cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
846
846 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 840s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1571
1571 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
1130
Miquiztli
* *
9 metztli febrero
Tonalilhuitl
09
Dr. Zoidberg
Doctor John D. Zoidberg ītōcā cē ahmelāhuac tlācatiani īpan Futurama.
Seznam hlavních postav ve Futuramě
Lamborghini Murciélago
Neneuhcāyōtl:Lamborghini
312
Miquiztli
* *
124
124 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 2 īpan 120s māhtlacxihuitl.
Chiquilichtli
Chiquilichtli, ceh yōlcatzitzin nozo yoyoli. In quipiya nahui atlapalli ihuan noncuah ixtelolotl.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Yōlcatzinzin
122
Miquiztli
* *
Yōllohxōchicuahuitl
Yōllohxōchicuahuitl (Talauma mexicana , caxtillāntlahtolli: magnolia).
Tezontzapocuahuitl
In Tezontzapocuahuitl, Tetzontzapocuahuitl ahnozo Chīchīltzapocuahuitl (Pouteria sapota acachtopa Lucuma mammosa, caxtillāntlahtōlli: Mamey) tlanelhuayōtl īpān in cenyeliztli in Sapotaceae tlapēhualtilli Mēxihco īhuān mictlāmpa Ixachitlān Huitztlāmpa. In tezontzapotl īxōchihcual ca.
Tlanōnōtzaliztli
thumb|left|Tetzontzapotl īpan tiyānquiztli īpan Tepoztlān, Mēxihco
Ca tēhuānyōlqui in chictzapotl (Manilkara zapota), in caimito (Pouteria caimito) īhuān in ātzapotl (Pouteria campechiana), yece ahmo ca tēhuānyōlqui īca in iztāctzapotl (Casimiroa edulis), noceh ahno in tlīltzapotl (Diospyros digyna). Ahmo poliuhtihuetzi īca Mammea americana.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Sapotaceae
1572
1572 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Yamaha Clavinova
Yamaha Clavinova ītōcā cē pianotli machiyōtl ōquichīuh īpal Yamaha circa 1980.
313
313 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
847
847 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 840s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
12 metztli febrero
Tonalilhuitl
12
849
849 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 840s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1132
1132 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Topozan
Topozan, Tepozan ahnozo Zāyōlitzcan (B. americana).
Neneuhcāyōtl:Buddlejaceae
Hermes Conrad
Hermes Conrad ītōcā cē ahmelāhuac tlācatiani īpan Futurama.
Seznam hlavních postav ve Futuramě
Tecpin
Tecpin nozo tecpintli. Ceh yoltzitzin nozo yohyoli.
Inin tepiton yohyoli ahmo atlapaleh, ahmo quipiya atlapalli. In itlacual ca in occemeh yolcameh in'ezyoh.
Oncah achi 1900 centlamanquizqueh tecpintin.
10 metztli febrero
Tonalilhuitl
10
TVR Cerbera
TVR Cerbera ītōcā cē momomalacatl ōquichīuh TVR īpan 1997 xihuitl.
1574
1574 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Volkswagen Jetta V
Nō xiquitta
Volkswagen Jetta 5 Volkswagen Jetta 5 Jetta 5
848
848 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 840s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
314
314 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
1573
1573 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1133
1133 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
1131
1131 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
850
850 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 840s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1575
1575 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Zoyatl
Zōyacuahuitl ahnozo Zōyatl (Brahea dulcis).
Neneuhcāyōtl:Cuahuitl Neneuhcāyōtl:Arecaceae
315
315 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
1134
1134 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
125
125 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 2 īpan 120s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Lord Nibbler
Lord Nibbler ītōcā cē ahmelāhuac tlācatiani īpan Futurama.
Viva Zapata!
Viva Zapata! (inglatlahtōlcopa ¡Huēiyanemian Zapata!) ītōcā cē Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl īxiptlayōlli xiuhpan 1952. Quitoznequi in Emiliano Zapata nemiliztli.
Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1952
Rusiamachiyōtlahtōltecpantiliztli
Rucitlahtōlmelauhcan īntōcā in tlahtōl rusiatlahtōlli tēquitiltilia ic moihcuiloa.
Tlahtōl
Neneuhcāyōtl:Rusiatlahtōlli Neneuhcāyōtl:Machiyōtlahtōltecpantiliztli
316
316 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Newcastle upon Tyne
Newcastle upon Tyne ītōcā cē āltepētl īpan Tyne īhuān Wear, Inglatlālpan. Nō ca Tyne īhuān Wear ītēcuacān
In Tōcāitl
Newcastle upon Tyne quihtōznequi Yancuīc caxtilcalli Tynepan, Tyne in ātōyātl ītōcā ca.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Inglatlālpan īāltepēnānyo Neneuhcāyōtl:Tyne īhuān Wear āltepēmeh
127
Miquiztli
* *
2013
2013 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
Chichihualatl
thumb|200px|Chichihualatl
Chichihualatl ( Leche).
Neneuhcāyōtl:Tlacualli
Tepozacalli
Tepozcalli (: Transatlántico) ītōcā ācalli quihuelīti monemi huēyātl.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Huaznenqui
2014
2014 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
17 metztli septiembre
Tonalilhuitl
17
852
Miquiztli
* *
317
Miquiztli
* *
1576
1576 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
2015
2015 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
13 metztli febrero
Tonalilhuitl
13
1577
1577 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
318
318 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Amapechtli
Oncah amapechtli in ica tlanexilotl ihuan in ahmo ica tlanexilotl, in (tlein) inehuian motzacua ihuan in ahmo (ahzo motzacua in ica in nenepilli ahnozo in ica ceh cuachauhtic tepoxactli). In ica ayohui tlatlapoaliztli ihuan in ahmo ica. Oncah in ihuic iztacamatl, in ihuic kraft amatl, in ihuic tetic kraft amatl... ihuan xiquipilli in ica amapechihtec in ihuic pepechtic olli (ipampahuic CD, Pendrives...).
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Tlamantli
18 metztli septiembre
Tonalilhuitl
18
126
Miquiztli
* *
Bart Simpson
Bartholomew Jojo Simpson ītōcā cē ahmelāhuac tlācatiani īpan The Simpsons.
Neneuhcāyōtl:The Simpsons tlācatiani
319
319 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
Horacio Carochi
In padre Horacio Carochi ōquitlācati īpan Firenze, Italia 1586, ōmicti īpan Āltepētl Mēxihco, Yancuīc Caxtillān (āxcān Mēxihco) 1666. Ōcatca teōpixqui īhuān nētlahtōlmachitilōni.
128
128 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 2 īpan 120s māhtlacxihuitl.
Horacio Carochi
Nō xiquitta
Carochi, Horacio Neneuhcāyōtl:Tlahtolmatinimeh nahuatlahtolcopa
128
Miquiztli
* *
Volkswagen Jetta IV
Volkswagen Jetta IV ītōca cē zacualli tepozmalacatl quichīhua Volkswagen īhuīcpa 1998 xihuitl.
Tlahtōllōtl
Cah in Jetta IV tepozcaxicopa īhuīc Golf IV. Mēxihco, cualli monamaca, auh oc quichīhua.
Nō xiquitta
Volkswagen Jetta 4 Volkswagen Jetta 4 Jetta 4
14 metztli febrero
Tonalilhuitl
14
853
853 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
851
851 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Yamaha
170px Yamaha Corporation ( ヤマハ株式会社, Yamaha Kabushiki Gaisha) ītōcā cē xapontēcatl compañía ōquichīuh īpan 1887 xihuitl īpal Torakusu Yamaha.
Neneuhcāyōtl:Yamaha
1136
1136 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
1579
1579 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
854
854 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
1578
1578 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1135
1135 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1137
1137 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
19 metztli septiembre
Tonalilhuitl
19
1137
Miquiztli
* *
2016
2016 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
320
320 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 4 īpan 310s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
855
855 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Trevor Wilkinson
Trevor Wilkinson, ōquichīuh TVR.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1923
602
602 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Ōme Huēyicnīuhcalli
thumb|right|250px|Īpan [[Tlayēti 2001.]] In Ōme Huēyicnīuhcalli ( Twin Towers nozo World Trade Center) ītōcā ōme ohcalli īpan Manhatitlān. Ōquitlapoloh īpan Tlachiucnāuhti 11, 2001.
15 metztli febrero
Tonalilhuitl
15
Cuauhchochopihtli
Cuauhchochopitli in totōtl.
Ōme Huēyicnīuhcalli
Tlahtōllōtl
Tlacalmanoliztli īhuīcpa 1966 oc 1973 xihuitl.
20 metztli septiembre
Tonalilhuitl
20
Ōme Huēyicnīuhcalli
Tlapololiztli
Īpan Tlachiucnāuhti 11, 2001, Al-Qaeda ōpatlanic ōme tepoztōtōtl īnhuīcpa ohcalli.
16 metztli febrero
Tonalilhuitl
16
Ōme Huēyicnīuhcalli
Tlapololiztli
thumb|right|250px|Tlapololiztli.
1580
1580 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1570s mahtlācxihuitl.
129
129 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 2 īpan 120s māhtlacxihuitl.
Miquiztli
* *
17 metztli febrero
Tonalilhuitl
17
1139
1139 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1138
1138 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Huezacotl
Huezacotl, huizacotl nō huezalotl, (Dipodomys phillipsii), cuetlapilhuiyac quimichin.
Neneuhcāyōtl:Chichinimeh
18 metztli febrero
Tonalilhuitl
18
603
603 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
857
857 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1140
1140 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1130s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
19 metztli febrero
Tonalilhuitl
19
856
856 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Enzo Ferrari
Enzo Anselmo Ferrari, nō ītōca Il Commendatore (1898 - 1989), huēytlācatl ōquichīuh Ferrari.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:1898 tlācatiliztli Neneuhcāyōtl:1989 miquiztli Neneuhcāyōtl:Italiatlācah
Albert Einstein
Albert Einstein itoca tlamatini otlacat Alemania.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1878 Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1955 Neneuhcāyōtl:Tlacameh Neneuhcāyōtl:Alemantecah Neneuhcāyōtl:Tlamatinimeh
1141
1141 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
23 metztli septiembre
Tonalilhuitl
23
1142
Miquiztli
* *
604
604 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1581
1581 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
858
858 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
605
605 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Atzapocuahuitl
In Ātzapocuahuitl nō ātztzapocuahuitl ahnozo cōztzpotl (Pouteria campechiana, caxtillāntlahtōlli: zapote de agua ahnozo canistel), cuahuitl īpān in cenyeliztli in Sapotaceae, īpēhualiz ca Mēxihco īxquichca Brasil. Īōmetica tōcāitl huālquīza ītech Campeche īpēhualiz catyān. Īxōchihcual in ātzapotl ca.
Tlanōnōtzaliztli
thumb|left|In ātzapotl Momātia īxquichca 10 m īhuān xoxoctic. Īizhuatl elípticas oblongas, octacatia 1 īxquichca 3 dm. In xōchihcualli ca 7 cm in diámetro, iuccic ca cōzauhqui īxquichca xopaltic, īnacayo tzopēlic nō cōzauhqui īxquichca xopaltic.
In tlīltzapotl ca tēhuānyōlqui in tezontzapotl īhuān in caimito, ahmo ca tēhuānyōlqui īca in cochitzapotl in Rutaceae, noceh ahno in tlīltzapotl in Ebenaceae.
1585
1585 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
859
859 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
1583
1583 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
1582
1582 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
1583
Miquiztli
* *
1144
1144 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1582
Miquiztli
* *
606
Miquiztli
* *
24 metztli septiembre
Tonalilhuitl
24
607
607 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
20 metztli febrero
Tonalilhuitl
20
Porter
Porter ītōca cē rock tlacuīcaliztli ōmopēuh īpan 2004 xihuitl Ātemaxac, Xālīxco, Mēxihco.
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Ahmelāhuac rock tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Mēxihco tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Porter
1584
1584 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Miguel
Miguel ahnozo īpan in nāhuatlahcuilōlli nō onca in iuhcāyōtl Miquel ; oquichtōcāitl ca. Huāllāuh in hebreotlahtōlli מיכאל (mi-já-el), in quihtōznequi «¿Āquin iuh Teōtl?», in quichīhuah mi 'āquin', já 'iuh' īhuēn el 'in teōtl El'.
Tlācah
Neneuhcāyōtl:Tlacatocaitl
860
860 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 850s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1143
1143 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Tlīltzapocuahuitl
In Tlīltzapocuahuitl ahnozo Tōtōlcuitlatzapocuahuitl (Diospyros digyna, caxtillāntlahtōlli: zapote negro) ca cē tlanelhuatlamantli īpān in cenyeliztli Ebenaceae īpēhualiz cihuatlāmapa Mēxihco, Tlahcoixachitlān īhuān huitztlāmpa Colombia. In tlīltzapotl Īxōchihcual ca.
Tlanōnōtzaliztli
thumb|left|Tlīltzapotl Momātia īxquichca 25 m īhuān xoxoctic. Īizhuatl elípticas oblongas, octacatia 1 īxquichca 3 dm. In xōchihcualli ca tomatic īhuān 5 īxquichca 10 cm in diámetro, iuccic ca xoxoucōztic, īnacayo tlītlīlectic, tlapalcamilpoyāhuac īxquichca achi tlīltic, ahhuiyāc ihuqui in chocolātl. Īpan mayatlahtōlli in cuahuitl īhuān in xōchihcualli motōcāitia taúch.
In tlīltzapotl ca tēhuānyōlqui in ébano, ahmo ca tēhuānyōlqui īca in tezontzapotl, noceh ahno in iztāctzapotl in Rutaceae.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Ebenaceae
Cuauhtzapocuahuitl
In Cuauhtzapocuahuitl ahnozo Texatletzapocuahuitl (Annona glabra) ca cē tlanelhuatlamantli īpān in cenyeliztli Annonaceae īpēhualiz tlāpcopa Mēxihco, Tlahcoixachitlān īhuān mictlāmpa Ixaxhitlān huitztlāmpa,in quihtōznequi in Caribe. In cuauhtzapotl īxōchihcual ca.
Michael
Michael cah oquichtli tōcāitl.
Cuauhtzapocuahuitl
Tlanōnōtzaliztli
Momātia 10 īxquichca 12 m īhuān xoxoctic. Īizhuatl elípticas oblongas, octacatia 8 īxquichca 15 cm. In xōchihcualli ca oblongo īxquichca tomatic īhuān īxquichca 9 cm in diámetro, iuccic ca xoxoucōztic.
Michael
Tlacah
momomalacatini.
Cuauhtzapocuahuitl
Tlanōnōtzaliztli
In cuauhtzapotl ca tēhuānyōlqui in etzapotl, ahmo ca tēhuānyōlqui īca in tezontzapotl, noceh ahno in iztāctzapotl in Rutaceae, noceh ahno in tlīltzapotl in Ebenaceae.
Neneuhcāyōtl:Annonaceae
25 metztli septiembre
Tonalilhuitl
25
21 metztli febrero
Tonalilhuitl
21
22 metztli febrero
Tonalilhuitl
22
Universidad Nacional Autónoma de México
In Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM), in quihtōznequi nāhuatlahtōltica Tlācatiyān Monahuātiāni Tēmachtīlōyān Mēxihco in tlācah īntēmachtīlōyān, tlapanahuia inic huēyi in tlācatiyān auh Latinixachitlān. ītech cāhualōtiuh in Real y Pontificia Universidad de México, ōmotlālih īpan in 21 ic chiucnāhui mētztli 1551 īca in tōcaītl Real Universidad de México (Huēyitlahtohcātēmachtīlōyān Mēxihco), auh īpan 1595, ōmocuep īpan Real y Pontificia (Huēyitlahtohcāyōtl īhuān Teōpixcāyōtl) īpal in ītētlahcoliliz huēyi teōpixcātlahtoāni Clemente VIII, in 7 ic mahtlāctli mētztli yeh inxihuitl. In īnecemīxnāhuatīliz UNAM in ītlayecoltīlōca in tlācatiyān īhuān in tlācāyōtl, quinchīhuaz necōni nehtōltiānimeh, quitēcpanaz īhuān quichīhuaz tlatemoliztli, cencah yeh ītech in tlācatiyān yeliztli īhuān īohuihcāyōtl, auh quimmana, īca huēyi coyāhualiztli huelitini, in īcualtiliz in nenayōtl īhuān in yehyecōmatiliztli.
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Tlamachtiliztli ipan Mexihco Neneuhcāyōtl:Tlamachtiliztli ipan Altepetl Mexihco Neneuhcāyōtl:Universidad Nacional Autónoma de México Neneuhcāyōtl:Coyohuahcan
861
861 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
2019
2019 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
2020
2020 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
1145
1145 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
608
608 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1145
Miquiztli
* *
Motel (tlacuīcaliztli)
Motel ītōca cē tlacuīcaliztli cenca pitzahuac mēxicah. Nohueltiuhtli Ana tlatlazohtla inīn mecahuēhuēcuīcani Billy.
1147
1147 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Protestantismo
thumb|350px|Lutero in ihcuāc quipiyaya 46 xihuitl (Lucas Cranach in Huēhueh, 1529) Ca machiliztli in cristiana yōlpachihuiliztli īhuān tlateōmahuiztiliztli, ca tlatzīnichotīlli īpan tlayēccaquiliztli in Reforma īnelhuayo. In tlahtōlli momoloca ītloc Protestatio iuhqui tēnēhualo ic tlapāpahtiltin tlācah īpan Dieta de Speyer (1529 xihuitl) tēhuīcpa in necentlālīlli in achi mochintin católica. In tlahtōlli protestante (tlaneltoquilizihtlacoāni) quipiya cē chicāhuac nenecuilhuāztli antirromano auh achi miyacpa in tlatēctli neyōlpololiztica in necah in quitzomocyehyecoā quitepitōnoā ahmo nāmictli ahmo neneuhcāyōtl ic Roma. In tēyacatih cuauhtzonyōtl īpan tlatzīntīlōni protestantismo tlachīuhticah ic luteranismo, ic calvinismo īhuān zwinglianismo.
Motel (tlacuīcaliztli)
Tlahtōlcaquiliztilōni
Neneuhcāyōtl:2000 xihuitl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Mēxihco tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Motel
Protestantismo
In Iglesia de Inglaterra quitlāliā netech tēīxneloliztli. Ca yehhuātl neloltīlo ic calvinistas ītloc ye uehcāuh tlamanitiliztli, māzō inīn mochi tlamanitiliztli quil mach nelihtōlo, ahmo ōquipatlac in teōyoh yōlpachihuiliztli prerreformistas. In tlahtōlli Iglesia de Inglaterra ōquicelihticatca in ihcuāc ōpēhuac in mācuīlpōhualxihuitl XVII zan iuh īmachiyo in tēīxnāmicqui, ye nō īpan Catolicismo Romano ye nō īpan Puritanismo, in quēmmayān in tēuctli Carlos I quinelihtoā ītlahzolōca ītech protestante teōmatiliztli. Zā tēpan in Restauración ōmopatlāhuac in tlamiliztli ic quinceliā in āquihqueh ahmo quitlamācāhuiliā ic nechīhualiztli in Iglesia de Inglaterra. Ca āxcān in mācēhualcopa, panmatilo ca nelli protestante in Iglesia de Inglaterra mā tēl oncah miyac anglicanotlācah quicuācuecuechōz.
1587
1587 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
Protestantismo
In tēyacatih īxconēxiliztli īpan tlatzīntīlōni protestantismo ca yehhuātl zan ye nō mochi yōlcuēcuepqui:
1587
Miquiztli
* *
Protestantismo
In Protestantismo quinēzcāyōtiā īpan ahcoquīzaliztli in Dios, quicuāxōchquetza in īmochīhualiz ic huīcpa huetziliztli īhuān in tlatzīntīlōni tlahtlacōlli. Nō quicuāxōchquetza in chicāhualiztli tlācaīxtlamachiliztli ic ahcicānequi in īmachiliz in Dios, neneuhca quiquīxtiliā in īxconēxiliztli tlateōmahuiztiliztli īpan cristianismo.
Neneuhcāyōtl:Cristianismo
863
863 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
610
610 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
862
862 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Denisse Guerrero
Denisse Guerrero Flores (1980 - ) ītōcā in cuīcani īpan electropop tlacuīcaliztli Belanova.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1980 Guerrero, Denisse Neneuhcāyōtl:Mexihcah cuicanimeh
Austin TV
Austin TV ītōcā cē post-rock tlacuīcaliztli ōmopēuh īpan 2001 xihuitl Āltepētl Mēxihco.
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Austin TV Neneuhcāyōtl:Ahmelāhuac rock tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Mēxihco tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Post-rock tlacuīcaliztli
23 metztli febrero
Tonalilhuitl
23
1146
1146 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
26 metztli septiembre
Tonalilhuitl
26
1588
1588 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
1586
Miquiztli
* *
Chihuahua
Chihuahua nozo Tlahtohcayotl Chihuahua (Caxtillantlahtolli: Estado de Chihuahua). In tlahtohcayotl ipan Mexico ca. Altepetl Chihuahua itecuacan in Tlahtohcayotl Chihuahua. Cuaxochtia canahpa mictlampa ica Yancuic Mexico huan Texas, ompa Tlahtohcayotl in Cepanca, canahpa huitztlampa no Sinaloa huan Durango, canahpa iquizayampa no Cuahuillan huan canahpa icalaquitlampa no Sonora.
Tlaltocayotl
Inin tlalli omoteneuh itlaltocatzin ipal nahuatlahtolcopa: «Chichihuahua». In huehcauh tocaitl quichihuah in tlahtolli chichi huan -huahua, in ipal in tlalpan oncatcah huahualoa chichimeh, nahuatlahtoltica.
Huehcapatlahtoliztli
America ahci ce hueyi tecuanixachichitlan ipan Tlahtocayotl in Cepanca, tlen ma pano ipampa tlalli Utah, Colorado, Arizona, Yancuic Mexico huan Texas; in iuh Chihuahua, Sonora huan Durango.
In temachtitzacualpan Paquimeh 350 quillometromeh canapa icalaquian ayamictlan altepetl Chihuahuac ca, auh tlahco ce quillometro ihuicpa altepetl Yancuic Paquimeh. In huehuealtepepan ocachi ihuani ipampa ayamictlan Mexico, inin izcalli, acoquitzaliztli ica icnotl oyeya xiuhtintitlan XIII ihuan XV, achtotipan ihcuac caxtiltecah oaciuh. In tlachihualtlacayotl Paquimeh ocueponi niman zanyeyo ayamictlani tlahtocayotl ihuicpa Chihuahuac ihuan occequintin tlaltin inic Ixachicuauhtlan.
Nahuatlahtolli acicamatiayah ihuan tlahtoayah cenca cualli ipampa mecatlachihualtlacayomeh ihuan pochtetecayo ma quipiayah ica tlacayomeh quemeh toltecah ihuan aztecah. Tlacameh pimah in atleinemic calpolli ihuicpa Paquimeh ma otlamic ipan xiuhmolpilli XXI, occequintin calpoltin mopolihuioh ihuan amotlacahuan moteneloah ica occe calpoltin quemeh aztecah, xonotah, chihuahuaqueh y navahotecah.
In tlayohuilli ocachi huey ica huehuetlacameh in toltecayotl; azoquitica, texitlatzoyo auh occequintin tlamantin nic amiliztli; yeceh motlamahuitzoac xi cueponi ce huehuetoltecayotl ipan hueytlahtocayotl canin monemiqui anehuatzi tlamantli. Ihcuac huehuetlacatl tlanequi yehuatl tlalia ipan altepemameh, auh nicpaqui xi mozcaltia ce macehualtlahtolli, pehua xi tlachihua tlachihualtlacayotl ihuan tlamantin tlacatlahtoaqueh.
Yoliztli
Chihuahua iyoliz hueyi, quipia ohce yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa Sierra Madre Occidental, quipiya atl ipampa atoyatl huan Malpaso atepantli. Ompa mictlampa ca Desierto de Chihuahua.
No xiquitta tlahtocayotl Chihuahua quipiya chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, tlacuachin, tlahcomiztli huan epatl.
Teyacanaliztli
Chihuahua quipia caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Chihuahua altepetl, tlahtocac tequitini in tlacatzin Martín Orozco Sandoval in tetlanahuatiani.
Tequitiliztli
Chihuahua tlahtocayotl nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.
Tlanonotzaliztli huan huaznenqui
Chihuahua quipia 867.5 tepozcoaohtli en operación. Ehcahuaznenqui, quipiya ce total itechpa 230,000 m² ohtli, tomando en quipia 68,000 del Aeropuerto Internacional de Chihuahua huan Aeropuerto Internacional de Altepetl Juárez.
Chanehmatiliztli
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
Temachtiliztli
Chihuahua altepetl quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Autónoma de Chihuahua, Universidad Politécnica de Chihuahua. Universidad Libre, Instituto Tecnológico de Chihuahua, Universidad Tecnológica de Chihuahua huan, Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey Campus Chihuahua, Universidad La Salle Chihuahua, ce pani tlamachtiloyan itech Chihuahua altepeticpac.
In ompa Altepetl Juárez quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Autónoma de Ciudad Juárez, Universidad Autónoma de Chihuahua Campus Ciudad Juárez, Universidad Politécnica de Ciudad Juárez. Colegio de la Frontera Norte, Universidad Pedagógica Nacional de Ciudad Juárez, Universidad Regional del Norte, Universidad Tecnológica de Ciudad Juárez huan, Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey Campus Ciudad Juárez, ce pani tlamachtiloyan itech Altepetl Juárez altepeticpac.
Momotlaliztli
Chihuahua quipiya tlamahuichihuanih ipan momotlaliztli quemeh: xopatiliztli ipan Estadio Monumental Chihuahua, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
609
609 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Cristianoyotl
In cristiana teōmatiliztli quicui ītōcā ītech Jesucristo -Cemahcic ichpōchtli María īhuan José de Nazaret īmpiltzin- ītlācamecayo īpan Tēuctli David tēhuīcpa 27 tlatlācatiliztli. Āxcānquemah motzontequiliā in Jesús ītlācatiliz ōmochīuh īpan Belén imman Tōnalpan īpan 4 xihuitl a.C. ahnozo yeepa inin xihuitl. In cāhuitl ahmo neneuhqui ōcatca neīxcuepaliztli in tlein ōquichīuh Dionisio Exiguo īpan inic mācuīlpōhualxihuitl VI in ihcuāc quitlāliā in ilhuitōnalli in pēhualiztli īpan tocristiancāuh. In ītzīntiliz tlapēuhcāyōtl ōquihcuilohcah īpan Yancuīc Tētlacāhuiltilōni (Yancuīc Testamento), tlahcuilōlli īpan griegotlahtōlli in huehcāuh tlahcuilōlāmoxtli cemantoc ocachi uehcāuh in tlein ticpiyah īpan tocāuh ōquihcuiloh īpan 350 xihuitl d.C. (achi ye iuhqui).
Cristo ōquimictīlo īpan Cruz in īnoquīpan tlahtōlōyān Tiberio, (huēyi tlahtoāni īpan Roma), ōcatca Poncio Pilatos tētlamachiliāni īpan Judea, īpan 29 xihuitl d.C. In Iglesia Católica quizaca inin nechīhualiztli īxquichca īpan 7 ic Abril 30 xihuitl d.C.
Inic cē īnāhuatil Jesús ca tictlazohtlaz in Diotzin. Inic ōme īnāhuatil (Marcos XII, 31) motlahcohuiā īpan "tictlazohtlaz in mohuāmpoh" ahmo zan iuhqui nēxiliztli tlamantiliztli, zan ye oc netlatēnēhuiliztli.
In tēcocoliliztli ahmo ītech pōhui īpan tēizcaltiliztli cristiana, nō neneuhca in tētlaxīmaliztli īhuān in āhuilnemiliztli.
In tlacencāhuallōtl īhuan in tlaocōlli ca ōme temimilli īpan cristianyōtl.
Jesús ōquitēnēuh 12 apóstoles; in āquihqueh nicān tēnēhualoh ye iuhqui nēcih īpan Evangelios ītech Mateo, Marcos, Lucas īhuān īpan Hechos de los apóstoles.
San Judas Tadeo nēci iuhqui inic mahtlāctli omōme discípulo quil īpan Evangelios Mateo īhuān Marcos, in oc īpan Lucas īhuān Hechos de los Apóstoles tēnēhualo Judas de Santiago tlatēctli nicān. Inin tlacuitlapancāyōtl tōcāitl hueliya ichtacatōcāitl ōquimacaqueh in San Judas Tadeo ic quihcuāniā in Iscariote.
Ca teōmatiliztli in Cristianismo manahuiā in mochi tlālticpactli.
No Xiquitta
Neneuhcāyōtl:Cristianoyotl
864
864 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1149
1149 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
25 metztli febrero
Tonalilhuitl
25
1148
1148 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
611
611 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Huēyātl
thumb|300px|In huēyātl ipan [[Chile.]]
Huēyātl in iztayoh ātl.
Nō xiquitta
Neneuhcāyōtl:Huēyātl
28 metztli septiembre
Tonalilhuitl
28
866
866 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Ezxocotl
Ezxocotl ( Granada) ca in granadacuahuitl ixochicual.
Tlahtocatlahtoani
Neneuhcāyōtl:Tlahtohcatlahtoani Neneuhcāyōtl:Tlācatlahtohcāyōtl
Ezxocotl
Toquiliztequitl
Neneuhcāyōtl:Xochihcualli
24 metztli febrero
24 metztli febrero, inic cempohualmahtlactli huan ome tonalli ipan Gregorio xiuhpohualli huan inic cempohualli huan nahui tonalli itechpahuic cempohualli huan chicueyi tonalli itech metztli febrero.
Tonalilhuitl
24
27 metztli septiembre
Tonalilhuitl
27
612
612 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Ilhuicaātl
thumb|In cē, ēyi, nāhui īhuān mācuīl ilhuicaātl machiyōtl.
Huēyātl
1589
1589 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
1590
1590 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1580s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Cozauhtic
Cozauhtic.
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
1591
1591 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1590s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Cozcacuauhtli
Cozcacuauhtli (Latintlahtolcopa; Sarcoramphus papa), ooce itoca chajma ompa Huaxtlan, ce tecuani tototl chanti ipan quiyahuicuauhtlah, patlani ahcopa cenca cuauhtic in ilhuicatl. Ce cuacualtzin tototl ipan America tlalli, quipiya itzontecon ica coztic, chilcoztic huan chichiltic tlalpalli.
865
865 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
26 metztli febrero
Tonalilhuitl
26
Cozcacuauhtli
Tlacualli
Cozcacuauhuitl tlacua nacatl. imotlacua noyuhqui icampa temazameh, tochtin, epameh, techalomeh huan cuetzpaltin.
Tequichihualiztli
Inin tototzin no cozcacuauhtin, ma teyolahcocui in macehualtlacameh; mixtecah ihcuiloa cozcacuauhtin ipan amatl huan tetl, ihtlacuilo ihtlah amoxtli itech teoyotl moihtoa Tonatih, ce teotzin ica cuauhtli inacayo.
Tonalpohualli
In āquin tlācatiya quihuālcualtiāya, quihtoā huēhuetiz, ilamatiz, quitlamatiz quitlamitēhuaz in pāquiliztli, īhuān mocuiltonōz, tlamahuizōz in tlālticpac. Auh tēl za nō īpantiā, in āquin iuhqui mochīhuaya, yehīca ca miyec tlācatl miquiya in īpan tlācati.
613
613 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Cozcacuauhtli
Tonalpohualli
In Xolotl īteōuh, tlatta huitztlāmpa.
613
Miquiztli
* *
Volkswagen Golf IV
Volkswagen Golf IV ītōca cē tepozmalacatl quichīhua Volkswagen īhuīcpa 1997 xihuitl.
Cozcacuauhtli
Occequin necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:Totomeh (nhn)
Panic At The Disco
Panic At The Disco itoca rock alternativo, omopeuh ipan 2004 xihuitl altepepan Las Vegas, Nevada, Tlahtohcayotl in Cepanca America tlalli.
Occe necuazaloliztli
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Emo tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Panic At The Disco Neneuhcāyōtl:Punk tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl tlacuīcaliztli
1151
1151 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1150s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Evanescence
Evanescence ītōcā cē tlātlāmantic rock tlacuīcaliztli ōmopēuh īpan 1998 xihuitl īpan Little Rock, Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.
Neneuhcāyōtl:2000s tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Evanescence Neneuhcāyōtl:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl tlacuīcaliztli Neneuhcāyōtl:Tlātlāmantic rock tlacuīcaliztli
Belanova cuīcatl
Inin tlahcuilōlli īnehuatia mochīntīn īcuīcatlacuīcaliztli Belanova. Auh nicpiya Nāhuatlahtōlcuepaliztli ic Caxtillahtōlli auh Inglatlahtōlli.
1592
1592 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1590s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
1150
1150 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1140s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
867
Miquiztli
* *
Tlātlāuhqui
Tlātlāuhqui.
27 metztli febrero
Tonalilhuitl
27
Tenohpalli
Tenohpalli īnōch ca in zacanochtli.
Āchiyōtl (tlapālli)
Āchiyōtl.
28 metztli febrero
Tonalilhuitl
28
1593
1593 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1590s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
614
614 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 7 īpan 600s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
868
868 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
869
869 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 9 īpan 860s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
30 metztli septiembre
Tonalilhuitl
30
Renault Laguna II
Renault Laguna II ītōca cē cualli tepozmalacatl ōquichīuh Renault īhuīcpa 2001 oc 2007  xihuitl.
Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli huayin Neneuhcāyōtl:Huēhueh cualli liftback Laguna 2
2005
No xiquitta
*
1152
1152 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1150s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
2004
2004 ce xihuitl ipan macuilpohualxihuitl XXI.
No xiquitta
*
29 metztli febrero
Tonalilhuitl
29
1594
1594 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 16 īpan 1590s mahtlācxihuitl.
Miquiztli
* *
Jesucristo
Jesucristo (greciatlahtolli Ἰησοῦς Χριστός, Iēsous Christós, caxtillantlahtolli Jesucristo), no itoca Jesutzin itech Nazaret, Jesus nozo ica caxtillantlahtolli Jesús de Nazareth. In tachcauh tlacatl in netlacentequililiztli ihuan tocayeh in centlalticpac. Ic in achi mochintin in in cristianotocaitl, yeh in Dios ipiltzin ihuan inohmah inacayotiliz in Dios. Itenyo ipal in neltococapan in tlen ― imiquiztica huan inezcaliliz― oquimmaquixtih in tlacameh. In judiotemachtiliztli nozo judeanemachtilli ahtlamocuItia in iteucyo, in tlen ahmomomatiliztli in Dios. In Islam neltococayotl, yeh motenehua Isaac, ce ipan in achtopaihtoanimeh.
Ipan in 'tlapanahuiliz in tlaneltocanimeh, in Jesucristo yehhuatl in iPiltzin In Toteucyo ihuan inenacayotiliz in inohmah Toteucyo. Iipan huetziliz ono no ipan in tlatocaliztli itech ca, ica imiquiliztzin ihuan tetoquilih inenohmayolitiliz, quicuitlatzacuiliz in tlachihualli tlacatl. In judeanemachtilli quicentlaza in iteucyo, ca yehhuatl teixnamiquini ica itlaman in teuctzin. Ipan in mahomanemachtilli, in oncan ixmacho in iuh Isa, ittoqueh cemeh ontlachianimeh oc ye ittitilonimeh.
Ipan in nematiliztli tlapanahuiliztica ipan nemoayan nemachtilcalotl, tlanelhuayotilli ipan ce tlaixpohualiztli tlahtolmelahualizotl itech in tlahcuilolli itechpa iixneciliz, Jesutzin de Nazareth yehhuatl catca ce tetlaneltoquitiani judeatlacatl ca yoltinen inic ipeuhca itech mahcuilpohualxihuitl I ipan in tlalli itech Galilea ihuan Judea, ihuan mazolo ipan Jerusalen inahuac in xihuitl 30, itzintlan itepan ihcaliz in Poncio Pilato.
1153
1153 ītōcā cē xihuitl īpan mācuīlpōhualxihuitl 12 īpan 1150s mahtlācxihuitl.
Jesucristo
Jesus ipan in Yancuic Nemiquiznahuatiliztli
In tlaixcopinalli niman ye ic yehuatl ce izazanil in iyoliliz in Jesus ihuih in iuh ixneci ipan in nahui teotlahcuilolli tlatocahtli ipan in Yancuic Nemiquiznahuatiliztli, tlattalli in iuh amoxtli teoyoh ipan mochi in tetlanextililiztli cristotocalizotl. In zanilli teotlahcuilotl yehhuatl in ipehualiz tachcauh ipal in iteixmatiliz in Jesutzin, ihuan quitzintia in tlehcoayan itech in tlahtolmelahualiztli ca itechpa itlacauh quichihuah in nepapan iquiyouh in cristotocaliztli. Macihui quitocatahci nelli, quitenquixtia nelhuayotica in itlaneltocaliz in tecentlaliliztli cristotocalizotl ipan in cahuitl ipan ca inin tlahcuilolli ihcuiloloc, ihuan in iixnexiliz ca quinihcuac quittayah in Jesutzin Nazaret.
Itlacatiliz ihuan ipiltiyan
In zanilli[33] pohuini itech [34] in ipiltiliz ihuan ipiltian in Jesus huitz itech zan iyoh in iTeotlahcuilol in Mateo (1,18-2,23) ihuan itech in Lucas (1,5-2,52). Ahmo oncah zanilli iuhqui ipan in inteotlahcuilol in Marcos ihuan Juan. In intlaquetzaliz[35] in Mateo ihuan Lucas netech mixnamiqui[36]:
Ipan Mateo, Maria ihuan inamic, Jose, mochantiah (quilmach, yehica ahmo zaniltihua[37] ahtle[38] ohtoquiliztli) ipan Belen. Maria moyetztatehua[39][40] otztli ihuan Jose quiyolpepena[41] quimacahciz[42], zan[43] ce ilhuicatlaihualli[44] quicaquiltia[45] ipan temictli ca in iotztiliz in Maria yehhuatl itlachiuh in Teoyoliatl Yecnemilizeh ihuan quiyolteohuia[46], ica in itlahtol in ontlachiani Isaias, ca ipiltzin yehhuatl yez in Temaquixtilani[47] ca quitztoqueh[48] in judeatlacah. Cequintin nahualtin[49] itech Tlacopa ahcicoh ompa Jerusalen inic quihtlanih ipampa in «itlahtohcauh in judeatlacah ca quiyecoa inic tlacatiz» ica in cealiztli inic quimoteotiz, in tlein quitequipachoa in tlahtoani itech Judea, Herodes in Hueyi, ca quicentlalia tlayecoz[50] ica in chihualoni moteixnamictiani. In nahualtin, tlayacantiltin ipampa ce citlalli, ahcicoh ompa Belen ihuan quiteotiah in conetl.
Yancuican, in ilhuicatlaihualli quihualmomachitia in Jose (Mt 2,13) ihuan quinohnotza itech in tetohtotzani[51] tetohtoquiliztli itechpa[52] Herodes, ipampa in tlein in cencalli tetlalcahuia[53] ompa Egipto ihuan monactia[54] oncan ixquichca in imiquiliz in tlahtoani (oc ceppa tlatlaixihmachtilli[55] itech Jose[56] itechpa in ilhuicatlaihualli[57], ca iixpan huitz ye eppa: Mt 2,19-29). Niman, Jose mocallotia itloc icencal ipan Nazaret, ipan Galilea. Ipan in iteotlahcuilol in Lucas, Maria ihuan Jose mochantiah ipan in ialtepeuh galileayotl in Nazaret. In itlahtollo in inepilhuahtiliz[58] in Jesutzin moxinepanoa[59] nican itloc in inepilhuahtiliz in Juan Bautista ―yehica ipan inin teotlahcuilolli Maria ihuan Isabel, inantzin in Bautista, yehhuantin teezhuan[60]― ihuan ipiltiliz in Jesus ixihmachtiloc in Maria itechpa in ilhuicatlaihualli Gabriel (in tlein mixmati in iuh Tetlaixihmachtiliztli: Lc 1,26-38). In tlacateuctli[61] Augusto quitenahuatia[62] ce tetocaamatlaliliztli[63] ipan in catlein cecentetl monequi mihcuiloz ipan itlal in piltiliztli ihuan Jose monequi ohtocaz ompa Belen, ipampa yelohuaz tlaquixtiani[64] itech inin tlalli. Jesutzin tlacatia ipan Belen inoc cateh itech ohtoquiliztli ihuan mahuiztililo intechpa ichcapixqueh. Lucas cahxiltia[65] oc no nalquizani[66] zanilli itech itexipinehuayotequiliz[67] in Jesutzin, itech itemanaliz ipan in Teocalli[68] ihuan ineahxitiliz itech[69] in neltiliztenohnotzanimeh[70] ipan in teocalli itech Jerusalen, ipan ce ohtoquiliz tlachihualli[71] ica ontlaehualiztli[72] in Pascua[73], in ihcuac quitecpancapohua mahtlactli omome xihuitl.
Ipan in inteotlahcuilol in Mateo ihuan in Lucas neci in ome itech quizaliz[74] in Jesus (Mt 1, 2-16; Lc 3, 23-38). In itech quizaliz in Mateo tlehco ixquichca in teyacanqui[75] Abraham, ihuan in itech quizaliz in Lucas ixquichca Adan, in tlayacatia oquichtli ipan in Pehualiztli[76]. Inin ome tetech quizaliztli yehhuatl neneuhqui[77] intzalan Abrahan ihuan David, auh mixnamiqui[78] zatepan inin tlatzacuia, yehica in in Mateo quichihua in Jesus tetoquiliani itech Salomon, inoc ca, ipan Lucas, ihuehuemecayo huallazqui itech Natam, oc cequi in ipiltzihtzinhuan in David. Ipan in ome netlahtolpepechtiliztli[79], in monextia yehhuatl in itechiuhcayo[80] in Jose, mahcihui ca, ipan in izanil in ipiltian, yehhuatlin zan yehhuatl oyezquia[81] itahtzin neteconeuhtilizotl[82] in Jesutzin.
Tecuaatequiliztli ihuan maxalihuiliztli
In iahxihualiz in Jesutzin yolteohuiloc[83] itechpa Juan Bautista (ihuehcapa teiccauh, ipan in iTeotlahcuilol i Lucas), itechpa in aquin Jesutzin ocuaatequiloc ipan in atoyatl Jordan. Inoc in tecuaatequiliztli, in iyoliauh in Toteucyo, huiloteuh, temoc ipan Jesutzin, ihuan mocac itozca in Toteucyo.
Ipan in Teotlahcuilolli tlatzinquixtilizotl[84], in Teoyoliatl quihuicac in Jesus ompa in xallah[85], in oncan mozauh[86] inoc ompohualli tonalli ihuan quipanahuih in maxalihuiliztli in tlein cuacueloloc[87] itechpa in Teoyaotl[88]. Ahmo motenehua inin tlachihualiztli ipan in iTeotlahcuilol in Juan. Zatepan Jesus euh[89] ompa Galilea, mocallotih ipan Cafarnaun, ihuan peuh inic quitecaquiltiz[90] in iahxihualiz in iTlahtohcayo in Toteucyo[91].
Nemiliztli ixihmachoni
Tlaahxiltilli[92] itechpa itenematilizcuicahuan[93], Jesutzin nehnen ipan in itlahtlal[94] in Galilea ihuan Judea inic quitecaquiltia in Teotlahcuilolli ihuan inic quichihua miyac tlamahuizolli[95]. In itlatecpanaliz in itlachiuh ihuan itlanohnotz[96] in Jesutzin mocuepa[97] ipan in nepapan[98] zanilli teotlahcuilotl[99]. Ahno moteneuhtiuh quexquiccauh huehcauh[100] inemiliz ixihmachoni in Jesutzin, macihui in Iteotlahcuilol in Juan quitenenhua ca Jesus quiteochiuh[101] in 'tlamahuiztiliz[102] xiuhyotl[103] in Pascua[104] judeayotl (Pésaj) ipan Jerusalen ipan eyi immanyotl[105]. Tel in teotlahcuilolli tlatzinquixtilizotl[106] quitenehua zan iyoh in iilhuiuh in Pascua ipan in tlein Jesutzin nemazoaltiloc[107].
Quicuic[124] in tachcauh inic itenematilizcuicahuan[125](tlatocayotiltin[126] ipan in teotlahcuilolli «itlazohhuan»[127]; ica greciatlahtolli, "titlantin"[128]), ipan tlapohualli itech[129] mahtlactetl omontetl, in itzallan in callah itech Galilea. Ipan in tlatzinquixtilizotl[130] motenehua in tlamachiyotiliztli[131] tlatoquilih[132]: Simon, tlatocayotilli Pedro ihuan iteiccauh Andres; Santiago (in ipiltzin in) Zebedeo ihuan iteiccauh Juan; Felipe ihuan Bartolome; Tomas ihuan Mateo in tequinechicoani[133]; Santiago (in ipiltzin in) Alfeo ihuan Judas Tadeo; Simon in Zelote ihuan Judas Iscariote, in aquin zatepan quitlapiquiaya[134] in Jesutzin (Mt 10,2-4; Mc 3,16-19; Lc 6, 13-16).
Tetlamachiztih[135] iuh[136] ipan judeateocalli[137] in iuh in ilhuicatl[138] tlatlapouhtli[139], ihuan in tetehuilacachtic[140][141] itloc mopalhuiaya[142] inic quicaquiz in itlahtol. Itzalan itlatlahtlauhtiliz[143], mopihpiloa[144] in tenyoh Tlahtolli itech in Tepetl[145], ipan in iTeotlahtol in Mateo (Mt 5-7). Mo palehuih[146] miecpa neixcuiltilli[147] inic quitenquixtiz[148] in itenematilizcuicahuan[149] In iTlahtohcayo in Toteucyo. In itlahtolmachio in Jesutzin yehhuatl nalquizani[150] zanilli[151] ca itlahtolpepechtiliz[152] yehhuatl[153] ichtacayoh[154] (miecpa monequi zatepan tenquixtiloz itechpa Jesutzin). Quimocuilia ipan ipanocayo[155] ce tlahtolpepechtiliztli[156] nechcapacayotl[157] ihuan neci zan iyoh ipan in teotlahcuilolli tlatzinquixtilizotl. Itzalan in quitlacempanahuia inic tenyoh itech cah in itlatlaquetzal in tlapixoani[158] (Mt 13,3-9; Mc 4,3-9; Lc 8,5-8), ca inezcayotiliz quitenquixtia Jesutzin niman ic; in ineixcuiltil in pitztli[159] ca ixhua (Mc 4,26-29); in (inexcuiltil) in iach[160] in mostaza (Mt 13,31-32; Mc 4,30-32), in (itlahtolmachio) in cizaña (Mt 13,24-30), in in ichcatl mixpoloani[161] (Mt 18,12-14; Lc 15,3-7), in ineixcuiltil in tlacohtli[162] ahtetlaocoliani[163] (Mt 18, 23-35), in in tlaaxqueh[164] tlaihualtin ompa in xocomecamilli (Mt 20,1-16), in (itlahtolmachio) in omextin tepiltzihtzinhuan (Mt 21,28-32), in (itlahtolmachio) in xocomecamilchihuanimeh[165] tlacamictianimeh[166] (Mt 21,33-42; Mc 12,1-11; Lc 20,9-18); in (itlahtolmachio) in tlacoanotztin[167] itech in nemanamictiliztli[168] (Mt 22, 1-14), in in mahtlactetl ichpochtin[169] (Mt 25,1-13), in in talento[170] (Mt 25,14-30; Lc 19,12-27). Ome itzalan in quipanahuia inic tenyoh neci zan iyoh ipan in iteotlahcuilol in Lucas: tlahtoa[171] itech in itlahtolmachio in cualli samariatlacatl (Lc 10,30-37) ihuan in tepiltzin pródigo (Lc 15,11-32). Ipan in tlahtolmachiotl, quiyehyecoa Jesutzin miecpa ixiptli relacionadas ica in yoliliztli millotl[172].
Quipix[173] teixnamiquiliztli[174] ica itloc moquetzanimeh[175] in cequih in quicempanahuia inic ittitiloni[176] icenquizaliz[177] teoyoh[178] in judeanemachtilli[179], ihuan huel macheh inhuic[180] in tlacanexqueh[181], in aquihqueh quiteilhuih[182][183] in tlacaneciliztli[184] ihuan inic[185] ahmo quimocuitlahuiz[186] in quicempanahuia inic ittitiloni[187]itech in Tora[188]: in melahuacayotl[189], in tetlaocoliztli[190] ihuan in netlacuauhquetzaliztli[191] (Mt 12, 38-40; Lc 20, 45-47).
In itlanextiliz[192] in itlanohnotzaliz itech yeya ipan in netentlapaltililiztli[193] ipan in tetlazohtlaliztli intech in yaomeh (Mt 5,38-48; Lc 6, 27-36) in iuh ipan itech pachihuiliz[194] huel pachihuini itech[195] Toteucyo in aquin quitocayotiaya ica aramtlahtolli[196] ica in tlahtolli[197] cencallotl[198] Abba (Tetahtzin) ca ahno Marcos (Mc 14,36) ahno Pablo (Rm 8, 15; Gal 4, 6) quicuepah. Mihtoa itech[199] ce Teotl tetech pachihuini ca quintemoa in tlachicohuiltin[200], in tlapacholtin[201] (Lc 4, 18) ihuan in tlapilchihuanimeh[202] (Lc 15) inic quimaniliz[203] itlaocol[204]. In itlatlauhtiloca in Totahtzin (Mt 6,9-13: Lc 11,1-4), ca quimixtlatilih[205] quiyehyecoz[206] in itetlazohtlacahuan[207], yehhuatl machoni[208] itlanohnotzaliz[209] inin itech pachihuiliz[210] in Toteucyo achto tlatenehualli.
Tlamahuizolli tlanohnotztli ipan in teotlahcuilolli
Ipan[92] in teotlahcuilolli, inoc[93] itetlayecoltiliz[94] Jesutzin quichiuh nepapan[95] tlamahuizolli.
Ipan tlacempoaliztli[96], ipan in nahui teotlahcuilolli teocaltlatlalizotl[97] mopohua cempohualtetl onchicontetl tlamahuizolli, itech in catlein[98] mahtlactli onnahui yehhuatl[99] tehuelquetzaliztli[100] itech nepapan[101] cohcoliztli[102], macuilli nahualtlahtoliztli[103], eyi teyolitiliztli[104], ome tlamahuizoll ica[105] ixneciliztli[106] yuhquizani[107] ihuan eyi nezcayotl[108][109] ixquihquizani[110].
Iuhquin necuepaliztli
In teotlahtolli teocaltlatlalizotl quipohua ca Jesutzin tlehcoc ompa ce tepetl inic moteochihuaz intloc cequintin itlazohhuan, ihuan inoc moteochihuaya iuhquin mocuep in ineix; ihuan itlaquen iuhquin mocuep iztac ihuan motonameyotih. Onezqueh itlocpa in yehuatl Moises ihuan Elias. In itlazohhuan cochiah inoquic, zan inic mihixtia quittaqueh in Jesutzin intloc Moises ihuan Elias. Pedro quipitz ca quichihuani eyi xahcalli: impal Jesutzin, Moises ihuan Elias. Niman nez ce mixtli ihuan mocac ce tozcatl yectli, ca quihtoh: «Inin yehhuatl noConeuhtzin notlazoh, ma xiccaquican». In itetlazohtlacahuan ahmo quinohnotzqueh in tlein oquittacah.
Calaquiliztli ipan Jerusalen ihuan itlachipahualiz in Teocalli
Ipan in nahui teotlahcuilolli, Jesutzin yah itloc itetlazohtlacahuan. Zacarias (Zc 9:9: «Iz catqui ca motlahtohcauh huallauh motlocpa In tlahtolli motlocpa quinezcayotia ica españatlahtolli a ti. In tlahtolli yolceuhqui quinezcayotia ica españatlahtolli manso, dócil. ipan ce asno, ipan ce axnoconetl, ce iconeuh in tequitilizyolqui.
In yancuictlahtolli tequitilizyolqui quinezcayotia ica españatlahtolli animal de carga. itechpa ce miecquintin, ca quitimaloh ipan in iTeotlahcuilol in Lucas timaloloc zan iyoh itechpa itlazohhuan). Ipan in inteotlahcuilol in Lucas ihuan Juan, Jesutzin timalolo in iuh tlahtoani.
Ipan in Teotlahcuilolli tlatzinquixtilizotl. Ma xiquixpohua inin inepaniuhca, niman ic yah ompa in Teocalli itech Jerusalen, ihuan oncan quinhualquixtih in tlapatlanimeh ihuan in itlanamacacahuan in yolqueh ipal:
Tepaltzinco Ihtlanilia, ninotla-: Mendigar, Solicitar para Alguien, para los Hijos del Mendigo y para sí.
Tepal Tlahtoa, ni-: Hablar en favor de Alguien. in huemmanaliztli tenemilizhuipanalizotl (in iTeotlahcuilol in Juan, tel, quitlalia inin tlachihualiztli. Ma xiquixpohua inin inepaniuhca: inic ipehualiz in inemiliz ixihmachoni in Jesutzin, ihuan quicenteca ica ce tlayolteohuiliztli itech itlaxitiniliz in Teocalli). Quiyolteohuih in itlaxitiniliz in Teocalli ihuan occe tlachihualiztli tlatoquilih.