cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olimpia
Olimpia (grieco Ολυμπία, prun. Olümpìa) è 'o nomme 'e ll'antica cità grieca, siede 'e ll'ammenistrazzione e d"o svolgimento dde juoche "olimpiche" ma anche luoco 'e culto 'e granne 'mpurtanza, comme ne testimoniano e reste 'e antiche tempie, tiatre, monumente e statue, venute alla luce doppo 'e scave effettuate dint'â zona addo a cità origginariamente surgeva. Fuje ricanusciuta patrimmonio 'e ll'umanità 'e ll'UNESCO int'ô 1989.
Categurìa:Storia Categurìa:Grecia Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità
Moena
Moena è nu comune 'e 2597 'e abitante d''a pruvincia 'e Trento.
Segrate
Segrate è nu comune 'e 33373 crestiane d''a pruvincia 'e Milano.
Torre Pellice
Torre Pellice è nu comune 'e 4573 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
La Méta
La Méta (2241m ) è la mendagna cchiù áveta de la Vall e Comine é ze tròva dénd a gl Parch nazienale d'Abbruzz, Lazie é Melise.
La Méta da gl nome a na caténa menduosa chiamata Mendagn de la Méta che da Forca d’Ácere va viérz la Vall e Comine merediunale é cala dénd a le vall de gl Lire (a nòrd) é de gl Velturn peglènn gl nome de Mainard, che štave cchiù a misijuorn é tiéve le cime cchiù bass.
Late laziale
Gl cammine z’abbía da Prate de Mézz (1403 m n.l.m.), ‘n previngia de Fresenone. Ze puonn rarrevà che la máchena da Pescenisch, ne larie parchégg é la segnalèteca de gl Parch Nazienale (ndrata N) rriénnene cchiù fácele gl cammine dénd a tutta ssa cundrata. A mane manga de gl largarie chemènza la viarèlla de gl parch N1, nzegnate buone buone, che va nnanz luongh ne tratture attuort fra remboschemiénd a pine nire é fajéte. Puo z’éndra dénd a la Val Tabaccara, addó gl bòsch è méne fute é gl sole picchia de cchiù, tand ca è mègl a nen ce cammenà a còr’e call. Da mo a ì annanz la veduta ze fa sèmb cchiù laria é chiara, lòche ngima addevènda sèmb cchiù fácele a z’ammatt che rapace rare é camuosc d'Abbruzz. La viarèlla rarriva gl valecature, addó è štata méssa na ròssa croce, dòpp èss attraverzate gl Vallone de la Méta: la veduta è ne muare laria é da jéss ze véde la Vall e Comine, le vall abbrezzése é melesane é le Mainard. Ze va nnanz fin’a la cima trámmete L1 d’addó ze gòde une de le vedute cchiù piacévele d'Abbruzz.
Late abbrezzése
Gl cammine z’abbía da gl "pianoro Campitelli" (1420 m), rarraviábbele fácele fácele che la máchena, a 10 km da gl chemune de Fedéna. Cammenènn ngim’a la viarèlla L1 nzegnata, z’attravèrza na fajéta fota fota fin’a 1712 m, addó la veduta z’arrape dénd a na chiana asselata assá, "i Biscurri", che sagl affin’a 1980 m. Puo la viarèlla addevènda cchiù érta é attravèrza na vrecciara bèlla tòšta. A sse pund viérz sudd z’arriva a gl pass e gl Muónece, a 1986 m, addó chemènza gl lúteme piézz de saglita, ne muare irt ma sènza prète, ze va nnanz fin’a la cima d’addó ze gòde une de le vedute cchiù piacévele d'Abbruzz.
Riavolo
Co' 'o termine Riavolo (Diavolo in italiano) o anche Demonio è uso indicare chella figura che in numerose religgioni rappresenta una o chiù ntità malvagie, contrapposte a Dio e agli angeli suoi.
Origgine
'O nomme suo deriva do' latino tardo diabŏlus, do' tiermene greco Διάβολος, diábolos. Sarà aroppo tradotto int' 'o ebraico co' 'o tiermene Saṭan.
Categurìa:Religgione
La Méta
Precepetaziune
Ngim’a la Méta le precepetaziune suo ‘m mèdia de 1600 mm o 1700 mm gl ann, pe la cchiùppart sott forma de néve. A la štaggione ze críane, pe le chiand, cundeziune de sécca pebbía de le jernate spiss vendose é assutt é de ne terréne chine de prète é che pòca tèrra.
Néve
Ngim’a la Méta cavvòta pò chemenzà a sceccà a la fine d’ottobbr, ma le sceccate suo pelecchiù rare é débbele, mindr a deciémbr la Méta vè rechepèrta ne muare: a secunna de l’annate a marz la néve pò arrevà a cchiù de 5 m de spessore. Quann ze squaglia a premavéra, seccède ca a giugn ce šta angora ne biégl spessore mbond’a tutt. Ze scunzíglene pe ssa raggione le cammenate a piede tra mmetà neviémbr é fine maje.
Annetaziune
Categurìa:Muntagne
San Lorenzo al Mare
San Lorenzo al Mare è nu comune 'e 1402 crestiane d''a pruvincia 'e Imperia.
Poncarale
Poncarale è nu comune 'e 4135 crestiane d''a pruvincia 'e Brescia.
Parlesia
'A Parlesia è na specie 'e lengua secreta de li musicante napulitane, ca se tramanda da generazione a generazione in manera sulamente parlata. Defatti, se trovano pochi riferimenti scritti a 'sta parola. Chest' è 'a primma vota ca se screve ufficialmente 'ncopp' 'a 'sta cosa. Originariamente, 'a Parlesia se parlava fra 'e musiciste ca se truvavano dinto â Gallaria 'e Tuleto, addo' se 'ncuntravane pe' ffa' ll' affare lloro: apparà nu gruppo pe' jì a sunà, pe' truvà na fatica dint' 'a nu spusalizio, na festa, eccetera; erano quase tutte pusteggiatore o comunque sunature 'e canzone napuletane, e inventaino 'stu modo 'e parlà pe nun se fa capì da ll' ate. E chianu chianu, parola doppe parola, addeventaje na lengua vera e propria, c' assumegliava nu poco ô napulitano, ma ca nun puteva essere capita si nun se sapeva l' esatto signifigato d' 'e pparole. Significato ca veneva spiegato sulamente a chi traseva a pieno titolo dint' 'a 'stu giro 'e sunaturi. E accussì, fra na nota e n' ata, se putevano dicere tutte cose, senza ca nisciune nce capeva niente...
parole
'e bbane = 'e sorde
'o jamm = 'o guaglione, ll'ommo
'o jammone, 'a jammona = 'o padrone, 'a padrona
'o jamm e tashca = chillo ca caccia 'e sorde
appunì = piglià, mettere arinto, carrecà (riferito a coccosa ca "trase")
spunì = rà, caccià, scarrecà, vottare afora (riferito a coccosa ca "jesce")
addò va = strano, vago (appunisce 'e giustine, fa addò va)
bacone = persona malamente
'a clitennestra = 'a chitarra elettrica
chiddè = bellella assaje (appunisce 'a jammetella, comm'è chiddè)
'o pizzicanterra = 'o pullasto
'ndindallè = rapporto orale
amedeo = omosessuale
giustine = 'e gguardie
'a chiarenzia = 'o vino
arcì = fa l'ammore
arciuta = ...quann' faje l'ammore cu na jamma
'o pistolfe = 'o prevete
'a pila = 'a paga
loffio = na cosa 'e niente
'a jola = 'a varca
'o taleqquale = 'o specchio
accomoffà = capì
Jonte esterne
Categurìa:Lengua napulitana nu sito web dedicato â parlesia
na paggena 'ncopp'a nu sito 'e chitarra
Vaglia (FI)
Vaglia (FI) è nu comune 'e 4854 crestiane d''a pruvincia 'e Sciorenza.
Novara di Sicilia
Novara di Sicilia è nu comune 'e 1731 crestiane d''a pruvincia 'e Messina.
Pancalieri
Pancalieri è nu comune 'e 1884 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
Villaperuccio
Villaperuccio è nu comune 'e 1117 crestiane d''a pruvincia 'e Carbonia-Iglesias.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Carbonia-Iglesias Categurìa:Cumune d%27%27a Zardegna Categurìa:Comune 'e l'Italia
Paggena prencepale/Mulise
Benmenute nd'a Uecchepédje, a ngiclopedje lìbbere!
<div style="margin-top: 1em; padding-bottom: 1em; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal; border-bottom: 1px #aaaaaa solid;"> Šteme crienne na ngiclopedje lìbbere dó chi aè è ce pó scrive. U proggette p'a lenghe napuletane è štate cummenzate i vindicinghe de settemmre dujemile e cinghe, e a quemmunetà napuletane c'ha date štu pošte 'e nuje mulesane nu dujemile e otte pe ce crésce a quemmunetà. A uecchepédje napuletane già té Special:Statistics vóce, e cóme tutte u pruggette Uecchepédje, té u quendenute lìbbere e u punde de vište neutrale. Lieggete a Uide de base o fatte ne duje prùove.
<p style="font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size: 105%;"> Quelture | Iuografije | Štorie | Releggione | Scienze | Suoggetà | Tegnologie U Cìrquele Pe ne sapé chiu sai
Pruggètto Wikifratellanza – Spannite 'a vóce!
Chiara Lubich
Silvia Lubich detta Chiara (Trento, 22 gennaio 1920 – Rocca di Papa, 14 marzo 2008) è stata na attivista cattolica italiana, fundatrice e presidiente d"o Movimento 're Focolari.
Villapiana
Villapiana è nu comune 'e 5060 crestiane d''a pruvincia 'e Cosenza.
Sparone
Sparone è nu comune 'e 1174 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
Angelo Manna
Se cannedaje comm'ndipendente dint'è lliste dò MSI e fuje eletto deputate ind'ò 1983, fuje cunfermate pure à vutazzione siguente.
Angelo Manna è stat'ò primme - dint'à l'ebberca repubblicana - à dicere à verità 'ncopp'è crimmine d'ò fauzo "Risurgimento" dintà a lli Pruvincie Meridionale. Fece purè na famosa 'nterpellanza ò parlamento taliano pè denuncià è crimine dè Savoia dint'ò Sud Italia.
Categurìa:Giurnaliste taliane Categurìa:Puliteche
Spadola
Spadola è nu comune 'e 819 crestiane d''a pruvincia 'e Vibo Valentia.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Vibo Valentia Categurìa:Cumune d%27%27a Calavria Categurìa:Comune 'e l'Italia
Moggio (LC)
Moggio (LC) è nu comune 'e 486 'e abitante d''a pruvincia 'e Lecco.
Segusino
Segusino è nu comune 'e 2020 crestiane d''a pruvincia 'e Treviso.
Tonna
Tonna : (agg. femm.), vide alla voce Tunno (agg. masc.)
Torre San Giorgio
Torre San Giorgio è nu comune 'e 672 crestiane d''a pruvincia 'e Cuneo.
Villaputzu
Villaputzu è nu comune 'e 4831 crestiane d''a pruvincia 'e Cagliari.
Purtale:Italia
<div style="position:relative; height:290px; border-bottom: 1px solid #999999; overflow:hidden; margin:0px; ">
<div style="overflow:hidden; width:100%; opacity: 0; -moz-opacity: 0.4; filter:alpha(opacity=40); background-color:#FEF; margin:0; padding:0;"> 'In Italia la linea più breve tra due punti è l'arabesco''. Ennio Flaiano''
Categurìa:Purtale:Italia Categurìa:Italia Categurìa:Purtale
San Lorenzo Bellizzi
San Lorenzo Bellizzi è nu comune 'e 904 crestiane d''a pruvincia 'e Cosenza.
Mond Cáire
Gl Mond Cáire (1.669 m n.l.m.) è na mendagna che ze tròva ‘m previngia de Fresenone.
Caratteríšteche
È l'andiche Mons Clarius, chiamate allescì pecché, na vòta, ce štéva ne tèmbie cunzacrate a Apòll (Clarius) addó a gl juorn d’uoje ce šta l'abbazía de Mondecasine.
Pumenengo
Pumenengo è nu comune 'e 1488 crestiane d''a pruvincia 'e Bergamo.
Mond Cáire
Caratteríšteche
La ròccia è de ríggene calcaria é resagl a gl períede gerásseche é cretacee. La cima de la mendagna a misijuorn è assá pretosa é assutta, mméce gl late che šta a l'ammiérz é le còšt suo rechepiért de sélv. A 1300 m é a penènd de gl Mond Cáire ce šta gl refugg Pezzacone, ch’è de prepietà de gl Chemune de Colle San Magno é che štave a refà, ma già mo pò recève l’aggènd, che na cambra da liétt sèmb arrapèrta. Quann ze sagl a la via de Tréll, ze ngondra gl refugg fereštale.
Ponderano
Ponderano è nu comune 'e 3833 crestiane d''a pruvincia 'e Biella.
Mond Cáire
Saglita ngòpp’a la cima
Ze pò sagl mbond’a tutt cammenènn cchiù o méne 4 ore, mmiés’a fajéte é a na chiana che cèrt pózzera de néve. Da gl picch ze puonn vedé le mendagn de la Márseca, le Mainard, La Méta, gl Matése, gl mare affin’a Caéta, l’ísere Pendine, gl Vesuvie, gl monte Cesima (vecin’a Mignane) é gl monte Camino a Rocca d’Evandro. Cchiù ‘bball a sudd-èšt ze pò vedé l’abbazía de Mondecasine.
Isula 'e Ischia
Ischia è n'isula 'e ll'Italia apparteniente all'arcipelago dde isule Flegree, int'a Campania.
Novate Mezzola
Novate Mezzola è nu comune 'e 1.645 crestiane d''a pruvincia 'e Sondrio.
Mond Cáire
Jond e fòre
Categurìa:Muntagne
Isula 'e Ischia
Pusta all'estremità settentriunale d"o gurfo 'e Napule e a poca distanza dde isule 'e Procida e Vivara, dint'ô mar Tirreno, è 'a maggiore dde Flegree. Cu 'e soje 62.733 abetante è 'a terza cchiiù populosa isula italiana, doppo Sicilia e Zardegna. 'N antichità eva nota cu 'o nomme Pithekoussai o Pithecusae ('n grieco Πιθηκούσσαι).
Tunno
Tunno :(agg. masc.)
Isula 'e Ischia
È 'na forte attrazzione turistica ppe 'o gurfo 'e Napule e ppe 'a stissa cità.
Tunno
Chelle che tene na forma à chichio, come a nu pallone : ò purtuvalle è tunno, ò mandarine è tunno.
Dint'à la forma femminile s'ausa Tonna : à Terra è tonna.
Poc'ausato è pure retunno o puorzì retonna.
O' vucabbele pruvene d'ò Latine : rotŭndu(m), (ca pruveneva da rŏta).
Juve Stabia Società Sportiva
'A Società Sportiva Juve Stabia  è na squadra 'e pallone 'taliana, 'a prencepale d"a cità 'e Castiellammare 'e Stabia, a cchiù 'mportante 'e chella città.
'A Storia
Mo joca 'e Lega Pro pa' staggione 2014-2015. Chesta squadra nascette inta all'anno 1907 grazie a Romano e Pauzano Weiss, duje fratèll ca' fondaròn o' Stabia Sporting Club cu e' culur sociàl giallò e blu. Quanne joca "in casa", tene 'o Stadio Romeo Menti, ca' si trovà o' rionè San Marco a Castiellammare 'e Stabia.
'A staggione 2011-2012 arrivaje ô 9° posto cu' 57 punti.
Jucature 'e mò
Rosa aggiurnata ô 25 'e jennaro 2014
Categurìa:Squadre 'e pallone taliane
Torre San Patrizio
Torre San Patrizio è nu comune 'e 2132 crestiane d''a pruvincia 'e Fermo.
Brunico
Brunico è nu comune 'e 14.148 'e abitante d''a pruvincia 'e Bolzano.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Bolzano Categurìa:Comune d%27%27a reggione Trentino-Avere Arece Categurìa:Comune 'e l'Italia
Isula 'e Capri
thumb|right|300px|'E faragliune 'e Capri
Atalanta Bergamasca Calcio
'A Atalanta Bergamasca Calcio è na squadra ê pallone da cità ê Bergamo. Joca 'int'a Serie A taliana.
Isula 'e Capri
Capri è n'isula int'ô gurfo 'e Napule, situata 'e frunte alla penisola surrientina.
Nomme
'O nomme vene d"o grieco kàpros zzoè cinghiale cullegato ô latino capreae, capre ('n antichità l'isula eva nota comme Caprae, 'n grieco Κάπραι).
Categurìa:Isule taliane Categurìa:Isule
Vaglio Basilicata
Vaglio Basilicata è nu comune 'e 2210 crestiane d''a pruvincia 'e Putenza.
Moggio Udinese
Moggio Udinese è nu comune 'e 2090 'e abitante d''a pruvincia 'e Udine.
Bruno (AT)
Bruno (AT) è nu comune 'e 375 'e abitante d''a pruvincia 'e Asti.
Inèštra
La inèštra è na chianda e la famiglia e le Fabaceae. È l’úneca spèce e gl jènere Spartium.
Descrezzione
È ne šterpone prènn ávete da 0,5 a 3 m. Gl fušt suó vérd, tunn, vacand, allirt é che ne muare rámera fine comm a vign.
Frunn
Le frunn suó sémblece, pelate, sénza pernucc, a forma e langia é lòngh 1 a 3 cm. Suó vérd cupe é cádene quasce ndutt quann la chianda scerisc.
Sciuore
Suó reštritt a crammòll, papiglenácee é e chelore giall vive, mbrefemuate ne muare. La mbellenazione è fatta da gl nzètt.
Cròlla e 2-2,5 cm, fatt da ne vessigl irt, attennate, che ne pengecchione mbonda é cchiù luongh e le scénn pòšt a gl late é pessott a la carèna chembòšta da ddu pètale líbbere ma appeccechiate é reggeriate mbonda.
Scerita: da maje a lugl.
Frutt
È na vajana lònga fin'a 10 cm, a forma e fávecia, vérd é apuó néra quann è fatta. Quann z’arrape, ze ndòrc é jètta la semènda (10 a 18 váchera marrone é velenose) ndèrra vecin'a la chianda štéssa.
Andó ze tròva
Spèc'e gl sudd e l’Auròpa, e gl nòrd áfreca é e gl Mèdie Uriènd, camba torn torn a gl Mediterránee, dénd a la zzòna e la gliva é de la vite. Crésc a gl sole, da 0 a 1.400 m n.l.m. ngim’a gl Appennine (2.000 a gl Étna), ngòpp’a gl terrine sicch é chin'e réna. Pò crésc pure ngim’a chigl cretuse, prò nen tiév'a èss úmmede é acquacciuse.
Allevamènd
Gl mòde cchiù addeprate è la sémmena, che ze fa a gl autunn (settiémbr) o a la primavéra (da marz a mmetà abbrile).
P'avé na bèlla scerita è mègl e nen petà la chianda ogn ann, ma e le fà ogn cingh o sèje.
Attenzione
La inèštra tè, specialmènd dénd a gl sciuor é a le váchera, n’alcalòide tuósseche chiamate citisina.
Categurìa:Fabaceae
Torre Santa Susanna
Torre Santa Susanna è nu comune 'e 10640 crestiane da pruvincia 'e Brinnese.
Novate Milanese
Novate Milanese è nu comune 'e 20046 crestiane d''a pruvincia 'e Milano.
Roncegno
Roncegno è nu comune 'e 2475 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Specchia
Specchia è nu comune 'e 4937 crestiane d''a pruvincia 'e Lecce.
Villar Dora
Villar Dora è nu comune 'e 2925 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
San Lorenzo di Sebato
San Lorenzo di Sebato è nu comune 'e 3.441 crestiane d''a pruvincia 'e Bolzano.
Curnacchia griggia
La curnacchia, o curnacchia griggia, (Corvus cornix Linnée, 1758 ) è ne cegliucce passeriforme de la famiglia Corvidae, spase pe l'Eurasia é Nordáfreca.
Descrezzione
Šta spèce tè la schina é la panza rechepèrte da pénne grigge, l'ate parte, mméce, suó nére. È ròssa cchiù o méne 50 cm, mméce la néra è ne ccone cchiù peccerélla.
Annetaziune
Categurìa:Aucielle
Selci
Selci è nu comune 'e 1000 crestiane d''a pruvincia 'e Rieti.
Ponsacco
Ponsacco è nu comune 'e 13353 crestiane d''a pruvincia 'e Pisa.
Uoglio 'e auliva
right|thumb|200px|Uoglio 'e auliva d"o [[Ciliento]] L'uoglio 'e auliva è 'n uoglio alimentare estratto dde aulive, ovvero 'e frutte 'e ll'aulivo (Olea europaea). Dint'â tipologgia vergene se ricava d"a spremitura meccaneca dde aulive. Atre tipologgie merceologiche 'e uoglio derivato dde aulive, ma cu proprietà dietetiche e organolettiche differente, se ottengono ppe rettificazzione dde uoglie vergene e ppe estrazzione cu sulvente d"a sansa 'e aulive. E´ caratterizzato da 'n elevato cuntenuto 'e grasse monoinsature. Fa parte d"a tradizzione alimentare d"o Mediterraneo, 'a dieta mediterranea.
Categurìa:Veppete
Ponna
Ponna è nu comune 'e 262 crestiane d''a pruvincia 'e Como.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Como Categurìa:Comune d%27%27a reggione Lummardìa Categurìa:Comune 'e l'Italia
Torreano
Torreano è nu comune 'e 2268 crestiane d''a pruvincia 'e Udine.
Nove (VI)
Nove (VI) è nu comune 'e 4865 crestiane d''a pruvincia 'e Vicenza.
Selegas
Selegas è nu comune 'e 1523 crestiane d''a pruvincia 'e Cagliari.
Ferone
Spisso 'a parola "Ferone" s'ausa pe 'ntennere nurmalmente 'e specie cchiú ccanusciute : 'o tursiope e 'o ferone cummune.
Pure ‘o narvalo i 'o beluga ê vvote veneno chiammate Ferune, tuttavota so’ ccrassefecate dint'â famiglia dê 'Monodontidae''. Fujeno crassefecate quase 40 specie 'e ferune, spartute nfra 17 genere differente. 'E mmesure so’ pparicchie e accummenzano ‘a 1,2 m e 40 kg (Cephalorhynchus hectori maui) nzi’ a 9,5 m e 6 tunnellate (orca). ‘A cchiú pparte dê specie pesano ‘a 50 a 200 kg.
'A parola Ferone pruvene dô llatino ferus (feroce)
Categurìa:Mammifere
Categurìa:Cetaceje
San Lorenzo in Banale
San Lorenzo in Banale è nu comune 'e 1118 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Bad Rodach
Bad Rodach è na cità 'int'â Germania 'e 6.436 crestiane (2006), 'int'ô Land da Baviera. Sta 'int'â Aveta Francónia e se trova 'int'ô Landkreis 'e Coburg.
Milo
right|300px 'O milo è n'arvero (Malus domestica) 'e rigginario 'e ll'Asia centrale da famiglia Rosaceae. È uno de ppiante cchiù curtivate 'int'ô munno pe 'o frutto 'e sujo, 'a mela.
Bad Rodach
Storia
La cità fuje funnata 'int'ô seculo VIII.
Milo
Categurìa:Arvere
Bad Rodach
Aministrazzione
'O sinnaco è Gerold Strobel.
Trindade
Trindade è na cità d''o Brasile che cu 'a conta cchiù de 119.385 'e abbitante.
Bad Rodach
Jonte 'a fore
'O sito da cità
Categurìa:Cumune da Germania
Puos d'Alpago
Puos d'Alpago è nu comune 'e 2347 crestiane d''a pruvincia 'e Belluno.
Villar Focchiardo
Villar Focchiardo è nu comune 'e 2037 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
Moglia
Moglia è nu comune 'e 5827 'e abitante d''a pruvincia 'e Mantova.
Sellano
Sellano è nu comune 'e 1209 crestiane d''a pruvincia 'e Perugia.
Luigi Luciano
Luigi Luciano è n' attore e comico mulisano.
Selargius
Selargius è nu comune 'e 28548 crestiane d''a pruvincia 'e Cagliari.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Cagliari Categurìa:Cumune d%27%27a Zardegna Categurìa:Comune 'e l'Italia
Torrebelvicino
Torrebelvicino è nu comune 'e 5784 crestiane d''a pruvincia 'e Vicenza.
Claudia Letizia
miniatura
Claudia Letizia (Pumpeje, 22 'e màrzo 1979) è 'attrice tiatrale, cinematografeca e televisiva e conduttrice radiofonica 'taliana e show girl specializzata in performance Burlesque, canesciuta per avere partecipato alla dodicesima edizzione 'taliana del reality show Grande Fratello.
Biograffia
Nascitte a Pumpeje int'o 1979, crescette a San Giorgio a Cremano, int'o stess stabbile 'e Massimo Troisi, a cui era molto legata artisticamente. Diplomata ragioniera, ha poi seguito lezzioni 'e danza, recitazzione.
Attrice nel film di Giovanni Veronesi "L'ultima ruota del carro" e "Il mio uomo perfetto" di Nilo Sciarrone 2018, protagonista di un musical con il cantante Sal Da Vinci "Carosone", in cui interpretava Maruzzella, ha recitato nella serie per Sky "1992" di Giuseppe Gagliardi, e nelle due stagioni di "È arrivata la felicità" in onda su Rai 1 dei registi Riccardo Milani e Francesco Vicario.
Opinionista televisiva, int'i salotti Rai e Mediaset, da Tiki Taka, a Mattino 5, e Pomeriggio 5, è speaker radiofonica di Radio Kiss Kiss network nel programma "Facciamolo adesso", in onda tutte le sere.
Kenshi Yonezu
Kenshi Yonezu (Tokushima, 29 'e aùsto 1991 - ) è nu cantante giapponese 'e genere pop.
Asfardo
thumb|right|300px|'A ggente facenno na strata 'e asfardo Ll'asfardo è na vreccia calcarea, naturalmente nzuppata 'e betummo. 'A presenza 'e chist'urdemo cumponente 'int'â preta vene da rummasuglia lassata da spapurazione do cisto c'apprimma 'a nzuppava. thumb|right|300px|'O betummo
Categurìa:Giuloggia
Mafia
Mafia è nu termene cca a ll'inizzio 'ndicava n'organizzazzione criminale origginaria d"a Sicilia. 'A pparola trasìo int'a termenologgia munniale ppe 'ndicare autre organizzazzione criminale d"o stisso tipo 'e mafia, pure se 'e autre origgine.
Roncello
Roncello è nu comune 'e 2354 crestiane d''a pruvincia 'e Monza e Brianza.
Cundèa d'Aluite
La cundèa d’Aluite fòtt ne fèude de gl Rrégn de Nápele, a gl geštezierate de Tèrra de Lavòre, che nderessètt, da la fine de gl XIV sècule a gl prengipie de gl XVI sècule, gl terretòrie de ciért chemune de la Vall e Comine, a gl chembénera de la previngia e Fresenone (Aluite, Sand Renate, Settefrate, Pescenisch, Atini, Biéglemónd, Ucalue, La Pòšta é Cámbere).
La cundèa d’Aluite fòtt cheštituita a gl prengipie da gl fèude de le prepietà terrière de gl castiégl Candèlm (o d’Aluite), ch’è na frazzione che ze tròva mbond’a gl mond Merrone, é puó fòtt ammeneštrata da le famigl d'Aquine é Candèlm che faveriérn ne ruoss spannemiénd terreteriale. Gl títele de cond fòra štate cungiéss da gl rré Durazzeschi de Nápele, tra la fine de gl XIV sècule é gl prengipie de gl XV, a gl D'Aquine, é passètt lèšt a Giácheme Candèlm, razie a la dòte de la mogl Sabbétta d'Aquine, che spesètt cchiù tard de gl 1386. La prima teštemenianza cèrta è a ogn mòde de gl 1404: sule a gl XV sècule Giácheme Candèlm vè nzegnate mbalése ngim’a na carta comm cond d’Aluite é de Puópele. Da gl 1606, sott’a la segnería de la famiglia Gallie, cagnètt, che puoche cagnamiénd terreteriale, n’decate.
Le ríggene
Quann gl angeine arreviarn a gl Rrégn e Nápele dénd a la zzòna a cavagl fra gl Abbruzz mendane é l'áveta Tèrra de Lavòre, ze štabbelí la famiglia frangése de gl Candèlm, che jécch teniérn n’cungessione ciért fèude da gl rré de Nápele, dòpp recheprènn pure cáreche ammeneštrative é berecráteche a gl geštezierate abbrezzése é cambane.
A ne períede che védd crésc la segnería Candèlm dénd a gl Lazie, a dann de chiss D'Aquine, la famiglia frangése chembarisc pure pe la prima vòta dénd a la štòria d’Aluite, dòpp èss accurdata la parendèra pe prima tra Giuann Candèlm, figl de Giácheme II, che Ángela Étendard, segnora d’Arpine, Ròccasécca, Galleniare é Sand Renate, é quind fra Reštaine II é Margarita de Corban, védeva d’Adenòlf II d'Aquine segnore d’Aluite.
L’arraunefecazione de gl cundade aluetane
Gl seštèma ammeneštrative mbecciuse de la Vall e Comine mbedéva a gl Candèlm d’addevendà prepietarie ndutt de gl cuntade aluetane: l’andíche prepietà ecclesiášteche casenése, ch’évane pellecchiù terrine agrícule, prepeseture é chemmiénd, ze rengheppávene a gl ricch pessèss de cambagna de chiss D'Aquine, ch’évane Cámbere, Settefrate é la cambagna d’Aluite, pecciò gl Candèlm de fatt évane sulaménd prepietarie de gl Caštiégl.
Reštaine, nepote de Giácheme II, prevètt a riogn le prepietà caštellane che chéll agrarie de gl cercundarie d’Aluite, peglènn pessèss de le prepietà de chiss D'Aquine.
Quišt, denengiate a gl rré, fòtt cheštrétt a redà gl terréne é a pajà na ròssa cundrammenzione. Prò la battaglia pe crià na segnería fòtt pertata annanz da gl nepute, Reštainucc a Puópele, Berlenghiére a Arc é Giácheme a Aluite, che cercarn de uadagnà petére n’Tèrra de Lavòre é a gl Abbruzz. Apprefettarn de la baraonna che prevechètt gl scisma de Punènd, che nderessètt derettaménd le Du Secilie: ze mettiérn che Giuanna d'Angiò, che appejava Clemènd VII, é facènn additt a la reggina, rechenesciérn comm seccessore a gl tròne Levigg d'Angiò. Gl partite che ze cheštetuètt é ch’appejava gl frangése, nen potètt niènd condr’a gl sèrcete engherése de Carl d'Enghería, che calate a l’Etalia, rresscètt a vatt gl’angeine napeletane é che iss gl Candèlm; faštima Reštainucc é frate furn vattute derettaménd da gl rré engherése, ch’attraversá Sòra é la Vall e Comine che gl sèrcete sié pe acquiatà pessíbbele rebbelliune. Gl Durazzeschi vengiérn. È naterale che gl rebbèll ze chiegarn a gl nuove rré de Nápele é avéttere pure a rechenosc le preprietà de chiss d'Aquine a Aluite, é dénd a cart de l'èpeca une d’iss, Giácheme IV, a gl 1384, è recurdate comm terrae Albeti dominus, pecché faštima, cungueštata la feducia de gl rré, gl fòtt assecurate gl pessèss de la cettà d’Aluite sana sana, nen sule de gl caštiégl, che le cambagn tòrn tòrn. Chiaraménd z’éva pattijate ne chembreméss tra gl feudatarie é la nòva cort napeletana.
La cundèa de gl Candèlm
Muort rré Carl III n’Enghería, gl rrégn de Nápele cadètt n’ata vòta mmiés’a l’anarchía pelíteca é meletare, che du partite, une che z’éva miss anziém’a gl Durazzeschi, pe la seccessione a gl tròne de Ladesláo d'Angiò-Durazz, e gl ate che gl angeine de Frangia, che mméce rechenescéva comm rré legítteme Levigg II. Gl Candèlm fúrene assá favesune dénd a sse memènd deffícele de la pelíteca napeletana: a gl prengipie ze mettiérn a fiangh a gl Durazzeschi, ma appéna Levigg II calètt a l’Etalia ze mettiérn che gl frangise, facènn nguaštì Ladesláo, che pe caštecà gl affrund, assediètt é cheštreggnètt Aluite a z’arrènn; Reštainucc, nfaccennate a chemmatt a gl Abbruzz, fòtt schenfitt é fatt preggeniére a Perite, a gl 1369, da Jáchepe Orsini, é mbund de mòrt lassètt prepietà é recchézz sée a gl frate Berlenghiére, Ndenèlla é María. Pe puoche tiémb, pe velendà de Ladesláo, Aluite fòtt ammeneštrata da Andréa Tomacelli, frate de Giuann, cond de Sòra, é de papa Beneface IX, seštenetore de gl Durazzeschi, ma gl fèude cominése reternètt assá lèšt mmane a chiss e Candèlm.
Giácheme V, figl de Reštainucc, fòtt gl prime cond d’Aluite, che faštima tenètt gl nuove títele nebbeliare dòpp gl spesalizie (1385 ) che Sabbétta d'Aquine, a éssa n’dòte, o, cchiù pessíbbele, lassate a gl marite sié dòpp la mòrt de gl patre Frangisch d'Aquine. Berlenghiére comungue éva cundenuate a ghevernà Arce pure dòpp che la Vall e Comine jètt a fenì mman’a chiss e Tomacelli, é lassètt n’seccessione a Giácheme V la segnería ngim’a le cettà d’Aluite é Puopele.
Gl prime spannemiénd terreteriale
Giácheme merètt a gl 1406, che du figl, Frangisch é Ndònie, che receviérn la cundèa de Puópele (gl prime) é la cundèa d’Aluite (gl second). Ndònie appéna addevendate segnore chemenzètt na pelíteca de spannemiénd terreteriale che cundenuètt che tand vecènn pe tutt la vita séa. Comm prima mošta accattètt Galleniare é Šchièue da rré Ladesláo é apprefettètt de devèrz seccessione che gl atteccarn, che la mòrt de gl zie Giácheme é de gl frate Frangisch sènza seccessure, tra le quale Arce é Puópele. Ate fèude, Recchétta (frazzione de Sanda Fumia) é Pacéndr, ch'appartenévane a Raimond Caldorna štévane tra gl Abbruzz é la Vall e Comine, mmiése a gl terretòrie de Ndònie. Sse fatt sfaštediava assá sse lúteme, d'allescì fúrene attaccate é sottemiss. Gl cond ze dètt da fà p’èss patrone de gl spesalizie sié é nen velètt spesà, pe velendà e gl patre, né Ngelélla Marzane (dechéssa de Sèssa), é né Liona de Andreis (cundéssa de Troje), che gl éva nzegnate gl rré, é fenètt pe spesà la cundéssa de Cammerine Bianga de Varane.
Ndònie Candèlm é gl rré de Nápele
La ngertézza pelíteca ternètt a schembenà gl rrégn de Nápele. Rré Ladesláo, a gl 1408, prevètt a ngherperà a Nápele gl Štate Pendeficie é gl riést de l'Etalia. Cundannate da Alessandr V, ze vedètt condr Levigg II, che rechemenzètt a ndrà che gl sèrcete dénd a gl štate napeletane. Ndònie ne’rrescètt a ze métt che nesciune e gl du: apprima arrajetètt Ladesláo é puó, acchiappate da gl angeine de Frangia, appejètt la causa frangése. Mméce gl rré de Nápele vennètt gl fèude sié a Onèll Ortiglia é, sule dòpp la mòrt de Ladesláo, rrì mman'a chiss e Candèlm, a gl 1417, mindr rregnava Giuanna II. La Vall e Comine sana sana fòtt gl tiatre de na štòreca battaglia tra Levigg II é Ladesláo; sse lúteme vattute a Ròccasécca da gl rré frangése a gl 1412, preparètt la defésa de gl rrégn tra Atini é le Mainard, mindr Levigg II z’éva accambate tra Atini é Galleniare, che le trupp de Ndònie Candèlm a gl ajetà ; Ladesláo attacchètt é vengètt. Ndònie fòtt spegliate de gl fèude sié. Passarn ne ccone d’ann é Aluite ze mbaverètt n’ata vòta pebbía de le termendate uèrr de seccessione de le Du Secilie; mòrta Giuanna II, Aragunése é Angeine ze letecávane gl rrégn; a gl 1435 gl capetane de vendura Ricc da Mondechiare, file-aragunése, attacchètt la cundèa cominése strejènn Sand Ghiasce (Saracenisco), Rocca de gli Alberi, Recchétta é Ròcca de le quatt Nòre é Ucalue ; gl ann appriéss gl angeine sacchiarn Aluite é Atini, jènn apuó viérz Mondecasine, mindr pe puoche tiémb le trupp papale ze mbessessarn de Sòra, Aquine, Arpine é Atini. Šta bòtta Ndònie ze mettètt che gl Aragunése, é gl secciéss de gl cundrattacch de Fònz d'Aragòna segnètt la fine de gl sacchégg é de gl assèdie dénd a la Vall e Comine, a gl 1438, é la vettòria fenale de gl rré spagnuole a Nápele segnètt la fertuna de gl figl de gl cond Candèlm, gl seccessure sié, Nicolò é Onòfrie.
Aluite, Sòra é gl decate nuove
Fenite gl deminie de gl angeine ngim’a Nápele, le Du Secilie fúrene arraunite n’ata vòta sott a n’úneche rré, rré Fònz I, a gl 1443. Nicolò Candèlm, ch’éva eredetate gl cundade d’Aluite, c’éva riund pure Sòra, èssènn nzerate Ndenèlla da Celane; iss fòtt premiate da gl rré p’avé chemmattute a gl fiangh sié a San Germane condr’a gl frangése, é pecciò fòtt nemmenate duca de Sòra. Pe la prima vòta ze criètt mmane a chiss e Candèlm na ròssa segnería a gl chembine che gl Štate Pendeficie, che radducévane le ricch cambagn de Sòra, Arc, Aluite, Sand Renate, Settefrate, Pescenisch, Galleniare, Atini, Ucalue, La Pošta é Cámbere é, arrebbate gl terretòrie abbrezzése a gl frate, ce mettètt dénd pure la cundèa de Puopele, che raccugléva pure ne muare e paise de la Vall Peligna. Gl manecchione pelíteche de gl nuove duca cundenuètt a rescògl secciéss, é razie a iss Aluite, che affin’a ndann éva štate ne paése secunnarie de la Tèrra de Lavòre, addevendètt una de le cettà cchiù mbertand de la previngia, famuse dénd a tutta la nazione aragunése. Nicolò addevendètt cunzegliere régio, a gl 1452 é, ne ccone prima de merì, pure duca d’Aluite («Sorae Albetique dux et Populi comes» ), accuscì gl cundade cettadine fòtt asate anziém'a Sòra a decate.
Gl erède de Nicolò
Piérgiambáule é Piérgiuann fúrene gl únece erède de Nicolò, che mbund de mòrt spartètt tra iss gl fèude sié, lassènn comm eredetà a gl prime Sòra e Aluite (vale a dice la mèdia Vall de gl Lire é la Vall e Comine), la cundèa de Puópele a gl second, seppure sse lúteme rregnètt sule pe puoche tiémb pecché gl frate gl arrebbètt lèšt la part abbrezzése. La mòrt de Fònz I repertètt la queštione de gl deritt de seccessione dénd a gl Rrégn e Nápele é šta vòta gl du partite che sciérn, gl parteggiane de gl figl de Fònz Dòn Ferrand, é chigl de Giuann II, vediérn nguadrate gl une condr’a gl ate gl du frate Candèlm. Piérgiambáule, partecepate a la rebbellione condr’a rré Ferdenand, a gl 1460, che gl arrive de Giuann II a gl Abbruzz, fecètt casine a la Tèrra de Lavòre, riegnènn a gl decate d’Aluite é Sòra, gl terretòrie de Mondecasine, Arce é gl fèude de chiss e Chelonna a gl Abbruzz.
Apuó partecepètt a gl assèdie de Sulmone é dòpp a L’Áquela che gl angeine ma, calate n’camb Fedriche da Mondeféltr condr’a Giuann II, na sèrie de lenate fermarn gl sèrcete angeine é Piérgiambáule ze reterètt a Sòra. Jécch, assediate da Napelione Orsini, fòtt cheštritt a z’arrènn, višt ca pure gl alliate sié perdiérn parécchie battagl a gl riéšt de l’Etalia, é accettà na trégua. Gl Candèlm a la fine abbeschètt la clemènza di rré Ferdenand, prò tenètt a lassà a gl Štate Pendefice Sòra, Arpine, Casaluiére, Lísera e Fendana Lire, a gl 1463, é lassà pèrd le cettà d’Atini é Biéglemónd é a gl títele de duca d'Aluite: la cettà arraddevendètt cundèa é fòtt assegnata a gl frate Piérgiuann. È prebbábbele prò ca Piérgiambáule cundenuass a ammeneštrà gl terretòrie comenése: cart stòreche gl vuonn, tra gl 1464 é gl 1472, árbetre n'cundrašt legale dénd a la zzòna, é dètt cca cungessione terreteriale a favore de nòbbele remane. Dénd a ss’ann fòtt pure date a le cettà de Sòra é Aluite la pessebbeletà de tené na zécca séa attiva da gl 1459 a gl 1461, deritt cunfermate puó da gl stéss Carl VIII é remašt affin’a quann gl partite angeine perdètt a gl Decate de Sòra (1495). Le menéte chiamate "cavagl" tenévane gl nome de gl duca Giuann Páule Candèlm é gl títele de Sorae Albetique dux che la croce gegliata angeina. Na secunna rebbellione, chemmannata da gl duca de Sòra Giuann de la Róvere, védd angora pretagheništa Piérgiambáule Candèlm, che ze mettètt n’ata vòta condr’a rré Ferdenande: cerchènn de repertà Nápele sott a gl ghevèrn angeine a Sòra ze tessètt ne chemblòtt condr’a gl štate pe vatt gl aragunése. A gl 1487 prò gl serane fúrene schepièrt é n’ata vòta Piérgiambáule vè spegliate d’Aluite é cacciate, z’accandenètt n’Frangia. Gl duca de Sòra nen ze scuraggí: quann a gl 1495 Carl VIII calètt a l’Etalia che gl figl sié Seggesmond gl Candèlm ze mettètt che iss, ze mbessessètt de gl Abbruzz é de la Tèrra de Lavòre anziém’a Giuann De la Róvere. Piérgiambáule cungueštètt Atini, San Germane, Abbazía de Sand Vengiénz, Scontrone, Fedéna é Castel di Sangro, é pure se a Atini ze chemblettava condr’a iss, rrescètt a resišt condr’a gl aragunése pure dòpp la schenfitta de gl angeine, affin’a gl 1496, fin’a quann Fedriche I de Nápele nen cungueštètt Sòra é, pe mane de Cunzalve de Còrdeva, Aluite.
Mafia
Categurìa:Mafia
Cundèa d'Aluite
La segnería de chiss e Bòrgia
Che la mòrt de papa Alessandr VI gl Bòrgia nen petévene fà cchiù comm paréva a iss é z’arrangiárene comm petiérn pe ze seštemà mo che la Frangia mo che la Spagna. Gheffrède Bòrgia pe prima arrajetètt Levigg XII, apuó, acchiappate da Pròspere Colonna, spesètt la causa spagnòla, cagnamiénd che fòtt cundraštate da gl aluetane, che gl se rebellarn.
Accuscì Gheffrède mannètt Fabrizie Colonna a retògl la Vall e Comine é a gl 1504 ce rrì vengetore. Prò gl deminie retuote fòtt curt: che la mòrt de la mogl, Sancha d'Aragona, che ne’gl éva date figl, iss perdéva pure gl deritt d’èss cond, facènn additt a ciért patt matremeniale.
Gl 25 maje 1507, Ferdenand II d'Aragona mettètt a cape de la cundèa gl chennettiére spagnuole Piétre Navarro.
La segnería de chiss e Cardona
Gl Navarro lassètt l'ammeneštrazione d’Aluite mmane a ne ghevernatore é a ne giúdece, che ze renniérn respenzábbele de ne muare e prepetènz, tand ca a gl 1509 ne grupp d’atinése foss ite affin’a Trípoli, andó gl feudatarie štéva chemmattènn condr a gl Mòre.
Gl 22 deciémbr 1515, dòpp a gl trademiénd de Piétre Navarro, ch’éva gerato fedeltà a gl frangése, gl rré Ferdenand II d'Aragona annellètt la cungessione, mettènn la cundèa mmane a gl vicerré de Nápele, Raimond de Cardona. Quiss l'ammeneštrètt trámmete ne ghevernatore generale, che štéva a Aluite, é che gl ajute d’ate ghevernature é "gešteziére", ch’évene štate nzegnate pe ghevernà gl paise lòche sciù vecine, ch’évene nnanzetutt Atini é Biéglemond.
Da Raimond la cundèa passètt, a gl 23 ottobr 1522, a gl prime figl Ferrante, prò date ca quišt éva angora citr, è la mamma Isabella Requensens che ne peglètt la tetèla. La cundèa, a gl 1528, fòtt pur’éssa nderessata da la uèrra tra la Frangia de Frangisch I é la Spagna de Carl V, m’particulare da la spedezione d’Odet Foix de Lautrec che ze ngammenava viérz Nápele, n’tèrra serana andó chigl de la famiglia Candèlm é Piétre Navarro ghedévene de gl favore de gl puópele. A ogn mòde, Sabbèlla rrescètt a tené gl fèude mman’a éssa, arrecchènn le prepietà de gl figl che gl decate de Somma.
Ferrante jètt aleméne du vòte a Aluite: la prima a gl 1536, quann accurdètt a gl aluetane ne štatute, é la seconda, a gl 1546, quann accurdètt 'n nfetèuse a l’uneverzetà de Pescinisch ne terretòrie paricchie cundeštate é rrescètt a métt pace tra gl ghevernatore d’Aluite é gl capetane de geštizia d’Atini ngim’a gl cundrašt de geresdezione. A ss’accasione abbellètt la chiésa de Sanda María d’i Camb, che uoje ze tròva dénd a gl cambesand, che ciért affrisch fatt da Taddèe Zuccari, uoje scriate.
Tra gl ammeneštrature de la cundèa sott Ferrante ce štètt, Giuanna d'Aragona, mogl d’Ascanie Colonna, é gl frate cchiù píccule Ndònie de Cardona, che, merènn pruopia a Aluite a gl 1566, fòtt abbelate dénd a la chiésa de Sand Simeóne prefèta, andó ze tròva na tívera che ne recòrda la vita.
Da cundèa a decate
A Ferrante, muort a gl 1571, sequetarn gl figl, Leise é Ndònie, nate da gl matremònie che Biatrice de Còrdeva, mbarendata che Cunzalv de Còrdeva. La cundèa štètt mmane a gl prime figl da gl 1572 a gl 1574, mindr gl second la ghevernètt da gl 1575 a gl 1592. Chiss prò la tralassarn, lassènnela z’arrevenà chiane chiane mmane a ghevernature malamènd, tand ca ze rescundrarn, pe despiétt, ne muare fatt de bregandagg. Che Ndònie, che ndramindr éva fatt ne sacch de diébbete, pure se éva eredetate gl decate de Sèssa, fòtt prima spartuta, puo da gl 1592 fòtt pe sèmb ceduta a Mattèe de Capua, príngepe de Conga, pe 100.000 decate é che «l’asseluta gerešdezione ngim’a gl patremuonie é ngim’a le perzune».
Età d"o fierro
L'età d"o fierro 'ndica origginariamente nu periodo d"a preistoria o protostoria europea caratterizzato 'e ll'utilizzo d"a metallurgia d"o fierro, soprattutto ppe 'a fabbricazzione 'e arme e utensile. L'adozzione 'e chisto novo materiale spisso coincide cu atre mutamente dint'â suggità, nun escluse 'e divergente pratiche agricule, credenzze religgiose e stile artistiche.
Cundèa d'Aluite
Vuce asseciate
Categurìa:Storia Categurìa:Regno 'e Napule Categurìa:Ducato 'e Sora
Età d"o fierro
Categurìa:Archeologgia Categurìa:Preistoria
Contrerva
'A contrerva, Anthyllis vulneraria pe llatino, è na pianta mmericinale aropea da famiglia Fabaceae. Tene 'e sciure gialle.
Ate pruggette
Categurìa:Fabaceae
Jan Lukasiewicz
Jan Łukasiewicz ([jan wuka'ɕɛvitʃ]; Leopuli, 21 'e dicembre 1878 - Dublino, 13 'e frevaro 1956) hà stato nu filosofe e matemateco pulacco.
'E prencepale lavure de soje songo centrate ncopp'â logeca matemateca. 'Ind'a 'stu campo 'ntroducette 'mpurtante novità 'inta logeca pruposezionale, 'into prencèpio 'e nun contraddezione e 'into prencepio do terzo escluso. Isso è pure canosciuto pe' ll'invenzione 'e na notazione senza l'uso 'e parentese, 'a notazione pulacca 'nverza, utilezzata 'inte espressione algebreche utilezzate 'inta ll'ambito nfurmateco.
San Ferdinando (Napule)
miniatura|upright=1.2|Rione San Ferdinando ncopp'â mappe Napule San Ferdinando è nu quartiere e' Napule, ca nzieme ê vicine quartiere 'e Chiaia e Pusilleco furma 'a I municipalità d' 'o comune.
Jan Lukasiewicz
Jonte 'e fora
Categurìa:Filosofe pulacche Categurìa:Matemàtece pulacche
San Ferdinando (Napule)
Date
Tene na suprafiggie 'e 0,92 km² e ce stanno 18.615 cristiane. Cunfina a ovest cu 'o quartiere 'e Chiaia, a nord cu 'e quartiere 'e Muntecalvario, Puorto e San Giuseppe; a sud e est ce sta 'o Gurfo 'e Napule.
Monumente
Pendino
Sport Club Corinthians Paulista
'O Sport Club Corinthians Paulista è na squatra 'e pallone d''a Brasile, 'a prencepale d''a cità 'e San Paulo, funnata 'o 1 'e settembre d'o 1910. 'O Corinthian ha vinciuto 26 5 Campiunato de San Paulo, 5 Campiunato d'o Brasile, 3 Coppe Nazziunali e 1 Coppa FIFA Mondiale.
Jonte 'a fore
Categurìa:Stub Categurìa:Squadre 'e pallone brasiliane
Corseca
'A Corseca (pe' franzese Corse, pe' lengua corsa Corsica) è n'isula d'ô Mar Mediterraneo. Se truova 'int'ô vraccio 'e mare nfra 'a Liguria e ll'isula taliana d'â Zardegna, â stessa autezza d'â Tuscana. Pure se lucata azzicc'a ll'Italia, 'a Corseca fa parte d'â Repubbreca franzese aroppo ca chesta ll'accattaje d'â Repubbreca 'e Genova, tanno 'n piena crise, comme cunsequenza 'e ll'empussebberetà 'e ll'urtema 'e fa fronte ê ccuntinue revuote 'nnipennentiste d'ô XVII seculo.
'O capoluoco è 'a cetà 'e Ajaccio.
Storia
'O 15 'e majo 1768, p'ô Trattato 'e Versailles, 'a Repubbreca 'e Genova cedette a Corseca â Franza pe' pavà 'e ddiebbete ch'â primma êva cuntratto. 'O 15 'e aùsto 1769, ll'anno appriesso, nascette a Ajaccio Napulione Bonaparte, primmo consule e po' primmo 'mperatore franzese.
Giugrafia
Ll'isula è 'a quarta cchiù granne d'ô Mar Mediterraneo, addo' è 'mpizzata, aropp'a ll'isule 'e Sicilia, Zardegna e Cipro. Se truova a 12 chilometre da 'e ccoste sarde, a 82 da chelle tuscane e a 160 da chelle d'â cchiù abbecina reggione franzese d'â Pruvenza. Se sparte pe' dduje departemiente: Àuta Corseca (pe' franzese Haute-Corse) a nord, cu capoluoco Bastia, e Corseca d'ô Sud (pe' franzese Corse-du-Sud) 'int'ô quarto meridiunale, cu' capoluoco Ajaccio.
Vvoce pariente
Categurìa:Isule Categurìa:Giugrafia
Spera
Spera è nu comune 'e 539 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Ponso
Ponso è nu comune 'e 2365 crestiane d''a pruvincia 'e Padova.
Rivuluzzione franzesa
'A Rivuluzzione franzesa (1789–1799), fuje ll'accadenza ca cagnaje radecalemente ll'assetto statale franzese da 'a munarchia assuluta â repubbreca. Fuje n'accasione 'e gruosse mutamiente suciale co suvvertimiento 'e ll'urdeno ierarcheco ca nfino a tanno êva caratterizzato 'o paese, comme pure 'a primma pussebberetà 'e pruvà a crià na sucietà cchiù giusta e demucrateca secunne 'e pprencipie espresse da nu seculo 'e Allumenismo.
Pure se fernuta ca presa 'e putere 'e Napulione e a cunsequente Restaurazzione pe' mmano de munarchie cunservatrice 'e ll'Europa, 'a Revuluzzione fuje na staggione ca segnaje 'o passaggio da ll'epuca 'e ll'assulutismo a chella d'â partecipazziune demucrateca 'e stampo libberale e burghese, purtanno nfra ll'ati cose â primma stesura da Deciarazzione d'ê dderitte 'e ll'ommo e do cittadino (pe' franzese "Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen"), funnamento de muderne Custituzziune 'ncap'a tutto munno.
Cause
'A vanguardia d'â Revuluzzione franzesa fuje, p'ê pprencipie d'ê sujo 'e Razziunalismo, Egualetarismo e Cuntrattualismo, 'o gruppo d'ê ffilosofe d'ô XVIII seculo da currente 'e ll'Allumenismo, nfra 'e quale se recuordano: Charles-Louis de Montesquieu, Voltaire, Jean-Jacques Rousseau e accussì via. Chiste detteno 'e bbase adiologgeche 'e partenza pe' nu pruggetto 'e rennuvamiento statale, pure se 'e ccause maggiure ca lla scatenajeno s'hann'a cercà 'ncap'ê cundezziune 'e grosse patenze do ceto vascio.
'A sucietà franzesa era tanno spartuta nfra tre urdene: 'o Crero, 'a Nubbirtà e 'o Tierzo Stato ca da sulo rappresentava 'o 98% 'e ll'intiera pupulazzione nazziunale; chiste aleggevano de rappresetante ca furmaveno 'e ttre camere d'ê State Generale. 'O 17 'e giùgno 1789, aroppo nu periudo 'e 'mmubbelismo, 'o Tierzo Stato, cu' parte de nobbele e do crero, s'annumenaje "Assemblée nationale" (Assemblea nazziunale) c'ô quateno 'e s'adentefecare comme ll'uneco urdeno legalezzato e rappresentante d'ô populo. 'O 20 'e giùgno 'o rre Luigge XVI 'e Franza urdenaje 'e nzerrà 'o salone addo' s'areuniva ll'Assemblea ca de cuntro decedette 'e se ncuntrà a na sala azzicc'a chisto.
Tramente 'a Parigge, comme pure pe' ate cetà, s'êveno avute devierze revote ca curmenajeno c'â presa da carcera da Bastiglia 'o 14 'e luglio 1789. 'O 4 'e aùsto ll'Assemblea abbrugaje 'e dderitte feuadale, 'a venaletà d'ê ccareche, 'e ddesugguaglianze fescale e prupunette 'o primmo tiesto d'â Dicerazzione de dderitte 'e ll'ommo e do cittadino, appruvato 'o 26 'e aùsto. Fuje ll'accumenzaglia da fine 'e ll'Ancien Régime.
Cunflitto ca Chiesia
'O mese 'e luglio 1790 fuje appruvata 'a Custituzzione cevile d'ô crero (pe' franzese: Constitution civile du clergé) ca fuje firmata da 'o rre 'o 26 'e dicembre ma cundannata 'int'ô mese 'e marzo 'e ll'anno sequenta da 'o Papa Pio VI.
'E ccrerece, ma pure 'o populo vascio, se spartetteno 'ncap'â ddoje parte, chille ca accettaje 'a reforma e chille ca 'nvece lla scummattettero. 'E pprievete d'â secunna chiorma fujeno chiammate mperzò "réfractaires".
Uerra e fine da munarchia
'O 20 'e giùgno 1791, 'o rre Luigge XVI e 'a famiglia soja pruvaje a fuità, ma fuje scummigliato e cundotto comme presone. Pettramente 'o 20 'e abbrile 1792 'a Franza diceraje uerra a ll'Austria, sustenuta d'â Prussia; 'o 14 'e settembre 1791 'a cetà 'e Avignone, pruprietà d'ô Stato Puntificio, fuje aunita ô resto d'ô paese; 'o 20 'e settembre 1792 ll'esercito franzese scusatte a Valmy chillo austriaco.
'O 30 'e nuvembre 1792 Luigge XVI fuje annumenato 'e tradimiento e aroppo nu pruciesso 'e nu mese (10 'e dicembre 1792-15 'e jennaro1793) dicerato curpevule 'e trademiento vierzo 'a Nazzione e cuspirazzione cuntro 'e llibbertà pubbleche. 'O 21 'e jennaro fuje cumprita 'a cundanna a Place de la Révolution, a Parigge pe' miezzo d'â cullettina. Chesta fuje 'a causa 'e ll'astenzione d'â uerra cuntro 'a Ngreterra, ll'Ulanna e 'a Spagna.
'O 16 'e ottovre 1793 fuje cundannata a morte pure 'a mugliera d'ô rre frangese, Maria Antunietta, figlia 'e ll'imperatore Francesco I 'e Lurena e d'â mugliera Maria Teresa.
'O Reggime 'e Terrore
Ll'11 'e abbrile 1793 'o trebbunale d'â revuluzzione s'aunì pe' decretà 'a cacagliutte d'ê nnemmice d'a Repubbreca franzesa. 'O 6 'e abbrile fuje astetuito nu cumetato 'e salute pubbreca (pe' lengua franzese: Comité de salut public) 'e dodece uommene.
Da 'o 5 'e settembre 1793 nfin'â staggione 'e ll'anno sequente, Maximilien Robespierre, ca dereggeva de facto 'o cumetato, facette cundannà a morte nfra 'e 35.000 e 'e 40.000 cristiane, facenno abbuscà accussì a 'o periudo 'o nomme 'e Reggime 'e Terrore. Isso remanette 'o dittatore d'â repubbreca nfino a na cungiura 'e cocche deputato d'ô cumetato ca llo depunette e cundannaje a morte.
Fine da Primma repubbreca franzesa
'A staggione d'â repubbreca fernì 'int'a ll'anno 1799 ch'â sagliuta 'o putere e cunsequente nommena a primmo consule d'â repubbreca 'e Napulione Bonaparte. Isso addeventaje aroppo 'mperatore d'ê ffrangise nfin'â scusuta 'e Waterloo, quanno fuje custretto a lassà 'o paese e jì 'n asilio a ll'isula 'e Sant'Elena, causanno, nfra 'e tante cose, 'o retuorno d'ê Burbone 'e Franza 'ncopp'ô trono cu' Luigge XVIII fratiello 'e Luigge XVI.