cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan de Torquemada
Tenemilizpoalli ihuan machiztli
Juan itech Torquemada quimocuiliaya in machiztli in iuh tlapixqui itech teopixcacan Santiago Tlatelolco. Huel ihcuac ompa inoc in cahuitl in ipan quihuicaya in calchihualiztli itech cequih momoztli, inic ontetl meztli inic 1605, cemeh tlatlapalhuianimeh tlalquixtianimeh in tequipanoayah itech itepacholiz, quiteilhuihqueh imixpan in tepachoanimeh tlahtohcatepatillocayotl ihuan iixpan in teohuah teyacatih itech Mexihco: Teotlacatl Garcia de Mendoza y Zúñiga, ipampa tecuahcuammatiliztli, itech quimcuahuiz ica ahnepihuiliztli intla quichihuayah cequih tlahtlacolli, itech quimchihualtiz in tequioanoz ipan in tonatiuhpan ihuan ilhuitl ahtequitililoni, itech ahmo quintlaixtlahuiz ihuan macheh ipampa oquicuahuiz tlaahuilquixtiliztica in mohuapauhqui itlaixquetzal in yehhuantin etlatlapalhuianimeh tlatocayotilli Agustin Garcia, ixquichca quicahuaz netlanalhuiliztica eztenqui, zan iyoh yehica yehhuatl chicotlamatiliztica omotzinehuaya in tequipanoz manel yeloani ce ilhuitl ahtequitililoni. Nenhuetziliztica ahmo momati ipan tlein tzonquiz inin neteilhuiliztli, intla tlatzacuiltiloc ahnozo ahmo in Juan itech Torquemada; zan inin tlachihualiztli quineltilih in iyeliz teixicquetzani in teotlacatl ihuan in yuhquizaliztli in ipan tequitiah itlaneltocacahuah. Manel ipan inin cahuitl yeya tlamanitiliztli ca in tenezcayohuan quinhuitequiah in itlaaxcahuan intla yehhuantin quichihuayah cequih neixcuepaliztli. Iyohcah inon, yeya ixtlamatiloni ipan inon cahuitl ca in tlalquixtianimeh in tequitiah ipal teopixcacan zan iyoh icneliloni ica tlacualli. Zan ipan in iteyolmahxiltiliz inihqueh on tlatlapalhuianimeh ihuan occequintin tlaneltilianimeh, Torquemada tzonehuaya inic quinhuitequi mopetlauhqueh ihuan iixpan in miecquintin. Torquemada quihuicac in calchihualizti itech in momoxtli itech Santiago Tlatelolco, Xochimilco ihuan occe in tlein ihualoqueh ompa Michoacan ihuan Oaxaca. Inic 1613, Juan de Torquemada quiyehyecoh in machiztli in iuh tlapixqui itech teopixcacan Santiago Tlatelolco. Torquemada mic ipan Santiago Tlatelolco, inic 1624.
Tlachiuhtli
Quihcuiloh in tlachiuhtli Itenemilizpoal ihuan itlamahuizol in yecnemiliceh iteyolcuitihcauh in Cristotzin, teotlacatl Sebastian de Aparicio, iteotlacauh altepetlacatl in tlamaceuhcayo in ilhuicatlaihuallotl teopixqui yecnemiliceh Francisco itech in tepeuhyan in Yecnemiliceh Teotlahtolli (1601) netzitzquiliztica ixihmachoni ica in tocaitl tlatzinquixtilli itech Itenemilizpoal in teotlacatl Sebastian de Aparicio.
In itlachiuh teyacatih yehhuatl In ompohualli once amoxtli tlamahuiztilizotl ihuan in Malcochehcan Tlaquixtihcayotl ica in itzintiliz ihuan iyaoyo intech in tlalquixtianimeh tonatiuh iquizayancayotl, intechpa in inechantlalihcahuan, tlapantlazaliztli, texahxamatzaliztli, nenemilizcuepaliztli ihuan occe tlamantli tenehualoni itech in inohma tlalli, oc ye cencah ixihmachoni ica itoca tlatzinquixtilli de Malcochehcan Tlalquixtihcayotl. Inic quichihuaz inin tlachiuhtli, Torquemada monelhuayotih ipan ehuaamatl, tlatlapalhuiliztli, tlahcuilolli...
Miccanecahualiztli
Yehhuatl in Juan itech Torquemada ittoc in iuh cemeh in teyacatihqueh itemaquixtihcahuan in tlahtolpohualiztli techiuhcayotl mexihcatl ipampa quicalaquiz ipan in tlahtolpohualiztli ipanocayo. Itlacneliliz ipan in inemachtiliz in tlahtoliztli nahuatl noihuan yehhuatl ittitiloni.
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Tamazco
250px|thumb|In āltepētl Damasco
Tamazco (arabitlahtōlli: دمشق Dimashq, nō mihcuiloh iuhqui Dimisq, nō motēnēhua īpan Siria iuhqui ash-Sham) in ītēcuacān Siria.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli
Mēxihcatl tlahcuilōliztli
marco|[[Mendoza āmoxtli|derecha]] In huēhuetqueh nāhuatlācah ōquitlahcuilōque in nāhuatlahtōlli īca machiyōīxīptlayōltin auh machiyōyehyecoliztin.
Machiyōīxīptlayōltin
150px|miniaturadeimagen|izquierda|[[Coatl]] Quihtōznequi in tlahtōlli īpan in īxiptli, ahmo occe yehyecoliztli. In nāhuatlācah ōquitlahcuilōque
Machiyōyehyecoliztin
150px|miniaturadeimagen|derecha|Ōcēyōlotl
Tzatzilīztin (Sílabas)
150px|miniaturadeimagen|derecha|[[Māpachtli]]
Tliltetl
In tlīltetl (.) tlīltemachiyōtl. Motequitiltilia machiyōtia in ītlamiliz in tēnōnōtzaliztli, tlapēhualtīlōni ahnōzo tlahcuilōlli tlein tlacuāuhtlahtoa ahnōzo tlahtlanini. Nō motlatequitiltilia in ītlamiliz in ahtlahuēyaquiliztli. Nō īpan cequintin tlācatiyān motequitiltilia in cececnitlalicāyōtl in cecemēltic īhuān in cotoncāyōtl ītech tlapōhualli, īhuān īpan occēquintin tlācatiyān motequitiltilia in cececnitlalicāyōtl īca millares.
Pewalistli
Neneuhcāyōtl:Nawatlahtolli (nhe)
Tlahuilanoni
Ce tlahuilanoni (itech in romatlahtolli trahere «huilana,nitla-») yehhuatl ce tehuiconi centlamanquizqui nenohmahtopeuhtli ca mopiya inic quihuilanaz nozo quitopehuaz tlahuilantli, tlaacalaquiliztli, millatquitl nozo occe tlamachizhuiloni nozo tlatquiliztli tilictic. Oncah tlahuilanoni itech huetztli nepapan tequitiliztli, in iuh in cuenchihualizotl, in calchihualiztli, in panoliztli, tlaoliniliztli itech zoquitl nozo in tlaixpiyaliztli itech tlalli quiltic machizotl (tlahuilanoni tlacuactic). Monezcayotia ilhuiceh ipampa in cualli iyecauhyo itech nezaloliztli ipan in tlalmilli.
Agustin itech Hipona
Agustin itech Hipona, tlaixihmachtli noihuan in iuh yecnemiliceh Agustin nozo, ica romatlahtolli, Aurelius Augustinus Hipponensis (Tagaste, inic 13 inic matlactetl oncentetl metztli inic 354-Hippo Regius, inic 28 inic mahtlactetl ometetl metztli inic 430), yehhuatl ce yecnemiliceh, teotlacatl ihuan tetlamatilizmachtiani itech in Netlacentequililiztli tlaneltocani.
In «itetlamatilizmachtihcauh in Netlamachtilli» yehhuatl catca in tlacempanahuiani tlanemiliani itech in netecpicholiztli itech inic centetl milxiuhcayotl ihuan ipan Antonio Livi cemeh in oc cencah huehhueyintin tlamatinimeh itech in tlahtlacayotl. Tlachihuani monenepiltihqui, itech huetz nequiztic ixeliuhcayotl in imaniliz itech quihcuiloz itechpa nequexquitzahuiliztli ihuan teotlamatiliztli, inic yehhuatl Neyolcuitiliztli ihuan In ialtepeuh in Teotl itlachiuh oc cencah ittitiloni.
Tlacatiliztli, ipiltian ihuan itelpochtian
Yecnemiliceh Agustin tlacat inic 13 inic totlanacayotiayan inic 354 ipan Tagaste (ipan in tematiantic Argelia), tepiton altepetl itech Numidia ipan in mictlan itech Africa, ca quinihcuac itech oncalaquia in Tlacateuccan romayotl.
Itahtzin, tlatocayotilli Patricio, yehhuatl yeya ce tepiton motlaxcatiani tlateotocani ihuan inantzin, in tlatoquilih Yecnemiliceh Monica, tlalilo itechpa in Netlacentequililiztli in iuh inemachiotil in cihuatl motecpichoani, ica tetlaocoliliztli ihuan yecyotl tlayehyecoltilli, tenan tetlauhtiani ihuan tlazoneuhtli mochipa ipampa in inetlamachtilli in icencal, oc no itzintlan in tlachihualiztli oc cencah tetlehcotequini.
Monica quimachtih in iconeuhtzin ipan in nelhuatl nelhuayotl itech in yolpachihuitiztli motecpichoani ihuan in quittaz in quenin in tlazcaltilli Agustin monohnoncuatlaliaya itech in iohhui in netecpicholiztli itech huetz in tlatlahtlauhtiliztli ahmohuehcani itzalan ce hueyi netoliniliztli. Xihuitl zatepan Agustn motocayotiz inohmah «in iteconeuh in iixayo in inantzin». Ipan Tagaste, Agustin peuh inemachtiliz nelhuayotl, zatepan itahtzin quihuicac itech Madaura inic quichihuaz nemachtiliztli itech netlahtolmachtiliztli.
Agustin mopihpiloh ipan in nemachtiliztli itech in amoxcuiloliztli. Quinextih ce nequiztic neixpetzoliztli itechpa in amoxcuiloliztli, macheh in greciayotl huehcauhqui ihuan quimocuiliaya nequiztic tecealtiliztli. In inic ce itepanahuiliz quimocuilih in iuh tlayahualiuhcayotl Madaura ihuan Cartago, in ompa momachtih ipan netlahtolmachtiliztli ihuan tlahtolnemachililiztli. Inoc ixihxihuiuh in iuh tlamachtilli ipan Cartago quipouh ce ahmo ixnamiquiliztli nehuehhuelililiztli itechpa in teixehualiztli. In huel cahuitl, quelehuiaya ipan nequiztic tlamachiuhcayotl quiceliz tenxochitl ihuan in mahuizotl, ca quiteonez ahyohuihca ipan inon tlayacatih ixihuiuh in telpochyotl. Inoc iitech yeliz ipan Cartago quinextih iahciliz tecealtih ihuan mopihpiloh ipan necepanicneliliztli tlahtollalizotl ihuan tlatlaliliztli ixihmachoni. Mahcihui mocahuaya quihuicaz ipampa ineyollapanaliz, ihuan itech pilcatinemia tetech netlacanequiliztica in itlatopehualiz in iteoyoliauh tlaelpaquini, ahmo quicauh inemachtiliz, macheh yehhuatl in nequexquitzahuiliztli. Xihuitl zatepan, huel yehhuatl in Agustin oquichiuh ce chicahuac teixcomacaliztli itechpa inin cahuitl itech itelpochyotl ipan iamox Neyolcuitiliztli.
Ica caxtolli onnahui xihuitl, in tlaixpohualiztli itech Hortensius in iamox in Ciceron quihxitih ipan in ineyolixihmachiliz in Agustin in iihiyo in tlanemililiztli ihuan iuh itech huetz cenquizca in inemachtiliz in nequexquitzahuiliztli, tlamatiliztli in ipan mopihpiloh. Inoc inin cahuitl in telpochtli Agustin quixmah ce cihuatl in itloc quipix ce nenepanoliztli mopiloh inoc mahtlactli onnahui xihuitl ihuan in itloc cihuatl quichiuh ce teconeuh: Adeodato.
Ipan itlatemoliz motzomocoani itech in tlananquililiztli ihuic in tlalleltiliztli itech in neltiliztli, Agustin panoc niman ce tlamachtiloyan tlacemmatilizotl ixquichca occe in ahtle ca quiteonecini ipan ahtle ce nelli tlananquililiztli ihuic inetequipacholiz. Zatepan quimalcochoh in manesnemachtilli inic quineltoca ca ipan inin nemachtilli quiteonecizquia ce neixcuitilli in ipan in catleh quihuicatihuelitizquia in inemiliztzin. Ixachi xihuitl itech pilcatinen inin nemachtilli ihuan zatepan, tlaciahuiltilli, quicauh in quittaz ca yehhuatl yeya ce nemachtilli tlatzinquixtiani ca quinahnamiqui in tlatziuhtinemiliztli itech in tlein cualli ihuicpa in ahyecyotl.
Mardonio Carballo
Mardonio Carballo.
Se tlakatl tlen tlakatki ipan se altepetl tlen otokaj El maguey. Ni pilatepetsin mokaua inechka altepetl Tlacolula Chicontepec. Inin telpokatl naman tekiti ipan altepetl Canal 22 iuan sekinok kanajya.
Neneuhcāyōtl:Tlakamej
Bactrocera batemani
Bactrocera batemani, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Drew, 1989.
Tlahtōlcaquiliztilōni
batemani
Cuahpanco
200px|thumb|right|Cuextēcatl tlayēcuīcaliztli In cuahpanco cā cē Mēxihco icuīcayōtl neneuhcāyōtl.
Cuextēcatl cuahpanco
In tlatzotzonaltin:
Cuahpanco mictlāmpa
Tlatzotzontli pampa mictlāmpa tlayēcuīcaliztli.
In tlatzotzonaltin:
Bactrocera beckerae
Bactrocera beckerae, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Cuahpanco
Mariachi cuahpanco
In tlatzotzonaltin:
Bactrocera beckerae
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1982.
Cuahpanco
Mariachi cuahpanco
Neneuhcāyōtl:Cuīcayōtl neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl:Mēxihco cuīcayōtl
Metlapiltetzotzontzin
In metlapīltetzotzontzin (Geococcyx californianus) tōtōtl yōllamantli cuculiforme īpan in cenyeliztli Cuculidae momāni in mictlāmpa Mēxihco īhuān in huitztlāmpa in Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
🇲🇽
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Canoa (īxiptlayōlli)
Canoa ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōlli xiuhpan 1976.
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1976
Popocacitlalin
thumb|Citlālin popōca Hale-Bopp.
Cē popōcacītlalli (nōzō cuitlāpīlcītlalli, cāxtiltlahtōlcopa: cometa) ītōca cē tēpōl ma mōahuiquiyāni ilhuicānco ihuān ihcuac mōazi tōnatināhuac in cetl īnacayōtlānco cē cuitlāpīlli mōmōcuepa.
Nohiucan tlachiya
Neneuhcāyōtl:Ilhuicamatiliztli
Tzohpilotl
Tzohpilotl, inih tototl chanti ipan sakatlan, kwahtlah, tlakwa xinachin, sakatl wan xiwimeh.
Neneuhcāyōtl:Yolkameh
Bactrocera biarcuata
Bactrocera biarcuata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Walker, 1865.
Seki Sano
Seki Sano (佐野碩 Sano Seki) ītōcā cē Xapon teatro teyacānqui.
Sano, Seki Sano, Seki
Bactrocera bifasciata
Bactrocera bifasciata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1982.
Tlahtōlcaquiliztilōni
bifasciata
Hueyimichtecuani
Huēyimichtecuani (caxtillāntlahtōlli: Orca), cē yōlcatl.
Bactrocera biguttata
Bactrocera biguttata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Bezzi, 1916.
Tlahtōlcaquiliztilōni
biguttata
Chichiltechalotl
Chichiltechalotl (Sciurus aureogaster).
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Santo Luzbel
Santo Luzbel ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōlli.
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1997
Bactrocera biguttula
Bactrocera biguttula, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Cuauhtechalotl
Techalotl (Sciurus aberti).
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Bactrocera biguttula
Huahpacayotl
Machtia Bezzi, 1922.
Tlahtōlcaquiliztilōni
biguttula
Tlahco Ixachitlan
Tlahco Ixachitlān
Neneuhcāyōtl:Ixachitlan
Auandar Anapu (el que cayó del cielo)
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1975
Ciceron
Yehhuatl in Marco Tulio Ciceron (ica romatlahtolli, Marcus Tullius Cicero;​ Arpino, inic 3 itech totlamatequian inic 106  a.T. - Formia, inic 7 itech tonecallotian inic 43  z.T.)  catca  ce tepantlahtoani, tenapaloani, tlanemiliani, tlahcuiloani, ihuan tetlaixpantiani romatlacatl. ​ Temachilo in iuh cemeh in oc cencah hueyintin tlahtolnemachilianimeh ihuan mocencahuanimeh itech in tlahtoliztli ica iromatlahtol in Onohuayan romayotl.
Tlaixihmachtililli nohuiampa in iuh cemeh in oc cencah iittitilonimeh tlachihuanimeh itech in nemilizotl romayotl, yehhuatl tlatzintiani itech in tlacalaquiliztli itech in oc cencah tenyoh nemachtilli tlanemilizotl greciayotl itech in tlamatihcayotl mahcehuallotl, in iuhqui ipan in tlatzintiliz in ce tlahtoltecpanaliztli tlanemililizotl ica romatlahtolli. Nequiztic tetlaixpantiani ihuan tenyoh tepantlahtoani, Ciceron quicentlalih —tlacempanahuiliztica— itlaixpetzhuiliz ipan ineyehyecoliz tenapalolizotl. Axcan ilnamico ipampa itlahcuilol ica ihiyotl tlamatilizotl, tlanemililizotl ihuan tenapalolizotl. In iamatlahcuilol, in tlapanahuiliztli tlaihualli in iixpan Atico, onahcic ce huehhueyipol necnelilmachiliztli ipan in amoxcuiloliztli europayotl ipampa in tlaaquitiliztli itech ce piltic nenemitiliztli amatlahcuilolotl. Cornelio Nepote quimachiyotih in neyecquetzaliztli tlacualquetzalizotl itech inin amatlahcuilolli...
Neneuhcāyōtl:Italiatecah
Manuel Manilla
Manuel Manilla ītōcā cē Mēxihco tlatilanani auh tlahcuiloh. thumb|Hambre calavera
Maurizio Malvestiti
Maurizio Malvestiti cē itlaliatlācatl teōpixqui, otlācat in ōmpa Filago (Italia), Tlachicuēiti 25 1953 xihuitl).
Kuownanakat
Nanakat ten mochiwa itech kuowit
Azteca 13
thumbnail XHDF-TDT nōīhuān quēmeh Canal 1 oc 1996 īhuān ccgg6 Azteca Uno quēmeh āxcān tlīxmati, cē mēxihcatl huehcaīxipcapōuhqui īāpan ca, tlahcalli tēnāmiqui ecalli īpan Āltepētl Mēxihco.
Kuownanakat
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Azteca 13
Huēhuehcāyōmatiliztli
In tlamahtlācti 12, 1968 tlācati, īca in Āltepētl Mēxihco 1968 ītēpanelcāyōtl, mazqui īnpēuhnalmiyōhuān ōcatcah in tlachiucnāuhti 1 īhuīcpa xihuitl niman, īca in tlahtohcātēīxiptla niman inic nāhui ītlanōnōtzatlahtohyōcāuh Gustavo Díaz Ordaz.
Maurizio Malvestiti
Axcāniztica huēyiteōpixqui in Catōlicoquīxtianāyotl obispo īpan Lodi.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1953 Neneuhcāyōtl:Italiatlācah
Emina Jahović
Emina Jahović ahnozo Emina Sandal (āchi cuālli queme Emina Türkcan) (serbiatlahtōlli: Емина Јаховић Сандал, nāhuatlahcuilōliztli: Emīnā Yāhovichi Santōl, IPA /ˈɛmiːnə jəˈhoʊvɪtʃ sənˈdʌl/) (1982 - ), moquimati iuhqui Emina, ītōcā cē Serbitēcatl cuīcani, īxiptlayōllācatl. Ōtlācac īpan 15 ic cē mētztli, 1982 xihuitl īpan Novi Pazar āltepēmāitl, Serbitlālpan. Nō miaquīntīn tlahtoah ītechcopa quemeh "Cihuātlahtoāni in Serbitēcatl pop".
In Tlachicuēiti 2009 copina i-caquizcopinaloni Vila copa cuicatl ican "Med" īhuān "Još ti se nadam".
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1982 Neneuhcāyōtl:Turquiatecatl
Ignacio Fernández Esperón
Ignacio Fernández Esperón ītōcā cē Mēxihco cuīcapixqui auh cuīcani. Fernández Esperón, Ignacio Fernández Esperón, Ignacio
Yehuecauhceratops
250px|miniaturadeimagen|izquierda|Yehuecauhceratops ipan [[Saltillo, ompa Museo del Desierto.]] Yehuecauhceratops, itoca quinezcayotia "In yehuehcauh ixtli in tlein quipiya cuacuahuitl", inin yolqui nenca ye huehcauh 72 millones xihuitl ipan Mexihco ihuan itech pohui in dinosauriomeh. Nenca ipan Coahuillan Zaragoza, Mexihco. Itoca cemantoc Yehuecauhceratops mudei, mudei ihuicpa in caxtillantlahtoltica MUDE (Museo del Desierto).
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Niman cretacic dinosaurioh Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Doda
Dorota Rabczewska (1984, Ciechanów, Polonia - ) ītōcā cē poloniatlācatl cuīcani, cuīcapixqui auh pianotini.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1984 Neneuhcāyōtl:Poloniatlācah cuīcaneh Neneuhcāyōtl:Poloniatlācah cuīcapixqueh
Bactrocera binoyi
Bactrocera binoyi, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Drew & Raghu, 2002.
Cozolin
Onkake miak tamame cozolime miniaturadeimagen|Cozolin
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Bactrocera bivittata
Bactrocera bivittata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Lin & Wang, 2005.
Tlahtōlcaquiliztilōni
bivittata
Yolanda Lastra
Yolanda Lastra, nelitokaj Clementina Yolanda Lastra Gracía tlakatki ipan 1932 xiuitl. Ya se ixtlamatketl tlen kikichiua ika Nauatl, Otomí, Chichimeko iuan kentsin Matlatsinka.
Tlamachtilistli
Ya momachtijki Ingléstlajtoli, francéstlajtoli. Uan naman tekipanoa ipan ueyi kaltlamachtiliztli UNAM ipan Mexkoaltepetl.
Amochtli
Kipankixtijki sekin amoxtli ken:
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Mexikaj Neneuhcāyōtl:Siuamej
Tecuantepec tlalolin ipan 2017
thumb|200px|Tēcuāntēpec tlālolīniliztli. In Tēcuāntēpec tlālolīniliztli  īpan 2017, Chiyapan tlālolīniliztli ahnōzo Picicihāpan tlālolīniliztli, ōcatcah tlālolīniliztli in ōquichīuh īpampa cē tlāllapānaliztli tlein ōmochīuh īpan in ic mācuīlilhuitl 7 ic chiucnāhui mētztli īpan 23:49:17 nicān cāhuitl (UTC-5), in tlein ōtamachīuh ōctacāyōtl 8.2 Mw. In yōllohticpac tlatēctli in Āyōllohco Tēcuāntēpec, 133 km in huitztlāncihuātlāmpa Picicihāpan, Chiyapan, īhuān huehcatlanyōtīca 45.9 km.
Novelas Ejemplares
In novelas ejemplares, in amatlacuiolme seki novelas tein achi amo uehueike.
Tecuantepec tlalolin ipan 2017
Ōnequittac nelli mach Chiyapan, Huāxyacac īhuān īpan ōccequintin tlahtohcāyōtl in yōllohco ihuān huitzlāntlāpcopa Mēxihco, nō ōnequittac in Cuauhtēmallān, Cōzcatlān, Honduras īhuān Belice. Yeh tlacempanahuia inic chicāhuac tlamachiyōtīlli tlālolīniliztli īxquich in Xālīxco-Cōlimān tlālolīniliztli īpan 1932.
Novelas Ejemplares
Neneuhcāyōtl:1613 āmoxtli
Tecuantepec tlalolin ipan 2017
Zā īxquich cahuitl zatepan in tlaolīnīliztli in Pacífico Huēyāolīnīliztli Nemachītīliztli Yōllotl ōtēnemachītih ītechpa huēyāolōniliztli īpan Mēxihco, Cuauhtēmallān, Cōzcatlān, Costa Rica, Nicanahuac, Panamah, Honduras īhuān Ecuador. Quin caxtōlli minutos in ācuecueyōtl ōahcic īxquichica ēyi metros īīxpan in huēyatēncō Chiyapan.
Neneuhcāyōtl:Tlalolin
The Velvet Underground
The Velvet Underground ītōca rock tlacuīcaliztli ōmopēuh ipan xihuitl 1964 ica Lou Reed auh John Cale.
Yahualtzintli
Neneuhcāyōtl:1960s tlacuīcaliztli
A Study in Scarlet
In Estudio Escarlata se amatajkuilol tein ki ijkuilo Sir Arthur Conan Doyle uan ki ixmatitij in Ward Lock & Co itech in xiuit 1887. ki piak mo chiak se xiuit uan ijkuak no ixtesik ni tajkuilol kemej yankuik uan ompa ki sentokakej seki amatajkuilolmej tein tajtouayaj tein Sherlolck Holmes, keman kisak in tajkuilol, in tokniuj Sir Arthur ki makakej tomin, tein kiliaj 25 Libras Esterlinas. In tajkuilol kuali kitakej nochimej uan no katk tein mo yankuiktalij kemej se amatajkuilol tein tajouaya tein tajpixke ten koyotajttol kilia Policiaco.
Tech in amatajkuilol nochin taixcopimej kin chiujchiuj in Charles Altamont Doyle, tein katka i tat tein Sir Arthur Conan Doyle. In amtajkuilol achto ki tokaijtijke Una Madeja Enmarañada, uan amo kuelitakej, yeijka ki patilij ni tokai uan keman yankuik kisak itech Norteamerica katka 1890 uan ki kixtij in J. B. Lippincott Co.
Neneuhcāyōtl:1887 āmoxtli
Jim Morrison
tacat ten tanemilia cuatzin
Morrison, Jim Morrison, Jim
Palach (nch)
Ne palach nos totoli (latintlajtoltika meleagris gallopavo), se ténektlajtoli palats, ne okichtototl nejnemi ipan Nekajko Amerika, itech Canadá ika tlatsintla Tlajko Amerika, uan iuikal totolmej. Kemaj tsikitsi moixmati kemak tototl, ne tatajkonemilis moixmati kemej koujtia. Ni tlapiyali kitekiuiaj kemaj in maseuali kualia kipia inaka, ni tlapiyali mopantia ipan se tepostsakuali.
Itlakualis
Palachmej kikuaj xinachtli, sintli, okuilmej, kilimej uan kiji atl.
Iyolis
Ne tototl in tlapiyali nos tekuani, kiyoli ipan kuaujtla, tlamaya uan kali, kipia ome eltlapalmej, chikauak iixiakayouan, itsontekomi senka kokoyomej, se iyakatsolnaka ika chichiltik kechtli. Tlapiyali senka imetsnakayo ika iomiyo chikauak, kipia yeyi ixiyopilmej ika tsikuayotl. kipia ijuitl nochi inakayo, ikuitlapil se tlailpitsketl; palachme kochi san koajmej uejkapaj.
Cuapatlānqueh inmācēhualiztli
250px|thumb|derecha|Cuapatlānqueh īpan [[Teōtīhuacān]] In Cuapatlānqueh inmācēhualiztli (Caxtillāntlahtōlli: Danza de los Voladores) ītōcā cē HuēhueMēxihco mihtotiliztli. In totōnaqueh, in nāhuatlācah, in otomih ihuan in Cuextēcah quihtōtiāh in mācēhualiztli.
Bactrocera bogorensis
Bactrocera bogorensis, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Cuapatlānqueh inmācēhualiztli
Neneuhcāyōtl:Mēxihco Mācēhualiztli
Palach (nch)
Ichan
Palachmej ne se kuatitlantlapiyali itstok ipan koajchantli ajkopa koajmej, ichan ipan tepolkoajuitl, sakatl uan kilitlali. Tololimej keneki iteksisuaj ipan tapayoli.
Julius Caesar
Augustus (Gaius Julius Caesar; 100 - 44) ītōcā huēyi Roma dictator īhuīcpa 49 oc 44.
Palach (nch)
Itlachiualis
Ne tlakatl kichiua palachnakatl, kikua kualtika totonakamej nopa piyonakatl uan palachnakatl. Ne tlakuajlistli ipampa Navidad, yonke Estados Unidos kenaj ne Thanksgiving day ingléstlajtolkuepa, maseualmej kijuaj palachnakatl inin iluitl.
Bactrocera bogorensis
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1983.
Tlahtōlcaquiliztilōni
bogorensis
Palach (nch)
Iteixmatilis
Itstokej ome palachmej:
Altepetl Mexico itepozocuil
300px|thumb|right|Āltepētl Mēxihco Metro auh tepozcōātzin.
Ignacio Ramírez
Ignacio Ramírez nozo El nigromante (in tlācatecolōtl) ītōcā mēxihcatl tlahcuiloh, cemitqui auh tlazohmatiliztlācatl.
Ramírez, Ignacio Ramírez, Ignacio
Palach (nch)
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Totomej
Altepetl Mexico itepozocuil
Cah Altepetl Mexihco Itepozocuil ( Sistema de Transporte Colectivo Metro) in metro tepozcōātl motequitiltia īpan Āltepētl Mēxihco. Cah inic ōme achi huēyi metro Ixachitlān Ayamictlāmpa, niman Āltepētl Yancuīc York Metro.
Julius Caesar
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Ōtlācatiloqueh xiuhpan 100
Altepetl Mexico itepozocuil
Īpan 2006 xihuitl, 1,417,000,000 tlācah xiuhcopa ōquitequitiltiyah; cah inic mācuīlli cemānāhuacopa.
Inic cē Metro pāntli ōquimpix 16 estaciones, auh ōmopēuh īpan 1969 xihuitl. Ōmohuēix in īhuīcpa; āxcān quimpiya 177 quillometli in tepozohtli.
Cateh 11 pāntli tlapālcopa, auh cē āxcān mochīhuacah.
Pāntli 12: Mixcoac - Tláhuac
Neneuhcāyōtl:Altepetl Mexico
Kawayoh
Se tlapiyalli tlen kitekiwia masewalli pan nemis so ika kisakas se tlamantli; weli mo tlalwilia se tlamantli itokah kwaposteh so siyak; ikwitlapil weweyak wan onkah sakualtsintsin; kikwa sakatl, sintli wan xiwitl.
Copalli
Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Kawayoh
Tlahtlanilistli
Neneuhcāyōtl:Kaltlapiyalmeh
María de Jesús Patricio Martínez
María de Jesús Patricio Martínez, nohkiya «Benito Juárez» (otlakat ipa Gelatao 21 tlen marso tlen 1858 - omik ipa Mexkoaltepetl), no moihkwiloa Juárez, elki tlanawatiketl tlen Waxyakak tlalli wan presidenteh sempowalli wan chikome tlen Mexko tlalli, inintsalan xiwitl 1858 so xiwitl 1872.
Tokayotl
Itoka Benito Pablo Juárez García.
Bactrocera brachycera
Bactrocera brachycera, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
María de Jesús Patricio Martínez
Seyok amamatlatsalan
Neneuhcāyōtl:Siwameh
Bactrocera brachycera
Huahpacayotl
Machtia Bezzi, 1916.
Tlahtōlcaquiliztilōni
brachycera
Bactrocera brunnea
Bactrocera brunnea, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Perkins & May, 1949.
Tlahtōlcaquiliztilōni
brunnea
Limon
Limonxocotl ce limoncuahuitl ixochicual.
Neneuhcāyōtl:Xochicualli
The Valley of Fear
EL VALLE DEL TERROR, se amatajkuilol tein ki chuijchuij yin Sir Arthur Conana Doyle, kampa tajtoua tein takat Sherlock Holmes, mo yankuik ixnextik itech Strand Magazine itech mesti septiembre tein xiuit 1914 uan mesti Mayo tein 1915. Keman mo ixtexti kemej se amaxti kisak kampa in ueyi xolal Nueva York itech 27 tein mesty Febrero tein xiuit 1915.
In amatajkuilol mo uika itech in xiuit 1888, mo xeloua ojkan, tein tayekana in Sherlock Holmes asi ki matiti akoni tamijmiktiaya tokniuaj. Keman ki kitskia in tamijmijtijke in tapoual sepa mo kepak uan tajtouak kemej eskia oxse tokniuj, uan tex tapouia keniuj nochi tein ki pia kitas iuan tamijmiktijke uan no iuan tein kinin miktiaj.
In amatajkuilol mo seuika iuan yin tepostaixcopin tein koyotajtol kiliaj Pelicula, tein kuika i tokay Molly Maguires, tein nely nemia itech Etados Unidos.
Keman tamitia in tajkuilol sepa ki ixnextia kenuj ejkok kampa peuak in tamikmiktilis uan keyej yon takat ki nemilij tamijmiktiti.
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Abu Dabi
Abu Dabi ce altepetl ompa Tlacetililli Emiryotl.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Tecuacan ipampa tlacatiyan
Tiltik mikistli
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Chichi (nch)
Ni se chichi, se chantlapiyali itech ken se chichi isenyelis latintlajtoltika Canis lupus familiaris.
Itlakualis
Ni se koajtitlantlapiyalmej kikua nakatl.
Neoliniliztli Tlacatlahtohcayotl Tlani California
Neōlīniliztli Tlācatlahtohcāyōtl Tlani California (caxtillantlahtoltica; Movimiento República de Baja California) ce nonotza icalaquiliz in Mēxihcopa.
Occē calīxatl
Neneuhcāyōtl:Mexihco ihuehcapatlahtolyo
Apia
Apia ce altepetl ompa Samoa.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Tecuacan ipampa tlacatiyan
Ahteōmatiliztli
In āhteōmatiliztli cā in teōmatiliztli tlahuēlcuepililiztli. In teōtl ahtlaneltoquiliztli. marco|derecha|Ahmo tlein teōtl; in yōlli monemiliā. —[[Ignacio Ramírez ]]
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:Teōmatiliztli
Karla Álvarez
Karla Álvarez ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōllācatl.
Īxiptlayōlcāyōtl
Álvarez, Karla Álvarez, Karla
Bactrocera buinensis
Bactrocera buinensis, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Drew, 1989.
Tlahtōlcaquiliztilōni
buinensis
Freddie Mercury
Freddie Mercury (1946 - 1991) ītōcā in cuīcani, cuīcapixqui, mecahuēhuētini auh pianotini īpan inglatēcatl tlacuīcaliztli Queen.
Āltepētlahtohcāyōtl
Āltepētlahtohcāyōtl, ce cemitqui tlahtocayotl ipan tlalticpac.
Neneuhcāyōtl:Āltepētl
Tochtli (nci)
200px|thumb|right|In Tochtli. In tochtli (Latintlahtolli: Oryctolagus cuniculus), ce tecuani yolcah nemi ipan mochi centlalticpac ihuan itlapal nacayotl iztac, nextic, camiltic ahnozo tliltic. Quipia hueyi nanacaztli, nahui mahtli, pachontic tochehuatl, Inacayo quipia icuitlapil tzonyo, tlilixtelolohtli ihuan iyaca tzonyo huel miac.
Kuatlajketl
Yin kuatlajketl, se tlamantli itech kuajuitl ijkuak kuali xochikualotl.
Triquitlahtolli
In Triquitlahtōlli (triquitlahtōlli: Xna'ánj nu' a) ītōcā triqui tlācah ītlahtōlli.
Tochtli (nci)
Occequintin ihcuiloqueh
Quipia nahui caxtillantlahtolmachiyotl ipampa Tochtli; ic ce tochin.
Triquitlahtolli
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Tochtli (nci)
Neneuhcāyōtl:Yolcah
Triquitlahtolli
Tlahtōlcaquiliztilōni
Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli
Bactrocera bryoniae
Huahpacayotl
Machtia Tryon, 1927.
Tlahtōlcaquiliztilōni
bryoniae
Los xochimilcas
Los xochimilcas ītōca Mēxihco cuīcayōtl tlacuīcaliztli.
Neneuhcāyōtl:1950s tlacuīcaliztli
Carmen Montejo
Carmen Montejo ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōllācatl.
Bactrocera bullifera
Bactrocera bullifera, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Carmen Montejo
Īxiptlayōlcāyōtl
Montejo, Carmen Montejo, Carmen
Bactrocera bullifera
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1973.
Tlahtōlcaquiliztilōni
bullifera
Tecaxic-Calixtlāhuaca Cuaitl
In Tecaxic-Calixtlāhuaca Cuaitl, cā cē terracota cuaitl, quināmic īpan Calixtlāhuaca in xiuhpan 1933. In cuaitl tenehneuhtiliztlicā Roma tlacuicuiyomeh.
Bactrocera buruensis
Huahpacayotl
Machtia White, 1999.
Tlahtōlcaquiliztilōni
buruensis
Limoj
Ne limoj, se kuatlajtli itech limojkoauitl (latintlajtoli Citrus). Limojmej motekiuia ken tlakuali pampa chikaua kuajkualoli, chiyayotl uan popojkayotl. Limoj itlapal kostik uan xoxouik kenaya iksitok, ne kuatlajtli kipia inaka tsopelik uan xokok, niman kipia se kuali ajuiyak.
Ne kuatlajtli itech kiayauitlali, ixochiuaj kipiaj chipauak makuilisuatl ika 3 kanaj 8 centímetros ueyitok, ikuatlaj kikua. Limojxmej tolintik ika ixik. Kipia se pipintik petlayotl, iyoltik chipauak uan kostik, kipia miak xinachtli ika tsopeltik limojnakatl. Senka uelik ipan vitaminas C, E, D12 kema kipia kuali tlakuali ika achiyauik petlayotl.
Tokayotl
Inin kuatlajtli itoka limoj. Ipan kaxtilantlajtol itoka limón. Tlajtoli "limón" kijtosneki "limoj" niman ualeua itech árabetlajtoli "limún" (ليمون) uan itech persatlajtoli "limu" (لیمو).
Tolikistli
In limojkuajuitl noneki kauitl tona niman miyak tonaltlauili iuan atl, tlakamej poyouaj nochi tekiti ipan miltepeuajkan. Intlaj onka seki seua noso tlaj uetsi limoj.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Kuatlajtli
Andalién atoyatl
Ātōyātl Andalién ( Río Andalién), huēyāltepētl Concepción, onohuayān Biobío, Chile.
Shakira
Shakira Isabel Mebarak Ripoll (Barranquilla, Atlántico, Colombia; 2 ilhuitl ipan febrero ipan xihuitl 1977) yeh ce cuihcuicani, mihtotiani, huan tequihua ichan Colombia aquin onaturalizaro ipan España.
Ica semi tlanamaca, ica quicuica miac tlamantli cuicaliztli huan ica tlahuel tenyo ipan nochi in tlalticpac yeh hueli motta ipan miac amoxtli huan medios quen "pop-cihuatlahtoani ipan Latinoamerica". Motta quen ce itlalticpacnexca latincuihcuicaliztli , ihtech ipehuiyan ipan 1990-2000 huan oc axcan tlahuel quiyoltoca in aman tlatzohtzonalnexca, yehica miacpa oteneuh inica oquiyoltoc ipan mochi ce cuicacatlacatiliztli. Ipan nochi in cahuitl tlen quichihua cuihcuicaliztli, canah 30 xihuitl, oquinamacac canah 80 millones tlen albumes, 28.5 yehuantin zan ipan Estados Unidos.
Hueyicaquizcopinaloni
Álbumes de estudio
Álbumes recopilatorios
Álbumes en vivo
Álbumes especiales
Bactrocera cacuminata
Bactrocera cacuminata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Shakira
Hueyicaquizcopinaloni
EP
Bactrocera cacuminata
Huahpacayotl
Machtia Hering, 1941.
Tlahtōlcaquiliztilōni
cacuminata
Bactrocera buvittata
Bactrocera buvittata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Drew, 1989.
Tlahtōlcaquiliztilōni
buvittata
Palach
Ne palach so totolin (latintlahtolli (Meleagris gallopavo)), se waxtekatlahtolli tlen palats, moihtoa palach nawatlahtoltika, miak palachmeh. Se tlapiyalli okixtli wan itlachiyalis kense tototl sanpampa weyi wan mokwa; sekin ininixneska yayawik, kwikwiltik so chipawak, kochi sanpan kwawitl wahkapan, kikwa sintli wan miyak tlenwelli pilokwillimeh.
Tlakwalistli
Palachmeh kikwah xinachtli, sintli, okwilmeh, kilimeh wan atl.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Tlahkwilolamatl katli nohka motlahkwilohtikah Neneuhcāyōtl:Totomeh
Lalax (nhw)
Ne lalax, se kuatlajketl itech lalaxkuauitl (latintlajtoli Citrus). Lalaxmej motekiuia ken xochikualotl pampa chikaua kuajkualoli, chiyayotl uan popojkayotl. Lalax itlapal lalaxtik, xoxouik uan kostik kenaya iksitok, yin kuatlajketl kipiya inaka tsopelik uan xokok, niman kipia se kuali ajuiyak.
Sekin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Kuatlajketl
Watson
In takat kuali mo uikaya iuan Sherlock Holmes itech in amatajkuilol tein ki chuijchui in Sir Arthur Conan Doyle, tein i ki nika ixtesik itech in amatjkuilol mo notsaya Estudio Escarlata, ki teixmatiltij itech in xiuit 1887.
NI NEMILIS
I tech ni amatajkuilol tein Doyle, amo semi tajtouaya tein Dr. Watson, sayo mo matik keman yolik itech 7 tein mesti Agosto tein xiuit 1852. Ni tatuan katka Henry Watson tein yolik itech in altepet Hampshire uan y nan mo notsaya Ella Mackenzie, ni ikniuj katka Henry Jr. tein   kijtoua mikik keman mo iuintik itech in xiuit 1888. Ni tatuan tein Watson, ki piayaj tomin, uan nochimej kin ixmatiaj uan kin takachiuayan. I nan tein Watson mikik keman katka pilkonet uan i tat mo chanpatak kampa in ueyialtepet Australia iuan ni ome pipilmej. Panokej miak xiujmej ua mo kepak kampa Inglaterra. I tech 1872 ki peualtij ni nemachtilis ua mo chiuaskia tapajtijke itech kalnemachtiloyan tein kiliaj Univesidad tein Londres, uan matamik ni nemachtilis in xiuit 1878. Ki sentokak ni nemachtilis itech Netley, mo nekia maj mo maxtis ompa takan ki nekia kalakis kemej tapajtijke itech tein koyotajtol kilia Ejército.
Mo sentali kemej tapajtijke itech Ejército iuan 5o regimiento de fusileros de Northumberland. In yetoya itech India, uan keman Watson ejkok in nika, mo peualtij in tateuilis tein nan kismatij kemej Segunda Guerra Anglo-afgana,  ompa yajki iuan ni min tekitikniuan. Itech tateuilis tein mmo notsa Maiwand yetoya iuan tateuinij Berkshire, uan ki kokojke itech ni opochmai, yejika  uan sepa mo kepak itech Inglaterra, keman no ki kiuik in kokolis tein mo notsa Tifus. Nmeik tech Inglaterra miak xiujmej uan keman amo ki piayaok tomin sepa mo kalpatak itech 1881, yeijka ki ixmatk in Sherlock Holmes, in takat kitato seki kalmej tein amo ki patiyojkisaskia, katka ni achka in nano Hudson uan yetoya itech 221 B tein Baker Street. Uan kin ixmatiltij in takat tein mo notsaya Stamford, tein n Watson ki ixmatij keman panok kampa kaltapajtoloyan St. Bartholomew's  keman mo maxtiaya. Satepan yajki kampa Estados Unidos itech 1884 uan ompa ki ixmatik ni siuauj Constance Adams, te in uan mo namijtik uan satepan mo kepak kampa Inglaterra itech in xiuit 1886 uan ni siuat mikik itech 1887. Sepa mo namiktik iuan Mary Morstan uan in ni siauuj miik itech 1892 uan sepa mo namijtik itech 1902.
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Jan Švankmajer
Jan Švankmajer, cē Chequia īxīptlayōlizyacānqui auh tlayōlītīliztācatl.
Lalax
Ne lalax nos xokotl, se kuatlajtli itech lalaxkoauitl (latintlajtoli Citrus sinensis). Lalaxmej motekiuia ken tlakuali pampa chikaua kuajkualoli, chiyayotl uan popojkayotl. Lalax itlapal chilkostik, xoxouik uan kostik kenaya iksitok, ne kuatlajtli kipia inaka tsopelik uan xokok, niman kipia se kuali ajuiyak.
Carlos Chávez
Carlos Antonio de Padua Chávez y Ramírez ītōcā Mēxihco cuīcapixqui auh tlacuīcaliztli teyacānqui.
Chávez, Carlos Chávez, Carlos Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlatzohtzonanimeh
Zapata se Queda
"Zapata se Queda" ītōcā inic ōme cēmani cuīcatl īpan Pecados y Milagros, yēto yahualtōntli ihuic mēxihcatl cuīcani Lila Downs. Cuīcatl ca xacaloax quemeh cēmani in Tlachicuazti, 2012 xihuitl.
Tlacuīcaliztli Cuīcayōtl Tlahtohcāyōtl Huāxyacac
Tlacuīcaliztli Cuīcayōtl Tlahtohcāyōtl Huāxyacac (Caxtillāntlahtōlli: Banda de Música del Estado de Oaxaca) ītōca cē folk auh tlātlamantic īhuān chilena tlacuīcaliztli tlein ōmopēuh īpan 1871 xihuitl īpan Huāxyacac Juárez, Huāxyacac, Mēxihco. Tlacuīcaliztli Cuīcayōtl Huāxyacac īcuīcayo quihtoā tlamiliztli īhuān cemānāhuatechcopa.
Masameh
Masameh (latin: Cervidae).
Lalax
Ne kuatlajtli itech kiayauitlali, ixochiuaj kipiaj chipauak makuilisuatl ika 10 kanaj 18 centímetros ueyitok, ikuatlaj kikua. Lalaxmej tolintik ika ixik. Kipia se pipintik petlayotl, iyoltik chichiltik, chilkostik uan kostik, kipia miak xinachtli ika tsopeltik lalaxnakatl. Senka uelik ipan vitaminas C, E, D12 kema kipia kuali tlakuali ika achiyauik petlayotl.
Yolotlajtoli
Inin kuatlajtli itoka lalax. Ipan kaxtilantlajtol, ne lalax itoka naranja. Tlajtoli "naranja" kijtosneki "lalax" niman ualeua itech árabetlajtoli "naranj" (نرنج) uan itech sánscritotlajtoli "narang" (नारंग).
Tolikistli
Naman lalaxkuajuitl noneki kauitl tona niman miyak tonaltlauili iuan atl, tlakamej poyouaj nochi tekiti ipan miltepeuajkan. Intlaj onka seki seua noso tlaj uetsi lalax.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Kuatlajtli
Jan Švankmajer
Īxiptlayōlcāyōtl
Švankmajer, Jan
Bactrocera carbonaria
Bactrocera carbonaria, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Hendel, 1927.
Tlahtōlcaquiliztilōni
carbonaria
Pinacatl
Pinacatl (Eleodes) ce yolcatzin, atepipitztli.
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Bactrocera caryeae
Bactrocera caryeae, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Huahpacayotl
Machtia Kapoor, 1971.
Tlahtōlcaquiliztilōni
caryeae
Kotomitl
200px|thumb|right|Kotomitl
Kotomitl yoyomitl tlen kitekiwia
Seyok amamatlatsalan
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl
Ángela Peralta
Ángela Peralta  ītōcā Mēxihcatl soprano cuīcani auh cuīcapixqui.
Peralta, Ángela Peralta, Ángela Neneuhcāyōtl:Cihuatlacameh Neneuhcāyōtl:Cuicapixqueh Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Bactrocera calumniata
Bactrocera calumniata, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
Carlos
Carlos huel oquichtōcāitl, huāllāuh in caxtillāntlahtōlli; in cihuātōcāitl Carolina ahnozo Carlota ca; huāllāuh in germaniatlahtōlli in quihtōznequi «yōllōxouhqui tlācatl».
Bactrocera calumniata
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1970.
Tlahtōlcaquiliztilōni
calumniata
Carlos
Tlācah
Neneuhcāyōtl:Oquichtōcāitl
Limo
Yin limo, se kuatlajketl itech limojkuauitl (latintlajtoli Citrus auriflora). Limomej motekiuia ken tlakuali pampa chikaua kuajkualoli, chiyayotl uan popojkayotl. Limo itlapal kostik uan xoxouik kenaya iksitok, ne kuatlajketl kipia inaka tsopelik uan xokok, niman kipia se kuali ajuiyak.
Sekin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Kuatlajketl
Xochicualli
In xochicualli, ce tlamantli itechpa cuahuitl ihcuac in xochitli.
Chalchokotl
Ne chalchokotl se kuatlakketl ni se kwawitl weyi moihtowa chalchokokwawitl (latin: Psidium, isenyelis Myrtaceae) tlen Amerika tlalli, ixochiwah kipiah chipawak, inaka kostik so kwawenchohtik tlapalilok.
Koyochichi
Koyochichi
Ochonijtli
Ne ochonijtli, ni se kuatlajtli itech ochonijkoauitl. Ochonijtli motekiuia ken tlakuali kipia lechij pampa chikaua kuajkualoli uan popojkayotl. Kuatlajtli tlen chilkostik tlapalilok.
Chalchokotl
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Kwatlakketl
Ochonijtli
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Kuatlajtli
Hernando Franco
Hernando Franco ītōcā cē Caxtiltēcah cuīcapixqui, ōtequit īpan Mēxihco auh Cuauhtēmallān.
Bactrocera caliginosa
Bactrocera caliginosa, neneuhcāyōtl Bactrocera, tlamaniztli yolcatzin (Insecta), netecpāncātlāliliztli Diptera.
José Clemente Orozco
José Clemente Orozco, ītōca Mēxihco Tlahcuilōni.
Orozco, José Clemente Orozco, José Clemente Orozco, José Clemente Neneuhcāyōtl:Xalixcah
Bactrocera caliginosa
Huahpacayotl
Machtia Hardy, 1970.
Tlahtōlcaquiliztilōni
caliginosa
Mēxihko
Mēxihko se tlàlli ìpan Amêrika weyitlàlli, kâ xêliujka ìpan 32 tlâtôkayomê wàn altêpemê.
Quechquemitl
right|thumb|250px|Tlazolteōtl ica quechquēmitl. In quechquēmitl, cē cihuāquēmitl. Netlaquēmilo tlaēlpantlan. thumb|200px|right|Mixtēcaquēmitl ica quechquēmitl
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Cihuatlaquemitl
Joe
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Joseph
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
The Hound of the Baskervilles
Yin tajkuilol itech koyotajtol mo notsa El sabueso de los Baskerville ua no uel tik tokaitis El mastín de los Baskerville, uan in expatikka tajkuilo, tein ki chiuj Arthur Conan Doyle, tein smei mo tokaitia itech tajkuilol mo notsa Sherlock Holmes. Ki kixti in The Strand Magazine itech xiumej 1901-1902. Tech tajkuilol miak tanmililmej m uika kampa in altepet Dartmoor tein yetok kampa Devon tech Condado Oeste tein Inglaterra. Conan Doyle ki ijkuiloj in amat keman mo kepak tein Sudáfrica, kampa ki piaya tekit kemej tapajtijke itech kaltapajtiloyan The Langman Field itech Bloemfontein. Ki paleui sempoal uan majtak xiumej in takat Richard Cabell uan in tatotsin ki nejnektiaya uan yejika ki chuij in sanil tein Baskerville. Keman mikik i tto Richard, ki tokake kampa Buckfastleigh.
Squire Richard Cabellneiaya itech 1600 kampa tateuiaya itech Buckfastleigh, kuelitaya kin mikti okuilimej nochimej ki ixmatiayaj kemej sen amo kauli takat, uan yin panok keman in takat ki namakiltij ni yolo in amokuali uan ki miktik i siuayo.
In takat mikik in 5 tein mesti Julio tein xiuit 1677 uan ki talpachojke, ijkuak peujke kueejmolmej, yon tonal keman ki talpachojke mo nexti se masaka tein o itaya kemej se itskuinti, uan tauajuiaya kampa ki talpachojke.
itech yon youal uan nikanpa uel se kitas yon masaka tein mo nextia keman sepa ki xiukisati tein tonal tein mikik, takan in itskuinti amo kisa ki ni miktitti okuiimej, ijkuak se ki kaky tauajuijtok. Keman In Conan Doyle tajtoua itech ni amatajkuilol mo ixnextia kani kui kuik in tanemililis, ki kuik keman ki kalpanoto in takat tein mo notsa Cromer Hall, tein nemia ompa Norfolk, okseki tanemililmej tein no mo ixnextia iech yon tajkuilol, kin kuik keman nemiaya kampa Real Links Hotel itech altepet Croer, kampa Conan yekinika ki kaik se sanil tein tajtouaya tein Black Shuck, in masakaitskuinti tein nemia tech Cromer, uan kijtouaj nemi itech Overstrand uan East Runton.
Johannes
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Díaz
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
The Hound of the Baskervilles
itech in amatajkuilol Sherlock Holmes youi iuan Watson kampa mo nextia in masakaitskuinti, uan youi ki temoti ox neli yon masaka kin ni miktia okuilimej uan tokniuaj.
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Ehēcatl Tepētl
Ehēcatl Tepētl (Caxtillāntlahtōlli: Cerro del Fortín, tzapotēcatlahtōlli: Dani Noayaa Loani). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh Huāxyacac Juárez īhuān Huāxyacac.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco
Johann
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Vesoul
Vesoul in ītēcuacān Francia īhuān in tlālli Franche-Comté. Piya 14866 chānehqueh (2020).
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Francia
Guzmán
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Josefina
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
González
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Giovanni
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Martín
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Ramírez
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
José
José ce tlacatocaitl huan iontetoca tlacatl ompa Caxtillan ihuan Portugal. Huallauh in hebreotlahtolli יוֹסֵף‎ (Yosef).
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlacatocaitl
Enrique
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Martínez
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Joaquín
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Vega
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlahtolmelahuacatlaliztli
Miguel Miramón
Miguel Gregorio de la Luz Atenógenes Miramón y Tarelo, ixmatili as Miguel Miramón, (29 septiembre 1831 – 19 junio 1867) okatka se mexika ipanokayotl.
Toznenetl
Toznenetl (Amazona albifrons).
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Altepetlalli
Altepetlalli tlamantli ic caltia, chihualo ipan tlalli ixeliuhca, xalli ihuan atl, zatepan tlahuatzalli ica in calleh.
Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli
Giovanni Boccaccio
Giovanni Boccaccio (16 junio 1313 – 21 Diciembre 1375) okatka se itlaliatlahtolli writer, tlahtokuikani, icorrespondent petrarch, iuan se iuani renaissance humanist. Neneuhcāyōtl:Italiatecah Boccaccio, Giovanni Boccaccio, Giovanni
Tlaltikpaktli
Ni Tlaltipaktli, toilwikatlayol tlalli tlen pan tiitstokeh, tolonki kense weyi wetlaxtsikwintli kipiya weyiatl ika tlalli. Tonatih wan metstli nesi monechkawitokeh wan nopa axkana, metstli waka eltok wan yin tonatih waka mo itstok. Moihtoa asultik ilwikatlayolli kense yawalikayotl pan sitlalmeh wan seyok iilwikatlayolwan chantli pan yawaltik ilwikak wan onkah yauali. Ni tlalyolistli kinextiya, kahne ilwikatl, kenihkatsa tlanesi.
Iztac amatl
thumb|200px|right|Ceh izhuatl in ihuic tetehuitl.
Tlaltikpaktli
Tlen yoltok tokilia pan Tlaltikpak, tlalli kipiya 6 witlalimeh, Amerikah, Europah, Asiah, Afrikah, Oseaniah wan Antártida, noyuwki kipia 5 weyiatl, moihtoah ni Pacífico, Atlántico, Ártico, Antártico, Indíco. Se ilwikatlayolli tlen iyoltokilis.
Iztac amatl
Iztac amatl. In ica tlapalloh tetehuitl, in huehuetqueh mexihcah quichihuayah tepiton pamitl ipampahuic cequi teoilhuitl.
Comixin
thumb|250px|Comixin
Tecohuixin
thumb|250px|Tecohuixin
Comixin
Comixin in tlalyolcah (caxtillantlahtolli: lagartija).
Tecohuixin
Tecohuixin in yolcah (caxtillantlahtolli: lacertidas).
Neneuhcāyōtl:Cuecuetzpaltin
Tlaltikpaktli
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Ilwikayohkayotl
Comixin
Neneuhcāyōtl:Cuecuetzpaltin
Nexcoyotl
thumb|250px|Nexcoyōtl
Cuapiquiloni
thumb|right|200px|In "Cuapiquiloni".
Nexcoyotl
Nexcoyōtl in tlalyōlcah (caxtillantlahtolli: lobo).
Cuapiquiloni
In cuapiquiloni.
Motohtli
thumb|250px|Mototli
Cuapiquiloni
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlaquemitl
Nexcoyotl
Neneuhcāyōtl:Chichimeh
Tlatocayotl Mexico
Tlatocayotl Mexico cuaxochtia in mictlampa ica tlatocayotl Queretaro, in huitztlampa ica tlatocayotl Guerrero ihuan Tlatocayotl Morelos, in tlapcopa ica Tlaxcallan in cihuatlampa ica Michhuacan. In Tlahtohcayotl Mexico itlaixpayo ca 21,355.
Motohtli
Mototli in tlalyōlcah (caxtillantlahtolli: perrito de la pradera).
Tlatocayotl Mexico
Tequiyotl
Tlapixcayotl ipan Mexico ca cintli, zacacintli, cuauhxilotl, xalchocotl, ahuacatli, pahuatl, lalaxtli, xitomatl, miltomatl, tlalcamohtli, xonacatl, xocomecatl, occe; xochicualli tlanamaca ohcequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiahuitl.
Motohtli
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Tlatocayotl Mexico
Tequiyotl
Tlahtocayotl Mexico nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altemaitl.
Calquimichin
Tecōhuīxin in tlalyōlcah (caxtillantlahtolli: ratón de campo nozo metoro).
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh