cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barnsdorp
1974 kom de Jemainereform. Da harrn se Barnsdorp met Watzen, Warle un Üür tau ner Jemaine tausamm’ elejjet, un dä hett nu „Jemaine Üür“. En betchen später, 1991, har sik Barnsdorp en Wapen egee’m: ’ne „Strandaster“, in blu un jeel, de Farwen vun’ bronswiekschen Lanne. Un in düsse Farwen bläuet de Blaume ook upp de Soltwischen. Et Wapen is edeelt. Dat sall sejjen, dat tau de Barnsdörper Lännereien ook de Feller vun ehemalijen Dörp Bisdorp ehöret.
Canepa
Canepa betekent
Trupermoor
Trupermoor is en Dörp in de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.
Geografie
De Oort liggt in dat Düvelsmoor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över de Wörp af. De öllere Loop von de Wörp besteiht bi Trupermoor noch in Form von de Ole Worp.
De Naveröörd sünd Worphusen in’n Noorden, Schrötersdörp, Wörpdörp un Eekdorp in’n Noordoosten, Heidbarg in’n Süüdoosten, Verenmoor, Timmersloh un Falkenbarg in’n Süden, Leendaal un Moorhusen in’n Süüdwesten un Frankenborg, Lüttmoor un Kloostermoor in’n Noordwesten.
Historie
Trupermoor is in dat 18. Johrhunnert von Truup ut as Moorkolonie grünnt worrn.
In’n Eersten Weltkrieg sünd 22 Soldaten ut Trupermoor fullen oder vermisst.
Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Falkenbarg in’n Kanton Leendaal höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Leendaal in’n Kanton Leendaal.
De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Truup von dat Amt Leendaal tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n Kreis Oosterholt tohoopgahn is.
De Oort weer fröher en egenstännige Gemeen. An’n 1. Oktober 1937 is de Gemeen Deel von de Gemeen Leendaal worrn, de mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 noch wedder grötter worrn is.
Religion
Trupermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Truup.
Nancy Richey
Nancy Richey (* 23. August 1942 in San Angelo, Texas) is en ehmalge US-amerikaansch Tennisspelerin.
Trupermoor
Religion
För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Leendaal tostännig, de siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek höört. De Goden-Hirt-Kark is 1961 boot worrn.
Nancy Richey
In hör Loopbahn wunn se 6 Grand-Slam-Turniere in’t Eenzel un Düppel, dorünner 1967 de austraalsch Meesterschapen (gegen Lesley Turner Bowrey) un 1968 de franzöösch Meesterschapen (gegen Ann Haydon Jones).
Trupermoor
Kultur
En Denkmaal för de Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg steiht twüschen Trupermoor un Kloostermoor.
Nancy Richey
1969 wunn se mit de amerikaansch Mannschap den Federation Cup. An’ Enn vun dat Johr stunn se up Platz 2 vun de Tennis-Weltranglist.
Trupermoor
Weertschop un Infrastruktur
De Spoorkass Rodenborg-Oosterholt hett en Filiaal in Trupermoor.
Nancy Richey
Richey weer van 1970 bit 1976 mit Kenneth Gunter verheiraadt. Nahdem se schett wurrn weern, hett se hör Deerns-Naam weer annommen. Se is de Süster vun den Tennisspeler Cliff Richey.
Trupermoor
Verkehr
Dör Trupermoor löppt de Kreisstraat 18, de in’n Noordwesten in de K 8 münnt un in’n Süüdoosten över en Kreisverkehr an de Landsstraten L 133 un L 154 anbunnen is. De K 8 föhrt in’n Westen över Frankenborg na de Öörd von Sankt Jürgen un op Oosterholt-Scharmbeek un Hu’e to. De L 133 föhrt in’n Noorden na Worpsweed un in’n Süden na Leendaal un denn över de Leendaler Heerstraat na Bremen. De L 154 geiht in’n Süüdoosten över Heidbarg un Seebargen na Otterbarg.
Nancy Richey
2003 wurr se in de International Tennis Hall of Fame upnommen.
Trupermoor
Verkehr
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 19 Horn-Leh liggt so ölven Kilometer in’n Süüdwesten von Trupermoor an de Leendaler Heerstraat.
De nächste Bahnhoff is so bi 13 Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Överneeland an de Bahnlien Hamborg–Bremen. De Bahnhööv Hu’e un Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben doot good 14 Kilometer in’n Noordwesten liggen.
An’n Süüdoostrand von Trupermoor liggt de Ennpunkt von de Lien 4/4S von de Stratenbahn Bremen, de över den Hauptbahnhoff Bremen bet na Oorssen reckt. De Stratenbahn besteiht siet 2014.
Von 1900 bet 1956 harr de Oort ok en egen Bahnhoff an de Kleenbahn Bremen–Tarmst.
Scholen
De Kinner ut Trupermoor gaht na de Grundschool Trupermoor. Dat gifft ok en Kinnergoorn in’n Oort.
De ole Volksschool in Trupermoor is 1851 grünnt worrn. 1930 is glieks blangen de ole School en neet Schoolhuus boot worrn, dat in de Johren na’n Tweten Weltkrieg jümmer wedder utboot worrn is.
Lüüd
De Politiker Karl Julius Witt is 1885 in Trupermoor boren.
Raap
Raap is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Raab.
John Francis Clauser
John Francis Clauser (* 1. Dezember 1942 in Pasadena, Kalifornien) is en US-amerikaansch Experimentalphysiker, de sück mit Grundlagen vun de Quantenmechanik befaat. In dat Johr 2022 wurr hüm de Nobelpries för Physik gemeensam mit Alain Aspect un Anton Zeilinger för den Nahwies, dat Korrelatschonen tüschen Quantenobjekten starker ween könnt as de Bell-Unglieken erloovt un de dordör mögelken Experimente mit verschränkten Photonen un de Grundlagen vun de Quanteninformatschoon, tospraken.
Leven
Clauser is de Söhn vun en Perfesser för Floogtüüchbau (Francis Hettinger Clauser, 1913–2013) an dat Caltech un hett an dat Caltech (Bachelor 1964) un an de Columbia University studeert, wo he 1966 sien Master-Afsluss maakt un 1969 bi Patrick Thaddeus över dat Meeten vun den Kosmischen Mikrowellenhintergrund sien Doktertitel maakt hett. Dornah weer he bit 1975 an dat Lawrence Berkeley National Laboratory un 1975 bit 1986 an dat Lawrence Livermore National Laboratory. Ansluutend weer he as Forschungsphysiker an de University of California, Berkeley.
In en grundleggend Experiment hett he mit Stuart Jay Freedman de Bellsche Unglieken test, de se tovör to de CHSH-Unglieken (Clauser, Michael Horne, Abner Eliezer Shimony un Richard Holt 1969) verallgemeenert harrn. Dat weer de eerste Beobachtung vun en Quantenverschränkung un dat eerste Experiment, dat de Verletzung vun de Bell-Unglieken wies (un dormit de Quantenmechanik bestätigen dee). Dornah hett he sück mit Atom-Interferometern befaat.
He hett sück ok mit den Insluss vun Plasmen mit magnetischen Spegeln (Magnetisch Buddel) befaat.
2010 kreeg he mit Alain Aspect un Anton Zeilinger den Wolf-Pries in Physik, un 2022 ebenfalls gemeensam mit disse beid Forschern den Nobelpries för Physik.
Juan Morales
Juan Morales is de Naam von
* Juan Morales (1909–?), mexikaanschen Löper,
Luque
Luque betekent
Kiek ok bi: Luke.
Canero
Canero betekent
Canero is de Familiennaam von
22. Mai
De 22.Mai is in den Gregoriaanschen Klenner de 142. Dag, oder de 143., wenn dat en Schaltjohr is.
(861) Aïda
(861) Aïda is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 22. Januar 1917 vun den düütschen Astronom Max Wolf in Heidelbarg opdeckt worrn is.
De Asteroid is na de Oper Aida vun den italieenschen Kumponist Giuseppe Verdi nöömt.
Kiek ok
List vun de Asteroiden
Dune (Film)
Inholt
De Film speelt wiet in de Tokunft: De Minschheit hett dat Weltall besiedelt un de verfeendten Adelshüüs striet sik üm de Herrschop. De Hartog Leo Atreides kriggt vun den Imperator Shaddam IV. de ne’e Lehnsherrschop över den Wöstenplanet Arrakis överdragen, de ok Dune nöömt warrt. Alleen op disse wöösten Welt gifft dat de Droog Spice, de mit resenhaftige Oornmaschienen afboet waart. De Droog warrt bruukt, üm in’t de Ruumfohrt mit Överlichtsnelligkeit reisen to künnen un togliek de Levensduer to verlängern.
Man, de sadistische un gresig utsehn Baron Vladimir Harkonnen, den sien Huus al siet lange Tiet mit dat vun Atreides verfeendt is, klamüstert düstere Plaans ut, woans he Leto un sien Familie tonichten maken kann. So will he de Herrschop över Arrakis torüch kriegen. De Imperator markt intwüschen, dat de Influss vun Leto in’n Raat vun de Planeten jümmer grötter warrt, un is bito ok bang för de Schallwapen vun de Atreides, dat he den Baron ünnerstütten deit. So överrennt de Harkonnen mit en groten Armee de Verteidigung vun de Atreides op Arrakis un bringt den Planet ünner jemehr Kontroll. Leto sien Liefdokter Dr. Yueh hett sik ok op de Siet vun de harkonnen slahn un bringt Leto to fall. Man, he gifft em mit en künstlichen Giftgas-Tähn noch de Mööglichkeit mit den Baron aftoreken. Man blots den Baron sien Berater Peter De Vries kummt dorbi üm, jüst so as Leto sülvst, man Baron Harkonnen överlevt.
Paul Atreides un sien Mudder bringt de Fremen de Kräft vun de Bene Gesserit bi un maakt jem to en düchtig starke Armee, de mit överraschen Angrepen un Anslääg de Harkonnen un den Imperatur jümmer mehr tosetten doot. Nu warrt Paul ok wies, dat de Baron Harkonnen in Wohrheit sien Grootvadder is, neemlich de Vadder vun Jessica. Man, de Bene Gesserit harrn em dat bit dorhen nich verrat, dat he en Kind harr.
Opletzt versammelt sik de groten Hüüs op Arrakis, woneem se de Kontroll över de Spice-Produkschoon sekern wüllt. Jüst in den Ogenblick röpt Paul – vun de Fremen intwüschen as de lang vermodte Messias „Muad’Dib“ nöömt – to’n Angreep: mit en Dutz Sandwörm störmt se de Hööftstadt Arrakeen. Sien övernatürlich gau opwossen Süster Alia, de ok övernatürliche Kräft hett, kummt bit na ehrn Grootvadder, en Baron Harkonnen, un ritt em dat Stüerkavel ut de Bost, de sien Anti-Gravitatschoonsgördel kontrolleert. Ahn Stüern flüggt he ut den Ruum direkt in dat Muul vun en vun de Sandwörm.
Paul kann opletzt den Imperator fastsetten un foddert vun em mit Hülp vun de Fremen den Throon. Vörher kummt dat to’n Duell mit Feyd Harkonnen, den verslahn Neffen vun den Baron. Paul winnt un lett sik den Mantel vun de Herrschop anleggen. Ünner de Ogen vun all Lüüd maakt he toletzt en Wunner: An’n Himmel teht sik Gewidderwulken över den Wöstenplanet tosamen un Regen fallt in grote Mengde.
Utteken
De Film weer vör alltohopen söss Filmpriesen vörslahn, dorünner ok för den Oscar in de Kategorie Best Toon. Wunnen hett Dune blots een vun de Priesen. Dat weer 1985 de Saturn-Pries in de Kategorie Best Kleedaasch för Bob Ringwood.
Produkschoon
De Film is meist vullstännig in Mexiko dreiht worrn. De Originalversion vun Lynch hett ruchweg dree un en halve Stünnen duert, is later aver op ’n beten mehr as twee Stünnen tohopensneden worrn.
För den Schriever un Speelbaas Alejandro Jodorowsky, de al siet Mitt vun de 1970er Johren ahn Spood versöcht harr, den Stoff to verarbeiten, harr de Swiezer Künstler H. R. Giger (de later an’t Utarbeiten vun dar buterirdische Leevwesen in Alien arbeit hett) en poor Studien maakt, de för den Film aver nich övernahmen worrn sünd. Publizeert weer disse Studien in sien Book „Necronomicon“ (ISBN 3-85591-019-7). Jodorowsky harr sogor den Plaan, Salvador Dalí för en hoge Gaasch in sien Projekt optreden to laten. De wenigen Teknungen vun Giger, de fardig stellt weern, hebbt sik mit den Planeten Giedi Primus vun dat Huus Harkonnen befaat. För Jodorwosky hett 1975 ok de US-amerikaansche Künstler Chris Foss eenige Saken utarbeit, de in’t Book 21st Century Foss (ISBN 90-6332-571-1) mit en Vörwoort vun Jodorowsky publiek maakt weern. Foss hett för dat Projekt vör allen Ruumschippskizzen tekent.
Ünnerscheden to’n Roman
De Film bargt en Veeltall vun Ünnescheden in’n Vergliek to dat Book. Dat
Wietere Filmen
2000 is en dreedeelige Minireeg ünner den Titel Frank Herbert’s Dune vun den Speelbaas John Harrison rutkamen, de den Stoff vun den Roman nee verfilmt. 2003 is mit Frank Herbert’s Children of Dune vun den Speelbaas Greg Yaitanes de Geschicht ut den eersten Film wieterföhrt worrn. He baseert op twee annere Romanen vun de Dune-Saga.
Feernsehfaten vun Alan Smithees
Vun den Film gifft dat en Feernsehfaten, de ruchweg dree Stünnen lang is un ut dat Material vun David Lynch tohopensett is. Lynch hett sik vun disse Faten distanzeert un sien Naam ut de Credits strieken laten. An sien Steed is de utdachte Naam Alan Smithee rinschreven worrn. Lynch weer vör allen nich inverstahn mit den 10 Minuuten langen Vörspann. In’n Vergliek to de Kinofaten warrt dor aver veel mehr över den Wöstenplanet Dune verkloort.
De Faten weer in de USA un in Japan blots korte Tiet in’t Feernsehn. En Tiet lang weer de Film vör allen vun Fans impoerteert un mit slechte Gööd wieterverdreven. Siet August 2000 gifft dat aver en DVD ut England, de de hele Smithee-Faten wiest. Disse Faten is later ok in Düütschland rutkamen, wobi de toföögten Szenen in de Originalspraak laten weern.
Intwüschen gifft dat vun marketing-film de Langfaten ok vullstännig in düütsche Spraak (mit ne’e Sprekers). Bi de Langfaten sünd butendem eenige gresige Szenen rutsneden worrn, die in’n Kinofilm to sehn weern. Siet Anfang 2006 gifft dat ok en so nöömte Extended Edition op’n US-amerikaanschen Markt.
Literatur
De Roman Dune weer de eerste ut en Reeg vun söss Böker, de Frank Herbert as de Dune-Saga rutbröcht hett. Kevin J. Anderson un Herbert sien Söhn Brian Herbert hebbt twee wietere Böker to de Saga toföögt, de mit dat achte Book denn afslaten eer.
Dohrmann
Dohrmann is de Familiennaam von
Carmelo Morales
Carmelo Morales is de Naam von
* Carmelo Morales (1930–2003), spaanschen Radrennfohrer,
Slichten Maikäver
De Slichte Maikäver oder Feldmaikäver (Melolontha melolontha) is en Aart ut de Familie vun de Scarabäuskävers ut dat Geslecht vun de Maikävers (Melolontha). He is en Verwandten vun den Wooldmaikäver.
Plattdüütsche Naams
Up Platt hett düsse Käver allerhand Naams. Je na Gegend is he bekannt as Boomtiek(e) (Oostfreesland), Brummtiek(e) (Oostfreesland), Burrkäver (Hamborg, Holsteen, Meckelnborg, Pommern), Eckeltäwe (Ollenborger Mönsterland; Oostfreesland), Maikaise (Middelmark), Maikäver, Maikeäwer (Middelmark), Maisebber (Noordfreesland), Maisever (Finkwarder) oder Maitiek(e) (Oostfreesland).
Kennteken
Slichte Maikävers weert twee bit dree Zentimeters lang (22 bit 32 Millimeters). Kopp, Bost un Achterlief sünd swatt, bit up dat üterste Enne. Dat is, as Been, Deekflunken un Föhlspriete, roodbruun. Man in’e de Farv verscheelt se sik doch allerhand: Dat gifft wat hellere Deerter mit roodbrune Vörbost un Been, just so as dunkere, mit meist swatte Bost un Been. An’e Sieten vun dat Achterlief fallt en Reeg vun witte dreekantige Placken up. Grote Deele vun dat ganze Lief, mit Halsschild un Deekflunken, dreegt witte Haare, sünd avers man nich ganz todeckt vun de Haar. Ok dor verscheelt sik de Deerter in, wie dannig de Haare utbillt sünd. Dat Enne vun’t Achterlief is nich vun de Deekflunken todeckt un löppt spitz to. Bi Heken un Seken ist dat anners utformt. Up de Deekflunken kann Een veer Gölen sehn, de dor langslopen doot. An de Föhlsprieten sitt en Föhlerkülen an, de lett na en Weiher. Bi dat Heken besteiht düsse Weiher ut seven Lamellen, bi dat Seken sünd dat bloß man sess. De Lamellen vun dat Heken sünd meist dubbelt so lang, as bi dat Seken.
Budden
Bi de Budden hannelt sik dat um Maibudden. Se hefft dree dannige Paar Been, sünd wittgeel mit brunen Kopp un vun’e Form her wat krumm as de Bookstave C. An’n Kopp sitt Föhlsprieten mit veer Le’e an un dannige Mundwarktüge. Vun de Maibudden vun annere Scarabäuskävers verscheelt se sik sunnerlich dör dat üterste Segment vun dat Achterlief.
Wo he leven deit
Anners, as de Wooldmaikäver is de Slichte Maikäver nich in’n Woold tohuse, man leevt sunnerlich in open Land. Man beide Aarden könnt an’n Suum vun’n Woold uptreden oder dor, wo de ole Wooldbestand en beten wat utdünnt is. De Budden bruukt en losen Grund, wo se good in buddeln könnt un wo dat nich to natt un nich to dröge is. In’n Sump oder in ganz drögen Grund kaamt se nich vör. Se hoolt sik in allerhand Umto up, as Wischen, Goorns un anner Kulturland.
Wo he vörkamen deit
De Aart kummt vör in’n gröttsten Deel vun Europa, man in’n Süden vun de Middellannsche See is se roor. De nöördliche Grenz liggt in’n Süden vun Sweden. In’n Osten kummt se vör bit Eestland, Russland sien europääschen Deel un de Ukraine, langs de Lien vun Smolensk, Kursk, Charkiw, Saporischschja, Odessa.
Maikävers as Untüüch
Sunnerlich de Maibudden könnt in de wecken Johre, wenn se in Massen utreden doot, groten Schaden for de Buern dorstellen. Wenn se bi de Wuddeln up Wischen un Fennen bigaht, wasst dor nich mehr veel un dat gifft brune Placken in’t Gras. Normolerwiese schaadt de adulten Kävers de Böme nich so unbannig, man ok hier könnt se, wenn se in Masse uptreden doot, de Böme kahl freten un groten Schaden for den Wooldbo bedüden. Bedeutsam ist aber auch der Wurzelfraß des dritten Larvenstadiums an Bäumen, vor allem an Jungpflanzen, z. B. in Baumschulen oder Obstbaumkulturen.
Gary Oldman
duum|Gary Oldmann (2018) Leonard Gary Oldman (* 21. März 1958 in New Cross, London) is en britischen Schauspeler un Filmproduzent.
Leven un Wark
Oldman is de Söhn vun en Schweißer un en Huusfro. Optogen weer he vun sien Mudder un sien beiden Süstern, vun wegen dat sien Vadder vun wegen siene Alkoholkrankheit tomeist nich togegen weer. Invt Öller vun sössteihn Johren is he vun de School afgahn, hett aver in de Tiet blangen sien Arbeit in en Sportfackladen veel Literatur leest un sik sülvst dat Klavierspelen bibröcht.
Över den Schauspeelschoolmeester Roger Williams is he an’t Theater kamen. He hett em sülvst den eersten Theater-Ünnerricht geven. Mit en Stipendium künn he dat Rose Bruford Drama College besöken. In’t Johr 1979 hett he an’t Royal Court Theatre in London sien Loopbahn as Theaterschauspeler anfungen. 1985 is he för The Pope’s Wedding mit den Fringe Award as besten Nawassschauspeler un mit den Drama Magazine Award as besten Schauspeler uttekent worrn.
In de 1980er Johren hett he bi de BBC ok eerste Insichten vör de Kamera wunnen. Toeerst hett he in teemlich unbekannte Filmen mitspeelt un is denn wedder an’t Theater wesselt, bit he 1986 mit Sid and Nancy sien eersten Kinofilm harr, de över Sid Vicious, den Bassisten vun de Sex Pistols güng. De authentische Intrepretatschoon vun sien Rull is vun de Kritik loovt worrn. Sien nächsten grötteren Kino-Spood harr he 1991 mit den Polit-Thriller JFK, in den he Lee Harvey Oswald spelen de, de John F. Kennedy ümbrocht hebben schall. Siet de Tiet hett he dat Image vun den Bösen, den he dorna in vele annere Filmen wedder speelt hett. In de Verfilmen vun de Harry-Potter-Reeg hett Oldman de Rull Sirius Black speelt, wat för em mol en Rull vun de Goden weer. Toletzt weer he in de Batman-Filmen Batman Begins un The Dark Knight vun den Speelbaas Christopher Nolan to sehn.
Oldman is dorför bekannt, dat he sien Rullen mit ünnerscheedliche Akzenten utboet. In Interviews un buten de Filmen snackt he mit’n Cockney-Dialekt, mit den he opwossen is. Gary Oldman weer Enn vun de 1980er Johren mit Lesley Manville verheiraat un hett en Söhn mit ehr. Vun 1990 bit 1992 harr he en Eh mit Uma Thurman un bi de Dreiharbeiten to Immortal Beloved, in den he de Komponisten Ludwig van Beethoven speelt hett, hett he mit de Schauspelersche Isabella Rossellini anbannelt, mit de he sik 1994 verlöövt hett. Man, twee JOhren later sünd se wedder uteneen gahn. Vun 1997 bit 2001 weer he tosamen mit de US-amerikaanschen Fotograafsche Donya Fiorentino, mit de he twee Söhnen hett. Vun 2002 bit 2005 leev he tohopen mit de Schauspelersche Ailsa Marshall. An’n 31. Dezember 2008 hett Oldman de Singersche Alexandra Edenborough heiraat. Oldman weer tietwies wegen Alkoholproblemen in en Afwennklinik.
Utteken
För siene Filmarbeiten is Oldman wiet över hunnert mol för Priesen un Utteken vörslahn wesen. Uttekent worrn is Oldmann bit hüüt mit meist 60 Priesen, so as:
Gora Sharonova
Gora Sharonova is en Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. Tohoop mit Gora Guseva liggt he an’t westen Enn von’n Bargkamm Hrebet Astrofizikov in’n süden Deel von de Prince Charles Mountains.
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt. De Naamgever is nich överlevert.
Prinz Pi
thumb|Prinz Pi 2007 duum|Zelt-Musik-Festival 2016 in [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]] Prinz Pi (vörmalig Prinz Porno, heet an un for sik Friedrich Kautz; * 23. Oktober 1979 in Berlin-Zehlendorf) is en düütschen Rapper in de Hip-Hop-Szeen vun Berlin.
Ökelnaams
Prinz Pi is ok ünner de Naams Doc Murdock, Doc Mabuse, Slick Spingo un Prinz Porno One bekannt.
Leben un Leeder
Friedrich Kautz is an dat Gymnasium Steglitz na School gahn. Dor hett he ok anfungen mit sien Kunst. De meisten Schölers keemen ut Familien, de sik goot stünnen. Dor is he ok anreegt wurrn, sik ut’neen to setten mit de Sellschup in Düütschland. He schreev sozialkritische Texten un befaat sik dor mit, wat bi de Lüde just anseggt weer. 1998 weer Prinz Porno mit een Leed up de Compilation „Berlin Nr. 1 Vol. 1“ to hören. Dor weer he 19 Johr oolt. In dat sülbige Johr keem sien Album „Porno Privat“ in dat Internet. He meen, he wüß nich, wie. Dor geev dat man bloß 12 Stück vun un de weern dacht as een Gaav an sien Frünnen. Up düt Album weer dat Leed „Keine Liebe“ mit bi. Un düt Leed maak em nu miteens bekannt bi de Rappers in ganz Berlin.
Porno weer vun 2002 bit 2004 bi dat Undergroundlabel Royal Bunker ut Berlin ünner Verdrag. Dor hett he ok bi de Gruppen „Promolle“ un „Panz Dominanz“ mitmaakt.
Al 2001 hett he up de Internetsiet vun Royal Bunker de EP „Radium“ rutbröcht. De geev dat bloß dor un jedeen konn sik de dalladen. Dor is later dat Album „Radium Reaktion“ vun wurrn. Dat hett he 2002 rutbröcht. In dat sülbige Johr keem rut: „Blackbooktape 2: Jung, Schön und Stylisch“. 2004 hett Prinz Pi denn seggt, nu weer dat genug un he woll eerst mol uphören mit dat Rap-Geschäft. Tohopen mit sien Fründ un Macker „Separate“ geev Prinz Pi dormals dat Album „1. Liga“ rut. He dach, dat weer to’n Afscheed. Düt Album keem bi dat Label „Buckwheats Music“ rut, dat Separate upmaakt harr. Prinz Pi meen, he woll nu nich mehr fudder maken, vunwegen dat he sik mehr up sien Studium vun de Grafik kunzentreeren woll. Un babenhen, meen he, konn he mit de Szeen vun de Rappers in Düütschland un in Berlin to de Tiet nix mehr anfangen.
Ari Gold
Ari Gold is de Naam von
Prinz Pi
Leben un Leeder
Unverwohrens keem he denn in’n Februar 2005 man doch mit dat Straat-Album „Guess who’s back to the streets“ torüch.
He meen, he harr so veel Riemels in’n Kopp harrt, man he harr ok an de grode Masse vun siene Fans dacht. Dat weer em vördem gor nich so klaar ween. Dor möss he eenfach torüch kamen.
Ari Gold
* Ari Gold (* 1970), US-amerikaanschen Speelbaas, Schauspeler un Musiker,
Prinz Pi
Leben un Leeder
Anfang Mai keem sien Soloalbum „Teenage Mutant Horror Show“ rut. Dat is wedder öber dat „Buckwheat Music Label“ ut Mainz rutbröcht wurrn. Up dat Splash-Festival 2005 hett he denn sien nee CD „Zeit ist Geld“ vörstellt un is tohopen mit Kid Kobra un Smexer uptreden. An’n 22. August 2005 keem düt Album ok in de Ladens un al an’n 17. November folg dat „Best of“-Album „Geschriebene Geschichte (1998-2005)“. An’n 4. August 2006 keem denn de EP „Instinkt“ rut un an’n 22. September weer dat Album „!Donnerwetter!“ so wiet. Midderwielen hett Prinz Pi tohopen mit siene olen Frünnen dat egen Laben No Peanuts upmaakt. Vun 2005 af an lett he vun dor ut sien Platten rutbringen.
To dat Album „!Donnerwetter!“ höört dree CDs mit to. De eersten 22 Leeder sünd rappt, man up de tweede CD finnt sik 30 Stücken mit Orchoster, wo dat (bit up een) keen Beat bi gifft. Düsse tweede CD heet „Herr der Dinge“. Pi packt dor de Geschicht vun den Undergroundrap in Düütschland in en groot Geschicht in den Stil vun Herr der Ringe oder dat Nibelungenleed.
Bito studeert Prinz Pi vun Harfst 2002 af an „Kommunikationsdesign“ an de Kunsthoochschool in Berlin-Weißensee.
Ophusen (Gemeen Oosterbrook)
Ophusen is en Oort in de Gemeen Oosterbrook (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Oosterbrook mit bi.
Geografie
De Naveröörd sünd dat Noorderenn von Oosterbrook in’n Noorden, Kedenbrook un Spreng in’n Noordoosten, Landmark un Bülkau in’n Oosten, Siedendeel in’n Süden, Helmworth mit Mislag in’n Süüdwesten, de Swienskopp un Heimhusen in’n Westen un Pehmworth un dat Süderenn von Oosterbrook in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to dat Kaspelsgericht Oosterbrook in dat Land Hadeln tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Oterndörp. Na 1885 weer dat in’n Kreis Hadeln. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.
Religion
Ophusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Oosterbrook.
För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.
Verkehr
Von Ophusen gaht Straten över Siedendeel in’n Süüdwesten na Helmworth an de Kreisstraat 20, in’n Süüdoosten över Landmark na Bülkau an de Landsstraat 144 un in’n Noorden na Oosterbrook an de K 16.
De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 20 Kilometer in’n Noordwesten von Ophusen.
De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Oterndörp an de Nedderelvbahn.
Lüüd
De plattdüütsche Schriever Heinrich Teut is 1868 in Ophusen boren.
Canessa
Canessa is de Familiennaam von
Stellingwarfs
Stellingwarfs is en nedderlandsch-neddersassische Streektaal (Streekerspraak), de in de Gemenen Oost- un Weststellingwarf in'n Süüdoosten vun de Provinz Freesland un in de angrenzenden Rebeden vun Drenthe un Oaveriessel praat warrt. Stellingwarfs is verwandt mit Drents, Grunningers, Twentsch, Aachterhoeks, Veluws un de sassischen Spraken, de vörnehmlich in'n Noorden vun Düütschland praat warrt. Nedersaksisch un dormit ok Stellingwarfs is, lieks as Freesch, dör de Regeren vun de Nedderlannen as en Europääsche Minnerheitenspraak anerkannt.
19P/Borrelly
19P/Borrelly is en kortperioodschen Komet, de an’n 28. April 1904 vun Alphonse Louis Nicolas Borrelly in Marseille opdeckt worrn is. He weer an’n 22. September 2001 dör de NASA-Ruumsond Deep Space 1 utforscht.
Ümloopbahn
19P/Borrelly lööpt op en elliptische Ümloopbahn in knapp söven Johr eenmol üm de Sünn. Dat Perihel, as de Punkt vun de Bahn, de an dichsten an de Sünn is, liggt jüst so binnen de Marsbahn. Dat Aphel, also de wietste Punkt vun de Sünn, liggt buten de Bahn vun Jupiter, womit he to de Kometen vun de Jupiter-Familie tellt.
Besöök vun Deep Space 1
An’n 22. September 2001 is de NASA-Ruumsond Deep Space 1 in en Afstand vun blots 2.200 km an den Komet vörbiflagen. Dormit is dat de veerte Komet, de vun en Ruumsond utforscht worrn is. Dorbi sünd Biller maakt worrn, de na de Eer sennt warrn künnen. Se wiest den Karn vun den Komet mit en lange Gestalt vun ruchweg 8 × 4 × 4 km. De Dicht vun den Karn is mit üm un bi 0,49 g/cm³ bestimmt worrn. Bito is de Böverflach bannig düster mit en Albedo von blots 0,022. Eenige düstere Placken hebbt sogar ein Albedo vun blots 0,007. Opstunns sünd kuum Mineralen bekannt, de för dissen Weert infraag kamt.
Canestrari
Canestrari is de Familiennaam von
Dormann
Dormann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Dorman, Dörmann, Dohrmann, Doormann.
Carlos Morales
Carlos Morales is de Naam von
* Carlos Morales (* 1968), Pornodorsteller ut Venezuela,
Alfredo Morales
Alfredo Morales is de Naam von
* Alfredo Morales (* vör 1970), mexikaanschen Footballspeler,
Canestrini
Canestrini is de Familiennaam von
Bernhard Wolff
* Bernhard Wolff (1811–1879), düütschen Verleger,
Kiek ok bi: Bernhard Wolf.
Döhmann
Döhmann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Dohmann.
Gora Storozhevaja
Gora Storozhevaja is en Nunatak in Mac-Robertson-Land, Oostantarktika. He liggt in de Aramis Range von de Prince Charles Mountains stracks westen de Pagodroma Gorge.
Dohmann
Kiek ok bi: Domann, Doman, Döhmann.
Gora Storozhevaja
Russ’sche Wetenschoppers hebbt em nöömt.
Middlesex County (Connecticut)
Middlesex County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Connecticut. He hett 165.676 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 956 km². De Sitt vun de Verwalten is in Middletown.
Historie
De Kreis is an’n 2. Mai 1785 grünnt worrn.
Krarup Sogn
Krarup Sogn is en däänsch Kaspel (däänsch sogn) von de Däänsche Volkskark. Dat liggt in de Proovstie Fåborg von dat Bisdom Fünen. De Kark von dat Kaspel is de Krarup Kirke in’n Oort Krarup. De Kaspels sünd in Däänmark gliektiedig för de amtliche Statistik ok Ünnerdelen von de Kommunen (LAU-2), bi Krarup Sogn also von de Kommun Faaborg-Middfünen.
Middlesex County (Connecticut)
Demografie
Vun de 155.071 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 86.327 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 28.251 US-Dollar. 95.922 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 36.545 Minschen maakt. 4,46 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Krarup Sogn
Historie
Dat Kaspel leeg bet to de Kommunaalreform 1970 in de Harr Sallinge Herred von dat Amt Svendborg un denn von 1970 bet 2006 in de Kommun Ringe in dat Amt Fünen. Mit de Kommunaalreform an’n 1. Januar 2007 is dat Kaspel Deel von de Kommun Faaborg-Middfünen in de Region Süüddäänmark worrn.
Middlesex County (Connecticut)
Demografie
9,48 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 5,95 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 91,28 % vun de Minschen Witte, 4,42 % Swarte, 1,56 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,17 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,97 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,56 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 3,00 % vun de Lüüd ansehn.
ISO 639
ISO 639 is en internatschonalen Standard vun de Internatschonale Organisatschoon för Normen. Dor weert Kennungen för Naams vun Spraken in Spraakkoods mit fastleggt. Düsse Standard hett en Reeg vun Ünnerdelen. Dree Delen för Kennungen mit twee Bookstaven (ISO 639-1) un dree Bookstaven (ISO 639-2 un ISO 639-3) sünd al rut un weert wiethen bruukt. Anner Delen (ISO 639-4 bit -6) schöllt dor up upboen un sünd al in Arbeit (Stand: August 2007).
Wie de Kennungen bruukt weert
De Kennungen, de in de Norm fastleggt sünd weert bruukt in de Lexikographie, Linguistik, in Bökereen, Informatschoonsdensten un bi den Datenverkehr. Se schöllt dorför sorgen, dat eendüdig seggt weern kann, üm wat vun Spraak dat geiht un dat se in Dokumenten ok ohn Twiefel betekent weern könnt. De Kennungen könnt nich as Afkörten verstahn weern, vunwegen dat de Kennung nich in jeden Fall mit de Spraak, de betekent warrt, ähnlich is. De Koods könnt groot oder lütt schreven weern.
Domann
Domann is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Dohmann.
Barack Obama
thumb|Barack Obama Barack Hussein Obama, Jr. (* 4. August 1961 in Honolulu, Hawaii) is en US-amerikaanschen Politiker (Demokraatsche Partei) un Afkaat. He is bi de Präsidentenwahl an'n 4. November 2008 to’n 44. Präsidenten vun de USA wählt wurrn. An’n 20. Januar 2009 hett he dat Amt antreden. He is de eerste afroamerikaansche Präsident in de Geschicht vun de USA.
In dat Johr 2004 is he för Illinois in den Senat wählt wurrn. Upstünds In is he de enkelt afroamerikaansche Senator.
An’n 10. Februar 2007 hett he in Springfield (Illinois) künnig maakt, dat he för de Wahl to’n Präsidenten antreden will. He hett sik denn eerst mol in de Vörwahlen gegen Hillary Clinton dörsetten mösst. An’n 3. Juni 2008 harr he dat schafft. Dor harr he de nödigen Afordenten tosamen, dat he bi dat Upstellen vun den Kannedaten vun siene Partei de Mehrheit kriggt. Bi de Präsidentenwahlen güng dat denn gegen John McCain vun de Republikaners. An’n 27. August is Barack Obama vun de Afordenten vun de Demokraatsche Partei offiziell to’n Präsidenten-Kannedaten utropen wurrn. He is dor de eerste Afroamerikaner mit, de för een vun de beiden groten Parteien in de USA in dat Witte Huus intrecken deit. An’n 23. August hett Obama künnig maakt, dat he Joe Biden to'n Viezpräsidenten maken will. Biden is de Senior-Senator ut Delaware.
För sien diplomaatsche Möh, de sik Obama in sien Amt maakt, üm de Minschen op de Welt to mehr Verstahn ünner’nanner to bewegen, is he vun dat Nobel-Komitee in Oslo 2009 mit den Fredensnobelpries uttekent worrn. Obama steiht nipp un nau vör de Standpunkten, för de dat Komitee al siet mehr as hunnert Johren warven de.
Kinnertiet un Jugend
De Öllern hefft sik kennenlehrt as Studenten an dat East-West-Center vun de Universität vun Hawaii in Manoa. 1963 hefft de Öllern sik scheden laten. De Vadder hett an de Harvard University fudder studeert. De Mudder freet’ en Studenten ut Indonesien, de is later Öölmanager wurrn. Mit ehren Söhn is se dorüm na Jakarta hentagen, dat weer ehrn Mann sien Heemat. Veer Johr lang hett Obama dor de School besöcht. Vun 1967-1970 weer he up en kathoolsche School, 1970/71 besöch he en Staatsschool, de mehr vun’n musliemschen Gloven präägt weer. In Jakarta is siene Halfsüster Maya boren. Ok vun sien Vadder siene Siet hett Obama en Reeg vun Halfgeswister, dormang en Süster, de in Heidelbarg studeert hett. Sien Vadder hett Obama 1971 to’n lesten Mol sehn, dor weer he 10 Johre oolt.
1971 kehr Obama torüch na Hawaii. Dor is he bi siene Grootöllern Madelyn un Stanley Durham uptagen wurrn. Se hefft em up de Privaatschool „Punahou School“ geven, de in en goden Roop stünn. Dor hett he 1979 sien High-School-Afslut „mit Utteken“ schafft.
Studium un Beroop
thumb|right|Austin Hall vun de Harvard Law School
Achterna studeer he noch mol dree Johr lang Juristeree an de Harvard University. Dor is he as eersten Afroamerikaner to’n Präsidenten vun de Fachtiedschrift Harvard Law Review wählt wurrn. 1991 hett he sien Jura-Dokter maakt un kreeg dor en magna cum laude för.
Obama güng 1992 torüch na Chicago un arbeit’ dor in de Afkaten-Sozietät Miner, Barnhill and Galland, de sik besunners mit Börgerrechten befaten dö. Bit he 2004 in den US-Senat wählt wurrn is, hett he bavendem noch „Recht vun de Verfaten“ an de rechtswetenschopliche Fakultät vun de University of Chicago lehrt.
Privatleven
Siet 1992 is Barack Obama verheiraat mit Michelle Obama (*1964). Se hett, just so, as he süms, an de Harvard Law School studeert. Arbeiden deit se hüdigendags bi de apentliche Verwaltung vun Chicago. Kennenlehrt hefft se sik in de Afkatenkanzlei, wo Michelle na ehren Afsluss 1988 arbeit’ hett. As Barack in düsse Kanzlei sien Praktikum möök, dor weer em Michelle as Tutorsche an de Siet stellt. De beiden hefft tohopen twee Döchter. Barack Obama leevt mit siene Familie in Chicago.
As he süms seggt, is he nich in en Karkengloven uptagen wurrn. Man vun sien Tied in Chicago af an höör he doch to de Trinity United Church of Christ to. In de Tied vun sien Wahlkampf is he dor avers wedder uttreden.
US-Präsidentenwahlen
In de heele US-Natschoon weer an'n 4. November 2008 Wahldag. Dor hefft Obama un Joe Biden vun de 538 Wahllüüd vun dat Wahllüüd-Gremium opminnst 349 bi kregen. För McCain un Palin staht bloot 163 Wahllüüd praat. In Perzenten hefft 52% vun de Wählers för Obama un Biden afstimmt un 46 Perzent hefft ehr Krüüs för McCain un Palin maakt.
Dor is dat ungefähr so mit kamen, as dat vörutseggt wurrn weer. De meisten Ümfragen in de USA hefft vun de Finanzkrise af an dormit rekent, dat Obama un Biden mit veer bit 12 Perzent vörn liggen schollen. Obama hett al Bundsstaten wunnen, wo 2004 John Kerry wunnen harr, man he hett ok allerhand Staten achter sik kregen, de 2004 noch up George W. Bush siene Siet stünnen, dormang Virginia un Indiana. Dor harrn siet Johrteinten bloot jummers de Republikaners wunnen. Ok de wichtigen Swing States New Hampshire, Ohio, Pennsylvania un Florida hefft 2008 för Obama afstimmt. In düsse Staten geiht dat mol so un mol so mit de Republikaners un de Demokraten.
An'n 15. Dezember 2008 hefft de 538 Wahllüüd den Böversten vun de USA offiziell wählt. Obama hett dor 365 Stimmen bi afkregen. Dor weer he mit wählt. Sien Eed hett Obama denn an'n 20. Januar 2009 afleggt.
2012 hett he dat schafft, nochmal weer wählt to wurrn. Ditmal kunn he sück düütlich gegen den republikaanschen Kandidaten Mitt Romney dörsetten.
Böker över Barack Obama
Up Platt is nix över Barack Obama rutkamen.
Gallwöpsen
Bi de Gallwöpsen (Cynipidae) hannelt sik dat um en Familie mank de Huudflunken (Hymenoptera). Dor weert se mank de Kneepwöpsen (Apocrita) to de Böverfamilie vun de Gallwöpsenhaftigen (Cynipoidea) torekent. Up de ganze Welt sünd bi 1.400 Aarden bekannt.
Kennteken
Gallwöpsen sünd meist man lüttje Deerter. Dat Lief is vun een bit hen to dree Millimeters lang, bloß ganz roor is ok mol en Aart mit hen bit to 8 Millimeters to finnen. Normolerweise sünd se man swatt oder fallt anners nich wieter up. De Föhlsprieten hefft bi de Heken jummers een Lidd mehr, as bi de Seken, meist hannelt sik dat um 13/14 oder 14/15 Segmente. De Seken ehr Leggbohrer verscheelt sik in de Längde bannig. Mol is he so lang, as dat ganze Lief, annermol bannig kort, man jummers heel dünn un flexibel. Wenn he nich bruukt warrt, is he meist ganz in’t Achterlief versteken. Dor kann he ok to en Sleifen bi upkrullt weern. Dat gifft man wenig Aarden, de hefft korte (brachypter) oder gor keen Flunken (apter).
Wie se sik vermehren doot un wie se wassen doot
De Gallwöpsen ehre Budden leevt un wasst binnen in de Gallappels. Düsse Gallappels fangt an, ut to scheten, nadem en Plant mit en Leggbohrer anprickt wurrn is. Vun dat Geweev in de Gallappels freet und leevt de Budden un vertehrt also keen Fleesch, wat mank de Leggimmen man roor is. Bi elke Aart vun Gallwöpsen hefft de Gallappels ehre egene Form. Dor kann een de Aart beter an bestimmen, as wenn een sik dat Insekt sülms ankiekt. Wie dat Wassen vun de Gallappels tostanne kummt, is noch nich ganz klaar. De Budde leevt normolerwiese in en lüttje Kamer binnen in den Gallappel. Wenn dor keen Budde insitten deit, wasst de Gallappel nich mehr. Dat gifft Gallappels mit bloß man een Kamer, un annere, dor sünd en paar Hunnert Kamern in un in jede Kamer leevt en Budde. Gallappels sünd normolerwiese buten hart un binnen week. Vun dat weeke Geweev fritt de Budde. Buten up de harten Hüllen sitt faken noch anner week Weefsel an, faken todeckt mit Haaren oder wat dor anners noch an wassen deit. Dat Seken leggt de Eier meist man bloß an een bestimmt Plantengeslecht oder –aart af. Gallappels gifft dat an Blöten, Blöer, Stengels, Twiege, Knubben un Wuddeln. De Budden verlaat de Appels eerst, nadem se sik verpoppt hefft un utkrapen sünd. As bi all Kneepwöpsen is de Budden ehren Enddarm verslaten. Schieten doot se bloß eenmol, just vör dat Verpoppen, wenn se dat so nömmte Mekonium afgeevt. Bi allerhand Aarden, sunnerlich bi Gruppen, de sik an Eken ranmaken doot (Tribus Cynipini), wesselt in’t Johr een Generatschoon mit twee Geslechter (Heken un Seken) un een, wo de Nakamen dör Jumferntügen (Parthenogenese) tostanne kummt. Düsse Wessel heet in de Fackspraak „Heterogonie“. Dor verscheelt sik de verscheeden Generatschonen bi un seht anners ut un bringt ok annere Gallappels towege. Dat gifft ok Aarden, as de Rosengallwöpse Diplolepis rosae, de vermehrt sik bloß man dör Jumferntügen (thelytok). Liekers sünd bitherto bi all Aarden ok Heken andrapen wurrn, man towielen sünd se bannig roor.
Bi 80 % vun de Gallwöpsen in Düütschland leevt up verscheden Deele vun Eken.
Wo se vörkamen doot
Gallwöpsen leevt to’n groten Deel in de matigen Klimazonen vun de Noordhalfkogel. De meisten Geslechter un Aarden up de ganze Welt sünd in de Gemarken rund um de Middellannsche See un de Swatte See tohuse. In de Tropen leevt keen Gallwöpsen. Bloß veer Geslechter sünd bitherto ut de matigen Breeden vun de Süüdhalfkogel beschreven wurrn, jummers twee ut Süüdamerika un Süüdafrika. In Australien gifft dat keen inheemsche Aarden. In den Norden vun Middeleuropa hefft sik bitherto bi 100 Aarden funnen.
Svante Pääbo
Svante Pääbo (* 20. April 1955 in Stockholm) is en sweedsch Mediziner un Bioloog. He gellt as de Begrünner vun de Paläogenetik. 1984 gelung hüm as Doktorand eerstmals de Kloneeren vun de DNA vun en Mumie. De entspreekend Mellen in de Facktietschrift Nature keem 1985 up de Titelsiet, en düchtig selten Ehrung för en Doktorrand. In sien wiedere wetenschaplich Loopbahn hett he sück up evolutschonäre Genetik spezialiseert. 2022 wurr he de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.
Leven
Wiels sien Militärdeenst hett he een Johr de Dolmetscherschool besöcht. Af 1975 studeer he tonächst Ägyptologie, Russisch, Wetenschapsgeschichte un van 1977 bit 1980 up Anraaden vun sien Vader ok Medizin an de Universität Uppsala, wo he 1986 mit en Arbeit in molekularer Immunologie sien PhD, den Doktorgrad in Naturwetenschapen, kreeg. To’n Afsluss vun sien Medizinstudium fehl hüm aber de letzte, klinische Afsnitt, wiel he in de Grundlagenforschung wesseln dee.
Binnerhalv vun een Johr folgten kört Upenhollen an dat Institut för Molekulare Biologie an de Universität Zürich un en Krebsforschungszentrum in London. De Tiet van 1987 bit 1990 hett he as Postdoc an de University of California in Berkeley in de Arbeitsgrupp vun Allan Charles Wilson verbrocht. 1990 kreeg Pääbo en Roop up en C4-Professur för Allgemeine Biologie an de Ludwig-Maximilians-Universität München. 1997 wessel he nah Leipzig an dat nee grünnd Max-Planck-Institut för evolutschonäre Anthropologie. Siet 1999 leit he do ras een vun fiev Direktoren de Afdeelen Evolutionäre Genetik un is to glieker Tiet ok Honorarperfesser an de Universität Leipzig.
Pääbo is mit de US-amerikansch Primatenforscherin Linda Vigilant verheiraadt, de ebenfalls an dat MPI EVA arbeitet, un hett mit hör twee Kinner.
Wetenschaplich Leistungen
Wiels sien Doktorandentiet in Uppsala kunn Pääbo nee molekularbiologische Techniken bruuken, um DNA ut Geweevproben to winnen. Dorbi keem hüm de Idee, de glieke Techniken ok för dood Geweevmaterial to bruuken. Mit Hülp vun sien fröheren Perfesser in Ägyptologie kunn he Geweevproben vun Mumien ut de ägyptologischen Sammlung in Uppsala un vun dat Pergamonmuseum in Oost-Berlin beschaffen. 1984 gelung hüm dat denn eerstmals, Arvgoot ut Zellen vun de Mumienpräparate to isoleeren. De in dat glieke Johr bekannt maakt Ergevnisse in de Tietschrift Das Altertum vun de Akademie vun de Wetenschapen vun de DDR funnen aber kein Beachtung. Eerst de Artikel in de internatschonal herutbrocht Tietschrift Nature, 1985, hemm för en wetenschapliche Sensation sörgt.
Nah Afsluss vun sien Dissertatschoon hett sück Svante Pääbo bi Perfesser Allan Wilson in Berkeley up en Postdoc-Stäe bewurben un wurr 1987 annommen. De Arbeitsgrupp vun Wilson weer de eenzige, de sück to de Tiet ebenfalls mit de Isoleeren vun Arvmaterial ut fossil Geweev befaaten dee. De folgend dree Johr bi Wilson weern bannig spoodriek, wiel se en nee Methood to dat Vervölfältigen vun DNA, de Polymerase-Kettenreaktschoon, up en ganz Reeg vun utstorven Deerten as Büdelwulf, dat Riesenfaultier, den Höhlenboor oder da Mammut anwennen kunnen.
An dat Max-Planck-Institut in Leipzig befaat sück Pääbo hööftsächlich mit de Fraag, welke genetischen Veränderungen in de Evolutschoonsgeschichte den modernen Minschen utmaken. Dorbi verglieken de Liddmaaten vun sien Arbeitsgrupp Genmaterial vun den hüdigen Minschen sowohl mit anner Aarden vun de Gattung Homo, as den Neandertaler, as ok de vun anner Fröhminschenaarden un den vun Minschenaapen. 2002 hett he ünner annern sien Forschungsergevnisse to dat „Spraakgen“ FOXP2 herutbrocht, ut de sien Fehlen oder uptreeden Defekten Spraakunvermögen resulteert. 2010 hörr Pääbo to de Autoren vun en Studie, in de nahwiest wurr, dat vör rund 40.000 Johren in dat Altai-Gebirge neben Homo sapiens un den Neandertaler noch en dart, unafhängig vun disse beid Aarden dorhen inwannert Populatschoon vun de Gattung Homo leevt hett, nöömt Denisova-Minsch. 2018 hett he de Reeg vun de Basen in de DNA vun dat Genom vun dat Fossil Denisova 11 ut de Denissowa-Höhle – en Kind vun en Neandertaler-Moder un en Denisova-Vaders, bestimmt
En vun sien Studienswoorpunkte hett sück mit de Bestimmung vun Reeg vun de Basen in de DNA vun dat Neandertaler-Genom befaat. En 2010 herutbrocht Studie hett ergeven, dat dat Genom vun de Neandertaler en signifikant gröttere Ähnlichkeit mit dat Genom vun Europäern un Asiaten hett as mit dat Genom vun Afrikanern. Dorut hett man slooten, „dass der Genfluss vom Neandertaler zu den Vorfahren der Nicht-Afrikaner erfolgte, bevor sich die eurasischen Gruppen voneinander trennten“, dat heet in'n Nahen Osten, wo Neandertaler un anatomisch modern Minsch in de Tietspanne vun vör 110.000 Johren bit vör rund 50.000 Johren koexistierten.
All 1997 harr de Münchner Arbeitsgrupp vun Pääbo in Kooperatschoon mit dat Rheinisch Landesmuseum un amerikaansch Wetenschaplern de mitochondriale DNA vun den modernen Homo sapiens mit de vun den Neandertalers vergleeken un dorbi keine Anhaltspunkte für einen Genfluss entdeckt. Dat Rheinische Landesmuseum harr dorför en Proov ut den Böverarmknaken vun en Neandertaler to Verfügung stellt. Noch in 2004 hemm Pääbo un sien Team kien Anhaltspunkte fö en signifikanten Genfloot vun den Neandertaler to’n modernen Homo sapiens sehn. Disse Ansicht änner sück eerst nah den Insatz vun nee Ünnersökensmethoden mit dat Ergevnis, dat dat woll Genfloot stattfunnen harr mit en hüdd meetboren Bidrag vun bit to 4 % Neandertaler-Genen to’n Genpool vun de hüdig Europäer un Asiaten. In de Johren 2013 bit 2015 herutgeven Analyse-Daten to de Homo-sapiens-Fossilien vun Peștera cu Oase in Rumänien un Ust-Ischim in Sibirien hemm disse Erkenntnisse verstärk, wobi Genfloot bitlang blots in en Richt annommen wurr (Homo-sapiens-Männer zu Neandertalerinnen). 2014 hett Svante Pääbo dat Book Die Neandertaler und wir: meine Suche nach den Urzeit-Genen herutbrocht.
För sien Opdecken över de Genome vun utstorven Homininen un de minschliche Evolutschoon wurr Pääbo 2022 de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraken.
Enkeld Nahwiesen
[[Kategorie:Nobelpriesdräger (Medizin) Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz
Hassaleh
Hassaleh (ι Aurigae) is de Beteken vun en Resensteern in’t Steernbild Föhrmann. De traditschonelle Naam vun den Steern is Al Kab, wat en korte Form is vun Kabdhilinan (arab. för „Sprungbeen vun’n Tögelholler“).
De Steern hett en schienbore Helligkeit vun +2,69m un en Afstand vun ruchweg 512 Lichtjohren vun de Eer. De Helligkeit is wohrschienlich üm 0,6m minnert dör interstallaren Stoff.
In’t Johr 2007 is op en Drapen in Grekenland bericht worrn, dat sik en Poor vun Objekten üm den Resensteern in en 2-to-1-Resonanz dreihn schall. Disse Objekten müssen brune Dwargen wesen, de Ümlooptieten vun ruchweg 2 un 4 Johren hebben müssen. En Mindstmasse is för de beiden Dwargsteerns aver nich angeven worrn. In en Studie vun 2008 is rutkamen, dat en Periood vun 1460 Daag (ruchweg 4 Johren) op en mööglich Objekt hendüüt, dat nich seen warrn kann un noch bestimmt warrn müss.