cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Loahne
Historie
Noah den Eersten Weltkrieg wörr van de Deutschen Ödland Kultur (Dökult) in't Loahner Feld enige dusend Hektar Sump- un Ödland dröögeleggt un as Agrarland bruukbar maakt.
1933 wörr de Füüerwehr in Loahne grünndt.
Ümgemeendungen
Bit to'n 28. Februar 1974 bildt Loahne met Nordloahne, Loahnerbruch, Herzford, Rheitlage un Schepsdörp de Gemeende Schepsdörp-Loahne in' Landkring Lingen. Wieldes Schepsdörp in de Stadt Lingen ümgemeendt wörr, wurrn die anneren Gemeendedeele met de Gemeenden Wietmäschken, Schwartenpohl un Wachendörp to eene neeie Gemeende Wietmarschen tosamenschmetten. Bi de Kreisgebietsreform an' 1. August 1977 wörr de neeie Gemeende in den Landkring Groafschup Betem ingliedert. 1978 wurrn de Orte Herzford, Rheitlage un Wachendörp in de Stadt Lingen ümgemeendt.
Kultur und Sehenswürdigkeeten
In't Lohner Sand wörr een Naturlehrpadd un een Immenlehrpadd inricht'.
Wirtschap und Infrastruktur
In Loahne gifft dat veier Kinnergoarns, eene Grundschool, eene Oberschool as ok eene öpentlik Bökerei. De Kulturkring Loahne sett sik för dat Hollen van historische Boowarke in un bedrieft een Heimatmuseum.
Verkehr
De Buslinjen 161 un 165 van de Meyering Verkehrsgesellschaft för de Region Groafschup Bentem verbindt Loahne met de Bahnhoff Lingen (Ems), de in'n Stundentakt verkehrende Linje 165 butendem met de Bahnhoff Northoarn. De Linje 165 föhrt to besünnere Tieden van't Joahr soaterdags und sönndags as „Fietsenbus“. De Fietsenbus föhrt met een Anhänger, so dat de Fahrgästen Fietsen met sik föhren könnt.
Mount Kyffin
Mount Kyffin is en hogen un roodbrunen Barg in de Ross Dependency, Antarktika, de en Felssporn hett, de sik över meist 6,5 km na Noorden reckt. He raagt an’n Noordrand von de Commonwealth Range in de Oostsied von’n Beardmore-Gletscher rin.
Deelnehmers von de Nimrod-Expeditschoon (1907–1909) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Ernest Shackleton hebbt em opdeckt. Shackleton hett den Barg na sien Fründ Evan Kyffin-Thomas (1866–1935) nöömt, en austraalschen Journalist.
Wayne County (Tennessee)
Historie
De Kreis is an’n 24. November 1817 grünnt worrn.
Demografie
1,61 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,39 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 82,2 Froonslüüd.
Vun de Vöröllern her sünd 91,92 % vun de Minschen Witte, 6,80 % Swarte, 0,25 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,19 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,63 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,84 % vun de Lüüd ansehn.
Rolf Lederbogen
Rolf Lederbogen (* 17. März 1928 in Hannoversch Münden; † 4. Juni 2012 in Heidelbarg) weer en düütsch Designer, Architekt un Hoochschoollehrer.
Leven
Nah dat Abitur studeer Lederbogen van 1947 bit 1952 an de Werkakademie Kassel bi Heinrich Lauterbach, Hans Leistikow, Hermann Mattern un Ernst Röttger. Siet 1952 weer he freeberoplich as Grafiker un Architekt tätig. 1960 wurr he an den Lehrstohl för Grundlagen vun de Architektur vun de TH Karlsruhe beropen, 1961 wurr he to’n Ordentlichen Perfesser nömmt. 1974–1975 weer he Gastdozent an de Universität Düörpm, 1991 Gastperfesser an de Universität Coimbra. 1993 hett he emeriteert.
Wark
Den gröttsten Bekanntheits- un Verbreedensgrad hebbt Lederbogen sien Entwürfe för Breefmarken un Münten reckt. He weer todem as Utstellungsgestalter tätig un hett Binneninrichtungen un Leitsysteme för verscheeden Bauprojekte in Düütschland entworfen. As Fotograf harr he Utstellungen in Düütschland un Portugal un hett mehrere Böker herutgeven.
Pickelsen
Pickelsen (hoochdüütsch: Peckelsheim) is en Deel vun Willebadessen in't södelke Oostwestfalen in't düütsche Bunnsland Noordrhien-Westfalen. De Oort höört hüdigendags to den Kreis Höxter.
Laag
Pikkelsen, ene vörmolige Hansestadt, de inst in'n Kreis Warburg weer, liggt in't Oberwälder Land in't Werserbargland. Pikkelsen liggt circa 200 Meter över NN in de Warburger Börde. Ene ole Buernansiedlung, worr de Stadt un de Borg Pikkelsen 1318 vun de Bischop Dietrich vun Patterbuorn gründ't. In't 19. Johrhunnert is Pikkelsen as Flecken tekent. De Straat, de dor't Löener oder Brauckdoor geiht, is dat Hoofdelement vun't Stadtbild. De anner Doren sünd dat Borgdoor, dat Lutzerdor un dat Waterdoor. De kathoolsche gootsche Parrkark Liborius un Maria worr in't 17. Johrhunnert wedderherstellt.
Sprake
Pikkelsen harr ene Mundart vun de Ruum Saust-Gütsel-Patterbuorn, de to'n westfääschen Dialekt vun dat Plattdüütsche torekent weern kann. Hier warrt mei juk, mägget un buggen seggt.
Weertschop un Verkehr
Traditschonell lä de Weertschap in den Ruum Pikkelsen in de Hannen vun Schaper, Möller, Bruwer un Buern. De Oort lä in't Middelöller an den Hannelsweg Warberich- Deppelt, män hett vandage kene Iesenbahn. Inst geev dat hier en Gericht, dat Gogericht ten Bispeel, män vandage gifft dat nix miehr.
Historie
Pikkelsen höör bit 1803 to dat Förstbisdom Patterbuorn, man denn gung dat korte Tied an't Königriek Westfalen un denn weer dat lang in Preußen. De Stadt weer vun de Striederie mit Bruunswiek-Grubenhagen un vun den hessisch-patterbuornsche Krieg in't 15. Johrhunnert bedrapen un worr in de Dartigjöhrigen Krieg vun Christian vun Brunswiek plünnert.
Welke Öörd in de Naberschop vun Pikkelsen sund in't 19. Johrhunnert wööst wurrn. In't 19. Johrhunnert geev dat hier ene Synagoge.
Ronan Pensec
rechts|duum|Ronan Pensec (rechts) Ronan Pensec (* 10. Juli 1963 in Douarnenez) is en ehmalger franzöösch Radrennfohrer.
Pickelsen
Historie
Inst kreeg de Oort de Elektrizität dor de Elektrizitätswerk AG Mitteldeutschland in Kassel, vandage kricht de Oort de Elektrizität vun de RWE AG in Essen.
Ronan Pensec
Loopbahn
1990 keem he up de eerste Deelstreck bi de Tour de France gemeensam mit Frans Maassen, Steve Bauer un Claudio Chiappucci vun dat Feld weg. De veer harrn an’t Enn‘n 10 Minüüt Vörsprung up de Favoriten. Frans Maassen hett de Deelstreck woll wunnen, Pensec aber kunn dat geel Trikot vun den Gesamtführenden an sien Gebortsdag un den Dag dornah dragen.
Nah dat Enn’n vun sien aktiv Karriere hett he as Berader för dat franzöösch Feernsehn arbeit. He weer ok Präsident vun dat franzöösch Team Bretagne-Schuller.
Erfolge
1985 1987 1988 1990 1992 1994
Upson County
Upson County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 27.153 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 844 km². De Sitt vun de Verwalten is in Thomaston.
Historie
De Kreis is 1824 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 27.597 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 12.402 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.053 US-Dollar. 12.217 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 2.099 Minschen maakt. 14,46 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
3,33 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,03 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 70,58 % vun de Minschen Witte, 27,95 % Swarte, 0,38 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,25 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,30 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,53 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,18 % vun de Lüüd ansehn.
Karl Gross
Karl Gross oder Karl Groß is de Naam von
Kiek ok bi: Carl Gross.
CA-13
duum|Brügg över’n Río Dulce
De CA-13 is en Straat, de to dat Stratennett von de Rutas Centroamericanas tohöört un dör de Staten Honduras un Guatemala föhrt. Binnen Honduras is de Straat 481 Kilometer lang un binnen Guatemala 372 Kilometer.
Verloop
De Straat nimmt ehren Anfang in Puerto Castilla an de Küst von de Karibische See in dat Departamento Colón, Honduras. Von dor löppt se toeerst na Süüdoosten, an Trujillo langs över Colonia Aguán mit en Brügg över’n Río Aguán na Corocito. Dor geiht de Ruta Nacional 39 af un de CA-13 dreiht na Süüdwesten. Se föhrt över Tocoa na Sabá. Von Colonia Aguán bet Sabá föhrt se dör dat Aguán-Daal. In Sabá geiht na Süüdwesten de Ruta Nacional 23 af un de CA-13 dreiht wedder op en Noordwest-Kurs över’n Río Aguán un denn över Jutiapa un Sambo Creek groff de Küst langs wieder na Westen över La Ceiba, San Juan Pueblo, Arizona, dör dat Leán-Daal üm de Montaña el Tiburón rüm un över Tela na El Progreso. In düsse Stadt geiht de Straat över’n Río Ulúa un denn na San Pedro Sula.
In San Pedro Sula drippt de Straat op de Sierra del Omoa, de den direkten Weg na Westen versperrt. De CA-13 verlöppt dorüm tohoop mit de CA-5 in en groten Bagen in’n Noorden üm de Bargen rüm. Se löppt över Choloma na Puerto Cortés un denn över Omoa na Cuyamel. Bi Corinto löppt se över de Staatsgrenz na Guatemala un geiht dor denn över’n Río Motagua un an de Havenstadt Puerto Barrios vörbi na Morales. Dor trennt sik CA-13 un CA-9 wedder. De CA-9 löppt na Süüdwesten un de CA-13 na Noordwesten över’n Río Dulce un wieder na Modesto Méndez, Chacte, San Luis, Poptún, Dolores, El Chal un Flores. Bi Flores dreiht de Straat na Noordoosten un föhrt na Melchor de Mencos an de Grenz to Belize. Achter de Grenz löppt se in Belize as George Price Highway wieder na Belmopan un Belize-Stadt.
Achterdiek (Landkreis Horborg)
Achterdiek is en Dörp in de Gemeen Stell in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.
Geografie
De Naveröörd sünd Wuhlenborg, Rosenweid un Flegenbarg in’n Noorden, Hoopt un Stöckt in’n Noordoosten, Winsen un Gehrden in’n Süüdoosten, Ashusen in’n Süden, Stell in’n Westen un Hössen mit Herrndiek in’n Noordwesten.
Historie
De Oort kummt 1661 toeerst in dat Parrnser Karkbook vör.
Verwaltungsgeschicht
In dat 19. Johrhunnert hett de Oort noch to Hoopt höört, is later aver en egene Gemeen worrn.
De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Neeland-Over in dat Amt Horborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Horborg. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Horborg worrn.
De Oort is 1968 Deel von de Gemeen Stell worrn. 1981 is dör en Verdrag mit de Gemeen Winsen de Grenz twüschen Achterdiek un Ashusen afännert worrn.
Religion
Achterdiek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Winsen. Een enkelt Huus von Achterdiek hett fröher över to de Gertrud-Kark in Parrns tohöört.
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Winsen tostännig.
Verkehr
De Dörpstraat von Achterdiek löppt in’n Süüdoosten an de Kreisstraat 86 ran, de in’n Süüdoosten na Gehrden un Winsen geiht un in’n Noordwesten över Stell na Maschen. In’n Noordwesten geiht de Dörpstraat na Wuhlenborg.
De nächste Autobahn is de Autobahn 39 (Afsnidd Hamborg–Lümborg). De Opfohrt 3 Winsen-West liggt so veer Kilometer in’n Süüdoosten von Achterdiek an de K 8/L 217.
De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Stell an de Bahnlien Hamborg–Hannover, de direkt an’n Westrand von’n Oort liggt.
Poitzendörp
Poitzendörp is en Dörp in de Gemeen Elsdörp (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Elsdörp mit bi.
Geografie
In’n Westen von’n Oort flütt de Osenhorster Beek langs, de in de Au-Meh münnt.
De Naveröörd sünd Rüspel un Nindörp in’n Noorden, Alpershusen in’n Oosten, Ehsdörp un Hatz in’n Süden, Badenhorst in’n Süden, Elsdörp in’n Süüdwesten, Bahnhoff Elsdörp in’n Westen un Wist un Frankenbossel in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Zeven in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort hett vör 1885 to de Böörd Elsdörp in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.
De Oort is an’n 1. März 1974 as Deel von de Gemeen Elsdörp mit de Gemeenreform in Neddersassen an de ne’e, gröttere Gemeen Elsdörp kamen.
Religion
Poitzendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Allerhilligen-Kark in Elsdörp.
För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.
Verkehr
Dör Poitzendörp löppt de Kreisstraat 126, de in’n Noordoosten över Nindörp un Volkens na Groot Meckels an de Landsstraat 142 ran geiht un in’n Süüdwesten in Elsdörp an de L 131. Över de L 142 besteiht Ansluss na Zittens un över de L 131 na Zeven un Scheeßl.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt dree Kilometer in’n Süüdwesten von Poitzendörp.
De nächste Bahnhoff is so bi 15 Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Fröher hett dat dichtbi ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Elsdörp dree Kilometer in’n Westen. Personenverkehr hett dat dor von 1906 bet 1968 geven.
Scholen
De Kinner ut Poitzendörp gaht op de Grundschool Elsdörp.
Jost Gippert
mini|hochkant|Jost Gippert Jost Gippert (* 12. März 1956 in Winz-Nierwennigern, nu Hattingen) es en düütsken Spruokwiätenschopper un Kaukasiologe, Professer för Vörglieken Spruokwiätenschop am Institute för Empierske Spruokwiätenschop van dä Johann Wolfgang Goethe-Universitäät Frankfuort am Maine un Auter.
Biographie
1972 absolveierde hä dat Leibniz-Gymnasium in Essen-Uollenessen. Van 1972 bit 1977 studeierde hä Vörglieken Spruokwiätenschop, Indologie, Japanologie un Sinologie an dä Universitäten Marbuorg un Berlin (Frie’e Universitäät). Noh’m Studium kreig hä 1977 den Gruod van em Dokter der Philosophie met en Arbeet över dä Syntax van infinitievske Billungen in dä indogermaansken Spruoken. Van 1977 bit 1990 har hä vörscheidene Positschonen as Wiätenschopliken resp. Hoogschaulassistent un as Universitäätslekter in Berlin, Wien un Suoltbuorg. As Forskungsassistent för Orientalistske Computerlinguistik habiliteierde hä sik 1991 an dä Universitäät Bambiärg met en Arbeet över dä Iraansken Lehnwuore im Armeensken un Georgsken. Jost Gippert lehrt siet 1994 Vörglieken Spruokwiätenschop an dä Johann Wolfgang Goethe-Universitäät in Frankfuort am Maine. Siet 1996 es hä Utwardig Metglied van dä Akademie der Wiätenschoppen in Gelati (Georgien), siet 2002 Metglied van dä Turfaankommischoon un siet 2007 Metglied vam Zentrum „Spruoke” van dä Berlin-Brannenbuorgsken Akademie der Wiätenschoppen.
1997 wuor hä taum Ehrenprofesser van dä Sulkhan-Saba-Orbeliani-Universitäät in Tbilisi (Georgien) benommt, 2009 taum Ehrendokter van dä Ivane-Javakhishvili-Universitäät am glieken Uorte un 2013 taum Ehrendokter van dä Shota-Rustaveli-Universitäät in Batumi (Georgien).
Te siene Arbeetsschwuorpunkten gehüört siet sien Beraupung op dä Professuur för Verglieken Spruokwiätenschop an dä Johann Wolfgang Goethe-Universitäät Frankfuort am Maine im Juohre 1994 afgesehn van dä indogermaansken Spruoken un iäre Geschichte un van dä allgemenen Spruoktypologie ok dä Spruoken vam Kaukasusruum, met diän sik in dä jüngeren Tiet vörscheidene internatschonale Kooperatschoonsprojekte ünner sien Föhrung afgieft. As Computerlinguist vörwacht hä siet 1987 dat van iäm initieierde TITUS-Projekt, dat op dat elektroonske Erschluten van textuale Primäärdaten in dä uoltöverlivverde indogermaanske un benuohberde Spruoken ut es. Te siene Forskungsschwuorpunkten gehüört Histoorsk-Vörglieken Spruokwiätenschop, Spruoktypologie, Elektroonske Corpora, Multimediale Spruokdokumentatschoon, elektroonske Handschriftenanalyse.
TITUS, ARMAZI, GNC un LOEWE
Jost Gippert es Grünner un Direkter vam TITUS-Projekt (Thesaurus van Indogermaanske Text- un Spruokmaterialien), dat op en vullstännige digitale Erfatung vam textliken Överlivverungsmateriaal in uolle indogermaanske Spruoken un iäne benuohberde Idiomen ut es (siet 1987). 1999 initieierde hä dat Projekt ARMAZI (Kaukaas’ske Spruoken un Kulturen: Elektroonske Dokumentatschoon), dat op en dörgriepen digitale Erfatung van Materialien ut kaukaas’ske Spruoken ut was un ut diäm intüsken dat Projekt van em Georgsken Natschonaalkorpus opgekommen es. Siet 2010 lett Jost Gippert den Schwuorpunkt “Digital Humanities Hessen: Integreierde Opberedung un Utwiertung van textbaseierde Corpora” im Rahmen van dä “Landes-Offensive för dä Entwicklung van Wiätenschoplik-ökonoomske Exzellenz (LOEWE)” vam Land Hessen (Gemeenschopsprojekt van dä Universitäät Frankfuort met dä Technisken Universitäät Darmstadt un dem Frien Düütsken Hoogsticht / Frankfuorder Goethe-Museum).
Elektroonske Handschriftenanalyse
Met orientaalske Handschriften befatet sik Jost Gippert intensiev siet dä Midde van dä 1990er Juohren im Rahmen van Projekten, dei op dä Handschriftendigitaliseierung (t.B. van dä tochaarske Handschriften ut dä Berliner Turfaansammlung) orer dä Palimpsesteditschoon ut sind (t.B. dä kaukaas’sk-albaansken Palimpsesthandschriften vam Sinai). Im Rahmen van düsse Arbeden brach hä im Juohre 2009 en Tiet as Gast bi dä Forskergruppe “Manuskriptkulturen” van dä Universitäät Hambuorg tau. Im Summersemester 2013 holl hä sik as Petra-Kappert-Fellow en twett Moll in Hambuorg op (bi’m intüsken ingerichteden Sünnerforskungsberiek 950 „Manuskriptkulturen in Asien, Afrika un Europa“), üm bi dä Erarbedung van dä Encyclopedia of Manuscript Cultures of Asia and Africa un ok vam Handbauk Comparative Oriental Manuscript Studies mettemaken.
Charles Ferguson
Charles Ferguson is de Naam von
* Charles A. Ferguson (1921–1998), US-amerikaanschen Linguist,
Kiek ok bi: Charlie Ferguson.
Badenhorst
Badenhorst is en lütten Oort in de Gemeen Elsdörp (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Elsdörp mit bi.
Geografie
An Badenhorst langs flütt de Bargelbeek. De Bargelbeek münnt in’n Buschhorstbeek un de Buschhorstbeek in de Au-Meh.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Zeven in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.
De Oort is an’n 1. März 1974 as Deel von de Gemeen Elsdörp mit de Gemeenreform in Neddersassen an de ne’e, gröttere Gemeen Elsdörp kamen.
Religion
Badenhorst is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Allerhilligen-Kark in Elsdörp.
För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.
Verkehr
Badenhorst liggt an en Blangenstraat von de Landsstraat 131, de in’n Noordwesten dör Elsdörp un na Zeven an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Süüdoosten över Abbendörp un Hetzweeg na Scheeßl an de Bundsstraat 75.
De nächste Autobahn is de Autobahn 1, de direkt an’n Oort langsföhrt. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt twee Kilometer in’n Noordwesten von Badenhorst.
De nächste Bahnhoff is so bi 14 Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Fröher hett dat dichtbi ok en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Dat weer de Bahnhoff Elsdörp veer Kilometer in’n Noordwesten. Personenverkehr hett dat dor von 1906 bet 1968 geven.
Scholen
De Kinner ut Badenhorst gaht op de Grundschool Elsdörp.
Pello Bilbao
rechts|duum|Pello Bilbao (2012) Pello Bilbao Lopez de Armentia (* 25. Februar 1990 in Guernica) is en spaansch Radrennfohrer.
Sportlich Loopbahn
Van 2011 bit 2013 is Bilbao för dat UCI ProTeam Euskaltel-Euskadi fohren. 2012 reck he bi de Vuelta a Asturias Rang 10 in de Gesamtwertung. Nahdem he 2014 to Caja Rural-Seguros RGA wesselt weer, weer 2015 sien bit dorhen spoodriekst Johr, as he de Tour de Beauce wunn, as ok jewiels een Deelstreck bi de Vuelta a Castilla y León un de Presidential Cycling Tour of Turkey. In dat Johr drup kunn he nochmals een Deelstreck bi de Törkie-Rundfohrt up sien Naam schrieven.
To de Saison 2017 hett Bilbao för dat Astana Pro Team fohren. In de Gesamtwertung keem he 2018 up den 6. Rang bi den Giro d’Italia un wunn mit een Deelstreck vun dat Critérium du Dauphiné sien eerst Rennen bi de UCI WorldTour. Bi den Giro d’Italia 2019 kunn he glieks twee Deelstrecken winnen.
Nah dree Johren bi Astana is Bilbao 2020 to dat Team Bahrain-McLaren wesselt un wurr spaansch Meester in dat Eenzeltietfohren. Bi de ansluutend Tour de France weer he an’t Enn’n 16. in de Gesamtwertung.
Wat he schafft hett
2014
2015
2016
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Witherspoon
Witherspoon is de Familiennaam von
,
Witherspoon betekent
Leatham
Leatham betekent
Kiek ok bi: Letham.
Charlie Ferguson
Charlie Ferguson is de Naam von
Tyree
Tyree betekent
Charlie Ferguson
* Charlie Ferguson (Charles J. Ferguson; 1863–1888), US-amerikaanschen Baseballspeler,
Kiek ok bi: Charles Ferguson.
Tyree
Tyree is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Tyre, Tiree, Tyrie.
James Witherspoon
James Witherspoon is de Naam von
Leasburg
Leasburg betekent
Carl Günther
Carl Günther is de Naam von
* Carl Günther (1786–1840), düütschen Schauspeler un Sänger, .
Kiek ok bi: Karl Günther.
Plasma
Plasma (ut dat Greeksche, bedüüt so veel as dat Maakte oder dat Herstellte) betekent
Tyrie
Tyrie betekent
Kiek ok bi: Tyree, Tiree.
Stephen P. Synnott
Stephen P. Synnott (* 1946 in New Jersey) is en US-amerikaansch Astronom, de an dat Voyager Projekt vun de NASA mitarbeiden dee. Mit dat Projekt wurr dat butere Sünnsystem utforscht.
Synnott hett denn mit Upnahmen vun de Voyagersonden Maanden vun de Planeten Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun opdeckt.
Tourneur
Tourneur is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Le Tourneur.
Mount Tyree
Mount Tyree is en hogen Barg in de Sentinel Range von de Ellsworthbargen, de na’n Mount Vinson, de mit siene  13 Kilometer in’n Noordwesten liggt, de tweethöögste Barg von de Antarktis is. Mount Tyree liggt in Ellsworthland, Westantarktika.
Geschicht
Mount Tyree is in’n Januar 1958 bi en Opklärungsfloog von dat US-Navy-VX-6-Geswader opdeckt worrn. In’n sülven Maand hett em de Marie Byrd Land Traverse Party karteert. De Barg is na Kunteradmiraal David Merrill Tyree (1904–1984) nöömt, de von’n 14. April 1959 bet 26. November 1962 Befehlshebber von de U.S. Naval Support Force in de Antarktis weer. De Barg kunn toeerst in dat Johr 1967 dör Maten von en Expeditschoon ünner Leid von Nicolas Clinch (* 1930) bestegen warrn. De sülve Expeditschoon hett ok Mount Vinson, Mount Shinn (4661 m) un Mount Gardner (4587 m) toeerst bestegen. Düsse Expeditschoon harr dormit de veer höögsten Bargen von de Antarktis bestegen. Mit’n Long Gables (4150 m) un den Mount Ostenso (4180 m) sünd se ok noch op twee annere Bargen toeerst rop.
As tweethöögsten Barg in Antarktika tellt Mount Tyree to de Seven Second Summits. Jüst as vele von düsse Bargen gellt he as sworer to bestiegen as sien höger Pendant, de Mount Vinson. Kleddertechnisch feddert de blots 40 Meter siedere Mount Tyree mehr. Dor kummt noch to, dat he düüdlich slechter för Bargstiegers togänglich is as de Mount Vinson, de as een von de Seven Summits populär worrn is. Bet 2007 is Mount Tyree blots söven Maal bestegen worrn, wieldes bet dorhen al wied över dusend Bargstiegers op’n Mount Vinson weren.
David Ferguson
David Ferguson is de Naam von
* David Ferguson (üm 1533–1598), schottschen Reformater un Spreekwoordsammler,
Mount Lecointe
Mount Lecointe is en hogen un markanten Barg in de Ross Dependency, Antarktika. He liggt üm un bi 5 km noordwesten von’n Mount Rabot in de Queen Elizabeth Range von de Transantarktischen Bargen.
Deelnehmers von de Nimrod-Expeditschoon (1907–1909) ünner Leid von’n brietschen Polarforscher Ernest Shackleton hebbt em opdeckt. Nöömt is de Barg na’n belgischen Geophysiker George Lecointe (1869–1929), en Deelnehmer von de Belgica-Expeditschoon (1897–1899).
Carl Wilhelm Günther
Carl Wilhelm Günther is de Naam von
* Carl Wilhelm Günther (1809–1859), düütschen Opernsänger un Schauspeler,
Chris Ferguson
Chris Ferguson is de Naam von
Le Tourneur
Le Tourneur betekent
Letourneur oder Le Tourneur is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Tourneur.
Tyre
Tyre betekent
Tyre is de Familiennaam von
Beer (Drunk)
thumb|right|250px|Beer ut'e Buddel thumb|right|230px|Koppern Broketel
Beer is en alkohoolschen Drunk. Maakt warrt dat vun Koorn, dormank Garst un Weten. Towielen weert noch Früchte toföögt, as Kassberen. Dat gifft verscheden Methoden, en Beer to maken. Dat Handwark vun't Beermaken warrt broen nömmt. Bi de Methode, de an'n meisten bruukt warrt, warrt dat Beer broot ut Garst, Water, Hoppen un Gest.
Produktschoonsprozess
So as bi jeden alkohoolschen Drunk, speelt de Gärung vun Zucker (ok ut Früchte, as bi Kassberen-Beer) en wichtige Rull bi de Produktschoon vun Beer. Gest sünd eenzellige Organismen, de Zucker in Kohlensüür un Alkohol umwanneln doot. Wenn een den Zucker ut Wiendruven oder Appeln vergären deit, kann en alkohoolschen Drunk as Wien oder Appelwien dorvun maakt weern. Vunwegen dat in Koorn man bloß wenig Zucker in sitten deit, mutt för de Produktschoon vun Beer eerst mol Garst ummuddelt weern in de zuckerrieke „Wörte“. Dat passeert, wenn se achternanner „molt’“ un „maischt“ warrt. Jede Step in düssen Prozess hett amenne Infloot up den Smack vun dat Beer.
Molten
Molten is dat Ümmuddeln vun Garst to Molt. Dat sünd Köörn, de al kiemt hefft un de denn dröögt wurrn sünd. Düsse Perzess vun dat Molten passeert in de „Molteree“. De Brogarst warrt bi dat Molten toeerst mol upweekt in Water un achterna en Paar Dage in ene warme Kamer leggt, dat is de „Kiemkassen“. De fochtige Garst geiht dör de Warmte up un dor wasst lüttje Wuddeln ut. Bi dat Kiemen weert Enzymen free. De könnt later de Starkde in dat Koorn umwanneln in Zucker. Na dat Kiemen weert de Köörn in Daren dröögt oder, noch heter, rööst oder sogor brennt. Achterna weert se tohopenquetscht un de Wuddeln warrt afmaakt. Dat Produkt, dat so tostanne kummt, is Molt.
Meeschen
Meeschen is dat Umwanneln vun Molt to en söten Deeg: de „Wörte“. In de Broeree, fröher up Moltmöhlen, warrt dat Molt eerst quetscht. Dor scheedt Kaff un Mehl bi vun’nanner. Düsse Perzess heet „Schroten“ un dor kümmt Schroot bi vördaag. De Schroot warrt tohopenmengt mit warm Water un in Etappen warmer maakt. Vunwegen dat de Temperatur kladdern deit, fangt de Enzymen, de bi dat Molten tostanne kamen weern, jem ehre Arbeit an. Se wannelt de Starkde ut de Köörn üm in Zucker, de in dat Water uplööst warrt. Düsse Deeg warrt filtert („klaart“), un wat nablifft warrt noch mol dörspöölt, üm ok den lesten Zucker noch mit to nehmen. Dat flüssige Produkt, wat dor bi rutkummt, heet „Wörte“. De Moltaffall, de torüchblifft un nich uplööst weern kann, heet „Draff“ oder „Bossel“. In de Nedderlannen warrt düsse Bössel as en sünnerlich goden Born vun Eiwitten afsett in de Melkveeh-Weertschop. Fröher is de Flüssigkeit, de bi dat Naspölen rutkamen dö, apartig bruukt wurrn to’n Broen vun „Lüttbeer“ mit minner veel Alkohol.
Hoppenkoken
Na dat Klaren warrt de Wörte kaakt. Bi dat Koken weert dröögte Blomen oder konzentreerten Zirup vun Hoppen toföögt. Dor kümmt later de bittere Smack vun dat Beer vun her, dorto ok en stevigen Schuumkragen, un de Sake höllt sik ok länger. Togliek sorgt dat Koken un de Hoppen dorför, dat en groten Deel vun de Eiwitten utflocken doot un affiltert weern könnt. Dör dat deelwiese Verdampen vun dat Water kladdert de Konzentratschoon vun Zucker (de so nömmte Wörteandeel).
Vergären
Nadem de Wörte afköhlt is, weert Gest un Luft toföögt. Luft höört dorbi, vunwegen dat de Gestzellen to’n Vermehren Suerstoff nödig hefft. De Zucker ut de Wörte, wo de Gest an kann, warrt bi düsse „Hööftgärung“ umwannelt in Alkohol, Kohlensuur un Smackstoffen. De Zucker, wo de Gest nich an kann, sorgt amenne mit för den goden Smack vun dat Beer. Na de eerste Gärung warrt dat Beer Jungbeer nömmt: En Twuschenprodukt mit wenig Smack un meist keen Kohlensuur.
Eerst ni de tweete Gärung, de „Nagärung“, kriggt dat Beer en kräftigen Smack. Düsse Nagärung kann passeern in afsloten Baljen (dat heet „lagern“), oder in’e Buddel. Dor kann de Kohlensuur nich bi utbüxen.
Unnergäär un Bövergäar
Dat hangt vun de Temperatur bi de Gaär af, of een vun „Unnergäär“ oder „Bövergäär“ snacken deit.
Rund um de Stadt Brüssel to is dat Lambiek-Beer tohuse. Dat nümmt bi de Broeree en aparten Platz in: De Wörte warrt en Dag in open Baljen an de Butenluft henstellt. Dor sett sik denn so nömmte „Wille Gesten“ an un sorgt tohopen mit Mikro-Organismen, de in Eken-Fatten tohuse sünd, för ene „Spontangäär“.
Kommun Ockelbo
De Kommun Ockelbo is ene Gemeend in dat Lehn Gävleborg in Sweden. Dat höört to de Landschop Gästrikland un den Gerichtsbezirk Gävle. Se hett 6.038 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.069,59 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ockelbo.
Demografie
2006 weren 3,94 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 7 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt. De Scholen hebbt alltohoop 669 Schölers.
Geografie
In de Kommun gifft dat 369 Eilannen, de alltohoop 163 Hektar groot sünd.
List vun de ZDF-Hitparade
1969 - 1971
An' 18. Januar 1969 um 18:50 Ühr wurrr de Hitparade to'n eersten Mal in dat ZDF utstrahlt un nah acht Utgaven in 1969 af 1970 jeweils twalf Mal jedes Johr an' Saterdagavend vörstellt. De Hitparade is mit 14 Kannedaten start. Dat wurrn (tonächst per Postkoort) 5 Sieger vun de Tokiekers wählt, de denn in de Folgesennen weer uptreden deen, as ok 9 Neevörstellungen (af 20.03.1971 blots noch 8 Neevörstellungen).
August von Schöning
* August Ernst von Schöning (1745–1807), düütschen Landraad,
Howard Ferguson
Howard Ferguson is de Naam von
* Howard Ferguson (1870–1946), kanaadschen Politiker,
Carl Gustav von Wolffradt
Carl Gustav von Wolffradt is de Naam von
Albert Einstein
thumb|Albert Einstein 1921 Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm; † 18. April 1955 in Princeton, USA) weer en theoreetschen Physiker, de vundaag as en vun de gröttsten Physiker ansehn warrt, de dat geven hett. So hebbt dat 1999 ok hunnert vun de bedüdensten Physikers seggt. Sien bekanntst Wark weer dat utklamüstern vun de Relativitätstheorie. Mit sien Arbeiten hett he dat physikaalsche Weltbild, dat wi hüüt hebbt, düchtig mitbestimmt un ümformt.
Carl Gustav von Wolffradt
* Carl Gustav von Wolffradt (1672–1741), sweedschen Generaal,
Albert Einstein
Einstein warrt vundaag as Genie acht un gellt as de Utforscher slechthen. Sien grote Bekanntheit hett he aver ok buten de Wetenschop un de wetenschoppliche Fackwelt in’n Deenst vun Freed un dat Verstahn ünner de Völker insett. He sülvst verstünn sik in dissen Tosamenhang as Pazifist, Sozialist un Zionist.
Kindheit un School
duum|hochkant|Einstein in de Jöögd (1893). Albert Einstein weer de Söhn vun Hermann Einstein (1847-1902) un Pauline Einstein, borene Koch (1958-1920), de beid ut olle jöödsche Familien afstammen, de al hunnerte vun Johren in swääbschen Ruum wahnen deen. De eerste Vörfohr, de mit Naam nawiest weer, weer Baruch Moses Ainstein, en Peer- un Dookhännler ut dat Rebeet vun’n Boddensee, de in’t 17. Johrhunnert in de Gemeen keem. Albert Einstein is in en jöödsch-düütschen Middelstandsfamilie opwossen, de nich in’n strengen Gloven leevt hett. Kort na sien Geboort is de Familie in’t Johr 1880 vun Ulm na München ümtogen, woneem de Vadder tosamen mit den Unkel en Installatschoonsbedrief grünnt hebbt un 1885 en egene Fabrik för elektrische Reedschoppen. In siene Kindheit düüt noch nix dorop hen, dat Einstein en so kloken Kopp harr: Spreken hett he eerst mit 3 Johren lehrt.
In de School weer Einstein en plietschen Schöler, de mit de Spraken nich to best kloor keemt, dorför aver üm so beter mit de Naturwetenschoppen. Ok privat hett he sik över’t Forschen un den Stand vun’t Weten klook maakt. Vun 1884 an hett he blangento Vigelien spelen lehrt un kreeg privaten Ünnerricht. Vun 1888 an hett he denn dat Luitpold-Gymnasium besöcht, wat vundaag den Naam Albert-Einstein-Gymnasium driggt. He schüll bit to sien Abitur an de School blieven. Man, in dat vun Tucht un Orden prägte Schoolsystem is he böös aneckt, un de Direkter schimp op em. Man segg, he wies keen Respekt, wat ok op de annern Schöler affarven de. Einstein hett mit 17 de School ahn Afsluss afbroken un güng na Mailand, woneem sien Fmailie in de Twüschentiet leven de. Üm nich in de Armee denen to möten, hett he sien württembergsche un dormit ok sien düütsche Staatsbörgerschop opgeven. Ok ut de jöödschen Glovensgemeen is he rutgahn.
Op Vermiddeln vun den Physiker Heinrich Weber hen, hett Einstein denn de liberale Kantonsschool Aarau besöcht, woneem he 1886 de Matura afleggt hett. To de Tiet leev he bi de Familie Winteler, den jemehr Söhn Paul 1910 Einstein sien Süster Maja heiraten de. Faken is to höörn, dat Einstein en slechten Schöler weer. Dat stimmt aver nich, man dat geiht op den eersten Biografen vun Einstein torüch, de dat Notensystem vun de Swiez mit dat düütsche dörenanner kregen hett. In de Swiez weer de 6 neemlich de beste Noot.
Swiezer Johren 1896-1914
Vun sien Vadder her schüll Albert Einstein Elektrotechnik studeeren, wat he aver nich wull. Op Anraden vun en Fründ hett he sik dorgegen an dat Polytechnikum in Zürich wennt, wat vundaag de Eidgenöss’sche Technische Hoochschool (ETH) is. As he sien Matura afleggt harr, füng he 1896 mit sien Studium an. Wat em nich toseggt hett, weer formal Weten antosammeln, man em intresseer theoreetsch-physikaalsch Denken. Mit de abstrakten mathemaatschen Utbillen harr he nix an’n Hoot. För de problemorienteerte Physik weer em de blots in’n Weg, so dat he de Mathematik-Vörlesen tomeist gor nich besöcht hett. Dat keem aver later op em torüch, as he de Allgemene Reliativitästheorie opstellen de. Sien Studienkolleeg Marcel Grossmann weer em dorbi vun grote Help.
duum|hochkant=0.8|Einstein sien eerste Fro Mileva Marić In’t Johr 1900 güng Einstein vun de Hoochschool af mit en Afsluss as Fachschoolmeester für Mathematik un Physik. He hett sik denn op Assistentensteden beworven, harr dormit aver keen Spood. Also hett he as Huuslehrer arbeit, toeerst in Winterthur, denn in Schaffhausen un opletzt in Bern. 1901 hett he de Swiezer Staatsbörgerschop kregen un fünn in’t Patentamt vun Bern denn sien eerste faste Anstellen. Wiel sien Tiet op Proov an’t Amt güng dat los, dat he sik regelmatig mit den Philosophiestudenten Maurice Solovine un mit den Mathematiker Conrad Habicht drapen de, de as Akademie Olympia betekent weern un 1904 ophören.
Bi’t Studeeren hett Einstein ok sien Kommilitonsche un latere Ehfro Mileva Marić ut Novi Sad drapen. De beiden hebbt an’n 6. Januar 1903 gegen den Willen vun de Familien heiraat, nadem sien Vadder Enn 1902 doodbleven weer. De harrn tosamen twee Söhnen: Hans Albert (1904-1973) un Eduard (1910-1965). Eerst 1987, is bekannt worrn, dat al in’n Januar 1902 in Novi Sad jemehr Dochter Lieserl Marić boren weer. De Geboort is aver geheem hollen worrn, un dat is nich bekannt, wat ut de Deern worrn is. Mööglicherwies is se 1903 an Scharlach doodbleven oder weer to Adopschoon freegeven. Vun 1903 bit 1905 hebbt de Ehlüüd in de Berner Ooltstadt wahnt, in dat Huus wat vundaag dat Einsteinhuus Bern is.
1905 weer dat Johr, in dat Einstein in’t Öller vun 26 Johren eenige vun sien wichtigsten Arbeiten publizeert hett. An’n 17. März 1905 hett he en Afhanneln över den photoelektrischen Effekt to Enn maakt, in de dat üm Tügen un Ümwanneln vun Licht güng. In’n April hett he an de Universität Zürich sien Dokterarbeit mit den Titel Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen afgeven. Dorför hett he an’n 15. Januar 1906 den Doktertitel in Physik kregen. In’n Mai 1905 folg sien Arbeit Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen, de sik mit de Brownschen Molekularbewegen befaten de. Un an’n 30. Juni 1905 hett he sien Publikatschoon Zur Elektrodynamik bewegter Körper bi de Annalen der Physik inreicht. Disse Opsatz keem in’n September rut. Glieks den annern Dag hett he al sien Nadrag Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig? afgeven. Dorin stünn to’n eersten mol de woll beropenste Formel vun de Welt, E = mc² (dat bedüüt, dat de Energie dat glieke is as de Masse mol de Lichtsnelligkeit in’t Quadrat), wat de Gliekbedüden vun Masse un Energie angifft. Disse beiden Arbeiten tosamen warrt vundaag as de Spezielle Relativitätstheorie betekent.
Berliner Johren 1914-1932
Max Planck hett Einstein 1914 övetüügt, as hööftamtlich Liddmaat an de Königlich-Preuß’sche Akademie vun de Wetenschoppen na Berlin to kamen. An’n 1. April 1914 is he Direkter vun dat Kaiser-Willem-Institut för Physik worrn. Sien Fro keem mit de Kinner mit na Berlin, güng aver bald dorop wedder torüch na Zürich, vun wegen, dat se sik privat in de Plünnen kregen harrn. Einstein weer vun Lehropgaven freestellt un harr dormit de nödige Tiet un Roh, sioen groot Wark, de allgemene Relativitätstheorie fardig to stellen. He künn ehr 1916 tosamen mit sien Arbeit ti den Einstein-de-Haas-Effekt publizeeren.
duum|Elsa Einstein, 1929 Twüschen 1917 un 1920 harr Einstein mit sien Gesundheit to kämpen. Sien Kusine Elsa Löwenthal (borene Einstein; 1876-1936) hett em pleegt, worut en romantische Verbinnen entstahn is. Ut den Grund hett Einstein sik Anfang 1919 vun sien eerste Fro scheden laten. Kort later hett he Elsa heiraat, de twee Döchter mit in de Eh bröch. De Tiet barg wietere Belangen för de Familie: Dör de politische Situatschoon navt Enn vun’n Eersten Weltkrieg weer keen Kuntakt to sien Söhnen mööglich. Gliektietig is sien Mudder Anfang 1919 krank woorn un bleev dat Johr dorop dood. In diesse Situatschoon hett Kurt Blumenfeld bi Einstein Intresse an’n Zionismus anstött.
Wiel en Sünndüsternis in Brasilien an’n 29.Mai 1919 hett Arthur Eddington Beobachten maakt. Dorbi keem rut, dat de Aflenken vun’t Licht dör dat Swoorfeld vun de Sünn dichter an’n vörutseggten Weert vun Einstein sien allgemene Relativitätstheorie leeg as an den vun de newtonschen Korpuskeltheorie. De Vörutseggen dör Einstein weer to de Tiet teemlich snaaksch opfaat. Dat se nu in en Experiment bestätigt weer, hett weltwiet Opsehn bröcht. Sien Vördrääg weern nu geern besöcht, vun wegen dat jeedeen den beropenen Wetenschoppler mit egen Ogen sehn wull.
In de Johren vun 1920 bit 1924 is op Anregen vun Einstein sien langjohrigen Erwin Freundlich de Einstein-Toorn in Potsdam boet worrn. De deen vun de Tiet an för astronoomsche Beobachten, üm dormit Einstein sien Theorien wieter op de Proov to stellen.
In’n November 1922 is de Nobelpries för Physik vun’t Vörjohr an Einstein vergeven worrn, den he „för sien Vedeensten üm de theoreetschen Physik, sünners för sien Opdecken vun’t Gesett vun’n photoelektrischen Effekt“. En Film mit den Titel Die Grundlagen der Einsteinschen Relativitätstheorie is 1922 ooropföhrt worrn. Disse so nöömte Einstein-Film schüll Einstein sien spezielle Relativitätstheorie mit vele Animatschonen verkloren.
In’t Johr 1930 hett Einstein Niels Bohr bi de sössten Solvay-Konferenz unvermodens mit sien Gedankenexperiment vun de Photonenwaag uteneensett, mit de nawiesen wull, dat de Quantentheorie nich vullstännig weer. Man, blots een Dag later künn Bohr tosamen mit Pauli un Heisenberg den Infall vun Einstein wedderleggen, wobi se Överleggen ut de allgemenen Relativitätstheorie mitinbetogen harrn.
Stroom
Stroom betekent
Albert Einstein
Sien Tiet in Princeton 1932-1955
Einstein is 1933 Liddmaat worrn vun dat Institute for Advanced Study, dat kort vörher in de Neeg vun de Princeton University grünnt weer. Vun August 1935 bit he doodbleev hett Einstein in de Mercer Street 111 in Princeton wahnt, wat to de Tiet en Middelpunkt för sik weer in Betog op de moderne Forschung. Einstein hett sik nu vör allen mit de Söök na en eenheitliche Feldtheorie maakt, de sien Feldtheorie vun de Gravitatschoon (de allgemene Relativitätstheorie) mit de vun de Elektrodynamik tohopenbringen schüll. Sien Möh, de so nöömte Weltformel to finnen, harr aver keen Spood un is bit hüüt ok noch keen annern Forscher vergünnt wesen.
Einstein sien Fro Elsa is int Johr 1936 doobleven. Dree Johren later keem sien Süster Maja na Princeton – aleen vun wegen dat ehr Mann keen Verlööf kreeg in de USA intoreisen. Bit to ehrn Dood 1951 leev Maja bi ehrn Broder.
duum|Einstein kriggt 1940 de US-amerikaansche Staatsbörgerschop Albert Einstein hett 1938 tosamen mit Thomas Mann den Schriever Hermann Broch holpen, ok in de USA uttowannern. De weer vörher in dat jüst „anslatene“ Öösterriek korte Tiet in Haft nahmen worrn. Se sünd in jemehr Exil Frünnen bleven. Einstein hett 1940 denn de US-amerikaansche Staatsbörgerschop kregen, man he hett ok de Swiezer Staatsbörgerschop behollen so lang he leevt hett.
De Opdecken vun de Karnsplitten 1938 dör Otto Hahn un Lise Meitner bröch en ne’e Gefohr mit sik. In’n August 1939, kort vör den Anfang vun’n Tweeten Weltkrieg geev Einstein sien Ünnerschrift to en Breef, den Leo Szilard an den US-amerikaanschen Präsident Franklin D. Roosevelt opsett harr. Dorin wiesen se op de Gefohr vun en „Bomb vun ne’e Oort“ hen, de mööglicherwies in Düütschland utklamüstert warrt. De Appell is höört worrn un sorg dorför, dat tosätzliche Geller för de Forschung praat stellt weern. Dormit keem dat Manhatten-Projekt in Gang, dat as Teel harr, en Atombomb to entwickeln. In sien persönlichen Memoiren schreev Einstein, dat he den Breef vörielig ünnerschreven harr.
duum|Einstein in’t Johr 1947 An de Arbeiten sülvst weer einstein nich bedeeligt. He hett sien wetenschopplichen Telen op annere Rebeden leggt un harr to’n Bispeel lange Johren Twievel an de Quantenmachanik, dör de de Nukleartechnik överhaupt eerst mööglich worrn is. Butendem wies Einstein apen sien Sympathie för den Kommunismus un weer dorüm as Sekerheitsrisiko ansehn, so dat he ok vun de US-amerikaanschen Geheemdeensten beobacht worrn is. As de Krieg to Enn weer, hett sik Einstein för en internatschonale Rüstungskontroll stark maakt.
Ofschoonst Einstein an eeinige gebreken lieden de, hett he ok kort vör sien Dood noch de Kraft funnen, üm sik för sien Vision vun’n Weltfreden intosetten. An’n 11. April 1955 hett he mit wietere teihn naamhafte Wetenschopplers dat so nöömte Russell-Einstein-Manifest ünnerschreven, dat de Minschen för’t Afrüsten apen maken schüll. De letzten Notizen vun Einstein bedraapt en Reed, de he to’n Johrsdag vun de israelischen Unafhangigkeit hollen wull. He hett noch an’n 13. April 1955 mit den israelischen Konsul an disse Reed arbeit, is aver an’n Namiddag vun’n glieken Dag tosamenbroken un twee Daag later in’t Krankenhuus vun Princeton bröcht worrn.
Albert Einstein is an’n 18. April 1955 in’t Öller vun 76 Johren in Princeton doodbleven. Oorsaak dorför weer binnere Blöden, de dör en Ruptur vun en Aneurysma in’t Rebeet vun de Aorta utlöst weern. As he storven is, weer de Nachtsüster Alberta Rozsel bi em. Se segg, dat he kort vör sien Dood noch wat op Düütsch seggt harr. Bi de Obdukschoon hett de Patholoog Thomas Harvey Einstein sien Bregen klaut. As he segg, wull he den Bregen för de Nawelt opbewohren för wietere Ünnersöken vun sien mööglicherwies eenmolige Struktur.
Relativitätstheorie
An’n bekannsten is Einstein för sien Relativitätstheorie worrn, de he na wichtige Vörarbeiten vun Hendrik Antoon Lorentz un Henri Poincaré in’t Johr 1905 as Spezielle Relativitätstheorie un 1916 (mit wichtige Bidrääg vun Michael Grossmann un David Hilbert) as Allgemene Relativitätstheorie publizeert hett. Disse Warken hebbt de Physik vun dormols revolutschoneert un höört beid vundaag noch to de Grundstenen vun de modernen Physik. Üm de Theorien eenfacker schrieven to künnen, hett he 1916 de einsteinsche Summenkonventschoon inföhrt, wodör Tensorprodukten kumpakter utdrückt warrn künnt.
Nobelpries
Üm de Verlehen vun’n Nobelpries för dat Johr 1921 geev dat Striet: vele vun de Liddmaten vun’t Nobelkomitee harrn dat mehr mit de Experimentalphysik as mit de theoreetschen Physik. Bito weer ok de Nauigkeit vun den Gravitatschoonslinseneffekt antwievelt, de as Bestätigen vun de allgemenen Relativitätstheorie ansehn weer. Vör allen Allvar Gullstrand weer gegen Einsteins Nomineeren, as he verkehrterwies meen, dat he en poor Fehlers in Einstein sien Bereken funnen harr. Ut den Grund hett Einstein den Nobelpries nich för de Relativitätstheorien kregen, för de he siet 1910 meist jeed Johr vun Max Planck un Arnold Sommerfeld vörslahn weer, man för de Düden vun’n photoelektrischen Effekt mit Help vun de Lichtquantenhypothees. Einstein hett later, in’n Juli 1923, en Nobelpries-Reed vör de Nordischen Naturalisten-Versammlung hollen, de den Titel Fundamentale Ideen und Probleme der Relativitätstheorie harr un sik sormit also nich mit den photoelektrischen Effekt befaten de, man mit sien Reletivitätstheorie.
Quantenphysik
duum|Albert Einstein mit Niels Bohr 1930 INtressant is, woans Einstein to de Quantenphysik stünn, wat en wieteren Pieler vun de modernen Physik is. To’n eenstellt en deel vun sien Arbeit, as de Verkloren vun’n photoelektrischen Effekt en Grundlaag vun de Quantenphysik dor, to’n annern hett Einstein vele vun de Ideen un Düden vun de Quantenphysik aflehnt. En beropene Diskusschoon verbinnt Einstein mit Niels Bohr. Dorbi güng dat üm ünnerscheedliche Ansichten vun de ne’en Quantenmechanik, de Heisenberg, Schrödinger un Dirac vun 1925 an utklamüstert hebbt. Einstein hett sünners mit den Begreep vun de Komplementarität vun Bohr sien Wehdaag hatt.
Einstein glööv, dat de tofalligen elementen vun de Quantentheorie sik later as nich würklich tofallig bewiesen laten deen. Disse Ansicht hett em to sien Snack bröcht, dat de Olle (oder de Herrgott) nich wardeln de, wat he to’n eersten mol in’n Striet mit Max Born schreven hett. Sien Ansichten stütten sik op verschedene Gedankenexperimenten, as to’n Bispeel op dat veel diskuteerte Einstein-Podolsky-Rosen-Experiment oder op de Photonenwaag. Bi de Disskuschonen harrn aver Bohr un sien Anhangers tomeist de Nees vörn. Ok ut hüütige Sicht staht de experimentellen Resultaten gegen den Standpunkt vun Einstein.
Laser
In’t Johr 1916 hett Einstein postuleert, dat dat en stimuleerte Emisschoon vun’t Licht geev. Disse quantenmechaansche Vörgang is de Grundlaag för den Laser, de 1960 utfunnen worrn is un blangen den Transister to de bedüdensten technischen Utfinnen vun’t 20. Johrhunnert tellt, de op de Quantenphysik torüchgaht.