cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emilio Salgari
Itlatoquiliz in tlanamoyanimeh Antillas
1) In Tlanamoyani Tlictic (Il Corsaro Nero, inic 1898) 2) In icihuatlahtohcauh in caribetlacah (La regina dei Caraibi, inic 1901) 3) In icihuapiltzin in Tlanamoyani Tliltic (La figlia del Corsaro Nero, inic 1905) 4) In ipiltzin in tlanamoyani Chihchiltic (Il figlio del Corsaro Rosso, inic 1908) 5) In tlatzacuihuianimen acalco teichtacamictianimeh  (Gli ultimi filibustieri, inic 1908. Noihuan tlahtolcueptli in iuh In tlatzacuihuianimen tlanamoyanimeh)
Itlatoquiliz in tlanamoyanimeh Bermudas
1) In tlanamoyanimeh Bermudas (I corsari delle Bermude, inic 1909) 2) Ontetl acalco teihcaliliztli (La crociera della Tuonante, 1910) 3) In tetzauhmahuiztic iohtlatocaliz in Tecua in Titl (Straordinarie avventure di Testa di Pietra, inic 1911)
Itlatoquiliz in ohtlatocaliztli ipan Far-West
1) Ipan in tlaltzon in Far-West (Sulle frontiere del Far-West, inic 1908) 2) La scotennatrice (inic 1909) 3) Le selve ardenti (inic 1910)
Tlatoquiliztli tepiton
1. In Tiachcauhtli Amahmaniliztli
2. In Ixochiuh in Epyollohtli
3. In Ipilhuan in Ecatl
4. In Ontetl Acalmocuitlahuianimeh
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Salgari, Emilio Salgari, Emilio Neneuhcāyōtl:Tlacameh Neneuhcāyōtl:Italiatecah amoxtlahcuilohqueh
Xochitl (nch)
Ne xochitl ce achi tlen ce tlamantli xihuitl, quipia isuameh ica xictli, pistiloz huan ixochicual acatoctli. Xochimeh tlen xoxouhic cahqui ichin tlalticpactli, ti quin tocayotia cuahmeh, xihuitl, zacatl, huan cequimeh momiahtia ica tlen itoca toctzin. Inon toci panquiza ichi xochitl.
Tlen xoxouhic quipia xochimeh axan quillia. Xochitl tic tocayotia ce tlamantli mozcaltia ichin xiuhmeg, canin mo temaca tlen itoca mihtiliztli.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Toktli
Rudolf Eucken
Rudolf Eucken (1846- 1926) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1846 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Pastoria
Pastoria (caxtillantlahtolli: Pastoria), inin altepetl tlatilantoc ompa altepecalpolli Chicontepec, Veracruz. Cequinoc altepemeh itech inintocah, Mexcatla, Ahuateno, El aguacate. Quipiya 510 chanehqueh. Nochi macehualmeh nahuatlahtoanih ihuan caxtitlantlahtoah.
Tlalixnepantilistli
Ipan ni altepetl, tlatilantoc Chicontepec, Veracruz. Tlahuel tlatotonia huan amo tlahuel tlaceceya. Cequin xihuimeh huan tecuanimeh.
Tepacholiztli
Miac macehualmeh tequitih millah. Nouhquiya cequin tlacameh huan cihuameh tequitih pan huacaxmeh, chilli, tomatl, cacahuatl, cintli huan cequinoc tlamentli.
Chanehmatiliztli
Ipan inin altepetl oncah ome tlaneltoquiliztli. Miac macehualmeh tlahuel quittepanitan Chicomexochitl. Inin hueyi ilhuitl quemantzin quichihuah ome hueltah ipan xihuitl, ipehuaya huan itlahtotiyan xihuitl. Huan nouhquiya cequin macehualmeh quineltocan tlen totiotzin Jesus.
Tlamachtiliztli
Ipan inin altepetl, oncah Caltlamachtiloyan Escuela Primaria, Telesecundaria huan Telebachillerato Ahuateno.
Tequichihualiztli
Elotlamanaliztli, ce ilhuitl ipan Ahuateno.
Theodor Mommsen
Christian Matthias Theodor Mommsen (1817 - 1903) ītōca Toichtēcatl huēyi tlahcuilōni.
Pastoria
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Altepetl pan Veracruz
Theodor Mommsen
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1817 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Pedro Escobedo, Queretaro
Pedro Escobedo ce altepetl in ompa tlahtohcayotl Queretaro, ipan Mexihco tlalli.
Chanehmatiliztli
Pedro Escobedo quipia 13,390 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020).
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Queretaro
Hermann Hesse
Hermann Karl Hesse (1877 - 1962) ītōca Toichtēcatl huēyi tlahcuilōni.
Āmameh
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1877 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Adela Noriega
Adela Amalia Noriega Méndez (otlacat ipan Altepetl Mexico in 24 matlactli once metztli xihuitl 1969 - ) ce mexicatl tlamahuizoltequitini, ce cihuatl tlen participó ipan tevenovelas.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1969 Neneuhcāyōtl:Cihuah Neneuhcāyōtl:Altepemexicah Neneuhcāyōtl:Tlamahuizoltequitinih
Kuatlajtli
Ne kuatlajtli, se tlamantli itech koajuitl ijkuak kuali xochitl.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Toktli
Gerhart Hauptmann
Gerhart Hauptmann (1862 - 1946) alemantecah amoxtlahcuilohqueh.
Paul Heyse
Paul Johann Ludwig von Heyse (1830 - 1914) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1830 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Arcady Boytler
Arcady Boytler (Аркадий Бойтлер) ītōcā cē Rusia/Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Boytler, Arcady Boytler, Arcady
Hueyimilpan
Hueyimilpan ce altepetl itechpahuic Hueyimilpan altepetlahtohcan, in ompa Queretaro, ipan Mexihco tlalli.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Queretaro
Thomas Mann
Paul Thomas Mann (1875- 1955) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1875 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Cuatlazehcahuiloni
250px|thumb|right|Cuatlazehcahuiloni
Cuatlazehcahuiloni nozo necuacehualhuiloni, ce tlaquentli.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Tlaquemitl
Masatl
Ne masatl (latin: Odocoileus virginianus), se tekwani tlapiyalli tlen tlachiya kense herbívoro, zampampa yah axkanah tomawak wan wahkapantik; ikwakwauh, pitsatsin wan mahmaxaltik, iineska, chichiltik, kafentik uam poktik; motlaloa chikawak wan nelakasotik pampa tlawel mahmawi.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Tlahkwilolamatl katli nohka motlahkwilohtikah
Fernando Elizondo Barragán
Fernando Elizondo Barragán
Klaus Mann
Klaus Heinrich Thomas Mann (1906- 1949) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1906 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Golo Mann
Golo Mann (1909- 1994) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1909 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Erika Mann
Erika Julia Hedwig Mann (1905- 1969) alemantecah amoxtlahcuilohqueh.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1905 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Ezequiel Montes, Queretaro
Chanehmatiliztli
Ezequiel Montes quipia 16,795 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020).
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Queretaro
Citlalpopocac
Citlālpopocac ītōcā cē olochtli ika cītlalli, teoktli ihuan ejekiyotl. Ca tlajkoyan 10 000 (ītōcā tzapa) ihuan 200 000 000 000 cītlalli ipan cē citlālpopocac, opan iixkichi. Ca neltililostika cē koyoktli kakatsaktli nepantla.
Cequin citlālpopocac kah oksemētztli, como in Nubes de Magellanes.
Neneuhcāyōtl:Ilhuicamatiliztli
Mamali
Ne mamali, se tlajtlapantik yoyomitl otekiuia para siuamej otlachiualo ika alaxtik ijpatl.
Sigmund Freud
Sigmund Freud (1875- 1955) ītōca austriatlacatl tlahcuilōni.
Mamali
Xikitati
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl (nch)
Cantares
Inin āmoxtli īpan Biblioteca Nacional de México piyalo. Itēcpanalnepohual ("número de registro") MS 1628 bis. Quipiya mahtlāctli ōmeyi tlahcuilōlli, intōcāhuān:
- Cantares Mexicanos.
Juan Ramón Jiménez
Juan Ramon Jimenez Mantecon (t. Moguer, Huelva, inic 23 inic mahtlactetl omontetl metztli inic 1881 – m. San Juan, Puerto Rico, inic 29 inic macuiltetl metztli inic 1958) yehhuatl catca ce tlahtollani españatlacatl, itlaicnopilhuiani in Tetlaxtlahuiliztli Nobel itech Amoxcuiloliztli inic 1956, ipampa in itlacempoaliz in itlachiuh, inic tenehualo in iuh itequiuh ittitiloni in inohmah, in tlaquetzaliztli tlahtollalizotl Platero ihuan nehhuatl.
Nelly Sachs
Nelly Sachs (1891- 1970) ītō alemantecah tlahcuiloh.
Cantares
- Kalendario Mexicano, latino y castellano.
Pohtli
thumb|Pōctli
Cantares
- Arte adivinatoria o tonalámatl.- Códice Florentino inauhamox huehue imachiyōuh.
Juan Ramón Jiménez
Tenemilizpoalli
Juan Ramon Jimenez otlacat inic 23 inic mahtlactetl omontetl metztli inic 1881 ipan in calli tlapohualiztli ome itech in caltzalantli la Ribera ipan Moguer. Yehhuatl catca inpil in Victor Jimenez, yuhquiz itech Nestares, la Rioja, ihuan in Purificacion Mantecon Lopez-Parejo, in aquihqueh itech huetzi ica mahcehualtiliztli in tiamiquiliztli ica xocomecaayotl. Inic 1887 imopilhuahtianimeh mihcuaniah ompa ce huehcauh calli itech in caltzalantli Nueva ihuan moyehyecoa tzintiloni ihuan nelhuayotl ipan in itlamachtiloyan inic ce ihuan inic ome Tetlanextiliztli in San Jose.
Cantares
- Iz pehua in neixcuitilmachiotl in itentzinco pohui cenquizca yectlaceliliztli Sacramento
Pohtli
Poctli huan pohtli (caxtillantlahtolcopa humo)
Nelly Sachs
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1891 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Cantares
- Plática indiferente para donde quiera.
Pohtli
Neneuhcāyōtl:Yelizmatiliztli
Na'vitlahtolli
Machiotl
jao/niltse = Kaltxì
Heinrich Mann
Luiz Heinrich Mann (1871- 1950) ītōca Toichtēcatl tlahcuilōni.
Abdelmajid Lakhal
Abdelmajid Lakhal (1939 - 2014) ītōcā tuneztlācatl īxīptlayōlizyacānqui. Ōtequit in Tunez.
Achichiltik (nch)
Achichiltik se tlapali.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Tlapali
Na'vitlahtolli
Machiotl
tlasojkamati = Irayo
Abdelmajid Lakhal
Yoliztli
Abdelmajid Lakhal otlacat ipan Bizerta in 29 de noviembre itech 1939 y pasa la juventud en Hammam-Lif. Su primero trabajo es ya en 1948, en Khatimatou Ennafaf.
Na'vitlahtolli
Machiotl
tlakualchiuki = eyktan
Abdelmajid Lakhal
Yoliztli
En 1971 obtiene su primer trabajo profisional como director, y en 1974 dirige de El mercader de Venecia de Shakespeare.
En 1975 es el Fariseo en El Mesías de Roberto Rossellini. En 1976 es el Zelota en Jesús de Nazaret de Franco Zeffirelli.
Na'vitlahtolli
Machiotl
nimitztlachia = Oel ngati kameie/Oel tse'a ngati
Abdelmajid Lakhal
Yoliztli
En 2000 y 2001 dirige La gaviota (en Árabe El Nawres) de Antón Chéjov al Teatro Municipal de la ciudad de Túnez. Hoy, después muchos trabajos en teatro, televisiòn y cine, organiza y es director de tournées de la Compañía del Teatro Municipal Túnez.
Heinrich Mann
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1871 Neneuhcāyōtl:Alemantecah amoxtlahcuilohqueh
Cantares
- Hic est panis qui de caelo descendit.
- Domine modo filia mea defuncta est, sed veni, impone manum tuam super ean et vivet, Math. 9
- Teoyahuatlahua Huitzilopochtli. Cuezpali huan coyotl miquistli ocelotl cohuatl
- Sancti estote s’t quia ego Sanctus sum Dno. Deux Vx.. Levit. 19
- Tlalnamiquiliz miquitzonquizaliztli.
- Nican ompehua yn inemilitzin ihuan imiquilitzin in cenquizca mahuiztililoni Apostol San Bartholome.
Na'vitlahtolli
Machiotl
Neneuhcāyōtl:Tlahtolli (nhn)
Cantares
- Nican ompehua y çaçanillatolli yn quitlali ce tlamatini ytoca Esopo: ye techmachtia yn nehmatcanemiliztli.
- La historia de la Pasión de Ntro. Señor Jesuchristo en lengua mexicana.
Fusil Mondragón
In  Fusil Porfirio Díaz Sistema Mondragón Modelo 1908 itocā cē tepoztlatopōn. In mēxihcatl general Manuel Mondragón otlaquicuāyehyēcoh xiuhpan 1908. Otecohuiloc īpan in Mēxihcatl Tēahcomanaliztli ihuan in Īyāōyo in Cemānāhuac Inic Cē.
Neneuhcāyōtl:Mēxihco itepoztlatopōn
Abdelmajid Lakhal
Teatro
In yancuic tlatequitl itech A. Lakhal ipan teatro in adaptación ica Barney chiozzotte Carlo Goldoni (a Chioggia Baruf - El Khsuma) xiuhpan 2000 ihuan 2001 icampa in representación itechpahuic al-Nawres (La Gaviota) itlachiuh Antón Chéjov ipan 2005. Omecan programas han comenzado in ohtli ompa Festival Internacional Cartago ihuan luego ir al Teatro Municipal itech Altepetl Tunez.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado (* Guayaquil, 1963 - ) ītōcā Ecuador Tlahtohcātēīxiptla.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1963
Cihuācōātl
Cihuācōātl itoca cē teocihuatl, axcan motenehua caxtillantlahtolcopa Llorona.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Itzpapalotl
Itzpāpalōtl itoca cē yolcatzintle tziquitzi ica tlāhuīlli, pahpatlani īhuān qui pitzohua i tzopelic xōchimeh.
Neneuhcāyōtl:Papalomeh
Gilberto Martínez Solares
Gilberto Martínez Solares ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Martínez Solares, Gilberto Martínez Solares, Gilberto
Tlacacoatl
Tlācacōātl itoca cē tlacatl.
Kamojtik
Kamojtik.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Tlapali
Hiragana
Hiragana (平仮名 ahnozo ひらがな ), cēmeh ōme Xapontlahtōlli cequitlahtōlli īmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
Caquiztilizmatiliztli (Hepburn tlahcuilōlli)
{{legend|teal|5 tzilīnimeh}} {{legend|mediumaquamarine|40 tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (silaba)}} {{legend|lightgreen|1 tozquinehnehuiliztli}} {{legend|orange|25 īxtlaziuhqui tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (silabas impuras)}} {{legend|pink|33 Ōme tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (Diptongos)}} {{legend|salmon|2 nēnyo}}
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:Kana
Norberto Rivera Carrera
Norberto Rivera Carrera ītōcā cē Iglesia católica mēxihcatl cardenal, Āltepētl Mēxihco arzobispo auh Mēxihco tlayacānalizqui arzobispo.
Rivera Carrera, Norberto Neneuhcāyōtl:Durangotecah
Micazayolli
Micazayolli ahnozo Micazoyolin (Latintlahtōlcopa Coccinellidae) ce yolcatzin, atepipitztli.
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Kostik (nch)
Kostik se tlapali.
Ayoyotik
Ayoyotik se tlapali tlen tlachia ipan fotorrecepción tlen tlauili katli ueuejyakatl tamachiua 460 uan 482 nm. Sekitok ayoyotik tlapalmej, tlastaloltik uan uistekoltik. ayoyotik kitati ipan yolistli keja iluikatli, ueyatl, michimej, totomej, xochimej, kuajtlakemej, teskamej, yejyektsij tetl, tesilimej uan tlapalimej. Ayoyotlapal kipia ni se kuamekatl ika tlalnetokilistli.
Kostik (nch)
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Tlapali
Onohuayan
In Onohuayan ( Región) tlanixeliuhcāyōtl īpan cequi tlācatiyān, tlanipan in tlahtohcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli
Ayoyotik
Ayoyotik tlapali nojkia kipia se ueyi kualtsintli tlen tlachiualistli kejantsa tlaixkopinkayotl, tlapalolistli, xililijtsi uan kalchijchiuali. Ne tlapali ipan tlaneltokilistli kiyekoa toTeotsij uan teotlamantli nochimej tlalmej. Ueuejnij maseualmej otlapalouaj chachapali, kuaamatl, amochtli, tepantli, yoyomitl, ichkaijpatl ica ayoyotik tlapali otlachiualo ika tete uan atoktli.
Carrot Top
thumbnail|Carrot Top, [[2009]] Carrot Top ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Pyeongchang
thumb|right|300px Pyeongchang (Coreatlahtōlli: 평창군) āltepētl īpan huitztlāncihuātlāmpa Corea.
Ayoyotik
Tlaltikpaktli
Tlaltipa, ne atl ayoyotik, tlen sepayauitl tlen pipintik asetl, itechpa atlamantli tlen atik uan itechpa ijyali nos apoktli. Itlapal ikaya ayoyotik ipampaj tlastaloltik apoktli ipan ayajtli uan ipampa uistekoltik atlamantli ipan uejkapa ueyatl.
Carrot Top
Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah
Ayoyotik
Ostotemej
Tlaltikpak kipiya ayoyotik tlapaltetl, keja, cobre istatl, lapislazuli, azurita, safiro, tlalkuanextli nozo tankijtik tlapali.
Xochimej
Toktli kipia ayoyotik tlapali ipan tlakuajketl, xochimej, nanakamej uan chikintemej.
Tlapiyalmej
Ayoyotik tlapali kaj ipan tlapialmej uan tlakamej; ompaj ueyatl aijtik, sekitok michimej kipiya ayoyotik inakayo, nojkia kaj ayoyotik sitlalmichij. Ajakatl tlaijtik, morpho papalomej kipia ieltlapal ayoyotik, ayoyokalamej temiktinij.
Seki yolkamej kipiya ikuetlax keja ne mandril iyakatsol nos ieltlapaluan totomej.
Neltokilistli
Ipan mexikaneltokilistli ne ayoyotlapaltik; mexikamaseualmej tlamantli kineltokaj ompaj tlatsintlaj ipampa Huitzilopochtli, ni ompaj Naui Olin tlen tonatij.
Tlapali
Ne tlapal eltok itsalaj kostik uan chichiltik ipampa achtotlapali, maj neloa ome tlapali, ayoyotik ika kostik elitia xoxouik tlapali uan maj neloa ayoyotik ika chilchiltik elitia kamojtik tlapali. Kipia seki ayoyotik; maj neloa ayoyotik ika chipauak elitia tlastaloltik tlapali uan maj neloa ayoyotik ika yayauik elitia uistekoltik tlapali.
Tlakopinkayotl
Ipan Amerikaj, maseualmej otlachiua tlapalmej ika xaltete nos tlalkuajnextli ikaya tlapaloa kuaamatl, amochtli, kuetlaxtli, ijpatl, yoyomitl, tepantli uan inakayo. Ompaj Cacaxtla, Tlaxkala tlatokajyotl kaj iixkopinaluan iteyaualtsi tekalpan. Tlaxkaltekaj otlapaloaj Pórtico A, se oseloyaotl. Mexikatlaixkopinketl teixkopina atl ipan iamoch, yejuantij otlapalo ayoyotik ne atsintli.
Ipan Europa tlali, ueuetinij tlakamej, griegos uan etruscos otlapaloaj ayoyotik tlapali ipan ikaluan ika ueyatl Mediterráneo iixkopinkal okatka klasiko itlachiualis, inijuantij otlachiua asulejo huan tenextlapali. Sekinok xiuimej ipan ne quiquacento nos kastilantlajtoltika renacimiento, hueyi ixkopinij otlachiuj kuajkuaktsi tlachiualistli ; noijki ipan barroco, yankuik klasiko, siglo XIX huan siglo XX.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Ueyak tlajkuiloli Neneuhcāyōtl:Tlapali
Ahtlapāleh
Nō Xiquitta
Neneuhcāyōtl:Cristianismo Neneuhcāyōtl:Catolicismo Romano Neneuhcāyōtl:Islam
Chilkostik (nch)
Chilkostik se tlapali.
Jim Meskimen
thumbnail|Meskimen, [[2014]] James Ross "Jim" Meskimen ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Chilkostik (nch)
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Tlapali
Tenextik
Nextik.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Tlapali
Temazcalli
thumb|250px|Temāzcalli ipan Magliabechiano āmoxtli. In temāzcalli, cē tlazālōlli pampa tema auh tepahtiā. Chīhualō īca tezontli auh tenextli. Neneuhcāyōtl:Teomatiliztli
Palomo del Comalito
"Paolomo del Comalito" (Inglatlahtōlli nic: "La Molienda") ītōcā inic ōme cēmani cuīcatl īpan Pecados y Milagros, yēto yahualtōntli ihuic mēxihcatl cuīcani Lila Downs. Cuīcatl ca xacaloax quemeh cēmani in tlamahtlācti, 2011 xihuitl.
10" Cēmani
Tlapōhualli: 886979827226
DVD vīdeo tōnameyocaquizcopīnalōni
Tlapōhualli: 886919856828
Atepipitztli
Atepipitztli (Coleoptera) in yolcatzin.
Yōliztlahtohcāyōtl
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Yolcatzin
Yolcatzin (Insecta) in yōlcatl.
Nawatlahtolli
Ne nahuatlahtolli, no mexcatlahtolli​ zo mexicanoh ,  ce yotonahuatlahtolli tlen mozaniloa pan Mexco, pan Xictlalli huan cequin chinancomeh pan Estadosonidos. Momattoc eltoc sanquemman, mazque quenhuac nahuatl peuqui mozaniloa quemman moxexelohqueh (c. ) yotonahuatlahtolli huitztlanpa huan huehuehnahuatlahtolli. Naman, mexicatlahtolli eli macehualtlahtolli tlen mexcoehuanih camatih achiyoc queha cequinoqueh, pampa itztoqueh ome miyonez tlahtoanih, achi nochimeh ome tlahtolli ica caxtiahtlahtolli zo eyi ica ingleztlahtolli.
Ipan pan Mesoamericah, Coyotlatelco itlallamiquiliz quihueyaquilihqui mexcatl pan Ehe Neovolcánico huan Pasifico Hueyatl. Yeca nesqueh pochotecatlahtolli huan cozcatecatlahtolli (ne nahuatl catli mozaniloa pan Xictlalli), masque zan cozcatecatl nocca mozaniloa (pan Cozcatlan). Mocuapqui lingua franca tlen altepetinih, ipampa tepanecah, toltecatlacameh huan tenochcah (inihwantin pan ). Quitequihuiayayah nochipa, yeca tlaloxtli quicencuic Anahuac Tlalli.
Achtopa caxtiltekahmeh huan tlaxcaltecahmeh teetlalcuihcuiliztli tlen Excan Tlahtoloyan, tenochcah nouquiya quitlalcuihcuiqueh miac tlalli pan naman Mexco tlalxihtli. Teipan teetlalcuihcuiliztli tlen Tenochtitlan, mexicanoh mopehualtih moihcuiloz latintlahcuiloltica. Iuquinon, yancuic caxtiltecahmeh peuqueh quinihcuilohqueh miaquin zazanilmeh, xochicuicameh huan amatzitzin inintzalan. Miac macehualmeh zan quitequihuihqueh Tenochtitlan icalpoltlahtol (itocah nahuatl tlen huahcapatl) pala tlahcuiloceh pampa eliaya tecpiltlahtolli pan Excan Tlahtoloyan, mazque quemmantica no motequihuihqueh cequinoc. Ipampa tenyoh tlatequihuiliztli tlen nahuatlahtolli, hueyitlahtoani Felipe II tlen España quimachiyotihqui mexcatl Virreiyotl Yancuic España itecpantlahtol pan xihuitl 1570.
Naman, oncah nelmiac calpoltlahtolli catli zaniloah macehualtlacameh tlen ehuah Mexco tlalxihtli huan Ayollohco Mexco. Pampa nahuatlahtolli ce huextlahtolli, calpoltlahtolli ya tlamantic. Ipan Huaxtecapan Tlalli itztoqueh nelmiaqueh nahuatlahtoanih (achiyoc queha ceyoc campahuelli pan Mexco Tlalli), yeca oncah miac tlahcuilolli ica Huaxtecapan nahuatlahtolli pan tepozamatinih. Oncah cequinoc calpoltlahtolli ica miaqueh tlahtoanih, inintocah Guerrero nahuatl, Ahuilizapan nahuatl, Acaxochitlan nahuatl, Teohuahcan nahuatl huan Zakapohuaxtlan nahuatl. Calpoltlahtolli ya tlamantic ica quezquin huahcatlahtolli zo caxtiahtlahtol tlanehuilmeh cehce quipiah. Tlahco nahuatlahtolli (tlen Mexco tlalxihtli) ihuical quen nahuatl tlen huahcapatl achiyoc queha cequinoc calpoltlahtolmeh.
Ipampa Tlanahuatilli iva Ininmelaucayo tlen macehualtlacameh ica inintlahtol, amatlamoyahualli pan xihuitl 2003, caxtiah, mexcatl, yocatecatl huan cequinoc 66 tlahtolli zancemeh ica tlanahuatillotl. Ipan noviempleh tlen 2020, nezqui ce yancuic tlanahuatilli tlen quintlalqui nochin tlahtolmeh Mexco itecpantlahtolhuan. Naman, ne nahuatlahtolli mozaniloa pan 17 tlen 31 tlatilantli tlen Mexco Tlalli (Cuetlaxcoapan, Hidalgo, Chalchiuehcan, San Luis Potosí, Huaxyacac, Ahcolman, Doranco, Guerrero, Xalixco, Michhuahkan, Morelos, Nayarit, Tlapachco, Nuevo León, Tlaxcallan, Tamaolipan, Tlatilantli Mexco), Altepetl Mexco huan Estadosonidos.
Tlahtolcuahuitl
derecha|250px|miniatura|Árbol genealógico del náhuatl Ne nawatl se yutonahuatlahtolli, se tlajtolsenyelistli itech Aridoamerika. Inin senyelistli xelotok ika «yutanauatlajtoli ayamiktlan» uan «yutanauatlajtoli uitstlan». Onto kuaumaitl xelotok ika seyok tlajtolkuauitl, kan «nauatl panixeliukayotl» kipia in nauatlajtoli/mexikatlajtoli (ika ikalpolajtoluan), pipilajtoli iuan pochotekatlajtoli. No nauatlajtoli xelotok ika Nauatl Ikalakiani iuan Nauatl Ikisayo.
Nemiliskayotl
izquierda|miniaturadeimagen|Nauatl itlalkapan In nauatlajtoli (ika uakapatl nāhuatlahtōlli) kijtosneki "tlajtoli tlein naua". Okatka atleinemik frankatlajtoli itech Mesoamerika iuikpa makuilpoualxiuitl VII ixkichka makuilpoualxiuitl XVI. No okatka mexikaj uan tlaxkaltekaj itlajtol, ipampa in tlajtoli motoka mexikatlajtoli noijki. Achtotipan kaxtiltekaj, nauatl itlajkuilolis mexikatlajkuilolistli. Maski miaktin tlajkuiloltin tlapopolotokej iuikpa Kaxtiltekapeuali tlen Mexikaj, kena onkatej tlajkuiloltin iu Nesaualkoyotl ixochikuikauan uan sasanili Nikan Mopoua (ika uakapatl Nicān Mopōhua).
Mayatli
Mayatli (latintlahtolli; Anisoptera) itoca ce chinahtli tziquitzi ica atl, pahpatlani huan qui pitzohua i tzopelic xochimeh.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Nawatlahtolli
Nemiliskayotl
Juan de Zumárraga, se Fransisko teopixki, uan achto obispo tlen Tenochtitlan, oualikak tlateposkuiloli ipan Yankuik Ispanian. Ipampa inin, Alonso de Molina okijkuilo Doctrina cristiana breve traducida en lengua mexicana ika nauatl ipan 1546.
Teopixki Andrés de Olmos, Zumárraga iikniu uan se iuani maseuali ipan mexikatlajtolmatilistli, okatka achto ka okijkuilo se netlajtolmachitilistli ika nauatl. Seyok netlajtolmachitilistli, tlen 1645, omomanili noijki inik machitilistli tlen nauatl. No Miguel de Guevara okijkuilo se nauatlajtololistli, axkantika poliuini.
Axkantika, nauatlajtoli kiuejkatlaxtia nauatl tlen makuilpoualxiuitl XVI, ipampa okimochiu in yankuik tlajkuilolistli, tlein momanilia ika ometlajtouapaualistli ipan maseualnepentlatkikayomej. Yesej axkipia miek tlauelkaktli itechpa nauatl tlen uakapatl iixtlamatkiuan, no axneneukayomej kalpolajtoltin intsalan.
Miaktin tlakatianmej itokauan ika ispantlajtoli uan sekinoj tlajtoltin ipan Semanauak ualaj tlen nauatlajtoli: Mexiko, Kuautemalan, Nikanauak. Onkatej miaktin tokamej ualaj tlen mexikatlajtoli ipan Mexiko uan sekinoj tlajtokayomej ipan Tlajko Amerika.
Kalpoltlahtolmeh
miniaturadeimagen|Nauatlajtoli ikalpoltlajtoluanIn tlajtoli motlajtoa ipan Tlajtokayotl Mexiko, Puebla, Guerrero, Hidalgo, Veracruz, Uaxyakak, Durango, Morelos, Tlaxkalan, San Luis Potosí, Altepetl Mexiko, Michuakan uan Xalixko. Inin ikalpolajtoluan:
Kampa motemohki
<div class="noprint" style="clear: right; border: solid #aaa 1px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; background: #f9f9f9; width: 260px; padding: 4px; spacing: 0px; text-align: left; float: right;"> 50x50px Nawatlahtolli — Wikixitlawkayotl
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Weweyak tlahkwilolli Neneuhcāyōtl:Nawatlahtolli Neneuhcāyōtl:Mexko itlahtolwan
Naranja
Naranja nozo naranjaxocotl  , in ixochihcual naranjacuahuitl.
Neneuhcāyōtl:Xochicualli
Kwatlakketl
Ne kwatlakketl, se tlamantli tlen kwahwitl ihkwak kualli xochitl.
Lalaxtik
Lalaxtik se tlapali.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Tlapali (nhw)
Pedro de Betancur
Santo Hermano Pedro de San José Betancur, Caxtiltēcah mācēhuālli, (*21 ic ēyi mētztli 1626 - † 25 ic nāuhtetl mētztli 1667).
Tlahtōllōtl
Ōtlācat xiuhpan 1626 īpan Tenerife, Canarias Tlātlālhuāctli. Cā misionero īpan Cuauhtēmallān. Otzīnt in Orden Betlemita. Inic cē mācēhuālli īpan Canarias Tlātlālhuāctli, Cuauhtēmallān auh Ixachitlān Ollotlāmpa.
In ilhuichihualiztli mochīhua īn 24 ic nāuhtetl mētztli.
No Xiquitta
Neneuhcāyōtl:Españoltecah Neneuhcāyōtl:Tlacameh
Grants Pass, Oregon
Grants Pass ītōcā cē āltepētl īpan Oregon, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Āltepētl īpan Oregon
Tiltik
Tiltik se tlapal.
Tokilisamatekit
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Chacha (nch)
Ne chacha se kuatlajtli. Onkaj sekinok tlajtoli tlen ipan Kuextekapan nauatlajtoltika motokayotia chacha, nosenka kitekiuiaj inin nauamaseualmej tlen itstokej ompa Tantoyuca, Chicontepec, Álamo, Uexotlaj, Xaltosan, Xochiatipan, Atlapechko, Tamazunchale uan Xilitlan.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Kuatlajtli
Oztoatl
thumb|250px|Oztoatl
Oztoatl, ce yolcatl (caxtillantlahtolli: zorro gris).
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Tlapali
thumb|200px|right|Itlauil tlapali thumb|200px|right|Tlauili
Ne tlapali tlauili. Tlajtlapantik tlaltlapali tlakamej tlapaloaj ipan tetl, amatl, kuetlaxtli, tlakemitl, tepantli, atlamantli, noijki kipia tlapaloa ijpatl ipampa tlajtsoyo nos yoyomitl, ijkuoa uan ixkopina.
Ualeyaj
Ne ualeyaj (latintlajtoli Citrullus lanatus), ni se kuatlajtli ueyitok ipampa ualeyaxiuitl tlen Afrika tlali. Ualeyaj motekiuia ken tlakuali kipia atl pampa chikauak kuajkualoli uan popojkayotl. Ne ualeyaj tlen chichiltik tlapalilok.
Se kuatlajtli ueyitok ipan toktli tlen ne tokilistli. Uelayaj motekiuia ken tlakuali kipia ayojtli iseyilis pampa chikaua kuajkualoli, yayauik xinachtli uan popojkayotl. Kuatlajtli tlen kostik tlapalilok aijtik uan ipan kuatlajixpan chichiltik ika pipintik petlayotl. Ne xochitl kostik, ixiui xoxouik ken atl.
Tokayotl
Inin kuatlajtli itoka ualeyaj. Ipan kaxtilantlajtol, ne ualeyaj itoka sandía.
Tokilistli
In ualeyaj noneki xiuitl tona niman miyak tonaltlauili iuan atl, tlakamej poyouaj nochi tekiti ipan miltepeuajkan. Intlaj onka seki seua noso tlaj uetsi xiuitl.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Ueyak tlajkuiloli
Xocoqui
In xocoqui, ce tlacualli otlachihualo ica chichihualatl ihuan suero.
Neneuhcāyōtl:Tlacualli
Mexko inemiliskayo
Nemiliskayotl
Masewalmeh sankemman onkahtiwallahkeh naman ni Mexko Tlalli 30 000 xiwihtla. Ipan 9000, mochiwki teeyolewalistli ika tlapixkalistli tlen ayohtli, etl, chilli wan waxin pan Tiowahkan wan Tepeyoh Tamaulipas. Kenwak tlapixkalistli tlen sintli mochiwki pan 5000, yeka masewalmeh pewkeh walmotlalihkeh pan Mesoamerikah. Onkatka eyi weyi tlallamikilistli: Oasisamerikah, Aridoamerikah wan Mesoamerikah.
Olmekatlakameh
izquierda|miniaturadeimagen|Wextik olmekatsontekon tlen 2.9 m pan San Lorenzo, kil chiwalok pan xiwitl 1200 miniaturadeimagen|Olmekatlahtohkayotl elki se tlen atsitsin tlallamikilismeh pan nochi tlaltepaktli tlen iyoka kichiwkeh tlapixkalistli. Sanmohtoa Mesoamerikah itlallamikilis neski pan 2500, kemman masewalmeh tlen wahkapayotl achtopa sokichiwkeh wan tlapixkakeh pan ininchinanko. Ipan 1400, neski ne olmekatlallamikilistli, Mesoamerikah altepetinih inintsintlan. Inohkeh ixolal tenyoh elkeh La Venta wan Tres Zapotes. Nepa kichiwkeh pixkalistli, sentipah tlen sintli wan ichka pixkayotl.
Achiyok sosoltik olmekachinanko motokaxtia San Lorenzo. Elki motepantilok pan xiwitl 1150 ika naman Texistepek altepetlalli, ompa Koatsakwalko atlahtenpa, pan Tlatilantli Verakrus. Olmekatlakameh nikanih tlasemoyawkeh, kemman mochiwkeh nelmiak tekwakwilmeh wan kaltinih, achiyok keha seyok kawitl. Sanmohtoa, pan xiwitl 900, chontalmeh matlasiwkeh San Lorenzo, wan melawa kinehkeh kinixpoloseh nochin tekwakwilmeh; sekin tlalpacholokeh, sekinok wikalokeh kampa La Venta.
Kil altepetl La Venta elki olmekatlahtohkayotl ikwa altepetl. Nohkiya, inin tlen se altepetl tlen momattok eltoya pan Mexko tlen wahkapayotl. Neka eltokeh ne achiyok sosoltik tsakwalmeh tlen nochi Mesoamerikah, no moahsikeh wextik olmekatsontekon chiwalok ika tliltepetetl wan weyi ikpalmeh, melawa elkeh malwilli.
Olmekatlahtohkayotl iwexkayo tsontlanki pan Tres Zapotes. Tlawel momattok pampa onkatka achiyok kawitl, sanpampa nopa olmekatlallamikilistli tlen yané altepetl ayokeliyaya weyi ken achtopa.
Sanihki panok se kwalantli ika sekinok altepetinih wan olmekatlakameh.
Teotiwahmeh
miniaturadeimagen|[[Itsakwal Tonatiw pan Teotiwahkan.]]Waksan Mesoamerikah tlallamikilistli
Pascual Boing
Tlachīhualmeh
Pascual xōchihcualtzopēlānamaca noihuan ātl auh chīchīhualātl. Ixōchihcualtzopēlātl cā Boing!, Citrus (ahmo gas) auh Pascual ihuan Lulú (ica gas).
Erizo
In Erinaceinae, tlaixihmachtin mahcehualtlahtoliztica in iuh huitzquimichtin, yehhuantin ce intlanicenyeliz in tepitoton chichinimeh huitzyohcaqueh.
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
Ayojtli
Ne ayohtli, ni se kuatlajtli ueyitok itech ayojxiuitl. Ayojtli moteneua ken tlakualis kipia atl ipampa chikauak kuajkualoli uan popojkayotl. Ne ayojtli tlen achichiltik, kostik, chipauak uan chilkostik tlapalilok.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Kuatlajtli
Katakana
Katakana (片仮名 ahnozo カタカナ), cēmeh ōme Xapontlahtōlli cequitlahtōlli īmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
Caquiztilizmatiliztli (Hepburn tlahcuilōlli)
{{legend|teal|5 tzilīnimeh}} {{legend|mediumaquamarine|40 tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (silaba)}} {{legend|lightgreen|1 tozquinehnehuiliztli}} {{legend|orange|25 īxtlaziuhqui tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (silabas impuras)}} {{legend|pink|33 Ōme tozquinehnehuiliztli auh tzilīnitl (Diptongos)}} {{legend|yellow|39 chōntalyotl caquiztin}} {{legend|salmon|8 nēnyo}}
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Kana
Mayatl
Mayatl ahnozo Mayatli (Latintlahtōlcopa Cotinis mutabilis) ce yolcatzin, atepipitztli.
Neneuhcāyōtl:Yoyolcatzintzin
Nohpaltzin
Nohpaltzin ītōcā inic ōme chīchīmēcah tlahtōani. Inoquipan iteyacaniliz ōquizaco in Mēxihcah īpan Chapoltepēc.
Geronimo
Tlacat inic 16 inic chicuacentetl metztli inic 1829 ihuan micqui inic 17 inic ontetl metztli inic 1909, Geronimo (ica in tlahtolli chiricahua yehhuatl catca Goyaałé (IPA [gojaːˈɬe], tlatlahcuilhuilli ica inglaterratlahtolli in iuh Goyathlay, ca quinezcayotia «in cochcamachaloa»), yehhuatl catca ce ittitiloni inteyacancauh teyaochiuhqui in teyaotlacah bendoke. In yehhuatl, itzalan inic 1858 ihuan inic 1886 mihcal ihuicpa in teyaochiuhcayotl mexicatl ihuan tenapaloliztlanepanolizotl in ihueyac in itlal cetlan in Mexihco, intloc Juh, Victorio ihuan Lozen.
In teihcaliliztli tlayacantli itechpa Geronimo yehuatl in itlacencuiliz in inon pehualli itechpa Mangas Coloradas. In tlatenehualli teihcaliliztli yehhuatl ihuihhuiteca in Yaoyotl teyaotlacatl.
Xōlōtl (tlahtoāni)
Xōlōtl  ītōcā chīchīmēcah tlayacānqui auh inic cē intlahtohcauh. Ōmotlahtohcatlalih ipan Tenanyōhcān xiuhpan 1157.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1204
Jean-Paul Belmondo
miniaturadeimagen|Jean-Paul Belmondo [[1971]] Jean-Paul Belmondo (* 1933 Neuilly-sur-Seine – † 2021 Paris), otlacat ipan Francia.
Poloko
On poloko, yejuin yolkatl se mamifero, (equus asinus), yolkatl tlen koni chichiualatl. Polokomej tlakua alfalfa, zakatl uan xiujtli. Se yolkatl onejnejmi Europaj, Afrikaj uan Asia, itsontli poloko itlapajli kapostik iuan istak, on poloko tlamemej koauitl nosoj tlakamej, tlapiya ueyi nakastli.
Poloko iyejle melak sanoyej kokoyak (xkuajli). Iyejle kichijchiua on oksekimej yolkamej notlalouaj.
Okse tsakuijlotl
Neneuhcāyōtl:Chichiualyolkamej
Geronimo
Tlahtollotl
Geronimo, inconeuh in Hermenegildo Monteso ihuan Catalina Chagori, cuaatequiloc inic centetl inic chicuacentetl metztli inic 1821, ipan in icalpol in iTlehcoliz in Mariatzin, ipan Arizpe, Sonora, yeyantli in canin tlacat.
Ipan in xihuitl inic 1858 in iteyaochiuhcayo in tecuexanoani teyaochihuani Sonora quimezmictih in icihuauh, in eyi in ipilhuan ihuan in inantzin. Geronimo moneltoltih quinihcuac inic motzoncuiz ihuan mohuehhuehchiuh itloc Cochise, in inteyacancauh in teyaotlacah chiricahua. Innehuan teihcalqueh ipan Sonora, in canin micqueh miyaquintin yaoquizqueh yaomeh. Ipan in xihuitl tetoquilih mochiuh in iteihcaliliz in nepapan altepetl mexicatl.
Quim miquiz Cochise, ipiltzin, Naiche, quiteneuh in Geronimo iteyacancauh in tlacamecayotl. Tel, inic 1876 chihualtiloc inic calaquiz ipan ce netlacahuiloyan tlaquixtih. Gerónimo quicualancaittac monactiz ipan inon icentlacoton in tlalli ahuacqui ihuan yah ompa Mexico inic 1885, tlaahxiltilli ica ce icenquizaliz in teyaotlanimeh, intzalan in yehhuantin itech yeyah Chihuahua Mangas (ipiltzin in Mangas Coloradas) ihuan Nachez. Huelihcuac, yaya ihuan hualaya intzalan in omextin yeyantli, inic quicealtiz in imahcehual inic ahmo quihuelittayani itech yez motzacqui ipan ce netlacahhuiloyan ihuan yoliz in iuh maltin.
Inic 1886, zatepan occe ineyeltiliz in Geronimo, ipan inin nenehuianhuiliztli intloc achi ye iuhqui epohualtemeh teyaotlacah, macoc in inahuatil in tetemoliztli ihuan tetlamaltiliztli ihuic Geronimo, inic ihualo 5.000 yaoquizqueh (in tlayecahyotia icentlacoton in iteyaochiuhcayo tenapaloliztlanepanolizotl in cahuitl) ihuan inic quitemanililo ce iteicnelilmachitiliz in 2.000 dolar tenapaloliztlanepanolizotl.
Geronimo ixnepanoloc ipan in Sierra Madre ihuan quicentlalih motemacaz. In oquic in teyaotlacah (iuh itenematilizcuicauh in Geronimo in iuh yehhuantin ca quitlayecoltih in teyaochiuhcayotl tenapaloliztlanepanolizotl) ihualoc in neyaotiloyan Marion ipan Florida], TT.TT., in canin in tlacahcahualizti tepan quichiuh miyac miquiliztli ipampa cohcolicuiliztli, Geronimo calaquiloc ipan in imalcal in [[Fronteras (Sonora) in ompa mopiya mocuihcuilih teilnamiconi ipan in tlacehcentlaliloyan ca axcan quihuica itocatzin, in campa monactih eyi xihuitl. Ihcuac oahcic inin cahuitl, ihcuaniloc inic ce netlacahuiloyan tlaquixtih ompa Oklahoma, in ahtle ca itech yeyani ín nenehuianhuiliztli inic quittaz oc ceppa in imahcehual. Oncan panoc in tlahtlatzacuih ixihxiuh in inemiliz, ipan in tlein yehhuatl catca in tlein motenehuaya quin ihcuac ce «mahcehuallacatl teixcuitiani», inic mocepanicnelia ipan ce netiliniztli neachtopatlalilizotl ihuan ipan in itlatlaliliz nohuianyoh in St. Louis. Omic ica 79 xihuitl inic huehhuetiliztli.
Tetlahtlacolnextiliztli inic in tlanamoyaliz in icuacon
Eyintin mocepanicnelianimeh itech in itecentlaliliz ichtacayotl in Yale tlatocayotilli Skull and Bones, inic quituca in Prescott Bush, tetlayecoltiayah in iuh monohmahhuianimeh itech in teyaochiuhcayotl ipan Fort Sill inoc In ic ce Yaoyotl Cemanahuayotl. Ixachi icenquizaliz ihuan itlatecpanaliz in Tehtenapaloliztli Tlahtlanepanolli quiteilhuih inic oquinamoyaz in icuacon in Geronimo ihuan cequih tlatquitl inohmah in inin teyacanqui teyaotlacatl...
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli
Lalaxcuahuitl
Lalaxcuahuitl, ce cuahuitl ica ixochicual in lalaxtli.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Cuahuitl Neneuhcāyōtl:Rutaceae
Altepeconetl
thumb|250px|Altepeconetl ompa Suiza. Altepeconetl (momoloca in tlahtōlli "atl", "tepetl" īhuān "conetl") quihtōznequi in tlein monequi īpan nemiliztli, in tlai in tlacualli, nō quihtōznequi mochi calli, teōcalli, tecpancalli, mīlli, mochi in tlein pohui cemeh tlācatiyān, ītōca, ītlāl, ītlacauh yez āltepētl.
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Atetepitztli
Atetepitztli (Dynastinae, Caxtillāntlahtōlcopa escarabajo rinoceronte) in yolcatzin, atepipitztli.
Yōliztlahtohcāyōtl
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Juventino Rosas
José Juventino Policarpo Rosas Cadenas ītōcā Mēxihco cuīcapixqui auh violitini.
Rosas, Juventino Rosas, Juventino Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlatzohtzonanimeh
Xoctli
thumb|right|Xoctli
Inin, xoctli, ce tlamantli ipampa tlacualli.
Ayoyotl
Ayoyotl, ce tlatzohtzonalli ipan Mexicatlatzohtzonaliztli. Coyolmeh mecati ehuatl.
Cuitlatemolli
Cuitlatemolli ahnozo Cuitlatemoli (Scarabaeinae, Caxtillāntlahtōlcopa escarabajo pelotero) in yolcatzin, atepipitztli.
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Joselito Rodríguez
Joselito Rodríguez ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Rodríguez, Joselito Rodríguez, Joselito
Ehekatl
Ehekatl, se ihyotl tlen onkah pan nochi tlaltepaktli. Kemman wallauh ehekatl kitepewa ixiwiyo kwatinih wan sentlaliwi miyak tlachi.
Acayotl
Acayotl ( tallo) itoca tlamantli cuauhcopa.
Ehekatl
Tlahtlanilistli
Neneuhcāyōtl:Tlaltikpakyohkayotl
Acayotl
Neneuhcāyōtl:Cuauhtontli
Atotolin
Atotolin (Caxtillantlahtōlli Pelícano) in tototl.
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Quinatzin
Quinatzin Tlaltecatzin ītōcā inic cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1331
Mahoma
Mahoma (Maccah, c. in 26 in ic nāhui mētztli 570 — Madīnah, 8 ic chicuacē mētztli 632) in achtopaihtoāni in izlāntlatzintiāni. In cemantoc ītōca arapiatlahtōltica Abu l-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn `Abd al-Muttalib ibn al-Hāximī ic in caxtillāntlahtōliztica īcentōca Muhammad (مُحَمِّد) ahnozo Achtopaihtoāni Muhammad, ōmocuep Mahoma, cānin in nāhuatlahtōlli ōquicuic in tōcāitl.
In izlāmpan, Mahoma «in īnnenecuilhuāz in achtopaihtoānimeh» (jātim al-anbiyā' خاتم الأنبياء), īpampa yeh in tlatzacuīlli cē cemantoc tītlammecatl, in Dios ōquimihuah īōquiyancuilihqueh ītītlaniz, in izlāmpan, in īyeliz in īpoh in ōquihtohqueh Iprāhīm (Apraham), Mōza (Moxe) īhuān Īsā (Yesús).
Neneuhcāyōtl:Izlām
Atemoztli
Atemoztli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Tlacualcaxitl
thumb|right|Tlacualcaxitl
Inin tlacualcaxitl, ce tlamantli ipampa tlacualli.
Tlohtzin Pōchōtl
Tlohtzin Pōchōtl ītōcā cē chīchīmēcah tlahtōani. Ōmotlahtohcatlalih ipan Tlatzallān Tlāllānztoc, xiuhpan 1236. Ōquitlalcāuh in Mēxihcah ompa Huīzāchtitlan.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1272
Louis de Funès
miniaturadeimagen|Louis de Funès [[1978]] Louis de Funès (* 1914 Courbevoie – † 1983 Nantes), otlacat ipan Francia tlalli.
Motecuhzoma Ilhuicamina
Moteuczoma Ilhuicamina, itoca ce Mexico Tenochtitlan tlahtoani.
Panquetzaliztli
Panquetzaliztli
Motecuhzoma Ilhuicamina
Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh
Panquetzaliztli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Tlilcuetzpalin
Tlilcuetzpalin (Otontlahtōlli: B'otzanga) itoca ce xiquipilcatl, ce iotomih teyacanqui. In xiuhpan 1478 oquimanahuih Xiquipilco auh oquiyaochiuh Axayacatl.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1478
Techotlālatzin
Techotlālatzin ītōcā inic omē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1409
Tepeilhuitl
Tepēilhuitl
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Izcalli
Izcalli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Aztli
thumb|Aztli
Aztli (ala), no monixmāti quēmeh ahtapālli, cē tōtonācayotlāhcotōnyotl nenēuhqui ica tlācamacōltin, tēl inin tlayecōtia quēmeh tlāhcotōnyotl ipāmpa patlāniz.
Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli
Ochpaniztli
Ochpāniztli
Neneuhcāyōtl:Metzpohualli
Cocijoeza
Cocijoeza (Tzapotēcatlahtōlli: Gzio'za'a) ītōcā inic nāhui Teōtzapotlan tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1529
Zazatlahtōlli
Zazatlahtōlli (zazatlahtōlli: Zazaki) ītōcā āchcāuhtlahtōlli Turquia īhuān occēquintin Irānāhuac tlācatiyān.
Neneuhcāyōtl:Zazatlahtōlli Neneuhcāyōtl:Indoirantlahtōlli
Ātōnaltzin
Ātōnaltzin (Mixtēcatlahtōlli: Dzawindanda) ītōcā cē Coīxtlāhuacan tlahtōani. Ōquihuilān in Mēxihcah tlahtoāni Motēuczōma Ilhuicamīna.
Michhuahcatlahtolli
Michhuahcatlahtōlli ahnozo Michhuahtlahtōlli in tlahtohqui, in michhuahqueh ïpan in cuhuātlāmpa Mēxihco, in quitōcāitiah P'urhépecha, in tlein quihtōznequi tlācatlahtōlli inīn tlācah nemih īpan in tlahtohcāyōtl Michhuahcān, Xālīxco, Guanajuato, Tlahtohcāyōtl Mēxihco, Querétaro īhuān Guerrero. Cē nōncuahtlahtōlli īca ēyi tlahtōlca in Ātezcayōtl tlālli, in Tlahco īhuān in Tepētlah (onca in āquihqueh quipohua inic nāhui in Chiyahuitl). In iuhqui in INEGI tlapōhualli ïpan in Censo General de Población y Vivienda de 2000 oncah cequintin 121,409 michhuahcatlahtohquih īpan 22 municipios īhuān zā 25% centlahtoleh ca.
Michhuahcatlahtōlli īpan nāhuatlahtōlli
Michhuahcatlahtōlli īpan nāhuatlahtōlli: caltzontzin īhuān tzintzon.
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Michhuahcatlahtolli
Matzahtli (xihuitl)
Matzahtli, (latinthahtolli; Ananas comosus). ce metl huan ce ixochicual nelhuayotl itech cuauhtontli. In xihuitl quipiya oyahuac iehuayo ica huitztli, icua quipia xoxohuic izhuatl huan hueyic tlanelhuatl.
Xochicualli
Inin cuauhtontli quipiya ce xochicualli, quitoznequi noihqui in matzahtli, alaxtic tlacualiztli ica iyolo iztac ohuatl, coztic ixoconaca huan escamoso iehuayo. Tlacualiztli huel tzopelic ihuan pahtic.
Occequin necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Memeh
Ixtlilxochitl
Īxtlīlxōchitl ītōcā inic ēyi Tetzcohco tlahtōani. Ōmotēnēuh huēyi Chīchīmēcah tēcuhtli in xihuitl 1414. In Āzcapōtzalco tlahtoāni, Tezohzomoc, ōyāōchiuh Tetzcohco. Īxtlīlxōchitl ōmictiloc in xihuitl 1418 īpan in Tlāloctepētl. Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1418
Xōchipilli
miniaturadeimagen|Xōchipilli īpan [[Borgia āmoxtli.]] Xōchipilli ītōca cē mēxihcatl teōtl. In tōltēcayōtl, patōlli, māhuiltiliztin, xōchitl, cuīcatl, mācēhualiztli ihuan pāctiāliztli. Īcuhuātl ītōca Meyahual, īhuēltiuhtli ītōca Xōchiquetzal. Auh tecuīlontiliztin ihuan Ahuianoquichtli teōtl.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Cuextecah
Cuextecah nozo cuextecatlacameh (cuextecatlahtolli: Téenek) ce macehualcalpolli huan itztoqueh ipan miac canah ipan tlahtocatipan itech Mexico. Inin tlahtoltlatilantoc huan occe calpolli tlen tlahtoah mayatlahtolli quemeh mayah, quicheh huan pameh, huan icolhuan chantih ipan Cuextecapan quipiyah miac xihuitl ihuan quipiyah miyac xihuitl achtopan cristianohtlacameh. Naman, inin otomih itztoqueh ipan tlalxelolli itech mictlampa Tamaulipas, Tonatih iquizayampa ipan San Luis Potosí huan icalaquitlampa no Veracruz. Zampampa, naman miyac tlen inihhuantin itztoqueh Tamazunchale, Tamuin huan Tamosopo. Tlen quihtoah altepepohuanimeh Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas tlen Mexico, inin población étnica
Macehualtlalli
Inin cuextecah naman itztoqueh ipan ce tlalxelolli ipan San Luis Potosí ihuan Veracruz. Nochin inin hueyi Altepetl mocahuah ipan iyolo tlen Mexico tlalli huan quipiyah nelmiyac miyac tlalli ipan Cuextecapan.
Tlaquemitl
Ipan cehce hueyi altepetl moyoyonquentiah cihuameh ihuan tlacameh quentzin mopatla quemman oncah totonicayotl:
Inin cotomitl, cihuameh tlen cihuameh tlen chantih ipan Tlahtocayotl Mexico, motlaquehtiah ica ce cueitl zo ce yoyontlailpilli tlen ichcatl zo tlen mantayoyomitl nelhuehueyac ipan coyahuac, quen ce nelcueitl, iztac, chilcoztic, coztic, xoxohuic, ica xoxocpaitl, achilcoztic ihuan nelcoztic; ihuan cotomitl tlen manta zo iztapopelina, mancaxcoton, ica xochitlahtzomalli.
Occequin necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Cuextecah
Quicapotlacah
In Quicapotlācah chāntih in Cōāhuillān auh TTI
Tēcocoltzin
Tēcocoltzin ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1525
Tlatilantli Mexko
Mexko —weyak itokah Tlatilantli Mexko— (ika kastiah, Estado Libre y Soberano de México) eli tlatilantli tlen kaxtolli wan se inintsalan ome kaxtolli wan se katli, wanya Ehekatepek, mosetilihtokeh Mexko Tlalli. Tlanawatihkayotl tlen Mexko. Ikwa altepetl itokah Tollohkan.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Tlatilantli Mexko
Pink Floyd
Pink Floyd ītōca rock tlacuīcaliztli ōmopēuh ipan xihuitl 1965.
Yahualtzintli
Neneuhcāyōtl:1960s tlacuīcaliztli
Cōānacoch
Cōānacochtzin ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1525
Xokokatl
Xococatl (caxtillantlahtolli: Xococatl), inin altepetl tlatilantok ompa altepetlalli Chicontepec, Veracruz. Sekinok altepemeh itech inintokah, Tecomate, Tepenahuac. Kipiya 360 chanehqueh. Nochi masewalmeh nawatlahtoanih wan caxtitlantlahtoah.
Anime necentlālīliztli
thumb|150px|Calān in necentlāliāyān in Anime Expo 2004. In anime necentlālīliztli, quichīhua tlācah tlein quinhuelittah īhuān tēquimachītia in anime, in manga īhuān in Xapon nenayōtl.
Xokokatl
Tlalixnepantilistli
Ipan ni altepetl, tlatilantoc Chicontepec, Veracruz. Tlahuel tlatotonia huan amo tlahuel tlaceceya. Oncah miyac xihuimeh, cuatinih huan tecuanimeh. Itech inin altepetl eltoc ce hueyi tepetl, tlen cequinoqueh tlacameh quitocaxtiah Tepenahuac. Miac macehualmeh tequitih millah. Nouhquiya cequin tlacameh huan cihuameh tequitih pan huacaxmeh, chilli, tomatl, cacahuatl, cintli huan cequinoc tlamentli.
Anime necentlālīliztli
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Anime
Xokokatl
Huehcapatlahtolyotl
Amo momati melahuac quemman mochiuhqui ce altepetl, zan quena momati cequin macehualmeh tlen naman itztoqueh hualloquih cequin tlen La Antigua, Tepenahuac ihuan tlen La Pahua.
Tepacholiztli
Nama ni altepetl oncah cequin tlamantli tequihuahqueh, oncah tlen ohtli, tlen Agencia Municipal, ihuan tlen Caltlamachtiyolan.
Chanehmatiliztli
Naman ipan inin altepetl, oncah miyac tlacameh macehualmeh ihuan cequin coyomeh. Ipan inin altepetl, amo momati quezqui iztoqueh macehualmeh hueliz ce 310 macehualmeh. Amo miyaquin ipampa cequin itztoqueh ipan altepetl México, Tampico, Matamoros ihuan cequin yahtoqueh Estados Unidos.
Chicahualiztli
Macehualmeh tlen nican, cequin yohuih ipan Centro de Salud, ihuan cequin tlen yohuih mopahtiah Chicontepec, Tuxpan ihuan Poza Rica. Oncah cequin macehualmeh tlen zan quitequihuiah xihuipahtli. Inin xihuipahtli oncah tlen miyac tlamantli, quemman ce macehualli quicocoa iihti, itlancoch, itlacayo. Nochi oncah tlen xihuipahtli.
Chiwaltlakayotl
Elotlamanaliztli, ce ilhuitl ipan Xococatl. Cequin macehualmeh comalchihuah, chiquichihuah, ihuan tlachpohuaztli.
Cuicatlamatiliztli
Nican macehualmeh mihtotiah ica miyac tlamantli. Cequin mihtotiah ica tlatzontzli tlen cuapango "Huapango" ihuan cequin ica tlen Tlapitzanih "Banda de Viento".
Momotlaliztli
Conemeh ihuan telpocameh cequin mihtotiah ica olli tlen Basquetlbol ihuan Futbol.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Altepetl pan Veracruz
Tokomahtli
Ni tokomahtli se tekwani tlen kipiya ipankahkallo tlen ika mokimiloa kemman momahmauhtia iixneska chipawak wan kafentik; weweyak itechopich wan kipiya.
Hernando Ixtlilxóchitl
Hernando Ixtlilxóchitl ahnozo Īxtlilxōchitl II ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1531
Caspio hueyatl
Neneuhcāyōtl:Hueyatl
Koamojmojtli
Ne koamojmoktli (latintlajtoli Strix occidentalis lucida) se tototl tlen patlani uajkapa, kiijto toteko kaxtilantlajtoli búho. Koamojmojtli kipia se ome eltlapali. No moixmati kemej koujxaxaka nemi youak uan tonal nel kochi. Kema noueyinana yoltoya, nochipa kema uikayaya koamojmojtli, techiluiayaya amo kuali.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Totomej
Enrique Rosas
Enrique Rosas ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Rosas, Enrique Rosas, Enrique
Joan Rivers
thumbnail|Rivers, [[2010]] Joan Alexandra Molinsky ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Koajtli
Ne koatli (latintlajtoli Strix occidentalis lucida) se tototl tlen patlani uajkapa, kiijto toteko kaxtilantlajtoli águila. Koajtli kipia se ome eltlapali.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Totomej
Federico Fellini
Federico Fellini ītōcā Italia īxīptlayōlizyacānqui auh īxīptlayōlli tlahcuilōni.
Īxiptlayōlcāyōtl
Fellini, Federico Fellini, Federico