cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edwards County (Illinois)
Edwards County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 6.721 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 575 km². De Sitt vun de Verwalten is in Albion.
Esperanza (Cayo District)
Verkehr
De Oort liggt an’n George Price Highway, de in’n Süüdwesten över San Ignacio/Santa Elena na Benque Viejo del Carmen un an de Grenz von Guatemala löppt un in’n Noordoosten över Belmopan na Belize-Stadt.
Edwards County (Illinois)
Historie
De Kreis is an’n 28. November 1814 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 6.971 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.450 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.187 US-Dollar. 3.963 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 472 Minschen maakt. 9,68 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Esperanza (Cayo District)
Verkehr
De nächste Flegerplatz is de Matthew Spain Airport in Central Farm.
Edwards County (Illinois)
Demografie
1,40 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,39 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,87 % vun de Minschen Witte, 0,14 % Swarte, 0,40 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,09 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,09 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,37 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,46 % vun de Lüüd ansehn.
Boldsen
Boldsen is de Familiennaam von
Esperanza (Cayo District)
Scholen
In Esperanza gifft dat de St. Francis Xavier R.C. School, de von de röömsch-kathoolsche Kark bedreven warrt.
Freestone County
Freestone County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 19.816 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.292 km². De Sitt vun de Verwalten is in Fairfield.
Historie
De Kreis is 1850 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 17.867 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.276 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.338 US-Dollar. 9.284 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.314 Minschen maakt. 12,99 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
6,98 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,07 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 75,56 % vun de Minschen Witte, 18,91 % Swarte, 0,27 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,37 % sünd Nakamen vun Indianers. 3,90 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,97 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 8,20 % vun de Lüüd ansehn.
Gemeen Arnem
Arnem (nedderlannsch Arnhem, op hooch Arnheim) is ene Gemeen in de Nedderlannen, Provinz Gelderland. Se liggt an den Rhien un hett 142 634 Inwahners. Ehr Fläck is 101,53 km², dovun sünd 2 km² Water. In de Gemeen sünd de Burgers Zoo un't Museum voor Moderne Kunst Arnhem. De Footballvereen Vitesse Arnhem speelt in't Gelderdome (29600 Plätz). De Mathematiker un Physiker Hendrik Lorentz weer ut Arnem. In den Tweeten Weltkrieg weer de Slacht vun Arnem.
Trenter
Trenter is de Familiennaam von
Eemstunnel
De Eemstunnel bi Leer in Oostfreesland ist Deel van de Autobahn 31 van Emden nah Bottrop in Noordrhien-Westfalen.
Karl Otto Müller
Karl Otto Müller is de Naam von
Hüpeden
Hüpeden is de Familiennaam von
Karl Otto Müller
* Karl Otto Müller (1819–1898), düütschen Jurist,
Eemstunnel
De verbind Oostfreesland mit de wertschoptliche Sworpunkt Emden/Leer mit dat Ruhrrebeet. De Tunnel hett een Längt van 945 m. De beid Röhren sünd jeweils 12 Meter breet un fiev Meter hoch.
Hüpeden
,
Karl Otto Müller
Kiek ok bi: Carl Otto Müller.
Carl Otto Müller
Carl Otto Müller is de Naam von
* Carl Otto Müller (1819–1898), düütschen Jurist un Politiker,
Kiek ok bi: Karl Otto Müller.
Mount McLennan (Viktorialand)
Mount McLennan is en markanten, mehr as (na neeseelandsche Angaven ) hogen Barg in Viktorialand, Oostantarktika. He liggt in de Asgard Range an de Noordsied von dat Taylor Valley un reckt sik över dat Rebeed von de Koppennen von’n Kanada-Gletscher, von’n Commonwealth-Gletscher un von’n Loftus-Gletscher rut.
De kanaadsche Physiker Charles Seymour Wright (1887–1975), Deelnehmer von de brietsche Terra-Nova-Expeditschoon (1910–1913), hett den Barg na John McLennan (1876–1935) nöömt, de Physiker an de University of Toronto weer. An’n Barg is an’n 19. November 1969 en Helikopter afstört. Dorbi sünd twee Mitarbeiders von dat United States Antarctic Research Program doodbleven.
Ryglewski
Ryglewski is de Familiennaam von
Bolten
Bolten betekent
Bolten is de Familiennaam von
, ,
Kiek ok bi: Bolt.
Rudi Altig
thumb|right|Rudi Altig 2005 Rudi Altig (* 18. März 1937 in Mannheim; † 11. Juni 2016 in Remagen ) weer en düütschen Radrennfohrer. Gemeensam mit Hennes Junkermann, Karl-Heinz Kunde un Rolf Wolfshohl hett he in de 1960er Johren den düütschen Profiradsport präägt.
1962 hett he de Spanien-Rundfohrt wunnen. Rundfohrten weern aber nich sien Saak, he kunn beter de Eendagsfohrten mitmaken. So hett he 1964 de Flannern-Rundfohrt vör Benoni Beheyt un Jo de Roo wunnen un is 1966 Weltmeester bi’t Stratenrennen wurrn. 1962 harr he all dat Critérium des As wunnen.
Dat Rennen van Mailand nah San Remo kunn he 1968 up sien Naam schrieven un 1970 hett he dat Rennen Rund um de Henninger Toorn wunnen un is ok noch düütsch Meester wurrn. De Meestertitel harr he 1964 ok al mal holt.
Ok wenn he bi Rundfohrten nie ganz vörn dorbi weer, so hett he doch bi Tour de France 7 Deelstrecken (un 1962 dat Gröne Trikot för de Punktbeste), bi de Giro d’Italia 4 Deelstrecken un bi de Spanien-Rundfohrt 6 Deelstrecken wunnen.
1992 kreeg he dat Bundsverdeenstkrüüz an' Bande. In’n Juni 2016 is he an en Krebs-Krankheit doodbleven.
Carl Pfeiffer
Carl Pfeiffer is de Naam von
* Carl Pfeiffer (1834–1888), düütsch-US-amerikaanschen Architekt,
Kiek ok bi: Karl Pfeiffer.
Bolz
Bolz betekent
Bolz is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Boltz, Bolzen.
Kommun Trelleborg
Demografie
2006 weren 13,02 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 20 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un ene private Grundschool. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 4373 Schölers un de privaten 39.
Sven Lehmann
Sven Lehmann is de Naam von
Kommun Trelleborg
Geografie
In de Kommun gifft dat 13 Eilannen, de alltohoop 2 Hektar groot sünd.
Sven Lehmann
* Sven Lehmann (1965–2013), düütschen Schauspeler,
Karl Pfeiffer
* Karl Pfeiffer (1860–1966), düütschen Druckereeünnernehmer un Verleger, .
Kiek ok bi: Carl Pfeiffer, Karl Pfeifer.
Gemeen Zutfent
Zutfent (nedderlannsch Zutphen) is ene Gemeen in de Nedderlannen, Provinz Gelderland, to de de Stadt Zutfent höört. Ook dat Dörp Warnsveld un Bronsbergen un Warken höörn to de Gemeen. Se liggt an de Iessel un hett 46 957 Inwahners. Ehr Fläck is 42,84 km². De Börgermeester is Arnold Gerritsen (D66).
Heseltine
Heseltine is de Familiennaam von
Heseltine betekent
Boltz
Boltz is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Bolz.
Olenborg (Landkreis Rodenborg)
Olenborg is en lütten Oort in de Gemeen Sandbossel (Samtgemeen Sürsen) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Ochenhusen mit bi.
Geografie
Olenborg liggt nich wied von dat linke Över von de Oost hen na dat Düvelsmoor.
De Naveröörd sünd Sandbossel in’n Noordoosten, Gooshuus in’n Oosten, Ochenhusen in’n Süüdoosten, Augustendorp un Heinrichsdörp in’n Süüdwesten un Klenkendörp un Mintenborg in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1859 to de Böörd Sürsen in dat Amt Zeven tohöört un is denn Deel von dat Amt Bremervöör worrn. Na 1885 weer dat in’n Kreis Bremervöör un na 1932 in’n ne’en, grötteren Kreis Bremervöör. 1977 is dat Deel von’n Landkreis Rodenborg worrn.
Olenborg hett von öllers to de Gemeen Ochenhusen tohöört. Von 1965 bet 1974 hett de Gemeen Ochenhusen to de ole Samtgemeen Sürsen tohöört. De is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen oplööst worrn. Sietdem höört dat Rebeed to de Gemeen Sandbossel in de gröttere Samtgemeen Sürsen.
Religion
Olenborg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lamberti-Kark in Sürsen.
För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.
Verkehr
In’n Oosten von Olenborg liggt de Kreisstraat 101, de in’n Süüdoosten över Ochenhusen na Sürsen an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Noorden na Sandbossel. Von Sandbossel geiht de K 101 över Mintenborg un Klenkendörp na Fohrendörp. Na Noorden geiht dor von de K 101 de K 148 af, de na Bremervöör föhrt. De K 148 löppt na Süüdwesten an Olenborg langs na Augustendorp un Glinst.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 26 Kilometer in’n Süüdoosten von Olenborg.
De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Bremervöör an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Fröher hett dat in de Neegd ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Sürsen söven Kilometer in’n Süüdoosten. Dor hett dat von 1890 bet 1968 Personenverkehr geven.
McLennan
McLennan is de Familiennaam von
,
Mairie Emhusen
De Mairie Emhusen weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de veer Mairien, in de de Kanton Thänhusen indeelt weer. De Seet weer in Emhusen. Se harr 2396 Inwahners.
McLennan
Kiek ok bi: Mount McLennan, MacLennan, McClennan, McClennon.
Mairie Emhusen
Historie
De Ümgegend von Emhusen hett vör de Franzosentied deelwies to dat Amt Wessen-Thänhusen in dat Förstendom Lümborg höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg, un deelwies to dat Amt Thänhusen in dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. Dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel weer siet 1807 Deel von dat Königriek Westfalen, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer. Dorbi sünd de Öörd von dat Amt Thänhusen Deel von’n Kanton Thänhusen in’n Distrikt Rinteln worrn un de Mairie Emhusen is nee billt worrn.
To’n 1. März 1810 is ok dat Rebeed von dat Kurförstendom Hannover Deel von dat Königriek Westfalen worrn un dorüm sünd de Verwaltungsrebeden nee indeelt worrn. Na’n 1. März 1810 weer de Mairie Emhusen binnen Westfalen een von de söven Mairien in’n Kanton Thänhusen von’n Distrikt Veern, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr ok dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Emhusen weer nu een von de veer Mairien in’n Kanton Thänhusen, Distrikt Bremen, Departement von de Wersermünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to dree Mairien höört harrn: de Mairie Emhusen ut’n Kanton Thänhusen, de Mairie Swarm ut’n Kanton Mattfeld un de Mairie Bahlen ut’n Kanton Oold-Syke. De Mairie Swarm is aver nich kumplett an de Mairie Emhusen fullen. Delen güngen ok an de Mairie Intschen.
1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.
Öörd
Dor hebbt düsse Öörd tohöört:
Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Gemenen Emhusen un Swarm.
Karl Ludwig Pfeiffer
Karl Ludwig Pfeiffer is de Naam von
* Karl Ludwig Pfeiffer (1874–1952), düütschen Banker, Weertschopsfunkschonär un Malakoloog,
Mount McLennan (Enderbyland)
Mount McLennan is en Barg in Enderbyland, Oostantarktika. He liggt 6 km süden von de Howard Hills in de Scott Mountains.
John McLennan
John McLennan is de Naam von
* John McLennan (1821–1893), kanaadschen Geschäftsmann un Politiker,
Wachholtz Verlag
De Wachholtz Verlag GmbH is en Verlag ut Kiel. De Verlag hett Saken över Sleswig-Holsteen herutgeeven, to’n Bispeel Historischer Atlas Schleswig-Holstein 1867 - 1945.
De Verlag gifft ok en Klenner herut. In’n Verlag gifft dat ok de Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte (ZSHG). De Bedüden vun de Verlag is dat Plattdüütsch-Hoochdüütsch Wöörbook SASS, wat vun Johannes Sass begründt worr. De Wachholtz Verlag gifft ok noch anner wichtige Wöörbook rut, to’n Bispeel dat Mekelborgsche, Sleswig-Holsteensche un Pommersche Wöörbook. Bekannt is he ok wegen dat Niederdeutsche Jahrbuch, dat eenmal in Johr rutkummt.
Ülk
De Ülken bilden de Ünnergattung Putorius in de Gattung Mustela, to de ok de Wiesel un de Nerze tellt wurrn. Dat gifft dree Oorten:
Ülken hebbt een langen Körperbo mit kört Gleedmaaten. Dat Fell gifft dat van geelbruun bit dunkelbruun. Besünners Kennteken sind de maskenhaft Gesichtsteknungen. De Kopprumplengt geiht van 21 bis 56 Zentimeter, de Steert kann tüschen 7 un 19 cm wesen un se wegen tüschen 0,2 bit 2,1 Kilogramm.
So as all Maard hebbt se Analdrüsen, de een stinkend Sekret afsünnern, wat dorto deent, Feinde aftowehren oder dat Revier to markeeren. Van dor kummt ok de Utdruck: De stinkt as een Ülk.
Effingham County (Illinois)
Effingham County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 34.242 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.241 km². De Sitt vun de Verwalten is in Effingham.
Historie
De Kreis is an’n 15. Februar 1831 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 34.264 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 18.049 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.301 US-Dollar. 18.048 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.276 Minschen maakt. 7,95 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
2,66 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,00 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,66 % vun de Minschen Witte, 0,16 % Swarte, 0,32 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,18 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,22 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,46 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,74 % vun de Lüüd ansehn.
Stanley Cohen
miniatur|Stanley Cohen Stanley Cohen (* 17. November 1922 in Brooklyn, New York, USA; † 5. Februar 2020 in Nashville, Tennessee ) weer en US-amerikaansch Neurowetenschapler un Biochemiker.
Leven un Beroop
Cohen wurr as Söhn vun en ut Russland utwannerten Jöden boren. Sien Vader weer Snieder vun Beroop. Sien Schoolafsluss hett he an dat Brooklyn College maakt. Dornah hett he studeert un 1945 sien Master-Afsluss in Zoologie an dat Oberlin College schafft. Dree Johr later, 1948, hett he sien Doktertitel (Ph.D.) an de University of Michigan maakt. Dornah wessel he to de University of Colorado un 1952 to de Washington University. Sien nächst Statschoon weer 1959 de Vanderbilt University.
Ehrungen
1982 wurr Cohen mit den Alfred P. Sloan, Jr. Prize uttekent, 1983 mit den Louisa-Gross-Horwitz-Preis, 1985 mit en Gairdner Foundation International Award. 1986 kreeg he gemeensam mit Rita Levi-Montalcini den Albert Lasker Award for Basic Medical Research un den Nobelpries för Physiologie oder Medizin för hör Opdecken vun den Nervenwassdomsfaktor. Cohen is Liddmaat vun de Poolsch Akademie vun de Wetenschapen.
Johann Nicolaus Götze
He hett an’n 30. April 1797 in Oterndörp Sophie Henriette Hübbe (23. Dezember 1775-11. Oktober 1816) freet. De beiden harrn de Kinner Christiane Margarethe Johanne (* 18. April 1798), Dorothea Amalie Phillipine (* 17. Januar 1800), Hermann Christoph (6. Mai 1801-28. Mai 1862), Henriette Friederike Wilhelmine (* 27. Juli 1803), Friedrich Wilhelm Adolph (* 27. Februar 1806), Karl Hinrich (* 16. Oktober 1807), Gustav Ferdinand (* 19. Juni 1809), Emil Eduard (* 3. April 1811), August Eduard (* 22. August 1813), Karl Theodor (* 22. August 1813) un en Söhn, de al dood boren is (* 26. September 1816). Good twee Weken na de Geboort von’n dood boren Söhn is Götze sien Fro doodbleven.
Rita Levi-Montalcini
miniatur|hochkant|Rita Levi-Montalcini (2009) Rita Levi-Montalcini (* 22. April 1909 in Turin, Italien; † 30. Dezember 2012 in Rom) weer en italieensch Neurologin un Neurobiologin. Se wurr 1986 gemeensam mit Stanley Cohen mit den Albert Lasker Award for Basic Medical Research un den Nobelpries för Physiologie oder Medizin uttekent.
Leven
Rita Levi-Montalcini un hör Twillingssüster Paola entstammen vun en sephardisch Familie. Hör Öllern weern de jöödsch Ingenieur un Mathematiker Adamo Levi un sien Fru Adele Montalcini. To de Familie tellen ok noch hör Bröer Gino (* 1902) un de Süster Nina (* 1904). As hör Kinnermädchen Giovanna unheelbor an Krebs krank wurrn dee, hett de 19johrige Rita Levi beslooten, Medizin to studeeren. 1936 hett se dat Medizinstudium afslooten. Wiel Mussolini jöödschen Fruen den Togang to akademisch Positschonen verwiegern dee, truck se nah Belgien. Kört vör de düütsch Invasion gung se nah Italien torüch, wo se ünner annern in hör Slaapkamer wieder forscht hett. Tüschen 1943 un 1945 hett se illegal in Florenz leevt.
In dat Johr 2006 sull se de konstitueerend Sitzung vun dat Parlament as Öllerspräsidentin leiten. Se hett dorup aber togunsten vun Oscar Luigi Scalfaro affsehn. Ok 2008 hett se up disse Ehre affsehn.
Jongman
Jongman is de Familiennaam von
Balje
Balje betekent
Nesmith
Nesmith is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Naismith.
John Beckett
John Beckett is de Naam von
* John Beckett, 2. Baronet (1775–1847), brietschen Avkaat un Politiker,
Wörpel
Wörpel betekent
MacLennan
MacLennan oder Maclennan is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: McLennan.
Karl Pfeifer
Karl Pfeifer is de Naam von
* Karl Pfeifer (1900–1983), düütschen Maler,
Kiek ok bi: Carl Pfeiffer, Karl Pfeiffer.
Naismith
Naismith is de Familiennaam von
Naismith betekent
Kiek ok bi: Nesmith.
Bolt
Bolt is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Bolten, Bolt Lake, Bold, Boldt, Boltt.
Pocher
Pocher betekent
Pocher is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Pochert.
David MacLennan
David MacLennan is de Naam von
* David MacLennan (* 1937), kanaadschen Biochemiker,
Carl Piper
Carl Piper is de Naam von
* Carl Piper (1647–1716), sweedschen Staatsmann,
Ronald Brown
Ronald Brown is de Naam von
* Ronald Brown (1921–2002), engelschen Politiker,
Kiek ok bi: Ron Brown.
Frio County
Frio County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Texas. He hett 17.217 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.934 km². De Sitt vun de Verwalten is in Pearsall.
Historie
De Kreis is 1858 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 16.252 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 5.688 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.069 US-Dollar. 5.656 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 828 Minschen maakt. 25,17 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
61,29 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 5,82 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 82,4 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 71,86 % vun de Minschen Witte, 4,87 % Swarte, 0,41 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,58 % sünd Nakamen vun Indianers. 19,76 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,50 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 73,76 % vun de Lüüd ansehn.
Carl Planck von Planckburg
Carl Planck von Planckburg is de Naam von
* Carl Franz Planck von Planckburg (1833–1880), öösterriekschen Banker,
Kiek ok bi: Karl Planck von Planckburg.
Homologe Reeg
En Homologe Reeg (gr.: homo ‚gliek‘, logos ‚Sinn‘) is en Reeg vun cheemsche Stoffen, de sik dör en allgemene Summenformel beschrieven laat. Dorbi lett sik en Stoff ut de Reeg dör en sieteren Stoff dör’t Tofögen vun en tyypsch Lidd vun en Molekül-Keed billn.
Homologie as glieke Struktur
De Utdruck Homolog warrt mitünner ok blangen de Bedüden vun de Homologen Reeg bruukt und betekent denn Stoffen, de en glieke cheemsche Struktur hebbt un dorna denn ok vun de Egenschoppen her vergliekbor sünd. Faken warrt dat ok för de Elementen bruukt, de in de glieken Grupp vun’t Periodensystem staht. De Elementen, de ünner dat sünnere Element staht warrt denn as de högeren Homologen betekent, de doröver as de lichteren Homologen.
Rupie
De Rupie (ok Rupiah) is dat Geld vun Indien. Ok in annere Länner warrt Geld, dat Rupie heet, maakt. Ene Rupiah warrt in 100 Paise ünnerdeelt. De ISO-4217-Code is INR.
Inst weer ene Rupie in 16 Ana deelt, dat Veedel dovun as Pice betekent, wat in dree Delen deelt weer.
Hoge Tahlen heten anners:
1 Lakh = 100.000 Rupees
1 Crore = 100 Lakhs = 10.000.000 Rupees
In Bhutan gillt ok de Indisch Rupie as gesettlich Tahlmiddel, 1 INR = 1 Ngultrum (ISO: BTN).
Carl Poensgen
Carl Poensgen is de Naam von
* Carl Poensgen (1838–1921), düütschen Industriellen,
Forqué
Forqué is de Familiennaam von
Max Warmerdam
thumb|Max Warmerdam (2023) Max Warmerdam (* 30. März 2000 in Tegelen, Limborg) is en nedderlannsch Schachspeler.
Werdegang
Max Warmerdam hett dat Schachspelen vun sien Vader lehrt, hett sück tonächst aber ok för Handball interesseert. As he twalf Johr olt weer, hett he sück denn doch up dat Schach konzetreert. 2014 und 2015 wunn he de nedderlannsch Meesterschap vun de Jöögd. 2018 wurr he Internatschonaler Meester. Nah eenig wieder Erfolgen speel he 2020 für de nedderlannsch Mannschap bi de Schacholympiade. 2021 kreeg he vun de FIDE den Titel Grootmeester tospraaken. In dat sülvig Johr wurr he ok nedderlannsch Eenzelmeester vör Roeland Pruijssers.
En vun sien Trainers weer Loek van Wely. Sien höchste Elo-Tall is 2619, de he in’n Dezember 2022 recken dee.
Pochert
Pochert is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Pocher.
Lenssen
Lenssen oder Lenßen is de Familiennaam von
Lenßen betekent ok
Krypton
Krypton (greeksch: κρυπτός „versteken“) is as Element mit dat Symbol Kr in de Chemie bekannt. Woans ok Helium, Neon, Argon, Xenon un Radon is dat en Eddelgas. Krypton kann nich so licht mit annere Elemente oder sik sülvst reageren. Op de Eer gift dat man blots ganz wenig dorvun. Dat kummt in banning lütte Konzentratschoon in de Luft vör, so bi 1,1 ml op en Kubikmeter. As Eddelgas findt een dat Krypton blots as iengelt Atom un nich as Molekül, wie de meisten annern Gas-Arten.
As Gas und ok flüssig hett Krypton keen Klöör. Wenn dat noch meer küllt warrt, warrt Krypton kristallin und is witt. Krypton is nicht giftig, man as Gas kann dat de Luft verdräng'n und kann so to'n Ersticken führen.
Krypton is toeerst 1898 funn worrn von William Ramsay un Morris William Travers as en Rückstand in fraktioneerte Luft. Hüüt warrt Krypton dör Destilatschoon mit dat Linde-Verfaarn gewunnen. Twüschen 1960 und 1983 wörr en Spektrallinie von dat Krypton benütt worrn, üm mit Hülp von de Bülgenläng dat Meter to defineern. Bruukt warrt das Eddelgas Krypton in de Technik vör allem to'n Füllen von Lampen, so ok in Blitzlichter bi dat Fotografeeren. In die Chemie is dat woll ok bedüdsam in Verbinnen mit dat Fluor. Un ok as Füllung in Geiger-Müller-Tellrohren oder Szintillatschoonsteller warrt Krypton bruukt.
De annern Isotope sünd künstlich maakt worrn. De sünd denn all radioaktiv un warrt dör Infang to Brom ümwannelt, wenn se 45 oder weniger Neutronen hefft oder fallt to Rubidium utenanner bi 49 oder meer Neutronen.
Carl Prediger
Carl Prediger is de Naam von
* Carl Prediger (Karl Prediger; 1822–1895), düütschen Mathematiker, Geodäät un Kartograaf,
Arthur Larsen
Arthur David Art Larsen (* 17. April 1925 in Hayward, Kalifornien; † 7. Dezember 2012 in Kalifornien) weer en  US-amerikaansch Tennisspeler.
Bi sien gröttsten Spood, den Sieg bi de amerikaansch Tennismeesterschapen 1950, later US Open nömmt, in Forest Hills hett he Herbert Flam in fiev Satzen slahn. In de Johren 1951 un 1952 wunn he todem mit de US-amerikaansch Mannschap den Davis Cup.
Larsen harr en exzentrisch Uptreden. So sall he immer rümgahn ween un hett all Lüüd völ Glück wünscht un af un to sall he ok mit en Vagel snackt hemm, de up sien Schuller sitten sull, blots dor weer gor kien. He weer bannig groot un swoor. Sien Speelhand weer links.
1969 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen.
Hayti
Hayti betekent
Kiek ok bi: Hayti Township.
19. Dezember
De '''19. Dezember''' is de 353. Dag in’n Gregorianschen Klenner oder de 354. Dag in Schaltjohren.
Fayette County (Illinois)
Fayette County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 22.140 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.854 km². De Sitt vun de Verwalten is in Vandalia.
Historie
De Kreis is an’n 14. Februar 1821 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 21.802 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 9.935 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.357 US-Dollar. 10.544 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.321 Minschen maakt. 11,18 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Beshear
Beshear is de Familiennaam von
Fayette County (Illinois)
Demografie
2,19 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,43 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 94,02 % vun de Minschen Witte, 4,88 % Swarte, 0,17 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,12 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,25 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,54 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,80 % vun de Lüüd ansehn.
Lentzen
Lentzen is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Lenzen.
Albin Plank
Albin Plank (* 4. März 1931 in Hohenems; † 5. April 2019 ) wor en ehmalger öösterrieksch Skispringer.
Kommun Trollhättan
De Kommun Trollhättan is ene Gemeend in dat Lehn Westgötland in Sweden. Dat höört to de Landschop Westgötland un den Gerichtsbezirk Vänersborg. Se hett 53.820 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 412,14 km². De Sitt vun de Verwalten is in Trollhättan.
Demografie
2006 weren 14,53 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 23 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un 3 private Grundscholen. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 5614 Schölers un de privaten 718.
Geografie
In de Kommun gifft dat 128 Eilannen, de alltohoop 133 Hektar groot sünd.
Ron Brown
Ron Brown is de Naam von
Carl Reich
Carl Reich is de Naam von
Ron Brown
* Ron Brown (1940–2007), schottschen Politiker,
Kiek ok bi: Ronald Brown.
Carl Reich
* Carl Reich (1860–1924), düütschen Fabrikant,
Kiek ok bi: Karl Reich.
Kaschuubsche Spraak
Dat Kaschuubsche harr lang enge Kuntakten mit dat Plattdüütsche. In Pommern snacken vääl Kaschuben ook plattdüütsch. Dat Kaschuubsche hett ’n groten Barg plattdüütsche Lehnwöörd’ annahmen un harr up de pommerschen Dialekten vun’t Plattdüütsche ook ’n besünner Inwarken. In verlädene Tieden dään se in Polen so, as weer dat Kaschuubsche ’n poolsche Dialektgrupp, man nu laat se’t as egenstännige Regionaalspraak gellen.
Carl Reichel
Carl Reichel is de Naam von
* Carl Anton Reichel (1874–1944), öösterriekschen Maler un Raderer,
Kiek ok bi: Karl Reichel.
Anton Günther vun Ollnborg
De leste un politisch klöökste Graaf ut dat Ollnborger Grafengeslecht, Graaf Anton Günther, unnernehm al in sien Jöögd vele Reisen na Förstenhüüs in Düütschland un in Naverlänner. So kreeg he enen goden Inblick in de politischen Umstännen von dat domalige Europa. De Lenks, de he darbi setten kunn, kemen laterhen ok sien Land goot topass.
Mit 20 Jahren övernehm he 1603 dat Regeer un gung foors an de Upgaven, de sien Vadder Johann anfungen harr: den Diekbo an'n Jadebusen un dat Ringen um den Wersertoll. 1615 woor bi Ellens de Damm dör dat „Swarte Brack“ fardigstellt. 2000 Jück Grodenland weern indiekt woorn un togliek weer de Weg na dat Jeverland, dat siet 1575 to Ollnborg höörde, endlich tostannen kamen. De oostfrees'schen Grafen, de ümmer wedder versocht harrn, sik bit an de Jaad uttodehnen, weer dar nu en Regel vörschaven woorn.
Anton Günthers gröttste Verdeenst weer de sture Kamp um den Wersertoll. He bestund darup, dat Ollnborg dat Recht harr, von de Hannelsscheep, de up der Werser föhren, enen Toll to kasseren. As Grund geev he an, dat dat Lüchtfüür up de Insel Wangeroog un dat Fastmaken von de Öwers an de ollnborgsche Küst mit hoge Kosten verbunnen weern. De Bremers wullen dar aver nix von weten un strüven sik gegen de Schadensklagen. Anton Günther verstund dat, sik von den Kaiser un von de Kurförsten dat Tostimmen intohalen. Liekers toog sik dat Ut'nannersetten mit Bremen noch 25 Jahr in de Läng. Eerst in'n Westfaalschen Freden von 1648 woor dat Tolldiplom internatschonaal gellen laten. 1653 weer dat denn endlich so wiet, dat Ollnborg in Elsfleth ene Tollstatschoon uprichten kunn, de in wecke Jahren mehr as 100.000 Rieksdaler inbroch.
De Verehrung un Leev von siene Unnerdanen warv Anton Günther sik in'n Dartigjahrigen Krieg. Dör sien klook Verhanneln broch he dat fardig, dat sien Land vör Noot, Elend un Verwöösten bewahrt bleev.
Heinrichsdörp
Heinrichsdörp is en lütt Dörp in de Gemeen Sandbossel (Samtgemeen Sürsen) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Anton Günther vun Ollnborg
Graaf Anton Günther weer en Leefhebber un Tüchter von eddel Peer un grünn de Peertucht in sien Ollnborger Land. Dat he darum de „Stallmeester von dat Röömsche Riek vun de düütsche Natioon“ nöömt woor, dat maak em nix ut.
Heinrichsdörp
Geografie
De Naveröörd sünd Mintenborg un Sandbossel mit Olenborg in’n Noordoosten, Ochenhusen in’n Süüdoosten, Augustendorp in’n Süüdwesten, Langenhusen/Friedrichsdörp in’n Westen un Klenkendörp in’n Noordwesten.
Anton Günther vun Ollnborg
Na ene Regeertiet von 60 Jahren sturv Anton Günther in'n Oller von 83 Jahren in sien Jagdslott Raastäe. Siene Eh mit de Prinzessin Sophie von Holsteen-Sonderborg weer ahnen Kinner bleven un darum harr Anton Günther to Lehnsarven von de Duppelgraafschup Ollnborg-Delmenhorst den König von Däänmark un de Hertöge von Holsteen-Gottorp bestimmt. De König von Däänmark stamm ut dat Huus Ollnborg. Sienen unehlichen Söhn, den Graaf Anton von Aldenborg, överdroog he dat Amt Varel, de Herrlichkeit Kniphusen, de Vaagtee Jaad un dat Vörwark Hahn. Siene Süster kreeg de Herrschap Jever. Of dat klook weer, den Staat so uptodelen, dat betwievelt vele Geschichts- un Heimatforscher, denn de Geschichte von dat rohmrieke Ollnborger Grafengeslecht neeg sik so för ümmer to'n Enn.
Heinrichsdörp
Historie
De Oort is eerst in de Johren 1930 as Arbeidslager grünnt worrn, as de staatliche Moorverwaltung mit Hülp von’n Rieksarbeidsdeenst dat Klenkenholt hett kultiveren laten. In de Tied von’n Tweten Weltkrieg is dat Lager denn von de Wehrmacht bruukt worrn un hett to dat Stalag Sandbossel höört. Eerst na’n Krieg is de Oort von 1953 af an zivil besiedelt worrn.
1855 is in dat Rebeed von dat Dörp de Meteorit vun Gnarrenborg dalkamen. Heinrichsdörp hett to de Tied aver noch nich bestahn.
Verkehr
Heinrichsdörp liggt an de Kreisstraat 148, de in’n Noordoosten över Sandbossel un Minst na Bremervöör geiht un in’n Süüdwesten över Augustendorp na Glinst an de Landsstraat 122. Von Augustendorp ut geiht na Noordoosten de K 103 na Langenhusen bi Gnarrenborg. Von Sandbossel geiht de K 101 in’n Noordwesten över Mintenborg un Klenkendörp na Fohrendörp un in’n Süüdoosten na Sürsen.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 29 Kilometer in’n Süüdoosten von Heinrichsdörp.
De Bahnhööv Brillit un Gnarrenborg an de Bahnlien Stood–Oosterholt-Scharmbeek legen teihn Kilometer in’n Westen. Dor hett dat von 1909 bet 1978 Personenverkehr geven.
Thomas Gage
Thomas Gage is de Naam von
* Thomas Gage (üm 1590–1656), engelschen Geistlichen un Missionar,
Mount Davidson
Mount Davidson betekent
Immanuel Kant
thumb|Immanuel Kant
Immanuel Kant (* 22. April 1724 in Königsbarg; † 12. Februar 1804 ok dor) weer een vun de wichtigsten düütschen Philosophen. Sien Wark „Kritik der reinen Vernunft“ is en Dreihpunkt in de Geschicht vun de Philosophie un to glieke Tiet de Anfang vun de moderne Philosophie. In düt Wark geiht dat üm de Fraag, wat de Minsch mit sien Verstand överhaupt rutfinnen kann un wat nich (Kennistheorie). Man nich bloß mit so’n Saken hett he sik befaat, man ok mit de Fraag, wat de Minsch doon schall (Ethik). Dor hett he sien fundamentaal Wark „Kritik der praktischen Vernunft“ över utarbeit’. Bavenhen hett he sik in de „Kritik der Urteilskraft“ dormit ut’neen sett’, wie een dor över ordelen kann, wat schöön un passlich is (Ästhetik). Man ok mit siene Schriften över de Philosophie vun de Religion, vun dat Recht un vun de Historie hett he för de Philosophie en Licht upsteken un ganz nee Wegen wiest. Bit in dat 21. Johrhunnert warrt in de Gemarken vun de Philosophie över sien Gedanken un Ideen snackt.
Leven
Immanuel (in dat Doopregister heet he Emanuel) Kant weer dat veerte Kind vun den Riemermeester Johann Georg Kant (1683-1746) un den siene Fro Anna Regina, borene Reuter (1697- 1737). Alltohopen hett he acht Geswister harrt, man bloß veer vun jem sünd groot wurrn. Na sien Vadder siene Siet stammt Kant vun en kuursche Familie af, de vun Lettland toeerst na Kantwaggen, denn na Kantweinen in Memelland utwannert weer. Kant siene Öllern hefft dat bannig mit den Pietismus harrt. Vunwegen dat siene Mudder sik dorachter klemmen dö, keem he 1732 as Schöler up dat Collegium Fridericianum. Dor hefft se em Wind vun achtern geven un dor konn he al 1740 mit dat Studeern in Königsbarg losleggen. Fröher is mol seggt wurrn, he weer toeerst för Theologie inschreven. Man in de Ünnerlagen vun de „Albertina“ is dor nix mehr över rut to finnen. . Kant hett sik bannig för de Naturwetenschoppen intresseert. He studeer unner annern Philosophie, klassische Naturwetenschoppen, Physik un Mathematik. Sien Perfesser för Logik un Metaphysik, dat weer Martin Knutzen, de hett em bekannt maakt mit dat, wat Leibniz un Newton lehrt harrn.
1746 hett Kant sien Schrift Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte rutgahn laten. Perfesser Knutzen hett düt Wark avers nich as Afslussarbeit gellen laten. Dorto keem noch, dat sien Vadder just storven weer. So hett Kant sien Studium eerst mol afbraken. He is ut Königsbarg weggahn un hett sien Geld as Huuslehrer verdeent. Toeerst weer he bit ca. 1750 bi den reformeerten Prediger Daniel Ernst Andersch in Judtschen bi Gumbinnen. Dor hannel sik dat bi um en Kolonie vun Swiezers, de tomeist Franzöösch snacken döen. 1748 is he dor in dat Karkenbook as Paat bi en Kindsdööp uptekent. As Beroop is dor „studiosus philosophiae“ angeven. Later weer he bit gegen 1753 Huuslehrer up dat Goot vun Major Bernhard Friedrich von Hülsen up Groß- Arnsdorf bi Mohrungen. Siene drüdde Stell hett he nich wiet af vun Königsbarg funnen up de Familie Keyserlingk ehr Slott Waldburg-Capustigall. Dör düsse Familie hett he ok Togang funnen to de „betern Lüde“ in Königsbarg. thumb|Slott Waldburg-Capustigall
1754 güng Kant torüch na Königsbarg un fung wedder mit dat Studeern an. Perfesser Knutzen weer midderwielen al doot. Al 1755 hett Kant de „Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels“ an dat Licht kamen laten. Dat weer siene eerste wichtige Schrift. In datsülbige Johr keem noch de Habilitatschoon achterher. Dor güng dat üm „De eersten Grundsätz vun dat, wat een in de Metaphysik rutfinnen kann“ (Die ersten Grundsätze der metaphysischen Erkenntnis [Nova dilucidatio]). So is he 1755 Privatdozent in Königsbarg wurrn un hett glieks anfungen mit en ganze Masse vun Unnerricht. He geev Stunnen in Logik, Metaphysik, Anthropologie, Moralphilosophie, Natüürliche Theologie, Mathematik, Physik, Mechanik, Geographie, Pädagogik un Naturrecht.
To siene Vörlesungen sünd oorntlich Lüde hengahn. Johann Gottfried Herder höör 1762 – 64 bi em. He hett dor later över schreven:
''Mit dankbore Freud denk ik dor an, dat ik in miene Jugendjohren en Philosophen kennt hebb un Unnerricht bi em hadd hebb, de för mi en wohren Lehrer vun de Humanität weer (...) Siene Philosophie hett dat egene Denken upweckt, un ik kann mi nix Beters vörstellen un nix, wat dor mehr Kraft to harr, as sien Vördrag.“
1759 hett he sik to’n eersten Mol dorachter klemmt, den Lehrstohl för Logik un Metaphysik intonehmen. Man dor is nix vun wurrn. Denn hefft se em 1762 den Lehrstohl för Dichtkunst (Poetik) anbaden. Den wull he avers nich annehmen. Vun 1766 bit 1772 hett he sien eerste richtige Arbeitsstell hadd as Ünnerbibliothekar an de Königliche Slottbibliotheek. He hett woll 1769 Gelegenheit hadd, in Erlangen to lehren un 1770 wünschen se sik in Jena, dat he dor henkeem. Man dor wull he nix vun weten. In datsülbige Johr 1770 kreeg he denn endlich de Stell as Perfesser för Logik un Metaphysik in Königsbarg. Dor harr he dat jummers up afsehn. Midderwielen weer he 46 Johre oolt.
Ok 1770 hett he noch mol en Dokterarbeit vörleggt, dat weern de Formen und Gründe der Sinnes- und Verstandeswelt (Wat achter de Welt vun Verstand un Sinn steken deit un wat wi dorvun sehn könnt). 1778 hett de dormols beröhmte Universität vun Halle em ropen: He scholl dor ok düütlich mehr Geld verdenen. De Kultusminister vun Zedlitz hett em extra beden, he scholl annehmen. Man Kant lehn af. 1786 un 1788 is he Rekter vun de Universität in Königsbarg ween. 1787 wurr he in de Berliner Akademie vun de Wetenschoppen upnahmen.
thumb|Kant sien Graffsteen neven den Königsbarger Dom
Faken warrt Kant henstellt as en stieven un afsunnerlichen Minschen, en Perfesser, wiet af vun de Welt un ehr Vergnögen, dreven vun sien Plicht, de bloß up siene Arbeit keek un elkeen Dag as en Klockwark afspulen dö. Man so weer dat nu doch nich. As Student weer he en goden Kaartspeeler, un mit Billardspelen hett he sik wat toverdeent to’n Studium. Wenn he mank de „Betern Lüde“ in Königsbarg weer, un dat weer he geern, denn kleih he sik torecht mit Kledaasch na de neeste Mood un he wurr allgemeen as en „galanten Fent“ ansehn.
He ünnerscheedt sik vun de Annern vunwegen
''„…dat he wunnerlich veel leest harr un sien Vörrat vun lustige Döntjes, mit de he de Lüde unnerholen dö, nie nich toenne güng. He vertell ganz dröge un lach süms nich eenmol dorbi. Mit egen echten Humor in passliche Repliken möök he de Saken noch leckerer,... …“''
Herder is vun Kant upfoddert wurrn, he scholl man nich so veel över de Böker to bröden sitten. Un Johann Georg Hamann weer bange, Kant keem ja gor nich genug to’n Arbeiden, vunwegen dat he dör „en Küsel vun Klöönsnack un Tüdelee in’e Sellschop wegreten“ weer. Eerst as Kant över 40 Johre oolt weer un he mitkreeg, dat dat ut gesundheitliche Grünn nich mehr so güng mit siene Kräft, dor güng he bi un plaan siene Dage so regelmotig, as besunners Heinrich Heine dat rutstreken hett.
An’n Morgen Kloch 4.45 leet he sik vun sien Huusdener wecken mit de Woor: „Dat is Tiet!“. Klock 10 an’n Avend güng he na Bett. To’n Middageten hett he meist Frünnen inlaadt un pleeg de Geselligkeit. Bloß üm Philosophie scholl dat dor nich gahn. Jeden Dag möök he to desülvige Tiet sien Gang üm’m Pudding.
In Kultusminister Wöllner sien Edikt vun 1794 is Kant vörsmeten wurrn, he scholl „allerhand Hööft- un Grundlehren vun de Hillge Schrift un vun dat Christendom minnachtig maakt“ hebben.
Kant hett de meiste Tiet vun sien Leven in Königsbarg tobröcht. Dat weer dortomolen en Hannels- un Koopmannsstadt, de na de Welt hen open stünn. Dor is he 1804 mit meist 80 Johren storven. Sien Graff finnt sik an den Königsbarger Dom. An de Butensiet vun den Dom finnt sik sien Kenotaph.
Philosophie
Bi Kant füng dat Denken mit egen Gedanken an. „Sapere aude“!, meen he, dat heet: „wees nich bang un maak di dien egen Gedanken“! To allens, wat gellen dö, schollen de Lüde, so meen he, sik ehre egen Gedanken maken. Elkeen Minsch kann süms nadenken un schall dat ok doon. So steiht allens, „wat de Lüde seggt“ unner de Kritik vun dat egen Denken. Mit düssen Ansatz is Kant woll de wichtigste Philosoph in dat Tietöller vun de Opklärung in Düütschland.
Bi den Weg, den he mit siene Philosophie gahn is, warrt normolerwiese unnerscheden twuschen de „vörkritische“ un den „kritische“ Phaas. Wat he seggen dö, weer laatstens bi dat Rutgeven vun de „Kritik der reinen Vernunft“ af an ganz wat anners, as vördem. Noch bit in de 1760er Johren kann man seggen, dat Kant to den Ratschonalismus tohören dö, so, as Leibniz un Wolff dat lehrt harrn.
In siene Dissertatschoon in dat Johr 1770 is dor en düütlichen Bruch to spören. Nun meen he, nich bloß de Verstand, man ok dat Ankieken is en Born för dat Begriepen. Dat güng ok üm dat Sehn un nich bloß üm dat Nadenken. Wenn een seggen dö, wat he mit sien Verstand begrepen hett, dat weer ok wat, wat ankeken weern kann, denn so weer dat Sliekeree. De Relatschoon twuschen dat, wat in den Verstand klaar to begriepen is un dat, wat in Würklichkeit dor is (un dorüm ok „ankeken“ weern kann), dor möss över nadacht weern. För veel Fragen, besunners in de ole Wetenschop vun de Metaphysik, bedüüd dat, dat över de Wohrheit un den Grund vun veel Sätz un Lehren ganz nee nadacht weern möss.
De Dissertatschoon un sien Roop an de Universität hefft denn eerst mol to de beröhmte Phaas vun dat Swiegen föhrt. In düsse Tiet hett he sien nee Theorie vun dat Begriepen rutarbeit’. Düsse Theorie is unner den Naam „Kritizismus“ bekannt wurrn. Noch hüdigendags warrt dor an wichtige Steden över snackt. Eerst na ölben Johr mit veel Mööh hett Kant siene Ideen denn in de „Kritik vun de reine Vernunft“ openboor maakt. Nadem he de Grundfraag na de Mööglichkeit vun dat Begriepen klaar stellt harr, konn Kant sik nu in dat Oller vun 60 Johren mit de Saken befaten, de för em an un for sik wichtig weern. Dat weern de Fragen vun de praktische Philosophie un vun de Ästhetik.
Vörkritische Tiet
Bit to siene Promotschoon 1755 arbeit Kant as Huuslehrer. In düsse Tiet verfaat he ok siene eersten Schriften, dormank de Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte vun 1746 ODER 1749 (!!!) un siene „Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels“. In düt Book vun 1755 stellt he „na Newton siene Grundsätz“ en Theorie up, wo dat System vun de Planeten tostanne kamen is. Düsse Theorie kriggt den Naam „Theorie vun Kant un Laplace“. In datsülbige Johr promoveert he mit ene Arbeit över dat Füer („De Igne“) un he schrifft siene Habilitatschoon to’n Perfesser över „De eersten Grundsätz vun dat, wat een in de Metaphysik rutfinnen kann“ („Nova dilucidatio“).
Denn folgt en Reeg vun lüttje Schriften un 1762 kümmt Der einzige mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes rut. Dor hannelt Kant in af, dat al Bewiesen, de bither to överleggt wurrn sünd dorför, dat dat Gott gifft, nix döögt. He snittjert dorbi nu an en egen Version vun den Ontoloogschen Gottsbewies ut dat Middelöller un meent, dat he süms dat beter henkriggt.
In de Johren, de nu kaamt, begrippt he jummers mehr, dat dat mit de Methoden vun de bitherige Metaphysik so nich mehr geiht. Dor kann een allerhand vun faten, wenn een sik Kant siene Schrift Träume eines Geistersehers, erläutert durch Träume der Metaphysik dörlesen deit. Düt Book vun 1766 ünnerhöllt sien Leser mit en Kritik an de Gedanken vun den Spökenkieker un Philosophen Emanuel Swedenborg.
Ford County (Illinois)
Ford County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Illinois. He hett 14.081 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.259 km². De Sitt vun de Verwalten is in Paxton.
Immanuel Kant
Vörkritische Tiet
1770 lett he siene Schrift De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis an dat Licht. Up Platt heet dat: „Över de Formen un Grundlagen vun de Welt, de een föhlen un verstahn kann“. Hier maakt he to’n eersten Mol een scharpen Unnerscheed twuschen dat sinnliche Begriepen vun de Saken, so, as se to sehn sünd (Phaenomena) un dat Begriepen vun de Saken dör den Verstand, so, as se an sik sünd (Noumena). Bavenhen begrippt he Ruum un Tiet as „schiere Ankieksels“ de to den Minschen tohören doot. Se gifft dat nich an sik, man se sünd nödig dormit allens, wat to sehn is, „up’e Rege“ bröcht weern kann. Hier dükert al fröh twee Grundlagen vun siene latere kritische Philosophie up. Man in düsse Johren glöövt Kant noch, dat een de Saken, so, as de an sik sünd, mit den Verstand to faten kriegen kann. Bloß, wenn een seggen dö: „Ik hebb de Saak sehn, dorüm hebb ik ehr begrepen“ – un in Würklichkeit hett he ehr begrepen, weil he mit sien Verstand dorover nadacht hett, denn so weer dat Sliekeree, up Latiensch en „vitium subreptionis“. An düsse Fragen denkt un fummelt Kant in de neegsten 10 Johren wieter rüm, ohn dat en wichtig Book dorbi rutkümmt (de „stummen Johre“). Man in düsse Johren suert denn doch de kritische Philosophie bi rut.
Ford County (Illinois)
Historie
De Kreis is an’n 17. Februar 1859 grünnt worrn.
Immanuel Kant
Kant siene veer Fragen
Kant hett sik veer Fragen stellt un versöcht, dor en Antwoort up to finnen:
Carl Reichenbach
* Carl August Reichenbach (1801–1883), düütschen Industriellen,
Immanuel Kant
De Kritik vun de schiere Vernunft
As he 1781 de Kritik der reinen Vernunft rutgahn laten hett, dor harr siene Philosophie sik vun Grund up wannelt. Ehr een an de Fragen vun de Metaphysik rangahn konn, möss doch eerst mol fraagt weern, wie dat denn överhaupt mööglich ween scholl, Metaphysik as Wetenschop to bedrieven. In düt Book hannelt he de Kennis af, de a priori mööglich is, d. h., vör al empirische Insichten. He geiht dor in veer Afsnitten bi.
Ford County (Illinois)
Demografie
Vun de 14.241 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.117 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.860 US-Dollar. 8.223 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.328 Minschen maakt. 6,71 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Immanuel Kant
De Kritik vun de schiere Vernunft
Toeerst schrifft he över dat, wat use Sinn a priori to faten kriegen kann, över de schieren Insichten vun Ruum un Tiet. Dor hett de Mathematik ehrn Grund in as apriorische Wetenschop. Bloß mit Hölp vun dat Denken „seht“ wi, wat dat mit Ruum un Tiet up sik hett. Anners könnt use Sinnen jem nich begriepen oder to faat kriegen.
Ford County (Illinois)
Demografie
2,65 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,05 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.