbeziehungen un soziale Angelegenheiten, wo he van 1993 bit 1994 Generalsekretär vun de Verwaltenskommission för de soziale Sekerheit vun de Wannerarbeitnehmer weer. Siet 1994 is Altmaier beoorlaubt.
Phaas (Materie)
Klassische Phasen
De dree klassischen Materie-Phasen sünd:
Peter Altmaier
Parteiloopbahn
Altmaier wurr 1974 Liddmaat vun de Junge Union un 1976 vun de CDU. Siet 1991 hörrt he den Landsvörstand vun de CDU Saar an un is to glieker Tiet Vörsitter vun des Landsfachutschuss „Europa“. Van 2000 bit 2008 weer Altmaier tosätzlich Vörsitter vun den CDU-Kreisverband Saarlouis.
duum|hochkant|Peter Altmaier (2009)
Phaas (Materie)
Deelkenmodell vun de Phasen
De Egenschoppen vun de klassischen Phasen künnt goot mit dat Deelkenmodell verklort warrn. Man denkt sik dorbi eenfach, dat de Materie ut de so nöömten lüttsten Deelken tohopensett is. Dat sünd de Atomen, Molekülen oder Ionen. De sünd in Wohrheit gor nich de lüttsten Deelken un seht ok anners ut, man för dat Verkloren vun de Phasen reckt dat, wenn een annimmt, dat de Materie ut lütte Kugels besteiht.
Peter Altmaier
Afordnetentätigkeit
Siet 1994 is Altmaier Liddmaat vun den Düütschen Bundsdag. Hier weer he van 1998 bit 2000 Vörsitter vun den Ünnerutschuss vun den Rechtsutschuss för Europarecht. Altmaier hörr to den swaart-grönen Gesprächskrink vun jung Afordneten, de so nömmt Pizza-Connection. Altmaier hörr van 2002 bit 2005 den Vörstand vun de CDU/CSU-Bundsdagsfraktschoon an un weer van 2004 bit 2005 ok deren Justiziar. Siet 2009 hörrt he as Eerst Parlamentarisch Geschäftsführer den geschäftsführenden Fraktschoonsvörstand an.
Phaas (Materie)
Deelkenmodell vun de Phasen
As Maat för de Temperatur warrt för all Phasen de middlere kinetische Energie vun de Deelken nahmen. Man de Bewegen is ünenrscheedlich bi de dree Phasen, de’t gifft. In’t Gas bewegt sik de Deelken liekut, bit se mit en anneret Deelken oder mit de Wand vun’n Ruum tohopenstööt. In Fletigkeiten liggt de Deelken nööger tohopen. Dor mööt de Deelken dör de Lücken twüschen jümmer Navers dörkrupen (Diffusion, Brownsche Molekularbewegen). Un in Faststoffen künnt de Deelken man blots üm jümmer Rohlaag rümswingen.
Peter Altmaier
Afordnetentätigkeit
Altmaier is bit 2009 över de Landslist Saarland in den Bundsdag intrucken; siet de Bundsdagswahl 2009 is he direkt wählt Afordneter vun sein Heimatwahlkreis.
Phaas (Materie)
Faste Phaas
Bewegen: De lüttsten Deelken sünd in en’n Faststoff blots ganz lütt beten in Bewegen. Se swingt dorbi üm een fasten Oort, jümmern Gidderplatz, un roteert üm jümmer Assen. Je hööger de Temperatur warrt, üm so duller swingt un roteert se, wobi de Afstand twüschen de Deelken denn normalerwies grötter warrt. En Utnahm is dorbi de Dichtanomalie. De Form vun den Stoff blifft bi dit Swingen aver liek, as de Deelken an jümmer Steed blieft.
Antrecken: Twüschen de Deelken sünd verscheeden Kräft an’n Wark, de de Deelken ünnerenanner antrecken doot. Dat sünd Van-der-Waals-Kräft, de elektrostatsch Kraft twüschen Ionen, Waterstoffbrüchenbinnen oder kovalente Binnen – wokeen dat in’n enkelten Fall is, hangt vun den atomaren Opbo vun de Deelken af. Dat Antrecken twüschen de Deelken is sünners hooch bi Stoffen, de ok bi hooge Temperaturen noch fast sünd. Disse Kräft sorgt dorför, dat sik Faststoffen blots swor verformen laat un man jüm ok nich so eenfach opdeelen kann.
Peter Altmaier
Afordnetentätigkeit
2012 wurr he as Liddmaat vun de parlamentarischen Mehrheit för en Johr Vörsitter vun dat Parlamentarisch Kontrollgremium (PKGr).
Phaas (Materie)
Faste Phaas
Anorden: de Deelken sünd regelmatig anordent, as se sik jo ok nich veel bewegen doot. Bi de meisten reinen Stoffen sünd de Deelken düchtig regelmatig, wat denn Kristalle sünd, blots wenige sünd amorph. Bi de Stoffen sünd de Deelken mehr in unschick un meist so wenig ordent as in Fletigkeiten, man de Bewegen is sotoseggen infror’n.
Afstand: De Afstand twüschen de Deelken is wegen de starke Antrecken bannig lütt. Man snackt ok vun en hooge Packdicht. Dorüm lett sik en Faststoff kuum mehr verdichten. Blots dör Temperaturännern ännert sik dat Volumen.
Peter Altmaier
Apenlich Ämter
An’ 23. November 2005 wurr Altmaier as Parlamentaarsch Staatssekretär bi dat Binnenministerium in de vun Bundskanzlerin Angela Merkel führt Bundsregeeren beropen. He harr dat Amt bit Oktober 2009.
Phaas (Materie)
Fletig Phaas
Bewegen: In Fletigkeiten sünd die Deelken nich fast an en Steed, man se laat sik gegenenanner schuven. De Deelkenbewegen warrt bi stiegende Temperatur jümmers sneller.
Peter Altmaier
Apenlich Ämter
An’ 16. Mai 2012 wurr Altmaier vun Bundskanzlerin Angela Merkel as Nahfolger vun Norbert Röttgen to'n Bundsümweltminister vörslahn. Sien Ernennung to’n Minister dör Bundspräsident Joachim Gauck weer an’ 22. Mai 2012.
Phaas (Materie)
Fletig Phaas
Antrecken: De Deelkenbewegen is nu so dull, dat de Kräft twüschen de Deelken nich mehr reckt, üm jüm an Oort un Steed to hollen. Se künnt sik nu free bewegen. En Fletigkeit verdeelt sik dorüm sülvst, wenn he nich dör en Fatt fasthollen warrt. Annere Stoffen künnt sik in Fletigkeiten vun sülvst verdeelen (Diffusion). Bi Farvstoffen kann man dat goot sehn.
Peter Altmaier
Apenlich Ämter
An'n 17. Dezember 2013 wurr he Bundsminister för besünnere Upgaven un Baas vun dat Bundskanzleramt.
Phaas (Materie)
Fletig Phaas
Anorden: Ofschoonst de Deelken sik free bewegen künnt un sik dorüm jümmer nieg anordent, gifft dat en Nahorden as bi de amorphen Faststoffen. Blots dat sik de Deelken bi Fletigkeiten noch beter un flinker bewegen künnt.
Coal Creek Township
Coal Creek Township betekent
Peter Altmaier
Apenlich Ämter
An'n 7. Oktober 2015 hett hüm de Bundsregeeren to'n zentralen Ansnackpartner för de "politische Gesamtkoordinierung aller Aspekte der aktuellen Flüchtlingslage".
An'n 24. Oktober 2017 övernehm Altmaier övergangswies – bit to de Billen vun en nee Bundsregeeren – tosätzlich dat Amt vun den Bundsfinanzmister, nahdem de bitherig Amtsinhebber Wolfgang Schäuble to'n Bundsdagspräsidenten wählt wurrn weer.
Phaas (Materie)
Gasphaas
Bewegen: Deelken in en Gas bewegt sik bannig snell un dull. So en Stoff verdeelt sik gau över’n ganzen Ruum. In en afslaten Ruum maakt dat Anstöten vun de Deelken an de Ruumwand den Druck ut.
Antrecken: In’n Gastostand is de Energie vun de Deelken so hooch, dat de Kräft, de jüm Antrecken deit, nich mehr groot noch is, üm jüm tohopen to hollen. Gas verdeelt sik dorüm gliekmatig övern Ruum.
Anorden: Wiel dat keen Tohopenhollen mehr gifft twüschen de Deelken in en Gas, gifft dat ok keen Orden.
In de physikaalsch Chemie ünnerscheed man twüschen Damp un Gas. Physikalsch sünd beide in gasförmig Phaas, beid hebbt ok nicht direkt wat mit real’t Gas oder ideal’t Gas to doon. In de Alldagsspraak warrt normalerwies dat as „Damp“ betekend, wat in’n physikalschen Sinn en Mischen ut fletige un gasförmige Bestanddeelen is. Bi Water snackt man denn vun Nattdamp.
Dormit is en Gliekgewichtstostand twüschen fletig un gasförmig Phaas meent. Dat kann ahn Arbeid rinstecken to möten verfletigt warrn, wat so veel bedüd as dat bi’t Verfletigen de Druck nich anstiggt.
Dat Gegendeel is de so nöömte Hittdamp, de in’n egentlichen Sinn en real Gas ut Watermolekülen dorstellt. De Temperatur liggt denn över den Kaakpunkt vun de fletige Phaas bi den jeweilig Druck.
Phaasännern
Wenn sik de Temperatur vun en Stoff ännert, denn kann sik ok de Phaas dorbi ännern. De Övergäng vun en Phaas in en annere hebbt all jümmer egen Naams un sünd afhangig vun de Tostandsgrötten Druck un Temperatur. De Bedingungen kann man in dat Phasendiagramm vun den Stoff aflesen, dat sünd de Phasengrenzen in’t Diagramm.
Bispelen ut’n Alldag
Dat Verdampen kann man sehn, wenn man en Kaakputt mit Water op’n Heerd stellt un dat Water över den Kaakpunkt hitt maakt. Dat Blubbern bi’t Kaken kummt vorun, dat de Gasphaas ünner de Bavenflach vun’t Water entsteiht un denn opstiggt. De Waterdamp is man ahn Klöör un dorüm nich to sehn. Aver wenn de Damp afköhlt, denn kondensiert dorut lütte Waterdrapens, de man denn wedder sehn kann. Wulken t. B. sünd en Ansammeln vun lütte Waterdrapens, de baven in de Luft ut Waterdamp kondenseert, wo de Luft to koolt is för den Damp.
De Sublimatschoon kann man sehn, wenn in’n Winter na’t Waschen dat Tüüch buten op de Lien hungen warrt. Dat früst denn eerst, aver liekers warrt de Kledaasch mit de Tiet dröög, wiel dat faste Ies ok direkt in de Gasphaas wesseln kann. Ümgekehrt kann een in Winter ok sehn, wie sik an Schieven witte Ieskristallen afsetten doot. De sünd dat Ergevnis, wenn Waterdamp sik direkt as Ies afsetten deiht.
Deelkenmodell för Phasenövergäng
Dat Smölten löpt ungefäähr so af: As de Temperatur jümmers hööger warrt, bewegt sik de Deelkens in’n Faststoff jümmers duller, blievt aver wegen de Van-der-Waals-Kräft an jümmer Steed in’t Gidder, ok wenn de Afstänn na un na grötter warrt. Wenn de Smöltpunkt schapt is, warrt dat Swingen so dull, dat dat Gidder steedenwies openbrecken deiht. Dorbi kummt Deelkengruppen tostannen, de sik free bewegen künnt. In Gegendeel to’n Kristallgidder gifft dat nu blots noch de Nahorden.
Verdampen un Sublimeeren is en beten wat komplezeerter. De Snelligkeit vun de Deelken is nich liek. En Deel dorvun is sneller, en annern Deel langsamer as de Dörsnitt. De Snelligkeit vun en enkelt Deelken ännert sik bi jedet Tohopstötten. Dicht bi’n Övergang vun en Faststoff oder en Fletigkeit to en Gasphaas kann dat mitünner vörkommen, dat en Deelken so düchtig een mitkriggt, dat dat op’n Slag ut de Influss vun de Kohäsionskraft utneiht.
Dit Deelken gweiht denn in den gasförmig Tostand över un nimmt en Deel vun de Warmsenergie mit. De faste oder fletige Phaas köhlt dorbi also en beten af. Wenn de Temperatur denn Kaak- oder Sublimatschoonspunkt schapt, passeert dat in en Tour, bit all Deelken in de Gasphaas gahn sind. In denn Fall blifft de Temperatur vun dat System de hele Tiet gliek, wiel all Deelken, de warmer sünd ut dat System verswindt. De högere Warms warrt also as högere Entropie ümsett.
Wenn Deelken jümmern Phasenövergang hebbt, nehmt se mehr Energie op, as wenn se normal hittmaakt warrt. Dorüm warrt ünnerscheed twüschen Verdampen un Verdunsten. Wenn de Kohäsionskräft vun den Stoff aver groot sünd, oder sik dat üm een veel starkere Binnen hannelt, as t. B. Metall- oder Ionenbinnen, denn gifft dat keen Verdunsten.
Dat Kondenseeren oder Resublimeeren funktschoneert wedder anners rüm: En Deelken stött op en fasten oder fletigen Stoff un gifft bi’t Opdrapen sien Impuls af un blifft denn in de Kohäsionskräft hangen. Dat System warrt dordör en beten wat warmer. Üm so veel, as dat Deelken mehr Energie harr as de Dörsnitt vun dat System. Bi en Deelken vun en Stoff, dat bi disse Temperatur in Gasphaas vörliggt, is de Kohäsion to swack, ün dat Deelken fasttohollen. Sülvst wenn dat so veel Energie afgifft, dat dat Deelken koot ünner de Temperatur fallt, kriggt he mit den nächsten Stötten wedder so veel, dat dat wedder utneiht.
Sackt de Temperatur wieter af dör Afköhlen, künnt sik de Deelken wedder tohopenfinnen un bildt na un na wedder en fletige oder faste Phaas.
Phasendiagramm
Hööftartikel: Phasendiagramm right|thumb|300px|Twee Phasendiagramme, eenmol ahn, eenmal mit Dichtanomalie. Phasendiagramme beschrievt de Afhangigkeit vun de Phaas vun de Tostandgrötten Druck (Formelteken: p) un Temperatur (Formelteken: T). Man seggt dorto ok p,T-Diagram afleidt vun de Formelteken. De Lienen in dat Diagramm wiest op, woneem de Övergäng twüschen twee Phasen afloopt. Dorüm warrt se ok de Phasengrenzlienen nöömt. Op disse Lienen gifft dat beide Phasen to lieken Tiet in en Oort Gliekgewicht.
Twee sünnerlich Öört sünd in dat Diagramm indragen – dat is to’n een de Tripelpunkt un to’n annern de kritische Punkt:
An’n Tripelpunkt drapt sik de Phasengrenzlienen. Physikaalsch heet dat, dat an dissen Punkt all dree Phasen to lieken Tiet vörkommen künnt. Ut den Grund is dat en gote Basis för’t Fastleggen vun Temperaturskalen. För jeden enkelten Stoff liggt de Tripelpunkt fast för en sünnerlich Druck-Temperatur-Verhollen. Warrt de Druck lütter, kann de Stoff nich mehr in fletig Form vörkommen. Doröver liggt de Stoff fast, fletig oder gasförmig vör afhangig vun de Smölt- un Kaakemperatur, de vör de enkelten Druck gellt. De Phasengrenzlienen hebbt ok noch egen Naamen na den Vörgang, den se trennen doot: Bi en Druck ünner den Tripelpunkt seggt man Sublimatschoonskurv, twüschen Tripelpunkt und kritischen Punkt warrt se Kaakkurv nöömt un twüschen Tripelpunk un faste un fletige Phaas snackt man vun Smöltkurv.
De kritische Punkt is nu ok en sünnerlich Punkt, de op de Kaakkurv liggt, also op de Grenzlien twüschen fletig un gasförmig. Warrt de Druck grötter as an’n kritischen Punkt, denn hett de Stoff as Fletigkeit un as Gas de sülve Dicht. Ut den Grund kann twüschen de beiden Phasen nich mehr ünnerscheed warrn, un dorüm is för dit Rebeet in’t Diagramm ok keen Phasengrenzlien mehr defineert.
Mischen vun Stoffphasen
Wenn Stoffen tohopenmischt warrt, den gifft dat ok dorför sünnerlich Beteken. Dorbi is meent, dat ünnerscheedlich Stoffen mitenanner mischt warrt, also nich Ies in Water, aver t. B. Waterdamp in Luft oder Ööl in Water. Woans so’n Mischen nöömt warrt, is in de Tabell tosamenfaat:
Nichklassische Phasen
Annere Tostännen vun Stoffen as de dree klassischen sünd fröher noch nich begäng wesen. Disse nichklassischen Phasen gifft dat to’n Deel ok blots ünner düchtig grote oder düchtig lütte Tostandsgrötten, de eerst mit verbeterte Technik ünnersocht warrn kunnen. De nichklassischen Phasen sünd (vun bannig koolt na düchtig hitt):