cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tèrra de Sand Beneditt
Crésceta de l’Universitas Civium (siécule XI - XIII)
Gl sècule XI fòtt gl sècule d'òre de l'abbazzía ch’addevendètt na petènza pelíteca é cunòmeca smeserata, razie pure a tutt gl dune é deritt che recevètt de cundinue. A sse štéss períede gl terretòrie de l’abbazzía arriva a gl mare razie a gl abbate Fedriche é nnanzetutt Desedèrie, rrescènn a avé le caštèllera de Fratt, Mòrtela, Terame, Cucuruzz, Traetto, Spigno, Súje é la Torr a Mare de Pandòlf Tèšta e fiérr.
Sse spannemiénd chemènza che gl rechenescemiénd de Chartae Libertatis: gl Abbate accurdava anziém’a gl rappresendand le cundeziune é gl òbbleghe de le relaziune tra iss. Gl abbate Desedèrie dètt a gl abbetand de Trajetto sse cart d’esenzione de le pajà a gl 1061. Dénd a chéll date a Súje a gl 1079 se lègg che gl Abbate appremettéva a dà a la cettadenanza la pessebbeletà d’ammeneštrà la légg é la geštizia é a nen nemmenà sènza apprevazione ammeneštrature fraštiére. Ss’eveluzione éva faceletata da le crésc de le frazzienamiénd de le prepietà pebbía de denaziune é de vennute é spartènz aredetarie. Gl spannemiénd de le Universitas rrennévene cchiù sémblece a rescògl de gl pacamiénd: gl pacamiénd pe gl rennòve de le cungessiune se facéva attraviérz gl rappresendand é la somma venéva spartuta tra gl síngule cettadine. Dénd a sse períede cresciérene pure gl servizie ch’avéven’a mbreštà chigl a chi s’évene date gl terrine, addevendate terrae de servitio.
Comungue, a gl 1137, Reggiére II arraffatt le tand recchézz ammendenate dénd a gl menaštèrie pe pajà le spése meletare che servévene pe cungueštà gl Rrégn de Secilia. Da ndann chemenzètt ne períede de calata. Gl petére abbazziale a sse períede fòtt, nfatt, lemetate da fòre, chemenzènn da gl Nermann che ghevernávene gl sudd de la Penísera. A gl 1199, le trupp mberiale assediárene l’abbazzía štabbelènnese a Sand Germane. La Tèrra de Sand Beneditt se trevètt a gl ciéndr de mbertand vecènn de gl príngepe Svève, che lemetárene angora de cchiù gl petére de l’Abbazzía: a gl 1230 dénd a ssa cettà se firmatt la pace tra gl papa Gregòrie IX é gl mberatore Fedriche II; a gl 1266 angora a Sand Germane gl uómmene de Manfrède preváren’a resišt a gl cungueštatore Carl I d'Angiò. Gl cúlmene de gl mbeveremiénd se rarreviètt a gl lútem’ann de la demenazione svèva, quann gl muónece fúrene cacciate da Mondecasine é gl menaštère addevendètt na ròccafórt meletare é fòtt spegliate de tutte le recchézz sée.
Dòpp sse schemmattute vecènn, gl abbate Bennard I Ayglerio fòtt pretaguništa de la reštaurazione de gl patremònie de l'abbazzía é la cudeficazione de gl deritt de gl menaštèrie. Iss dètt pe ciért gl deritt de l'abbazzía, gl òbbleghe de gl súddete, le spèce andiche é gl cudefechètt. Štabbelètt pure le chenfénera d’ogn caštiégl, pe nen fà repète le terríbbele é sangunose lite ch'évene già secciése ate vòte. L’òpra séa, arrassunda énd a tré Reggiéšt, éva de mbertanza fennamendale pe cercà de fermà quigl preciéss de štrecazione de gl seštèma fiudale comm quigl ch'éva secciése a gl sècule apprima.
Nunviulenza
Quacche crìteca
'A capacetà 'e 'ngarrà d''a nunviulenza fuje cuntrastata pure 'a chille ca prutestavano contro 'o capitalisemo, ca cercavano na "deversità 'e tatteche" p''e demostrazzione ca facettero pe tutta ll'Europa e 'e State Aunite aropp''a prutesta 'nfaccia 'a World Trade Organization (Seattle, Washington 'o 1999). D. A. Clarke, na šcrittrice 'mmericana feminista, dint''o libbro sujo "A Woman With A Sword," ("'Na femmena cu 'a spata") prupone ca, pe ffa addeventà cchiù pruduttiva 'a nunviulenza, essa avess'a essere "ppratecata 'a chille ca putessero facirmente ausà 'a viulenza, si sulo 'o vulessero". Cu cchesto, essa vuleva dicere ca 'e tatteche nunviulente sarranno ppoco o pe nniente ùtele p''e gruppe ca nun songo bbuòne a ausà 'a viulenza.
Nëbbëlosa scura
‘N aštrënëmía, lë nëbbëlos scur suó rëggiun addó lë pólvërë ë lë mies ndërštëllar párënë cungëndrarz comm a ròss nur ch’appárënë a cèrt rëggiun chë pòch štell.
Lë nëbbëlos scur puonn èss višt së ammárranë na part ë na nëbbëlosa a cacciata o a rëflëssion, comm a la nëbbëlosa Cap ë Cavagl o la nëbbëlosa ë gl Con dend a la cuštëllazion ë Orion e ë gl alëcuorn, o së nghiòvënë la luc ë lë stell chë štav arrèt a tutt, comm a gl suacch ë carvon dend a la cuštëllazion ë la Croc ë gl Sudd.
Nunviulenza
Quacche crìteca
'A criteca d''a nunviulenza ca facette Niebuhr, ca se vedette cchiù cchiara dint''o libbro ca pubbrecaje ô 1932 Moral Man and Immoral Society (L'ommo murale e 'a succità immurale) è abbasata 'ncoppa a chello ca isso penzava 'e l'uòmmene, ca songo pe nnatura fattemìe, na specie nova d''a duttrina crestiana 'ncopp''o peccato urigginale. Chille c'addefenneno 'a nunviulenza sulitamente nun accettano 'a duttrina d''o peccato urigginale ('a fora 'e Martin Luther King Jr., ca accettaje na forma mudifecata 'e chello ca diceva Niebuhr 'ncopp''a 'stu fatto).
Nëbbëlosa scura
Lë nëbbëlos scur cchiù ròss zë puonn vëdé a uocchië nud e appárënë comm a cèrt zzòn scur mbacc’a gl funn cchiù lëccëcand ë la Via lattëa.
Lë dròggënë ë chell nur scur ësišt sott forma mëlëchëlar (H2).
Nunviulenza
Quacche crìteca
'O pecché 'e sti ccriteche â nunviulenza è ca essa tene 'a rènza 'e essere na manera poco šverda e tropp''a ppoco â vota p'arrivà a nu cagno suciale; accussì chello c'aunisce l'azzione ê rresultate se vede 'e meno rišpetto a quanno s'ausa 'a viulenza. E ppò, uno 'mmiéz''e succiésse c'avettero 'e ppruteste nunviulente - 'o Mmuvimento Ammericano p''e Deritte Cevile - fuje organizzato contr'a nu guverno bastantemente libberale, ca appujàie, 'e quacche manera - 'stu ggenere 'e opposizzione. A ogne mmodo, 'a nunviulenza se arrevelàje assaje 'mpurtante p''a libberazzione 'e ll'India d''a repressione d''o guverno culuniale 'e ll'Ingrése, durante 'o vintesemo seculo. N'atu mutivo pussibbele è ca, 'a verità, 'nce stanno paricchie strateggie nunviulente, e nunn'è ccosa semprice a truvà chella ca fonziòna cchiù mmeglio int''a na situazzione particulare. Accussì ll'azzione nunviulenta nun sempe po' ascì bbona, però 'a stessa cosa vale pure quanno pe cagnà 'a succità s'ausano 'e strumiénte viulente.
Nëbbëlosa scura
Lë cchiù ròss nëbbëlos ë ssë tip, lë nur mëlëchëlar ggëcand, suó paricchië mëlliun ë vòt cchiù massicc ë gl sol.
Nunviulenza
Quacche crìteca
Chille c'addefènnono 'a nunviulenza respunnettero ca paricchie criteche â nunviulenza s'appizzano 'ncoppa 'e giustificazzione morale ca tene, ma nun se preoccupano 'e asammenà 'e juvamiénte puliteche d''a nunviulenza comme sistema p''o luttà suciale. Ciérti ccriteche, diceno, pare ca nun vônno tené 'o justo cunto pure d''e succiésse c''a nunviulenza avette contr''e dittature e 'e guviérne ca steveno šcarpesanno 'e deritte d''a ggente.
Nëbbëlosa scura
Tiev na ròssa part ë la massa ë lë mies ndërštëllar, suó ròss cchiù o men 150 ann-luc, na dënzëtà ë matèria mèdia ë 100 a 300 pë cëndímëtrë cubb e na tëmbratura dend ë sul 7 a 15 K.
Tèrra de Sand Beneditt
La pèrdeta de petére de gl menaštère (siécule XIII - XIX)
Dòpp tale períede de crésceta Mondecasine chemenzètt a pèrd chiane chiane gl petére temberale é gl terretòrie che chemmannava. Ne tarramute spallètt l'Abbazzía a gl 1349 é, pure se chéšta s’è reméssa súbbete a fenzienà, sse fatt è cunzederate mbertand assá. A gl XIV sècule, da Ròma se cerchètt de frenà l'abbazzía mettènn ne vèscheve a San Germane, ma gl abbate rresciérene a mandené ne muar’e deritt parteculare razi’a papa Urbane V. Dòpp la battaglia de gl Garegliane de gl 1503, che segnètt gl prengipie de gl deminie aragunése ngòpp’a gl sudd, la Tèrra de Sand Beneditt addevendètt part de gl Rrégn e Nápele.
San Paolo (BS)
San Paolo (BS) è nu comune 'e 3882 crestiane d''a pruvincia 'e Brescia.
Rotello
Rotello è nu comune 'e 1308 crestiane da pruvincia 'e Campobasso.
Tèrra de Sand Beneditt
La pèrdeta de petére de gl menaštère (siécule XIII - XIX)
La fine uffeciale de la segneria fòtt a gl 1806 che la scangellazione de gl deritt fiudale.
Nëbbëlosa scura
Lë nur mëlëchëlar suó fatt prëngëpalmènd ë ggas e ë pólvërë ma puonn pur tëné në muar štell.
Nunviulenza
Quacche crìteca
'A verità, Gandhi nun se vulette abbasà pe nniente 'ncopp''a cumpassione e 'o senzo 'e giustizzia d''e nnemmìce. 'A felosofia gandiana d''a nunviulenza è abbasata assaje 'ncopp''o fatto ca propeto chille ca stanno suggette s'avessero 'mparà a se purtà 'e n'ata manera. Isso c'have 'mparato ca, pe quanto putesse cagnà chillo ca opprimme, 'stu cagno dipenne sempe d''o cuntrollo 'e chi le steva suggetto. E' pe chesto ca 'e qualità morale (o immorale) 'e chi opprimme nun contano assaje. Gandhi spiecàje pure c''a nunviulenza nun tene valore 'ncopp'a tutto pecché arriva sempe a attené nu resultato puliteco; allora, chille c''a criticano pecchè nun dà resultate bastante stanno facenno nu šbaglio assaje gruosso.
Cirr
‘M mëtëoroluggía, në cirr (da lë latin cirrus) è na nura chë zë tròva a lë part cchiù ávëtë ë la trëpësfèra (6.000-14.000 m, dëpènn ë la latëtúdënë e dë la štaggion). Gl cirr suó fatt ë crištall ë jacc e párënë capigl ë ángëlë.
Pur së suó fin fin, gl cirr rrèscënë a rëflètt parecchië sfèr ë sol vierz gl spazië (rëfrëddamiend) e a trattëné në ccon ë call ngòpp’a la Tèrra (rëscallamiend).
Nëbbëlosa scura
Gl ciendr sié è accappat ndutt e nën zë pëtéssënë lucalëzzà së lë mëléchëlë séë në cacciássënë microonn.
Nunviulenza
'E vvittime d''a nunviulenza
'N'argumento ca fà parlà assaje è chillo d''a viulenza contro 'a robba, 'mmece ca contro 'e pperzone. 'Nce sta chi penza ca fà dammagge ê pprupietà nun jésse contro 'o scopo 'e ll'azzione nunviulenta; 'ata ggente, 'mmece, penzano ca 'o šgarrupà 'a rrobba 'e ll'ate è sempe na viulenza. P'essempio, chille ca diceno c''a viulenza contr''e ccose nun tene niente a che veré cu chella contr''e pperzone, se so' fatte capace ca chi va šcassanno ll'automobbile, si songo vacante, po' essere pure ca sta facenno n'azzione nunviulenta. Chille ca songo cuntrarie, 'mmece, se chiedono si a stabbelì chello ca è o nunn'è "viulento" add'a essere chillo ca fa viulenza o chillo c''a patesce.
Nëbbëlosa scura
Categurìa:Astronumia
Nunviulenza
'E vvittime d''a nunviulenza
E po', si ll'arme ausate nun songo šveluppate comme chelle d''e nnemmice, (comme quanno 'e Palestinese facettero 'a ppetriàta contr''a ll'esercito 'e Israele), se putesse parlà pure 'e azzione nunviulente.
Cirr
Spèc
Cë štav cchiù spèc ë cirr:
Nunviulenza
Organizazzione ca prummoveno 'a nunviulenza
Vire 'ncoppa 'o sito web d''o Muvimento Nunviolento: e pure 'e PeaceLink (Telematica p''a pace: Vire pure 'ncopp'a "Peace Reporter", nu Giurnale online ca parla 'e pace, guerra e deritte umane
Tèrra de Sand Beneditt
La gerešdezzione acclesiašteca affin’a gl XXI sècule
Che la pèrdeta de gl petére temberale la gerešdezzione de l'abbazzía ngòpp’a gl terretòrie tòrn tòrn remanètt sulamènd acclesiašteca, comm abbazzía terreteriale: gl abbate évene assecciate dénd a le fenziune a viéscheve diecesane, pure se a la cchiuppart e le vòte nen évene freggiate de gl caráttere peschepale.
Nunviulenza
'E ccose pprencipale ca s'hann' 'a leggere...
Categurìa:Puliteca
Tèrra de Sand Beneditt
La gerešdezzione acclesiašteca affin’a gl XXI sècule
Tale setuazione derètt affin’a gl 23 d’ottobbr 2014, quann papa Frangisch redecètt gl terretòrie de l'abbazzía terreteriale a la sola chiésa abbazziale é a gl menaštère, che le pertenènz derètt, mindr gl riéšt de la štòreca Terra Sancti Benedicti passètt a la diòcese de Sòra-Aquine-Pendecuorv, che a gl štéss tiémb cagnètt gl nome sié che quigl de Sòra-Casine-Aquine-Pendecuorv.
Moncalvo
Moncalvo è nu comune 'e 3318 'e abitante d''a pruvincia 'e Asti.
Cirr
Variëtà
E cchiù variëtà:
Tèrra de Sand Beneditt
Spannemiénd de la Terra Sancti Benedicti
A gl VIII sècule, vale a dice a gl memènd de gl done de Gesulf II che ségna gl prengipie de gl rrégn abbazzíale, la Tèrra de Sand Beneditt raccugléva gl terretòrie currespennènd a Sand Vettòre, Sand Piétre, Cervare, Vetecuse, Acuafunnata, Varetonna (che le frazziune Cardite é Válvere), Sand Ghiasce, Agnone, Sand Ulía (che Valleluce), Biéglemónd, Tréll, San Germane, Villa Santa Lucia, Pegnatare, part d’Espèria, San Giorgio a Liri, Castelnuovo Parano, Sandapunare, Vallemaio, Sant'Andrea del Garigliano e Sant'Ambrogio, che geravane tutt quand attòrn a gl ciéndr ch’è Casine.
Cirr
Variëtà
Categurìa:Scienzie naturale
Tèrra de Sand Beneditt
Spannemiénd de la Terra Sancti Benedicti
Pe raggiune chiare, a l'èpeca la pepelazione pe númmere nen éva sòccia a chélla d’uoje é ne muare de sse ciéndr nen évene angora nate. Ne fatt cheriuse ène ca quasce tutt le cunfénera de la Terra San Benedicti se petévene vedé a uocchie nude da gl menaštère de Mondecasine, le ché permettéva a gl abbate de tené sott chendròll tutt le prepietà sée.
Dòpp, razi’a ne muare e dune, gl terretòrie seggètt a la gerešdezzione casenése fòtt assá spase, affin’a rarrevà, a gl másseme spannemiénd tra gl 60 000 é gl 80 000 èttare. Faštima già da gl 748 gl menaštère rrescètt a avé gl terretòrie de San Gregòrie d'Aquine, che šta mmiés’a Aquine, San Germane é Castrocielo. Attòrn a gl ann 788, Mondecasine recevètt comm done gl pòrt de Traetto (la Mindurn d’uoje) ngim’a gl Garigliane, permettènnece de tené n’apertura ngòpp’a gl Mare Terrène. De gl terretòrie benedettine facéva part pure Civita di Sant'Urbano, che recade uoje dénd a gl terretòrie d’Aluite. A gl 1022, s’arraghiogn Rocca d'Evandro, a gl 1043 Castelforte é a gl 1058 Corène. A gl 1105, pure gl terretòrie de Pendecuorv éndra a fà part de la Terra San Benedicti; a la fine, a gl 1120, fòtt la vòta de Casalcassenése, ansiém’a gl caštiégl d’Acuafunnata.
La Sfelata Štòreca "Terra Sancti Benedicti"
Il Sfelata Štòreca "Terra Sancti Benedicti" è na cummemorazione de le spèce andiche medievale che se tè ogn ann da gl 1994 a Casine a la fèšta de Sand Beneditt, patrone de Casine é d'Euròpa. Le chembarz ch’arrappresèndene gl segnure, gl nòbbele, gl maštr, gl priéte é gl pòpele, comm pure chigl ch’arrappresèndene la Militia Terreteriale, sfílene arrèt’a gl gunfalone de gl chemune sié, gl juorn de la Semmana de Sand Beneditt (a cavagl de gl 21 marz), abballènn é partecepènn a juoche pepelare.
Jond e fòre
Categurìa:Regno 'e Napule
Paglia (artícule n’cominése)
La paglia (da le latine palea) è ne predott agrícule cheštituite da gl fušchie de gl cereale quann la chianda z’è materata.
Pò èss cunzederata comm a ne sottepredotte de l'agrecheltura, pecché è quéll che remane de gl cereale dòpp la trésca, na vòta che le váchera suó štate recòte. Gl prengepale cereale pe mòde e dice "a paglia" suó: rane tiénnere, rane tuošt, uorie, biava, risce, migl, sécena, spèuta é farr.
De sòlete la paglia, se vè recòta, vè accalecata é mballata da mballatrice m'ball rettangulare (100 x 50 x 30 cm) o ballune (che ne diámmetre da 120 a 200 cm), che denzetà de chembressione da cchiù o méne 90 kg/m3 a 250 kg/m3.
È fatta da cellulosa, legnina, cére, minerale é silicate, pe sse metive ze schembonn chiane chiane, ma z’adda le štéss remétt dénd quann chiove, se pessíbbele a ne pòšt vendrate, pe ne’la fà congallà.
La paglia pésa cchiù o méne la mmetà de gl pise de l’uorie, de la biava, de le risce, de la sécena o de le rane.
Quann còšta truopp a gl cundadine la paglia nen vè recòta. Allora vè rabbelata fatiènn gl terréne pe la cheltura che vè dòpp, aumendènn la seštanza urgáneca de gl terréne.
Use
La paglia z’addòpra da gl tiémb andiche, pe fà fune, pe rrégn gl saccune mméce d’addeprà la lana.
Ze dà pure a magnà a le crape, é, prengepalmènd, comm lèštra: ammešchiata a la cacca forma le letame.
Ze pò ammešchià che la pattemaccia, asènn gl rappòrt carvònie/azòte quann è truopp bass.
Raccuja
Raccuja è nu comune 'e 1389 crestiane d''a pruvincia 'e Messina.
Paglia (artícule n’cominése)
Use
Cèrt nduštrie l’addòprane pe ce recaccià la carta de cellulosa, mindr, dòpp ne precedemiénd a base de zúlefe, la paglia racchiarata vè ndercenata é addeprata pe fà cappéllera é vorz.
Vè addeprata da gl seggiare pe mbaglià le sègg é da gl sellare pe régn sèll é cullare pe cavagl.
La paglia de risce, fin’a quann è arrevata la plastica, éva addeprata pe fà le cannucc.
Vè addeprata, attacata é ndercenata, pe gl adduobb, specialmènd pe Natale, a l’Áuštria é a la previngia autònema de Belzane.
Avetetand velòce va crescènn gl nderèss ngòpp’a gl use de la paglia comm fond d'energía alternativa.
A la mbalzamazione de gl agnemale la paglia vè addeprata pe rrégn sse lúteme; la paglia da forma a gl agnemale mbalzamate.
Cheštrezzione
A ne muare e Paise (specialmènd Auròpa settendrienale é Paise de gl tròpece) è gl materiale pe cheprì le téttera de le case, rrennènn típeche gl paisagg de sse zzòne.
A gl tiémb andiche venéva addeprata ammešchiata che créta o tèrra pe fà gl matune e paglia; nen z’addeprètt cchiù da gl XIV sècule faštima pe la paura de ngiéndie é pe gl use de matune cuott.
A gl juorn d’uoje ze rechemènza a addeprà la paglia comm materiale da cheštrezzione, specialmènd n’Frangia, razie a le caratteríšteche che tè:
Rechiame artíštece
Capelavure de l’art vetiva chiamata "pòvera" suó štate criate dénd a gl chemmiénd de gl Frate Menure Cappeccine addó sse lúteme gl ave chemenzate a fà dòpp ca gl ave ditt ca ne petévene cchiù addeprà materiale preziuse pe addebbà chièsie é chemmiénd. Spiss scagnate pe òre, cria l’ammerazione é la maravéglia, presèmbie, de Goethe mindr štéva a vesetà la Chièsia de gl Redendore a Venèzia
Annetaziune
Categurìa:Agricultura
Mammifere
'E mammifere (Mammalia, Linnaeus 1758) song na crasse 'e vertebrate apparteniente al phylum dde cordate. A crasse cunta circà 5.400 specie ncopp'â Terra.
Categurìa:Mammifere
Gautama Siddhartha
Gautama Siddhartha o Gautama Buddha (sanscrito: सिद्धार्थ गौतम) (566 AC — 486 AC) fuje nu filosefo indiano, funnatore d''a Buddhismo.
Categurìa:Filosefe
Reims
Reims è na cità franzese 'e 184.984 abbitante.
Hong Kong
Hong Kong uoje conte 1104 chillometre quadrate e cchiuù de 7 milliune 'e abbetante, facenne de essa una d"e cità 'e cchiù fûte d"o munno. 'Ô stesso tiempo, cuntene cchiù de 200 isule e cchiù de 40% d"o territorio è riservato naturale. Hong Kong è nu cientro d"o cummercio e d"a finanza munniale. 'E abbetante hongkonghese parlano cantonese e 'a cità rimane nu cientro d"a cultura tradiziunale d"a Cina meriggiunale.
Categurìa:Cina Categurìa:Città
Valera Fratta
Valera Fratta è nu comune 'e 1206 crestiane d''a pruvincia 'e Lodi.
Permacultura
"Le štrateggíe "da sott a ngòppa" cchiù mbertand pártene da la perzona é créscene quann cacchedune dà gl sèmbie é caccun’ate gl repreduce fin’a fà nasc cagnamiénd e massa. La permacultura - pe quand cumblemendare a tand miétede "da ngòpp’a sott" dénd a gl mevemènd ambiendališta - nen tè comm obbiettive prengepale quigl de prème ngim’a ghevèrn é ištiteziune pe cagnà la pelíteca, ma quigl de permétt a perzune, famigl é chemunetà lecale a èss cchiù autòneme é autorigulate. [...] Sse mètede z’appòggia ngòpp’a gl fatt ca na part de la società è pronda, despòšta é capace, seštanzialmènd - quéss è angora cchiù segnefecative - a cagnà gl mòde sié de fà, se créde ca quéss è pessíbbele é mbertand. Šta mineranza secialmènd é eculeggicamènd nderessata arrapresènda gl piérn de ne cagnamiénd de ròss preperziune."
- David Holmgren, Permacultura, dallo sfruttamento all'integrazione. Progettare modelli di vita etici, stabili e sostenibili
La permacultura è ne mètede pe pruggettà é ammeneštrà paisagg andrepezzate mmòde ca fússene capace de preduce gl besuogn de l’aggènd che suó: magnà, fibbr é energía é ndand che tenéssene pure la resiliènza, recchézza é štabbeletà d’ecoseštème naturale.
Gl mètede de la permacultura è štate štise da gl ann settanda da Bill Mollison é David Holmgren peglènn da descepline quale l’archetettura, la bioleggía, la selvecheltura, l’agrecheltura é la zeetecnía.
Gl tèrmene "permacultura" ne vè da le nghlése permaculture, na cundrazzione de permanent agriculture é de permanent culture da gl memènd ca, second gl mmendore de gl tèrmene Bill Mollison: "na cultura nen pò cambà assá sènza na base agrícula sešteníbbele é n'éteca de gl use de la tèrra".
Nfluènz
Gl cungètt de Permanent Agricolture fòtt mmendate a gl 1911 da Franklin Hiram King dénd a gl libbr sié Farmers of Forty Centuries: Or Permanent Agriculture in China, Korea and Japan. Jécch Hiram gl defenisc comm a ne seštèma agrícule che pò règg pe sèmb.
Ávete cose che nfluenzárene la štésa de gl prime medèll teòreche de la permacultura fúrene le fatíe de Stewart Brand ngòpp'a gl seštiéme, la speriènza de gl'agricheltore Sepp Holzer, che pe prime mettètt m'práteca ne mètede d'agrecheltura echelòggeca pe cheltevà n'Auštria (130 km a sudd de Salisburgh) mbond'a tutt (1000 – 1500 mètre ngòpp'a gl gleviégl e gl mare) é la speriènza de gl pieniére de gl miétede d'agrecheltura naturale Masanobu Fukuoka é gl libbr sié La rivoluzione del filo di paglia.
Mollison é Holmgren
Da gl 1974 a l’Auštralia Bill Mollison é David Holmgren chemenzárene a štènn ne medèll pe ne seštèma agrícule seppertábbele, che tenéva comm ciéndr na pelicheltura fatta prengepalmènd che spèce arbòree prènn, frusc, spèce ervacee, fugn é seštiéme radecale. Sse mètede veléva rrescì a pruggettà qualungue tipe de štanziamènd umane mmòde da reduce la fatía che ce veléva pe gl mandené, la predezzione de capecciama é gl nguinamènd é a gl štéss tiémb cunzervà o fà addevendà gl terrène cchiù ricch mmòde naturale é fà crésc la biodeverzetà de gl seštèma.
L'òpra de Mollison é Holmgren z’appeggiava ngòpp’a sse prepuósete:
Chiesia 'e Santa Maria Egiziaca a Pizzofalcone
'A chiesia 'e Santa Maria Egiziaca a Pizzofalcone è una dde'ê cchiese basilicale 'e Napule, sta int'â via ca tene 'o stesso nomme, inta'a' zona ovest ddo'ô centro storico dda'â cità. Chesta chiesa è famusa pùre comme Mmaculata 'a Pizzofalcone, ppecchè sede parrucchiale cu tale titulo.
Vobarno
Vobarno è nu comune 'e 7690 crestiane d''a pruvincia 'e Brescia.
Chiesia 'e Santa Maria Egiziaca a Pizzofalcone
Storia
'A struttura 'e ll'annesso munastero vennero funnati int''o 1616 dd'ê monache agostiniane che, into 'o 1639, abbandunarono ll'Egiziana a Furcella ppe sta cchiu int'â clausura.
Int''o 1648 'e ssore promovettero nu cagnamiento 'e tutt' 'o palazzo. 'O prugietto ddo principio se reve a Cosimo Fanzago, ma into 'o 1655, 'a direzzione dde llavure venne assunata a Francesco Antonio Picchiatti, Antonio Galluccio e Arcangelo Guglielmelli, che cagnarono bona parte ddo prugramma fanzaghiano.
Permacultura
Mollison é Holmgren
La fatía rarreviètt gl pund cchiù ávete a gl 1978 che la pebblecazione de Permaculture One. A gl 1979 Mollison pebblechètt Permaculture Two, che gl quale allariava angora gl mètede mettènnece la pregettazione de chemunetà sane sane.
Chiesia 'e Santa Maria Egiziaca a Pizzofalcone
Architettura
Primma ddo tempio nce sta na scenografeca scalinata ca fuje fatta cu na facciata cunvessa. Fa vede' na doppia forma curvilinea ca caraterrezza ll'entrata e ll'atreo (comme già fuje fatto cc'a Santa Teresa a Chiaia); è articulata cu ddoje ordine ncoppa 'e qquale nce stanne grande fenestre e anfure decurative ngoppo'ô marcapiano dd'ô livello 'e ngoppo.
Permacultura
Mollison é Holmgren
Nfatt quéll che caratterezzava la fatía de Mollison é Holmgren da l’ate propòšte de mètede agríchele alternative éva ca tutt gl elemiénd de gl štanziamènd umane évene riund: cheštrezziune de fabbrecate, preggettazione de gl zite, ghevèrn de l’acque é de l'energía é chendezzione de la chemunetà ze fennévane che la cheltevazione de chiand pe magnà o ate matèrie prime.
Chiesia 'e Santa Maria Egiziaca a Pizzofalcone
Vvoce pariente
Categurìa:Chiese 'e Napule
Tortelline
'E Tortelline song 'na pasta all'ovo ripiena origginaria 'e Bologna e Modena.
Permacultura
A che pund šta la permacultura uoje
Gl mètede de la permacultura z’è spase pe gl munn da gl ann ottanda. A gl juorn d’uoje esišt cchiù de na dezzina de lébbra é manuale che párlane de permacultura appuggènnese ngòpp’a la fatía urigginale de Mollison é Holmgren, éppúre nen ce suó má štate seštanziale jond o variaziune a gl mètede štise a la fine de gl ann settanda.
Tortelline
Categurìa:Cucina taliana
Permacultura
A che pund šta la permacultura uoje
A gl 2002 ze pènza ca suó štate fermate a la preggettazione n’permacultura cchiù de 100.000 perzune pe tutt gl munn. La fermazione è chembòšta quasce sèmb da ne corz fute teòreche/práteche de ddu semmane addó, dòpp gl fennamiénd chemune de gl mètede, viéve mbarate le tècneche cchiù jušt a gl ecoseštème lecale.
Éppúre la permacultura ne’rrèsc a ze spann mmiés’a la secetà. Holmgren dice ca le cáuse suó prengepalmènd da requède dénd a gl fatt ca prevale la cultura scentífeca de gl reduzzienism, che nen ze fida é rejètta gl miétede de natura cchiù olišteca, mmiés’a gl deminie de na cultura de gl chenzumisme criata da na veduta ébbìa echenòmeca de la salute é de gl pregrèss é la paura da part de l’autoretà pelíteche munniale é lecale de pèrd la nfluènza séa é gl petére sié se la pepelazione jèss appriéss a práteche che vònn arrevà a l'autoseffeciènza é a l'autenemía lecale.
A gl 2000 Rob Hopkins criètt gl cungètt de cettà de transezione m’base a la permacultura.
Merale
Le tècneche che tè la permacultura suó devèrz da preggètt a preggètt prò tiéve la štéssa merale é le štéss racchemmannaziune.
Piscina mirabilis
È 'a cchiù gruossa pescina canosciuta 'e ll'età rommana.
Permacultura
Prengipie
David Holmgren reštrégn gl prengipie a la base de la permacultura n’dúdece pund.
Piscina mirabilis
Storia
Abbasci'a Augusto addenvetaie accorrente tenè na fonte d'acqua p'e vvarche d'ô puorte Miseno, ncopp'ô lato nord-ovest d'ô Gurfo 'e Napule. Acussì, se frevecaie 'a pescina 'e acqua putabbile. 'O nomme currente venette dàte sulamentinto Seiciento.
Doleca
'A doleca (Lathyrus clymenum pe llatino) è n'erva mediterranea cu 'e sciure viulette.
Piscina mirabilis
Storia
Dint'ô 2016, 'o sito archeologico da pescina facette registrà 11,100 visitante. Ll'entrata è aggratis.
Permacultura
Preggettazione
La preggettazione de spazie a secunna de gl prengípie de la permacultura depènn asselutamènd da le caratteríšteche de gl terretòrie. Pure se, case pe case, ze téa métt mane mmòde deviérz, ze puonn trevà ciért mòde de fà chemune a tutt quand gl preggiétt.
Doleca
'E ssemmente songo na specie 'e pesiello servatico cummestebbele ma songo tuosseche 'n granne quantetà, fanno 'o latirismo.
Piscina mirabilis
Ate pruggètte
Categurìa:Monumente
Permacultura
Zzòne
Pe na bòna preggettazione energèteca, gl paesagg ngim’a gl quale ze fatía vè spartute a cchiù zzòne. Ogn zzòna tè n’assegnazione d’use é è lendana o vecina da la casa m’bas’a comm vè pratecata da le perzone.
Serravalle a Po
Serravalle a Po è nu comune 'e 1723 crestiane d''a pruvincia 'e Mantova.
Permacultura
Zzòne
Idealmènd m’permacultura ze rechenóscene sse zzòne:
Setture
È buone, quann ze preggètta, spartì la zzòna nderessata pe setture. Accuscì ze rrésc a fà ne diagramma circulare spartute a spicchie o cugn che ze spánnene da gl ciéndr de l’attevetà (spiss la casa). Ngòpp’a gl diagramma viéve spiss arrappresendate: Dòpp gl elemiénd de la preggettazione viéve miss mmòde da ammeneštrà buone l'energía ch'arriva.
Capì addó štave le resorz
M’permacultura ze cèrca d’addeprà tutt le caratteríšteche de ne terretòrie. Pe le fà, mindr ze fà gl preggètt, ze téa peté rechenosc ogn pessíbbele resorza ajetènnese che le mapp de gl terréne, nfermaziune ngim’a gl viénd, acqua é néve, chiéme é ngèndie, é gl elèngh de le spèce agnemale é veggetale caratteríšteche. Apuó è fennamendale tramènd gl cagnamiénd de gl site štaggiune dòpp štaggiune.
Pure se la permacultura uarda a le resorz che štave dénd a gl site, rechenosc la mbertanza fennamendale de la raccòta de nfermaziune ngòpp’a cèrt accasiune che ze tròvane fòre. Suó cunzederate pessíbbele resorz l’attevetà de fòre che predúcene capecciama che ce petéss èss útele, presèmbie secheríe, allevamiénd de cavagl, massaríe che predúcene vine, scòle o mercate.
Tepegrafía
La permacultura pò èss spasa a ogn tipe de reggione comm culline pretose, pandane, zzòne alpine, chiane criate da chiéme o desiért. Višt ca nen ce šta besògn de cagnà gl paisagg, è fennamendale študià la tepegrafía de gl site ngim’a gl quale ze métt mane, pecché chéssa tè na nfluènza ngòpp’a gl microclima, ngòpp’a gl medèll de scule de l'acqua, a gl spessore de gl štrate de tèrra bòna, ngòpp’a le víe de ndrata é ngòpp’a gl paisagg. Pe capì mègl la nfluènza che tè è útele annetà comm è ngandate gl terréne é comm sbatt gl sole ngòpp’a sse lúteme, annetà derrepatórera o merrune ch’èscene fòre, linee de scule, terréne chine de bóchera, visuale bòne o cattive, avetézza de le culline, acque chète é zzòne che slámane.
Clima é Microclima
Nen è sulamènd gl clima generale de la reggione che è mbertand; m’permacultura è fennamentale pure gl študie de tutt gl microclime che ze tròvane ngòpp’a gl site de gl preggètt. Nfatt terrine lendane puoche chelòmmetre fra iss puonn tené precepetaziune atmesfèreche, fòrza de gl viénd, tembrature é ummedetà relativa assá deffrènd. M’base a gl date raccuote viéve criate le štrutture é allevate chiand é agnemale a le víe cchiù mègl.
Elenco d''e Pape
Ll'origgine (32 d.C. - 97 d.C.)
'E primme quatt' Pape nun se sape se songo esistite o'veramente, si teneveno stu nomme o si fujeno o'ver Pape ddà Chiesa Cattoleca.
Do Vatican II nfina mmo
Pape
Permacultura
Terrine
M’permacultura nen è accuscì mbertand se ne terréne è buone o no. Se è arrevenate ze pò migliurà dénd a puoch’ann, pertènnegle a ne jušt gleviégl d’ummedetà, d’ossíggene, de ngrass é de seštanza urgáneca.
Gl miétede addeprate pe gl migliurà suó:
Acqua
Le resorz ídreche nfluènzane ne muare gl tipe de nderviénd possíbele dénd a ne site; pe sse metive ze téa requère de precise le fond d'acqua é peglià le jušt mesure pe la cunzervà. Une de gl mètede cchiù addeprate m’permacultura p’arrènn cchiù fácele l'asserbemiénd de l'acqua da gl terréne è quigl de gl swale. Sse fòssera lòngh, che suó cavetate luongh le linee di riávese, ndercèttane gl curz d'acqua ngima ngima, accuscì gl mandiénnene pe ore o pe juorn, lassènn umà l'acqua chiane chiane dénd a la tèrra. Sse canale avéssen’a èss acchembagnate da álbere luongh gl árgene, specialmènd a le zzòne sécch mmòde da nen ammendenà truopp sale mmiés’a la tèrra.
Cullecamiénd de le štrutture
Le víe avíssen’a corr luongh le curv de gleviégl, èss sènza fòrt pennènz é tené ne buone seštèma de drenagg pe riduce l'eresione. Addó foss pessíbbele avíssene pure a fenzienà comm mórera de raccòta de l’acqua o comm parata condr a gl fuoche.
Cèrt rèule generale che z’addòprane pe cullecà la casa suó: De sòlete nen ze cheštruisc mbond’a ne cucuruzz pecché, facènn allescì, la casa ze petéss trevà mmiés’a viénd ch’arrívane da tutt le part.
Pregettà tenènn cund de le desgrazie
M’permacultura quann se preggètta ze pènza a le desgrazie naterale che puonn seccède.
Cèrt štrateggíe che suó pegliate pe prevedé gl ngèndie redúcene gl materiale che z’avvámbane fácele dénd a gl setture a rišchie trámmete la cura de gl terréne, é la criazione de parate, che víe, lachitt o spèce veggetale che z’appíccene deffecelmènd.
Zzòne
Dase ca le tècneche addeprate m’permacultura suó tand, è fácele a z’ammatt dénd a variand de gl schèma generale de sparteture a zzòne. Ne sèmbie è quigl de la massaría Ragas, m’previngia de Belògna. Gl terretòrie è štate spartute a šte zzòne jécch sott :
Fabbrecate
M’permacultura la casa è de sòlete asseciata mmòde štritt a la veggetazione che tè attòrn. Viéve addeprate téttera vérd é chiand rambecand pe migliurà gl iselamiénd tèrmeche, sèrr é shadehouse pe cagnà gl microclima é preduce magnà. Spiss viéve addeprate tècneche de cheštrezzione che materiale che štave ngim’a gl pòšt comm legname, paglia o créta.
Cheltevaziune
Comm a tutt le seleziune práteche pegliate m’permacultura, pure gl miétede de cheltevazione cágnane mbas’a gl quadre culturale é ambiendale. Prò tutt quand gl miétede addeprate tiéve la ndenzione de pretègg gl terréne é de ce redà fòrza naturalmènd. Cèrt tècneche addeprate spiss suó l'agrecheltura naterale de Fukuoka, l'agricheltura sinèrgeca é l'agricheltura biodenámeca.
Assá spase è pure gl use de seštiéme agrefereštale prènn m’pelicheltura chiamate ferèšt accebbatòrie. A šte tipe de cheltevazione vè chepiate gl medèll tridemenzienale de crescènza de le chiand dénd a ne bòsch pe crià ne seštèma predettive. Gl prime a addeprà šta tècneca fòtt Robert Hart, che criètt la prima ferèšta accebbatòria m’permacultura a Wenlock Edge, Shropshire, Ngheltèrra. Nfatt è iss ch’ammendètt la spartènza a gleviégl che caratterizza šta tècneca:
Buosch
Gl álbere suó mbertand pure pe fà accandenà paricchie agnemale salvátece, specialmènd cegliucc, mbertand pe cundrellà gl parassite.
Pedecchiù da ne bòsch è pessíbbele recaccià léna pe ard o legname pe cheštruì.
Agnemale
A quasce tutt gl preggiétt de permacultura gl agnemale rialízzene cchiù de na fenzione é ze nzeríscene buone che gl ate elemiénd. Une de gl miétede cchiù addeprate è, presèmbie, gl "trattore de cagline", vale a dice lassà respà gl pugl líbbere o dénd a cèrt cagl mòbbele pe mandené la veggetazione rasa.
Esišt pure na permacultura "vegana" che nen addòpra allevamiénd agnemale, tra gl fennamiénd èteche ssa currènd agghiogn pure la cura pe gl agnemale.
Permacultura urbana
La permacultura urbana métt m’práteca gl prengipie de la permacultura dénd a le cettà. Mira a crià pregiétt d’autenemía accebbatòra urbana é chemunetaria facènn preduce magnà é facènn sparagnà é autopreduce l’energía pure dénd a le cettà.
Na prepòšta pe rabbià la predezzione de magnà dénd a le zzòne urbane è chélla de cagnà le chiand d’adduobb de gl vérd púbbleche che ate spèce útele. Presèmbie dénd a gl parch púbblece ze petéss cheltevà chiand da frutt comm méla, péra o ate tipe, é álbere peccerigl é chiand che frutt magnarécc comm mirtill, lambune o frávele. Pedecchiù ze petéss addeprà le zzòne vérd pe fà órtera urbane che tutt quand petíssene cheltevà é pe la predezzione de biomassa pe l'energía.
Permacultura bioreggiunale
La Permacultura bioreggiunale métt anziéme gl prengipie de la permacultura che la veduta bioreggiunale, é è nata velènn nnanzetutt tené cund de le spèce andiche é de la cultura lecale. M’particolare ze cèrca de capì buone la nfluènza é la relazione tra la comunetà umana, la cultura séa é la sperdualità séa che gl ambiènd naturale. Gl bioreggiunalism è na teuría eculeggišta, che cèrca de scheprì é de študià zzòne naturalmènd precise chiamate bioreggiune (paròla ammendata da Peter Berg é Raymond Dasmann a gl prengipie de gl ann settanda). È na veduta nen sule eculòggeca ma pure culturale, pelíteca é sperduale.
Cunemía
M’permacultura viéve pegliate seštiéme ecunòmece chemunetare che siérvene a mandené é a fà crésc le cunemíe de susseštènza.
La banga de gl tiémb, ciért seštiéme de microcriédete é priéštete seciale suó ciért sèmbie de sse seštiéme ecunòmece. N’Auštralia esišt ne funn che recògl denaziune pe fenanzià preggiétt de permacultura. .
San Paolo Albanese
San Paolo Albanese (Shën Pali pe arbëreshë) è nu comune 'e 416 crestiane d''a pruvincia 'e Putenza.
Permacultura
Cunemía
A gleviégl menniale la permacultura z’affila che gl mevemiénd de la fenanza èteca.
Annetaziune
Categurìa:Suggità Categurìa:Agricultura
Chiesa di Sant'Anna di Palazzo
'A chiesa 'e Sant'Anna 'ePalazzo (o chiesa 'e Rusaria 'ePalazzo) è na'chiesa monumentale 'e Napule e sta into o' centro storico ra'acittà,into o' quartiere 'e S.Ferdinando.
Puse
‘N anatemía umana, gl puse (pl. pósera; IPA: ['puːzə], pl. ['poːzəra]) è la reggione štrétta é flessíbbele che se tròva tra la mane e gl nnanzevracc. Gl puse è nnanzetutt na fila d’òssa cort pecceréll chiamate carp.
Bussi sul Tirino
Bussi sul Tirino è nu comune 'e 2977 'e abitante da pruvincia 'e Pescara.
Chiesa di Sant'Anna di Palazzo
Storia
Cu a vittoria 'e Lepanto, a Napule, sursero parecchie chiese fatte ppe a' maronna ro'Rusario,che se crereva chela che aveva prtato a'o'successo.Into o' 1572,Michele Lauro uffrì a'e'Padri Domenicani nu terreno ppe a' costruzzione 'e na chiesa. Into chello periodo, a zona era ricca e aree verdi; surgeva a poca distanza ra 'e mura, ma presto se populò cu palazzi e puoste 'e culto; sicché, ggià a metà ro'o' XVII seculo, o cunviento e a chiesa se rituovarono inta'a'na' zona densamente abitata.
Puse
Ríggene
Ne vè da le latine pŭlsum  “váttete”.
Chiesa di Sant'Anna di Palazzo
Storia
Inta chesta chiesa fu battezzato o pittore Luca Giordano.
Vvoce pariente
Categurìa:Napule
'Mpagliasegge
'O mpagliasegge è chella perzona (artiggiano) ca mpaglia 'e segge, ca mette 'a paglia dint'ê segge.
Panettone
'O Panettone (dint'ô lummardo panaton o panatton) è nu dolce 'e Milano cca se mania cchiù a Natale.
Puse
Ríggene
Categurìa:Anatumia
Oglianico
Oglianico è nu comune 'e 1291 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
Bussi sul Tirino
Ate pruggette
Categurìa:Comune da pruvincia 'e Pescara
Busso
Busso è nu comune 'e 1409 'e abitante da pruvincia 'e Campobasso.
Valfabbrica
Valfabbrica è nu comune 'e 3520 crestiane d''a pruvincia 'e Perugia.
Parghelia
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Vibo Valentia Categurìa:Cumune d%27%27a Calavria Categurìa:Comune 'e l'Italia
Gonzalo Higuaín
Gonzalo Gerardo Higuaín (Brest, 10 'e dicembre 1987) è nu jucatore 'e pallone argentino, attaccante d"a Juventus e d"a Nazzionale argentina. È trasuto dinto 'a storia do massimo campionato italiano, addiventanno 'o giucatore che ave signato 'cchiú gol dinto 'a Serie A, cu 36 reti cu 'o Napoli.
Categurìa:Jucature 'e pallone argentine
Vobbia
Vobbia è nu comune 'e 497 crestiane d''a pruvincia 'e Genova.
San Paolo Cervo
San Paolo Cervo è nu comune 'e 146 crestiane d''a pruvincia 'e Biella.
Racines
Racines è nu comune 'e 4.012 crestiane d''a pruvincia 'e Bolzano.
Pornassio
Pornassio è nu comune 'e 576 crestiane d''a pruvincia 'e Imperia.
Stazzano
Stazzano è nu comune 'e 2.108 crestiane d''a pruvincia 'e Alessandria.
Mane
Pe gl premate la mane (IPA: ['maːnə]) è gl òrgane che sèrv a afferrà é che se tròva mbond’a gl vracc, riund a chéšta trámmete gl puse. Tè cingh déta, che suo la part cchiù predespòšta a l’attendura.
La mane è gl prime attrézz de gl jènere umane; pe gl Homo sapiens è pure n’attrézz d’espressione quann ajuta la paròla o la scagna trámmete la léngua e gl sign.
Prevèrbie
Categurìa:Anatumia
Serravalle di Chienti
Serravalle di Chienti è nu comune 'e 1154 crestiane d''a pruvincia 'e Macerata.
Anton Philipp Reclam
Categurìa:Biografie
Porlezza
Porlezza è nu comune 'e 4140 crestiane d''a pruvincia 'e Como.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Como Categurìa:Comune d%27%27a reggione Lummardìa Categurìa:Comune 'e l'Italia
Trarego Viggiona
Trarego Viggiona è nu comune 'e 379 crestiane d''a pruvincia 'e Verbano Cusio Ossola.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Verbano Cusio Ossola Categurìa:Comune d%27%27a reggione Piemunte Categurìa:Comune 'e l'Italia
Gaio Giulio Cesare
thumb|Gaio Giulio Cesare.
Gaio Giulio Cesare (13 'e luglio 100 AC — 15 'e màrzo 44 AC) fuje nu generale, ommo puliteco e alletterato rommano.
'O nomme suojo è canusciuto p''a conquista rummana d''a Gallia ('a Franza e na parte d"a Sguizzera d'ogge), ca raccuntaje int'a ll'opera soja "De bello gallico".
Addeventato consule e triùmviro rommano, fuje ammazzato int''o senato 'e Romma, 'o 15 'e màrzo d''o 44 AC, int'a na ribellione organizzata 'a nu gruppo 'e perzune ca penzavano ca Cesare se vuleva piglià tutto 'o putere int''a mana soja.
Categurìa:Romma Categurìa:Biografie
Bussolengo
Bussolengo è nu comune 'e 18266 'e abitante d''a pruvincia 'e Verona.
Trasacco
Trasacco è nu comune 'e 6120 crestiane da pruvincia 'e l'Aquila.
Gran Sasso
Storia
Nfra 17.000-14.000 anne fa 'o terretuorio era abbetato da cacciature preistorece, cu nu villagge â zzona 'e Rocca Calascio, comme fanno penzà 'e ccerameche e na punta 'e na frezza retruvate lloco. A ll'Eneuliteco e a ll'Età d"o fierro, 'a presenza 'e ll'uommene è stanziale e accussì remane nfino a ogge.
'E rrummane chiamajeno 'a muntagna Fiscellus Mons, ca segnifeca Muntagna Velliculo, p'â pusezzione soja ô centro d'â penisula taliana, pettramente 'int'ô medioevo llo chiamajeno Muntagna Cuorno, c'ha dato 'o nomme 'a cimma cchiù aveta d'ô Gran Sasso. 'O gruppo avette 'o nomme suojo 'int'ô Renascimiento, cu 'a primma zittazzione d'ô 1636 rint'a nu puema 'e Francesco Zucchi 'e Montereale.
Stazzema
Stazzema è nu comune 'e 3363 crestiane d''a pruvincia 'e Lucca.
Gran Sasso
Confurmazzione
'O Gran Sasso nascette 'int'ô Miocene, 6 meliune d'anne fa, nzeme c'ô riesto 'e ll'Appennine. È na catena 'e carcare cumpatto e dolomia, ca se sveluppa pe' 50 km pe' lluongo e 15 km pe' llargo, cu 'e cimme prencipale d'ô Corno Grande 2614 m; Corno Piccolo, 2655 m; Pizzo Intermesoli, 2635 m; Monte Corvo, 2623 m e nu gruosse avetochiano a 1800 m, canusciuto comme Campo Imperatore 'e 75 Km quadre d'estenzione.
Categurìa:Muntagne
Moncestino
Moncestino è nu comune 'e 226 'e abitante d''a pruvincia 'e Alessandria.
Mèsca 'e fasule tradizzionale 'e Tramunte
Na vota, 'e cuntadine 'e Tramunte, ncopp'a Costa 'e Amalfi, curtevavano 'a mmèsca 'e fasule tradizzionale 'e Tramunte pe essere sicure ca nce stevano sempe bastante fasule pe pputé sfamà â fameglia.
Rotondella
Rotondella è nu comune 'e 3234 crestiane d''a pruvincia 'e Matera.
Valfenera
Valfenera è nu comune 'e 2128 crestiane d''a pruvincia 'e Asti.
Lione
Lione è na città franzese 'e 506.615 abitante. È à terz città chiù populose d'à Franza, aroppe a Parigge e Marsigghie. Se trove aû sud-ovest d'à nazzione, è 'a città capitale d'à metropoli 'e Lióne.
Vocca (VC)
Vocca (piemuntese: Vòca) è nu cumune 'e 139 crestiane da pruvincia 'e Vercelli.
Mèsca 'e fasule tradizzionale 'e Tramunte
Chesto pecché secunno ll'anno cierte specie 'e fasule veneno meglio ca ll'ate. 'E fasule veneno curtevate ncopp'â stessa terra de vvite pecché 'a cunvivenza de ddoje chiante ammegliora â salute 'e tutt'e ddoje. 'A vite fa ombra e 'o fasulo da sustanza â vite lascianno ll'azoto 'int'â terra.
'E nomme de fasule songo: Pallatiello, Janco, Niro, Borlottino, Riginiello, Tabacchiello, Marrò, Verdone, Viola.
Ogge 'e cuntadine quase nun curtevano cchiú chesta mèsca.
Categurìa:piante
Castello Cabiaglio
Castello Cabiaglio (Cabièj ppe varesotto) è nu comune 'e 548 abitante d"a pruvincia 'e Varese dint'â Lummardìa.
Felippo VI 'e Spagna
thumb|Felippo VI. Felippo VI 'e Spagna (Madrid 30 'e jennaro 'e 1968) è 'o rre d'â Spagna. Succerette 'o pate Giuvanne Carlo int''o 2014, quanno chisto decidette 'e lassà 'o posto 'e rre, pe' fà saglì 'o figlio Felippo ô trono.
Categurìa:Spagna Categurìa:Biografie
Serravalle Langhe
Serravalle Langhe è nu comune 'e 352 crestiane d''a pruvincia 'e Cuneo.
Radda in Chianti
Radda in Chianti è nu comune 'e 1668 crestiane d''a pruvincia 'e Siena.
San Paolo d'Argon
San Paolo d'Argon è nu comune 'e 4476 'e abitante d''a pruvincia 'e Bergamo.
Rottofreno
Rottofreno è nu comune 'e 9670 crestiane d''a pruvincia 'e Piacenza.
Lille
Lille è na cità franzese 'e 226.827 abbitante.
Emmy Rossum
thumb|right|Emmy Rossum Emmy Rossum (Nova York 12 'e settembre 1986), 'o vero nomme sujo è Emmanuelle Grey Rossum, è n'attore e reggista mericano.
Filmografia
Categurìa:Biografie Categurìa:Atture mmericane
Vracce
Gle vracce, pl. vraccia (IPA: ['vratːʃə], pl. ['vratːʃa]), è gle piézze de gle mèmbre seperiore che šta tra l’artechelaziune de la spalla é de gl'ute. Dénd'a la parlata chemune gle tèrmene è addeprate comme metenimía pe nzegnà ognune de gle miémbre seperiure umane che štave tra spalla é mane.
Ríggene
Ne vè da le latine brāchius, da le grèche andiche brachiōn.
Variande dialettale cominése
Categurìa:Anatumia
Paggena prencepale/Lazio
{|
Valfloriana
Valfloriana è nu comune 'e 567 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Paggena prencepale/Lazio
{| style="border:1px solid #006699;" cellpadding="5" cellspacing="0" width="100%" ! bgcolor="#D0E2EE" style="border-bottom:1px solid #006699; font: 125% Verdana; color:black;" |Bemmenute a la Wikipèdia sud-laziale la ngeclepedía líbbera che tutte quande puonne cagnà
<div style="padding-bottom: .2em; margin-top: 2em;float: right; font-size: 90%; text-align: center; padding-right: 2px; line-height: 1;"> thumb|left|Lísera. Nce stanno cinco cetà dint'ô Lazzio ca parleno 'o napulitano: Cajeta, Formia, Cassino, Sora e Isola Liri (Cheste ereno tutte 'e cetà ca haveveno sempe fatto parte d''a Campania, nfino a quanno, dint'a ll'anne 30 d' 'o sieculo passato, fujeno passate ô Lazio d' 'o guverno fascista, accussí comme cierte parte 'e ll'Abruzzo). Se sî 'e chesti zzone e pienze ca 'a lengua ca se parla dint'a 'sti zzone se scrive dint'a n'ata manera d''o napulitano standard: sî mmitato 'a abbià ccà 'a scrivere 'a paggena prencepale e tanno 'a sviluppà pur ll' articule.
Traduzzione 'n dialètte e la Valle e Comine: Ce štave cinghe zzòne énd'a gle Lazie che párlene na léngua che z'arrasseméglia a gle napuletane: la zzòna e gle mare (Gaeta, Formia,...), la zzòna e Casine, chélla e Sòra, la Valle e Comine é la Valle e gle Sande (tutte quande facévene parte e la Cambania fin'a quanne, énd'a gl'anne 30 e gle sècule passate, gle ghevèrne fascišta le facétte passà a la reggione Lazie, nziém'a na parte e gl'Abbruzze). Se sié e šte zzòne é piénze ca la léngua che ze parla jéss'a té ze scrive a n’ata manèra e gle napuletane štandart, sié mmetate a chemenzà a scrive la pággena prengepale é òppe a štènne pure gl'artícule.