cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strandvolleyball
Afloop
Bit 1990 weern in de US-amerikaanschen Beachball-Reeg pritschte Bäll al as technisch fehlerhaft ansehn, wenn se in de Luft tweemol roteern deen. In’n europääschen Ruum weer disse Regel nich anwennt, liekers warrt op dat kontrolleerte Utföhren vun dat böverer Tospeel sünners acht. Dat Tospeel dör korte Bewegungsimpulsen ut de Fingers, as dat in’t Hallenvolleyball tyypsch is, warrt bi’n Strandvolleyball faken as to „hard“ affleit.
Tellwies
Kann en Mannschop den Ball nich na de Regeln wedder torüchspelen, kriggt de Gegner een Punkt. Punkt kann en Mannschop bi egenen aver ok bi’n gegnerischen Opslag maken (Rally-Point-System). Dat Speel warrt över twee Winnsätz utspeelt. In de eersten beiden Sätz warrt dorto 21 Punkten bruukt. In’n drüdden Satz (Tie-Break) warrt 15 Punkten speelt. En Satz gellt eerst as wunnen, wenn en Mannschop twee Punkten Vörsprung hett. Üm Nadeelen uttoglieken, de ünner fre’en Himmel vörkamen künnt (to’n Bispeel Wind, oder wenn de Sünn blennt), warrt jümmer na söven Punkten (in’n Tie-Break na fief) de Sieten wesselt.
Afloop
duum|Tospeel vun ünnen Der Ball dröff mit all Deelen vun’n Lief speelt warrn, wobi dat Tospeel vun baven oder vun ünnen maakt warrn kann. Bi’t Tospeel vun baven seht de Regeln en „reine“ Technik vör. De Ball dröff blots över dat Nett pritscht warrn, wenn he in’n rechten Winkel to de Schullerass, also graad na vörn oder na achtern, nich aver na de Siet speelt warrt. Anners is dat Pritschen över’t Nett blots verlööft, wenn dat ahn Afsicht passeert, also en klore Afsicht to’n Tospeel to sehn weer. Dat kann to’n Bispeel wesen, wenn de Ball dör den Wind in’t annere Mannschopsfeld weiht warrt. Dat Leggen mit apene Hand oder de ut de Hall bekannte Lob (Angreepsfinte mit eenhännig Tospeel vun Baven mit apene Hand) is nich verlööft un gellt as technischen Fehler.
Weltmeesterschop
Bi de Mannslüüd güngen bit in’t Johr 2005 all Goldmedaillen na Süüdamerika – veermol na Brasilien un eenmol na Argentinien. Eerst 2007 hebbt de US-Amerikaners hier de Nees vör hatt. Bi de Meesterschoppen 2005 in Berlin hebbt Julius Brink un Jonas Reckermann in’t Endspeel gegen de Brasilianers wunnen un weern dormit de eerste europääsche Mannschop,m de den Weltmeester-Titel holt hebbt.
Brasilien
Bi de Fronslüüd hebbt Sandra Pires un Jackie Silva de eersetn Titels bi de wichtigsten Turneren wunnen. Bi de Olympschen Spelen 1996 in Atlanta hebbt se gegen jemehr Landslüüd Mônica Rodrigues un Adriana Samuel dat eerste olympsche Gold holt un sünd een Johr later ok Weltmeester worrn. Sandra Pires weer ok noch mit annere Spelers tohopen spoodriek: Tosamen mit Adriana Samuel kreeg se 2000 de olympsche Bronze-Medaille, mit Tatiana Minello stünn se 2001 in’t WM-Endspeel. Wunnen hebbt dit Speel Adriana Behar un Shelda Bede, de ok in’t Vörjohr al Weltmeester weern. Bi de Weltmeesterschop 2005 in Berlin hebbt Larissa un Juliana jemehr spoodrieke Tiet anfungen. Se weern al dreemol vör mit dorbi, vördem se 2011 den to’n eersten mol ok den Titel wunnen hebbt.
Anfäng in de USA un in Brasilien
Dat eerste Strandvolleyball-Speel warrt den US-Amerikaner George David Center toschreven, de al 1915 mit Frünnen an’n Waikīkī-Strand op Hawaiʻi speelt hett. Verbreedt hett sik de Afoort vun’t Volleyball in de 1920er Johren in Santa Monica un an annere Strännen in Kalifornien. Eerste Strandvolleyballers geev dat tietgliek an de brasiliaanschen Strännen vun Copacabana un Ipanema. Vun 1922 an weern eerste Clubs grünnt, de ok bald anfungen hebbt, ünnerenanner Wettstrieden uttodrägen. As bi’n Hallen-Volleyball hebbt disse Mannschoppen noch mit söss Spelers in de Mannschop speelt. Dat vundaag blots noch mit twee Spelers speelt warrt, schall op den fröheren Hallen-Volleyballer Paul „Pablo“ Johnson torüchgahn, de in de 1930er Johren op eenige vun sien Mitspelers töven deen, de aver nich kemen. To disse Tiet weer de ne’e Spoortoort ok so langsom in Europa ankamen. Över Paris, woneem de Nudisten den Sport opgriepen deen, hett sik Strandvolleyball wieter na Oosten hen utbreedt. In dat folgen Johrteihnt weern in Santa Monica eerste Turneren organiseert. Dat eerste Priesgeld geev dat 1948 in Los Angeles to winnen. De Strand vun Hermosa Beach in’n Los Angeles County gellt bit vundaag as een vun de leevsten Speelöörd.
Düütschland
Eerste Turneeren hebbt in Düütschland 1989 stattfunnen, twee Johren later weer vun’n düütschen Volleyballverband ok dat eerste mol en Turneerreeg utricht. De Düütsche Strandvolleyball-Meesterschop billt siet 1992 den Afsluss un Hööchpunkt vun disse Reeg. Dat eerste mol weer de Veranstaltung in dat Oostseebad Damp utdragen, dorna hett sik Timmendorfer Strand as duersomen Oort för de Veranstaltung dörsett. Mit de Masters-Reeg hett sik de Sport denn wieterentwickelt. 1997 hebbt de Veranstalters denn de Turneren an’n Strand vun de Turneren binnen de Städer scheedt un de Tall vun de Beach Cups minnert. Liekers bleev dat Intresse vun de Tokiekers bestahn. 2005 güng de natschonale Strandvolleyball bargdaal. Mehr Acht schüll de Sport dör Överdrägen in’t Feernsehn bi RTL kriegen, man de Senner hett an’t Enn vun’t Johr de Tosamenarbeit künnigt jüst so as de Vermarkter Sportfive. Siet 2006 gifft dat in Düütschland de Smart Beach Tour as eenzige Turneerreeg.
USA
duum|Kerri Walsh un Misty Mae-Treanor mit den dormaligen US-Präsidenten [[George W. Bush|George Bush]] As Oorsprungsland vun’n Strandvolleyball hebbt de USA al fröh vele starke Spelers hatt. To de prominentesten Spelers, de sik üm en Professchonaliseren vun den Sport möht hebbt, tellt Karch Kiraly. He hett mit sien Partner Kent Steffes gegen de annern US-Amerikaners Michael Dodd un Mike Whitmarsh dat Olympia-Turneer in Atlante wunnen und weer dormit de eerste Speler, de Goldmediallen in de Hall un ok in’n Sand holt hett. 2000 hebbt Dain Blanton un Eric Fonoimoana dat tweete Olympia-Gold för de USA wunnen. En wietere spoodrieke Mannschop besteiht ut Todd Rogers un Phil Dalhausser. De beiden hebbt 2007 de WM wunnen un een Johr later ok dat Olympia-Endspeel in Peking.
Kritik
duum|hochkant|In de Kritik: knappe Speelkledaasch Vun de Tiet an, as Strandvolleyball 1996 to’n eersten mol in’t Programm vun de Olampschen Spelen weer, warrt de Sportoort vun konservative Gruppen un vun Regeeren vun islamsche Länner kritiseert. Dorbi geiht dat sünners üm de knappe Kledaasch vun de Spelers, de för en düchtige sexuelle Utstrahlen sorgt. In’n Rahmen vun de Olympschen Spelen hett de FIVB en offizielle Vörschrift rutgeven, wona de Bikini-Büxen vun de Fronslüüd an de Siet blots 7 cm breet wesen drööft. De Aktiven sülvst hebbt mit disse Regel an sik aver keen Lasten. Se wiest eher op de praktischen Sieten vun de drange Kledaasch hen un op de Vördeelen vör allen bi hitt Sommerweder. Strandvolleyball in de Neeg vun’n Nacktsport to stellen, weer nich anmeten warrt dorbi argumenteert, tomal Aktive in annere Sportorden as to’n Bispeel in de Lichtathletik ok nich veel mehr Huut afdecken deen. Ümstreden is wieter ok dat Rahmenprogramm mit dansen Fronslüüd un Musik dör en DJ, wat siet 2004 in de Posen begäng is.
Anfäng in de USA un in Brasilien
Noch gröttere Bedüden kreeg vun 1960 an de Strand vun Manhattan Beach in’n Los Angeles County, woneem de as „Godfather of Beach Volleyball“ bekannte Charlie Saikley de eersten Manhatten Beach Open organiseert hett, de siet 1965 jeed Johr stattfunnen hebbt un as dat „Wimbledon vun’n Strandvolleyball“ gellt. De rutragene Speler Karch Kiraly, dör den dat Speel bekannter worrn is un de mit dorto bidragen hett, dat de dormolige Freetietsport vun de 1980er Johren an as professchonelle Sportoort achte worrn is, hett de sünnere Bedüden vun dat Turneer as folgt beschreven: „Du snackst mit jichtenseen Speler un vertellst em, dat he in sien hele Loopbahn blots een Turneer winnen künn, denn wull dat foorts jeedeen in Manhatten beleven. Dor gifft dat bi all Spelers en tosätzlich Füür.“ Mitt vun de 1970er Johren hebbt Wettstrieden stattfunnen, de as inoffizielle Weltmeesterschoppen ansehn weern. Butendem hett sik en eerste Turneerreeg entwickelt.
Düütschland
duum|hochkant|Jonas Reckermann As de eersten Strandvolleyball-Turneren afholen weern, weer Jörg Ahmann un Axel Hager dat spoodriekste Team vun de düütschen Mannslüüd. Jemehrn Hööchpunkt hebbt se 2000 bi de olympschen Spelen in Sydney hatt, as se de Bronze-Medaille wunnen hebbt. Na jem is ok de Ahmann-Hager-Arena in Timmendorfer Strand nöömt worrn. Spoodriek weer ok de Mannschop ut Christoph Dieckmann un Jonas Reckermann, de tosamen 2002 bit 2004 dreemol in’t EM-Endspeel stahn un tweemol den Titel holt hebbt. Dieckmann is 2006 noch mol mit Julius Brink Europameester worrn. Later hebbt denn Brink un Reckermann tosamen speelt. Se sünd opstunns de spoodriekste Mannschop bi de düütschen Mannslüüd un sünd 2011 Europameester worrn. Annere spoodrieke Spelers weern oder sünd ünner annern Jonathan Erdmann, Kay Matysik, David Klemperer un Eric Koreng.
Europameesterschoppen
duum|De Winnersches vun de EM 2008 in Hamborg De eersten Europameesterschoppen vun de Mannslüüd in’n Strandvolleyball hebbt 1993 in Almería stattfunnen. De Winners hebbt de eerste veer Johren wesselt, wobi de düütsche Mannschop mit Jörg Ahmann un Axel Hager 1994 un 1996 bit in de Medaillenplätz kamen sünd. Enn vun de 1990er Johren hebbt de Swiezer dat Turneer domineert, de veermool de Goldmedaille wunnen hebbt. Ok de Nedderlannen hebbt en Tiet lang an de Spitz stahn. Bi de Meesterschoppen 2011 in Kristiansand geev dat eerstmols en rein düütsch Endspeel. Bi de Mannslüüd sünd in de Bilanz de Swiez un Düütschland de spoodrieksten Mannschoppen bi de Europameesterschoppen.
Düütschland
De düütschen Fronslüüd sünd mang de besten Spelersches in Europa, ok wenn se bi Weltmeesterschopppen un de Olympschen Spelen noch keen Medaillen kregen hebbt. Danja Müsch, Beate Bühler un Jana Vollmer weern Spelers, de in de 1990er Johren sünners Acht op sik tagen hebbt. As eerste Mannschop hebbt Stephanie Pohl un Okka Rau 2008 in Marseille en Turneer vun de World Tour wunnen. In’t Johr 2007 güng de spoodrieke Tiet vun Sara Goller un Laura Ludwig los: Veermol in de Reeg hebbt se bi de EM speelt un dorbi tweemol den Titel holt. Wietere bekannte Spelersches sünd Ilka Semmler un Katrin Holtwick.
Footvolley
In de 1960er Johren is an de Strännen vun Brasilien en ne’en Trendsport utklamüstert worrn. Footvolley stellt en Kombinatschoon dor vun Volleyball un Football. De eerste düütsche Verband is 2003 grünnt worrn. Siet de Tiet versöökt de Aktiven, jemehr Sportoort to professchonaliseeren.
Olympsche Spelen
duum|Olympsche Spelen 2008 in Peking Bi de Olympsche Spelen 1992 in Barcelona is dat Speel op Sand as Demonstratschoonssportoort vörstellt worrn. De eenzige Speler, de bit hüüt de as eenzige in de Hall un op Sand olympsch Gold wunnen hett, is Karch Kiraly. Bi de Olympsche Spelen 1992 in Atlanta hett he sik mit sien Mitspeler Kent Steffes in en rein US-amerikaansch Endspeel dörsett. Veer Johr later hebbt wedder de US-Amerikaner wunnen, ditmol gegen de Brasilianers Zé Marco un Ricardo Santos. Dorna sünd ok annere Natschonen so stark worrn, dat se üm de Goldmedaille mitspelen deen. Bit letzte olympsche Turneer 2008 in Peking hebbt de USA jemehr drüdde Goldmedaille in’n Strandvolleyball wunnen.
USA
Bi de Fronslüüd hebbt Kerri Walsh un Misty May-Treanor de Olympia-Goldmedaille in Athen wunnen. Se domineert de internatschonale Konkurrenz bi de Fronslüüd siet de WM 2003. Den WM-Titel hebbt se dorna noch tweemol wunnen, un 2008 hebbt se in Peking ok noch en tweet mol die Olympschen Spelen wunnen. In’t Johr 2009 hebbt April Ross un Jennifer Kessy den WM-Titel wunnen.
Brasilien
duum|hochkant|Sandra Pires ut Brasilien As tweet Oorspungsland hett ok Brasilien vele go’e Spelers entwickelt. To Anfang weern dat vör allen de beiden Länenr, de sik gegensietig Konkurrenz maakt hebbt. Bi de Weltmeesterschoppen hebbt se bit hüüt negen Endspelen wunnen, bi de Olympschen Spelen hebbt se tohopen negen Medaillen wunnen, dorünner tweemol de goldene.
Europameesterschoppen
De eersten Europameesterschoppen vun de Fronslüüd weern 1994 in Espinho. De eerstsen beiden Titels güngen an düütsche Mannschoppen. Dorna hebbt de Tschech’schen un de Italienersches de Meesterschoppen domineert. Bi de Meesterschoppn 2003 in Alanya geev dat en rein düütsch Endspeel twüschen de Duos Pohl/Rau un Ahmann/Vollmer, de dat nächste Johr as Gastgevers aver keen Spood harrn. In’t Johr 2007 güng de Reeg vun Sara Goller un Laura Ludwig los, de veermol in Reeg bit in’t Endspeel kamen sünd. De spoodrieksten Natschonen bi de Europameesteschoppen vun de Fronslüüd sünd bit hüüt Düütschland un Italien.
Steen (Petrologie)
thumb|right|280px|Massiv Steen in de Bargens. Steen betekend in de Eerdwetenschoppen en faste, natürlich vörkamend Verenigen vun Mineralen, de faken so lütt sind, dat se blots mit’n Mikroskop to sehn sünd. Steen künnt ut lütte Schören, mineralsch Glääs aver ok Rückstännen vun Organismen wesen, de in en Steen normalerwies in en’n faste Mischproportschoon staht.
Bedüden vun den Begreep
De Begreep Steen bedüd in de Geologie un annere Eerdwetenschoppen nich nipp un nau dat lieke, as in’n normalen Spraakgebruuk. Geoloogsch warrt t. B. Tegel nich as Steen ansehn, wiel se nich op natürlich Oort entstahn sünd. Annersrüm is de wetenschopplich Begreep wieter faat as de umgangssprakliche, as dor ok natürlich entstahne Metall-Legeeren, vulkanisch Glas, Ies, locker’n Sand oder ok Kahl torekend warrt. De Lehr vun de Steen is de Petrologie, wat en Deelrebeet vun de Eerdwetenschoppen is.
Opbo un Tosammenföögen vun Stenen
As Föög vun’n Steen warrt sien Struktur betekend, de sik ut de Egenschoppen un de Proportschonen vun de Mineralen toeenanner bestimmt warrt. Sünners de Grött un Form vun de Kristallen, jemehr rüümlich Laag un Verdeelen leggt fast, woneem de Föög vun’n Steen is.
Bedüden vun den Begreep
De Eer un de binnensten Planeten vun uns Sünnsystem sünd ut Stenen tohopensett, de tomeist düchtig grote tosamenhangend Massen utbildt. Sehn kann man bannig grote Steenformatschonen an de Eerdböverflach in Form vun de Bargen, de dör de tektoonschen Aflööp op de Eer tostannen kommt.
Stenen bildt sik mehrstendeels op dree Oorden:
En lütte Tall vun Stenen op de Eer sünd dör Meteoriten herkommen.
Sedimentiten — Aflagerte Stenen
De Seesedimenten entstaht tomeist ut Material vun annere Stenen op’n Grund, dat dör Erosion oder dör biocheemsch Vörgäng tostanenn kummt. Dorto tellt de Utfällen t. B. vun Karbonat. En annere Oort is dat Aflagern vun anorgaansch Skeletten vun Mikroleevwesen as Kamerlingen (Foraminifera), Coccolithophoriden (Haptophyta), Strahlendeertken (Radiolaria) oder Kieselalgen (Bacillariophyta).
Metamorphiten — Ümwannelte Stenen
thumb|right|250px|En Metamorphit: Schiversteen. Metamorphe Stenen entstaht dör Metamorphoos ut öllere Stenen vun irgendeen Oort. Dat bedüd, dat Steen ünner hoogen Druck oder hooge Temperatur (oder beids) ümwannelt warrt. Bi disse Ümwanneln ännert sik de Mineraltohopensetten vun den Steen, wiel de Mineralen nieg bildt warrt. De cheemsch Tohopensetten vun den ganzen Steen blifft dorbi aver gliek. Die dat Ümwanneln warrt ok de Föög vun den Steen nieg anleggt. As Bispeel kann ut Quarzsandsteen dör Ümkristalliseeren un Utbillen von fienen Zement twüschen de Kristallkoorns dat metamorphe Quarzit warrn.
Meteoriten
In’n Tosamenhang mit Meteoriteninslääg enstaht de Tektiten op de Eer. Dat sünd zentimetergrote Glasdingers, de tostannenkommt, wenn dör een Inslag (Impakt) de Stenen an den Oort smölt un glieks dorna wedder gau afköhlt un fast warrt. Disse Impaktiten entstaht an den Oort vun’n Inslag ut dat Material, wat dor jüst vörkummt, dör de mechansch zun thermisch Inwarken. En Bispeel dorför is de Suevit.
Kreisloop vun de Stenen
Hööftartikel: Kreisloop vun de Stenen
Meteoriten
thumb|right|250px|En ansneden Iesenmeteorit. En Sünnerfall ünner de Stenen bildt de Meteoriten. Dat sünd Stenen, de ut den Weltruum stammt un op de Eer fallen sünd. De Meteoriten sünd Överresten vun de oorsprünglich Materie vun’t Sünnsystem. Se wiest en grote Tall Mineralen op, de in annere Steen op de Eer nich to finnen sünd. Na jemehr Mineralbestand warrt se indeelt in Steenmeteoriten, de tomeist ut Silikaten as Olivin un Pyroxen bestaht, Iesenmeteoriten, de faken ut de Iesen-Nickel-Mineralen Kamacit un Taenit tohopensett sünd, un Steen-Iesen-Meteoriten, de en Mischen ut de beiden dorstellt. De Grött vun Meteoriten liggt twüschen lütte Mikrometeoriten bit hen to gresig grote tünnenswore Steenkörpers. Ut Sweden sünd mehrere hunnert Millionen Johr ole fossile Meteoriten begäng.
Sedimentiten — Aflagerte Stenen
De enkelten Mineralkoorns oder Schören sett sik t. B. in Water af. Wenn dat jümmer mehr warrt, snackt man vun rööd Sediment. Na de Oort un Wies vun de Genees ünnerscheed man klastisch, cheemsch oder organogen aflagerte Stenen. Wenn de Laag dör wietere Sedimentatschoon jümmers dicker warrt, warrt dat Material ünnen jümmers mehr tohopendrückt un verlert dorbi Water. Opletzt kristalliseert dat Material nieg dör Zementatschoon un Kompaktschoon. Dorbi warrt ut dat weke, röde Sediment dat harde, spröde Sedimentit. De Kristallen warrt dor binnen in en fienkoornig Grundmass, de so nöömte Matrix, tosamenhollen. Disse Verännern na de primäär Sedimentatschoon warrt as Diagenees betekend.
Indelen
Op technische Rebeten un verscheeden Wetenschoppen as t. B. de Boddenkunn ünnerscheed man Stenen sünners in twee Gruppen: De Faststenen un de Röödstenen.
Sedimentiten — Aflagerte Stenen
De Aflagern vun Sedimenten geiht normalerwies in waagrecht Schichten vör sik. Lagert sik verscheeden Sediementen naeenanner af, kann man also dorvun utgahn, dat de böverste Schicht ok de jüngste is un de Schichten na ünnen hen öller warrt. Dat warrt as Superspositschoonsprinzip oder Lagerngesett betekent, dat op den däänschen Dokter un Geologen Nicolaus Steno torüchgeiht. Na jemehr Entstahn künnt Sedimentiten aver dör starke Kräft beinflusst warrn, de dorto föhrn künnt, dat de Steen verkippt oder foldt warrt. De Laag in’n Ruum kan sik sogors so dull ännern, dat de oorsprünglich Schichtfolg in sünnere Gegegenden vullkamen ümkehrt is.
Groff laat sik Sedimenten in terrestrisch un marin, also in Land- un Seesediementen indelen, wobi de Aflagern in Söötwaterseen oder in Strööm ok to de Landsedimenten tellt warrt. Ok orgaansch Plantenresten, ut de sik later de Kahl bildt, höört to disse Grupp, jüst as ok Wööstsedimenten oder Aflagern vun Gletschers.
Magmatiten — magmatsch Stenen
Findt dat Afköhlen und Fast Warrn binn de Eer statt, nöömt man de Stenen Plutoniten oder ok Intrusivstenen. In de Eer köhlt sik de Smölt blots langsam af, wiel Stenen de Warms bannig goot isoleeren doot. Dör dat langsame Afköhlen künnt sik grote Kristallen utbillen, de al mit blotten Oog to sehn sünd. Bispelen för Plutoniten sünd Granit un Gabbro. Op disse Wies künnt resige Körpers tostannen kommen, de as Plutonen betekend warrt un faken mehr as Dusend Kubikkilometer Steen umfaat.
Wenn Lava afköhlt, denn warrt de Smölt dör den Kontakt mit de Luft veel gauer fast. Denn snackt man vun Vulkaniten oder Extrusivstenen. Wiel dat Afköhlen gau vör sik geiht, künnt sik blots lütte Kristallen billen, de faken blots mit en Luup oder Vergrötternglas sehn kann, as t. B. bi’n Basalt oder den Andesit. Mitünner kummt dorbi ok gor keen kristalline Orden tostannen. Den entsteiht dorbi vulkansch Glas as Obsidian.
Sedimentiten — Aflagerte Stenen
thumb|right|250px|Sedimentit: Roden Sandsteen. Sedimentstenen entstaht, wenn annere Steen dör Erosion un Verweddern dör Wind, Water oder Ies lütt maakt oder lööst warrt un denn na den Transport aflagert oder afscheed warrt. Bito kann Sediment ok dör biocheemsch Vörgäng utscheed warrn oder dör Verdampen tostannen kommen.
Kreisloop vun de Stenen
De ünnerscheedlich Steenoorden, magmatsch, metamorph un Sedimentstenen, warrt dör geodynamsch Vörgäng as Erosion, Metamorphoos oder Sedimentatschoon ineenanner ümwannelt. Dat ganze lööpt jümmers wedder in Kreis, wiel de Materie op de Eer jo nich verloren gahn kann.
Metamorphiten — Ümwannelte Stenen
Wietrüümig Metamorphoos vun Stenen kummt tomeist in grote Deep in de Eer statt, lüttrüümig (lokal) künnt Ümwanneln aver ok dicht an de Eerdböverflach tostannen kommen – faken in’n Tosamenhang mit Vulkanismus oder Intrusionen. Aver ok an Steden, wo en Meteorit inslahn is, kummt dat to Metamorphoos.
Kreisloop vun de Stenen
Decksteen, wat an de Böverflach vun de Eer freeleggt is, of dat nu metamorph oder magmatisch Intrusivsteen is oder an de Böverflach schapt Sedimentit oder Vulkanit is, warrt över lange Tiet dör Verweddern un Erosion wedder twei maakt. Dör Transport dör Wind oder Water lagert sik dat dorna wedder an een schuulte Steed af, wo sik dorut wedder Sediment bildt, de mit de Tiet to Sedimentiten kompakteert warrt. Disse künnt dör Metamorphoos in de Nöög vun hitt Stenen oder dör Druck wedder ümwannelt warrn to Metamorphiten. De Kreis slutt sik, wenn de wedder na baven kommt un wedder erodeert warrt oder wieter afsackt un binnen in de Eer opsmölt warrt, womit denn wedder Material schapt warrt för Vulkaniten oder Plutoniten.
Magmatiten — magmatsch Stenen
thumb|right|250px|Basalsülen an’n Gangolfsbarg in de [[Rhön.]] Magmatsche Stenen kommt tostannen bi’t Afköhlen un Fast Warrn vun hitt, smölt Material ut binnen de Eer. Disse Smölt warrt binnen de Eer as Magma betekend. Wenn dat an de Böverflach kummt, seggt man dorto denn Lava. Bi’t Fast Warrn gifft dat lütte Ünnerscheden twüschen disse beiden Möglichkeiten, dorüm warrt de Magmatietn noch wieter ünnerdeelt:
Bedüden un Verwennen
Stenen hebbt al jümmers as Warkstoff deent. De Minsch hett Steen al fröh as Material för Warktüüch nütt. De Redschoppen, de dorut maakt weern, hebbt so ok för den Naam Steentiet sorgt, wat dat öllste kulturhistorisch Tietöller is. Wat de Archäologen ut de Tiet finnen doot sünd tomehrst Steenartefakten. Steen is ok dat öllste faste Bomaterial in de minschlich Kultur, un sogors de eerste Schrievünnerlaag, vun de wi weet, weer ut Steen.
Stenen sünd de Grundlaag för bildlich Dorstellen in de Kunst, sünners in de Lithographie un de Bildhaueree. Feinere Eddelstenen, Smuckstenen oder Halfeddelstenen warrt siet lang Tiet as Smuck verwennt. As Markeeren vun Felden und annere Rebeten warrt Leesstenen un Muern ut Dröögstenen bruukt, de vundaag ok weertvull Biotopen sünd. To’n Markeeren deent ok de Grenzsteen. Fossilen, in de Form vun Versteenern tüügt vun fröhere Leevwesen un hebbt en grote Bedüden för’t Studeeren un Utforschen vun utstorven Leevformen, de Historie vun de Evolutschoon un ok för dat Bestimmen vun’t Öller vun sünnerlich Steenschichten.
Pforzheim
Pforzheim is en Stadt in' Noordwesten vun Baden-Württemberg un liggt an' Noordrand vun den Swaartwald, wo de Strööms Enz, Nagold un Würm tosommenfleeten. Mit ca. 120.000 Inwahner tellt se as Grootstadt un is de achtgröttste Stadt vun Baden-Württemberg. De Stadt is en Zentrum vun den Verdichtensruum Karlsruhe/Pforzheim, de etwa 650.000 Inwahner tellt. Nächstgröötere Städer sünd Karlsruhe, etwa 25 km noordwestlich, un Stuttgart, rund 37 km süüdöstlich. Pforzheim is en eegenständig Stadtkreis un togliek Sitt vun den Enzkreis, vun de dat Stadtrebeet meest vullständig ümslooten is. Se is dorneben Böverzentrum vun de Region Noordswaartwald, un dor gifft dat tallriek wiederführend Scholen as ok en Hoochschool för anwendt Wetenschap (Hoochschool Pforzheim).
Dör de 1767 vun Markgraf Karl Friedrich von Baden begrünnd Smuck- un Uhrenindustrie wurr Pforzheim weltbekannt, worup sück de Binaam Goldstadt bzw. Gold-, Smuck- un Uhrenstadt betreckt. In de Stadt wurrn etwa 75 Perzent vun de düütsch Smuckworen produzeert. Hier gifft dat ok de eenzige Goldschmeedschool mit Uhrmakerschool in Düütschland.
Pforzheim wurrd ok Pforte zum Schwarzwald nömmt. Hier fangen de Swaartwald-Wanderweeg nah Basel (Westweg), Waldshut (Middelweg) un Schaffhausen (Oostweg). Todem is de Oort Endpunkt vun de Bertha Benz Memorial Route. miniatur|Begröötensschild Pforzheim mini|Pforzheim vun baben
1500 bit 1680
mini|Merian-Steek, Pforzheim 1643 mini|Förstengruft vun dat Huus [[Markgrafschap Baden|Baden im'' Stiftschor vun de Slottkark]]
1501 hett Markgraf Christoph I. de Ordnung der flötzer oder schiffer zu Pfortzheim erlaaten. To dat öldste Gewarfen in Pforzheim tellt de Flößeree. De över Enz, Nagold un Würm flöößt Eenzelstammen un Lüttflöße ut den Swaartwald (die lang un liek Dannen weern as Baumaterila ideal) wurrn in de Pforzheimer Au to Grootflößen för de ünnere Enz un de Waterlien Neckar/Rhien ümbunnen. För jeden Floßfohrer vun der vergangen Johrhunnerten weern de Flößer-Statschonen Weißenstein, Dillstein un Pforzheim en fasten Begreep. Pforzheim harr to disse Tiet ok en Tollstatschoon, an de de Flößer för dat Befohren vun de Waterweeg mit Scheep en Gebühr entrichten mussen.
Nahbargemeenden
In' Norden: Ispringen, Neulingen, Kieselbronn
Fröhgeschichte
In dat 3. Johrhunnert anfungen röömsch Grootbauten laaten den Sluss to, dat de lütt Handwarkersiedlung to en Verwaltenszentrum, etwa en Civitas-Hööftoort, utbaut wurrn sull. 259 un 260 hemm Franken un Alamannen de rechtsrhiensch Rebeeden vun dat röömsch Riek erobert. De Siedlung Portus wurr platt maakt. De Överleefern över de Siedlung is denn vöreerst afbraken.
Eenig Keramikscherben un Münten, de man funnen hett, laaten aber darup sluuten, dat dat en den Fortbestand vun de Siedlung geev, de Siedlungskontinuität kunn aber eal ok bannig swaak ween hemm. En Besiedlung wurrd eegentlich eerst weer mit de Reegrööv ut dat 6. un 7. Johrhunnert richtig griepbor, de allerdings etwa 800 m stroomafwärts vun de röömsch Siedlung liggen. Över de röömsch Siedlung sülvst is later in de Karolingertiet de Alte Stadt vun Pforzheim wussen. En Tüügnis ünner anner för disse Tiet is de Gravensanlaag an' Kappelhof in dat Untergeschoss vun dat  Caritas-Huus.
Laag in den Natuurruum
mini|Bezirksamtstoorn an dat ehmalge Groothartoglich Bezirksamt Pforzheim an de Bahnhofstraat mini|CongressCentrum Pforzheim mini|[[Breefmark vun de Düütsch Bundspost (1992): 225 Jahre Schmuck- und Uhrenindustrie, Pforzheim]]
Up dat Pforzheimer Gemeendrebeet finnen sück also all tosommen fiev natuurrüümlich Ünnereenheiten:
Nahbargemeenden
mini|Blick up Pforzheim Folgen Gemeenden grenzen an de Gemeend Pforzheim. Se liggen all in' Enzkreis – mit Utnahm vun dat süüdlich liggen Unterreichenbach, dat to'n Landkreis Calw hörrt.
1067 bit 1500
1220 hemm de badischen Markgrafen Pforzheim to hör Residenz wählt. De Swoorpunkt hett sück togunsten vun de Neustadt verschaven; de Alte Stadt verlor an Bedüüden. 1240 wurrd en Pforzheimer Börgermeester eerstmals oorkundlich nömmt. 1447 wurr mit de Pforzheimer Fürstenhochzeit de Hochtiet vun den badischen Markgrafen Karl I. mit Katharina vun Öösterriek, de Süster vun den Kaiser Friedrichs III., mit groot Prunk fiert.
1067 wurr Pforzheim in en Oorkunn vun Kaiser Heinrich IV. (HRR) eerstmals oorkundlich nömmt. Pforzheim weer fröher en badische Residenzstadt. In dat 17. Johrhunnert wurr de Stadt mehrfach dör franzöösch Truppen kört hauen. 1945 legg en britisch Luftangreep 80 Perzent vun dat Stadtrebeet in Schutt un Asch. Meest 18.000 Lüüd sünd dormals to Dood kommen.
Pforzheim is en oorsprünglich Römergrünnen. De Naam leit sück vun lat. Port(us) (= villicht „Stroomhafen“ oder „Stapelplatz“) af, den up den Leugensteen vun Friolzheim överleeferten röömschen (Deel-)Naam vun de röömsch Siedlung in dat Stadtrebeet vun Pforzheim.
1680 bit 1830
1767 wurr de Smuck- un Uhrenindustrie in Pforzheim dör den Markgrafen Karl-Friedrich begrünnd. Mit Unterstütten vun en Ünnernehmer ut de Swiez wurr in dat Waisenhuus en Uhrenfabrik inricht, dormit de Waisenkinner ok wat to doon harrn. Eenig Tiet later keem noch de Fertigung vun Smuckworen dorto. Dat Ünnernehmen keem gau vöran, bald wurr in alle Welt exporteert, ofschons de Uhrenproduktschoon all bald weer upgeven wurr un eerst af 1920 mit de Fertigung vun Armbanduhren en Renaissance beleev. Um 1800 gull Pforzheim mit 900 Fabriken as erste Fabrikstadt Badens un bedüüdenst Zentrum vun de Bijouteriefabrikatschoon in de Welt. Völ vun de 26.000 Beschäftigten keemen ut dat Ümland un weern somit Pendler. De wurrn Rassler nömmt. 1809 wurr dat badische Amt Pforzheim in en Stadtamt as ok en Erstes und ein Zweites Landamt opdeelt. De beid toletzt nömmt Ämter wurrn aber 1813 weer to dat Landamt Pforzheim vereenigt. 1819 wurrn Stadt- un Landamt Pforzheim to'n Oberamt Pforzheim vereenigt, dat 1864 in dat Bezirksamt Pforzheim överführt wurr.
Stadtgleedern
In de kommunale Statistik vun de Stadt Pforzheim wurrn de folgen 15 Stadtdeelen upführt. Neben den Oortsdeelen mit eegen Oortschapsverwalten hörrn dorto ok Deelrebeeden vun de Karnstadt:
1067 bit 1500
1067 wurr Pforzheim in en Oorkunn vun Kaiser Heinrich IV. to'n eersten Mal nömmt, um 1800 rüm kreeg de Siedlung dat Marktrecht. Man weet dör Oorkunnen, dat Kaiser Heinrich IV. Pforzheim in de Johren 1067 un 1074 besöcht hett. 1100 weer den Codex vun dat Kloster Hirsau to entnehmen, dat de Alte Stadt vun Pforzheim all vör dat Johr 1100 Marktrecht harr un sück in den Besitt vun dat Kloster Hirsau befunn. In dat 12. Johrhunnert weer de Alte Stadt klösterlich-karklich präägt mit en Nikolauskapelle (Schuulpatron vun de Flößer un Schipper), in' Schuul vun en fröh Martinskark, un kreeg Konkurrenz ven en nee Siedlungskarn (Neustadt), ünnerhalv vun en 800 m stroomupwärts liggen Burgbarg mit en  Michaelskapelle (hüüdig Slottbarg mit Slottkark). De Neustadt is gau grötter wurrn.
Nahbargemeenden
In' Osten: Niefern-Öschelbronn, Wurmberg, Wimsheim
Gemeenderaat
All Gemeenderäte vun de Stadt sünd in dat Transparenzportal abgeordnetenwatch.de vertreden. Dor kann jeder Börger den wählten Kommunalpolitikern apenlich Fragen stellen. De Raat sett sück ut 40 ehrenamtlich tätigen Gemeenderäten un den Vörsitter vun den Gemeenderaat Böverbörgermeester Gert Hager tosommen. De Liddmaaten vun den Gemeenderat wurrn direkt un för fiev Johr wählt.
Nahbargemeenden
In' Süden: Tiefenbronn, Neuhausen, Unterreichenbach, Engelsbrand
Gemeenderaat
Neben den Gemeenderaat gifft dat noch de Ortschapsräte in de Stadtdeelen Büchenbronn, Eutingen, Hohenwart, Huchenfeld un Würm.
1067 bit 1500
mini|[[Johannes Reuchlin|Johannes-Reuchlin-Statue an' Slottbarg]]
Gerichte un Behörden
mini|Amtsgericht Pforzheim
Pforzheim is ok Sitt vun den Regionalverband Nordswaartwald, de Industrie- un Handelskamer (IHK) Nordswaartwald, deren Kamerbezirk die Region Nordswaartwald umfaat, en Agentur für Arbeit, en Finanzamt un en Tollamt.
De Stadt Pforzheim bedrifft as Dräger de öörtliche Füerwehrleitstäe för de Stadt un den Enzkreis, de de de aber mit betallt. De Rettensleitstäe liggt bi dat Düütsch Root Krüüz as Dräger.
De Stadt is ferner Sitt vun den Karkenbezirk Pforzheim vun de Evangeelsch Landskark in Baden un vun dat Dekanat Pforzheim vun dat Arzbisdom Freiburg.
1500 bit 1680
1535 bit 1565 wurr de Stadt bi dat Arvdeelen vun de badisch Land Residenz vun den badischen Markgrafen Ernst I. Dornah wurr de Residenz nah Durlach verleggt, weshalb man vun de Lien Baden-Durlach snackt. De Stadt bleev aber Sitt vun en badisch Amt un wiederhen letzt Ruhestäe vun de badisch Markgrafen. 1618, to Anfang vun den Dartigjohrigen Krieg, harr Pforzheim etwa 2500 bit 3000 Inwahner un weer dormit mit Afstand de gröttste ünner de Städer vun de Markgrafen vun Baden. To dissen Tietpunkt harr Pforzheim aber all düütlich an Bedüüden tegenöver fröhere Tiet verloren, wiel in dat 15. Johrhunnert völ Böverschichtfamilien (Patrizier) de Stadt verlaaten harrn.
1918 bit 1945
De Pforzheimer Industrie weer maatgevend an de der Entwicklung vun technologisch Nee'ern as dat X-Strahl-Verfohren to en betere Teelerfaaten (entwickelt vun G. Schaub Apparaturenbau-GmbH, insett ünner annern gegen Coventry) bedeeligt. In eenig Berieken vun de Bordfunkgeräte keemen bit to 50 % vun de Deelen ut Pforzheim. Um de stiegen Nahfraag befriedigen to können, hemm Pforzheimer Ünnernehmen ok up Dwangsarbeiter torüchgreepen, as up de dwangsdeporteerte Arbeiter ut de Vogesen (af Harvst 1944), interneert italieensch Kriegsfangene (af 1943/44), Dwangsarbeiter ut de Ukraine un Russland. De Anfordern vun KZ-Häftlingen is bekannt.
Laag in den Natuurruum
125.32 Östlich Pfinzgau: Erstreckt sück nordwestlich vun dat Pforzheimer Enzdaal. In disse Eenheit liggen de nordwestlichen Deelen vun den Pforzheimer Stadtdeel Nordstadt (vör allen dat Gewarfrebeet Wilferdinger Höhe). Dat hannelt sück dorbi um en stark zertalte Musselkalk-Hoochflach vun den Heckengäu-Typ.
1918 bit 1945
An' Stadtrand befunn sück en Fabrik to Herstellung vun Flakgranaten. Todem keem de Stadt en wichtig Slöötelfunktschoon be de Schienentransport vun de militärisch Verbände to. Sull de Nord-Süd-Lien in' Rhiendaal utfallen, weer de Stadt, de up de Utwiekroute över den Swaartwald leeg un Ansluss an de Ost-West-Linien sekerstell, en wichtig Umslagplatz för dat Versörgen vun de südlich Ostfront un de Westfront ween. De Britische Royal Air Force hett aber Pforzheim oosprünglich blots as in de Teelhierachie leegrangig Utwieksteel upführt.
Stadtbild un Architektur
Klagen över en nich eenheitlich un wenig attraktiv Stadtbild sünd bit hüüd nich good för dat Image vun de Stadt. Se wurrn geern an' fröhen un betont Wedderupbau vun Pforzheim in' Stil vun de Nahkriegsmoderne fastmaakt. Derordig Klagen geev dat aber ok all lang vör den Luftangreep up Pforzheim 1945. Dat Fehlen vun en klassisch repräsentativ Oltstadt wegen de mehrfack Stadtzerstörungen, Herrscherwessel un intern Verschuuven vun de Siedlungsswoorpunkte full in Pforzheim all vörher negativ up.
Siet 1945
mini|Industriehuus Pforzheim mini|Städtebaulich Bild vun de 1950er in de Binnenstadt Van 1945 bit 1948 stunn Pforzheim (nahdem se eerst ünner franzöösch Besatten stunn) ünner US-amerikaansch Militärverwalten un weer Deel vun dat nee Land Württemberg-Baden. In disse un folgend Johren wuss de Bevölkerung dör den Totoog vun Verdreeven, Flüchtlingen, Utsiedler un Immigranten weer an. De Pforzheimer Industrie harr all 1950 weer Millionenumsätze in' Export to verteken, de Stadt boom dormals all, de Wedderupbauplanung weer 1946 vun de Börgerschap meest nich wohrnommen un meest eenstimmig verafscheedt wurr.
Inwahnerentwicklung
¹ Volkstellensergevnis
Straatenverkehr
mini|A8 bi Pforzheim Nördlich vun Pforzheim verlöppt de Bundsautobahn 8 vun Karlsruhe nah Stuttgart, vun de de Stadt över Utfohrten to recken is. De veerte Utfohrt Pforzheim Süd wurr 2008 fardigstellt, de südlich Stadtdeelen Dillweißenstein, Büchenbronn und Huchenfeld laaten sück dordör beter recken. Dör de Stadt sülvst führen de B 10 un de B 294. Hier fangt aber ok de B 463 in Richt Nagold an.
Religionen
Nahdem Markgraf Karl II. vun Baden 1556 in de Markgrafschap Baden, dessen Residenz Pforzheim dormals noch weer, de Reformatschoon inführen dee, weer Pforzheim över Johrhunnerten en protestantsche Stadt. Latestens siet dat 19. Johrhunnert trucken aber ok weer Katholiken nah Pforzheim, se hörrn to dat Dekanat Pforzheim vun dat Arzdiözese Freiburg. Hüüd hollt sück de Andeel vun de evangeelsch un kathoolsch Mitbörger ungefähr dat Gliekgewicht. De evangeelsch Christen hörrn to dat Dekanat Pforzheim-Stadt vun de Evangeelsch Landskark in Baden. Dorrneben gifft dat in Pforzheim en groot Tall an Freekarken, as to'n Bispeel de Evangeelsch-methodistisch Kark, Baptisten, Heilsarmee, Söbenten-Dags-Adventisten, Bibelgemeend etc. Ok de Neeapostoolsch Kark un de Zeugen Jehovas sünd in Pforzheim vertreden.
Wirtschap un Infrastruktur
mini|Sporkass Pforzheim/Calw in de Pforzheimer Binnenstadt Pforzheim is en vun de Böverzentren in Baden-Württemberg un verfügt över en vun den hööchsten Industriedichten vun dat Land. Up 1000 Inwahner kommen 593 Erwerbstätige. Dat Bruttoinlandsprodukt liggt bi rund veer Milliarden Euro bzw. 56.756 Euro pro Erwerbstätigem. De Stadt hett veer groot Gewarfrebeenden: de Wilferdinger Höhe, dat Brötzinger Tal, dat Altgefäll un de Hohenäcker.
Strukturwannel un Arbeitsplatzverluste
De Stadt Pforzheim hett siet Anfang vun de 1980er Johren mit en industriellen Strukturwannel to kämpen. De Smuckindustrie is in grooten Stil afwannert. Dordör resulteert en hooch Arbeitsplatzverlust. In dat Johr 1990 weeren noch rund 65.000 sozialversekerungsplichtig Beschäftigte in Pforzheim tätig, 2011 weern dat blots noch rund rund 50.000. Dat is etwa en Rückgang vun 25 %.
Kulturelle Inrichtungen
mini|[[Kulturhuus Osterfeld]] mini|Stadtbibliothek Pforzheim
(Böver-)Börgermeester
mini|Böverbörgermeester Gert Hager (SPD) An de Tipp vun de Stadtverwalten stunn tonächst de vun den Stadtherrn bestimmt Schultheiß. Later bestunn en Raat mit en Börgermeester an de Tipp, de siet 1849 den Titel Oberbürgermeister führt. De Amtstieden vun de Börgermeesters bit 1750 sünd nich bekannt. In de historsch Borns wurrn blots de Naams vun de Börgermeesters nömmt.
Straatenverkehr
Över de A8 ist de Internatschonale Flooghafen Stuttgart in etwa 35 Autominüüt to recken, der Flooghafen Karlsruhe/Baden-Baden Flughafen Karlsruhe/Baden-Baden in etwa 60 Autominüüt.
Inwahnerentwicklung
1881 harr Pforzheim 25.000 Inwahner, bit 1902 verdüppel sück disse Tall up 50.000. In' Verloop vun den Tweeten Weltkrieg verlor de Stadt etwa de Hälft vun hör Inwahner. Dat meest komplett zerstört Pforzheim harr all 1951 en vun de mindste Arbeitslosentallen in Baden un dat geev en umfangriek Bautätigkeit, um de Totüüg uptofangen. 1960 harr man mit en Inwahnertall vun rund 80.000 den Vörkriegsstand reckt. An' 1. Januar 1975 wurr Huchenfeld ingemeend un Pforzheim harr dodör mehr as 100.000 Inwahner, wat hör to en Grootstadt maken dee. Pforzheim is de achtgröttste Stadt vun Baden-Württemberg un steiht ünner de hunnert gröttste Städer vun Düütschland up Platz 64. In den Tietruum van 2000 bit 2010 is de Bevölkerung um 2,24 % wussen, hööftsächlich dör Towannern ut dat Utland. Luut Zensus 2011 bedrocht de Bevölkerungstall mit  Stand 9. Mai 2011 114.411 Inwahner un is dormit minner, as man bither annommen harr.
Mahnmal Wallberg
Up den Tipp vun den Wallberg erinnern Stahlstehlen an den Luftangreep up Pforzheim an' 23. Februar 1945.
Schienenverkehr
Tüschen 1900 un 1968 wurr de Nahverkehr maatgeven dör de Pforzheimer Lüttbahn nah Ittersbach (1900 bit 1968), de städtische Straatenbahn Pforzheim (1911 bit 1964) un den Bövereitungsbus Pforzheim (1951 bit 1969) sekerstellt.
Gemeenderaat
De Kommunalwahl an' 7. Juni 2009 broch folgen Sittverdeelen:
1830 bit 1918
In dat Dreekaiserjohr weer Pforzheim Teel vun de eerste Överlandfohrt mit en Automobil, de Bertha Benz ut Pforzheim ahn dat Weeten vun hör Mann Carl Benz mit hör beid Söhns vun  Mannheim ut ünnernehm. Siet 2008 erinnert de Bertha Benz Memorial Route an disse Pioniertat. Den Startschööt för den motoriseerten Individualverkehr in Pforzheim geev denn de Ünnernehmer B.H. Mayers 1898 – he hett as eerst Pforzheimer sück en eegen Automobil köfft. Siet dat 19. Johrhunnert weern jöödsch Familien in de Stadt ansässig. Se hemm 1846 den jöödschen Karkhoff anleggt, de 1877 beleggt wurr, dornah wurr en jöödsch Karkhoff up de nee överkonfessionellen Pforzheimer Hööftkarkhoff inricht. 1893 hett de Jöödsch Gemeend en Synagoge baut. In dat 19. Johrhunnert hemm de Textil-, Metall- un Smuckwaren-Fabriken in Pforzheim dat industrielle Zentrum vun dat Groothartogdom Baden bild.
Dialektgeographie
Flößer-Skulptur up de Auer Brügg|miniatur Pforzheim liggt in en Rebeet, in dat sück schwäbische un südfränksche Dialekt-Marmalen mischen. Dit Övergangsrebeet dehnt sück vun den Nordswaartwald nah Osten bit südlich vun Heilbronn hen ut un hett up Pforzheimer Breedt en relativ groot Nord-Süd-Erstreckung (in'  Süden bit över Calw un Weil der Stadt herut). Pforzheim liggt ehrder an' Nordrand vun dit Övergangssrebeet.
Översicht över de politische Historie vun Pforzheim
mini|Koort vun de Republiek Baden Vör de röömsch Eroberung in dat eerste nahchristlich Johrhunnert leeg dat Rebeet vun dat hüüdig Pforzheim in dat Rebeet vun de Kelten. Direkte Sporen vun de Kelten finnen sück ut de Tiet 500 bis 300 vör Christus. De röömsch Epoche düer bit in dat 3. Johrhunnert, in disse Tiet wurr an de Enz för de Römerstraat Straßburg-Cannstatt en Furt inricht. De dorher entstahn Siedlung wurr Portus nömmt. Um 259/260 hemm alemannsche Bevölkerungsgruppen den Limes överwunnen. Um 500 wurr Alemannien in dat Frankenriek ingleedert. De Nordgrenze vun Alemannien wurr dorbi wiet nah Süden verschaven – leeg se tovör dicht an den Main, verleep se nu wiet südlich vun Pforzheim, dicht bi Calw. 919 entstunn dat Hartogdum Schwaben to dat ok Pforzheim hörrn dee. Eventuell in dat 11. Johrhunnert weer Pforzheim Deel vun salisch Territorien un gung vun de Salier an de Staufer över. Per Heiraat keem Pforzheim 1195 an de Welfen, un blots wenig Johren later, 1220/1227, ok weer dör Heiraat, vun de Welfen an de vun Baden. To en Stadt wurrn is Pforzheim mögelkerwies all in de staufisch Tiet un düer mit in dat 14. Johrhunnert an. 1344 gung dat Eegendom an de Pfarrkark (hett sowohl St. Martin as ok St. Michael mit inbetrucken) vun dat Kloster Hirsau an dat Kloster Lichtenthal över. Tüschen 1462 un 1750 weer Pforzheim blots as Lehen vun dat Kurförstendom Pfalz bi Baden. En Ordnung vun den badischen Markgrafen Christoph I. broch de Stadt 1486 den Verlust vun de politisch Autonomie. Nahdem Baden deelt wurr, hörr Pforzheim vun 1515/1535 bit 1771 (mit Ünnerbreken) to de Ünnere Markgrafschap Baden (Ernestinsch Lien, later ok Markgrafschap Baden-Durlach nömmt). to'n Residenzoort vun de Ünnere Markgrafschap wurr 1535 Pforzheim wählt, de Residenz wurr aber all 1565 nah Durlach verleggt. 1538 wurr Pforzheim ok zentraal Begräbnisstäe vun de ernestinsch Lien un bleev dat ok för dat vereenigte Baden nah 1771. Tüschen 1519 un 1556 wurr in Pforzheim bzw. Baden-Durlach de Reformatschoon inführt. Dör den Verkoop vun Liebenzell un anner Rebeeden an Württemberg in dat Johr 1594 un dorupfolgen Johren keem Pforzheim an de Peripherie vun Baden-Durlach. In Dartigjohrigen Krieg (1618–1648) weer de Stadt den Togreep vun Baden meest enttrucken (1624–1635 Besetten dör kaiserliche oder sweedsch Truppen, 1635–1645 hörr Pforzheim to Bayern). 1803 wurr Baden to'n Kurförstendom, 1806 to'n Groothartogdom. Tüschen 1871 un 1933 weer Baden Bundsstaat vun dat Düütsch Riek, siet 1918 as Freestaat. Ünner dat NS-Regime vun dat Düütsch Riek folg 1933 de „Gliekschalten“ vun Baden un Pforzheim (Afschaffen vun de Rechte vun de Deelstaaten, dat Nömmen vun den Pforzheimer Börgermeester dör de NSDAP, Umbillen vun den Stadtraat anhand vun de Rieksdagswahlergevnisse 1933). Siet April 1945 hörr de Stadt för wenig Maand to de franzöösch Besettenszoon, siet Juli 1945 bit 1949 to de US-amerikaansch Besettenszoon, in de dat Land Württemberg-Baden inricht wurr. 1952 gung Württemberg-Baden in dat Land Baden-Württemberg up.
Strukturwannel un Arbeitsplatzverluste
De Tall vun de Erwerbstätigen blifft aber konstant bi rund 70.000.
Schienenverkehr
as ok de CityNightLine Casiopeia (München–Paris).
Straatenverkehr
En Enn' 2009 vörstellt Verkehrsentwicklungsplaan enthollt ünner annern en nee Ost-West-Ass längs de Iesenbahntrasse, mit de de vun' Auto- un Dörgangsverkehr präägt entlast wurrn sall.
Schienenverkehr
de Stadtbahn-Lien S 6 (Pforzheim–Bad Wildbad).
Eenzelbauten
mini|Schlössle Galerie mini|Blootfootenkark Industriehuus, Unterbringung vun de Smuckwelten|miniatur Technisch Museum vun de Smuck- un Uhrenindustrie. Städtisch Galerie für regionale Kunst|miniatur
Gerichte un Behörden
In Pforzheim gifft dat en Butenstäe vun de Justizvulltreckensanstalt Heimsheim, de Jöögdstraafanstalt Pforzheim un de Stadt is Sitt vun dat Landraatsamt Enzkreis.
Bildung
Dat Abitur kann in Pforzheim up mehreren Gymnasien maakt wurrn: Up dat Reuchlin-Gymnasium, dat Kepler-Gymnasium, dat Hebel-Gymnasium, dat Theodor-Heuss-Gymnasium, dat Hilda-Gymnasium, dat Schiller-Gymnasium (privat Ganzdaaggymnasium), de Fritz-Erler-School (Wertschapswetenschaplich Gymnasium), de Heinrich-Wieland-School (Technisches Gymnasium), de Johanna-Wittum-School (Nehrenswetenschaplich Gymnasium/Biotechnologisch Gymnasium) de Goetheschool (Waldorfschool) un de Ludwig-Erhard-School (Wertschapsböverschool). De Fackhoochschoolriep kann up de staatlich anerkannten privaten Carlo Schmid School vun den Internatschonalen Bund erwurben wurrn.
Sport
In' Football hett Pfortzheim mehrere Natschonalspeler hervörbrocht und ok der Vereen FC Germania Brötzingen broch mit Theodor Burkhardt en Natschonalspeler herut. To de Saison 2011/12 hett de FC Germania Brötzingen mit 1. FC Eutingen den neen Vereen SV Kickers Pforzheim bild. Ok de Speler Hellmut Maneval is in Pforzheim boren, hett sien Lännerspeel aber maakt, as he bi den Vereen Stuttgarter Kickers spelen dee.
Stadtbild un Architektur
Etliche vun de fröh Nahkriegsbowarken in Pforzheim, so de evangeelsch Auferstehungskirche, 1948 vun Otto Bartning, de eerste Bartning-Notkark in Düütschland as ok de Matthäuskark, 1953–1956 vun Egon Eiermann un dat Reuchlinhuus sünd bedüüdend Pionierbauten för de Nahkriegsarchitektur in Düütschland.
Schienenverkehr
In' Feernverkehr hollen hier de Tüüg vun de Intercity-Lien 61 (Karlsruhe–Pforzheim–Stuttgart–Nürnberg un torüch),
Medien
In Pforzheim gifft dat de Daagblööt Pforzheimer Zeitung un de Pforzheimer Kurier, en Regionalutgaav vun de Badische Neueste Nachrichten (BNN), de in Karlsruhe hör Hööftredaktschoon hett. De tostännige private Beriekssenner is Antenne 1 up 107,0 MHz, de en Regionalstudio in de Stadt ünnerhollt. De private Lokalsenner för Pforzheim is Die neue Welle up 91,4 MHz.
Siet 1945
Bi de Kreisreform in Baden-Württemberg to'n 1. Januar 1973 gung de Landkreis Pforzheim in den nee bildt Enzkreis up, de sien Sitt de Stadt Pforzheim wurr. Se sülvst bleev aber kreisfree. Pforzheim wurr ok Sitt vun de nee bildt Region Nordswaartwald. An' 1. Januar 1975 wurr Huchenfeld ingemeend, de Inwahnertall bedroog dordör mehr as 100.000, wodör Pforzheim to en Grootstadt wurr. 1983 funnen in Pforzheim de Heimattage Baden-Württemberg statt, 1992 weer de Stadt Gastgever vun de Landesgartenschau Baden-Württemberg. Enn' vun dat 20. Johrhunnert verswunn de Smuck- un Uhrenindustrie in groot Deelen ut Pforzheim un wanner nah Feernost ut. Todem wurr in' tietlichen Rahmen vun de 1990er-Johren dat Maihälden-Areal erslooten un ansluutend umfaatend bebaut.
Persönlichkeiten
[[St. Michael (Pforzheim)#Neues Museum Johannes Reuchlin|Neues Reuchlin-Museum|miniatur]]