cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiowa
Historie
1878 leevte dor ruch weg 1.200 Kiowa. An’ 6. August 1901 wurr dat Land vun de Kiowa to’n Besiedeln dör de Witten freegeeven, de facto wurr dormit de Reservatschoon uplööst. Jeder Böverhoop vun en Familie kreeg domols 80 acres. Bit 1990 wuss de Tall vun de Kiowa, de in dat Rebeet vun de ehmalge Reservatschoon leeven, weer up ruch weg 5.500 an. In de gesamt USA leeven hüdtodag etwa 8.000-10.000 Nahfohren vun de Kiowa-Indianer.
Kiek ok
List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
Parlament
Struktur, Upgaven un Arbeitswies vun Parlamenten
In demokraatsch Staaten öövt dat Parlament neben de Gesettgeven ok dat Budgetrecht un de Kontroll vun de Regeeren ut. Afordnete hebbt gegenöver de Regeeren un eenzelt Ministers dat Recht up Utkunft un wenn dat ween moot up en Misstroensandrag. De Regelungen dorto sünd in de Verfaten vun den jeweiligen Staat un de parlamentaarsch Geschäftsordnung daalleggt.
Etwa 30 bit 40 Perzent vun de Parlamente weltwiet bestaht ut twee Hüüs (Tweekamersystem; de Liddmaaten vun de lüttgere Kamern wurrd faken nich direkt wählt, sonnern vun Gleedstaaten entsandt. Wichtig Organe sünd Parlamentspräsident(in) un Stellvertreder, Fraktschons-Vörsitter vun de Parlamentsparteien un de themenbetrucken Utschüsse, in de de Gesettentwürfe vörbereit wurrn.
Hensichtlich de Arbeitswies wurrd tüschen so nömmt Arbeits- un Redeparlamente unterscheeden: As Parlament in' wiederen Sinn wurrd to'n Deel ok de Delegiertenversammlungen Parlamentaarsch Versammeln betekent. Völfack hebbt ok Parteidaag de Funktschoon vun en „Parteiparlaments“, wenngliek hör Delegierten nich immer wählt, sonnern ok nömmt oder bestimmt wurrn könnt.
Parlamente, deren Liddmaaten blots ehrenamtlich oder nebenberoplich tätig sünd, wurrd as Fieravendparlamente betekent.
Europääsch Union
Da Europääsch Parlament (EP) is de Vertretung vun de Börger vun de Europääsch Union. Dat hannelt sück dorbi um en Eenkamerparlament; allerdings deelt sück dat wichtig Funktschonen (Legislative, Wahlfunktschoon, Budgethoheit) mit den Raat vun de Europääschen Union, in de de Regeeren (Exekutive) vun de EU-Liddmaatstaaten vertreden sünd. Buterdem repräsenteert dat EP de europääsche Bevölkerung in' Gegensatz to natschonalen Parlamenten disproportschonal.
Vereenigt Königriek
Dat britisch Parlament, dat Parlament vun dat Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland, wurrd faken as de Moder vun all Parlamente betekent. Dat hannelt sück um en Tweekamerparlament un besteiht ut dat House of Commons un dat House of Lords, de beid in London in' Palast vun Westminster tagen. De jeweilige Monark (siet 1952 Königin Elisabeth II.) bildt den darten Deel vun dat Parlament, hett aber blots begrenzte Kompetenzen in de Gesettgeeven. De besünner Stellung vun dat britisch Parlament liggt in sien Parlamentssouveränität.
Düütschland
Dat düütsch Parlament up Bundsebene is de Düütsch Bundsdag. De Bundsrat is dat Verfaatensorgan, dör dat de düütsch Bundslänner nah Artikel 50 vun dat Grundgesett an de Gesettgeevn un Verwalten vun den Bund bedeeligt sünd. Wiedere düütsch Parlamente sünd de Landsparlamente (Landdaag). Daröver herut is dat Volk nich blots dör de Wahl vun de Landdagsafordneten, sonnern ok dör Volksentscheed un Volksbegehren an dat Utööven vun de Staatsgewalt bedeeligt.
Öösterriek
Dat Parlament up Bundsebene besteiht in Öösterriek ut en Tweekamersystem: Den starkeren Natschonalrat un den Bundsrat, de sück ut Vertreder vun de öösterrieksch Bundslänner tosommensett. Natschonalrat un Bundsrat gemeensam billen de Bundsversammlung.
Dat Parlament vun en Bundslandes is de Landdag. In de Bundslänner gellt also dat Eenkamersystem.
Swiez
In de Swiez besteiht dat natschonale Parlament ut en Tweekamersystem mit Natschonalrat (Volksvertretung) un Ständerat (Kantonsvertretung) as ünnernanner gliekrangig un gliekberechtigt Parlamentskamern, de tosommen as Vereenigte Bundsversammlung de Bundsräte (Regeeren) dorut jedes Johr den Bundspräsidenten un den Viezpräsidenten vun den Bundsrat, den Bundskanzler, den General (blots in' Kriegsfall) un de Bundsrichter wählen as ok över Begnadigungen entscheeden. De Gesettgeeven erfolgt bi Differenzen tüschen de Kamern in en so nömmt Differenzbereinigungs-Verfahren.
Frankriek
Dat franzöösch Parlament is ebenfalls en Tweekamerparlament un besteiht ut den Senat un de Natschonalversammlung.
Polen
In Polen gifft dat ebenfalls en Tweekamersystem mit Sejm un Senat. De Sejm bestellt den Ministerpräsidenten un den Ministerrat. Den beid Kamern kummt de Legislative to.
Litauen un Lettland
In Litauen un Lettland gifft dat en Eenkamersystem. Dat litauische Seimas un dat lettische Saeima bestellt jeweils den Ministerpräsidenten, de dat Ministerkabinett formeert. Den Parlament kummt de Legislative to.
Frankriek
In dat Frankriek vun dat Ancien Régime wurr mit Parlement en Gerichtshoff betekent, de as en vun de öldsten Institutschonen vun dat Riek gull. Dat Parlament kunn de königliche Rechtspreeken bestätigen oder ok korrigeeren, in dem dat, vör allen in't 18. Johrhunnert, en Gesett to „remontrance“ an den König trüggverwiesen dee. De verscheeden Kamern vun de Parlamente wurrn nah hör Jurisdiktschoonsberieken ünnerscheed („grande chambre“, „chambre des enquêtes“, „chambre de requêtes“, „tournelle criminelle“ un ok de „chambre de l'édit“ (bit 1685, kiek Wedderropen vun dat Edikt vun Nantes). Besünners in't 18. Johrhunnert gullen de Parlamente as en Hort vun de Oppositschoon vun Deelen vun den Adel („noblesse d'épée“ as ok de „noblesse de robe“) as ok vun Deelen vun den  darten Stand gegen en as despotisch empfunnen Absolutismus, to de sück de jansenistische Oppositschoon gegen de Jesuiten as ok de gallikansch Oppositschoon gegen de ultramontane Kark gesellen dee.
In dat Königriek Frankriek wurden neben dat eerste un wichtigste Parlament vun Paris noch de Parlamente vun Toulouse (1303), Grenoble (1453), Rouen (1499), Aix (1502), Rennes (1533), Pau (1620), Metz (1633), Douai (1686), Dôle (1676), Besançon (1676) un toletzt Nancy (1775) inricht.
England
Dat engelsch Parlament hett sück ut den adligen Beraderkrink vun de normannsch Könige, den so nömmt witan entwickelt. Dorin weern nich blots de persönlich Vertruenslüüd vun den König vertreden, sonnern sowohl Hooch- as ok Landadlige un hooch geistlich Würdentdäger, de wegen hör Macht en Anspröök up de Liddmaatschap harrn. Dat Beraden vun den Königs dör de witan wurr nich blots as Plicht vun de Liddmaaten, sonnern ok as hör Recht verstahn. De König weer also verplicht, den Raad intohollen. Ünner de fröh Normannenkönige wurrn de Parlamente blots jeweils nah Bedarf inberopen, wenn wichtig Themen to beraden weern (disse Drapen fullen mit de christlich Festen Ostern un Wiehnachten tosommen). De Geschichte vun den angelsassisch Witan gung to Enn' mit de Invasion vun de Normannen 1066, de hüm dör en curia regis (Gerichtshoff vun den König) ersetten deen; aber de weer noch bit in dat 12. Johrhunnert ok ünner de traditschonallen Naam Witan oder Witenagemot bekannt.
An' 20. Januar 1265 hett Simon V. de Montfort, de gegen sien Schwager Heinrich III. rebelleeren dee, sien Anhänger ahn vörherig Tostimmung vun den König to en Parlament inlaaden. Neben 120 Karkenmannlüüd un 23 Earls wurrn ok je twee Ridder ut jeder Grafschap un je twee Börger un jeden Borough inlaaden – das eerste Mal, dat dat Börgerdom an en engelsch Parlament deelnehm De Montforts nee Regeln wurrn 1295 dör Eduard I. mit den Model Parliament formell bestätigt. Mit de Tiet entwickel sück dorut dat engelsch Parlament. Nah de Rosenkriegen in dat 15. Jahrhunnert hebbt Sülvstbewusstsein un Macht vun dat Parlament tonommen, as ok de Liddmaattall. Das Parlament verstunn sück nich blots as Beradens-, sonnern tonehmend ok as Kontrollorgan den König gegenöver. Todem hett dat de Funktschoon vun den böversten Gerichsthoff un vör allen dat Recht beanspröökt, Stuern to bewilligen. Ok dat Inberopen vun dat Parlament weer nich mehr alleen vun den Willen vun den König afhängig. De Parlamentsliddmaaten kunnen tonehmend ok up eegen Dünken tosommentreden. Dordör wurr allerdings dat engelsch Parlement ok mehr un mehr to'n Schauplatz vun Utnannersetten tüschen de Adelsgruppen vun dat Land.
Polen
Dat allgemeen-poolsch Parlament – de Sejm walny – entstunn Enn' vun dat 14. Johrhunnert. Dat hett sück ut de Vetreder vun de Landdaag – Sejmiki – tosommensett, de wedderum vun de adlig Bevölkerungsgruppen wählt wurrn. De Adel hett dormals in de poolsch-litauischen Rzeczpospolita 10–12 % vun de Bevölkerung utmaakt. De Sejm walny keem eenmal pro Johr as ok to de Königswahl tosommen. Mit den Privilegien van 1454 wuss de Rull vun dat Sejm walny un den König wurrn immer mehr Rechten togunsten vun den Adel afrungen. Mit de Verfaaten Nihil Novi – „Nichts över uns ahn uns“ – van 1505 wurr de Legislative up den Sejm walny överdragen, de König drüff ahn dessen utdrücklich Tostimmen kien Gesetten mehr erlaaten. In disse Tiet fallt ok de Ümwanneln vun den Sejm walny in dre Kamern – „dree Stände“ – den Sejm (Afordnetenhuus), den Senat (Königsraat) un den König. En wietgahn Reform kreeg de Sejm walny mit de Lubliner Union van 1569 un de Warschauer Verfaaten van 1572, de insbesünnere de Gliekstellung vun de Konfessionen un de Religionsfreeheit sekern dee. Todem wurr fastleggt, dat de Sejm mindst eenmal in twee Johren tosommenkommen sull. Enn' vun dat 16. Johrhunnert wurr de Dagensoort vun den Sejm walny vun Petrikau nah Warschau verleggt. Af 1673 hett he ok jedes darte Mal in Grodno tagt. 1654 wurr dat liberum veto inführt, dat de Eenstimmigkeit vun de Beslüsse vörschrieven dee. Wenn een Afordneter gegen en Vörhaben stimmen dee, muss wieder verhannelt wurrn. De Veerjohrig Sejm, de vun 1788 bit 1792 in dat Warschauer Königsslott tagen dee, hett 1791 de Verfaaten van' 3. Mai beslooten, de eerste uplärt Verfaaten vun Europa un nah de USA tweete weltwiet. Mit de darte Deelen vun Polen wurr de Sejm walny uplöst. In dat Groothartogdom Warschau (1807–1814) un an' Anfang vun dat russisch Königriek Polen (1815–1832) geev dat en poolsch Sejm in Warschau. Nah 1867 wurr in Galizien en Landdag in Lemberg inricht. Eerst weer in de Tweet Poolsch Republiek wurr ein gesamtpoolsch Sejm mit twee Kamern (Sejm un Senat) bildt. In de Volksrepubliek geev dat blots een Sejm mit een Kamer. 1989 wurrr de Senat weer inführt.
Düütschland
Dat eerste demokraatsch wählt düütsch Parlament weer de Frankforter Natschoonalversammlung van 1848 in de Paulskark. Hier wurr de Besluss to de Paulskarkenverfaaten faat, de allerdings nie nich ümsett wurrn is.
Hans Ehrke
Hans Ehrke (* 10. April 1898 in Demmin; † 29. Oktober 1975 in Kiel) weer en plattdüütschen un hoochdüütschen Schriever.
Ehrke is 1898 as Söhn vun en Tollbeamten in Demmin boren. He güng in Schönbarg na de Volksschool un vun 1905 af an in Kiel op Realschool. 1913 bet 1921 weer he op de Präparandenanstalt un dat Lehrerseminar in Kiel un arbeidt denn in Kiel un Rendsborg as Lehrer. 1938 warrt he in Kiel Rekter un blifft dor bet he 1961 pensioneert warrt.
Ehrke hett vele Priesen för siene Warken kregen: 1924 Pries in’n Eenakter-Wettbewarf vun de nedderdüütsche Bühn Flensborg för dat Stück Dat Pastür. 1924 den 1. Pries in dat Lustspeel-Priesutschrieven vun de nedderdüütsche Bühn Hamborg för dat Stück Narrenspeegel. 1931 den Stavenhagen-Pries vun’n Nedderdüütschen Bühnenbund un de NORAG för nedderdüütsche Dramatik. 1937 den Sleswig-Holsteenschen Literaturpries för dat Gesamtwark. 1938 den John-Brinckman-Pries vun’n Go Mekelnborg. 1942 den Mekelnborgschen Schriftdomspries vun’n Go Mekelnborg för dat Gesamtwark. 1959 den Fritz-Stavenhagen-Pries un 1968 den Klaus-Groth-Pries.
Gora Dokuchaeva
Gora Dokuchaeva is blangen den Pik Tanfil’eva een von twee Nunatakker, de stracks noorden von’n Mount Gleeson in de Prince Charles Mountains von Mac-Robertson-Land, Oostantarktika liggen doot.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt. De Achtergrund von’n Naam is nich överlevert.
Javier Fernández
Javier Fernández is de Naam von
Ludwig Stein
Ludwig Stein is de Naam von
Javier Fernández
* Javier Fernández (* 1988), spaanschen Footballspeler,
Arie den Hartog
Arie Hendrik den Hartog (* 23. April 1941 in Zuidland; † 7. Juni 2018) weer en nedderlannsch Radrennfohrer.
1962 wurr Arie den Hartog Dart bi de UCI-Straaten-Weltmeesterschapen in Salo in dat Straatenrennen van de Amateure. 1963 wunn he den Omloop van de Kempen. Een Johr later wurr he Profi un wunn in dat Johr ok de Luxemburg-Rundfohrt, den Grand Prix Belgique un Paris–Camembert. Sien gröttste Erfolg aber weer de Sieg bi Mailand–Sanremo in dat Johr 1965. Twee Johr later, 1967, kunn he ok noch dat Amstel Gold Race up sien Naam schrieven.
1970 hett Arie den Hartog sien aktiv Radsport-Karriere afslooten, nahdem he in dit Johr aber noch de Bargwertung bi de Tour de Suisse wunnen harr. Ansluutend hett he en Fohrradgeschäft apen maakt, dat hüüd in Nieuwstadt sien Sitt hett
Arthur Marohn
Arthur Marohn (* 14. Juni 1893 in Mariendorf; † 21. April 1975 in Berlin ) weer en düütsch Footballspeler un -trainer.
Vereen
Marohn is as 16-Johriger de Nahwussmannschap vun den Berliner TuFC Viktoria 89 bitreeden un is 1913 in de eerste Mannschap vun den amteeren Berliner Meester uprückt, för den de 1,83 m groot Middelfeldspeler tweemal de Berliner Meesterschap winnen kunn. Dordör nehm he mit de Mannschap jewiels an de Endrunn um de Düütsch Meesterschap deel un keem an’n 5. Mai 1912 in Danzig bi den 7:0-Sieg över den BuEV Danzig in dat Veertelfinale to’n Insatz. Dat glieker passeer hüm an’n 13. April 1913 bi den 6:1-Sieg över den SV Prussia-Samland Königsberg in Berlin. Sien letzt Speel bi Düütsch Meesterschapen weer an’n 27. April 1913 dat mit 1:3 gegen den VfB Leipzig verloren Halffinale.
Pahlitzsch
Pahlitzsch is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Palitzsch, Palitsch.
Arthur Marohn
Trainerloopbahn
Nahdem Marohn de Trainerlizenz erwurben harr, hett he den Berliner BC 1926 in de Saison 1939/40 traineert, later 1941/42, den Spandauer SV.
Rudolf Kinau
Rudolf Kinau (* 23. März 1887 in Finkwarder; † 19. November 1975 ok dor) is een vun’e bekanntste nedderdüütsche Schrievers.
Vör sien Karrier as Bökerschriever weer he in de Hoochseefischeree un as de Wirtschaftslaag för de Seefohrers slechter wurr in de Hamborger Fischhall tätig.
He schreev 1916 de Naroop op sien öller Broder, de sik Gorch Fock nööm un dat weer de Beginn vun sien literarisch Leven. Bekannt is ok de Sendereeg Hör mal’n beten to op de NDR, wo he bannig lang mitwürkt hett.
33 Bökers schreev Kinau, Hörspelen un Theaterstücker sünd ok vun em erschienen.
Bicho
Bicho betekent
Bicho is de Familiennaam von
Brüttendörp
Brüttendörp is en Dörp in de Gemeen Zeven in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Geografie
Na Süüdwesten to liggt dat Naturschuulrebeed Hemelsmoor un bi 200 Meter in’n Oosten von Brüttendörp flütt de Meh-Au langs.
De Naveröörd sünd Zeven in’n Noorden, Asp in’n Noordoosten, Wist in’n Oosten, Osenhorst un Elsdörp in’n Süüdoosten, Wehldörp mit Wehldörper Holt in’n Süden, Steenfeld in’n Süüdwesten, Brümmerhoff un Oostertimk in’n Westen un Olendörp in’n Noordwesten.
Historie
duum|Gedenksteen to’n Weddstried Uns Dörp schall schöner warrn In de Johren 1820 weer Brüttendörp een von de Öörd, de Carl Friedrich Gauß bi de Gaußsche Landsopnahm anpeilt hett.
In’n Eersten Weltkrieg sünd ölven Soldaten ut Brüttendörp fullen oder vermisst un in’n Tweten 26.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Jeem in’n Kanton Rodenborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Huusvaagdie Zeven von dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
Von 1965 bet 1974 weer de Gemeen Brüttendörp Maat von de Samtgemeen Zeven. De Oort is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Zeven worrn.
Religion
Brüttendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Vitus-Kark in Zeven.
För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.
Kultur
duum|Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ En Denkmaal för de Fullenen ut den Eersten Weltkrieg steiht in Zeven bi de Kark. Ok in Brüttendörp sülvs gifft dat en Kriegerdenkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.
Verenen
1920 hebbt sik Lüüd ut Wehldörp, Brüttendörp un Brümmerhoff tohoopdaan un den Schützenvereen Wehldörp-Brüttendörp grünnt. Dat hett aver nich goodgahn un 1921 hebbt de Brüttendörpers un Brümmerhoffers jemehr egen Vereen grünnt.
Weertschop un Infrastruktur
duum|Sprüttenhuus in Brüttendörp Brüttendörp hett en egene freewillige Füürwehr.
Verkehr
Dör Brüttendörp löppt de Bundsstraat 71, de in’n Noorden na Zeven, Sürsen un Bremervöör geiht un in’n Süüdoosten na Rodenborg. De Landsstraat 132 löppt na Süüdwesten över Brümmerhoff, Steenfeld, Vörwark un Otterst na Otterbarg.
So bi fiev Kilometer in’n Süüdoosten löppt de Autobahn 1 an Brüttendörp langs. De Opfohrt 49 Bokel is so acht Kilometer in’n Süden von Brüttendörp.
De nächste Bahnhoff is so bi 20 Kilometer wied weg de Bahnhoff Rodenborg an de Bahnlien Bremen–Hamborg.
Scholen
Fröher harr dat Dörp en egen Volksschool. Vondaag is in dat Gebüüd de Füürwehr ünnerbrocht.
Vossbarg (Gemeen Wingst)
De Vossbarg is en lütten Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi de Gemeen Wingst bi.
Geografie
De Vossbarg is en 32 Meter hogen Topp an’n Noordoostrand von de Geest von de Wingst. Na Noorden un Oosten to liggt Moor un de Masch von de Au.
De Naveröörd sünd Klint un Freenhoff in’n Noorden, Neendiek in’n Oosten, Hööftgroov un Watermöhl in’n Süüdoosten, Freesenmoor un Fahlbarg in’n Süden, op de Högden in’n Westen un Oostermoor un Bösenhörn in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Vossbarg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
De Straat An’n Vossbarg is verbunnen mit de Bundsstraat 73, de in’n Noordwesten över Kumbarg un Neehuus na Oterndörp un Cuxhoben geiht un in’n Süüdoosten över Hemmoor/Warstood/Basbeek un Himmelpoorten na Stood.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 32 Kilometer in’n Noordwesten von’n Vossbarg.
De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.
Kantüffel
thumb|Kantüffel
De Kantüffel (ok ünner anner: Kartüffel, Tuffel) is ene Staudenplant mit haarige Blööd, witte oder rotblau-vigelette Blöden, gröne Beren, de giftig sünd, un unnereerdsche Stängels, an de sik Knullen utbillt. Disse Knullen hebbt Knuppen oder Ogen, de in’t Vörjahr kiemt.
Plattdüütsche Synonymbegrepen un Schrievwiesen
Eerdappel, Eernööt, Eertuffel, Kantüffel, Kartuffel, Kartüffel, Katüffel, Katuffel, Nudel, Pateter, Patetsche, Pudel, Schucke, Toffel, Tüffel, Tuffel, Tüffelken, Tüfferken, Tüft, Tüften, Tuwwel un anner; in Plautdietsch: Eardschocke, Ierdschocke, Itschke
Beschrieven
De Kantüffel keem um 1530 dör de Spaniers na Europa un is in Düütschland siet 1730 neven Koorn dat wichtigste Nehrmiddel, wiel se so riek is an Stärk. Uterdem hett se noch veel Vitamin C, dat bi’t Kaken to’n groten Deel nich kaputt geiht. Een Kilogramm Kantüffeln gifft so wat bi 950 Kalorien.
De Kantüffel hett geern lichten Bodden un en maatig warmet un fuchtigt Klima. Gegen Frost un Natt is se tämlich fienföhlig. Je na de Rieptiet (fröh, middelfröh, laat), na de Farv (geel, witt, root, blau) un na den Verbruuk (Eet-, Foder- un Fabrikkantüffeln) weert vele Sorten unnerscheden. En Hektar bringt so wat bi 200 Duppelzentner. Bi de Kantüffelaarnt warrt ene Kanttüffelaarnt-Maschien, de Kantüffelroder, insett.
In de Köök
De normaalste Form vun de Kartuffel sünd de kaakten Katuffeln. Solt oder ok nich solt. Pellkartuffeln warrt mit Schell kaakt un denn an’n Disch afpellt. Braadkartuffeln sünd kaakt Kartuffeln, de in de Pann braadt sünd. Smuttkartuffeln sünd ok in de Pann braadt, warrt aver ut rohe Kartuffeln maakt. Röstkartuffeln sünd lüttje Kartuffeln, de in de Pann braadt warrt.
Ok för Klüten oder Klümp, för Pommes, för Kroketten, för Mooskartuffeln un för Rievkoken warrt Kartuffeln bruukt. Annere Kartuffelgerichten oder Eten ut Kartuffeln sünd Kartuffelsalat Kartuffelchips un veele Mangkookeeten as Tüffel un Plum (Tüffelsupp mit Plumen un Speck ut Meckelnborg).
Klööt
thumb|De Klöten bi’n Minschen sünd schuult in’n Klötensack. thumb|Geslechtsorganen bi’n Mann. De Klööt oder Testikel (vun lat.: testis) is en männlich Geslechtsorgan binnen in’n Lief, dat poorwies anleggt is un bi vele Geweevdeerten vörkummt, de sik geslechtlich Vermehren doot. De Klöten höört, so as de Eierstock bi de Seken, to de so nöömten Keemdrüsen (Gonaden). In de Klöten warrt de Saatfadens produzeert, un butendem ok de wichtigen männlichen Geslechtshormonen (Androgenen), sünners dat Testosteron. Bi de Warveldeerten entstaht de Klöten bi’n Embryo in de Buukhöhl, man bi de meisten Söögdeerten wannert se later in den Klötensack.
Grött un Laag
Bi’n Minschen hett de Klööt ruchweg de Form vun en Plumm un en middler’t Gewicht vun 18 g bi en dörsnittlich Volumen vun 16 ml. De middlere Läng liggt bi üm un bi 5 cm un de Dick bi 3 cm. De Klöten wasst eerst wiel de Pubertät to jemehr vullstännig Grött un hebbt jemehr gröttst Volumen in’t veerte Levensjohrteihnt. In’t Öller nimmt de Grött wedder af. Dat Klötenvolumen seggt wat doröver, in wovun funtschonellen Tostand he sik befinnt. Wenn dat Volumen weniger as 8 ml is, mutt man dorvun utgahn, dat de Produkschoon vun de Spermien blots to’n deel oder ok gor nich funkschoneert. Dorgegen warrt dat Testosteron deelwies bit to’n Volumen vun 1,5 ml produzeert. Bi noch weniger Volumen hett de Klööt normalerwies keen Funkschoon mehr.
Bi de meisten Söögdeerten leegt de Klöten in’n so nöömten Klötensack (Skrotum), wenn se geslechtsriep worrn sünd, oder ok in en Huuttasch, de as’n Klötensack utsütt. Se enstaht woll in de Buukhööl, wannert aver bi de Geboort – bi Gnaagdeerten eerst to de Pubertät – dör den Liestenkanal in den Klötensack. Disse Vörgang warrt as Klötenafstieg (Descensus testis) betekent. Bi eenige Söögdeerter as t. B. Hamster oder Fleddermüüs kummt dat to’n johrestietlichen Klötenafstieg. Wenn de Porenstiet vörbi is, leegt de Klöten wedder in de Buukhöhl. Man, binnen de Söögdeerten gifft dat Koppels vun Deerten, bi de de Klöten jümmer in de Buukhöhl blievt. Dat sünd de so nöömten Testiconda. De Klöten künnt dorbi an de Steed blieven, woneem se tostanenn kamen sünd, as bi de Elefanten, oder se stiegt af, blievt aver liekers in de Buukhöhl, as to’n Bispeel bi de Wale.
Anatoomsch Opbo
thumb|upright=0.65|left|Dweersnitt dör’n Schedenhuutfoortsatz: 1 Klööt 2 Nevenklööt 3 Klötengekröös 4 Organblatt vun de Schedenhuut (Epiorchium) 5 Wandblatt vun de Schedenhuut  (Periorchium) 6 Cavum vaginale 7 Nevenklötengekröös 8 Fascia spermatica interna thumb|upright=0.7|Snitt dör’n Bullenklööt: (Blootfatten mit rode Gelatine [[Injekschoonspräparat|injizeert) 1 Klötenparenchym 2 Mediastinum testis 3 Tunica albuginea 4 Nevenklötensteert 5 Nevenklötenkopp 6 Saatstrang mit Rankenkonvolut vun de Klötenarterie]] De Klötenafstieg geiht in en Utsacken vun’t Buukfell un vun de binneren Rumpfaszie (de hier Fascia spermatica interna nöömt warrt) – den Schedenhuutfoortsatz (Processus vaginalis) – vör sik. Disse Schedenhuutfoortsatz höört to de Klötenhüllen in’t Binnere vun’n Klötensack. De Buukfell-Andeel vun disse Utstülpen warrt as Schedenhuut (Tunica vaginalis) betekent. Se kleedt dat Binnere vun’n Klötensack ut (dat so nöömte Wandblatt,Lamina parietalis oder Periorchium), stülpt sik denn as Dubbellamell in’t Binnere un tütt sik as Ingedöömblatt (Lamina visceralis oder Epiorchium) över’n Klööt. Twüschen de beiden Blööd liggt en bannig drangen Spleetruum, dat Cavum vaginale, dat dorför sorgt, dat de Klööt in’n Büddel to verschuven blifft. De Verbinnenssteed twüschen de beiden Blööd is dat Klötengekröös (Mesorchium), wat to’n Fastmaken vun’n Klööt in’n Klötensack deent. De Klööt is butendem an’t Steertenn mit’n kort Band mit den Nevenklööt verbunnen (Klötenegenband, Ligamentum testis proprium). Dat löpt vun’n Nevenklötensteert as Nevenklötensteertband (Ligamentum caudae epididydimis) wieter un maakt den Klööt tosätzlich indirekt an’n Bodden vun’n Büddel fast. An’n Schedenhuutfoortsatz sett ok de Klötenhevermuskel (Musculus cremaster) an, de den Klööt to’n Schulen dichter an de Buukwand tütt, wenn de anröhrt warrt oder dat koolt is. Bi Gnaagdeerten un Söögdeerten, de en johrestietlichen Klötenafstieg hebbt, in roor Fällen ok bi annere Söögdeerten, kann de Muskel den Klööt ganz torüch in de Buukhöhl tehn („Pennelklööt“).
Glieks ünner den Buukfellövertog vun’n Klööt liggt en dicke wittliche Binngeweevskapsel, de Tunica albuginea, de vör de mechaansch Fastigkeit vun’t Organ sorgt un’n sünnern Binnendruck oprecht hollt. Vun disse Kapsel gaht Septen in’t Binnere, de den Klööt in Klötenlappens (Lobuli testis) ünnerdeelt. De Klööt vun’n Mann hett dorvun ruchweg 350 Stück. De Septen billt butendem en Binnengeweevskörper, dat Mediastinum testis, wat bi Minschen ok as Corpus Highmori betekent warrt.
Fatten un Nerven
thumb|left|upright=0.65|Klötenarterie vun en Bullen: 1 Rankenkonvolut 2 Klötenarterie 3 Fattbett vun’n Klööt 4 Nevenklötenarterie 5 Fattbett vun’n Nevenklötensteert De Bloodversorgen vun’n Klööt löpt över de Arteria testicularis (Klötenarterie). De kummt tostannen an’n Oort vun’t Billn vun’n Klööt (k. ü.), jüst achter de Nerenarterie ut de Buukaorta op Hööch vun de Lennen. Bi Deerten mit Klötenafstieg mutt de Arterie entspreken länger warrn un löpt an de achteren Buukwand langs an en kort Gekröös (Mesorchium proximale) na’n Liestenkanal. Buten de Buukhöhl löpt se in den Saatstrang. Hier leggt se sik in’n spiralig Winnen, wat as Rankenkonvolut betekent warrt. Dorbi is to’n Bispeel bi dat Huusrind en twee Meter langen Arterienafsnitt op en Saatstranglängde vun 13 cm ünnerbrocht. Üm dat Rankenkovolut liggt dat Rankengeflecht (Plexus pampiniformis) vun de Vena testicularis (Klötenveen), wodör en grode Kontaktflach besteiht twüschen dat toföhrte un dat afföhrte Blood, wat to’n Överdrägen vun Warms deent. In’n Klötensack is de Temperatur ’n beten deeper as in’t Liefbinnere, wat för de Produkschoon vun fruchtbore Spermien unbedingt nödig is. Dat ankamen Blood warrt dör dat Verflechten mit dat aflopen Blood in de Veen rünnerköhlt.
De Klötenarterie verlöpt an’n Nevenklötenrand eerstmol na’t Steertenn vun’n Klööt. Vun dor tütt se bi de mehrsten Söögdeerten binnen de Klötenkapsesl an’n fre’en Rand wedder na’t Koppenn. Utnahmen sünd to’n Bispeel de Wedderkauers. Ehr Optwiegen slängelt sik in de Tunica albuginea över de Sietenflachen un loopt över de Klötensepten in’t Binnere na’t Mediastinum testis. Vun dor loopt se wedder torüch na de Saatkanals, wo se en Kapillarnett rüm billn doot.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Dat Amt Neehuus weer en Verwaltungsrebeed in dat Hartogdom Sassen-Loonborg, in dat Königriek Hannover un in de prüüßsche Provinz Hannover binnen de Landdrostie Lümborg mit Seet in Neehuus. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdige Gemeen Amt Neehuus tohöört.
Klööt
Fatten un Nerven
De Innervatschoon vun’n Klööt warrt dör den Sympathikus vermiddelt, wat en Deel vun’t Vegetative Nervensystem is. De De Nervenfasern kamt ut den Grenzstrang vun de Lennen un loopt na’n Klööt, wobi se nettording de Klötenarterie ümspinnt (Plexus testicularis, Syn. Nervus spermaticus superior). En tweete Koppel vun Nervenfasern verlöpt vun Krüüzganglien vun’n Grenzstrang mit den Saatleider (Ductus deferens) na’n Klööt (Plexus deferentialis, Syn. Nervus spermaticus inferior). De efferenten Nervenfasern gaht vör allen na de Bloodfatten un reguleert dormit de Dörblöden un de Temperatur vun’n Klööt. Dat warrt opstunns noch diskuteert, wat de Nerven an de Fienstüern vun de Spermienprodukschoon, den Spermientransport un de Hormonherstellen in’n Klööt vun eenige Söögdeerten bedeeligt is, de Stüern löpt aver vör allen över de Hormonen.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Dat Leid över dat Amt harr bet 1867 en Amtmann, de twete Beamte weer bet 1816 de Amtsschriever. In de Prüßentied na 1867 hett de eerste Beamte Amtshauptmann heten.
Klööt
Fatten un Nerven
De Zellkörpers vun de Nervenfasern, de Informatschonen na’t Zentralnervensystem leiden doot (Visceroafferenzen), leegt in de Spinalganglien vun’t Lennenrebeet. Se transporteert de Piengeföhlen (Ingedöömpien), man de Grootdeel vun den hoge Fienföhligkeit för Pien in de Klöten warrt över de Nervenfasern vun de Klötenhüllen (Twiegen vun’n Nervus genitofemoralis) vermiddelt. De bannig hoge Fienföhligkeit bi’t Anröhren maakt den Klööt un den Klötensack to een vun de erogenen Zonen. Disse Fienföhligkeit warrt aver ok bi BDSM-Anwennen un Foltern utnütt. Quetschungen vun Klöten künnt bit to’n Schock föhren. En Neuralgie vun’n N. genitofemoralis, de to’n Bispell na en Operatschoon vun’n Liestenbrook vörkamen kann, warrt as Klötenwehdaag düütlich.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
Na’n Dood von Hartog Julius Franz von Sassen-Loonborg schullen siene Döchter dat Hartogdom arven, aver de Kaiser hett dat Rebeed intagen un an de Hartöög von dat Förstendom Lümborg vergeven. Dor över hett dat Stried mit den Graaf von Holsteen (de in Personalunion König von Däänmark weer) geven. Eerst mit’n Hambörger Vergliek von 1693 hett Holsteen bigeven un Sassen-Loonborg hett mit dat Amt Neehuus to Lümborg höört.
Klööt
Fatten un Nerven
De Lymphfatten vun’n Klööt loopt tosamen mit de Klötenvenen na de Lennenlymphknüttens (Lymphonodi lumbales) an de Achtersiet vun de Aorta. Bi Huussöögdeerten gaht se ok bit na de Darmbeenlymphknüttens (Lymphonodi iliaci mediales) an de Aortenoptwiegen. In disse Lymphknüttens, de in’n Retroperitonealruum vun’n Buuk leegt, künnt bi Klötenkrebs Metastasen vörkamen.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
1811 hett Frankriek ünner Napoleon dat Amt innahmen. In disse Franzosentied hett dat to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to dat Kaiserriek Frankriek höört. Neehuus weer in disse Tied de Seet von den Kanton Neehuus. 1813 müssen de Franzosen dat Amt denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.
Klööt
Annere Chordabeester
thumb|Binnere Organen vun’n Knakenfisch: 7 Klöten Bi all anneren Chordabeester leegt de Klöten in de Liefhöhl un ünner de Neren.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
Na’n Wiener Kungress 1815 is ut dat Kurförstendom Bruunswiek-Lümborg dat Königriek Hannover worrn. Hannover hett dorbi Loonborg an Holsteen afgeven. Dat Amt Neehuus is liekers bi Hannover bleven.
Klööt
Annere Chordabeester
Bi den Ünnerstamm vun de Cephalochordata is keen kumpakten Klööt utbillt, de Gonaden sünd noch as Segmenten indeelt. Bi de Lanzettfisch (Asymmetron) is blots de rechte Klööt utbillt. Bi Sliemaalen gifft dat ok blots een langtogen Klööt, in de Form vun en lappt Band. De Rundmüler hebbt poorige Klöten, de sik över de hele Läng vun de Liefhöhl teht.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
1820 hett dat Amt Bleikd sien Deel von Sumt un Krusendörp an dat Amt Neehuus afgeven, de beiden Öörd weren vörher twüschen de Ämter opdeelt.
Klööt
Annere Chordabeester
Binnen de Knubbelknakenfisch (Chondrichthyes) entwickelt sik blots bi’n Kragenhai, wat de anatoomsch un morpholoogsch oordöömlichste Hai is, de vullstännige Klötenanlaag to en langtogen Keemdrüüs. Bi de anneren blots de middelere Afsnitt (k. ü.), jüst so as bi de Warveldeerten. Bi de Galeomorphi (Echte Haien) sünd de Klöten ok in de Läng togen, bi de Rochen aver kort un platt. Bi Doornhaien un Bibberrochen leegt de Klöten wiet vörn, dicht bi’n Hartbüdel, anners in’n middleren oder achteren Liefafsnitt. De meisten Knakenfisch hebbt langtogen Klöten. Bi de Echten Knakenfisch leegt se ünner de Neren un de Swemmblaas un sünd över en Mesorchium fastmaakt. Bi de Boorsordigen sünd beide Klöten an’t achtere Enn mitenanner versmölt. De dünne Tunica albuginea is bi de Knakenfisch mitünner pigmenteert. In de Klöten vun de Fisch kann togliek ok Geweev vun’n Eierstock vörkamen (Zwiddergonaad, Ovotestis). Saagboors un Seebrassen sünd Hermaphroditen, se hebbt also gliektietig Klöten as ok Eierstöck un künnt in’n Verloop vun jemehr Leven dat Geslecht wesseln. thumb|Binnere Organen vun’n Slang: 14 Klöten Amphibien hebbt langttogen (Steertlorken, Slieklorken) oder runne (Poggenlorken) Klöten. Se sünd över en Mesorchium an de Rumpwand oder an de Oorneer fast. Medial (in Richt na de Medianeven) vun’n Klööt is es düttlichen Fettkörper utbillt. Bi Salamanders sünd mehrere Klötenafdelen to en Lappen versmölt, wobi de Tall vun de Afdelen mit dat Öller tonimmt. Bi de Amphibien wiest sik de Anfang vun’n Splitten vun Mieg- un Saatweg. De Nevenklötengäng (Ductuli epididymidis) münnt eerst kort vör de Kloaak in den Wolff-Gang. Heken bi de Bufonidae (Echte Itschen) sünd Hermaphroditen. Vör de Klöten liggt dat Biddersche Organ, en primitiven Eierstock, de sik ut de vörderen Gonadenanlaag entwickelt. .
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
To’n 28. September 1844 is dat Gericht Wähningen oplööst un Deel von dat Amt Neehuus worrn.
Klööt
Annere Chordabeester
Bi de Reptilien leegt de Klöten vör oder ünner de Neren, gliek blangen de Nevenneren. De Klöten sünd eiförmig, bi Schildkröten mehr rund un bi Slangen langtogen. De Nevenklöten leegt medial (na de Liefmitt hen) vun’n tohören Klööt. Dat Binngeweevsgerüst is blots swack utprägt.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
1848 weer dat Amt so 186,54 km² groot.
Klööt
Annere Chordabeester
Ok bi de Vagels leegt de Klöten vör de Neren an de Nevenneren. In’n Gegendeel to’n Eierstock, de bi de Vagels blots eensietig utbillt is, sünd de Klöten jümmer poorwies anleggt. De Grött vun de Klöten ännert sik hier an’n dullsten mit de Johrestiet binnen de Warveldeerten. To’n Bispeel nimmt de Grött bi de Sperlingsvagels in de Poorenstiet üm bit to dat 800-facke to. Bi’n Huuserpel sünd de Klöten to de Poorenstiet ruchweg 8 cm lang un 4,5 cm breet. Dat Binngeweevsgerüst vun’n Klööt is bi de Vagels blots swack entwickelt, de tunica albuginea is dünn un en Mediastinum testis fehlt. Fröher speel de endoskoopsche Ünnersöken vun’n Klööt en grode Rull, üm bi Oorden, de keen Sexualdimorphismus opwiest, dat Geslecht to bestimmen. Vundaag warrt dorför to’n gröttsten Deel molekularbioloogsche Methoden bruukt.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover hett dat Amt Neehuus de Delen von Raffatz un Gauswarder tokregen, de vörher to dat Amt Hitzacker höört hebbt. As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Neehuus inricht worrn. Bi de Verwaltungsreform 1859 sünd dor tosätzlich noch all de Rebeden von dat Amt Hitzacker tokamen, de op dat rechte Över von de Elv legen.
Klööt
Deerten ahn Warvels
Binnen de Cnidaria (Neteldeerten) gifft dat geslechtlich Vermehren un ok nich-geslechtliche Vermehren. Bi geslechtliche Vermehren warrt de Keemzellen dör Platzen vun’t Epithel in dat ümgeven Water oder den Gastralruum freesett. Rippenquallen sünd jümmer Zwidders un hebbt ünner de kammordigen Platten („Rippen“) Klöten un Eierstöck, de in de Mesogloea inlagert sünd.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
Nadem dat Königriek Hannover 1866 an Prüßen kamen is, sünd 1867 Stüürkreise in de ne’e Provinz Hannover inricht worrn. Dat Amt hett denn to’n Stüürkreis Dannenbarg tohöört.
Klööt
Oormünner (Protostomia)
De mehrsten Plattwörm (Plathelminthes) sünd Zwidders. Se hebbt keen Liefhöhl (Coelom) un de Klöten leegt blangen de Eierstöck in en ruum vun Binngeweev (Interstitium) binnen dat Deert. Bi Bandwörm leegt se binnen jeed Bandwormlidd (Proglottide). Enige Plattwörm (Acoelomorpha un Catenulida) hebbt gor keen Gonaden. Ok Buukhoorlingen (Gastrotricha) hebbt keen Coelom. De Söötwaterornen vermehrt sik nich-geslechtlich över Jumferntügen. De Soltwaterornen sünd Zwidders, man funktschonell sünd blots de Gonaden vun een Geslecht aktiv. De Afgaav vun de Keemzellen löpt över Spermienhopen.
Amt Neehuus in’t Loonbörgsche
Historie
Bi de Verwaltungsreform in Prüßen to’n 1. April 1885 is dat Amt Neehuus oplööst worrn un dor is tohoop mit dat Amt Bleikd de Kreis Bleikd von worrn.
Öörd Stand 1848
Öörd ahn egen Nummer hebbt to dat Dörp mit bihöört, ünner dat se ünnerstaht, un weren dormit nich kumplett egenstännig.
Klööt
Oormünner (Protostomia)
Rööddeerten hebbt en Pseudocoelom mit en poorig poorig anleggten oder unpoorigen Klööt. Bi enige Ornen kamt so nöömte Dwargheken vör, annere hebbt keen Heken. dor funkschoneert de Vermehren över’t Jumferntügen. Cycliophora vermehrt nich-geslechtlich sik in de so nöömte Freetphaas. Bi de geslechtlichen Vermehren kamt Dwargheken vör. Se hebbt twee butere "Klöten" un en Kopulatschoonsorgan blangen de Backschiev. Bi de Klarrwörm (Acanthocephala) tütt sik en so nöömt Genitalband dör den Lief, an den sien ünner’t Drüddel de beiden Klöten sitt. Vun elk Klööt tütt en Saatleider na’n Pint.
upright=0.25|thumb|Fadenworm: 5 Klöten Priapswörm (Priapulida) un Korsettbeester (Loricifera) heebt poorige Klöten, de mit de Protonephridien to’n Mieg- un Geslechtsapparat vereenigt sünd. Bi Fadenwörm (Nematoda) gifft dat Zwidders aver ok splittgeslechtliche Oorden. De Langtogen Klööt liggt ünner’n Darm un münnt ok in dissen in (kiek Bild). Nematomorpha heebt poorige Klöten in’t Pseudocoelom. Boorbeester (Tardigrada) hebbt splitt Geslechter. Wiel de Liefhöhl en Pseudocoelom dorstellt, gifft dat üm den unpoorigen Klööt en echt Coelom. Stummelfööt (Onychophora) hebbt poorige Klöten, de över jemehr Afloopgäng in en gemeensomen Saatleider münnt. Bi de Arthropada (Dusendfööt, Insekten, Kreeftdeerten un Chelicerata) hebbt de Heken poorige Klöten in’t Pseudocoel vun’n Achterlief oder de achteren Liefsegmenten, dat mit Bloot füllt is (Haemocoel). Bi eenige Oorden kamt ok Zwidders vör.
Ringelwörm (Annelida) wiest poorige Klöten op. Dorünner sünd de Gördelwörm (Clitellata) tomeist Zwidders, befrucht sik over gegensietig. De Klöten leegt in’t Coelom, bi Regenwörm in’t teihnte un ölvte Liefsegment un de Saatleider münnt in’t 15. Segment na buten. De Polychaeta sünd dorgegen tomeist eengeslechtlich, wobi de Heken in jeed Liefsegment Klöten hebbt. Bi de Weekdeerten kamt Zwidders, Zwiddergonaden un splittgeslechtliche Oorden vör. Dat Coelom is op twee Hollrüüm üm de Gonaden (Gonadocoel) un üm dat dorachter liggen Hart (Perikard) reduzeert. Bi Armfööt (Brachiopoda) leegt de Klöten in’t Coelom, nipp un nau in’t Metacoel. De Gameten warrt över de Metanephridien afleidt.
Neemünner (Deuterostomia)
Bi de Stickelhuutbeester (Echinodermata) hebbt de Seewalzen blots een Klööt, bi Seeswienegels un Seewalzen füllt de Klöten meist dat hele Metacoel ut. Bi de Seelilien (dree bit fief Gonaden) un de Seesteerns (twee in jeden Arm) leegt se in de Arms un münnt twüschen disse Arms mit jeedeen Geslechtsutgang.
Sarcee
De Sarcee (ok Tsuu T'ina, Sarsi, Tsu T'ina) sünd en Indianervolk in Kanada ut de athapaskische Spraakfamilie. In 18. un 19. Johrhunnert leevten se an de bövere Saskatchewan- un Athabaska River un weern de nöördlichste Stamm ut de Plains-Kultur. Hüdtodag leeven se in de Reservatschoon Tsuu T'ina Nation 145, wat an de süüdwestlich Stadtrand vun Calgary liggt un 283,14 km² groot is. Bi de Vokszählung vun 2001 hebbt se 1.982 Lidmaaten tellt.
Klööt
Fienopbo un Funkschoon bi Warveldeerten
thumb|upright=1.3|Histologisch Bild vun’t Klötenparenchym bi’n Ever: De Klötenlappens bargt jeedeen twee bit veer wunnene [[Klötenkanals (Tubuli seminiferi contorti s. convoluti), de dat Klötenparenchym dorstellt. Se sünd ruchweg 50 bit 80 cm lang un hebb en Dörmeter twüschen 150 un 300 µm. Jemehr Wand besteiht ut en Binngeweevshüll mit Myofibroblasten, de sik tosamentrecken künnt, en Basalmembram un dat Keemepithel (Epithelium spermatogenicum).
Sarcee
Wohrschienlich trucken de Sarcee an’ Enn’ vun dat 17. Johrhundert süüdwärts in disse Region und wurrn de nöördlich Nahbers von de Siksika (ok Blackfoot nömmt), de hör tegen de Fiende schützt hebbt. Ehr Naam kummt vun de Blackfoot un bedüüd "nich good". De Sarcee hebbt wesentliche Markmalen vun de Blackfoot-Kultur övernommen, so as de Sünnendanz-Zeremonie. Tabak weer de eenzigst Feldfrucht un wurr zeremoniell anboot. De Sarcee wahnen in Tipis un leevten vun de Büffeljagd. Mit de Kiowa weern se good Fründ, bevör de um 1700 herüm wegtrucken sünd. Völ Striet geev dat mit de Cree aber ok anner Stämme hebbt hör immer mal weer angrepen. De Inwahnertall wurr ok dör Epidemien as Pocken un Scharlach in’ 19. Johrhunnert minneseert. In de Verdrag vun 1877 hebbt de Sarcee tosommen mit de Siksika un de Alberta-Assiniboine hör Jagdgründe an de Regeeren in Kanada aftreden un sünd 1880 in en Reservat  trucken.
Wiels dat Reservat dicht bi de Stadt Calgary liggt, keem un kummt dat aber immer noch to Konflikten. So kunn 2005 een Umgehungsstraat, de dör dat Reservat vun de Sarcee föhrt harr, nich baut wurrn. Up de anner Siet dröft de Sarcee kein Indianerkasino baun, wiels de Stadt Calgary dordör en Tonahm vun Straatenverkehr befürchten deiht.
Klööt
Fienopbo un Funkschoon bi Warveldeerten
Dit Epithel besteiht ut Keem- (Cellulae spermatogenicae) un Sertoli-Zellen un is de Steed, woneem de Spermien tostannen kamt (Spermatogenees). Dorbi warrt de openanner folgen Phasen vun’t Entwickeln vun de Keemzell (Spermatogonien → Spermatozyten → Spermatiden → Spermien) na un na in Richt vun’t Lumen transporteert. De Spermienbilln duert twüschen 35 (Muus, Swien) un 64 Daag (Minsch), man dorna mööt se in de Nevenklöten noch wieter riepen, bevör se en Eizell befruchten künnt. Dat duert bi de meisten Söögdeerten een Week un bi’n Minschen 8 bit 17 Daag. Bi jede Ejakulatschoon warrt bi’n Mann ruchweg 200 bit 300 Millionen Spermien ut de Nevenklöten freesett. Bi fakener Ejakulatschoon warrt dat weniger, vun wegen dat de Spermienbilln jeden Dag begrenzt is. Woveel dat nipp un nau is, hangt vun de Klötenmasse af as ok vun de Tall vun Sertoli-Zellen. Bi’n Mann sünd dat twüschen 45 un 200 Millionen Spermien an’n Dag. thumb|left|Keemepithel vun’n Samenkanal: 1 Basalmembran 2 Spermatogonie 3 Spermatozyt 1. Ornen 4 Spermatozyt 2. Ornen 5 Spermatid 6 riep Spermatid 7 Sertoli-Zelle 8 Tight junction (Blood-Klöten-Hinnern)
De tweete wichtige Deel vun de Samenkanaals sünd de Sertoli-Zellen (Epitheliocyti sustentantes). Se sünd ungefähr 70 bit 80 µm lang un teht sik radiär dör dat hele Keemepithel bit nat Lumen. De Sertoli-Zellen hebbt en Stütt- un Ammenfunkschoon för de Samenzell. Se nehrt jem un sorgt dör Plasmabewegen för jemehrn Transport nat Lumen. Butendem phagozyteert de Sertoli-Zellen degenereerte Samenzellen un Zellresten, de bit Entstahn vun Samenzellen överblievt. De Sertoli-Zellen warrt dör dat follikelstimuleeren Hormon (FSH) vun de Hypophys stüert. Jemehr Utschütten warrt vun de Zellen övert Billn vun dat Hormon Inhibin B beinflusst. Bito sezerneert se dat Androgenbinnenprotein, dat Anti-Müller-Hormon un en Kalium-rieke Seminalfletigkeit.
thumb|upright=0.9|Schema vun’n binneren Opbo vun Klööt un Nevenklööt': De Sertoli-Zellen hebbt tallrieke Doortsätz, de üm de Keemzellen leegt. Disse Zellfoortsätz verbinnt sik basalin’n Samenkanal över „[[Tight junctions“ mit de vun naverte Sertoli-Zellen un billt de so nöömte Blood-Klöten-Hinnern. De Begreep is an sik nich ganz richtig, as de Hinnern nicht twüschen dat Blood un dat Geweev vun’n Klööt liggt, man twüschen de Spermatogonien un Spermatozyten. Se deelt also de Klötenkanals zirkulär in en basal un en na’t Lumen richt (adluminal'') Kompartiment. De Blood-Klöten-Hinnern is för de mehrsten Proteinen nich to passeeren un schuult de Spermien vör Mutagenen un vör de liefegene Afwehr. Dat is nödig, vun wegen dat de eersten Spermien eerst na’t Enn vun de Prägen vun de Lymphozyten tostannenkamt (kiek bi Sülvsttoleranz), dat Immunsystem jem also för lieffrömde Zellen hollen de. Man, ok swerenhinnern Zytokinen, de wohrschienlich afhangig vun’t Androgen utschütt warrt, un de Zellen vun’t Immunsystem in’n Klööt (Dendritisch Zellen, Makrophagen) speelt en Rull bi’t Schulen vör Autoimmunreakschonen.
De wunnen Samenkanals gaht bi vele Warveldeerten an beide Ennen in en korten, graaden Samenkanal (Tubulus seminiferus rectus) över. De graaden Samenkanals sün vun en eenschichtig Epithel utkleedt un münnt in en Kanalsystem in’t Mediastinum, dat Klötennett (Rete testis). Dat Kanalsystem vun’t Klötennett is ok tomeist vun en eenschichtig Epithel utkleedt, bi’t Rindveeh tweeschichtig. Bi’n Minsch, bi de Peerd un de Gnaagdeerter liggt dat Klötennett aver vör allen an de Klötenperipherie („extratestikulärt Rete“). Vun’t Klötennett teht mehrere slängelte Ductuli efferentes testis in den Nevenklötenkopp un loopt dor tosamen to’n Nevenklötengang. Bi Söögdeerten sünd dat ruchweg föffteihn Ductuli efferentes, man de Tall wesselt binnen de Warveldeerten twüschen een (t. B. Rochen) un 32 (t. B. Axolotl).
Dat Geweev twüschen de wunnen Samenkanals warrt as Interstitium betekent. Bi de meisten Warveldeerten maakt dat 10 bit 20 % vun’t Klötengeweev ut, in’t Extrem as bi’t Wooldmarmeldeer sünd dat meist 70 %. In’t Interstitium gifft dat blangen dat Binnengeweev, Bloodfatten un Nervenfasern ok de Leydig-Zellen (Endocrinocyti interstitiales). Se billt över sünnere Zellkuntakten (Gap Junctions) ünnerenanner in Verbinnen stahen Zellverbännen, de as funkschonelle Synzytien betekent warrt. De Leydig-Zellen produzeert in Afhangigkeit vun’t Luteiniseeren Hormon (LH) Geslechtshormonen (Androgenen as Testosteron un Androstanolon) as ok Oxytozin, wat för de Motalität vun de Samenkanals goot is. Somit is de Klööt ok en Endokrien Organ. Testosteron sorgt in de Samenkanals för’t Riepen vun de Spermatiden. Üm dör de Blood-Klöten-Hinnern an sien Wirkensoord to kamen, bruukt dat dat Androgenbinnprotein vun de Sertoli-Zellen. De Androgen hebbt in’n Lief ok anners noch tallrieke Wirken. So föddert se to’n Bispeel dat Entwickeln vun de sekundären Geslechtsmarkmolen, hebbt anabole Wirken un stüert dat Sexualverhollen. Butendem billt de Leydig-Zellen tallrieke annere hormonell wirken Peptiden, de op Naverzellen (parakrin) oder op de jem billen Leydig-Zellen sülvst (autokrin) wirkt.