cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klööt
Stüern dör Hormonen
thumb|Schema vun de Hormonwesselwirken bi’t Stüern vun’n Klööt De hormonelle Stüern vun’n Klööt löpt över dat stöötwies vun de Nervenzellen in de Eminentia mediana in’n Hypothalamus billte Gonadoliberin (GnRH). Dat wirkt nich direkt op den Klööt, regt aver dat Billn vun de Hormonen LH un FSH in’n Hypophysenvörderlappen an. Dat Utschütten vun disse Hormonen warrt över den negativen Torüchkoppelmechanismus ok vun’n Klööt sülvst stüert: De FSH-Sekretschoon warrt dör dat vun de Sertoli-Zellen billte Inhibin B, de GnRH-Sekretschoon dör dat vun de Leydig-Zellen produzeerte Testosteron hemmt. De johrestietlichen Ännern vun Grött un Aktivität vun’n Klööt bi vele Deeroorden warrt dör’t Ünnerdrücken vun de GnRH-Sekretschoon in de Rohphaas ünner’n Influss vun de Dagläng vermiddelt. Man, nipp un nau is dat noch nich verklort, woans dat funkschoneert. Bi de Söögdeerten sünd wohrschienlich Opioiden, dopaminerge Neuronen un Melatonin in dissen Afloop inbunnen. Bi Vagels sünd woll ok de Hormonen vun de Schilddrüüs bedeeligt.
LH binnt an en Membranrezepter vun de Leydig-Zellen un induzeert dormit de Synthees vun Androgenen. Dorbi warrt Cholesterin över Twüschenstopen (ü.a. Pregnenolon un Progesteron) to Testosteron ümsett, wobi twee verscheden Syntheesoorden (Δ4 un Δ5) mööglich sünd. De Wirken vun LH op de Leydigzellen warrt dör Prolactin grötter, bi en Överprodukschoon dorvun warrt de LH-Rezepters aver rünner reguleert un de Testosteronsynthees hemmt. Ok in de Nevennerenrinn kann dör LH dat Billn vun Androgenen inleiden. Dat Dehydroepiandrosteron, wat dor billt warrt, kummt över dat Blood in’n Klööt un kann dor as Vörlöper för Testosteron bruukt warrn. Ruchweg 97 % vun de Androgenen warrt in’n Klööt billt (bi’n Minsch üm un bi 7 mg/Dag), de Rest kummt ut de Nevennerenrinn. Androgenen wirkt op dat Keemepithel un warrt – bunnen an en Protein – över dat Blood ok na jemehr annern Teelorganen transporteert.
FSH binnt an entspreken Rezepters vun de Sertoli-Zellen. Sowohl FSH as ok dat Testosteron stüert de Spermiogenees. FSH leidt ehr in, Testosteron föddert de mitoische un meiotische Zelldelen un dormit dat Billn vun Spermatozyten ut de Spermatogonien, wiel dat FSH an’n Enn wedder för’t afsluten Riepen vun de Spermatiden to Spermien sorgt.
Opstunns warrt bannig an’t Ünnerdrücken vun de hormonellen Anregen vun de Klötenfunkschoon forscht, to’n Bispeel bi’t Entwickeln vun de Pill för den Mann. Dorbi warrt Testosteronen oder jemehr Kombinatschonen mit GnRH-Antagonisten oder Gestagenen as Progestin to Tiet as de versprekensten Kandidaten ansehn. Se föhrt to en bannig reduzeerte Testosteron-Kunzentratschoon binnen den Klööt un dormit ok to en starke bit vullstännige Reduzeeren vun de Spermienprodukschoon. , ,
Historie vun’t Entwickeln
Vörrutsetten för’t geslechtliche Vermehren is dat Splitten vun de Zellen, de för’t Foortplanten spezialiseert sünd (Keemzellen), vun de normalen Liefzellen (somaatsch Zellen). Dit Splitten is al bi Wimperdeerten in Form vun en Mikronukleus, düütliche denn al bi Kugelalgen vulltogen, bi de dat en Hööftverband vun Liefzellen gifft un en lütte Koppel vun Keemzellen (Gonidien). Man, de sünd dor noch nich as en afgrenzt Organ utbillt. Dat Vörkamen vun Klöten oder överhaupt vun Gonaden is aver keen Grundmarkmol vun de Veelzellers.
Bi de Bilateria gifft dat eerstmols en drütt Keemblatt, dat Mesoderm, un dormit en kumplex Organ. Man, de geslechtliche Vermehren is bi vele Deerten ahn Warvels noch kombineert mit de Mööglichkeit, sik nich-geslechtnis to Vermehren. Faken gifft dat dorbi en Generatschoonswessel, d. h. op en sexuelle folgt en asexuelle Phaas vun’t Foortplanten.
Dat Differenzen vun de Gonaden un Klöten un Eierstöck is dat Kennteken vun scheedtgeslechtlich Oorden. Opstunns is nich klor, of Zwiddrigkeit oder Scheedtgeslechtlichkeit dat plesiomorphe Markmol vun de Bilateria is. Beide Keemdrüsen kamt in de Embryonalentwickeln ut de sülven Anlaag togang. In vele Gruppen vun Beester kann ok bi vörliggen Geslechtersplitten noch en Vermehren ahn Befruchten (Parthenogenees), de as en reduzeerte Oort vun de sexuellen Vermehren ansehn warrn kann. Heken kamt dorbi blots as Utnahmen vör. Parthenogenees sünd in tallriek Taxa antodrapen, vun de Rööddeerten bit to eenige Eidechsen. Bit to de Amphibien sünd ok Zwidderformen oder en Ännern vun’t Geslecht (Dichogamie) wiel de Ontogenees antofinnen. Dorbi is en Ümwanneln vun eierstöck in Klöten (Proterandrie) as ok vun Klöten in Eierstöck (Proterogynie) mööglich.
Wat ut de toeerst gemeensome Anlaag vun de Keemzellen warrt, Klöten oder Eierstöck, is bi de meisten Beester geneetsch fastleggt. Bi Wörm un Flegen is dat Geslecht dör de Proportschoon vun X-Chromosomen un Autosomen bestimmt. Bi statenbilln Insekten entstaht Klöten bi’n Nawass ut nich befruchte Eier un Eierstöck bi Beester mit diploiden Chromosomensatz – ut befruchte Eier also. Bi Söögdeerten warrt dat Geslecht dör dat Y-Chromosom fastleggt. Op dit Geslechtschromosom (Gonosom) sitt en Gen (Sex determining region of Y, Sry), dat mit Genen vun annere Chromosomen tosamenwirkt un (bi’n Minschen af de söventen Week na’t Befruchten) to’n Billn vun’n Klöten-determineeren Fakter föhrt. De leidt de Entwickeln to’n Klööt un dormit to’t männlich Geslecht in. Dör den Fakter warrt en Reeg vun Transkriptschoonsfakters kodeert, de so nöömten HMG-Proteinen (high mobility group proteins). Disse Proteinen habbt tallrieke wietere Funkschonen in annere Geweven, man de nauen Tosamenhäng bi’t Tostannenkamen vun de Klöten warrt opstunns noch utforscht. Mit de Expresschoon vun Sry differenzeert sik de Sertoli-Zellen, de ünner annern dat Anti-Müller-Hormon billt un somit to’t Torüchbilln vun de Müller-Gäng föhrt. De wietere Entwickeln vun’n Klööt un de annern Markmolen vun’t Heken warrt dör de Androgenen stüert. Bi eeniger Gruppen vun Beester warrt dat Geslecht dorgegen dör Ümweltfakters bestimmt. Bi eenige Amphibien un Reptilien (Schildkröten, Alligaters) to’n Bispeel hangt dat Geslecht vun de Brööttemperatur af. (Kiek ok Temperaturafhangig Geslechtsbestimmen).
Bi vele Deerten entstaht de Gonaden in drangen Betog to’t Utscheedensystem (Oorneer, Nephridien), sünners vun de miegafleiden Weeg warrt as samenafleiden System mitbruukt. Bi de Warveldeerten warrt dorüm beide Organsystemen as Mieg- un Geslechtsapparat tohopenfaat. Bi de Deerten ahn Warvels sünd de Oort vun’n Entstahn, de Laag un de Utföhrgäng aver bannig verscheden utbillt. Man geiht dorüm dorvun ut, dat de geslechtliche Vermehren mehrfack un unafhangig vunenanner in de Evolutschoon tostannenkamen is. De Kumplexität vun de Geslechtsorganen is dorbi nich afhangig vun de Evolutschoonsstoop. Bi de Plattwörm, to’n Bispeel, is se düchtig hooch.
Embryologie bi Warveldeerten
Klöten un Eierstock entstaht bi’n Embryo ut de sülven Anlaag, de as Genitalliest betekent warrt un sik in’t Rebeet vun de Oorneer billt. Se reckt toeerst vun’n Thorax bit na de Lenn. Bi de meisten Warveldeerten warrt blots de middlere Deel vun disse langtogen Anlaag in de egentliche Keemdrüüs ümwannelt, de annern Afsneden entwickelt sik to de Keemdrüsenbänner. In de Gonadenanlagen wannert de Oorkeemzell (bi’n Minsch in de sössten Embryonalweek) ünner’t Wirken vun Sry ut den Dottersack in, un dat Epithel vun de primitiven Liefhöhl (Coelom) wasst fingerordig as so nöömte primäre Keemsträng in de Anlaag in.
De Keem- un Klötensträng dringt in de Gonadananlaag vör un ümwasst de Oorkeemzell. Dorbi kummt dat vör en korte Tiet to’n Opdelen in Rinn un Mark, wobi sik bi männliche Embryonen aver blots dat Mark to’n Klööt entwickelt un de Rinn wedder torüchbillt warrt. Bi geneetsch Seken löpt dat jüst so af, man later un de Eierstock billt sik ut de Rinn, wiel sik dat Mark torüchbillt. De Verbinnen vun de Klötensträng na de Bavenflach gaht an’n Enn verloren. Ut de Klötensträng billt sik över de Vör-Sertoli-Zellen de Sertoli-Zellen, de als Organisaters vun de wietere Klötenentwickeln ansehn warrt un dorbi mit de myoiden Zellen wesselwirkt. Ut de Oorgeslechtszellen entstaht de Spermatogonien.
Binnen in billt de Klötensäng en Nett ut ünnerenanner verbunnen Sträng, dat latere Klötennett (Rete testis). Dat Klötennett nimmt Verbinnen op to eenige vun de Oornerenkanals, de dormit to de Ductuli efferentes vun’n Nevenklötenkopp warrt. De Oornerenutföhrgang (Wolff-Gang) warrt as Nevenklötenkanal un Saatleider ok to’n saatfleiden Weg ümboot. Dat Lumen vun de Samenkanals entstaht aver eerst to de Pubertät, bi Amphibien na de Metamorphoos. Bit to de Tiet sünd de Klötensträng noch nich holl.
Ut’n mesodermalen Andeel vun de Klötenanlaag kamt de Tunica albuginea, dat Binnengeweevsgerüst vun’n Klööt un de Leydig-Zellen tostannen. De Leydig-Zellen gifft dat ok al in en teemlich fröhe Phaas vun de Klötenentwickeln. Se geevt den Steroidogenic factor 1 (Sf1) af un jemehr Testosteronprodukschoon bestimmt de Entwickeln vun de Geslechtsdelen vun’t Heken.
Öllerwarrn vun’n Klööt
In’t Gegendell to de Fro (kiek bi Menopause) gifft dat bi de Mannslüüd keen gau Utsetten vun de Keemdrüsenfunkschoon in en fast Levensöller. De Hormonprodukschoon as ok dat Riepen vun de Keemzellen blievt bit in’t hoge Öller an’t Wark. Wohrlich sünd Vadderschoppen bit in de teihnt Levensdekaad beleggt, man dat gifft grote Ünnerscheden vun Minsch to Minsch un reell warrt fröher oder later de meisten Mannslüüd unfruchtbor. Dat dröff aver nich mit Impotenz dör’een bröcht warrn. De Grünnen für de Ünnerscheden sünd nicht bekannt, dat warrt aver vermodt, dat ünner annern vaskuläre Fakters en Rull speelt. Statistisch bekeken kummt dat ruchweg af de veerten Levensdekaad to en langsom vörangahn involutschoon vunvt Klööt mit Afnahm vun’t Gewicht, vun de Grött un vun de Spermienprodukschoon. För den enkelten Mann is dat aver kuum mööglich, wat nipp un nau vöruttoseggen.
Ok de strukturellen Ännern künnt dorna teemlich ünnerscheedlich utfallen, as tyypsch kann een aver en Mischbild vun normalen un düütlich atroophsch Klötenkanals ansehn warrn. Bi eenige Mannslüdd warrt en düütlichen Afnehmen vun de Testosteronprodukschoon beobacht, wat to en Climacterium virile mit Hittopwallen, Koppweh un annere Symptomen föhren kann.
Historie vun’t Utforschen
thumb|Teknen vun [[Leonardo da Vinci mit Samenweeg ut de Lung un Rüchmark.]] De Klööt hett in de Antike un in’t Middelöller blots as Dörgangsstatschoon för’n Samen gellt. Alkmaion vun Kroton (fröh’t 5. Johrhunnert v. Chr.) hett vermoodt, dat de Samen in’n Bregen entsteiht un över de Bloodfatten in de Klöten transporteert warrt. De Atomisten (Anaxagoras, Demokrit un Aristoteles) hebbt dat Rüchmark in dissen Weg mit inbetogen, Galenos (125-199) hett annahmen, dat de Samenzellen in de Bloodfatten tostannen kamt un över jem ok in de Klöten kamt. Disse Ansicht bleev bit in’t Middelöller bestahn. De anatomschen Teknen vun Leonardo da Vinci wiest Verbinnen vun’n Klööt na de Lung un na’n Bregen. He hett glöövt, dat de „geistige Kraft“ vun’n Samen ut’n Bregen kamen müss, wiel de Klöten blots de stofflich Grundlaag för de „sieteren Regen“ dorstellen deen.
Strukturell Utforschen
Eerst mit Anfang vun’t Opklären in’t 17. Johrhunnert is de direkte Tosamenhang twüschen de Klöten un de Samen rutfunnen worrn. De eerste moderne Beschrieven vun’n Klööt stammt vun Reinier De Graaf (1641–1673).Nathaniel Highmore hett 1651 den Binnengeweevskörper vun’n Klööt (Corpus Highmori) beschreven, de 1830 vun Astley Paston Cooper Mediastinum testis nöömt worrn is. De Utfinner vun’t Mikroskop, Antoni van Leeuwenhoek, hett 1677 dormit ok de Spermien opdeckt, de he för lütte vörbillte Leevwesen („Samendeerten“) hollen hett.
thumb|upright=0.75|Albert von Kölliker hett as eerste Oort un Wesen vun de Spermienbilln verstahn Mit de Entwickeln vun histoloogsch Techniken künn ok de fiene Opbo vun’n Klööt verklort warrn. 1841 hett de Swiezer Anatom Albert von Kölliker as eerste den direkten Tosamenhang vun de Klötenkanals un de Spermien begrepen un deck op, dat de Spermien in disse Kanals as Produkten vun en zellulär Differenzeren tostannen kamt. 1850 beschreev sien Schöler Franz von Leydig to’n eersten mol de Twüschenzellen (Leydig-Zellen).
1985 hett Enrico Sertoli de Stüttzellen (Sertoli-Zellen) opdeckt. Victor Ebner künn 1871 de Sertoli-Zellen vun de Spermatogoniein afgrenzen un fief johr later hett La Valette St. George den Begreep „Spermatogonie“ prägt as ok de Indelen vun de Phasen bi’t Entwickeln vun de Samenzellen, as se vundaag noch begäng is. Lange Tiet weern de Sertoli-Zellen as Synzytien ansehn. Eerst 1956 künnen Don Wayne Fawcett un Mario H. Burgos nawiesen, dat jeed Sertoli-Zell ehr egen Zellgrenzen hett.
Al 1904 hett Hugo Ribbert faststellt, dat in’t Blood geven Karmin nich in dat Lumen vun de Samenkanals un dat Klötennett ringahn künn. Lange Tiet is üm disse Opdecken nich groot wat geven worrn, liekers dat se de eerste Henwies op de Blood-Klöten-Hinnern weer. Eerst in de laten 1950er Johren is de Opdecken wedder opgrepen worrn un 1963 künn J. Brökelmann de Tight Junctions vun de Sertoli-Zellen as de morpholoogsche Grundlaag vun de Blood-Klöten-Hinnern nawiesen. Paul J. Gardner un Edward A. Holyoke hebbt een Johr later de Fienstruktur vun de Hinnern verklort.
Hormonen vun’n Klööt
Ofschoonst de Utwirken vun de Kastratschoon al siet Johrdusenden bekannt weern, hett Arnold Adolph Berthold eerst 1849 dör Klötentransplantatschonen bei Hahns den experimentellen Nawies för de Hormonbilln in’n Klööt bringen künnt. In’t hoge Öller hett Charles-Édouard Brown-Séquard Enn vun’t 19. Johrhunnert Sülvstversöken maakt mit Fletigkeit ut Klöten vun Hunnen un Meerswien, de he en verjüngen un starker maken Wirken toschreven hett. Man, op de Oort hett he woll blots homöopathische Mengden vun de Hormonen winnen künnt. To Anfang vun’t 20. Johrhunnert gell de Transplantatschoon vun Deerten klöten ünner de Buukdeek as Middel to’n Verjüngen. Sünners de Wieners Robert Lichtenstern un Eugen Steinach weern Protagonisten vun disse Methood. Steinach wull dat Verjüngen sogor ok dör Ünnerbinnen vun’n Samenleider henkriegen – sien beropensten Patient weer Sigmund Freud – un beschreev de Klötentransplantatschoon as „Therapie“ bi Homosexualität. Na 1945 keem disse ümstreden Xenotransplantatschoon wedder ut de Mood.
1903 hebbt Pol Bouin un Paul Ancel eerstmols de Opdekcen publizeert, dat de Leydig-Zellen de Oort sünd, woneem de männlichen Geslechtshormonen produzeert warrt. 1931 hebbt Adolf Butenandt un Kurt Tscherning dat Androsteron (en Metabolit vun’t Testosteron) ut’n Urin vun Mannslüüd isoleert, un 1935 künn Ernst Laqueur dat Testosteron sülvst ut Bullenklöten isoleeren. He hett ok den Naam prägt (vun testis un Steroid).
Wiel de Betog twüschen LH un Testosteron al in de 1960er Johren bekannt weer, is de FSH-Afhangigkeit vun de Sertoli-Zellen eerst 1984 dör Joanne M. Orth nawiest woorn.
Geslechterdifferenzeeren
De Chromosomen as Grundlaag för’t Differenzen vun de Geslechter is al twüschen 1910 un 1916, sünners dör de Arbeiden vun Thomas Hunt Morgan an Dauflegen verklort worrn. Dorför hett he 1933 den Nobepries för Physiologie un Medizin kregen. Alfred Jost hett 1947 spitz kregen, dat de Keemdrüsenanlaag toeerst mol op dat Seken-Geslecht determineert is un dat de Utprägen vun’t Heken-Geslecht afhangig is vun’t Testosteron. Liekers hett dat bit in de 1960er johren duert, bit dat Y-Chromosom as de bestimmen Fakter bi de Söögdeerten faststellt worrn is. De naue Steed vun’t Gen för den Klöten-determineeren Fakter is eerst 1990 rutfunnen worrn. Sien velen Funkschonen sünd noch nich in all Deep verstahn un warrt opstunns noch utforscht.
Fehlbilln
In root Fäll künnt as Naklapp vun Entwickelnsstören ok bi’n Minschen un annere Söögdeerten blangen Klöten ok gliektietig Eierstöck vörkamen (Hermaphroditismus verus – „echte“ Zwidders; kiek ok Intersexualität). Bi sünnere Keemdrüsenfehlentwickeln (Gonadendysgenesien) warrt de Klöten nich anleggt, blievt ünnerentwickelt oder bargt Eierstockgeweev (Ovotestis). thumb|Abdominal Kryptorchismus bi’n [[Schaap („Nerenbuck“).]] Bi Stören vun’t Klötenwannern (Maldescensus testis) künnt verscheden Laaganomalien vörkamen. Dorbi kann de Klööt in de Buukhöhl blieven (Kryptorchismus, „Buukklöt“), in’n Liestenkanal stecken blieven („Liestenklööt“, „Gliedklööt“) oder’n verkehrten Weg inslahn un to’n Bispeel ünner de Huut vun’t Liestenrebeet oder an de Böverschenkelbinnensiet to liggen kamen (Klötenektopie). De Maldescensus testis is een vun de fakensten Fehlbilln bi’n Minschen un kummt bi ruchweg dree bit fief Prozent vun de Neeboren un 33 % vun de Fröhboren vör. Ok bi Huusdeerten sünd Kryptorchiden gliek faken un föhrt to’n Utsluss vun de Tucht. Bi verkehrte Laag vun’n Klööt künnt sik vun wegen de Temperaturfienföhligkeit vun’t Keemepithel keen fruchtbore Spermien billn, de Androgenprodukschoon funkschoneert aver wieter. En Klötenafstieg, de länger as twee Johr utblifft, föhrt to’n Verleren vun de Spermatogonien un dormit to en nich mehr torüchtodreihn Ännern vun’n Klööt.
En verarften Lüttwassdom vun de Klöten (Hypoplasie) is bi Huusdeerten teemlich faken. Klötenhypoplasien künnt ok dör Chromosomenstören (Klinefelter-Syndrom), Infekschonen oder hormonelle Stören utlöst warrn.
Klötensweer
En Klötensweer (Orchitis) kann bi en Sehr vun’n klötensack mit Indringen vun Bakterien oder bi Infekschoonskrankheiten vörkamen. En Orchitis is bi’n Minsch en möögliche Komplikatschoon bi Mumps, Coxsackie-Virus-Infekschonen un Windpocken. Ok Brucelloos un Tuberkuloos künnt sik an’n Klööt manifesteeren. Bi Deertsen künnt jüst so Tuberkoloos un Rinnerbrucelloos as ok Pseudotuberkoloos (Schaap), de Ansteken Bloodarmot bi Eenhover un de Feline Infekschöse Anämie (Katten) mit en Orchitis verbunnen wesen. Klötensweren künnt to en Schrumpen vun’n Klööt (Klötenatrophie) un to Unfruchtborkeit föhren, vun wegen dat keen (Aspermie) oder keen funkschonellen Spermien mehr billt warrn künnt.
Oostpreußen
Oostpreußen (fröher un ok nu noch in welke Dialekten: Oostprüßen) is de historische Naam för dat Land wat hüüt de Kaliningrader Oblast vun Russland un de Woiwodschap Ermlann-Masuren vun Polen is. Dat is een preußisch Provinz wesen. De Hööftstadt weer Königsbarg. De Lüüd hebbt een Ostnedderdüütschen Dialekt snackt, dat Nedderpreußisch. In dat Ermland un in dat Oberland snackt se aver Hochpreußsch, dat weern Ostmitteldüütsche Mundarten. In Masuren harrn veele Lüüd ok noch Masuursch kunnt, een slaavsche Mundart, de vun dat Polsche afkaamt, un in dat Memelland snackt vele Lüüd tohoop mit Düütsch ok Litausch.
Klööt
Zirkulatschoonsstören
thumb|Na’t Dreihn wegmakten Klööt vun’n Hund, links to’n Vergliek en gesund Organ. De Steed vun’t Afsnüren is düütlich to sehn As Varikozeel warrt de rammaderglieke Utwieten betekent, de vör allen de linkssietigen Venen vun’n Plexus pampiniformis in’n Samenstrang bedrapt. En Verikozeel kann to en rünnersett Spermienbilln vun den glieksietigen Klööt föhren.
En Klötentorsion is en nich normal Dreihn vun’n Klööt, wobi de spiralförmige Afklemmen vun’n Samenstrang un de afföhren Venen to’n Afstaarven vun’n Klööt föhren kann. En hoochgradige Klötentorsion is en gresig sehren Nootfall. Al na twee Stünnen is mit duersomen Schaden vun’n Klööt to reken. Ok de Appendix testis kann en so nöömte Hydatidentorsion hebben.
Zirkulatschoonsstören mit de Gefahr, dat Nekrosen entstaht, warrt ok bi Krankheiten vun de Bloodfatten as Purpura Schönlein-Henoch, Endangiitis obliterans un Panarteriitis nodosa bi Minschen, Arteriitis vun de Peerd as ok generell bi Thrombosen beobacht.
Tumoren
As Klötentumor warrt en krankhafte Vergröttern vun’n Klööt betekent. Klötentumoren künnt goot- oder böösordig wesen.
Tomeist harmlose Klötenvergröttern sünd Zysten. An’n Klööt künnt twee Oorden entstahn. Hydrozelen sünd Utsacken vun de Tunica vaginalis testis, de en klore barnsteenfarven Fletigkeit bargt. Se kamt dör Sehren oder Sweren tostannen. Spermatozelen gaht vun’t Klötennett oder vun’n Nevenklööt ut un bargt Spermien. Teratomen sünd tomeist gootordige Tumoren vun de Keemzellen.
Böösordige Tumoren (Klötenkrebs) warrt in Entoorden vun Keemzellen (germinale Klötentumoren: Seminomen) un Nichseminomen ünnerscheedt. Entoorden vun de Keemzellen sünd de fakenste Krebskrankheit bi Mannslüüd twüschen 20 un 40 johren un maakt ruchweg 90 % vun all Klötentumoren ut. De Hööftriskofakter stellt de nich in den Klötenwsack wannerte Klöten dor. De annern 10 % sünd tumoröse Entoorden vun annere Geweevsandelen (Sertoli-Zell-Tumor, Leydig-Zell-Tumor, Non-Hodgkin-Lymphom u. a.)
Funktschoonsstören
Blangen de baven nöömten Krankheiten künnt ok cheemsch Stoffen, de dör de Blood-Klöten-Hinnern dörgaht, as Ümweltgiften (t. B. Cadmium), Tosätz to Verpackensmiddel (t. B. Phthalaten, Diethylhexyladipat), eenige Medikamenten (t. B. Furazolidon), Hormonen (kiek ok endokrien Disrupters) oder ioneseeren Strahlen to swore Stören vunt Epithel vun de Samenkanals föhren. As de Billn vun de Spermien mit bannig hoge Proportschonen vunt Zelldelen (Mitoos, Meioos) verbunnen is, is dat Keemepithel gegenöver Zellgiften sünners anfallig. Schadens vun disse Oort künnt to verscheden Ännern bit hen to’t vullstännige Fehlen vun de Spermien föhren (kiek ok Spermiogramm).
Carl Kindermann
Carl Kindermann is de Naam von
Klööt
Funktschoonsstören
Vun Hypogonadismus warrt snackt, wenn de Billn vun Androgenen nich noog is. Dat kann anboren wesen, dör Krankheiten vunn Klööt kamen oder in sien Grund in en Gonadotropin-Mangel hebben, t. B. bi Ünnerfunkschoon vun de Hypophys oder bi’t Olfaktogenitale Syndrom.
Ünnersöken vun’n Klööt
thumb|Ultraschallbild vun’n abdominalen Kryptorchismus bi’n Hund mit [[Aszites. Links de Klööt, rechts de Nevenklööt.]] De Aftastünnersöken vun’n Klööt is bi Minsch un Deeren mit Klötensack en wichtige Grundlagenünnersöken. Dorbi warrt nakeken, wat de Klööt överhaupt dor is un wat sien Grööt, Laag un Fastigkeit is. As bildgeven Verfohren warrt sünners de Ultraschallünnersöken anwennt. Üm dat Klötenvolumen to bestimmen, warrt mit Ultraschall vermeten, oder’n Vergliek mit de so nöömten Prader-Keed maakt. Vun Bedüden is noch de Diaphanoskopie bi’t Ünnersöken vun de Hydrozelen. För’t Rutnehmen vun Geweevsproven kann en Klötenbiopsie maakt warrn. Bi Deeren, de jemehr Klöten in de Buukhöhl drägt, warrt blangen dat Ultraschall vör allem ok de Endoskopie bruukt.
Siksika
De Siksika-Natschoon (engelsch: Blackfoot, "Swaartfoot", vun sik "swaart", ka "Foot" un Infix -s-i-) is en Indianervolk in dat süüdlich Alberta in Kanada. Tosommen mit de Kainai un Piegan wurrn se ok as Blackfoot (Eegenbeteknung Nitsitapii, "wahre Minschen") tosommenfaat.
Klööt
Ünnersöken vun’n Klööt
Üm de Funkschoon to ünnersöken warrt en Spermiogramm maakt. Dorbi warrt de Tall, dat Utsehn un de Beweglichkeit vun de Spermien bekeken. De Bestimmen vun’n Andeel Inhibin B in’t Bloot warrt as Marker för de Sertoli-Zell-Funkschoon un för de Fruchtborkeit rantogen. Man, wo good man sik dorop verlaten kann, is ümstreden.
Siksika
As de Europäer nah den Westen trucken, sünd se wohrschienlich toeerst up de Siksika dropen un hebbt denn de Naam "Swaartfoot" up all Nitsitapi överdragen. Se weern Nahbers vun de Sarcee.
Klööt
Kastratschoon
Kastratschoon betekent dat Ünnerbinnen vun de Klötenfunkschoon. Dat kann passeeren dör en Operatschoon, bi de de Klöten wegmaakt warrt (Orchektomie), dör Ünnerbinnen vun de Klötenfatten („unblödig Kastratschoon“), dör Bestrahlen oder dör cheemsch Stoffen. Kastratschonen warrt bi Minschen vör allen in’n Fall vun Klötenkrebs vörnahmen. Ut kosmeetsch Grünnen warrt wegmaakte Klöten tomeist dör en Klöötprothees nee maakt.
Siksika
De bekanntste Siksika weer Crowfoot, Hööftling vun de Siksika un Ünnertekner vun de Verdrag Treaty 7. Mit dissen Verdrag vun 1877 hebbt de Siksika, tosommen mit de Sarcee un de Alberta-Assiniboine hör Jagdgründe an de kanaadsch Regeeren aftreden. To Tiet gifft dat ruch weg 4200 Siksika (vun insgesamt etwa 15.000 Nitsitapi oder Blackfoot in de wieteren Sinn).
Klööt
Kastratschoon
thumb|150px|[[Farinelli, ’n beropenen kastreerten Singer in’t 18. Johrhunnert]] As Teken vun’n Machtverlust speelt de Kastratschoon ok in de Mythologie vun vele Kulturen ein Rull (kiek ok Kastratschoonsangst). In den ägyptischen Mythologie t. B. ritt Horus sien Halfbroder Seth de Klöten weg. In de greekschen Mythologie maakt Kronos eerst sien Vadder Uranos de Klöten weg un warrt later sülvst vun sien Söhn Zeus kastreert. Üm nich vun de weltliche Versöken bedrapen to warrn, weer in’n Kybele-Kult vun de Phryger, de sik ok in’t antike Grekenland un in Rom verbreedt hett, begäng, dat sik de Galloi (Priesters) sülvst de Klöten wegmaken deen, jüst so weer dat ok bi de Hijras in Indien.
Siksika
De Siksika-Natschoon wurrd vun een Hööftling un twalf Raatslidmaaten regeert, de all twee Johr vun de Siksika wählt wurrn. To Tiet is Adrian Stimson Sr. Hööftling.
Klööt
Kastratschoon
Dorgegen is de Kastratschoon in’t Jödendom bi Minsch un ok bi Deeren vullstännig verboden. In’t Christendom weer de Kastratschoon ok slecht ansehn. Eunuchen dröffen nich to’n Priester weiht warrn, man dat geev ok Richten in’t Christendom, in de dat sülvst Kastreren as Ritual maakt worrn is (kiek bi Skopzen, Eunuchen för’t Hevenriek). Histoorsch sünd ok Slaven, Kriegsfangene, Singers („Kastrat“) oder de Oppassers vun Harems („Palasteunuchen“) kastreert worrn. De nichmedizinsch begrünnte Kastratschoon harr vör allen to’n Sinn, de sekundären Geslechtsmerkmolen, de vun’t Testosteron utlöst sünd (Stimmlaag, Sexualverhollen), to ünnerbinnen. Kastreerte Mannslüüd künnt sik nich vermehren un dorüm keen Familie grünnen. In traditschonelle Sellschoppen harrn se dormit keen persönliche Tokunft un gellen as folgsame Deeners. De freewillig Kastratschoon vun Sexualverbrekers is in Düütschland as ok in eenige Bundsstaten vun de USA noch jümmer een Therapiemethood, de aver ümstreden is.
In de Deermedizin warrt Kastratschonen, blangen medizinische Grünnen (Klötenkrebs, Krankheiten vun de Prostata un de Analdrüüs), vör allem maakt, üm dat Vermehren to ünnerbinnen, üm beter mit Huusdeerten klortokamen (Paag, Oss), üm de Mastleistung un de Fleeschqualität to verbetern un bi Huusswien ok to’n Ümgahn vun’n „Eberröök“ vun’t Fleesch. De Kastratschoon is een vun de wenigen na’t Deerschuulgesett (§ 6) inj Düütschland noch verlööften nichmedizinsch begrünnten Operatschonen, to’n Wegmaken vun Organen. Bi bannig junge Deerten sogor ahn Pienutschlaten, wat aver ümstreden is.
Kulturhistoorsch Bedüden
thumb|upright=0.75|Tanuki mit övergroden Klötensack thumb|upright=0.75|[[Helm-Kinnerkruut mit klötenglieke Wörtelknollen]] In de Japaanschen Mythologie warrt Tanuki – den Marderhund glieke Dämonen (Yōkai) – as Glücksteken faken mit övergrode Klöten dorstellt. In’t Olle Grekenland weern de Geslechtsdelen vun Deerten, sünners vun de Bullen (Taurobolium) as Opper dorbröcht. In’t antike Rom is’n Eed mit dat Anröhren vun de Klöten afslaten worrn. Dat latiensche Woort testis för de Klöten bedüüt in’n oosprünglichen Woortsinn Tüüg (vun tertius un stare „as Drüdden dorbistahn“). Klöten weern dat Teken för Mannskraft un ok för’t de fruchtbore Potenz. Na Taylor harrn se bit in’t late 16. Johrhunnert noch en starkere Tekenkraft as de Pint.
Plantenriek
De Planten, de vun jemehr Utsehn her an de männlichen Geslechtsdelen denken laat, is in’n Avergloov en aphrodiseeren un de Fruchtborkeit mehren Wirken tospraken worrn. Vun wegen dat lieke Utsehn vun de beiden Wörtelknollen vun de Kinnerkrüder as Klöten, hett de greeksche Philosoph Theophrastos vun Eresos Orchis dorto seggt, wat de greeksche Beteken för Klöten is. Wenn man dorvun eten deit, schüll dat – so hett dat heten – de Geboort vun’n Jungen föddern. Orchis weer laterhen naamsgeven för de hele Familie vun de Orchideen.
Klöten in de Kunst
Een vun de Figuren in Thomas Manns „Tristan“ is Herr Klöterjahn as en Teken för Vitalität un Levensfreid. In den Roman „Sanningen om Sascha Knisch“ (dt.: Die Wahrheit über Sascha Knisch), de 2002 vun de Sweedschen Schriever Aris Fioretos rutbrocht weer, sünd de Klköten dat Leddmotiv. De düütsche Film „Eierdiebe“ hett dat Thema Klötenkrebs un den Verlust vun een Klööt.
Klöten as Nehrmiddel
Hööftartikel: Klööt (Levensmiddel)'' thumb|Rinnerklöten op’n italienschen Markt Klöten warrt in vele Regionen as Levensmiddel verarbeidt. In de Europääschen Union weer Deüütschland dat eenzige Land, dat Klöten as Levensmiddel verboden harr. Na de EU-Verorden Nr. 853/2004 vun’n 29. April 2004 gellt de Klöten aver as eenzig Geslechtsorgan as Levensmiddel. All de annern sünd as nich to’n Geneet egent (Konfiskaten) inordent.
Brantley County
Brantley County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Georgia. He hett 18.411 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.150 km². De Sitt vun de Verwalten is in Nahunta.
Demografie
Vun de 14.629 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 6.521 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.713 US-Dollar. 6.729 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 580 Minschen maakt. 15,49 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
Ludwig Stark
Ludwig Stark is de Naam von
* Ludwig Stark (1831–1884), düütschen Pianist un Kumponist,
Brantley County
Demografie
2,60 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,87 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 94,36 % vun de Minschen Witte, 3,98 % Swarte, 0,09 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,14 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,35 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,08 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,04 % vun de Lüüd ansehn.
Hugo Fernández
Hugo Fernández is de Naam von
* Hugo Fernández Díez (* 1930), chileenschen Basketballspeler,
Johann Gabriel Jochmus
Johann Gabriel Jochmus (* 9. September 1725 in Celle; † 10. April 1774 in Hilmssen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.
Jochmus is 1725 as Söhn von Anna Dorothea, borene Vogt (26. Februar 1690–13. November 1750), un den Koopmann Gabriel Jochmus (14. Februar 1687–19. Oktober 1757) in Celle boren. He hett sik an’n 27. April 1746 as Student von de Juristeree an de Universität Göttingen inschreven. Na dat Studium is he in’n hannöverschen Verwaltungsdeenst gahn.
1757 is he as Amtsauditer von dat Amt Winsen as Amtsschriever in dat Amt Münnen wesselt. He weer von 1762 bet 1767 Amtsschriever von dat Amt Neehuus un von 1767 bet to sien Dood 1775 Amtmann von dat Amt Langenhogen.
Parlamentswahl in Brietsch-Honduras 1961
De vörige Wahl weer 1957, de nächste denn 1965.
Achtergrund
De Oppositschoonspartein ut de vörige Wahl 1957 (Honduran Independence Party un National Party) harrn sik 1958 to de ne’e National Independence Party (NIP) tohoopslaten. Tosätzlich harr sik in de junge Demokratie von Brietsch-Honduras 1960 ut PUP-Maten de Partei Christian Democratic Party (CDP) grünnt. NIP un CDP weren also dat eerste Maal bi Wahlen dorbi.
De Wahl 1961 weer de eerste ünner en neet Wahlsystem. Ünner annern hett sik de Tall Wahlkreise von 9 op 18 verdubbelt. To de 18 wählten Maten kemen noch twee Personen, de dör Amt Maat von de Legislativversammlung weren un fiev Maten, de von’n Generaalguvernör beropen worrn sünd.
To’n 1. Januar 1964 hett Brietsch-Honduras en Tweekamersystem kregen. Ut de wählten Maten von de Legislativversammlung is dat Repräsentantenhuus worrn un ut de beropen Maten de Senaat.
Hör mal ’n beten to
Hör mal ’n beten to is de Naam vun ene Sendereeg vun’n NDR-Höörfunk, de al siet 1956 dääglich utstrahlt warrt.
Hüüt löppt Hör mal ’n beten to in’t Morgenprogramm vun’n NDR.
Een kann dat ok as Podcast abboneren. Dann hett ’n jeden Dag en ne’e Episode up den Computer to’n luistern.
Konzept
Dat Format vun fief Minuten Ümfang bringt vun Maandag bet Freedag jeden Morgen korte literarische Arbeiden vun nedderdüütsche Autoren oder „Alldagsgeschichten op Platt opgaabelt“ (Ünnertitel). De Autoren leest ehr Texten sülvst.
Paul Kugler
Paul Kugler (* 24. September 1889; † 2. Februar 1962) weer en düütschen Footballspeler.
Düddenhusen
Düddenhusen (Hochdüütsch: Duddenhausen) is een Dörp in Neddersassen. Düddenhusen is een Oortsdeel vun den Flecken Bücken in´n Landkreis Nienborg/Werser. Hüdigendags (Stand 2005) wahnt dor um un bi 300 Inwahners.
Geografie
Dat Geestranddörp Düddenhusen liggt an´n Rand vun de Binnengeest. De höögste Fleck is 50 m över NN un de deepste 20 m över NN. Na de Kreisstadt Nienborg/Werser is dat 25 km wiet, na Bremen 45 km un na Hannober 70km.
Geschicht
987 is dat erste mal in een Urkunn wat vun Düddenhusen schreben wurn. In´n 13. Johrhunnert hett een Ridderfamilie mit düssen Nomen leevt. In´t Raatslagerbook vun de Graafschop Hoya vun 1583 stünn, dat dat in Düddenhusen all 14 Höfe geev. In´n Dartigjöhrigen Krieg hebbt se dat halve Dörp kapott makt. Siet 1706 gifft dat een School in Düddenhusen und 1793 hebbt se 32 Höfe tellt. 1969 is de School tomaakt wurn und siet 1974 is Düddenhusen keen eegene Gemeen mehr, man een Ortsdeel vun Bücken.
Besünners
Een ole Tweestännerfachwerkhuus ut Düddenhusen vun 1669 steiht nu in´n Zoo vun Hannober. Dor is nu een Kroog binnen.
Slott Stutensee
thumb|Slott Stutensee Dat Slott Stutensee liggt etwa in' geographischen Middelpunkt vun de Gemeend Stutensee in' Landkreis Karlsruhe in Baden-Württemberg un geev hör de Naam.
Hüüd is bi dat Slott en Jöögdinrichtung vun den Landkreis Karlsruhe. In' Sömmer 2004 gung dat Slott to je 50 % in den Besitt vun de Landkreis Karlsruhe un den Rhein-Neckar-Kreis över. Mittlerwiel is de Landkreis Karlsruhe alleenig Dräger vun de Inrichtung Jugendeinrichtung Schloss Stutensee gGmbH.
Ludwig Stahl
Ludwig Stahl is de Naam von
Gustavo Fernández
* Gustavo Fernández (* 1952), uruguayschen Footballspeler,
Positschoon (Astronomie)
Mit Positschoon betekend man in de Astronomie de Oort vun en Gestirn. Bi schiebenförmig Objekten, as de Sünn, Maand, de Planeten, Satelliten wurrd de Positschoon up den Schiebenmiddelpunkt betrucken.
Ferdinand Kindermann
Ferdinand Kindermann is de Naam von
* Ferdinand Kindermann (1805–1865), düütschen Goorner,
Corozal Community College
Dat Corozal Community College (CCC) is en Sekundärschool (Community College) in’n Vöroort San Andres von de Stadt Corozal, Belize. Se liggt twüschen San Antonio Road un College Road. De School hett en Grött von üm un bi 40 Schoolmeesters un över 600 Schölers.
Historie
De School is 1978 grünnt worrn, as dat Fletcher College un dat St Francis Xavier College tohoopleggt worrn sünd.
Biäkem
Biäkem (haugdüütsch Beckum) is ene Hansestadt in’n Kreis Warnduorp in’t Mönsterland. Dor leevt up 11,39 km² alltohopen 37.472 Inwahners (Dezember 2005). Dat sünd 336 Inwahners up een km².
Corozal Community College
Historie
To dat Corozal Community College höört ok dat Corozal Junior College (CJC) mit bi, dat in’n September 1986 ünner Leid von Rosendo Urbina grünnt worrn is (mit to de Tied 48 Schölers). De eersten Schölers hebbt op dat CJC in’n Mai 1988 afslaten. Toeerst weer de School in dat Gebüüd ünnerbröcht, dat nu Jose Mai Building nöömt warrt. An’n 31. August 1988 is en neet Gebüüd för de Oberstufe (Sixth form) von de School inwieht worrn. 2003 hett dat CCC en neet Gebüüd mit Computerrüüm un söss ne’e Klassenrüüm boot. Dat CJC hett nochmaal so veel Schölers as dat CCC.
Biäkem
Biäkem weer bet 1974 Kreisstadt. Biäkem liggt bi Aulen an de Werse. In en Deel vun Biäkem, in Neebeckum weer Jürgen Möllemann Lehrer. De israelsche Publizist Uri Avnery is ut Biäkem. Biäkem liggt twüschen dat Ruhrrebeet un Builefeld. Dat gifft veel Iesenbahnverkehr noh’t Ruhrrebeet un Builefeld.
Vrene
Vrene liggt in’n Kreis Borken in Noordrhien-Westfalen. Vrene is in de Niege Hanse un hett een Grenz mit de Nedderlannen.
Urkundlich nömmt is de Stadt eerstmals in dat Johr 839. To de Tiet hebbt se dor ok een Damenstift gründ. In dat Johr 1252 hett Vrene de Stadtrechte kregen.
Ludwig Seitz
Ludwig Seitz is de Naam von
Brinkhoff
Brinkhoff is de Familiennaam von
Kommun Hörby
De Kommun Hörby is ene Gemeend in dat Lehn Schonen in Sweden. Dat höört to de Landschop Schonen un den Gerichtsbezirk Lund. Se hett 14.499 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 422,77 km². De Sitt vun de Verwalten is in Hörby.
Demografie
2006 weren 8,07 % vun de Inwahners buten Sweden boren.
Scholen
De Kommun hett 7 Grundscholen, de vun de Kommun bedreven warrt, un ene private Grundschool. De kommunalen Scholen hebbt alltohoop 1498 Schölers un de privaten 96.
Hutchinson County (Süüd-Dakota)
Hutchinson County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 7.343 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.106 km². De Sitt vun de Verwalten is in Olivet.
Twiest
De Twiest is en man knapp 14,2 Kilometer langen lütten Stroom, de vun rechts in de Oost münnt.
Gonzalo Fernández
Gonzalo Fernández is de Naam von
Hutchinson County (Süüd-Dakota)
Historie
De Kreis is 1862 grünnt worrn.
Gonzalo Fernández
* Gonzalo Fernández (* 1952), uruguayschen Politiker,
Kaliningrader Oblast
De Kaliningrader Oblast (informell ook Jantarnij kraj - Barnsteenlann) is de nördlich Deel vun dat vörmaalsche Ostpreußen. Dat behöört to Russland un is een Exklave, sien Hoofdstadt is Kaliningrad. De Kaliningrader Oblast hett een Waterkant an’e Oostsee un in’n Hinnerlann grote Wolden. De gröttste Strööm sün de Pregel un de Memel.
Hutchinson County (Süüd-Dakota)
Demografie
Vun de 8.075 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.695 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.922 US-Dollar. 4.035 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 796 Minschen maakt. 12,41 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.
15,61 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,71 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.
Vun de Vöröllern her sünd 98,82 % vun de Minschen Witte, 0,09 % Swarte, 0,10 % stammt ut Asien un 0,57 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,06 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,36 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,52 % vun de Lüüd ansehn.
Charles Amberg
Charles Amberg (* 8. Dezember 1894 in Kessenich (Bonn); † 16. April 1946 in Berlin; eegentlich Karl Amberg) weer een Texter van Operetten und Schlagern.
To de Tiet van de Tweete Weltkrieg weer Amberg in’t KZ Neigamm interneert.
Vlastimil Hort
Vlastimil Hort (* 12. Januar 1944 in Kladno) is en tschechisch-düütsch Schachspeler, de eerst för de Tschechoslowakei, siet 1986 för Düütschland speelt hett.
Georg Kindermann
Georg Kindermann is de Naam von
Vlastimil Hort
Leven
1979 is Hort nah (West-)Düütschland översiedelt un hett sück den Bundsligaclub SG Porz anslooten, wo he bit 2001 speelt hett. Mit sien Vereen wurr he 1979, 1982, 1984, 1994, 1996, 1998, 1999 un 2000 düütsch Mannschapsmeester. In de Swiezer Natschonalliga A speel he van 2004 bit 2012 för de Schachfreunde Reichenstein, mit de he 2006 Swiezer Meester wurr, van 2013 bit 2015 weer he bi den Schachklub Luzern un siet 2016 speelt he för den SK Réti Zürich. Sien tschechoslowaaksch Staatsbörgerschap hett he behollen. 1981 wurr he Tweet achter Lubomir Kavalek, aber vör Murray Chandler un Harry Schüssler bi de Internatschonale Düütsch Meesterschap in Baukem. 1982 wunn he dat Grootmeesterturnier bi de Düörpmer Schachdaag (vör Oleh Romanyschyn un Lew Psachis) un 1983 dat Open Berliner Sommer.
Mit de Tschechoslowakei wunn he de Sülvermedaille bi de Schacholympiade 1982 in Luzern. Hort hett an insgesamt 14 Schacholympiaden deelnommen, elfmal för de Tschechoslowakei (1960 in Leipzig bit to de Schacholympiade 1984 in Thessaloniki) un dreemal för Düütschland (1988 in Thessaloniki, 1990 in Novi Sad un 1992 in Manila). In de Eenzelwertung kreeg he 1972 Sülver an dat eerst Brett un 1962 Bronze an Brett 3. Buterdem hett Hort tüschen 1961 un 992 an fief Mannschapseuropameesterschapen deel (dree mit de Tschechoslowakei, twee mit Düütschland), wobi sien gröttste Erfolg de darte Platz mit de düütsch Mannschap 1989 in Haifa weer.
Nahdem Hort Enn’n 1986 de düütsch Staatsbörgerschap annommen harr, wunn he 1987 in Bad Neuenahr, 1989 un 1991 de Düütsch Meesterschap. 2006 wurr he in Mainz Seniorenweltmeister in‘n Chess960. Hort speelt bi den Oberhausener Schachverein 1887. He is in dart Ehe verheiraadt un hett een Söhn Daniel (* 1967). De bleev in de Tschechoslowakei torüch. Hort hett 1977 in Reykjavík en Weltrekord in‘n Blindschach up. Buterdem is he en düchtig gooden Simultanspeler; 1985 stell he bi en Simultanvörstellung gegen 636 Gegner en Rekord för dat Guinness-Book up. Bekannt wurr Hort ok as bannig goot, af un to humoristisch Kommentator bi de Schachsennen „Schach der Großmeister“ in dat Feernsehprogramm vun den WDR an de Siet vun Helmut Pfleger. In de letzt Veranstaltung 2005 sünd de beid Kommentatoren Pfleger un Hort sülvst upnanner drapen un hemm en spanned Remis speelt. To’n Afsluss vun de Sennen wurrn den beid Protagonisten de Porträts, de Gautam vun hör modelleeren dee, an de as Geschenk vun den WDR överreicht. As lütt Anekdote an‘n Rande: Lothar Schmid witzelte, "es ist nur die Frage wer bekommt welches." Nah Hort is en System to de Preisgeldverdeelen bi Turnieren nöömt wurrn, dat Hort-System.
Dohle-Nunatak
Dat Antarctic Names Committee of Australia hett em an’n 8. Mai 1971 na Cliff Dohle (1936–2009) nöömt, de in dat Johr 1971 bi de Australian National Antarctic Research Expeditions Helikopterpiloot bi de Meetarbeiden in de Prince Charles Mountains weer.
Villa Bouchina
De Villa Bouchina weer en "Internierungslager" in Deutekem, de Nedderlannen, wo in den Tweeten Weltorlog negen Joden seten, die interneert weren, wiel dat se de NSB-Politiker Anton Mussert vör dat Konzentrationslager schulen wull, wiel dat se för de Natschonalsozialisten vun politschen odder kulturellen Belang weren. De Natschonalsozialisten hapen, dat annere Joden ok probierten dorhen zu kemen, wiel dat se dann schneller arresteert und deporteert konnen worrn, und nicht verbergen wurden. De Joden weren dor vun Februar bit April 1943 und worrn an den 21. April no Theresienstadt deporteert. Villa Bouchina weer en Deel van Plan Frederiks. In Barneveld weren ok twee van disse internierungslagers van Plan Frederiks.
Internierten
Adjunct-direktor:
Weblenken
VillaBouchina.nl (Nedderlannsch)
Ludwig Seidel
Ludwig Seidel is de Naam von
* Ludwig Seidel (1821–1896), düütschen Mathematiker, Optiker un Astronoom,
Hans Kindermann
Hans Kindermann is de Naam von
* Hans Kindermann (1911–1997), düütschen Bildhauer,
Oort vun en Steern
De Oort vun en Steern is de Positschoon vun en Steern in jichtenseen Koordinatensystem. Man ünnerscheed toeerst in afslute Öörd, de up den direkten Weg meeten wurrd un relativen Öörd, de jeweils in Betog up de Öörd vun anner Steerns meeten wurrd.
Dornah gifft dat aber noch fienere Ünnerscheeden, so as to’n Bispeel bi Himmelskörper, de wat dichter bi sünd (Maand, Planeten usw.). Bi de kann ok de geozentrisch Oort angeben wurrn. Dat is denn en Oort, de up en Beobachter in Eerdmiddelpunkt betrucken is. De topozentrisch Oort dorgegen, is dejenige, de sück ut de tatsächliche Standoort vun de Beobachter ergeven deiht.
Gronau (Leine)
Gronau is ene Stadt an de Leine in de Landkreis Hilmessen in de sauer Deel vun Neddersassen. Se hett 5500 Inwahners. Se is in de Niege Hanse. Kunsthistorisch vun Belang sün hie de Engelbrechtensche Hoff vun 1590, ene luthersche un ene kathoolsche Kark. In't Medeloller weer hie ene Borg vun den Bischop vun Hilmessen.
Crowfoot
thumb|Crowfoot 1885 Crowfoot (engl.) Krähenfoot oder in Tosommenhang mit dat amerikaansch afweertend "crow" för Neger – eegentlich Naam Isapo-Muxika; * üm un bi 1830; † 25. April 1890) weer en Hööftling vun de Siksika in Kanada.
He weer zwar en Krieger, aber ok dran interessiert, Freeden tüschen de verscheeden Stammen to schaffen. As de Canadian Pacific Railway besloot, ehr Hööftverbindungslinie dör dat Territorium vun de Siksika (Blackfoot) to bauen, hatt Albert Lacombe lang mit Crwofoot verhannelt, de dat denn letztlich gestatt hett. Ut Dankbarkeet hett hüm de Präsident vun de Canadian Pacific Railway, William Van Horne, en leevenslänglich gültig Passierschien up de Strecken vun de Bahn geeven.
1877 dwungen Colonel James Macleod un de Rechte Hand vun Gouverneur David Liard, Crowfoot un anner Hööftlinge vun de Blackfoot in de Verdrag Treaty 7, Land an de kanaadsch Regeeren aftotreden. Ok de Sarcee un de Alberta-Assiniboine weern dorvan bedropen. Se kregen dorvör aber tominnst jeds Johr Geld un towiest Reservatschonen.
För sein Moot weer Crowfoot respekteert, liekers hett he dat aflehnt, 1885 an de Noordwest-Upstand delltonemmen, wiels he dat för en verloren Saak ansehn de. 1890 is he an Tuberkulose storben. De Crowfoot Trail, en Hööftstraat in Calgary, Kanada, is nah hümm nömmt.
Gabriel Fernández
* Gabriel Fernández (* 1994), uruguayschen Footballspeler,
Volksbank Freenbeek-Olendörp-Ohlers
De Volksbank eG Freenbeek-Olendörp-Ohlers is en Volksbank mit Seet in Freenbeek. De Bank höört to’n Genossenschaftsverband un hett fiev Filialen in’n Süüdwesten von’n Landkreis Stood (Samtgemeen Freenbeek, Samtgemeen Ohlers un fröhere Samtgemeen Olendörp). Ans tellt ok noch de Gemeen Farm in’n Landkreis Rodenborg to dat Rebeed von de Bank. Den Vörstand billt Sven van Haren, Rainer Peters un Elke Wichels, de Vörsitter von’n Opsichtsraad is Bernd Reitmann.
De BLZ is 200 698 12 un de BIC GENO DEF1 FRB. De Bilanzsumm weer an’n 31. Dezember 2016 279 Millionen Euro. De Bank hett 58 Mitarbeiders, 5373 Maten un 12.000 Kunnen mit 24.000 Konten (Stand 31. Dezember 2016).
Blangen Freenbeek hett de Volksbank ok noch Filialen in Olendörp, Ohlers, Kutenhult, Mulsen un Heinbockel.
Historie
De hüdige Bank hett sik 2010 dör de Fusion von de Volksbank Olendörp un de Volksbank Freenbeek billt. In’n Juni 2016 hett de Volksbank Freenbeek-Olendörp denn beslaten, trüggwards to’n 1. Januar 2016 ok mit de Volksbank Ohlers tohooptogahn.
De Filiaal in Kronenborg hett to’n 1. April 2016 dichtmaakt. De Filialen in Gröpel un Esdörp hebbt jüstso 2016 dichtmaakt. Ok de Filiaal in Heinbockel gifft dat nich mehr.
Volksbank Freenbeek
De eerste Spoor- un Dorlehnskass in de Region hett sik 1892 in Mulsen grünnt. 1924 hett sik ok en Kass in Byhusen grünnt un 1925 in Kutenhult un Freenbeek. In de Johren 1960 hebbt sik de Kassen in Byhusen un Kutenhult tohoopslaten un jüstso de in Freenbeek un Mulsen. In de Johren 1970 sünd ut de Spoor- un Dorlehnskassen Volksbanken worrn.
De Volksbanken Freenbeek un Kutenhult hebbt sik 1986 to de Volksbank Freenbeek tohoopdaan.
De Volksbank Freenbeek is 2010 dör Fusion mit de Volksbank Olendörp tohoopgahn.
Volksbank Olendörp
De Volksbank Olendörp is an’n 13. Juni 1897 as Spoor- un Dorlehnskass Olendörp von 55 Maten grünnt worrn. To de Maten von de eerste Stünn hebbt Buurn, Gastlüüd, Möhlenbesitters, Olendelers un Handwarkers ut de Öörd Gröpel, Kronenborg, Esdörp, Sunn, Kaken un Olendörp höört. 1924 hett dat Ünnernehmen ok dat Worengeschäft opnahmen.
1954 is de Spoor- un Dorlehnskass Olendörp mit de Spoor- un Dorlehnskass Gröpel tohoopgahn.