cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huitzilihhuitl
Huītzilihhuitl Tlahtōlzacac  quihtōznequi ic caxtillantlahtōlli “la pluma de colibrí” huiccopa huītzilin ahnōzo huītzitzilin, colibrí; ihhuitl, pluma. Ōcatca inic ōme hueyi tlahtoāni mexihcatl, in āquin ōtepacholih īpan 1391xihuitl ixquichca 1415xihuitl; Huītzilihhuitl nō ōcatca inic nāhui Acamapichtli īpiltzin, in mexihcah ōquitzonānqueh ca yehhuātl iuh mihtoā in nemiliztlahcuilōlpan tleīca "ōcatca cē tēlpōchtzin yōlyamānqui, yōlceuhqui auh in yēctlamanitilizeh".
Ye ihcuāc in Huītzilihhuitl ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 5-cōhuātl īpan ēyi-ācatl xihuitl (1391), tlahpaliuhca ōquichīuh in tēpanahuiliztli huīccopa Morelos īhuān in Estado de México (Cuitlahuac īpan 1393, Cuauhnāhuac īpan 1395, Cuāuhtinchān īpan 1398, Cuaxīmalpan īpan 1404, Āyacapichtla y Cuaxīmilco ipan 1408, Tequezquiac īpan 1413); īpan 1415 xihuitl Huītzilihhuitl ōquicotōn in necepantlahtōlli ītechpa “xōchiyāōyōtl” in tlein ōpeuh īpan 1376 Chalcopahuīc. Īpan 1392 ōquitlān in nechihchīhualiztli in hueyi teōcalli iuh cencāuh Inicōme Tlamamatlatl (etapa II). Īpan 1403 Huītzilihhuitl Īhuiyānyōtica ōquichīuh in Xiuhmolpīlli (yancuīc tletl ilhuiquīxtiliztli).
Īpan 1414 Tezozomoc in āzcapōtzalcatl tlahtoani quihcaliznequih Tetzcoco in ōtlahtohcat Īxtlīlxōchitl ixquichca 1409, in āquin ōquiyacān cē nehcaliliztli, achto Īxtlīlxōchitl quihuiliā in Cōācuecuenotzin tlālpan in tetzcocah ōpanōqueh ic Chiconāuhtla īhuān Ehēcatepēc auh ātēzcapan ācaltica tēhuilīlōque tlani in tēāchcāuh Tzoacnāhuacātzin. Nenāmiquilizpan ōquīz in Tlācateōtl, mexihca-tepaneca in ītlācatēccauh, in āquin quimahhuīctopēhua in tetzcocaācaltin ixquichca ītēcuācān, in cānin ca ehezzo mochīhualiztli ic īōccāmpaīxti yeceh ahmo tlālpoloāni. Cōācuecuenotzin, iuhqui īpan abril 14, 1415 ōpēuh occē nehcaliliztli, Tzoacnāhuacātzin quimahhuīctopēhua in mexicah auh quīztiyāuh huitztlāmpa iuh ahzico Chalco; Cōācuecuenotzin īpan īohhui  mictlāmpa ōquicalac ic Xīlōtepēc, Cītlaltepēc, Tepotzohtlān auh Cuauhtitlān; auh oquichēhualo ic huēyi tēīlōchtiliztli yeceh cahxiliā in tēpololiztli, ōehcoc ixquichca in tepētl Temācpalco Ītoca, in cānin in ahcōlhuah tepāntlehco Āzcapōtzalco achi ēyixiuhtica. Īnoquīpan inin nechīhualiztli in Huītzilihhuitl zan cē tlacxipanhuiāni ītloc in huēliyōtl tepanēcatl, ca yehhuātzin ōmomiquilih īpan 1415 ahnōzo 1417.
Carlos Ometochtzin
Don Carlos Ōmetōchtzin Chīchīmēcatēcuhtli ahnozo Ahuachpitzactzin ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani. In caxtiltēcah ōquimicti xiuhpan 1539 pampa zampayanōz in nāhuateōmatiliztli (idolatría)
Kauayoj
Ne kauayoj ni se tekuaketl tlapiyali itech senyilistli latintlajtoltika Equus, in tlapiyali kipia majtli xexeloj ome ixtetl senka ueyi, ieua pachontik moijtoa kaxtilantlajtolkpa euatl. Ni tlapiyalmej kikuaj sakatl uan forraje.
Carlos Ometochtzin
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1539
Kauayoj
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Ojtilistli
Pedro Tetlahuehuetzquititzin
Pedro Tetlahuehuetzquititzin ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1540
Toshirō Mifune
Toshirō Mifune (三船 敏郎 Mifune Toshirō) ītōcā Xapon īxiptlayōllācatl.
Īxiptlayōlcāyōtl
Mifune, Toshirō Mifune, Toshirō
Nehpalli
Ne nehpalli se tlamantli xiwitl tlen eli zan cuauhtitlan wan millah. moketsa sankwaltsin; ixiwiyo tilawak, xoxoktik, pahpatlaktik, wan quipiya miyak iwitstso.
Amoxtemolistli
Neneuhcāyōtl:Xiwimeh
Robert De Niro
Robert Anthony De Niro (1963 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Toquiliztequitl
De Niro, Robert Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Coyotl
thumb|217x217px|In coyotl nican California tepeticpac. In coyotl (latintlahtolcopa Canis latrans), ce chichicenyiliztli, chanti ipan Ixachitlan Mictlampan.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Chichimeh
Robert Bresson
Robert Bresson otlacat ipan Puy-de-Dôme in ompa Francia, yehuatl ce tlamahuizoltequitini.
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Franciatecah Bresson, Robert Bresson, Robert
Iztatic
Iztatic nozo iztac ce tlapalli.
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
Hernando Pimentel Nezahuacoyotl
Hernando Pimentel Nezahuacoyotl ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1564
Tonatij
thumb|Tonatij
Ne tonatij se sitlali ueyi ika tlauili, ka ne iluikatl. kipiya tonalmeyotl ipan itonal tlaltikpak.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Semanauamatilistli
Lonnie Smith
thumbnail|Smith, [[2007]] Alonzo "Lonnie" Smith ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Antonio Pimentel Tlahuitoltzin
Antonio Pimentel Tlahuitoltzin ītōcā cē Tetzcohco tlahtōani.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1546
Gustavo Adolfo Becquer
Gustavo Adolfo Claudio Dominguez Bastida (Sevilla, inic 17 inic ontetl metztli inic 1836-Madrid, inic 22 inic mahtlactetl omontetl metztli inic 1870), oc cencah tlaixihmachtli in iuh Gustavo Adolfo Becquer, yehhuatl catca ce tlahtollaliani ihuan tlaquetzani españatlacatl, itech pouhqui in inemachtil in Maxaliuhcayotl. Ipampa yehhuatl yez ce maxalihuini tlahuehcauhtli, ohuehhuechihualoc nenehuiliztica ica in nemachtilli zatepamaxalihuini. Manel ipan yoliliztli ye quixahcicaittac cequih tenyotl, zan iyoh niman imiquiliz ihuan zatepan in itetlapanotlaliz in icennenahualiz in itlahcuilol quicnopilhuih in mahuizotl ca axcan ixcomaco.
Itlachiuh oc cencah tenyoh yehhuatl in Tlahtollaliztli ihuan Tlaquetzalli. In tlahtollaliztli ihuan tlahtollotl tlatocalli ipan inin tlacehcentlaliztli yehhuatl nelhuayotl ipal in inemachtiliz in amoxcuiloliztli españayotl, ipan in yehhuatl ca quiyecoh zatepan ce hueyi huetziliztli.
= Tenemilizpoalli =
Tlacat ipan Sevilla inic 17 inic ontetl metztli inic 1836, ipiltzin in tlatlapalhuihqui Jose Dominguez Insausti, in aquin quitzimmachiotiaya itlatlapalhuiliz ica in iteuctoca in itechiuhcahuan in iuh Jose Dominguez Becquer. Inantzin yehhuatl catca Joaquina Bastida Vargas. Ipan in iyomotlan tahyotl itech quizaya ce tecpilli icencal in pochtecah ica itzin flamenco, in Becker nozo Becquer, necallotilli ipan in itecuacan andaluciayotl ipan in macuilpoalxihuitl XVI; itechpa iteyequihtoliz quitemaca teyolmahxiltiliztli in tlachihualiztli ca quimocuiliayanih teocalcuitlapilli ihuan miccatlatlatectli ipan in hueiteopancalli inohmah niman inic 1622. Iuh Gustavo Adolfo in iuh icetca, in tlatlapalhuihqui Valeriano Becquer, quicuiqueh Becquer in iuh inic ce teuctocaitl ipan in itlatzimmachiotiliz in itlachiuh.
Cuatequiloc ipan in icalpol in Yecnemiliceh Lorenzo Teomicqui. Itechiuhcahuan melahuaqueh, inic pehua ipan inohmah itahtzin, Jose Dominguez Becquer, yehhuantin catcah tlatlapalhuihqueh ica tlamanitiliztli andaluciayotl, ihuan iuh Gustavo Adolfo in iuh iteiccauh Valeriano yehhuantin itech catcah cenhuel tlatlaaxcatiltin ipal in tlatenhuimololiztli. Valeriano, huel, itech huetztinen in tlatlapalhuiliztli. Tel in tahtli mic inic 26 inic centetl metztli inic 1841, in ihcuac quitecpancapohuaya in tlahtollaliani nahui xihuitl ihuan inon nehuehhuelililiztli tlatlapalhuilizotl quipoliuh in tachcauh inic itepalehuiliz. Inic 1846, ica mahtlactetl xihuitl, Gustavo Adolfo ahcico ipan in Inemachtilcal in Yecnemiliceh Telmo itech Sevilla (tlatzintiliztli chictlapanqui ca quincuia noihuan icnocahualoqueh ica tzitzquiloni tlapepeyahualiztli), in canin maco temachtilli itechpa ce itlamachtil in nequiztic tlahtollaliani Alberto Lista, Francisco Rodriguez Zapata, ihuan quixmati in hueyi iicniuh ihuan tenahuac-yeni itech netlacuitlahuiliztli amoxcuilolizotl Narciso Campillo. In xihuitl tetoquilih, inic 27 inic ontetl metztli inic 1847, in teiccahuan Becquer icnopiltihqueh noihuan ica nantli, ihuan tepiltzontiloqueh quinihcuac itechpa iahui nanyotl, María Bastida, ihuan Juan de Vargas, in aquin quimihiocuitih chicomentin in imachhuan...
Alan Zweibel
thumbnail|Zweibel, [[2010]] Alan Zweibel ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah
Ánimas Trujano (īxiptlayōlli)
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1962
Gustavo Adolfo Becquer
Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Kalolo
thumb|300px|Kalolo.
Ni kalolo se tekwani tlen kipiya ipankahkallo tlen ika mokimiloa kemman momahmauhtia iixneska chipawak wan kafentik; weweyak itechopich wan kipiya.
Senyelistli
Dasypodinae
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Kwawtlahtlapiyalmeh Neneuhcāyōtl:Omiyohnih tlapiyalmeh
Tizoc
Tizoc, ahnozo Tīzoc Chālchiuhtlatona, ītōcā cē Mēxihco Tenōchtitlan tlahtoāni.
Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Tototl
Ce yolcatl tlen patlani, quipia aztli, totoyacatl huan ome mahtli.
Totomeh
Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Lee Tockar
thumbnail|Tockar, [[2012]] Lee William Tockar ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Huēhuehntzimācēhualiztli
Neneuhcāyōtl:Mēxihco Mācēhualiztli
Tom Cruise
Thomas Cruise Mapother IV (1962 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Occe necuazaloliztli
Cruise, Tom Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar Bergman ītōcā Suecia īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Bergman, Ingmar Bergman, Ingmar
Dick Sittig
Richard "Dick" Sittig ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Ahuitzotl (tlahtoani)
Āhuitzotl, ītōcā cē Mēxihco Tenōchtitlan tlahtoāni.
Gérard Depardieu
thumbnail|Depardieu, [[2015]] Gérard Xavier Marcel Depardieu ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Ahuitzotl (tlahtoani)
Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Tozantochtli
thumbnail|right|Tozantōchtli
In tozantōchtli no tozantōchin cah yōlcatōn āquin ticnequi huactlaneh niman ahhuēiyac in ailhuicatl. Quinequi in cuauhtlān in ōmpa Andes tepetlahuahcan, achpalnahuiltia nequi in cauhtli miactiyōtl quipiya tlapachoac īhuān xoxochiliztli. Ahquincantin, īhuān quicatqueh achi miacpan tlalpixcayōlco, mazqui ineh yancuīqueh "arado" īcon tlaizpopoliz in nānchāntōchtliyōtl.
Ipan Peru inin yolcatzin tlacualo ihuan otlachiuh ce platillo.
Glenn Close
thumbnail|Close, [[2014]] Glenn Close ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Itzcuauhtli
thumb|250px|right|Itzcuauhtli
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Jack Nicholson
John Joseph Nicholson (1937 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Paramore
Paramore ītōcā cē tlātlāmantic rock tlacuīcaliztli ōmopēuh īpan 2004 xihuitl īpan Franklin, Tennessee, Tennessee, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlātlāmantic rock tlacuīcaliztli
Ismael Rodríguez
Ismael Rodríguez ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Rodríguez, Ismael Rodríguez, Ismael
Xihtomatl
Xihtomatl ce ixochihcual xihtomacuahuitl (latintlahtolcuepa; Persea americana), in xochihcualli itechpa quiyauhcuauhtlahtli onohuayan ompa America cemantoc tlalli. Ce hueyi xochihtli cenca parecido canah tapayoltic, suave iehuayo, pitzahuac inacayo huan etic ixinach; italapal chichiltic.
Yolotlahtolli
Xihtomatl nahuatocayotl itechpahuic ce xochihcualli, ipan Chololah inahuatlahtol quihtoznequi xihtomatl; caxtillahtolcopa jitomate; in ompa America Huitztlampa moihtoa tomate. Huehuecauhtica ipan nahuatlahtolli xihtomatl quiza ipan: nahuatlahtocopa xihtli huan ce tomatl, nican inelhuayo pehua ica xih- huan in tlahtolli tomatl tlen ipehualiz -tomatl huala ipan ce xochihcualli.
Pixcayotl
thumb|derecha|Xihtomacuahuitl
Xihtomapixcayotl ca ipan China, India, Turquia huan Egipto; in ompa Michhuahcan, Xalixco, Coliman, Tlahtocayotl Mexihco, Puebla, Veracruz huan Huexyacac. Centlalticpac in ahuacapixcayotl ca, Italia, España, Chile, Brasil, Venezuela huan Peru.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Xochihcualli
Rafael Baledón
Rafael Baledón ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui auh Īxiptlayōllācatl.
Īxiptlayōlcāyōtl
Baledón, Rafael Baledón, Rafael
Azcamolli
In āzcamōlli cā in āzcatl (Liometopum) itōtoltetl (Larva). Tlapixcalo īpan in mexcalmeh auh in nohpaltin. Tzoyōniloh īca mantequilla ihuan epazōtl. Auh īpan in mexiotl ihuan īca tōtoltetl ihuan mole.
Neneuhcāyōtl:Tlacualli
Russell Crowe
Russell Ira Crowe (1964) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1964 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Ocelotl
In ocelotl huan ozelotl ['oˈseː.loːt͡ɬ'] ( panthera onca) noyuhqui huehuehcauhtica quitoznequi in tepeyolotl ipampa in teotl Tepeyolotl, ce teoyolcatzin; itoca ce tecuani yolcatl onemi ipan America cemantoc tlalli in ompa Arizona huitztlampa ipan Tlahtocayotl in Cepanca xiuhpan 1990, axcan nemi ipan Mexico tlalli, America Tlahcopampa huan America huitztlampa canahpa Argentina ayamictlampa. Inon miztli inic yeyi yolqui ocachi hueyic ipan tlalticpactli.
Ce tecuani yolcatl cenca parecido in xacocelotl (panthera pardus), icenyeliz mimiztin auh quipia hueyic huan ica tomahuac icomportamiento huan chantli ocachi ica huehuehocelomeh (panthera tigris) ompa Asia. Nemi ipan quiyahuic cuauhtlahcamac, noyuhqui ipan tepehuahcan huan cuauhtlahtli. Hueyic miztli ipan America cemantoc tlalli, quipiya polihuic mahtli.
Ocelomeh hueyiyolcameh ipan tequichihualiztli huan tequinemiliztli, ca ihcopa tihui ipampa miquiliztli ipan mochi tlalticpac. Ce teoyolcatl ipampa mocheh, toltecah, mixtecah, tzapotecah, bribrih, chibchah, mexicah, mayah, aymarah huan incah.
Tocayotl
Ocelotl ce nahuatlahtollli,, noyuhqui tepeyolotl, tecuani huan yohualocelotl (tliltic ocelotl), occe nahuatlahtolli quihtoznequi tekuani huan ompa Cuextecapan tekwani nozo tekuajketl. In ompa America Huitztlampa quechuatlahtolcopa uturunqu nozo unqa, mapachetlahtoltica nawel, occe tlahtoltin.
Inacayo
Ocelotl ce tecuani yolcatl ompa in cuauhtlahtli. Momatqui nemi ihcuac otlacat intlah itechcopa cenyeliztli. Yeppan ic ome ixtelolohtli, hueyic tzontecomatl, quipia ce yacatl, hueyic cacactli ihuan ome nacaztli; ome hueyic mahtli, noyuhqui quipia ome polihuic xohtli. Quipia ce cuitlapilli. Inacayo ica tliltetl nozo machiyoehuatl, ce coztic noz chilcoztic cuetlachtli.
Ixtelolotl coztic huan tliltic, quipiya hueyi tlantli huan polihuic tlancol.
Itlacual
In ocelotl tlacua nacatl, yolcameh itlacua tlacaxolomeh, mazameh, cipactin, xiuhpaltotolin huan ozomahtin, tlacuachin, mapachtli huan pezohtli. Pihuia itlacualiz ica mimichtin.
In ocelotl ca ipan tlacacallah (tlapixcayotl huan colmenas, ixtlahuacan, caxiltechcopa tlazolli, calahcuayan) ipampa itlacual. Quimicti ichcameh nozo pitzotl ihcuac ahmo nenemi occe tlacualli.
Tequinemiliztli
In ocelotl, ce teoyolcatzin ipan macehualcayotl ompa America; mexicah, mayatlacameh, incatlacameh, occequin macehualtin. Mapuchetlahtolli nawel, itoca ompa Patagonia, moihtoa ipampa mapuchetlacameh, ocelomeh in teoyolcameh.
Incayotl
Ipan America Huitztlampan ca in uturunqu nozo ocelotl, ce teoyotica ocelotl miec hueyic ipan Incatequichihualiztli ipan Andes tepehuahcan huan Amazonas cuauhtlacamac. Ipan Cuzco huehuehcauh altepetl itecuacan Incayotl, ocelomeh catcah tetonaltin.
Mayacayotl
Ce teoyolcatl in ompa Anahuac, Mayapan motenehua báalam, cuauhtlahtli itetonal huan yohualpixqui, ce teoyolcatzin ipampa mayatlacameh. ocelomachiyotl ce tlahtoliztli ipan tetl.
Tonalpohualli
In ocelotl inic mahtlactli huan nahui tonalli itech hueyi tonalpohualli, noihqui quitoznequi mexicamachiyotonalcopa.
''In ahcualli tonalli. Auh in aquihqueh ipan tlacatiyan, in ahzo pilli nozo macehualli iuh mihtoa, yaomicqueh, huizzoya, cehualoya, calaquiloya, ahxihuaya ihuan mochi ahmo cualli in imahcehual, in iicnopil mochihuaya, zan tecuhtli, tlahzolli in milacatzotinemi.''
In Quetzalcoatl iteouh, tlatta mictlampan, in tonalocelotl ipampa macehualtin.
Mitotiztli
Ipan Mixtecapan, ompa Guerrero, Huaxyacac huan Puebla tlahtohcayotl, quipia ce mitotiztli moihtoa tecuanimeh, caxtilahtlahtolcopa tecuanes, nican mitotiztli imachito ocelotl, in mitotiani quipia ce látigo huan tlachihua in lucha.
Tequichihualiztli
Ompa Panama huehuehcauh itequichihualiz, cozcayotl ipan teocuitlaocelotl ipan Chibcha tlachihuacayotl ompa Cuauhtlahcamac Darien. Ompa Brasil tlalli, ocelomeh ce tecuanyolcameh huehuic.
Mecayotl
Ca ocelotl imecayo ica mizmeh motenehua ocelomeh latintlahtoltica pantherinae ce tlamatilizneneuhcayotl quihto icel ocelotzin, quipia occequin mimiztin cenca cercanos quemeh huehuehocelotl (panthera tigris), Panthera uncia – leopardo de las nieves, Panthera leo – león, ihuan Panthera pardus – leopardo.
Cenyeliztli
Quipia chicnahui mimiztin itech Panthera onca:
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Miztin Neneuhcāyōtl:Tecuanimeh
Francisco Toledo
miniaturadeimagen|derecha|Chivo Francisco Toledo ītōcā Mēxihco tlahcuiloh, tepoztlacuiloh auh tlatilanani.
Toledo, Francisco Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahcuilohqueh Neneuhcāyōtl:Tlacameh
Juan Velázquez Tlacotzin
Juan Velázquez Tlacotzin ahnozo Diego Velázquez Tlacotzin ītōcā Cuāuhtēmoc cihuācōātl. In xiuhpan 1525 Hernán Cortés tiquitlahtocātlali Mēxihco Tenōchtitlan Tlahtoāni.
Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1526 Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Guy Clark
thumbnail|Clark, [[2009]] Guy Charles Clark ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Antonio de Mendoza
200px|thumb|derecha|Antonio de Mendoza y Pacheco. Antonio de Mendoza y Pacheco (ōtlācat īpan Mondéjar ahnozo Alcalá la Real, Caxtillān; 1490 īhuān 1493 ītzalan - ōmic īpan Lima, Peru; 1552) ahnozo Metoza, caxtiltēcatl ōcemitquini īhuān ōyāōquizqui, Santiago cahuayoh īpan ōyetiyah, comendador Socuéllamos, yehhuātl achtopa inic tlapatiliztlahtoāni in Yancuīc Caxtillān (in īxquichcāhuitl 15 xihuitl) auh inic ōme īpan in Peru (in īxquichcāhuitl 10 mētztli). 220px|miniaturadeimagen|izquierda|Telleriano-Remensis āmoxtli īpan in [[10 calli xihuitl (1541), ōmochiuh in Pedro de Alvarado īmiquiz īhuān mitta in tlapatiliztlahtoāni Antonio de Mendoza, mihcuiloh iuhqui Me(n)-toza(n), quinyāōtla in Tenamaztli Nōcheztlān.]]
Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Tezcatlipotōnal
texutichial esdefri
Jose itech Nazaret
In Jose itech Nazaret (ica judeatlahtolli יוסף הקדוש) yehhuatl catca, ipan in cristotocaliztli. ihuan ipan nepapan tlahcuilolli yancuic nemiquiznahuatilizotl, in inamic in ichpochtli Maria, in inantzin in Jesucristo ihuan, ipampa in tlein itahtzin tlaixpanilli in Jesutzin. Ipan in iTeotlahcuilol in Mateo, yehhuatl catca amantecatl (ica in huehcahuitiani greciayotl, «τεχτων»; Mateo 13:55a), in tlein ye ipan in tlayacatia imacuilpohualxiuh in cristotocaliztli mocentlalih ipan cuauhxinqui, machiztli ca oquimachtizquih in iconeuhtzin, in aquin noihuan mihtoa ca yehhuatl catca «amantecatl» (Marcos 6:3a). Yehhuatl catca tlacahcahualiztli mocnotecani, manel in intetechquizaliz in Mateo 1:1-17 ihuan Lucas 3:23-38 quinexitiah in iuh pohuini itech in itechiucayo in tlahtoani David. Ahmo momati in quemmanyan in imiquiliztzin, mahcihui huelitto in Jose itech Nazaret omic in ihcuac Jesucristo ye quicempanahuia inic quicempohua 12 xihuitl zan achtopa in ipehualiz in itetlaneltoquitiliz. Huel nelli, In iTeotlahtol in Lucas quintenehua «in itahhuan» in Jesus in ihcuac ye quicempohua 12 xihuitl (Lucas 2:41-50), zan ahmo motenehua in Jose itech Nazaret ipan in teotlahcuilolli tlatzinquixtilizotl inoc in itequitiliz ixihmachoni in Jesus, ipampa in tlein mopihpiqui ca omic achtopa ca inin mochihuani. In Tlahcuiloliztli quinexiltia in Jose in iuh «melactic» (Mateo 1:19), ca itech itqui inetlacuauhquetzaliz itech in Tora ihuan inepiyaliz.
== Tlahcuiloliztli ihuan tlatenehualiztli ==
Miguel Cabrera
Miguel Cabrera ītōcā Yancuīc Caxtillān tlahcuiloh.
Tlahtōlcaquiliztilōni
Maravilla americana y conjunto de raras maravillas observadas con la dirección de las reglas del arte de la pintura (1756)
Cabrera, Miguel Cabrera, Miguel Neneuhcāyōtl:Mēxihcah tlahcuilohqueh
Kevin Costner
Kevin Michael Costner (1955) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1955 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Guerrero huan Huaxyacac tlalolin ipan 2012
thumb|200px|Guerrero-Huāxyacac tlōlolīniliztli. In Guerrero-Huāxyacac tlālolīniliztli īpan 2012 ōtlālolīn īpan ic ēyilhuitl, 20 ic ēyi mētztli 2012 in yōllohco īhuān in huitztlāmpa Mēxihco. Ōnequittac in Āltepētl Mēxihco īhuān ōccequintin āltepētl, īca 7.4 īpan in tlaolīniliztli octacayōtl tamachīuhcāyōtl.
In tlālolīniliztli īpan in Āltepētl Mēxihco, mochi in Āltepēnānyōtl Tlālli in Tlahuelmayān Mēxihco, Xālīxco, Michhuahcān, Chiyapan īhuān in cihuātlāmpa Cuauhtēmallān. In yōllōpni ōmotlālih īpan in municipio Cacahuatepēc, Huāxyacac 20 km tlāpcopa Ōmetepēc, Guerrero īpan 12:02:50 nicān cāhuitl (18:02:50 UTC).
Neneuhcāyōtl:Tlalolin
Larry Sloman
thumbnail|Sloman, [[2009]] Lawrence "Larry" Sloman ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Anthony Kiedis
thumbnail|Kiedis [[2012]] Anthony Kiedis ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Michhuahcan
Michhuahcan nozo Tlahtocayotl Michhuahcan (Caxtillantlahtolli: Estado de Michoacán, Michhuahcatlahtolli: Michoakani, Otontlahtolli: Michoaka, Mazahuatlahtolli: Animaxe). Ce tlahtocayotl ipan Mexico. Morelia itecuacan tlahtocayotl Michhuahcan.
Spencer Breslin
Spencer Breslin ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Michhuahcan
Tlaltocayotl
thumb|left|150px|In mēxihcatlahcuiōlli itech Michhuahcān. "Michhuahcan", ce nahuatlahtolli quitoznehqui "Michhuahni" huan "-can" zanyeno campa. Nozo, occequintin quihtoa cah zanyeno michin, auh ipampa oncan motoca "Michhuahcan".
Cauhca, Michhuahcan oquimpix occe tocaitl: Reino de Mechoacan (Hueyitlahtohcāyōtl Michhuahcan) huan Provincia de Michoacán (Hueyaltepetl Michhuahcan).
Axcan iachcauhtoca neci in 1917 Mexicatl Nahuatilamoxpan iuhquin Estado Libre y Soberano de Michoacán de Ocampo (Yoloxoxouhquetl huan Huehcapan Tlahtohcayotl Michhuahcan Ocampo). Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Michhuahcan" iuhqui Michoacán.
Huehcapatlahtoliztli
In tlahtohcāyōtl Michhuahcān, mani in īpan āxcān mēxihcatl tlahtohcāyōtl ītlāl in Michhuahcān, Guanajuato, Xālīxco, Cōlimān, Guerrero, Querétaro īhuān in Mēxihco. Itlatquicayo ihuacpa iztatl, michin, canauhtli, itztli, cōztic teōcuitlatl, iztāc teōcuitlatl, cinabrio, chīltic tepoztli, teccitli, āmatzcalli, chālchihuitl, quetzaltotolacatl, ichcatl, cacahuatl, āhuacatl, neuctli, xīcohcuitlatl, quemeh tequiyōtl īhuān tiyanquizcayoltica itlalchihualiz. Inōn huelitiyōtl īhuān tequiyōtl otlaicolti catca īcampa Mēxihcatlahtohcāyōtl ihuic xiuhpan 1476 canahpa 1518 ihcuac mēxihcah tlanequih xitepehua in Michhuahcatlahtohcāyōtl.
thumb|left|200px|In huehuecauh [[Huitzitzillān.]]
Tzintzontzan (michhuahcatlahtōlli: Tsintsunts’ani) in altepenanyotl hueyi tlahtocayotl Michhuahcan, inin tlalpan ahmo otlanequi ca otlapeuh ica mexihcatl, auh in yaoquizqui ihuic hueytlahtoani Caltzontzin.
In xiuhpan 1521, ohuetz in mexihcatlahtocayotl icampa caxtiltecah tepehuanimeh, in teyotl ihuan huelitiyotl ihuicpa mexihcatlacah acicoh ic Mesoamérica tlein noyuhqui michhuahqueh tlacocolih in mexihcah. In tonalcayotl ipampa tlahtocayotl Michhuahcan zanacual tlein yehhuan monequih xitlachihua ce nahuatililli ica Hernán Cortés ipampa ahmo xipiya itlacehuiliz. Tel yeceh, in nahuatililli ahmo tlatlayehcoti ica caxtiltecah in tlehca in xocoyoc hueyitlahtoani Tanganxoan inic Ome chichinatzalli ihuan temictilli ipampa tlahtonixiptla inic Ce Tepentilli ihuic Mexihco, in atlacatl Nuño Beltrán de Guzmán.
Nicpampa xiyectlali in tlacoltiliztli ica Inic Ce Tepentililli cahnapa Tlahtocayotl Michhuahcan, 1533 iotitlani canah tlahtoani ihuicpa inic Ome Tepantililli ipan Yancuic Galixia nic xitlachihua tlatquitl ica michhuahqueh, in aquin don Vasco de Quiroga catca, ce tlacatl ixachi tlacetililli ica Yancuīc Galicia ihuan Michhuahcān. Inon yectli tlacatl oteixitta xitlacopa temachtiani icampa teopixqui. Yehhuatl oaltepetlaquetz Pátzcuaro ipan atezco.
Tlalticpacmatiliztli
Michhuahcān tlatēctli in huitztlāmpa in Mēxihco cihuātlāmpa ipan in tlacatiyan. Cuāxōchtia in mictlāmpa īca in Guanajuato īhuān Querétaro, nō in huitztlāmpa īca Guerrero; in ōmpa cihuātlāmpa īca Xālīxco īhuān Cōlimān; īhuān in tlāpcopa in Tlahtohcāyōtl Mēxihco īhuān Guerrero. Quipiya 228 km² in huēyātēntli in mohtlamantiliah īca cihuātlāmpa in Tēpāpāquiltiliztli Ilhuicaātl. In tlācatiyān ītlaīxpayo 58,644 km². Michhuahcān ca itzalan 20 23 44 ihuan 18 09' 42 mictlampa ihuan 100 04' 20'' itech cihuatlampa ipan Greenwich meridiano.
Teyacanaliztli
Michhuahcan quipiya caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Morelia altepetl, tlahtocac tequitini in tlacatzin Omar Fayad in tetlanahuatiani.
Tequitiliztli
thumb|200px|right|Michhuahcān in inic ce tlachiuhqui ipan [[Āhuacatl|āhuacapixcayōtl.]]
Tlahtohcāyōtl Michhuahcān in inic ce tlachiuhqui ipan āhuacapixcayōtl. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, cafetzin, ācintli, āhuacatl, chayohtli, chīlli, naranjaxocotl, maniltzapotl, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli.
Chanehmatiliztli
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
Temachtiliztli
In tlahtohcayotl Michhuahcan nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in Escuela Secundaria, noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 88,10 % chanehqueh.
Michhuahcan quipiya ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Michoacana de San Nicolás de Hidalgo, Universidad Politénica de Morelia. Universidad la Salle Morelia, Instituto Tecnológico de Morelia, Universidad Tecnológica de Morelia, Escuela Nacional de Estudios Superiores Unidad Morelia huan Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey Campus Morelia, ce pani tlamachtiloyan itech Morelia altepeticpac.
Tequinemiliztli
thumb|200px|Hueyi teocalli Morelia. thumb|right|200px|Mihtohtli "Huehuetzin".
Michhuahcān cē tlahtohcāyōtl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.
Mācēhuallōtl
Michhuahcān cē tlahtohcāyōtl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco huitztlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.
In mitohtli, cē mihtotli īpan Miccailhuitl, tlācah īhuān cihuah mihtōtia tlanāhuahquez zan cen cuīcayōtl īca mecahuehuetl, panhuahuetl īhuān tlapitzalli.
In yohuālmitohtli "Huehuetzin", ilhuitl īpan huēyāitualli Patzcuaro iteopan.
Tlatzohtzonaliztli
Miaquin tlatzohtzonanimeh ca inin altepecalpolli noyuhqui banda, pirecua nozo cuicatl.
Momotlaliztli
In momotlaliztli ipan Michhuahcan ca ipampa neicxitapayolhuiliztli, chiquiuhtapayolhuiliztli, omalacapainaliztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Michihuahcan quipiya tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Michhuahcan
Jeff Bridges
Jeffrey Leon Bridges (1949 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Acamapichtli
right|250px|thumb|Ācamāpichtli, ītēpēhualiz iuh nēci īpan [[Códice Mendocino. Mā xiquitta in xihuitl cē-tecpatl in nicān nēci Ācamāpichtli iuhquin cihuācōhuātl, zan ixquichca xihuitl chicuēyi-ācatl (1383) ōmotlahtohcātlālih zan ye iuh ōmotēnēuh Tlahtoāni-tlācatēccatl.]] Ācamāpichtli tlatēctli iuh in yacatto Huēyi tlahtoāni mexihcatl, in āquin ōquichicāuh in Ēxcān Tlahtōlōyān netech Tenōchtitlān īhuān in tēcuācān tepanēcayōtl, Āzcapōtzalco. Yehhuātl quinpalēhuilih in tepanēcah ītech ītēpēhualiz huitztlāmpa.
In tlein quihtōznequi ītōcā
Ītōcā quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli 'el que empuña la vara de carrizo', mānel oc achi huel mihtoā 'puño cerrado con carrizos' ( āca-tl 'carrizo', māpich-tli 'puño cerrado, manojo' huīcpa mā-piqui 'apretar algo con la mano').
Īnemiliz
Inoquīpan mācuilpōhualxiuhtiliztli XIII īhuān ītzīntiliz XIV ōmohmoyāhuaqueh in mexitin huīccopa tōnatiuh īcalaquiyān ātēnco in ātēzcatl Tetzcoco yehhuāntin ōmotlālihqueh in nepapan āltepētl, iuh Huixachtitlān, iuh Āzcapōtzalco nōīhuān Chapōltēpec. In tepanēcah ōquimmācāuhqueh in mexihcah inic ōmotlālihqueh īpan mictlāmpa in tlālhuāctli yehhuāntin ōquitēnēuhqueh īmāltepēuh Cuāuhmixtitlān īpan xihuitl 1274. Īpan xihuitl 1366 in tepanēcatl huēyitlahtoāni Ahcōlnāhuacatl, yehhuātlin quīxittac in Ācamāpichtli (cōlhuatl tlahtohcāpilli in āquin nemiya Cōhuatlīchān) inic ōmotlālih īpan tlahtohcāicpalli ītech pōhui Tenōchtitlān, iuh ōpēuh in yancuīc Tenōchtitlān ītlahtohcāmecayo, inin āltepētl motēnēhua in tlacemolōloh ītech tōltēcayōtl īhuān in tlahtohcāyōtl mocuepa iuhqui Huēyi tlahtohcāyōtl, yehhuātlin quihuālpatlac Cōlhuacān, iuh ōmochīuh inic ēyi ēxcān tlahtōlōyān.
thumb|250px|Cuāuhmixtitlān 1274/Tenōchtitlān 1376 Cequi tlamantli in techpalēhuiz ic ticmatizqueh in īquin ōtlācat Ācamāpichtli, monequi mā ticmaticān in āquihqueh ōcatcah in ītah in īnān, inic quicemmelāhuaz ītzīntiliz, ic monequi timomachtizqueh ic miyac netlacuitlāhuiliztli. Ītah ōcatca Huēhueh Ācamāpichtli (Chimalpain, Mendieta, Torquemada), in tlahtoāni Cōlhuahcān (1323-1336). Ca yehhuātl Ilancuēitl Ixxōchitl in īnan.
Monequi mā tiquilnāmicān in tlahtohqueh mexihcah miaquin īcihuāhuān, ic neīxcuītīlli, Torquemada quihtoā in akatto ōcatca Tēzcatlamiyāhuatl. Ītechpa īpilhuān Chimalpain ōquihtoh in oncateh 23 īpilhuān, mānel zā ōquitōcāyōtih 11: Cuāuhtlecōhuātl, Īxēhuatzin, Ōmetōchtzin (Tōllān ītlahtohcāuh), Cuetlāchtzin (ōmonāmic Tōllān Xiloxōchitzin ītlahtohcāuh), Cītlalcōhuātzin, Mācuextzin, Itzcōhuātzin (yez tlahtoāni Tenōchtitlān), Huēhuezaca, Tetlepanquetza, Yāōtlantzin, Īxcuitlantoc. Nepapan nemiliztlahcuilōlli techilhuiah in Huītzilihhuitl (Chimalpain, Mendieta, Īxtlīlxōchitl, Torquemada) īhuān in Chīmalpopōca (Mendieta, Torquemada, Historia de los mexicanos) nō īpilhuān in Ācamāpichtli. Īxtlīlxōchitl techilhuiā nō īpilhuān Xiuhtlatōnac īhuān Chālchiuhtlatōnac, ca yehhuātlin ōmihtoh  ompa Cōyohuacān ōcatca in achtopa tlahtoāni, inin ahmo nelli.
Mānel Ācamāpichtli ōquitzonān iuhqui Cihuācōhuātl īpan 1366 xihuitl, ye ōcatca niman ic iuh Huēyi tlahtoāni. Zan ixquichca 1383 mochīhuaz inic motlahtohcātlāliz iuhqui ic motōcāyōtiz Tlahtoāni-tlācatēccatl. Ācamāpichtli ahmo ōmeyōllōuh in ōquimotlacentlālilih in tepanēcah īnyāōyō, iuh īpan 1376 xihuitl huīccopa chālcayōtl inic pēhua in achtopa "Xōchiyāōyōtl" mā mantoqueh ixquichca 40 xihuitl; zan cē nō xihuitl īpan quiyeyecalhuiā ca yehhuātl quipatla in tēcuācān ītōcā Mexihco-Cuāuhmixtitlān copahuīc Mexihco-Tenōchtitlān, Ācamāpichtli ōquichīuh inic quimahuiztiliz in Tenōchtzin. Occē āltepētl ihtic Ātēzcatl Tetzcoco Tlahuelmayān Mexihco (Valle de México) ca yehhuāntin ōquipanahuihqueh in āltepētl Xāltocān īhuān in āltepētl Tepotzohtlān. Īpan achi cāhuitl, in tlacetililiztli intech mexihcah īhuān tepanēcah ōquitlālpolohqueh ic īchicāhualiz nepapan āltepētl.
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1395 Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Sean Connery
Thomas Sean Connery (1930-2020) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Susanne Blakeslee
Susanne Ann Blakeslee ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Plotino Rhodakanaty
Plotino Rhodakanaty (Greciatlahtōlli: Πλωτίνος Ροδοκανάκης) ītōcā cē Grecia tlahcuiloh auh ahtēpacholiztlācatl.
John Goodman
thumbnail|Goodman, [[2014]] Jonathan Stephen "John" Goodman ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Gaspar Yanga
thumb|200px|right|Yanga tecuacuilli ipan [[Veracruz.]]
Gaspar Yanga ahnozo Yanga nozo Nyanga itoca ce tlacotli yaoquizqui īpan Yancuic Caxtillan in xihuitl 1570.
Neneuhcāyōtl:Yancuic España Neneuhcāyōtl:Mexihcah yaoquizqueh Neneuhcāyōtl:Veracruztecah
Alan Young
thumbnail|Young, [[1944]] Angus Young (1919-2016) ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Tlahtolcaquiliztiloni
Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah
Kevin Spacey
Kevin Spacey Fowler (1959 - ) ītōcā cē tl īxiptlayōllācatl.
Toquiliztequitl
Spacey, Kevin Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
María Félix
María Félix ītōcā cē Mēxihcatl īxiptlayōllācatl.
Īxiptlayōlcāyōtl
Félix, María Félix, María Neneuhcāyōtl:Sonoratecah
BB
Zareb
Donkervoort
Donkervoort Automobielen nozo Donkervoort ītōca cē tlanitlālpanēcatl yōcoxqui.
Tepozmalacatl
Inic cē tlapōhualli ītōca tepozmalacatl, inic ōme, inic ēyi, cateh tepozyōllōtl īcōmitiliz.
Peter Leonard
Peter Antony Leonard ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Jacinto Canek
Neneuhcāyōtl:Virreyotl Yancuic España Neneuhcāyōtl:Mexihcah yaoquizqueh
Jeremy Zucker
Jeremy Scott Zucker (1996) ītōca huēyi cuīcani auh cuicapixqui.
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1996 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah
Martín Ramírez
Martín Ramírez ītōcā cē Mēxihco tlahcuiloh. In xihuitl 1925 ōmohuica Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl. In xihuitl 1931 ōcalaquiāloc īpan cē cocoxcacalli.
Tlapapatiliztli yāōyōtl
In Tlapapatiliztli yāōyōtl ahnozo Yaōyōtl Īpan Yēi Xihuitl cā cē yāōyōtl īpan Mēxihco in xihuitl 1857.
Teposmakkwawitl
50px|miniaturadeimagen|espada suiza de siglo XV o siglo XVITeposmākwawitl (kaxtillāntlahtōlkopa: espada), in itoka wits in iwik tepostli wan mākwawitl.
Charles Bronson
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1921 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah quitechihualtianimeh
Leonardo López Luján
Leonardo Náuhmitl López Luján ce arqueólogo otlacat ipan Altepetl Mexihco xihuitl 1964.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1964 Neneuhcāyōtl:Tlacameh Neneuhcāyōtl:Altepemexihcah
Macuahuitl
300px|miniaturadeimagen|Mācuahuitl ōtlapoloh īpan cē tlachinoliztli īpan In Real Armería de Madrid, 1884 Māccuahuitl (caxtillāntlahtōlcopa: arma de obsidiana y madera de las aztecas), in itoca huitz in ihuic mācuā ihuan cuahuitl.
No Xiquitta
Neneuhcāyōtl:Yaoyotl Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Mexiotl
miniaturadeimagen|Cē pōtzoqui mexiotl. In mexiotl cā cē tepētzallāntli Mēxihco tlapalōlli. In mexiotl quipōtzoalo ica nacatl ihuan mōlli nozo āchiyōtl.
Neneuhcāyōtl:Tlacualli
Nuevo León
Nuevo León —weyak itokah Tlatilantli Nuevo León— (ika kastiah, Estado Libre y Soberano de Nuevo León) eli tlatilantli tlen kaxtolli intsalan ome kaxtolli wan se katli, wanya Altepetl Mexko, mosetilihtokeh Mexko Tlalli. Ikwa altepetl itokah Monterrey. Moxelohtok ika ompowalli wan mahtlaktli wan se altepetlalli.
Altepenanyotl Monterrey eli ni tlatilantli itlalwi katli kipiya achiyok kwalli tlapiyalistli tlen Mexko. Altepenanyotl moxelohtok ika Apodaca, Pesquería, Cadereyta Jiménez, García, General Escobedo, Guadalupe, Salinas Victoria, Altepetl Benito Juárez, San Nicolás de los Garza, San Pedro Garza García, Santa Catarina, Santiago wan Monterrey. Sekinok altepetlalmeh pan ni tlatilantli: Allende, Agualeguas, Linares, Montemorelos, China, Mier y Noriega, Hualahuises, Sabinas Hidalgo, Doctor Arroyo, Mina, Cerralvo, Lampazos de Naranjo, Altepetl Anawak wan se ichinanko itokah Colombia.
Tlaltokayotl
Nehneminih katli eliyayah España wan Portogal ewanih kimakak itokah pan xiwitl 1579, maske itlatsintihkaw, se portogaltekatl itokah Luis Carvajal y de la Cueva, kitokaxtihki Weyitlahtohkayotl León imawisso, nopa tlalli kampa tlakatki weyitlahtoani Felipe II tlen España.
Tlakwalistli
Tlatilantli Nuevo León nokisenkawah tlakwalistli: ayowatl kisenkawah ika nuez, chili, ikaneh nehpalli, chayohtli, sintli, wan ika etl no mosenkawah etixnepah, tekoko, wan kokochih. Ni sintli kitlaxkalia, atolli, tamalmeh uan tlaxkalpachol.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Weweyak tlahkwilolli Neneuhcāyōtl:Nuevo León
Servando González
Servando González ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Ojo de culebra
Ojo de Culebra ītōcā cē yahualtōntli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Mēxihco ipan tlachiucnāuhti 3 2008 pīxkalōa Lila Downs, Paul Cohen īhuan Aneiro Taño.
Servando González
Īxiptlayōlcāyōtl
González, Servando González, Servando
Ojo de culebra
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:2008 tōnameyocaquizcopīnalōni Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Chichimecah
Tezol
Neneuhcāyōtl:Macehualtin
Yanco
Yanco ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōlli.
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1961
Tlācaēllel
miniaturadeimagen|In tlacochcalcatl.
Tlācaēllel nozo Huēhueh Tlācaēlleltzin cā cē Mēxihcah yāōquizqui, tlazohmatiliztlācatl auh tlapapatiani. In Mēxihco Tenōchtitlan tlacochcalcatl, quin Cihuācōātl. Ōtlācat īn xiuhpan 1398, Huītzilihhuitl auh Cacamacihuātl conētl. Mictilo īn xiuhpan 1487.
Neneuhcāyōtl:Ōtlācatqueh xiuhpan 1398 Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1487
Chichimeh
Chichimeh (caxtillantlahtolli: Perros).
Chichimeh
Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Erik de Jesús
Erik de Jesús (1978 - ) ītōcā cē mēxihcatl cuīcani. Tlacat ipan Guerrero catcah.
CloudShore
CloudShore, altepetlalia ipan 2022, neixquetzaloyan ic amantitztihuiliztli quitehuanti itech neixquetzaloyan ic tlayancuiliztli ipan tlamachiyotiliztli neneki Chīuhpōhualhuaztli. In neixquetzaloyan ic amantecayotl cachi pohui ic Texas.
Cequin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Amantecayotl
Erik de Jesús
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1978 Neneuhcāyōtl:Mexihcah cuicanimeh Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh Neneuhcāyōtl:Nahuah
Wilford Brimley
thumbnail|Brimley, [[2012]] Anthony Wilford Brimley ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Cuanacaxochitl
In cuanaxochitl, (latintlahtolli; Celosia argentea var. cristata).
Neneuhcāyōtl:Xochitl
Watlasekawiloni
miniaturadeimagen|Watlasecawiloni Se watlasecawiloni wan se tilma tein  wel se  kikuis  keman tona  satepan keman taseseya  wan no se ki welita kemen se ki ita aksa kipia in watlasecawiloni  satepan no wel  se  kikuis  keme in kuaxochitl  tein nochime  ki welita  in toknihuan  kikui pampa se tanech  wan se kualtanechtiloni.
Tokilisamatekit
Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)
Panhuehuetl
thumb|Panhuehuetl Panhuehuetl.
Kuatochi
Ne kuatochi se chokoxtik tlapiyali, kikua xiwitl wan sakatl, se kuatitlantlapiyali tlen chanti ipan yokonki tlatsintla in tlili wan kosolkuawitl.
Tokajyotl
Yin tlapiyali moijtowa ne latinkamanali Cuniculus.
Sekin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Tlapiyalmej (nhw)
Huipilli
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Tlaquentli
Felipe VI
miniaturadeimagen|Felipe VI Felipe VI nozo Principe Felipe de Asturias, in teltlahtoani ipan Caxtillān.
Tepouhtitlazcuetzpalin
thumb|250px|[[Tyrannosaurus rex in tepouhtitlazcuetzpalin]]
In tepouhtitlazcuetzpalin (in caxtillantlahtolli dinosaurio, in greciatlahtoltica δεινός σαῦρος, deinos sauros, 'tepouhtitlazcuetzpaltin') itoca huehcauh yolcameh ompa in tlalticpac.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Tlapitzalli
thumb|Tlapitzalli Tlapitzalli.
TV Azteca
thumb|Logo thumb|TV Azteca [[Queretaro]] Televisión Azteca nozo TV Azteca, ce ixiptla itech huehcaīxipcaxitl in ompa onohuayan ica catyan ipampa Mexico.
Cascadia
In Cascadia (āchcāuhmotōca Cascadia Republic) tlācatiyān tlatēctli in tlahco Ixachitlan. Cascadia cuāxōchtia in mictlāmpa īca Canada, in tlāpcopa īca Canada, in huitztlāmpa īca USA.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:America
Cuacuauhcuetzpalin
Ceratosaurus ītōcā dinosaurioh.
Gustavo Zapoteco Sideño
Guastavo Zapoteco Sideño ītōcā huēyi xochicuinani tlācatl, ōtlācat īpan callah Topiltepec, Guerrero, Mēxihco.
Zapoteco Sideño, Gustavo Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh Neneuhcāyōtl:Mexihcah xochicuicanimeh Neneuhcāyōtl:Nahuah Neneuhcāyōtl:Guerrerotecah
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (otlacat ipan Becerril, Colombia xihuitl 1954 - omic ipan Barranquilla xihuitl 1992) ītōcā in cuihcuicani auh mecahuēhuētini īpan Colombia, tlacuīcaliztli Binomio de Oro.
Hueyicaquizcopinaloni
Álbumes de estudio
Ohcequin necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli atlen toquiliztequitl Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1954 Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1992 Neneuhcāyōtl:Tlacameh Neneuhcāyōtl:Colombiatecah cuicanimeh
Chechelot
Ne chechelot, wan yewasa ne chechelot tlakokoyotsa. Yewa ne chechelome semi miake wan yetoke napa Europa.
Nekate okuili ki temotemo nochi tonoya toni kikuaske kime in kilaxtli okseki okuilme tlen ki momasewaltia wilototolme wan totome. Mo mekayotia miak wan satepan mosewia miak tonalme iwikpa kitemowa tlen kikuaske kauheme. No ki pia nekate temaxkilisti.
Tokilisamatekit
Neneuhcāyōtl:Okuilme
Kaltsomitl
Ne kaltsomitl, yoyomitl okichtli tlahtsoma ika kotomitl tlen ika tikpikih totsintsmal wan tepolli, kipiya seyok ixneska. Se yoyoymitl ipampa imetsnakayo. chanehmeh kinamakah kaltsomitl pan tiayankistli.
Metro Lindavista
undefined Martín Carrera ītōca cē estación auh correspondencia īpan 6.
Kaltsomitl
Seyok amamatlatsalan
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl
Metro Lindavista
Lindavista
Joe Biden
Joseph Robinette Biden Jr. (Scranton, Pensilvania, Tlahtohcayotl in Cepanca) 20 ic c mahtlāctetl oncē mētztli 1942. Nō momati iuhqui Joe Biden, cē Estadosonidos āltepētlācatl, āltepētlācamatini īhuān āmoxtlahcuiloh. Estadosonidos tlahtohcatēīxiptlah īxquichica in 20 metztli enero 2021.
No xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1942 Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah tlahtohcatlahtoanimeh
Xojpaltik
Xojpaltik.
Okse tsakuijlotl
Neneuhcāyōtl:Tlapajlomej
Metro Ferrería
undefined Martín Carrera ītōca cē estación auh correspondencia īpan 6.
Ferrería
Diego de Alvarado Huanitzin
Don Diego de Alvarado Huanitzin nozo Panitzin, ītōcā cē Ehēcatepēc Tlahtoāni, zātēpan, Mēxihco Tenōchtitlan Tlahtoāni.
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1541 Neneuhcāyōtl:Aztecah
Kwatochin
Se tlapiyalli iineska chipawak, tenextik, pilkafentik so yayawik; itlakayo achi san kwaweweyak; monakaskwhketstok, telolohtik metswehweweyak itstok san kuatitlan wan mokwa; kemmantik se masewalli kiniskaltia kense tlapiyalmeh. Sekinok.
Tlakwalistli
Ne kwatochin kikwa xiwimeh.
Tlachiualistli
Ne tlakatl kichiwa kwatochinnakatl, kikwa kwaltika kwatochinnakameh.
Crimea
Crimea (Rusiatlahtōlli: Автономная Республика Крым), in Tlacatlahtocayotl Crimea ipan Europan cah. Simferopol ialtepenanyo in tlācatiyān Ucrania.
Una sangre
Una Sangre (inglatlahtōlli: One Blood) ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, Mēxihco ipan Tlanāuhti īhuan 2001 pīxkalōa Paul Cohen, Celso Duarte ī Lila Downs. Una Sangre nō iuhqui īcuīcahuan īca inglatlahtōlli, michhuahcatlahtōlli īhuōn tzapotēcatlahtōltica.
Crimea
Neneuhcāyōtl:Tlācatiyān Europanco Neneuhcāyōtl:Crimea
Metro La Villa-Basílica
undefined Martín Carrera ītōca cē estación auh correspondencia īpan 6.
Una sangre
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:2004 tōnameyocaquizcopīnalōni Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Andrés de Tapia Motelchiuh
Andrés de Tapia Motelchiuh ītōcā cē mēxihcatl mācēhualli. In xiuhpan 1526, Hernán Cortés tiquitlahtocātlali Mēxihco Tenōchtitlan Cuauhtlahtoani.
Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1530 Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Xālnenetl
thumb|250px|Xālnenetl.
Xālnenetl, ce tecpatl in ompa Puebla ihuan Tlaxcallan, motenehua caxtillantlahtolcopa xalnene.
Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Elektra
Grupo Elektra, S.A.B. de C.V. ītōca cē huēytiyānquiztli tlācah olōltzintli.
Nō xiquita
Neneuhcāyōtl:1950 tlapēhualiztli Neneuhcāyōtl:Huēytiyānquiztli Neneuhcāyōtl:Tlācah olōltzintli Neneuhcāyōtl:Grupo Salinas
Pablo Xochiquentzin
Pablo Xochiquentzin ītōcā cē mēxihcatl mācēhualli auh Mēxihco Tenōchtitlan Cuauhtlahtoani in xiuhpan 1530.
Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1536 Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Uexolotl
Uexolotl, se tepeyolkej. Yejuin yolkatl se tototl, kijtosneki se yolkatl tlen koni chichiualatl. Itsontli uexolotl itlapajli kapostik iuan istak. Uexolomej chantij kampaj tepeyoj ipan tlali Canada, EEUU, niman Mexko. On yepamej tlakuaj sakatl, xiujtli, nakatl, totoltetl, niman yolkatsitsimej. Uexolomej chantij ijtik ostotsitsintin. Yejuin yolkamej achijtsin xiuitl nemij. Uexolotl iyejle melak sanoyej kokoyak (xkuajli). Iyejle kichijchiua on oksekimej yolkamej notlalouaj.
Okse tsakuijlotl
Neneuhcāyōtl:Yolkamej
Koatl (nhw)
Ne koatl se tekuajketl tlapiyalli, inakayo weyitok, kipia se tsontekon uan weweyak ikuitlapil. Koamej mikti ika ya nopa tla mitschajkos mitstlapololtis, pampa ya nopa mas tenkokokej tlen koamej.
Mike Myers
thumbnail|Myers, [[2011]] Michael Jonathan "Mike" Myers ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Camilo Cienfuegos
Camilo Cienfuegos Gorriarán  ītōcā Cuba yāōquizqui.
Zacatecah
In Zacatecah ocātcah ce macehuālcalpōlli chīchīmēcah ochantīqueh īpan Zacatecas īhuan Durango. Intēntla in āmictlāmpa īnāhuac toboso tecah huān Cōahuiltēcah, in īcalaquīyan īnāhuac Tepehuatecah huan Huitzolmeh, in huitztlan īnāhuac Caxcameh huan in iquizayan inahuac Cuachīchīmeh. Ihcuac caxtillantlacameh opeuhqueh, miaquin yehuantin onemiya ni Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, ca Texas ihuan Yancuic Mexhico.
Nochi tlacame ocatcah nelcuali ica in motlaliztli ica mitl ihuan tlahuitolli, ica inin tlamantli in caxtillantlacame oquihtohuaya intla quimotlaznequiaya teixteloloc huan oquimotlac in iyacac, ihcuaquinon ce ahmo cuali motlaliztli ocatcah.
In inaltepemeh neli miyac, zan ahmo semi tlaixmatilli ipampa nochi tequin tziquitzin ocatcah. Machiotica, intzalan yehuantin timoahxiliah in altepetl tlen motocaxtiayah Tlacuitlapan, in axcan in ipan itocayocan Zacatecas.
Tlahtoloyan
In zacatecah quipiayah miac tlahtoloyan, intlal manca nepa can in axcantzin tlahco Durango, ahsiaya nepa Aguascalientes huan Xalizco.
Nican motta sequin in tlahtoloyan quipiayah:
Amoxtiliztli
Neneuhcāyōtl:Zacatecah
Ben Bailey
thumbnail|Bailey, [[2012]] Benjamin Raymond "Ben" Bailey ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Neneuhcāyōtl:Tlahtohcayocepancah
Texohtli
In texohtli in inic cē tetl.
Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Kaltson
Ne kaltson, yoyomitl okichtli tlahtsoma ika kotomitl tlen ika tikpikih totsintsmal wan tepolli, kipiya seyok ixneska. Se yoyoymitl ipampa imetsnakayo. chanehmeh kinamakah kaltsomitl pan tiayankistli.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl
Cuitlatexohtli
Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Muhammad Ali
thumbnail|Ali, [[2012]] Cassius Marcellus Clay, Jr. (1942 – 2016) ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Xalli
thumb|250px|Xālli.
Mazatl
Mazatl (Latintlahtolcopa: Odocoileus virginianus, caxtilahtlahtolli:Venado cola blanca) ce chichini yolcatl ochanti ipan teotlalli ahnozo ixtlahuatl.
Xalli
Xālli, ce pitzahuac tlalli.
Mazatl
Itlacual
Mazatl tlacua zacatl huan xihuitl. imotlacua noyuhqui icampa xochihcualli. Inin chichini onili atl, tlacua xihuitl.
Yoliztli
Inin ce totiotzin ipan macehualtlahlamiquiliz. Ipan miyac tlahtolli ihuan macehualmeh quen yaqui, cora, wixárika, ihuan nahuameh quiittah quen ce titiotzin inin tlapiyalli.
Xalli
right|thumb|250px|Xālli thumb|250px|left|Xālli thumb|250px|Xālli
Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Mazatl
Yoliztli
Huahcapameh cequin macehualmeh queman ahcicoh caxatilantecameh quinhualicaqueh miyac cahuayohmeh ihuan inihhuntin macehualmeh no quitocaxtihqueh mazatl nopa cahuayoh ihuan naman quitocayotiah cahuayoh.
Paul L. Smith
thumbnail|Smith, [[1973]] Paul Lawrence Smith ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.