cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georg-August-Universität Chöttingen
Studenten un Sellschopp
Dat Enn' vun den Krieg broch mit de an hör Studienplätze torüchkehren Kriegsdeelnehmer den Universitäten in Düütschland un dormit ok Chöttingen 1815 de nee Idee vun de Burschenschap, deren Idee in Jena ok mit stark Chöttinger Inflooten up den Weg brocht wurr, entstunn doch dat eerste Grundgesett vun de Oorburschenschap up Grundlaag vun de Constitutschoon vun dat Chöttinger Corps Vandalia, de ehrersiets up entspreekend Vörbiller ut Heidebarg footen dee. Allerdings greep de Idee vun de Allgemeen Burschenschap bi de Chöttinger Studenten nich nesünners stark un wurr insbesünnere vun den Chöttinger Senioren-Convent mehr as reserveert upnommen. Vun dorher bleven de Burschenschapen in Chöttingen bit to dat Johr 1848 inÄ Gegensatz to de Corps en unbedüüdend Utnahm un de Oltdüütsche Tracht weer in't Stadtbild blots vereenzelt antodrapen.
1818 keem dat nah en Utnannersetten tüschen en Handwarker un en Studenten un entsprekend Eskalatschoon to en Insatz vun Hannoversch Husaren gegen de Studeerenden un in as Folg to en nochmaligen Uttoog vun de Studentschap, ditmal nah Witzenhausen. Wiel disse Uttoog oder Streik vun de Studenten ahn Wirken bleev, folg ansluutend en nee Verroopsverkloren vun de Studentenschap gegen de Universität mit de Folg, dat sück de Tall vun Studenten in dat Wintersemester van 1.158 up 858 minneseeren dee. Wegen de dordör utlööst behördlichen Ünnersöken as ok de in de Karlsbader Beslüsse van' 20. September 1819 enthollen Universitätsgesetze nehm de Verfolgungsdruck up de in' Ünnergrund oder as Tarnorganisatschonen fortbestahn studentische Tosommenslüsse an Härte to un düer bit to Midden vun de 1820er Johren unverminnert an. 1823 sünd se nochmal nah Witzenhausen uttrucken, aber ok dat bleev ahn Spood, tomal de Drohung vun de ansluuten Nichövernahm in den Staatsdeenst Wirkung vör den Achtergrund wies, dat in Preußen de Regeeren wohrschoon dee, dat de akademischen Beropen över full weern.
In den Johren 1822/23 studeer de latere Hartog Wilhelm vun Brunswiek in Begleitung vun en Adjutanten in Chöttingen, bevör he in den preußischen Militärdeenst intreeden dee un 1830 as Nahfolger vun sien vun dat Volk verdreeven Bröer up den Thron keem.
De Dichter Heinrich Heine beschrifft in sien Harzreis de Stadt, sien Inwahner un de Universität. Vull vun Sarkasmus un Ironie hett he schreven: „Göttingen ist eine schöne Stadt, besonders, wenn man sie mit dem Rücken ansieht.“
De Studententallen in Chöttingen, dat ok bi Studeerenden ut den Ostseegouvernements traditschonell bannig beleevt weer, gungen nich toletzt deswegen düchtig torüch, wiel Zar Nikolaus I. nah sien Thronfolg 1825 den Balten as to'n Bispeel den Kurländern dat Studium in Düütschland dör drakonische Vörschriften sturder wenn nich sogor unmögelk maaken dee.
Ernste Krawalle geev dat denn weer in de Silvesternacht 1828/29. De Universitätsbehörde harr sück in Anslääg gegen övermaatigen Beergenoot wendt, un de Studenten harrn sück up den Marktplatz versammelt un Gaudeamus igitur sungen. Dornah weern se vun Pedellen verfolgt dör de Stadt trucken, harrn Straatenlateerns utlöscht un tallriek Fensterschieven vun Universitätsmitarbeitern inslahn. Man gung ok persönlich tegennanner an un dat geev tallriek Besehren. Nahderhen kunn de Tüschenfall aber nich wieder upkloort wurrn un bleev dorüm ahn Konsequenzen.
Van 1829 bit 1830 studeer de latere Bayerische König Maximilian II., Söhn von König Ludwig I., in Chöttingen, wo he besünners Vörlesungen in Geschichte un Staatsrecht besöken dee. Maximilian weer hier Schöler vun de Gelehrten Friedrich Dahlmann un Arnold Heeren.
Turbulent wurr dat denn in' Januar 1831 in' Anschluss an de Julirevolutschoon in Paris (1830) dör de Revolutschoon vun de Börger un Studenten in Chöttingen 1831, ok „Göttinger Revolution“ nömmt. Ünner de Führung vun den Privatdozenten Johann Ernst Arminius von Rauschenplatt wurr en Revolutschonsraat bild un an' 8. Januar 1831 de Magistrat vun de Stadt Chöttingen uplööst. Vun den König wurr en free Verfaaten för dat Königriek Hannober verlangt un de Störrt vun de Regeeren, dat Kabinett Münster. De Studenten hemm up de Straat trotz Verbot Tabakspiepen rookt. An' 15. Januar hett General von dem Bussche mit den Inmarsch (Speelmannstüüg vörut) vun 8.000 Suldaten vun de Hannoversch Armee vun Nörten-Hardenberg ut ok disse Revolutschoon en Enn'. En vun de wenigen Konsequenzen weer de ansluutend Aflöösung vun den Ernst von Münster al Minister för Hannoversche Angelegenheiten in London verbunnen mit de to glieker Tiet Ernennung vun den Hartog vun Cambridge to'n Viezkönig in Hannover.
In de Johren 1842/45 reck ok de Chöttinger Studentenschap de Wirren vun den reformerischen Progress, de beseelt vun den Gedanken vun de allgemeen Gliekheit un up Strömungen ut de Julirevolutschoon un vun dat Hambacher Fest de akademischen Privilegien afschaffen wull.
De Chöttinger Studentenschap nehm mit Afordnungen an dat Wartburgfest (1848) un an den Studentendag vun dat glieker Johr in Iesenack deel, up de versöcht wurr, Forderungen vun de Studentenschap an de Frankforter Natschonalversammlung to formuleeren.
Mit dat Revolutschonsjahr 1848 gung ok deProgressbewegung in Chöttingen to Enn'. Dorför is denn af Midden vun de 1850er Johren tonehmend de Bewegung vun de Wilden an de Stäe vun den Progress treeden. En Swoorpunkt weer dat Schillerjohr 1859. De Wildenbewegung hett Studenten, de sück gegen de Studentenverbinnen organiseeren deen un ut de later de Finkenschap hervörgung, umfaat. In' Juli 1863 wurr ut disse Wildenschap herut en eerst Allgemeiner Ausschuß der Studentenschaft as Vörlöper vun den hüüdigen AStA grünnd. In de Folgetiet sull disse nee Bewegung to Lasten vun den Allgemeenvertrederanspröök vun de Studentenverbinnen tonehmend an Kraft winnen
De Ansluss vun Chöttingen an de Iesenbahn 1854/55 maak de Anreis lichter. Up de anner Siet aber maak de Utbau vun dat Iesenbahnnett den Wettbewarf mit anner Universitäten um den Nahwuss an Studeerenden swoorer un scharper. Dormals gungen all mehr norddüütsch Studenten nah Süddüütschland as umgekehrt.
1856 fung John Pierpoint Morgan, beter bekannt as J.P. Morgan, sien Studium in Chöttingen an. Morgan weer later as Ünnernehmer in den USA tätig un gull as inflootriekst Bankier vun sien Tiet.
An' 18. Oktober 1863 keem dat in Chöttingen to de Studentenslacht up de Weender. De 50. Johresdag vun de Völkerslacht bi Leipzig sull mit en Umtoog begahn wurrn. Dat keem aber to'n Striet, üver de Riegenfolg vun den Uptoog un de Platzeeren vun de Musikkapellen in den Toog, de in en Straatenslacht to Enn' gung. Eenig Verbinnen wurrn dornah bi 1864 uplööst, hemm aber all stillkens wieder bestahn.
Van 1863 bit 1866 hett Robert Koch sien Medizinstudium in Chöttingen maakt, dat he hier mit den Doktertitel un Staatsexamen afslooten hett. Koch gellt hüüd as Begrünner vun de modern Bakteriologie un deelwies ok de Tropenmedizin. Sien Forschungen un de vun sien Schöler hemm later dorto bidragen, de Folgen vun de schlimmsten Süüken, de dat Leven vun Minsch un Deerten bedrohen deen, aftomildern. 1905 kreeg he den Nobelpries för Physiologie oder Medizin.
Perfessers un wetenschaplich Hööchtpunkte
In de unruhigen Tieden (1830) kreegen de Bröers Jacob Grimm un Wilhelm Grimm en Roop nah Göttingen, Jacob as Bibliothekar un Perfesser, Wilhelm eerst blots as Bibliothekar, later aber ok as Perfesser. Hier hemm se sück mit olt Literatur befaat un hullen up de Grundlaag vun hör Forschungergevnisse Vörlesungen to de düütsch Rechtsöllerdömeras ok to de Spraak- un Literaturwetenschap. Se hemm dormit den Grundsteen leggt für de nee entstahn Wetenschap vun de Germanistik.
De Chemiker Friedrich Wöhler hett 1836 de Nahfolge vun Friedrich Stromeyer antreeden. Wöhler gellt as Pionier vun de organischen Chemie wegen sien Synthees vun Harnstoff ut Ammoniumcyanat in dat Johr1828. Disse Harnstoffsynthees hett dat Feld vun de Biochemie apen maakt, wiel to'n eersten Mal en Stoff, de bither blot vun leven Organismen bekannt weer, nemelk Harnstoff, ut „unbeleevt“ Materie künstlich ertüügt wurrn kunn, nemelk ut Ammoniumcyanat. Disse in-vitro-Synthees wedderlegg de Theorie vun den Vitalismus, en transzendente Levenskraft (vis vitalis) weer to dat Ertüügen vun organisch Stoffe unafdingbar.
In de Tiet weer ok Carl Friedrich Gauß, en vun de gröttst Mathematiker vun all Tieden, Perfesser an de Universität un ok as Baas vun de Steernwacht.
Politik, Universitätsstruktur un Bauten
Wiel dat Hartogdom Nassau kien eegen Universität harr, hett Hartog Wilhelm von Nassau-Weilburg an' 28. Oktober 1817 en Staatsvedrag mit dat Königriek Hannober slooten. De Königlich-Hannoversche Georg-August-Universität to Chöttingen wurr dordör bit to de Annexion vun beid Länner dör Preußen 1866 to de Nassauisch Landesuniversität. 1837 hett Wilhelm IV. de Georgia Augusta to'n 100. Gebortsdag de van 1835 bit 1837 baut Aula schunken. De wurr vun den Baumeester Otto Prael ünner den Infloot vun Karl Friedrich Schinkel nah Vörbild vun de röömsch Basilika erricht. De Figurenhmuck an de Fassade stammt vun den Bildhauer Ernst von Bandel. To'n Dank för de Ünnerstütten hemm de Chöttinger den König vör de Aula up den Wilhelmsplatz en Standbild upstellt, dat bit hüüd dat eenzige up düütschen Grund befindlich Denkmal för en britischen König ist.
In de old Aula is noch hüüd de historsch Karzer to besichtigen.
1837 hett de Universität aber en swooren Rückslag dör de Entlaaten vun söben vun hör Perfessers (kiek ok Chöttinger Söben), dorünner de Bröers Grimm un de Physiker Wilhelm Weber erleeden, wiel se gegen dat Upheven vun de Hannoversch Verfaaten, dat liberale Staatsgrundgesetz von 1833 protesteeren deen. Dordör weer de absolutistisch Verfaaten vun dat Johr 1819 weer in Kraft treeden. Wiel sück de free wurrn Lehrstöhl nich qualifizeert besetten leeten, wiel Kollegen vun de verstött Perfessers in Düütschland Solidarität öövt un kien Ruf annehmen deen, wurr versöcht, de Chöttinger Söben torüchtoropen. Blots de Physiker Weber un de Orientalist Heinrich Georg August Ewald sünd dornah aber de Georgia-Augusta torüchkehrt. De internatschonale Wetenschapsgeschichte hett disse Chöttinger Ereignisse mit de vun dat Johr 1934 in en Kontext (engelsch: purge) sett.
Letztlich weern dat disse Verfaatensfragen siet 1837, de ok in dat Revolutschonsjahr 1848 an de Universität Chöttingen Unruhen utlösen deen. Disse wurrn in' Vörmärz dör en Ingahn vun de Hannoversch Regeeren up de Forderungen vun de Tiet glatt maakt. Twee vun de Perfessers vun de Chöttinger Sieben hemm en nochmaligen Roop nah Chöttingen an nommen. Den Studenten wurr Redefreeheit togestahn. Die Revolutschoon verleep also in Chöttingen in verglieswies ruhig Bahnen. In' Sömmer keem dat aber an' 30. Juli 1848 to de Slacht in Bovenden, nahdem sück revolutschonäre Kräfte folgt vun Utlüglern un sensatschonslüstern Sömmerfrischlern bi en Volksveranstaltung in Rauschenwasser drapen harrn. De örtlichen Buern harrn bi de hollen Reden de dorin enthollen radikalen Enteignungsforderungen falsch upfaat un so verstahn, dat mit de Enteignung bei hör sofort anfungen wurrn sull. Se hemm denn de Versammlung sofort mit all to Verfügung stahn Wappen insluutend Döschkeflegel un Messförken angreepen. En Student kreeg en Buukschööt un is doran an den nächsten Dag storven. Panik brook ut un de Bürgerwehr ut Chöttingen wurr anroopen, de dat mit Schööten in de Luft gelung, de Ordnung weer hertostellen.
1866 wurr dat neegotsch Auditorium an dat Weender Dor jüst buterhelv vun de Wallanlagen fardigstellt, dat hüüd ok de Gemäldesammlung vun de traditschoonsriek Kunstsammlung vun de Universität Chöttingen beherbargt. Mit disse Baumaatnahm wurr Platz schafft för de folgend Erweiterung vun de Universitätsbibliothek in den Beriek vun de Paulinerkark. Allerdings wurrn de Paulinerkark un ok de Aula an' Wilhelmsplatz wiederhen för Vörlesungen gbruukt, bit in de 1970er Johren as dat Mehrzweckgebäude apen maakt wurr.
In' Düütschen Krieg 1866 keem dat in' Vörfeld vun de Slacht bi Langensalza nah den Afmarsch vun all Hannoversch Truppen in de Stadt to Unruhen un Plünnerungen dör örtliche Asoziale. De Magistrat vun de Stadt hett den Prorekter vun de Universität um Ünnerstütten beeden un hett vörslahn, de Studenten ünner Wappen to setten. In de örtlichen Kaserne kreegen denn dree Studentengruppen to Wedderherstellen vun de apenlich Ordnung Wappen. Dat geev denn aber kien wiedere Utnannersetten. Twee Daag later, to rechter Tiet vör dat Indrapen vun de vun Hamborg herannahen preußischen Truppen, hemm de Studenten de Wappen weer daalleggt.
De Georgia-Augusta in dat Düütsch Kaiserriek
Mit dat Wintersemester 1866/67 wurr de Georgia-Augusta en preußische Universität.
Perfessers un wetenschaplich Hööchpunkte
Mit Rudolf von Jhering prääg en vun de bedüüdenst düütsch Juristen den Roop vun Chöttingen in disse Tiet.
Dör de aktiv un nich wenig ümstreeden Beropenspolitik vun den sülvstbewussten as ok eegensinnigen Ministerialbeamten in dat preußisch Kultusministerium Friedrich Althoff entsteiht um de Johrhunnertwenn in Chöttingen wegen plaanvull Hoochschoolpolitik en weltwiet anerkannt Cluster för Mathematik, Chemie un Physik, de sien Wirkung bit in de 1920er Johren nahhollend andüer un dat ok as Chöttinger Nobelprieswunner beschreeven wurrd. En vun de entscheeden Beropen vun Althoff weer de Mathematiker Felix Klein, de sülvst en herutragen Wetenschapsorganisator weer un eng mit Althoff bi den Upbau vun de Mathematik un Natuurwetenschapen in Chöttingen tosommenarbeiten dee. In disse Tiet fallen bispeelsweis de Beropen vun de Chemiker Walther Nernst un Richard Zsigmondy, hüüd erinnert dat Museum vun de Chöttinger Chemie an disse Tiet. Hilbert sien List vun 23 mathematischen Problemen wurr vun hüm 1900 n Paris herutbrocht un hett de Mathematik vun dat 20. Johrhunnert beinfloot. De 1904 nah Chöttingen beropen Physiker Ludwig Prandtl begrünn de Ströömungsmechanik un de Aerodynamische Versööksanstalt Chöttingen (AVA).
Constantin Carathéodory harr in Chöttingen studeert un mit dat Thema Über die diskontinuierlichen Lösungen in der Variationsrechnung sien Doktertitel. In Chöttingen wurr de Johrhunnertbegabung vun Carathéodory erkannt un noch an den Vördag vun dat Rigorosum is Felix Klein an hüm mit den Vörslag herantreden, sück in Chöttingen to habiliteeren. Den Doktergrad kreeg he an' 1. Oktober 1904. Sien Doktervader weer Hermann Minkowski. De Bidrääg vun Carathéodory to de Variatschonsreken, Funktschonentheorie, geometrische Optik, Thermodynamik as ok theoretische Physik hemm Infloot up völ naamhafte Mathematiker harrt. Ut de Korrespondenz mit Albert Einstein geiht hervör, dat Carathéodory Einstein wichtig mathematische Erklärungen för sien Grundlegung vun de Relativitätstheorie geven kunn. De nee Feldbegreep, den Carathéodory in de Variatschonsrechnung inführt hett, sull groot Folgen hemm. Carathéodory hett dorut en Ungleichung afleit, de 20 Johr later ünner annern Naam as Bellmansche Gleichung oder Ungleichung in de mathematisch Welt Upsehn erreeg un de Grundlaag wurrd för dat Prinzip vun de Dynamische Optimeerung, un siether wiet över de Mathematik herutstrahlt. Carathéodory hett fundamentale Ergevnisse in völ Rebeeden vun de Mathematik leefert, insbesünnere in de Theorie vun de partiellen Differentialgleichungen, de Funktschonentheorie (Carathéodorysche Metrik) un de Maat- un Integratschonstheorie. He hett ok mehrere mathematische Lehrsätze opdeckt, dorünner dat Maximumprinzip. Carathéodory sien Theorem to de Meetborkeit is bit hüüd Gegenstand vun tallriek mathematisch Ünnersöken.
Politik, Universitätsstruktur un Bauten
1878 bit 1882 wurr an de Prinzenstraße de groot Erweiterungsbau vun de Universitätsbibliothek upricht, de mit de dör de Bibliothek in dat Nett vun dat preußisch Bibliothekswesens nee dortokommen Upgaven, as de Feernleehn, notwennig wurrn weer. De „Berliner“ Baustil vun dissen Baukörper hett sück in sien Architektur düütlich vun de bitherigen hannoverschen Bauten afsett.
1887 funn dat 150. Universitätsjubiläum as Universitäts-Jubelfeier statt. De Kaiser Wilhelm I. harr sien landesherrliche Stellung as böverster Rekter vun de Universität  up den Regenten vun dat Hartogdom Brrunswiek, Prinz Albrecht von Preußen överdragen, de mit de hoochrangigen Vertredern vun de Provinz Hannover togegen weer.
Studenten un Sellschopp
In de euphorisch Stimmung bi Utbröök vun den Eersten Weltkrieg hett de Universität beslooten, de Immatrikulatschoon vun de an' Krieg deelnehmen Suldaten uprecht to erhollen. De Studententallen gungen somit nich in dat Maat torüch, as de Studenten in't Feld trucken. Tatsächlich weern etwa 3/4 vun de Studenten vun de Georgia-Augusta Kriegsdeelnehmer, 726 dorvan as ok 22 Mitarbeiter vun de Universität hemm dorbi hör Leven laaten.
An' 8. November 1918 bill sück in Chöttingen abends en Arbeiter- un Suldatenraat. An' 9. November weih up dat Raathuus en root Flagg, de twee Löcker in Form vun en fehlen Halfmaand un en Steern harr. De Studentenschap hett den Arbeiter- un Suldatenraat en beraaden Utschuss in akademischen Angelegenheiten an de Siet stellt, nahdem sück de Linke in de Studentenschap gegen de konservative Mehrheit nich dörsetten kunn. In de sück ansluutend unruhigen Tiet vun de Weimarer Republiek forder de Rieksregeeren to dat Uprechthollen vun de apenlich Ordnung Studentenbataillone as Tietfreewillige vun de Riekswehr vun meest all Universitäten an, de överall in't Land to'n Insatz keemen.
An' 22. Juli 1920 wurr in Chöttingen de Düütsch Hoochschoolring (DHR) as verbinnensövergriepend Sammlungsbewegung „natschonal“ un „völkisch“ gesinnt Studenten grünnd. De kreeg vör allen in de eerst Hälft vun de 1920er Johren grooten Infloot in den örtlichen Allgemeenen Studentenutschüssen (AStA) as ok in deren Daakverband Deutsche Studentenschaft (DSt). So wunn he etwa bi de Chöttinger AStA-Wahlen in' Mai 1921 16 vun 20 Sitten. De mehr natschonalliberalen Corps hemm den DHR all in dat Sömmersemester 1922 verlaaten. De DHR weer an tallriek republiekfeendlichen un antisemitischen Aktschonen an düütsch Hoochschoolen wiels de 1920er Johren maatgevend bedeeligt un gellt as Paddmaker vun de natschonalsozialistischen Ideologie in de Studentenschap. Mit dat Upkommen vun den 1926 grünnten NS-Studentenbunds verlor de DHR an Bedüüden.
1934 hemm de Chöttinger Krawalle de Gliekschalten vun de Studentenschap ok an de Universität ankünnigt.
De Gliekschalten weer bit to dat 200. Jubiläum vun de Universität 1937 afslooten. All Studeerenden weern vun den NSDStB in Kameradschapen organiseert. Wiels den Tweeten Weltkrieg steeg de Tall an Studenten van etwa 1700 up 4884 in dat letzt Kriegstrimester vör de Kapitulatschoon 1945. De Anstieg vun de Studententallen is dorup torüchtoführen, dat insbesünnere de tonehmen Tall vun versehrter Kriegsdeelnehmer de Gelegenheit to en Studium kreeg, um bispeelswies as Mediziner weer de Verwennen toführt wurrn to können.
Perfessers un wetenschaplich Hööchtpunkte
Vann 1920 bit to sien Dood 1930 wark Friedrich Ludwig, een vun de Begrünner vun de Historsch Musikwetenschap, as Perfesser in Chöttingen. He weer 1929/30 Rekter vun de Universität.
Friedrich Hund weer 1922 bit 1927 Assistent vun Max Born, leefer wesentliche Bidrääg to de Physik, weer as Perfesser in Rostock, Leipzig, Jena, Frankfort/Main un siet 1957 noch wiedere 40 Johr weer in Chöttingen tätig. 1924 wurr Werner Heisenberg Assistent vun Max Born in Chöttingen un hett mit Niels Bohr in Kopenhagen arbeit. In de folgen Johren hett he mit Max Born, Friedrich Hund un Pascual Jordan in Chöttingen de Quantenmechanik begrünnd.
1927 hett Robert Oppenheimer, de later de Vader vun de Atombomb nömmt wurrn sull, in Chöttingen „mit Auszeichnung“ bi Max Born to dat Thema Quantenphysik sien Doktertitel maakt. Hier keem dat in disse Johren to en Gedankenuttuusch tüschen de beid bedüüdenst Atomwetenschapler vun de dormalige Tiet (kiek ok: Born-Oppenheimer-Näherung). Oppenheimer gung later in de USA torüch.
Van 1931 bit 1933 hett Edward Teller (Vader vun de Waterstoffbomb) as wetenschaplich Mitarbeiter in de Arbeitsgrupp um den Nobelpriesdräger James Franck arbeit. Beid hemm Chöttingen nah de Machtgriepen vun de Natschonalsozialisten verlaaten un keemen later in de USA.
1935 hett Hans Joachim Pabst von Ohain (neben Frank Whittle de Vader vun dat Strahldrievwark), de jüst bi den Direkter vun dat 1. Physikalische Institut Robert Wichard Pohl sien Doktertitel maakt harr, in den Institutshoff sien eerst Turbinenstrahlandrievs-Demonstratschonsmodell test. Pohl, de dat Potential vun de Idee sehn hett, hett von Ohain bi Ernst Heinkel mpfahlen, wo de Wiederentwicklung vun dissen Ansatz an' 27. August 1939 mit den weltwiet eersten Floog vun en strahlandreeven Floogtüüch (He 178) en Mielensteen in de Luftfohrtgeschichte setten dee.
Verdrieven un Emigratschoon
De dör de Weltwertschapskrise all anslahn Institute vun de Universität un de Kaiser-Wilhelm-Sellschopp hemm 1933 nah de Machtgriepen vun de Natschonalsozialisten dör dat Entlaaten vun Wetenschaplern ut rassistischen oder politischen Grünnen en düchtigen Verlust an wetenschaplich Substanz erleeden. Mehr as en Fieftel vun de Lehrkörper vun de Universität (20,6 %) wurrn vun de Natschonalsozialisten verdreeven. An' stärksten bedrapen weern de Mathematik, de ünner annern de hoochansehn Perfessers Richard Courant, Hermann Weyl un Edmund Landau as ok de Dozentin Emmy Noether verlor un de Natuurwetenschapen („gahn“ sünd neben Annern de berühmt Physiker Max Born und James Franck). Weer Enn' vun de 1920er Johren noch mit Finanzmitteln vun de Rockefeller Foundation dat nee Mathematische Institut vun de Universität upricht wurrn, so muss de Stiftung ünner hör Vörösitter Max Mason all kört dorup den Umtoog vun de „Chöttinger Mathematik“ nah New York fördern, wo en „Courant-Institut“ grünnd wurr. Up disse Wies wurr de Chöttinger Mathematik „internatschonaliseert“. Ferner wurrn 72 Personen ut rassistisch oder politisch Grünnen de Doktortitel aferkannt, dorünner ok den Nobelpriesdrägern Ludwig Quidde un Max Born.
Disse Säuberungsaktschoon is as great purge of 1933 weltwiet in de Wetenschapsgeschichte ingahn.
Een Johr later hett sück de Rieksuptreckensminister Bernhard Rust to Anlaat vun en Bankett bi de neben hüm sitten Mathematiker David Hilbert erkunnigt, of dat mathematische Institut in Chöttingen dör dat Entfernen vun de jöödschen, demokraatschen un sozialistischen Mathematiker leeden harr. Hilbert saal dorup in sien oostpreußischen Mundaart (luut Abraham Fraenkel, Lebenskreise, 1967, S. 159) antwort hemm: „Jelitten? Dat hat nich jelitten, Herr Minister. Dat jibt es doch janich mehr.“
Eenige vun de ehemals in Chöttingen tätige Wetenschapler (Enrico Fermi, Edward Teller, James Franck) hemm af 1942 ünner de wetenschaplich Leitung vun den in Chöttingen promoveerten Robert Oppenheimer in Los Alamos (USA) an dat Manhattan-Projekt to de Entwicklung vun de eerst Atombombe mitarbeit un hemm deelwies later noch wesentliche Bidrääg to den Upbau vun dat Nuklearwappenpotenzial vun de USA leist. (Kiek ok: Uranprojekt)
Studenten un Sellschopp
Nah den Krieg hett sück de Universität langsam weer verhaalt. To dat Wintersemester 1945/46 nehm de Georgia-Augusta den Studienbedriev ünner de Kontrolle vun de Britisch Militärregeeren weer up. Dormals weern 4.296 Studenten immatrikuleert, 78 Perzent männlich. Vun disse männlich Studenten weern 98,5 Perzent Kriegsdeelnehmer, knapp en Drüddel dorvan Offizieren weern. To disse tellen der latere Bundspräsident Richard von Weizsäcker, de sien Jurastudium in Chöttingen maakt hett un mit beid Staatsexamina afsluuten dee. Ok de Kriegsdeelnehmer Horst Ehmke, de later Kanzleramtschef un Bundsminister in verscheeden Ressorts weern sull, studeer van 1946 bit 1949 in Chöttingen Rechtswetenschapen un Volkswertschapslehre, bevör he sien Studium in den USA fortsetten dee. 1953 wurr Rudolf Schulten, de Entwickler vun dat Kugelhopenreaktor-Karnkraftwerk, ünner Werner Heisenberg promoveert.
All in' Dezember 1945 wurr de eerste AStA wählt, eerster Vörsitter wurr de ehmalge Offizier vun de Wehrmacht un Wedderstandskämper Axel von dem Bussche. In' Juli 1946 hemm sück in Chöttingen eerstmals weer free wählt Studentenvertreder to'n 1. Studentendag vun de britisch Besatzungszoon drapen. Later entstunn ut disse regelmatig Tosommenkünfte de Verband Deutscher Studentenschaften (VDS).
De Studentenverbinnen wurrn vun de britisch Militärregeeren man blots so nah un nah weer tolaaten. Ok de Leitung vun de Universität versöch, up de Wedderupnahm vun studentisch Traditschonen Infloot to nehmen un hett dat studentisch Fechten verboden. En Klärung broch af 1951 de Chöttinger Mensurenprozess mit eenig verwaltungsrechtlichen Folgeverfohren, mit de ok mit düütschlandwiet Verbindlichkeit grundsätzlich faststellt wurr, dat sückser Restriktschonen mit dat Recht vun de Bundsrepubliek Düütschland nich to verinbooren is. All 1949 hett de Groot Senat vun de Universität Tübingen beslooten In den studentischen Gemeinschaften wird kein Platz mehr sein für […] das öffentliche Tragen von Farben. De Westdüütsche Rektorenkonferenz 1949 hett sück in Tübingen dsse Upfaaten tonächst to eegen maakt. De Wedderinführen vun de Couleur is also bi de offiziell Stäen an völ Hoochscholen in Düütschland un in wiet Deelen vun de Studentenschap up Unverständnis stött. Eerste Versöök in de 1950er Johren, in grooten Stil apenlich in Couleur uptotreeden, hemm Protestkundgebungen hervörropen, de vun den SDS organiseert wurrn. In Chöttingen wurr den Corps Bremensia un Hannovera an' 28. Juli 1953 dör den Rekter vun de Universität Hermann Heimpel för twee Semester wegen „Farbentragens in der Öffentlichkeit“ de Tolaatenslizenz wegnommen. Dat wurr up Klaag vun disse Corps an' 8. Juli 1954 dör dat Verwaltungsgericht Hannober uphaben. Dat Gericht hett in de Entscheedensgrünnen anmarkt:''Weder der Staat noch die Universität haben die Befugnis, den einzelnen Studierenden oder studentische Vereinigungen hinsichtlich der verfassungsmäßigen Grundrechte unter ein Ausnahmerecht zu stellen. Das Farbentragen verletzt aber weder die Rechte anderer noch verstösst es gegen das Sittengesetz oder die verfassungsmäßige Ordnung.'' Ähnlich Oordeelen wurrn ok an anner Hoochschoolstandöört spraaken un in de Rektorenkonferenz hett sück de Rechtsupfaaten dörsett, dat Couleur nich verboden weern kunn. De in dat Intercorporativen Convent (ICC) tosommenslooten Chöttinger Verbinnen hemm bit Enn' vun de 1950er Johren de Mehrheitvun de Vertreder in dat Studentenparlament un dormit ok den AStA stellt.
Siet den politisch bewegten Tieden af Enn' vun de 1960er Johren geev dat in Chöttingen för längere Tiet solide „linke“ Mehrheiten in' AStA. De Universität kreeg laatstens in' Düütschen Harvst 1977 mit den internatschonal Upsehn erregen Nahroop vun den Chöttinger Mescalero up den Bundesanwalt Siegfried Buback den Roop vun en Hoochborg vun de autonomen antifaschistischen Linken.
Siet eenig Johren hemm de radikal linke Gruppen aber düchtig an Infloot verloren. Se stellen to Tiet blots noch 6 vun 49 Sitten vun dat Studeerendenparlament.
Latere bannig inflootriek Politiker hemm in Chöttingen studeert.
1976 hett sück de latere Bundsjustizminister Edzard Schmidt-Jortzig (FDP) in Chöttingen an de Juristischen Fakultät. habiliteert He harr siet 1970 as Assistent an dat Institut för Völkerrecht arbeit. En anner nömmswert Alumnus is de mit 160 Millionen verköfft Toondräger to de spoodrieksten düütschen Musikproduzenten vun de Nutiet tellen Dieter Bohlen. He hett 1978 sien Studium vun de Bedrievswertschapslehr in Chöttingen mit dat Examen as Diplom-Koopmann afslooten.
Politik, Universitätsstruktur un Bauten
Upsehn erreeg 1955 de Fall vun den rechtsgerichteten Verlegger Leonhard Schlüter (FDP), de in dat Kabinett vun den nee wählten neddersasschen Ministerpräsidenten Heinrich Hellwege to’n Kultusminister nömmt wurrn weer. De as Rekter vun de Universität amteeren Agrarwetenschapler Emil Woermann is gemeensam mit den gesamten Senat vun de Hoochschool ünner Protest vun sien Amt torüchtreeden. Dormit hett de Führung vun de Universität wenig Daag later den Rückträe vun dissen Minister dwungen, de ok för de Bundes-FDP ünner Thomas Dehler nich mehr dragbar wurrn weer.
1957 hemm de Chöttinger Achteihn mit de Chöttinger Erklärung bi Adenauer gegen de atomare Uprüsten vun Düütschland appelleert.
De Tall vun de Studeerenden in Chöttingen schwank bit Enn’ vun de 1950er Johren tüschen 4.500 un en beten över 6.000. Eerst mit Anfang vun de 1960er Johren sett de Entwicklung to en Massenuniversität in, de de Ordinarienuniversität vun den olden Typ nich mehr wussen weer. (Unter den Talaren – Muff von 1000 Jahren). Dör de Studentenunruhen vun de Endsösstiger entwickel sück so de Gruppenuniversität as egalitäär Massenuniversität mit tietwies wiet över 30.000 Studenten. Um dissen Anstorm bewältigen to können, wurr nördlich vun de Chöttinger Binnenstadt in den 1960er Johren för de Geisteswetenschapen en nee Campus plaant un upricht. Up dat Gelände entstunnen en Bau för dat Studentenwerk mit Zentraalmensa, en Mehrzweckgebäude (MZG) in’ Hoochhuusstil („Blauer Turm“) un dat Zentrale Hörsaalgebäude (ZHG) mit den gröttsten Höörsaal vun de Universität („011“), de knapp 1.000 Sittplätze umfaat. Ganz dicht bi wurrn Seminargebäude för de Juristische Fakultät (Juridicum), för di Theologische Fakultät (Theologicum) as ok för de Wertschaps- un Sozialwetenschapen (Oeconomicum) baut.
Dat Universitätsklinikum wurr etwa to de glieker Tiet ebenfalls in’ Norden vun de Stadt nee baut un wiedere Institute entstunnen in den Stadtdeel Weende.
As 1989 de darte un letzte Serie vun D-Mark-Banknooten herutgeven wurr, hem negen verscheeden Persönlichkeiten de Motive up de Geldschiens bild. Veer vun disse Personen weern in hör Leven Perfesser an de Universität Chöttingen ween: Carl Friedrich Gauß (10 DM), Paul Ehrlich (200 DM), Jacob Grimm un Wilhelm Grimm (beid 1000 DM). De 10-DM-Schien wies neben dat Bild vun Gauß ünner annern historsch Bowarken vun de Universität Chöttingen, dorünner de Steernwacht un de Aula.
Universitätskark is siet 1822 de gotische Nikolaikark in dat Nikolaiveertel vun de südliche Oldstadt.
Museen, Sammlungen un Gordens in’ Överblick
Neben den Eenzelsammlungen un Inrichtungen vun de Fakultäten un Institute vun de Universität as ok de Universitätsbibliothek verfügt ok dat Städtisches Museum Chöttingen över universitätsbetrucken Sammlungen. De dor befindlich düersam Utstellung gifft en prägnanten Överblick över de Geschichte vun de Universität, hör Perfessers un Studenten.
Berühmt Persönlichkeiten un Alumni
De Universität Chöttingen harr in hör Geschichte völ berühmt Lehrer un Wetenschapler, de nich all hier upführt wurrn könnt. In dat Stadtbild erinnern siet 1874 de typischen Chöttinger Gedenktafeln an de Wahnstätten vun etwa 320 berühmt Chöttinger Gelehrten un Studenten. Se sünd meest ut witt Marmor un verwiesen up de Wahntiet vun de ehrt Person in dat Huus, an dat de Tafel anbrocht is. Mit dat Anbringen vun de Tafel is jewiels en Chöttinger Laudatio verbunnen. To de bekanntst Alumni vun de Georgia Augusta hörrt de latere Riekskanzler Otto von Bismarck, de sien hunnertjohrig Immatrikulatschonsjubiläum 1932 in Chöttingen groot fiert wurr. An de Tieden vun den Bismarck-Kults erinnern in Chöttingen noch dat Bismarck-Häuschen, de Bismarcktoorn un de Bismarcksteen. Bismarck wurr in Chöttingen dör den „Diplomatenbildner“ von Heeren stark beinfloot.
De Früenden vun de Georgia-Augusta sünd siet 1918 in’ Universitätsbund Göttingen e. V. as gemeennützig Fördervereen tosommenslooten, de in’ Rahmen vun sien gemeennützig Zwecke för de Universität Drittmittel beschafft. De Universitätsbund Chöttingen hörrt ok to de Förderer vun de Alumni-Organisatschoon vun de Georgia-Augusta. De is in’ Vergliek to de Universitäten vun de USA noch jung un befind sück noch in’ Upbau. Dat Alumni-Nettwark tellt aber all rund 3.000 Liddmaaten, dorünner een ehmaligen Bundspräsidenten, en ehmalgen Bundskanzler un den Nobelpriesdräger Herbert Kroemer.
Patin
Den Personal- un Vörlesungsverteeken weern af dat Sömmersemester 1957 twee in' glieken Druck afsett Indragungen vöranstellt:
Tasmanien
Tasmanien (engelsch Tasmania}}, in de rekonstrueerten Aborigines-Spraak lutruwita  un in dat austraalsch Engelsch faken Tassie; bit Enn’n 1855 Van-Diemens-Land) is en to den Staat Australien hörend Eiland an’n östlichen Rand vun den Indischen Ozean. Se is ruch weg 240 km südlich vun de austraalsch Kontinentalmasse vörlagert. Tasmanien heet ok de austraalsch Bundsstaat, de över de Hööftinsel herut noch mehrere lütt, meestens nich bewahnt Inselgruppen in de Region umfaat. Sien Hööftstadt un gröttste Stadt is Hobart, de tweetgröttste Stadt Launceston.
Geographie
As Bundsstaat umfaat Tasmanien mit 68.400 km² 0,89 % vun de Gesamtflach vun Australien. Ahn de vörlagert Inseln bedrocht de Flach vun de Hööftinsel 64.519 km² un wiest en Längt vun 296 km vun Norden nah Süden un en Längt vun  315 km vun Osten nah Westen up. Se is mit Afstand de gröttste Insel vun den Austraalschen Bund.
Di Bass-Straat, de dat Eiland vun dat austraalsch Fastland trennt, wurr in’n Nordwesten dör King Island, an de Nordosttipp vun Flinders Island flankeert. Landschaplich domineeren Gebirge un Hoochebenen bit circa 1600 m Hööcht de Insel. De hööchste Barg is de Mount Ossa (1617 m).
Tasmanien liggt up de Südtipp vun dat austraalsch Kontinentalschelf, tüschen 40° un 44° südlich Breedt as ok tüschen 144° un 149° östlich Längt. Se is bi wieden gröttste vun de över hunnert Eilannen vun dat Bass-Archipel un hett etwa dree Veertel Grött vun de Insel Irland.
Wusten
Wusten betekent
Ludvig Munthe
Ludvig Munthe is de Naam von
* Ludvig Munthe (1841–1896), noorweegschen Maler,
Aruba
Aruba is en Inselstaat in de süüdliche Karibik. Dat Land is 193 km² groot un dormit dat lüttste vun de so nömmten ABC-Eilannen. As egenstännigen Staat is Aruba een vun de dree Länner, de tohopen dat Königriek vun de Nedderlannen utmaakt. De annern beiden sünd de Nedderlannen sülms un de Nedderlannschen Antillen. Aruba höört to de Inselkeed vun de Lüttjen Antillen un liggt bi 25 km nöördlich vun Venezuela.
Luke Wilson
Luke Cunningham Wilson (* 21. September 1971 in Dallas, Texas) is en US-amerikaanschen Schauspeler.
Leven un Wark
Luke Wilson is de jüngste vun dree Söhnen. Sien Vadder is Fackmann für Warf, sien Mudder Fotograafsche in Dallas. Ok sien beiden Bröder Andrew un Owen Wilson arbeit as Schauspelers. Se all hebbt dat Occidental College in Kalifornien besöcht.
Aruba
Geographie
Aruba liggt vun de ABC-Eilannen an'n meisten in'n Westen un is dor ok dat lüttjeste vun. Dat Land is meist sied, bi 30 km lang un bit 9 km breet. De hööchste Barg is de Jamanota mit 188 m. In den Westen gifft dat kilometerwiese bloß man witten Strand, man in'n Osten is en Felsenküst.
Luke Wilson
Utteken
Bit hüüt (Stand November 2012) weer Wilson veermol för Filmpriesen vörslahn. Dorvun hett he twee wunnen:
Aruba
Infrastruktur
Up dat Eiland gifft dat man blots een Flaaghaven, dat is de Queen Beatrix International Airport, (IATA-Kood: AUA)
Geschichte
thumb|left|Dat ole Stadtzentrum vun Oranjestad
1499 hefft de Spaniers Aruba funnen un besiedelt. 1636 hefft de Hollänner de Insel övernahmen. In't 19. Johrhunnert is dor Gold funnen wurrn. So is Aruba weertschopplich vun Belang ween. In de lesten Johrteinte vun dat 20. Johrhunnert is dat up de Insel bargup gahn vunwegen den Upswung mit den Tourismus. 1986 hett sik Aruba offiziell vun de Nedderlannschen Antillen verafscheedt un is en unafhängigen Staat binnen dat Königriek vun de Nedderlannen wurrn. Al 1990 hett de Staat vun Aruba dor um beden, nu nich wieter to verhanneln över de vullstännige Unafhängigkeit vun düt Königriek.
Inwahners
De Inwahnertahl in Aruba wasst in jedet Johr in'n Döörsnitt um 6,1 %. Dor liggt dat in de ganze Welt an veerte Stäe mit.
Max Brinckman
Max Brinckman (* 18. Dezember 1846 in Goldbarg; † 22. Mai 1927 in Horborg) weer en Ünnernehmer un plattdüütschen Schriever.
Brinckman is 1846 as öllsten Söhn von Elise, borene Burmeister (1821–1904), un den plattdüütschen Schriever John Brinckman in Goldbarg boren. He is in Güstrow na School gahn un hett veer Johr lang in Rostock bi en Holthannel en Lehr as Koopmann maakt. Na de Lehr güng he na Hamborg un denn na Horborg. Dor hett he sik 1869 mit en Holthannel sülvstännig maakt. 1896 hett he de Harburger Leinoel- und Firnisfabrik Brinckman & Co. grünnt un 1906 de Harburger Oelwerke Brinckman & Mergell. 1913 is he Königlich Prüüßschen Kommerzienraad worrn.
1912 hett he en Book op Plattdüütsch schreven, in dat he ut siene Schooltied berichten deit. Dat Book is in Güstrower Platt schreven.
1908 hett Brinckman in Güstrow en Born mit de Figurn Voß un Swinegel stift, den Wilhelm Wandschneider maakt hett. De Born schall an John Brinckman denken laten.
Brinckman weer verheiraadt un harr den Söhn Max John Brinckman (25. Januar 1881-10. März 1963), de denn ok dat Leid över de Fabriken övernahmen hett.
Mathys
Mathys is de Familiennaam von
Mathys betekent ok
Kiek ok bi: Mathis, Matthis, Matthys, Mattis, Matis.
Lieke
Lieke is een nedderlannsch Vörnaam för Deerns. De Naam kümmt vun den franzöösch Vörnaam "Angelique".
Binkert
Binkert is de Familiennaam von
Heinrich von Handel-Mazzetti
Heinrich von Handel-Mazzetti is de Naam von
* Heinrich von Handel-Mazzetti (1806–1887), öösterriekschen Feldtüügmeester un Politiker,
Vossmoor
Vossmoor betekent
Kiepenkeerl
duum|Kiepenkeerl in de Nedderlannen köfft un verköfft Woren bi en Fro vör en Buurnhuus duum|Dat Kiepenlisettken En Kiepenkeerl is en Höker, de mit en Kiep op’n Rügg vun Huus to Huus geiht un Saken verköfft. De Kiepenkeerl wannert vun de Stadt op’t Dörp un verköfft oder tuuscht dor to’n Bispeel Solt gegen Eier, Kees un Höhner, de denn in Stadt wedder verköfft warrt. Disse Kiepenkeerls hett dat överall vun’t Suerland bet Hamborg bet in’n Noordoosten vun de Nedderlannen geven.
Grohmann
Grohmann is de Familiennaam von
Kiepenkeerl
In Meinerzen un Mönster staht Denkmaals för’n Kiepenkeerl. De Bildhauer Jeff Koons hett ok en Statue vun’n Kiepenkeerl maakt. De is ut Eddelstahl un steiht in Washington. De Radio-Lokalsenner för’n Kreis Koosfeld hett den Naam Radio Kiepenkerl. En Original ut dat märksche Suerland weer dat Kiepenlisettken, de as Fro mit de Kiep ünnerwegens weer.
Grohmann
, ,
Grohmann betekent
Ludwick
Ludwick is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Ludwig.
Gemeen Neenkarken
duum|Gemeenverwaltung in Neenkarken Neenkarken is en Gemeen in de Samtgemeen Land Hadeln in’n Landkreis Cuxhoben in Neddersassen mit.
Oskar Korschelt
Oskar Korschelt (* 1853 in Bertheldorf/Sassen; † 1941, Sassen) weer en düütschen Chemiker un Ingenieur, de dat japaansche Brettspeel Go na Europa inföhrt hett.
1875 keem Korschelt na Japan, wonehm he an de medizinsche Hoochschool vun Tokio en Lehropdrag annahmen harr. 1880 geev he dit Baantje op un arbeid för de japaansche Regeren.
Gemeen Neenkarken
Historie
De Gemeen Neenkarken besteiht siet ole Tieden ut de Öörd von dat Kaspel Neenkarken. Dor höört blangen Neenkarken sülvs de Öörd Katthüserdeel, Süderenn, Höörfelln, Höden un Dellnwort to.
Oskar Korschelt
In disse Tiet hett he dat Go-Speel kennenlehrt. De Lüüd vertell, dat he gegen Murase Shuho, de later Honinbo wurr, söss Steen Vörgaav kreeg. Dat heet, he weer en goden Amateurspeler. Mit de Help vun Shuho hett he 1880 en Artikelserie mit den Titel ''Das Japanisch-chinesische Spiel "Go". Ein Concurrent des Schach maakt un in de Mittheilungen der Deutschen Gesellschaft für Natur- und Völkerkunde Ostasiens'' publizeert. Dat weer dat eerste Maal, dat över dit Speel in den Westen wat detailleert to lesen weer. He hett ok de Markeren vun de Lienen vun't Gobrett mit latineschen Bookstaven un europääschen Tallen inföhrt. Sien Bedüden för dat Gospeel in Europa un Noordamerika kann wohl nich hooch noog schätzt warrn. 1884 hett he över Go noch en Book schreven, dat noch vundaag op Engelsch druckt warrt.
Gemeen Neenkarken
Historie
De Öörd Brüünhemm, Pehmworth un Scholen hebbt fröher to de Gemeen Oosterenn Oterndörp tohöört. As düsse Gemeen 1929 oplööst worrn is, is de gröttere Deel an de Gemeen Oterndörp fullen, de beiden Öörd Brüünhemm un Pehmworth un en Deel von Scholen aver an de Gemeen Neenkarken.
Oskar Korschelt
In de Mitt vun den 1880er Johren is Korschelt na Düütschland trüchkehrt un hett in Leipzig wahnt. Över sien Go-Aktivitäten na disse Tiet is nich veel bekannt.
Gemeen Neenkarken
Historie
De Gemeen is 1970 Maat von de Samtgemeen Hadeln worrn. Dat is se bet to’n 1. Januar 2011 bleven. An den Dag hett de Samtgemeen Hadeln sik mit de Samtgemeen Sietland to de ne’e Samtgemeen Land Hadeln tohoopslaten.
Wapen un Flagg
Dat Wapen von de Gemeen wiest vörn op grönen Grund twee sülvern Wellenbalken en achtern op sülvern Grund en oprechten roden Füürbessen.
De twee Wellenbalkens staht för de Mehm un de Welster. De Füürbessen kummt ut dat Wapen von de Familie von Mehm, de fröher Besitt in Neenkarken harr.
Partnerschoppen
duum|Denkmaalsteen för de Partnerschop in Neenkarken De Gemeen hett Partnerschoppen mit Saint-Broladre in Frankriek (siet 1995).
Ludwig Abel
Ludwig Abel is de Naam von
* Ludwig Abel (1835–1895), düütschen Vigelienspeler, Kumponist un Dirigent,
Alabama (Volk)
Die Alabama ünnerdeelen sück in de Tawasa un de Pawokti.
Historie
De Alabama hebbt sück mit de eerste franzöösch Kolonialisten anfrünnt. 1717 hebbt de Franzosen up de Alabama ehr Land Fort Toulouse erricht. Liekers keem dat dornah to Wannerbewegungen. Af 1736 sünd vööl Alabama in den Westen (Louisiana) trucken. De, de an Oort un Stee bleven, hebbt denn tosommem mit de Muskogee tegen die USA streden. Se hebbt denn aber 1784 in den Verdrag vun Fort Jackson ehr ganz Land verloren. De meest Alabama sünd denn mit de Muskogee nah Oklahoma trucken, wo ehr Nahkommen noch hüdtodag leven.
Inwahnertall
Iberville hett 1702 schätzt, dat 400 Familien vun de Alabama in twee Dörper leven. De engelsch Zensus tell 1715 770 Alabama. För 1832 wurrd de Bevölkerung mit 321 angeven, man se hebbt de Alabama, de nah Louisiana trucken weern, nich mittellt. De US-Zensus von 1910 gifft 187 Alabama in Texas un 111 in Louisiana an. Nah de Zensus van 1990 sproken vun 500-600 Alabama noch 256 ehr traditschonell Spraak.
Bedüden
Nich blots de Stroom Alabama River, sonnern ok de Bundsstaat Alabama wurrn nah dissen Stamm nömmt. Wieder henn gifft dat en Iesenbahnstation in Oklahoma mit dissen Naam un de Ortschaften Alabama City in Alabama und Alabam in Arkansas.
Aurora County
Aurora County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 2.710 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.834 km². De Sitt vun de Verwalten is in Plankinton.
Historie
De Kreis is an’n 1. Oktober 1879 grünnt worrn.
Demografie
Vun de 3.058 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.474 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.887 US-Dollar. 1.605 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 257 Minschen maakt. 10,69 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Vun de Vöröllern her sünd 95,68 % vun de Minschen Witte, 0,29 % Swarte, 0,10 % stammt ut Asien un 1,93 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,44 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,56 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,09 % vun de Lüüd ansehn.
Niemünster
Niemünster (ok Neemünster, hoochdüütsch Neumünster) is en Stadt mit ca. 80.000 Inwahners in Holsteen. Dat is de eenzige kreisfriee Stadt in Sleswig-Holsteen, de jümmers ünner 100.000 Inwahners harr. Niemünster is en Stadt, wo inst vele Lü in de Industrie Arbeit harrn. Niemünster weer lang een vun de dree kreisfrieen düütschen Steden, de den hööchsten Andeel vun de Sozialhülp leven Lü harrn. As in de anner vun disse dree Steder geev dat hier en evangeelsche Gesangbookverlag. Dat Wöörbook Plattdüütsch-Hoochdüütsch vun Johannes Sass worr hie vun de Wachholtz-Verlag herutgeven. Niemünster hett een hogen oostpreuß'schen Andeel.
Gröön Book
Dat Book hett dree Delen:
Gaddafi seggt in dat Book, dat de polietschen Systemen, de dat gifft, nich worraftig demokraatsch sünd, denn dat Volk dröff jümmer blot Repräsentanten wählen, vun de dat denn afhängig is. De Minschen köönt aver nich sülvst Influss nehmen op dat System. Gaddafi stellt dor denn en System vun Volkskongresse un Volkskomitees gegen, dat dat Volk direkt an’n polietschen Prozess deelhebben lett.
As de dree Grundebenen vun de Sellschop süht he de Familie, den Stamm un de Nation.
Gaddafi süht dat System, dat he in dat Gröne Book vörstellt as drüdde Universaltheorie, de blangen Kapitalismus un Kommunismus steiht (Islaamsch Sozialismus).
Niemünster
De kathoolsche Pädagogik- un Psychologie-Schrieversch Christa Meves is ut Niemünster.
Spohr
Spohr is de Familiennaam von
,
Kiek ok bi: Spoor, Spor.