cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caxtiltecah in ompa Mexico
Tlahtōllōtl
Īpan 1531 xihuitl, quīn iuh īquezquilhuioc in Tlamahtlācōnti mochīuh: oncatca cē mācēhualtzintli icnotlapalzintli. Ītōcā catca Juan Diego Cuāuhtlahtoātzin, iuh mitoa ōmpa chane Cuauhtitlan. In quēnin yancuīcān huēytlamahuizoltica monexiti in cenquizca ichpochtli Santa Maria Inantzin tocihuāpillatocatzin, in oncān Tepēyacac, motenehua Tonāntzin Ichpochtli Guadalupe.
Impal huēyi īteōpixcatzin Mēxihco in ītōcā Teicniuhtzin Juan de Zumárraga īhuān ītlahtōcāteixiptlatzin Antonio de Mendoza, ōmopehuilti nicān Mēxihco in tepozāmoxihcuiloloni 1538 xihuitl.
Huītz Mēxihco teyacanaquiuh Luis de Velasco, iuhquin inīc Ōme Ītlahtocateixiptlatzin inīc Yancuīc Caxtillān, īpan 1550 xihuitl. Zātēpan īpan 1557 xihuitl, ōmomiquilitzino Carlos inīc Mācuīlli, huēyi tlahtocatzin caxtiltēcah, teutontēcah, mēxihcah īhuān incatēcah, in oncān Teōpixcalco motenehua Yuzte.
Zanyenō ihcuāc ōquimochihuili huēyi ītequiuh Teicniuhtzin Bernardino de Sahagún. Yehhuātl quihcuiloā īamoxhuan īca mēxihcah mācēhualtin. Īpan 1560 xihuitl, chīhualo huēyi īteōcaltzin Āltepētl Mēxihco. Intēpalēhuiliz mēxihcah inīn xiuhpan Caxtillān quimpēhua malayatlācah, in oncān motōcāyotia In Filipinas.
Īpan 1568 xihuitl, Cē īyāōquizcauh in Hernán Cortés in ītōcā Bernal Díaz del Castillo, inīn xiuhpan ōmpa in ichantzinco Cuauhtēmallān quihcuiloa īamoxhuan in ītech ītlalpololiz Yancuīc Caxtillān.
Īpan 1581 xihuitl, motlācatilitzinoa Tlachco, ōmpa Tlahuilcapan, in ītauhcayo tlahcuilo in ītōcā Juan Ruiz de Alarcón, cē huēy tlācatl īpan Caxtillahcuilōyōtl.
Āmoxtiliztli
Neneuhcāyōtl:Mexihcah
Bee Gees
Bee Gees ītōca cē yamānqui rock tlacuīcaliztli tlein ōmopēuh īpan 1958 xihuitl īpan Manchester, Inglatlālpan, auh ōmotlami īpan 2003 xihuitl.
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:1950 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:1960 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:1970 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:1980 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:1990 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:2000 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Bee Gees Neneuhcāyōtl:Disco tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan Atco Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan Festival Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan Polydor Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan Rhino Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan RSO Neneuhcāyōtl:Tlacuīcaliztli īpan Warner Bros. Neneuhcāyōtl:Yamānqui rock tlacuīcaliztli
528
528 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 520s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Granada (xochicualli)
Granadaxocotl ( Granada) ce granadacuahuitl ixochihcual.
995
995 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
5 calli
Mācuīlli calli (5 calli) ītōca inic mācuīlli mēxihcatl calli xihuitl.
Granada (xochicualli)
Neneuhcāyōtl:Xochicualli
995
Miquiztli
* *
339
339 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 330s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Altepetl
thumb|Tlālticpactli īāltepētiliz īpan 1995 thumb|Altepetl
Cristoforo Colombo
thumb|Cristoforo Colombo, [[Buenos Aires]] Cristóbal Colón nozo Cristoforo Colombo (1451 - Valladolid 1506), in Genovtēcatl Tetlalittani īhuān pōchtēcatl. Colón tetlaltiaya Ixachitlān 1492 ica Caxtiltēcatl acapechtli.
Altepetl
Āltepētl (momoloca in tlahtōlli "ātl" īhuān "tepētl") quihtōznequi in tlein monequi īpan nemiliztli, in tlai in tlacualli, nō quihtōznequi mochi calli, teōcalli, tecpancalli, mīlli, mochi in tlein pohui cemeh tlācatiyān, ītōca, ītlāl, ītlacauh yez āltepētl.
Macuilpohualxihuitl XIII
Mācuīlpōhualxihuitl 13 (inic mahtlāctli onēyi) ītōcā in mācuīlpōhualli xihuitl cāhuitl īhuīcpa 1201  oc 1300  xihuitl.
Cristoforo Colombo
Neneuhcāyōtl:Italiatecah
Altepetl
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:Altepetl
600 xihuitl
600 xihuitl ōcatca inic cē mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 601 oc 610 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Rockercoatl
Roquercoatl ītōcā āxcān rock īpan Mēxihco.
Tlaxochimaco
Tlaxōchimaco ( Tlaxochimaco) ītōcā inic chicnahui mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Macuilpohualxihuitl XIV
Mācuīlpōhualxihuitl 14 (inic mahtlāctli onnāhui) ītōcā in mācuīlpōhualli xihuitl cāhuitl īhuīcpa 1301  oc 1400  xihuitl.
Huēyi mochīhualiztli
casa
529
529 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 520s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
4 calli
Nāhui calli (4 calli) ītōca inic nāhui mēxihcatl calli xihuitl.
341
341 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Francisco de Quevedo
Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas (1580 - 1645) ītōcā caxtiltēcah huēyi tlahcuilōni.
No xiquitta
Quevedo y Santibáñez, Francisco de Neneuhcāyōtl:Españoltecah amoxtlahcuilohqueh Neneuhcāyōtl:Tlacameh
Mitsubishi Lancer
Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli hatchback Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli huayin Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl Lancer 1 Neneuhcāyōtl:Auto
Tlālcacalōxōchitl
In Tlālcacalōxōchitl īxōch ahmo piya quihyāc.
Yēmpōhualchicōme
Yēmpōhualchicōme (yēm + pōhual + chicōme) ītōcā cē tlapōhualli auh mohcuiloa "67".
Tlālcacalōxōchitl
Neneuhcāyōtl:Apocynaceae
18
18 ītōca cē xihuitl īpan 10 xihuitl mahtlācxihuitl, auh mācuīlpōhualxiuhpan 1.
610 xihuitl
610 xihuitl ōcatca inic ōme mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 611 oc 620 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Centzīntiliztica
Centzīntiliztica quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli Monocotiledoneo, āxcān mihtoā Liliopsida.
Neneuhcāyōtl:Teconxinachtli Neneuhcāyōtl:Centzīntiliztica
Caxtōlonnāhui
Caxtōlonnāhui (caxtōl-li + on- + nāhui) ītōcā cē tlapōhualli auh moihcuiloa "19".
Mecano
Mecano in pop tlacuīcaliztli pēhualli in 1984 xihuitl īpan Caxtillān.
Neneuhcāyōtl:Caxtillān tlacuīcaliztli
San Nicolás Tolentino ioquichteocal (Atocpan)
thumb|200px|In San Nicolás Tolentino īoquichteōcal īpan ([[Ātocpan (Hidalgo)|Ātocpan).]]
530
Miquiztli
* *
San Nicolás Tolentino ioquichteocal (Atocpan)
In San Nicolás Tolentino īoquichteōcal īpan Ātocpan (: Convento de San Nicolás de Tolentino de Actopan) ce quixtiani chihualcalli tlen neteotiliztli in cristianismo.
Caxtōlonnāhui
19
San Nicolás Tolentino ioquichteocal (Atocpan)
Neneuhcāyōtl:Calmanaliztli ipan Mexihco
Cidracuahuitl
In Cidracuahuitl, ixochihcual in cidraxocotl ca.
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Cuahuitl Neneuhcāyōtl:Rutaceae
996
996 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
712
712 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
996
Miquiztli
* *
712
Miquiztli
* *
253
253 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
531
Miquiztli
* *
Michael Faraday
Michael Faraday, FRS (1791 - 1867) ītōcā huēyi iuhcāyōtlācatl ōtlācat Inglatlālpan.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:1791 tlācatiliztli Neneuhcāyōtl:1867 miquiztli Neneuhcāyōtl:Huēyi iuhcāyotlācah Neneuhcāyōtl:Inglatēcah huēytlācah Neneuhcāyōtl:Inglatēcah iuhcāyōtlācah
252
252 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Mitsubishi Lancer II
Mitsubishi Lancer II ītōca cē zacualli tepozmalacatl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 1979 oc 1988  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl Lancer 2
997
997 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
Neocatecumenal ohtli
Neneuhcāyōtl:Catolicismo Romano
Belanova
Belanova ītōcā cē electropop tlacuīcaliztli ōmopēuh īpan 2000 xihuitl Ātemaxac, Xālīxco, Mēxihco.
Yahualtzintli
thumb|Dulce Beat īxāyacatl
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Belanova Neneuhcāyōtl:Electropop tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Mēxihco tlacuīcaliztli
Centzontli
1. centzontlahtōleh
2. centzon
Epatl
Epatl (Latintlahtolli: Mephitidae huan caxtillantlahtolli: zorrillo).
Cenyeliztli
Además, se conocen los siguientes géneros fósiles:
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
1898
1898 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 19 īpan 1890s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
*
340
340 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 330s māhtlacxihuitl.
7 calli
Chicōme calli (7 calli) ītōcā cē mēxihcatl calli xihuitl.
713
713 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Mitsubishi Lancer III
Mitsubishi Lancer III ītōca cē zacualli tepozmalacatl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 1982 oc 1987  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli hatchback Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli huayin Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl Lancer 3
Tlayolli
Zea Mays mo ixmati kemej Tlayōlli, Taolli, Tlaōlli, se xiuhuit tein mo nextli América, mo maka keman panohua se xiuhuit ki huikake Europa tech Siglo XVII. Ekinsti mo toka miak, kipanoltia trigo uan arroz. Onkake miak tamame nejin taolli.
Iztaktaolli (Maíz Blanco) Nejin tein senka mokui.
Chichiltaolli (Maíz Rojo)
Yahuitl (Maíz Morado)
Xoxōuhqui (tlapālli)
Xoxōuhqui.
Tlayolli
Mokui kichihuaj atol, taxkal, miak tama tamalme uan oskei tamaj tapolol
Tlaōlli in xoxochiliztli.
Neneuhcāyōtl:Cuauhtontli
532
532 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Yēmpōhualchicuēyi
Yēmpōhualchicuēyi (yēm + pōhual + chicuēyi) ītōcā cē tlapōhualli auh mohcuiloa "68".
Ronald Reagan
Ronald Reagan (1911 - 2004)
19
19 ītōca cē xihuitl īpan 10 xihuitl mahtlācxihuitl, auh mācuīlpōhualxiuhpan 1.
998
998 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
In Santos Reyes ioquichteocal (Metztitlan)
In Santos Reyes īoquichteōcal īpan Mētztitlan (: Convento de los Santos Reyes de Metztitlán) ce quixtiani chihualcalli tlen neteotiliztli in cristianismo.
714
714 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Ā
Ā cah in huēiyac chicāhuani tlahtōlpan "A" .Nō ītōcā inic cēmpōhualli tlahtōl īpan nāhuatlahtōlmelauhcan.
255
255 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Xiuhquilipitzahuac
Xiuhquilipitzahuac.
Neneuhcāyōtl:Cuauhtontli
Mongollahtōlli
Mongollahtōlli (Mongollahtōlli:Mongol / Монгол). Cē ahcauhtlahtōlli Mongolia, China īhuān Rusia.
Neneuhcāyōtl:Mongollahtolli
Itzcohuatl
thumb|right|200px|Tlacuìcuīliztli tlàtoāni Itzcōhuātl, òtli Tlacōpan, Centro Histórico, [[Mēxihco Tenōchtitlan.]] Itzcōātl (1427-1440). In tlācatl Itzcōhuātzin tlahtoāni Tenōchtitlan.
Īpan 1380 xihuitl, ōncān Mēxihco Tenōchtitlan, ōcōnmotlācatilih. Yehhuātzintli Ācamāpichtzin īhuān ce tēcpanecātl cihuātl īnpiltzin. Moneltoca yehhuātl mācēhualcihuātl ōcatcah.
Ītechpa Itzcōhuātzin ītēlpōcayōuh ahmo miyec ticmatih, māqueh nelli yehhuātzintli tlacochcalcatl achtopa tlen tlahtoāni, oquīc Huitzilihuitzin īhuān Chimalpopocatzin īn tlahtocāyōhuān
Īpan 1427 xihuitl, Itzcōhuātzin mohtlahtohcatlālihtzinoh. Nimān quimoyāōchihuililih Āzcapōtzalco; ītloc Nezāhualcoyōtl īhuān Totoquihuāztzin yāōyōc ōtlayehyecoh.
Īpan 1428 xihuitl, ahnōzo ītōcāuh ce tecpatl xihuitl, in Coyōhuahcān āltepētl ōtlālpololōc īpal Itzcōhuātzin, īmach ac motōcātiaya Motēuczōmatzin (Motēuczōma Ilhuicamina) īhuān Nezāhualcoyōtzin.
Niman ōtlan in yāōyōtl, Itzcōhuātzin ōcōnmotlātilih in huēhueāmōxtin, īpampa yehhuātzin īhuān Tlācaeleletzin ahmo cōnmonequiliaya in mācēhualmeh canatih ininquehōn āmōxtin īhuān mopolōzque, moyōlpalānīzque.
Īpan 1440 xihuitl ōmomiquilih in Itzcōhuātzin. Mahtlāctli ōmōme xihuitl ōmotēpachohuililih Mēxihco Tenōchtitlan.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1440 Neneuhcāyōtl:Mēxihcatl huēyi tlahtohqueh
18 metztli mayo
Tonalilhuitl
18
Cuetlachtli
Cuetlāchtli ahnozo Cuitlāchtli (Canis lupus).
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Chichimeh Neneuhcāyōtl:Tecuanimeh
1381
1381 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
254
254 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Tlītlīlectic
Tlītlīlectic.
Zolin
Zōlin (Cyrtonyx montezumae).
occequīntīn macehuallahtōlcopa
Caxtillān zōlin
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
533
Miquiztli
* *
Ōntzīntiliztica
Ōntzīntiliztica, quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli Dicotiledoneo, āxcān mihtoā Magnoliopsida.
Neneuhcāyōtl:Teconxinachtli Neneuhcāyōtl:Ōntzīntiliztica
Cempohualli
Cempōhualli, cempōalli, cempōaltetl, ompohualnan, ompoalli, ompohualli: 20. thumb|Nāhuatlapōhualli cempōhualli
Neneuhcāyōtl:Tlapōhualli
19 metztli mayo
Tonalilhuitl
19
20 metztli mayo
Tonalilhuitl
20
Ē
Ē ca in huēiyac chicāhuani tlahtōlpan "E" .Nō ītōcā inic cēmpōhualoncē tlahtōl īpan nāhuamachiyōtlahtōltecpantiliztli.
1932
1932 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
*
342
342 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Mitsubishi Eclipse II
Mitsubishi Eclipse II ītōca cē momomalacapōl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 1995 xihuitl oc 1999.
342
Miquiztli
* *
Mitsubishi Eclipse II
Neneuhcāyōtl:Huēhueh momomalacapōl cabrio Neneuhcāyōtl:Huēhueh momomalacapōl coupé Eclipse 2
Yēmpōhualchiucnāhui
Yēmpōhualchiucnāhui (yēm + pōhual + chiucnāhui) ītōcā cē tlapōhualli auh mohcuiloa "69".
Xocohuetzi
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Tōnalli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
8 calli
Chicuēyi calli (8 calli) ītōca inic chicuēyi mēxihcatl calli xihuitl.
715
715 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Xopalectic
Xopalectic.
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
21 metztli mayo
Tonalilhuitl
21
534
534 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Nissan
日産自動車株式会社 nozo Nissan jidōsha kabushiki kaisha ītōca cē tepozmalacatl īhuān occequīntīn huaznenqui yōcoxqui ōquipēuh Yoshisuke Aikawa īpan 1933 xihuitl īpan Xapon.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Nissan
Mitsubishi Lancer IV
Mitsubishi Lancer IV ītōca cē zacualli tepozmalacatl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 1988 oc 1992  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli liftback Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl Lancer 4
Honda Civic
Honda Civic ītōcā cē tepozmalacatl ōquichīuh Honda īhuīcpa 1973 oc 1979  xihuitl. Civic quihtōznehqui "āltepētlācatl".
Civic Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli coupé Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli hatchback Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli huayin Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl
343
343 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
256
256 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Miston
In mizton nozo miztontli (: Felis silvestris catus), ītōcā cē tlapiyalli yōlcachīchīni īhuān nacacuani. Inon yōlcatzin īca tlācatl cah.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Miztin
535
535 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Ī
Ī cah in huēiyac chicāhuani tlahtōlpan "I" .Nō ītōcā inic cēmpōhualomōme tlahtōl īpan nāhuamachiyōtlahtōltecpantiliztli.
1382
1382 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
717
717 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
23 metztli mayo
Tonalilhuitl
23
Sony
Sony ītōcā cē tlahuīltiliztli tlātlāliani ōquipēuh īpan 1946 xihuitl īpan Xapon.
Tlamantzin
Neneuhcāyōtl:1946 olōltzin īmpēhualiz Neneuhcāyōtl:Xapontēcah tlahuīltiliztli tlātlāliani
Andrés Henestrosa
Andrés Henestrosa Morales (1906 - 2008) ītōcā mēxihcah huēyi tlahcuilōni, cemitqui, huēhuehcāyōmatilōni auh tzapotēcatlahto.
Mexko
Quipia itlalhui ce īxten tlen 1 964 375 km², yeca Mexco eli chantlalli tlen mahtlactli huan nahui hueyi pan nochi tlaltepactli huan tlen macuilli hueyi tlen Latinoamericah. Mopantia mictlampa ica Estados Unidos (3155 km) huan huitztlampa ica Cuauhtemallan (958 km) huan Beliz (276 km) inin nepan. Mexco iatentenno, tlen quitlamachihua 9330 km, mopantia cihuatlampa ica Pasifico Hueyiaxoxohuilli huan tlalocan ica Ayollohco Mexco huan Caribe Hueyatl.
Andrés Henestrosa
No xiquitta
Henestrosa, Andres Neneuhcāyōtl:Tlacameh Neneuhcāyōtl:Mexihcah amoxtlahcuilohqueh Neneuhcāyōtl:Huaxyacah
Mexko
Pampa oncac 130 miyonez macehualmeh pan xihuitl 2021, Mexco ya chantlalli tlen mahtlactli ica chanehqueh pan tlaltepactli. Nouhquia, tlen ce ica macehualtlacameh pan nochi Americah, no ica caztiahtlahtoanih pan nochi tlaltepactli. Quipiya 69 tecpantlahtolli: ce tlahtolli (caztiahtlahtolli) huallauh tlen Europah, huan 68 macehualtlahtolli: cequin inintocah mexcatl, yucatecatl, tzeltal, tzotzil, mixtecatl, tzapotecatl, otomitl, totonacatl, chol, mazatecatl huan huaxtecatl. Yeca nouhquiya eli hueyitlalli tlen chicome ica achiyoc tlahtolmeh tlen mozaniloah pan tlaltepactli.
Itztotecya macehualmeh pan Mexco Tlalli 21 000 xihuitla. Elqui nopa atoctli ne huitzlanpa altepetinih ininchan, queha olmecah, toltecatlacameh, mayapanecah huan tenochcah. Moquinon, caxtiltecahmeh ahcicoh quitlalcuihcuicoh naman ni Mexco Tlalli, huanya cequin altepetinih inintlapalehuiliz catli eliyayah tlaxcaltecahmeh, totonacatlacameh, teetzicohcah huan cequinoqueh. Quipehualtih nopa Hueyi teetlalcuihcuiliztli ne Hueyitlahtohcayotl Mexco ipan 1527 huan mochiuhqui Virreiyotl Yancuic España pan 1535.
Iuhcatzan tlatquiliztli huan icnoyotl tlahuel moxelohtoc, Mexco ce achiyoc cualli huexteyohualli pan Izpanoamericah. Nouhquiya, Mexco Tlalli eli tlen mahtlactli huan eyi tlahtohcayotl ica hueyi PIB pan nochi tlaltepactli, zan Italia ican. Quipiya ce hueyi IDH tlen 0.779.
Tlaltocayotl
Francisco Javier Clavijero quīhtoh nopa tlaltokayotl monequi tlahtolcuapaz “campa nemi Mexih” zo “kampa nemi Huitzilopochtli”. Quipiuihqui pan yané amochtli ce tlahtoltlahcuilolli tlen quīhtoa huaczan ya quineltocac itlaltocax quihtoznequiaya “ipan metl ixix”, zanpampa quemman yahaya momachtihqui mexihcatlacameh inemilizcayo, momacac cuentah Mexihco quena huallauh tlen Huitzilopochtli.
Monextihqui 6 tlen nouiempleh pan xihuitl 1813, quemman Anahuaccencotilli quiquixtihqui ne Amatl tlen Americah Mictlanpa Itlacaxoxouhcayo, tlen ce tlatocaxtiliztli tlen motequihuihqui pala quitocaxtiz ni huexteyowalli. Inin cencah itocah Yancuic España zanquemman Caxtiltlahtohvayotl huey yamatlamoyahual Tlanehnehuillotl tlen Cádiz quimachiyotihqui nochi España itlalhui pan Americah Mictlanpa (Hueyitlahtohcayotl Cuahtemallan, Coba, Flolita, Poeltollico huan Zanto Tomincoh —naman Tomincoh Axcayotl—). Satepan, ne Decreto Constitucional para la Libertad de la América Mexicana, amatlamoyahualli pan xihuitl 1814, quipatlax necé itlaltocax ica Mexihco. Neya, ica caztiah, México nouhquia motequihuihqui quencé chaneh itocah.
Nochin amatinih achtopa tlacaxoxouhcayotl (Yohuallan Tequichihualli huan Córdoba Centlaliliztli) quitequihuihqueh ome tlaltocaitl (Americah Mictlanpa huan Mexica Americah), zanpampa quipihuihqueh ceyoc yancuic, tlen quimachiyotihqueh quencé huexteyohualli itocah: Mexica Hueyitlahtohcayotl. Nopa tlaltocaitl motequihuihqui pan Amatl tlen Mexica Hueyitlahtohcayotl Itlacaxoxouhcayo, amatlamoyahualli pan 28 tlen ceptiempleh pan xihuitl 1821, quemman Mexco quitlanqui itlacaxoxouhcayo.
Naman, ica nahuatl tlen Huaxtlan, ni huexteyohualli itocah Mexco Tlalli, iuhcatzan Tlanehnehuillotl tlen 1857 quimachiyotihqui itocah Mexica Lepoplicah, zanpampa nouhquiya motequihuihqui Estados Unidos Mexicanos. Ipan Tlanehnehuillotl tlen Centicmacehualmeh, amatlamoyahualli pan xihuitl 1917, momachiyotiah Mexica Centic Huexteyohualco, zanmohtoa nahuatlahtoanih zan quitocaxtiah Mexco.  Inin tlamanextilli tlen tlalocotzolli (ce tlahtolli tlen quīxpolohqui ce achi itencaquiliz) huallauh tlen «Mexihco». Nopa itlaltocax zan motequihuia ica necé huey altepetl tlen huahcapayotl, mazque ica tlahco nahuatl nocca motequihuia Mexico.
Nemilizcayotl
Macehualmeh zanquemman oncahtihuallauqueh naman ni Mexco Tlalli 30 000 xihuihtla. Ipan 9000, mochiuhqui teeyolehualiztli ica tlapixcaliztli tlen ayohtli, etl, chilli huan huaxin pan Teohuahcan huan Tepeyoh Tamaolipan. Quenhuac tlapixcaliztli tlen cintli mochiuhqui pan 5000, yeca macehualmeh peuhqueh hualmotlaliah pan Mesoamericah. Oncav eyi hueyi tlallamiquiliztli: Oasisamericah, Aridoamericah huan Mesoamericah.
Olmecah
Achiyoc zozoltic olmecachinanco motocaxtia San Lorenzo Tenochtitlan. Elqui tepantilo pan xihuitl 1150 ica naman Tecciztepec altepetlalli, ompa Coatzacualco atlauhtenpa, pan tlatilantli Chalchiuehcan. Olmecah nicanin tlacemoyauhqueh, quemman mochiuhqueh nelmiac tecuacuilmeh huan caltinih, achiyoc queha ceyoc cahuitl. Zanmohtoa, pan xihuitl 900, ceccoyoc ehuanih matlaciuhqueh Xan Lolenzo Tenochtitlan, huan melahua quinecqueh quinixpoloceh nochin tecuacuilmeh; cequin tlalpacholoqueh, cequinoc mohuicaqueh campa La Venta.
Quil altepetl La Venta elqui olmecatlahtohcayotl ialtepenanyo. Nouhquia, inin tlen ce altepetl tlen momattoc eltoya pan Mexco tlen huahcapayotl. Neca eltoqueh ne achiyoc zozoltic tzacualmeh tlen nochi Mesoamericah, no moahcic huextic olmecatzontecon, mochiuhqui ica tliltepetetl, huan hueyicpalli. Quil melahua elqui ce tlamantli malhuilli.
Zaniuhqui panoc ce hueyi chalantli ica cequinoc altepetinih huan olmecah. Hueliz mopazolqueh ica axzancé canahya: cequin onyahqueh Mayapan, mazque cequinoc onyahqueh Cuicuiloo, zanqueh altepetl poliuhqui ipampa Xictepetl; yeca zampayano onyahqueh Mexco, Huaxyacac huan Chiyapan.
Teotihuaqueh
miniaturadeimagen|[[Itzacual Tonatiuh pan Teotihuacan.]]Neya Mesoamericah quiahxilihqui itlallamiquiliz ihuexcayo.
Mexco naman
Ce yaoyotl tlen nalcotlafico pan tlanae atihcayotl Felipe Calderón.
Tlalticpacyohcayotl
Mexco tlalli cah ipan America hueyteyohualco. Tlan titlachiya cah mictlampa iva Estados Onidos, huitztlampa ica Hueyiatl Pasifico, noyuhqui Cuauhtemallan huan Pelize huey teyohualli, neci tlalocan ica Mexco ayollohco oncah nehmatli huan hueyiatl Pasifico mocahua ica tlalocan opochtli zo cihuatlampa.
Yoliztli
Mexco tlalli iyoliz cah hueyi, quipiya oczequi climaz, xexeloc in Tropico de Cancer itlal. Nican quipiya hueyi tepehuahcan, tlalcoauhtitlan, huactof atlalli mohihtohua zacatlan, quipiya hueyiatl.
Nican Mexco quipiya toctli diferentes, cuetlaxochitl, cuapelechxochitl, pochotl, teonochtli, nehpalli, chacha, mexcalli, mizquitl, ocotl, ahuatl huan occequi.
Tlapiyaliztli
Nouhquiya xiquitta Mexco tlalli quipiya ne totomeh quecholtototl, chahma, cuauhtli, quetzaltototl, nohihqui quipiya miequin tlapiyalmeh, in chichinih tlacamichin, tecomahtli, tlacaxolotl, mazatl, temazatl, miztli, tecuani, calolo, hueyimichin, amiztli, coatochin, zacatochin huan cequinoc.
Tlanahuatihcayotl
Ne Mexco tlalli se república, representativa, democrática, federal huan laica; tlachihualoc pan Estados libres y soberanos (huan inonqueh xexeloc altepetalli) ipan nochimeh xolal, ne Mexcoaltepetl in cuaitl altepeticpac itech hueyitlalli.
Ne tlacatzin Andrés Manuel López Obrador, hueyi tlanahuatiquetl itech Mexco tlalli, itoca icaneh ce poder ejecutivo mazqui pan tlanahuatilamochtli.
Ixpantlali tlanahuatihcayotl
Mexco quipiya 100 tetitlaniliztli.
Chanehmatiliztli
Yin tlacayotl pan Mexco tlalli tlen 126,014,024 chanehmeh (Cenzo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% pan altepeticpac, ni ce dencidad 16,54 hab/km². NI nochimeh chanehmeh, 65 millones cihuameh ca (51.2%) huan 61 millones tlacameh cah (48.8%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In miltlacameh, 76,33% (9.459 chaneh.) altepetlacameh pan nochi altepeticpac 1.576.259 chanehmeh.
20
20 ītōca cē xihuitl īpan 10 xihuitl mahtlācxihuitl, auh mācuīlpōhualxiuhpan 1.
Mexko
Nehnemiliztli
Mecko ehuanih nemih pan cequinoc huexteyohualli huan huahcaehuanih nemih pan Mexco pan xihuitl 2020.
Teoyotl
Mexco tlalli quipiya cequinoc teoyotl, ni Teocalli Católica huehueyac ica 82% tlen Cristianismo, oncah quipiya cequinoc neltoquiliztli, quence Testigos de Jehová, Evangélicos, Pentecostales, Teocalli Ortodoxa, Mormones cequin.
Tlahtolmeh
Ipan Mexco tlalli chanehqueh tlahtoah quence tlahtolmeh, caztiahtlahtolli ce camanalli.
Tlamachtiliztli
Pan inin huexteyohualli, oncah caltlamachtiloyan Escuela Primaria, Secundaria, Colegio de Bachilleres, secundaria huan Instituto Tecnológico huan universidades.
Tlacualiztli
Mexco tlalli quipiya hueyi diversidad tlen tlacualiztli.
Momotlaliztli
Pan huexteyohualli Mexco tlalli, mahuiltiah ica fotpol, taecuondo, peizpol, huan no iuhqui pazquepol. Nican tlen tlahuel mahuiltiah telpocameh fotpol huan ahacahica quichihuah nechicoliztli huan mahuiltiah huanya cequino telpocameh.
Pan Mexco tlalli, mahuiltia Juegos Olímpicos tlen Altepetl Mexco 1968.
Ceyoc tlanechicoliztli
Neneuhcāyōtl:Mexco Neneuhcāyōtl:Huehueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Chantlalli
Aston Martin
Aston Martin ītōca cē tl momomalacatl yōcoxqui.
Tepozmalacatl
Neneuhcāyōtl:Aston Martin tepozmalacatl Neneuhcāyōtl:tl tepozmalacatl
Ichimal Mexihco
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Teyacanaliztli ipan Mexihco
Hueyitecuilhuitl
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Teoamoxtli
thumbnail|250px|Yectli Huēhuehtlahtōlli. Teōāmoxtli, Huēhuehtlahtōlli ahnozo Yēctli Teōāmoxtli (:  Biblia, Santa Biblia ahnozo Antigua Palabra), ītōca Yēctli Āmoxtli Quīxtianayōcopa.
Āmoxtli in Huēhuehtlahtōlli
Huēhuehtlahtōlli moxexeloa in Huēhuenemiquiznahuatīliztli īhuān Yancuīcnemiquiznahuatīliztli.
Yuditēcah ōtlahcuiloqueh Huēhuenemiquiznahuatiliztli, īhuān yēctli Apoxtolli ōtlahcuiloqueh Yancuīcnemiquiznahuatīliztli.
Nō Xiquitta
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Cristianismo
Guillermo González Camarena
Guillermo González Camarena ītōcā tlācatl ōquichīuh inic cē tlapālcopa huehcaīxipcaxitl.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1917
536
536 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
24 metztli mayo
Tonalilhuitl
24
716
716 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Tzitzimicītlalli
Tzitzimicītlalli ahnozo Tlazōlteōcītlalli ( Saturno) ītōcāhuān inic chicuacē nehnencācītlalli Tōnatiuh Īchānco. upright=1.5|thumbnail|izquierda|Tzitzimicitlālli īelcuauhyo īpan nelli tlapālli. upright=1.5|thumbnail|izquierda|Tzitzimicitlālli Tlālticpactech.
Neneuhcāyōtl:Tōnatiuh īnehnencācītlalhuān Neneuhcāyōtl:Tzitzimicītlalli
Matlaltic
Matlaltic ce tlapalli.
Tlaixcopinalli
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
Cualtzin tepozmalacatl
Cē cualtzin tepozmalacatl cah tepozmalacatl, huēiyac auh cualtzin tepozcaxitl nozo coupé.
Mitsubishi Lancer V
Mitsubishi Lancer V ītōca cē zacualli tepozmalacatl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 1991 oc 1995  xihuitl.
718
718 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Mitsubishi Lancer V
Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli coupé Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli huayin Neneuhcāyōtl:Huēhueh zacualli tepozcaxitl Lancer 4
Cualtzin tepozmalacatl
Zāzotepozmalacatl
Neneuhcāyōtl:Tepozmalacatl neneuhcāyōtl
25 metztli mayo
Tonalilhuitl
25
257
257 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
344
344 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
1383
Miquiztli
* *
Á
Á cah in yōlchicāuhtlahtōl tlahtōlpan "A".
537
537 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
999
999 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Tecuilhuitontli
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
1933
1933 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
*
D
D ītōcā inic nāhui machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli..
Johannes Gutenberg
Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg ītōcā tlācatl ōquichīuh tepoztlahcuilōliztli.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:1400 tlācatiliztli Neneuhcāyōtl:1468 miquiztli
1935
1935 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Yacatēuctli (teōtl)
Yacatēuctli ca in pōchtēcah īhuān in nehnenquimeh īnteōuh.
Nahuatlatolli ipan in caxtillantlatolli
Īpan in RAE diccionario de la lengua española mopōhua cequi 200 tlahtōlli īca nāhuatlahtōlli tlanelhuatl; tēl in Diccionario de aztequismos pōhua cequi 2,000 tlahtōlli īpan in caxtillāntlahtōlli īca nāhuatlahtōlli tlanelhuatl.
Inīn zāzanilli piya cē machiyōmacaliztli ītech tlahtōlli tlein netlatequitilia īpan in caxtillāntlahtōlli īca nahuatlahtōlli tlanelhuatl. In tāchcāuh tlatequitiliztli īpan mochi in caxtillāntlahtōlli nemachiyotia īca (G), n tāchcāuh tlatequitiliztli īpan Mēxihco nemachiyotia īca (M) īhuān occē catyān īca (X).
Mitsubishi Eclipse III
Mitsubishi Eclipse III ītōca cē momomalacapōl ōquichīuh Mitsubishi īhuīcpa 2000 xihuitl oc 2005.
1935
Miquiztli
*
Nahuatlatolli ipan in caxtillantlatolli
Yōlcatl
250px|thumb|Huehxōlōtl
Xōchihcualli
thumb|250px|Xītomatl īpan in tiyanquiztli, [[Tepoztlān, Morelos]]
Tlacuālli
thumb|250px|Xocolātl
Calmanalizzōtl
thumb|250px|Tlapilohtli
Occē
250px|thumb|mōlcaxitl
Nō xiquitta
Caxtillāntlahtōlli īpan in nāhuatlahtōlli
Neneuhcāyōtl:Caxtillantlatolli Neneuhcāyōtl:Nahuatlatolli
259
259 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Panasonic
Panasonic ītōcā cē tlahuīltiliztli tlātlāliani ōquipēuh īpan 1955  xihuitl īpan Xapon.
Mitsubishi Eclipse III
Neneuhcāyōtl:Huēhueh momomalacapōl cabrio Neneuhcāyōtl:Huēhueh momomalacapōl coupé Eclipse 3
27 metztli mayo
Tonalilhuitl
27
1936
1936 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Nokia
Nokia ītōcā cē tlātlāliani olōltzin.
1000
1000 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 10 īpan 990s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
719
719 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 710s mahtlācxihuitl.
Ō
Ō cah in huēiyac chicāhuani tlahtōlpan "O" .Nō ītōcā inic cēmpōhualonēyi tlahtōl īpan nāhuatlahtōlmelauhcan.
719
Miquiztli
* *
Lope de Vega
Félix Lope de Vega y Carpio (1582 - 1635) ītōca caxtiltēcah huēyi āmatlahcuilōni.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1562 Neneuhcāyōtl:Españoltecah amoxtlahcuilohqueh Neneuhcāyōtl:Tlacameh
E
E ītōcā inic mācuīlli machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
538
538 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
28 metztli mayo
Tonalilhuitl
28
Mitsubishi Eclipse IV
Mitsubishi Eclipse IV ītōca cē momomalacapōl quichīhua Mitsubishi īhuīcpa 2006 xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Āxcān momomalacapōl cabrio Neneuhcāyōtl:Āxcān momomalacapōl coupé Eclipse 4
539
539 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Quilitl
In quilitl ca ceh xihuitl, ceh xiuhtlacualli. Ahmo ceh cuahuitl.
Album
Neneuhcāyōtl:Cuauhtontli
Ilhuicateōcītlalli
Ilhuicateōcītlalli nozo Ilhuicatēcacītlalli ahnozo Xiuhtēuccītlalli ( Urano) ītōcāhuān inic chicōme nehnencācītlalli Tōnatiuh Īchānco
thumb|center|Ilhuicateōcitlālli īpan ahmonelli tlapāltin
Neneuhcāyōtl:Ilhuicateōcītlalli Neneuhcāyōtl:Tōnatiuh īnehnencācītlalhuān
29 metztli mayo
Tonalilhuitl
29
Ehcapahtli
Ehcapahtli (Senna occidentalis) cuahuitl.
É
É cah in yōlchicāuhtlahtōl tlahtōlpan "E".
258
258 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Etzalcualiztli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Quetzalcoatl
thumb|Quetzalcōhuātl, Borboniatl āmoxtli. Quetzalcōātl (īhuān Quetzalcōhuatl) ītōca cē mēxihcatl teōtl, tlāhuizcalpantēcuhtli, tōnalmachiyōtlanextileh īhuān āmoxtlanextileh. Quetzalcōātl tētlamaca in Tlaōlli tlacayōtl.
Ehcapahtli
Neneuhcāyōtl:Caesalpiniaceae
Quetzalcoatl
Ītōca quitōznehqui quetzalli, in yēctli cuacuāltzin īanimantzin īhuān cōātl, in tlein in Tlālticpac cah tlācatl, imanon Quetzalcōhuātl quitōznehqui in tlācatl in āquin motlehcoz īanimantzin īca in tlahuitlācatzin in tlācatl mā moteōchīhua.
258
Miquiztli
* *
Quetzalcoatl
Quetzalcōātl, ahmo aztēcatl, tlamo mēxihcatl, mopōhuaz tōltēcatl īpan in huēhueh tlamanitiliztli, Aztēcah in tōcāitl ōmitoaya cah zan ōcatcah in āquinhuān in oquin yehcōāyān in inihuīcpa in Mēxihcah.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
720
Miquiztli
* *
Tecuilontiliztli
thumb|250px|Ōme tēlpōcah cuilomeh. thumb|250px|
In Tecuīlontiliztli , ce yōliztli īpan oquichtli.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlacayotl
Jazz
Jazz ītōcā cē cuīcayōtl neneuhcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:Cuīcayōtl neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl:Jazz cuīcatl
Cuīcatlāhuīlcaxitl
250px|thumb|right|Cuīcatlāhuīlcaxitl Cuīcatlāhuīlcaxitl ītōcā tlatzotzonalli.
Neneuhcāyōtl:Tlāhuīlcopa tlatzotzonalli
30 metztli mayo
Tonalilhuitl
30
1384
1384 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
620 xihuitl
620 xihuitl ōcatca inic ēyi mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 621 oc 630 xihuitl.
Coatl
Cateh miaquin yolcameh moihtoa coameh, huehueyin huan tepitzintin; itlahqueh (cequimeh) patlahuaqueh huan ohcequin pitzahuaqueh. Itlahqueh techtlahyohuia, tlah mitztetexoz mitzcocoz huan pampa mitzmictiz. Pampa inan yolcatl cualli, techpalehuia, huan tlapalehuia canin yetoque. Tlah ahmo tiquinmauhtiz amitlah mitzchihuilizqueh. Ompa hueyaltepetl Mexico, coameh tiquimihtoah teomeh, ic cualtzintzintin. Aquihqueh otechyacanqueh, oquinpiyayah in teteoh itoca Quetzalcoatl, huan inantzin itoca Coatlicue. Tlah ticnequi ocachi ticmatiz, huan tiquittaznequi itetlacuauhihcuiloliz, itetlaxin in tlen oquichiuhqueh in mexicah, xiya Centlacayotl huan Nemilizcayotl Tlalpantlaquicalli (Museo Nacional de Antropología e Historia).
Tonacayotl
thumb|left|[[Tepocolcoatl.]]
Miyac motlapoa ican ipampa camachalli iten ahmo omizalolli, oc zan tlazalolli ic olpica itzontecompan iuhqui huel motlapoa ican in ic quintoloz huehueyin īhuān motquitica yolqueh. Ca acatepozotl itlan, tlatepozcopa ic teohquiza itlacual; camachalpan mopiya cōhuātlantli noihuan quemmanian mochi omitl camihtic. In micohuanih cōcōhuâ quipiyah ome tlantli in tlein miyac hueyeyica, yeh acaltic īhuān monechicoa ic pexontilli ic quichihua in micohuani. Inin cōhuātlantli mopatla oc cē yancuic.
Cē Chichitl (ihiyopexontilli) ahmo ihiyoquiza, in oc cē ye cencah hueyac. Ahmo tzatzahtziliztli aceh quichihua cē quiquinaquiliztli zan imman in iquin yehhuatl mozoma.
Ahmo ixquimiliuhcahuah in tlein itlachiyaya tlatoctiloni īhuān tetonalihtlacoh. Ca nelli in cequintin totomeh, cequintin cuecueyah īhuān oc tlamantin yolqueh catihcaqueh in ixpan cōhuātl ipampa quimmauhcamictia.
Zan ica ehuapatlaz, mochi quimoquixtilia in iehuayo. Cequintin quitlaliah in cōhuātetl, achi mochintin ahmo quimmocuitlahuiah in icohuatehuan in icohuatotontin. Oncah ome tlamantli in cōhuātl: pahmictiani īhuān ahmo pahmictiani. Ahmo techcocoa imiquiya intla ticcuani, matel intla calaqui in tez yez temamauhtic yez tecocoh, quicua in micohuani in eztli.
Itech mexihcah in cōātl ocatca ixiptla in atoyatl, in quiyahuitl, in tlatepetlaniliztli.
Tequichihualiztli
In coatl itlalmachiyo ipan Mexico, yolcatl ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcamanaliz; quitoa ce cuauhtli tlacua ce tepocolcoatl ahcopa ce nohpalli ipan tlalhuac ompa atezcatl tlen ca hueyi Altepetl Mexico quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
Tonalpohualli
80px|thumb|left|Coatl In mihtoaya cualli tonalli. In aquin ipan tlacatiyan quihtoaya ilhuileh, mahcehualeh yez, mocuiltonoz, onyez in quicuaz in quiz.
Auh in yohuac, in yaopan oquichtiz momahuizzotiz; auh intlah cihuatl huel motlacamatiz, huel motlayecoltia, quipiyaya in iteicneliz. Pochtecatl itonal. In Mixcoatl no Camaxtli iteohuan, tlatta tlapcopa.
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Coameh
F
F ītōcā inic chicuacē machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
260
260 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 250s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Carolus Magnus
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:747 tlācatiliztli Neneuhcāyōtl:814 miquiztli
346
346 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Nepatlachhuiliztli
thumb|250px|Ōme ichpōcah cuilomeh.
In Nepatlachhuiliztli, ce yōliztli īpan cihuatl.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Tlacayotl
Buick
Buick ītōca cē tl tepozmalacatl yōcoxqui.
Tepozmalacatl
Neneuhcāyōtl:Buick tepozmalacatl Neneuhcāyōtl:tl tepozmalacatl
Ayohpaltic
Ayopaltic ce tlamantli nozo palli tlen mitztlachihua ica camohpaltic huan tlazalehualtic, ipan inon tlalli mitztlamati in ayohpaltic tlapalli ompa huehueyotl, xochihcualli huan cuauhtoton quipia ayohpaltic itlapal.
Tlaixcopinalli
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
Techalomeh
Techalotl (latintlahtolli; Sciurus).
Itlacual
Techalotl tlacua zacatl huan xihuitl. imotlacua noyuhqui icampa xochihcualli. Inin chichini onili atl, tlacua xihuitl.
Cenyeliztli
Nican mochintin techalomeh:
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
31 metztli mayo
Tonalilhuitl
31
345
345 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Hueyitozoztli
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Peugeot 401
Peugeot 401 ītōca cē cualli tepozmalacatl ōquichīuh Peugeot īhuīcpa 1934 oc 1935  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli tepozcaxitl 401
Coreatlahtolli
Coreatlahtōlli (HuitztlānCoreatlahtōlcopa: 한국어 hangugeo; MictlānCoreatlahtōlcopa: 조선말 chosŏnmal) ītōcā in āchcāuhtlahtōlli īpan Corea Huitztlāmpa, Corea Mictlāmpa īhuān Yanbian, China īpan Asia.
1385
1385 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Tlatztalēhualli
Tlatztalēhualli.
630 xihuitl
630 xihuitl ōcatca inic nāhui mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 631 oc 640 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
541
541 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 540s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1937
1937 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
*
1939
1939 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Nō xiquitta
*
G
G ītōcā inic chicōme machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
Yēmpōhualmahtlāctli
Yēmpōhualmahtlāctli (yēm + pōhual + mahtlāctli) ītōcā cē tlapōhualli auh mohcuiloa "70".
Chapolin
thumb|250px|Chapolin. thumb|250px|Chapolin. In chapolin  (latintlahtolli: sphenarium huan caxtilahtlahtolli, chapulín ahnozo saltamontes) ce chinahmeh tlein tlacua zacatl.
Inacayo
Chapoltin quipia ome tomahuac mahtli huan ome imahuan pitzahuac, inacayo hueyac huan chicahuac ica ome aztli, ce camactli ica maitl ihuan quipia hueyi iixteloloh ipan itzonteco ica ome pitzahuac cuacuahuitl.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Island Records
Island Records ītōcā cē caquizcopīnalōni calli.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:1899 olōltzin īmpēhualiz Neneuhcāyōtl:Caquizcopīnalōni calli
I
I ītōcā inic chiucnāhui machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
347
347 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Tozoztontli
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
1386
1386 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Hoobastank
Hoobastank ītōcā cē rock tlacuīcaliztli, ōmopēuh īpan 1994 xihuitl āltepēpan Agoura Hills, California, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:1990s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Hoobastank Neneuhcāyōtl:Punk tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Rock tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl tlacuīcaliztli
540
540 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 530s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Henderson, Nevada
Henderson ītōcā cē āltepētl īpan Nevada, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
H
H ītōcā inic chicuēyi machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
Henderson, Nevada
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Nevada āltepēmeh
Tlapālpoyactic
Tlapālpoyactic.
Icpitl
Icpitl (Lampyridae) ce yolcatzin, atepipitztli.
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Molotl
Molotl ca:
261
261 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 3 īpan 260s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Pitzotl
Pitzotl (caxtillantlahtolli:Cerdo) in yolcatl.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Fierce Panda Records
Fierce Panda Records ītōcā cē caquizcopīnalōni calli.
J
J ītōcā inic mahtlāctli machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
640 xihuitl
640 xihuitl ōcatca inic mācuīlli mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 641 oc 650 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events
Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events ītōca cē tl īxiptlayōlli ōquichīuh Brad Silberling, īpan 2004.
1940
1940 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1930s mahtlācxihuitl.
Nō xiquitta
*
543
543 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 540s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
542
542 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 540s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1387
1387 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Zoé
Zoé ītōcā cē tlātlamantic rock tlacuīcaliztli ōquipēuh īpan 1994 xihuitl īpan Āltepētl Mēxihco.
Tlapaltehuilōtl
thumb|250px|Tlapaltehuilōtl Tlapaltehuilōtl in tetl.
Molotl (tlacualli)
In molotl mēxihcatl tlacualli īpan Puebla īhuān occē tlahtohcāyōtl.
1 metztli octubre
Tonalilhuitl
01
Xochipaltic
Xochipaltic ce tlapalli.
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
1 metztli junio
Tonalilhuitl
01
Yēmpōhualmahtlāctli oncē
Yēmpōhualmahtlāctli oncē (yēm + pōhual + mahtlāctli + on + cē) ītōcā cē tlapōhualli auh mohcuiloa "71".
Tlacaxipehualiztli
Xocohuetzi ( Xocohuetzi) ītōcā inic mahtlactli mētztli īpan cē xiuhpohualli, auh 20 tōnalli.
K
K ītōcā inic mahtlāctli oncē machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
Tlacaxipehualiztli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Bentley
Bentley ītōca cē tl tepozmalacatl yōcoxqui.
Luis Donaldo Colosio
Luis Donaldo Colosio Murrieta (1950 - 1994) ītōcā mēxihcatl cemitqui.
Bentley
Tepozmalacatl
Neneuhcāyōtl:Bentley tepozmalacatl Neneuhcāyōtl:tl tepozmalacatl
Luis Donaldo Colosio
Colosio Murrieta, Luis Donaldo Colosio Murrieta, Luis Donaldo
Xoconochtli
Xoconochtli Opuntia joconostle F.A.C.Weber.
Neneuhcāyōtl:Xochihcualli
650 xihuitl
650 xihuitl ōcatca inic chicuacē mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 651 oc 660 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
545
545 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 6 īpan 540s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
3 metztli junio
03
Cihtli
Cihtli nozo cīcihtin ahnozo cihtin.
2 metztli octubre
Tonalilhuitl
02
Voltaire
François Marie Arouet nozo Voltaire (1694 - 1778) ītōca francitēcah huēyi tlahcuilōni.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:1694 tlācatiliztli Neneuhcāyōtl:1778 miquiztli Neneuhcāyōtl:Francitēcah tlahcuilōnih Neneuhcāyōtl:Huēyi tlahcuilōnih
Ontetocaitl
Ontetocaitl, ce tocatl icampa in tlacatl ahmo yoliztli.
262
Miquiztli
* *
4 metztli junio
Tlacatiliztli
04
Tecpacuihcuilli
thumb|Tecpacuihcuilli
Tecpacuihcuilli in tetl.
722
722 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 720s mahtlācxihuitl.
Ä
Ä cah in ōmetlīltetl tlahtōlpan "A".
722
Miquiztli
* *
Ayotochtli
Ayotochtli (latintlahtolcopa Dasypus, caxtillahtolli: armadillo, quirquincho huan tatú), ce tecuani chichini tlen chanti ipan mochi America cemantoc tlalli, ompa America mictlampa huan America huitztlampa. Inon yolqui tlachihua coyonqui tlatzintlah tlalpan; nipa inetecayan; tlacua yolcatzintzin, xihuitl huan totoltetl.
Tocayotl
Ayotochtli tlahtolli huala itechpahuic huehcauh nahuatlahtolli ayotochtli quiza ipan: nahuatlahtocopa ayotl, ce yolcatl ica ayotapalcatl, nican inelhuayo pehua ica ayo- huan anca nahuatlahtolli tochtli tlen ipehualiz -tochtli huala itzatlan in tochtli.
Inacayo
Inacayo ayotochtli quipia ce hueyi pipictic tapalcatl, inaca ca tlaihtic ica iomihuan, noyuhqui quipia hueyi cuitlapilli. Inon yolqui momatqui nemi ihcuac otlacat intlah itechcopa chichini. Yeppan ic ome ixtelolohtli, ce camactli, hueyi ehuatl, quipia ome nacaztli huan nahui mahtli; quipiya ome acaxotl mahcopa, quipia nahui xopilli ica hueyi iztetl.
1951
1951 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 20 īpan 1950s mahtlācxihuitl.
Ayotochtli
Itlacual
Inon yolqui tlacua yolcatzintzin, inonqueh in azcameh, nocheztin, tlalocuiltin huan zayoltin, noyuhqui xihuitl huan xinachtli. Ohce tlacualiztli in totoltetl.
L
L ītōcā inic mahtlāctli omōme machiyōtlahtōliztli īpan latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
1388
1388 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 14 īpan 1380s mahtlācxihuitl.
Peugeot 402
Peugeot 402 ītōca cē cualli tepozmalacatl ōquichīuh Peugeot īhuīcpa 1935 oc 1942  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli cabrio Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli coupé Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli tepozcaxitl Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli van 402
Cipactli
thumb|left|200px|Acuetzpalin
Ayotochtli
Cenyeliztli
Subfamilia Dasypodinae
Cipactli
Neneuhcāyōtl:Cuetzpaltin
Ayotochtli
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
1388
Miquiztli
* *
544
Miquiztli
* *
Tenochtitlan (tlacuīcaliztli)
Tenochtitlan ītōcā cē doom metal tlacuīcaliztli ōmochīuh 2004 xihuitl īpan Rusia.
348
348 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
723
723 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 8 īpan 720s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
660 xihuitl
660 xihuitl ōcatca inic chicōme mahtlācxihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7, auh mopiyah īhuīcpa in 661 oc 670 xihuitl.
Huēyi miquiztli
*
Ahuitzotl
thumb|300px|Ahuitzotl. Ahuitzotl ahnozo aitzcuintli cē chīchihuālyōlcatl nācacuāni ihuān ātlanemīni otēcpan ītic zānyelīztli itōca mustēlidāe helenotlahtolli. Quēmeh nōchi in mustelidae, quipīa in nacāyotl mecāyo, xōmeh tichtīqueh, copīlli pitzāhuac ihuān cuāitl mecāyo. Moīxmāti īc ihuēyīxquichi (Inacāyotl motlāmachīhua īntlan 62 ihuān 69 cm, āuh icuitlāpil īntlan 37 ihuān 42 cm, āuh nochi inacayotl 11 kg). Quipīa itzōnyotl camīltic ihuān tīchtic, īca cē ihuāni chīchīhtli īztac itozquīpan, āuh cuētlāxtin ītlan ixopīltin ihuān imapīltin.
Quēmeh occē mustelidae ātlaneminīmeh, quipīa huēy tlāchcōttalīztli ihuān huēy chicāhutilīztli xopīlco ihuān mapīlco. Moaāqui īca tlātlamāntin olīnilīztli iciuhcāqueh, āuh manēloa īpan 10 ixquīchca 40 s.
Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Gustavo Baz Prada
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1894 Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1987 Neneuhcāyōtl:Mexihcanecah
349
349 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 340s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Cintli
Cintli (Zea mays) nozo centli. thumbnail|izquierda|Cintli
Cintli petlayoh
Inin cintli tlen huactoc ihuan quipiya nocca ixihuiyo. Motocaxtia petlayoh pampa quipiya miyac ixihuiyo. Quemman ayohcanah ce cinxipehua naman motocaxtia totomochtli. Inin totomochtli motequihuia ica miyac tlamantli. Quemmantzin motequihuia ica tlipitzah macehualmeh ihuan quemmantzin ica tamalpiquih.
Cintli mocatl
Inin cintli tlen huactoc ihuan quipiya zan nican ayohcanah quipiya ixihuiyo. Motocaxtia molcatl ipampa quipiya tlahuel pilcuecuetzitzin huan axquipiya miyac itlancoch.
Neneuhcāyōtl:Poaceae Neneuhcāyōtl:Xochicualli
3 metztli octubre
Tonalilhuitl
03
Migueltzin Huēyahtlapāleh
thumb|200px|right|San Migueltzin Huēyangel Rafael Sanzio tlacuiloyōtl. Migueltzin Huēyahtlapāleh (Caxtillāntlahtōlli: Miguel arcángel; Hebreotlahtōlli: מיכאל Mija-El) ca Huēyangel ic in Cristianismo, Judaísmo īhuān in Islamismo.
Ītōca nezcayotia Hebreotlahtōlli: ¿Āquin iuhquin Dios? (מיכאל); īhuān catolicotlācah niquitoa ilhuitl Tlachiucnāuhti 29.