cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matthieu Ladagnous
miniatur|Matthieu Ladagnous bi de Veer Daag vun Düünkarken Matthieu Ladagnous (* 12. Dezember 1984 in Pau) is en franzöösch Radrennfohrer.
Francesco Moser
Loopbahn
1984 hett Moser mit en besünners konstrueert Tietfohrrad un den eerstmaligen Gebruuk un en "Bullhorn"-Lenker van 3ttt in de Hööcht van Mexiko-Stadt den twalf Johr ollen Stünnweltrekord van Eddy Merckx verbetert. Neben de technisch nee Saaken hett Moser, as he nahderhen togeeven hett, Bloottransfusionen bruukt, wat to de Tiet noch nich as Blootdoping verboden weer. He is 50,808 km fohren un stieger dissen Wert veer Daag later up 51,151 km, en Leistung, de eerst negen Johr later van Graeme Obree överdraapen wurr. Moser hett sien Loopbahn 1987 afslooten.
Matthieu Ladagnous
Karriere
Ladagnous wurr 2006 bi La Française des Jeux Profi. He is en herutragend Bahnfohrer. As Amateur wurr Ladagnous franzöösch Meester in de Elite-Klass un europäisch Meester in de U23-Klass in’ Madison. Buterdem belegg he bi de Olympisch Spelen 2004 in Athen den söbenten Platz in de  4000m-Mannschapsverfolgung un wurr 2005 franzöösch Meester. In dat sülvig Johr wunn he dat U23-Rennen Mainfranken-Tour inklusiv vun een Deelstreck. Sien eerst Profisieg weer een Etappenerfolg bi de Middelmeer-Rundfohrt 2006. Sein bitlang gröttste Spood weer aber de Sieg bis dat Rennen Veer Daag vun Düünkarken, 2007. In dat Johr 2009 hett he de Vuelta a España fohren un keem up Platz 63. Bi de Tour de France 2010 keem he up Platz 93.
Jones County (Georgia)
Jones County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 28.669 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.020 km². De Sitt vun de Verwalten is in Gray.
Francesco Moser
Familie
Francesco Moser stammt ut en Radsportfamilie: He is de jüngste van veer Bröers, de Rennfohrer weern. Sien öldst Bröer Aldo weer neben hüm de bekannteste. Ok mehrere van sien Neffen sünd Radrennfohrer, dorünner Leonardo Moser, de sien Loopbahn ok all afslooten hett, as ok de sien Bröer Moreno Moser, de siet 2012 as Neoprofi för dat Team Liquigas-Cannondale fohrt. En anner Bröer is Enzo Moser.
Jones County (Georgia)
Historie
De Kreis is 1807 grünnt worrn.
Matthieu Ladagnous
Wat he schafft het - Bahn
2004
Jones County (Georgia)
Demografie
Vun de 23.639 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 11.347 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 19.126 US-Dollar. 11.978 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.310 Minschen maakt. 10,05 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Matthieu Ladagnous
Wat he schafft het - Bahn
2005
2006
Wat he schafft hett - Straat
2005
Hans Knauer
Hans Knauer is de Naam von
Heinrich Voigt
Heinrich Voigt is de Naam von
Hans Knauer
* Hans Knauer (1895–1952), düütschen Mediziner,
Heinrich Voigt
Kiek ok bi: Heinrich Vogt.
John Saldivar
John Saldivar is de Naam von
* John Saldivar (* 1979), mexikaansch-US-amerikaanschen Mooddesigner,
Jones County (Georgia)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 75,02 % vun de Minschen Witte, 23,29 % Swarte, 0,53 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,17 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,25 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,71 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,71 % vun de Lüüd ansehn.
Richard Olney
Richard Olney is de Naam von
* Richard Olney (1835–1917), US-amerikaanschen Politiker,
Brandon Jones
Brandon Jones is de Naam von
Luusua
Luusua is de Familiennaam von
Brandon Jones
* Brandon Jones (* 1982), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
Kiek ok bi: Brendan Jones, Brenden Jones.
Verwaltungsgemeenschop Mauern
De Verwaltungsgemeenschop Mauern liggt in’n Landkreis Freising, Böverbayern, Bayern, un warrt von düsse Gemenen billt:
De Verwaltungsgemeenschop is to’n 1. Mai 1978 grünnt worrn. Seet von de Verwaltungsgemeenschop is dat Slott in Mauern.
Theodorianum
De Historie vun't Gymnasium Theodorianum in't Stadtzentrum vun Patterbuorn in Noordrhien-Westfalen is in ene Tied vun mier as 1000 Johr. De eerste Tied vun de School is dat 8. Johrhunnert. Vun de ehemalsch karolingsch Domschool worr in de Hansetied dat humanistisch Gymnasium Salentinianum un dat theodorianische Gymnasium vun de Jesuiten. Dor de Övergang noh Preußen ward de School en neuhumanistisch Gymnasium. Vandage is de School dat enig humanistisch Gymnasium in Paderbuorne un is de latste Schol in ene Bischopsstadt in Ruhr-Westfalen, de in de 5. Klass blots Klassen mit Latien hett. Vandage is de School nich mier typiseert.
(3132) Landgraf
(3132) Landgraf is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 29. November 1940 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is.
Verwaltungsgemeenschop Mauern
duum|left|Seet von de Verwaltungsgemeenschop in dat ole Slott in Mauern.
(3132) Landgraf
De Asteroid is nah den düütschen Astronom Werner Landgraf nömmt wurrn.
Verwaltungsgemeenschop Mauern
Gemeenschops­versammlung un Gemeenschops­vörsitter
De Gemeenschopsversammlung besteiht ut 14 Lüüd. Jümmer dree warrt von de Gemenen Gammelsdorf un Hörgertshausen un jümmer 4 von de Gemenen Mauern un Wang stellt, afhängig von de Inwahnertall.
Christianeum
thumb|Dat Logo det Krischaneums thumb|Dat Krischaneum Dat Christianeum is en humanistisch Gymnasium in Othmarschen in Hamborg in’n Bezirk Altno.
Dat Krischaneum wurd 1688 as Latienschool in Altno grünnt, wat dortiets to Sleswig-Holsteen tohören dä. Sleswig-Holsteen weer dormals däänsch. Et harr dor Stiftungen vun 1725 an mit ene vandage noch belangrieke Bibliothek (Wiegendruck vun Dantes „Divina Commedia“). Et weer vun 1738 bet 1771 en Hochschool mit al Fachberieke vun de damalsche Tiet. 1864 wurd Altno en Oort in Preußen, 1937 in Hamborg. Över de Johrhunnerte harr dat Krischaneum ene Konkurrenz to’n Johanneum vun de Binnenstadt in Hamborg. De Historiker Theodor Mommsen un de Filossof Friedrich Paulsen weern ok op dat Krischaneum.
Dat dat rieke Börgerdoom an de Ilv vun Nienstedten bet Blankenese all lang siene Kinner to’n Christianeum sendt, weer för dat Niveau un de Pinunsen vun de School good. 1965 kemen de Deerns an’e School; ok Bettina Röhl weer Krischaneerin.
1969 meek de School twee nördddüütsche Ännerungen: de Schölermitberootung bi Tügniskonferenzen un dat Wahlfach Russ’sch an de Steede vun Greeksch. Ok 2005 kann ener dor mit Latien un Greeksch oder Russ’sch oder Mandarin sien Abitur moken. Dat Hin un Her vun de Schölers na Sankt Petersborg löppt gau.
Kalf (Neddersassen)
Kalf is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Zittens in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit.
Geologie
En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel Landkreis Rodenborg (Wümm) beschreven un kann dor naleest waarn.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Groot Zittens in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Böörd Zittens in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
Von dat 19. Johrhunnert bet to’n 1. Oktober 1949 hett ok de Oort Freetz to de Gemeen Kalf tohöört. 1949 is Freetz denn en egenstännige Gemeen worrn.
Religion
Freetz is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dionysius-Kark in Zittens.
Ralf Komorr
Ralf Komorr (* 5. Juli 1962 in Kiel) is een düütschen Schauspeler.
Kalf (Neddersassen)
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.
Ralf Komorr
Nah sien Studium an de Schauspeelschool in Kiel speelt he meestens bi’d Theater, u. a. in Kiel, Hamborg, Lüünborg un Hof. In’d Fernsehen wurr he dör Rullen in de Serien Fest im Sattel, Die Piefke-Saga, Unter Uns, Der Landarzt oder Der Nelkenkönig bekannt.
Kalf (Neddersassen)
Gemeenraat
De Gemeenraat vun Kalf sett sik mit den Börgermeester ut 9 Lüüd tohopen. De letzte Kommunalwahl weer 2016:
Wapen
Dat Wapen von Kalf wiest op grönen Grund den sülvern Ingang von en Söss-Sülen-Huus över en sülvern Ekenbladd un sülvern Born.
Utklamüsert hett dat Wapen 2010 de Heraldiker Arnold Rabbow.
Dörpsbild
De Mitt vun Kalf warrt bestimmt dör schöne olle Ekenbööm. Sien ländlichen Charakter hett sik dat Dörp över de Johren wahrt. Ok bi’t Boen is dorop Weert leggt worrn, dat olle Bild vun’t Dörp nich toschannen to maken. So kann man dor torecht maakte Reetdäcker un Söss-Sülen-Hüüs sehn. Dortwüschen hebbt ok de Gewarfbedrieven un ne’ere Hüüs jemehr Steed funnen. Inrahmt warrt dat Bild vun Kalf dör Aaftwischen un Buerngoorns un nich opletzt ok vun de Sportanlagen, de veel Ruum hebbt.
Verkehr
Kalf liggt in’n Noordoosten vun de Samtgemeen un grenzt dormit an de Landkreisen Horborg un Stood. Dat Dörp liegt ’n beten wieter af vun de groten Straten twüschen de Dörper Freetz un Tiss. Över Tiss besteiht Verbinnen an de L 142, de vun Zittens över Borgzittens na Wist in’n Landkreis Horborg föhrt, woneem se an de B 75 (Hamborg–Bremen) rangeiht un gliek blang an na Töst föhrt. In Zittens gifft dat de Anslusssteed 47 Zittens an de A 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen), de ok dör dat Gemeenrebeet löppt.
Kalf hett goot utbote Radweeg ründüm, de ok faken vun Inline-Löper nütt warrt.
Kultur
Üm de Freetiet sinnvoll to begahn warrt sik veel drapen in’t Dörp. För dissen Sinn gifft dat t. B. en Dörpgemeenschapshuus mit en enkelten Ruum för de Jöögd. För’t Dörpsleven speelt de freewillige Füerwehr un de Dörpsjöögd en grote Rull, man ok Sport warrt in Kalf veel dreven. Ungefäähr de Hälfte vun de Inwahners is Liddmaat in’n Vereen.
Lutzenberger
Lutzenberger is de Familiennaam von
Kalf (Neddersassen)
Beropen Lüüd
Ut Kalf kummt Hans-Heinrich Ehlen, de neddersass’sche Minister för Nohren, Landweertschap un Brukerschuul.
Sebastian Knauer
Sebastian Knauer is de Naam von
Eugène Muslar
Eugène Muslar (* 28. März 1959) is en Langstreckenlöper ut Belize.
Muslar is 1959 in Belize boren, is later aver na Los Angeles in Kalifornien utwannert. Liekers is he in’n Sport för sien Geboortsland antreden.
He is bi de Olympischen Sommerspelen 1984 (in Los Angeles) in’n 5000-Meter-Loop antreden un hett sik in’n Vörloop 2 mit en Tied von 15:05,78 min nich för dat Halvfinaal qualifizeert (Resultaatlist).
He is bi de Olympischen Sommerspelen 1988 (in Seoul) un de Sommerspelen 1996 (in Atlanta) in’n Marathon antreden. 1988 is he mit en Tied von 2:43:29 op Platz 79 lannt (Resultaatlist) un 1996 mit en Tied von 2:51:41 op Platz 109 (Resultaatlist).
Bi de Olympischen Sommerspelen 1996 weer he ok de Fahnendreger för sien Land (Fahnendregers för Belize).
Bi’n Los-Angeles-Marathon 1992 hett Muslar mit 2:35:22 en ne’en Belize-Rekord opstellt.
Wiesens
Wiesens is een Oortsdeel van Auerk in Oostfreesland un hett ruch weg 2000 Inwahner. Bit to de Gemeendenrebeetsreform 1973 weer dat een eegenstännig Gemeend.
Historisch Middelpunkt van de Oort is de up een Warf liggend historisch Kark mit ehr Barockkanzel ut dat Johr 1735 un de to de Kark gehörend Karkhoff. De L 34 föhrt dör den Oort. Wiesens liggt an’ Ems-Jade-Kanal un hett ok een Anloopsteh, de van de MS Aurich anfohren wurrd.
Karl Knauer
Karl Knauer is de Naam von
* Karl Knauer (1872–1951), düütschen Gewerkschafter un Politiker,
Lützeler
Lützeler is de Familiennaam von
Kusche
Kiek ok bi: Kusch.
Verwaltungsgemeenschop Allershausen
De Verwaltungsgemeenschop Allershausen liggt in’n Landkreis Freising, Böverbayern, Bayern, un warrt von düsse Gemenen billt:
Seet von de Verwaltungsgemeenschop is Allershausen. To de Verwaltungsgemeenschop, de 1978 bi de Rebeedsreform in Bayern grünnt worrn is, hebbt toeerst ok de Gemenen Kirchdorf an der Amper un Hohenkammer tohöört. Kirchdorf is to’n 1. Januar 1994 ut de Verwaltungsgemeenschop rut un Hohenkammer to’n 1. Januar 1998.
Knox County (Tennessee)
Historie
De Kreis is an’n 11. Juni 1792 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 382.032 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 197.352 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.875 US-Dollar. 208.456 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 73.348 Minschen maakt. 12,19 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,44 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,50 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 88,10 % vun de Minschen Witte, 8,63 % Swarte, 1,29 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,26 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,50 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,18 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,26 % vun de Lüüd ansehn.
Betts-Nunatak
De Betts-Nunatak is en hogen Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in’n süden Deel von de Prince Charles Mountains 4 km oosten von’n Skinner-Nunatak as een von de Goodspeed-Nunatakker.
En Mannschop von de Australian National Antarctic Research Expeditions hett em 1957 bi seismische Meetarbeiden in düt Rebeed opdeckt. Luftopnahmen sünd 1958 un 1960 maakt worrn. Dat Antarctic Names Committee of Australia hett em 1973 na Martin Stephen Betts nöömt, de in dat Johr 1972 Maat von en Mannschop bi’t Utkunnen von de Prince Charles Mountains weer.
Kommun Malå
De Kommun Malå is ene Gemeend in dat Lehn Västerbotten in Sweden. Dat höört to de Landschop Lappland un den Gerichtsbezirk Skellefteå. Se hett 3.361 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.608,72 km². De Sitt vun de Verwalten is in Malå.
Demografie
2006 weren 3,78 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 2 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt. De Scholen hebbt alltohoop 414 Schölers.
Geografie
In de Kommun gifft dat 178 Eilannen, de alltohoop 1.982 Hektar groot sünd.
Krichelsdörp
Krichelsdörp is en Dörp, dat to de Stadt Soltwedel in’n Oltmarkkreis Soltwedel tohöört.
Historie
Krichelsdörp is 1974 tohoop mit Sienau to de Gemeen Soltwedel kamen.
Verkehr
Krichelsdörp liggt an de Bundsstraat 248, de na Soltwedel in’n Noordoosten un över Sienau na Steinitz in’n Westen to geiht.
Argenziano
Argenziano is de Familiennaam von
Bewsher
Bewsher is de Familiennaam von
Mount Bewsher
Mount Bewsher is en hogen Barg mit afplatt’ten Topp in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt 10 km oosten von’n Mount McMahon in de Aramis Range von de Prince Charles Mountains.
Opdeckt worrn is he in’n Januar 1957 von de Süüdgrupp von en Mannschop von de Australian National Antarctic Research Expeditions ünner Leid von’n austraalschen Bargstieger William Gordon Bewsher (1924–2012). Na em is de Barg nöömt.
Wehldörperholt
Wehldörperholt is en lütten Oort in de Gemeen Jeem (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Wehldörp mit bi.
Geografie
Na Westen to liggt dat Naturschuulrebeed Hemelsmoor un 500 Meter in’n Oosten von Wehldörperholt flütt de Meh-Au langs.
De Naveröörd sünd Brüttendörp in’n Noorden, Wist in’n Noordoosten, Bahnhoff Elsdörp in’n Oosten, Osenhorst in’n Süüdosten, Wehldörp in’n Süden un Hollenhoff un Brümmerhoff in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Jeem in’n Kanton Rodenborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Böörd Jeem in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
De Oort höört von öllers to Wehldörp to. De Gemeen Wehldörp is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Jeem worrn.
Religion
Wehldörperholt is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Margarethenkark in Jeem.
För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.
Verkehr
An Wehldörperholt langs löppt de Bundsstraat 71, de in’n Noorden na Zeven, Sürsen un Bremervöör geiht un in’n Süüdoosten na Rodenborg. Na Jeem in’n Süüdoosten löppt von Wehldörp ut de Kreisstraat 141.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 49 Bokel liggt so söss Kilometer in’n Süden von Wehldörperholt.
De nächste Bahnhoff is so bi 18 Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Rodenborg an de Bahnlien Hamborg–Bremen.
Lamar County (Georgia)
Lamar County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 18.317 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 479 km². De Sitt vun de Verwalten is in Barnesville.
Historie
De Kreis is 1920 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 15.912 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.667 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.666 US-Dollar. 7.296 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.151 Minschen maakt. 10,57 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,84 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,03 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 67,78 % vun de Minschen Witte, 30,39 % Swarte, 0,37 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,28 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,28 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,89 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,08 % vun de Lüüd ansehn.
Luzenko
Luzenko is de Familiennaam von
Mississippi
Mississippi betekent
Bundsautobahn 253
duum|Bundsdüütsche Autobahntall 253 duum|upright=0.8|Dat Hamborger Autobahnnett De Bundsautobahn 253 (Afk.: BAB 253 oder A 253), de ok ünner den Naam Horborger Ümfohren bekannt wesen is, weer en lütte Autobahn vun veer Kilometer Läng in’n Süüden vun Hamborg.
De BAB 253 is mit dat düütsche Autobahnnett blots indirekt verbunnen, neemlich över de Wilhelmsborger Rieksstraat (B 4, B 75), de in’n Noorden vun’t Autobahnstück ahn Naht ansluten de. Se weer veersporig, man ich in’n Standard vun de Autobahnen utboot. De Verbinnen güng op de annern Siet ok wedder ahn Naht in de BAB 252 över. As an’n 6. Oktober 2019 die ne’e Wilhelmsborger Rieksstraat in’n Oosten vun de olle Streck apen maakt worrn is, is de BAB 253 rünnerstoopt worrn un is nu Deel vun de B 75.
In’n Afsnitt twüschen de Winsener Straat un de Hörstener Straat gifft dat de eenzige Stratenkonstrukschoon vun Hamborg, de twee Stockwarken hett. Ünner de opstännerte ehmolige BAB 253 verlöpt hier de Hannobersche Straat.
Ludwig Amadeus vun Savoyen
thumb|right|Ludwig Amadeus vun Savoyen Ludwig Amadeus Josef Maria Ferdinand Franz vun Savoyen, Hertog vun de Abruzzen (italieensch Luigi Amadeo Giuseppe Maria Ferdinando Francesco di Savoia; * 29. Januar 1873 in Madrid; † 18. März 1933 in Mogadischu) weer en italieensch Marineoffizier un Forscher. He weer de drüdde Söhn vun’n König Amadeus vun Spanien.
1897 weer he de eerste, de op den Saint-Elias-Barg kladdern dei.
He kartografeer 1899 tohoop mit’n italieenschen Polarforscher Umberto Cagni den Noorddeel vun't Franz-Josef-Land. De Reis to’n Noordpol mit de Stella Polare hett aver nich klappt. Vun 1906 an möök he ene Expeditschoon in de Ruwenzori-Bargen un forsch de ut. Dorbi weer he op all de Bargen, op de bet denn noch nüms ropkladdert weer, un hett 16 Bargen utmeten. 1908 hett he dat Book Il Ruwenzori över siene Reis schreven.
1910 reis he in’t Himalaya un forsch den K2 vun dree Sieden ut. An’n Chogolisa keem he 7500 Meter hooch.
In’n Eersten Weltkrieg weer he Marinekommandant un later in de italieensche Kolonie Somalia, wo he en Munstersiedlung opbo.
De Ludwig-vun-Savoyen-Barg in de Ruwenzori-Bargen un de Ludwig-Amadeus-Spitz in’t Appennin sünd na em nöömt.
Voggelsdörp
Voggelsdörp is en Dörp in de Gemeen Huy in’n Landkreis Horz, Sassen-Anholt, mit üm un bi 328 Inwahners op 8,663 km².
Historie
Toeerst in de Oorkunnen keem dat Dörp 1138 vör.
Voggelsdörp weer al siet 1993 Deel vun de Verwaltungsgemeenschop Huy un is an’n 1. April 2002 mit teihn annere Gemenen to de ne’e Gemeen Huy tohoopgahn.
Aykroyd
Aykroyd is de Familiennaam von
Voggelsdörp
Verkehr
Voggelsdörp is över de Bundsstraat 244 in Noord-Süüd-Richtung mit Deddelewwe un Baderslewwe verbunnen. Dat Dörp hett ok en Bahnhoff an de Bahnlien Nienhagen–Deddelewwe–Jerxheim.
(705) Erminia
Nöömt is de Asteroid na de Oper Erminie vun den britischen Kumponist Edward Jakobowski.
Kiek ok
List vun de Asteroiden
Heinz-Günter Bargfrede
Heinz-Günter Bargfrede (* 20. Januar 1942 in Zeven) is en düütschen Politiker bi de CDU.
Bargfrede arbeidt toeerst as Postbüdel. 1986 keem he in’n Landkreis Rodenborg in’n Kreisdag. 1984 bet 1986 weer he Börgermeester vun de Stadt Rodenborg un denn vun 1987 bet 1991 de twete Landraad in’n Kreis. 1990 is he in’n Wahlkreis 30 in Neddersassen in’n Bundsdag wählt worrn un is dor vun’n 20. Dezember 1990 bet to’n 26. Oktober 1998 twee Wahlperioden binnen bleven. 1993 höör he as Plattsnacker to de Initiativ vun Wolfgang Börnsen, de sik dorför insetten dee, dat Plattdüütsch in de Europääsche Charta vun de Regional- un Minnerheitenspraken mit opnahmen warrt.
He deit nu in Heeßl leven, is verheiraadt un hett een Söhn.
Aznavour
Aznavour is de Familiennaam von
Poitevin-saintongeais
Poitevin-saintongeais (Parlanjhe, Parlange) is ene gallo-romansche Spraak vun ene nich groote Tahl vun Minsche in Frankriek, meest Poitou-Charentes. De Bezirke, wo dat snackt ward sün Vendée, Deux-Sèvres, Vienne, Charente, Charente-Maritime, Gironde un Loire-Atlantique. Dat is ene vun de Regionalspraken vun Frankriek. Dat is ene vun de langues d'oïl män hett Tekens vun de Okzitansche Spraak. De Spraak is op de Grens twüschen de twee Spraken, wat ok an de Historie vun de Oortsnamen to sehn is. De langues d'oïl gungen wieder noh Söden un kreegen Tekens vun de Okzitansche Spraak.
François Rabelais schreev dat he düsse Spraak leerte. De eerste schrewen Bruuk vun düsse Spraak weer in't 13. Johrhunnert. De eerste druckte Text weer vun 1554. Traditschonell sün Dramen un Monologe för de Literatur vun't Poitevin-saintongeais de gröttste Deel. Vun't 19. Johrhunnert gaevv dat Journalistik in disse Spraak (sünners siet dat Weekblad Le Subiet vun 1901). 1973 kehm ene Standardschrievwies, de nun sik dorchsett hett. Textbispeel:
Verwaltungsgemeenschop Ziemetshausen
De Verwaltungsgemeenschop Ziemetshausen liggt in’n Landkreis Günzburg, Swaben, Bayern, un warrt von düsse Gemenen billt:
Roosevelt-Fluss
De Roosevelt-Fluss (portugeesch Rio Roosevelt) is en üm un bi 750 Kilometer langen Stroom in Brasilien, de in’n Rio Aripuanã münnt.
Loop
De Roosevelt-Fluss münnt in’n Rio Aripuanã, de sülvs wedder in’n Rio Madeira flütt. De Rio Madeira flütt in’n Amazonas un de in’n Atlantik.
Historie
As eersten utkunnt hett den Stroom Cândido Rondon 1909. Rondon hett em toeerst den Naam Rio da Dúvida geven, wat „Twievel-Stroom“ bedüden deit. 1913 bet 1914 weer Rondon wedder an’n Roosevelt-Fluss ünnerwegens. Dütmaal tohoop mit’n fröheren US-amerikaanschen Präsident Theodore Roosevelt bi de Roosevelt-Rondon Scientific Expedition. De Expeditschoon wull rutfinnen, wat de Stroom woll in’n Amazonas flütt oder nich. To Ehren von Roosevelt hett de Stroom denn den ne’en Naam Rio Roosevelt kregen. Bi de Pomeranos, de sik dor later ansiedelt hebbt, is dor op Plattdüütsch de Naam Roosevelt-Fluss von worrn. Von wegen dat Roosevelt op Portugeesch swoor uttospreken is, warrt de Stroom ok fakener Rio Teodoro nöömt (na Roosevelt sien Vörnaam in de portugeesche Form).
1927 hett George Miller Dyott noch wedder en Expeditschoon na’n Stroom daan.
Minschen leevt kuum an’n Stroom. An’n Böverloop leevt von öllers de Stamm von de Cinta Larga. In jüngere Tiet sünd vör allen in Rondônia Öörd grünnt worrn, in de sik ünner annern ok Pomeranos dallaten hebbt, de noch jemehr pommersch Plattdüütsch plegen doot.
Luzkyj
Luzkyj is de Familiennaam von
Luzius Rüedi
Luzius Rüedi is de Naam von
* Luzius Rüedi (1900–1993), Swiezer Ieshockeyspeler.
Gora Bilibina
Gora Bilibina is en Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He höört to de Goodspeed-Nunatakker in’n süden Deel von de Prince Charles Mountains.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt. De Achtergrund von’n Naam is nich överlevert.
Lwanga
Lwanga is de Familiennaam von
Poul Schlüter
duum|Poul Schlüter Poul Holmskov Schlüter (* 3. April 1929 in Tunnern, Süüdjütland; † 27. Mai 2021 ) weer en däänschn konservativen Politiker.
He studeer Juristeree un is 1960 Afkaat worrn. Vun 1964 bet 1994 weer he Liddmaat vun’t däänsch Volksding. Vun 1974 bet 1977 un 1981 bet 1993 weer he Vörsitter vun de Konservative Volkspartei. Vun 1982 bet 1993 weer Schlüter denn de däänsche Ministerpräsident un vun 1994 bet 1999 Liddmaat vun’t Europääsche Parlament, vun dat he bet 1997 ok de Viezpräsident weer.
Allyson
Allyson is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Allison, Alison, Alyson.
Lanier County
Historie
De Kreis is 1920 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 7.241 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.296 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.690 US-Dollar. 3.008 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 394 Minschen maakt. 17,73 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,63 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,06 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 71,61 % vun de Minschen Witte, 25,63 % Swarte, 0,36 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,57 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,59 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,20 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,74 % vun de Lüüd ansehn.
Jonathan Williams
Jonathan Williams is de Naam von
* Jonathan Williams (1751–1815), US-amerikaanschen Politiker, Schriever un Inschenör,
Kiek ok bi: Johnathan Williams, John Williams, Jon Williams.
Arkin
Arkin oder Arkın is de Familiennaam von
Hoochdüütsch
(Hooch)düütsch ((Hauch)düütsch, (Hoogdüütsch)) höört to de westgermaansche Spraaken, de en Deel vun de indogermansche Spraaken sünd. In Düütschland un veer annere Staaten is disse Spraak de Amtsspraak. Dat gifft 'n ganzen Barg hoochdüütsche Dialekten, kiek bi Düütsche Spraak.
Ööstern
thumb|Dat Binnere vun en Ööster De Ööstern (Ostreidae) höört to de Klass vun de Musseln. De Naam in de Wetenschop kummt vun latiensch ostreum, ut greeksch ostéon för „Knaken“. Se leevt op de hele Welt an de Felsen vun’t flache Tiedenwater. De Binnenwänn vun de Schell sünd ut Parlmoder. De Parlmoder vun de Ööstern kann ok Frömdkörpers, de indrungen sünd, vullstännig ümmanteln un so Parlen utbillen. Disse Egenschop warrt in asiaatsche Waters ok för de Parlentucht bruukt.
Ööstern köönt roh un lebennig oder överbacken eten warrn un gellt as en Delikatess. Se bargt vele Nehrstöff, de Vitaminen A, B1 un B2, as ok Magnesium, Kalzium, Zink, Phosphor un Jodid.
In’t 19. Johrhunnert weren Ööstern, to’n Bispeel in England, noch en Eten för arme Lüüd. Eerst as de Mehrtall vun de Öösternbänk dör dat Versmutten vun de See dood bleven, änner sik dat.
Ööstern warrt op’t best bi 3 bet 5 °C lagert un bleevt bet to negen Daag frisch. Se warrt för’t Lagern in Körv inpackt, so dat se sik nich to fröh apent. Wichtig is, dat de Ööster soltig Meerwater hett, sünst is se gau nich mehr to geneten. Op’t best smeckt se twischen September un April, in’n Sommer sünd de Ööstern bi’t Foortplanten un dorüm en beten mager.
List vun de schottschen Clans
thumb|right|200px|Översichtskort Schottsch Clans sünd över jemehrn Nanaam defineert, de dat tomeist in anglifizeerte un in gälische Form geven deit. De meisten Clans föhrt een Motto, dat so nöömte Badge (Wohrteken), jemehrn Tartan (dat Weevmuster, dat vör allen in’n Kilt to finnen is) un jemehr Lännereen - so wiet se noch in’n Besitt vun’n Clan sünd.
Kiek ok
Schottland, Schotten, Schottsch Clan
Karl Lyberth
Karl Lyberth is de Naam von
(11) Parthenope
(11) Parthenope is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 11. Mai 1850 vun de italieensch Astronom Annibale de Gasparis opdeckt wurrn is.
Nömmt wurrn is de Asteroid nah Parthenope, en vun de Sirenen ut de greeksch Mythologie.
Parthenope bewegt sück in en Afstand vun 2,2103 (Perihel) bit 2,6949 (Aphel) astronomischen Einheiten, in 3,8411 Johren um de Sünn. De Bahn is 4,6223° tegen de Ekliptik neigt un de Bahnexzentrizität bedrocht 0,1.
Erwin Planck
Erwin Planck (* 12. März 1893 in Charlottenburg; † 23. Januar 1945 in Berlin-Plötzensee) weer en düütsch Politiker un Wedderstandskämper gegen den Natschonalsozialismus.
Erminia
Erminia betekent
Erwin Planck
Leven
Erwin Planck wurr as veert Kind vun den Physiker Max Planck un de sien eerst Fru Marie borene Merck boren. Nah dat Abitur an dat Joachimsthalsche Gymnasium in Berlin 1911 is Planck in de preußische Armee intreeden un wurr Offizier. In‘n Eersten Weltkrieg keem he 1914 in franzöösch Kriegsfangenschap. Nah sien Rückkehr weer he in’n Generalstaff tätig, wo he eerstmals up Kurt von Schleicher drapen dee. Dorut hett sück denn en levenslang Früendschap entwickelt.
Erminia
Kiek ok bi: Erminea.
Erwin Planck
Leven
Von Schleicher, de Baas vun de politisch Afdeelen weer, hett hüm 1920 in dat Riekswehrministerium haalt un hett hüm as Verbinnensmann in de Riekskanzlei schickt. 1923 hett Planck de latere Ärztin Nelly Schoeller heiraadt, jüngst Dochter vun den bekannten Berliner Bankier un Geheimen Seehandlungsraat Alexander Schoeller. 1926 wessel Planck nah sien Utscheeden ut de Riekswehr as Regierungsraat ganz in de Riekskanzlei.
1932 wurr he Staatssekretär ünner de Riekskanzlers Franz von Papen un von Schleicher.
Nah de Machtövernahm dör de Natschonalsozialisten 1933 wurr Planck ut den Staatsdeent entlaaten un gung för een Johr nah Ostasien. Kört nah sien Rückkehr wurr von Schleicher vun de SS bi den so nöömt Röhm-Putsch doodschaaten. Planck hett sück dornah ahn Spood bemöht, den Mord an sien Früen uptoklären.
In’n August 1939 hett sück en Grupp mit den preußischen Finanzminister Johannes Popitz, Planck un den Rieksbankpräsidenten Hjalmar Schacht an General vun de Infanterie Georg Thomas, den Chef vun dat Wehrwertschaps- un Rüstungsamtes in dat Böverkommando vun de Wehrmacht (OKW) wennd, um den bevörstahn Krieg to verhinnern. Doruphen hett de en Denkschrift verfaat, de he sien Vörgesetten, den Chef vun OKW Wilhelm Keitel, vorleggt hett. In de Denkschrift weer dorleggt, dat de Krieg gegen Polen en Weltkrieg utlösen würr, den Düütschland wegen sien massiv Nahschuuvprobleme nich winnen kunn. Keitel hett afwiegelt uns eggt, dat Hitler so en Krieg nich plaanen dee.
Joahrsau
duum|Dit ole Oortsschild in Jeebel wiest noch op dat Dörp hen Joahrsau weer en Dörp, dat in de Neegd vun Soltwedel in Sassen-Anholt leeg.
Historie
Joahrsau keem 1375 as Jarsowe toeerst in de Oorkunnen vör.
Na 1945 leeg dat Dörp direkt an de Grenz twischen DDR un BRD. Joahrsau weer in de DDR, aver op dree Sieden, in’n Westen, Noorden un Oosten weer de BRD. An’n 1. Juli 1950 keem Joahrsau an de Gemeen Jeebel. Denn hebbt se 1952 veer Buurn dwangsutsiedelt, dat se beter de Grenz sekern kunnen. In’n März 1970 hebbt se denn dat Dörp kumplett plattmaakt. De Feldmark vun Joahrsau höört nu siet den 1. Januar 1963 to de Gemeen Riebau.
Verkehr
Na Joahrsau gifft dat blot ene lüttje Straat, de vun Süden, vun Jeebel ut kummt.
Eestborg
duum|Haupthuus von de Eestborg duum|Doorhuus duum|Portaal von dat Haupthuus De Eestborg is en Good in de Gemeen Jörk in’n Landkreis Stood, Neddersassen.
De Eestborg liggt op dat rechte Över von de Eest twüschen Moorenn in’n Süden un Lütt Hoov in’n Noorden un güntsied Eestbrügg. Liekers hett de Borg fröher jümmer to Rübk tellt, dat üm un bi twee Kilometer in’n Süüdoosten liggt.
Geografie
De Eestborg liggt an dat Oostöver von de Eest in de Masch von Oolland.
Historie
De Eestborg geiht trügg op en Waterborg ut de late Renaissance. De Anlaag hett de Hornbörger Borgmannen Schult tohöört. Dat Goodshuus is 1607 anfungen worrn to boon. Faken warrt dor ok Slott Eestborg to seggt, ofschoonst dat na Grött un Funkschoon egentlich mehr en Herrnhuus is un keen Slott.
Dat Gooshuus steiht op moorigen Maschbodden, dorüm müssen de Gebüüd deep grünnt warrn. De Arbeiden dorto weren opwennig. Dat gifft en Bericht von Luneberg Mushard, dat de Kösten för dat Grünnen jüst so hoog weren as för de Gebüüd sülvs. De Boherr Diederich Schult schall dorüm 1611 de Ünnerlagen över den Bo verbrennt hebben, dat de Nakamen nich weet, wo veel he dor för utgeven hett.
Dat Gebüüd besteiht ut twee Delen: dat Haupthuus un dor an anslaten en Weertschopstrakt. Dat Haupthuus is en Backsteenbo mit twee Etaaschen un en Kröpelwalmdack. De Fassaad nimmt enkelte Elementen von de Werserrenaissance op. En besünner Kennteken is, dat an verscheden Steden ut de Fassaad ut Steen nabillte Kanonen von’n Typ von en Feldslang rutkiekt un dat Gebüüd en Anschien von Wehrhaftigkeit geevt. Dat Gebüüd is över de Johrhunnerten faken ümboot worrn. Dat Portaal mit de twee Kriegerstatuen un en Inschriftenplaat is von 1722. De Weertschopstrakt slütt sik na Oosten direkt an dat Haupthuus an. He weer vör 1967 en Oollanner Buurnhuus mit en sied Reetdack. In dat Johr is de Trakt afbraken worrn. Dor is denn en modeerner Gebüüd von de sülve Grött boot worrn.
De Hoff is över 300 Johr lang in Familienbesitt von de Familie Schult bleven. In de Johren 1880 hett Alexander von Schulte 25 Hektar an en Tegelee verköfft. He is 1899 ahn Nakamen doodbleven. Siene Weetfro Sophie weer noch bet 1911 Besitter von dat Good un hett dat denn verköfft. Dat Good mit 55 Hektar Land güng för 140.000 Rieksmark an den Huussöhn Heinrich Buchholtz ut Hoov. 1955 hett dat Buchholtz sien Söhn Walter övernahmen. Vondaag is dat Privaatbesitt von de Familie Ehlers. Op dat ole Good liggt siet 1935 ok de Obstbauversuchsanstalt.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to dat Gericht Rübk tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk un 1932 is dat Deel von’n Landkreis Stood worrn.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Jörk worrn.
Religion
De Eestborg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Martini-Kark in Eestbrügg.
För de Kathoolschen is de St.-Maria-Kark in Buxthu tostännig.
Verkehr
An de Eestborg langs löppt de Kreisstraat 83, de in’n Noorden in Hoov an de Landsstraat 140 ran geiht un in’n Süüdwesten dör Moorenn na de Ooldstadt von Buxthu. De L 140 löppt in’n Noordwesten na Jörk, Mittelskark un Greundiek un in’n Oosten an de Landsgrenz na Hamborg un dor över Nincop un Francop na Moorborg un Oolwarder.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De nächste Opfohrt is opstunns de Opfohrt 6 Jörk, de so negen Kilometer in’n Süüdwesten von de Eestborg an de K 26 liggt. In en poor Johr schall de Opfohrt 7 Buxthu trech warrn, de denn so bi söven Kilomter wied weg in’n Süden an de K 40 liggen schall.
De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Buxthu an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg un an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.
Verwaltungsgemeenschop Thannhausen
Seet von de Verwaltungsgemeenschop is Thannhausen.
duum|links|Raadhuus von de Stadt Thannhausen, von Süden ut keken
To de Verwaltungsgemeenschop hett tooerst ok de Gemeen Ursberg (bet 3. Oktober 1978: Bayersried-Ursbeg) tohöört, de to’n 1. Januar 1980 ut de Verwaltungsgemeenschop rut is un sietdem en egen Verwaltung hett.
Lake County (Tennessee)
Lake County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Tennessee. He hett 7.832 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 422 km². De Sitt vun de Verwalten is in Tiptonville.
Historie
De Kreis is an’n 24. Juni 1870 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 7.954 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.556 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 10.794 US-Dollar. 3.078 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 297 Minschen maakt. 16,83 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,63 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,54 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 66,2 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 66,63 % vun de Minschen Witte, 31,19 % Swarte, 0,14 % stammt ut Asien un 0,39 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,62 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,03 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,37 % vun de Lüüd ansehn.
Blie
Blie (lat.: plumbum) oder ok Loot is en cheemsch Element mit dat Atomteken Pb, wat vun de latienschen Naam afleidt is, un de Atomtall 82. Blie is en Metall ut de 4. Hööftgrupp vun dat Periodensystem, wat to de Swormetallen rekend warrt. Vunwegen dat so week is, kann een dat goot verformen. Bito hett Blie ok en sieten Smöltpunkt un is dorüm en vun de an’n längsten bruukten Metallen vun all. As veele Swormetallen, is ok Blie teemlich giftig.
De Blieisotopen 206Pb, 207Pb un 208Pb sünd de sworsten bestännigen Atomkarns. Dat liggt an de sünnere magische Protonentall vun 82. Bi dat Isotop 208Pb ist dat sogor en dubbelt magischen Karn. Blieisotopen kommt as Endprodukten vun de natürlichen Verfallsregen vun de radioaktiven Elementen op. Dordör gifft dat vundaag teemlich eel Blie. In de Eerdköst gifft dat in’n Vergliek to annere swore Elementen as t. B. Quecksülver oder Gold recht veel Blie.
Historie
In de fröhe Bronzetiet weer Blie mit Arsen un Antimon verwennt, üm Bronzen hertostellen, bit sik later dorvör dat Tinn dörsett hett. Al de Babylonier hebbt Vasen ut Blie kennt un de Römer hebbt Blie verwennt, üm dorut Fatten, Sleudergeschaten, Waterrohren oder Plomben (dor kummt ok de Naam vun weg). Sünners bedenklich ut de hüütige Sicht weer dat Togeven vun den so nöömten „Bliesucker“ (kiek ok Blieacetat) as Söötmaker to’n Wien. In Westfalen hebbt de Römers bit jemehrn Torüchtog na de Varusslacht Blie afboot. De Tohopensetten vun de Isotopen hett wiest, dat dat Blie, wat för’t Herstellen vun röömsch Bliesargen, de in’n Rhienland funnen weern, ut de nöördlichen Eifel stammen mööt.
Enige Blieierzen bargt ok en weertschopplich bruukboren Sülverandeel, dorüm is de Afbo vun Blie un Sülver al siet de Antike faken mitenanner verbunnen. De röömsch Blieverarbeiden hett bit vundaag nawiesbor to Ümweltversmudden föhrt: Ieskarns, de in Gröönland bohrt worrn is, wiest twüschen dat 5. Johrhunnert v. Chr. un dat 3. Johrhunnert n. Chr. en meetbor Anstiegen vun’n Blieandeel in de Atmosphäär. Blie harr aver ok later en grote Bedüden. So is dat weke Element t. B. to’n Infaten vun Finster oder för’t Dachdecken bruukt worrn.
En sünnere Rull hett Blie speelt, as de Füerwapen utfunnen weern, un för dat Militär as Projektilen för Handfüerwapen bruukt weer. Wiel de Soldaten jemehr Patronen sülvst maken müssen, weer dat begäng, dat se all’ns Blie klaut hebbt, wat se finnen künnen, üm dorut Munitschoon to maken.
Blie harr ok Bedüden in de Alchemie. Vunwegen sien lieke Oort vergleken mit Gold (lieke week un swor), weer Blie as en goten Utgangsstoff ansehn för’t Herstellen vun Gold.
As de industriell Revolutschoon anfüng, is Blie dennin grote Mengden in de cheemschen Industrie bruukt worrn, so t. B. för de Swevelsüürprodukschoon in’t Bliekamerverfohren. To de Tiet weer Blie dat bedüdenste Nichiesenmetall.
Vundaag liggt de Mengde vun dat wunnen Blie an veerter Steed vun de Nichiesenmetallen achter Aluminium, Kopper un Zink. Bruukt warrt Blie vör allen för Autobatterien (Blieakkumulaters). Dor gaht 60% vun de Samtprodukschoon hen.
Vörkamen
thumb|left|180px|Blieierz In de Eerdkrust kummt Blie mit en Andeel vun 0,0018% vör. Blie tellt to de Element-Mineralen (kiek ok Systematik vun de Mineralen), kummt aver blots ganz roor gediegen vör. In Blieierzen finnt sik dat Swormetall tomeist as Galenit (Bliesulfid PbS, Bliegleem) an. Dat is togliek ok de bedüdenste kommerzielle Born för’t Winnen vun Blie. Annere Bliemineralen sünd Cerussit (Blei(II)-carbonat, PbCO3), Krokoit (Blei(II)-chromat, PbCrO4, ok Rootblieierz) un Anglesit (Blei(II)-sulfat, PbSO4). De natürlich vörkommenden Blieverbinnen sind jümmer tweeweertig
Ok in Düütschland is in de Vergangenheit Blie afboot worrn. Dat weer in de nöördlichen Eifel, in’n Swartwoold, in’n Harz (Goslar/Rammelsbarg), in Sassen (Freebarg) un in Westfalen (Ramsbeck/Suerland). Hüüt is de wichtigste Born för Blie dat Recycling vun oole Blieprodukten. In Düütschland gifft dat dorüm blots noch twee primäre Bliehütten, de Blie ut Ierz herstellen doot. Dat sünd die Bliehütt Binsfeldhammer in Stollbarg bi Aachen un Metaleurop in Nordenham bi Bremen. All anneren Hütten tüügt dat so nöömte Sekundärblie, wobi oole Blieprodukten ut t. B. Autobatterien wedder insmölt warrt.
Grote Blieföddernatschonen
thumb|Bedüden Blieproduzenten De weltwiet bedüdensten Födderlänner för Blieierz weern in’t Johr 2004 de Volksrepubliek China (950.000 t), Australien (642.000 t) un de USA (445.000 t), de tohopen en Andeel vun ungefähr twee Drüddel vun de weltwiete Gesamtprodukschoon hebbt. In Europa sünd Irland, Sweden un Polen de gröttsten Produzenten.
De wichtigsten Produzenten vun raffineert Blie (Hüttenweekblie mit 99,9% Reinheit) sünd de Volksrepubliek China (1,8 Millionen t), de USA (1,2 Millionen t) un Düütschland (403.000 t). Dat maakt tohopen üm un bi de Hälfte vun dat tüügte Blie weltwiet ut. Wietere Produzeten vun rafineert Blie in Europa sünd Grootbritannien, Italien, Frankriek un Spanien.
Winnen un Dorstellen
thumb|right|En Stück Galenit ut Kansas, USA. Galenit is mit Afstand dat bedüdenste Bliemineral. Faken kummt dat in Sellschop mit Sulfiden vun annere Metallen vör as Kopper, Wismut, Zink, Arsen, Antimon usw., de as natürlich Verunreinigen mit en Andeel vun bit to fief Prozent in dat Ierz wesen künnt.
Dat Ierz warrt eerst lütt maakt, klassert un floteert bit en Mineralandeel vun 60% tostannen kommen is. Dorna warrt dorut dör dree verscheeden industriell Vörgäng in metallsch Blie wunnen. De Verfohren vun’t Rösten un Röstreduzeeren warrt aver jümmer mehr un mehr dör dat direkte Smölten aflöst, de to’n een weertschopplicher ümsett warrn künnt un sik to’n annern ok beter mit de Ümwelt verdreegt.
Röstredukschoon
Dit Verfohren löpt in twee Stopen, dat Rösten un de Redukschoon. Bi’t Rösten warrt dat fiene Bliesulfid op en Wannerrost leggt un mit 1000°C hitte Luft dörpüstert. Dorbi reageert dat mit den Suerstoff ut de Luft in en exotherme Reakschoon to Blei(II)-oxid (PbO) un Sweveldioxid, wat över de Röstgasen utdreven warrt un denn för’t Herstellen vun Swevelsüür verwennt warrn kann. Die Blieoxid is ünner de Bedingen fletig un löpt na ünnen, wo dat denn sintert warnn kann.
In’n Ansluss warrt dat Blieoxid mit Help vun Koks to metallsch Blie reduzeert. Dat passeert in en Schachtaven liek as dat bi’n Hoochaven maakt waart. Dorbi warrt Tosatzstoffen as Kalk bigeven, de denn Slacken billn künnt.
Röstreakschoon
Dit Verfohren warrt vör allem bi hooch mit PbS anriekert Ierz to’n Anwennen un maakt dat Winnen in een eenzigen Vörgang mööglich. Dat sulfidisch Ierz warrt dorbi blots unvullstännig röst. Dorna warrt de Bliesulfid/Blieoxid-Mischen ünner Luftafsluss hitt maakt, wobi sik dat Oxid mit dat restliche PbS ahn wietere Tosätz to Blie un Sweveldioxid ümsett:
Raffinatschoon
Dat Warkblie, wat bi de Herstellen rutkummt bargt 2-5% Verunreinigen dör Kopper, Sülver, Gold, Zink, Antimon, Arsen un Wismut in wesselnde Andelen. Dat Oparbeiten vun disse Verunreinigen, sünners Sülver, wat mit bit to 1 % in dat Warkblie vörkummt, hett groten Andeel an de Weertschopplichkeit vun’t Bliewinnen.
De Raffinatschoon vun Blie is en mehrstopigen Vörgang. Dör Smölten in Biwesen vun Natriumnitrat/-carbonat oder vun Luft warrt Antimon, Tinn un Arsen oxideert un künnt as Blieantimonaten, -stannaten un -arsenaten vun de Bavenflach vun de Metallsmölt aftogen warrn. Annere Metallen as Kopper, Zink, Nickel un Kobalt warrt dör Seigern vun’t Warkblie ut dat Metall rutmaakt. Dorbi geiht ok de Swevelandeel düchtig rünner. Sülver warrt na dat Parkes-Verfohren, manchmol ünner Togaav vun Zink un dat Utseigern vun de entstahnden Zn-Ag-Mischkristallen ut dat Blie afscheedt („Parkeseeren“), wiel dat öllere Pattinson-Verfohren bannig torüchgahn is. Wismut kann mit dat Kroll-Betterton-Verfohren dör Legeeren mit Calcium un Magnesium as Wismutschuum vun de Bavenflach vun de Smölt aftogen warrn.
En wietere Reinigen kann dör elektrolytisch Raffinatschoon maakt warrn, man dit Verfohren is teemlich düer vunwegen de hoge Energie, de dorbi bruukt warrt. Blie is en uneddel Metall, dat in de elektrocheemsch Spannungsreeg en negativeret Standardpotential as Waterstoff hett. Man, de Waterstoff hett an Blieelektroden en hoge Överspannung, so dat en elektrolytisch Afscheeden vun metallsch Blie ut waterige Lösen mööglich warrt.
Raffineert Blie kummt as Weekblie, btw. as normt Hüttenblie mit 99,9 bit 99,97 %ige Reinheit (t. B. Eschweiler Raffiné) oder as Fienblie mit 99,985 bit 99,99 % Blie in’n Hannel. Na’t Verwennen warrt ok Beteken as Kavelblie för de Legeeren mit ungefähr 0,04 % Kopper bruukt.
physikaalsch
150px|thumb|Kuubsch-flachenzentreert Gidder vun’n Blie (a=494 pm). Blie is en diamagneetsch Swormetall, dat in en kuubsch-flachzentreert Kristallsystem kristalliseert un dorüm en kuubsch dichtst Kugelpacken opwiest. Dorop baseert de bannige Duktilität vun dat Metall un de lütte Mohshard vun blots 1,5. Dat natürlich vörkamend Blie is vunwegen de Verunreinigen ’n beten harder. . Blie lett sik dorüm licht to Blick utwalzen oder to Dröhd formen, de aver man vunwegen de lütte Hard nich sünners bestännig sünd. En diamantoortig Modifikatschoon, as se von de lichteren Elementen ut de 14. Grupp bekannt sünd, gifft dat vun da Blie nich. Dat liggt an de relativistisch bedingten Unbestännigkeit vun de Pb-Pb-Binnen un an de Vörleev, nicht veerweertig vörtokamen.