cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kommun Ovanåker
Geografie
In de Kommun gifft dat 493 Eilannen, de alltohoop 290 Hektar groot sünd.
Westmoor
Westmoor is en Oort in de Gemeen Buxthu in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Buxthu mit bi un is vondaag mit Buxthu tohoopwussen. In’n Oosten von Buxthu liggt de Oort Oostmoor.
Geografie
De Oort liggt in dat Randmoor von de Masch an de Eest un Elv, nich wied af von de Geestkant. Na Noorden to liggt Oolland. Dat Water ut Westmoor flütt över de Vagelsanger Wettern na de Eest hen af.
Boer
Boer betekent
Boer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Boër, Böer, van Boer, de Boer, den Boer, DeBoer, Boers, Boere.
Westmoor
Historie
Westmoor is as Moorkolonie anleggt worrn.
De süden Deel von Westmoor is vondaag von de Wahnrebeden an’n Westrand von Buxthu opfreten worrn. De noorden Deel besteiht aver noch. Dor gifft dat deelwies ok noch Bueree.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to de Stadt Buxthu tohöört, de to keen Amt höört hett. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk un is 1932 Deel von’n Kreis Stood worrn.
De Oort is an’n 1. Juli 1972 as Deel von de Stadt Buxthu mit de Gemeenreform in Neddersassen an de nu gröttere Gemeen Buxthu kamen.
Verkehr
Dör Westmoor löppt de Kreisstraat 51, de in’n Süüdoosten na De Ooldstadt von Buxthu geiht un in’n Noordwesten na Dammhusen un an de K 26. De Bundsstraat 73 liggt veer Kilometer Autofohrt in’n Süden.
De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 6 Jörk liggt so dree Kilometer in’n Noordwesten von Westmoor an de K 26.
De nächste Bahnhoff is so bi twee Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Buxthu an de Nedderelvbahn.
17. November
De '''17. November''' is de 321. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 322. Dag, wenn en Schaltjohr is.
Carl Heideloff
Carl Heideloff is de Naam von
* Carl Heideloff (1770–1816), düütschen Maler,
Guz
Guz betekent
Stanisław Zawadzki
Stanisław Zawadzki is de Naam von
* Stanisław Zawadzki (1743–1806), poolschen Architekt,
Livingston (Izabal)
duum|Livingston duum|Anlegger in’n Haben Livingston is en lüttje Havenstadt in dat Departamento Izabal, Guatemala. Dat is de Hööftoort von dat Municipio Livingston un hett üm un bi 16.000 Inwahners.
De Oort liggt an de Münn von’n Río Dulce in de Bucht von Amatique (Deel von’n Golf von Honduras un de Karibische See).
De Río Dulce is as Natschonaalpark Río Dulce schuult.
Historie
Dat Rebeed is to Anfang dat 19. Johrhunnert besiedelt worrn. 1831 is offiziell en Gemeen inricht worrn, de denn ehren Naam na Edward Livingston kregen hett. Livingston weer in dat 19. Johrhunnert de wichtigste Atlantikhaven von Guatemala un is ok Hööftoort von dat Departamento Izabal ween. Nadem 1895 Puerto Barrios grünnt worrn is, dat ok an dat Stratennett anbunnen weer, hett Livingston sien Bedüden gau an Puerto Barrios verloren. 1920 hett Livingston ok den Status as Hööftoort von dat Departamento Izabal an Puerto Barrios verloren.
Weertschop un Infrastruktur
De Oort is nich an dat Stratennett von Guatemala anslaten. De eenzige Straat rut ut Livingston föhrt en poor Kilometer in dat Achterland un is dor denn toenn. Dat gifft ok keen Flegerhaven. De Kuntakt mit de Butenwelt löppt per Boot. Vör allen mit Puerto Barrios (20 km wied weg in’n Oosten), to en lüttjeren Deel aver ok mit Punta Gorda in Belize un mit de Öörd an’n Río Dulce un an’n Izabal-See.
Luis Méndez
Luis Méndez oder Luis Mendez is de Naam von
* Luis Méndez († 1529), Titulärbischop von Sidon,
Mparo
Mparo is en Oort in’n Distrikt Hoima in Uganda. He liggt bi de Stadt Hoima an’e Straat vun Hoima na Masindi. Bi Mparo liggt ok de Mparo-Gräver, woneem twee Omukamas vun Bunyoro, Kabalega un Tito Winyi IV. begraven liggt.
1872 müss Omukama Kabalega siene Hööftstadt verleggen. Siene Residenz in Masindi harr Samuel Baker in Brand sett. Dor hett Kabalega in Mparo nee Quarteer opslagen. In’n Dezember 1893 hett Henry Edward Colville ene Militäroffensiv gegen Mparo anföhrt, bi de de Briten den Omukama Kabalega afsetten wullen. Kabalega kunn gegen de britische Övermacht vun mehr as 20.000 Kämpers nix utrichten un hett Mparo in Brand sett.
In Mparo hebbt sik ok Emin Pascha un Kabalega drapen. Hüüt staht ene Gedenktafel in Mparo, de dor op henwiest.
Bradley Cooper
right|thumb|Bradley Cooper Bradley Cooper (* 5. Januar 1975 in Philadelphia, Pennsylvania) is en US-amerikaanschen Film- un Theaterschauspeler.
Bekannt wurr Cooper mit sien Rull in den Film The Hangover, de wegen sien Spood twee Fortsetzungen nah sück truck. Van 2013 bit 2015 weer Cooper bi de Oscars dree Johr nahnanner as best Hööft- oder Nebendorsteller nomineert.
Mount Mill
Mount Mill is en  hogen Barg an de Graham-Küst von Grahamland op de Antarktische Halvinsel. He liggt üm un bi 4 km westen von’n Mount Balch op de Noordoostsied von de Waddington-Bucht.
Toeerst kartograafsch op de Koorten intekent worrn is he in’n Rahmen von de Belgica-Expeditschoon (1897–1899) von’n belgischen Polarforscher Adrien de Gerlache de Gomery. Nöömt worrn is he aver woll eerst dör de Föffte Franzöösche Antarktisexpeditschoon (1908–1910) ünner Leid von’n Polarforscher Jean-Baptiste Charcot. Naamgever is Hugh Robert Mill (1861–1950), de lange Johren Bibliothekar von de Royal Geographical Society weer. Dat Advisory Committee on Antarctic Names hett den franzööschen Naam 1950 in dat Engelsche överdragen.
Zollinger
Zollinger is de Familiennaam von
Saul Malatrasi
Saul Malatrasi (* 17. Februar 1938 in Calto) is en ehmalger italieensch Footballspeler un -trainer.
Für de italieensch Natschonalmannschap hett he 3 Lännerspelen maakt.
Ehsdörp
Ehsdörp is en Dörp in de Gemeen Elsdörp (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Geografie
In’n Noorden hett de Heisbeek sien Born, de in de Oost münnt, un in’n Süden de Bargelbeek, de in’n Buschhorstbeek münnt un de wedder in de Au-Meh. Na Süüdoosten flütt de Siebeek, de in’n Alpershusener Möhlenbeek münnt.
De Naveröörd sünd Rüspel un Nindörp in’n Noordoosten, Hatz un Alpershusen in’n Oosten, Sootel, Olenhöben un Wittkopsbossel in’n Süüdoosten, Bockhorst un Abbendörp in’n Süden, Badenhorst in’n Süüdwesten, Elsdörp in’n Westen un Poitzendörp un Frankenbossel in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Zeven in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Böörd Elsdörp in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
1929 is Ehsdörp Deel von de Gemeen Hatz worrn. To’n 1. Oktober 1949 is de Oort denn aver en egenstännige Gemeen worrn.
Vör 1974 weer de Gemeen Ehsdörp Maat von de Samtgemeen Elsdörp. De Gemeen un de Samtgemeen sünd an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen oplööst un Deel von de Gemeen Elsdörp in de Samtgemeen Zeven worrn.
Religion
För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.
Verenen
Ehsdörp hett en Schüttenvereen tohoop mit Hatz, de an’n 23. August 1919 grünnt worrn is.
Weertschop un Infrastruktur
Ehsdörp hett tohoop mit Hatz en egene freewillige Füürwehr.
Verkehr
Dör Ehsdörp löppt de Kreisstraat 142, de in’n Westen in Elsdörp an de K 126 un de Landsstraat 131 ran geiht un in’n Oosten na Homersen an de L 130. De L 131 geiht wieder na Zeven un Scheeßl un de L 130 na Zittens.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so bi dree Kilometer in’n Süüdwesten von Ehsdörp.
Scholen
De Kinner ut Ehsdörp gaht op de Grundschool Elsdörp.
Carl Heine
Carl Heine is de Naam von
* Carl Heine (1810–1865), düütschen Banker un Philanthroop,
Kiek ok bi: Karl Heine.
Juan Méndez
Juan Méndez is de Naam von
Eugen Roth
Eugen Roth is de Naam von
Juan Méndez
* Juan Carlos Méndez Guédez (* 1967), Schriever ut Venezuela,
Eugen Roth
* Eugen Roth (Eugen Albert Heinrich Roth; 1833–1909), düütschen Verwaltungsbeamten un Politiker,
Carl Heinemann
Carl Heinemann is de Naam von
* Carl Heinemann (1802–1868), düütsch-sweedschen Rabbiner,
Kiek ok bi: Karl Heinemann.
Allenstein
thumb|Wapen vun Allenstein Allenstein (poolsch Olsztyn) is ene poolsche Stadt an de Alle mit mier denn 174.000 Inwahners in de Woiwodschop Ermland-Masuren. In Allenstein gifft dat siet 1999 de Universität Ermland-Masuren.
Nikolaus Kopernikus weer ok för Allenstein tostännig. Allenstein is de gröttste Stadt in Ermland, ene Region, de inst in de preußisch Provinz Ostpreußen weer. Allenstein is an't södelk End vun't Ermland. Veele Lü ut Allenstein, ok junge Lü, de in Allenstein boren sünd, leevt in Gelsenkiärken. In Gelsenkiärken, ene Partnerstadt vun Allenstein, is de Stadtkreisgemeinschaft Allenstein, dat Allensten-Museum un de Allensteiner Heimatbrief. In Allenstein weeren al vör den Tweten Weltorlog de meeste Lü ikatholsch. Allenstein is de Stadt ut de de evangeelsche Verbandsvörsitter Gerhard Naujokat un de SPD-Politiker Hans-Jürgen Wischnewski sünd. Allenstein is ene Stadt, de för veele jonge Inwahners nich good to lidden is. In Allenstein gifft dat de Masurische Störchepost. In Allenstein warr ok vör de Tweet Weltorlog keen Plattdüütsch snackt, man Hoochdüütsch, Masurisch un Poolsch.
Gocta-Waterfall
duum|250px|De Waterfall De Gocta-Waterfall in Peru is mit 771 Metern na Angel- un Tugela-Waterfall de drüddhööchste Waterfall op de Eer.
He liggt in’e Region Amazonas un de Provinz Chachapoyas in Peru un is eerst in’n März 2006 dör den düütschen Entwicklungshelper Stefan Ziemendorff (ut'n vorpommerschen Grypswold) opdeckt worrn, de tohoop mit en peruaansch Grupp ünner Leid vun’n inheemschen Telesforo Santillan den Waterfall in twee Expeditschonen in’n Januar un Februar 2006 utmeten hett.
Zawadzky
Zawadzky is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Zawadzki, Zawadski, Sawadski, Sawatzki, Sawatzky.
Zawadski
Kiek ok bi: Zawadzki, Zawadzky, Sawadski, Sawatzki, Sawatzky.
Honolulu County
Honolulu County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Hawaii. He hett 953.207 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.554 km². De Sitt vun de Verwalten is in Honolulu.
Historie
De Kreis is 1905 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 876.156 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 447.320 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.998 US-Dollar. 492.110 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 161.646 Minschen maakt. 9,58 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
28,90 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 19,20 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 21,28 % vun de Minschen Witte, 2,35 % Swarte, 46,04 % stammt ut Asien un 8,87 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,25 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,28 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 19,93 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 6,70 % vun de Lüüd ansehn.
Marco Méndez
Marco Méndez oder Marco Mendez is de Naam von
* Marco Méndez (Marco Anibal Méndez Ramírez; * 1976), mexikaanschen Schauspeler,
Marco Tulio Mendez
Marco Tulio Mendez (* 1962 oder 1963 ) is en Politiker ut Belize (PUP).
Mendez is en Kinnerdokter un Neuroloog in de Klinik Northern Medical Plaza in Orange Walk.
Bi de Parlamentswahl in Belize 2008 weer he Kannedaat för de PUP in’n Wahlkreis Orange Walk Oost un hett de Wahl mit 43,51 % von de Stimmen gegen Marcel Porfirio Cardona von de UDP verloren. Bi de Wahl 2012 weer he in’n sülven Wahlkreis Kannedaat un hett de Wahl mit 52,10 % von de Stimmen gegen Orlando Alexander Burns von de UDP wunnen. Bi de Wahl 2015 is he ut gesundheitliche Grünn (en Bandschievenvörfall, de em in de Bewegung inschränkt) nich wedder antreden.
In’n Februar 2015 is Mendez vörhollen worrn, dat he sik an minnerjohrige Deerns vergahn hebben schall. De Anklaag is aver fullen laten worrn, nadem de Familie von de Oppers dorvon afstahn is, dat wiedertoverfolgen.
Öreler Kanaal
De Öreler Kanaal is en Waterloop, de dat Water ut dat Öreler Moor, dat Vossbargsmoor un dat Tingoer Moor afföhrt un von links in de Oost münnt.
De Kanaal spiest sik ut en Reeg Gravens, de in dat Rebeed in’n Oosten von Örel liggen doot. Ok de Kläranlaag von Örel driggt dor mit to. Von dat Rebeed bi’n Fohrenkamp flütt de Kanaal na Oosten. De Bahnlien Stood–Oosterholt-Scharmbeek geiht över den Kanaal weg un jüstso de 2014 boote Oortsümgehung von Bremervöör (K 102). Von links münnt de Glinner Kanaal in’n Öreler Kanaal, de dat Water ut Glinn afföhrt. Twüschen Bremervöör un Tingo löppt de Waterloop twüschen Wahnrebeden langs un an dat Schoolzentrum Tingo (Gymnasium, Grundschool, Realschool un Beroopschool) vörbi. Noch en Stück wieder löppt de Kanaal ünner de Gnarrenbörger Straat dör un münnt 700 Meter wieder in de Oost.
Dat Water in de Oost flütt wieder in de Elv un denn in de Noordsee.
An Deerten wiest de Öreler Kanaal in de Moorrebeden vör Bremervöör von wegen de ringe Fleettempo vör allen „Stillwateroorden“ so as Wanzen, Käver un verschedene Tweeflöglers.
Waterqualität
En bioloogsche Watergöödünnersökung un en cheemsch-physikaalsche Wateranalys sünd 1997 daan worrn. De Öreler Kanaal is in de Watergöödklass III „stark verschmutzt“ (in’n Afsnidd vör Bremervöör mit Tendenz to II-III „kritisch belast“) instuft worrn. In dat Water is en temlich starke Kunzentratschoon von Ammonium funnen worrn un en erhöhte Nitrit- un Ortho-Phosphatbelastung.
Grünn för de hogen Belastungen weren Käranlaag Örel, dat moorige Rebeed, dat ok von de Bueree bruukt warrt, un dat in dat Stadtrebeed Böverflächen-Water in’n Kanaal flütt.
Włocławek
Włocławek ([]), ok Leslau, is ene poolsche Stadt mit 122.900 Inwahners. Se is ene ole Bischopsstadt in'n Bezirk Kujawien-Pommerellen. De Stadt kreeg in't Medeloller de Stadtrechten vun Meideborg. De Fläck is 84,8 km². Marcel Reich-Ranicki warr hier boren. Marek Wojtkowski is de Börgermeester. De Stadt liggt an de Wießel. Anwil Włocławek, en Basketballteam, speelt in de eerste Liga un warr 2003 Meester. Włocławek is ene keisfriee Stadt. Grote Firmen sünd Anwil SA un Fabryka Lin i Drutu Drumet SA.
Mel Brooks
duum|Mel Brooks 1984 Mel Brooks (egentlich Melvin Kaminsky; * 28. Juni 1926 in Brooklyn, New York) is en US-amerikaanschen Komiker un Speelbaas. Bekannt is he vör allen dör siene Filmparodien op beröhmte Filmen ut de Filmgeschicht.
Na’n Tweten Weltkrieg füng Brooks as Böhnenkomiker an, wobi em de Komiker Sid Caesar seeg un em as Schriever för siene Sketche anhüer. To disse Tiet dreep Brooks ok Carl Reiner, mit den tohoop he vun 1961 an en poor Schallplatten mit Sketche opnehm. 1965 möök he denn mit Buck Henry de Feernsehserie Get Smart. Na den Spood, den he mit disse Reeg harr, kunn he licht en Produzent för sien eersten Speelfilm The Producers (1968) finnen. Dat Thema weer gewaagt – en jüüdschen Produzent an’n Broadway, bi den dat Geschäft nich mehr so rund löppt, will veel Geld vun de Investoren innehmen un, nadem he sien billig tosamenschoostert Musical mit en Thema över Adolf Hitler op Schiet sett hett, mit dat Geld afhaun – doch de Film harr groten Erfolg un Brooks kreeg en Oscar för dat beste Originaldreihbook. In’t Johr 2001 harr en Musicalutgaav vun The Producers an’n Broadway sien Premier un kreeg twölf Tony-Priesen.
Na The Producers möök Brooks mit The Twelve Chairs (1970) eerstmal en traditschonelle Komödie. 1974 möök he mit Blazing Saddles un Young Frankenstein twee grote Parodien op de Western- un Horrorfilmen. Wiedere Filmen weren Parodien op de Hitchcock-Filmen (High Anxiety), Science-Fiction (Spaceballs) oder de velen Filmen över Robin Hood de dat ene Tiet geev (Men in Tights). Ok möök he as Produzent so gor nich tyypsche Filmen as The Elephant Man vun David Lynch.
Nadem de Dracula-Parodie Dracula - Dead and Loving It 1995 nich so good ankeem, is dat bi Brooks wat suutjer worrn mit dat Filmemaken.
He weer siet den 5. August 1964 in twete Eh mit de an’n 6. Juni 2005 doodblevene Schauspelersche Anne Bancroft verheiradt. Vörher weer he vun 1951 an mit Florence Baum verheiradt wesen, vun de he sik 1961 harr schieden laten.
Archer County
Archer County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 9.054 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.357 km². De Sitt vun de Verwalten is in Archer City.
Historie
De Kreis is 1858 grünnt worrn.
Biathlon-Weltmeesterschapen 1971
De '''11. Biathlon-Weltmeesterschapen''' funnen 1971 in Hämeenlinna in Finnland statt.
Eenzel 20 km
Datum: 6. März
Archer County
Demografie
Vun de 8.854 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 4.502 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 19.300 US-Dollar. 4.646 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 912 Minschen maakt. 8,90 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
4,97 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,30 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Biathlon-Weltmeesterschapen 1971
Staffel 4 x 7,5 km
Datum: 7. März
Archer County
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 95,54 % vun de Minschen Witte, 0,08 % Swarte, 0,12 % stammt ut Asien un 0,03 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,62 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,28 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,32 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,87 % vun de Lüüd ansehn.
Biathlon-Weltmeesterschapen 1971
Staffel 4 x 7,5 km
<br style="clear:both;" />
Anton Friedrich Christian von Wersebe
Anton Christian von Wersebe (* 7. November 1784 in Bargen; † 6. Februar 1841 in Auerk) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Von 1816 bet 1823 weer he denn Drost von dat Amt Oold- un Neeklooster in Buxthu. As dat Amt 1823 Deel von dat Amt Harsfeld worrn is, hett he dor den Posten as Drost övernahmen un is dat bet 1838 bleven. In dat Johr is Landdrost Georg Oehlrich ut de Landdrostie Auerk versett worrn un von Wersebe is an’n 15. November to sien Nafolger ernannt worrn. Dat is he bet to sien Dood 1841 bleven. Sien Nafolger weer Carl Detlev Marschalck von Bachtenbrock.
Von Wersebe weer verheiraadt mit Friederike von Drieberg (11. Oktober 1785-1812). De beiden harrn den Söhn Ernst von Wersebe.
Sawatsky
Sawatsky is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Sawatzky, Sawatzki, Sawadski, Zawadski, Zawadzki, Zawadzky.
Nevermind
duum|Logo vun Nevermind. Nevermind is dat tweete un bekannste Album vun de Grupp Nirvana ut Seattle, dat op 24. September 1991 rutgeven worr un dat den Dörchbrook vun de Grupp bedüüd. Dat bekannste Leed op düt Album weer Smells Like Teen Spirit, dat foorts en Welthit worrn is. Ok worrn In Bloom, Come As You Are un Lithium Hits. Dat weer dat tweete Album vun de Grupp na Bleach in 1989.
Infloot
Vörher weer Nirvana een vun de velen lütten Gruppen, de do in un rund üm Seattle wussen. Achtern weren se kommerziell Överflegers. Nich alleen düt, se verännern ok dat ganze Musiklandschop. Na de 80-Johren, de domineert worrn dörch Hairmetal un Elektropop, worr dank Nirvana de Musik mehr op Rock orienteert. Tohoop mit anner Grunge-Gruppen ut Seattle as Pearl Jam un Alice In Chains verännern se dat Gesicht vun de kommerzielle Musik in'n Allgemenen. Se brochen den Underground op na baven.
Dat Album mutt ok sien Spood an de propere Produkschoon danken - dorüm gegen de Grunge-Wenntheiten - de dat Album un vör allen dat Leed Smells Like Teen Spirit goodlich maak, üm op den Musiksenner MTV speelt warrn to könen.
Cover
Dat Baby, dat op den Cover to sehn steiht, heet Spencer Elden. He worr tofallig utwählt. As Belohnen versproken Kurt Cobain un Courtney Love later eens mit em na en Restaurant to gahn (wat nie geböhr wieldat Kurt Cobain Sülvstmoord begüng). Op den Cover is he 4 Maanden oolt. De Angelhaak mit en Dollar-Note doran worr later digital toföögt. Dat Bild symboliseert den Ünnergang vun de Unschuld al bi de Kinner.
De Öllern vun Elden kregen $ 200 för de Foto. In 2007 geev Elden to, sik beschäämt to föhlen vunwegen de Foto. Na wat he sä föhlt he sik as den allergröttsten Pornostar in de Welt, wieldat de CD överall in de ganze Welt verköfft warrt.
Zielona Góra
thumb|240px|De Stadthall Zielona Góra [], inst Grünberg, is ene poolsche Stadt in den Bezirk Lebus - över 80 km nordöstelk vun Cottbus un circa 110 km södwestelk vun Posen an de Oder. In Zielona Góra is de Seet vun de Marschall vun de Bezirk Lebus, so is dat de Hööftstadt vun de Bezirk. Landsberg is ok ene Hööftstadt vun de Bezirk un de gröttste Stadt in de Bezirk. De Stadt hett 118.433 Inwahners.
De Fläck is 58,3 km². Dat gifft en römsch-katholsch Bisdom Grünberg-Landsberg. Bi Zielona Góra, ene in de düütsche Tied slessche Stadt is en vun de wichtigste Wienburebeete in Polen. Zielona Góra weer ene vun de öllste Bruunkaulbargbusteden in't dormaalsche Slesien. De Grünberger Universität heet op Poolsch Uniwersytet Zielonogórski. Vun de Tahl vun de Inwahners is de Stadt Zielona Góra op de 33. Rang in Polen. De Lokalzeitung is de Gazeta Lubuska. Blots een anner Dagblaad hett ene lokale Utgaav, de Warschauer Gazeta Wyborcza. De düütsche Partnersteden vun disse Stadt sünd Veern un Cottbus. Bet 1998 geev dat en Bezirk Zielona Góra, to de Delen vun de ehemaalsche Nümark un't ehemaalsche Nedderslesien höörten.
Mount Epperly
Mount Epperly is en hogen Barg in Ellsworthland, Westantarktika. He liggt 3 km süden von’n Mount Tyree in’n Hööftkamm von de Sentinel Range von de Ellsworthbargen.
Tugela-Waterfall
duum|Bild von’n Waterfall von 2012 De Tugela-Waterfall in Süüdafrika is na den Angel-Waterfall de tweethööchste Waterfall op de Eer. De Kumpletthööch in fief Streken, de free fallt, is 947 Meter. In’n Dörsnitt fallt so üm un bi een Kubikmeter Water jede Sekunn den Afhang dal. De Waterfall liggt in de Drakensbargen in’n Royal-Natal-Natschonalpark in de Provinz KwaZulu-Natal. De Born vun’n Stroom Tugela, de den Waterfall dalstört, liggt bi’n Barg Mont-Aux-Sources.
Angel-Waterfall
thumb|Salto Angel De Angel-Waterfall (spaansch Salto del Angel) is en Waterfall, de in’n Süüdoosten vun Venezuela liggt. He fallt stracks 978 Meter dal mit en enkelte Stoop, wonehm he 805 Meter dalfallt, un is dormit de hööchste Waterfall op de Eer. Bi de Indianers, de in de Gegend leevt, heet he Kerekupai-Merú.
Geografie
De Waterfall höört to de Gran Sabana un is Deel vun’n Canaima-Natschonalpark. Sien Water fleet later in’n Rio Carrao, nadem dat vun’n Rand vun den Tafelbarg Auyan Tepui hendalstört is. Vun wegen de grote Hööch stöövt dat Water op’n Weg na ünnen uteneen, bet sik dat ünnen wedder to en Stroom sammelt. Beten later stört dat Water denn al wedder 200 Meter hendal. Sien Water kriggt de Waterfall dör de dullen Gewitters, de op dat grote Plateau vun 700 km² rünnerkaamt. Ut de Löcker, de dat Water in’n Fels rinfreten hett, 40 Meter ünner den Rand vun’t Plateau fallt dat Water in de Deep.
Ernesto Méndez
Ernesto Méndez is de Naam von
Angel-Waterfall
Opdecken
Ofschoonst de Spanier Ernesto Sánchez la Cruz den Waterfall al 1910 sehn harr, is he eerst an’n 16. November 1933, as de US-amerikaansche Buschpilot James Crawford Angel op de Söök na Gold em funnen harr, bekannt warrn un hett vun em ok den Naam af.
Ernesto Méndez
* Ernesto Méndez (* 1960), argentienschen Schachspeler,
Angel-Waterfall
Tourismus
Hüdigendaags is de Waterfall en grote Touristenattrakschoon in Venezuela. To’n Waterfall, de merrn in’n Oorwoold liggt, kannst aver blots mit’n Fleger henkamen.
Weblenken
.
Gasche (Mehrdüdig Begreep)
Gasche betekent
Gasche is de Familiennaam von
Sawatzky
Sawatzky is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Sawatsky, Sawatzki, Sawadski, Zawadski, Zawadzki, Zawadzky.
Sluderkram in’t Treppenhus
Sluderkram in’t Treppenhus (ok Sluderee op de Trepp ) is en plattdüütsch Theaterstück in veer Akten för acht Personen (dree Froonslüüd, fief Mannslüüd), dat Jens Exler schreven hett. Toeerst opföhrt worrn is dat Stück an’n 24. April 1960 an de Nedderdüütsche Bühn Flensborg.
Dat Stück is bi dat Ohnsorg-Theater 1966 ok för’t Feernsehn opnahmen worrn. Later is dat Stück ok in’t Kölsche, Bayersche, Sächsische, Swääbsche, Fränksche, Baadsche, Hessische un Hoochdüütsche översett worrn. En mönsterlandsche Version ünner’n Naam Quaterie int Treppenhus hett Hermann Homann schreven.
De Komödie hannelt vun en Miethuus, in dat de neeschierige Meta Boldt jümmer in’t Treppenhuus rümlungert, de Lüüd beluert un Sluderkraam över de Navers verbreden deit. So kriegt se dat ok spitz, dat Hanne Knoop in’n tweten Stock en Kamer an de junge Fro Heike Seefeldt ünnervermeedt hett. Dat is verbaden un dat deit Meta glieks den Huuswirt Berhard Tramsen vertellen. Toeerst schafft se dat ok, de Bewahners vun dat Huus dorgegen optobringen. Doch de Mannslüüd slaat sik bald op de Sied vun de smucke Deern. De lehrt denn ok Dieter Brummer kennen, de bi sien Unkel Ewald Brummer intagen is, wat ok gegen de Mietregeln is. To’n Sluss kaamt Dieter un Heike tohoop un Meta kriggt ehr Fett weg.
Armstrong County (Texas)
Armstrong County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 1.901 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.367 km². De Sitt vun de Verwalten is in Claude.
Historie
De Kreis is 1876 grünnt worrn.
José Méndez
José Méndez is de Naam von
Armstrong County (Texas)
Demografie
Vun de 2.148 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.009 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.151 US-Dollar. 1.201 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 299 Minschen maakt. 10,20 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
José Méndez
* José Antonio Méndez (1927–1989), kubaanschen Sänger, Gitarrspeler un Kumponist,
Armstrong County (Texas)
Demografie
3,99 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,93 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
José Méndez
Kiek ok bi: José Mendes.
Armstrong County (Texas)
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 95,44 % vun de Minschen Witte, 0,28 % Swarte, 0,65 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,79 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,84 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 5,40 % vun de Lüüd ansehn.
Mythologie
Mythologie (vun ooltgreeksch μυθος [mythos] Vertellen, Reed; λόγος [logos] Lehr) is de Wetenschop, de sik mit Mythen un annere Vertellsels befaten deit, de de Kulturen op de Welt överlevert hebbt.
Ereta Peak
US-amerikaansche Wetenschoppers hebbt em 1961 un 1988 karteert. De bulgaarsche Kommission för Antarktische Geograafsche Naams hett em 2014 na de thrakische Stadt Ereta in’n Noordoosten von Bulgarien nöömt.
Epperly
Epperly betekent
Karl Heinemann
Karl Heinemann is de Naam von
Epperly
Epperly is de Familiennaam von
Karl Heinemann
* Karl Heinemann (1857–1927), düütschen Literaturwetenschopper,
Kiek ok bi: Carl Heinemann.
Frankenbossel
Geografie
In’n Norden von’n Oort hett de Röhrsbeek sien Born un in’n Süüdoosten de Obeek. De beiden doot all beid in de Oost fleten. De Osenhorster Beek hett sien Born in’n Westen un münnt in de Meh-Au.
De Naveröörd sünd Adiek un Ahoff in’n Noorden, Wiertzen un Freyersen in’n Noordoosten, Rüspel, Volkens un Nindörp in’n Oosten, Hatz un Ehsdörp in’n Süüdoosten, Poitzendörp un Elsdörp in’n Süden, Bahnhoff Elsdörp, Osenhorst, Wist un Hoffkoh in’n Süüdwesten, Asp in’n Westen un Zeven un Wiersdörp in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Zeven in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Böörd Elsdörp in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
De Gemeen weer Maat von de Samtgemeen Elsdörp un is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen an de Gemeen Elsdörp kamen.
Religion
Frankenbossel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Allerhilligen-Kark in Elsdörp.
Verenen
Frankenbossel hett en egene freewillige Füürwehr, de 1947 grünnt worrn is.
Verkehr
Dör Frankenbossel löppt de Kreisstraat 132, de in’n Noordwesten na Zeven an de Landsstraat 142 un över de L 124 an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Süüdoosten na Rüspel an de K 130. In’n Süden föhrt en Straat na Elsdörp.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so fiev Kilometer in’n Süden von Frankenbossel.
De nächste Bahnhoff is so bi 18 Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Fröher hett dat dichter bi ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Elsdörp fiev Kilometer in’n Süüdwesten. Personenverkehr hett dat dor von 1906 bet 1968 geven.
Scholen
De Kinner ut Frankenbossel gaht op de Grundschool Elsdörp.
31. Dezember
De '''31. Dezember''' is de 365. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 366. Dag, wenn en Schaltjohr is.
Tarnów
Tarnów is ene poolsche Stadt in de Provinz Lüttpolen mit mehr as 120.000 Inwahners, de vun 1975 bet 1998 de Hööftstadt vun de Bezirk Tarnów weer. De Fläck is 72,4 km². Tarnów is ene kringfriee Stadt. In't Medeloller kehmen veele Düütsche ut Krakau un Nowy Sącz. In't 16. Johrhunnert kehmen ok enige Schotten, wat villicht ok in Willamowice so weer. De Stadt is Bischopsstadt. 1939 weern de Halv vun de Lü hier Juden. In de Tweet Weltorlog worrn hier 20.000 Juden död't.
Joachim Löw
Joachim „Jogi“ Löw (* 3. Februar 1960 in Schönau/Swaartwoold) is en ehmalge düütsch Footballspeler un hüüd Footballtrainer.
Loopbahn as Speler
Jogi Löw fung mit dat Footballspelen bi de Vereenen TuS Schönau 1896, FC Schönau un SF Eintracht Freiburg an, bevör he 1978 to’n FC Freiburg wesselt is. För de Vereen hett he in de 2. Football-Bundsliga 71 Spelen makt un 18 Doren schaten. 1980 is he to’n VfB Stuttgart in de Bundsliga wesselt, keem aber blots up 4 Spelen. Bi Eintracht Frankfurt en Johr later leep dat ok nich völ beter. He weer Störmer un hett in 24 Bundsliga-Spelen blots 5 Doren schaten. 1982 is he denn weer nah Freiburg in de 2. Bundsliga torüchgahn. Hier keem he in 65 Spelen up 25 Doren. 1984 is he denn noch mal för en Johr to’n Karlsruher SC wesselt, aber in 24 Spelen keem man blots up 2 Doren. In Freiburg af 1985 hett he bit 1989 in 116 Spelen, denn noch mal 38 Doren schaten.
Tarnów
In Tarnów is de Lüttpoolsche Wertschapshoogschoole. Unia Tarnów is de poolsche Speedway-Meester. Unia/Wisła Paged Tarnów is in de eerste poolsche Basketballliga vun de Mannen.
Joachim Löw
Loopbahn as Speler
Dornah gung he in de Swiez un hett dor noch bi FC Schaffhausen, FC Winterthur un FC Frauenfeld speelt. 1995 weer denn aber sien aktiv Karriere beend.
Loopbahn as Trainer
Bi de FC Frauenfeld weer he all Spelertrainer. Vun 1995 bit 1998 weer he Trainer bi de VfB Stuttgart (eerst Saison aber blots Co-Trainer). Dornah weer he för en Saison Trainer bi Fenerbahçe Istanbul. Dornah folg en Saison bi den Karlsruher SC, wo se hüm nich behollen wullen. Ok bi de Vereen Adanaspor in Törkie hebbt se hüm 2001 weer rutschmeeten. Mit den FC Tirol Innsbruck kunn he in de Saison 2001/2002 sogor den Meestertitel in Öösterriek holen, aber der Vereen weer dornah pleite un so harr sück dato k weer erledigt. Ok bi de Vereen FK Austria Wien hett he dat Enn’n vun de Saison 2003/04 nich mehr as Trainer beleevt. 2004 wurr he denn Co-Trainer ünner Bundstrainer Jürgen Klinsmann, un, nahdem de 2006 nah de Weltmeesterschap as Trainer uphollen hett wurr he denn an 1. August 2006 Bundstrainer vun de düütsch Football-Natschonalmannschap, mit de he 2014 ok den Weltmeestertitel halen dee. 2021 hett he sien Verdrag bi den DFB nich verlängert.
Ehrungen
2010 wurr he för siene Leistungen mit dat Bundsverdeenstkrüüz an’t Band uttekent.
Klaus Groth (Mehrdüdig Begreep)
Klaus Groth is de Naam von
* Klaus Groth (1819–1899), plattdüütschen Schriever,
Zawadzki
Zawadzki is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Zawadzky, Zawadski, Sawadski, Sawatzki, Sawatzky, Zawadzka.
Ela Nitzsche
Ela Nitzsche (* 1959 in Cuxhoben) is en düütsche Schauspelersche un Synchroonsnackerin.
Nitzsche hett an de Hamborger Universität Volkskunn studeert. Schauspeelünnerricht harr se bi Hedi Höpfer un an de Stage School. Bekannt worrn is se 1984 mit den Film Erst die Arbeit und dann? vun un mit Detlev Buck. Se harr verscheden Theaterengagements un Filmrullen un arbeit vundaag vör allen as Synchroonsnackerin un as Sprekersche för Dokumentatschonen. Butendem hett se in vele Warfsennen snackt.
Kalisz
Kalisz, ok Kalisch, is ene grootpolsche Stadt mit circa 110 000 Inwahners. De Fläck is 71,4 km². Kalisz, de woll öllste poolsche Stadt is nich wiet vun Slesien. Vun 1193 weer dat Seet vun Piasten-Hartöge. Siet 1998 is de Stadt Seet vun en katholsch Bischop. Hamm un Erfurt sün de düütsche Partnersteden vun Kalisz. Kalisz is de grote poolsche Stadt mit de gröttste PKW-Dichte. Enige wichtige Firmen sün in Kalisz aktiv, ten Bispeel Winiary, Nestle, Big Star, Hellena, Kaliszanka, Haft, Calisia, Runotex, Pratt & Whitney, Wistil un Augusto.
Belize Progressive Party
De Belize Progressive Party (BPP) is en polietsche Partei in Belize, de sik an’n 30. September 2015 billt hett. De Partei hett ehren Seet in Belmopan un de Parteibaas is Patrick Rogers (Stand 2019).
Programm
Dat Parteiprogramm is soziaaldemokraatsch. De Partei will Belize (opstunns en konstitutschonelle Monarchie) in en Republik mit en Präsident ümwanneln. Vör allen will de Partei aver dat Twee-Partein-System von Belize (UDP un PUP) opbreken, dat de BPP för korrupt höllt, un en drüdde Kraft etableren.
Historie
De Partei hett sik 2015 billt, as sik de People’s National Party, dat We the People Reform Movement un Delen von de Partei Vision Inspired by the People tohoopdaan hebbt.
Wahlen
De Partei is toeerst bi de Parlamentswahl 2015 antreden. De 25 Kannedaten, de de Partei in de 31 Wahlkreise von Belize opstellt hett, hebbt bi de Wahl 1,65 % von de Stimmen kregen. Dör dat Mehrheitswahlrecht in Belize kunn de Partei aver keen Kannedaten in dat Repräsentantenhuus bringen.
Bi de Stadtraadswahlen 2018 hett de Partei Kannedaten in veer von de negen Städer (Belize-Stadt, San Ignacio/Santa Elena, Belmopan un Punta Gorda) opstellt, aver ok bi düsse Wahl kunn sik keen von de Kannedaten dörsetten.
Oorknall
thumb|De Geboort vun’t Universum ut’n Oorknall De Oorknall is na dat Standardmodell vun de Kosmologie de Anfang vun’t Weltall. In’n Rahmen vun de Oorknalltheorie warrt ok dat fröhe Universum beschreven, dat heet de Entwickeln vun’t Universum mit de Tiet na den Oorknall.
As Utfinner vun de Oorknalltheorie gellt de Physiker Georges Lemaître, de den Oortostand vun’t Weltall mit den Begreep „primordial Atom“ oder „Ooratom“ beschreven hett. De Begreep Oorknall (eng. Big Bang, wöörtlich also „De grode Knall“) weer vun Sir Fred Hoyle prägt, de en Kritiker vun disse Theorie weer un se mit den Utdruck in’t Alberne tehn wull. In de düütschen un plattdüütschen Översetten fehlt disse ironische Ünnertoon.
De Oorknall beteken keen Explosion in en Ruum, de dor is, man dat gemeensome Tostannenkamen vun Materie, Ruum un Tiet ut en oorsprüngliche Singularität.
Översicht
Wenn een dorvun utgeiht, dat mit den Oorknall nich blots de Materie entstahn is, man ok de Ruumtiet eerst anfungen hett dortowesen, kann de Oorknall sülvst mit de physikaalschen Theorien, de dat bit hüüt gifft, gor nich beschreven warrn.
Na de Oorknalltheorie hett dat mit Mateer anfüllte Weltall na sien Entstahn dormit anfungen, sik uttobreden. Dat duert bit hüüt an. De Kosmologie modelleert disse Expansion vun’t Universum mit Help vun de Feldglieken vun de allgemenen Relativitätstheorie na Albert Einstein.
As wieter ünnen beschreven, gifft dat’n Reeg vun astronoomsch Beobachten, ut de een dat Öller vun’t Universum afschätzen kann, und dormit ok de Tiet vun’n Oorknall. Opstunns warrt 13,7 ± 0,2 Milliarden Johr as de naueste Weert dorför ansehn.
Dat Ut’neenbewegen vun de Galaxien verlööft, op den Tietpunkt torüchtoreken, as disse op en drang Ruumrebeet konzentreert weern. To de Tiet mutt de Temperatur gresig hooch un de Afstand twüschen all Objekten bannig lütt wesen hebben.
Sünners de nafolgen experimentellen Beobachten warrt dör de Oorknalltheorie verklort:
Theoretisch denkbor is en Gegenstück to’n Oorknall, also en Kollaps vun’t Universum, de as Big Crunch betekent warrt. Beobachten hebbt aver wiest, dat de Massendicht in’t Universum to lütt is, as dat se dör ehr egen Gravitatschoon so en Kollaps ingangsetten künn. Dat Universum warrt sik dorüm wohrschienlich wieter utdehnen.
De Oorknall in de Theorie
Man, dormit is noch nix seggt över de physikaalsche Realität vun so en Anfangssingularität, vun wegen dat de Glieken vun de klassischen Physik blots in sünnere Grenzen gellt. An disse Steed sünd se streng nahmen nich mehr antowennen, wenn Quanteneffekten en Rull speelt, as dat in dat düchtig fröhe, hitte un dichte Universum de Fall wesen is. Üm de Entwickeln vun’t Universum to de ganz fröhe Tiet to beschrieven, warrt en Theorie vun de Quantengravitatschoon bruukt.
Fröhhistorie vun’t Universum
thumb|Phasen vun’t Entwickeln vun’t Universum As de bekannten physikaalschen Theorien to de Tiet vun’n Oorknall nich mehr gellt, gifft dat opstunns för den Oorknall sülvst noch keen Theorie, de allgemeen acht warrt. Verscheden Tietduern na den Oorknall warrt as egenstännige Perioden un Epochen vun’t Universium beschreven. Wenn een de bekannten physikaalschen Gesetten op de Situatschoon nipp un nau na’n Oorknall anwennt, den kriggt een rut, dat de Weltruum in de eersten Sekunnenbrookdelen vun’t Expandeeren ünnerscheedliche, gresig korte Phasen dörlopen hebben mutt. Vun wegen de lütten Afstännen un de hogen Snelligkeiten vun de bedeeligten Deelken künnt se aver ok jüst so begeevnisriek wesen hebben as latere Phasen.
De hoge Temperatur hett de Grundlaag geven, dat sik ünnerscheedliche Deelken inenanner ümwanneln künnen. Bi Temperaturen, de hooch noog sünd, kaamt disse Ümwannelreakschonen gliek faken in beide Richten vör, so dat sik en thermisch Gliekgewicht instellt. Dör de Expansion vun’t Weltall nimmt de Temperatur aver mit de Tiet af, so dat verscheden Reakschonen na un na „utfreert“, wenn de Temperatur den för en sünnere Reakschoon charakteristischen Weert ünnerschreden deit. Dat heet, dat en Reakschoon denn blots noch in een, neemlich de (na cheemschen Spraakbruuk) „exotherme“ Richt aflöpt, wiel för de „endotherme“ Torüchreakschoon nich mehr noog Energie dor is. Op disse Oort un Wies starvt na un na vele hoochenergeetsche Deelkenoorden ut. De verscheden Phasen in de Historie vun’t Universum sünd charakteriseert dör den Verloop vun de middlere Temperatur vun’t Universum un dormit dör de Oort vun de Deelkenreakschonen, de to de Tiet stattfinnen künnt.
Man geiht to Hauptsaak vun den nafolgen Aflopp ut:
Planck-Ära un Anfang vun de GUT-Ära
Dat Universum hett in en Tostand anfungen, dat dör de klassischen physikaalschen Gesetten nich to beschrieven is. In’t Sünnere mutt een dorvun utgahn, dat de Tiet sülvst „vör“ de so nöömten Planck-Tiet (üm un bi 5,4·10−44 s; to’n Vereenfachen warrt tomeist 10−43 s angeven) ehr Egenschop as Kontinuum verloren hett. Dormit sünd Angaven to Tietrüüm twüschen den Tietpunkt Null un 10−43 s physikaalsch ahn Bedüden, vun wegen dat de Tiet nich gliekmatig lopen is. In dissen Sinn kann de Planck-Ära keen Duer bimeten warrn.
Dat gieke gellt ok för den Ruum. Rüüm mit en Längenutdehnen vun Null bit to de Planck-Läng (1,6·10−35 m; to’n Vereenfachen warrt tomeist 10−35 m angeven) hett de Ruum keen Egenschop as Kontinuum. Angaven över en rüümlich Utdehnen för Rüüm mit de Utdehnen vun Null bit 10−35 m hebbt dorüm keen Sinn. Somit kann för de Tiet vun de Planck-Ära ok keen naue Angaav över dat Volumen vun't Universum maakt warrn. Üm dat Universum to de Tiet vun de Planck-Ära to beschrieven, warrt en Theorie vun de Quantengravitatschoon bruukt, de aver opstunns noch nich formuleert is. Eerst na dat Enn vun de Planck-Ära is dat Universum vun en Oort, de mit de Physik na’t hüütige Verstahn beschreven warrn kann.
Ut teemlich elementar Överleggen folgt, dat to den Tietpunkt de Dicht ruchweg 1094 g/cm3 un de Temperatur üm un bi 1032 K meten hebben mutt. Na de eenheitlichen Feldtheorien weern ünner disse Bedingen all veer bekannten Grundkräft vun de Physik,
tosamen in en eenzige Oorkraft vereent. As dat Weltall anfüng, utenanner to gahn weer de Planck-Ära to Enn un de Gravitatschoon hett sik as enkelte Kraft afsplitt. De annern dree Wesselwirken hebbt de GUT-Kraft billt (Grand Unified Theory). De Natur vun de meisten Deelken, de dat in disse GUT-Tiet geven hett, is nich bekannt. Wietere Afsplitten geev dat later noch tweemol un in’n Tosamenhang mit so nöömte Symmetriebreken.
De Wetenschop geiht vundaag dorvun ut, dat de hüüt beobacht Asymmetrie twüschen de Materie un de Antimaterie in de GUT-Ära tostannen kamen is. Vörrutsetten dorför is, dat sik de GUT-Kraft nich an de CP-Symmetrie hollen deit. Dör dat Utfreren vun Reakschonen, de de Baryonentall nich bibehollen doot, kann so an’t Enn vun de GUT-Ära en lütten Överschuss vun Materie in’n Vegliek to de Antimaterie enstahn wesen, de na’t Verstrahlen vun Materie un Antimaterie de hüütige, meist vullstännig ut Materie bestahn Welt billt hett (Kiek dorto ok bi Baryogenese un Leptogenese).
Johan van Oldebarnevelt
thumb|right|200px|Johan van Oldenbarnevelt Johan van Oldenbarnevelt (* 14. September 1547 in Amersfoort; † 13. Mai 1619 in Den Haag) weer en nedderlannschen Staatsmann un Diplomat (Raatspensionär).
Oorknall
Inflatschonär Universum
Hööftartikel: Inflatschonär Universum
Johan van Oldebarnevelt
Anfang
1564 vertrock Oldebarnevelt nah Den Haag un arbeit dor bi en Afkaten. Vunwegen sien Studium keem he in allerhand Länner rüm. He studeer in Löven, Bourges, Heidelbarg, Köln un Padua. Dornoh is he in dat Johr 1572 Hölpsmann vun Wilhelm vun Oranien wurrn. 1575 heiraat he Maria vun Utrecht, wat en rieke Fro weer. So keem he süms to allerhand Vermögen. Vun 1576 - 1582 weer he Afkaat vun den Raat vun de Stadt Rotterdam. In düsse Tiet güng dat mit de Stadt oorntlich vörut.
Oorknall
Inflatschonär Universum
Bi en Öller vun 10−36 s is de Temperatur op ruchweg 1027 K afsackt. Op de Grundlaag vun de GUT-Modellen warrt annahmen, dat sik bi de Temperatur de Starke Wesselwirken vun de GUT-Kraft afsplitt hett. Disse Vörgang is to verglieken mit en Phasenövergang as dat Verklamen vun Water to Ies dör Afköhlen. Man geiht dorvun ut, dat sik dit Afsplitten hentogen hett, so as dat ok bi’n Kristallisatschoonsvörgang mööglich is. Anners as Water hett en Ieskristall sünnere Vörtogsrichten, de sik bi’t Kristalliseren in een tofallige Richt orienteert. Disse Vörgang warrt ok as spontane Symmetriebreken betekent. In dat Bispeel mit dat Ies is dat de Breken vun de Kugelsymmetrie vun’t Water.
Johan van Oldebarnevelt
Karrier
1586 is he Landsafkaat vun de Staaten Holland un Utrecht wurrn. He möss as nederlannschen Staatsmann rümlaveren mank de Grootmächt England, Frankriek, Spanien un verscheden düütsche Staaten. Dat kreeg he ganz goot hen. 1602 sorg he dor mit vör, dat de VOC (Vereente Oostindische Company) grünnt wurrn is. 1609 bröch he en 12-jöhrigen Wapenstillstand mit Spanien towege.
Oorknall
Inflatschonär Universum
De Energie, de bi’t hentogen Afsplitten free worrn is, hett to en Phaas vun gresig gaue Expansion föhrt, de so nöömte Inflatschoon, wobi twüschen de Tietpunkten 10−35 s un 10−33 s en Utdehnen üm en Fakter vun üm un bi 1050 passeert is. Disse Expansion mit Överlichtsnelligkeit steiht nich in’n Wedderspruch to de Relativitätstheorie, vun wegen dat se blots de överlichtgaue Bewegen in’n Ruum afhannelt, nich aver de överlichtgaue Utdehnen vun’n Ruum sülvst verbeden deit. Dat Rebeet, wat wi vundaag as dat sichtbor Universum kennt, harr sik dorbi na de Theorie vun en Dörmeter, de wiet ünner den vun en Proton liggt, op ruchweg 100 cm utbreden müsst.
Carl Heinrich
Carl Heinrich is de Naam von
* Carl Heinrich (1904–1975), düütschen Soziaalwetenschopper un Politiker,
Kiek ok bi: Karl Heinrich.
Oorknall
Inflatschonär Universum
En Inflatschoons-Phaas is in de Laag, mehrere kosmologsche Beobachten to verkloren, för de anners kuum en Verkloren to finnen is:
Quark-Ära
Na 10−33 s weer de Temperatur op 1025 K rünnergahn. De Quarks un Anti-Quarks, de Bostenen vun de hüütigen sworern Deelken (Baryogenese) hebbt sik nu billt. Man de Temperatur weer so hooch un de Tieden twüschen dat Tosamenstöten vun twee Deelken so kort, dat sik bestännige Protonen oder Neutronen noch bich billn künnen. An de Steed is en so nöömt Quark-Gluonen-Plasma ut meist freesweven Deelken tostannenkamen. Sworere Deelken, as de X-Bosonen sünd utstorven, vun wegen dat se unbestännig weern un de Temperatur nich mehr hooch noch weer, üm ne’e natomaken.
Atommass
Man kann twüschen relative Atommass (Ar, ahn Maateenheit) un afsluute Atommass (angeven in kg, g oder u) ünnerscheeden.
Oorknall
Veer Grundkräft
Na 10−12 s weer dat Universum bi en Temperatur vun 1016 K ankamen. De Elektroswacke Kraft, wat vun de GUT-Kraft överbleven is, hett sik denn in de swache un de Elektromagnetsche Kraft opsplitt. Dormit weer de Verfall vun de Oorkraft in de veer bekannten Grundkräft afslaten.
Yosemite-Waterfall
thumb|De Yosemite-Waterfall De Yosemite-Waterfall is een vun de hööchsten Waterfäll op de Eer un de hööchste in Noordamerika. He liggt in’n Yosemite-Natschonalpark in de USA.
Atommass
Bedüden
De relativen Atommassen warrt bruukt, üm de Molekülmassen von chemisch Verbinnen to bereken. Dorut kann denn de Molmass afleidt warrn, de wedderüm bruukt warrt, üm de Massen- un Volumenproportschoonen vun de Stoffen to bereken, de an een cheemsch Reaktschoon bedeeligt sünd.
Oorknall
Anfang vun de Hadronen-Ära
Na 10−6 s leeg de Temperatur bi ruchweg 1013 K. De Quarks künnen nu nich mehr free existeren, man se hebbt sik to de Hadronen tosamenslaten. Mit sieter warrn Temperatur sünd de sworen Hadronen verfallen un an’t Enn bleven dorvun de Protonen un de Neutronen över, as ok jemehr Antideelken. Dör dat foortlopen Ümwanneln vun Protonen in Neutronen un ümkehrt is ok en grode Tall vun Neutrinos entstahn.
Yosemite-Waterfall
De Waterfall in de Bargen vun de Sierra Nevada hett en Kumpletthööch vun 739 Meter un warrt vun’n Yosemite-Kriek spiest, de wat later in den Merced River fleet. Op en eerste Stoop vun 435 Meter folgt en poor Kaskaden mit en Hööch vun 206 Meter. Denn fallt dat Water op dat letzte Stück noch wedder 98 Meter dal.