cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاسوکند
یاسوکند کوردستان اوستان ره اتا شهر هسته که بیجار شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳٬۴۹۰ نفر جمیعت داشته.
میان‌رود (ساری)
منابع
میان‌رود (ساری)
کرمانشاه اوستان
کرمانشاه یا باختران اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که کشورِ غربی وَر کته. کرمانشاهِ شهر اینتا اوستانِ گت‌ترین شهر و مرکز هسته. کرمانشاه اوستان دله ۱٬۹۵۲٬۴۳۴ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۴٬۹۹۸ ک‌م۲ هسته. کرمانشاهیون اتی کوردی زوون جه گپ زننه و وشون دله شیعه و سُنی قاطی درنه. این اوستان عراق کوردستون جه هم هم‌سامون هسته.
بی‌نماز
بی‌نماز اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِبابل‌کنار بخش دله دره.
منابع
بی‌نماز
آناکساگوراس
آناکساگوراس اتا فیلسوف بی‌یه که ۵۰۰ پیش از میلاد کلازومنا شهر دله دنیا بموئه و پولدار خانواده‌ئون جا بی‌یه. وه شه شهر جه تبعید بیّه و بورده آتن و وه ره کسی اشناسنه که فلسفه ره بَورده آتن دله. وه پریکلس جه رفخ بی‌یه و سی سال آتن دله دیّه تا این که وه ره آتنی‌ها کافر بنومستنه و چون پریکلس جه رفاقت داشته، وه ره این بهانه جه تبعید هاکردنه که بوره لامساکوس جزیره دله.
افلاطون خله ونه نجوم و اساره‌شناسی جه تعریف هاکرده. آناکساگوراس بائوته خورشید اتا اساره‌مونا هسته که خله گته و شه جه نور دِنه ولی خدا نی‌یه. همین‌جور گاته ماه خاک جه بساته بیّه و فکر کارده ماهِ سر آدمونی زندگی کانّه. حرف‌هایی که آناکساگوراس خورشیدِ خَوری بائوته ره پریکلس ِسیاسی مخالفون بهانه قرار هدانه تا وه ره تبعید هاکنن تا اینتی شهر دله جار بزنن که پریکلس اتا بی‌دین و ایمون فیلسوف جه رفخ هسته. وه وقتی تبعید بیّه، لامساکوسِ جزیره دله اتا مکتب بساته و درس دائه.
موبوتو سسه سوکو
ژوزف دسیرو موبوتو یا موتوتو سسی (/ məbuːtuː sɛseɪ sɛkoʊ /؛ ۱۴ اکتبر ۱۹۳۰ - ۷ سپتامبر ۱۹۹۷) اتا نظامی دیکتاتور و رییس جمهور بی‌یه که کنگو دموکراتیک جمهوری ره سال‌ها حکومت کارده. وه سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۷ ریاست داشته و سال ۱۹۷۱ جه کشور نوم ره عوض هاکرده و بی‌یشته زئیر. وه از ۱۹۶۷ تا ۱۹۶۸ آفریقای اتحادیه رئیس بی‌یه. وه شوروی جه دشمنی کارده و همینسه غربیون و چین ونجه پشتی کاردنه و وه اتا دیکتاتوری بساته که قدرت ره شه میس دله گیته.
اسکنلند
اسکُنِلند یا اسکونه‌لاند اتی تاریخی منطقه هسته که سوئد ِجنوب دَره.
پایین سنگریزه
پایین سنگریزه اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
خروشچف
رج:شوروی رهبرون
خرماکهن شاهرخی
خرماکهن شاهرخی اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِبابل‌کنار بخش دله دره.
مسعود جهانی
مسعود جهانی (بزائه ۱۳۶۶خرداد ١٠ ) ئه‌تا ایرونی تنظیم‌کر هسته.
ون پیِر جنگ دله جان بباخته و ئه‌تا خانواده دله گه موسیقی جه مخالف بینه گَــد بیّه ولی خاش علاقمندی ره ول نکارده و حرفه‌ای ونه دنبال بورده. موسیقی یاد بئیتن ره ۱۴ سالگی جه شروع هاکارده. ۱۸ سالگی اصفهون داروسازی قبول بیّه و خانواده جه جدا بیّه. ولی اصفهون دله درس نخوندسته و موسیقی په بورده و ازدواج هاکارده. اوایل غیرمجاز خونندگون جه کار کارده و اسا فقط مجازها جه همکاری دارنه. وه «هوروَش بند» پایه‌گذار هسته.
شمالی خراسان اوستان
شمالی خِراسون اوستان یا خراسان شمالی استان اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که بجنورد ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۸۶۳٬۰۹۲ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۸٬۴۳۴ ک‌م۲ هسته. این اوستان ترکمونستون جه هم‌سامون هسته و ایرانِ شمال‌شرقی وَر کته. شمالی خراسون ِراه گرگان-مشهد ِمسیر دله هسته. اونجه مردِم فارس، تاتی، ترکمون، تورک و کورمانجی‌کورد هستنه. این اوستانِ اصلی سوغاتی نبات هسه.
دهگلان شهرستان
په‌نویس
رج:کوردستان اوستان شهرستانون
مهدی اسدی
مهدی اسدی (بزائه آمِـــل) ئه‌تا از تبرستون شبکهٔ هِنرمِندون هسته گه ویشتر گزارشگری و اجرا کانده
۱۷ دسامبر
بریم بگردستن
17
حمید صفت
بن‌مایه
رج:زننه آدمون رج:ایران خوننده‌ئون رج:رپ خوننده‌ئون رج:گت مردمون تهران
مس‌دره
جمعیت
اینتا روستا، درازکلا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۳ نفر (۴خانوار) بی‌یه.
تاهارا، آیچی
تاهارا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآیچی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۶٬۶۹۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۸۸٫۸۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳۵۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۳-۰۸-۲۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
ایرانشهر
ایرانشهر سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که ایرانشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۱۳٬۷۵۰ نفر جمیعت داشته.
رودپشت
رودپشت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
۱۰ مرداد
بمردون
رج:مرداد
نورمحمدتباشی
منابع
نورمحمدتباشی
تئودور ویلیام ریچاردز
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۸۶۸ بزائه‌ئون رج:۱۹۲۸ بمرده‌ئون
اِشتِر
منابع
رج:شتر
۱۲ مرداد
بمردون
رج:مرداد
آذربایجون جوغرافی
وابسته جستارون
رج:کشورون جوغرافی رج:آذربایجون
آکاشی، هیوگو
آکاشی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِهیوگو استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۹۲٬۱۶۲ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۹٫۲۴ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵٬۹۳۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۱۹-۱۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
ات کپون شتر
ات کَپّون شِتِر یا عربی شتر (فارسی جه: شتر یک کوهانه) ات‌جور شتر نوم هسته که ونه پشت اتا کول یا کپّون، ویشته ندارنه. این جور شتر ویشته خاورمیونه و شمالی آفریخا دله پیدا وونه. ویشتر شترونی که درنه، اینتی‌چی هستنه.
ویارسره
ویارسره اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِبابل‌کنار بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، درازکلا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۸ نفر (۲۷خانوار) بی‌یه.
۱۳ مرداد
۱۳ مرداد هجری شمسی، مساوی ۱۲ فردینه ما تبری.
دانیل اورتگا
دانیل اورتگا (بزائه‌ی ۱۱ نوامبر ۱۹۴۵) اتا نیکاراگوئه‌یی بی‌یه که سال ۲۰۰۷ جه رئیس جمهور بیّه. وه قبلا نیکاراگوئه رهبری ره ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۰ شه دست داشته، البته شه عنوان ره چن گردش عوض هاکرده. وه اتی چپکی و کمونیستی رهبر هسته.
شرفدارکلا علیا
شرفدارکلا علیا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
زمستونی المپیک
تاریخچه
۱۹۲۰ المپیک که آنتورپ (بلجیک) دله بی‌یه، اولین المپیکی بی‌یه که بعد از جهونی جنگ اول برگزار بیه. این المپیک وسه زمستونی هفته نی‌یشتنه ولی یخ‌سر اسکیت و یخ سر هاکی داشتنه.
پلان (چابهار)
پلان سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که چابهار شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۰۴۴ نفر جمیعت داشته.
کانگرو
کانگِرو یا کانگورو اتا کاله‌دار حیوون هسته که ویشته استرالیا و نو گینه دله دره. این حیوون شه لینگ سر تونده تا ۹ متر جور بپّره. ونه دم خله کلفت هسته و عضله دارنه. کانگرویِ چلیک خله نَرِسی دنیا اِنه و دِ سانتی‌متر قد ویشته ندارنه؛ همینسه مادیون ِکانگورویِ کَش اتا کیسه دارنه که وقتی وَچه زنه، چلیک ره یلنه شه کشِ‌کیسه درون تا اونجه شیر بخره و گت بوو. دِ جور اصلی کانگرو، قرمز و کلین‌رنگ هستنه.
فرهنگیان شهرک
شهرک فرهنگیان اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
هاینریش اوتو ویلند
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمی‎دون رج:۱۸۷۷ بزائه‌ئون رج:۱۹۵۷ بمرده‌ئون
۱۷ مرداد
بمردون
رج:مرداد
قرن ۲۱
قرن بیست و یک صد سالی ره گننه که میلادی تقویم سر، بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ٢۱۰۰ هستنه. اسا قرن بیست و یکم دله درمی.
باریک آبسر
باریک ابسر اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
شهاب بخارایی
شهاب الدین بخارایی (بزائه‌ ۱۳۵۷ مرداد ۳) ئه‌تا ایرونی خونشکر هسته. ونه پیر مهندس عمران بیه گه سال ۷۱ گادر دربُگذشته و ونه مار استرمد(=پرستار) بی‌یه.
وه «مهران امامی» که دوره راهنمایی ونه پرورشی معلم بیه جه بعنوان خاشه اولین مربی هنر نوم ورنه.
شروع موسیقی
ونه اولین رسمی آهنگ ۱۸ سالگی دله با صفای اصفهانیِ شعر و جمشید برازندهٔ آهنگسازی صداوسیما دله بخوندسته بیّه. با این آهنگ ونه نوم بعنوان ده خونشکر برتر سال گه از طریق نظرسنجی بوجیه بئی‌وینه، بورده فهرست دله.
۱۸ مرداد
۱۸ مرداد هجری شمسی، مساوی ۱۷ فردینه ما تبری.
۲۳ دسامبر
23 دسامبر روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 23 دسامبر جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
بریم بگردستن
23
جووانی گوارسکی
جووانی گوارسکی (بزائه ۱ مه ۱۹۰۸ پارما - ۲۲ ژوئیه ۱۹۶۸ ایتالیا) ایتالیایی نویسنده، روزنومه‌نویس، کاریکاتوریست و طنزکار بی‌یه.
= آثار =
بامیر بالا
به همین ترتیب، توپی همچنین رئیس افتخاری باشگاه فوتبال آلبانی، کف ترانه از ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ بود. در سپتامبر ۲۰۱۲ توپی رهبر حزب روح جدید دموکراتیک شد.
جزینک
جزینک سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که زهک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۶۷۶ نفر جمیعت داشته.
کومشی زوونون
کومِشی زوونون یا سمنان ِزبون‌ها ات‌سری زوون و گِنِش هستنه که سمنان اوستان دله درنه. این مجموعه ره کاسپینی زوونون و فارسی ِمیونه دونّه ولی وشون گرامر بعضی گدر خله فرق پیدا کنده. سمنانی، افتری، لاسگردی، سرخه‌ای و سنگسری این جُلگه دله درنه.
۲۰ مرداد
۲۰ مرداد هجری شمسی، مساوی ۱۹ فردینه ما تبری.
هانس فیشر
هانس فیشر (بزائه‌یِ ۱۸۸۱ – بمرده‌یِ ۱۹۴۵) اتا آلمانی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۳۰ میلادی، کلروفیل و ونه سنتز ره بفهمستن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
۱۰ فوریه
بریم بگردستن
۱۰
پاشاکلا انتقالی
منابع
پاشاکلا انتقالی
گرمه (شهر)
په‌نویس
رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
کیتاناگویا، آیچی
بیرون بگردستن
رج:آیچی شهرون
آلفرد مویسو
آلفرد مویسو یک دیپلمات و سیاستمدار سابق آلبانیایی است. او از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ رئيس جمهور آلبانيا خدمت کرد.
چگرد (دلگان)
چگرد سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که دلگان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۷۴۲ نفر جمیعت داشته.
آل
آل نوم هر منطقه دله فرق کانده ارمنستون دله «آلک»، کوردوی میون «اُل»، افغانستون و تاجیکستون دله «هال» یا «خال»، و ترکون میون «آلباستی» یا «آلماستی» و کشمیر و بدخشان مردِم دله وه ره «هالماستی» گانّه.
۱۹۷۸
منابع
رج:میلادی سال
۱۳ فوریه
بریم بگردستن
۱۳
جیمی مورالس
جیمی مورالس (Jimmy Morales)؛ بزائه March 18, 1969) گواتمالایی سیاست‌مدار و رئیس جمهور هسته.
۱۵ فوریه
۱۵ فوریه سالِ چـِل و شیشمین روز، گریگوری تقویم دله، هسته.
ایرن ژولیو کوری
ایرن ژولیو-کوری (بزائه‌یِ ۱۸۹۷ – بمرده‌یِ ۱۹۵۶) اتا فرانسهی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۳۵ میلادی، نو رادیواکتیو موادِ کشف وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
تویواوکا، هیوگو
بیرون بگردستن
رج:هیوگو شهرون
درق
په‌نویس
رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
راسک
په‌نویس
رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرون رج:راسک شهرستان
شاهرودی
منابع
رج:ایرانیج زوون رج:تالشی زوون
الیکائی لهجه
الیکایی لهجه مازرونی زوون اتا لهجه هسته که سمنان استانِ آرادان و مجن و گرمسار و شاهرود شهرستانون و تهران استانِ ورامین شهرستان و شهرستان شمیرانات دله گپ بزو وونه. الیکایی فعلی ِساختمون، مازرون مرکزی لهجه ره موندنه و ونه اتی نحوی خصوصیت شمیرانی لهجه ره موندنه. کلمه‌ئون نظر جه شمیرانی لهجه، دماوندی لهجه و مازرون مرکزی لهجه، و اضافی حروف نظر جه شهمیرزادی لهجه و مازرونی مرکزی لهجه ره موندنه. دانا خوری آژانس بئوته، الیکایی لهجه مازرونی به‌ویژه ساروی لهجه ره موندنه. علی ذبیحی، الیکایی لهجه ره مازرونی زوون اتا لهجه دونده و بائیته: الیکایی عشایر، مازرونی زوون جه گپ زننه. الیکایی لهجه سمنان استان دله، دِتا شهرستون دله، آرادان و مجن و شاهرود شهرستون و گرمسار شهرستون دله گپ بزو وونه.
آکیتا (شهر)
آکیتا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِآکیتا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۲۹٬۲۸۷ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۹۰۵٫۶۷ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۳۶۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۸۸۹-۰۴-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
۱۸ فوریه
بریم بگردستن
۱۸
۲۸ دسامبر
بریم بگردستن
28
جورب
جورب یا جرب ئه‌تا پوشاک هسته گه لنگ ره دپوشنیِـــن وه استفاده وونه.
تیتکانلو
په‌نویس
رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
۱۹۷۳
منابع
رج:میلادی سال
۱۹ فوریه
بریم بگردستن
۱۹
ارمنجی
په‌نویس
رج:کاله‌دارون
جومه (پوشاک)
جومه یا جمه (فارسی دله: جامه) ئه‌تا پوشاک هسته گه تن ره دپوشنیِـــن وه استفاده وونه.
باج کاکون
منابع
رج:بئو
ماچک‌پشت
ماچک‌پشت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
۱۹۷۲
۱۹۷۲ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۷۲ ره گَل ِسال دونستنه. این سال کبیسه بی‌یه.
قاضی (شهر)
قاضی شهر شمالی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که مانه و سملقان شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۸۲ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۴۲۸ نفر جمیعت داشته.
۲۲ فوریه
۲۲ فوریه سالِ پنجاه و سومین روز، گریگوری تقویم دله، هسته.
هندو-آریایی زوونون
هندو-آریایی زوونون یا هندِ آریایی زوونون اتا زوونی خانواده هستنه که هند قاره‌مونا دله درنه. این زوون‌ها هندو-اروپایی زوونون دسته‌بن جا گیرنه و این دسته‌یِ شرقی‌ترین منطقه دله درنه. حوالی یک تا یک و نیم میلیارد نفرِ ماری زوون این خانواده جه هسته که ویشته هند، پاکستان، بنگلادش، بوتان، نپال، سیلان و افغانستان دله درنه. هندو-آریایی زوون شه چندین چله و رج میونه رَسِد وونه. ونه گت‌ترین زوون‌ها هندی، اردو و بنگالی هستنه که ویشترین رسمیت ره دارنه.
منابع
رج:هندو-اروپایی زوونون
بندلینگون
بندلینگون یتا گت شاخه بی‌میرکائون (بی‌مهرئون) هسنه. بندلینگون شامل بئو، بتو، آجیک، مهرسیسی و سخپوس وونه. بندلینگون هسکا ندارننه بلکه پوسه سخت بیرونی دارننه.
دیصفون
منبع
رج:مهدی‌شهر شهرستون روستائون
سرخه ده
جمعیت
این روستا، رودبار دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری دله، سال ۱۳۸۵ دله، ونه جمعیت ۱۱۱ نفر (۳۶ خانوار) بی‌یه. این روستا پیش از انقلاب، از روستاهای ساری شهرستون به حساب اِمو.
زرویجان
جمعیت
اینتا روستا، اسفیورد شوراب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۳۶ نفر (۴۶۲خانوار) بی‌یه.
یمن جنگ (۲۰۱۵ تاسا)
عملیات ِوضعیت
عربستون همون اولین ساعات جه یمن ِهوایی سامون ره «پرواز ممنوع» ِمنطقه اعلام هاکرده و صنعای ِبین‌اللملی فرودگاه ره رِقِد بِدا تا یمن ِهوایی نیروئون ونجه استفاده نَکانِن. العناد ِپایگاه هم که آمریکا یمن دله بِسات بی‌یه و حوثیون وه ره روز قبل ِحمله بَییت‌بینه، هوایی حملات ِپه دَکِته منصور هادی ِطرفدارون دَس.
این حملات دله همین‌جور حوثیون ِاردوگاهون، صنعای ِریاست‌جمهوری ِکاخ، نظامی ِپلیس و ویژه‌ی ِنیروئون ِپایگاه که علی عبدالله صالح ِمطیع هستنه ره بمبارون هاکردنه و جنوبی مناطق دله، سنحان ِشهر دله «حمید ِکمپ» ره بَزونه که این شهر علی عبدالله صالح ِزادگاه هسته.
مشتی‌کلا
منابع
مشهدی‌کلا
مهرو احمدی
منابع
رج:زننه آدمون
ارمنیون نسل‌کوشی
اتتا خله پژوهشا درباره نسل‌کوشی ارامنه انجام بئیته و بونه. که قریب به اکثریت اونا وقوع چنین نسل کوشی ره واقعی و انکارناپزیر دوننه. امروزه کشور ارمنستون خواهان به رسمیت بشناستن اینتا نسل کوشی هسه اما دولت ترکیه علی‌رغم عدم انکار وقوع چنین واقعه‌ای از پذیرفتن اینتا واقعه با عونوان «نسل کوشی» خودداری هکرده و وجود سیاست سیستماتیک برای نابودی ارامنه ره قبول ندارنه. .
دانشنامه ایران اینتا مورد دله بنوشیته: «گ‌تترین رویداد مصیبت‌بار  تاریخ ارمنیون دله با آغاز اول جنگ جهانی  روی هداهه. ۱۹۱۵م دله دولت «ترکان جوان» تصمیم بئیتنه همهٔ جمعیت ارمنی ۰۰۰‘۷۵۰‘۱نفری کشور ره به سوریه و میون رودون انتقال هدن. اون ارمنیون عثمانی ره به رغم اتتا خله تعهد از اونابه وفاداری ـ عناصر خطرناک خارجی و شریک در توطئهٔ دشمن مسیحی‌گرای تزاری برای برهم بزوئن فعالیتهای عثمانی شرق دله دونسننه. اونچه دله بعدن «اولین نسل‌کوشی» سدهٔ ۲۰م بخونسه بئیه، صدها هزار ارمنی که از شِه خنه‌ بیرون هکرد بئینه، یا قتل‌عام بئینه، یا در خلال جابه‌جایی قومی، اون قدر پیاده راه بوردنه تا جان هدانه. شمار کشته‌ بییون ارمنی ترکیه دله  سالهای ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۳م دله بین ۰۰۰‘۶۰۰ تا ۰۰۰‘۵۰۰‘۱ تن برآورد بئیه. علاوه بر اینتا، اینتا مورد دله دهها هزار تن از اونا به روسیه، لبنان، سوریه، فرانسه و ایالات متحده مهاجرت هکردنه.»
دستگیری و قتل‌عام مشاهیر ارمنی
ترکان عثمانی ۲۷ ماه مه ۱۹۱۵ دله قانون تبعید ارمنیون به موصل و سوریه ره مونتشر هکردنه. مامورون دولت، شهروندون شهرها و روستاهای ارمنی نشین ره مجبور به جایی هکردنه و به درو به اونا گتنه که چون منطقه جنگی دله قرار دارننه ونه  شه حفظ جان وسسه به جاهای امن‌تری مونتقل بون. به اونا حتا فرصت ندانه که غذا و لوازم ضروری ره با خد بیرن. اونا گروه‌های ارمنی ره که بیشتر شون زنان، وچون و پیرون بینه، به طرف صحرای مرکزی سوریه منطقه درالزور درنزدیکی شهر حلب دله برانینه که تعداد زیادی از وچون، پیرزنان و پیرمردن راه دله در اثر گرما، وشنایی و تشنایی طاقت نیاردنه و بمردنه. از سوی دیگر اجرای کامل کشتار ارمنیون وسسه مردن ره از زن و وچونشون جدا هکردنه، به طرز فجیعی قصابی کردنه و زنان و کیجاهون جوان ره  نیات جنسی وسسه با خد وردنه. اونایی هم که از خد مقاومت نشون دانه، بطور وحشیانه‌ای کشتنه.
قتل‌عام ارمنی ها و مطبوعات وقت ایران
عملیات قتل‌عام ارمنیان از سوی حکومت عثمانی تقریبن تمامی روزنامه‌های عمده و دیگر نشریات وقت ایران دله بازتاب داشته. مطالب و گزارش‌های خبری مندرج اونای دله از روزنامه های وقت ایران به نام‌های رعد، عصر جدید، ایران، ندای وطن، حبل المتین، شمس و شفق سرخ،  فاصلهٔ سال های۱۹۰۴-۱۹۲۲م /۱۲۸۳ -۱۳۰۱ ش، دله برگرفته بیه.
شاهدون عینی
سید محمدعلی جمال زاده:
لوجلی
په‌نویس
رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
پل ۲۶۷
پل ۲۶۷ اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. پل ۲۶۷ مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس دهستان راستوپی، پل۲۶۷ راه‌آهن ناحیه، شمال تیر۱۷ هسته. این بنا ۱۴۱۲۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۴-۱۱-۰۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. اینتا پل مازرون راه‌آهن پل‌ها جه هسته که سوادکوه منطقه دله درنه.
رادیو رنگین کمان
کارکنان
میدا ملک
هندکو
منابع
رج:هندو-آریایی زوونون
جان هاوارد نورثروب
جان هاوارد نورثروب (بزائه‌یِ ۱۸۹۱ – بمرده‌یِ ۱۹۸۷) اتا آمریکای شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۴۶ میلادی، آنزیم و پروتئین ویروس ره بساتن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
جیپوری
جیپوری یا داندوری اتا زوون هسته که هند ِراجستان دله گنش‌کَر دارنه و وه ره هندو-آریایی زوونون دسته دله جا دنّه.
میکی، هیوگو
میکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِهیوگو استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۸۳٬۲۴۴ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۷۶٫۵۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۴۷۱ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۶-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
وندل مردیت استنلی
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۰۴ بزائه‌ئون رج:۱۹۷۱ بمرده‌ئون
آرنه تیسلیوس
آرنه تیسلیوس (بزائه‌یِ ۱۹۰۲ – بمرده‌یِ ۱۹۷۱) اتا سوئدی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۴۸ میلادی، الکتروفورز تحقیقات و پروتیین‌های سروم ره کشف هکرده وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منصور هادی
منابع
رج:زننه آدمون رج:یمن رییس‌جمهورون
حبیب برجیان
بنویشته‌ئون
·      Borjian, Habib. 2004. Mazandaran: Language and People: The State of Research. Iran and the Caucasus 8. 289–328.
·       Borjian, Habib & Maryam Borjian 2008. Amir Pāzvāri. Encyclopædia Iranica, online edition. www.iranicaonline.org (accessed 7 April 2008).
۱۹۶۸
۱۹۶۸ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، اینتا سال ره شادی ِسال دونستنه. این سال کبیسه بی‌یه.
فریدریش شیلر
وه آلمان ِمشهورترین نمایشنومه‌نویس هسته و گوته واری، کلاسیک وایمار ِسبک دله خله تأثیرگذار بی‌یه. ونه شعرون هَنتا هم خله آلمانی‌زوونون مئن طرفدار دارننه. ونه بعضی بنویشته‌ئون آزادی‌خائونه جنبه دارننه.
ندا ادهمی
بن مایه
رج:گت مردمون قائمشهر رج:مازرونی خورگو
معین راهبر
معین راهبر (زادهٔ ۱۳۶۵ شهریور ۲۵ - بندرلنگه) است و تنظیم کننده‌ ای ایرانیست.
کاراییب انجمن
منابع
رج:آمریکا کشورون رج:قاره‌ای اتحادیه‌ئون
معین راهبر
کایریون
رضا بهرام
مازیار فلاحی
تر
تُـــر یا تور ئه‌ت ابزار هسته گه ون تک آهِنیه و ونه دسته چو جه بساته وونه. تُرِ کارکرد، چو ره خورد هاکاردنه.
میِرسه
دین
میرسیه ، اولین گادرون کا بنا بویه اتا مشرک و پاگانیست وه ، امبا ونه کیا پیدا656 سال دله مسیحی بوه و میرسیه رسمی دین ره مسحیت هاکرده وه.
شهیدعبداله
منابع
شهیدعبداله
تنگ‌لته
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق سفلی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۶۴ نفر (۴۷۷خانوار) بی‌یه.
ادوین مک‌میلان
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۰۷ بزائه‌ئون رج:۱۹۹۱ بمرده‌ئون
۱۹۶۵
۱۹۶۵ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۶۵ ره مر ِسال دونستنه. این سال کبیسه نیّه.
اسفند
اسفند هجری شمسی، ره دوازدهومین ما هَسّه و تبری ۲ اونه ما - ۳۰ اونه ما جه بِرایری کِنده. اگِر سال کبیسه بوئه ۳۰ اسفند ما ره شیشک گِنّه.
نوساری
تاریخ
کتاب قصه سنجان دله بنویشتوئه که ات‌سری زرتشتیون شهر ساری[./نوساری#cite_note-FOOTNOTEPaymaster1954-1 [1] ] ایران جه کوچ هاکردنه و بوردنه گجرات اتجا بنوم ناگ مندال دله ساکن بینه و ونه نوم ره عوض هاکردنه و بی‌یشتنه نوساری. هنتا این شهر دله خله‌ها مذهب زرتشتی هسته ولی وشون زوون و لباس بخاطر تعهدی که گجرات ِشاه ره هدا بینه، تغییر هاکرده.
تلی‌گران
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۰۲۴ نفر (۳۳۰خانوار) بی‌یه.
هارولد مک میلن
موریس هارولد مک میلان اتا انگلیسی سیاستمدار بی‌یه که وینستون چرچیل گادِر جه خارجی امورِ وزارت ره داشته و بعداً سر آنتونی ادن جا ره سال ۱۹۵۷ نخست‌وزیری سَره بَئیته.
سنگتراشون
منابع
سنگتراشان
کلنگا
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۳۸ نفر (۱۱۳خانوار) بی‌یه.
بالا دزا
منابع
بالادزا
ادوارد بنش
ادوارد بنش یک سیاستمدار و سیاستمدار چکی بود که از ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۸ و از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۸ دوباره بود. او همچنین حکومت در تبعید چکسلواک ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ ، در طول جهونی جنگ دوم به عنوان رئیس جمهور، بنز با دو بحران عمده مواجه بود که هر دو به استعفا رسید.
ممد حسینی
MSHOW
حسینی اردیبهشت ۱۳۹۱ جه شروع هاکرده به بساتن و مجری‌گری MSHOW برنومه. این برنومه سیاسی طنز جه هسته پارس کانال دله پخش وونه
رائول کاسترو
رائول کاسترو (بزائهٔ ۳ ژوئن ۱۹۳۱) کوبایی سیاست‌مدار و انقلابی هسته که فیدل کاستروی خورد ِبراره. ۲۴ فوریه ۲۰۰۸ کوبا ملی مجمع وه ره فیدل کاسترو جانشین و این کشور رهبر بعدی رهبر اعلام هاکرده.
۹ مارس
بریم بگردستن
9
بروکسل
بروکسل (هلندی جه:Brussel، فرانسوی جه: Bruxelles) اتا شهر هسته که بلژیک ِنیشتنگائه. بروکسل دله اکثر اروپای اتحادیه‌یِ نِهادون مَقِر دارنه. بروکسل ِنوم ِمعنی «بمرده ئویِ خِنِه» هسته. این منطقه فلاندرز دله دره و ۱۴۰۰۰۰ نفر جمعیت دانه که البته ونه اطراف جه بخای حیساب هاکنی، ۲٬۱۰۰٬۰۰۰ تا ۲٬۷۰۰٬۰۰۰ نفر وانه.
بروکسل دله ناتو، دبلیو ای یو (WEU) و یوروکنترول (EUROCONTROL) و اروپای اتحادیه مَقِر قِرار دانّه. بروکسل رسماً دِ زوونه‌ هسته ولی اکثریت فرانسوی زوونِنه.
۱۹۶۰
منابع
رج:میلادی سال
ارزگان
اُرُزگان اتا ولایت نوم هسته که افغانستان جنوب‌غربی دره. سال ۲‌۰۲۲ گتنه که ارزگان دله حوالی ۴۴۸,۲۱۹ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۱۱,۴۷۴ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم ترین‌کوت هسته. ارزگان ۵تا ولسوالی (شهرستون) دارنه: ترین‌کوت، چوره، خاص‌ارزگان، دهراوود، شهید حساس، گیزاب.
میرجاوه
میرجاوه سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که میرجاوه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۹٬۳۵۹ نفر جمیعت داشته.
راه‌کلا
راه‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
احمد سوکارنو
سوکارنو اندونزی اولین نخست‌وزیر بی‌یه که ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۷ ریاست داشته.
نصرت‌آباد (زاهدان)
په‌نویس
رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرون رج:زاهدان شهرستان
پل ۲۳۳ (تیر ۶)
پل ۲۳۳ (تیر ۶) اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. پل ۲۳۳ (تیر ۶) مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان راستوپی، نزدیکی روستای ورسک، حدفاصل ایستگاه‌های راه‌آهن دوگل و ورسک هسته. این بنا ۱۳۱۰۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۴-۰۵-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. اینتا پل مازرون راه‌آهن پل‌ها جه هسته که سوادکوه منطقه دله درنه.
په‌نویس
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:سوادکوه راه‌آهن پل
بهنام بانی
بخوندستن ره دبستان دله با قرآن و تواشیح گروه شروع هاکارده. اونتی گه خادش گونه قبل از دانشگاه فوتبالیست بیه. سال ۱۳۸۴ دانشجو بَیّــه و بورده شاهرود و همون‌جه موسیقی ره شروع هاکارده و با عضو بَیّن «روژان گروه» دله بِــتــنسته کنسرت‌ بیشتن ره تجربه هاکنه. ولی سرشناسی‌ای ونه نصیب نیّه. تا اینکه همکاری حامد برادران جه باعث بیّه ون صدا خله بشناسته بَــوو و ون نوم زوون‌ئون سر دکفه.
بدخشان ولایت
بدخشان ولایت اتا ولایت نوم هسته که افغانستان شمال‌شرقی دره. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که بدخشان ولایت دله حوالی ۱,۰۶۶,۹۸۵ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۴۴,۸۳۶ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم فیض‌آباد هسته. بدخشان اتا کوهستانی ولایت هسته و ونه دله ۲۸ ولسوالی (شهرستون) وجود دارنه و ونه مردمون دری، واخی، وردوجی، شغنی، منجی، سنگچیلی، قرقیزی، زیباکی و پامیری زوون‌ها جه گپ زنّه.
محمد سوهارتو
محمد سوهارتو اتا اندونزیایی سیاستمدار و نظامی بی‌یه که بعنوان دومین نخست‌وزیر اندونزی دله، سال ۱۹۶۷ سوکارنو په جه، تا ۱۹۹۸، که سقوط سهرارتو اتفاق دکته و ونه استعفا جه ختم بیّه، حکومت کارده.
منابع
رج:اندونزی نخست‌وزیرون
ساری شهرستون
منبع
رج:ساری شهرستون
اردیبهشت
* رج:هجری شمسی تقویم
ویلارد اف لیبای
ویلارد اف لیبای (بزائه‌یِ ۱۹۰۸ – بمرده‌یِ ۱۹۸۰) اتا آمریکای شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۶۰ میلادی، کربن جه موادِ قدمت ره بفهمستن  وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۰۸ بزائه‌ئون رج:۱۹۸۰ بمرده‌ئون
بلخ ولایت
بلخ اتا ولایت نوم هسته که افغانستان شمال‌غربی دره. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که بلخ ولایت دله حوالی ۱,۵۲۴,۶۷۷ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۱۶,۱۸۶ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم مزار شریف هسته. بلخ ولایت دله پونزده‌تا شهرستون درنه.
۱۵ مارس
15 مارس روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 15 مارس جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
ماکس پروتس
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمی‎دون رج:۱۹۱۴ بزائه‌ئون رج:۲۰۰۲ بمرده‌ئون
خردون‌کلا
منابع
خردون‌کلا
پل ۲۳۰ (تیر ۲)
پل ۲۳۰ (تیر ۲) اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. پل ۲۳۰ (تیر ۲) مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، بین ایستگاه‌های راه‌آهن دوگل و ورسک، جنب تیر ۲ هسته. این بنا ۱۳۳۸۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۴-۰۵-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. اینتا پل مازرون راه‌آهن پل‌ها جه هسته که سوادکوه منطقه دله درنه. پل ۲۳۰ - تیر ۲ جزو سه‌تا پلی هسته که فیروزکوهِ جاده دله جه اِشنی، اتا خط دله بنظر اِنّه و همینسه وشون ره «سه خط طلا» نوم بی‌یشتنه.
گوام
جاپون این جزیره ره جهونی جنگ دوم گادِر بییته و ونه مردم جه خله نخاش رفتار داشته و جنگی جنایات انجام هدائه. جاپونی‌ها خاستنه زورپشتی شه فرهنگ ره جزیره دله بومی هاکنن. روز ۲۱ ژوئیه ۱۹۴۴ آمریکا اتا جنگ جه جزیره ره پس بیته.
آهی‌دشت
آهی‌دشت اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
خضری دشت‌بیاض
خضری دشت‌بیاض جنوبی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که قائنات شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۶۲ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۶۸۰ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:جنوبی خراسان اوستان شهرون
دهک (بابل)
منابع
دهک (بابل)
خوسف
په‌نویس
رج:جنوبی خراسان اوستان شهرون
احمد حسین‌زادگان
پیشینه
نوشهر فرموندار
دیهوک
دیهوک جنوبی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که طبس شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۸۳ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۹۵۹ نفر جمیعت داشته.
تامبا، هیوگو
تامبا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِهیوگو استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۹٬۲۳۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۴۹۳٫۲۸ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۴۰ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۴-۱۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
زهان (زیرکوه)
زهان (زیرکوه) جنوبی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که زیرکوه شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۸۳ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۱۱۸ نفر جمیعت داشته.
نیکاهو، آکیتا
بیرون بگردستن
رج:آکیتا شهرون
هلمند ولایت
هلمند  یا هیرمند اتا ولایت نوم هسته که افغانستان جنوب‌غربی دره. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که هلمند ولایت دله حوالی ۱,۴۵۶,۷۸۹ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۵۸,۳۰۵ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم لشکرگاه هسته. هلمند ولایت دله سینزه‌تا شهرستون درنه.
اسلام کریموف
حقوق بشر
وه حقوق بشر ِنقض، شکنجه و سیاسی‌زندونی هاکردن، قتل‌عام، اجباری چیک‌بَوری‌ین و وچون ِکار وسّه متهم هسته ولی آمریکا ونه پشتی ره کانده.
۱۹ مارس
بریم بگردستن
19
کمانگر
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۹۳۶ نفر (۲۵۱خانوار) بی‌یه.
۱۹۵۰
منابع
رج:میلادی سال
نادر دست‌نشان
نادر دست‌نشان (بزائه‌ی ۳ خرداد ۱۳۳۹ – بمرده‌ی ۲۷ فروردین ۱۴۰۰) مازرون ِقدیمی فوتوالیست و مربی بی‌یه. وه شه فوتوال کا بکاردنِ تموم دوره ره نساجی قائمشهر دله دیّه و ویشترین گل‌های پشت‌هم ِرکورد ره ایران ِلیگ دله وه دانه. نادر دست‌نشان شه سرمربی‌گری گادِر ویشته دست‌اولی تیمون ره شه دس گیته و چار بار شه تیم ره بیارده لیگ برتر و ات‌بار هم تا جام‌حذفی ِفینال برسی‌یه. نادر دست نشان تاریخ ۲۷ فروردین ۱۴۰۰ کرونا بییته‌په، بیمارستان رازی قائمشهر دله بمرده.
پیوند به بیرون
رج:نساجی مربیون رج:نساجی فوتوالیستون
داروگ
منابع
رج:وک رج:خزندگون
بصرا بالا
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۴۵ نفر (۱۳۲خانوار) بی‌یه.
کابل ولایت
کابل ولایت اتا ولایت نوم هسته که افغانستان میونه کَته. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که کابل ولایت دله حوالی ۵,۲۱۱,۴۵۲ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۴,۵۲۴ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم کابل هسته که کشورِ نیشتگا هم هسته. کابل ولایت دله پونزده‌تا شهرستون درنه.
جمهوری کتاب
منابع
رج:افلاطون رج:یونانی کتابون رج:فلسفی کتابون
خلیل‌کلا (بابل)
خلیل‌کلا (بابل) اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
آواجی، هیوگو
بیرون بگردستن
رج:هیوگو شهرون
استنلی
منابع
رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون رج:فالکلند رج:بریتانیا شهرون
پابلو اسکوبار
فوتوال ِپِشتی هاکِردِن
وه اتا فقیر ِمَله دله گَت بیّه و وچگی جه فوتوال کا کارده. وه قاچاقچی‌کَری په که بورده، فوتوال جه حمایت هاکِرده و اتا خار ِتیم بِساته. وه کلمبیای ِملی تیم جه هم حمایت کارده و ونه فوتوالیستون جه رَفِق بی‌یه. وه حتی اون گادِر که زندون دله دَیّه، گت-گت ِفوتوالیستون ره یارده شه پَلی که ونسه کا هاکِنِن.
۲۳ مارس
بریم بگردستن
23
مرزبال
منابع
مرزبال
سایه روشن (فیلم)
سایه روشن اتا فیلم هسته که ونه تهيه‌كنندگي، نویسندگی و کارگردانی ره حسین شهابی سال ۱۳۷۶ انجام هِدائه.
کورد
کورد یا کارد (کوردی جه: کورد/Kurd) اتتا ایرانیج‌تبار      مردم هستنه که کوردستون دله درنه و وشون بنه‌وار ایران، ترکیه، عراق و سوریه‌ی کشورون میون رَسِد بیّه. کوردون زوون کوردیج زوون هسته که شه چن‌تی گپ بزه وانه. کوردون ِجمیعت جه دقیق آمار دنی‌یه ولی حدود گاننه که سی تا پنجا میلیون نفر جمیعتی دارننه.
اردکلا
منابع
اردکلا
عرب
لینگه
رج:عربی‌زوون کشورون رج:عرب کشورون رج:عرب اتحادیه رج:عربی زوون
رَئو
مورفولوجی ویجگیئون
الخی رئوئون ، تیلن هسه و وشون چش آل هسه و سو حلقئون اشکم بن هسه و وشون جینیسی دیمورفیسم  دارننه. مادینه ئون اندا 2.5 ملی مِتِر هسه. نرئون جختیک پچیکتر (کوشککتر) هسه .وشون پشت تاریکا رنگ تر هسه.
ماژان
په‌نویس
رج:جنوبی خراسان اوستان شهرون
گله‌کلا کارکنده
جمعیت
اینتا روستا، مذکوره دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰۳ نفر (۱۰۰خانوار) بی‌یه.
منابع
گله‌کلا کارکنده
لتکا
لُتکا یا لِتکا یا لِتکه یا کرجی یتا پچیک هسناور (شناور) هسه که وره اوئه درون اِلننه و وه جا سفر کننه.
ايران ارمنیون
البته شایان ذکر هسه که مسئله کوچ ارمنیون به اصفهان امر ساده‌ای نیه. در حدود سیصد و پنجاه هزار تن از ارمنیون به زور شمشیر سربازون ترک قزلباش شه خنه و مأوای ره رها و بسوی کشور ایران به حرکت در بیمونه. از آنجائیکه هیچ پل و گذرگاه مطمئنی روی روخنه ارس دنبیه حدود سیصد هزار تن شه جان ره از دست هدانه و پنجاه هزار تن از ارمنیون که جان سالم بدر بوردبینه به دستور شاه عباس به اصفهان کوچانیده بینه و حتا افرادی بینه که شهرهای استانهای گیلان و مازندران دله و یا  شیراز دله ساکن بینه به علت ناسازگاری اوضاع اقلیمی گیلان با طبیعت ارمنیون تعدادبسیاری از ارمنیان گیلان بمردنه. ارمنیون مازندران بیشتر در فرح آباد سکونت داشتنه.
استقرار ارمنیان در تهران
علاوه بر تهران عده‌ای از ارمنیان روستاهای اطراف تهران دله ساکن بینه. اتا از روستاهای ارمنی نشین ده ونک بیه که از چهارمحال بختیاری به اینتا روستا بیمونه سال ۱۸۵۱م  ۲۱۱  نفر  دو روستا دله که اتا از آنها ونک بیه زندگی کردنه. دهکده دروسدله ۷۸ نفر، خوردین دله ۳۳ نفر و بومهن دله۶۲ نفر ساکن بینه. البته سال ۱۸۹۰م دله جمعیت ارامنه زیاد بیه.
نقش سیاسی ارمنیان – برخی چهره‌های سیاسی – نظامی و اجتماعی ارمنیان
«از یاران رزمنده یپرم در جنبش مشروطه ایران و رئیس پلیس تهران.» «اولین حقوقدان ارمنی – ایرانی که به محض ورود به ایران به آزادیخواهان پیوست و جزو یاران نزدیک یپرم در بیمو. یپرم نیز وه ره به اداره امور مالی نظمیه برگزید و وه به بهترین نحو از عهده اینتا موهم بر بیمو. وی سالها خدمات موهم دولتی داشته و موسس بیمه ایران دله هسه.» «فرمانده قوشون ایران استانهای شیراز و اصفهان دله در زمون فتحعلی‌شاه قاجار بیه.» «ناظر فتحعلی شاه (۱۸۰۴ تا ۱۸۴۸).» «رئیس ستاد بریگاد قزاق. وه علاوه بر تدریس مدرسه دارالفنون دله  وزارت اطلاعات و دارالترجمه خاصه دولتی دله به عونوان مترجم زبانهای روسی و فرانسه آغاز به کار هکرده.» «مشاور سید ضیاء الدین طباطبایی و شهردار تهران بیه. از اقدامات وه تامین روشنایی خیابانهای موهم تهران با چراق برق بیه. «اتا از کهنترین خاندانهای ارمنی، ایرانی که قدمتی بیش از پانصد سال دارنه خاندان شاه نظریان شاپورزاده گوگچه‌ای هسه. اینتا خاندان در آغاز ملک‌های سرزمینی بینه که بین ساحل شرقی دریاچه سوان و شهرگنجه ناگورنو واقع بیه و مقر حوکومت اونا مزرع نوم داشته. نخستین سند در مورد این خاندان مربوط به سال ۹۴۴ه. ق است.» «اتا از شخصیتهای برجسته ارمنی دوره سلطنت محمدشاه دله و ناصرالدین‌شاه قاجار، میرزا جان داودخان یا جان داود ارمنی هسه. داودخان از کارمندان دربار و مترجم اول دربار محمد شاه و ناصرالدین شاه بیه.» « اواخر سده هجدهم میلادی دله در اتا خانواده بازرگان بندر بوشهر دله دیده به جهان گشود. ست خان کودکی دله نزد کشیش کلیسای بوشهر به تحصیل پرداخته. سیزده سالگی دله ونه خانواده وه  ره  ادامه تحصیل وسه و فرابیتن زبون انگلیسی به بمبئی بفرستینه. «اتا از معروفترین خانواده‌های ارمنی شهر تفلیس در گذشته، خانواده اناگولوپیان بیه. گتترین اینتا خانواده به نوم میرزاگورگن یا گرگین، اتا از وزیرون پادشاه گرجستان بیه. چنگور اتا از پسرون میرزاگورگن سپاه پاول سیسیانوف دله فرمانده روس بیه. وه به اسارت سپاهیون ایران دربیموئه. چنگور جوانی تنومند، بلندبالا و خوش صورت بیه. وه ره مقطوع النسل هکردنه و آغامحمدخان قاجار وه ره منوچهر بخونسه و بعدن هم به وه لقب خان هدا.
«برارزا منوچهرخان معتمدالدوله و فرزند سلیمان خان سهام الدوله بیه. «در ۱۸۳۳م زاده بیه، از محل تولد و تحصیل او اطلاعی در دسترس نیه.
فعالیتهای شغلی ارمنیان ایران
شمشیرسازی
اتا از صنعتگران اسلحه ساز مشهور عصر فتحعلی شاه (خاچاطور ببوریان زرنشانی) بیه.
تپانچه سازی
از داروسازان ارمنی تومی به (داروخانه شِوِورین) خیابان ناصرخسرو کنونی دله بیه نوم بوردن.
اقتصاد
تاریخچه اقتصاد ارامنه ایران از آنجایی که سرزمین ارمنستان از دیرباز به منزله چهارراهی بین آسیا و اروپا بشناخته بیه، تومی حرفهِ سنتی و خانوادگی ارامنه ره تجارت و بازرگانی دونست.
انجمن‌ها و موسسات فرهنگی
اول ژانویه سال ۱۹۱۸ دله جمعی از ارمنیان تهران، انجمن مذکور ره بنیاد بشتنه. اینتا انجمن برگوزاری جشنهای ملی و مذهبی وسه و اجرای برنامه‌های فرهنگی، هنری و ادبی ارمنیان وسه هسه.
فرهنگ
اتا از معروفترین شاعران معاصر آقای واهه آرمن هسه. دو مجموعه شعر نخست واهه آرمن با عنوان‌های (به سوی آغاز) و (جیغ) به زبون ارمنی بنوشته بینه که مورد استقبال بسیار زیادی ارمنستان دله واقع بیه.
هنر نقاشی و گرافیست
زمینه موسیقی دله نامهای برجسته‌ای چون:
زمینه علوم و معماری دله تومی به نومهای وارتان هوانسیان و دکتر آلکساندر باغدیانس نام بوردن. «باغدیانس عضو هئیت علمی شورای دانشکده علوم پایه پزشکی دانشگاه تهران و جزو ۹ دانشمند ممتاز ایران که جایزه البرز بیته رشته زیست‌شیمی و فیزیولوژی دله موفق به کشف نو هورمون  از غده تیروئید بیه.»
دکتر گاگیک استاد دانشگاه تهران.
خاش (شهر)
په‌نویس
رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرون رج:خاش شهرستان
ايران ارمنیون
نشریات ارمنی
تعدادی از نشریات ارمنیان تبریز دله
نظام کلیسایی ارمنیون ایران و نقش اون
کلیسا در زندگی ارمنیان نقش بسیار مهمی دارنه. همه مراسم مذهبی ارمنیان، از روز تولد تا مرگ، کلیسا دله برگزار بونه. کلیسای حواری ارمنی:اکثریت مطلق ارمنیان عضو اینتا کلیسا هستنه که قدیمی ترین کلیسای ارمنی هسه.
حوزه اسقفی خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان، خلیفه‌گری ارامنه تهران، خلیفه‌گری ارامنه اصفهان. کلیساهای ارمنی کاتولیک، پروتستان، جمعیت براری، ادونتیست و کلیسای جماعت ربانی که پس از انقلاب فعال بیه در ایران وجود دارننه و کار کننه.
آخورسر
منابع
آخورسر
نیمروز ولایت
نیمروز ولایت اتا ولایت نوم هسته که افغانستان جنوب‌غربی دره. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که نیمروز ولایت دله حوالی ۱۹۱,۲۶۵ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۴۲,۴۱۰ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم زرنگ هسته.
جنوبی آمریکا کشورون اتحادیه
انتخابات ِنظارت
اتحادیه اتا کمیته بساته که انتخابات‌ها دله نظارت ره بعهده گیرنه. وشون اعضایِ انتخابات ِکنترل ره کلاً بعهده گیرنه و ملّی کمیته‌ئون ِجایگزین وانّه.
دفاعی سیاستون
سال 2010 کلمبیا و ونزوئلا اختلافات ره این شورا حل هاکرده. اول سپتامبر 2010 هم هاییتی ره صد میلیون دلار کومِک هاکردنه.
۱۹۴۴
منابع
رج:میلادی سال
ویلیام اشتین
ویلیام اشتین (بزائه‌یِ ۱۹۱۱ – بمرده‌یِ ۱۹۸۰) اتا آمریکای شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۷۲ میلادی، بفهمسته که شیمیایی ساختار و ریبونوکلئویئک مولکول کاتالیکی چه ارتباطی دارنه وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
زرگری زوون (آبیک)
زرگری زوون یا رومانی زوون اتا هندواروپایی زوون اِران دله هسّه. اینتا زوون روستای زرگر که در شهرستان آبیک قزوین وجود دارنه.
کلمه ئون
سه= درین Derin
باران (خونشکر)
باران (بزائه‌ی ۱۳۷۶ مرداد ۱۴ - مهاباد) اتا ایرونی خونشکر و ترانه‌نویس هسته. وه یازده‌سالگی جا خارج گت بیّه و اونجه شه درس ره بخونسته.
زرگری زوون (آبیک)
کلمه ئون
شو= رادی Radi
لیمون
جمعیت
اینتا روستا، مذکوره دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۸۴ نفر (۱۳۶خانوار) بی‌یه.
منابع
لیمون
۲۹ مارس
بریم بگردستن
29
کوره سر سنگی بنا
په‌نویس
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:تنکابن تاریخی جائون
۱۳۹۱ هجری شمسی
۱۳۹۱ هجری شمسی هزار و سیصد و نود و یکمین سال هجری شمسی تقویم برابر است با ۱۵۲۳ - ۱۵۲۴ تبری تقویم.
بندارخیل
بندارخیل اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
پروان
پروان اتا ولایت نوم هسته که افغانستان میونه دره. سال ۲۰۲۲ میلادی، گتنه که پروان دله حوالی ۷۴۷,۶۱۸ نفر زندگی کنّه. این ولایتِ گتی ۵,۷۱۵ کیلومتر مربع هسته و ونه مرکزی شهر نوم چاریکار هسته.
کوره سر (دو)
په‌نویس
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:تنکابن تاریخی جائون
گردن‌بری علیا
منابع
گردن‌بری علیا
دیجی پاتریس
همکاری‌ئون
کاتو، هیوگو
کاتو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِهیوگو استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۳۹٬۹۳۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۵۷٫۴۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۲۵۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۶-۰۳-۲۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
۱۹۲۴
۱۹۲۴ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۲۴ ره گل ِسال دونستنه. این سال کبیسه بی‌یه.
وردک
منابع
رج:افغانستان ولایتون
سنگچی (بابل)
منابع
سنگچی (بابل)
دریک (ساری)
جمعیت
اینتا روستا، مذکوره دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۳۶۹ نفر (۱۷۸خانوار) بی‌یه.
بهداد سلیمی
وه بتونسته ات‌ضرب فرانسه دله، وزنه ۲۱۴ کیلوگرمی جه جهون رکورد ره این رشته دله بشکنه و حسین رضازاده جه پیش دکفه. وه سال ۱۳۸۹ هم ایرانی جوون ملی نشون ره بَییته.
منابع
سلیمی رج:گت مردمون شاهی رج:وزنه‌بردارون
۲ آوریل
2 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 2 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
دیوکتی
جمعیت
اینتا روستا، مذکوره دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۰۶ نفر (۳۵۴خانوار) بی‌یه.
۱۷ مهر
۱۷ مهر هجری شمسی، مساوی ۱۸ هره ما تبری.
۱۹۴۷
۱۹۴۷ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۴۷ ره خی ِسال دونستنه. این سال کبیسه نیّه.
بشیر اصغری باباجان‌زاده درزی
بشیر اصغری باباجان‌زاده درزی (بزائه ۱۸ مرداد ۱۳۶۸، بابل دله) مازرونی کشتی‌گیر فرنگی‌کار هسته.
نشتارود فلزی پل
نشتارود فلزی پل اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. نشتارود فلزی پل مازرون استان و شهسوار شهرستون دله دره. ونه آدرس نشتارود شهر دله هسته. این بنا، ۲۱۹۶۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
حسین حبری
حسین حبری (Hissène Habré) چاد دیکتاتور بی‌یه که میون سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۰ ریاست‌جمهور بی‌یه.
حسین حبری وه جنگی جنایت، شکنجه و جنایت علیه بشریت ره متهم هسته. وه سال ۱۹۹۰ اتا کودتا جه برکنار بیه و بورده سنگال بیست و سه سال اونجه دیی‌یه.ونه حکومت گادِر چل هزار نفر بکاشته بَیینه و دست‌جمعی قَورون دله چال بَینه.
برز لینگ ببا
اینتا انیمه ره نیپون انیمیشن ساته.
سالی مک‌بِراید
اتا میروون کیجا هسه کا خلی دی خجالتی هسه و جودی رفق هسه.
مجری
برنومه های سرگرمی و....سازنه
آندن جامعه
آندن جامعه یا آند انجمن (ایسپانیولی جه:Comunidad Andina، اختصاراً CAN) اتا منطقه‌ای سازمان هسته که بعضی جنوبی آمریکای کشورون ونه دله عضو هستنه و آزاد تجارت و آزادِ سفر هاکردن وسّه تلاش دارنه. بولیوی, کلمبیا, اکوادور و پرو ونه اعضا هستنه که همگی جنوبی آمریکای اتحادیه دله هم عضو هستنه. اولین بار 1969 این گروه تشکیل بیّه و نهایتاً 1996 پرو دله بحالتی که اسا دارنه، دربموئه.
اعضا
سال 1969 اولیه اعضا که «آندن پک» ره بساتنه، بولیوی, شیلی, کلمبیا, اکوادور و پرو بینه. سال 1973 ونزوئلا هم عضو بیی‌یه. سال 1976 شیلی در بورده و 2006 ونزوئلا هم بریم دکته.
باستیان شواینشتایگر
آمار
تا ۱۴ مه ۲۰۱۱:
متین دو حنجره
مهاجرت
وه ایران ره ترک هاکرده بورده ایرانِ هِمسایه کشورها دِله. مالزی دله دِ سال بموندِسته و سال ۱۳۹۱ برگشت کِنده اِنه ایران دِله. سال ۱۳۹۳ بورده ترکیه و وِشون شبکه‌ها دله هم شرکت هاکرده و اونجه اَتّا زنده اجرا داشته که شبکه Rumeli tv دِله پخش بیّه و یالنیزلیک آهنگ ره ترکی بخوندِسته. بعد بورده آلمان اونجه هِم تلویزیونی برنومه‌ئون و روزنامه‌ها دله شرکت هاکرده و «دویچه وله» جا مصاحبه هاکِردنه و متین شه شرایط و سختی‌هایی که بَکِشی‌یه جه بَته بعد آهنگ ضد زمین ره فارسی و آلمانی جا بَخوندِسته. اَیی اَتّا کنسرت هم آلمان دِله بی‌یشته.
خصوصیات حنجره ها
وِنه اولین حنجره هَمونتا صدایی هَسته که بیس اِشنامی، که شه گِنه اینتا صدا خسته و اوسار در بو اِرده و دومین صدا هم وِنه تریبل و زیر صدا هسته که احساسی شخصیت دارنه ترکیب این دِتا صدا باعث بَیه ونه چمر مشهور و متفاوت بَوه.
فردیناند مارکوس
فردیناند امانوئل ادرالین مارکوس رئیس جمهور (۱۹۶۶-۱۹۸۶) و نخست وزیر (۱۹۷۸-۱۹۸۱) فیلیپین بود.
کوناخت
کناخت یا کانوت اتا از ۴ منطقه‌ای هسته که ایرلند دله درنه و ونه غربی ایالت هسته. این ولایت ۱۷٬۷۸۸ کیلومترمربع گتی و ۵۴۲٬۵۴۷ نفر جمعیت دارنه.
تفره
بن‌مایه
رج:بخاردنی ئون
استانیسلاو کانیا
منابع
رج:زننه آدمون رج:سیاستمداران حزب کمونیست لهستان
هلال‌کلا
هلال‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
طوربدار
طوربدار اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
ای رقیب
تاریخچه
"ای رقیب" ره کوردستون اقلیم بعنوان شه رسمی سورود تصویب هاکارده.
۷ آوریل
7 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 7 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
هنری تاب
هنری تاب (بزائه‌یِ ۱۹۱۵ – بمرده‌یِ ۲۰۰۵) اتا آمریکای شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۳ میلادی، الکترون ِدَکِش بیّن ره بفهمسته که چتی وونه  وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
امین‌آباد (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۲۰۱۹ نفر (۶۳۹خانوار) بی‌یه.
۸ آوریل
8 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 8 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
زوارمحله
جمعیت
اینتا روستا، مذکوره دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۷۶ نفر (۸۳خانوار) بی‌یه.
۹ آوریل
بریم بگردستن
9
ریوگاساکی، ایباراکی
ریوگاساکی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایباراکی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۷۹٬۲۹۵ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۷۸٫۲۰ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱٬۰۱۴ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۳-۲۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بالاکروکلا
منابع
بالاکروکلا
گرزمون
منابع
گرزمون
لاندن دری
دیا (رگا) هماسّیئون
رج:بریتانیا شهرون
۱۰ آوریل
10 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 10 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
دونالد کرام
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۱۹ بزائه‌ئون رج:۲۰۰۱ بمرده‌ئون
امیل کنستانتینسکو
امیل کنستانتینسکو استاد و سیاستمدار رومانیایی است که از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۰ سومین رئیس جمهور رومانی بود.
پایین علی‌آباد پل
په‌نویس
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:تنکابن تاریخی جائون رج:مازرون پل‌ها
درزی‌کلا بزرگ
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱۸ نفر (۲۲۵خانوار) بی‌یه.
دولت آباد نیشابور
دولت آباد اتا روستایِ نوم هسته که خراسون رضوی اوستان دله قرار دارنه و نیشابور شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
نیدرزاکسن
این ایالت شه وسّه سیوا دولت و مِیلس دارنه و بوندسرات دله هم شیش تا نماینده رسننده. سال ۲۰۱۸، نیدرزاکسنِ HDI ره ۰٫۹۲۲ و سال ۲۰۲۰، ونه GDP ره ۳۷٬۰۰۵  یورو اعلام هاکردنه.
وره (فلکی صورت)
وابسته جستارون
* رج:شرقی فلکی صورتون رج:شمالی فلکی صورتون رج:فلکی صورتون
جوسو، ایباراکی
جوسو اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایباراکی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۵٬۸۵۸ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۲۳٫۵۲ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۳۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۴-۰۷-۱۰ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
جان اوپیه
جان اوپیه (بزائه16 می 1761 – بمرده 9 آوریل 1807) اتا انگلیسی نقاش و تاریخدون بی‌یه. وه خله معروف ِآدمون ِنقاشی ره شه زندگی گادِر دکشی‌یه.
جوزا برج
رج:اساره‌شناسی
۱۹۳۴
۱۹۳۴ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۳۴ ره سک ِسال دونستنه. این سال کبیسه نیّه.
میر ما
بمرده ئون / Bamerde'un
۷ رج:تبری تقویم
ماتک
آوشکه:
اولین کش 5000 پسترون سومریج مردیئون و زنائون ماتک ره بساتنه. وشون قیمتدار سنگئون ره سوسنه و شه تک ره وه جا آل کردنه. امبا میصیریشون دی کردنه و مثال وسه کلوئپاترا شه تک ره کارمین بسوست جا آل کرده.
مدادی ماتک
وشون خلی جورباجور رنگ دایننه و وشون بموندستن دتا مدل دیر جه کمتر هسه.
امیر اسعد حموم
په‌نویس
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله رج:تنکابن تاریخی جائون رج:مازرون حموم‌ئون
جندین
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۲۱ نفر (۶۱خانوار) بی‌یه.
زاکسن
منابع
رج:آلمان ایالتون
ایوان (ایلام)
ایوان (ایلام) ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که ایوان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۴۹,۴۹۱ نفر جمیعت داشته.
راینلاند-فالتز
راینلاند-فالتز اتا آلمان ره ایالت هسته. این ایالت سال ۱۹۴۹ تاسا آلمان دله دره و ونه مرکزی شهر ماینتز هسته. راینلاند-فالتز ِگتی (مساحت) ۱۹٬۸۵۳ کیلومترمربع هسته و اونتی که سال ۲۰۲۰ آمار بئیتنه، ۴٬۰۹۸٬۳۹۱ نفر اونجه زندگی کنه.
جان پاپل
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:بریتانیا شیمی‎دون رج:۱۹۲۵ بزائه‌ئون رج:۲۰۰۴ بمرده‌ئون
براندنبورگ
منابع
رج:آلمان ایالتون
قادی‌کلا (میاندورود کوچک)
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۸۱۸ نفر (۳۹۷خانوار) بی‌یه.
منابع
قادیکلا (میاندورود کوچک ساری)
۱۹۳۰
منابع
رج:میلادی سال
تورینگن
تورینگن اتا آلمان ره ایالت هسته. این ایالت سال ۱۹۹۰ تاسا آلمان دله دره و ونه مرکزی شهر ارفورت هسته. تورینگن ِگتی (مساحت) ۱۶٬۱۷۲ کیلومترمربع هسته و اونتی که سال ۲۰۲۰ آمار بئیتنه، ۲٬۱۲۰٬۲۳۷ نفر اونجه زندگی کنه.
پرل هاربر
این بندر اونتا سه معروف بیّه که کامی‌کازه‌ئون وه ره تش هدانه و این کار په، جهونی جنگ دوم دله آمریکا هم شرکت هاکرده.
نوایی‌کلا
نوایی‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، کاری‌پی دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۸۹ نفر (۲۱۸خانوار) بی‌یه.
فخرالدین اسعد گرگانی
فخرالدین اسعد گرگانی فارسی‌زوون شاعر بی‌یه که قرن پنجم هجری زندگی کرده و اهل جرجان ِشهر بی‌یه که اسا گنبدکاووس اونجه هسته. ونه مهمترین کتاب نوم ویس و رامین هسته. فخرالدین گرگانی سلجوقیون دوره زندگی کرده و طغرل په دیّه و زمونی که طغرل اصفهون ره بَیته، وه این شهر دله بموندسته و شهر ِوالی جه همنشین بیّه و اونجه گپ-به-گپ که بیّه، والی ونجه بخاسته که ویس و رامین کتاب ره بنویسه و ونه داستان ره کامل تعریف هاکنه. گرگانی هم این داستان ره پهلوی زوون جه وردگاردنی‌یه و وه ره همونتی پیش از اسلام سبک جه فارسی ترجمه هاکرده. فخرالدین اسعد گرگانیِ کتاب باعث بیّه که ونه په، خله شاعرون عاشقنه داستان باتن سروقت بوردنه و اینتی داستان‌ها زیاد بیّه.
مهران (ایلام)
مهران مرزی شهر ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که مهران شهرستان دله قرار دارنه و عراق سامون سر کته. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۷٬۴۳۵ نفر جمیعت داشته.
جان فن
جان فن (بزائه‌یِ ۱۹۱۷ – بمرده‌یِ ۲۰۱۰) اتا آمریکای شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۲ میلادی، تجزیه و تحلیل‌ها و روشون جدیدی که طیف‌نگاری کرده وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
چالکرود فلزی پل
چالکرود فلزی پل اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. چالکرود فلزی پل مازرون استان و شهسوار شهرستون دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان گلیجان، روستای چالَکرود هسته. این بنا، ۲۱۹۹۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۶-۱۲-۲۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.
دایرةالبروج
پیوند به بیرون
رج:اساره‌شناسی
مکلنبورگ-فورپومرن
مکلنبورگ-فورپومرن اتا آلمان ره ایالت هسته. این ایالت سال ۱۹۹۰ تاسا آلمان دله دره و ونه مرکزی شهر شورین هسته. مکلنبورگ-فورپومرن ِگتی (مساحت) ۲۳٬۱۸۰ کیلومترمربع هسته و اونتی که سال ۲۰۲۰ آمار بئیتنه، ۱٬۶۱۰٬۷۷۴ نفر اونجه زندگی کنه.
ویس و رامین
منابع
رج:فارسی کتابون
زارلاند
منابع
رج:آلمان ایالتون
محمد عباس‌زاده
نساجی و تراکتور دله
بعد این که نساجی بمو لیگ‌برتر دله، عباس‌زاده ات‌که افت هاکرده و تا اونجه بکشی‌یه که فصل 98-99 خله ونجه بازی نرسی‌یه و نیمکت‌هنیش بیّه ولی هَنتا محبوب‌ترین کسی بی‌یه که تماشاچیون وه ره دوست داشتنه و خونش‌کرون ونسه سوت وندستنه. با اینچنینی تیمِ مدیرون تصمیم بَییتنه وه ره دَرهاکنن و فصل 99-1400 وسّه بورده تراکتورسازی تبریز دله. وه تراکتورسازی دله دیّه، وقتی بمو قائمشهر، چن دسته گل بیارده و دمبدا تماشاچیون ِجایگاه دله. وقتی اولین بازی سه وه ره فیکس ترکیب دله بی‌یشتنه، گل‌زنی هاکرده و فصل 1401 لیگِ بتترین گلزن‌ها جمع دله دره.
۱۹۲۵
۱۹۲۵ میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۲۵ ره ورزا ِسال دونستنه. این سال کبیسه نیّه.
منابع
رج:میلادی سال
چرنوبیل
چُرنوبیل (اوکراینی جا: Чорнобиль)(تلفظ tʃɔrˈnɔbɪlʲ)، یا معروفتر چِرنوبیل (روسی جا: Чернобыль) (تلفظ tɕɪˈrnobɨlʲ) اوکراین دله اتا شهر هسه که کیف استان دله و بلاروس سامونِ نزدیکی قرار دارنه.
کاظم‌بیکی
منابع
کاظم‌بیکی
پایین گلما
پایین گلما اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
آسمان‌آباد
آسمان‌آباد ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که چرداول شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ١٠٬۲۸۰ نفر جمیعت داشته.
فامور
منابع
رج:ایران دریاچه‌ئون رج:کازرون شهرستان رج:فارس اوستان
ماری زوون جهونی روز
یونسکو ۲۱ فوريه نوم ره ماری زوون ِجهونی روز بی‌یشته. سال ۱۹۹۹ میلادی، یونسکو اتا عمومی کنفرانس دله، زوونون و فرهنگون ِحفظ وسّه این روز ره په بی‌یشته. متحد ملل سازمان همین جور سال ۲۰۰۸ ره ماری زوونون ِجهونی سال بنومسته.
بدره
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:بدره شهرستان
نِمای نقطه نَظِر
نِمای نقطه نَظِر (به انگلیسی: point of view shot) به نمایی گفته وونه که ونِه دِله دوربین بازنمایانگر شخصیتِ چش، داخل فیلمای دله هسته. اونچه که  اِما پرده دله ویمبی در اصل چیزی هسته که بازیگر در صحنه وینده. این تکنیک در سینِما بسیار رِواج دارنه و در اتا خله فیلم‌های دله مشاهده وونه. یکی از اولین فیلم‌هایی که از نِمای نقطه نَظِر استفاده هاکرده فیلم دکتر جکیل و آقای هاید ساخته روبن مامولیان بیه. دِتا فیلم دیگه ره هم تومبی نام ببریم که به دلیل استفاده فِراوون از نمای نقطه نظر مشهور هستنه. فیلم گذرگاه تاریک که یَک فیلم نوآر کارگاهی با بازی هامفری بوگارت هسته و فیلم بانویی در دریاچه ساخته رابرت مونتگومری. مونتگومری این فیلم ره یکسره با نماهای نقطه نظر بِساته.