cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María Morelos
José María Teclo Morelos y Pavón (1765 - 1815) ītōcā caxtiltēcah huēyi insurgente īhuān teōpixqui Icuac Morelos otechaci hidalgo ipan Valladolid, Hidalgo Oiquilia tlen yeahuatl oitlanequi itlacayotl ipan mexihco huitztlampa. Morelos, Guerrero auh ocse Insurgentes otlaicalian ipan tlen axcan ca Guerrero, Acapulco ihuan Cuauhtla, campa yeahuatl ocatca omanic tleca Calleja in tlacochtecuhtli icaxtillan opia miac teyaochithuantin. Morelos omic ipan Ehcatepec ipan 1815 [ mahtlantli ihuan ce acatl, in xihuitl ipan macuixiuhpohuali tlapohua matlahntli ihuan nahui ].
Yancuic León
Tequitiliztli
Yancuic León tlahtocayotl nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altemaitl.
709
Miquiztli
* *
José María Morelos
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Ōtlācatqueh xiuhpan 1765 Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1815 Neneuhcāyōtl:Yancuīccaxtiltēcah teōpixqueh
Yancuic León
Tlanonotzaliztli huan huaznenqui
Ni tlahtocayotl mocahuah ica 430 kilómetros itech TCA, ce achi quipiah ohtlihtetlahnemiliztli, quihtohuah quicualchichihuaceyah quitlaliceh chapohpotih ihquino cualli mocahuaz ayohcana timacehuaceh.
Yancuic León quipia 867.5 tepozcoaohtli en operación. Ehcahuaznenqui, quipia ce total itechpa 230,000 m² ohtli. In ehcaxohuahyan Mariano Escobedo ipan Apodaca in ehecaquixohuahyan ipampa ohce Altepenanyotl Monterrey.
Chanehmatiliztli
Ce tlacaliztli itechcopa 5,784,442 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
Tlamachtiliztli
In tlahtocayotl Yancuic León nican quipia ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noyuhqui in Escuela Secundaria, noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 98.12 % chanehqueh, 55.00 % ipan inic ce tlamachtiliyan huan 13.00 % nemachtianimeh ipan tepochcalli.
Tlahtocayotl Yancuic León quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Autónoma de Nuevo León, Universidad de Monterrey, Instituto Tecnológico de Apodaca huan Universidad del Norte, ce pani tlamachtiloyan itech Monterrey altepeticpac Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey, Instituto INSUCO, Universidad Interamericana del Norte. Universidad del Valle de México (Campus Monterrey), Universidad Humanista de las Américas, Centro de Estudios Universitarios, Universidad Metropolitana de Monterrey, Universidad de Montemorelos, Instituto Tecnológico de Nuevo León, Centenaria y Benemérita Escuela Normal "Miguel F. Martínez", Escuela Normal Superior "Profr. Moisés Sáenz Garza", ohcequin.
Tlacualiztli
Yancuic León ce tlahtocayotl ica ixachi tlacualli huelic, in tlacualli quemeh tamalli, tlaxcalli, tlaxcalpacholli, tlemolli, tzopitl, chilquilitl, tlaxcalchilatl, tetzontli, birria, machacado ica huevo, nohpalmitl, ohcequin.
Calmanaliztli
Ce hueyi tequiyotl in Hueyiteocalco Monterrey, icalmanaliz neoclásico, in hueyic Yancuic España itequiyo ica icalacoayan, ome torres huan boveda.
Momotlaliztli
In momotlaliztli ipan Yancuic León ca ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo ipan Guadalupe, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Yancuic León quipia tlamahuichihuanih ipan momotlaliztli quemeh: xopatiliztli ipan Estadio Monterrey, Estadio BBVA, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Yancuic León
Chilena
Chilena ītōcā cē cuīcayōtl neneuhcāyōtl.
Eddie Murphy
Nō xiquitta
Murphy, Eddie Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Chilena
Huēyi pop tlacuīcaliztli īhuān cuīcapixqui
Neneuhcāyōtl:Cuīcayotl neneuhcāyōtl
Remedios Varo
Remedios Varo Uranga ītōcā huēyi caxtil-mēxihcatl melāhuaicpac tlahcuiloh.
Nō xiquitta
Varo, Remedios Varo, Remedios Varo, Remedios
Jaguar XK8
Jaguar XJ220 ītōcā cē momomalacatl ōquichīuh Jaguar īpan 1992 xihuitl otlachihualo īpan Tlacetilīlli Huēyitlahtohcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:Nenhuaztli
Julia Roberts
Julie Fiona Roberts (1967 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
1351
1351 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
221
Miquiztli
* *
Renault Twingo II
Renault Twingo II ītōcā cē tepozmalacatl quichīhua Renault īhuīcpa 2007 xihuitl.
Ana Díaz
Ana Díaz Aceves (* Huāxyacac Juárez, Mēxihco) ītōcā cē mēxihcatl cuīcani. Ītālcahuān tlacetilīlli tlahtohcāyōpan, īhuān chilena tlacuīcaliztli tlein ōmopēuh īpan 1999.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Huāxyacacah cuīcanimeh Neneuhcāyōtl:Mēxihcah cuīcanimeh
565
565 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 560s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Axolotl
Ni axolotl.
Neneuhcāyōtl:Atlapiyalmeh
Tepoztli
Tepoztli
Neneuhcāyōtl:Yelizmatiliztli
Franz Ferdinand (tlacuīcaliztli)
Cuīcatiani
thumb|right|250px|Franz Ferdinand.
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Post-punk revival tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Franz Ferdinand
450 xihuitl
450 xihuitl ōcatca inic chicuacē mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 5, auh mopiyah īhuīcpa in 451 oc 460 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Tetl
thumb|Tetl Tetl in huelitic. Cencah huelcamatili ipan Huehue-Mexihco.
Frank Sinatra
Francis Albert Sinatra (1915 - 1998) ītōcā huēyi tl cuīcani.
Tetl
Occequīntīn macehuallahtōlcopa
Neneuhcāyōtl:Tetl
Frank Sinatra
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1915 Neneuhcāyōtl:h cuīcani
222
222 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 220s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Nissan Skyline GT-R R35
Nissan Skyline GT-R R35 nozo Nissan GT-R ītōca cē exotic quichīhua Nissan īhuīcpa 2007 xihuitl.
Skyline GT-R 6
Jim Carrey
James Eugene Carrey (1962 - ) ītōcā cē Canada īxiptlayōllācatl.
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlacameh
Ahuiyapopotl
Ahuiyapopotl (Caxtillāntlahtōlli: fragancia).
Neneuhcāyōtl:Yelizmatiliztli
Tlapōhualmatiliztli
thumb|left|Pitagoras Tlapōhualmatiliztli (Caxtillāntlahtōlli: Matemática, Latintlahtolli: Mathematicam, Greciatlahtōlli: μαθηματική) itoca in tlapōhualli īhuān zancualli tlatamachihualli tlamatiliztli. thumb|right|150px|Nāhuatlapōhualli [[Cē (tlapōhualli)|cē]]
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlapōhualmatiliztli
1808
1808 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1800s mahtlācxihuitl.
Jared Leto
miniaturadeimagen|Jared Leto (2018). Jared Joseph Leto (1971 - ) itoca in cuīcani ipan tl tlacuīcaliztli 30 Seconds to Mars. Jared Leto ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
1808
Miquiztli
* *
1352
1352 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
710
710 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 700s mahtlācxihuitl.
Jared Leto
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1971 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah cuicanimeh Neneuhcāyōtl:30 Seconds to Mars
LP
LP, Inglatlahtōlcopa Long Play ahnōzo Album (Inglatlahtōlli nic: Huēyacchachaltillotl) itoca cē caquizcopīnalōni nozo tōnameyocaquizcopīnalōni yuhcayoliztli. In LP caquizcopīnalōni ca tlapiquix in 1877 xihuitl nic Thomas Alva Edison. In LP ca tlamanilia āxcān īcan CD.
1352
Miquiztli
* *
1874
1874 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1870s mahtlācxihuitl.
Necuhtli
thumb|Neuctli Necuhtli, Neuctli ahnōzo cuauhnecuhtli ahnōzo tetzāhuac neuctli.
Neneuhcāyōtl:Tlacualli
1809
1809 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1800s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
7
7 ītōca cē xihuitl īpan 0 xihuitl mahtlācxihuitl, auh mācuīlpōhualxiuhpan 1.
Chicueyi
Chicuēyi (, chicuētetl, chichicueei, chicuēi: 8 (cē tlapōhualli).
566
Miquiztli
* *
Teomatiliztli
thumb|380px| thumb|225px|Teōmachiyōtl Teōmatiliztli ( Religión) in teōtl tlamatiliztli.
In tlācatl īhuān in cuāyōllōtl
In Teōmatiliztli ītzīntiliz zān ye nō īpan Nelmatiliztli īhuān Yehyecōlmatiliztli.
Ītech pōhui in tlācatl, auh momoloca in imman īmiyaquiliz. In tlācateuh ōmomiyaquilih ye ixquichca centzonxiquipilli īpan mācuīlpōhualxiquipilli (5 000 000) xihuitl, ōcatca yōlqui īcuāyōllo yeceh ye ōnenqueh ītloc in cenyeliztli tlaololōlli, āxcān mihtoā "microbandas".
Netech ye ixquichca nāuhpōhualxiquipilli īpan mahtlācxiquipilli (720 000) xihuitl huīcpa yēpōhualxiquipilli (480 000) xihuitl in tlācatl quixotomecayōtiā in tletl īhuān quichīhua tetlamantli, mā tēl tlacuepqui yeceh iuh tlamaniliztli huel tētlamachilli. Īcuāyōllo ye quipīqui, ye quiyocoya tēīxiptlatiliztli īhuān quin pēhua in tlahcicāittaliztli in tlālticpactli.
In yancuīc tlācatl ōmomoloca achi ye ixquichca caxtōllioncenxiquipilli (128 000) xihuitl, ca cāhualōtilo in aminih-pipixqueh in āquihqueh ye miyaquiliztlahtōlehqueh īhuān miyac tlamanitiliztli nō ye ītech pōhui in "nāhuallōtl tlayehyecoliztli".
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
In miyaquiliztli īpan tlācatl īcuāyōllo ōmochīuh in ic monequiliztli oc nenticah, in tlācatl mihmati in yāōnepantlah in yāōnāhuac, yeihca ōquimah in tlalnamiquiliztli īhuān in tlamachtiliztli.
María Ichpochtli
In Ichpochtli Malíatzin (Caxtillāntlahtōlli: María; Yudeatlahtolli: מרים Myriam) in inantzin in Yesu Crizto ihuanin icihuatzin in Jose itech Nazaret yehhuatl catca ce cihuatl judeatlacatl itech Nazaret itech Galilea ca, ipan nepapan tlahcuilolli yancuica nemiquiznahuatilizotl itech pohuini in iTeotlahtol in Mateo, in iTeotlahtol in Lucas ihuan in iTlachihualiz in Tetlazohhuan, in iuh noihuan miyac tlahcuilolli iztlacatqui in iuh in iachtoteotlahtol in Santiago, yol itzalan itzonquizaliz in mahcuilpohualxihuitl I a.C. ihuan inepantlah in mahcuilpohualxihuitl I z.C. Noihuan in Colhan (mahcuilpohualxihuitl VII), iamox teoyoh in izlam, quiteittitia in iuh inantzin in Jesus (Isa), itzintlan itoca alapiayotl, Maryam nozo Miriam.
Teomatiliztli
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
Īpan nicān in tlācatl quitta in tlālticpac zan iuhqui tētetzahuac chicāhualiztli in tlein quihcali īhuān ayiznequi tēchalāniliztica īcel ca mālli īpan tētlanēhui chicāhualiztli, in tlein quitlatzontequiliā tlācaxoxouhqui cē ahmo occē.
María Ichpochtli
In iixneciliz in Mariatzin ipan in netecpicholiztli huehcahuitiani ahmo yehhuatl catca in iuh ce cemani tlaneltiliani, zan yeh in iuh ce motenyohtiani tlayectenehualli ihuan ipan oc ye ce tlamantli cecniquizqui, tlachihuani cecniquizqui ipan ce cahuitl nelhuayotl ian in iicpatehtecaliz in itequixtiliz, in inenacayotiliz in Jesucristo (Lucas 1:26-38; Lucas 2:1-19), ihuan tlacneliani ipan oc ome, in imazololiz ihuan imiquiz in Jesutzin (Juan 19:25-27), ihuan itlatzintiliz in inic ce tecentlaliliztli motecpichoani tlatlahtlauhtiani niman ic achtopa in huallaliz in Teoyoliatl Yecnemiliceh ipan Pentecostes (Tlachiuhtli 1:14).
Teomatiliztli
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
In nāhuallōtl tlanemiliztli momoloca huīc in Ēlēhuiliztli īhuān īpampa quinequi Dominar, nehuān tlamantli momoloca ihtec īcuāyōllo. In tlein acachto in Nequiliztli zātēpan yez Ēlēhuiliztli, in ihcuāc cennemi huēyi ēlēhuiliztli īhuān in tlācatl quitēmoā in mochi īpampa cahxiliznequi in īquin achto aoc hueli, niman calaqui in īhtec nāhuallōtl. Neneuhca momati ic yōllohīxihmachiliztli in monequiliztli ic Dominar in tlein īnāhuac, in ic ahmo tēpan iti in iuhquiz tecpāntiliztli īhuān quitzomocyehyecoā in quipatla. in tlācatl ica dominar monequi in caxcahuiā in iuhcātiliztli, monequi in quitēncui, monequi in tlaīxihmati ye in ic iuh cahxitiā in nequiztli.
María Ichpochtli
Ipan in iteotlahtol in Mateo (Mateo 1:18) ihuan in iteotlahtol in Lucas (Lucas 1:27]) quiteittitia in Maria in iuh ce tlazcaltilli ichpochtli in ihcoac, ipan in Tetlacaquiltiliztli, quimatih ca itech yeya otztli itechpa itlachiuh in Yoliatl Yecnemiliceh, in ahmo itepalehuiliz in oquichtli. Ipampa in, atzan ihtolo in «Ichpochtli Mariatzin», nozo cemaniliztica «In Ichpochtli», ipan in [[Netlacentequililiztli tlaneltocani, tlanelihtoani, egiptoyotl, ipan in Netlacentequililiztli inglaterrayotl ihuan ipan occe tetocayotiliztli motecpichoani.
Teomatiliztli
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
Ic nōhuiyānyoh in nāhuallōtl machcauhtiā ica quitlahpaliuhcāhuiā in tlacualli, in huelmatiliztli in tēmamahuiliztli, ica quinōtza acah in micqui īhuānyōlqui, ic quihtlacoā in tēhuāmpoh, ic cahāna cequi chicāhualiztli ahnozo neīxcāhuilli.
María Ichpochtli
Ipan in Netecpicholiztli tlaneltocani ihuan tlanelihtoani itech tlamilo huelitilizotl itech tepan tlahtoliz iixpan Jesucristo, inic quitoca in yecnemiliceh Ireneo de Lyon (mahcuilpohualxihuitl II) ihuan in tlaquetzalli ipan in iteotlahtol in Juan itechpa itepantlahtoliz ipan in nemanamictiliztli itech Cana (Juan 2:1-11). Ipan in Netecpicholiztli achto tlatenehualli, in itemahuiztililoca neltia itzalan tetlanextililiztli ahmo inamic, ca yauh niman tetlaixpantililiztli ahyoltzotzoni ihuan nemachtillotl mariayotl, ixquichca itlatlahtlauhtiloca, ihuan tocaitl in ica mixihmachtilia, in yuhqui «Inantzin in Toteucyo», nozo in paccaceliloni itlahtol ica greciatlahtolli, «Theotokos», inin in tlatzacuia tlaixcoyantilli itech yehhuatzin ihciuhca ipan in Netechpichahuiliztli itech Efeso inic 431 ihuan cencah tlacualquixtilli itechpa in Netecpicholiztli tlanelihtoani. Noihuan motocayotia «Mahcehualtic Ichpochtzin Maria», inic nepanihui ica in tlahcuilolli teotlahtollotl:
Teomatiliztli
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
In nāhuallōtl tlanemiliztli āxcān oc cemmana, auh oc miyacpa quitocatinemi in teōyoh tlanemiliztli. Ye īpampa oncah tlayacānaltiliztli īpan ītlahcuilōllo dominación in tlālticpactli; acachto ic Nāhuallōtl, zātēpan ic Teōmatiliztli īhuān tlacuitlapancāyōtl ic Yehyecōlmatiliztli. Nō ye oncah tlayacānaltiliztli īpan tlālticpactli ītēīxiptlatiliz: acachto ic Nāhuallōtl, zātēpan Teōmatiliztli īhuān tlacuitlapancāyōtl ic Nemiliztlahtōllōtl.
María Ichpochtli
In itocatzin in Mariatzin
Inpan in judeatlacah in tocaitl ahmo yehhuatl yeya ce cemani ontetocaitl; itech catca tetech nematiliztica tlanepanolli in aquin tlacatl. Ipampa in quicuiah tocaitl ca quinematcaihtoaya in centlamanquizcayotl, in netlanohmahhuiliztli; ihuih, yehhuatl yeya cencah quinemitiaya in  "in itocatzin yehhuatl yez yuh" in ihcoac monequia quitenehuilia ce neixcahuiliztli nozo centlamanquizcayotl tlapanahuih yehhuatl in aquin conetl ipampa tlacatiliztli.
Teomatiliztli
In Nāhuallōtl tlanemiliztli
Nicān in tlācatl motta in Tlālticpactli:
María Ichpochtli
In itocatzin in Mariatzin
Maria yehhuatl ce tocaitl tenyoh ipan in Tanaj nozo Huehueh Nemiquiznahuatiliztli ipampa yehhuatl oyez in itocatzin in ihueltiuh in Moises ihuan Aaron, ipan ipeuhca tlahcuilolli in iuh Mīryam. In itlahtolmelahuiliz In Epohualtetl Omatlactetl quitenehua niman in arantlahtolli Mariám (Mαριαμ); In tlacuepaliztli ipan in tlayacatia tozcayotl quinextia in tlatenehualiztli nohuian, in tlatenehualiztli ica in  arantlahtolli ca mihtoaya ipan Palestina achto in itlacatiliztzin in Cristo.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Niman miyac cáhuitl, quin achi tocāuh, in yancuīc tlayacānaltiliztli in īquin aoc quitta in tlācatl, āxcān tlachiya.
Īpampa in tlācatl quimati in nōhuiyānyoh tzīntiliztli:
María Ichpochtli
In itocatzin in Mariatzin
Macihui ipan in Huehhuetiliztli Nepantlahtli temoloc tlanezcayotiliztli oc ye teicnomatini in ahmo tlamanalhuiani, itzintlan in tematiantic tlanextiliztli altepetlalcopincayotl, "Cihuatlahtocapilli" nozo "Tlatimalolli" yehhuatl in tlanezcayotiliztli oc ye tlanamictli in tocaitl judeayotl.
Maria yehhuatl noihuan tenyoh in iuh "Icitlal in huehhueyatl" nozo "Icitlal in hueyatl" (Stella Maris). In tlatenehualli tocaitl itech huitz in tlahtolmelahuiliztli itechpa  ce tlapehualtiloni itech in Huehueh Nemiquiznahuatiliztli, itech in inic ce imAmox in Tlahtohqueh 18:41-45.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Ca acachto tlahtlaniliztli ic quipēhualtiā in machiliztli ītech nelmatiliztica ītech teōmatiliztica ītech yehyecōlmatiliztica.
María Ichpochtli
Itenemilizpohual in Maria ipan in tlamanitiliztli motecpichoani
In Maria tenehualo ica itocatzin ceppa, manel ica ixneciliztli cenyani, in ihcuiloz in teotlahtolli oc ye techiuhcayotl, in iteotlahtol in Marcos. Ipan in iTeotlahtol in Mateo tenehualo ica ontlaehualiztli itech itlaquetzaliz in imixihuiloca cenquiztic in Jesutzin ihuan in itlacatililoca ihuan neyeltiliztli ompa Egipto.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Ahci inic cē tlanechicoliztli ītech cemilhuicayōtl. Ca ōmeyōtl in cemilhuicayōtl; oncah tlamantli in yōli īhuān tlantli in ahyōli, mochi quipiya cē tzīntiliztli īhuān cē tlamiliztli; mochi mopatlaz necxitecpaliztica cennemi tlacemmani cāhuiyōtl.
María Ichpochtli
Itenemilizpohual in Maria ipan in tlamanitiliztli motecpichoani
ANican in tetlaneltoquitiani Mateo quitenehua ca yehhuatl Maria in aquin quihtoh in tenahualcaquini Isaias in quihtoz:
460 xihuitl
460 xihuitl ōcatca inic chicōme mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 5, auh mopiyah īhuīcpa in 461 oc 470 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Matsahtli
Matsahtli (latintlahtolli Ananas comosus, se tlakwahkwalistli ne tlen xiwitl. Inin kwatlakketl inakayo kostik, kipiya iyollo chipawak, san ixiwimeh ahkopa xoxowik.
María Ichpochtli
Itenemilizpohual in Maria ipan in tlamanitiliztli motecpichoani
In iTeotlahtol in Lucas yehhuatl in oc ye tenehualiztli quitemaca itechpa Maria, inic quitenquixtiz ica oc ye neixhuatiliztli in netlahtolpepechtiliztli itechpa in ipiltian in Jesutzin, cequih motenquixtia oc ye tlatzintlan: In Tetlacaquiltiliztli, In Onteittaliztli iixpan Isabel, in iTlacatililoca in Jesutzin, in iTeixihmachtiloca in Jesutzin ipan in Teocalli (nican in mohuapauhqui Simeon quinahualcaqui: «monohma ce tepozmaccuahuitl mitznalquixtiaz itech yollohtli», inic ihtoa itechpa itlatlematiliz in Mariatzin inoc in iNeyolcocoltiloca in iconeuhtzin) ihuan in ineixpololoca in Jesutzin ihuan iixnepanoloca ipan in teocalli. noihuan yehhuatl in tetlaneltoquitiani Lucas in quihtoa ca Maria quihuehcahuitiaya inin tlamantli ihuan quinemiliaya ipan iyolloh. Ipan in iTeotlahtol in Juan, Jesutzin quichihua in inic ce itlamahuizol ipampa itetlatalahtlauhtiliz, ipan Cana. Ihuan ipan in temazoaya, quitemaca in iuh inantzin in tetlazoh huellazohtli,ihuan maco in aquin Maria in iuh teconeuh (Ipampa inin nechiuhtli, in teotlamatiliztli tlaneltocani ihuan tlanelihtoani quimachitia in itepan tlahtoliz in Maria iixpan iConeuhtzin; ihuan in iixpan netlacuililoca nezcayotl in Maria in iuh «Inantzin in Netlacentequililiztli», in quihtoznequi, «(Inantzin) in ixquichtin motecpichoanimen», tlaixehualtin ipan in itlacauh in tetlazoh huellazohtli). Noihuan tenehualo ipan in Itlachihualiz in Tetlazohhuan in iuh tlacneliani ittitiloni itech in tecentlaliliztli motecpichoani huehcahuitiani.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Niman ye "ca nehhuātl", īcel motlahtlani in tlācatl: ¿Cānin ōnnihuāllah īhuān in cāmpa niyāz? In tlācatl quipīqui uehcatiliztli tzīntiliztli īhuān ītlamiliz neneuhca ahmo macho. Ca yehhuātl quimati in huīcpa "itlah" īhuān quipōpohtiznequi ītloc in "itlah", in tlācatl quitlāliā oc achi tlacpac neneuhcāyōtl, quitlāliā topan.
María Ichpochtli
Tetahhuan ihuan cenyeliztli
In tlamanitiliztli motecpichoani quinnemitih in Joaquin ihuan Ana in iuh in ipilhuahcahuan in Maria. Inon tocaitl itech cah tlacuilli itech iAchtoteotlahtol in Santiago, ce i teotlahcuilol iztlacatqui oc ye tenyoh ihuan techiuhcayotl. Inin tlahuelittaliztli ocatca inetlahtolpepechtiliz in tlatenehualiztli ipan miyac nechiuhtli teicnottani itechpa in itenemilizpoahual in Ichpochtli Maria.
Ahmo momati ica tlacacoyeliztli intla Maria quimpix teiccahuan. Manel cequintin quimocuiliah ipampa nelli inechiuh in iTeotlahtol in Juan ihuan in Mateo in quitenehuah in aquin "ihueltiuh in inantzin", in aquin yehhuatl yezquia in Maria itech Cleofas ipan Jeronimo. Icentlapal, Hegesipo quitenehua inin Maria in iuh icihuauh in Cleofas, iicneuh in Jose ihuan ic imonhuezhui in Maria: ce nemanepanoliztli judeayotl ahmo quitlalizquia cenenehuixqui tocaitl itech ome in teichpochhuan.
Inemanamictiliz in Mariatzin
Ipan in tlamanitiliztli judeayotl itech inon cahuitl, in telpohpochtin monamictiayah itzalan in caxtolli omei ihuan in ompohualli onnahui xihuitl, in oquic in ichpohpochtin niman in mahtlactli omome xihuitl ittoqueh tlapalihuih (na'arah) zatepan inin huehhuetiliztli momanamictihtimatiah. Ipan in nemanamictiliztli judeayotl oncatca ome immanyotl, in nemanepanoliztli ihuan in nemanamictiliztli ihuetzian tlatenehualli: in tlayacatia chihualoya ipan in ichan in tlayollapantli ihuan itech quitquia nenotzaliztli ihuan tetlachihualtiliztli, manel in nehuicatinemiliztli yehhuatl yeya zatepan. Intla in tlayollapantli ayamo itech catca tenamic moyollohtepitzhuiaya ce xihuitl zatepan in nemanepanoliztli inic ahciz in tlaoncayotia cotoncayotl, in nemanamictiliztli ihuetzian tlatenehualli, in ompa in teyollapanqui quihuicaya tlamahuiztiliztica in tlayollapantli niman ichan itetahhuan ixquichca ichan.
Tetlacaquiltiliztli
Iixneciliztzin in Mariatzin ipan in zanilli teoamoxyotl pehua ica in tlaquetzaliztli itechpa in ineteittiliz in ilhuicatlaihualli Gabriel iixpan Maria, ipan quipohua in tetlaneltoquitiani Lucas.
Lucas motlacuauhquetz ipan quihcuiloz in itetlahtolcuepaliz in Mariatzin iixpan in tlatenquixtiliztli teucyoh in mochiuhtaz: inetlapololtiliz ihuan iyohuitiliz, in yuhqui ca zatepan quinextizquia ineihzahuiliz iixpan in itlayolteohuiliz de Simeon ihuan iahtlaahcicamatiliz in itlahtoltzin in Jesutzin ipan in teopantli. Iixpan ce ichtacayotl in quicempanahuia ineihmatiliz, quinemilia itechpa in tlanohnotzaliztli (Lucas 1:29; Lucas 2:33), quiyollamachilia tlacemanca in nechihualiztli ihuan quipiya ipan iyolloh.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Īpampa ca tlācatl in yehhuātl īhuān tēhuīcpa occequīntīn tlācatl, quitta ītzīntiliz iuhqui tlācaōllōtl zan ye ihui quipēhualtiā cē tēizcaltiliztli ic inīn iuhcātiliztli īhuān quitzomocyehyecoā huīcaliztli oc nepa ittalōni.
María Ichpochtli
Tetlacaquiltiliztli
Niman zan achitzinca in tetlacaquiltiliztli, in ihcoac in itlaihmatiliz nelhuayotl in inemiliz in Maria neci mocuepcueptinemi, quipehua itlatoquililiz in yohuitiliztli ihuan in neyoltzotzonaliztli tlatenehualli itechpa in inTeolahtol in Lucas ihuan in Mateo. Inic ce neyoltzozonaliztli moteixihmachtia ipan in ipeuhca in iteotztiliz. Huel in cototztiliztli neci quipoztequiz in iyollohtzin in iteyolahcoccauh Josetzin, ihuan quihuica in (aquin) Josetzin itech tlanequiliztli in quitlalcahuiz in (aquin) Mariatzin ichtaca ipampa ahmo quixtlapoz. Ic oquicentlalihca in Josetzin in ihcoac Dios quixmachtiz itlanequiliztzin ica ce temiquiliztli: «In tiJosetzin, in ticoneuhtzin in David, mah timacahci ticcuiz motloc in Mariatzin in timocihuauh ipampa ca in itech tlachihualli itech pohui in Teyoliatl Yecnemiliceh. Quitlacatiliz ce tepiltzin, ihuan tehhuatl tictocayotiz Jesus, ipampa ca in yehhuatl quimaquixtiz itlacamecayo itech in itlahtlacol.» Niman huelihcoac, Jose mocepanicnelia ipan in yohuitiliztli in neci ipan in iyoliliz in Mariatzin, in iuh mopohua zatepan.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Oc centlapal iuhqui inic ōme īxconēxiliztli in tlācatl momati tlamantli tlahcuānihtli ītech īyeliz ic chīhualiztli in ye nō quimatini quiyōlpehpenani. Īpampa quicui in neyōlīxihmachiliztli in yancuīc tlatēctli īpan tlālticpactli, quichīhua cochtiliā (ochtiliā) in nematiliztli: tzīntiliztli-ōllōtl-yeliztli huīcpa quīzaliztli-quiyahuac-cennemiliztli.
Matsahtli
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Kwatlakketl
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Ītech in neyōlīxihmachiliztli ītzīntiliz ic quimiyaquiliā tēnemiliztoquiliztli in quimoquīxtiliā īpan īnemiliz īhuān milōti īhtec tlālnāntzin. Momati ye īpampa ōme tlaēllacuāhualli Tanatos īhuān Eros (θανατοσ=miquiztli, Ερωσ=tlazohtlaliztli).
Calīxcuātl:Tlācayōlmatiliztli
Inīn zāzanilli ōmochīuh ic Tlācayōlmatiliztli īcalīxcuā.
Tomatl
Tomatl (Physalis ssp.) itoca ce ixochicual cuauhtontli.
Teomatiliztli
In Neyōlīxihmachiliztli īihzaliz
Īnemiliz monequi yez tlahco tlaohtoquiliztli.
567
567 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 560s mahtlācxihuitl.
Teomatiliztli
In ilhuicamatiliztli iuhqui Teōmatiliztli īnelhuayo
In ilhuicamatiliztli īmiyaquiliz ōquimacac in teōmatiliztli īiuhquiyo, ye oc centlapal, monequi ic cemmelāhua in teōtl ītzīntiliz, niman quinechicoā in tētoquilli ītlachīhualiz cemilhuicayōtl, quīxtōtoca in īmochīhualiz īpan ye huehcauh tlaquetzalzāzānīlli īpan īcemilhuicayōchiyaya. Iuh ic machtiliztli quimomachtiā īpan Iuhcātilizzōtl iuh ittalōni in tētlanēhuiliztli netech centiāchcauh īhuān huehcatlān; ceccān in tlālticpacāyōtl in cānin nemi in tlācatl, in tlein quitecpānaznequi. Auh occān in tlācatl quipiya in ilhuicatl in tlein mochipa cah tlapōhualtica netecpāncātlāliliztli in yez īmachiyōtīl ic teōmatiliztica īhuipānaliz.
567
Miquiztli
* *
Teomatiliztli
In ilhuicamatiliztli iuhqui Teōmatiliztli īnelhuayo
In Ilhuicamatiliztli ōtzīntic īpan Huehcauh Cemantoctlālli nepantlah ye ixquichca cenxiquipilli īpan mācuīltzontli (10000) xihuitl īhuān mahtlāctzontli (4000) xihuitl, ōquimiyaquilihqueh in sumeriotlācah īhuān egipciotlācah. Mexihcopan ōmomiyaquilih nepantlah ye ixquichca caxtolliomōntzontli īpan mahtlācpōhualli (7000) xihuitl īhuān mācuīltzontli (2000) xihuitl.
In tlanechicoliztli mīxiptlatiliā ic nemachiyōtīlli in quīxcocoā in īxconēxiliztli oc ye ahcoquīzqui. Miyac Teōmatiliztli in quīxiptlaliliā in cemilhicayōtl ic cē cuahuitl.
In griegotlācah ahmo ōquiyōcoxqueh, ca yehhuāntin ōquimacaqueh miyac nenayōtl īxconēxiliztli tētech occē tlācah, occē nenayōtl. Yehhuāntin quipiyah cē Teōchīhualiztli mātēl ahmo quiyehyecoā cē nelli teōmatiliztli, oc ye quiyehyecoā in nāhuallōtl. In griegotlamatinimeh oc ye cencah quimatih in "nelmatiliztica" (científicos) īxconēxiliztli ītechpa ilhuicatl oc ye ahmo ītechpa teōyōtica netlatēmōliliztli, ic īcemilhuicayōchichiya motlahcohuiā oc ye cencah īpan yōlpachihuiliztli in Nāhui Tlapēuhcāyōtl; mātēl īpan tlaquetzalzāzānīlli ticnāmiquih in ichtaca īilhuicamatiliz tēmachtiliztli in tlein pōhui ye uehcauh nenayōtl.
In nemachiyōtlālīliliztica machitiliztli ītloc nenayōtl Griega, ītloc nenayōtl Hebrea, ītloc nenayōtl Nāhuatl ca monequini ic quinehuiltiā in miyaquiliztli īpan teōyōtica tlnemiliztli īhuān īnetēicniuhtiliz īca īmachiliz in ilhuicatl. Īpampa zātēpan inīn nechīhualiztli, pēhua cē nexeloliztli in quichīhuaz in ītēīxneloliz īpan Teōmatiliztli ye tocāuh.
Īpan īxconēxiliztli tlapōhualtica-ilhuicamatiliztica ca ocachi ahcoquīzqui inīn tlapōhualli:
Sekin tlatilantli
Neneujkāyōtl:Ueyak tlajkuilolli Neneujkāyōtl:Teomatilistli
María Ichpochtli
Itlahpalotaliz in Mariatzin itech Isabeltzin
Mariatzin, ye otztli, quitlahpalotiuh in ihuehcapa tecihuaiccauh Isabel, yehica in ilhuicatlaihualli Gabriel oquicaquiltiaya in noihuan yehhuatl, manel ye ilama, itech catca otztli, inezca in iixpan Dios ahtle yehhuatl ahchihualoni. Ohtoca Maria in ompa ce altepehuahcan in itepeuh in Judea, in axcan mixmati in iuh in altepetl Ain Karim itech catqui chicuace kilometro ihuan ixelihuian itech in icihuatlampa in Jerusalen.
Socrates
Socrates ( Σωκράτης) itoca hueyi tlazohmatiliztlācatl otlacat Grecia.
Renault 4
Renault 4 ītōca cē tepozmalacatl ōquichīuh Renault īhuīcpa 1961 oc 1993  xihuitl.
María Ichpochtli
Itlahpalotaliz in Mariatzin itech Isabeltzin
In ahcico Maria, in teotlahtolli quipohua ca yehhuatl in conetl quipiaya Isabel ipan in ixillan pancholoh, ca ixtlamatililo in iuh paquiliztli. Isabel quixihmachtilia in Maria in iuh in "iNantzin in iTeucyo" ihuan quipantlaza. Maria quinanquilia in Isabel ica ce cuicatl itech in tetimaloliztli, axcan tlatocayotilli «Magnificat», tlayollohtilli ipan icuic in Ana, ipan ixachi cuicatl ihuan ipan occe tlapehualtiloni itech in Huehue Nemiquiznahuatiliztli in, tlacahzo, yehhuatl yeya itlaixmnatiliz in Mariatzin. In «Magnificat» quitoca ce tlahuehcaihtoliztli: «In ixquich in tetech quizaliztli nechtocayotiz mahcehualtic». In tetlacaquiltiliztli ihuan in Magnificat yehhuatl, melahuaca, in ome tlapehualtiloni itech in teotlahtolli amatlahcuilolotl in ipan Maria quitenquixtia tlahtoltica ica oc ye tlanematcaihtoliztli inematiliztzin, ca ahmo yehhuatl occe zan yeh ce tlahuehcatenehualiztli itech in huel iyoliliz ihuan in tlanohnotzaliz in Jesutzin.
Socrates
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan -469 Neneuhcāyōtl:-399 miquiztli Neneuhcāyōtl:Greciatecah
224
224 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 220s māhtlacxihuitl.
Renault 4
Neneuhcāyōtl:Huēhueh āltepētl hatchback Neneuhcāyōtl:Huēhueh āltepētl pick-up Neneuhcāyōtl:Huēhueh āltepētl van Neneuhcāyōtl:Renault
Tomo Miličević
Tomislav Miličević (1979 -    ) ītōca in mecahuēhuētini īpan tlacuīcaliztli 30 Seconds to Mars.
María Ichpochtli
Ipiltiliz in Jesutzin
Lucas, in quipohuaz in tlachihualiztli in quiyahualhuia ipiltiliz in Jesutzin, quinematcaihtoa ica netzitzquiliztli in yohuitiliztli in ipan yauh in iyoliliz in Maria. Iixpan ce itecpoyotlahtol in Cesar Augusto ca quinahuatia ce tocaamatl, Josetzin ihuan Mariatzin intech monequi pehuaz in ohtlatocaliztli niman Nazaret ipan Galilea itlocpa Belen ipan Judea, in ihcuac yehhuatzin itech cah temixihuitiz. Yehica ahmo oncah xomolli inic mocallotiz, itech monequi temixihuitiz ipan ce mazatlacualtiloyan. In zanilli itech in iteotlahtol in Lucas neci quicempanahuiz itech ixneciliztli hueyiyani itlaneltocaliz in Mariatzin, in tlacahua itech Teotl mahcihui ahmo za cencah cahcicacaquiz in mochihua: yehhuatl quipiya «inin tlamantli» ihuan quinemilia ipan iyollohtzin.
Tomo Miličević
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1979 Neneuhcāyōtl:30 Seconds to Mars
María Ichpochtli
Mariatzin ipan in neyeltiliztli in ompa Egipto
Cahuitl zatepan, cemeh nahualtin itech tonatiuh iquizayan hualhuih ipan itlatemoloca in «InTlahtocauh in judeatlacah in otlacat». In ihcuac calaquih ipan in chantli, quittah yehhuatl in conetl itloc Maria in inantzin ihuan, inic motlancuacoloah, quimahuiztiliah. Yeceh inin inonteittaliz in nahualtin quimomaltia in itlayehuacaquiliz in Herodes in hueyi in quitenahuatia quimictiz in ixquichtin in cohconeh itech Belen ihuan in ixquich itlal.
In ohuitiliztli moquetza yancuica inpan Mariaihuan in conetl. Yeceh in iilhuicatlaihual in Teuctzintli ixneci ipan temiquiliztli itech Josetzin ihuan quilhuia: «Ma ximoxoquetza, ma xiquincui motloc in conetl ihuan in innatzin ihuan moyeltia in ompa Egipto; ihuan itech xie ompa ixquichca nimitzilhuiz. Yehica Herodes quitemotiuh in conetl inic quimictiz.» Yehhuatl in moxoquetza, quincui yohuac in conetl ihuan inantzin, ihuan hualmomaquixtia in ompa Egipto; ihuan monactia ompa ixquichca in imiquiliz in Herodes. Ce tlachihuani tematiantic quimachiyotia in yecahuiliztli achi ahmoxiuhtlatiani itech ixquich tlacacoyeliztli yuhquiz ipan in itlaciuhcayo in Maria: «Ma ximonacti ompa ixquichca yancuic tenemachitiliztli: yuh yehhuatl catca in zanixquichcahuitl in Teotl oquiteneuhca. ¿Iquin yehhuatl yez in necuepaliztli? ¿Oc achic, oc cemmetztli, oc cenxihuitl? ¿Mocallotizqueh, monemitizqueh ompa ce cahuitl?...»
In ihcuac miquih in quitemoayah iyoliliz in conetzintli, Josetzin itloc quincui in conetzintli ihuan inantzin, ihuan calaqui ipan in tlalpantli itech Israel. Yeceh quimati ce yancuic ohuitiliztli: Arquelao tepachoa ipan Judea zatepan itahtzin Herodes, ihuan ipampa i mahui ica yaz ompa. Ihuan, tlanemachitilli ipan temiquiliztli, mihcuania in ompa tlalli itech Galilea, in ompa ce altepetetl in itoca Nazaret.
Mariatzin, inoc in itelpochtian in Jesutzin
In icel itlachihualiz in Jesutzin telpochtli in quipohua in teotlahtolli amatlahcuilolotl mopohua itechpa Lucas ica ipanyotl itech in tlamahuiztiliztli itech in Pascua.
Zatepan quihiyohuiz in ineohtlazaliz in iconeuhtzin ipan in Teocalli ihuan oquitemoz inoc eyi ilhuitl, in quinamiquiz Maria quihtlani: «In tinoconeuhtzin, ¿tleh ipampa iuh totech otimonemitih? ¡Ma xiquitta, motahtzin ihuan nehhuatl, nentlamatinimeh, mitztemohtinemiah!» In tlatenquixtiliztli quinextia in ichichinaquiz ihuan itlatequipacholiz in ce nantli tzihtzicuintic, in no tlahtoa ipan in itoca in Josetzin, in tlein quimachiotia in hueyi icentlamanquizcayo in Mariatzin. Jesutzin quinanquilia in Mariatzin ica occe tlahtlaniliztli, in yehhuatzin ahmo quinalquizcacaqui.
223
223 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 220s māhtlacxihuitl.
María Ichpochtli
Mariatzin quimocuitlahuih ihuan oquineltilih in itlahtol in Jesutzin
Ipan in Teoyoh Tlahcuiloliztli, Maria ahmo yehhuatl catca in tlein in iTeotlahtol in Santiago quiteneuh «ce tlacaquini icnopilcuata». In iTeoltlahcuilol in Lucas techcahuilia ce tetlaixpantiliztli in motepotzhuia oppa achi tlahcuilolotica, nenemitiliztli inic quitlaliz pipincayotl ipan in icpatehtecaliztli. Ipan in itlachihualiz in ipiltian in Jesutzin, zatepan ca in ichcapixqueh quipohuiliah in Josetzin ihuan in Mariaztin in tlein omihtoloca itech in conetl, in tetlaneltoquitiani cahxiltia ca «Mariatzin quipiaya in ixqquich tlamantli ihuan quinemiliaya ipan iyollohtzin». Ihuan zan tepitzin oc tlaixco, in quipohuaz in itlachihualiz in itenamiquiliz in Jesutzin, ica mahtlactli omome xihuitl, intzalan in tetlamachtilizmachtianimeh itech in Teocalli, in tetlaneltoquitiani quitepotzhuia achi tlahcuilolotica in tetlaixpantiliztli achto tlatenehualli: «Ihuan inantzin quipiaya netlacuitlahuiliztica in ixquich tlamantli ipan iyollohtzin».
Tomatl
Neneuhcāyōtl:Xochihcualli
Quilpaltic
Quilpaltic, ce tlapalli.
223
Miquiztli
* *
Centzontlahtoleh
In Centzontlahtōleh, ahmo huēyac iuhcāyōtl centzontleh, nō centzontōtōtl (Mimus polyglottos) cē paseriforme tōtotl, inin tōtōmeh nemih īpan huitztlāmpa Canada īxquichca mochi Mēxihco. In centzontlahtōleh nextic in īmihhuiyo, cōzauhqui in īīxtelohtli, tlīltic in īntōtōtēnhuitz. In īcuitlapil pahpaltic īca iztāc tēntli in īxxopitzac huēyac. In īmahtlapal piya canactic iztāc tlīlcuahuitl, ihcuac in ehuaznequi nēxiltih tlacihuiztli nō iztāc. Inīn tōtōmeh tozcanehnehuilih occēquintin tōtōmeh īntlahtōl.
thumb|left|Centzontlahtōleh
Nō xiquitta
In Centzontōtōtl
1251
Miquiztli
* *
Quilpaltic
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
1501
1501 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 15 īpan 1500s mahtlācxihuitl.
Cuauhtli
Cuauhtli (Latintlahtolcopa; Aquila huan caxtillahtolcopa; Águila) ce patlani tototl camiltic nozo xocotic, quipiya ieltlapal huehueyac, imah hueyic, iyacapil etic huan icuauhquetzal tonalmeyoc, patlani cuauhtic ahcopa in ilhuicatl. Ce yolcatl tlein mah tlama huan mah tlacua pilmazameh, tochtin, epameh, techalomeh, cuetzpaltin, coameh nozo piltotomeh. Tlachihua icozol ipan hueyi cuahuitl, texcatl huan tepexitepetl, chanti ipan mochi cemantoc tlalli ompa tlalticpactli.
1501
Miquiztli
* *
Cuauhtli
Nacayotl
Cuauhtli ce patlanic tototl hueyic. Momatqui nemi ihcuac otlacat intlah itechcopa cuauhtetl. Yeppan ic ome ixtelolohtli huan quitta 180 grados ahcopa, itzonteco quipiya iquetzalhuan tliltic, chichiltic nozo yauhtic, noyuhqui quipiya ce yacatzolli huan hueyic no chichiltic tzotzocatl; quipiya ome acaxotl, quipiya yeyi xopilli ihuan yacaxotl. Quipia ome azmeh, mochi inacayo tlapotonilli huan ehecacehuazcuitlapilli cenca tlapotoniltic.
Tlacualli
Cuauhuitl tlacua nacatl. imotlacua noyuhqui icampa totomeh, coameh, pilmazameh, coyomeh, tochtin, epameh, techalomeh huan cuetzpaltin. Ipan pixcayotl no tlacachantli, inin totoltzin onili atl, tlacua xinachtli, nacatl huan ocuiltin.
Tequichihualiztli
Inin tototzin no cuacuauhtin, ma teyolahcocui in macehualtlacameh; mixtecah ihcuiloa cuauhtin ipan amatl, zoquitl huan tetl, ihtlacuilo ihtlah amoxtli itech teoyotl moihtoa Tonatih, ce teotzin ica cuauhtli inacayo.
Cuauhpilli
Inin yolcameh tequichihualizcopa ca. Ipan yaotl cah cuauhtlacatl, ce yaoquizqui ipampa Mexicayotl itech Mexicah itequichihualiz. ce teoyolcatl in ompa Anahuac, cuauhtlah itetonal ihuan yohualpixqui in cuauhpilli ipan yaoyotl. Teocalli Cuauhtlinchan ipan Malinalco itemachtiliz, ce cualcan ipampa nenemiliztli itech Mexico Tenochtitlan canahpa Malinalco altepetl.
Linda Bengtzing
Linda Birgitta Bengtzing, nacida 13 marzo 1974 en Gullspång, Suecia, es una cantante pop y conductora sueca.
María Ichpochtli
Mariatzin quimocuitlahuih ihuan oquineltilih in itlahtol in Jesutzin
Itech monequi quimatiz ca inin inic ome tetlaixpantiliztli ahmo zan quitenehua in tenanquiliztli in quitemacac Jesutzin ipan in Teocalli ica mahtlactli omome xihuitl, zan yeh yehhuatl nalquizcamachoni in mocoyahua in mochi in tlein Jesutzin quilhuih ipan in tetlanohnochililiztli in itech inantzin quipiyazquia inoc in xihuitl in panoc «mocuaaquini itech itahtzihtzinhuan». Noihuan yehhuatlpaninezqui ca in tetlaneltoquitiani quinextia ca Maria quipiaya inon tlahtolli manel ahno yehhuatzin ahmono Josetzin quinalquizcacaquiah in itlananquiliz in Jesutzin ipan in teocalli: ca «itech monequi ca yehhuatzin quimocuitlahuiani in itlaman in iTahtzin». Juan de Maldonado tlahtolmelahua ca ahmo huelitia Maria quicahuaz inic quinalquizcacaquiz ca Jesus quinotzani itech Teotl «iTahtzin», ihuan ahmono huelitia quittaz ixquihquizani ca yehhuatzin mottani tlacuitlahuiltilli inic quimocuitlahuiz in itlaman in Teotzin. In tlein Maria ayamo quinalquizcacaquia yehhuatl yeya «in tlein tlamantli quihtoaya Jesutzin in itlaman itahtzin: quimmachtiz achto in oquichtin, ihuan niman ic miquiz impampa»
Linda Bengtzing
Melodifestivalen
Linda Bengtzing ha participado en 3 ocasiones en el Melodifestivalen, el cual es un concurso de selección para enviar un artista al Eurovisión.
1875
1875 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1870s mahtlācxihuitl.
Arthur Conan Doyle
Sir Arthur Ignatius Conan Doyle, DL (1859 - 1930) ītōcā escotēcah huēyi tlahcuilōni.
1875
Miquiztli
* *
Arthur Conan Doyle
Nō xiquitta
Doyle, Arthur Conan Doyle, Arthur Conan Doyle, Arthur Conan Doyle, Arthur Conan
María Ichpochtli
Mariatzin quimocuitlahuih ihuan oquineltilih in itlahtol in Jesutzin
Manel ca, itzintlan inin ixneciliztli, in itlahtol in Cristotzin  mohuehcauh in oquic tlaquimilolli ipan iztacayotl ipan in ineyolixihmachiliz in Mariatzin, yehhuatl quipiyaya in iuh ce teotica neneuhcayotl, in tlein itech pachihui in iihiyo ichtacayo in Mariatzin. Ipampa on ca oncateh tlachihuanimeh ca quitenehuah inic quimacah in teyolmahxiltiliztli «Cihuapilli itech in Tlamatcayeliztli». Ihuan yehhuatl ipampa on ca cequintin tlahtolmelahuanimeh oquinematcaittacoh in huel Mariatzin in iuh ce pehualiztli ahcanquizqui in iTeotlahtol in Lucas.
Mariatzin inoc in imachiz ixihmachoni in Jesutzin
Inoc in imachiz ixihmachoni in Jesutzin, Mariatzin ixneci tlatenehualli ipan in Teotlahtolli in iuh «inanztin», tlachihualiztli centlamanquizqui in ahmo quicentlamachtia ayac occe tlacneliani itech in tecentlaliliztli. Ce tlapehualtiloni itech in iTeotlahtol in Lucas quinematcaihtoa in quenin ce cihuatl itzalan in mahcehualli quiteneuh in Jesutzin in quinohnotzaz: «Mahcehualtic in texillan in mitzhuicac ihuan in techichihual in mitzizcaltih». Jesutzin quinanquilih: «Mahcehualtiqueh cencahhuel yehhuantin in quitecaquiliah icenten in Teotzin ihuan quineltiliah». Ipan Jose Maria Cabodevilla, Cristotzin (...) achto ca quitlaliz centlamanquizqui netlanehnectiliztli ipan in iichpocho in Maria, ipan itlacachihualoca cenchipahuac nozo ipan inanyo teucyoh, quitenquixtih ca in imahcehualtiliz teyacatih in Mariatzin monelhuayotia, ahmo zan iyoh ipan oquichihuaz ihuan oquizcaltiz, zan yeh ipan oquitecaquiliz ihuan oquizcaltiz icenten, ipan oquineltocaz, yuh in iuh quinohnotz achto Isabeltzin: "O mo mahcehualtic ipampa otetocaz".
Ipan in iTeotlahtol in Juantzin, in inemiliz ixihmachoni in Jesutzin calaquilo itzalan in ome icel tlapehualtiloni in ipan ixneci iNantzin, itech pohuini inin teotlahtolli. Moyehyecoa itech in «nemanepanoliztli itech Cana» ihuan in «Imiquiz in Teuctzintli», in tlein quihtoznequi, in ipeuhca ihuan in itzonquizca in imachiz ixihmachoni in Jesutzin.
Mariatzin, inoc in tlayacatih tetohtoquiliztli ihuan ipan in Yecnemilicehtlamatiliztli
Niman in ipeuhca in netecpicholiztli monematcaitta in teomatiliztli ipampa Maria. Ye ipan in mahcuilpohualxihuitl II, Yecnemiliceh Ireneo itech Lyon quitocayotia «totepantlahtohcauh oc ye mahuiztic» ihuan iixneciliz ixneci tlaixehualli ipan in Tetlaaquiliztli itech Priscila ipan Roma. Noihuan ipan in mahcuilpohualxihuitl, mihtoa itechpa Yehhuatzin: «Ihuan ipan Tehhuatl, ixquichca in tlatzacuia ilhuitl, in Teuctzin teittitiaz in tequixtiliztli ipampa Yehhuatzin tlamacauhtli intech in iconehuan in Israel» (iAchtoteotlahtol in Santiago).
Ignacio itech Antioquia, teohuah ihuan teomicqui inoc in itlahtocayo in Trajano (98-117), quitlalih chicome amatlahcuilolli tlaihualli itech Efeso, Magnesia itech in Meandro, Trales, Roma, Filadelfia ihuan Esmirna, oc ce amatlahcuilolli inohmah itech in teohuah Policarpo itech Esmirna. In cenquizca ittitiloni ipan inin netlahtolpepechtiliztli yehhuatl in tlein quihualih in tecentlaliliztli netecpicholizotl itech Roma achto miquiz itzalan in xihuitl 98 ihuan 110 z.C.
In ītlahpalōlōcatzin María
thumb|Icono in Maria Ichpochtli (XII macuilpohualxihuitl).
Nana Mouskouri
thumb|300px|Nana, 2006. Nana Mouskouri (Greciatlahtōlli, Nάνα Μούσχουρη, Chania, Creta, Tlamahtlācti 13 de 1934) ītōcā cē Grecia tl cuīcani, cuīcapixqui auh mecahuēhuētini.
María Ichpochtli
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Cristianoyotl
Nana Mouskouri
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Cuicanimeh Neneuhcāyōtl:Mecahuēhuētinih Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1932 Neneuhcāyōtl:Greciatecah
Neucpahtli
thumb|Neucpahtli Neucpahtli ahnōzo tetzāhuac neuctli icampa patia occe cocoliztli.
Cuauhtli
Tonalpohualli
Inic quil ahmo cualli in tōnalloh, auh quil in āquihqueh īpan tlācatiyah yezqueh patoānimeh, iuhqui mochi quipolōzqueh, patōtinemizqueh. Cuauhcaltīlo īpampa ahmo ahci in īōllamaliz. Nicān ōhuāltemōqueh in tepitōtōn cihuātēteoh, cēmeh yehhuāntin cah Xōchiquetzal, inīn tōnalli iteōuh, tlatta cihuātlāmpa.
1353
1353 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
Joaquín Pardavé
Joaquín Pardavé Arce (1900 - 1955) ītōcā cē mēxihcatl īxiptlayōllācatl auh īxīptlayōlizyacānqui.
Báltico hueyatl
thumb|right|300px Baltico huēyātl (Balto, Baltika, Baltikum).
1353
Miquiztli
* *
Joaquín Pardavé
Īxiptlayōlcāyōtl
Pardavé, Joaquín Pardavé, Joaquín
Báltico hueyatl
Tlacatiyan
Neneuhcāyōtl:Hueyatl
Cuauhtli
Cenyeliztli
Occequin totomeh motenehua cuauhtli:
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn) Neneuhcāyōtl:Tecuanimeh
1252
1252 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 13 īpan 1250s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Neucpahtli
Neneuhcāyōtl:Pahtli
1354
1354 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
Cuappachtli
Cuappachtli
Shannon Leto
Shannon Carl Leto (1970 -    ) ītōca in huēhuētini īpan tl tlacuīcaliztli 30 Seconds to Mars.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1970 Neneuhcāyōtl:30 Seconds to Mars
Kan Balam
Kan Balam ahnōzo KanBalam ītōcā cē huēyi chīuhpōhualhuaztli ahco UNAM īpan Mēxihco Āltepētl ōquipēuh īpan 16 ic cē mētztli, 2007.
Pachtli
Pachtli, quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli heno.
470 xihuitl
470 xihuitl ōcatca inic chicuēyi mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 5, auh mopiyah īhuīcpa in 471 oc 480 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Nahuatlatolli
Nahuatlatolli ahnozo mexicatlahtolli.
Neneuhcāyōtl:Nahuatlatolli
Manzanaoctli
thumb|Manzanaoctli In manzanaoctli octli quimochīhua īca manzana.
568
568 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 560s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Manzanaoctli
Neneuhcāyōtl:Octli
569
569 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 560s mahtlācxihuitl.
1502
1502 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 15 īpan 1500s mahtlācxihuitl.
569
Miquiztli
* *
972
972 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 970s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
226
226 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 220s māhtlacxihuitl.
1502
Miquiztli
* *
226
Miquiztli
* *
8
8 ītōca cē xihuitl īpan 0 xihuitl mahtlācxihuitl, auh mācuīlpōhualxiuhpan 1.
Óscar Casas
Óscar Casas otlacat in 21 chicnahui metztli xiuhpan 1998 ipan Barcelona in ompa Caxtillan, yehuatl ce tlamahuizoltequitini.
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1998 Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Huiqui
Wiki nozo Huiqui ( Wiki-wiki quitōznehqui Iciuhqui) ītōcā cē software cemtlālticpamātlapan zāzotlācah huelītih tlaquicuepa.
Neneuhcāyōtl:Āmantēcāyōtl
Octli
thumb|250px|Huino tlapāloctli
Octli (Bebida alcohólica o fermento líquido).
Cēqui octli Neneuhcāyōtl:
Neneuhcāyōtl:Octli
1877
1877 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1870s mahtlācxihuitl.
1503
1503 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 15 īpan 1500s mahtlācxihuitl.
1877
Miquiztli
* *
Jimmy Eat World
Jimmy Eat World ītōca cē punk tlacuīcaliztli, ōmopēuh īpan 1993 xihuitl āltepēpan Mesa, Arizona, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
1503
Miquiztli
* *
Jorge Jurado
Jorge Jurado (1993 - ) otlacat ipan Caxtillan.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1993 Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Renault 3
Renault 3 ītōca cē tepozmalacatl ōquichīuh Renault īhuīcpa 1961 oc 1962  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh āltepētl hatchback Neneuhcāyōtl:Huēhueh āltepētl van Neneuhcāyōtl:Renault
1355
1355 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
1506
1506 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 15 īpan 1500s mahtlācxihuitl.
1355
Miquiztli
* *
1506
Miquiztli
* *
Icpalli
Icpalli quitoznequi silla o ahmo quiampa quitoznequi.
Occequīntīn macehuallahtōlcopa
Neneuhcāyōtl:Tlamantli
René Descartes
René Descartes (1596 - 1650) ītōcā huēyi tlazohmatini. Nō ītōcā "yancuīc Tlazohmatiliztli ītah". Hueliz cualli nēxtic ītlahtōl ōcatcah "cogito ergo sum" (nimati, īpampa nicah).
1255
1255 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 13 īpan 1250s mahtlācxihuitl.
René Descartes
Neneuhcāyōtl:Franciatecah
1255
Miquiztli
* *
225
225 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 220s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Ichcatl (yolcatl)
Ichcatl ahnōzo lecatl ce yōlcatl.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
1504
1504 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 15 īpan 1500s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Arturo Pérez-Reverte
Arturo Pérez-Reverte (1951 - ) ītōcā caxtiltēcah huēyi tlahcuilōni.
Ītlācayōlizmatiliz
Arturo Pérez-Reverte ītōca huēyi tlahcuilōni ōtlācat in ōmpa Cartagena, Caxtillān.
Nō xiquitta
Pérez-Reverte, Arturo Pérez-Reverte, Arturo
Caxtillan quimichin
Caxtillān quimichin nō āltepētozan (caxtillāntlahtōlli: rata).
Hot Fuss
Hot Fuss ītōca inīc cē yahualtzintli īpal tl tlacuīcaliztli The Killers, auh ōmonamacapēuh īpan Tlachicuazti 7, 2004 xihuitl.
Matlalcueyeh
In Matlalcueyeh ca tletepetl ipan Tlahtocayotl Puebla huan Tlaxcallan, quipia 5,452 ahcopa itech hueyatl.
Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco
1357
1357 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1350s mahtlācxihuitl.
Notting Hill (īxiptlayōlli)
Notting Hill ītōcā cē tl īxiptlayōlli ōquichīuh Richard Curtis, īpan 1999.
480 xihuitl
480 xihuitl ōcatca inic chiucnāhui mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 5, auh mopiyah īhuīcpa in 481 oc 490 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Enrique García Escamilla
Enrique García Escamilla itoca amatlahcuilo otlacat ipan Altepetl Mexihco.