cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Düörpm
Architektur
Dat Huus Schulte-Witten is en 1880 baut Herrenhuus nich wiet vun dat Düörpmer Stadtzentrum in' Stadtdeel Dorstfeld. Archäologische Funde beleggen en Vörgängerbau an glieker Stäe, de sück up den Dartigjjohrigen Krieg dateeren lett. Achter dat Huus gifft dat en wietlüftig Parkgelände as ok dat dat ehmalge Wertschaps- un Renteigebäude an. Dat Huus Schulte-Witten hörrt hüüd de Stadt Düörpm un wurrd as Stadtdeelbibliothek un för so nömmt Ambiente-Trauungen bruukt.
De Watertoorn vun den Düörpmer Süüdbahnhoff is en 43 Meter hooch olt Waterhoochfatt an dat ehmalge Bahnbedrievswark Düörpm-Süüd. De wurr tüschen 1923 un 1927 as Stahlbeton-Skelett-Bau vun de Düütsche Rieksbahn upricht. Nu wurrd dat as Büroflach vun verscheeden Architekten un Warfagenturen.
De Speelbank Hohensyburg wurr 1985 nah Plääns vun den Architekten Harald Deilmann un tweejohrig Bautiet up de Hohensyburg fardigstellt. Dat umsatzstarkste Casino vun Düütschland liggt böverhalv vun den Hengsteysees un bütt en wieden Blick över dat Ruhrdaal bi Hagen.
In den Stadtwald Bittermark erinnert dat Mahnmal Bittermark an de Endphaseverbreeken in' Rombergpark un in de Bittermark dör de Geheime Staatspolizei.
Bauwarken binnerhalv vun den Wallring
Längs den Düörpmer Ostwall laaten sück noch de Strukturen un Utdehnen vun de middelöllerich Düörpmer Stadtbefestigung erkennen. As eenzig Wall wiest de Ostwall jetzt noch de old Middelpromenade mit Kastanienallee, de in den Tietruum van 1810 bit 1874 dör dat Schliepen vun de Stadtmüer entstahn is. Bekannte Bauwarken an den Ostwall sünd dat Schüchtermann-Denkmal, dat old Museum an' Ostwall, de Adlertoorn un en Deelstück vun de historsch över 800 Johr old Stadtmüer.
An de Frontsiet sind de Wappen vun acht Hansestäder to sehn, ünner annern vun Bremen, Lübeck, Hamborg, Mönster un Köln. Den Balkon över dat Portal umrahmen twee wievlich allegorsche Figuren, deren linke de Blööttiet vun Düörpm in dat Middelöller symboliseert. In en Hand hollt de Figur dat middelöllerich Raathuus, in de anner de Hansekogge. De rechte Figur is en Symbol för dat nee heranbraken Industrietietöller, denn de Figur stütt sück mit den Arm up en Damphammer ab, in de Hann hollt se en Meetgerät un en Plaan.
Angrenzend an dat Old Stadthuus stahn mit sien Ergänzungsbau van 1929 an de Eck Olpe/Kleppingstraat, dat nee Stadthuus an' Südwall van 1952 as ok de  Düörpmer Rathuus billen.
Neben dat nee Stadthuus an' Südwall befinnen sück mit de ehmalge Hööftverwalten vun de Vereinigte Elektrizitätswerke Westfalen hüüd Hööftsitt vun de DEW 21 un den Gebäudekomplex vun de Versekerung för Handwark, Hannel Gewarf, dat hüüd as Jöögdamt vun de Stadt Düörpm bruukt wurrd, wiedere herutragen Grootbauten vun de 1950er Johren an dat Düörpmer Needoor.
De Krügerpassage in de Düörpmer Binnenstadt is de öldste Passage up Düörpmer Stadtrebeet, se wurr 1912 in' Stil vun de Neorenaissance vun Paul Lutter un Hugo Steinbach baut. In' Tweten Weltkrieg wurr de ok körtbombt un wurr eerst 1953 weer upbaut.
Dat Vehoff-Huus an' Ostenhellweg hörrt to de öldsten steenern Profanbauten in dat Düörpmer Stadtzentrum. Dat wurr 1607 baut, is aber 1905 afbrennt un dornah in sien Grundtüüg as Kopie vun dat historsch Huus weer upricht. Dorbi hett man dat dormals in sien Hööcht an de Nahberhüüs anpasst. Nahdem dat Huus in' Tweeten Weltkrieg ok körtbombt wurr, hett man dat nochmals upbaut, ditmal aber weer in de Hööcht, as dat Originalhuus van 1607. Dat grenzt direkt an de Düörpmer Marienkark un befind sück an' Krüüzungsberiek tüschen Westenhellweg un Ostenhellweg.
Wegen de Kriegszerstörung un de Nahkriegs-Stadtplanung befinnen sück binnerhalv vun den Düörpmer Wallring en Völtall vun herutragen Bispelen vun de Nahkriegsmoderne. Naamhaft Architekten as Harald Deilmann, Will Schwarz un Fido Spröde hemm sück dorbi in dat Stadtzentrum verwirklicht, herutragen Bauten sünd ünner annern dat Fritz-Henßler-Huus, dat Museum an' Ostwall un dat Gesundheitshuus Düörpm. De Hüüs vun de Architekten rücken hierbi in de letzt Tiet vermehrt in den Fokus vun dat Interesse un wurrn upwännig saneert, as dat Bispeel vun de ehmaligen WestLB Düörpm wiest. Letztere wurr wegen sien tiettypischen, vun de Pop-Art anreegt Architektur as jüngst Baudenkmal 2011 in de Denkmallist vun de Stadt Düörpm indragen un fackgerecht saneert.
Dorneben gifft dat noch en groot Antall vun lüttgeren Bauwarken binnerhalv vun den Wallring, de ünner Denkmalschuul stellt wurrn un all deep in dat Bewusstween vun de Düörpmer Bevölkerung verankert sünd.
De RWE Tower, baut nah de Plääns vun dat Architekturbüro Gerber, is nah de Petrikark un de Reinoldikark dat darthööchste Bauwark vun de Düörpmer Binnenstadt un wurr an' 24. August 2005 inweeht. Dat 100 m hooch, in' Grundreet linsenförmige Gebäude mit en Fassade ut anthrazitfarven chineeschen Granit wurrd vun de  RWE AG bruukt. De is tosommen mit de Binnenstadtkarken, dat angrenzen IWO-Hoochhuus un dat Sporkassen-Hoochhuus en vun de hööchst Gebäude binnerhalv vun den Wallring De Stadt- un Landsbibliothek Düörpm wurr 1999 südlich vun den Düörpmer Hööftbahnhoff apen maakt. De vun Architekt Mario Botta gestalt Bibliotheksbau besteiht ut en rechteckigen Baukörper ut rosafarven Sandsteen un en vörlagert Glasrotunde.
Dat Konzerthuus Düörpm in dat Brückstraatenveertel an de Krüüzung vun de Brückstraat mit de Ludwigstraat wurr in' September 2002 apen maakt. Dat Konzerthuus (ok Philharmonie för Westfalen genannt) reeht sück in de vörhannen Fassadenreeg in, steekt aber to glieker Tiet dör de Eckpositschoon un de Schräge  hervör. De optische Verbinnen mit de anner Fassaden wurrd dör en gläserne Passage tüschen Konzerthuus un Nahbargebäude reckt. In de Abend,- un Nachtstünnenn kann komplette Fassade dör LED-Elemente bespeelt wurr. Dör de eng un dicht Bebauung binnerhalv vun dat Brückstraatenveertel muss up en Vörplatz verzicht wurrn, aber dat Ingangsfoyer, de ganz ut Glas gestalt Eerdgeschosszoon, bind dat Huus ganz natüürlich in den Stadtruum in.
Bauwarken buterhalv vun den Wallring
Neben den RWE Tower, dat IWO-Hoochhuus un dat Sporkassen-Hoochhuus besitt Düörpm noch wieder Hoochhüüs, denn in de letzt Johren hett sück in de Stadt ein beachtlich Cluster an Hoochhüüs vun middlere Gebäudehööcht entwickelt. Tosommen mit de middelöllerich Karken St. Reinoldi un St. Petri billen de Bürotoorns de Düörpmer Skyline. De Entwicklung wurrd to Tiet vun de Stadt in dat nee Stadtentwicklungskonzept Dortmund 2030 wieder vöran dreeven. Dorbi söllt eenzelt Öört binnerhav vun de Binnenstadt as Stadtdoren akzentueert un kenntlich maakt wurrn u so en stark utpräägt Silhouette – de „City-Kroon“ – utbillen. Wiedere Hoochhüüs sünd dat in' April 1994 apen maakt Harenberg City-Center mit 19 böverirdisch un 2 ünnerirdisch Geschossen bi en Hööcht vun 70 en vun de hööchsten Hüüs vun de Stadt as ok dat Ellipson mit en Hööcht vun 60 Metern un 17 Etagen un dat nee Volkswohl Bund Hoochhuus mit 63 Metern an' Hohen Wall. Doröver herut gifft dat an' Rhienlanddamm un Westfalendamm wiedere Hoochhüüs as den Floriantoorn mit 208 Meter, dat Telekom-Hoochhuus mit 88 Meter un de Westfalentower mit 86 Meter.
Bedüüden Sakralbauten
Up Düörpmer Stadrebeet gifft dat 63 röömsch-kathoolsch Karken, 43 evangeelsch Karken as ok wiedere Karkbauten ut verscheeden architektonischen Epochen. Doröver herut staht nah Düörpm nah Köln un Regensborg ünner de düütsch Städer de dartmeesten romanischen Karken.
Mit den Bau vun de Reinoldikark hett man 1250 anfungen. De evangeelsch Kark is nah den hilligen Reinoldus, den Schuulpatron vun de Stadt, nömmt wurrn. De oorsprünglich 112 m hooch Toorn vun de Reinoldikark gull nah sien Vullendung 1454 as „Wunder von Westfalen“. Nah Eerdbevenschäden is de Toorn 1661 tosommenfullen, wurr aber ok glieks weer upbaut. De Toorn vun de Reinoldikark mit en hüüdig Hööcht vun 104 m kann bit to de eerste Plattform dör den Glockentoorn besteegen wurrn.
Gegenöver vun de Reinoldikark liggt de Marienkark. De wohrschienlich öldste Gewölbebau vun Westfalen entstunn in d tweet Hälft vun dat 12. Johrhunnert as laatromanische Pielerbasilika. Enn' vun dat 14. Johrhunnert wurr en gotischer Chor ergänzt un ok anner Baudeelen gotisch nee maakt, etwa de Fensterfront an de Südsiet. De Kark harr oorsprünglich twee Toorns. Dat Binnere vun de Kark smücken en Marienaltar vun den Düöprmer Meester Conrad von Soest ut dat Johr 1420 un de öllere Altar vun den vun den Naam her unbekannten Berswordtmeester, de de Krüüzigung dorstellt.
Ok de Petrikark wurr an' Hellweg upricht. De dreejochige Bau wurr in dat fröh 14. Johrhunnert anfungen un as gotisch Hallenkark afslooten. In dat Binnere vun St. Petri befind sück dat Golden Wunder vun Westfalen, en prächtig Flögelaltar van 1521, de aktuell upwännig restaureert wurrd.
De Propsteikark St. Johannes weer de Klosterkark vun dat 1330 grünnd ehmalge Dominikanerkloster St. Johann un is de eenzige kathoolsch Kark in de Düörpmer Binnenstadt. To de erhollen Sehenswürdigkeiten vun dat Kloster tellt en Altarretabel vun den Weseler Maler Derick Baegert ut dat 15. Johrhunnert.
Wiedere Karkenbauten in de Binnenstadt sünd:
Ok in de Stadtdeelen gifft dat tallriek historsch bedüüden Sakralbauten, ünner annern mehrere lütt romanische un gotische Karken, aber ok Bispeelen för den modernen Karkenbau. Besünners sehenswerte Bauten wurrn in de Artikel vun de jewielig Stadtdeelen beschreeven.
Wiedere Karken sünd:
Borgen un Slötterr
De meesten weeten nich, dat de Grootstadt Düörpm Standoort vun tallriek Borgen, Slötter un Herrenseeten is. Aber nah hör westfäälsche Traditschoon find sück up Düörpmer Stadtrebeet en Völtall vun ehmalgs Eddelseeten:
Böverhalv vun dat Tosommenflooten vun Ruhr un Lenne in den Hengsteysee up de Rügg vun dat Ardeygebirge liggt de historsch bedüütsam Hohensyborg. Vun de sassisch Sigiborg, 775 eerstmals in en Oorkunn nömmt wurr, sünd bit hüüd Ruinen erhollen. Up den Syberg steiht wiederhen de up dat Johr 1100 dateert historsch Wehrkark St. Peter zu Syburg, de 1857 upricht Vincketoorn un en 1893 bit 1902 baut Kaiser-Wilhelm-Denkmal.
Vun de in dat 12. Johrhunnert an de baut Hörder Borg is blots noch de Hööfttorn erhollen. De Borg deen lang Tiet as Gerichtssitt. De Hörder Borg gellt as en Wiege vun de Ruhrindustrie. De Iserlauner Fabrikant Hermann Diedrich Piepenstock hett dor 1852 en Puddel- un Walzwark baur, de latere Hermannshütte. Nah den Neddergang vun de Montanindustrie befinnd sück nu ünnerhalv vun de Hörder Borg de Phoenix-See.
Dat in dat 13. Johrhunnert baut Waterslott Huus Dellwig vereenigt verscheeden architektonische Stile un liggt reizvull in de hügeligen Moränenlandschap in Dellwiger Bachdaal, umgeven vun dat Natuurschuulrebeet Dellwiger Wald. Nich wiet dorvan weg liggt dat Westfäälsch Industriemuseum Zeche Zollern II/IV.
In den Düörpmer Stadtdeel Aplerbeck liggt dat 1290 eerstmals oorkundlich nömmt Waterslott Huus Rodenberg. Dat vun den Ridder Diederich von dem Rodenberge baut Waterslott hörrt hüüd de Stadt Düörpm, wurr 1996 grundleggend saneert un deent als Seminargebäude vun de Volkshoochschool.
De Riddersitt Huus Wenge wurr in dat 13. Johrhunnert vun Goswin un Johann von der Wenge anleggt un präsenteert sück hüüd as eenzig in den Düörpmer Ruum erhollen Eddelshuus vun dat 16. Johrhunnert mit gotisch Formen.
Vun de ehmalgen Wall- un Befestigungsanlaag vun de free Rieksstadt Düörpm tüügen de Adlertoorn un, as vörlagert Warte, de Steenern Toorn.
Wiedere bedüüden Bauwarken sünd:
Industriedenkmäler
De tonehmen Verfall un de drohen Afreet vun en Völtall vun Tüügnissen vun de torüchliggen wertschaplichen Blööttiet mit sien deepgriepen Utwirkungen, de de Industrialiseeren up dat Tosommenleven vun de Minschen harr, wurrn vun de Düörpmer Bevölkerung as existentiell Angreep up de eegen Identität begreepen. As en vun de eerst Öörd in dat Ruhrrebeet entstunn hier de Kamp för dat Erhollen vun dat historsch Arv vun de Industrialiseeren un hör sellschoplich Anerkennung. De Utgangspunkt vun de gesamten Bewegung weer hierbi de Maschinenhall vun de Zeche Zollern, de dank de Initiative vun Hans P. Koellmann 1969 nich as plaant afbraken, sonnern as eerst Industriebauwark in Düütschland ünner Denkmalschuul stellt wurr. 1981 hett de Landschapsverband Westfalen-Lippe de Zeche in da dezentrale Westfälische Industriemuseum mit upnommen. Nah un nah wurrn de ümliggen Hüüs restureert un för de Apenlichkeit togänglich maakt. Neben den indrucksvull Bauwarken sünd ok de Butenanlagen Deel vun dat Museum. De Kohleverladestatschoon, de ehmalge Zechenbahnhoff un en Fördergerüst, dat man begahn kann, hörrn to de besünner Attraktschonen.
De 1928 upricht Kokeree Hansa befind sück siet 1995 in' Besitz vun de Stiftung Industriedenkmalpleeg un Geschichtskultur. Siet 1998 sünd de meest Anlagendeelen ünner Denkmalschuul stellt un dat Denkmal Kokeree Hansa is Deel vun de Route der Industriekultur. De Anlaag kann in' Toog vun Führungen dör ehmalge Mitarbeiter un anlernt, fackkunnig Begleiter erfohren wurrn.
De Old Kolonie Eving is en denkmalschuult Arbeitersiedlung in den Stadtdeel Eving. De Siedlung wurr tüschen 1898 un 1899 vun de Zeche Vereinigte Stein und Hardenberg för in disse Tiet verstärkt anwurben utwärtig upricht un bestunn oorsprünglich ut 76 Hüüs mit 270 Wahnen.
Up dat stillleggt, deelwies denkmalschuult un to'n gröttsten Deel afreeten Hoochofenwark Phoenix-West südlich vun den Westfalenpark erinnern twee in Deelen erhollen Hoochofens, en Gasometer, de saneerte aber nich in Gebruuk stahn Gebläsehall, dat hüüd as Veranstaltungshall bruukt ehmalge Reservedeellager un eenige wiedere Fragmente an de Industriegeschichte vun den Stadtdeel Hörde.
Dat Besökerbarkweg Graf Wittekind an' Syburger Bargbauweg erlöövt en Inblick in de Anfänge vun den Bargbau in dat südliche Ruhrrebeet.
Wiedere industriehistorsch bedüüdsam Bauten sünd:
Plätze
As in jeder anner Grootstadt ok gifft dat in Düörpm völ apenlich Plätze. Dorbi is de Entstahnshistorie vun de verscheeden Plätze so ünnerscheedlich as ok deren Gestaltung. Neben de Kienzelle vun de Stadt as de Old Markt, sünd anner wiels de Industriealiseeren entstahn oder sünd Produkt vun de aktueller Stadtgestaltung. Die meesten liggen in' Footgängerberiek vun de historschen Stadtkarn.
De Old Markt bild dat historsch Zentrum vun de Stadt. Um den Markt hemm sück in dat Middelöller de historschen Zunft- un Gildenhäuser vun de Düörpmer Hanse-Kooplüüd gruppert. Bis hüüd find sück hier dat Stammhuus vun de Privatbroeree Dortmunder Kronen as ok de Adler Aftheek. Bit 1955 stunn dor ok noch de Ruine vun dat in' Tweeten Weltkrieg zerstört Old Raathuus, dat as dat öldste steenern Raathuus vun Düütschland gull, un de Ruine vun de 1914 baut Städisch Sporkasse, de nah dat Ümtrecken in de Hansestraat bit 1943 as Bökeree bruukt wurr. Vun beid, ehemals prachtvull Gebäuden, stunnen nah Kriegsenn' 1945 blots noch de Butermüern. Hüüd befinnen sück an Old Markt hööftsächlich Gastronomiebedrief, de in de Sömmermannden meest den ganzen Platz mit Stöhl besett. De Old Markt wurrd wiederhen faken för Stadtfeste bruukt. En Besünnerheit ist dorbi de 1901 baut Bläserpütt, de an de Markttraditschoon vun Düörpm erinnert. All in dat 12. Johrhunnert wurr nämlich disse Stäe in de Stadt as Hannelspunkt för Kooplüüd, Handwarker un Börger bruukt. De Bläserpütt wurr dorbi as Drankfatt för de Peer vun de Markthändler anleggt. Sie Naam kreeg de Pütt dör sien markante Figur up sien Middelsäule, de vun den Berliner Prof. Gerhard Janensch schaffen wurr. Se sall dorbi en fohren Musikanten ut dat Middelöller dorstellen. 1964 wurr de Pütt in de hüdige Form an de Ostsiet vun den Old Markt anleggt, mit modern Püttbecken, aber de old Bläserfigur.
In' Südwesten an den Old Markt ansluutend liggt de Hansaplatz, de bit to dat Enn' vun dat 19. Johrhunnert noch Wickedeplatz heeten dee. Bevör disse Anfang vun dat letzt Johrhunnert tosommen mit den Bau vun de Hansestraat entstunn, verleepen dör disse Gegend twee Straatentüüg mit en dicht, lüttdeeligen un dörplich Bebauung. Anfang vun dat 20. Johrhunnert wurr mit den Straatendörbröök disse Bebauung afbraken un dat entstunnen repräsentativ Neebauten as dat Althoffgebäude, - hüüd Karstadt –, de Wannelhall as  Probstei Arkarden, de Commerzbank un dat Gebäude vun de ehmalge Dresdener Bank. Hüüd find up dissen Platz jeden Mittweek, Freedag un Saterdag de Weekenmarkt statt. As groot Attraktschoon steiht wiels den Wiehnachtsmarkt in den Tietruum vun November bit Dezember up den Hanseplatz en groot Wiehnachtsboum, de ut völ eenzelt Dannenbööm tosommensett is un as gröttst Wiehnachtsboom vun de Welt betekent wurrd.
De Freedensplatz is de zentraal Veranstaltungsplatz vun de Stadt. An' Freedensplatz befinnen sück all wichtig städisch Inrichtungen as dat Raathuus, dat ut root Sandsteen baut Old Stadthuus, de Berswordt-Hall, dat Nee Stadthuus as ok de städisch Düörpm-Agentur. In de Midden vun den Platz raag de Freendenssäule in den Himmel.
Buterhalv vun de City finnen sück vör allen in de Nordstadt städerbaulich interessante Plätze, so de Borsigplatz, de Wiege vun den Ballspeelvereen Borussia Düötpm, de Nordmarkt, de Fredenboumplatz un de Steenplatz.
Urbane Veertel
De Düörpmer Binnenstadt wurr in' Tweeten Weltkrieg wietgahnd zerstört. In de Stadtveerteln in de Nahberschap hemm sück tallriek Oldbauten un en lokale Stadtdeelkultur erhollen.
Dat Krüüzveertel in' Südwesten vun de Binnenstadt wurr tüschen 1904 un 1908 vun den Beamten-Wahnungsvereen bebaut un gellt hüüd noch as en Wahnveertel vun de bövere Middelschicht. As Standoort vun de Fackhoochschool Düörpm un nicht wiet af vun de Universität is dat Krüüzveertel bi Studenten bannig anseggt. De Kneipenszene vun dat Veertel hett en gooden Roop.
De Nordstadt wurr tüschen 1858 un 1913 as Arbeiterveertel baut un wurrd hüüd överweegend vun südeuropääsch, osteuropääsch un asiaatsch Iwannerer bewahnt. Nördlich vun den Düörpmer Hööftbahnhoff liggend is de Nordstadt dat gröttste tosommenhangend städisch Wahnveertel in Noordrhien-Westfalen.
De Kaiserstraat is Deel vun den Hellweg tüschen Ostendoor un Funkenburg un traditschonell Sitt vun de Düörpmer Gerichte. Südlich vun de Kaiserstraat finnen sück völ Ünnernehmervillen ut de Grünnertiet. Dat italieensch Konsulat, de Afdeelen Bergbau und Energie in NRW vun de Bezirksregeeren Arnsbarg as ok de Synagoog sünd hier ansiedelt.
Dat Brückstraatenveertel is de letzte Deel vun de Binnenstadt, de sien Straatennett ut de Vörkriegstiet erhollen bleeven is. As Kinomiel un Standoort vun tallriek Diskotheken harr de Brückstraat en nich so good Ansehn. Ok över de Stadt herut bekannt apen Drogenszene weer bit Midden vun de 1990er Johren hier aktiv. Mit dat Ansiedeln vun hoochwertig kulturell Inrichtungen (Konzerthuus, Volkshoochschool un Orchesterzentrum NRW) un en Quarteersmanagement dör de Stadt kznn hier en gegenlöpig Entwicklung inleit wurrn. Hüüd stellt sück de Brückstraat as modern, hoochfrequenteert Inkoopsstraat mit en kulturell Achtergrund dor.
Parks un Gröönflachen
Vun Anfang an gull Düörpm trotz umfangriek Industrie as de gröön Stadt vun dat Revier. De Stadt hett ut Imagegrünnen regelmatig den 49-Perzent-Loop veranstalt. De sull betoonen, dat noch immer de Hälft vun de Stadtflach ut Gröön- un Parkanlagen besunn. Nah den Neddergang vun de Montanindustrie is dat trotz tonehmen Zersiedlung dör Eegenheimbau kien Thema mehr. Düörpm präsenteert sück mit völ Parks un Natuurflachen as levenswert Grootstadt.
1897 entstunnen ut en patriotischen Tietgeist överall in dat Ruhrrebeet so nömmt Kaisergordens, etwa in Böverhuus. De Düörpmer Kaiserhain leeg südlich vun de Bundsstraat 1. Up dit Gelände entstunn 1959 to de Bundsgordenschau de Westfalenpark mit dat Düütsch Rosarium un den Floriantoorn. In den 75 Hektar grooten Park funnen 1969 un 1991 wiedere Bundsgordenschauen statt.
Etwa twee Kilometer südlich, up dat Gelände vun den Slottpark vun dat ehmalge Slott Brünninghausen, find sück de etwa 65 Hektar groot Rombergpark. De entstunn as Botanisch un Engelsch Landschapsgorden un is besünners för sien Gehölzsammlung bekannt. As Besünnerheit finnen sück in den natuurnah belaaten Park en Heilkrüüdergorden as ok en künstlich Moor-Heid-Landschap.
Dat Gelände tüschen Westfalenpark un Rombergpark, fröher Standoort vun dat Stahlwark Phoenix-West wurrd momentan renatureert. Dat Tosommenwassen vun de beid groot Düörpmer Parks wurrd domit vörbereit.
Ok de Düörpmer Zoo hörrt to disse groot städisch Gröönflach. An dat südlich Enn' vun den Rombergpark liggt de fröher as „Tierpark Dortmund“ bekannt Zoo. Up en Gesamtflach vun 28 Hektar finnen sück 1.840 Deerten in 265 Aarten. Swoorpunkt vun den Zoos sünd dat Hollen un Tucht südamerikaansch Deertenaarten.
De binnenstadtnahe Ostenkarkhoff verföögt över old Boombestand un völ historsch Grööv vun berühmt Düörpmer Börger.
In de Düörpmer Nordstadt deiht de Fredenboompark up dat Gelände vun den ehmalgen Stadtwald Westerholt un de Freetietanlaag Lunapark up 63 Hektar to utdehnt Spazeergänhen un to dat Verhaalen inlaaden. Siet 2007 kann man vun den Fredenboompark ok an't Water kommen. De Park wurr mit URBAN II-Mitteln in' Nordwesten to'n Düörpm-Eems-Kanal un de dor vörhannen Ruderhüüs utwiet.
Ok de Hoeschpark liggt in' Düörpmer Norden. In de 1937 vun den Rieksarbeitsdeenst glieks neben de Westfalenhütt un den Borsigplatz anleggt Gröönanlaag finne sück tallriek Sportanlagen un dat Warmwaterfreebad Stockheide. Nah den Verkoop dör den Thyssen Konzern an de Stadt wurrd de Park momentan saneert un wedder herricht.
De 1811 as Westentotenhof in de westlich Binnenstadt anleggt Westpark laadt mit Beergorden un Boulebahnen to en sömmerlich Verwielen in. Dat gellt ok för den dicht bi liggen Tremoniapark up dat Gelände vun de ehmalge Zeche Tremonia, de sien groot Wiese to'n Liggen un as Footballplatz bruukt wurrd. Beid Gröönanlagen wurrn insbesünnere vun de jüngere Bevölkerung bruukt. .
Ok de Revierpark Wischlingen un dat Natuurschuulrebeet Hallerey liggen in' Westen vun de Stadt.
Vun de Volksgordenbeweegen Enn' vun dat 18. Johrhunnert tüügen de Volksgordens Mengede un Lütgendüörpm.
In de Düörpmer Randberieken an de Grenzen to dat Suerlandd un dat Mönsterland liggen de Utdehnt Waldrebeeden Bolmke, Stadtwald Bittermark, Schwerter Wald, Niederhofer Wald, Grävingholz, Kurler Busch, Rahmer Wald un dat Wannebachdaal. Disse sünd dör Wanner un Radweeg bannig good reckbar. En wichtig Nahverhalensrebeet is ok de Oortsdeel Syburg mit Burgruinen, dat Kaiser-Wilhelm-Denkmal, dat Speelcasino, en Natuurbühn un en Lehrpadd to de Bargbauhistorie. Südlich vun de Hohensyburg fallt dat Gelände steil to'n Hengsteysee mit Bootsrevieren un Wannerweeg af.
Sportstätten
Nahdem de eersten Peerrennen all 1887 an de Hobertsborg an' Fredenboom stattfunnen harrn, wurr 1913 de Galopprennbahn Düörpm mit en Sand- un Rasenbahn in Wambel apen maakt. De historsch Rennbahn is Utdragensoort vun dat Düütsch St. Leger.
De eerste Sportstäe vun den Ballspeelvereen Borussia Dortmund (BVB) weer de Witt Wiese an de Westfalenhütt in' Düörpmer Norden. Dit eerst Stadion vun de Borussia hett 1924 as Sportpark Borussia Platz för 18.000 Tokiekers boden. 1937 wurr dat Sportgelände vun de Natschonalsozialisten enteegnet un de Rieksarbeitsdeent fung mit de Errichten vun den Hoeschpark an. An de Witt Wiese erinnert hüüd blots noch en Gedenktafel in dat Freebad Stockheide nich wiet vun den Hoeschpark weg.
De 1926 nee baut Kampbahn Rote Erde in börgerlichen Süden vun de Stadt wurr nee Speelstäe vun den BVB. Dat Stadion Rote Erde weer Deel vun den Volkspark Düörpm un foot up de städerbaulich Plääns vun den Bauraat Hans Strobel. To'n Düörpmer Volkspark hemm to de dormalig Tiet ebenfalls de Westfalenhall, de Rosenterrassen un dat siet 2007 ünner Denkmalschuul stahn Volksbad Düörpm glieks südlich vun de old Rieksstraat 1 hörrt. Sien groot Tieden beleev dat Stadion Rote Erde mit den Erfolgen vun de Borussia Midden vun de 1960er Johren. Mit holten Behelpstribünen wurr de Tokiekerkapazität up 42.000 Minschen anhaben. Nahdem dee Vereen in dat Westfalenstadion ümtrucken is, deen de Rote Erde bit in de 1990er Johren as Trainingsstäe för de Profimannschap vun den BVB. Hüüd deent dat Stadion, mit en Kapazität vun 25.000 Tokiekers, as Lichtathletikstadion un dor wurrn natschonale un internatschonale Wettkämpe utdragen. Buterdem deent se as Speelstäe för de in de Football-Regionalliga West spelen tweet Mannschap vun Borussia Dortmund.
To de Football-Weltmeesterschap 1974 wurr dat Westfalenstadion mit en Kapazität vun 54.000 Tokiekers nee erricht. En rein Footballstadion in den Stil vun de 1970er Johren ut Beton, un doch wurr dat vun de Bevölkerung un den Fans enthusiastisch annommen. Trotz utblieven Erfolge vun de Borussia un en Tiet in de Tweet Bundsliga wurrn Besökerrekorde fiert. Mit de Erfolge vun Borussia Dortmunds Midden vun de 1990er Johren wurr de „Fußballtempel“ nah un nah utbaut. Dat Westfalenstadion is hüüd mit en Tokiekerkapazität vun 81.359 (bi internatschonalen Spelen 65.851) Tokieker dat gröttste Footballstadion in Düütschland.
De Westfalenhall wurr as holten Rundhall dör Bauraat Strobel in de 1920er Johren baut. Mit en Kapazität vun 15.000 Tokiekers weer se tietwielig dat gröttste Hallenbauwark vun Europa. Legendär is de Weltmeesterschapskamp vun Max Schmeling in dat Johr 1927. In' Tweeten Weltkrieg wurr de Hall as Kriegsfangenenlager missbruukt, bi de Bombardeeren vun de Hall dör de Allieerten keemen tallriek Fangene to Dood. All kört nah den Krieg wurr de Hall nee upbaut. 1952 wurr de nee Hall, as freedragen Daahkonstruktschoon mit en Kapazität vun 20.000 Tokiekers, dör Bundspräsident Theodor Heuss hör Bestimmung övergeven. Hüüd is de Hall Deel vun dat Messezentrum Westfalenhallen mit insgesamt negen Veranstaltungshallen.
Dat Ruderleistungszentrum befind sück an' Düörpm-Eems-Kanal, nich wiet vun den Fredenboom park. Hier traineert ünner annern de Düütschland-Achter.
Theater
Dat 1904 grünnd Theater Düörpm bütt Oper, Ballett, Schauspeel un en Kinner- un Jöögdtheater. Up dat Gelände vun de ehmalg Synagoog wurrn nah den Tweeten Weltkrieg de Speelstätten Opernhuus, Schauspeelhuus un de Studiobühne nee maakt un gullen as wichtig Symbol vun den Wedderupbau vun de kriegszerstört Stadt.
Dat Ensemble Fletch Bizzel wurr 1979 grünnd. Siet 1985 hett dat Theater Fletch Bizzel en eegen Bühne an' Alfons-Spielhoff-Platz. Neben eegen Inszenierungen vun dat Ensemble wurrn in dat Theater regelmatig Kinnertheater- und Puppentheaterproduktschonen wiest. To dat Theater hörrn en Galerie un en Kulturwarkstatt, de as Wiederbillensstäe in de Berieken Theater, Danz un Gesang deent. De bekanntst Produktschoon vun dat Theater is de jedes Johr in de Zeche Zollern stattfinnen Veranstaltungsreeg Geierabend.
Dat private Theater Olpketal is de Heimatbühne vun dat Düörpmer Original Bruno Knust, nömmt Günna. De ut Funk un Feernsehn bekannt Günna befaat sück in sien mit völ Lokalkolorit würzt Produktschonen immer weer den Themen Ruhrrebeet, den Bewahner vun disse Region as ok den Football. He is ebenfalls Schriever vun regelmatig Kolumnen in de Ruhr Nachrichten.
Över de landschaplich muiste Speelstäe verfügt de Natuurbühne Hohensyburg midden in den Syburger Wald to Foot vun de Hohensyborg. Siet 1952 wurrn hier in de Sömmermaanden ünnerscheedlich Inszenierungen för groot un lütt Theaterfrüenden vun Laienschauspelern upführt. Siet 2003 wurrd in de Wintermaanden de Speelsaison in dat Studio vun de Natuurbühne fortsett.
De „Schule für Tanzkunst“ bild dat Danztheater Cordula Nolte. In en historsch Turnhall an de Rheinischen Straat finnen siet 1998 regelmatig Danztheaterinszenierungen up en privat Studiobühne statt.
De Afsolventen vun de Theaterschool Là Bouche billen dat free Roto-Theater. Theaterschool un Roto-Theater hemm en eegen Bühne in' Düörpmer Norden.
Dat mit blots 45 Plätzen lüttste Düörpmer Theater is dat Nostalgisch Puppentheater in' Westfalenpark.
Wiedere Düörpmer Speelstätten sünd:
Musik
Dat 2002 apen maakt, nee baut Konzerthuus Düörpm gell as Lüchttoornprojekt vun de Düörpmer Musikkultur. Doröver herut tellt dat siet 2014 to'n europääsch Spitzenverband vun de European Concert Hall Organisation (ECHO). Dat in en modern Stahl-Glas-Architektur baut Konzerthuus hett 1500 Plätze un gellt as Klangkörper mit en herutragen Akustik.
De Düörpmer Oratorienchor wurr 1899 as „Lehrer-Gesangverein Dortmund“ grünnd un geev sien eerst musikalischen Vördrag to de Eröffnung vun den Düörpmer Haben in Anwesenheit vun Kaiser Wilhelm. Siet 1905 besteiht en Tosommenarbeit mit dat Philharmonisch Orchester Düörpm. Wiels de natschonalsozialistischen Diktatur sünd völ Liddmaaten vun den Chor wegen hör jöödsch Afstammen utslooten wurrn un de Kriegswirren stunn för dat vörlöpig Enn' vun den Chor. Eerst 1957 funn de Lehrerchor weer tosommen un wurr, wiels dat nich noch Lehrers geev, de singen wullen, 1986 to'n Düörpmer Oratorienchor. Dat Repertoire vun den Chor umfaat klassisch Musik vun Bach bit Vivaldi.
Glieks nah den Tweeten Weltkrieg wurr 1946 in dat körtbombt Düörpm vun Emil Rabe de Düröpmer Kamerchor grünnd. Up tallriek Utlandsreisen hett de Chor völ internatschonale Utteknungen kreeg, so to'n Bispeel 1954 den „Grooten Pries vun de Republiek Irland“. De Düörpmer Kamerchor wurr all veermal mit den Titel Meesterchor vun den Sängerbund Noordrhien-Westfalen uttekent.
De Chorakademie an dat Konzerthuus Düörpm is europawiet en vun de gröttsten Singschoolen vun hör Aart. Se betrüet 1300 Singer, die in mehr as 30 verscheeden Chorensembles singen. In Düörpm besteiht se ut 17 Kinnerchören un acht Chören in' Leistungsberiek. Wiedere Standöörd gifft dat in Essen un Gelsenkiärken mit jewiels sechs Kinnerchören.
De Internatschonale Schubert-Wettbewarf för Pianisten wurrd siet 1987 veranstaltet.
Dat 1968 vun de Stadt Düörpm apen maakt Freetietzentrum West (FZW) gellt as Veranstalter vun innovativ Jöögd- un Popkultur. De vun den Vereen för Unafhängige Kultur (VUK) dragen Club bütt jedes Johr över 250 Veranstaltungen för verscheeden jöögdlich Subkulturen un musikalisch Szenen. In dat FZW spelen in de Location Hall, Club un Beergorden neben regional Grötten regelmatig internatschonale Topacts ut verscheeden Musikrichten. Ok as Party-Location hett dat FZW en gooden Roop. Legendär is de Ü-30-Party. As en vun de eerst Clubs in Düütschland hett dat FZW fröh den Bedarf vun middelöller Minschen an good Musik un Danz sehn un hett den Club30 grünnd. Dat Electronic Music Festival Juicy Beats hett in de Clubkultur vun dat FZW sien Oorsprung.
Siet 1969 gifft dat den Jazzclub domicil. Oorsprünglich in de Kellerrüüms vun en Kinnertagesstätte to Huus, funn disse 2005 en Heimat in dat fröhere Studio-Kino in dat Westfalenhuus an de Hansastraat. De as Vereen organiseert Jazzclub hett in sien Historie nich to tellen Konzertveranstaltungen mit regionalen un internatschonalen Interpreten veranstalt. De Websteed vun den Clubs verfügt över en umfangriek Veranstaltensarchiv. De WDR un de Düütschlandfunk teeken in den Club regelmatig Konzertmitsnitte up. Dat anseggt New Yorker Jazzmagazin Down Beat tellt dat domicil to de 100 best Jazzclubs up de Welt.
Dat JugendJazzOrchester Nordrhein-Westfalen wurr 1975 mit dat Teel vun de Nahwussförderung as eerst Jöögdjazzorchester vun Düütschland inführt. Vun de mittlerwiel mehr as 500 Künstler, de in dat JugendJazzOrchester hör eerst Meriten sammelt hemm, hett good en Drüddel den Weg vun en professionellen Musiker inslahn.
Up en intüschen mehr as 50-johrig Geschichte kunn de Jazzband Siggi Gerhard-Swingtett torüchkieken. In den 1948 grünnd Hot Club Düörpm funnen Siggi Gerhard un Hilbert Homberg tonanner un hemm de bit 2013 bestahn Formatschoon grünnd, de mit hör inngängigen Swing groot Popularität un Upträen in' WDR un bi dat Düütsch Jazzfestival harr.
Mit dat Utbillen vun Musiker befaat sück de Musikschool Düörpm. All 1901 as Konservatorium grünnd kiekt de Musikschool up en lang Historie torüch. Hüüd betrüet de Musikschool mit 150 Lehrkräften jedes Johr mehr as 4000 Musiker vun jeder Öller.
De Barbershop-Chor Ladies First hörrt to de spoodriekst Chören vun dit Genre in Düütschland.
Ok in den Beriek vun de U-Musik gifft dat eenig nennenswert Interpreten:
Anfang vun de 1980er Johren kreeg de in de Huusbesetterszene to Huus ween Folkrock-Band Cochise överregional Bedüüden. Up de Freedensdemo gegen den NATO-Düppelbesluss an' 10. Juni 1982 in Bonn speel de Band vör 350.000 Minschen. Ok Die Conditors harrn in de 1980er eenige Erfolge.
Hüüd wurr de völfältige unafhängige Musikszene dör Bands un Interpreten as Cosmo Klein, Sasha, Too Strong, Orange but Green oder Axxis düütschlandwiet wohrnommen.
An' 19. Juli 2008 funn mit 1,6 Millionen Besöker de gröttste Loveparade insgesamt up den Rhienlanddamm un den Parkplatz vun de Westfalenhallen statt.
Chöre
Düörpm hett en Völtall vun Chören, de deelwies in' Verband vun de Düütsch Konzertchöre oder in' Chorverband Noordrheien-Westfalen Liddmaat sünd.
Museen
Dat 1947 grünnd Museum Ostwall in dat Düörpmer U för modern un tietgenössisch Kunst sammelt Gemälde, Skulpturen, Objekte, Fotos vun dat 20. Johrhunnert. Dat hett de gröttste Sammlung vun Warken vun den Maler Alexej von Jawlensky in Düütschland as ok de Sammlung Die Brücke ut dat Umfeld vun den Blauen Reiter. Todem wurrn Anfang vun de 1990er Johren över 1000 Arbeiten vun Marcel Duchamp bit Joseph Beuys, vun Günther Uecker bit Jean Tinguely ut de Sammlung vun Siegfried Cremer köfft, de en wiederen Swoorpunkt vun dat Museums billen (Informelle Kunst, ZERO un Fluxus).
Dat Museum för Kunst un Kulturgeschichte find sück hüüd in en 1924 vun Hugo Steinbach as Städisch Sporkass upricht Art-déco-Bau. De Sammlung vun dat Museum gifft anhand vun Gemälden, Skulpturen, Möbeln un Kunsthandwark en Inblick in de Kulturgeschichte vun de Stadt. De Sammlung umfaat Exponate vun de Oor- un Fröhgeschichte bit hen to Exponaten vun dat 20. Johrhunnert: De Förderkrink Vermessungstechnisches Museum e. V. ünnerhollt en duersam Utstellung to de Geschichte vun dat Vermeetenswesen un wiest seltene geodätische Instrumente. De Rüüms vun dat Museum wurrn regelmatig to de Präsentatschoon vun överregional bedüüden Kunst- un Kulturutstellungen bruukt.
In dat Museum Adlertoorn kann man en Utstellung to de middelöllerich Stadtgeschichte ankieken. To sehn sünd Utgravensfunde un en Modell vun de middelöllerich Stadt. Dorstellungen ut de Tiet, historsch Wappen un Gebruuksgegenstände wiesen dat Utsehnsbild vun Düörpm in den Verloop vun de vergahn Johrhunnerte.
Dat Museum för Natuurkunn wurr 1912 grünnd un versöcht de Eerdgeschichte, Mineralien un de heimisch Deerten- un Plantenwelt dat Publikum nah to bringen. De Geologie bild en Swoorpunkt vun dat Museum. Hööchtpunkt vun dat Museum sünd en Mineralien-Kabinett mit en Bargkristall-Grupp, en Besöker-Schaubargwark un en 90.000 Liter groot Aquarium, in dat en Fischwelt wiest wurrd, de in den Möhnesee leevt. 2012 hett dit Aquarium en etwa 72.000 Liter faaten Aquarium, ut dat Johr 1980 ersett, dat mit tropischen Söötwaterfischen ut Middel- un Südamerika besett weer.
In' Middelpunkt vun dat Düütsch Kaakbookmuseum steiht de Kaakbookschrieverin Henriette Davidis, de van 1856 bit 1876 in Düörpm leevt hett. Dat Museum will anhand vun de utstellt Exponate Sellschopsleven un Köökentechnik, Sozialünnerscheeden un Dischkultur vun dat 19. Johrhunnert beleevbar maaken.
1910 as Inrichtung to de Lehrerfortbildung un as Lehrmiddel-Schausammlung grünnd, kiekt dat Westfälisch Schoolmuseum up en traditschonsriek Geschichte torüch. Dat Museum hett en vun den bedüüdenst schoolhistorsch Sammlungen in Düütschland un besteckt dör en umfangriek museumspädagogisch Programm.
Dat LWL-Industriemuseum hett sien Zentraal up de Zeche Zollern II/IV, en Ankerpunkt vun de Europääsch Route vun de Industriekultur (ERIH). De 1903 fardigstellt Musterzeche vun de Gelsenkiärkener Bargwarks-AG wurr in' Jugendstil baut un drocht Tüüg vun norddüütsch Backstein-Gotik. Dat Jugendstilportal hett de Hall 1969 vör dat drohend Afrieten rett un hett de so to'n Pionierbau vun de Industriedenkmalpleeg in Düütschland maakt. Hüüd is in de Zeche Zollern dat Museum der Sozial- und Kulturgeschichte des Ruhrbergbaus.
De 1992 stillleggt Kokeree Hansa bütt as begehbare Grootskulptur faszineeren Inblicke in de Geschichte vun de Swoorindustrie vun dat vergahn Johrhunnert. Up den Belevnispadd Natuur un Technik könnt Besöker de ünner Denkmalschuul stahn Produktschoonsberieken vun de Kokeree afloopen. Herutragend is en erhollen Maschinenhall mit fiev Gaskompressoren vun de Demag. Hansa is Sitt vun de Stiftung Industriedenkmalpleeg un Geschichtskultur.
Dat 2005 weer upmaakt Hoesch-Museum find sück in dat ehmalge Portierhuus I vun de Westfalenhütte. Dat dör Tosommenarbeit vun ehmalg „Hoeschianer“, dat Museum för Kunst un Kulturgeschichte un de Stiftung Westfälisches Wertschapsarchiv entstahn Museum wiest de Bedüüden vun dat Ünnernehmen Hoesch AG för de Stadt un präsenteert de Industriegeschichte vun de Stahlindustrie van 1871 bit to'n Neddergang Enn' vun dat 20. Johrhunnert.
De DASA – Arbeitswelt Utstellung is en 1993 grünnd technisch Museum in de Düörpmer Stadtdeel Dorstfeld dicht bi de Technische Universität Düörpm. De Utstellung wiest up etwa 13.000 m² Utstellensflach modern un vergahn Technik-Welten. De Technik wurrd dorbi nich as Sülvstzweck dorstellt, sonnern immer dat Verhältnis to'n dormit arbeiten Minschen herstellt.
De Steenwaak in Düörpm is en Mahn- un Gedenkstäe an de Gruveligkeiten vun de Tiet vun de Natschonalsozialismus un beherbargt de ständig Utstellung „Widerstand und Verfolgung in Dortmund 1933–1945“ vun dat Düörpmer Stadtarchiv.
In' April 2006 wurr dat Broeree-Museum Düörpm weer apenmaakt. Ünnerbrocht in dat historsch Maschinenhuus vun de ehmalge Hansa-Broeree mit angrenzen Produktschoonshall ut de 1960er Johren gifft dat Museum en Överblick över de Brohistorie vun de Stadt.
Dat Düütsch Footballmuseum is dat offizielle natschonale Footballmuseum vun den Düütschen Football-Bund (DFB) un wurr an' 23. Oktober 2015 apen maakt. Dat Gebäude glieks neben den Hööftbahnhoff wurr vun 'HPP Hentrich-Petschnigg + Partner' ut Düsseldörp konzipeert un gleedert sück in de Düörpmer Kunst- un Kulturmiel in. Inhaltlich is dat en Erinnerungs- un Erfohrungsoort vun de düütsch Footballhistorie. Dorbi steiht de Informatschoon över footballhistorsch Ereignisse un de Entwicklung vun den Sport in all sien Facetten ebenso in' Midderlpunkt as soziale un sellschoplich Themen rund um den Footballsport.
In de Kellerrüüms vun de Adler-Aftheek, de öldste Aftheek in Noordrhien-Westfalen, gifft dat en lütt privat Aftheeken-Museum. Up knapp 100 m² Utstellensflachen find sück en historsch Aftheek mit Offizin (Handverkoopsruum), Materialkamer, Labor, Vorratsrüüms as ok en Krüüderkamer.
Dat Magnetmuseum is en privat Museum vun dat Ünnernehmen Tridelta. De Utstellung gifft en Överblick över historsch un aktuell Anwennen vun Düersammagneten in de Elektrotechnik. In dat Museum wurrd de Insatz vun Düersammagneten in Tellern, Luutspreeker, Telefonen, Schaltern, Relais, Klocken, Meetgeräten, Lüttmotoren un Generatoren belücht.
Dat Nahverkehrsmuseum befind sück in den Stadtdeel Nette un wiest Exponate ut den estand vun de Düörpmer Stadtwerke AG un hör Vörgängersellschopen.
Da Industrielack Museum liggt in' Düörpmer Haben un informeert över Industrielack mit all sien Facetten.
Wiedere Museen vun de Stadt sünd:
Sport
Düörpm is för den Sport as Heimat vun bekannt Sportvereens, as Utdragensoort vun wichtig Wettbewarfen, as Standoort vun groot Sportstätten as ok as Seet vun natschonalen Sportverbände vun Bedüüden. Mehr as 140.000 Menschen sünd in 564 Sportvereens organiseert un geven dormit den Breedensport as ok den Leistungssport in de Region wichtige Impulse.
Sportverbände
In Düörpm is buterdem de Olympiastüttpunkt Westfalen as dartgröttst Stüttpunkt vun Düütschland to Huus. An de Standöörd Düörpm, Baukem, Warnduorp un Winterbarg wurrn mehr as 550 Sportler in över 20 Sportaarten betrüet.
Dat Bundsleistungszentrum Rudern is siet völ Johren Trainingsheimat vun den Düütschland-Achter un bütt den Ruderern ideale Trainings- un Umfeldbedingungen. In de vergangen Johren steeg de zentraal Bedüüden vun den Stüttpunkt immer wieder. Wegen en düütlich steegen Antall an Kader-Athleten wurr mit Hülp vun de Stadt Düörpm, den Ministerien vun Bund un Land dat Zentrum to en modern Trainingsstätte för dat Leistungsrudern utbaut. .
Ok de Dütsch Ringer-Bund hett sien Geschäftsstäe in Düörpm.
Vereens un Sportstätten
Dat sportlich Uthangsschild vun Düörpm is de traditschonsriek Football-Bundsligist Borussia Düörpm, Düütsch Footballmeester 1956, 1957, 1963, 1995, 1996, 2002, 2011 un 2012, DFB-Pokal-Sieger 1965, 1989 un 2012, Europapokalsieger vun de Pokalsieger 1966 as ok Champions-League- un Weltpokalsieger 1997, de in den Signal Iduna Park (ehmals Westfalenstadion) südlich vun de Binnenstadt speelt. De Vereen hett etwa 130.000 Liddmaaten un en Tokiekersnitt vun 79.141 Tokiekers. De 2. Mannschap is 2012 in de 3. Liga upsteegen. De Handballfruen vun den BVB spelen to de Saison 2008/09 weer in de Bundsliga. De eerste Mannschap vun de Dischtennisafdeelen hörrt de tweet Bundsliga an. De utpräägt Football- un Sportbegeisterung vun de Minschen in Düörpm is internatschonal bekannt.
Dat Westfalenstadion weer Speelstätte vun de Football-Weltmeesterschapen 1974 un 2006. Dat bütt Platz för 80.720 Tokiekers un is dormit dat gröttste rein Footballstadion in Düütschland un dat veertgröttste Stadion in Europa. In direkt Nachbarschap befind sück dat Stadion Rote Erde un dat Leichtathletikzentrum Helmut-Körnig-Halle. De ebenfalls in de Nahberschap liggen Westfalenhallen sünd bekannt as Schauplatz vun tallriek Europa- un Weltmeesterschapen in verscheeden Sportaarten, as to'n Bispeel de Handballweltmeesterschap 2007. Siet 1925 wurrd in de Westfalenhall dat traditschonelle Steherrennen immer an' 2. Wiehnachtsfierdag afhollen, den an den glieker Oort 1926 dat jährliche Sössdaagrennen bit 2008 folgen dee. Dat internatschonale Riet- un Springturnier in de Düörpmer Westfalenhall tellt to de wichtigsten Veranstaltungen vun den Rietsport in Düütschland.
Ok Basketball find en grooten Tospröök. De in Düörpm ansässig Vereen SVD 49 Dortmund speelt to Tiet in de Basketball-Regionalliga un hett bi Heimspelen in de Brügmannhall regelmatig en utverköfft Hall. Besünners siet dat Bundsliga-Johr 1992/93 kriggt de Vereen en breet Interesse vun de Apenlichkeit.
En anner Traditschoosnvereen in Düörpm is de Ieshockeymannschap vun den EHC Dortmund. De Oorsprünge vun den Vereen gahn up dat Johr 1937 torüch, as de EV Westfalen Dortmund grünnd wurr. In de Folgetiet geev dat dree wiedere Nahfolgevereens, de allesamt den Speelbedriev ut finanziell Gründen instellen mussen. De Der EHC Düörpm besteiht siet 1996. De Heimspeelstätte vun de Elche is dat Iessportzentrum Westfalenhallen.
De 1. Snooker Club Dortmund speel van 2011 bit 2015 in de 1. Snooker-Bundsliga.
In dat Düörpmer Schauspeelhuus wurr dat Sparkassen Chess-Meeting Dortmund utdragen. Hervörgahn ut de siet 1973 jedes Johr stattfinnen internatschonalen Düörpmer Schachdaag gellt dat as wichtigst un starkst Schachturnier in Düütschland un is ok internatschonal bedüüdend. De Schachclub Hansa Dortmund e. V. speel 2011/2012 in de Schachbundsliga.
De siet 1913 bestahn Galopprennbahn Düörpm in den Stadtdeel Wambel hett en 2000-m-Grasbahn un en 1600-m-Allwettersandbahn. Up de mit Flootluchtanlaag un överdaakt Tribünen utstatt Rennbahn wurrn jedes Johr dat Deutsche St. Leger un de Große Preis der Dortmunder Wirtschaft ausgetragen.
In Düörpm gifft dat dree Golfplätze: Den siet 1956 in de Rieksmark vun den Dortmunder Golf Club e. V. bedreeven 18-Lock-Platz, de vun de ehmalge britisch Rhienarmee to Besettenstieden anleggt 18-Lock-Anlaag Royal Saint Barbara’s in Brackel as ok en 9-Lock-Golfplatz in dat Binnenfeld vun de Düörpmer Galopprennbahn.
Südlich vun den Westfalenparks gifft dat mit de Düörpmer Niere en Trainingsstrecke för Radsportler. Dorto kommen insgesamt noch anner Sportanlagen as teihn Swemmbäder, en Mountainbike-Arena, tallriek Sportplätze usw.
En groot Traditschoon hett ok dat Ringen in Düörpm. Tüschen 1927 un 1957 wurr de ASV Heros Dortmund teihnmal un de Sportklub Hörde 04 dreemal düütsch Mannschapsmeester. Siet 2002 kummt dat in Düörpm jedes Johr to en Drapen vun de Weltelite in' greeksch-röömschen Ringkamp. Mit Ünnerstütten vun dat land Noordrhien-Westfalen un de Stadt Düörpm wurrd de „Grand Prix der Bundesrepublik Deutschland“ in de Düörpmer Helmut-Körnig-Halle utricht.
Aber ok Randsportaarten as American Football, Poker un Baseball finnen in Düörpm Beachtung. So weern 1980 de Dortmund Giants en vun de eerst düütsch American Footballvereens. Im dat Johr 2008 speelt de Baseballmannschap vun de Dortmund Wanderers in de hööchst düütsch Speelklass, de 1. Bundsliga. In dat Düörpmer Casino Hohensyburg wurr de European Poker Tour van 2007 bit 2009 veranstalt.
Lind Township
Lind Township betekent
Eibe
Eibe oder Ebbe is een plattdüütschen un freeschen Vörnaam for Jungs.
Herkamen
Eibe kümmt vun den germaanschen Vörnaam 'Eberhard vun her. Dor steekt de beiden Wöör Eber (dat heet Ever) un harti oder herti (dat heet hart oder stark) in. Eberhard heet nu also so wat, as De stark is as een Ever.
De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen jümmers begäng weer, is de ole germaansche Naam afkört wurrn. Ut Eberhard is up düsse Aart Ebe wurrn oder ok Eibe.
Plattdüütsch Tonaam
Vun den Vörnaam Eibe kümmt ok de plattdüütsche Tonaam Eiben vun her. De bedutt so veel, as Ut Eibe siene Familie oder Vun Eibe sien Hoff.
Swift
Swift betekent
SWIFT is afkört för
Swift is de Familiennaam von
,, , , ,
Kiek ok bi: Swift River.
Lincoln County (Oregon)
Lincoln County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Oregon. He hett 46.034 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.538 km². De Sitt vun de Verwalten is in Newport.
Historie
De Kreis is 1893 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 44.479 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 21.079 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.692 US-Dollar. 27.162 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 6.647 Minschen maakt. 13,68 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
5,72 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 4,18 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.