cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cherokee County (Noord-Carolina)
Demografie
3,00 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,23 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 94,82 % vun de Minschen Witte, 1,59 % Swarte, 0,28 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 1,63 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,45 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,21 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,25 % vun de Lüüd ansehn.
Lytle
Lytle is de Familiennaam von
Lytle betekent
Crasemann
Crasemann is de Familiennaam von
Lytle
Kiek ok bi: Lyttle.
Annecy (Mehrdüdig Begreep)
Annecy betekent
Addie
Addie is de Familiennaam von
Addie betekent
Come By Chance
Come By Chance betekent
Addie
Kiek ok bi: Addie Township, Addi, Addy, Adi, Adie, Ady.
Elektronegativität
Elektronegativität (afkött: EN, Formelteken: \chi) is en Begreep ut de Chemie. De Elektronegativität gifft an, wo stark en Atom in de Laag is, de Elektronen an sik to treken, de an en cheemsch Binnen bedeeligt sünd. So hett dat Linus Carl Pauling formuleert, as he disse Indelen 1932 inföhrt har.
De EN hangt ü.a. vun den Atomradius un vun de elektrisch Ladung in’n Atomkarn af. Se kann as Maat för de Polarität von een cheemsch Binnen bruukt warrn: Je grötter de Ünnerscheed von de EN von de bunnen Elementen is, desto grötter de Polarität.
Atome, de en grote EN hebbt warrt ok as elektronegativ betekend. Annersrüm sünd Atome mit en lütte EN elektropositiv. Man kann seggen, dat de Elektronegativität in dat Periodensystem tomeist in en Elementgrupp von ünnen no baven un in en Elementperiood von links no rechts tonimmt.
Man dat gifft keen eendüdig Method, de Elektronegativität to meten. Dat liggt to’n grooten Deel doran, dat se sik op dat Verhollen von en Atom in en Eenfachbinnen betehn deit un nich op enkelte Atomen in en Gastostand, as dat bi de Ionisatschoonsenergie oder de Elektronenaffinität maakt warrt. Un an’n End hangt dat ok man dorvun af, ob dor noch annere Atome, un welke Oort vun Atomen sünst noch mit dat Atom verbunnen sünd.
Ünnerscheedlich Indeelen
Siet Pauling dat Modell vun de Elektronegativität inföhrt hett, is dat mehrmols verännert un verbetert worrn. An’n meisten warrt hüüt dree Skalen bruukt:
Pauling-Skala
Dat Pauling-Modell geiht dorvun ut, dat de Differenz vun de Elektronegativitäten vun twee Atomen A un B en Maat för den ionschen Andeel in jümmer Binnen is. Dorvör is dat nödig, de Dissoziaschoonsenergie von de cheemsch Binnen von de Molekülen A-B, A2 un B2 to kennen. De mutt man sik aver eerst ut Experimenten tosamenklamüstern.
De Differenz vun de EN kriggt man denn ut:
De Elektronegativität is ahn Dimension. Üm ut de Differenz den Weert vun en sünnert cheemsch Element utreken tu künnen, is för Fluor de Weert fastleggt worrn (Referenzpunkt). Dorop warrt de annern Elementen betogen.
För de Elektronegativitäten no Pauling sünd ünnerscheedlich Angaven to finnen. Dorvör gifft dat verscheeden Grünnen:
Översicht:
Allred-Rochow-Skala
De Elektronegativität no A. L. Allred un E. G. Rochow warrt faaken ok as c_{AR} oder \chi_{AR} betekend.
Dorno sünd de Elektronegativitäten:
Mulliken-Skala
De Mulliken-Skala is 1934 von Robert S. Mulliken vörslan worrn. Dorin warrt de EN as Middelwiert ut de Ionisatschoonsenergie E_I un de Elektronenaffinität E_{\rm ea} utrekend:
De Energie warrt hier in Elektronenvolt angeven.
De Elektronegativitäten sünd dorno:
Born
Grundlagen der allgemeinen und anorganischen Chemie von H.R. Christen (hoochdüütsch)
Truro
Truro betekent
Truro is de Naam von
Kiek ok bi: Truro Township.
Versonnex
Versonnex betekent
Abelli
Abelli is de Familiennaam von
Mount Murchison (Viktorialand)
Mount Murchison is en markanten un hogen Barg in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt in de Mountaineer Range un is de höögste Punkt op de schroffe Waterscheed twüschen Fitzgerald- un Wylde-Gletscher.
De brietsche Polarforscher James Clark Ross hett em in’n Januar 1841 bi siene Antarktisexpeditschoon (1839–1843) opdeckt. He hett den Barg na’n Geoloog Roderick Murchison (1792–1871) nöömt, de Generaalsekretär von de British Association for the Advancement of Science weer.
Bybee
Bybee is de Familiennaam von
Bybee betekent
Byberg
Byberg is de Familiennaam von
Dahrendorf
Dahrendorf is de hoochdüütsche Naam von
Dahrendorf is de Familiennaam von
Ross River
Ross River betekent
Vaulx
Vaulx betekent
Wittendörp
Wittendörp (hoochdüütsch ok Wittendörp) is ene Gemeen in’n Landkreis Ludwigslust-Parchen in Mekelborg-Vörpommern. Dat Verwalten warrt vun dat Amt Wittenborg mit övernahmen.
Historie
De Gemeen is to’n 13. Juni 1999 nee billt worrn ut de Gemenen Boddin, Dodow, Dreilützow, Drönnewitz, Karft, Luckwitz, Tessin, Waschow un dat Dörp Pogreß ut de Gemeen Porn. Dat weer nich licht en Naam för de Gemeen to finnen. De Vörslääg dee de Binnenminister all nich för genehmigungsfähig hollen. Bispelen weren Kranichfeld, Kranichwisch un Kranichhoff (wegen de Neegd to de Mekelborgsche Schaalseeregion mit veel Kraans), Düsterbeck (na en ünnergahn Dörp in de Gemeen) un Schilde-Motel na de Beken in de Gemeen. De Naam Wittendörp (vun de Neegd to Wittenborg un dorvun, dat de Öörd in de Gemeend all Dörper sünd) weer nich ünner de Favoriten, man weer amenn de eenzige, den de Binnenminister för genehmigungsfähig hollen dee.
Politik
De Gemeenvertreden vun de de Gemeen Wittendörp hett 14 Sitten, wovun een nich besett warrn kunn, vun wegen dat de Kandidat Peter Frahm noog Stimmen för twee Sitten kregen hett, aver keen tweeten Kandidat dor weer. Peter Frahm, de ok Börgermeester weer, is an’n 17. März 2008 dood bleven.
Haarmann
.
Haarmann betekent ok
Kiek ok bi: Harman.
Bothmer
Bothmer is de Familiennaam von
,, ,
Kiek ok bi: Bodmer.
Lucke
Lucke betekent
Lucke is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Luck, Lucka, Lücke.
Hermann Jellinghaus
Hermann Jellinghaus (* 28. Januar 1847 in Wallenbrück bi Builefeld; † 15. Dezember 1929 in Ossenbrügge) weer en düütsch Spraakforscher un Volkskundler.
Damkowski
Damkowski is de Familiennaam von
Wilhelm Haarmann
* Wilhelm Haarmann (1845–1924), düütschen Avkaat un Politiker,
Byatt
Byatt is de Familiennaam von
John Abraham
John Abraham is de Naam von
* John Abraham (fl. 1672–1689), Guvernör von Port Nelson,
Haarländer
Haarländer is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Harlander.
Wolfgang Zander
Wolfgang Zander is de Naam von
* Wolfgang Zander (1922–2004), düütschen Psychoanalytiker,
Swift River
Swift River betekent
Zensusrebeet Dillingham
Dat Zensusrebeet Dillingham is en Deel (Zensusrebeet) vun’n US-Bundsstaat Alaska. Dat Rebeet hett 4.847 Inwahners (Stand Zensus 2010) op 47.829 km².
Demografie
Vun de 4.922 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 2.007 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.021 US-Dollar. 2.035 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 436 Minschen maakt. 21,23 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
36,23 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,00 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 21,64 % vun de Minschen Witte, 0,37 % Swarte, 0,61 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 70,13 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,55 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 6,68 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,26 % vun de Lüüd ansehn.
Vallières
Vallières betekent
Vallières is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Vallière.
Friedrich Dettmann
Friedrich Dettmann is de Naam von
* Friedrich Dettmann (1897–1970), düütschen Politiker.
Friedrich von Bothmer
Friedrich von Bothmer is de Naam von
* Friedrich von Bothmer (1796–1861), düütschen Richter un Minister,
Dobusch
Dobusch is de Familiennaam von
Hammon
Hammon is de Familiennaam von
Kommun Stavanger
De Kommun Stavanger is ene Gemeend in dat Amt Rogaland in Norwegen. Se hett 115.157 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 70,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Stavanger. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.
Demografie
2004 weren 10,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.
D’Abo
D’Abo is de Familiennaam von
Haarland
Kiek ok bi: Harland.
Mount Murchison (Georg-V.-Land)
Mount Murchison is en hogen, kuppelförmigen un to’n gröttsten Deel versneeten Barg in Georg-V.-Land, Oostantarktika. He liggt 18 km süüdwesten von’t Koppenn von de Buchanan Bay an de Westsied von’n Mertz-Gletscher.
Byars
Byars betekent
Mount Murchison (Georg-V.-Land)
Opdeckt worrn is de Barg bi de Austraalasiaatsche Antarktisexpeditschoon (1911–1914) ünner Leid von’n austraalschen Polarforscher Douglas Mawson. He hett em na Roderick Murchison (1848–1921) nöömt, en Banker ut Melbourne un Geldgever von de Forschungsreis.
Byars
Byars is de Familiennaam von
Oscars 1940
De Oscars 1940 sünd an’n 29. Februar 1940 in’t Ambassador Hotel in Los Angeles vergeven worrn. Dat weer de twölvte Oscarvergaav. Vergeven warrt de Pries an Filmen ut dat Vörjohr, in dissen Fall also vun 1939. Modereert weer de Vergaav to’n eersten mol vun Bob Hope. Butendem geev dat nu ok bekannte Lüüd, de in de enkelten Kategorien de vörslahn Kandidaten präsenteert hebbt.
Slaav
As Slaav warrt betekent
Oscars 1940
De hele Vergaav weer domineert vun den Film Gone with the Wind, de alleen in teihn Kategorien wunnen hett – vun föffteihn för de he nomineert weer. De Speelbaas Victor Fleming, de as beste Speelbaas uttekent worrn is, hett de Vergaav boykotteert. De Grünnen dorför sünd aver nich kloor.
Best Film
Victor Fleming för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Speelbaas
Victor Fleming för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Hööftdorsteller
Robert Donat för Goodbye, Mr. Chips (dt.: Auf Wiedersehen, Mr. Chips)
Beste Hööftdorstellersche
Vivien Leigh för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Nevendorsteller
Thomas Mitchell för Stagecoach (dt.: Ringo)
Beste Nevendorstellersche
Hattie McDaniel för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Originalgeschicht
Lewis R. Foster för Mr. Smith Goes to Washington (dt.: Mr. Smith geht nach Washington)
Best Dreihbook na Vörlaag
Sidney Howard för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Kamera (Swartwitt)
Gregg Toland för Wuthering Heights (dt.: Sturmhöhe)
Best Szenenbild
Lyle R. Wheeler för Gone with the Wind (dt.: Vom Winde verweht)
Best Toon
Bernard B. Brown för When Towmorrow Comes
Best Trickeffekt
'E.H. Hansen un Fred Sersen för The Rains Came (dt.: Nacht über Indien'')
Best Original-Filmmusik
Herbert Stothart för The Wizard of Oz (dt.: Das zauberhafte Land)
Best Filmmusik
'Richard Hageman, Frank Harling, John Leipold un Leo Shuken för Stagecoach (dt.: Ringo'') '''
Best Leed
„Over the Rainbow“ (Harold Arlen) ut The Wizard of Oz (dt.: Das zauberhafte Land)
Best animeert Kortfilm
Walt Disney för The Ugly Duckling (dt.: Das hässliche Entlein)
Best Kortfilm – Twee Filmrullen
Warner Bors. för Sons of Liberty
Dolzer
Dolzer is de Familiennaam von
Chassin
Chassin is de Familiennaam von
Chassin betekent
Chowan County
Chowan County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Noord-Carolina. He hett 14.793 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 448 km². De Sitt vun de Verwalten is in Edenton.
Historie
De Kreis is 1672 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 14.526 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 6.467 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.027 US-Dollar. 7.007 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.576 Minschen maakt. 16,74 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,14 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,92 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 113,5 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 60,54 % vun de Minschen Witte, 37,52 % Swarte, 0,34 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,30 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,60 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,70 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,51 % vun de Lüüd ansehn.
Hickman
Hickman is de Familiennaam von
Hickman betekent
Kiek ok bi: Hickman Township, Hickman County, Higman, Hickmann.
Byard
Byard is de Familiennaam von
Hans von Bothmer
Hans von Bothmer is de Naam von
Seyssel
Seyssel betekent
Hans von Bothmer
* Hans Caspar von Bothmer (1656–1732), düütschen Diplomaat un Minister,
Seyssel
Seyssel is de Familiennaam von
Young (Familiennaam)
Young is en engelschen Familiennaam, de „jung“ bedüüdt. De Naam is ünner annern an jüngere Söhns vergeven worrn, üm se von de ölleren Söhns to ünnerscheden.
A
,, , , ,.
Derek Aikman
Edwin Leopold Aikman (* 15. November 1959; † 2. März 2019) weer en Politiker ut Belize (UDP).
Young (Familiennaam)
B
,, ,
Derek Aikman
Leven
Aikman is 1959 boren. Vör siene Tied in de Politik hett he en Tied in de USA leevt un dor för Air Florida arbeidt.
He weer verheiraadt mit Kim Aikman un harr mit ehr dree Kinner.
He is an’n 2. März 2019 doodbleven. Siene Truurfier weer an’n 7. März in de St. John’s Cathedral un is von Bischop Philip Wright hollen worrn.
Politik
Bi de Parlamentswahl in Belize 1984 weer he Kannedaat för de UDP in’n Wahlkreis Freetown un hett de Wahl mit 59,5 % von de Stimmen gegen George Cadle Price von de PUP wunnen. Price weer vörher över lange Johren Premierminister ween un kunn dormit nich wedder in dat Repräsentantenhuus von Belize intehn. Dat hett 1984 för groot Opsehn sorgt, dat en 25 Johr jungen Keerl George Price slahn hett.
Price is bi de Wahl 1989 denn in’n Wahlkreis Pickstock antreden, so dat dat nich wedder to en Duell mit Aikman keem. Aikman hett 1989 in’n Wahlkreis Freetown 55,1 % von de Stimmen haalt un dormit Araceli Krohn von de PUP slahn.
Young (Familiennaam)
D
,
Derek Aikman
Politik
In’n November 1991 hett Belize en Gesett (den Maritime Areas Act) verafscheedt, dat Guatemala Rechten in dat Seerebeed in’n Süden von Belize toseggt. Dat Gesett stünn in’n Tosamenhang mit’n Grenzkunflikt twüschen Belize un Guatemala un schull bidregen, den Kunflikt bitoleggen. Dorüm weren PUP un UDP all beid för dat Gesett. Aikman un annere Maten in de UDP ünner Leid von Philip Goldson weren dormit aver untofreden un wullen Guatemala keen Togeständnisse maken. Dorüm hebbt se an’n 1. Dezember 1991 de Patriotic Alliance for Territorial Integrity grünnt, de an’n 27. Januar 1992 in de National Alliance for Belizean Rights (NABR) övergahn is.
In’n Dezember 1992 is Aikman denn as bankrott verkloort worrn un hett so sien Mandaat in’t Repräsentantenhuus verloren. Dorüm hett dat an’n 27. Januar 1993 en Nawahl in’n Wahlkreis Freetown geven. As Aikman sien Nafolger wählt worrn is Jorge Luis Espat von de PUP.
Young (Familiennaam)
E
,, , ,.
Derek Aikman
Politik
Aikman weer von’n 14. Dezember 1984 bet Dezember 1992 Afornten von dat Repräsentantenhuus. He weer in düsse Tied ünner Premierminister Manuel Esquivel von 1984 bet 1989 Minister för Verkehr un von 1984 bet 4. Juni 1986 ok Minister för Bildung, Kultur, Junge Lüüd un Tourismus in dat Kabinett Esquivel I.
Young (Familiennaam)
F
,
G
,.
H
, ,
I
,
J
,, , , , , , ,
K
,
L
,
M
,
N
,
P
, ,
R
, ,
S
,, , ,
T
,, ,
W
,
Louis Kufferath
Louis Kufferath (* 23. November 1811 in Mülheim an der Ruhr; † 2. März 1882 in Brüssel) war ein deutscher Komponist.
Leben und Wirken
Louis Kufferath (eegentlich: Ludwig Kufferath) wurr as Söhn vun den Klockmaker Carl Kufferath un sien Frau Catharina borene Horst in Mülheim an der Ruhr boren. Wiel he un söss vun sien Bröers en besünners goot musikaalsch Talent harrn, wurrn se vun de Lüüd to hör Tiet ok as dat musikalische Siebengestirn betekent.
Mount Belgrave
Naamgever is Douglas Vincent Belgrave, Deelnehmer un Baas von en Reeg geodäätsche Projekten von dat neeseelandsche Antarktisprogramm twüschen 1984 un 1997.
Louis Kufferath
Leben und Wirken
De bekanntsten vun sien söss Bröers weern de Komponisten Johann Hermann Kufferath un Hubert Ferdinand Kufferath.
Albert Gröning (1839–1903)
Albert Gröning (* 26. Januar 1839 in Bremen; † 23. Juni 1903 in Bremen) weer Börgermeester vun sien Vaderstadt Bremen.
De Vadder vun Albert Gröning weer Syndicus bi ’n Senat vun Bremen, de Grootvadder Georg Gröning weer ok al Börgermeester. Albert studeer Juristeree un is in dat Johr 1860 Afkaat wurrn. He hett bi ’n Natschonalvereen mitmaakt un sik för den Krieg gegen Frankriek in dat Johr 1870 freewillig meldt. 1867 is he in dat Parlament vun Bremen, de Börgerschup kamen un 1871 weer he denn Senator. Bit 1890 weer dat Landherrnamt sien Saak, dornah weer he tostännig för Finanz- un Stüersaaken. He harr jümmers wedder mit dat Probleem vun de Stadt ehr Schullen to kriegen. De sünd vun Jahr to Jahr grötter wurrn. Mit al sien Kraft hett he gegen de Tollpolitik vun dat Düütsche Riek gegenan streden. Börgermeester is he veermal ween: 1895, 1897, 1900 un 1902 bit to sienen Dood 1903.
Fairbanks North Star Borough
Fairbanks North Star Borough is en Kreis (Borough) in’n US-Bundsstaat Alaska. He hett 97.581 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 19.067 km². De Sitt vun de Verwalten is in Fairbanks.
Historie
De Kreis is 1964 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 82.840 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 45.008 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.553 US-Dollar. 44.056 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 12.968 Minschen maakt. 7,49 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
7,82 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 4,05 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 77,79 % vun de Minschen Witte, 5,85 % Swarte, 2,08 % stammt ut Asien un 0,30 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 6,90 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,71 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 5,39 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 4,15 % vun de Lüüd ansehn.
Bloodkreisloop
right|thumb|Schemaatsch Bloodkreisloop bi’n Minschen. Root betekent de [[Arterien, blau de Venen.]] De Bloodkreisloop, in'e Ümgangspraak ok man bloß Kreisloop nömmt, is dat System vun’t strömen Blood in’n Lief, dat vun’t Hart un – sowiet dat vörhannen is – vun en Nett vun Bloodfatten (vun de Mediziners kardiovaskuläär System nöömt) billt warrt.
Grundlaag
De Bloodkreisloop stellt dat Överleven vun’n Organismus seker, dördor dat he den Stoffwessel vun de enkelten Zellen in’n Lief mit Nehrstoffen un Suerstoff versorgt un de cheemschen un physioloogschen Egenschoppen vun de Lieffletigkeiten oprecht hollen deit. Över dat Blood warrt to’n een de Suerstoff ut de Lungen na de Zellen transporteert un de Kohlenstoffdioxid in de annere Richt wedder aftransporteert (kiek ok bi Aten). To’n annern warrt de Nehrstoffen, de dör’t Verdauen wunnen warrt,as Fett, Sucker oder Proteinen ut dat Verdauenssystem in de enkelten Geweven bröcht, woneem se verbruukt, wieterverarbeit oder spiekert warrt. De dorbi tostannen kamen Stoffwessel- oder Affallprodukten as t. B. Miegstoff oder Miegsüür warrt denn ok wedder över’t Blood in annere Geweven oder na de Utscheedorganen (Dickdarm un Neren) transporteert. Un opletzt warrt över den Bloodkreisloop ok Bodenstoffen as de Hormonen, Zellen vun de Immunafwehr un vun’t Bloodstollsystem in Lief verdeelt.
Oorden
Vun wegen de histoorsch Entwickeln vun de ünnerscheedlichen Deerten gifft dat teemlich verscheden utprägte Oorden vun Kreislööp:
Enige Deerten as to’n Bispeel de Plattwörm hebbt gor keen Kreisloopsystem. Jemehr Muhl leedt direkt in en vertwiegt Verdauenssystem, worut de Nehrstoffen ahn Ümweg in all Zellen diffundeeren könnt, vun wegen, dat de Worm so platt is.
Bi en Reeg vun Deerten ahn Warvels as bi de Arthropoda un Mollusca gifft dat en apen Kreisloop, bi den dat Blood in de Liefhöhl kreist. De Lieffletigkeit warrt dorbi Hämolymphe nöömt. Se warrt vun’t Hart in korte Fatten un vun dor ut in all Liefhöhlen pumpt, bit dat an’n Enn wedder na’t Hart torüchlopen deit. De Hämolymphe bewegt sik dorbi langsam un ünner sieten Druck.
Bi Ringelwörm as den Regenworm gifft dat en slaten Kreisloop, bi den de bloodoordige Lieffletigkeit dör Fatten in Bewegen hollen warrt, de sik tosamentehn künnt.
Heinz Starke
Heinz Starke (* 27. Februar 1911 in Schweidnitz / Schlesien; † 31. Januar 2001 in Bonn) weer en düütsch Politiker vun de FDP un laterhenn vun de CSU. Van 1961 bit 1962 weer he Bundsminister för Finanzen.
Bloodkreisloop
Oorden
Ok Warveldeerten hebbt’n slaten Kreisloop. Hier ströömt dat Blood, dat sik vun de Hämolymphe ünnerscheedt, jümmer dör en in sik slaten Nett vun Bloodfatten, dat na all leven Zellen henkummt. Hart, Bloodfatten un dat Blood warrt dorbi as dat so nöömte Hart-Kreisloop-System tohopenfaat. Dat deelt sik na de histoorschen Entwickeln noch mol op un ünnerscheedt de wesselwarmen vun de gliekwarmen Warveldeerten.
Heinz Starke
Utbilden un Berop
Nah sien Abitur 1931 hett Starke en Juristeree-Studium afsolveert, dat he 1935 mit dat eerste un 1940 mit dat tweete juristische Staatsexamen afslooten hett. 1935 hett he sien Doktertitel vun de Universität Jena kregen. Van 1940 bit 1945 weer he Suldat in den Tweeten Weltkrieg.
Nah Kriegsennen weer he van 1946 bit 1949 bi de Wertschapsverwalten vun de britsche Besatzungszoon un bi de Verwalten för Wertschap in Minden, Frankfort an’n Main un in Bonn tätig. Van 1948 bit 1949 weer he hier Grundsatzreferent för wertschaftspolitisch Fragen bi Ludwig Erhard.
Bloodkreisloop
Opbo
De slaten Bloodkreisloop sett sik tohopen ut dat Hart un de Bloodfatten (Adern). Bloodfatten, de na’t Hart henföhrt, warrt as Venen betekent, de Fatten, de vun’t Hart wegföhrt as Arterien (oder Slagadern). Je wieter de Bloodfatten vun’t Hart weg sünd, üm so mehr vertwiegt se sik un ümso lütter warrt jemehr Dörmeter. Lüttere Twiegen vun de Arterien warrt Arteriolen nöömt, de sik wieter vertwiegt to Kapillaren. De versorgt denn dat Geweev un lopt dorna wedder to gröttere Fatten tosamen, de Venolen nöömt warrt un sik denn wedder to Venen vereenen doot.
Heinz Starke
Utbilden un Berop
Van 1950 bit 1961 weer Starke Hööftgeschäftsföhrer bi de Industrie- un Hannelskammer Böverfranken in Bayreuth.
Bloodkreisloop
Bloodfatten
Hööftartikel: Bloodfatt
Heinz Starke
Partei
Van 1953 bit 1970 weer he Lidmaat vun de FDP. Van 1962 bit 1970 weer he Lidmaat in de FDP-Bundsvöstand un van 1964 bit 1970 ok in de FDP-Landsvörstand in Bayern. An’ 9. Oktober 1970 hett he de FDP verlaten un is nah de CSU röverwesselt.
Bloodkreisloop
Bloodfatten
Vun wegen jemehr funkschoon un jemehrn Opbo warrt Bloodfatten in mehrere Oorden ünnerscheedt. De Arterien tranporteert dat Blood ünner hogen Druck un mit hoge Stroomsnelligkeit un hebbt dorüm dicke Wannen. Dör jem kummt dat Blood vunt Hart in de verscheden Geweven. De ’n beten wat lütteren Arteriolen deent as en Oort Kontrollventil un hebbt dorüm starke muskuläre Wannen, de de Fatten sluten (Vasokonstrikschoon) oder wieter maken (Vasodilatatschoon) künnt. Se vertwiegt sik wieter to de Kapillaren, de för den Uttuusch vun Fletigkeiten, löste Stoffen, Ekletrolyten, Nehrstoffen, Hormonen usw. twüschen dat Blood un dat Geweev tostännig sünd un dorüm blots en dünne Fattwand opwiest. De besteiht blots ut Endothel un kann sietmolekulare Stoffen dörlaten. In eenige Organen as de Lebber oder de Milt sünd de Kapillaren opwiet. Dorbi warrt denn vun Sinusoiden.
Heinz Starke
Afordneter
Van 1953 bit 1980 weer Starke Lidmaat vun den Düütschen Bundsdag. Hier weer he van 1965 bit to’n 17. Januar 1967 stellvertredend Vörsitter vun de FDP-Bundsdagsfraktschoon. An 9. Oktober 1970 is he ut Protest tegen de Politik vun de sozialliberale Koalitschon to de CDU/CSU-Bundestagsfraktschoon över.
Bloodkreisloop
Bloodfatten
Venolen hebbt blots en dünne Fattwand. Se sammelt dat Blood ut de Kapillaren un föhrt dat wedder na Venen hen, dör de dat vun överall in’n Lief wedder torüch na’t Hart bröcht warrt. Bito deent se ok as Bloodspieker. Se hebbt dünne, muskuläär Wannen, de de Fatten sluten oder wieten künnt. En Deel vun de Fletigkeit geiht in’t Rebeet vun de Kapillaren ut de Fatten rut un warrt över de Lymphfatten wegtransporteert. De groten Lymphsammelstämm münnt dicht bi’t Hart wedder in dat Venensystem.
Heinz Starke
Apenlich Ämter
Nah der Bundsdagswahl 1961 wurr he an 14. November 1961 Bundsminister för Finanzen. Nah de Spiegel-Affäre is he an 19. November 1962 tosommen mit de anner FDP-Ministers torüchtreden.
Bloodkreisloop
Bloodfatten
Bloodfatten, de navert blangenenanner lopen doot un dat dlieke Teelrebeet hebbt, warrt Kollateralen nöömt. Butendem gifft dat överall in’n Lief ok Verbinnen twüschen naverte Bloodfatten, de as Anastomosen betekent warrt. Disse Anastomosen sorgt dorför, dat de Bloodversorgen oprecht blieven deit, in’n Fall, dat mol en Fatt verlegt oder verstoppt ist. Denn kann dat Naverfatt de Versorgen övernehmen. Arterien ahn Anastomosen warrt Ennarterien nöömt. Wenn so en Ennarterie verstoppen deit oder verlegt is, kann keen Blood mehr dörkamen na’t versorgte Rebeet un dat Geweev starvt na’n sünnere Tiet af. Dat is denn en Infarkt. Man, de Anastomosen künnt ok to swack wesen, as dat se de vullstännige Bloodversorgen vun en utfallen Ader övernehmen künnt. Dat warrt en funkschonell Ennarterie nömmt. En Verstoppt oder Verleggen föhrt in so en Fall to en Minnerdörblöden oder Ischämie.
Opgaven un Funkschonen
Blood hett vele Opgaven in’n Lief: Dat transporteert suerstoffriek Blood ut de Lungen in’t Geweev un bringt kohlendioxidriek Blood wedder torüch. To glieken Tiet warrt dat Blood mit Nehrstoffen anriekert, de bi de Verdauen wunnen un ok in’t Geweev transporteert warrt, woneem de Affallprodukten ut’n Stoffwessel opnahmen un na de Utscheedorganen (Neren un Darm) bröcht warrt. Butendem is Blood ok en bedüden Transportmedium för Hormonen un för de enkelten Bestanddelen vun’t Immunsystem un vun de Hämostaas. Ünner’n Streek deent de Bloodkreisloop also dorto, dat Blood dör den helen Lief bit in de achtersten Ecken to pumpen un Stoffen to verdelen. Bito deent de Bloodkreisloop aver ok to de Thermoregulatschoon: Över den Grad vun’t Dörblöden vun de Huut warrt reguleert, woveel Warms vun de Liefbavenflach afgeven warrt.
Fisch
thumb|250px|Schemaatsch Dorstellen vun’n Bloodkreisloop bi de Fisch: root is suerstoffriek Blood, blau is suerstoffarm
Dat Hart vun de Fisch is dat, wat ünner de Warveldeerten an’n eenfachsten opboot is. Dat hett neemlich blots en dünnwannigen Vörhoff un en muskulöse dickwannige Kamer. Dortwüschen gifft dat blots en enkelte Klapp, de dorför sorgt, dat dat Blood nich wedder torüchlöpt. So eenfack as dat Hart is ok de Kreislopp opboot. Dat venöse (suerstoffarme) Blood warrt vun’t Hart in de Kemen pumpt (Kemenkreisloop), woneem dat mit Suerstoff ut dat Water anriekert warrt. Dorna warrt dat suerstoffrieke Blood in den Liefkreisloop wietertransporteert. In de Kapillaren warrt de Suerstoff wedder afgeven un nimmt an de Steed dat Kohlenstoffdioxid op. Blangen dat Hart, nimmt dorbi ok de Muskulatur vun de Kemen an’t Pumpen deel. Disse Opbo vun’n Kreisloop hett den Nadeel, dat de Blooddruck in’t Kapillarnett vun’n Kemenkreislopp düchtig torüch geiht un de Stroom dör den Lief also teemlich langsom aflöpt. Fisch hebbt butendem ok blots en teemlich lütt Bloodvolumen, dat weniger as een Teihntel vun’t Liefgewicht utmaken deit. De Suerstoffandeel in’t Blood vun Fisch liggt dorto ok noch wiet ünner den Andeel bi Minschen.
Dubbelt Kreisloop
thumb|250px|Schemaatsche Dorstellen vun’n Bloodkreisloop bi de Amphibien. Root is suerstoffriek, blau is suerstoffarm und rosa is Mischblood. Bi de Amphibien besteiht dat Hart ut en Kamer un twee Vörhöff. De Gasuttuusch geiht in de Lung vör sik as ok in de Huut. De beiden Kreislööp warrt dorüm as Lungen-Huut-Kreisloop un Liefkreisloop betekent. In’t Gegendell to de Fisch sünd beide Kreislööp nich achterenanner schalt. Dorüm seggt man, dat is en dubbelten Kreisloop.
De linke Vörhoff kriggt dat suerstoffrieke Blood ut de Lung un de Huut, wiel an’n rechten Vörhoff dat suerstoffarme Blood ut’n Lief ankummt. Ut de Vörhöff warrt dat Blood in de Kamer pumpt, de een Utströömtrakt (Truncus oder Conus arteriosus) hett, de sik optwiegt in een Stamm för jeden Kreisloop. En liestenordigen Bult in’n Ventrikel un in’t Lumen vun’n Utströömtrakt sorgt dorför, dat dat teemlich „sortenrein“ dör dat Hart ströömt un sik dat suerstoffrieke mit dat -arme blots wenig vermischt. Dat anriekert Blood warrt to’n gröttsten Deel in de Aorta un in de Halsslagadern pumpt, wiel dat suerstoffarme Blood in de Lungen-Huut-Arterie leidt warrt. Jüst as de Vagels un de Reptilien hebbt de Amphibien ok al en Nerenpoortaderkreisloop.
Entwickeln
Amphibien hebbt toeerst veer porige Kemenbagenarterien, de na beide Sieten ut de Aorta aftwiegt. Bi utwossen Amphibien warrt ut de eerste dorvun de Arteria carotis, de den Kopp versorgt, wiel de Arterien vun’n tweeten Bagen sik to de Aorta descendens, also de afstiegen Aorta, vereent. De drüdde Kemenbagenarterie billt sik torüch un de ut veerten entwickelt sik de porige Aortenbagen.
Reptilien
thumb|250px|Schemaatsch Dorstellen vun’n Bloodkreisloop vun de Reptilien. De Klören bedüüdt wedder dat glieke De Deerten, de in de Grupp vun de Reptilien tosamenfaat warrt, hebbt en Hart, dat ok ut een Kamer un twee Vörhöff besteiht. Dit Hart is aver meist vullstännig dör en Scheedwand in twee Halfparts opdeelt. Ut’n Lief ströömt suerstoffarm Blood in den rechten Vörhoff un ut de Lungen ströömt dat suerstoffrieke Blood in den linken Vörhoff. Beide Vörhöff pumpt dat Blood in de Hartkamer, vun de dree Slagadern afgaht: över de rechte warrt dat suerstoffarme Blood na de Lungen leidt, de linke transporteert suerstoffriek Blood na’n Kopp un in’n Lief. As de Scheden vun de Hartkamer aver nich vullstännig is, billt sik ok ruchweg 10 bit 40 % Mischblood, dat dör de middlere Slagader in’n Lief bröcht warrt.
Wohrschienlich hebbt ok de Dinosauriers vullstännig scheedte Hartkamern hatt, wodör se sotoseggen to gliekwarme Deerten worrn sünd. Dat dee ok verkloren, worüm se so lang överleevt hebbt. De Vermoden is ut de POsitschoon in’n Stammboom twüschen de Krokodilen un de Vagels afleidt, de beid en dörgahen Scheedwand in’t Hart opwiest.
Anatomie
right|thumb|250px|Schemaatsch Opbo vun en dubbelten Bloodkreisloop. Anners as bi de wesselwarmen Deerten is dat Hart bi de gliekwarmen Deerten – un dormit ok bi’n Minsch – vullstännig in twee Kamern indeelt. Dat kann dorüm ansehn warrn, as weer dat in twee Halfparts deelt, ofschoonst dat in’n Helen en eenzig Organ is. Jeee Hälft besteiht ut en Vörhoff un en Kamer, de elk as en Eenheit arbeidt. Wiel de rechte Hartkamer dat Blood in den Lungenkreisloop pumpt, de dat Blood mit Suerstoff anriekern deit, pumpt de linke Hälft dat Blood dör den Liefkreisloop, üm de Organen mit Nehrstoffen un Suerstoff to versorgen.
De beiden Kreislööp sünd in Reeg schalt, so dat dat Blood jümmer wedder dör den Lungenrkeisloop mutt, bevör dat in’n Lief torüchpumpt warrt. Dorgegen sünd de Organen in’n Liefkreisloop parallel schalt. Dat dat twee enkelte Kreislööp gifft, hett bedüden Vördelen: So kann de Druck in beide Kreislööp ünnerscheedlich groot wesen. In’n Lungenkreisloop is de normalerwies bedüden sieter, so dat en dünnere Fattwand in de Lungen för en beteren Gasuttuusch mööglich is. De Lung mit ehr Kapillaren hett ok de Funkschoon, Bloodklutens (Thromben) u.ä. ut dat Blood to filtern, bevör dat vun de linken Hartsiet ü.a. na’n Bregen pumpt warrt. De Lung hett dorför thrombenlösen Egenschoppen.
En sünnerheit stellt dat Poortadersystem dor. Blood, dat vun de Organen vun’n Verdauenstrakt kummt, warrt in de Poortader sammelt un kummt den in de Lebber, woneem de opnahmen Nehrstoffen verweert warrt. Ok de Hypophyys („Bregenanhangdrüüs“) hett en Poortadersystem. Bi de Vagels un de Reptilien gifft dat bito noch en Nerenpoortader.
Blooddruck un -volumen
De wichtigste Opgaav vun’t Nedderdrucksystem is, dat Blood to spiekern, vun wegen dat 80 % vun’t hele Blood, dat in’n Lief zirkuleert, dorin to finnen is. Bi Minschen sünd dat ruchweg 4 bit 5 Liter oder üm un bi söven Prozent vun de fettfreen Liefmasse. Disse Funkschoon warrt stütt vun de hogen Dehnborkeit un de grote Kapazität vun de Fatten. In’n Fall vun Bloodverlust kann dat Volumen dör Inengen (Vasokonstrikschoon) vun de Venen bit to en sünnern Grad utgleken warrn. In’n ümkehrten Fall as to’n Bispeel wiel en Bloodtransfusion ännert sik vör allen ok dat Volumen vun’n Nedderdrucksystem. In’n Normalfall is de zentral Venendruck (Normalweert liggt bi dree bit negen mmHg) en goden Indikater för’t Bloodvolumen. In’n Gegensatz dorto is de Hööftopgaav vun’t Hoochdrucksystem de Versorgen vun de Organen un dat Geweev.
De Blooddruck is kann sik in’n Verloop vun’n Kreisloop düchtig ännnern. In de Aorta un de groten Arterien liggt he noch bi ruchweg 100 mmHg un fallt in de Arterientwiegen op 40 mmHg af. In de Kapillaren bedriggt he blots noch 25 mmHg. In de Venolen is de Druck noch 20 mmHg un in de Poortadern an’n enn blots noch 3 mmHg. In’n Lungenkreisloop wesselt de Druck twüschen 15 un 20 mmHg in de Arteria pulmonalis un twüschen 2 un 5 mmHg in de Vena pulmonalis.
Wenn in de Ümgangsspraak vun’n Blooddruck snackt warrt, denn is dormit de Blooddruck in de Arterien vun’n Liefkreisloop meent. De wesselt twüschen Systool (wenn dat Hart dat Blood utstöten deit) un de Diastool (de Füllphaas) un warrt normalerwies as dubbelten Weert vun disse beiden Phasen angeven, wobi toeerst de systoolsche Weert un denn de diastoolsche nöömt warrt. In’n Snitt leegt de Weerten för de Systool twüschen 100 un 140 mmHg un för de Diastool twüschen 60 un 90 mmHg. De Ünnerscheed twüschen de beiden warrt as Blooddruckamplitude betekent.
Bloodstroom
Liekers dat so’n groten Druckünnerscheed twüschen Systool un Diastool liggt, ströömt dat Blood teemlich gliekmatig dör den Lief. Dat kummt dör de so nöömte Windketelfunkschoon vun de Aorta un de groten Arterien. Bi de Systool dehnt sik de Fattwand ut un nimmt so en groten Deel vun dat utstött Blood op. In de Diastool, wenn keen Blood utsmeten warrt, treckt de Fattwand wedder tosamen un gifft dat Blood wedder af. Disse Volumendehnborkeit (Compliance) wannelt also dat stöötwies utgeven Blood in en gliekmatigen Stroom üm. Wenn de Druck nich in de elastischen Fatten affungen warrn künn, weer de Druck in de Aorta noch veel wesselhaftiger. Intressanterwies weer aver in’n Dörsnitt över de Tiet düütlich weniger Blood dör de Fatten strömen, wieldat veel Ströömenergie för dat bestännige Gaumaken vun’t Blood optehrt weer.
De Druckbülg bewegt sik bi junge, utwassen Lüüd mit ruchweg 6 m in de Sekunn, bi öllere Minschen verdubbelt sik de Snelligkeit. Dat kummt, wieldat in’t Öller de Fattwannen jümmer mehr an Elastizität verleert. Dordör minnert sik de Druckspiekereffekt jümmer mehr un de Volumenstroom nimmt af.
In de Arterien warrt de Bloodstroom alleen vun de Pumpkraft vun’t Hart tostannen bröcht. In de Venen speelt dorgegen verscheden Fakters en Rull. Bit to’n sünnern Grad wirkt de Pumpkraft ok över de Kapillaren rut bit in de Venen („Knööv vun achtern“). In de Venen warrt dat Blood vör allen schuuvwies över Kräft, de vun buten wirkt, na’t Hart torüch transporteert. För dissen Sinn gifft dat binnen in de Venenklappen. De buteren Kräft sünd vör allen de Kontrakschonen vun de Skelettmuskeln ümto, bi de groten Venen in’t Binnere vun’n Lief ok de Druckännern dör’t Aten: De Venen wiet sik dör den Ünnerdruck bi’t Inaten. De Venenklappen hinnert dat Blood in de Pusen vun disse butere Inwirken, dör’t Inwirken vun de Sworkraft wedder torüchtoströmen – jüst as’n Rüchslagventil. De Ansuugdruck, de dör’t Wieten vun de Vörhöff vun’t Hart tostannen kummt, hett blots Effekt op de groten Venen, de ganz dicht an’t Hart leegt.
Anpassen
De Bloodversorgen in’n Lief mutt to jede Tiet oprecht hollen warrn ahn Afhangigkeit vun de Ümstännen un Anstrengen, de jüst vörherrschen doot. Hartakschoon un Bloodruck mutt jümmer bestmööglich reguleert wesen, dat all Organen tomindst dat Blood kriegt, dat se bruukt, un de Bloodstroom op de Anspröök vun rauhen bit aktive Organen anpasst verdeelt warrt. En Maximalversorgen vun all Organen to glieken Tiet is nich mööglich. Wenn dat neemlich de Fall weer, weer de Blooddruck stark rünnergahn un to’n Schock föhren, as de hele Bloodmengde dorför nich utrecken dee.
De Liefkreisloop besteiht dorüm ut vele parallel schalte Kreislööp, de na Aktivität stillleggt oder dortoschalt warrn künnt. To’n Bispeel warrt na’t Eten vör allen de Verdauensapparat versorgt, wiel annere Organsystemen torüchfohrt warrt. Hoochleistungssport is direkt na’t Eten dorüm nich mööglich. Dit To- un Afschalten passeert över verscheden Weeg:
De Inrichten, de den Kreisloop reguleeren doot, warrt stüert över öörtliche Vörgäng, hormonal Signalen un dör neuronal Signalen.
Öörtlich Stüern
De lokale Stüern, de ok Autoregulatschoon nöömt warrt, stellt dat Gliekblieven vun de Organdörblöden seker un passt to’n annern de Dörblöden an de Ümstännen vun’n Stoffwessel vun’t Organ an. T. B. stiggt de Dörblöden vun Magen-Darm-Trakt weil de Verdauen. Das geiht op verscheden Weeg:
Hormonal Stüern
Hormonen wirkt to’n direkt op de Muskulatur vun de Fattwand (to’n Bispeel Adrenalin) oder se sorgt an OOrt un Steed för’t Freesetten vun fattaktive Stoffen (to’n Bispeel Stickstoffmonoxid, Endothelin), de denn öörtlich aktiv warrt.
Neuronal Stüern
De neuronale Stüern finnt hööftsächlich dör den Sympathikus statt un sett an de lütten Arterien un Arteriolen oder de Venen un jemehr Torüchstroom na’t Hart an. De postganglionäre Neurotransmitter is dat Noradrenalin, dat an de α1-Rezepters anbinnt un dorüm fattverengen wirkt. En Wieten vun de Fatten kummt dör dat Nalaten vun’n Sympathikustonus. Utnahmen dorvun is de Wieten vun de Fatten vun de Severdrüsen un de Geslechtsorganen (Erekschoon), de vun den Parasympathikus anregt warrt. As TRansmitters wirkt NO un Bradykinin. De Stüern dör Sympathikus un Parasympathikus geiht op twei Oorden vör sik: to’n eenöver en Oort vun Nafraag vun de Organen, to’n annern dör en neuronal Mitinnervatschoon, bi de de Bregen blangen dat Aktiveeren vun sünnere Organen ok gliektietig jemehr Dörblöden stüert. Dör en Sehr vun Nerven oder en Fehlfunkschoon kann en spinalen oder neurogenen Schock utlöst warrn.
Zentral Kreisloopstüern
Blangen dat Inwirken op den Fatttonus gifft dat ok noch en zentrale Stüern vun’n Kreisloop in de Medulla oblongata un in’n Pons. Dorbi warrt de Informatschonen vun Kreisloopsensoren utweert, de den arteriellen Blooddruck, de Pulsfrequenz, den Fülldruck vun’t Nedderdrucksystem un den pH-Weert, as ok den Kohlenstoffdioxid- un Suerstoff-Deeldruck vun’t Blood meet.
Disse Druckföhlers sünd in de Wand vun de Aorta un de Arteria carotis interna (Dehnen- und Druckrezepters in’n Sinus caroticus) un in’t Nedderdrucksystem in de Hollvenen un de Vörhöff (Dehnenrezepters). Man, disse Regulatschoon helpt blots bi akute Blooddruckännern, as to’n Bispeel bi’t Opstahn ut dat Liggen. Wenn de Blooddruck aver jümmer op en hogen oder sieten Weert is, warrt en Anpassen maakt un de „ne’e“ Blooddruck warrt gliek hollen.
De Gasdeeldrück un de pH-Weert warrt vun sünnere Sensors, de so nöömten Chemorezepters, in Paraganglien opnahmen, de ok an de Halsslagader (Glomus caroticum), de Aorta (Paraganglion supracardiale, Syn. Glomus aorticum) un de Lungenarterie leegt.
De Informatschonen vun all de Sensors, warrt an dat Kreisloopzentrum in’n Nabregen (Medulla oblongata) övermiddelt.
Lymphsystem
Dat Lymphsystem hett de Opgaav, Water un dorin löste Stoffen ut dat Liefgeweev wedder in den Bloodkreisloop torüchtoföhren. In’t Ümfeld vun de Kapillaren warrt dat Geweev vun wegen den osmootschen Druck vun Fletigkeit ut dat Blood dörsett. Disse Fletigkeit geith anvn enn wedder in de Bloodfatten torüch, man de Vörgang is nich vullstännig effektiv. Dorüm sammelt de Lymphbahnen de restliche Fletigkeit, de nu Lymphe nöömt warrt, un föhrt se wedder na de Venen in de Neeg vun’t Hart. Op den Weg ströömt de Lymphe dör de Lymphknütten, wo se binnen filtert warrt.
Historie vun’t Utforschen
In’t 4. Johrhunnert v. Chr. weern dör en Dokter vun de hippokraatschen School de Hartklappen opdeckt. Jemehr Funkschoon weer aver to den tietpunkt noch nich klor. Vun wegen, dat sik dat Blood na’n Dood in de Venen sammelt, schienen de Arterien leddig. De Anatomen in de Antike hebbt dorüm glöövt, dat se mit Luft füllt weren un en Rull spelen in den Transoprt vun Luft.
Herophilos von Chalkedon hett al twüschen Arterien un Venen ünnerscheedt, man he glööv, dat de Puls vun de Arterien sülvst tostannen kamen dee. Erasistratos hett beobacht, dat dörsneden Arterie bi leven Minschen blöden doot. Sien Vermoden weer, dat utströmen Luft dör naströmen Blood ut lütte Verbinnen twüschen Venen un Arterien ersett warrt. Dormit weer he de eerste, de so wat as Kapillaren postuleert hett, man mit en ümkehrten Bloodstroom.
In’t 2. Johrhunnert wüss Galenos (129-199) al, dat Bloodfatten dat Blood transporteert un he ünnerscheedt dat düstere venöse Blood vun’t arterielle Blood, dat heller un dünner is. He hett beiden ünnerscheedlich Opgaven toschreven: Wassdom un Energie kemen dorna vun venöös Blood, dat in de Lebber ut Gall billt weer, wiel dat arterielle Blood ut dat Hart keem un Vitalität dör de Luft bröch, de dat Blood barg. Na sien Vörstellen strööm dat Blood ut disse Beiden Organen dör den helen Lief, woneem dat denn verbruukt weer, ahn dat dat torüch lopen dee. Dat Hart harr dorna ok keen Pumpfunkschoon, man söög dat Blood wiel de Diastool in. De Transport vun’t Blood schüll dör de pulseeren Arterien lopen. Galenos hett glöövt, dat dat arterielle Blood ut dat venöse Blood billt warrt, dat dör „Poren“ in de Scheedwand twüschen de Kamern ut de rechten in de linke Hartkamer sickert.
In’t 13. Johrhunnert hett Ibn an-Nafis, en araabschen Dokter un Anatom (1210/1213-1288), as eerste opdeckt, dat dat Blood in en Kreisloop dör de Lung ströömt. Sien Insichten, da as Teknungen bit hüüt överlevert sünd, sünd aver nich bit in’n europääschen ruum vördrungen. 1552 hett Michael Servetus (1511-1553) dat glieke Phänomen as Ibn an-Nafis beschreven, dat dör Realdo Colombo nawiest worrn is. Man ok disse Ergeevnissen weern vun de Allgemeenheit nich acht.
1628 is de Bloodkreisloop dör William Harvey (1578-1657) to’n eersten mol richtig beschreven worrn, nadem de Lehr vun Galenus 14 Johrhunnerten lang de medizinsche Lehrmenen gellt hett. Harvey hett sik dat överleggt, vun wegen de hydraulische Funkschoonswies vun de Venenklappen dör sien Lehrmeester Hieronymus Fabricius Aquapendente opdeckt weer un he en Verbinnen söcht hett to de Funkschoon und Opgaav vun’t Hart. Funnen hett he de in sien Kreislooptheorie, de he 1628 publizeert hett. Sien Arbeit füng an, de Fakwelt to övertügen. Woans dat arterielle Blood aver in den venösen Schenkel kamen deit, dat künn eerst Marcellus Malpighi mit sien Opdecken vun de Kapillaren verkloren.
Entwickeln bi’n Embryo
In de fröhen Phaas vun’t Entwickeln gifft dat in’t vördere Rebeet vun’n Embryo toeerst veer Aorten, twee rüchsietige (dorsale Aorten) un twee na’n Buuk hen (ventrale Aorten). De dorsalen Aorten hebbt op jeed embyronal Liefsegment Aftwiegen na doral un ventral un in’t Rebbet vun de Oorneer ok na lateral (na de Siet), de as Segmentarterien betekent warrt. De Dorso- un Ventralaorten sünd in’t Rebeet vun de Kemenbagens ünnerenanner dör de söss Kemenbagenarterien mitenanner verbunnen.
In’t vördere Embryonalrebeet finnt nu komplexe Ümwanneln statt. De eersten fief lateralen Segmentarterien as ok de eerste, tweete un föffte Kemenbagenarterie versluut sik beidsietig as ok de dorsalen Aorten twüschen den veerten un föfften Kemenbagen. De Vörderafsnitt vun de ventralen Aorten warrt dordör to de buteren Halsslagader (Arteria carotis externa), ut de drüdden Kemenbagenarterie un den Vörderafsnitt vun de dorsalen Aorten entwickelt sik beidsietig de binnere Halsslagader (Arteria carotis interna).
De rechte dorsale Aoarta verslutt sik achter de sössten lateralen Segmentarterie un warrt tosamen mit de veerten rechten Kemenbagenarterie to de lateren rechten Slötelbeenarterie (Arteria subclavia), wiel de linke Slötelbeenarterie blots ut de sössten lateralen Segementarterie entsteiht.
De veerte linke Kemenbagenarterie warrt to’n Aortenbagen (Arcus aortae), de defitinive Aorta kummt ut sien Verlängern in de linke ventrale Aorta tostannen. De Anfangsafsnitt vun de rechten ventralen Aorta billt sik to’n Arm-Kopp-Stamm (Truncus brachiocephalicus) üm.
De beiden sössten Kemenbagenarterien wasst in de Lunganlaag in und warrt to de Lungenarterien (Arteria pulmonalis). Rechts verlütt se ehr Verbinnen to de ventralen Aorta un ut ehren Anfangsafsnitt warrt de Lungenstamm (Truncus pulmonalis). De sööste linke Kemenbagenarterie hollt aver ehr Verbinnen to de linken ventralen, also de künftige, Aorta bi. Se billt dormit en Kortslussverbinnen twüschen den Lungen- un den Liefkreisloop, den Ductus arteriosus (Ductus Botalli). Dör’t Billn vun en spiralig Septum (Septum aorticopulmonale) in’n Oorsprung vun den unpoorigen Anfangsafsnitt vun de dorsalen Aorten kriggt de künftige Aorta Ansluss an de linke Hartkamer un de Truncus pulmonalis an de rechte Hartkamer. Disse Vörgäng to’n Ümbo vun’t Hart un de Arterien in de Neeg sünd bannig komplizeert. Dorüm kummt dat af un to to Missbilln (t. B. Fallot-Trilogie, Fallot-Tetralogie, Fallot-Pentalogie).
De anfänglichen ventralen Segmentarterien vun de nu definitiven Aorta billt sik bit op dree unpoorige Hööftstämm (Truncus celiacus, Arteria mesenterica superior un Arteria mesenterica inferior) in de Buukhöhl torüch. De lateralen Segmentarterien warrt to de Neren- (Arteria renalis) un Keemdrüsenarterien (Arteria testicularis oder Arteria ovarica). Blots de beiden dorsalen Segmentarterien behollt jemehr anfänglich segmental Afgangsverhollen bi un billt de Twüschenrippenarterien (Arteriae intercostales superiores) un de Lennenarterien (Arteriae lumbales).