cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borgfeld
Historie
In dat Johr 1235 steiht de Naam vun Borgfeld dat eerste Mol in en Urkunn schreven. 1384 warrt to'n eersten Mol wat över de Borgfelder Kark upschreven. 1627 kaamt in den Dartigjöhrigen Krieg den Kaiser siene Truppen na Borgfeld un leggt de Karken to'n Deel in'n Dutt. Achterher sünd de Klocken weg. 1640 warrt de Toorn in Fackwark nee boot. Nee Klocken kaamt dor ok to. 1666 kriggt Bremen Borgfeld ganz in'e Hannen. Bit 1945 is Borfeld nu en Landgemeende in dat Bremer Landgebiet. 1945 kümmt dat denn na de Stadt Bremen mit to. In Borgfeld hett de dormolige Bremer Börgermeester Wilhelm Kaisen en Huus harrt un bito en beten Bueree bedreven. Sien Huus is hüdigendags en lüttjet Museum.
Lübtow
Lübtow betekent
Mitochondrium
Wat ganz allgemeen over de Mitochondern to seggen is
Mitochondern hefft en Döörmeter vun um un bi 0,5–1,5 µm. Vun de Form her verscheelt se sik bannig, vun Kogeln bit hen to kumplexe Nettwarke. Se vermehrt sik dör Wassen un Spraten. Wenn Zellen vun de Eukaryoten ehre Mitochondrien verleert, könnt se keen ne’e wedder herstellen. Dat gifft ok Eukaryoten sunner Mitochondrien. Dor höört en Reeg vun Protozoen to.
Borgfeld
Naturschutz
Dat Naturschutzrebeet Borgfelder Wümmewischen is mit 677 ha dat gröttste Naturschutzrebeet in Bremen. Dor hett de WWF de Upsicht över. In’n Oosten an de Grenz vun dat Land slutt sik dat NSR Fischerhuder Wümmewischen an. Dor hett de Landkreis Veern de Upsicht över.
Lübtow
Lübtow is de Familiennaam von
Mitochondrium
Wat ganz allgemeen over de Mitochondern to seggen is
Mitochondern weert bloß vun de Mudder over dat Zellplasma verarvt. Midderwielen hett sik rutstellt, datt dör dat Spermium ok en poor männliche Mitochondrien in dat Plasma vun de befruchte Eizell (Zygote) inföhrt weert. Wohrschienlich weert düsse „männlichen“ Mitochondern avers fix to Dutt maakt. Midderwielen warrt annahmen, datt se al vun Anfang an as „Zellmüll“ markeert wurrn sünd, de unner Umstänn gefährlich weern kann. Man dat gifft en Reeg vun roore Fäll, dor hefft Mediziners nawiesen konnt, datt en Kind siene Mitochondern ut de Lien vun den Vadder stammt.
Bitherto sünd bi 50 Krankheiten (Mitochondriopathien) bekannt, de tostanne kaamt vunwegen Fehlfunktschonen vun de Mitochondern.
Astrid Stadler
Astrid Stadler is de Naam von
Mitochondrium
Wie de Mitochondern upboot sünd
De Mitochondern ehre Hüllen besteiht ut en ütere un en binnere Membran. De sünd tohopenkleit ut Phospholipid-Dubelschichten un ut Proteine. Beide Membrans verscheelt sik dör ehre Egenschoppen. Dör düsse Membrans gifft dat fiev verschedene Zellkompartimente. Dat sünd de ütere Membran, de Membran-Twuschenruum (twuschen beide Membrans), de binnere Membran, de Cristae un de Matrix (de Ruum binnen in de Binnenmembran).
Astrid Stadler
* Astrid Stadler (* 1959), düütsche Rechtswetenschopperin,
Mitochondrium
Matrix
De Ruum, de in de Binnenmembran inslaten is, warrt „Matrix“ nömmt. Dor lagert bi 2/3 vun all Proteine in, de dat in en Mitochondrium gifft. De Matrix is wichtig bi de [[Adenosintriphosphat
Mitochondern besitt egen geneetsch Materiol un könnt sülms RNA un Proteine herstellen. Forschers heft wiesen konnt, datt in de DNA-Sequenz vun de Mitochondrn 16.569 Basenpaare bigaht un 37 Gene kodeert, dormank 22 tRNA, 2 rRNA un 13 Peptid-Gene
Wie de Mitochondern tostann kamen sünd
Bi de Endosymbiontentheorie warrt dor vun utgahn, dat de Mitochondern tostann kamen sünd bi en Symbiose vun aerobe Bakterien (ut de Grupp vun dat α-Proteobakterien, Geslecht Rickettsia) mit de Vorwesers vun de hüdigen Eukaryoten. En annern Vörslag is, datt en anaerob Bakterium (Symbiont) upnahmen wurrn weer vun en Archaeon, dat Methan produzeern dö un dat as Weert deent hett. Dat gifft up jedeen Fall Henwiese up en Symbiose, bi de een Leevwesen mit dat annere so tohopen gahn is, datt dat vun dor af an in den Weert leven dö (Endosymbiose) un so dat Mitochondrium tostanne kamen is. Bi düsse Henwiese hannelt sik dat dor um, dat de Mitochondern egene geneetsche Informatschoon dreegt (mtDNA, Chondriom), en egene Proteinsynthese maakt (mit egene Ribosomen un tRNAs), un datt dat en Binnenmembran gifft, de sik düütlich verschelen deit vun de ütere Membran un de dor to bruukt warrt, ut ADP bi de Synthese ATP to maken. Man de Mitochondern sünd so spezialiseert, datt se alleen for sik nich leven könnt. Se sünd tämlich eng verwandt mit annere Organellen, de roorer uptreden doot, as de Hydrogenosomen.
Victoria Principal
duum|Victoria Principal, 1987 Victoria Principal (* as Concettina Ree Principale 3. Januar 1950 Fukuoka, Japan) is en US-amerikaansche Schauspelersche, Produzentin un Schrieversche.
Leven un Wark
Principal is de öllere vun twee Döchter vun den US-amerikaanschen Air Force-Sergeant Victor Principal un sien Fro Bertha Ree Veal. Ehr Afstammen is en Mischen vun italieensch, engelsch un philippinsch. Ehr Vadder is faken an verschedene Öörd insett worrn, dorüm is Principal ok in verschedene Städer groot worrn. Ünner annern is se in London, Florida, Puerto Rico, Massachusetts un Georgia opwossen. Miet fief Johren hett se dat eerste mol in en Warfspot mitspeelt un dor den eersten Kuntakt mit de Schauspeleree hatt.
Wiel ehr Highschool-Tiet is se Fotomodell worrn. Mit 19 Johren is se as „Miss Miami“ wählt worrn. Dorna is se na New York City gahn un hett dor as Mannequin un Schauspelersche arbeit. Een Johr later, 1970, hett se för’t Playboy-Magazin poseert.
In’t Johr 1972 harr Principal ehr eerste Filmrull in den Speelfilm The Life and Times of Judge Roy Bean vun John Huston. Se speel dor in de Siet vun Paul Newman un Anthony Perkins un weer glieks för den Golden Globe vörslahn. 1973 speel se en Naaktszeen in den Film The Naked Ape. Een Johr later harr se mit ehr Rull in Earthquake ehrn Dörbrook. Na wietere lütte Rullen speel se vun 1978 bit 1987 „Pamela Barnes Ewing“ in de US-amerikaanschen Feernsehreeg Dallas.
Anfang vun de 1980er Johren weer se en Tiet lang mit Andy Gibb tosamen. 1985 hett se den bekannten Schönheitschirurg Harry Glassman heiraat. De Eh is 2006 scheedt worrn.
Utteken
Principal hett bit hüüt noch keen Filmpriesen wunnen, man se weer fiefmol nomineert, dorünner tweemol för den Golden Globe. Dat eerste mol weer se 1973 in de Kategorie Veelversprekenst Nawasschauspelersche vörslahn, dat tweete mol 1983 in de Kategorie Best Serien-Hööftdorstellerin – Drama för ehr Rull in Dallas.
Lucescu
Lucescu is de Familiennaam von
El Paso Township
El Paso Township betekent
* El Paso Township, Township in Arkansas, USA,
(1031) Arctica
(1031) Arctica is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 9. Juni 1924 vun den russ’schen Astronom Sergei Iwanowitsch Beljawski in Simejis an de Krim-Steernwacht opdeckt worrn is.
Nöömt is de Asteroid na de Arktische See.
Toni Stadler
Toni Stadler is de Naam von
* Toni Stadler (1850–1917), öösterrieksch-düütschen Maler,
Emir Kusturica
duum|Emir Kusturica 2009 Emir Kusturica (kyrillsch Емир Кустурица; * 24. November 1954 in Sarajevo) is en Filmmaker, de in Bosnien-Herzegowina boren is un hüüt in Belgrad leevt un de serbsche Staatsbörgerschop hett.
Kusturica studeer an de Filmhoochschool FAMU in Prag.
In siene Filmen verarbeidt he politische Themen un wörr dorüm ok faken Angrepen utsett - to de Tiet vun Tito vör allen in't egene Land. So hannelt de Film „Otac na službenom putu“ vun en politischen Gegener, de op eenmal verswunnen is. Later wörr he veel wegen sien, so warrt't seggt, proserbsche Sicht op den Krieg in'n Film „Underground“ kritiseert.
Prüük
En Prüük (vun franzöösch peruque „Hoorschopp“) is en künstlich Koppbedeckung, de dat natürlich wussene Hoor imiteert. In’t Theater un bi’n Film warrt Prüken för Kostümen bruukt.
Historie
thumb|Prüken in’t Barock, hier [[Johann Sebatian Bach|J. S. Bach]] Prüken weren al bi de olen Greken, bi de Römers un bi de Ägypters geern bruukt. In Ägypten dregen Mannslüüd un Froonslüüd Prüken, de dat Gesicht utsehn leet as en Rechteck. In Grekenland dregen vele öllere Froonslüüd Prüken, de na de Hoormood güngen, un ok in't röömsche Riek weren Prüken bi de Froonslüüd veel bruukt.
In’t Middelöller wörr dat Hoor apen oder ünner en Huuv dragen, doch in’t fröhe Barock keem de Prüük wedder in Mood. All de, de wat op sik holen dein, dregen nich blot bi festliche Gelegenheiten lange Krüllen an beide Sieden vun’n Kopp. In de Tiet vun de Opklärung (18. Johrhunnert) harr de Prüük in Europa un siene Kolonien ehr Hoochtiet.
Emir Kusturica
In't Johr 2004 löpp sien Film Život je čudo bi de Filmfestspelen in Cannes; de Kritik, vör allen ut Düütschland, weer aver kuum begeistert. De Jury dorgegen geev em den Pries Prix de l'Education Nationale „för sien filmisch un pädagogisch Intresse as ok siene künstlerische Gööd“. De Dreihoort vun den Film in'n süüdoostlichen serbschen Bezirk Zlatibor in de Neeg vun de bosnische Grenz warrt ünner Leid vun Kusturica siet 2004 as Dörp in ole Bowies utboot. In dat Dörp hett sik in de Twüschentiet ok Kusturica sülvst ansiedelt.
Prüük
Historie
Bet op korte Moden in Delen vun de Sellschop (to'n Bispeel in de 1970er Johren), sünd Prüken nienich wedder „in“ wesen.
Emir Kusturica
In't Johr 2005 weer he de Jury-Baas bi de 58. Filmfestspelen vun Cannes.
Prüük
Produkschoon
Prüken warrt ut künstlich oder echt Hoor maakt. Echt Hoor stammt faken vun Minschen ut armere Länner, de sik mit dat Verköpen vun ehr egen Hoor en beten Geld verdeent. Dat Hoor warrt wuschen un farvt, so wat annerthalf Kilogramm Hoor warrt för en normale Prüük bruukt.
Emir Kusturica
In'n Mai 2005 konverteer Kusturica vun'n Islam to de Serbsch-Orthodoxe Kark. He lett sik in't montenegrinsche Klooster Savina in de Neeg vun Herceg Novi op den Naam Nemanja Kusturica döpen.
Hilton Township
Hilton Township betekent
Lucet
Lucet is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Lucey.
Frönnenbiärg
Frönnenbiärg is ene Stadt in’t Märkische Suerland mit 23.128 Inwahners, de to’t Ruhrrebeet höört. De Delen vun de Stadt sünd Altendorf, Ardey, Bausenhagen, Bentrop, Dellwig, Frohnhausen, Frömern, Frönnenbiärg, Langschede, Neimen, Ostbüren, Stentrop, Strickherdicke un Warmen. Frönnenbiärg liggt an de Ruhr un is in den Kreis Unna. Vun Frönnenbiärg geiht ene Bahn na Düörpm.
Joseph Meister
duum|Joseph Meister warrt gegen Dullwoot empt Joseph Meister (* 21. Februar 1876 in Steige (Elsass); † 16. Juni 1940 in Paris) weer de eerste Minsch, de mit Spood gegen Dullwoot empt worrn is.
Leven
Mit ehrn Söhn is se an’n 6. Juli 1885 bi Pasteur wesen. Vun wegen dat bit dorhen noch keeneen en Dullwoot-Infekschoon överleevt harr, hett Pasteur beslaten, den Jungen mit en Empstoff to behanneln, den he to de Tiet blots an Hunnen test harr. He geev den Jungen en Injekschoon in de Buukhuut. De Behanneln mit jemehr vull virulenten Empstoff weer na dree Weken afslaten. Meister hett dormit as eerste Minsch en Dullwoot-Infekschoon överleevt.
Vun 1913 bit an sien Levensenn hett Joseph Meister as Pörtner in’t Institut Pasteur in Paris arbeit. He hett dor in’t Öller vun 64 Johren Sülvstmoord maakt ut Vertwieveln över’t Besetten vun Paris dör de Düütschen.
Josef Wagner
Josef Wagner is de Naam von
* Josef Wagner (1837–1897), öösterriekschen Politiker,
Kiek ok bi: Joseph Wagner, Jozef Wagner.
Tellur
Tellur (lat. tellus: „Eer“) is en roor cheemsch Element, dat in’t Periodensystem in de föfften Periode un de 6. Hööftgrupp mit dat Atomteken Te un de Atomtall 52 vertekent is. Tellur tellt dormit to de Chalkogenen. Dat Vörkamen vun Tellur is ungefäähr so as vun Gold, mit den ok verscheeden Verbinnen gifft, de in de Natur as Mineralen to finnen sünd. Dat kristalline Tellur is en sülverwitt, metallsch blanket Halfmetall, dat vun’n Utsehn lieks dat Antimon oder dat Tinn is. Op mechansch Belasten reageert Tellur sprööd, dorüm kann’n dorvun ok liecht Pulver maken. In cheemsch Verbinnen verhollt sik dat Tellur liekers Swevel un Selen, wiest aver in Legeeren oder Verbinnen mit annere Metallen teemlich dull (half)metallsch Egenschoppen.
Historie
Opdeckt weer Tellur 1782 vun den öösterriekschen Chemiker un Mineralogen Franz Joseph Müller von Reichenstein, as he Gold-Ierzen ut de Kuhl Mariahilf bi Zlatna, Rumänien ünnersocht hett, de weniger Gold inbrocht harrn, as vermodt. He weer vun de Ierzen künnig worrn, dör en wetenschopplich Afhanneln vun Ignaz von Born över dat Mineral Antimonit (Sb2S3). Von Born harr dacht, dat Metall in dat Ierz weer Antimon un meen, dat so wenig Gold rutkamen de, as dat mit Antimon verbunnen weer.
Müller von Reichenstein hett dat nicht glöövt. Toeerst dacht he an „swevelt Wismuth“. Na’t hüütig Weten bestünn dat neven gediegen Tellur ut de Mineralen Nagyágit (Blöödierz, AuPb(Pb,Sb,Bi)Te2–3S6) un Sylvanit (Schrifttellur, (Au,Ag)Te2). Na wietere Ünnersöken twüschen 1783 un 1785 hett he Wismut ok utslaten, wiel dat Metall – anners as Antimon un Wismut – kuum oder meist gor nicht mit Swevelsüür reageeren de. Dorüm geev he den Metall toeerst de Beteken „metallum problematicum“. He vermoodt, dat metallum problematicum „...villicht en nee’ noch nich opdeckt Halfmetall weer?“, wull sien Folg eerst vun den sweedschen Mineralogen un Chemiker Torben Olof Bergman gegenkieken laten. He hett 1783 Proven för en Gootachten an Bergmann schickt, de bleev aver dat Johr dorop dood un de Ünnersöken weern eerstmol instellt.
thumb|left|150px|Martin Heinrich KlaprothEerst twölf Johren later, 1797, kreeg Martin Heinrich Klaproth in Berlin Proven vun Müller von Reichenstein. He ünnersocht de Proven un stimm de Slussfolgen vun Müller von Reichenstein to, dat noog Henwiesen dorweern, dat een vun de Opdecken vun en nee’ Element utgahn künn. In’n Januar 1798 hett Klaproth den Verdeenst vun Müller von Reichenstein in en Vördrag ehrt un em de Ehr vun’t Opdecken vun dat nee’e Element tosnackt. Blots en Naam harr dat element noch jümmers nich, un so nööm Klaproth dat Tellur na dat latiensch Woort för Eer. De originalen Handstücken vun Klaproth leegt vundaag in’t Museum för Naturkunnen in Berlin
Unafhangig dorvun hett 1789 ok de ungarsche Chemiker un Botaniker Paul Kitaibel dat Tellur opdeckt, de Goldierzen ut den Bargbo-Oort Nagybörzsöny (Deutsch-Pilsen) in Ungarn ünnersöken de. KLaproth hett in sien Vördrag aver blots vun Müller von Reichenstein snackt, ofschonst he vun de Ünnersöken vun Kitaibel wüsst hett. n en Breef an den Ungarn verklor he, dat he dat Manuskript vun Kitabiel nich mehr in’n Kopp hatt harr un he in de Ünenrsöken ok keen Tosamenhang sehn harr. Opletzt künn he Kitaibel aver övertügen, dat Müller von Reichenstein al Johre fröher an de Opdecken arbeidt hett un dorüm as de alleenig Opdecker gellen schüll.
Dat Atomteken Te is 1814 op Vörslag vun Jöns Jakob Berzelius inföhrt woorn un warrt bit hüüt ok bruukt. De eerste Ünnersöken vun dat kristalline Tellur mit Help vun de Röntgenbögen weer 1924 maakt.
Vörkamen
thumb|left|200px|Tellurierz TetradymitTellur is en Element, dat nich faken vörkummt. Sien Andeel an de Eerdkrust liggt bi 0,01 ppm (dat is een Gramm pro Tünn). Mit Gold – ünnerordend ok mit Sülver, Kopper, Blie un Wismut – kummt Tellur in de Natur roor gediegen vör. Gediegen Tellur höört as Mineral to de Halfmetallen un lööpt in de Systematik na Strunz ünner de Nummer I/B.03-40 un na Dana ünner 1.3.4.2. Sporen bit gröttere Mengden vun Selen bit künnt in gediegen Tellur binnen wesen (Selentellur). Ok wenn Tellur en roor Element is, gifft dat aver doch en ganze Reeg vun egen Mineralen dorvun, wiel Telluratomen to groot sünd für de Kristallgidders vun Selen- un Swevelmineralen, un dorüm nich faken dorin to finenn is.
Anners rüm künnt aver Selen un Swevel faken an de Steed vun Tellur op de Gidderplätz in en Kristall vun tellurholtig Mineralen vörkamen. Vun all Elementen hett Tellur de höchste Affinität to Gold un findt sik in de Natur dorüm faken as Gold-Telluriden, Mineralen mit Tellurid- (Te2-) btw. Ditellurid-Anionen (Te22-). Neven Gold un annere Eddelmetallen billt vör allen Blie und Wismut wietere Telluride. Nich so faken sünd mit Mineralen mit Te4+-Kationen (Telluroxiden un Oxotelluraten).
En Utwahl vun bekannte tellurholtige Mineralen wiest de Tabellen:
Tellurholtig Mineralen sünd för dat technisch Winnen vun Tellur nich vun Bedüden, wieldat se nich faken noog vörkommt un so goot as keen Lagersteden för Tellur gifft, woneem sik de Afbo lohnt. To de bekanntesten Lagersteden vun gediegen Tellur oder tellurholtig Mineralen tellt Zlatna in Rumänien, Kalgoorlie in Australien, un ok Cripple Creek un Calaveras in de USA.
Winnen un Dorstellen
Tellur warrt tohopen mit Selen in de Industrie blots ut de Nevenprodukten vun de groottechnisch elektrolytischen Metall- un Nickelherstellen wunnen. In den anfallend Anodenmudd sünd Eddelmetall-Telluriden un -Seleniden binnen, de sik nich in Water löst, un de allgemeen Formel M2Ch (M = Cu, Ag, Au; Ch = Se, Te) hebbt. Bi över 500 °C künnt de ünner Suerstoff (O2) ut de Luft mit Soda (Natriumcarbonat Na2CO3) to’n reageeren brocht warrn. De Eddelmetall-Kationen warrt dorbi to elementar Metallen reduzeert un de Tellurid-Anionen to Oxotelluraten(IV) (TeO32−) oxideert:
Datsülve kann ok mit Salpeter (Natriumnitrat NaNO3) ünner Luftutsluss un Billen vun Stickoxiden (NO und NO2) dörföhrt warrn:
Dat Natriumtellurat(IV) (Na2TeO3), wat dorbi tostannen kummt, warrt dorna in Water oplöst, wobinnen dat basisch reageert un Hydrogentellurat(IV)-Ionen HTeO3− bildt. Dat Afsplitten vun de Tellurate(IV) vun de Selenaten(IV), de dorbi ok entstahn doot, warrt in de basisch Lösen dör Neutraliseeren ünner Togaav vun Swevelsüür (H2SO4) maakt. Dordör fallt dat in Water nich löslich Tellurdioxid TeO2 ut:
Dat Tellurdioxid kann denn in Laugen dör Elektrolys oder op cheemsch Weg dör Lösen in konzentreert Mineralsüren in Inleiden vun Sweveldioxid SO2 to elementaret Tellur reduzeert warrn, wobi Sulfit-Ionen (SO32−) entstaht:
Hoochrein Tellur (> 99,9%) to warrt dorutöver dat Zonensmölten maakt.
De Weltproduktschoon in’t Johr liggt na ünnerscheedlich Bornen twüschen 150 un 700 Tünnen. , To de Produzenten tellt in’n Allgemenen Industrienatschonen, ok Düütschland dorünner. Gröttere Mengden warrt in Kanada, de USA, Japan, Peru un Russland herstellt.
Kristallin Tellur
thumb|left|230px|Kristallin Tellur, 2 cm Längthumb|right|180px|Spiralförmig Keed ut Telluratomen an de 31-Schruvenass langs. Elk drütte Atom is deckensgliek (blau markeert). thumb|right|180px|Blick op de Keden an de c-Ass langs. thumb|right|180px|Kristallstruktur vun Tellur mit verzerrt [[Oktaeder|oktaedrisch (2+4) Koordinatschoonsümgeven (geel) vun een Telluratom ut 2 Atomen binnen de Keed un 4 ut naverte Keden.]] Ünner Standardbedingen is vun Tellur blots een krsitallin Modifikatschoon (Te-I oder α-Te) bekannt, de as kristallin oder metallisch Tellur betekend warrt. Disse Form is isotyp to α-Selen, hett also de lieke Kristallstruktur. Tellur kristalliseert in’t trigonal System in de Ruumkoppel P3121 mit de Giddergrötten a = 446 pm un c = 592 pm un dree Formeleenheiten in de Elementarzell. Dat is de lüttste Boeenheit vun de Kristallstruktur.
De na de Hermann-Mauguin-Symbolik beschreven Ruumkoppel P3121 verkloort dat Zentreeren vun de Elementarzell un de Symmetrielementen, de dat geven deit. P beseggt, dat dat Bravais-Gidder primitiv is, d. h. de Atomen künnt blots op de Ecken vun de Elemetarzell sitten, aver nich in’t Zentrum oder in de Mitt vun Kanten un Flachen. Op de Angaav vun’t Zentreeren folgt de Symmetrielementen vun de Ruumkoppel: 31 beschrifft en dreetellig Schruvenass (Vermehren vun en Deelken dör Dreihn üm 120° un Schuven (Translatschoon)) üm een Drüddel in de Richten vun de Dreihass) parallel to de kristallographsch c-Ass ([001]), 2 beschrifft en tweetellig Dreihass (Vermehren dör Dreihn üm 180°) parallel to de dree kristallographschen a-Assen ([100]), 1 gifft dat Symmetrieelement vun de eentellig Symmetrieass oder Identität (Vermehren dör Dreihn üm 360°, dat Deelken billt sik op sik sülvst af) in Richten vun de Winkelhalbeernden vun de a-Ass ([210]).
De Kristallstruktur bragt blots en kristallographsch ünnerscheedbor Telluratom mit de Laagkoordinaten Lagekoordinaten x = 0,2636, y = 0 und z = 1/3. All anneern Atomen ni de Struktur künnt dör de vörhannen Symmetrielementen op dat een Atom torüchföhrt warrn. Wiel dat Telluratom aver vun de Laag mit de tweetelligen Symmetrieass tohopen fallt, warrt dat alleen blots dör de dreetellig Schruvenass vermehrt. Dordör enstaht spiralförmig Keden ut kovalent bunnen Telluratomen parallel to de c-Ass Binnen de Keed sünd de Atomen 284 pm wiet vunenanner weg, de Binnenwinkel is 103,1°. In de Afbillen sünd de Binnen binnen de Keed root markeert, wobi jümmer een Keed to’n verdüdlichen blau fravt is. Dorbi is dat düsterblaue Atom op z = 1/3, dat middelblaue op z = 2/3 un dat hellblaue op z = 1. Elk drütte Atom is dormit deckensgliek binnen de Keed. Elk Keed is wedder vun söss annere Keden ümgeven. Dortwüschen gifft dat Van-der-Waals-Binnen mit en Te-Te-Afstand vun 349 pm (gröön strekelt), de dör dat Ünnerschreden vun den Van-der-Waals-Radius (2 · 206 pm = 412 pm) vun de Telluratomen tostannen kommt. En enkelt Atom hett dorbi en Koordinatschoonstall vun 6, nipp un nau 2+4, wiel twee Atomen ut de lieken Keed kommt un dorüm en lütteren Afstand hebbt as de annern veer ut de naverten Keden. As Koordinatschoonspolyeder gifft sik dorut en verzerrt Oktaeder, de geel intekend is.
Statt in de RuumkoppelP3121 kann Tellur ok in de Ruumkoppel P3221 kristalliseeren. De 32-Schruvenass vermehrt en Atom ok dör Dreihn üm 120°, man dorna warrt dat üm 2/3 an Steed vun 1/3 in de Richten vun de Dreihass schaven. Ok dor kommt spiralförmig Keden bi rut, de sik aver in’n Klockenwiesersinn un nich dorgegen, as bi de 31-Schruvenass, an de c-Ass langs windt De Kristallstruktur in de P3221 Koppel is dormit also dat Spegelbild vun de annere Ruumkoppel („Links-“ un „Rechtsform“).
Faken warrt dat Kristallsystem vun Tellur as hexagonal angeven, den de lieke Elementarzell to Grunnen leegt, man en hexagoanl Symmetrie sett en sösstellige Symmetrieass vörut (6, vermehren vun’n Deelken dör Dreihn üm 60°). Aver de Kristallstruktur vun Tellur wiest blits de dreetellig Schruvenass op un höört dorüm in dat trigonal Kristallsystem.
In Hoochdruckexperimenten mit kristallin Tellur (α-Tellur) sünd wietere Modifikatschonen opdeckt worrn. De angeven Druckrebeden wiek in de Literatur ’n beten vunenanner af:
Amorph Tellur
De unbestännige amorph Modifikatschoon is en bruun Pulver, dat ut tellurig Süür (H2TeO3) dör Reakschoon mit Swevlig Süür (H2SO3) btw. Sulfit-Ionen (SO32−) dorstellt warrn. De Sulfit-Ionen warrt dorbi to Sulfat-Ionen (SO42−) oxideert, wieldat de Te4+-Ionen to elementar Tellur reduzeert warrt: Amorph Tellur wannelt sik ünner Standarbedingen na un na in de kristalline Modifikatschoon üm.
physikaalsch Egenschoppen
Kristallin Tellur is en Halfleider mit en Bandlück vun 0,334 eV. As bi all Halfleiders lett sich de elektrisch Leddanlaag dör högere Temperaturen oder Belichten anböhren. Bi Tellur föhrt dat aver blots to’n beten Anstiegen. De elektrische Leddanlaag un ok de Warmsleddanlaag verhollt sik bi Tellur in Afhangigkeit vun de Richten, is also anisotrop. Dat kristallin Tellur is teemlich week mit en Mohshard vun 2,25 un ok düchtig sprööd un kann dorüm licht to Pulver verarbeidt warrn. Dör högeren Druck wannelt sik Tellur in de annern baven beschrevenen Modifikatschonen. Baven vun 450 °C geiht Tellur in en rode Smölt över un bi Temperaturen vun över 990 °C warrt dorut en geel diamagnetsch Gas ut Te2-Molekülen. Un bi över 2000 °C verfallt de Molekülen in de enkelten Atomen.
Cheemsch Egenschoppen
Dat kristalline Tellur is in Water nich löslich un löst sik ok blots slecht in de Mineralsüren Soltsüür un Swevelsüür, as ok in Laugen. Goot löst sik dat Halfmetall dorgegen in Salpetersüür, de en bannig stark Oxidatschoonsmiddel dorstellt un elementaret Tellut to Telluraten mit de bestännig Oxidatschoonstoop +IV oxideert. Tellursmölten griept Kopper, Iesen un Eddelstahl an.
In Verbinnen mit Nichtmetallen verhollt sik Tellur so as dat lichtere Element ut de Grupp Selen. An de Luft verbrennt dat in en gröön soomd blaue Flamm to Tellurdioxid TeO2: Mit Halogenen reageert Tellur spontan, wobi dat wat sünners is, in’n Vergliek mit de lichteren Chalkogenen Selen un Swevel, dat Tellur ok thermodynaamsch bestännige Iodiden billt. Mit uneddel Metallen as t. B. Zink reageert dat düchtig dull to de entsprekend Telluriden.
Verwennen
Technisch is Tellur en nich so bedüdend Element, wiel de Herstellen bannig düer is un tomeist an sien Steed bi de Verwennen ok annere Elementen oder Vebrinnen bruukt warrn künnt. Elementar Tellur warrt in de Metallindustrie ü.a. as Tosatz (< 1%) för Stahl, Gaatiesen, Kopper- un Blie-Legeeren un in rostfree’ Eddelstahlö verwennt. Dat Halfmetall föddert de Bestänndigkeit gegen Korrosion un verbetert de mechanschen Egenschoppen un dat Bearbeiten.
As Halfleider warrt Teller ok nich faken bruukt, fakener sünd al doteert Tellurverbinnen. Wismutellurit Bi2Te3 warrt t. B. in Thermoelementen bi’t Stroomtügen mit Plutonium-Batterien un in Peltier-Elementen insett. Cadmiumtellurid CdTe warrt in Foto- un Dünnschicht-Solarzellen to’n Stroomtügen verwennt.
Glääs ut Tellurdioxid TeO2 warrt vun wegen de groote Breektall in Lichbülgenleiders an de Steed vun Kieselglas SiO2 bruukt.
In de Mikrobiologie warrt mit Kaliumtellurat(IV) K2TeO3 (ahn Klöör) versett Agar as Nährmedium för’n Nawies vun Staphylokokken nütt. De Bakterienkolonnen wiest sik dorbi as lütte swatte Kugels, wiel se de Te4+-Kationen reduzeert un in jemehr Zellen inlagert.
In lütte Mengden warrt Tellur ok to’n Vulkaniseeren vun Gummi verwennt, in Sprengkapseln un to’n Farven vun Glas un Keramik.
Sekerheit un bioloogsch Bedüden
Anners as Selen, warrt Tellur nich as essentiell Sporenelement ansehn. En bioloogsch Funktschoon, de alleen op Tellur baseert warrt vermodt, is aver noch nich nawiest worrn.
Tellur is för den minschlichen Lief giftig un warrt ok mit dat entsprekend Gefohrenteken „T“ kenntekend, man ganz so giftig as dat Selen is Tellur nich. Dat is jüst so as bi de Elementen ut de naverte 5. Hööftgrupp in’t Periodensystem, woneem dat Antimon ok nich ganz so giftig is as dat Arsen. Wenn Tellur oder licht to lösende Tellurverbinnen as Alkalimetall-Telluraten versluckt warrt, billt sik dorut dör Redukschoon dat giftige Dimethyltellurid (Me2Te: H3C−Te−CH3), wat Schaden an Bloot, Lebber, Hart un Neren maken kann. Wiel siek elementar Tellur bannig slecht löst, warrt de Verbinnen dorüm as gefährlicher ansehn. Tellurvergiften wiest sik dör en intensiven Knuuvlookröök in de Atenluft, de vun dat Dimethyltellurid kummt. Dat warrt ok över de Huut langsomafscheed. De Maximal Arbeitsplatzkonzentratschoon (MAK-Weert) is op 0,1 mg/m³ angeven.
Tellurstoff kann in Luft vun sülvst tünnern. fien verdeelt kann dat in hooge Konzentratschoon sogor ok explodeeren. Dör’t Verbrenenn entsteiht dat schäädlich Tellurdioxid. De angeven R-Sätz 36/37/38 un S-Sätz 26 un 37 gellt blots für Tellurpulver.
Nawies
thumb|150px|right|Tetratellur-Dikation. Elementar Tellur kann in hitte konzentreerte Swevelsüür (H2SO4) dör Oxidatschoon ünner Billn vun rode Te42+-Kationen (Tetratellur-Dikation) nawiest warrn. Een Deel vun de Swevelsüür warrt bi de Reakschoon to Swevlige Süür(H2SO3) reduzeert, de vun wegen de hoge Temperatur in Water (H2O) un ehr Anhydrid Sweveldioxid (SO2) verfallt, dat as Gas afgeven warrt.: De Klöör vun dat quadraatsch-planar opboote Te42+-Kation kummt dör söss delokaliseerte π-Elektronen tostannen (kiek ok de Afbillen), de en Deel vun’t Licht absorbeert. De restlichen Bülgenlängen vun’t Licht geevt tohopen de rode Klöör.
Verbinnen
De fakensten Oxidatschoonsstopen vun’t Tellur in Verbinnen sünd -II un +IV. NIcht so faken kommt de Stopen +VI un +II vör, aver root ok -I un +I.
Waterstoffverbinnen
Tellurwaterstoff H2Te is en giftig Gas ahn Klöör, dat dör Reakschoon vun Telluriden (MxTey) mit starke Süren as t. B. Soltsüür HCl tostannen kummt. In Water löst reageert dat suer (Tellurwasserstoffsäure), an de Luft verfallt de Lösen aver gau wedder in Waterun elementar Tellur.
Suerstoffverbinnen
Tellurdioxid (Tellur(IV)-oxid) TeO2 is en kristallin Faststoff ahn Klöör un stellt dat bedüdenste Oxid vun’t Tellur dor. Entstahn deit dat bi’t Verbrennen mit Luft. Dat is dat Anhydrid vun de unbestännig tellurig Süür H2TeO3. Tellurdioxid gifft dat in dat orthorhombische (Tellurit) un in dat tetragonale Kristallsystem (Paratellurit), de ok in de Natur as Mineralen to finnen sünd.
Tellurtrioxid (Tellur(VI)-oxid) TeO3 is en gelen rhomboedrisch/trigonal-kristallinen Faststoff un dat Anhydrid vun de Orthotellursüür H6TeO6. Dat entsteiht bi de Waterafgaavvun de Süür dör düchtig hitt maken. De gele Klöör kummt vun den Elektronenövergang vun’n Suerstoff op dat Tellur („Charge-Transfer“).
Tellurmonoxid (Tellur(II)-oxid) TeO is noch en Oxid vun’t Tellur, man ünner Standardbedingen is disse Form nich bestännig. Dat is en swatten amorphen Faststoff, de in fuchtige Luft mit Suerstoff to dat bestännigere Tellurdioxid reageert.
Ditellurpentoxid (Tellur(IV)-Tellur(VI)-oxid)is en mischtet Teluoxid mit Te4+- un Te6+-Kationen. Neven dat Tellurtrioxid is dat ok en Produkt vun den thermischen Verfall vun de Orthotellursüür. Dat kristalliseert in’t monokline Kristallsystem.
Telluraten sünd de Solten vun de Orthotellursüür H6TeO6 un de Metatellursüür H2TeO4 mit de Anionen TeO66− btw. TeO42−. De Solten vun de tellurigen Süür H2TeO3 mit dat Anion TeO32− warrt as Tellurate(IV) betekend (in öllere Literatir ok as Tellurite)
Halogenverbinnen
Tetrahalogenide TeX4 mit Tellur in de Oxidatschoonstoop +IV sünd de fakensten Te-Halogeniden. Disse Vebrinnen sünd mit all Halogenen bit Jod bekannt un se all sünd kristalline Faststoffen.
Dihalogenide TeX2 mit Tellur in de Oxidatschoonstoop +II sünd mit Chlor, Brom un Jod bekannt. Se gifft dat blots as Gas.
Hexahalogenide TeX6 mit Tellur in de Oxidatschoonsstoop +VI sind blots mit Fluor as Tellurhexafluorid TeF6 oder Tellurpentafluoridchlorid TeF5Cl bekannt, de beid Gasen ahn Klöör sünd. Tellurhexafluorid reageert an’n dullsten vun all Chalkogenhexafluoriden (neven dat Swevelhexafluorid) SF6 un dat Selenhexafluorid SeF6). As eenzigst warrt dat in Water hydrolyseert.
Wieter gifft dat vun Tellur in de Oxidatschoonsstoop +IV in waterig Lösen ok Komplexverbinnen [TeX6]2− (X = F−, Cl−, Br−, I−) mit all Halogenid-Ionen. Mit Utnahm vun den Hexafluoro-Komplex sünd de all perfekt oktaderisch opboot un künnt ok as Solten ut de Lösen utfällt warrn (t. B. Ammonium-hexachlorotellurat(IV) (NH4)2[TeCl6]).
Orgaansch Verbinnen
Dat Halfmetall billt ok en Reeg vun metallorgaansch Vebrinnen. De sünd man all nich vun Bestand un warrt dorüm in de orgaanschen Chemie nich veel verwennt. As reine Tellurorganylen sünd Vebrinnen in de Formen R2Te, R2Te2, R4Te un R6Te (R is jümmer Alkyl-, Aryl-) bekannt.
Butendem sünd noch Diorganotellurdihalogeniden R2TeX2 (R = Alkyl-, Aryl-; X = F, Cl, Br, I) un Triorganotellurhalogenide R3TeX (R = Alkyl-, Aryl-; X = F, Cl, Br, I) bekannt.
Cord
Cord (ok Coord, Cordt, Cort, Kord, Koord) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.
Herkamen
De Naam kümmt vun den olen düütschen Naam Konrad. Dor steekt de beiden Wöör „kon“ (kühn, modig) un „rath“ (Raat) in. De Naam bedutt denn so veel, as „De en kühnen Raatgever is“, oder „De keene Bange kennt, wenn he Raat geven deit“. De Naam is ok in de latiensche Form Conradus bekannt.
De plattdüütsche Naam
De lange Naam mit siene twee Sülven is tohopentrucken wurrn to en korten Naam. Dor is denn Cord bi rutkamen. Up Hoochdüütsch is dor Kurt vun wurrn.
Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam Cord/Coord sünd denn de plattdüütschen Tonaams Cordes, Coordes, Kordes, Koordes, Cohrs, Kohrs, Coers, Koers un Coors maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as Ut Cord siene Familie oder Vun Cord sien Hoff.
Maryland
duum|Laag vun Maryland binnen de USA duum|Flagg vun Maryland Maryland is en Bundsstaat vun de USA. He hett 5.296.486 Inwahners (Stand 2005) op en Rebeet vun 32.160 km². De Hööftstadt is Annapolis.
Historie
Maryland weer vun’n 28. April 1788 af an Deel vun de USA.
Politik
Maryland is opdeelt in 24 Kreise (Countys):
Nües ut Büttenwarder
Nües ut Büttenwarder is en Feernsehreeg vun’n Noorddüütschen Rundfunk, de 1998 toeerst utstrahlt worrn is. De Reeg is 2022 instellt worrn.
Vun Dezember 1998 af an sünd de eersten acht Folgen elk Week een op’n NDR lopen. Vun 2004 af an hebbt se noch wedder söss Folgen maakt, de aver nich in een dör lopen sünd. Alltohoop gifft dat nu 98 Folgen. De Reeg is op Hoochdüütsch dreiht, aver all Folgen sünd ok op Plattdüütsch nee spraken worrn.
Wo dat üm geiht
De Reeg speelt in dat fiktive Dörp Büttenwarder in’n Kreis Stormarn in Sleswig-Holsteen (dreiht warrt dat ganze in Trittow un ümto, dat Gasthuus steiht in Grönwohld).
De beiden wichtigsten Figurn sünd Kurt Brakelmann (speelt vun Jan Fedder) un Arthur "Adsche" Tönnsen (speelt vun Peter Heinrich Brix). De beiden sünd ganz noorddüütsche Dörpslüüd mit noorddüütschen Humor un jede Folg vertellt en lüttje Geschicht ut dat Dörp. In de Folgen geiht dat faken dor üm, dat de beiden so'n beten in Konkurrenz kaamt un sik denn en beten rievt, aver amenn doch tohoophollen doot, wenn dat hart op hart kummt.
Río Jalán (Río Papaloteca)
De Río Jalán is en üm un bi 19 Kilometer langen Beek in dat Municipio Jutiapa, Departamento Atlántida, Honduras, de von links in’n Río Papaloteca münnt.
De Born liggt an’n Süüdwestrand von de Montaña La Danta (de Topp is, de Born en beten sieder) in de Cordillera Nombre de Dios an de Grenz to dat Municipio Olanchito, Departamento Yoro, de ok de Waterscheed to’n Río Uchapa (Süüdwesten) un Río Uguca (Süüdoosten) is. Von hier flütt de Beek na Noordoosten. Na söven Kilometer hett he al 1000 Högenmeter överwunnen un kummt denn in sieder Land. Dor nimmt he bi Berlín von rechts de Quebrada La Danta op un von links de Quebrada Buena Vista. Noch en Stück wieder bi Jalán löppt de CA-13 mit en Brügg över’n Río Jalán. Dor nimmt de Beek ok von links den Río Tomalá op un denn von rechts de Quebrada Tilunga. Nich wiet achter Jalán flütt de Beek mit’n Río Zambunango tohoop to’n Río Papaloteca. De Papaloteca münnt later in de Karibische See.
Lexington County
Lexington County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Carolina. He hett 262.391 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.816 km². De Sitt vun de Verwalten is in Lexington.
Historie
De Kreis is 1804 grünnt worrn.
Demografie
Vun de Vöröllern her sünd 84,18 % vun de Minschen Witte, 12,63 % Swarte, 1,05 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,34 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,79 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,98 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,92 % vun de Lüüd ansehn.
Georgetown (Belize)
Geografie
De Oort liggt an’n Waha Leaf Creek. In’n Westen von’n Oort flütt de Santa Maria Creek langs, de in’n Jenkins Creek münnt. In’n Noorden un Süden doot Delen von de Mango Creek Forest Reserve liggen un in’n Noordwesten dat Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary. In’n Noordwesten von’n Oort stiegt de Maya-Bargen op.
De Naveröörd sünd Mayan King un Santa Cruz in’n Noordoosten, Santa Rosa un San Roman in’n Oosten, Independence in’n Süüdoosten, San Juan un Cowpen in’n Süden, Red Bank un San Pablo in’n Süüdwesten un Maya Mopan in’n Noordwesten.
Weertschop un Infrastruktur
De Minschen in Georgetown sünd vör allen Plantaaschenarbeiders in de Bananenplantaaschen ümto (Banana Growers Association).
Elijio Briceño
Eloy Briceño (Joe Briceño, ok Don Joe oder Boss Joe nöömt; * 1937 oder 1938; † 21. Mai 2016 in Belize-Stadt) weer en Politiker ut Belize (PUP).
Briceño sien Broder weer Leopoldo Briceño. Briceño weer Schöler op dat St. John’s College in Belize-Stadt. He is Schoolmeester worrn un weer för de PUP ok in’n Stadtraad von Orange Walk.
Bi de Parlamentswahl in Belize 1974 weer he Kannedaat för de PUP in’n Wahlkreis Orange Walk Noord un hett de Wahl mit 58,7 % von de Stimmen gegen Ignacio Vega von de UDP wunnen. Bi de Wahl 1979 weer he in’n sülven Wahlkreis wedder Kannedaat un hett sik mit 49,7 % von de Stimmen knapp gegen Elodio Aragon Senior von de UDP dörsett.
Bi de Wahl 1984 is he in’n nee billten Wahlkreis Orange Walk Zentraal antreden, hett aver mit 46,3 % von de Stimmen gegen Leliz Carballo von de UDP verloren.
Dormit weer he von 1974 bet 1984 Afornten von dat Repräsentantenhuus von Belize.
Ünner Premierminister George Cadle Price weer he toeerst Minister för Lokale Verwaltung un denn von 1979 bet 1984 Minister för Energie un Verkehr un dormit Maat von dat Kabinett Price I.
Von 1977 bet 1983 weer he tosätzlich Vörsitter von de Belize Sugar Cane Farmers Association.
In’n April 1985 is Briceño in Miami fastnahmen worrn. Agenten von de DEA harrn em vörmaakt, dat se Drogen-Köpers weren un Briceño harr inwilligt Marihuana un Kokain in de USA to smuggeln. An’n 1. August 1985 is Briceño vör’n District Court for Eastern North Carolina dör Richter William Earl Britt to söven Johr Fängnis un en Straaf von 50.000 US-Dollar veroordeelt worrn.
An’n 23. Dezember 1999 is he Commissioner of the Supreme Court an’n Böversten Gerichtshoff von Belize worrn.
Briceño is an’n 21. Mai 2016 in en Krankenhuus in Belize-Stadt doodbleven un na de Truurfier in de La Inmaculada Church an’n 25. Mai in Orange Walk begraven worrn.
Sien Söhn John Briceño is ok Politiker.
Swemmsport
thumb|Swemm-Wettkamp bi de Olympischen Spelen 1984 thumb|Swemmen un Baden as’n Freetietvergnögen Ünner den Begreep Swemmsport warrt dat Utöven vun’t Swemmen as sportliche Disziplin tosamenfaat un is en Deelrebeet vun’n Watersport. Swemmsport warrt as Wettkampsport in de Form utföhrt, dat tomeist mehrere Deelnehmers gegenenanner anpeddt, üm en vörgeven Swemmstreck in mööglichst korte Tiet torüchtoleggen, wobi tomeist de Swemmstil ok fastleggt is. Swemmsport kann jüst so aver ok ahn Wettkamp un ahn Tietdruck utöövt warrn, üm den egen Swemmstil to verbetern, wat för de Gesundheit to doon oder eenfach üm Spaaß to hebben.
Georgetown (Belize)
Verkehr
De Oort liggt twee Kilometer af von’n Southern Highway, de in’n Noordoosten na Dangriga löppt un dor in’n Hummingbird Highway münnt. In’n Süüdwesten föhrt de Southern Highway an Independence langs över Dump na Punta Gorda.
Swemmsport
Historie vun’n Swemmsport
Dat moderne Wettkampswemmen hett sik üm 1837 rüm in de Hallenbäder vun London entwickelt. Swommen weer in’n Bost- oder in’n Sietenstil. 1895 swemm de Englänner J. H. Thayers de 100 Yards in’n Sietenstil in 1:02,50 Minuuten. Ümrekent op en 100-m-Streck weer dat 1:08,38 Minuuten. Bit in de 1950er Johren weer dat Bostswemmen, wat tomeist as eerste Technik lehrnt waart, de eenzige Swemmstil, för de nipp un nau Regeln fastleggt worrn sünd.
John Trudgen hett 1873 dat Hand-över-Hand Swemmen utklamüstert, dat na em as „trudgen“ betekent worrn is. De Arms weern dorbi ut dat Water na vörn bröcht, meist so as bi’t Sietenswemmen, blots dat man dorbi jümmer vun een op de annere Siet wesselt un tosätzlich Scherenslääg mit den Been maakt hett. De austraalsche Swemmer Frederick Lane „trudge“ in’t Johr 1901 de 100 Yards in 1:00,0 Minuut (hoochrekent op 100 m: 1:05,64 Minuuten).
Georgetown (Belize)
Scholen
Dat gifft twee Scholen in Georgetown: de röömsch-kathoolsche Grundschool Richard Quinn RC School un de Georgetown Technical High School.
Swemmsport
Historie vun’n Swemmsport
An de Steed vun dat unharmonsche „Trudgen“ hett de Australier Richard Cavill de smiedigere Technik vun de Inboren vun de Salomonen anwennt. De hebbt den Beenschlag vun’t Kraueln mit den Överwater-Armtog kombineert. Cavill hett mit dissen so nöömten „Australian Crawl“ 1902 över 100 Yards en Weltrekordtiet vun 58,4 Sekunnen bruukt (op 100 m: 1:03,89 Minuuten).
1934 meen David Armbruster, de Trainer an de University of Iowa weer, dat bi’t Bostswemmen ok beide Arms över’t Water torüchföhrt waren künnen. Dit „Smettern“ möök de Swemmsnelligkeit grötter, bruuk aver mehr Training un mehr Konditschoon. 1935 swemm Jack Sieg, de ok vun de University of Ioaw keem, op de Siet un slöög dorbi mit de Been as mit en Fischsteert. Dat kunn he an’n Enn ok op’n Buuk. Armbruster un Sieg hebbt dat Smettern vun de Arms un den Beenslag tosamendoon un dormit den „Butterfly-Stil“ utfunnen (Bottervagel oder Delfin). Mit twee Beenslääg op een Armtog swemm Sieg dormols de 100 Yards in 1:00,2 Minuuten (op 100 m: 1:05,85 Minuuten). Na annere Borns schall dat 1935 de US-Amerikaner Brydenthal dissen Stil to’n eersten mol probeert hebben. Dat „Bottervagel-Bostswemmen“ weer toeerst as nich regelgerecht ansehn. Eerst 1953 is dat as en egene Wettkamp-Swemmoort acht worrn.
Swemmwettkämp
Swemmen höört siet de eersten Olympschen Spelen vun de Neetiet (1896 in Athen) to dat olympsche Programm. Bi de tweeten Olympschen Spelen 1900 in Paris geev dat en Hinnernswemmen, en Ünnerwaterutduerswemmen un en 4.000-m-Swemmen anboden. Bi op dat letzte dorvun (Langstreckenswemmen) sünd disse Wettkampoorden later aver nich mehr maakt worrn. Bi de Olympschen Spelen 1912 dröffen to’n eersten mol ok Fronslüüd in’n Wettkamp mitswemmen. Siet 1973 gifft dat ok offizielle Swemmweltmeesterschoppen. Tyypschwies warrt Swemmwettkämpen na dat Regelwark vun’n Internatschonalen Swemmverband Fédération Internationale de Natation Amateur (FINA) utdragen.
Wettkampöörd
thumb|Swemmbecken bi’n Wettkamp Wettkampsteden för Strecken bit 1500 m sünd Swemmbeckens de mit de verscheden Anfoddern an de Bahnläng (25 m oder 50 m), Bahnbreed (2,50 m), Waterdeep (tomindest 1,35 m, bi Olympsche Spelen un Weltmeesterschoppen tomindst 2 m) klorkaamt, un ok de richtige Watertemperatur hebbt (25 bit 28 °C).
De Bahnen warrt dör Lienen vunenanner scheedt, de dorto dor sünd, de Bülgen vun de Naversbahnen wegtohollen. Vun de Swemmers warrt se ok as „Bülgenbrekers“ betekent. De Lienen hebbt ünnerscheedliche Markeeren: In’t Fief-Meter-Rebeet vör jede Beckenwand, woneem se tomeist dörgahns root sünd, in de Mitt un denn jümmer bi 15 m. Op’n Grund vun’t Becken is butendem in de Mitt vun jede Bahn tomeist en 25 cm breden swarten Streek, de twee Meter vör’t Enn vun’t Becken in en ‚T‘ utlöpt. De helpt den Swemmer sik torecht to finnen. Över’t Becken hangt wietere Lienen. In tomindest 1,8 m Hööch gifft dat en Lien mit lütte Fahns fief Meter vör jede Beckenwand, wat bi’t Rüchswemmen anwiesen schall, dat de Wand neger kummt. Un denn gifft dat noch de Lien för’n Fehlstart, de 15 m vun’n Start in tomindst 1,2 m Hööch hangt un in’t Water fallen laten warrt, wenn de Schiedsrichter oder de Starter op en Fehlstart kennen doot.
För Wettkämp warrt Hallenbäder as ok Freebäder bruukt. Normalerwies warrt in Söötwater swommen, man dat gifft ok noch enkelte Soltwaterbeckens, de för Wettkämp nütt warrt.
Bahnen
Bi Wettkämp swemmt jümmer hööchstens so vele Swemmer gegenenanner, as dat Swemmbecken Bahnen hett. Utnahmen dorvun gifft dat över 1500 m un 800 m Freestil. Dor swemmt bi lüttere Wettkämp ok mol twee Swemmer op een Bahn. För en Wettkampbecken sünd na de Regeln acht Bahnen vörsehn, so dat gröttere Veranstalten (Utscheedwettkämp) mehrere Lööp maakt warrt, bi de jümmer blots de besten Swemmer in de nächste Runn kaamt. De gaust mellte oder qualifizeerte Swemmer swemmt jümmer op Bahn 4, de tweetgauste op Bahn 5 un so wieter de Reeg na op de Bahnen 3, 6, 2, 7, 1 un 8. De Bahnen 4 un 5 sünd bi Wettkämp vun gele Lienen infaat, üm dat jedeen de beiden besten Swemmer kennen kann.
Start
thumb|Start bi’t Swemmen 1904 in St. Louis (Olympsche Spelen) upright|thumb|Startsprung bi’n modernen Wettkamp Bi’t Swemmen gifft dat en Startsignal, na dat de Swemmer vun de ’n beten högeren Startblöck vun jemehr Swemmbahn an’n Beckenkopp dör en Startsprung in’t Water jumpt. Utnahmen sünd dat Rüchswemmen un de Lagenstaffel, bi de de Rüchswemmer ut dat Water rut losswemmt. Bi en Fehlstart warrt de Start noch mol maakt, wobi de Schiedsrichter dorbi vundaag in moderne Swemmbäder dör elektroonsch Sensers ünnerstütt warrt. De tweete Start gellt op jeden Fall, man wenn dor noch mol en Swemmer en Fehlstart provozeert, he also to fröh afspringt, warrt he ut’n Wettkamp utslaten. Dorför reckt al en Wackeln op’n Startblock. Bi en Mehrheit vun Swemmwettkämp gellt in de Twüschentiet de „1-Start-Regel“. Dat heet, dat dor al na’n eersten Fehlstart disqualifizeert warrt.
Bi Staffeln warrt en „flegen Wessel“ maakt, mit Utnahm vun den eersten Swemmer. De nafolgen Swemmer dröff hööchstens 0,03 Sekunnen vör’t wohrhaftige Anslahn vun den Vörswemmer afspringen. Vun wegen dat bi’n flegen Wessel de Reakschoonstiet bi’t Startsiganl wegfallt, sünd Staffelswemer faken wat gauer ünnerwegens as in en Enkelwettkamp. Tieten, de in en Staffel swommen warrt – mit Utnahm vun’n Startswemmer – warrt as Enkelrekorden dorüm nich acht. Staffelrekorden gellt för Strecken, de af den Start rekent warrt. Vörrutsett is, dat de Staffel oordig afslaten warrt. So künnt de eersten veer Swemmer vun en 10 mol 100 m Staffel ok en Staffelrekord över 4 mol 100 m swemmen.
Swemmen
De Technik vun’t Foortbewegen dör’t Water is dör de Beteken vun’n Wettkamp vörgeven un warrt dör de Regelwarken differenzeert angeven. Dorbi warrt so veel Bahnen swommen, as dat för de Streck nödig is. De Swemmer maakt dorto an jeed Enn vun en Bahn en Wenn in’t Water un swemmt in de Gegenricht wedder torüch. Bi de Strecken 800 m un 1500 m warrt de Bahnen för eden Swemmer mittellt un anwiest. Deelwies gifft dat dorför sogar Anwiesers ünner Water. De letzten beiden Bahnen warrt tosätzlich dör en Toon oder dör’n Fleiten künnig maakt.
Anslag
De Tiet warrt in den Moment anhollen, in den de Swemmer de Beckenwand anröhrt. Bi’n Bost- un Bottervagelswemmen mutt dat mit beide Hannen passeeren. Bi Staffeln warrt de Twüschentieten na jeden Staffelswemmer as ok de Endtiet nahmen. Bi grode Wettkämp, warrt de Tiet tomeist elektroonsch nahmen. Dorto gifft dat tomeist gele oder witte Anslagmatten, de al op bannig lütte Kraft reageert. Butendem warrt de Tieten vun tomindst een Person op jede Bahn vun Hand nahmen. Wenn dat Twievel gifft, weert dat Schiedsgericht den Teelinloop. Op de Oort kann dat angahn, dat Swemmer mit de glieken Tiet op ünnerscheedliche Plätz lannen doot, wenn dat Schiedsgericht de Reeg vun’t Anslahn sehn künn. Wenn de elektroonsche Tiet ahn Inwand optekent worrn is, denn is dat de amtliche Tiet, de nich mehr ännert warrt. De Teelrichterentscheed warrt blots denn insett, wenn dat keen fehlerfre’en elektroonschen Tieten gifft un de faststellte Inloop nich övereenstimmt mit de vun Hand nahmen Tieten.
Swemmstil
As’n Swemmstil betekent man de sünnere Oort oder Technik, de een to’n Swemmen bruukt. De bekanntsten Swemmstilen in’n modernen Swemmsport sünd dat Bostswemmen, Kraulswemmen, Rüchswemmen un dat Bottervagelswemmen (ok Delfinswemmen). Öllere Swemmstilen, de nich mehr faken bruukt warrt, sünd dat Sietenswemmen un dat „Ooltdüütsch-Rüch“-Swemmen. Mitünner warrt ok dat Duken as Swemmstil betekent. In Japan gifft dat in’n Rahmen vun de Samurai-Traditschoon egene Japaansche Swemmstilen.