cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mexihco
Tlahcuiloliztli
Tlacuiloliztli ipan mexicah catca itech huehuehcauh cahuitl ica achto macehualtin.
Momotlaliztli
Nican Mexihco quipia cualli neicxitapayolhuiliztli, itlacahuan cateh ica Selección Mexicana del Fútbol. In momotlaliztli ipan Mexihco tlalli cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, huan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Axcan, Mexihco tlalli, ce centlalticpac huelitini ica momotlaliztli, ihcuac tecuacan itechpahuic Olimpicayoh Mahuiltiliztli xiuhpan 1992 in ompa Altepetl Mexihco 1968, otlacauh huel miac imomotlaliz ipampa ce tlacatiyan itech America Latina cemantoc tlalli.
Mexihco oquipia cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, karate, judo, taekwondo, boxeo, tenis, atletismo, gimnasia, trial, enduro, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan; Inin Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Mexihco Neneuhcāyōtl:Nahuatlaltocayotl
Yaotlacaxoxouhcayotl
Yohuac ipan 15 metztli septiembre 1810 xihuitl, ompeuh Mexihco hueyi temaquixtilizyaoyotl, ihcuac teopixqui Miguel Hidalgo y Costilla maltepetlalia in oncan teocalpan motocayotia Dolores, ompa Guanajuato. In caxtiltecah zanno ihcuac quitlaliah teuctli in itoca Francisco Xavier Venegas iuhquin ontlahtoani nican in Yancuic España.
Ipan 5 metztli mayo, 1862 xihuitl, mexihcatl yaoquizqueh ihuan yaoquizcayacanqui in itoca texacatl Ignacio Zaragoza, quimpeuhqueh franciatecah in oncan itauhcayo motocayotia (Inecaliliz Cuetlaxcoapan) ipan yaocaltepepan Loreto ihuan Guadalupe ica nahuamacehualtin zacapoaxtlah ihuan xochipolcah. Zatepan, xiuhpan 1864, nican pehua Altepetl Mexihco intlahtohcayopan austriatlacah hueyitlahtoani Ferdinand Maximilian huan hueyi cihuahueyitlahtoani Carlota Amalia.
Tlalticpacmatiliztli
Mexihco tlatectli cah ipan huitztlampan itech America cemantoc tlalli. Cuaxochtia canahpa mictlampa ica Tlahtocayotl in Cepanca, canahpa icalaquitlampa ica Pacífico ailhuicatl, canahpa iquizayampa ica Cuauhtemalah huan Belice, in noyuhquin canahpa tlapcopa Atlantico ailhuicatl huan Caribe hueyatl. In tlacatiyan quipia 2.780.400 Km2 itechpahuic tlaixpayotl, noyuhquin quipia 11,122 km² itech hueyatenco.
Yaotlacaxoxouhcayotl
27 metztli septiembre, 1821 xiuhpan, ocalacqueh Altepetl Mexihco Agustín de Iturbide huan iyaoquizcahuan. Iuh omochiuh itemaquixtiliz Yancuic España in ihuicpa Huehuecauh España, Europaco. Ica itoca Agustín I, inin xiuhpan motlahtohcatlalia Iturbide hueyitlahtoani in ipan ixquich Mexihco ahnozo huehuehtlahtohcayotl in Anahuac tlalli.
Tlahtolli
In tlahtolli motlahtoa ipan Mexihco cah Nahuatlahtolli, Mayatlahtolli, Mixtecatlahtolli, Tzapotecatlahtolli, Otontlahtolli, Mazahuahtlahtolli, Michhuahcatlahtolli huan occequin. Occequintin Europanecah tlahtolli Veneziatlahtolli, Tlani teutontlahtolli, Alemantlahtolli, Franciatlahtolli, Catalantlahtolli, Galiciatlahtolli huan Rumaniatlahtolli.
Tlacualiztli
Mexico ce tlacatiyan ica ixachi tlacualli in ompa tlaltipac, in tlacualli ma tacualli, tamalli, tlaxcalli, tlaxcalpacholli, pozolli, tzopitl, chilaquilitl, tlaxcalchilatl, tlatetzauhtli, neuctli, tlemolli, ohcequin.
Tlalticpacmatiliztli
In tlaliuhquiyotl huel ittaloni in Tlani California Tlalyacatl in mictlancihihuatlampa, iuhuan in Tlalyacatl Yucatán in tlapcopa. Ipan in achto mani in Tlani California Tepetlah no motenehua San Francisco Tepetlah ahnozo Giganta Tepehuahcan. In tlapanahuia inic huehcapan itepeuh in Tres Vírgenes Tletepetl (2504 m) In Tlalyacatl Yucatán, ce ixmaniliztli in mochihua in tenextetl.
Tepeliztli
In tepeliztli ocachi hueyic ipan Mexihco quitoznequi Citlaltepec, nelihuehcapanca ompa in tepehuahcan moihtoa Eje Neovolcánico transversal ica de altitud 6960,8 m s. n. m. tliltetl ocachi hueyic ipan Mexico. Occequin tepetl cateh Popocatepetl (5500 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl huan Puebla, in Iztaccihuatl (5215 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl huan Puebla, in Xinantecatl (4645 m s. n. m.) ipan Mexico tlahtocayotl, in tepetl Matlacueyeh (4420 m s. n. m.) ipan Tlaxcalah huan Puebla, in Nevado de Colima (4260 m s. n. m.) ipan Xalixco huan Coliman, in Cofre de Perote (4282 m s. n. m.) ipan Veracruz huan in tepetl Potosí (3713 m s. n. m.) ipan Yancuic León. In Sierra Madre Oriental ca ompa Mexihco Tonquizayatlampa, in Sierra Madre Occidental (3776 m s. n. m.) ipan Mexihco icalaquitlamapa, in tepetl Mohinora (3300 m s. n. m.) ipan huitztlampa huan in tepetl Tacaná (4092 m s. n. m.) ipan Chiyapah.
Inic ce nemachtiliztli canahpa huehcauh nemachtiliztli
Ipan huehca altepemaitl ihuan macehualcalpolli quipia nemachtiliztli icampa tepozmetztli motenehua Edu-Sat tlen transmite videoconferencias ihuan teleconferencias caxtillantlahtolcopa ihuan macehuallahtolcopa ipampa 3000 tlamachtilcalli ihuan 300,000 temachtianimeh ipan occe tlacatiyan. Noyuhqui inin tlansmisión satelital Edusat aci canahpa occe tlacatiyan tlanihuic America tlahcopampa huan Colombia.
Virreiyotl Yancuic España
Ipan ohualauh teuctli Antonio de Mendoza teyacanaquiuh noihqui inic ce Itlahtocateixiptla inic Yancuic España. Impal hueyi iteopixcatzin Mexico itoca Teoicniuhtli Juan de Zumárraga huan virrei Antonio de Mendoza, omopehuilti nican Altepetl Mexico in tepozamoxiuhcuiloloni, 1528 xihuitl.
Paccayeliztli
Mexihco quipia cualli paccayeliztli, ohcequin cocoxcalli pahtia miaquin cocoxqueh. Ipan Mexihco cah Instituto Mexicano del Seguro Social. Noyuhqui nican quipia hueyic cocoxcalli itech pani amantecayotl.
Tlamachtiliztli
Inon tlalpan axcan quipia ce cualli nivel nemachtiliztli ipampa macehualteizcaltiliztli xocoyoxiuhpan, in ahmo tlahcuiloyotl aci xihuitl 2020 ipan 9.02 % ichanehhuan tlacempohualiztli. Nican inic ce nemachtiliztli huan inic ome nemachtiliztli zan nen ihuan mamaltica (9 xihuitl mani nemachtiliztli). In tlacatiyan nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noyuhqui in Escuela Secundaria, noyuhqui quipia in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica chanehqueh.
Tlalticpacmatiliztli
Mexihco quipia in California ayollohco ompa icalaquitlampa, noihqui in Mexihco ayollohco ihuan in Caribe hueyatl ompa icalaquitlampa. In tlacatiyan itlaixpayo 1 964 375 km². Mexico onca oc yeh 3 200 km in huitlatzticayotl huehca catyan itzalan.
Atiliztli
220px|thumb|In Cañón del Sumidero, [[Mexcalāpan|Mexcalapan Chiyapan]] Mexihco ce tlacatiyan ica cuechahualiztli huan miac atl ipan tlalticpac, quipia atezcatl huan hueyi atoyatl matel Bravo atoyatl, Balsas atoyatl, Panoco atoyatl, Lerma atoyatl, Ozomahtzintlan atoyatl, Grijalva atoyatl, Tamesí atoyatl, ohcequin atoyatl, noyuhquin hueyi atezcatl quemeh Chapalah atezcatl, Cuitzeo atezcatl, Patzcuaro atezcatl, Catemaco atezcatl, Yuriria atezcatl, ohcequin.
Tlahtolli
In ahmo cah nahuatillahtolli Mexihco. Caxtillantlahtolli tel, motlahtoa iuh de facto achcauhtlahtolli auh 97% chanehqueh quitlahtoah. Hueynahuatilli ihuic Macehuallahtoltin tel, piya mochintin macehuallahtoltin motlahtoa Mexihco, ihuic tleinzazo chanehqueh tlapohualli, cualli iuhquin Caxtillantlahtolli canah motlahtoa auh macehualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilolli intlahtolcopa. . Caxtillahtoltica, nahuatilli toca -achi 60 tlahtoltin- tlacatiyan tlahtoltin. Inin piya mochintin Ixachitecah tlahtoltin tleinzazo chihualiztli; quitoznehqui, piya no ahmacehualtin Mexihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtolli oquichiuh ihuicpa TCI, no in Cuauhtemaltecah Ixachitecah tlacah. Mexihco icpiya ixachi Caxtillantlahtoqueh ica ompa tlahtolqueh tlein onto Caxtillantlahtolli tlacatiyan, auh ica ⅓ mochi Caxtillantlahtohqueh Cemanahuac.
Neltococayotl
Axcan Mexico quipia miacquin tlaneltoqueh ipan cristianoyotl, mochintin catolicotlacameh, noyuhqui ohcequin neltococayotl judioyotl, ce calpolli ocachi hueyic ipan America Huitztlampa, mochintin azquenzitlacameh huan occequin sefarditlacameh nozo mizrahitlacameh, noyuhqui islamyotl ce neltococayotl ompa Mexico tlalli huan ahmo neltococayotl quihtoznequi ateos nozo ahmo teotlalnetoqueh.
Axcan
Xiuhpan 2009, ce cocoxcayotl Influenza hueycocoliztli mochihua Mexihco ihuan Tlacetililli Tlahtohcayotl. In Influenza hueycocoliztli moaci Tlahtohcayotl in Cepanca huan España. Cateh 22 micqueh. Ipan 6:00 hrs in Aeroméxico tepoztototl Boeing 777 otlaltih ipan in Altepetl Mexihco ica 148 mexihcah hualmocuepayah China (achtopa Hong Kong huan Pequin) ipampa yehhuantin ocatcah tzacualo ipan ahmo cualli yoliztli iuhcayotl ipan China.
Tequinemiliztli
Ipan Mexihco, teonantzin Nantzin Juana Inés de la Cruz ihuan Juan Ruiz de Alarcón oamatlacuiloh amoxtli ica Caxtillantlahtolli. Ahzozan Octavio Paz oamatlacuiloh La piedra del Sol quemeh inic ce amoxtli ipampa Caxtillantlahtolli. Ahzozan huehca xihuitl oquiamatlacuilo Carlos Fuentes ahnozo in xochicuicani Rosario Castellanos.
Tlalticpacmatiliztli
In tlaixpayotl iiuhcayo huel tepeyoh ihuan quimpiya miac tletepetl. In tlalpan mani in Nantepetlah Tlapcopa ihuan in Nantepetlah Cihuatlampa, in catleh maniliztli in Teyoh Tepetlah. In Nantepetlah Cihuatlampa tlami ipan Nayarit, cetiya ica in Yancuictletepeyollotl. Ompa itloc in Tepapaquiltiliztli hueyatentli, mani in Nantepetlah Huitztlampa.
Axcan
Ipan 1 chicuace metztli, 2000 xihuitl, Vicente Fox tlaixquetzalli ihuicpa PAN, yehuatl oquipeuh imexihcatetenahuatoh, in aquin inic ce Tlahtoantlahtohcan quimauhtili, mexihcah quitenauhqueh Ernesto Zedillo iuhquin yancuic hueyi tlahtocauh Mexihco ihic occequintin mecatlacayotl; PAN huetzicoh in cemitquimatiliztli ipampa 70 xihuitl itepacholiz PRI.
Tlalticpacmatiliztli
In Yancuictletepeyollotl ihuan in Nantepetlah Cihuatlampa itzalan tlatectli in Balsas Tlalcalaquiliztli ihuan in Michhuahcan, Xalixco, ihuan Guerrero totoncapan. In tlapcopa icapma in Cempohualtepetl, tlatectli in Huaxyacac Tlahco Tepetzalan quitzacuah tepetl ohuitica, in catleh ohuihtichihua in calaquiliztli ihuan in comunicaciones.
Tequinemiliztli
Ipan inon tlalpan ihuicpa huehueyi tlahcuilomeh quemeh Diego Rivera, David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco, Frida Kahlo occequintin. Inin xiuhpan 1650, zanno ihcuac tlahchilohuaya ompa Mexihco in iteuhcayo Miguel Cabrera. Occepa xihuitl Alejandro Toledo ce tlacuiloh cenca tenyo ipan Cemanahuac ipampa itlapal huaxyacatl ixiptli.
Yaotlacaxoxouhcayotl
In Mexico itlacaxoxouhcayo ocatca ce tlahtocayotl huan tlacameh hualomochihualiztli tlapachihuitilo yaotilizca, in tlen otlan in caxtillantepacholiztli ipan in Yancuic España tlalli. In yaoyotl ipampa in Mexihco tlalli oman ixquichca in Dolores Hidalgo, in 16 metztli septiembre 1810, zan in ocalac Ejército Trigarante ipan in Altepetl Mexihco in 27 metztli septiembre 1821.
Atiliztli
In Mexihco atoyatl ca ipan eyi tlacuetlayan. In Tepapaquiltiliztli tlacuetlayan in Ayollohco ihuan in ihtic tlacuetlayan. In Mexihco tlapanahuia inic anqui atoyatl in Bravo ca. Yeh in octacatia 3 304 km, ihuan quichihua in cuaxochtli ica in Tlahtohcayotl in Cepanca. Occe tachcauh atoyatl in Ozomahtzintlan Atoyatl in tlapanahuia inic coyahuac atoyatl, quichihua in cuaxochtli ica Cuauhtemalah; in Mexcalapan in tlacatiyan inic ome tlapanahuia inic coyahuac atoyatl, inon cetiya in atl in Tlapachco ixtlahuac, in mochahua in Mexihco huel coyahuac cuenca; huan in Panco in catleh in Mexico Tlahuelmayan in itech pohui.
Tequinemiliztli
Mexihco ce tlacatiyan ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quito Tlaquitcayotl ipan Tlachihuatlacayotl icampa UNESCO; ixquichi tlamatocac toltecayotl, yolizyoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl quemeh tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehuallahtolloliztli.
Tlamachtiliztli
Mexihco quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Nacional Autónoma de México, Instituto Politécnico Nacional, Universidad Autónoma de Guadalajara, Universidad Autónoma de Nuevo León, Universidad Autónoma de Chapingo huan Universidad Autónoma del Estado de México, ce pani tlamachtiloyan itech Mexico Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey, Universidad La Salle, Universidad Iberoamericana, Universidad de las Américas, ohcequin.
Inic ce nemachtiliztli canahpa huehcauh nemachtiliztli
Álvaro Obregón oquichiuh Secretaría de Educación Pública ipan 1922. Yehhuan piya nemachtiliztli Mexihco.
Tlalticpacmatiliztli
In maniliztli in huitztlantlapcopa in Nantepetlah Tlapcopa motenehua Huaxyacac Nantepetlah, tlami ica in Nantepetlah Huitztlampa in Tecuantepec istmo. In talpcopa iz mani in Tlahco Chiyapan Huehcapan Ixmaniliztli ihuan in Chiyapan Nantepetlah, in tlapanahuia inic huehcapan itepeuh in Tacaná tletepetl (4117 m).
Yaotlacaxoxouhcayotl
Xuhpan 1846, ompehua yaoyotl in tlen Tlahtohcayotl in Cepanca chanehqueh oquichihuiliqueh Mexihco tlalli inic quincuicuilizqueh mexihcah huel cencah hueyi icecniquizaliz intlaltzin. Inic yaoyopan quicuicuilique Mexihco in axcan tiquixmauhtih iuhquin California, Nevada, Utah, Colorado, Yancuic Mexihco, Texas, Arizona huan occe tlahtohcayotl. Quipalehuiqueh in iquizcan, omicqueh inin yaoyopan in iximachoh iyuhquin (Tiyacauhqueh Iconehuantzin Chapoltepec). Otlan in yaoyotl xiuhpan 1848.
Tlacualiztli
Mexico quipia ce hueyi tlacualiztli moihtoa ic Patrimonio Cultural de la Humanidad ipan UNESCO, Nican ce tequichihualiztli itech cintli, chilli huan nohpalitl, tomatl, ohce xochicualli, ce hueyi tzapotecatl motenehua Abigaíl Mendoza, yehuatl itech Teotitlan ompa Huexyacac tlahtocayotl tlachihua tlemolli huan chilmolli. In tlayolli quitlaxcalia, atolli, tamalli, tlaxcalli, totopochtli huan tlaxcalpacholli.
Atiliztli
Mexihco quinpia miac atezcatl ihuan amanalli in itlalpan. In tachcauh in Capallan atezcatl Xalixco, huan ipampa in pani tlanemitiliztli hueliti huaquizquia. Occe tachcauh atezcatl in Pátzcuaro, Zirahuén huan Cuitzeo. No ihuan, in atzaucmanaliztli tlachiuh tlachihualatezcatl, iuhqui in Mil islas ompa Huaxyacac.
Yeyantli
Mexihco iyoliz hueyi, quipia ohcequin yeyantli, xeliuhca in Tropico de Cancer itlal. Nican quipia hueyic tepehuahcan, cuauhtlahtli, huacqui teotlalli moihtoa llanos, quipia hueyatl ihuan hueyi atoyatl.
Tlacualiztli
Nican quipia onilli ma, mexcalli, meoctli, tlapaloctli, tleatl ohcequin.
Axcan
Nican opeuh, in ipan Tlamahtlacceti 20, 1910 xihuitl huey yaoyotl ihtic Mexihco motocayotia "Mexihcatl Icniuhyaoyotl", in iuh omaltepetlalli Francisco I. Madero. Inin xiuhpan 1942, Mexihco tecentilli "Los Aliados" ipan Iyaoyo in Cemanahuac Inic Ome ica itlanapololiz inic Ehcayaoquizcani 220.