cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hunahpū ihuān Ixbàlanquē
Hunahpū ihuan Ixbàlanquē (nozo Hunahpú ihuān Ixbalanqué, Tetocayotilin “in cōātin tenyāōtecah”) oquicah omē teteo īpān Popol Vuh [«Ināmox Caquilliztli»], in Quichē teōāmoxtli. Hunahpū (hun-ah-pub, nozo Junajpu’ īpān Yancuiquichetlahtōlli) quinezcayotia «Cē Tepozteixiuhmitecatl», noca Ixbàlanquē (ix-balam-quih, nozo Ixb’alanke’ īpān Yancuiquichetlahtōlli) quinezcayotia «Yancuic Tōnatiuh-Ocēlōtl». Hunahpū ihuān Ixbàlanquē oquica in cocone ic Teōtl Cē–Hunahpū ihuān ic cihuāpīlli Ixquic. Hunahpū ihuān Ixbàlanquē oquicah tenyāōtecah. Oquitlapoloah in Xibalbá, in Mictlān īpān quichēcamanalyotl. Ih tlahtli ītōca Chicomē Hunahpū.
Camaxtli
Camaxtli, ahnozo Camaxte, ītōca cē miquitztli, yāhuōtl īhuān amiliztli mēxicah īhuān maya teōtl Neneuhcāyōtl:Mayacamanalyotl
Hunahpū ihuān Ixbàlanquē
Camanalli
Hunahpū ihuān Ixbàlanquē oquicah omē pipiltōtōn ma oquimahuiltiah ōlama. In Tecuhtin ic Xibalbá oquitemah Hunahpū ihuān Ixbàlanquē, in cōātin tenyāōtecah; In cōātin tenyāōtecah oquixnamaquih chicauhaliztli īpān Xibalbá, yeceh oquimiquih zan nimān. In tecuhtin nicneltoca ma Hunahpū ihuān Ixbàlanquē oquimiquih cemicac, yeceh in cōātin tenyāōtecah oquicah mozcalliqui ihuān oquiyōllilztiah Cē–Hunahpū (ma quica mictillo).
Kamaxtle
Kamaxtle itoka se yaotl iwan mikitstli teotl ipan mayacamanalyotl iwan wewemexikakamanalyotl.
Hunahpū ihuān Ixbàlanquē
Camanalli
Neneuhcāyōtl:Mayacamanalyotl
Kamaxtle
Neneuhcāyōtl:Mayacamanalyotl
Utrecht
Altepetl Utrecht in ompa Tlanitlālpan.
Neneuhcāyōtl:Āltepētl īpan Tlanitlālpan
Mexko (nch)
In ueyitlali kipia iixten tlen 1 964 375 km², Mexko tlen nik makuil ueyitlali ueyik nika Amerika tlali, tlen majtlaktli uan naui tachkauj ueyi tlen nochi tlaltipaktli. Ika 130 miyones maseualmej, Mexko tlen nik majtlaktli ueyitlali ika chanejkej ipan tlaltipak. Kipiya 69 tekpantlajtoli, instalan inin, kaxtilantlajtoli miak tlajtoua ikoyotlajtol, nauatlajtoli, yukatekatlajtoli, mixtekatlajtoli, tseltaltlajtoli, tsotsiltlajtoli, tsapotekatlajtoli, otontlajtoli, totonakatlajtoli, masauatlajtoli uan no onkaj maseualtlajtolmej tlen a chichica ipan nochi tlaltipaktli.
One-Eyed Jacks
One-Eyed Jacks ītōcā cē Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān īxiptlayōlli otlachiuh ipampa Marlon Brando.
Mexko (nch)
Tlaltokayotl
Ika nauatlajtoli ipan Kuextekajpan, nawatlajtoanij kitokaxtiaj «Mexko». Inin se tlamanextili tlen tlalokotsoli (se tlajtoli tlen kipoloa se achi itenkakilis) tlen eua «Mexihco». Inon san motekiuia ika ne ueyi altepetl ipan uajkapayotl, maske ika tlajkomexko nauatlajtol nojka motekiuia (no itokaj «Mexico»). Sanpampa san ueyak itokaj Mexko Tlali eltok ipan Tlajtokayomej tlanejtiualmaseualmej mexijkaj, amatlamoyawali ipan xiuitl 1917. Ika kaxtilantlajtolkuepa, ueyak itokaj Estados Unidos Mexicanos.
Uajkapayotl
Intlaj tikneki tijmatisej keski tlakamej onkaj ipan se tlali axan itech chililijtik in tlaltikpaktli, moneki tikitasej imiyaka in achtotlakatl onkaj Amerika semantok tlali, onenemik pampaj okse ni sesentik tlali, nochi poyoltik uan sesek. Maseualmej san keman onkaj tiualajkej naman ni Mexko Tlali yesej 30 000 xiuitl. Ipan 9000 a. C., mochiua iteyoleualis ika tlapixkalistli kemej tlen ayojtli, etl, chili uan uaxin ipan Teouajkan uan Tepeyoh ompaj axan Tamaulipas tlajyokayotl. Kanaj in tlapixkalistli itech sintli mochiujki xiujpan 5000 a. C., yekaj maseualmej peujkej ualmotlalijkej moijtoa Mesoamerika tlali. Onkatka eyi ueyi ne onouayan: Oasisamerika, Aridoamerika uan Mesoamerika.
Kaltsomitl (nhw)
Ne kaltsomitl, okichyoyomitl tlajtsoma ika kotomitl tlen ika tikpikij totsintsmal wan tepoli, kipiya seyok ixneska. Se yoyoymitl ipampa imetsnakayo. chanehmej kinamakaj kaltsomitl pan tiayankistli.
Sekin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl (nhw)
Mexko (nch)
Olmekah
San moijtoa Mesoamerika toltekayotl neski ipan 2500 a. C., kemman maseualmej tlen uajkapayotl achtopa sokichiujkej uan tlapixkakej ipan in chinanko uan 1500 a. C. Ipan 1400 a. C., neski ne olmekatoltekayotl in ompa Mesoamerika. Inonkej ixolal okachi tenyoj katkaj La Venta uan Tres Zapotes. Nika tlachiualok in pixkalistli, achtopaj itech tlaoli uan ichkapixkayotl.
Maastricht
Altepetl Maastricht in ompa Tlanitlālpan.
Mexko (nch)
Teotiuajnij
Moijtoa tekpiltlajtokan kauitl nejnemi neski ipan xiuitl 200 yesej 900 d. C., kemman inin kauitl tlamachtijni ompa Mesoamerika llega ueyi itlachiualis. Tlachiualok in ueyi tsakualko, Pirámide del Sol ipan Teotiuajkan ompa naman ne Mexkotlajtokayotl nos Templo de la Serpiente Bicéfala ipan Tikal ompa Chiapas tlajtokayotl.
Maastricht
Neneuhcāyōtl:Āltepētl īpan Tlanitlālpan
Mexko (nch)
Yolistli
Mexko iyolis ka ueyi, kipiya okseki climas, xexeloj in Tropico de Cancer itlal. Nikan kipiya ueyi tepeuajkan, tlalkoajtitlan, uaktok atlali moijtoa kaxtilantlajtoli llanos, kipiya ueyatl uan ueyi atl.
Nikan Mexko kipiya toktli diferentes, kuetlaxochitl, kuapelechxochitl, pochotl, kopalkoajuitl, teonochtli, nejpali, chacha, mexkali, miskitl, okotl, auatl uan okseki.
Tepacholistli
Ne Mexko tlali se república, representativa, democrática, federal uan laica; tlachiualok ipan Estados libres y soberanos (uan inonkej xexelok altepetlali) ipan nochimej xolal, ne Mexkoaltepetl in kuaitl altepetikpak itech ueyitlali.
In tlakatsi Andrés Manuel López Obrador, ueyi tlanauatiketl itech Mexko Tlalnantli, itoka ikane se poder ejecutivo maski ipan tlanauatilamochtli.
Mexko tlali xexeloj ipan 32 tlatokajyomej.
Ojtilistli
Ne Mexko ueyitlali mokauaj ika --- kilómetros itech nochi tlali, se achi kipia ojtlijtetlajnemilistli, kiijtouaj kikualchichiuaseyaj kitlalisej chapojpotlij ijkino kuali mokauas ayojkana timaseuasej. Oksekin ojtilistli ne tepostotolistli, teposkoalistli axan iluikaojtilistli moijtoa in AEXA.
Nenemilis
Mexikaj nemij ipan okse ueyitlali xiuitl 2020 uan koyomej nemij ipan Mexko tlali 2020 xiuitl.
Neltokilistli
Sekij maseualmej tlamantli kineltokaj, kemaj kuali mestloi uan siuatl tlanemiltiaj monejki motlalilis se uitsmalotl ikijnokonetsi axteno ipantis, amoxi techachaj papmpa tixiyotis.
Tech yin ueyialtepej Mexko, moiluitiliaj tonantsi Guadalupe, tonalmej 12 metstli diciembre. Tech yin iluitl monextia miak tamaj tlen ompa mochiua. Tech yin ueyialtepek no se ueli kitas se siuapil tlen tatani uan taisyekana, no kichiua neijtotialis, tatsosonani.
Tlamachtilistli
Mexko kipia ueyi kaltlamachtiloyan tlen itokaj “Universidad Nacional Auntónoma de México” UNAM kipixtok uel ichpokamej uan techpocamej.
Zatch Bell!
Zatch Bell! (Xapontlahtōlli: 金色のガッシュ!!) ītōcā manga tlayōlītīliztli. Neneuhcāyōtl:Anime Neneuhcāyōtl:Xapon
Mexko xoteololoh olocholistli
Mexko xoteololoh olocholistli
https://fmf.mx/
Kneecap
Kneecap ītōcā cē hip hop tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 2017 Tlacetililli Hueyitlahtohcayotl.
Tango
In Tango ce macehualcuicatl ipan La Plata atoyatl itzalan Argentina huan Uruguay.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Cuicatl
The Corrs
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Totōnacatlahtōlli
In Totōnacatlahtōlli (totōnacatlahtōlli: Tachiwin) ītōca cē tlahtōlli tlein quitlahtlahtoah in totōnaqueh. Cē totōnacatepēhuahtlahtōlli cah, tlein motlahtoa Mēxihco.
Neneuhcāyōtl:Totonacatepehuahtlahtolli
Kawayoj
Yin kauayo se chokoxtik, tliltik uan chipauak tlapiyali, kikua xiuitl uan sakatl, se kuatitlantlapiyali tlen chanti ipan yokonki tlatsintla in tlili uan kosolkuauitl.Yin kauayo nojkia itstok ipan se sakamili uan kikua sakatl uan kiji atl.
Tokajyotl
Yin tlapiyali moijtoua ne latinkamanali Equus.
Sekin tlatilantli
Neneuhcāyōtl:Tlapiyalmej (nhw)
Tepocolcoatl
thumb|right|Tepocolcoatl
Lúnasa
Lúnasa ītōcā cē folk tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 1996 Irtlālpan.
Tepocolcoatl
Tepocolcoatl (latintlahtolli; Crotalus), ce tecuani yolcatl ipan America, ce coatl campa quipiya coyolli ipan icuitlapil. Tlacua tochtin, momototin, techalomeh huan quimichtin.
Lúnasa
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Tepocolcoatl
Cenyeliztli
Nican mochintin tepocolcoameh:
Black Daisy
Black Daisy ītōcā cē pop-rock tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 2008 Irtlālpan.
Tepocolcoatl
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Coameh
Black Daisy
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Erlauf
Erlauf, nāhuatlahtōltica quihtōznequi Ēllōāc, callahtelli cah in calpōlco Melk īpan in tlahtohcāyōtl Tlani Austria.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Austria
Cueitl
right|thumb|250px|Cihuameh ica cueitl. In cueitl, ce cihuaquemitl. Netlaquamilo tlaelpantlan ipan cuaitl.
Ybbs an der Donau
Ybbs an der Donau nō cemani Ybbs, nāhuatlahtōltica quihtōznequi Īpozōnalco, callahtelli cah in calpōlco Melk īpan in tlahtohcāyōtl Tlani Austria, Austria.
In tōcāitl Īpozōnalco (Ybbs) ītechpa in huēhueh āltepētl Ipusa.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Austria
Cinteotl
Centeōtl (Cinteōtl) ītōcā in centli mēxihcatl teōtl.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Metstli
thumb|Metztli
Dervish
Dervish ītōcā cē folk tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 1989 Irtlālpan.
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Metstli
Ni Metztli, ce tlahuilli tlen panquiza zan tlayohua pan in ilhuicatl, quemmantzin mochihua yahualtic huan quemmanya huihcoltic. Ni zatelitli zo citlali ahmo quipia tlahuilli catli tlahuillia pan yahualli, momalacachohua quiyohualohua Tlalticpactli huan Tlalticpactli momalacachohua quihuicati metztli tlayahualohua pan ce xihuitl.
The Dubliners
The Dubliners ītōcā cē folk tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 1962 Irtlālpan.
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Chināntēcatlahtōlli
In Chināntēcatlahtōlli (chināntēcatlahtōlli: Tsa jujmi, juu' jmii, fáh4 jmii42) ītōca cē tlahtōlli tlein quitlahtlahtoah in chināntēcah. Cē otommanguetlahtōlli cah, tlein motlahtoa Mēxihco.
Zacatzontli
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Chināntēcatlahtōlli
Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān
Liliana Felipe
Liliana Felipe (* Buenos Aires, Argentina) ītōcā cē mēxihcatl cuīcani. Ītālcahuān tlacetilīlli tlahtohcāyōpan, īhuān tango tlacuīcaliztli tlein ōmopēuh īpan axcan.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Argentintecah Neneuhcāyōtl:Mēxihcah cuīcanimeh
Huehcauhahtlapalli
Archæopteryx ītōcā zēn Tēpouhtitlāzcuetzpalli - Tōtōtl. Ītōcā Archæopterix īnezcayōtia Huēhuēaztli
Neneuhcāyōtl:Niman cretacic dinosaurioh
Xōchiquetzal
Xōchiquetzal (Ichpōchtli) ītōcā mēxihcatl teōtl.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Mixcoatl
Mixcōātl ītōcā mēxihcatl teōtl.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Chicomecōātl
Chicomecōātl ītōcā mēxihcatl teōtl.
Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Four Men and a Dog
Four Men and a Dog ītōcā cē folk tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 1990 Irtlālpan.
Zoquetlahtolli
In zoquetlahtōlli (zoquetlahtōlli: O'de püt) cah in ītlahtol in tlatlācah īntōcā zoquemeh. Motlahtoa īpan in tlahtocāyōtl Chiyapan, Huāxyacac, Tabasco īhuān Veracruz.
Four Men and a Dog
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Zoquetlahtolli
Neneuhcāyōtl:Mixezoquetlahtolli
Alejandro Galindo
Alejandro Galindo otlacat ipan Monterrey in ompa Mexico, yehuatl ce tlamahuizoltequitini.
No xiquitta
Galindo, Alejandro Galindo, Alejandro
Tlāppanēcatlahtōlli
In Tlāppanēcatlahtōlli ahnnōzo Yopihtlahtōlli (tlāppanēcatlahtōlli: Me'phaa) cah īntlahtōl in tlatlācah īntōcā tlāppanēcah ahnozo yopihmeh. Motlahtoa īpan Guerrero īhuān Morelos.
Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān
Altepetl Mexko
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Altepetl Mexko
Mazātēcatlahtōlli
In mazātēcatlahtōlli (mazātēcatlahtōlli: En Ngixo) cateh cē tlahtīllaolololli in motlahtōa Mēxihco, īpan in mictlāmpa Huāxyacac īhuān īpan cequintin āltepētl īpan in tlahtōhcāyōtl Puebla īhuān Veracruz. In mazātecatlahtōlli ahmo cemantoc tlahtōlli ca, intlācahmo cē tlahtōllaolololli. In mazātecēcatlahtōlli in motlahtōā Ohuātllān de Jiménez quipīya inīc huēyi tlapōhuālli ītechpa tlahtohqueh.
Enlaces externos
Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli
Mapachtli
In mapachtli (Caxtilahtlahtolli: mapache huan oso lavador), ce tecuani yolcatl itech mochi America, in yolcatl quipia icozcacuitlapil quemeh ce tlahcomiztli, iixhuan ica tliltic xayacatl quemeh ce mizton; no tomahuac itetl ihuan quipia hueyi nacaztli. Inon yolcatl tlacua mimichtin, quimichitin, piomeh nozo totoltetl.
Tocayotl
In tlahtolli huala itechpahuic huehcauh nahuatlahtolli mapachihtli quiza ipan: nahuatlahtocopa maitl, nican inelhuayo pehua ica ma- huan anca nahuatlahtolli pachoa tlen ipehualiz -pach huala itzatlan in mapach. Occe tocayotl mapachin. Occe itoca mapachi ompa Cuextecapan.
Inacayo
Mapachtli ce tecuani yolcatl ompa cuauhtlahtli. Momatqui nemi ihcuac otlacat intlah itechcopa cenyeliztli. Yeppan ic ome ixtelolohtli, hueyic tzontecomatl, quipia ce yacatl, hueyic cacactli ihuan ome hueyic nacaztli; ome xomahtli, quipia ome mahtli. Quipia ce tochcuitlapilli. Inacayo ica iztac, nextic, tliltic, camiltic nozo manchas.
Itlacual
In mapachtli tlacua nacatl, yolcameh itlacua xochicualli, techalomeh, xiuhcozcatotolin huan quimichin. Pihuia itlacualiz ica michin. Inon yolqui tlacua yolcatzintzin, inonqueh in azcameh, nocheztin, tlalocuiltin huan zayoltin, noyuhqui xihuitl huan xinachtli. Occe tlacualiztli in totoltetl.
In mapachtli tlanamoya totoltetl ipampa itlacual. Quimicti iquimich nozo michin ihcuac ahmo nenemi occe tlacualli.
Mecayotl
Mapachtli imecayo ica chichinimeh motenehua tochtin latintlahtoltica procyon ce tlamatilizneneuhcayotl quihto icel mapachtin, quipia occequin mapachtin.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Danubio
220px|miniaturadeimagen|derecha|In Danubio īpan [[Budapest.]] In Danubio ātōyātl (alemantlahtōlli: Donau; eslovaquiatlahtōlli: Dunaj; croaciatlahtōlli: Dunav; bosnia, serbia īhuān bulgariatlahtōlli: Дунав/Dunav; hungriatlahtōlli: Duna; en rumaniatlahtōlli: Dunărea, ucraniatlahtōlli: Дунай/Dunai), nāhuatlahtōltica quihtōznequi Tlanāhualātl, in in tlapanahuia inic cemantoc ātōyātl Europan Cetiliztli, auh tlacempanahuia inic ōme cemantoc in Europan, īcāmpa in Volga.
Neneuhcāyōtl: Ātōyatl
Zacaitzcuintli
Zacaitzcuintli nozo zacachichi (Speothos venaticus, caxtillāntlahtōlli: Perro de Monte).
Neneuhcāyōtl:Chichiyōmeh
The Wolfe Tones
The Wolfe Tones ītōcā cē folk tlacuīcaliztli ōmochīuh īpan 1963 Irtlālpan.
Huēycaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Irtlālpan tlacuīcaliztli
Heide Schmidt
Heide Schmidt (1948 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Ötscher
In Ötscher (nāhuatlahtōlcopa Tahtzintepētl) cē tepētl cah tlatēctli īpan Tlāpcopatlahtohcāyōtl.
In tōcāitl
In tōcāitl Ötscher ītechpa in eslavotlahtōlli Othzan (=očan) quihtōznequi Tahtzintepētl.
Neneuhcāyōtl:Austria
Matthias Strolz
Matthias Strolz (1973 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1973
Waxtlan
Waxtlan wan Waxtekapan tlalli axkanah motekiwia iselti. Altepetl kampa wakauwkiya mochantiyayah masewalmeh tlen motokaxtiyayah waxtekah ompah tlalli ahkopah.
Waxtlan tlen Hidalgo
Tlen Hidalgo tlatilantli ipa se weyialtepetl moihtowa Kaxtillantlahtolkwepa Huasteca Hidalguense. Kipiya altepetlalli, inonkeh Atlapechko, Wexotlah, Xochiatipan wan Tlaxinol.
Chatinotlahtolli
In chatinotlahtōlli (chatinotlahtōlli: chat'ña) motlahtoa Huāxyacac, tlatēctli īpan in otommangetlahtōlli cenyeliztli.
Neneuhcāyōtl:Tlahtolli ipan Mexihco
Metro Tlatelolco
undefined Tlatelolco ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 3.
Ohtli moaci
Tlatelolco
Friedhelm Frischenschlager
Friedhelm Frischenschlager (1943 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Cuetlaxtli
thumb|250px|Cuetlaxtli
Cuetlaxtli in ixpan itech tonacayotl.
Neneuhcāyōtl:Nacayotl
Kaltson (nch)
Ne kaltson, yoyomitl okichtli tlajtsoma ika kotomitl tlen ika tikpikij totsintsmal uan tepoli, kipiya seyok itlapal. Se yoyoymitl ipampa imetsnakayo. chanejmej kinamakah kaltson ipan tiyankistli.
Ixkopinali
Neneuhcāyōtl:Yoyomitl (nch)
Francisco Hernández de Córdoba
Francisco Hernández de Córdoba (tlacatqui ipan Córdoba, Tlahtohcayotl itech Castilla, inic 1485 - micqui ipan Sancti Spíritus, Cuba, inic 1527) yehhuatl catca ce tlalpoloani españatlacatl.
Neneuhcāyōtl:Españoltecah
Chichiltik
Chichiltik se tlapalli.
Seyok tlanechikolistli
Neneuhcāyōtl:Tlahkwilolamatl katli nohka motlahkwilohtikah
Heinz Fischer
Heinz Fischer (1948 - ) ītōcā cemitqui īhuān āxcān Tlāpcopatlahtohcāyōtl tlahtohcātēīxiptla.
Momotlaliztli ipan Mexihco
In ōme huēy teachcauh Momotlalcāyōmeh īpan Mēxihco cāteh neicxitapayōlhuiliztli auh māīxnāmiquiliztli.
Heinz Fischer
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Momotlaliztli ipan Mexihco
Ōllamaliztli
miniaturadeimagen|Ōllamaliztli tlachtli In ōllamaliztli (Caxtillāntlahtōlli: Juego de pelota) ōcatcā huēyi cāmpeca pampa in huēhueh mēxihcah, 1400 a.X. ye cuēl. In ōllamatiani tzīncuālcahuiā in ōlli pampa quitlacalaquiā īpan in tlayahualli. In ōllamaliztli īnahuatīltin cā ahahcicācahquihuac.
Ulama
miniaturadeimagen|left
In Ulama cā cē ōllamaliztli yancuīc yōhcatiliztli. occencah matotopehuialo īpan Sinaloa.
Mixtēcah ōlli
In Mixtēcah ōlli (Caxtillāntlahtōlli: Pelota mixteca) cā cē tenis ixiuhqui ica cē mayehuatl.
Michhuahcān ōlli
miniaturadeimagen|Michhuahcān ōlli
In Michhuahcān ōlli (Michhuahcatlahtōlli: Uárukua Ch'anakua Caxtillāntlahtōlli: Pelota purépecha), mācuīltin ōllihuiantin quicuauhhuiāh cē ichcāōlli (zapandukua) ica in uarhúkua, pampa tlaitqui ipan in tenamiquini calīxtli.
Chochololtiliztli ica tlalichticcōlli
In Chochololtiliztli ica tlalichticcōlli (Caxtillāntlahtōlli: Rebote a Mano con Pelota Dura)
Ōltlalochtia
Rarámuri tlacah momotlalcāyōtl, in ōllitlalochtia (Raramuritlahtōlli: Rarajipuami Caxtillāntlahtōlli: Carrera de Bola)
XEDK-TDT
thumbnail thumbnail
Momotlaliztli ipan Mexihco
Charrería
miniaturadeimagen|Charrería In charrería, quitlahuālcuilo pampa in caxtiltēcah. In mēxihcatl charro (cahuāyoh pāncuatlehqui),
Tlahtōlcaquiliztilōni
<REFERENCES/>
Neneuhcāyōtl:Momotlaliztli ipan Mexihco
Shino Watabe
Shino Watabe (1970 -), japontecatl tlahcuiloh.
Watabe, Shino Neneuhcāyōtl:Cihuatlacameh Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahcuilohqueh Neneuhcāyōtl:Japontecah
Jörg Haider
Jörg Haider (1950 - 2008) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Narvalli
(monodon monoceros)
Yehuātl cē hueymichin tlīltic īca iztac īhuān huey tantli. Īnemi īpan Huēyātl artico.
Cuauhtzontecatlahtolli
In cuauhtzontēcatlahtōlli  (cuauhtzontēcatlahtōlli:Ombeayiiüts ahnozo Ikoods) nōncuahtlahtōlli, in quitlahtōah in cuauhtzontēcah in Tēcuāntepēc, Huāxyacac.
Metro Potrero
undefined Potrero ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 3.
Ohtli moaci
Potrero
Cuauhtzontecatlahtolli
Neneuhcāyōtl:Tlahtolli ipan Mexihco
Tayanna
Tayanna ītōcā cē cuīcani.
Huēyicaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1984
Tlalzahuatl
Tlālzahuatl (Trombiculidae) ce yōlcatzizin.
Neneuhcāyōtl:Chinahtin
Andreas Mölzer
Andreas Mölzer (1952 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Heinz-Christian Strache
Heinz-Christian Strache (1969 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1969
Chicome Cochotzin
Chicōme Cōchōtzīn (Uucub Caquix īpān quichētlahtōlli, ahnōzo Wuqüb’ Kaqix) ītōcā zēn totōxolōtl ahnōzo totōllīn monstruoso īpān Popōl Uuh (Ināmox Caquilliztli ahnōzo Ināmox Tlahtōani), quichētēcah teōāmoxtli. Izōā Chicōme Cōchōtzīn īca Chimālmāyitl.
Opān in ixtlāmatqui, Chicōme Cōchōtzīn ītōcā zān zēn ītōcāitl Zītlāllocēlōtl, ihuān īzōā ītōcā in Zītlāllozōmāhtli.
Zazanilli īpān Popōl Uuh
Chicōme Cōchōtzīn ītōcā zēn tlācatēcolōtl. Īmizpān āpāchiōhuālliztli, quitōa: «Nehuātl ne in tōnatiuh, nehuātl ne in mēztli, nehuātl ne in tlāhuīlli!». Īmizpān, īcocōne Chicōme Cōchōtzīn, Zīpactli ihuān Cauhracān (Tlālōllīn), tōah: «Tehuāntīn te ītlāl tlāquetzanimeh, ītlāl tlāpopōlōanimeh!».
Ayemo, Hunahpū ihuān Ixbahlanquē (ahnōzo Zēn Tepōztēixiuhmītēcatl ihuān Yancuīc Ocēlōtōnatiuh) intōcā in mēztli ihuān in tōnatiuh, ihuān Tēzcatlīpōca īhuan Quetzalcohuātl intōcā ītlāl tlāquetzanimeh. Opān Tēzcatlīpōca īca ācuālli ītlāchiuh Chicōme Cōchōtzīn. Ītlānia Hunahpū īhuan Ixbahlanquē tēmiquiah Chicōme Cōchōtzīn.
Nimān in tēococōne quitlācui quitepōztēixiuhmeh, quiyahui īpān īcuahuītl Chicōme Cōchōtzīn ihuān quitlānemillia tēmiquia īn xolōtl. Mazqui Ixbahlanquē quimōtla ītlan Chicōme Cōchōtzīn, āmo īmiquia, āmozān ītlāhuaya īmācōlli Hunahpū. Nimān, Hunahpū īhuan Ixbahlanquē quitlānia tepāllehuīlliztli quin Huehuē Iztāc Coyamētl īhuan Huehuē Iztāc Mapachtli, ahnōzo quicōltīn. Quitōa: «Amehuāntzīn, am calaquizqueh īpān īchān Chicōme Cōchōtzīn. Am tōazque: “Tehuāntzīn, te cā tlantizimeh ihuān teixpātini: te tepātia mōtlan.” Auh am quitepātia, āmozān am quitēmiquia.»
In cōltīn ehuah īpān īchān Chicōme Cōchōtzīn. Ītōa: «Aqui, ne tlāncocōya!», ihuān quitōa: «Tehuāntzīn, te cā tlantizimeh ihuān teixpātini: te tepātia mōtlan!». Nimān, quimolōnia in ītlān Chicōme Cōchōtzīn, qui quitēmiquiah. Quintēpān, Chimālmāyitl, īzōā Chicōme Cōchōtzīn, quimiquia tēxiuhtlāti.
Neneuhcāyōtl:Mayacamanalyotl
Necoctetencatl
thumb|right|250px|Necoctetencatl. Necoctetencatl ( Riñón).
Neneuhcāyōtl:Nacayotl
Susanne Riess
Susanne Riess (1961 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Harald Vilimsky
Harald Vilimsky (1966 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Koatl
Ne Koatl se tekuajketl tlapiyali, inakayo ueyitok, kipia se tsontekon uan ueueyak ikuitlapil. Koamej mikti ika ya nopa tla mitschajkos mitstlapololtis, pampa ya nopa mas tenkokokej tlen koamej.
Nelkamanali
Neneuhcāyōtl:Tlapiyalmej
Kuaxilotl
Ne kuaxilotl (latíntlajtoli; Musa x paradisiaca). Kuaxilotl motekiuia ken tlakuali kipia pipintik nakatl pampa chikaua kuajkualoli uan tlailistli. Kuatlajtli tlen kostik kakauayotl. Se xiuitl ika seyok tlatekiuili, tlakualistli, pajtli uan tlaili, ne pajtlatok isuatl itech pajpatlaj pampa tlapiki tamali huan sakauili.
Wolfgang Schüssel
Wolfgang Schüssel (1945 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Kuaxilotl
Se kuatlajtli itech kuaxilokoauitl kipia kiani ixkopintli ne tepoli.
Yolotlajtoli
Inin kuatlajtli itoka kuaxilotl. Ipan kaxtilantlajtol, ne kuaxilotl itoka plátano nos banana. Tlajtoli "plátano" kijtosneki "kuaxilotl" niman ualeua itech nauatlajtoli "koauitl" uan itech nauatlajtoli "xilotl".
Tokilistli
Naman kuaxilokoauitl noneki kauitl tona niman miyak tonaltlauili iuan atl, tlakamej poyouaj nochi tekiti ipan miltepeuajkan. Intlaj onka seki seua noso tlaj uetsi kuaxilotl.
Pajtli
Kuaxilotl motekiuia ken pajtli kuali pampa chikaua kuajkualoli tlen chikntilistli, tlailistli, artritis uan kochilistli. Kipia vitaminas C, potasio, kena kipia kuali tlakuali. Asiko no kokonetl, uan noijkia ma axkimelaua kokolistli ipan ni mestli tlen miskaltis, tlaj axsenkichiuas ni tlamantli uajka kuali kepechi se kokolistli.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Ueyak tlajkuiloli
Tlakitkali Soumaya
Yin Tlakitkali Soumaya se nechikol tein kipia ome weyikalime tech yin weyialtepet Mexiko: Plaza Loreto wan Plazo Carso. Yin weyikalime mochiwke pampa mo nextis, tlatemoayot wan mo ixmati yin cemanaliztli tein kipia yin Carlos Slim Helú. Yin ome weyikalime powi tech Fundación Carlos Slim, A.C., kinextia kemej ni semanalistli wan no okseki semanalistli tech tlaltikpak. Kichiwke pampa ilnamikilistli Soumaya Domit, siwat nejin, Carlos Slim, tein miquik itech xiwit 1999.
Walter Rosenkranz
Walter Rosenkranz (1962 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Tlakitkali Soumaya
Tlakwiloli
Kampa moyetstika yin tlakitkali tech Plaza Loreto tech, powalxiwtilistli XVI, katka se palaxtli achiyamaschiwki wan ki ketsak ikonet Hernán Cortés, marqués del Valle Martín Cortés. Ika yin yiuhme mo patatia wan mo tocaytiaya Fábrica de Papel de Loreto y Peña, tein ki tlamelawalia Alberto Lenz tech xiwitl 1906.
Tech yin xiuhti 80’s, yin weyikali mo tlachichinoa, wan mo panolti ne Tlaxkala. Tech yin xiuhti 90’s, yin Grupo Carso tlakowa yin weyikali tein axka etok yin tlakitkali Soumaya Plaza Loreto.
Uexotlaj
Tokayotl
San niman ipampa inon altepetl, motoka «Uexotlaj» ompa inauatlajtol Kuextekapaj tlatilantli, sanse itoka ipampa ialtepetikpak Huejutla de Reyes. Itsintli ni ueuejtok nauatlajtoli Uexotaj kisa ipan: nauatlajtokopa uexotl, se koauitl kej peualistli uexo- uan tlaj kej peualistli -tlaj uala itsatlan ne tlali.
Metro Etiopía
undefined Eugenia ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 3.
Ohtli moaci
Etiopía
Uexotlaj
Tlalixnepantilistli
Moixpantiaj iuaya toueyi altepetl tlalilanketl Hidalgo Tlatojkayotl, ipan Distrito Uexotlaj uan chinanko tlatilanketl Uexotlaj, se achi kipiaj ojtlitetitlaj uan seyok achi kipiaj tlen kuali ojtli tlen kipiaj chpopopojtli, ni chinanko moixpantiaj ika se ueyi tepetl tlen titokajmatij tlen xolal uan axmaluilij tinejnemis.
Yolistli
No xikitaki Mexko kipiya ne tokmej, xiuimej uan koajmej, inin uexotl, lalaxkoajuitl, auakakoajuitl, matsaktli, okse.
No xikitaki Mexko kipiya ne totomej uitsilij, chajma, koajtli, noijki kipiya miekin tlapiyalmeh, in chichinimeh ayitochij, epatl, pesojtli, takuachij, koatochij, koatl uan okse.
Tlakitkali Soumaya
Plaza Loreto
Yin Tlakitkali Soumaya tech Plaza Loreto mochwik xiwitl 1994.
Uexotlaj
Tepacholistli
Chinako kipixtok se kaltlapajtiketl ika sej maseualtepajtiketl, uan san kemantikaj yaui tlen tepachoanij ijquino istokeh tomaseualpoyouaj axkanaj kuali mopajtiaj. Kipia se altepetekiuaj uan regidores ipan ialtepe Uaxotlaj.
Tlakitkali Soumaya
Semanalistli
Tein kipia yin tlakitkalime Soumaya miak tamame kemej europanekat wan amerikanekat centzot tech pohualxiuhtiliztli XV-XX. Kipia miak toltecayot wan no tomin, no quipia xonpepet, nochi yin cenamaliztli quipia chicuacepoal huan chicuace tzontli (66.000) centzotl. Tlaquitcalli Soumaya quininpatla amo hueli quitalia nochi yin centzot.
Uexotlaj
Tekitilistli
Tomaseual poyouaj nochi tekiti ipan mili, sekij kipiaj se onauij kuartiyo emilij, chilmilij, ajolmilij, ouamilaj, tlen kipixka kitekiuiya para mopanoltisej, san ikajtlakuatosej, uan se achi monemajkiya  kiuika ipan tianguis Uexotlaj, uan ikino motlakouiteuaj tlen kintekiuisej.
Tlakitkali Soumaya
Semanalistli
Yin centzot tlapayotl huelis muitas quemeh nemachtiloyan quemeh itlalia, galia, teutontecatl, hispantlalli (pohualxiuhtiliztli XV-XVIII), no Yancuic Hispania, mexica toltecayot tech yin pohualxiuhtiliztli XIX-XX, no yancuic centzotl. Quemeh tlacuicuiyot nejin Auguste Rodin. Yin centzot tlapayot hispantlali quipia temachitiani quemeh Bernardino Luini, Andre del Sarto, Il Sodoma, Tiziano (Cristo crucificado), Tintoretto, El Greco, Lucas Cranach el Viejo, Martín de Vos, Rubens, Van Dyck, Frans Hals, Ribera, Murillo…
Uexotlaj
Tekitilistli
Sekij maseualmej kisenkauajchachapali uan komali nochi ni tlamantli kisenkaua ika sokitl, nojkia istok se tlakajtsi tlen no kimati kuajchijchiuas kisenkauaj, kuasiya, ajkopechtli, uan kaltsajkayomej.
Tlakitkali Soumaya
Semanalistli
Tech yin pohualxiuhtiliztli XIX tein quipia yin tlacuicuilo Rodin wan no temachitiani nejin neoclasicismo no impresionimos quemeh: Ingres (Paolo y Francesca), Honoré Daumier, Courbet, Corot, Renoir, Degas, Van Gogh…
Leopold Figl
Leopold Figl (1902 - 1965) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Georg von Schönerer
Georg Heinrich Ritter von Schönerer (1842 - 1921) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Nathan Fillion
Nathan Fillion (1971-) in canadatecatl tlamahuizoltequitini.
Uexotlaj
Tekitilistli
No nejki nikijtos toauiuaj nochi kiseliaj tlapeleuilistli, tlen tikiluiya oportunidades uan ijkino kintlakouiya ininkojkoneuaj tlen kitekiuisej ipan kaltlamachtiloyan. Nokia tlakamej kiseliaj prokampo ni inijuanti kitekiuiya ni tlaxtlauili para tlen motekiuiya ipan milaj uan ijkinoj kuali tlaejeli o tlaojonkaj.
Georg von Schönerer
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Uexotlaj
Ojtilistli
Ne Uexotlaj altepetl mokauaj ika 133 kilómetros de Pachuka, se achi kipiaj ojtlijtetlajnemilistli, kiijtouaj kikualchichiuaseyaj kitlalisej chapojpotlij ijkino kuali mokauas ayojkana timaseuasej.
Chanejpoualistli
Uexotlaj chinanko kipiya 44 311 chanejmej (Censo INEGI xiuitl 2020). Kiijtouaj tokoliuaj uejkakiaj tlen axtoui asitoj ipan ni chinanko intokaj nauas uan eliyaya san se innemilis, san se inintlajtol, nochi sanse tlamanti moixpantiyayaj uan ipan namaj nojja titekuiya totlanamikilis.
Tlahtolli
Kemaj tokoneuaj peuaj kamati se tlajtolij, kiajnopa moyoliluiya uan moyolnojntsaj ipan itlalajmikilis ipan ni tlaltipajtli, nochi tlen tlalajmikilistli axtoui kiseliaj ininchaj uan kemaj se tlamamtli kineki kiixmatise no peuaj motlajtlaniaj. Nochi tomaseualpoyouaj kamati nauatl ijkino mokamauiyaj.
Ipan chinanko meseualmej no kiixmatij tlatempoualistli, uikalistli, ijtolistli, mauiltilistlij uan konemej peuaj kiijkuiloua ika nauatl uan ijkinoj mokamanaluiyaj.
Chikaualistli
Chinako kipixtok se kaltlapajtiketl ika sej maseualtepajtiketl, uan san kemantikaj yaui tlen tepajtiket ijkino istokej tomaseualpoyouaj axkanaj kuali mopajtiaj.
Neltolkilistli
Sekij maseualmej tlamantli kineltokaj, kemaj kuali mestloi uan siuatl tlanemiltiaj monejki motlalilis se uitsmalotl ikijnokonetsi axteno ipantis, amoxi techachaj papmpa tixiyotis.
Tlamachtilistli
Uexotlaj kipia kaltlamachtiloyan tlen itokaj “Universidad Tecnológica de la Huasteca” kipixtok 131 konemej, 1263 okichpilmej uan 868 siuapilmej, uan chikuasemej tlamachtiyanij uan se tlamachtiltlayakanketl, uan ni kaltlamactiloyan kipiaj “programa Escuela de Calidad” ika yani moleuiya uan ijkinoj kisenkaua kuali tlamachtiltekitl.
Chiquimolin
Chiquimolin ce tototl tichanti ipan America.
Uexotlaj
Tlamachtilistli
Nojkiaj kipia kalnechikoltlamachtiltekitl, kampa kinseliaj tlen sejkanok konej euanij noponaj kintlamakaj uan kochij istoke 68 konemej uan ponaj inmako istokej omej tlamachtianij tlen kintlaliaj ni konemej. No kiya istoke ome tlamachtianij tlen CONAFE. Nokia tlapaleuiya ipan kaltlamachtilnechikoltekitl.
Tlakitkali Soumaya
Semanalistli
Tech toltecayot itech pohualxiuhtiliztli XX, quipiah temachtiani mexicas quemeh David Alfaro Siquieros o Diego Rivera, no quemeh Modigliani, Marc Chagall, Max Ernst, Maurice de Vlaminch, Miró wan no Salvador Dalí huan Pablo Picasso.
Uexotlaj
Tekichiualistli
Tojuantij titlamactianij tikiniluiya konemej ma kiimatikay uan makisenkauakaj tlen kisenkuaj inintatauaj mano kiejelisuikaj manomomaxtikaj kisenkauasej chachapali tlen motekiuiya ipan kisenkauaj tlakuali. Nokia kisenkauaj komali kampa kiisiltiaj tlaxkali, nakatl, kakatsouaj kafenyoli uan sekinoj tlamantli, yeka konej monenikij mano momachtikaj ijkino axpoliuis. Komali kisenkaua ika sokitl uan xali uan ijkinoj kimanelouaj uan ika ichikueyitiaj kikakatsouaj ipan tlitl uan peuaj kinemakaj.
Ipan ni tochinanko onkaj miyaj tlalnamikilistli tle monekij konemej kiixmatisej uan ijkinoj sanse tonemilis ixnesis.
Teposteko
Teposteko (kaxtilantlajtoli: Tepoxteco), inin altepetl tlatilantok ompa Chikontepek altepetlali, ipan Veracruz tlajtokayotl. Sekitok altepemej itech inintokaj, Tecomate uan Chikontepek. Kipia 1,532 chanejmej. Nochimej maseualmej nauatlahtoanij.
Uexotlaj
Tlakualistli
Tochinanko maseualmej nokisenkauaj tlakualistli: kuextekatlakuali, ayojtli, pejmoch, uan ika etl no mosenkauaj etixnepaj, tekoko, uan kokochij.
Tlakitkali Soumaya
Plaza Carso
Yin Tlaquitcalli Soumaya Plaza Carso
Teposteko
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Veracruz (nch)
Leopold Figl
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Tlakitkali Soumaya
Weyikali
Yin weykali kipia se yankwik chiwalis, mo nesjtia kemej se tekwikwili nejin Rodin. Kipia omepwal wan chikwase (26) tlamachti, wan kipia nawipwal wan chikome tsontli (46.000) teposkwitlat quemeh se chilpayat, wan sayo kipia se tlatsakwilot. Yin chilpayat teposmej amo mo tlamatoka, wan muita kemej si yin kali patlani. Nejin chilpayat pejpetani keman quimaka tonali. Yin weykali kichiwac kalmanani Fernando Romero tein siwayej ica se siwakonet nejin Carlos Slim, wan quipalehuijque Ove Arup huan Frank Gehry. Yin weykali ipati omepwal millones de euros. Yin weykali monesjtia kemej yin kali Edificio Selfridges ne Birmingham, wan no kemej Museo Guggenheim Bilbao.
Manfred Haimbuchner
Manfred Haimbuchner (1978 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Tlakitkali Soumaya
Weyikali
IJtiK itech yin Weykali kipia chikwace tlalpepechtli, no kipia se akwanwastli wan se ekawazti kemej kwachalolot. Nejin kalmelaktime kipia istak tlawili. No kampa pewa yin kalmelaktime kipia se amoxatli, no tanamaka, se tlakwalkoyan, wan se tlakakoyan ika ckxtolomepoali wan majtaktli ikpali.
José Stalin
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Rusotecah Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1878 Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1953
Uexotlaj
Tlakualistli
Nokia kisenkauaj se tlalkualistli tlen ixochiyoj se kuauitl itokaj ojpajtli, kisenkauaj ika tejkistli, tlatsoyontlij. Nojkia kisenkauaj tlapanili ika nejpali nelia ajuiyak tlakualistli.
Chiquimolin
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Uexotlaj
Momotlalistli
Ipan altepetl Uexotlaj, mauiltiaj ica Olli (futbol) uan no iujki Olli (Basquetbol). Nikan tlen tlahuel mauiltiaj telpokamej Futbol uan ajakajika kichiuaj nechikolistli uan mauiltiaj uanya sekin telpokamej tlen Chalma, Koajtlaj, Xaltosan uan seki chantiko. Sekin konemej mauiltiaj ika kayuko (canica). Sekin ichpocamej mauiltiaj ika Basquetbol uan Futbol.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Altepetl ipan Hidalgo (nch)
Dieter Egger
Dieter Egger (1969 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Karl Schnell
Karl Schnell (1966 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Metro Niños Héroes
undefined Niños Heroes ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 3.
Ohtli moaci
Ninzzos Heroes
Cocolli ihtoca Chagas
Kokolli itoka Chagas, noso Trypanosomiasis americana, ijua inin tropical enfermedad parasitaria kichijchiua inon protozoario Trypanosoma cruzi. Inin kachi tepanoltiliaj inon yoylkatomej kintokayotiaj vinchucas. Inon kenime tikmatis mopatlatej kenime nehnemi inon kokolli. Kuak ka peua amitla tikmatis noso san tepitzin, uan kualli mitzasis: titotonias, tipoposauis ganglios linfáticos, mitzkokos motzontekon, noso posauis kampa omitzmin. Satepan kana 8–12 semana akin kimini peuaj mokokouaj chikauak, uan kana 60–70% amo keman itla kimatih. Inon oksente 30 sta 40% inin tlakaj kachi intech nesi inin kokolli satepan kuak yopanok 10 sta 30 xiuitl inon okimin. Ijua inin peuaj uejueyaj inon ventrículos del corazón 20 sta 30%, inin kiyin kichiua insuficiencia cardiáca. Inon 10% inin tlakaj noijke kualli esófago agrandado noso colon agrandado.
Inon kitokayotiaj T. cruzi kimasi tlakaj uan yolkamej intech yolkatomej chupadores de sangre kenkimita inon kintokayotiaj  Triatominos. Inin yolkatomej tlanelokej kintokayotiaj, kenime:vinchuca ompa Argentina, Bolivia, Chile uan Paraguay, barbeiro (inon barbero)ompa Brasil, pito  Colombia, chinche América Central, uan chipo ompa Venezuela. Inin kokolli noijke kualli tlamaua kuak transfusión sangínea, transplante de órgano, kuak tikua tlakualli kokolekej, uan de la madre al feto. Kuak peua inon kokolli kitaj kuak kinextiaj ika inon kitokayotiaj microscopía inon tlenon amo kualli itech tonakayo. Inin kokolli kuak yomoueyijto moita kuak monextia inon kintokayotiaj anticuerpos para T. cruzi itech inon toyesyo.
Tla amo tikneki amo mitzasi moneki tikimijmijktis inon kintokayotiaj vinchucas uan ma amo mitzminikan. Noijke kachto ma kitakan inon yestli inon tepanoltiliaj. Sta ipan 2013 ayimo monextia teitzminilo ika inin. Tla ayimo uejkaui otemin kualli mopajtiliskej ika inon pajmej benznidazole noso nifurtimox, inin yamero nochipa kualli tepajtia tla saniman peuaj konij maski kachi tekiyoj mochiua tla youejka mokokoua ika inin kokolli itoka chagas. Tla mokui ijkuak inon kokolli uiijki yonejnen kualli kiuejkauiltis noso kichiuas ma ayikmo nejnemi okseki inon kokolli. Benznidazole uan nifurtimox kualli itla okse kimajmatiskej inon akinomej konij kana 40%, kualli nehnesis itla itech inon innakayo, itlaj amo kualli kichiuas itech ikuatetex uan kimajmatis ijtek.
kijtouaj kana 7 sta 8 millones tlakaj kipiak inin kokolli kitokayotiaj Chagas, kachi México, América Central uan América del Sur. Inin tlenon nikan mijtoua kana 12 500 omijmikiyaj pan ualxexiuitl ka ipan 2006. Kachi miyekej inin kokoxkej inon akinomej kachi porouejtin uan kachi miyekej inin kipiak inin kokolli amo kimatij tla kipiaj. Inin yajyauej oksejkan youeyak uilijki uan iuan ueya inin kampa onka inin kokolli itoka chagas uan axkan yomonextikej ipan inon tlalmej europeos uan EE.UU. Noijke ipan inin tlalmej iueyatej ipan ualxexiuitl sta ipan 2014. Inin kokolli okijkuilo kimach ijtoti ipan 1909 inon Carlos Chagas, kanin ualeua inin kenin itoka. Kinkololia kana 150 yolkamej tlanelokej.
Referencias
Neneuhcāyōtl:Quiyotqui tlahcuilolli
Barbara Rosenkranz
Barbara Rosenkranz (1958 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
In Chocani (cuicatl)
In Chōcani (caxtillāntlahtōlli: La Llorona), cē mēxihcatl tlācayōtl cuīcatl, ōpēuh in īmonāmicyān tlālli Tēcuāntēpec. Ahmo oncah centetticah cuīcatl īhuān ahmo momāti ihcuāc ōmochīuh. Mācihui momati ītēchpa in Chōcani ītlahtōlpōhualiz, ītlanetezalōliz ahmo neltitica. In ītēchpa centettiyah miac cuīcapiquinimeh ōquinchīuhqueh ahnozo ōquinpatlaqueh miac cuīcatlahtōlli in tlein quitlacuēpah īpan tlazohtlaliztli īhuān chichinaquiztli in yeh quiīxiptlahtia in tlācayōtl cuīcatl.
Cuīcapicquiliztli
<blockquote style="font-style: oblique" lang="es-ES"> Salías del templo un día, Llorona, cuando al pasar yo te vi. Salías del templo un día, Llorona, cuando al pasar yo te vi.
Howard Morris
Howard Morris ce tlacetilillahtohcayotecatl.
In Chocani (cuicatl)
Cuīcapicquiliztli
Hermoso huipil llevabas, Llorona, que la Virgen te creí. Hermoso huipil llevabas, Llorona, que la Virgen te creí.
Howard Morris
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1919
Uelik
Ne uelik, se partej itech koauitl ijkuak kuajli xochitl.
Paul Kantner
thumbnail|Kantner, [[1975]]
In Chocani (cuicatl)
Cuīcapicquiliztli
Teōpan tihualquīzaya, Chōcani, ihcuāc ōnimitzonittac. Teōpan tihualquīzaya, Chōcani, ihcuāc ōnimitzonittac.
Paul Kantner
Paul Lorin Kantner ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1975
In Chocani (cuicatl)
Cuīcapicquiliztli
Cualnēzqui mohuīpīl ticpiyaya, Chōcani, tlā Tonāntzin ōnimitzneltocac. Cualnēzqui mohuīpīl ticpiyaya, Chōcani, tlā Tonāntzin ōnimitzneltocac.
Neneuhcāyōtl:Cuīcatl
Joe Maggard
Joseph "Joe" Maggard ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1955
Engelbert Dollfuß
Engelbert Dollfuß (1892 - 1934) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Azuláo: En vivo con Lila Downs
Azuláo: En vivo con Lila Downs ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Huāxyacac Juárez, Mēxihco ipan Tlanāuhti īhuan 1996 pīxkalōa Aneiro Taño.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:1996 tōnameyocaquizcopīnalōni Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Cuāchichiquilzōlin
Cuāchichiquilzōlin ahnozo Cuāchichiquileh zōlin (Callipepla californica), cē tōtōtl īpan tlalyacatl Baja California (in ompa Mēxihco) īhuān TTI, tlalmachiyotica ipan tlahtocayotl California.
occequīntīn macehuallahtōlcopa
Neneuhcāyōtl:Yolcameh
Gerd Honsik
Gerd Honsik (1941 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Karl Renner
Karl Renner (1870 - 1950) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Brad Lennon
Bradley "Brad" Lennon ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1975
Miguel Strogoff
Miguel Strogoff, in itihtitlan in zar ("Michel Strogoff. De Moscou à Irkoutsk" / "Miguel Strogoff. Itech Moscu ompa Irkutsk") yehhuatl in iamoxtoca in tlahcuiloh franciatlacatl Jules Verne. Tlapantlazalli ipan in "Magasin d’Education et de Récréation" ("Itlapantlaxoni in itetlahtlahuiliz ihuan tecelmacaliz") inic 1 itech centetl metztli (amoxtli 23, tlapohualiztli 265) ixquichca inic 15 itech mahtlatetl ontetl metztli inic 1876 (amoxtli 24, tlapohualiztli 288). Huel ixquich, in iuh ce amoxtli oppaneneuhqui, inic 13 itech mahtlactetl oncentetl imetz in inohmah xihuitl, ihuan quitocaya in zazanilli "Ce chicoquizaliztli ipan Mexico".
Ica In itlayahualhuiliz in cemanahuatl ipan 80 tonalli, quinezcayotih quicempanahuih inic  imahcehualtiliz pochtecayotl in Julio Verne, yehica ihciuhca huicoc in neixcuiltilli ihuan yehhuatl catca ce imahcehualtiliz in tlanamacaliztli.
Angelika Mlinar
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Xochipitzahuatl
Xochipiltzahuatl ītōcā cē mēxihcatl cuīcatl ipampa Ichpochtli Guadalupe.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:Cuicatl
Quināmehtlatzcan
Quināmehtlatzcan (Sequoia sempervivens) cē cuahuitl.
200px|thumb|Tlatzcan
Neneuhcāyōtl:Cupressaceae
Mark Acheson
Mark Acheson ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1976
Metro Centro Médico
undefined Centr ītōca cē correspondencia nepantlah Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 2 īhuān 3.
Jeanette Miller
Jeanette Miller ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Gerhard Dörfler
Gerhard Dörfler (1955- ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Metro Hospital General
undefined Hospital General ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 3.
Ohtli moaci
Hospital General
Moz
Moz ocatca in tetzacutica Tepic tlahtoāni. In xiuhpan 1525, ōquiceli Francisco Cortés de San Buenaventura. Pampa in Tlahtohcāyōtl Xālīxco ahtletiliztli, Moz ihuan Popoaltzin ōquinyāōtlaqueh in caxtiltēcah.
Santiago
🇵🇦
Neneuhcāyōtl:Disambiguation
Shia LaBeouf
thumbnail|LaBeouf, [[2015]] Shia Saide LaBeouf ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1986
Matlacoatl
Mātlācōātl ītōcā ce tlahtoāni īpan Āzcapōtzalco. Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1222
Rafael Corkidi
Rafael Corkidi ītōcā cē Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Corkidi, Rafael Corkidi, Rafael
Philipp Schrangl
Philipp Schrangl (1985 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Norbert Steger
Norbert Steger (1944 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Gene Deitch
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1924
Erwin Pröll
Erwin Pröll (1946 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Metro Fray Servando
undefined Fray Servando ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 2.
Fray Servando
Nikolaus Scherak
Nikolaus Scherak (1986 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Werner Faymann
Werner Faymann (1960) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Drew Carey
thumbnail|Carey, [[2008]] Drew Allison Carey ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Chapolij
thumb|200px|Ne chapolij. Ne chapolin, ni se piltlapiyalmej pampa kikua sakatl ika imaxpa, kipia imax pitsauak, ome ueueyak iikxi, kuikuiltik inakayo ika ome ieltlapal, itsontekon ika pilueyi iixteyol uan ome ipilkuakua; tekuajkemej itech isenyelis Pyrgomorphidae. Ipan ueuejtlajtoli notoka “chapolin”; se tlapiyalmej ipan koajtlantepeuajkan uan sakatlan tsikuini xiuitsala.
Itlachiualis
Ne tlakatl kichiua itlakuajlis ika chapolimej, kikua chichintik chapolimej tlen komali.
Sekinok ueyikaltemitl
Neneuhcāyōtl:Okuilmej
Milo Yiannopoulos
thumbnail|Yiannopoulos, [[2013]] Milo Yiannopoulos ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Manuel
Manuel ce huel tocaitl ihuan ontetocaitl.
Michael Pock
Michael Pock (1981 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Johann Gudenus
Johann Gudenus (1976 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Metro Hangares
undefined Hangares ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 1.
Hangares
Herbert Kickl
Herbert Kickl (1968 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Eric Bauza
thumbnail|Bauza, [[2014]] Eric Adrian Bauza ītōcā cē tlahtohcāyōtēcatl.
Tehuehuactzin
Tehuehuactzin ītōcā ce tlahtoāni īpan Āzcapōtzalco, zān netēnēhualo īpan in García Granados amoxtli.
Metro Bondojito
undefined Bondojito ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 2.
Bondojito
Carlos Velo
Carlos Velo ītōcā cē Caxtillān auh Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.
Īxiptlayōlcāyōtl
Velo, Carlos Velo, Carlos
Joe Alaskey
Joseph Francis "Joe" Alaskey III ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1952
Trazos
Trazos ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Huāxyacac, Mēxihco ipan Tlachicuazti īhuan 1998 pīxkalōa Paul Cohen.
Tzonhuiliztli calāmpa
Neneuhcāyōtl:1998 tōnameyocaquizcopīnalōni Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Micacalcatl
Micacalcatl ītōcā ce tlahtoāni īpan Āzcapōtzalco, zān netēnēhualo īpan in García Granados amoxtli.
Mirko Messner
Mirko Messner (1948 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Ernest Kaltenegger
Ernest Kaltenegger (1949 - ) ītōcā Tlāpcopatlahtohcāyōtēcatl cemitqui.
Neneuhcāyōtl:Tlāpcopatlahtohcāyōtēcah cemitqueh
Metro Autobuses del Norte
undefined Autobuses del Norte ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 1.
Autobuses del Norte
Metro Terminal Aérea
undefined Terminal Aérea ītōca cē estación īpan Āltepētl Mēxihco Metro Pāntli 1.
Terminal Aérea
William Katt
thumbnail|Katt, [[2014]] William Theodore Katt ce tlacetilillahtohcayotecatl.
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1951
Moteksomah II
Moteksomah II, nowkiya «Xokoyotsin» (c.  1466 – 29 tlen honioh tlen 1520), no moihkwiloa Moktesomah, Motewksomah so Motekohsomah, elki tlahtoani tlen chiknawi tlen Mexihko Tenochtitlan wan Weyi Tlahtoani chikwase tlen Exkan Tlahtoloyan, inintsalan 1502 so 1503 wan xiwitl 1520. Ipan itlayekanalis, analewanih (kaxtiltekahmeh) Anawak Tlalli ahsikoh. Mikki nopa xiwitl kemman mochiwki ne kaxtiltekahmeh wan tlaxkaltekahmeh teetlalkwihkwilistli tlen Exkan Tlahtoloyan, kampa Hernán Cortés wanya nochin itsonkotonwan tlatewihkeh.
Mariano Azuela
Mariano Azuela ītōcā cē tlahcuiloh otlācat īpan Mēxihco. Oquihcuiloh Los de abajo, inic cē Mēxihcatl Tēahcomanaliztli amoxtli.