cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strangolagalli
Strangolagalli è nu comune 'e 2503 crestiane d''a pruvincia 'e Frosinone.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Fresulone Categurìa:Comune d''a reggione Lazzio Categurìa:Comune 'e l'Italia
San Polo di Piave
San Polo di Piave è nu comune 'e 4533 crestiane d''a pruvincia 'e Treviso.
Cammorza 'e ll'Abruzzo
'A cammorza 'e ll’Abruzzo o cammorza appennineca (canusciuta pure comme camozza, nomme scentifeco Rupicapra pyrenaica ornata) è nu mammifero artiodattelo d'â sottofamiglia 'e Caprine. È na sottospecie 'e camozza deversa da chelle 'e ll'Alpe e d'e Pireneie.
Destribbuzzione
Songo endemece 'e ll'area 'e ll'appennine centrale: viveno schitto rint'a ll'Abruzzo, Mulise e mo' pure 'int'ê Marche meridiunale, cu na populazzione origgenaria 'int'ô Parco nazziunale 'e ll'Abruzzo, Lazzio e Mulise, appriesso aggrannita e llocata pure 'int'ô Parco nazziunale d'â Majella, chello d'ô Gran Sasso, chello d'ê Muntagne Sibbilline e cacche esemprare a chello reggiunale d'ô Sirente Velino.
Dimenziune
Mesura nfino a 130cm pe' lluongo, cu n'autezza ô garrese 'e 80cm. 'O peso è 'nferiore ô miezzo quintale. 'E ffemmene songo cchiù piccerelle d'ê mascule.
Aspietto
'E ccuorne songo cchiù longhe 'e chelle 'e ll'ate cammorze, (nfino a 30cm e cchiù, cuntro 'e 20cm 'e ll'ate specie). Cheste, comme pe' tutt'ê bovide, nun careno, e songo presente a tutt'ê ddoje 'e sesse. 'Int'ê mmise d'â staggione, 'e camozze tènene nu pilo russo ô ventre ca va' vierzo 'o giallo, tramente ô vierno è scuro ô durso, coda, ventre e ciampe e giallo ô musso, fronte e retecone. Ma pe' tutt'ê mmise presenteno na striscia nera attuorno a ll'uocchie e n'ata chiara ncanna.
Zero
Zero ('e ll’italiano zefiro daventato zero), è na cifra 'o cui nomme vene 'e ll'arabo «sifr», ca vuo dire « vuoto ». Chisto simbulo, sott'a forma 'e nu picerillo cerchio, è ausato ppe « tene 'a fila » e ave na pusizzione vuota dint'â scrittura d"e nummere 'n notazzione pusizzionale. Sto nummere naturale vene primma d '' o uno.
Categurìa:Nummere naturale
Vallermosa
Vallermosa è nu comune 'e 2010 crestiane d''a pruvincia 'e Cagliari.
Castagne ddo prevete
'E castagne ddo prevete songo castagne cotte co' furno, che è uso prepara' po' periedo natalizio int' 'a cucina napulitana.
Songo riconosciute comm' prodotto agroalimentare tradizionale in Campania, especialmente int' 'o commune 'e Montella (provincia 'e Avellino).
Pe' prepara' 'e castagne ddo prevete, s'addano fa' asciugare 'ngoppa 'o foco lento pe' 15 juorni. Aroppo sto tiempo, 'e castagne se fanno tosta' rint' 'o furno a 180° pe' na mezzora. Alla fine veneno bagnate co' acqua o acqua e vino, e poi se ponno venne.
Jonte 'a fore
Categurìa:Cucina napulitana
Buona vita
Buona vita è 'o tredecesemo album 'e Gigi D'Alessio cu sulo doje canzone nove: La forza delle donne e Buona vita.
Raiano
Raiano è nu comune 'e 2973 crestiane da pruvincia 'e l'Aquila.
Buona vita
CD2
Categurìa:Album 'e Gigi D'Alessio
Portula
Portula è nu comune 'e 1485 crestiane d''a pruvincia 'e Biella.
Juoche olimpiche
'E Juoche olimpiche o Olimpiade song n'evento spurtivo ca se tene ogne quatto anne (ogne dduje anne estive o viernale) e ca cunsiste dint'â disputa 'e gare e turnee 'e differente riscepline spurtive tra 'e megliure atlette e squadre nazziunale d"o munno.
'O nomme Juoche olimpice fuje scelto ppe ricordà 'e antiche Juoche olimpiche ca tenevano luoco dint'â Grecia antica presso 'a cità 'e Olimpia, dint'ê quale se cunfruntavano 'e megliure atlete grieche.
Categurìa:Juoche olimpiche
Treppo Grande
Treppo Grande è nu comune 'e 1753 crestiane d''a pruvincia 'e Udine.
Cagnano Amiterno
Cagnano Amiterno è nu comune 'e 1.509 crestiane da pruvincia 'e l'Aquila.
Mongrassano
Mongrassano è nu comune 'e 1763 'e abitante d''a pruvincia 'e Cosenza.
Stregna
Stregna è nu comune 'e 456 crestiane d''a pruvincia 'e Udine.
Accaremmia 'e belle arte (Napule)
L'Accaremmia 'e Belle Arte 'e Napule è n'istituto 'e furmazione superiore pe 'o sturio de arte visive ca se trova a Napule.
Storia
'Int'ô 1752, Carlo III 'e Burbone istituette 'a Riale Accaremmia do Desegno. Sede 'e ll'Accaremmia era San Carlo ê Murtelle. Fuje spustata primma ô Regio Palazzo de Sturie e po' â sede da suje 'e mmo 'e via Custantenobbule (1864) ncopp'ô luoco de viecchie ffosse do rano 'int'ô viecchio cunvento 'e San Giuanni a Custantenobbule rifatto ra Enrico Alvino. 'E fateche a ebbero luoco pe potè ospitare ll'Accaremmia si nzertavano 'into nu piano 'e ntravento urbanisteco voto a reorganizzà ll'area do Museo Archeologeco, da Galleria Prencepe 'e Napule e 'e via Port'Alba. Po', nzieme ô Conservatorio 'e San Pietro a Majella, ô già allicurdato Museo e ô Triato Bellini, ll'area era destinata a addiventà ancor cchiù nu "polo de arte".
'O cumpresso fuje duramente vattuto de pummardamiente durante 'a Siconda uerra munniale e ll'Accaremmia nzerraje 'e vattente nfì ô 1942. Quanno rearapette, ll'organizzazione suja rummanava ancurata ê canone da Reforma Jentile e zò tuzzava forte forte cu 'o rinnuvamento da suggità taliana. Po' ê fatte do Sissantòtto ll'attività 'e ll'Accaremmia venette nuovamente spezzata. 'Int'ê anne '80 ll'Accaremmia è stata reorganizzata cu 'o quateno 'e rennerla protagonista da vita culturale da cità e do Miezzojuorno, a partì 'a n'accommeto a zeffunno assaje.
Attività didattica
'Int'ê tiempe 'e ogge, ll'Accaremmia offre chiste nnerizze furmative, da durata 'e cinche anne (3+2):
Raccolte
Ll'Accaremmia è pure sede 'e na librarìa, 'e na gipsoteca e 'e na quatraria. Chest'urdema ha depinte appartenente a deverze ebbroche sturice. A nu nucleo 'e 28 quatre cchiù viecchie (XVI - XVIII seculo), vanno ajjonte opere do XIX e do XX seculo. Inotre, nce sta na raccolta 'e 206 nfra desegne ed acquerielle realizzate ra maestre e sturiente 'e ll'Accaremmia. Na pparte mpurtante da collezione è custituita da donazione 'e Filippo Palizzi ("donazione Palizzi", appunto), tanno Presiriente 'e ll'Accaremmia, abbenuta 'nt'ô 1896. Ve songo, nfì, na sezzione addedecata â scultura e na sezzione video.
Jonte 'a fore
Categurìa:Monumente 'e Napule
San Polo Matese
San Polo Matese è nu comune 'e 445 crestiane da pruvincia 'e Campobasso.
Unione monarchica taliana
L'Unione monarchica italiana (Umi) è nu muvimento puliteco taliano trasversale 'a partite, funnate 'int'ô 1944 sott' 'o regno 'e Vittorio Emanuele III.
Ll'organizzazzione nascette però ufficialmente sulo 'o 1 'e ottovre 1945 a Sciorenza, addò venne tenuto 'o primmo cungresso. 'A nova associazzione pijava 'o nomme provvisorio 'e Unione monarchica italiana e 'o 20 'e ottovre ricevette ll'autorizzazzione d''a organizzazione rommana ca tene 'o stiesso nomme pe ausà chesto nomme in cambio d''a promessa 'e gestì 'o muvimento d''e giuvane d''a associazzione munarchica ca tanno nascette.
'O sojo punto 'e arrivo è 'a 'nstaurazione 'e munarchia cu 'a custituzziona, nô modo democrateco. Aropp' 'a Sicunna uerra munniale e 'o referendum istituzionale, ca vide 'a vittoria d"a Repubbreca 'ncoppa Munarchia, ll'aunione visse momente difficile, però riuscì communque a suppravvivere. 'A morte d"o re Umberto II, ormai 'e anne in esiglio, contribuisse â fine 'e ll'attività puliteca d"o muvimento.
Ll"UMI è turnata a campà int"o 2002 p"e 'niziativa 'e Gian Nicola Amoretti e Sergio Boschiero, ja segretari d"a stissa organizzazione in'â ll'anne Settante e fi 'o 1983 leader d' 'o Frunto munarcheco giuvanile.
Vallerotonda
Vallerotonda è nu comune 'e 1854 crestiane d''a pruvincia 'e Frosinone.
Categurìa:Giugrafia Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Fresulone Categurìa:Comune d''a reggione Lazzio Categurìa:Comune 'e l'Italia
Zapponeta
Zapponeta è nu comune 'e 3.063 crestiane d''a pruvincia 'e Foggia.
Categurìa:Comune d%27%27a pruvincia 'e Foggia Categurìa:Comune d%27%27a reggione Pùglia Categurìa:Comune 'e l'Italia
Pio Monte d'ê Marenari 'e Proceta
miniatura|'O puorto 'e Proceta 'O Pio Monte d e Marenari ' e Proceta ( Pio Monte dei Marinai di Procida) è n'antico affìcio funnata p'ô Collegium Nautarum ''int'ô 1617 pe marenari, varcaiuoli e patroni d'ê vvarche 'e l'isula 'e Proceta (Campania).
L 'affìcio ausava na parte d'ê ll'approvecci d'â navecazziune pe crià na cascia comune. Sti ddenare servevano p'addefacà case e 'a rènneta s'ausava p'addutà 'e ffiglie d'ê marenari procetani e pe pavà 'e recatti d'ê chi fusse presonnero d'' e corzali, otra che ajutà 'e marenari puveriélli o scamùsi.
'A criazione d'ô Pio Monte era na cosa primma d'ê tiempe pe ll'epoca, pecché antecepava ll'affìzi d'ê mmutue  d ''o XIX seculo. Ll'afficio procetano antecepaje pùre chillo ' e  Torre d''o Grieco, funnato int'ô 1668, ca teneva 'a stessa funzione.
Pannonia
'A Pannonia fuje n'antica reggione cumprisa tra e' sciumme Danubbio e Sava, cca cummprinniva a' parte occidentale 'e ll"attuale Ungaria, o' Burgenland ogge Land austriaco, fin' a Vienna, a' parte nord d"a Croazia e parte d"a Slovenia.
'O toponimo Pannonià, 'e chiara origgine illirica, se rìfà a' radice indoeuropea pen, cca significa "palude", acquitrine" ('e riferimente 'e zone paludose tra Danubbio e Sava, a' cosirritta pianura pannonica).
Jonte 'a fore
Categurìa:Storia
Olmo al Brembo
Olmo al Brembo è nu comune 'e 534 crestiane d''a pruvincia 'e Bergamo.
Trepuzzi
Trepuzzi è nu comune 'e 14507 crestiane d''a pruvincia 'e Lecce.
Zavattarello
Zavattarello è nu comune 'e 1169 crestiane d''a pruvincia 'e Pavia.
Valleve
Valleve è nu comune 'e 158 crestiane d''a pruvincia 'e Bergamo.
Sezze
Sezze è nu comune 'e 22835 crestiane d''a pruvincia 'e Latina.
Ramacca
Ramacca è nu comune 'e 10630 crestiane d''a pruvincia 'e Catania.
Posada
Posada è nu comune 'e 2.394 'e abetante d''a pruvincia 'e Nuoro.
San Ponso
San Ponso è nu comune 'e 265 crestiane d''a pruvincia 'e Torino.
Quanti amori
Quanti amori è 'o quattordecesemo album 'e Gigi D'Alessio do 2004, ma purtato a Sanremo int'ô 2005 co singolo L'amore che non c'è.
'E nummere de tracce
Categurìa:Album 'e Gigi D'Alessio
Sfruz
Sfruz è nu comune 'e 273 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Cagnano Varano
Cagnano Varano è nu comune 'e 7142 'e abitante d''a pruvincia 'e Foggia.
Zeccone
Zeccone è nu comune 'e 1157 crestiane d''a pruvincia 'e Pavia.
Amereca
300px|miniatura|destra|Ll'Amereca 300px|miniatura|destra|Nordamèreca 300px|miniatura|destra|Suddamèreca
Ll'Amereca è nu cuntinente ca cumprenne 'e seguente state:
Spannuta
'O punto cchiù ô nord 'e ll'Amereca è l'Isula 'e Kaffeklubben, che iè pure u pizz 'e terra cchiù ô nord 'e tuttu quant ca ce stanno ncopp' 'o munno.
Colonizzazione europea
'A colonizzaziona 'e ll'Amereca, fatta 'a ll'europa, accumminciaje attuorn 'o 1492, quanne fuj scopert 'a Cristoforo Colombo.
Rufina
Rufina è nu comune 'e 7122 crestiane d''a pruvincia 'e Sciorenza.
Olmo Gentile
Olmo Gentile è nu comune 'e 104 crestiane d''a pruvincia 'e Asti.
Trequanda
Trequanda è nu comune 'e 1417 crestiane d''a pruvincia 'e Siena.
Monguelfo-Tesido
Monguelfo-Tesido è nu comune 'e 2.529 'e abitante d''a pruvincia 'e Bolzano.
Ffuoco
'O ffuoco è na furma 'e cumbustione. 'A parola ffuoco è cumunemente juto a ddicere â cumbinazione 'e nu bagliore lucente sistemato a na granne quantità 'e calimma cacciata durante nu pruciesso rapido autoalementato 'e ossidazione esotermica 'e ggas cumbustibbele relassate 'a nu carburante.
'E ffiamme songo nu cuorpo gassoso ca lassa calimma e luce. 'E ffuoche se appicciano quanno nu carburante è suggetto a calimma o ata furma 'e energia, ad esempio nu micciariello o macchinetta, e songo alementate 'a scarrecate succiesive 'e energia termica, fi ca tutt' 'o carburante cumbustibbele nun è stato cunzumato.
Vide pure
Categurìa:Cumbustione
Posina
Posina è nu comune 'e 726 crestiane d''a pruvincia 'e Vicenza.
Valli del Pasubio
Valli del Pasubio è nu comune 'e 3242 crestiane d''a pruvincia 'e Vicenza.
Mississippi
'O Mississippi è uno Stato d''e State Aunite 'e 2.902.966 crestiane. 'A capitale suja è Jackson.
Cunfina a nord cu 'o Tennessee, a ovest cu ll'Arkansas e 'a Louisiana, a sud cu 'o Gurfo d& e a est cu ll'Alabama.
San Possidonio
San Possidonio (modenese: San Pusidònî) è nu cumune 'e 3.770 crestiane d''a pruvincia 'e Modena.
Strembo
Strembo è nu comune 'e 452 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Pietro Jacopo De Jennaro
Pietro Jacopo De Jennaro (ca. 1436-1509) fuje nu pueta napulitano. Scrivette ll'egloghe in latino e 'int'â lengua volgare.
Regno d''e Ddoje Sicilie
'O Regno d '' e Ddoje Sicilie fuje nu stato esistuto d' 'o 1816 ô 1861. Fuje 'o cchiù gruosso stato d''a penisula italeca apprimma d''a accussì ditta "aunificazione 'e ll'Italia" ('o stato italiano nun era stato maje custituito ancóra).
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan (6 'e frevaro 1911, Tampico, Illinois, USA – 5 'e giùgno 2004, Los Angeles, California, USA) fuje 'o quarantatesemo presiriente d''e State Aunite. 'O primmo mandato accuminciaje 'o 20 'e jennaro, 1981. Ll'alezzione ca se songo fatte a nuvembre 1984 ll'hanno cunfermato pe' n'ato mandato, c'abbiaje 'o 20 'e jennaro 1984.
Anthony Bourdain
thumb|Bourdain, [[2014]] Anthony Michael Bourdain (Nova York City, Nova York; 25 'e giùgno, 1956 – Kaysersberg-Vignoble, Haut-Rhin, Franza; 8 'e giùgno, 2018) fuje n'attore e reggista mmerecano.
Ronald Reagan
Reagan fuje 'o guviernatore d''a California d''o 1967 fin'ô 1975.
Regno d''e Ddoje Sicilie
'O Regno venette addichiarato d' 'o rre Ferdinando 'e Burbone, quanno, 'int'o 1816, aropp'o Cungresso 'e Vienna e 'o Trattato 'e Casalanza, 'o suvrano lluvaje 'a miezo 'o Regno 'e Napule e 'o Regno 'e Sicilia cu' tutta 'a custituzzione ch' 'e sparteva, jognenno ll' uno cu' ll'ato. Ferdinando, 'nfatte, già primma 'e 'stu Cungresso, guadagnava stesso isso 'a curona napulitana (al di qua del Faro), comme Ferdinando IV, e chella siciliana (al di là del Faro), comme Ferdinando III.
Territorio
'O Regno cumprenneva chelle ca mmò songono 'e reggiune: Abruzzo, Basilicata, Calabbria, Campania, Mulise, Puglia e Sicilia, chiù gran parte 'e chello che mmò è 'o Lazzio meridiunale (Sora e Gaeta) e 'o Cicolano (distretto 'e Cittaducale), chella ca mò è ll'aria urientale d' 'a pruvincia 'e Rieti.
'A cità 'e Beneviento (ogge Campania) e Pontecorvo (ogge 'int'o Lazzio) ereno, 'mmece, 'nclave punteficie.
Riggene d' 'o nomme
'O nomme è assaje particulare pe' chello che d'è 'a storia d'Italia. 'A primma menziona ufficiale l'avimmo quanno Alfunso V d'Aragona, ditto "'o Magnanimo", jognette 'o Regno 'e Sicilia e 'o Regno 'e Napule sott'a curona 'e Rex Utriusque Siciliae. Ll' uso d' 'e pparole Regno 'e Sicilia "al di là del Faro" e Regno 'e Sicilia "al di qua del faro", e quinne 'o faro 'e Messina e 'o stretto ch'o stesso nomme, ave però riggene già quanno, 'ncurunato Carlo d'Angiò rex Siciliae 'a Clemente VI, 'a corte aragunese 'e Catania e Palermo cunziderava 'stu titolo comme fosse 'o suojo.
Tres
Tres è nu comune 'e 5303 crestiane d''a pruvincia 'e Trento.
Ruinas
Ruinas è nu comune 'e 825 crestiane d''a pruvincia 'e Oristano.
Jenny Slate
thumb|Slate, [[2014]] Jennifer Sarah "Jenny" Slate (Milton, Massachusetts; 25 'e màrzo, 1982) è n'attrìce e reggista mmerecana.
Facette 'a parte 'e Mona Lisa Saperstein int'a Parks and Recreation e fuje a creatrice jonta 'e pellicule pe criature Marcel the Shell with Shoes On short.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Riggene d' 'o nomme
'A Pace 'e Caltabellotta, d'ô 1302, 'a dette essa 'sta spartuta (siconno ll'accuorde, muorto 'o rre aragunese Federico d'Aragona, ll'isula avessa avuto turnà a ll' Angiuine, cosa ca maje succedette).
Sutt'ô guvierno spagnuolo 'e dduje regne cuntinuajeno a essere innipenniente, uno cu' capitale Napule, ll'ato cu' capitale Paliermo.
Ô 1816, quanno se steveno oramai pe' se tenè sia 'o Cungresso 'e Vienna ca 'o Trattato 'e Casalanza, Regno 'e Napule e Regno 'e Sicilia fujeno p'â siconna vota ufficialmente riaunificate, aropp'a quase 600 anne, ch' 'o nomme 'e Regno d' 'e ddoje Sicilie.
Storia e puliteca d' ô regno
A primma vota che se parlaje 'e Ddoje Sicilie fuje dint'ô 1265, quanno Papa Clemente IV 'ncurunaje a Carlo d'Angiò e ausaje p'â primma vota 'o termine "Doje Sicilie". Mentre 'a primma vota che se parlaje aufficialmente 'e Regno d'ê Ddoje Sicilie fuje quanno Alfunso V d'Aragona aunifeca sulamente pe' nomme 'o Regno 'e Napule e 'o Regno 'e Sicilia sutt'â curona e REX UTRIUSQUE SICILIAE. Primma d'â Rivuluzzione franzesa d'ô 1789 e d' ê uerre napulioniche ca aroppo venetteno, 'a dinastia d'ê Burbone guvernava 'o stesso 'ngopp'a Napule e 'a Sicilia ,spartute però ll'uno cu' ll'ato (cu ll'isola 'e Malta comma cuncessiona territuriale p'ô Suvrano Melitare Urdeno 'e Malta). Generalmente s'ausa 'o termine "Regno d'ê ddoje Sicilie" pe' 'nzignà tutto 'o periedo ch'ê Burbone hanna guvirnato 'ngopp'a 'sti terre(a partì zoè d'ô 1734).
Carlo 'e Burbone
'O 10 'e majo 1734 Carlo 'e Burbone, figlio 'e Filippo V re 'e Spagna e d'Elisavetta Farnese, trasette a Napule; 'o 25 'e majo 1734 scunfeggiette definitivamente ll'austriace a Bitonto (Guerra 'e succissione pulacca), cunquistaje poje 'a Sicilia e 'o 2 'e jennaro 1735 addiventaje Rre 'e Napule "senza numerazione specifica"; a luglio venette 'ncurunato a Paliermo pure Re 'e Sicilia. Pe'tramente, cu' decreto 'e ll'8 'e giugno 1735, Carlo istituette 'a Real Camera 'e Santa Chiara, nuovo organo giurideco-ammenestrativo.
'O regno addivintaje effettivamente innipennente d'â Spagna sulo aroppo 'a pace 'e Vienna, 'ncap'ô 1738, ca chiudette 'a guerra 'e succissione pulacca. Siconno ll'accorde 'e 'sta pace, ll'Austria cedeva a Carlo III 'e Burbone 'o Stato d'ê Presidie, 'o Regno 'e Napule comme pure 'o Regno 'e Sicilia, ca stesso ll'Austria aveva scagnato ch'â Zardegna dint'o 1720 aropp'â Pace 'e ll'Aja, cunzignannola mman'o Piemonte. A aùsto d'ô 1744,'o Rial Esercito, ch'ô rre Carlo 'ncapa a tutte, scunfiggiette n'ata vota ll'austriace a Velletri, ca circavano 'e s'arrepiglià stesso chillu regno ch'aprimma aveveno arrefuso (Guerra 'e succissione austriaca).
'A situazzione puliteca ed ecunomica ca Carlo areditaje 'int'o 1734 steva 'nguajata comm'a cche,'o guvierno spagnuolo 'e primma, 'nfatte, aveva rignuto 'e tasse d'ô regno stesso, â siconna mmità d'ô viceregno spagnuolo 'ncopp'a tutto (quanno nce fuje cioè 'a rrevutata 'e Masaniello), comme pure p'ê guerre, ca vedeveno nu cuofano 'e napulitane 'mpignate a cumbattere a ll'Europa e all'Amereca (esempio 'int'o Tercio Viejo de Napoles), e ca purtajeno 'e campagne d' 'o regno a na ruìna e a n'abbandono ca fin'a tanno nun s'eva maje visto.
Vallinfreda
Vallinfreda è nu comune 'e 290 crestiane d''a pruvincia 'e Romma.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Carlo 'e Burbone
'A primma riforma c '' o suvrano facette fuje chella ca vedeva abbolite nummarose privilege ecclesiastice: ô 1741, cu nu cuncurdato fujeno ridotte, ma assaje ridotte, 'o deritto d'asilo e ate immunità; 'e bene ecclesiastice fujeno poje tassate. Succiesse 'e 'sta manera nun s'avettero però pe' chello ca fuje nu tentativo d'abolizzione d' 'a feudalità: 'a classe d' 'e nobbele 'e cumbinaje 'e tutt'manere pe' nn' se vedè abbolite 'e priviliege ca pe' siecule ereno state a pieno deritto 'e lloro.
C.S.O.A. "Angelina Cartella"
'O CSOA "Angelina Cartella", o cchiù semprecemente CSOA Cartella, è 'o nomme 'e nu centro suciale accupato autogestito, ca ha sede 'into nu parco abbannunato 'int'o core do rione Gallico, ô fianco nord 'e Reggio Calabbria. Accupato 'o 25 'e abbrile 2002 pruggette, comme ate centre suciale, 'e organizzà 'a scurdamiento contro 'e istituzione, ponennose ô 'e fore 'e isse.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Carlo 'e Burbone
C' 'o guvierno 'e Carlo, ca c' 'e riforme d' 'e soje aveva criato nu regno novo, stabbile e forte, se reggistraje nu sviluppo 'e ll'econumia assaje nutevole, duvuto â acchianata d' 'a produzziona agricula e d' 'e scagne commerciale ca 'a chesta dipennevano. 'Stu ddijo 'e sviluppo fuje possibbele grazzje pure ê nummaruse trattate cummerciale e â lotta sempe meglio appriparata contro 'a pirateria moresca. Ô 1755 fuje istituito 'int'a ll'Univerzità 'e Napule 'a primma cattedra d' economia puliteca in Europa, chiammata "cattedra di commercio e di meccanica" affidata a nu masto teorico d'economia comm' Antonio Genovesi. 'E corze (pe' taliano e no in latino), friquintate assaje, fujono tenute, comme ditto aprimma, da Antonio Genovesi, uno d' 'e meglie illuministe 'e ll'Italia meridiunale. 'Stu sviluppo puliteco-economico d' 'e ddoje regne fuje parte 'e n'ebbreca ca 'nteressaje ll'Europa sana sana, ll'ebbreca d' 'o cussidditto "dispotismo illuminato".
C.S.O.A. "Angelina Cartella"
Iniziative
Comme capita 'n sperienze dgennere, 'o centro suciale sgravuglia na funzione culturale, ad esempio organizzazione 'e cunzierte, rappresentazione triatale, projezione 'e ffilm, organizzazione 'e curze ncoppa deverze ccose, e na funzione puliteca.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Ferdinando IV e 'a repubbreca
Ô 1759, partuto Carlo, addivintato re 'e Spagna, sagliette comme rre all'età 'e sule 8 anne Ferdinando. Principale espuniente d' 'o Cunziglio 'e Reggenza fujeno Domenico Cattaneo, principe 'e San Nicandro, e 'o marchese Bernardo Tanucci. Asotto a 'sta reggenza, comme pure 'ind'o periedo appriesso, fuje principalmente Tanucci a s' 'a cummannà 'ngopp'e ddoje regne e a cuntinuà 'e riforme accumminciate asotto a Carlo. Pe' chello ca riguardava l'aspetto giurideco, prugresse assaje fujeno fatte 'a Tanucci pe' mmiezo 'e Gaetano Filangieri, ca, cu' ll'opera soja "Scienza della legislazione" (acumminciat'ô 1777), pô essere cunziderato uno d' 'e meglie precursore d' 'o deritto moderno.
C.S.O.A. "Angelina Cartella"
Iniziative
Sotto chesto seconna faccia 'e frequentatore do Cartella se songo mpignate ncoppa ttutto 'n opposizione â custruzione do Ponte ncopp'ô Stretto 'e Messina organizzanno 'o "Campeo nternazionale contro 'o Ponte". Dimanna 'e mpurtanza funnamentale ca ha retirata nu 'nteresse forte forte.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Ferdinando IV e 'a repubbreca
Ô 1768 Ferdinando s' 'nzuraje cu' Maria Carolina, figlia 'e ll'imperatrice Maria Teresa e sora d' 'a riggina 'e Franza Maria Antonietta. 'A riggina (pe' vvija 'e nu 'ngrippo assaje curiuso pe' dinto 'e patte matremmunniale ca ll'cunzenteva 'e fà parte d' 'o Cunziglio 'e Stato d'ô juorno d' 'a nasceta 'e ll'erede ô trono), a differenza d' 'o marito,s' impignaje assaje p' 'o guvierno d' 'o regno. Ll' uniche parte, 'nfatte, addò Ferdinando s' impignaje overamente fujeno pe' ll'opere pubbleche, 'e rapporte ch' 'a Chiesa e 'a rializzazzione d' 'a colonia 'e San Leucio (Caserta), esperimento 'e legislazzione sociale e 'e sviluppo manifatturiero, pure si fuje stess'a riggina ca ispiraje 'o Codice d' 'e legge leuciane.
C.S.O.A. "Angelina Cartella"
Iniziative
'O nteresse ô campeo ed ê manifestazione so' nfatte cresciute tante tante cu 'a partecipazione do WWF, 'a Fiom lucale, e Cobas, ll'Arcigay, Rifondazione Comunista e ben 37 comune 'e ll'Aspromonte ca hanno firmato nu documento contro 'o ponte.
Jonte 'a fore
Categurìa:Reggio Calabbria Categurìa:CSOA
Regno d''e Ddoje Sicilie
Ferdinando IV e 'a repubbreca
'E francise ereno già trasute all' Italia 'int'o 1796 cu' Napulione Bonaparte, ca già, una appriess'a n'ata, faceva carn'e maciello 'e ll'esercite austriace e d' 'e debbule guvierne lucale. Ô 1798, 'e francise occupajeno Romma. Nu tentativo napulitano pe' circà 'e fermà 'e francise nce fuje stesso chillo anno: 'o 23 'e ottovre, 70.000 uommene 'e ll'esercito napulitano, cummannate d' 'o generale austriaco Karl von Mack, trasetteno 'nd'o territorio d' 'a Repubbreca Rummana, ca stesso 'e francise 'eveno criato aroppo 'a cunquista d' 'a cità stessa, pe' sistimà 'o papa, ca pe'tramente era caduto, n'ata vota ô posto suojo, ma, 'o 14 'e dicembre appriesso, na cuntruffenziva francese custrignette subbeto subbeto 'e napulitane a se ritirà. L'operazzione fuje picciò n' insuccesso assaje gruosso, tanto ch' accussì 'e francise se truvajeno 'a vija araputa pe' Napule. 'O 22 'e dicembre 1798, 'o rre abbandunaje 'o Regno 'e Napule pe' se ne fujì â Sicilia, lassanno stesso Napule praticamente senza difesa ; ll' unice a s'opporre all'envasione francese (d'ô 13 'e jennaro ô 23 'e jennaro 1799) fujeno 'e cussidditte "lazzare". 'O populo se mettette a difesa d' 'a cità contr'e surdate 'e Napulione cu' na resistenza disperata ma forte assaje, comme ricette pure stesso 'o generale francese Championnet. 'E lazzare subbetteno pure nu bumbiardamento stesso d' 'e giacubbine napulitane ca ereno 'ngarrat'a trasì dinto Castel Sant'Elmo. 'A battaglia p' 'a cunquista d' 'a cità custaje 'a vita a mmerzo 8.000 napulitane e 1.000 francise. 'O 22 'e jennaro 1799 (siconn' ate 'o 21), ppe'tramente 'e lazzare n'ata vota cumbatteveno, 'e giacubbine napulitane ( mmiez'a chiste pure Mario Pagano, Francesco Lomonaco, Michele Granata, Domenico Cirillo, Nicola Fasulo, Carlo Lauberg, Giuseppe Logoteta) addichiarajeno 'a repubbleca. 'A Repubbreca Partenupea nun duraje assaje, 'nfatte s'abbuccaje 'ind'a niente ,pe' vvija 'e na dicisiva riazzione da parte 'e ll'ati putenze europee e p' 'o mancato sustegno d' 'e classe popolare, comme pure 'e chille territorie ch' 'e francise nun ereno occupate, a ll'ideale d' 'a Repubbleca stessa. 'O cuntrollo d' 'e francise 'ngopp'a Repubbleca fuje pesante assaje,'o genio 'e innipennenza d' 'a Repubbleca stessa fuje ,picciò, sempe assaje limitato.
'O guvierno repubbrecano 'ngarraje 'o stesso a purtà ll'innovazzione sperata ('ngopp'a tutto fernette 'a feudalità), ca però nun avetta pratica attuazzione 'ind'e cinche mise 'e vità d' 'a Repubbleca stessa. A liviello europeo, 'a Repubbleca sapette dà nu cuntribbuto intellettuale assaje gruosso, grazzje soprattutto ô movimento libberale meridiunale, comme 'o giurnale Monitore Napoletano, diretto da Eleonora Pimentel Fonseca, femmena 'mpignate anema e core 'ind'o sviluppo a Napule comme a tutto 'o Meridione d'Italia 'e ll'ideale demucratico, n' impegno ch' 'a purtaje a murì pe' mmano d' 'e restaurature na vota caduta 'a Repubbreca. 'Ind'e pruvincie s'avetteno assaje 'rrevutat'e popolo; fujeno nummarose ll'episodie 'e viulenza sia d' 'e repubblecane sia de' ll'"insorgenti" anti-repubblecane,comme pure chille fatte pe' mmano d' 'e francise. Accussì, si dint'e poche mise d' 'a repubbleca venetteno cundannate a morte e fucilate, aropp'a furmale pruciesse pulitece, 1.563 cittadine d' 'o Regno, altrettante pisante fuje 'o cumpurtamiento d' 'o ciussidditto Esercito d' 'a Santa Fede, quase cumpretamente n'eserceto addò nce steveno pupulane, lazzare e pure cierte brigante, comm'a Fra' Diavolo.
Ramiseto
Ramiseto è nu comune 'e 1452 crestiane d''a pruvincia 'e Reggio Emilia.
Regno d''e Ddoje Sicilie
Ferdinando IV e 'a repubbreca
'O 13 'e giugno 1799, 'e sanfediste, cummannate d' 'o cardinale Fabrizio Ruffo, s'arrepigliajeno Napule turnannola arreto â monarchia burboneca (regnante, p' 'o periedo d' 'a Repubbleca, sulo ngopp'o Regno 'e Sicilia). Ppe'tramente, 'o 7 'e majo, 'a cità 'e Napule s'eva già già stata abbannunata d'ê francise, chiammate ô Nord d'Italia pe' vvija ca ll'esercito russo 'e Suvorov aveva passato 'o cunfine d' 'a Penisula ('o 29 'e majo abbandunarranno pur'a Repubbreca Cisalpina). 'E francise, fujenno, se purtajeno appriesso nu bottino d' opere d'arte gruosso assaje (arrubbato d' 'e chiese e d' 'e residenze nobbiliare napulitane). 'Ind'e mise ca venetteno, na cummissione annummenata da Ferdinando accummenciaje 'e pruciesse contro 'e repubblecane: 'ngopp'a mmerzo 8.000 priggiuniere, 124 venetteno cundannate a morte, 222 all'ergastolo (mmiez'a chiste 6 grazziate d' 'a pena capitale), 322 a cundanne cchiù liggiere, 288 a deportazzione e 67 all'esilio, ppe'tramente ate fujeno libberate.
'O periedo napulioneco
Ferdinando, ca se ne fujette n'ata vot'â Sicilia, s'avetta subbeto cunfruntà ch' 'e cunferenze 'e ll' angrise ,ca vuleveno fà addivintà stesso chella isula nu prutetturato (comme pe'tramente ggià 'eveno fatto cu' Malta). Doppo Giuseppe Bonaparte, ca ô 1808 se ne jette a guvernà â Spagna (manco a dd'o fà apposta, ô posto d' 'o frat'e Ferdinando, Carlo IV), arrivaje Gioacchino Murat, rignante 'nfin'ô majo d' 'o 1815, ca s' arrepigliaje pe' isso 'o titulo 'e Re d' 'e Ddoje Sicilie scancillanno ll'autorità ammenistrativa d' 'o Regno 'e Sicilia, addò pe'tramente 'eva sbarcato stesso Ferdinando, e facenno d' 'o Regno una nazziona sola cu' capitale a Napule.
Sott'a riggenza 'e Giuseppe Bonaparte, 'o 2 'e aùsto 1806, ascette 'a famosa legge contr'o sistema feudale stesso dint' o Regno 'e Napule. 'A pulitica d'abbulizzione da feudalità, ca maje fuje accussì forte comme a dinto 'stu mumento ccà, grazzie pure a ll'ajuto d' 'e giuriste Giuseppe Zurlo e Davide Winspeare, fuje purtata annanzo pure da parte d' 'o stesso Gioacchino Murat e ,affinale ,'ngarraje a purtà ll'effetto sperato e a crià na base borghese pure 'ind'a chelli zone cchiù socialmente ed economicamente arretrate, pure si, p' 'a maggior parte, 'e ccose bone s'vedetteno sulo addò 'o sviluppo ggià ce steva. 'A fine d' 'a feudalità purtaje comunque assaje progresso pure pe' dint'e settore giurisdizziunale ed ammenistrative.
'Sti riforme 'e francise 'e purtajeno pure a Napule, ca, comme capitale e cchiù 'mportante cità d' 'o Regno, perdette assaje prestiggio, pure pecchè stess'e francise avviajeno a s'applicà, lloro p' 'a primma vota, 'ngopp'o sviluppo d' 'e copoluoghe pruvinciale o d'ati cità sempe cchiù assaje arretrate, nu sviluppo ca se vedette assaje p' 'o settore 'e ll'ammenistrazzione civile, comme pure p' 'o settore militare, giudizziario e finanziario.
Cu' tutto ca s'eva 'o rre 'e Napule, Gioacchino Murat cuntinuaje a luttà 'nzieme cu' Napulione e cu' ll'esercito napulitano d' 'o suojo 'ind'a ati guerre. Cumbattette 'ind'a campagna 'e Russia e, pe sarvà 'o trono suojo da mano a ll'austriace, s' mettette 'ngapa a n'esercito ca pe' nniente nun 'ngarraje a conqustià sana sana ll'Italia. 'Sta guerra, passat'â storia ch' 'o nomme 'e guerra austro-napulitana, affinale vedette a Murat 'e 'rrefonnere 'ind'a famosa battaglia 'e Tolentino e, ch' 'o trattato 'e Casalanza d' 'o 20 'e majo 1815, 'o ritorno a Napule d' 'e Burbone.
Ristaurazzione
Quanno Ferdinando turnaje a Napule p' 'a siconna vota, nun ce stettero repressiune assaje. Isso mantenette 'a maggior parte d' 'e riforme d' 'e francise (fuje però, pe' ffà n'esempio, abbulito 'o divorzio), addivintanno 'e 'sta manera 'o masto 'e na cchiù moderna monarchia ammenistrativa avviata de francise. Ll'unica granda ristaurazzione ca Ferdinando facette s'avette che rapporte cha chiesia, ca turnaje a divintà na realtà assaje 'mpurtante dint'a vita civile d' 'o Regno. Doppo 'o Cungresso 'e Vienna e 'o Trattato 'e Casalanza (20 'e majo 1815), ll' 8 'e dicembre 1816, Ferdinando IV jognette Napule e Sicilia 'ind'a nu regno sulo ch' 'o nomm'e "Regno d' 'e ddoje Sicilie" e, abbandunato 'o nomm'e Ferdinando IV 'e Napule e III 'e Sicilia, se dette chello 'e Ferdinando d' 'e dduje Sicilie. 'Stu fatto, comme conseguenza, scancellaje 'a Custituzzione ca stesso Ferdinando aveva dato â Sicilia. Nfina primma do Cungresso 'e Vienna, 'o Regno 'e Sicilia 'eva mantenuto ll'innipennenza soja, rapprisintata d'ô Parlamento Siciliano, cu' tutto 'e ll'aunione personale (cioè nu sulo Rre ppe' dduje Regne) ch' 'o Regno 'e Napule; 'a realtà era ca nce steveno dduje regne innipenniente ll'uno 'a ll'ato; Ferdinando s'applicava però cchiù pe' Napule ca p' 'a Sicilia stessa, scuntentanno 'o populo siciliano.
Ô 1812, 'o Rre Ferdinando 'e Burbone, fujenno 'a Napule occupata 'a Napulione, s' arretirava â Sicilia, addó 'o steva aspittanno tutto nu populo a ffesta, e nun sulo: 'e siciliane nce chiedetteno na Custituzzione ca nc'avessa saputa dà na stabbiletà e nu deritto cchiù fforte a lloro e stessa â Sicilia. Dato ca pure 'e 'ngrise 'o sfruguliaveno assaje a Ferdinando 'ngopp'a 'stu fatto d' 'a Custituzzione,e dato ca pure lloro teneveno assaje interesse 'ngopp'a chell' isola, Ferdinando 'a Custituzzione c' 'a dette, na Custituzzione a base 'ngrese, grande esempio 'e libberalità pe' ll'Europa d' 'o tiempo. Ô 1814, però, doppo 'o Cungresso 'e Vienna, 'o Rre Ferdinando 'e Burbone, facette a 'ngarrata: jognette 'o Regno 'e Sicilia e 'o Regno 'e Napule 'ind'a unu sulo, crianno 'o Regno d' 'e Ddoje Sicilie; chello ch' d'era o' Parlamento Siciliano, picciò, nun teneva cchiù raggiona d'esssere e "de facto" s'abbuccaje. 'A munarchia burboneca facette 'a ristaurazzione d' 'a soja, nun 'eva 'rrepigliato cioè chello ca 'e dduje regne ereno primma d' 'o 1789, ma pijaje ,ô ccuntrarjio, na dicisione ca purtava "de facto" Napule e Sicilia a chello ch' d'ereno cinche secule apprimma, cioè ,comme succedette asotto a Carlo d'Angiò, nu Regno sulo. 'Stu fatto nun jette propjio a ggenio â classe puliteca siciliana, ca se vedeva luvato chello ca oramaje s'eva nu regno innipenniente 'a cchiù 'e 700 anne. Quase subbeto accummenciaje a se spannere 'o sentimiento "anti-burbonico", cu' dimostrazzione d'orgoglio e identità siciliana, 'ngopp'a tutto grazzjie all' opera 'e ll'aristocratic'e Paliermo. 'A 'rrevutata vera e propria accumminciaje ô 1820, avviat'a Paliermo, ca purtaje all'inzediamento 'e nu guvierno pruvvisorio, addeciaratuse separatista. 'Sta 'rrevutata fernette però ambresso ambresso, 'e meglie cità d' 'a Sicilia nun 'ngarrajeno a truvà n'accordo vero e proprio ll'une cu' ll'ate (a Messina e a Catania nun jeva 'a ggenio ca s' 'a cummanasse Palermo sulo) e p' 'e Burbone fuje facile overamente a d' 'a luvà a miezo stesso 'sta 'rrevutata. 'O primmo 'e luglio 1820, â nutizzia ca â Spagna êva stata ripristinat'a Custituzzione d' 'o 1812, a Nola na cumpagnia 'e surdate cu' Michele Morelli e Giuseppe Salvati 'ngapa a tutte arrevutaje. 'Sta 'rrevutata ll'appujajeno pure cierte ufficiale 'mpurtante 'e ll'esercito, comm'a Guglielmo Pepe. Ferdinando, visto ca nun s'eva possibbile a dda fà fernì stessa 'sta 'rrevutata, accuntitaje a tuttuquante e c' dette 'sta Custituzzione, nummenanno 'o figlio Francesco comm'a vecarjio d' 'o suojo. 'O primmo 'e ottobre accummenciaje 'a costruzziona d' 'o parlamento d' 'o nuovo, ca fernette a aùsto, addò poje ambresso se spannette ll'idiale burghese ca stess'e francise êveno purtato a Napule cocche anno apprimma.
'O parlamento dette n' accunciata a ll'ammenistrazzione d' 'e pruvincie e d' 'e comune e sistimaje 'e llegge 'ngopp'a libbertà 'e religgione e 'a libbertà 'e stampa. 'Sti ccunfedenze ch' 'o Rre Ferdinando cuncedette ô populo suojo ,però, nun jetteno assaje a ggenio a ll'ati rignanti d'Europa, tanto ca chiste cca s' 'o chiammajeno a Lubiana. 'O Rre nun vulette partì, comme pure 'o figlio suojo Francesco. Doppo 'o Congresso ca poje stesso a Lubiana se facette, ô Regno venetteno ll'austriace a ffà 'a guerra e a scancillà na vota e pe' ssempe 'sta ddijo 'e Custituzzione. Ll'esercito napulitano, cu' Guglielmo Pepe 'ncapa a tutto, nun sparaje na botta, pure pecchè stesso 'o Rre dicette ,'ngapa a isso, ca 'sta guerra nun s'avev'a fà e ca ll'austriace, scis'a Napule pe' vvija stesso d' 'a Costituzzione, aveveno venut'a ffà 'o bbene d' 'a cità.
'O 23 'e marzo 1821 Napule venette occupata, 'a custituzzione venette luvat'a miezo e accummenciaje 'a repressiona: affinale se cuntajeno 13 ergastole e 30 cundanne a morte, mmiezo a cheste pure chell'e Morelli e Silvati - fucilate ô 1822 - e chell'e Michele Carrascoso e Guglielmo Pepe, ca 'ngarrajeno a se ne fujì 'a Napule primme d'essere pure lloro accise.
Ferdinando II
Muorto Francesco, ll'8 'e nuvembre 1830, 'o Regno passaje mmano ô figlio Ferdinando,ch' 'o nomm'e Ferdinando II, ca tanno teneva sulo vint'anne. 'O rre d' 'o nuovo s'addimustraje quase subbeto nu rignant'e progresso e ,'ngopp'a tutto, assaje 'e core ch' 'o populo suojo. 'O guvierno d' 'o suojo, 'nfatte, nfin'ô 1848, fuje nu guvierno 'e riforme d'economia e d'ammenistrazzione d' 'o Stato. 'Ngopp'a tutto, ô settore finanziario, jette a scennere assaje 'a prissione fiscale, pure pecchè Ferdinando sistimaje 'e spese pubbliche e sparagnaje 'ngopp'e spes'e corte. Ferdinando turnaje pure a chiammà tutta chella ggente innispensabbele pe' Napule,ma che stessa da Napule se n'era avut'a fuità (in primìs Pepe e Carrascosa),isso 'e dette n'ata vota ô posto lloro 'e fatica, cu' cocche privileggio 'e cchiù pe' chille ca cchiù s' 'o mmeretavano, e, mmiezo a tutte 'sti menistre funzionarjie impiegate e ufficiale d'esercito ,cu' tutto ca cierte 'e lloro 'eveno faticate pure asotto a Murat, 'ngarraje a truvà chella fiducia e chillu rispetto ca ll'servetteno a meglio guvernà 'o Regno stesso. Faticaje comm'a cchè pure 'ind'o sociale, motode 'e punizzione d' 'e carcirate politice e ammenistrazzione d' 'e priggiune addivintajeno meglio assaje, e fuje sempe isso pe' primmo ch' applicaje 'e principie 'e correzzione e rieducazzione stesso p' 'e carcirate.
P' 'a puliteca estera, Ferdinando circaje 'e mantenè 'o Regno d' 'o suojo 'a fora d'ogne 'nfluenza furastiera: "Innipennenza",chesta s'êva 'a parola d'ordine d' 'a soja. 'O Rre, mperò, circaje 'e cummuglià stesso 'ind'o Regno quanta cchiù investimiente estere pussibbele,e pe' ddà na mossa ô ll'avanzamento tecnologgico e pe' s'affiancà comme sviluppo e progresso tanto quant'â Franza, comme 'a Ngreterra; ppe'tramente, però, proprio pe' 'sta puliteca d' 'a soja, isso se facette nemmice ll'ate state d'Europa, ca, puliticamente, 'o lassajeno "fore morra". Assaje fujeno poje 'e primate ca asotto 'o regno suojo se facetteno: 'a primma ferruvia d'Italia ('a "Napule-Puortece", inaugurat'ô 1839), 'o primmo telegrafo elettrico e 'o primmo faro lenticolare d'Italia, senza cuntà ll'innovazzione ca stesso isso purtaje a ll'ingegneria e a ll' industria.
S'ha dda arricurdà poje ch'ô 1816 'o Guvierno vretanneco se facette dà da Ferdinando 'o monupolio d' 'o sfruttamiento d' 'o zurfo siciliano (quase 'o 90% d' 'a produzziona mondiale) pe' na cosa 'e sorde ca quase nun'era niente. 'O zurfo tanno teneva na ddijo d'impurtanza a leviello strateggeco, faticanno stesso 'ngopp'o zurfo 'nfatte se produceveno povere da sparo e acido sulforeco, quinne s'eva 'mpurtante assaje a mantenè 'stu monopolio,e pe' ll'innustria d' 'a guerra e pe' fatte militare strateggece d'ogne relevanza. Ferdinando II, ca tanno vuleva 'nzoccà 'a tassa 'ngopp'o mmacenato, na tassa ca nun jeva assaje a ggenio ô populo suojo ,'ngopp'a tutte a chille cchiù puverielle, decidette 'e luvà stesso 'stu monopolio da man'ê 'ngrise p' c' 'o cunzignà ê francise, ca pavaveno cchiù d' 'o duppio 'e primma: scuppiaje accussì chella ca fuje chiammata "quistione d' 'e zzurfe". Lord Parlmerston mannaje subbeto na flotta militare annanz'o Gurfo 'e Napule, cu' ll'intenzzion'e bumbardià 'a cità. Ferdinando però se facette anem'e curaggio e appriparaje pure isso flotta (ca tanno s'êva forte assaje) e ll'esercito d' 'e ssuoje p'accummencià 'sta uerra. Quase pe' nniente nun succedete 'o guajo, grazzjie pure ô Rre Luigge Filippo 'e Franza, ca 'nvitaje a raggiunà e 'a Ngreterra e stesso a Ferdinando.
'O regno, però, ô 1848, venette n'ata vota mise sott'e 'ngoppa 'a ll'innipennenniste siciliane, nu ddijo 'e guaio ca s' purtaje appriesso tutto nu strascino d'ati 'rrevutate ca ambresso ambresso se spannettero sane sane tanto a ll'Italia quanto a ll'Europa. Succieso 'st'ato maciello, 'o Rre cuncidette n'ata vota 'a Custituzzione, 'o primmo a ll'Italia, ch' 'o decreto regio d' 'o 29 'e jennaro, na Custituzziona a modello francese - ca tanno s'eva 'o meglio - (tale e quale facette 'o Regno 'e Zardegna dduje mise aroppo).
Ô jennaro d' 'o 1848, a Paliermo, â Chiazza d '' a Feravecchia, accummenciaje n'ata 'rrevutata, cu' Giuseppe La Masa 'ngap'a tutto. Aroppo a na seri'e battaglie pure assaje violente, La Masa e ll'esercito popolare d' 'o suojo 'ngarrajeno a vencere contr'e surdate burbonoce e a libberà ,accussì, sana sana 'a Sicilia. A frevaro venette addichiarato 'o «comitato generale rivuluzziunario», poco cchiù tarde 'stu stesso comitato criaje nu guvierno provvisorio a Paliermo,ch' 'o libberale moderato Ruggero Settimo nummenato presidente. Ll'11 'e frevaro fuje firmata 'a Custituzzione, giurat'o 24 'e frevaro, 'o stesso juorno quanno cioè proprjio â Franza ,addò pareva ca nun avessa succiesso maje niente 'e chello ca 'ngoppa sta scritto tanto d' 'a libbertà ca stesso lloco nc'avess'a avuta essere e addò steveno 'o stesso succedenno macielle 'e tutte manere, se n'avett'a fujì da Parigge 'o rre Luigge Filippo. Doppo a tutto 'stu burdello, 'o 25 'e marzo 1848, s'avette 'a primma riuniona d' 'o Parlamento Generale 'e Sicilia, cu stesso Ruggero Settimo e ll'ate menistre d' 'e suoje ca addichiarajeno ll'innipennenza ufficiale 'e ll'isola. 'Stu guvierno, però, fin'e subbeto s'mbrugliaje mane e piede, ch' 'e moderate 'a na parte, 'e democratece a n'ata e 'e mazziniane a n'ata ancora, 'o Parlamento Siciliano nun 'ngarrava a se truvà maje bbuono 'ngoppa a nisciuna decisiona, 'e cità siciliane poje si steveno bbuono mmane a ll'innipennenniste,'e paise e 'e campagne steveno 'mmece organizzate assaje malamente, ch' 'a pupulazzione ca ogne tre o quatto s'arrevutava.
Ô mese 'e abbrile, ô Regno s'avetteno ll'elezziune. Na parta cchiù radicale 'e 'st'elette s'appiccecaje cu' Ferdinando pecchè lloro overamente vuleveno 'ncignà chello ca steva scritto 'ngopp'a Custituzione, 'o ccuntrario 'e Ferdinando stesso. 'Stu bisticcio pe' ffà accuncià 'sta Custituzzione adduraje 'nfin'o 15 'e majo, quanno cioè s'avett'a 'rrapì 'a Cammera d' 'o Parlamento. Chillu juorno succedette 'o burdello overo, 'e libberale s'arrevutajeno cu' scuppett'e barricate e 'o rRe fuje costretto a chiudere 'a Cammera e a dda fà 'rapì nu mese aroppo, poje nu mese aroppo ancora, nfi a quanno s'decidette ,'o dudece 'e marzo 1849, d'â mantenè "riaggiornata" a tiempo indeterminato.
Â Sicilia, pe'tramente, 'o rRe, pe' vvija d' 'a 'rrevutata, 'eva mannato 'o ggenerale Carlo Filangieri a ll'dà na scutuliata stess'ê ribelle. Filangieri, pe' mmiezo 'e na stratiggia militare 'e Patreterno, bumbardiaje Messina (e ppe' cchesto adoppo a Ferdinando 'o detteno 'o cuntrannomme 'e "Re Bomma") ngarranno poje a sistimà sana sana 'a situazzione a tutt'a Sicilia. Ll'esperienza d'innipennenza siciliana fernette 'nd'a staggione d' 'o 1849, n'avvenimento ca, 'nzieme ch' 'a 'rrevutata d' 'o 15 'e majo e ll'attentato ca Ferdinando subette ll'8 'e dicembre d' 'o 1856 pe'mmano d' 'o rivuluzzionario mazziniano Agesilao Milano, facette passà 'o ggenio 'e riforme libberale stesso a Ferdinando e ca scancillaje pe' ssempe ll'idea 'e mantenè na custituzzione, ggià sospesa a tiempo indeterminato, stesso pe' dint'o Regno.
Dopp'a 'sti fatte, ll'opinione pubbleca furastiera accummenciaje a vedè Ferdinando stesso comme a nu sovrano malamente assaje, 'o peggio esempio 'e totalitarismo 'nfame e carugnuso. Luvanno chesto e facenno dduje cunte 'ind'a sacca, Ferdinando II d''e Ddoje Sicilie, muorto poje 'e setticimia 'o 22 'e majo 1859 a sule 49 anne, se pô però 'nzignà comm'a uno d' 'e meglie rignante ca hanna guvirnato Napule e 'o Meridione d'Italia 'n generale. Curaggiuso e intrapennente comm'a poche primm'e isso, Ferdinando sapette rifurmà sano sano 'o Regno, 'a ll'esercito a ll'innustria, d'ô sociale â marina. 'A morta d' 'a soja ,aunit'ê scarze capacetà puliteche e militare d' 'o figlio Francesco, signaje 'a ruìna d' 'e Ddoje Sicilie.
Francesco II
Muorto Ferdinando, 'o figlio suojo Francesco sajette ô trono d' 'e Ddoje Sicilie stess'o juorno ch' 'o pate se ne jette. 'E carattere assaje scuornuso, Francesco s'êva poco scetato 'ngopp'e qquistione puliteche economiche e militare ca tanno apparteneveno ô regno suojo, 'o ccuntrario d' 'o pate, e s'addimustraje, picciò, assaje poco appriparato a dd'affruntà e 'e garibbaldine e ll'invasione piemontese ca venette aroppo.
'O Regno suojo accummenciaje subbeto cu' na 'rrevutata, 'stavota fujeno 'e surdate sguizzere a s'ribbellà, 'nfatte, ppe' vvija 'e n'ordinamento stesso d' 'o guvierno sguizzero, s'decidette ca 'sti militare nun puteveno cchiù servì 'ind'a ll'esercite 'e paise furastiere. 'O guajo s'apparaje, ma pe'ttramente Francesco steva mettenno sott'e 'ngoppa sana sana ll'ammenistrazzione d' 'o guvierno d' 'o pate Ferdinando, luvanno 'a miezo 'e viecchie menistre cunzervatore e sciglienno, comme classe politica d' 'a soja, riformiste e libberale 'e tutte manere. 'Sta classe dirigente d' 'a nova fuje 'a ruìna d' 'o Regno, essa 'nfatte, proprjio comm'o Rre Francesco, s'addimustraje impreparata e poco decisa quanno arrivaje 'o mumento 'e lottà cuntr'a garibbaldine e piemuntise, causanno 'ind'a nniente 'a 'rrecettata d' 'e Ddoje Sicilie e 'a fine d' 'o guvierno burboneco ô Meridione d'Italia.
Fine d''o Regno
Ll'11 'e majo 1860, Giuseppe Garibaldi che Mille, ncoppe dduje vapure Lombardo e Piemonte e supportato 'a ate vvarche da marina 'ngrese, sbarcajeno a Marsala. Subbeto s'aunettero a Garibaldi assaje volontarie siciliane, pa maggior parte "picciotti" mafiuse e criminale (pe' ll'esattezza 500 'e lloro), ca se mettettero a disposizzione stess'e Garibaldi ggià 'ind'a battaglia 'e Calatafimi, ca vedette vencere 'e mille contr'a n'esercito 'e mmerzo 4000 burbonece. Francesco Landi s'arritiraje 'a Calatafimi e 'o stato maggiore 'e Lanza nun facette niente pe fremmà 'e piemuntise, perdenno juorni 'mpuranti. Pe'ttramente Garibaldi s'era addechiarato "dittatore d''a Sicilia" a nomm'e Vittorio Emanuale II e ggià s'appriprava a trasì a Paliermo.
A difesa 'e Paliermo nce steveno 16.000 surdate burbonece asotto 'o ggenerale Lanza, ma stesso 'stu ggenerale facette chiudere tutto ll'esercito suojo 'ind'e fortezze d''a cità, dannoce accussì ll'opportunità a Garibbaldi 'e trasì stesso a Paliermo senza sparà na botta. 'O 27 'e majo, però, arrevaje 'o ggenerale sguizzero von Meckel ca, ch'e surdate ca stess'ô ggenerale Lanza 'eva tenute 'nchiuse dint'a chelli stessi furtezze, sfunnaje sane sane 'e pusizzione d''e garibbaldine, arrevanno quase subbeto ô quartiere S. Anna addò stesso Garibaldi steva 'nzerrato pe' dint'a nu palazzo, 'o palazzo d''o Pretorio, ma proprio quanno stesso von Meckel steva pe' ddà ll'attacco a 'stu quartiere, arrevajeno 'e capitane d''o Stato Maggiore Michele Bellucci e Domenico Nicoletti ca, p'ordine 'e Lanza stesso, dicetteno ô sguizzero ca era stato firmato 'n armistizzio che garibbaldini e ca s'aveva fernì 'e luttà. Lanza, comm'a Landi, na vota turnato a Napule, aspittanno 'o pruciesso pe trarimiento, fuje cunfinato a Ischia.
Aroppo a ll'armistizzio 'e Paliermo, ll'8 'e giùgno, 24.000 surdate duosiciliane lassaveno 'a cità pe s'mbarcà verz'ô cuntinente. Aroppo a partenza 'e 'sti surdate e aropp'ô pruciesso 'e Bronte, addò Nino Bixio facette accidere 'o sinnaco e quatto cuntadine ch'avévano appicciate 'e ccase 'e proprietà 'e nutabbili e occupate cierte tierre 'ngrese, sott'a ll'ordine 'e Garibbalde stisso 'e garibbaldine se truvajeno a Milazzo 'o 20 'e luglio stess'e chill' anno. Lloco 'nce fuje na granda battaglia e pe nniente 'e burboneci nu' 'ngarrajeno a vvencere proprjio pecchè nn' arrevajeno 'e surdate 'e rinforzo ca stavota apparteneveno ô ggenerale Clary. Garibaldi arrivaje â Calavria, purzì grazzie a na vrang'ê 'rrure militari 'e Burboni e trarimienti 'e ufficiali superiori. 'A paura 'e trarimiento toccaje purzì 'e surdati burboneci 'n Calavria: 'o ggenerale Briganti venette fucilato pe surdate suoje stessi pecchè nce dette ll'ordine 'e s'arretirà mmece ca cumbattere contr'ê fforze cchiù scarze d'ê garibbaldini.