cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biathlon-Weltmeesterschapen 1995
7,5 km Sprint
Datum: 18. Februar 1995
15 km Eenzel
Datum: 16. Februar 1995
Alsing
Alsing is de Familiennaam von
Danckwardt
Danckwardt is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Dankwart.
Mannsfeld
Mannsfeld is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Mansfeld.
Gerhard Hirsch
Gerhard Hirsch is de Naam von
Dârvari
Dârvari betekent
Malse
Malse is de hoochdüütsche Naam von
Andromeda (Steernbild)
duum|Andromeda na [[Johannes Hevelius (1690)]] duum|Opnahm vun’t Steernbild mit den Andromedanevel
Gerhard Hirsch
* Gerhard Hirsch (1903–1982), düütschen Numismatiker un Münthändler,
Douglasville
Douglasville betekent
Kiek ok bi: Douglassville.
Andromeda (Steernbild)
De Andromeda (gr. Ἀνδρομέδα) is een vun de 88 modernen Steernbiller un liggt op de nördlichen Halfkugel vun’n Steernhimmel. Se höört to de bekannteren Steernbiller, vun wegen dat dor de Andromedanevel (M 31) binnen liggt. Dat is de Spiralgalaxie (to verglieken mit uns Melkstraat), de an’n neegsten to uns Galaxie liggt.
Utsehn
Dat Steernbild Andromeda besteiht vör alle ut en Keed vun veer Steerns, de vun’t Rechteck vun’n Pegasus utgeiht. De dree hellsten Steerns Alamak, Mirach un Sirrah leegt meist op en graade Lien.
Wenn de optischen Bedingen goot sünd, kaan man wat nöördlich vun δ Andromedae en swacken neveligen Plack sehn. Dat is de beropene Andromedanevel oder M 31. De sichtboren Steerns vun’t Steernbild sülvst höört to uns egen Galaxie un sünd nich wieter weg as 1200 Lichtjohren. Dorgegen is de Afstand to’n Andromedanevel mit 2,7 Millionen Lichtjohren veel grötter.
Historie un Mythologie
De Andromeda is nich bltos een vun de modernen Steernbiller, man höör ok al to de 48 klass’schen Steernbiller vun de Antike, de vun Ptolemäus beschreven worrn sünd. Den Naam hett dat Steernbild vun Andromeda, en Prinzessin ut de greekschen Mythologie.
Andromeda weer in de Mythologie de eenzige Dochter vun den äthiopischen König Kepheus un vun de Kassiopeia. Se schüll en Unveeh oppert warrn, vun wegen dat de Mudder för ehr iedel Oort straaft warrn schüll. Kassiopeia harr neemlich seggt, dat se sogor schöner utsehn dee as de Nereiden. De hebbt sik dorophen an den Seegoot Poseidon hollen, de wedder en Unveeh utschickt hett, dat de Küst vun Kepheus sien Riek toschannen maken dee. Dat Undeert künn aver blots to Roh bröcht warrn dör dat Opper vun Andromeda. As se an en Felsen ankeedt weer un op ehr Schicksal töven dee, keem op mol de Held Perseus mit sien Flögelschoh un slöög dat Veeh dood. Andromeda weer denn sien Fro. De Figuren vun disse Saag sünd all an’n Himmel sett worrn. Dat Unveeh in Form vun dat Steernbild Waal.
En annere Faten sütt en Tosamenhang mit den Sagenkrink üm den Helden Herakles. De Steerns schüllt dorna de Amazonenkönigsche Hippolyte dorstellen, för de Herakles ehrn Gördel rankriegen müss.
Steerns
Sirrah (α Andromedae) is de hellste Steern vun de Andromeda. Toeerst weer de Steern aver to dat Steernbild Pegasus rekent un harr de Beteken δ Pegasi, vun wegen dat de Steern Deel vun dat Veereck vun’n Pegasus is.
Dubbel- un Mehrfachsteerns
Sirrah is en Dubbelsteernsystem, dat ruchweg 97 Lichtjohren wiet weg is. De Hööftsteern lüücht blauwitt un wiest ruchweg de 110-facke Lüüchtkraft vun uns egen Sünn op. Bito is dat noch en ännerlichen Steern vun’n Tyyp Alpha²-Canum-Venaticorum. De tweete Komponente is en swacken Steern vun de 11. Gröttenklass.
γ Andromedae is en Veerfacksystem in en Afstand vun 355 Lichtjohren. De Steern kann al in teemlichlütte Teleskopen in en Dubbelsteern oplöst warrn. De Hööftsteern γ¹ (A in’t Bild) is en orange lüchten Överrees mit den 80-facken Dörmeter un de 2.000-facke Lüüchtkraft vun uns Sünn. γ² (B/C in’t Bild) lett sik wieter in twee blaue Steern vun de 5. Gröttenklass oplösen, de bannig dicht bi’nanner staht. Man, een vun de beiden Komponenten dorvun is denn sülvst noch mol en spektroskoopschen Dubbelsteern.
In en Afstand vun 250 Lichtjohren steiht dat System 56 Andromedae, wat ut twee Steerns mit de Spektralklassen K0 un K4 besteiht. De Steerns wiest vun de Eer en teemlich wieten Afstand vun 200 Bagensekunnen an’n Himmel op un künnt al mit en eenfachen Kieker as Dubbelsteern kennt warrn.
59 Andromedae bargt ok twee Komponenten. Dat System is 300 Lichtjohren wiet weg un hatt de Spktralklassen B9 un A1.
Ännerliche Steerns
R Andromedae is en ännerlichen Steern vun’n Mira-Tyyp, de över en Tietduer vun 409 Daag sien Helligkeit ännert. Wiel sien Maximum hett he en Helligkeit vun 5,8m un kann denn bi go’e Bedingen noch mit dat fre’e Oog sehn warrn. In’t Minimum geiht de Helligkeit op 14,9m rünner u is denn bltos noch mit grote Teleskopen to sehn.
Messier- un NGC-Objekten
thumb|hochkant=1.5|De Andromedanevel (M 31) mit de twee Navergalaxien M 32 (rechts vun M 31) un M 110 (links baven vun M 31)
M31, de Andromedanevel, is mit en Afstand vun ruchweg 2,7 Millionen Lichtjohren de nächste gröttere Spiralgalaxie. Se kann al mit blot Oog as neveligen Plack kennt warrn un is mit grote Wohrschienlichkeit al siet dat Öllerdom bekannt. In’n Kieker sütt de Plack as’n langtogen Nevel ut un in en Teleskop (af 15 cm) warrt Steernkunzentratschonen un düstere Stoffbänner sichtbor.
Dicht dorbi steiht en annere lütte Galaxie mit de Beteken M32. Se sütt in’n Kieker as ok in’t Teleskop ut as’n Steern.
Ok M110 steiht dicht bi’n Andromedanevel un is en wietere lütte Galaxie. Se sütt as’n langen neveligen Plack ut un weer 1773 vun Charles Messier opdeckt.
NGC 752 is en apenen Steernhopen mit en Afstand vun 1.500 Lichtjohren. Dat Objekt weer 1786 vun Wilhelm Herschel opdeckt un is mit’t fre’e Oog a neveligen Plack to sehn. In’n Kieker künnt 20 bit 30 Steerns goot oplöst warrn.
Ruchweg 40 Millionen Lichtjohren wiet weg is de Spiralgalaxie NGC 891, de 1783 vun Karoline Herschel opdeckt worrn is. De Galaxie is vun de Eer ut vun de Kant to sehn, so dat se as’n langtogen Nevel utsütt. In gröttere Teleskopen kann man en Stoffband in de Mitt sehn.
De planetaarsche Nevel NGC 7662 weer 1784 vun Wilhelm Herschel opdeckt. Dat is de Överrest vun en Steern, de ruchweg 4.000 Lichtjohren wiet weg wesen is. He sütt in lütte Teleskopen ut as’n runnen, neveligen Plack, de in gröttere Teleskopen af 10 cm is de Nevel as’n „Smöökring“ to seh.
Karl Mannsfeld
Karl Mannsfeld is de Naam von
Niculești
Niculești betekent
Karl Mannsfeld
* Karl Mannsfeld (* 1939), düütschen Geograaf un Politiker,
Kiek ok bi: Carl Mannsfeld, Karl Mansfeld.
Dougnac
Dougnac is de Familiennaam von
(123) Brunhild
(123) Brunhild is en Asteroid ut den Hööftgördel. He is an’n 31. Juli 1872 vun den düütsch-amerikaanschen Astronom Christian Heinrich Friedrich Peters in Clinton opdeckt worrn is.
De Asteroid is na Brünhild nöömt, en mythologische Figur ut de Edda un ut dat Nibelungenleed.
Slott Fontainebleau
Dat Slott Fontainebleau in Fontainebleau, Département Seine-et-Marne, is en franzöösch Slott rund 60 km südlich van Paris, dat tietwielig ünner annern van Kaiser Napoleon Bonaparte bruukt wurr. Dat is vör allen berühmt för sien Binnenutstattung ut de Tiet van de Renaissance, an de tallriek italieensch Künstler arbeit hemm. 1981 wurr dat van de UNESCO to’n Weltkulturarv verklort.
De eerste Akt van de Oper Don Carlos van Giuseppe Verdi, de nich up dat as Vörlaag verarbeit Drama van Friedrich Schiller torüchgeiht, speelt up Slott Fontainebleau, wobi de beschreeven Handlung historsch nich nahwiesbar is.
De Naam van dat Slott Fontainebleau, fröher ok „Fontainbleau“ schreeven, leit sück af van: „fontaine belle eau“, dat heet „Born (mit) mui Water“.
Baugeschichte
De Anlaag wurr ünner Franz I. un Heinrich II. an Stäe van en Borganlaag ut dat 13. Johrhunnert baut, de sien Donjon in den Bau inföögt un ünner König Franz I. to en Jagdslott utwiedt wurr. 1528 wurr mit den Bau van den Zentralbau anfungen. Dat Slott gellt as eerst Renaissancebau up franzöösch Grund. Dat wurr in de Tiet van de Könige Könige Heinrich IV., Ludwig XIII. un Ludwig XIV. mehrfack umbaut.
Slott Fontainebleau hett fief Höfe, en Kapell, Prunkrüüm, Fresken un Stuckaturen. De Arbeiten för dat Slott wurrn af 1530 van italieensch Künstlern as Rosso Fiorentino utführt. De hemm manieristisch Stilelemente un italieensch Formengoot nah Frankriek brocht.
Cobenzl
Cobenzl is de Familiennaam von
Slott Fontainebleau
Baugeschichte
Ludwig XIV. leet in de Gordens en nee Parterre in‘n Stil van den Barock, en grooten Kanal un en nee Park anleggen.
Cobenzl
,
Cobenzl betekent
Slott Fontainebleau
Kunst in dat Slott
Mit dat Slott Fontainebleau sünd de so nöömt Eerst un Tweet School van Fontainebleau verknütt. Beid Scholen sünd van italieensch Künstlern grünnd wurrn. Van beid Scholen finnen sück hüüd meest blots noch Warken in dat Slott, de mit dat Bauwark untrennbar verbunnen sünd, as Fresken oder Deckenmalereen.
Van herutragend künstlerisch, aber ok historsch Bedüüden is dat Möbleeren van de königlichen bzw. kaiserlichen Gemächer. Se is wietgahnd in den Tostand van de letzt binnenarchitektoonsch Umgestaltungto Tiet van  Napoleon III. erhollen. Dordör überlagern sück Elemente van Renaissance bit to’n Historismus. Bi Wand- un Boddengestaltung domineeren Originalarbeiten ut de Tiet van Ludwig XIII. De Zimmerfluchten, de Napoleon I. för sück un den tietwies hier in Haft sitten Paapst Pius VII. gestalten leet, sünd in hör dormalig Originaltostand erhollen.
In de Neetiet wurr dat Amerikaansch Konservatorium in dat Slott inricht, en Sömmerakademie för Kunst un Architektur.
Örgel
In de Slottkapell (franzöösch: Chapelle de la Trinité]] befindt sück en historsch Örgel. Dat Instrument weer 1772 van den Örgelbauer François-Henri Clicquot baut wurrn un deen as Begleitinstrument up de Singer- un Musikertribüne van de Kapell. Wiels de franzöösch Revolutschoon wurr dat Piepenmaterial zerstört. 1967 wurr de Örgel van den Örgelbauer Alfred Kern rekonstrueert. Dat hett hüüd 15 Register up dree Manualen. Dat Pedal (franzöösch: Pédalier „à la française“) is fast an dat Positif anhangt. Dat Instrument is mit en Gesamttremulanten utstatt.
Bünger
Bünger is de Familiennaam von
Kiek ok bi: Bunger, Buenger.
Sergei Afanassjew
Sergei Afanassjew is de Naam von
* Sergei Afanassjew (* 1964), sowjetschen Löper,
Kalapuya
De Kalapuya sünd en noordamerikaansch Indianerstamm un Liddmaat vun de Confederated Tribes of the Grand Ronde Community of Oregon. Traditionell leevt se in’ US-Bundsstaat Oregon in dat Willamette-Daal.
Vun de wohrschienlich oorsprünglich 15.000 Stammesliddmaaten bleeven dör Krankheiten un Verdrieven aktuell etwa noch 600 Liddmaaten över.
Joe Brown
Joe Brown is de Naam von
* Joe Brown (1884–1965), US-amerikaanschen Schauspeler,
Huttfleet
duum|Luftbild von Huttfleet (rechts in’n Vörgrund; 2012) Huttfleet is en Oortsdeel in de Gemenen Steenkark un Greundiek (Samtgemeen Lüh) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.
Geografie
Huttfleet liggt as Stratendörp in de Masch von de Elv in de Eerste Miel von Oolland. In’n Noorden vör Huttfleet in de Elv liggt Lühsand.
De Naveröörd sünd Mojenhörn in’n Noordoosten, de Elvdiek un Greundiek in’n Oosten, Steenkark in’n Süden un Bachenbrook, de Sietwenn, Sandhörn un Wetterndörp in’n Noordwesten.
Verwaltungsgeschicht
De Oort hett vör 1852 to de Hauptmannschoppen Twielenfleet un Steenkark von dat Grevengericht Oolland tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk, de 1932 Deel von’n Kreis Stood worrn is.
De Oort is von öllers twüschen de Kaspels un Gemenen Greundiek un Steenkark opdeelt.
Inwahnertall
Steenkark:
Greundiek:
Fram-Expeditschoon
thumb|De Fram in’t Drifties De vun Roald Amundsen leit Fram-Expeditschoon weer en norweegsch Antarktis expeditschoon, de eerstmals bit to’n Süüdpool kommen is. In de Johren van 1910 bit 1913 is Amundsen mit de Fram, de all tweemal in de Arktis insett wurrn weer, in de Bucht vun de Wale, wo he Reeschopp un Hunnen an Land broch un sien Winterquartier upslahn dee. Vun dor truck he mit Hunnenschledden vun sien Basis Framheim ut to’n Süüdpool, de he an’ 14. Dezember 1911, 35 Daag vör sien Konkurrenten Robert Falcon Scott vun de britisch Terra-Nova-Expeditschoon, erreicht hett. Dormit harr he dat „Rennen um den Pol“ wunnen.
Huttfleet
Religion
Huttfleet is evangeelsch-luthersch präägt un is opdeelt twüschen de Kaspels von de Martini-un-Nicolai-Kark in Steenkark un de Marienkark in Greundiek.
Fram-Expeditschoon
De Expedition sull tonächst in de arktisch Water führen, um den Noordpool to erreichen; as Amundsen aber in Harvst 1909 mitkreeg, dat sowohl Frederick Cook as ok Robert Edwin Peary jeweils den Anspröök erhaben hebbt, dat se den Pool erreicht harrn, hett he sien Plaan ännert. Wenn he as Eerst an den Süüdpool kommen dee, hett he sück mehr Ehr för sück as Expeditschoonsbaas, för sien Land as ok en Verbeetern vun de nah de wenig Moot maken Nahrichten vun’ Noordpool in’t Stocken geraden Spendenakquisitschoon verspraken.
Vermeș
Vermeș betekent
Huttfleet
Religion
För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.
Fram-Expeditschoon
Vörgängerexpeditschoonen
thumb|upright|James Clark Ross Dat Rossmeer weer traditschonell dat Arbeitsrebeet vun de britisch Antarktisexpeditschoonen ween. Begrünnd wurr disse Traditschoon dör James Clark Ross, de tüschen 1839 un 1843 mit de Scheep HMS Erebus un HMS Terror dree Reisen in de Antarktis ünnernommen hett, dorbi wieder nah Süüden vörstött is, as je en Minsch tovör, völ topographische Gegebenheiten opdeckt un deelwies ok benömmt hett, dorünner dat Rossmeer sülvst, de Ross-Insel, de Great Ice Barrier as ok de Bucht vun de Wale, dat Utgangslager vun de Fram-Expeditschoon. Fortsett wurr de Traditschoon vun Ross dör de Discovery-Expedition van 1901 bit 1904, de eerst britisch Antarktisexpeditschoon siet Ross un dormit vun dat so nömmt „Heldentietöller vun de Antarktisforschung“, de Nimrod-Expeditschoon as ok de Terra-Nova-Expeditschoon, de de Hööftkonkurrenz vun Amundsen bi dat Eerstrecken vun den Süüdpool weer.
Huttfleet
Weertschop un Infrastruktur
För Huttfleet sünd de freewilligen Füürwehrn Greundiek un Steenkark mit tostännig.
Fram-Expeditschoon
Vörgängerexpeditschoonen
Af 1895 geev dat in dit Rebeet aber ok norweegsch Aktivitäten. In dit Johr lann nämlich de Antarctic, en norweegsch Walfangschipp, kört an dat Kap Adare an, dem Nordzipfel vun Viktorialand. En Liddmaat vun disse Lannensgrupp, de Norweger Carsten Egeberg Borchgrevink, is dorup up eegen Kösten to den Sössten Internatschonalen Geographenkongress nah London reist un hett sück as Baas vun en Expeditschoon anbooden, de as eerste up den antarktischen Kontinent överwintern sull. He hett de Deelnehmer vun den Kongress övertüügt – ok dör mitbrocht Moosprooven, de dat Leven ünner de antarktischen Iesdeck bewiesen deen – un hett dormit dat Interesse an en wetenschaplich Erforschung vun de Antarktis nee schüürt. In’ Fröhjohr 1898 hett hüm de Verlegger George Newnes anbooden, sien Expeditschoon in’ Gegentoog för en packenden Erlevnisbericht to betallen. Disse Expeditschoon, de Southern-Cross-Expeditschoon, hett eerstmals in de Antarktis överwintert un is up dat Ross-Schelfies 70 Kilometer wiet nah Süüden vörstött. Borchgrevink wies up, dat de Ice Barrier nich blots as Hinnernis, sonnern ok as Weg in den Süüden ansehn weern kann, todem hett he Nutzen vun Hunnen un Skiern ok in de Antarktis nahwiest. De Expeditschoon weer all ganz nah de nee „norweegisch School vun de Polarforschung“ utrüst.
Huttfleet
Verkehr
Dör Huttfleet löppt de Landsstraat 140, de in’n Noordwesten över Wetterndörp un Hullern na Stood geiht un in’n Süüdoosten över Steenkark un Mittelskark na Jörk.
Fram-Expeditschoon
Vörgängerexpeditschoonen
Disse „nee School“ weer teihn Johr tovör vun Fridtjof Nansen begrünnd wurrn, as he in’ Sömmer 1888 Gröönland vun Oosten nah Westen dörqueren dee un dorbi nich blots de norweegsch Polarforschung begrünnen dee un to en Identifikatschoonsfigur för völ Norweger wurr, sonnern ok nee Weeg in de Technik entwickelt hett. Anstäe vun de herkömmlich swoor Schledden hett he lichtere Modelle insett, de ob Skiern leepen. He hett ok de Notwennigkeit sehn, eegen Kleedasch, Telten un Kaakutrüsten to entwickeln un stell eerstmals Nehren nah wetenschaplich Gesichtspunkten tosommen. Bedüüden harrn ok Hunnen, wenig Gewicht vun de Utrüsten un Beweglichkeit vun de Mannschap in’t Gelände. Karnstück vun de Polarforschung aber weer nu de Insatz vun Skiern, worför Norweger best Vörutsetten mitbringen deen, wiel dat Skifohren as Fortbewegungsmiddel siet Johrdusenden Bestanddeel vun de Kultur vun de skandinavisch Völker weer – dat Woort Ski stammt ut dat Oltnorweegsch. Up den jungen Roald Amundsen hett disse Expeditschoon so grooten Indruck makt, dat he 1903 mit de Gjøa to en eegen Expeditschoon upbraken is, de hüm as eersten Minsch dör de gesamte Noordwestpassage führen dee. Disse Fohrt harr insofern Infloot up de Fram-Expeditschoon, as Amundsen hier de Grundlagen vun de Polarforschung, de he as Tweet Stüermann up de Belgica lernt harr, deeper maken un dör Inuit-Weeten ergänzen kunn. Bi de Gjøa-Expeditschoon hett Amundsen eerst Erfohrungen in’ Umgang mit Hunnen un Hunnenschledden makt un studeer de Techniken vun de Inuit, etwa Iglubau oder Herstellen vun Kleedasch.
Huttfleet
Verkehr
De nächsten Bahnhööv sünd an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg. Dat sünd de Bahnhoff Hornborg negen Kilometer in’n Süden un de Bahnhoff Stood ölven Kilometer in’n Noordwesten. Noch dichter bi is söven Kilometer in’n Süüdwesten de Bahnhoff Dullern, an den de Lien S3 von de S-Bahn Hamborg höllt.
Fram-Expeditschoon
Fram-Expeditschoon
Torüch in Norwegen fung Amundsen mit de Plaan vun en Expeditschoon in dat Nordpolarbecken an, bi de he sück veer oder fiev Johr lang in’t Ies inslooten drieven laaten un dorbi den noch nich opdeckten Noordpool erreichen wull. Letzteres weer, so nimmt Huntford an, sien Hööftziel, he aber de wetenschaplich Erforschung vun dat Nordpolarbecken vörschoov, um mehr Spennengelder to kriegen. To dissen Zweck hett he he bi Fridtjof Nansen um dat Schipp Fram anfraagt. Dit Schipp weer woll Staatseegendom, wiel Nansen aber de eerste Instanz vun de Polarforschung in Norwegen weer, un sülvst noch hoopen dee, en letzt Expeditschoon to maken, hull Amundsen dat för nödig, sien Vörbild um de Freegaav to bidden, de Nansen hüm ok gewähren dee. An’ 10. November 1908 geev he sien Plaan apenlich bekannt, den Dag drup kreeg he vun dat Königspaar all 20.000 Kronen. Nahdem dat norweegsch Parlament Amundsen en deelwies Torüchbetallen vun sien Schulden vun de Gjøa-Expeditschoon bewilligt harr, is he in de USA upbraken, um dör en Vördragsreis wiedere Geldborns to ersluuten. Anfang 1909 harr Amundsen man eerst en Veertel vun de notwennigen Gelder insammeln kunnt, aber nu keem ok nichts mehr nah. An’ 6. Februar 1909 hett hüm dat Storthing aber 75.000 Kronen gewährt un hüm de Fram för sien Zwecke to Verfügung stellt.
In de eerst Septemberweek 1909 gung an Amundsen de Naricht, dat sowohl Cook as ok Peary behaupten deen, den Noordpol recht to hemm. Disse Behauptungen sünd hüüd woll umstreeden, un nah de eerst Nahricht vun Cook sien Spood, de he an’ 1. September kreeg, hett Amundsen noch seggt, dat disse Nahricht sien Plääns in „gar keiner Weise“ beinflooten deen. Doch de tweet Meldung wegen Peary an’ 7. September, hett Amundsen woll nervös makt un he hett hannelt. He hett beslooten, sien „ursprünglichen Plan um ein oder zwei Jahre zu verschieben, um in der Zwischenzeit zu versuchen, die noch immer fehlenden Gelder [för de ansluutend Erforschen vun dat Nordpolarbecken] zu sammeln.“. Wanneer Amundsen dissen Besluss faat hett, is nicht bekannt. En Breef, mit de he Schleddenhunnen ut Gröönland nah Däänmark bestellt hett, bewiest aber, dat de Besluss spätestens an’ 9. September antosetten ist. Vun de prestigeträchtig Eersterreichung vun den Süüdpool, hett sück Amundsen beter Mögelkeiten verspraken um an Geld to kommen för de „eegentliche“ Expeditschoon to’n Noordpool un en Möglichkeit, en Reputatschoonsverlust vörtobuugen. „Wenn ich meinen Ruf als Forscher nicht verlieren wollte, musste ich auf die eine oder andere Weise einen spektakulären Sieg erringen. Ich habe mich für ein neues Unternehmen entschlossen.“
thumb|upright|Robert F. Scott
An’ 13. September hett Amundsen denn erfohren, dat Robert Falcon Scott plaanen dee, in’ tokamen August to en eegen Antarktisexpeditschoon uptobreken. Een Dag later hett he mitdeelt, dat de Start vun sien Expeditschoon up den 1. Juli 1910 verschaven wurr. De vörschaaven Grund weer dat angeblich laat Leefern vun en Dieselmotor; tatsächlich wurr wegen de ännert Expeditiosnziel Tiet för Sonnerarbeiten bruukt.
Amundsens Plaanänderung wurr noch immer geheim hollen, denn he wull den Vördeel vun dat Weeten um Konkurrenz nich mit Scott deelen – eenmal, wiel Scott Amundsen persöönlich unsympathisch weer, to’n annern, wiel man för Norwegen en Prestigeerfolg erzielen kunn, wenn man den britischen Empire tovör keem. Amundsen hett sien Plääns aber ok deswegen geheim hollen, wiel he bang weer, de norweegsch Regeeren kunn sien Expeditschoon ünnerseggen. En Konkurrenzkamp um prestigeträchtige Teelen mit Grootbritannien weer politisch nich opportun. Buterdem weer Amundsen bang, dat Nansen kunn hüm dat Bruuken vun de Fram ünnerseggen – sien Fru weer storven un he weer nich mehr norweegsch Konsul in London, somit harr he sien torüchstellt Expeditschoonsplääns weer upnehmen kunnt. Amundsen hett ok annommen, dat dat Storthing un private Geldgever de Expeditschoon ok nich tostannen kommen laaten kunnen. En wieder, ehrder taktisch Grund weer, dat Scott wohrschienlich bi Bekanntweern vun en utländsch Rivalen tosätzlich Geldmiddel kreegen harr. Twiefel an de Fairness vun sien Vörgahn har Amundsen nich; de Terra-Nova-Expeditschoon hett he as so verscheeden to sien eegen Expeditschoon ansehn, nämlich insofeern as disse vörrangig wetenschaplich un dat Recken vun den Süüdpool blots nebensächlich weer, dat en apenlich Bekanntgaav vun Amundsen sien Plaan kien Infloot up Scott sien Plaan harrt harr. De anner Expeditschonen, de sück in disse Tiet in de Antarktis befunnen, harrn den Süüdpool nich as Teel. Amundsen hett blots twee Lüüd vun sien Besluss Bescheed seggt: sien Bröer, de nah Amundsen sien Affohrt vun Madeira an de Apenlichkeit gahn sull, un Thorvald Nilsen, de as Schippmeester un Kapitän vun de Fram dat wohre Ziel vun de Expeditschoon för sien Vörbereiten kennen muss.
Personal
thumb|upright|Sverre Hassel
Amundsen kreeg völ Bewerbungen. As stellvertreden Kommandanten hett he eerst Ole Engelstad utwählt, en Fregattenkapitän vun de norweegsch Marine. Bi dat Testen vun en Ballon wurr Engelstad aber vun en Blitz drapen un keem to Dood; Thorvald Nilsen is nahrückt. Olav Bjaaland keem an Bord, nahdem he Amundsen dör Tofall in Lübeck drapen harr un in’t Snackeree över Expeditschoonen andüüd harr, dat he ok geern mal an en Expeditschoon deelnehmen much. Wiel Bjaaland en bannig gooden Skifohrer un dorto Discher weer, hett Amundsen hüm mitnommen. En anner Liddmaat vun de Expeditschoon weer Helmer Hanssen, de Amundsen all up de Gjøa-Expeditschoon begleit harr un de vun Amundsen as Hunnenführer schätzt wurr. Um en gooden Kook to hemm, hett he denn noch Adolf Lindstrøm instellt, de ok all up de Gjøa mitfohren weer. In’ Sömmer 1909 hett he Oscar Wisting kennenlehrt, en Marinekanonier, de in de Werft in Horten up de Fram arbeiten dee. Wisting weer kien gooden Skifohrer un harr ok kien Erfohren mit Hunnen, aber he kunn sück good anpassen, weer lernwillig un pragmatisch veranlaagt – buterdem bruuk Amundsen Lüüd, de sück hüm ahn Schwierigkeiten ünnerordnen deen. As Ieslotsen hett he den Seehundjäger Andreas Beck anhüert. En Dokter wull Amundsen nich mit an Bord hemm. He harr dorför geern sien Vertroonsmann un Agenten in Tromsö mit dorbi harrt, de Aftheker Fritz Zapffe. De kunn aber denn doch nich deelnehmen un so hett Amundsen den tweeten Stüermann Frederick Gjertsen un Wisting to kört Lehrgängen stüert, wo se dat nödig Weeten in Teenheilkunn un Chirurgie kreegen hemm.
In’ Harvst 1908 kreeg Amundsen en Bewerbungsschrieven vun Hjalmar Johansen, de mit Nansen in de Arktis ween weer un en good Hunnenführer weer. Allerdings weer he nah de Expeditschoon mit Nansen to’n Alkoholiker wurrn. Buterdem weer Amundsen bang, dat de öllere Johansen, de beeter Ski loopen kunn un bannig ehrgeizig weer, hüm sien Autorität bedrohen kunn. Wiel Johansen aber Nansen in de Arktis dat Leven rett harr, hett Nansen dorup henwarkt, dat he Johansen mitnehmen muss, wat Amundsen denn ok maakt hett.
Finanzeeren ut Utrüstung
An 9. Februar 1909 hett dat Storthing beslooten, Amundsen för de Expeditschoon de Fram to lehnen un en Summ vun 75.000 Norweegschen Kronen för de notwennigen Reparaturen un Verbeetern bereittostellen, buterdem harr dat all eenig vun Amundsen sien Schulden vun de Gjøa-Expeditschoon torüch betallt. Völ Firmen hebbt Güter spend, ok de norweegsch Marine hett Utrüstensgegenstännen to Verfügung stellt. Geldmiddel keemen ok vun dat Königspaar (20.000 Kronen) un vun Privatlüüd geven, deren prominentester Don Pedro Christophersen weer. De in Argentinien levend Norwegen keem för sämtliche Kösten up, de bi den Upneholt vun de Fram in Süüdamerika anfallen deen.
Nah dat Bekanntwurrn vun de Anspröök vun Cook un Peary up dat Erreichen vun den Noordpool kemm aber kien Geld mehr rin. Ok dat Storthing hett aflehnt, nochmals wiedere 25.000 Kronen an Geldmiddel to betallen. Amundsen fehlen 150.000 Kronen. Dat hett hüm aber nich sünnerlich stört, wuss he doch, wenn he den Süüdpool erreichen de, würr de nich utgleeken Huusholtsplaan vergeven ween. So nehm he Kredite up, wo he de kriegen kunn un hett etwa sien eegen Huus mit en Hypothek över 25.000 Kronen belast.
Um an genoog Schleddenhunnen to kommen, is Amundsen nah Kopenhagen reist, wo he vun de Königlich Gröönland-Hannelssellschop 100 Gröönlandhunnen köfftt hett, de in’ Juli 1910 nah Däänmark leefert werrn sullen. Amundsen weer dorvan övertüügt, dat Hunnen Ponys (dat Hööfttransportmiddel vun Scott) överleegen weern.
Teelen un Plaan
thumb|Route vun de Expeditschonen vun Scott un Amundsen Amundsen hett versöcht, sück sämtlich verfügbor Literatur to beschaffen, un hett in Verbinnen mit sien eegen Polarerfohrungen en genauen Plaan utarbeit.
Dat Hööftteel weer dat Recken vun den Süüdpool, de Wetenschap speel blots en Nebenrull: Dennoch hett Amundsen plaant, ünnerwegens so völ Meeten as mögelk vörtonehmen, vör allen meteorologisch Natuur. Buterdem sull de Fram in’ Atlantik utdehnt ozeanografisch Meeten vörnehmen, die Amundsen mit Bjørn Helland-Hansen plaant harr un en Vörwand weern, all in Norwegen an Bord vun de Fram gahn to können anstatt as man vörher bekanntgeven harr, eerst in San Francisco.
Disse Grupp sull in de Tüschentiet, sobald de Hütt upstellt un de Vörräte an Land brocht wurrn weern, Levensmiddel un Brennstoffe so wiet süüdlich as mögelk in Depots inlagern. Mit dat Enn’ vun disse Tätigkeiten weer de Winter kommen, de dormit verbrocht wurrn sull, an de Utrüsten to arbeiten. In dat nächste Fröhjohr sull de Basis so fröh as mögelk weer verlaaten wurrn, um vör Scott an den Süüdpool antokommen. Amundsen wull vun de Bucht vun de Wale ut direkt nah Süüden fohren, um nah Mögelkeit immer den sülvigen Meridian to folgen.
De Bucht vun de Wale wurr ut mehreren Grünnen as Lageroort utwählt. Eenersiets leeg se wieder süüdlich as jeder anner mit dat Schipp to erreichen Punkt vun de Barriere, wat för de folgend Schleddenfohrt vun Bedüüden weer, wiel meeest 10 % vun de Streck inspoort wurrn kunnen, up de anner Siet kunn Amundsen vun hier ut de Bedingungen un de Böverflach vörher kennen lernen, mit de hat dat to doon kreeg. Tosätzlich geev dat in de Bucht vun de Wale nah Ross un Shackleton hör vörhergahnd Berichte völ Robben un Pinguine, so dat de Nehrensnachschub stets sekert weer. Ok för de meteorologischen Beobachtungen up de Barriere stell de Bucht en günstigen Standoort dor, dor dat Land ümto kien Infloot up de Bedingungen hemm kunn. Toletzt weer de Oort mit en Schipp good togänglich. Dat wurr generell annommen, dat de Barriere up dat Water swemmen dee, wat ok dör den Bericht vun Shackleton över stark Iesafbröök bestätigt wurr, aber Amundsen keem to den Sluss, dat se up en Fundament as lütt Eilannen oder Schären ruhen muss, dor de Umgeeven vun de Bucht siet de Expeditschoon vun Ross (1843/44) in’ Grooten un Ganzen unverännert bleven weer. Amundsen sien Ergevnisse weern todrapend, ok wenn sien Begrünnen falsch weer. He hett sück woll bestätigt sehn, doch is hüüd erwiesen, dat de Barriere en Schelfies is un somit up dat Water swemmt und över en Gletscher mit dat Land verbunnen is. De Stabilität vun de Bucht is dör de Laag in’ Windschadden vun de Roosevelt-Insel bedingt. 1928 weer dat Lager verschwunnen un is antonemmen mit en Iesbarg vun de Schelfiestafel afbraken.
De Fram
Die Fram (norweegsch: „Vörwärts“) wurr 1892 vun Colin Archer as en Schipp baut, dat den arktisch Packies wedderstahn kunn. De dreemastig Schoner harr sück all mehrfak bewährt; Fridtjof Nansen un Otto Sverdrup harrn dat Schipp up hör Arktisexpedititschonen all bruukt. De Fram is 39 Meter lang und 11 Meter breet un hett en Volumen vun 440 Brutto- und 807 Nettoregistertonnen.
An’ 9. März 1909 hett Amundsen de Marinewerft in Horten beeden, dat Schipp to repareeren un de nödig Ännern dörtoführen. Dat wichtigst weer, de Dampmaschien dör en 180-PS-Dieselmotor to ersetten. Dormit weer de Fram dat eerst Polarschipp mit Dieselmotor, wat eenersiets för dat Manövreeren tüschen de Iesschollen praktisch, up de anner Siet aber ok mit en Personalerspornis verbunnen weer – een Mann genüg för dat Bedeenen.
Vun Norwegen in de Antarktis
Madeira wurr an’ 6. September anfohren. Dor wurr de Vörrat an Frischwater un Nehren ergänzt. Amundsen sien Bröer Leon keem an Bord, um de letzt Nahrichten an de Butenwelt antonemmen, dorünner ok Mitdeelen an Nansen, den König vun Norwegen, Håkon VII., as ok verscheeden Geldgever un en Telegramm an Scott, dat Leon an’ 3. Oktober in Christiania upgeevm un dat Scott an’ 12. Oktober erreich, as de in Melbourne vun’ Schipp gung. Anfang Oktober gung Leon todem mit Amundsen sien Plaanännern an de Apenlichkeit. An’ 9. September weer allens för de Affohrt bereit un de Mannschap versammel sück up Deck, wo Amundsen se över sien Plääns informeert un jeden Mann eenzeln um wiedere Ünnerstütten beeden hett – se hemm eenstimmig tostimmt. Gegen Avend brook man in Richt Süüden up. Mit dat Enn’ vun dat Nichtweeten wohenn de Reis gahn sull, beeter sück ok de Stimmung an Bord.
De nächste Halt sull en norweegsch Walfangstatschoon up de Kerguelen ween, doch upgrund vun schlecht weer Enn’ November kunn de Fram nich an de Eilannen rankommen. Ansonsten verleep de Fohrt ereignislos; de Besatten hett all Böker över vörhergahnd Antarktisexpeditschonen studeert, de se an de dör Geschenke goot ustatt Bordbökeree finnen kunnen. An’ 1. Dezember geev Amundsen de Liddmaaten vun de Lannensmannschap bekannt – Prestrud, Johansen, Hanssen, Hassel, Wisting, Bjaaland, Stubberud un Lindstrøm sullen hüm begleiten. An’ 1. Januar keem de eerste Iesbar in Sicht, an den nächsten Dag keem de Expeditschoon an den Driftiesgördel, de sück üm de Antarktis treckt un de de Fram dank Utwerten vun de Situatschoon bi vergangen Expeditschonen licht un binnen dree Daag queren kunn. An’ 11. Januar wurr dat Ross-Schelfies sicht un dree Daag later wurr de Bucht vun de Wale erreicht.
Ankunft un Depotanlaag
Nah de Ankunft an’ 14. Januar 1911 wurr de Fram an’ Iesfoot vun de Barriere fastmaakt un Amundsen ünnernehm mit Nilsen, Prestrud un Stubberud en eersten Erkunnensgang, um de Bedingungen to erforschen un en passend Lagerplatz to finnen. Nahdem se en passend Senk funnen harrn, hebbt twee Mannlüüd dor de Fardigdeelhütt upbaut, wiels de övrig Liddmaaten vun de Küstengrupp af den 15. Januar de Hunnen, deren Tall sück siet Norwegen dör 20 nee boren Deerten vun 96 up 116 vergröttert harr, as ok Utrüsten un Vörräte per Schledden an Land brocht hebbt. An’ 27. Januar weer de Hütt fardig, gemeensam mit dat ümgevent Teltlager wurr se later „Framheim“ döfft. De Güter wurrn 600 Meter entfernt in en Depot inlagert, dorto dat Fleesch vun Robben un Pinguinen, de man erleggt harr. An’ 4. Februar keem de Terra Nova up ehrn Rückweg to’n McMurdo-Sund to Besöök, nahdem se hör Ziel, Edward-VII-Land, nich harr anloopen kunnt. Se hett Nahrichten vun Scott mitbrocht, ünner annern vun sien Motorschledden. De hebbt Amundsen Sörg bereit, bit he an’ Pool weer, do he hör Vördeelen schlecht inschätzen kunn.
Nicolaisen
Nicolaisen is de Familiennaam von
Nowotny
Nowotny oder Nowottny is de Familiennaam von
Nicolaisen
Kiek ok bi: Nicolaysen, Nikolaisen.
Nowotny
Kiek ok bi: Novotny, Nowottny.
Fram-Expeditschoon
Ankunft un Depotanlaag
An’ 10. Februar 1911 sünd Amundsen, Prestrud, Johansen un Hanssen mit dree Schledden upbraken. Vun de Mannlüüd leep, as dat begäng weer, immer een för den eersten Schledden her, um de Hunnen up Kurs to hollen. He wurr vun den Fohrer vun den eersten Schledden per Kompass stüert. Mit achtteihn Hunnen sünd se nah Süüden hen upbraken, um de direkt Ümgegend to erkunnen, de Utrüsten und Geschwindigkeit to testen un deelwies all mit den Süüdtransport vun de Güter antofangen. An’ 14. Februar keemen se bit 80° S un hebbt de mitführt Vörräte – en half Tünn Verpflegung – in en Depot inlagert. Twee Daag later kehren se weer nah Framheim torüch, vun wo de Fram all affohren weer. Up de Fohrt hett de Grupp faststellt, dat de Barriere good gangbor weer un bi de geven Weerbedingungen mit de winterlich Gegevenheiten in eenig Regionen vun Norwegen vergliekbar weer. Allerdings wurrn ok verscheeden Mängel an de Utrüsten faststellt, de de Mannschap beheben mussen – die dringlichsten bit to de nächst Fohrt, de weniger wichtigen över den Winter.
Highland Township
Highland Township betekent
Fram-Expeditschoon
Ankunft un Depotanlaag
An’ 31. März sünd söben Mann mit söss Schledden un 36 Hunnen ünner dat Kommando vun Johansen upbraken. An’ 11. April weern se wee torüch. Up disse letzte Fohrt hebbt se mit etwa 1200 Kilogramm Robbenfleesch up 80° S en Depot anleggt, dat nu över 2 Tünn Vörräte enthull.
Winter
miniatur|Plaan vun dat Winterlager miniatur|Dat ünnerirdisch Drievstofflager vun Framheim
Bit to’n Winterinbröök wurrn groot Mengen vun Robben un Robben un Pinguinen erleggt, um den Winter good to överstahn; de 60 Tünn Fleesch sullen för de Mannschap un de 110 Hunnen recken. Um nah Mögelkeit selten in’t Free to mooten, wurrn de meest Lagerrüüms dör en Nett ut ünnerirdisch Kamern un Tunneln verbunnen. In verscheeden Rüüms dorvan wurrn buterdem ünner annern Warkstäen, en Sauna un en Steernwacht inricht.
In de Wintertiet hett man de up de Depotfohrten utprobeert Utrüstensgegenstännen anpasst, sowohl Schledden as ok persöönlich Utrüsten. Dat Gewicht vun de Schledden leet sück vun 50 up 35 Kilogramm minneseeren. Skier, Schleddenkisten, Steefels, Telten un binah all anner Utrüstensgegenstännen wurrn överhaalt. In de verbleevend Freetiet geev dat Kurse, man hett leest oder Darts oder Whist speelt. Amundsen hett dat Weer as besünners good betekent, mit Flauten oder licht Brisen, wiels Scott stürmisch Weer harr, wat hüm vun sien Arbeit afhollen dee. Af Midden August weer dat Enn vun de Arbeit in Sicht, af den 23. August stunnen de belaaden Schledden, je 880 Pund swoor, an den Startplatz bereit.
En Fehlstart
Amundsen weer dat wichtig, bald uptobreeken. Wiel he wegen de Motorschledden vun de Briten in Sörg weer un he dorüm en mögelk grooten Vörsprung winnen wull, hett he plaant, Framheim all an’ 24. August to verlaaten. Dat weer aber bannig to fröh, wiel dat süüdlich Fröhjohr to dissen Tietpunkt man jüst eben anfungen harr. Bit Anfang September weer de Temperatur so wiet steegen, dat Amundsen beslooten hett, mit de Süüdreis antofangen. An’ 8. September sünd nah eenig Verschuuven wegen schlecht Weer, acht Lüüd mit söben Schledden un negentig Hunnen upbraken; se harrn Nehrensmiddel för negentig Daag mit. Aber bald hebbt se murken, dat man to fröh upbraken weer – all dree Daag later full de Temperatur över Nacht um meest 30 °C up −56 °C, den Hunnen gung dat tosehnds schlechter. Amundsen hett denn beslooten, blots bit to dat Depot up 80° to fohren, dor de mitführt Vörräte un Utrüstensgegenstännen intolaagern un ümtokehren. Dat Depot wurr an’ 14. September erreicht. Up den Rückweg gungen völ Hunnen verloren. An’ Mörgen vun den letzten Dag vun de Rückfohrt, den 16. September, steeg de Temperatur weer en beeten, aber nümms wuss, för wu lang; so hett Amundsen anornd, de Streck ahn Paus torüchtoleggen. De Rücktoog weer vullkommen ungeordnet, de Schledden harrn Afstände vun bit to achteenhalv Stünn, as se torüch keemen. Amundsen, Wisting un Hanssen keemen as eerst an, twee Stünn later ok Bjaaland un Stubberud. Hassel, de noch wat later ankeem, hett denn bericht, dat Johansen un Prestrud ahn Nehren un Heizmaterial noch up de Barriere weern. Prestrud sien Hunnen weern so swaak, dat he wiet achter de annern torüch full. As Johansen, dat murken hett, hett he up hüm töövt un hett hüm so woll dat Leven rett, indem he sück mit hüm nah Framheim torüchkämpen dee, wiel Prestrud sülvst ok all bannig swaak weer.
As Amundsen Johansen an’ nächsten Mörgen up de Verspätung anspreken dee, kunn sück Johansen nich mehr beherrschen un hett Amundsen swoor Vörwürfe makt, wiel he de anner Expeditschoonsliddmaaten torüchlaaten harr. Dat Ünnernehmen weer „keine Expedition mehr, das ist reine Panik“, un he hett sück apen över Amundsen sien Führung beschwert. Disse Kritik harr hör Grünnen nich blots in dat, wat an den Vördag passeert weer. Johansen weer ok verbittert, wiel he as öllere Mann Amundsen ünnerornd weer. Todem hett hüm de Alkoholenttoog to schaffen makt. Buterdem hett he Amundsen faken mit Nansen vergleeken, mi de he in de Arktis ween weer. Johansen sien Wöör un sien Anspröök weern en Bedrohung vun de Expeditschoon, un so seech sück Amundsen dwungen, en Exempel to statueeren – he hett Johansen un Prestrud vun de övrig Expeditschoonsliddmaaten isoleert, indem he sien tovör tweefak in Afstimmen ablehnten Plaan vun en tosätzlichen Grupp weer upgreep.
Blots noch fiev Mann sullen jetzt in Richt Süüden fohren. De anner dree – neben Johansen un Prestrud ok Stubberud – sullen ünner de Führung vun Prestrud nah Oosten nah Edward-VII-Land fohren un dat Rebeet um de Bucht vun de Wale utforschen. Disse tosätzlich Expeditschoon deen nich blots as Straaf för Johansen, sonner ok as Afsekern – falls dat eegentlich Exoeditschoonsziel nich erreicht weern sull, wull Amundsen dennoch Ergevnisse vörwiesen können. Amundsen sülvst hett de Entscheedung dormit begrünnd, dat man mit en lüttgere Grupp flinker vöran keem un de Depots an Wert stiegen würrn. Amundsen harr Glück, dat he up disse Fohrt kien Expeditschoonsliddmaat verloren hett. He kunn sogor sowiet profiteeren, dat he nochmals Materialschäden faststellen kunn un de eegentliche Poolfohrt nich mehr vun den Konflikt mit Johansen belast weer.
De Süüdreis
An’ 20. Oktober is Roald Amundsen mit Bjaaland, Hanssen, Hassel un Wisting to sien tweet Versöök upbraken. De Grupp harr veer Schledden un 52 Hunnen, de mitführt Vörräte hebbt blots bit 80° Süd reckt, wo dat eerste Depot leeg. Up den Weg dorhen keemen se in en Feld ut Gletscherspalten, keemen dor aber heel dör. An dat Depot keemen se an’ 23. Oktober an un hebbt dor en Rast vun twee Daag inleggt, um besünners de Hunnen nich all an eersten Deel vun de Reis to överanstrengen. An’ 26. Oktober gung de Fohrt wieder un vun hier ut hebbt se denn ok Schneebaken erricht, um up de Rückreis den Weg to finnen. Disse Baken weern 180 Zentimeter hooch un bestunnen ut Schneeblocken. To Binnerst befunn sück en Stück Papier, dat de Nummer un de Positschoon vun de Bake, as ok de Richt un de Feernst to de nächst Bake in’ Noorden angeev. An’ 31. Oktober wurr dat Depot 81° Süd erreicht, wo se weer en Dag rast hebbt, bevör se an’ 5. November 82° Süd erreichten, nahdem se eenig Daag tovör nochmals en Feld vun Iesspalten in dichten Nebel ahn Schaden dörquert harrn. An’ 7. November gung dat wieder, vör hör leeg nu aber bit dorhen unbekannt Terrain. Dat Weer weer aber good un so keemen se bannig good vöran. An 9. November weer man all bi 83°, wor en Depot anleggt wurr, um dat Gewicht vun de Schledden to minneseeren un de Versörgen up de Rückfohrt sekertostellen. So hebbt de dat denn bi jeden wiederen Breedengrad makt, solang se sück noch up dat Schelfies befunnen. Hunnen, de ünnerwegens to Dood keemen, wurrn för den Rückweg in den Depots „deepköhlt“. 84° wurrn an’ 13. un 85° an’ 16. November erreicht. An’ 11. November keem en Gebirgskett in Sicht, de Amundsen „Königin-Helena-Kett“ döfft hett; dormit wurr en Upstieg unumgänglich. Amundsen muss gau en Weg över disse Bargen finnen, tonächst hett he aber beslooten, den Meridian wieder nah Süüden to folgen.
thumb|De Axel-Heiberg-Gletscher
Bevör de Upstieg an den folgenden Dag anfung, hett Amundsen en nee Depot inricht, in dat he en Drittel vun sein Vörräte inlaagert dee, de insgesamt för 90 Daag recken sullen, un hett mit Bjaaland, Wisting un Hassel den Anfang vun de plaant Streck utforscht. De eerste Dag an de so nömmt „Mount Betty“ broch en Upstieg vun 600 Meter mit, de tonächst över eenig Hänge un Gletscher führen dee. An’ Abend vun den tweeten Dag hebbt se up en Hööcht vun 1390 Meter Rast makt, dat swoorste Stück schien schafft to ween. An’ 20. November sünd se aber up en „riesigen, mächtigen, absolut fjordähnlichen Gletscher von Ost nach West“, stööt, de dwars to hör Loopricht leeg – de Axel-Heiberg-Gletscher. Se hebbt hüm nah Konsul Axel Heiberg nömmt, de völ norweegsch Polarexpeditschonen mit Geld ünnerstütt harr. Amundsen muss faststellen, dat de verwacht lichtere Weg na baben en Irrdom ween weer, denn de Gletscher stiggt up knapp 13 km um 2.500 m an un is vull mit Gletscherspalten. Um aber kien Tiet to verleesen un sien Lüüd nich mootloos to maken, hett he beslooten, den Gletscher liekers in Angreep to nehmen.
An‘ 25. November ist de Grupp nah veer Daag Paus wegen schlecht Weer wedder upbraken, keem aber all an den nächsten Dag in en Schneestorm. Trotz de minn Sicht sünd se aber wieder fohren, bit se, anners as verwacht, murken hebbt, dat dat Terrain nah ünner utleep. As sück dat Weer weer beetert harr, hebbt se en bannig grooten Gletscher vör sück sehn, de vun Süüden nah Noorden leep; an‘ Folgedag fung de Grupp mit den Upstieg an, nahdem se an den Foot vun de Gletscher bi 86° 21′ en Depot anleggt harrn, um de Schledden lichter to maken. De Gletscher wurr „Düwelsgletscher“ nömmt, wiel he en swoor to begahn Böverflach harr. An‘ 1. Dezember keemen de Norweger nah en swooren Upstieg mit Nebel un völ Gletscherspalten up de Tipp vun den Gletscher an, wo se up en veriest Plateau keemen, dat Amundsen as folgt beschrifft: „Unser Marsch über diesen gefrorenen See war nicht angenehm. Der Boden unter unseren Füßen war offensichtlich hohl, und es klang, als ob wir über leere Fässer gingen. Erst brach ein Mann ein, dann ein paar Hunde; doch sie kamen alle wieder hoch.“ Se hebbt dissen Oort „Ballsaal vun den Düwel“ nömmt. An‘ 6. Dezember weer de hööchste Punkt vun de Reis erreicht – 3322 Meter över NN. An de sülvig Dag keem man bit 88° Süd. Van nu an gung de Fohrt över en Ebene. Up 88° 25′, kört achter den Süüdrekord vun Shackleton, hebbt se en letzt Depot anleggt.
An‘ 8. Dezember beeter sück dat Weer, dat siet de „Schlachteree“ schlecht ween weer, un bleev bitt o den Pool good. An‘ Nahmiddag vun den 13. Dezember weer dat Ziet vun de Reis erreicht, so nipp un nau jedenfalls, as de Mannschap dat to dissen Tietpunkt faststellen kunnen. Nah de Ankunft hebbt se de norweegsch Flagg plant un hebbt dat Plateau nah den norweegschen König un Günner vun de Expeditschoon „Haakon-VII.-Plateau“ nömmt. Buterdem wurrn Exkursionen in de Ümgegen vun dat Laager makt, um möglichst dich an den Pool to gelangen, denn Meeten mit Sextant un künstlich Horizont an‘ Abend harrn en Positschoon vun 89° 55′ ergeven. Um wiedere Meeten vörtonehmen un dat Ergevnis tegen mögelk latere Twiefel to sekern, hett de Grupp wiedere negen Kilometer in de Richt torüchleggt, de dat Meeten as Süüden faststellt harr un hett Rast an‘ 14. Dezember bi best Weer makt. Doruphenn wurrn 24 Stünn lang in stündlich Afstand Meeten vörnommen. Völ Utrüstensgegenstände wurrn mit dat Woort „Süüdpool“ un dat Datum versehn, um dat nahderhenn as Souvenir to bruuken. Bi dat Meeten in de Loop vun den Dag stell sück herut, dat man noch etwa 2,5 Kilometer vun den Pool weg weer – Bjaaland un Hanssen wurrn vun Amundsen in de entsprekend Richt schickt un hebbt den Oort mit lütt Fahns markeert, den de Norweger an‘ Enn‘ up etwa 180 m nip un nau bestimmt harrn.
De Rückfohrt
miniatur|Amundsen (links) un sien Begleiter Wisting, Hassel un Hanssen in [[Polheim (Camp)|Polheim in‘ Dezember 1911. Fotograf weer Olav Bjaaland.]]
Bevör se an‘ 18. Dezember weer upbraken sünd, stell de Grupp en intüschen nich mehr bruukt Ersatztelt up, över dat se de norweegsch Flagg un den Wimpel vun de Fram planten deen. In’t Telt leet Amundsen neben eenig Utrüstensgegenstännen en Breef an den norweegsch König torüch, dormit Scott oder latere Expeditschonen de in‘ Fall vun den Dood vun Amundsen up den Rückweg torüch nah Europa bringen kunnen. Nah Raymond Priestley wurr Scott dordör vun Amundsen „vom Forscher zum Briefträger degradiert“. Dat Laager kreeg de Naam Polheim. Up den Weg dorhenn harr de Polargrupp 1400 Kilometer torüchleggt un dormit en dörsnittlich Dagstreck vun 25 Kilometern erreicht. En Schledden wurr achterwegens laaten un de letzt sössteihn Hunnen up de noch vörhannen Schledden updeelt. An‘ 24. Dezember keem man an dat eerste Depot up 88° 25′ an, twee Daag later wurr de 88. Breedengrad krüüzt.
An‘ 2. Januar keemen de Norweger to’n Düwelsgletscher; indem se aber en annern Weg funnen, keemen se in blots een Dag un ahn Schwierigkeiten bit to’n Foot vun den Gletscher. Dat Depot dor hebbt se tonächst utlaaten. Amundsen hett dat mit schlecht Weer begrünnd, Huntford aber seggt, dat Amundsen up dissen Deel vun de Rückfohrt dör en Berekensfehler de Orientierung verloren harr. As sück de Nebel en lütt Sett laater vertrucken harr un en Liddmaat vun de Grupp dat Depot erkennt hett, sünd twee Mann torüch loopen un hebbt de Vörräte afhaalt. An‘ Januar keem de Grupp an dat Depot vun de „Schlachteree“ an, doch in‘ Nebel funnen se dat Depot blots mit Glück, wiel Wisting up de Henfohrt en afbraken Ski dicht bi dat Depot in den Schnee staaken harr. De Oort weer nich blots wegen de Vörräte wichtig, sonnern ok, um den Afstieg up de Barriere wedder to finnen.
Ostreis
De Ostreis nah Edward-VII-Land wurr nah Amundsen tosätzlich ünnernommen, wiel de Terra-Nova-Expeditschoon de plaant Reis dorhen in‘ vörigen Sömmer denn doch nich makt harr. Wiedere Grünnen weern allerdings dat Afsekern, falls Amundsen den Pool nich as eerst erreichen sull un de Straaf för Johansen (kiek wieder baben). Prestrud, de Baas vun de Grupp schrifft:
Meine Anweisungen lauteten: