cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کورسیا
کورس یا کورسیا یا کرس اتا جزیره نوم هسته که فرانسه شنه و مدیترانه دریا دله دره. این جزیره، مدیترانه‌یِ چارومین گتِ جزیره هسته و ساردینیا شمال قرار دارنه. کورسیا مردم کورسی ِزوون جه گپ زنّه و فرانسوی هم دونّه. اینجه ایتالیای فرهنگ و تاریخ جه هم خله تأثیر بدی‌یه. ناپلئون بناپارت این جزیره‌یِ آدِم بی‌یه.
چک تاریخی مناطق
منبع
رج:چک جمهوری چک
گالیسیا
این ناحیه مردمون گالیسی زوون جه گپ زنّه که اروپای اتحادیه وه ره بعنوان پرتغالی زوون ِلهجه برسمیت اشناسنه.
اکو کشورون
این سازمانِ رسمی زوون انگلیسی هسته و ونه مقر تهران دله دره. اکو تمرکز ونه اقتصادی روابط سر دوو و انسانی و فرهنگی مسائل سر هم پیمون وندنه.
شنش
رج:مریضی
آغو
زمسون تمان چون ونه پیس اسپه وونه آغو واجار هاکردن ورف دله خیلی دشفار وونه. اینتا سور(حیوون) پیس رنگ تغییر  ونه چوکوتی (حیاتی) ویجیگیون ره مربوط وونه ؛ یهنی اینتا کا ونه پیس زمسون دله اسپه وونه اتا خاری وه سه حساب وونه کا زمسون دله ونه شکار بووین احتمال ره کم کانه. قطبی آغو د متر چال بوجنه تا شه  وچون ره خطر تمان دله حفظ هاکنه.
منابع
رج:کاله‌دارون
کالینینگراد
تاریخ
این شهر نوم قدیم کونیگزبرگ بی‌یه که شرقی پروس دله دیّه و این آلمانی استان ِنیشتنگا بی‌یه. پیش از اون هم پروس دله دیّه.
ریاضی و توپولوژی دله این شهر ره کونیگسبرگ پل‌ئون وسّه اشناسنّه.
ماریو مولینا
ماریو مولینا (بزائه‌یِ ۱۹۴۳) اتا آمریکایی-مکزیکی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۹۵ میلادی، اتمسفر و اوزون ِلایه سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
نومه سره
ممبعئون:
رج:کیتاب
پایین معلم‌کلا
جمعیت
اینتا روستا، میاندورود کوچک دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۷۲۲ نفر (۳۷۴خانوار) بی‌یه.
منابع
پایین معلم‌کلا
زاهدکلا (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، لاله‌آباد دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۵۳۱ نفر (۱۵۷خانوار) بی‌یه.
۱۷ آوریل
بریم بگردستن
17
بالا معلم‌کلا
بالا معلم‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
چارلز پولانی
چارلز پولانی (بزائه‌یِ ۱۹۲۹) اتا -کانادا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۱۹۸۶ میلادی، شیمیایی واکنشونِ دینامیک ره دَربَوِردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
مورموری
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:آبدانان شهرستان
قوری گل
قوری گل یا گوری‌گول اتا دریاچه هسته که ایران شرقی آذربایجون اوستان دله دره و بستان‌آباد ِشهر پَلی‌ئه. این دریوچه ئو خشک هایته.
مسعود اسماعیل‌پور
مسعود اسماعیل‌پور (مردادماه ۱۳۶۷ جویبار)آزاد کشتی‌گیر مازرونی هسته. وه سال ۱۳۸۷ جوونای کشتی جهونی مسابقات دله استامبول دله طلا بییته. وه همون سال کییف اوکراین دله هم برنز بییته. و ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۹ نو دهلی دله آسیا میون اول بیّه.
رکن‌الدوله حسن
رکن‌الدوله حسن بویی اتا دیلمی سردار و حاکم بی‌یه که بویه وچون دله وسطی اتا بی‌یه. وه زمونی که مرداویج زیاری دیّه و علی بویی ره سیب بی‌یشت بی‌یه، ونه پَلی گروگان بیّه. مرداویج بمرده په، حسن بویی هم آزاد بیّه و شه برارونِ کومِک جه حمله هاکرده و جبال منطقه ره مرداویجِ برار، وشمگیر، جه بیته. وه خاسته ری شهر ره هم بَیره و اونجه ره شه نیشتگا هاکنه و این شهر وسّه ات‌خله وشمگیر جا جنگ دکته و آخرسر موفق بیّه که ری ره داره. رکن‌الدوله حسن اتا اَرمون دیگر هم داشته که زیاریون که وسط کب‌بینه ره بَیره و خراسون جه راه پیدا هاکنه تا سامانیون سامون ره هم حمله هاکنه و وشون ره هم شکست هاده ولی اینتا بخاستی جه نرسی‌یه و زمونی که بهستون ونه پشتی ره هاکرده، وه سامانیون جه صلح هاکرده. ونه اتا ریکا، عضدالدوله فارسِ امیر بیّه و علی بویه جاسر هنیشته و بوییونِ گت‌ترین امارت ره داشته. دِتایِ دیگر مؤیدالدوله و فخرالدوله بینه که جبال ره شه پی‌یر جه ارث بیتنه.
پاولودار
پاولودار اتا قزاقستون ِولایت هسته که پاولدوار شهر ونه مرکز هسته و ونه گتی (مساحت) ۱۲۴٫۸۰۰ک‌م۲ هسته و سال ۲۰۰۹ میلادی، ونه جمیعت ۷۴۷٫۶۰۰ نفر بی‌یه.
کاشیما، ایباراکی
کاشیما اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایباراکی استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۵٬۱۹۳ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۹۲٫۹۶ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۷۰۱ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۹۵-۰۹-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:ایباراکی شهرون
ایکس ری
و همینطور لقب فرهاد توانا(farhadXRay) یوتوبر و استریمر ایرانی است
الیه ورده
او در سن ۷۵ سالگی در یک حمله قلبی در سال ۲۰۰۱ در بخارست مرد.
استودیوم
اِستودیوم اتا جه هسه کا ونه دله  ورزشی رودادئون، کونسرتئون  یا دیر  برنامئون ونه دله ورگزار وونه. اتا استودیوم اغلب اتا بنه کا سه ونه میون دره وهارشکرون جه دی ونه دور هسه.
زرنه
زرنه ایلام اوستان ره اتا شهر هسته که ایوان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۹۶۶ نفر جمیعت داشته.
اشتفان هل
اشتفان هل (بزائه‌یِ ۱۹۶۲) اتا -آلمان‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۴ میلادی، میکروسکوپ فلورسنس که خله خوب دیار کنده وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
لیبرلند
لیبرلندِ آزادِ جمهوری (چکی جه: Svobodná republika Liberland) اتا پچوک‌کشور هسته که دانوب ِروخِنه پَلی کَته و کرواسی و صربستون ِوسط کَته. این منطقه ره نا صربون و نا کرواتون نِخانّه. روز 13آوریل 2015 اتا چکی مَردی که ونه نوم ویت یدلیچکا هسته، این کشور ِتأسیس ره اعلام هاکرده.
این کشور ِدولِتی سایت دله بنویشتوئه که کرواسی-صربستون ِسامونی اختلافات وسّه هسته که اِما تومبی این کشور ره رسماً اعلان هاکنیم. هیچ کشوری لیبرلند ره اتا مستقل کشور ندونده و حتی متحد ملل سازمان دله لیبرلند عضو نی‌یه.
جوغرافی
یوگوسلاوی جنگون گادِر تاسا، بالکان ِکشورون بعضی مناطق سَره اختلاف دارنه و سامون‌کَشی‌ئون هَنتا کامل نینه، همینسه هر کشور شه وسّه ات‌جور سامون ره اعلان هاکرده و این منطقه جایی هسته که هیچ کامین وه ره شه سامون دله ادعا نَکاردنه.
قوانین
ات چن وقت این کشور ِرسمیت جه نگذشته که ۲۰۰٫۰۰۰ درخاست ونه شهروندی وسّه بموئه. این کشور دله شهروند بیّن فقط چنتا شرط دانّه: فردی حقوق ره رعایت هاکردن، خصوصی مالکیت قبول هاکردن، سوءسابقه کیفری و نازیسم و کمونیسم ِپه‌روو نَیِّن. ویت یدلیچکا گانه: «خار ِشهروند ونه توماس جفرسون واری بائه و همین وسّه اِما ونه تولد ِروز ره شه کشور ِاعلان استقلال روز وسّه انتخاب هاکردمی.»
پرندک (زرندیه)
پرندک مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که زرندیه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۶٬۶۳۳ نفر جمیعت داشته.
۲۱ آوریل
21 آوریل روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 21 آوریل جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
ویلهلم رونتگن
زندگی نامه
رونتگن شه کروکس ِلوله ره اتا سیو کاغذ دله دَپیت بی‌یه و با این حال اتا پرده که فلوئورسنت آشی بی‌یه و لوله پَلی کب بی‌یه، سو-سو بَزوئه. رونگتن ونه سَره اتخله تحقیق هاکرده و کشف هاکرده که اتی مجهول ِاشعه وشون جه دَر اِنه که وه ره ایکس بنومسته.
سیبری سمبورو
سیبری سمبورو ۳۵ تا ۵۶ سانتیمتر ونه قایده هسته. ونه دم ۷ تا ۱۲ سانتیمتر بلنی دارنه. ونه وزن هم از کمته از یک کیلو تا نزدیک دِ کیلو ونه بوئه. نر ِسمبورو، ونه ما جه گتته هسته.
فشن
لچرکری(چقرکری):
پمبه اتّا گت ترین بساتئون هسه کا ویشترین آفتکوش نیاز ره داینه و مواد شمیئیج دی خلی خانه .حودود 3 %  بنه زمیون ره پمبه کارنّه دنیا دله کا همونتی کا امریکا کشتکری وزارت بته پمبه اتّا از گتترین شیمیج مواد کارور هسه. .
پل برگ
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۲۶ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
کرگ‌مونا
منابع
رج:پرنده
ولشت
ولشت اتا دریاچه هسته که ایران مازرون اوستان دله دره و چالوس ِشهر پَلی‌ئه. ولشت ۲۵ کیلومتری چالوس که سمت مرزن‌آباد شونّه، قرار بیته. این دریاچه علم کوه وَر دره که ایرانِ دومین گتِ چکل هسته. ولشت، شیرین‌ئو دارنه. ولشتِ نوم ره چالوس‌وَری لهجه دله وسیه بخردن و رانش وسّه استفاده کننه که دریاچه‌یِ نوم هم اینجه جه بمو. این دریاچه ره ۱۵ مهر ۱۳۸۸، ایران طبیعی ملی آثار رج دله لیست هاکردنه.
آلماتی (ولایت)
منابع
رج:قزاقستون ولایتون
قشقایی
زوون و ادبیات
قشقاییون اتا زوون جه ترکی جنوب شرقی رج دله صحبت کننه.اینتا زوون غیر فارس همدان دله نیز رواج دارنه.قشقایی زوون دله فارسی و عربی تاثیر معلومه.
چادر
قشقاییون چادردله زندگی کننه.ونه بالایی بخش ره سیو چادر گننه که بز می جه بافننه.
پتر روم
منابع
رج:زننه آدمون رج:رومانی نخست‌وزیرون
پیشاسقراطیون
نوم
پیشاسقراطی اتا اصطلاح هسته که قرن نوزدهم جه استفاده هاکردنه تا این دسته فلاسفه ره اینتی بِنومن. اولین بار اتا آلمانی فیلسوف، جی. ای. ابرهارد این عنوان ره اواخر قرن هیژده استفاده هاکرده. قدیم‌ته وشون ره منابع مختلف دله «فیزکوی» (physikoi) گاتنه که فیزیک کلمه جه ربط دارنه و «طبیعیون» معنی ره دِنه. ارسطو وشون ِکار ره گاته «فیزیولوژی» تا کسایی که «تئولوژی» (دین) و «میتولوژی» (اسطوره) ره دمبال کانّه جه، وشون ره سیوا قرار هاده.
جیمز وارن معتقد هسته که پیشاسقراطیون و کلاسیکِ فیلسوف‌های فرق ویشته جوغرافی سَر جه دیار وونه؛ چون پیشاسقراطیون تموم یونانی‌زوون مناطق دله تنک‌ترو بینه و هر مکتبی اتا شهر دله په‌روو داشته ولی سقراط بمو په، فلسفه آتن ِشهر دله تمرکز پیدا هاکرده. اتا اصلی فرق دیگه که دارنه، این هسته که پیشاسقراطیون جه خله بنویشته باقی نموندسته و وشون ره بواسطه اشناسمبی ولی کلاسیکِ دوره جا ات‌خله کتاب باقی دره. چون «پیشاسقراطی» اصطلاحی هسته که ونجه خله نقد دارنه، بعضیون «یونان ِاولیه فلسفه» ره ونه بدل، استفاده کانّه.
منبع‌شناسی
سال ۱۹‌۰۳، آلمانی فیلسوف، هرمان الکساندر دیلس و و. کرانز اتا کتاب بنوم Die Fragmente der Vorsokratiker (چنتا ولگه، پیشاسقراطیون جا)، ره منتشر هاکردنه که تموم اون‌چی که این دوره جه کشف بئی‌بی‌یه ره ات‌جا جمع کارده. اسا پژوهش‌کرون این کتاب جه استفاده کانّه و وه ره مرجع قرار دِنّه و تموم اسناد ره شماره‌بندی کانّه. این مرجع ره اینتی ارجاع دِنّه که اول اتا "DK" یلنه که دیلس و کرانز نوم ره سِراق دِنه. بعد شماره‌ای که فیلسوف شِنه اِنه. بعد اتا کُدِ حرف اِنه که مثلاً A یعنن طومار هسته یا B یعنن نقل‌قول هسته. آخرسری هم اتا عدد اِنه که سِراق دِنه کامین‌تا متن ره خانّی ارجاع هادین، این عدد تونده اعشاری هم بائه تا خط ره هم میّن هاکنه. آخر "DK59B12.3" واری کُد بدست اِنه: اینتا کد آناکساگوراس ِدوازدهمین نقل‌قولِ سومین خط ره اشاره کانده. اتا روش دیگه هم همینتا واری وجود دارنه که "LM" جه شروع وانه و وه ره آندره لیکز و گلن و. موست جمع هاکردنه و ونه کتاب نوم هم اولیه یونان ِفلسفه هسته و سال ۲۰‌۱۶ چاپ بیّه.
پیش‌زمینه
اتا چی دیگه، این بی‌یه که یونان دله شهرهای مختلف خله نزدیکِ ارتباط داشتنه و سفر هاکردن وشون میون رواج داشته و این باعث بی‌یه که وشونِ ایده‌ها و دانش پشو بخارده. قرن شیش پ‌م فلاسفه راحتی تونستنه یونانی شهرهای دله رفت-رُش هاکنن و پان-هلنی جشنواره‌ئون ِتمشا بورن. اون گادِر دیر شهر بوردن سخت بی‌یه و دیگر کشورون ِمردم نتونستنه راحت سفر هاکنن ولی یونان چون ئو دله کشور بی‌یه، مردم تونستنه راحت خادی یونانِ اصلی بنه جه بَی تا اژه و مدیترانه و ایتالیای جنوبی‌وَر ره بورِن-بئن.
میلیتوس مکتب
همه چی جه مهم‌ته، چیزی که باعث بیّه تالس ره فلسفه‌ی پییر دومبی، سؤالی هسته که وه جهونِ مبدأ و منشأ خَوری هاپرسی‌یه و جوابی که خاسته شه مشاهدات و بدی‌یه‌چی جه هاده، هسته. وه قدیمی‌ته آدمون واری نموئه جهون ِبساتن ره خدائون جا نسبت هاده و اتا عنصر ره آرخه دونسته. اِما هرچی تالس جه دومبی ره بعدته ارسطو شه کتاب دله بنویشته. ارسطو گانه که تالس ئو ره اولیه ماده دونسته و گاته تموم چی ونجه حاصل بَینه. تالس گاته «بنه، ئو سر استراحت کانده.» شاید وقتی ماهی‌ئون ِفسیل ره زمین دله هارشی‌یه، اینتی نتیجه بئیت بائه. وه همه چی ره پر از خدائون دونسته که بعضی آدمون وه ره اینتی تفسیر کانّه که دین جا باور داشته و اتی دیگه گانّه ونه گپ آتئیسم جا اِنه.
پیتاگوراس (فیثاغورس)
پیتاگوراسیون دله بعضی گت-گتِ فلاسفه حاضر بینه: فیلولائوس (۴۷۰−۳۸۰ پ‌م)، آلکمائون کروتونی، آرشیتاس (۴۲۸−۳۴۷ پ‌م) و اچفانتوس واری. وشون‌ها دله آلکمائون معروفته بی‌یه. وه متوجه بیه که اکثر اعضای بدن دِتا-دِتا جفتنه و همینسه فکر هاکرده که شاید وقتی امه تنِ هارمونی بهم خارنه، مریض وومبی و مثلاً وقتی اتا جفتی عضو گرم/سرد ، خاشک/شیر وونّه، امه تعادل بهم خارنه و مثلاً تو گیرمی. وه اولین کسی بی‌یه که مغز ره حواس و تفکر مرکز دونسته. فیلولائوس هم کشف هاکرده که خورشید امه زمینِ مدارِ مرکز هسته و سیارات ونه دور، دایره خط سر، چرخ گیرنه.
پیتاگوریسم بعدی فلسفی مکتبون، نئو افلاطونی و مسیحیت واری، سَر تأثیر بی‌یشته و افلاطون هم وشون روش جه استفاده هاکرده. اونتی که گانّه، افلاطون شه اعتقادات سر، خله پیتاگوریسم جه تأثیر بَیته و طبیعی اتفاقاتِ توضیح هدائن موقع، ریاضی جه گرایش داشته و این مسئله که روح ره جاودون و الاهی دونسته، وشون ِتأثیر جا بی‌یه.
پلورالیسم: آناکسیگوراس و امپدوکلس
پلورالیسم ِمکتب اتی وردگردستن به اونچی میلیتوسِ طبیعی مکتب گاته، بی‌یه ولی وشونان الئایی مکتب ِنقدها ره هم درنظر گیتنه.
امپدوکلس آکراگاس ِشهر دله دنیا بموئه که اسا ایتالیایِ جنوب‌غربی وَر واقع کفنه. اونتی که دیوژنس لائرتیوس گاته، امپدوکلس دِتا کتاب بنویشت بی‌یه که شعر بینه: Peri Physeos (من‌باب طبیعت) و Katharmoi (خالص هاکردن). بعضی مورخون گانّه که شاید این دِتا نوم، اتا کتاب ِاسم بی‌بائن؛ همه اتفاق نظر دارنه که امپدوکلس ِشعرها خله دپیت‌دپیت بی‌یه و ونه تفسیر سخت بی‌یه.
دانش
پیتاگوراس و امپدوکلس سرآدم، شه علم ره خدائون ِروزی‌هدا دونستنه ولی مردم ره هم تشویق کاردنه که طبیعت جه یاد بئیرن. گزنوفانس گاته آدمون ِدانش چیزی هسته که ننشنه وه ره تأیید یا رد هاکردن. اسا جاناتان وارن گانه که این حرفی که گزنوفانس بزو، علم ِماهیت هسته. دمبال‌ته، هراکلیتوس و پارمنیدس باتنه که آدمون انده توانا هستنه که اشیاءِ وضعیت ره طبیعت دله، هارشی‌ین، فکر هاکردن و آزمایش هاکردن جا، درک هاکنن.
جهون‌شناسی (کاسمولوژی)
اولاً، وشون درگیر این بینه که جهون ِاصلی جوهر چچی‌یه؟ آناکسیماندر آپیرون (apeiron یعنن «بی حد و حصر») ره پیشنهاد هاکرده و بائوته دنیا هیچ ابتدایی و انتهایی ندارنه و نا زمونی و نا فضایی محدودیت ندارمی. آناکسیماندر ونه جا آئِر (aêr یعنن هوا) ره اصلی جوهر دونسته. هراکلیتوس ولی گاته تش اصلی عنصر هسته و باقی عناصر جه تبدیل وونه و این عنصر ره شه دائم‌الحرکتِ جهون جه جور دریارده. پارمنیدس دِتا متضاد بلوک ره درنظر گیته که روز و شو واری ضد هم هستنه و جهون ره شکل دِنّه. امپدوکلس بمو و باته چارتا بلوک وجود دارنه که همون چار عنصر/ریشه هستنه و عشق و دشمنی وشون ره هدی جا وصل و سیوا کانّه و دنیای اشیاء ره شکل دنّه. آناکسیگوراس گاته همه عناصر همه چیز دله درنه و کم و زیاد دارنه. وه اتا «نئوس» ِعنصر ره هم درنظر گیته که زنده موجودات دله وجود دارنه و وشون ره زندگی دنه. دموکریتوس هم گاته دنیا اتم‌ها و خالی فضا جه تشکیل بیّه و اتم‌های حرکت هاکردن باعث وونه دنیا اینتی امه نظر بئه.
کلین رنگ
کلین یا کِلِن ( اینگلیسی جه: Grey) اتا جور رنگ هسّه که بین سیو و اسپه قرار گیرنه.
کاستیا-لامانچا
منابع
رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون رج:کاستیا-لامانچا
هامون
هامون اتا گتِ دریاچه بی‌یه که ایران ِسیستان-بلوچستان و افغانستان ِمیونه قرار داشته و اسا خشک هایته. هامون شه چارتا دریاچه جه تشکیل وونه که قدیم ئو کتنه، هئی جه وصل بینه و ۵٬۶۶۰ کیلومتر مربع گتی داشتنه: هامون پوزک، هامون صابری، هامون هلمند و هامون گود زره. اینانِ اصلی منبع هیرمند ِروخنه بی‌یه که اسا ونه دم ره سدسازی جه بیتنه و ونه ئو دریاچه جه نرسنه. هامون زیست‌کره ذخیره‌گاهون جا هسته.
احمد محسن پور
وه سال ۱۳۶۴ دله با وجود کشور موسیقی وضعیت نابسامونی، تصمیم بئیته که مازرون فرهنگ‌ خنه‌ ره تاسیس هاکنه تا بتونده مازرون موسیقی ره آموزش و حفظ و نشر هاده و ونه درباره پژوهش هاکنه.
صالح‌آباد (ایلام)
په‌نویس
رج:ایلام اوستان شهرون رج:مهران شهرستان
کئو
کَئو یا کَهو (اینگلیسی جه: Blue) اتا جور رنگ هسّه. کهو اتا از اصلی رنگئون حیساب وونه. رج:رنگون
دونه
گرده افشونی و لقاح
بینج گیاهی هسه خود گشن و بین صفر تا ۳ درصد دگرگشنی داینه. گرده افشونی تقریباً گل وا بیّن گدر شرایط طبیعی دله اتفاق کفنه. گرده افشونی خار هوا حدود ۳۱ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد هسه. تینش (دما) ۱۰ تا ۱۳ درجه‌سانتی‌گراد تون کمتر و ۶۰ درجه سانتی‌گراد تون ویشتر بوشه گرده‌افشونی اس کنه. خشکی و زم دار هوا توننه گرده افشونی سر بد اثر دارن. خوردترین تینش لقاحسّه ۱۵ درجه سانتی‌گراد هسه. گل وا بیّن گدر ۸ صبح تا ۲ بعدازظهر هسه و گل آذین گلون ۷ تا ۱۰ روزه کشنه وا بون و ویشترا ۲ تا ۴ روز ولگ غلاف جا گل آذین دربموئن بگذشته این کار ره کننه.
تینش (دما)
بینج سربکشین خار تینش ۲۰ تا ۳۷ درجه سانتیگراد هسه. تینش جر بموئن، بینجکری اوایل یا زمین اویاری گدر بچا او جا، باعث بونه که دونه ارزا دس هاده. تینش بالا دیّن یی باعث بونه دونه وزن کم بووشه.
کز
مازندرانی:یعنی ازذره تلخی زَندهِ و کال هسته ره گونه کز
آمریکای ایالتون
طبق اونچی آمریکایِ اساسی قانون گانه، فدرال ِقوانین خله ونه محدود بائن و اکثر قوانین ره ایالات میّن کانّه. متمم دهم گانه، اختیاراتی که به اساسی قانون دله نائوتنه که فدرال دولت شنه ره ایالات تونّه شه دس بَیرن و مرکزی حکومت فقط اونچی که اینجه بنویشته ره تونده کنترل هاکنه.
مهرسیسی
په‌نویس
رج:بئو
روستم شاه غازی
نصیرالدوله شاه غازی روستم (یا رِستِم) رستم شاه غازی یا رستم چهارم اتا باوندیون اسپهبدون اسپهبدیه چلّه جه بی‌یه. وه معروف‌ترین ایسپهبود اسپهبدیه چله باوندیون جه هاسه. شاه غازی رستم ونه پی‌یر حکومت هاکاردن گادر، علاءالدوله علی، خله جنگون دله شرکت هاکارده و خله مشهور بیه؛ اونتی که اونگادر علاءالدوله پیر بیه، بدون اینکه ونه اجازه ره بئیره لشکر کشی‌یه و حکومتی تصمیمات گیته. علاءالدوله بمردن په، اتا شاه غازی ِبرار، تاج‌الملوک مرداویج نوم داشته، که احمد سنجر پلی سلجوقیون دربار دله زندگی کارده، ادعای جانشینی هاکارده و باعث بیه سلجوقی ارتش تبرستون ره حمله هاکانه. شاه غازی رستم اول به اتا قلعه فرار هاکارده و ونه دله محاصره بیه ولی محاصره ِطولانی بین په، سلجوقیون عقب هنیشتنه و وه ائی مملکت ره صاحاب بیه. وه سنجر جه صله هاکارده و شه ولیعهد، گردبازو، ره برستی‌یه سلجوقی دربار. گردبازو ِترور بین (توسط اسماعیلیان) په، شاه غازی و سنجر روابط بهم بخرده. سنجر ِسلطنت ساقط بین په، شاه غازی قوی‌تر بیه و شه سامون‌گشائیون ره ویشته هاکارده اما ونه اتحاد خوارزمشاهیون جه علیه غُز قبیله‌ئون، شکست بخرده.
منبعون
رج:باوندیون
بالااحمدچال‌پی
منابع
بالااحمدچاله پی
یوان لی
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۳۶ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
مسیه ۷۶
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
نیکلای ویگراویو
رج:زننه آدمون رج:رومانی رییس‌جمهورون رج:رومانی نخست‌وزیرون
آبادان
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:آبادان شهرستان
مادرید شه‌گردون بخش
مادرید اتا شه‌گردون بخش هسته که ایسپانیایِ مرکز هسته. این ولایتِ میونه مادرید شهر کته که کشورِ نیشتگا هم هسته. مادریدِ منطقه کاستیا-لئون و کاستیا-لامانچا وسط پلغ هدا هسه.
آتونومیسم
آتونومیسم، خودفرمانی یا شه‌گردونی (انگلیسی جه: Autonomism) اتا نوم هسته که ات‌سری نظریه‌ئون ره بائوته وانه؛ نظریه‌ئونی که ضداقتدارگری و چپگرایی سَر بساته بَیینه و سیاسی-اجتمائی جنبشون ره شامل وانّه.
آبژدان (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:اندیکا شهرستان
اجاره
اجاره اتّا سوزی هسه کا ریشه یا  بخردنی غده هسه  کا  وونه  وه ره نپت بخردن و وونه وه ره نپت سالات دله دکردن  و وونه وه ره بپت بخردن. بتاکاروتن، دوپاری آ ویتامینون دله، کا اجاره دله خلی دیار وونه وونه رنگ ره اینتی کنده. اجاره بخردنی فیبر دس (جه) مشته.
ترم (سبزی)
تِرِم اتا سبزی نوم هسته که نعنایِ خانواده جه حیساب انه و مدیترانه‌ی این-دیم تا اون-دیم بومی گیاه هسته. وه ره خارجیون روزماری (علمی نوم: Salvia rosmarinus) گننه. این سبزی ره قدیم‌تاسا بعنوان دوا و درمون هم استیفاده کننه. ترم خله خِش‌بو هسته و ونه خشک‌هکرد هم استفاده وونه. وه ره بعنوان خِراکِ طعم یا دم‌نوش هم بنشنه بخردن و مفید هسته.
شهرک بابک
آزادی (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که اندیمشک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۴٬۹۵۷ نفر جمیعت داشته.
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:اندیمشک شهرستان
رابرت هابر
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمی‎دون رج:۱۹۳۷ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
ساروق (اراک)
ساروق (اراک) مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که اراک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۳٬۸۵۳ نفر جمیعت داشته.
پِجِر
زنگ بزوئن وخاک لچری  و... چسائیونی هسنه کا پجر سیسم ره شهرون دله  ساجندنه. اینتا سیستم دله پمپ دره ، کیله دره و... دره و گاگداری دی بعضی جئون اینتا سیستم دله پجر بونکه دی دره.
صنعتی پجر ، شهری پجر پرزوکری دله:
هیچ تمون نوونه اینتا پجر ره شهری پجر جا هدی بزوئن
هارتموت میشل
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آلمان شیمی‎دون رج:۱۹۴۸ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
امی واینهاوس
بمردن
امی الکل بخاردن ره سال ۲۰۰۸ شروع هاکرده و تا شه بمردن گادِر این کار ره دمباله هدائه. تابستون ۲۰۱۱ وه ات‌دوره الکل ره ترک هاکرده ولی نتونسته دووم بیاره و اَی دِباره شروع هاکرده که همین دوره باعث بیّه وه بمیره.
آلبوم‌ها
استودیویی آلبوم‌ها
ساوه
ساوه مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که ساوه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۲۰۰٬۴۸۱ نفر جمیعت داشته. ساوه، اراکِ په، مرکزیِ دومین گتِ شهر هسته.
ئل جی جی فور
نمائش صفحه:
ونه نمائش صفحه 5.5 اینچه هسه. ونه رزولوشن کوئاد ایچ دی هسه کا ئل سی دی قالب دله هسه.
مسیه ۳۸
منابع
رج:مسیه اجرام
کونکا د دالت
کونکا دالت ( کاتالونیج جه: Conca de Dalt) اتا مسکونی جا اسپونیا دله هسه کا  پالارز جوسا دله دره. کنکا دو دالت ۱۶۶٫۵ کیلومتر مربع گتی داینه ۵۰۷ متر دی دریو جه جُرتر دره.
منبعون:
ویکی پدیا( انگلیسیج و فارسیج)
سنجان (اراک)
په‌نویس
رج:مرکزی اوستان شهرون
مسیه ۴۱
مسیه ۴۱ ' یا ان‌جی‌سی ۲۲۸۷''' اتا باز اساره خوشه هسته که گت سگ فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۲٫۴ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۵ بائوتنه.
موگر یسرسکو
کنستانتین موگر یسرسکو فرماندار بانک ملی رومانی است که از سپتامبر سال ۱۹۹۰ به استثنای یک دوره یازده ماه (۲۲ دسامبر ۱۹۹۹ تا ۲۸ نوامبر ۲۰۰۰) برگزار شد و طی آن وی به عنوان نخست وزیر رومانی خدمت کرد. او یک عضو آکادمی رومانیایی است.
شورتی علف
منبع
رج:گیاهون
پچیک مرخا و جمبلی کچه
اینتا سریال ره وچون نومئون کا وشون نوم چاییخری کچه تیته هسه جه بیتنه ،
لخ والسا
لخ والسا یک کارگر کشتیرانی، اتحادیه کارگر و یک سیاستمدار بود که رهبر اتحادیه اتحادیه صنفی لهستان و رئیس جمهور لهستان بود. ویزا در ۱۹۸۳ جایزه صلح نوبل را برنده شد.
اور برند ایز کرایسیز
اور برند ایز کرایسیز یا بحران امه برند هسته اتا کمدی-درام فیلم هسته که آمریکایی و محصول سال ۲۰۱۵ بی‌یه. اینتا فیلم ره دیوید گوردون گرین کارگردونی هاکرده. این فیلم ره براساس اتا مستند که سال ۲۰۰۵ بات بینه، بساتنه. ساندرا بولاک، بیلی باب تورنتون، آنتونی مکی، خواکیم دی آلمیدا و آن دوود فیلم دله بازی کانّه.
۲ مه
بریم بگردستن
2
پاتایا
پاتایا (تایلندی جه: พัทยา) اتا معروف ِشهر هسته که تایلند دله دَره. پاتایا اتا پچوک و ساحلی شهر هسته و تایلند ِشرقی ساحل دله دره. این شهر خله تورسیتون ره جذب کانده و هرسال بیش از ۵٫۵ میلیون خارجی توریست یانّه که ویشته سکس، کاباره‌ئون و... وسّه سفر کانّه.
باغ ملک
باغ‌ملک خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که باغ ملک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۶٬۳۴۳ نفر جمیعت داشته.
چناربن (بابل)
منابع
چناربن (بابل)
بندافروز
منابع
بندافروز
نو انبار
ئواِمبار
نو انبار ِناحیه‌ی دله اتا ئو امبار هم دارنه که مَله نوم ره ونه سَر جه بیتنه. این ئو امبار ره خورشید خانم (از خاندان کنی‌ها) قاجارون گادِر بساته. تموم قسمتون این ئو امبار هنتا سالم هستنه ولی ونه ورودی ره دَوستنه. ونه ورودی کوچه راه هسته و ونه سَر کاشی‌کاریونی دارنه که میّن هستنه ولی خادی بنایِ بعضی قسمتون شخصی ملک دله کته.‌ اینجه اتی گنبدی بوم دارنه و هشت‌تا روجین نورگیر و تهویه وسه دارنه. ونه بلندی تا نورگیر ۲۱ متر و ونه جولی حدود ۱۳ متر و ونه جنس ساروج هسته.
شیشک ترازی
منابع
۴۵ رج:گو فلکی صورت
خاش‌رود شهرستون
منابع
رج:افخانئون شهرون
پایتخت (سریال)
نیشتنگا (فارسی جه: پایتخت) اتا سریال نوم هسته که اولین فصل وِ نوروز ۱۳۹۰ ایران کانال یک جه پخش بیّه. این فیلم ره سیروس مقدم بساته. این سریال پخش بیّن په، مازرون مردِم خله اعتراض هاکردنه چون وشون بئوتنه که این فیلم ِدله مازرونیون ره خله بد سِراق هدانه و قصد داشتنه وشون ره مسخره هاکنن بااین‌حال سیروس مقدم شش فصل از این سریال رِ بساته.
پیلم
پلم یا پیلم (ونه تلفظ مازرون ِمختلف لهجه‌ئون دله ات‌که فرق و فصل کنده) اتا خِدرو گیاه هسته. پلم خله درمونی فایده دارنه؛ مثلاً رماتیسم و درد مفاصل، رفع اسهال، درمان استسقاء، ضد یبوست و ملین، روده‌گرفتگی رفع، بواسیرِ کُش وسه، کلاً بدنِ کُش هاکردن وسّه، هستکایِ جوش‌بخردن و شکستگی، گریپ، سرماخوردگی، نقرس و ذات الجنب و… وسه تونده استفاده بوو.
کالین پوپسکو-تریسیانو
کالین کنستانتین آنتون پوپسکو-تریسیانو رومانی سیاستمدار است که نخست وزیر رومانی از ۲۹ دسامبر ۲۰۰۴ تا ۲۲ دسامبر ۲۰۰۸ بود. او همچنین رییس جمهور حزب ملی لیبرال (پنل) و معاون رئيس جمهور دموکرات ليبرال دموکرات و حزب اصلاح طلب (الدر)، دو پست وي را در سال ۲۰۰۴ تصويب کرد. او در حال حاضر به عنوان رئيس جمهور سنا، مقام دوم در دولت روماني، در ۱۰ مارس ۲۰۱۴، که قبلا از حزب پنل استعفا داد، تبدیل به یک سناتور مستقل شد. او در ژوئیه ۲۰۱۴ حزب لیبرال اصلاح طلب را تاسیس کرد.
منابع
رج:زننه آدمون رج:رومانی نخست‌وزیرون
نامه‌گاتا، ایباراکی
بیرون بگردستن
رج:ایباراکی شهرون
جینجرول
جینجرول فرمول شیمیایی C۱۷H۲۶O۴ جا  اتا شیمیئیج ترکیب هسه  ونه شنوسه پاب کم دله  ۴۴۲۷۹۳ هسه. کا ونه مولی جرم   ۲۹۴٫۳۸ g/mol هسه.
تیمولئون خیمنس
تیمولئون خیمنس معروف به تیموچنکو (بزائه 22 ژانویه 1959) فارک گروهِ رهبر هسته که کلمبیایِ دولِت جه صلح هاکرده.
مسیه ۴۷
منابع
رج:مسیه اجرام
اسماعیل مهجوری
اسماعیل مهجوری (بزائه ۱۲۷۳ - دربگذشته ۱۳۵۱ ساری) اتا مازندرونی مورخ هسته. وه میرمشهد محله دله بزائه بیه. ون پیر روضه‌خون بیه و وه خاش درس حقیقت دبستان دله شروع هاکارده و آموزگارونی گه وه ره درس هدانه از جمله علی پرهیزگار، میرزا حشمت داوری و علی داوری بینه. اون گادر گه مشروطه شکست بخارده، حقیقت دبستان دوسته بیّه و مهجوری «سلیمانخان دبستان» بورده. همین سال‌های دله بیه گه خاش مار ره وبا وه از دست هدا. اسماعیل مهجوری سال ۱۲۹۹ اداره معارف کارمند بیّه و «تایید دبستان» دله آموزگاری هاکارده. ۳۸ سال دنبالتر بازنشست بیّه و فرصتی گه دست هدا باعث بیه بوره دنبال پژوهش درباره مازندرون فرهنگ و سرشناسون.
تا
تا باریکا ریسئون ره گننه  کا بتابیئن  روشون جا درس وونه و جورباجور کاروری جل بوآفی (نساجی) دله داینه.
تا دسّه وندی وشون جنس سر:
اسبوکلا
اسبوکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
منابع
اسبوکلا
خرجی‌کلا
خرجی‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِلاله‌آباد بخش دله دره.
۷ مه
7 مه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 7 مه جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
هری پاتر اند د هلف بلاد پرنس
پانویس
رج:کتابون مقالات رج:هری پاتر
بیدروبه
بیدروبه خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که اندیمشک شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۳۸۶ نفر جمیعت داشته.
هری پاتر اند د دثلی هلوز
پانویس
رج:کتابون مقالات رج:هری پاتر
ترکالکی
ترکالکی خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که گتوند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵٬۶۵۴ نفر جمیعت داشته.
نراق
نراق مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که دلیجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۲٬۷۴۴ نفر جمیعت داشته.
منصور اول سامانی
ابوصالح منصور بن نوح سامانی اتا سامانیون امیر بی‌یه که ۳۵۰ تا ۳۶۵ هجری، حکومت داشته. ونه دوره چنتا فارسی کتاب قرآن تفسیر وسّه دگارست بینه که خله فارسی ادبیات دله اهمیت دارنه.
شیشنگ
منابع
رج:گیاهون
نوح دوم سامانی
ابوالقاسم نوح بن منصور سامانی اتا سامانیون امیر بی‌یه که ۳۶۵ تا ۳۸۷ هجری، حکومت داشته. وه فارسی ادبیات ره توجه داشته و دقیقی ره دعوت هاکرد بی‌یه که ساسانیون ِاساطیری آسنی و داستان ره سوت دَوِنده.
عبدالملک دوم سامانی
منابع
رج:سامانیون شاهون
هلند اوستان‌های فهرست
هلند ِکشور، هلند سلطنت ِاصلی قسمت هسته که شه دوازده‌تا اوستان (provincies) دارنه. هلند سلطنت دله سه‌تا اوستان دیگه هم درنه که هلندِ کشور دله حساب نوونّه و کاراییب دریا درون کتنه.
یادمان
منابع
یادمان
مسیه ۶۰
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
اورانگوتان
منابع
رج:شادی رج:کاله‌دارون
زاینده رود
زاینده رود  اتا درکا نوم هسه که اصفهان شهر دله جه گذرنه. خله تاریخی پل ونه سر دره که ٣٣ پل ونه معروف‌ترین هسته و صفویان گدر بساتنه.
۱۳ مه
13 مه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 13 مه جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
کارل شارپلس
کارل شارپلس (بزائه‌یِ ۱۹۴۱) اتا آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه دِ گال نوبل جایزه ره برنده بیّه؛ سال ۲۰۰۱، واکنشون اکسیداسون که کاتالیزهای کایرال دنه ره بشناسی‌ین وسّه، و سال ۲۰۲۲، کلیک شیمی و بیواورتوگونال شیمی سر تحقیق هکردن وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
تسوکوبامیرای، ایباراکی
بیرون بگردستن
رج:ایباراکی شهرون
۱۵ مه
15 مه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 15 مه جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
راوون
منابع
رج:اندونزی فرهنگ رج:خراک رج:سوپ
۱۶ مه
16 مه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 16 مه جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
مسیه ۶۶
منابع
رج:مسیه اجرام
دونالد توسک
دونالد فرانسیسک توسک (Donald Franciszek Tusk) اتا لهستانی سیاستمدار بی‌یه که شورای اروپا دله سال ۲۰۱۴ رییس بیه. وه سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴ لهستون ِنخست‌وزیر هم بی‌یه.
مهسا امینی
بن بنویشت
رج:گت مردمون کوردستون
آنارشیسم
آنارشیسم ِسَمبُل اتا A هسته که ونه دور دایره جه محاصره بیّه. (Ⓐ)
۱۷ مه
17 مه روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 17 مه جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
مسیه ۶۹
مسیه ۶۹ ' یا ان‌جی‌سی ۶۶۳۷''' اتا کروی اساره خوشه هسته که نیما فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۲۵ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۹ بائوتنه.
ناگاریاما، چیبا
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
ژرژ پمپیدو
ژرژ پمپیدو یک فرانسوی سیاستمدار بود. او رئیس جمهور فرانسه از ۲۰ ژوئن ۱۹۶۹ تا ۲ آوریل ۱۹۷۴ بود. او در کانتال (متولد شد). او در جهونی جنگ دوم جنگید.
مسیه ۷۱
مسیه ۷۱ ' یا ان‌جی‌سی ۶۸۳۸''' اتا کروی سحابی خوشه هسته که تیر فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۱۲ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۸٫۵ بائوتنه.
جوشقان قالی
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:کاشان شهرستان
دهدز
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:دزپارت شهرستان
نارنیا
منابع
رج:انگلیسی کتابون
مسیه ۷۴
منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).
چمگردان
چمگردان اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که لنجان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۵٬۵۷۴ نفر جمیعت داشته.
۱۴ بهمن
بمردون
رج:بهمن
فرانسوا میتران
منابع
رج:فرانسه رییس‌جمهورون
ریچارد شراک
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:آمریکا شیمی‎دون رج:۱۹۴۵ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
ابوالفضل (مایکل )شربتی
ابوالفضل شربتی ئه‌تا مازندرونی خونشکر و بازیگر و ورزشکارهسته.
فیلم
رادیو بوک آف
رفیع (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:هویزه شهرستان
صد سال تیناری
پانویس
رج:ایسپانیولی کتابون رج:کتابون مقالات رج:گابریل گارسیا مارکز
پروریج‌آباد
پروریج‌آباد اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
راجر کورنبرگ
راجر کورنبرگ (بزائه‌یِ ۱۹۴۷) اتا آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۰۶ میلادی، پایه‌های مولکولی کپی بیّن یوکاریوتی ره بفهمسته وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
سامانیون
سامانیون اتا از ایرانی سلسله بینه که ۲۶۱ تا ۳۹۵ قمری یا ۸۷۴ تا ۱۰۰۴ میلادی خراسان، گرگان، مکران، سیستان، خوارزم و کرمان سَر فرمان‌روایی کاردنه و تاجیکستون و ایران ِتاریخ دله اتا معروف سلسله هستنه.
لولیتا
پانویس
رج:انگلیسی کتابون رج:کتابون مقالات
پلسک
جمعیت
اینتا روستا، سلمون تنگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۶۶ نفر (۲۶خانوار) بی‌یه.
منابع
پلسک
شایا گلدوست
زندگی‌
شایا گلدوست متولد ۱۲ فروردین ۱۳۶۵ در رشت هسته.
زیار (اصفهان)
په‌نویس
رج:اصفهان اوستان شهرون رج:اصفهان شهرستان
والری ژیسکار دستن
منابع
رج:فرانسه رییس‌جمهورون رج:زننه آدمون
جی هو
دیزی شا
ژاکلین کندی اوناسیس
منابع
رج:اولین بانوان ایالات متحده
ولوکلا
ولوکلا اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و بابل شهرستون ِگتاب بخش دله دره.
منابع
ولوکلا
بوهای
منابع
رج:دریا رج:چین جوغرافی رج:دریامونا
دیزی شا
از فیلمونی که وه اونتا دله نقش داشته‌ابونه   جی هو، نفرتی داستان ۳، مسابقه ۳، خدا قسم ره نام ببردن. ونه نگاره(عکس):
۲۴ مه
بریم بگردستن
24
کلاخیل
منابع
کلاخیل
یورمحله (بابل)
جمعیت
اینتا روستا، جنوبی گتاب دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۴۵۶ نفر (۱۳۷خانوار) بی‌یه.
منابع
یورمحله (بابل)
لئوناردو دی‌کاپریو
بیوگرافی
لئوناردو سال ۱۹۸۹ گری بکمن نقش ره اتا سریال دله داشته و ۱۹۹۳ اتا نقش دومی ره خوب بازی هاکرده. همون سال اتا معلول ذهنی نقش ره واتس ایت گیلبرت گریپ دله داشته که جانی دپ هم اون فیلم دله دیّه. وه این فیلم جه اوسکار کاندیدا بیّه درحالیکه فقط نوزّه سال داشته. سال ۱۹۹۶ دی‌کاپریو رومئو نقش ره رومئو و ژولیت (اثر شکسپیر) دله بییته ونقره ای خرس ره برلین دله بییته. ونه بتترین اثر تایتانیک (۱۹۹۷) بی‌یه که وه ره معروف هاکرده.
وه بعد تایتانیک دِتا فیلم دله بازی هاکرده که خله نخاش بینه و وه بائوته که خله سخته دِباره اوج جه برسه. ولی سال ۲۰۰۲ دی‌کاپیرو دِتا فیلم کچ می ایف یو کن بکارگردونی استیون اسپیلبرگ و گانگز آف نیویورک بکارگردونی مارتین اسکورسیزی ره بازی هاکرده که دِباره وه ره مجلات ِتیتر هاکردنه. وه آویاتور فیلم دله هاوارد هیوز ِرول ره بَییته و این نقش وسّه اوسکار ِنقش اولون ِکاندیدا بیّه. دی‌کاپریو انده اسکورسیزی وسّه فیلم بازی هاکرده که گانّه ونه وسّه رابرت دنیرو جا ره بَییته.
کاماگایا، چیبا
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون
تویسرکان
تویسرکان همدان اوستان ره اتا شهر هسته که تویسرکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵۵٬۷۰۸ نفر جمیعت داشته.
شادگان
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:شادگان شهرستان
سکولاریسم
سکولاریسم (فرانسوی جه: sécularisme) ات‌جور عقیده هسته که گانه دین و سیاست ونه هِدی جه سِوا بائن و دینی مقامات نَوِنه حکومتی منسب بدارن. این عقیده ره اروپایِ روشن‌کری گادِر بساتنه. مفاهیم دیگه‌یی لائیسیته واری وجود دارنه که این عقیده جه بوجود بمونه. این عقیده گانه دین اتا شخصی مسئله هسته و ننشنه وه ره تحمیل هاکردن یا حکومت دله کار بزوئن. خاورمیونه و آفریقا دله هنتا خله کشورون سکولاریسم جه مخالف هستنه ولی اروپا، آمریکا و شرقی آسیایِ کشورون وه ره اتا اصل قبول هاکردنه.
للم‌باز
منابع
رج:بئو
تاسمان دریا
تاسمان دریا اتا دریو نوم هسته که نو زیلند و اوسترالیا ره سیوا دارنه و وشون میونه دره. این دریا نوم ره تاسمانی ِجزیره سر جه بیتنه که دریایِ غربی‌وَر هسته.
شاوور
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:شوش شهرستان
گز (برخوار)
گز برخوار اصفهان اوستان ره اتا شهر هسته که شاهین و میمه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۱٬۱۹۹ نفر جمیعت داشته.
مسیه ۹۰
مسیه ۹۰ ' یا ان‌جی‌سی ۴۵۶۹''' اتا مرپیچی کهکشون هسته که کیجا فلکی صورت دله دره و ونه فاصله، زمین جه، ۶۰۰۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۱۱ بائوتنه.
منابع
رج:مسیه اجرام
۲۸ مه
بریم بگردستن
28
تورنتو
رج:کانادا شهرون
تیمور دریا
تیمور دریا اتا دریو نوم هسته که اندونزی ِجزایر و اوسترالیا میونه کته. این جزیره‌یِ مهم‌ترین بندر داروین شهر هسته که اوسترالیایِ شمال دره. این دریویِ کناره هند اوقیانوس، آرافورایِ دریا و تیمور جزیره هم درنه.
بتّو-مردی
بتّو-مردی ، بتو مونا،  وندالی مردی ،  کارتن مردی یا اسپایدرمن (انگلیسیج جه: Spider-Man) یتا دردرو (خیالی) گت قهرمون دهسه. کمیک نسک(کتاب) دله منتشر بیه و مارول کامیکس  هسه. وه ره استن لی بنویشتگر(نویسنده)و دریت هاکن چنتا نومدار گت قهرمونون مارول و خبره طراح بهنوم استیو دیتکو درست بیه.اونتا گدر  مارول سردبیر چون پیتر پارکر یک نوجوون ریکا بیه و وه فکر کمبیه نوجوونون وانه دسته ور(دستیار) دوشون با ونه دله بموئن به  کمیک استریپ جهون مخالفت هاکرده. ولی استن لی پیتر پارکر ره ییتا  مارول کم فروش کمیک  به نوم  شگفت انگیزه فنتزی هاکرده و اینتا کمیک  فروش‌ونی رکورد ره بزوئه  و پایونین گدر بتّو-مردی هم یتا استریپ کمیک ویژه  خدشی نوم  به نوم « شگفت‌انگیز بتو-مردی(اسپایدرمن)» بیه .بتّو-مردی  استریپ‌ کمیکونی سریون جه بونه  نهایی بتو-مردی[۵] که یتا انیمیشنی سریال صاحب  بیه، عجایب غرایب (خارق العاده)بتو-مردی ،[۶] بتو مردی وندلو(تار های مرد عنکبوتی)[۷] و…[۸] اشاره هاکردن.
مسیه ۹۲
منابع
رج:مسیه اجرام
شیبان (خوزستان)
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:باوی شهرستان
سیمز 3
اکسپنشن پک
اینتا کا سه خلی اکسپنشن پک بساتنه و بموئه بازرا دله:
ورند
منابع
ورند
ریچارد اف. هک
'''ریچارد اف. هک''' (بزائه‌یِ ۱۹۳۱) اتا آمریکا‌یی شیمی‌دون بی‌یه. وه سال ۲۰۱۰ میلادی، کربن‌دار مواد چتی جفت وونه ره بفهمسته وسّه، نوبل شیمی جایزه ره بیته.
ساوو دریا
ساوو دریا اتا دریو نوم هسته که اندونزی جنوب طرفی دره و آروم اوقیانوس ِجزء هسته. این دریا پچیک سوندایِ جزیره‌ئون ره شه درون دارنه.
سلمون خون
ونه کارون جا بونه اینتا فیلمون ره نام ببردن: جی هو یک همسر باید مثل این باشد (۱۹۸۸) دوست دارم (۱۹۸۹) باغی (۱۹۹۰) عشق بی‌وفا (۱۹۹۱) گل سنگ (۱۹۹۱) قربانی (۱۹۹۱) عشق (۱۹۹۱) محبوب (۱۹۹۱) سوریاوانشی (۱۹۹۲) یک پسر یک دختر (۱۹۹۲) ناجی (۱۹۹۲) هدف (۱۹۹۲) دختری از ماه (۱۹۹۳) دلدار عاشق (۱۹۹۳) هر کسی سبک خود را دارد (۱۹۹۴) من برای تو چه کسی هستم؟ (۱۹۹۴) تکه‌ای از ماه (۱۹۹۴) عشق سنگدل (۱۹۹۴) مرگ با شجاعت (۱۹۹۵) کاران آرجون (۱۹۹۵) گرداب احساسات (۱۹۹۶) سکوت: موزیکال (۱۹۹۶) پیروزی (۱۹۹۶) دشمنان دنیا (۱۹۹۶) دوقلوها (۱۹۹۷) آزار (۱۹۹۷) دیوانه مستانه (۱۹۹۷) وقتی عشق برای کسی اتفاق می‌افتد (۱۹۹۸) عاشق شدی نترس (۱۹۹۸) پیوند (۱۹۹۸) داره یه اتفاقایی میفته (۱۹۹۸) فقط تو (۱۹۹۹) جان من قبول کن (۱۹۹۹) دلدادگان (۱۹۹۹) ما با هم هستیم (۱۹۹۹) سلام برادر (۱۹۹۹) همسر شماره ۱ (۱۹۹۹) عروس را با خود خواهم برد (۲۰۰۰) برادر من (۲۰۰۰) هر دلی که عاشق بشه (۲۰۰۰) دو و نیم نامه عاشقانه (۲۰۰۰) آهسته و مخفیانه (۲۰۰۱) من مال تو هستم، عزیزم (۲۰۰۲) این جادو است (۲۰۰۲) یه وقت عاشق نشی (۲۰۰۲) فراموشی (۲۰۰۲) عشق در تایمز اسکوئر (۲۰۰۳) به نام تو (۲۰۰۳) باغبان (۲۰۰۳) افتخار (۲۰۰۴) با من ازدواج می‌کنی؟ (۲۰۰۴) دوباره همدیگر را خواهیم دید (۲۰۰۴) آنچه دل بخواهد (۲۰۰۴) خوش شانس (۲۰۰۵) چرا من دوست دارم؟ (۲۰۰۵) ورود ممنوع (۲۰۰۵) برای اینکه (۲۰۰۵) ازدواج کردم گیر افتادم (۲۰۰۵) ساوان....فصل عاشقی (۲۰۰۶) بابل (۲۰۰۶) جان من (۲۰۰۶) شریک (۲۰۰۷) ماریگولد (۲۰۰۷) سلام بر عشق (۲۰۰۷) عشق من (۲۰۰۷) خدایا، بنازم به عظمتت (۲۰۰۸) سلام (۲۰۰۸) یووراج (۲۰۰۸) قهرمانان (۲۰۰۸) تحت تعقیب (۲۰۰۹) من و خانم خانا (۲۰۰۹) رؤیاهای لندن (۲۰۰۹) ویر (۲۰۱۰) تیز مار خان (۲۰۱۰)-حضور افتخاری نترس (۲۰۱۰) بادیگارد (۲۰۱۱) آماده (۲۰۱۱) پسر سردار (۲۰۱۲)-حضور افتخاری زمانی ببری وجود داشت (۲۰۱۲) نترس ۲ (۲۰۱۲) لگد (۲۰۱۴) جی هو (۲۰۱۴) برادر باجرانگی (۲۰۱۵) گنجینه‌ای به نام عشق پیدا کرد (۲۰۱۵) سلطان (۲۰۱۶) هانومان (۲۰۱۷)-انیمیشن تیوبلایت (۲۰۱۷) تایگر زنده است (۲۰۱۷) دوقلوها ۲ (۲۰۱۷)-حضور افتخاری مسابقه ۳ (۲۰۱۸) زیرو (۲۰۱۸)-حضور افتخاری بهارات (۲۰۱۹) نترس ۳ (۲۰۱۹) رادهه (فیلم ۲۰۲۰) گاهی عید گاهی دیوالی (۲۰۲۱)
رج:هندی بازیگرون
سرخ گل نوم
سرخ گل نوم (ایتالیایی جه: Il Nome della Rosa) اتا ایتالیایی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۸۰ میلادی، اومبرتو اکو وه ره تاریخی و معمایی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.
مسیه ۹۴
منابع
رج:مسیه اجرام
سک
منبع
رج:سگ‌مونائون
فامنین
فامنین همدان اوستان ره اتا شهر هسته که فامنین شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۵٬۳۸۶ نفر جمیعت داشته.
۱ ژوئن
بریم بگردستن
1
قلعه خواجه (خوزستان)
قلعه خواجه (خوزستان) خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که اندیکا شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲٬۲۷۲ نفر جمیعت داشته.
مهران دوستی
مهران دوستی (بزائه‌ی ۳ بهمن ۱۳۳۵ - بمرده‌ی ۲ خرداد ۱۳۹۴) اتا بلده‌یی مجری بی‌یه که رادیو وسّه ایران دله کار کارده. وه شه مکانیک ِمهندسی ِمدرک ره متحده ایالات آمریکا دله بییت‌بی‌یه.
دانیال شختمن
منابع
رج:شیمی وسه نوبل بیته‌ئون رج:اسرائیل شیمی‎دون رج:۱۹۴۱ بزائه‌ئون رج:زننه آدمون
سلتیک دریا
منابع
رج:دریا رج:بریتانیا جوغرافی
قروه درجزین
په‌نویس
رج:همدان اوستان شهرون
آنستزیا (۱۹۹۷)
آنستزیا(فارسی جه :آناستازیا) (به انگلیسی: Anastasia) یتا پویونمائی فیلم هسه و خنیادار(موزیکال) درام هسه ۱۹۹۷سال دله به دان بلات و گری گولدمن کارگردونی بساته بیه. اینتا کارتون دله بازیگرونی مثل مگ رایان، جان کیوسک، کلسی گرمر، کریستوفر لوید، هانک آزاریا، برنادت پیترز، آنجلا لنسبوری، کیرستن و ریک جونز بازی هاکردنه. اینتا کارتونی داستون زندگی آناستازیا نیکولائونا رومانوا سر چرخنه.
شاهنومه
شاهنامه یا شاهنومه اتا کتاب نوم هسته فردوسی وه ره فارسی شعر جه بنویشته. این کتاب دله ایرانی اساطیر ِداستان‌ها بنویشتوئه. این داستان‌هایِ ریشه زرتشتی کتابون جه رِسِنه که پهلوی جه دِگاردِست بَیینه.
گیان
گیان همدان اوستان ره اتا شهر هسته که نهاوند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۸۳۶ نفر جمیعت داشته.
لینکلن دریا
لینکلن دریا اتا دریو نوم هسته که شمالی یخ بزه اوقیانوس شنه. لینکلنِ دریایِ وَر گرینلند و کاندا درنه و اینتا دریا ویشتر گدر یخ دَوِست هسته و ونه یخِ جولی تا ۱۵ متر وونه. لینکلنِ دریو شه خله جول هسته و ونه عمق ره تا ۳۰۰ متر دوننه.
سیاوش
سیاوش اتا ایرانی اسطوره هسته که شاهنومه دله دَره. وه کیکاووس وَچه هسته و رستم پَلی گَت وانه. وقتی ونه آموزش رستم په تموم وانه، وَرگِردِنه کیکاووس په. این گادِر سودابه، که کیکاووس ِزِنا و هاماوران ِشازده هسته، ونه عاشق وانه و وه ره مِزراب یـِنّه که وه ره بَگّه. سیاوش قبول نَکانده و همینسه سودابه ونه وسّه نقشه کَشِنه. کیکاووس که ندونده کامین‌تا طرف ره بَییره، سیاوش ره گانه که اتا اسب جه ونه تش دله بوره و اگه تش جه سالم دَربورده، یعنِن بی‌گناهه. وه قبول هاکرده و این آزمایش دله موفق بیّه ولی سودابه ضمانِت ره هاکرده که کیکاووس وه ره نَکاشه.
منابع
رج:شاهنومه رج:ایران اسطوره‌ئون
الیک
الیک یا ئو لیک ات‌جور پرنده نوم هسته که اکابیل دسته دله جا گیرنه. اینتا پرنده ویشته مازرون دریا کناره دره و انگلیسی دله وه ره Caspian gull گننه.
۵ ژوئن
5 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 5 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
مسیه ۱۰۱
مسیه ۱۰۱ یا ان‌جی‌سی ۵۴۵۷ یا فرفره‌ی کهکشون اتا مرپیچی کهکشون هسته که کشتی‌نشون فلکی صورت (=صورت فلکی دب‌اکبر) دله دره و ونه فاصله زمین جه ۲۴۰۰۰ نوری سال هسته. ونه ظاهری قدر ره ۸٫۵ هم دونّه.
ملوک دریا
منابع
رج:دریا رج:اندونزی جوغرافی
دوسله
دوسله اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
جمعیت
اینتا روستا، سلمون تنگه دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت زیر سه خانوار بی‌یه.
منابع
دوسله
ماریپوسا، کلیفرنیا
ماریپوسا(به انگلیسی: Mariposa) اتا مسکونی گزر(ناحیه) امریکا هسه کا  ماریپوسا شهرسّن، کالیفرنیا دره. ماریپوسا ۳۳٫۳۶۱ کیلومتر مربع گتی  و ۲٬۱۷۳تن  دواش (غلت) و ۵۹۴ متردریو جه جتّر داینه.
هالماهرا دریا
منابع
رج:دریا رج:اندونزی جوغرافی
سهراب
سهراب یا سرخاب شاهنومه دله رستم و تهمینه وَچه هسته که بی‌پییر سمنگان دله گت وانه.
پانویس
رج:شاهنومه رج:ایران اسطوره‌ئون
خان احمد خان
خان احمد خان گیلانی یا کارکیا احمد خان دوم (بزائه ۹۴۲ قمری - بمرده ۱۰۰۵ قمری) کیاییون ِآخرین کارکیا بی‌یه که گیلون استقلال ره داشته. وِنه پییر، کارکیا سلطان حسن دوم، وِنه یک سالگی گادِر بمرده، تا وه ۹۷۵ بیه پیش و اَی بعداً کل گیلان ره بَییره. وه شا تهماسب دستور په، دوازه‌ایمامی ره زیدیه‌ی جایگزین هاکرده ولی وقتی عثمانیون جه ارتباط پیدا هاکرده و قزوین و شیروان و لاهیجان ِبَییتن وسّه اونان جه سرباز بخاسته، شا ِچـِش جه دَکته. وه ات گادر زندون دیّه. سال ۹۸۵ سلطان محمد خدابنده دَس جا آزاد بیّه و دِباره حکومت جه برسی‌یه. شا عباس سال ۱۰۰۰ گیلون ره ابریشم ِبییتن وسّه و ارتباطی که خان احمد عثمانی جه داشته، فتح هاکرده و خان احمد بورده شیروان دله. وه شه عمر باقی ره استامبول و بغداد، عثمانی دله بگذرونی‌یه و سال ۱۰۰۵ بغداد دله بمرده و نجف دله وه ره چال هاکردنه. وه گیلکی و فارسی جه شعر هم گاته و هنر و ادبیات وسّه خله زحمت بکشی‌یه.
او تشنی
ئو تشنی یا او تشنو (علمی نوم: Gallinago) ات رج مرغون هستنه که ئوچلیک هم‌تبار هستنه.
جان مک کین
جان سیدنی مک کین سوم یک سیاستمدار آمریکایی و افسر نظامی بود که از سن ژانویه ۱۹۸۷ تا زمان مرگش سناتور ایالات متحده از آریزونا بود. او قبلا در دو مجلس در مجلس نمایندگان ایالات متحده خدمت کرده بود و در انتخابات سال ۲۰۰۸ نامزد حزب جمهوریخواه (جمهوریخواهان) جمهوری خواه بود. به باراک اوباما.
مانش کانال
مانش کانال اتا تنگه هسته که بریتانیا و اوروپا ره سیوا کنده. این تنگه‌یِ شمال انگلیس و ونه جنوب فرانسه درنه. غرب جه سلتیک دریا و اطلس اوقیانوس ره راه دارنه و شرق جه شمال دریا ره رسنه. مانش کانال ۵۶۰ کیلومتر درازی دارنه و ونه پهنی ۲۴۰ کیلومتر هسته که تنگ‌ترین جا، ونه پهنا تا ۳۴ کیلومتر هم رسنه.
وشمگیر
وُشمگیر زیاریون دومین فرمانروا بی‌یه که شه برار، مرداویج، ِبمردن په حکومت ره شه دَس بِن بَییته. وه پیش از اون‌که مرداویج بَمیره، ونه دستور جه ری دله اِمارِت داشته. وشمگیر حکومت ره که بَییته په، سامانیون و آل بویه جه درگیر بَیی‌یه. این درگیری‌ها و جنگ‌ها دله ری، گرگان و اصفهان ره هِدا دِشمن ره و فقط تبرستون ونه سامون دله بموندسته.
ابوموسی بن بهرام ِقیام
دیلم دله ات‌نفر، ابوموسی بن بهرام نوم، زیاریون علیه شورش هاکرده. وشمگیر هم تبرستون ِلشکر ره هدائه «ابی داود اسفاهی بن آخُریار» ره تا ابوموسی ره سرکوب هاکنه؛ وه هم «ابوجعفر محمد بن احمد الناصر» ره کومک هاکرده و دِتایی بوردنه سرکوب هاکردن وسّه. شورش که دَخاته په، وشمگیر دیلم و چالوس و اون حوالی ِحکومت ره «احمد بن سالار» ره هدائه و «محمد بن احمد الناصر» و «ابی داوود» ره آمل و ساری دله حاکمِ شرع هاکرده. همین سال تجن لائِز هاکرده و ساری ره ئو بَورده.
ترومبا
ترومبا یا  تروموا  اتا تی  واگون هسه کا خت (خیابون) ریلئون سر  جه شنه. ترومبائون وونه کا شهردلئی و شهر جه دیا (بریمی) ووشه. . ترومبا  مهمولا سبوکتر هسه و کیتاتر هسه عادّی رجشوئون جه دیقا نوونه باتن ترومبا و عادّی رجشوئون فرق چیشی هسه. ممکنه کا ترومبا بتنده عادی رجشوئون ریل سر جه دی بوره.
اژه
منابع
رج:دریا رج:یونان جوغرافی رج:ترکیه جوغرافی رج:مدیترانه
میداوود
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:باغ ملک شهرستان
قچاق
باقِر قِرا اتی مرغون هستنه که وشون قد ۴۰ سانتی‌متر وونه و وشون نر-ما قیافه خله فرق نکنده. گتِ تن دارنه و ونه رنگ خاکی و رگه‌رگه هسته و زردِ چش دارنه و ونه چکوم کِتا و کلفت هسته.
آجین
آجین همدان اوستان ره اتا شهر هسته که اسدآباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۶۳۴ نفر جمیعت داشته.
شیرین‌سو
شیرین‌سو همدان اوستان ره اتا شهر هسته که کبودراهنگ شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۰۶۰ نفر جمیعت داشته.
شب‌کلا
شب‌کلا اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
فرسفج
فرسفج همدان اوستان ره اتا شهر هسته که تویسرکان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۸۴۱ نفر جمیعت داشته.
اروپا چمپیوز لیگ
منابع
رج:فوتوال رج:اروپا فوتوال رج:فوتوال تورنمنتون
آناکلتوس
وابسته جستارون
رج:پاپون
ریکوزنتاکاتا، ایواته
ریکوزنتاکاتا اتا شهر نوم هسته که جاپون ِایواته استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۲۳٬۹۶۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۲۳۲٫۲۹ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۱۰۳ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۱۹۵۵-۰۱-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
دونالد ترامپ جونیور
منابع
رج:زننه آدمون رج:ترامپ خانواده
کلمنت
کلمنت رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه رم دله دنیا بموئه و۸۸/۹۲ تا ۹۷ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
گرمرود
گرمرود اتا روستایِ نوم هسته که مازرون اوستان دله قرار دارنه و ساری شهرستون ِکلیجان رستاق بخش دله دره.
هودسون
هادسون اتا دریامونا نوم هسته که کاندا شمال کَته و کبک، اونتاریو، مانیتوبا و نوناووت ایالات ره سیوا کنده. این دریامونا، لابرادور دریا جه راه دارنه و ونه دله ات‌خله جزیره درنه.
پچوک شازده
پانویس
رج:فرانسوی کتابون رج:کتابون مقالات
الکساندر اول
منابع
Wikipedia contributors, "List of popes," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (accessed February 9, 2009).
خراط‌کلا (بابل)
منابع
خراط‌کلا (بابل)
آک پارتی
آک پارتی ِموسسین و اعضا نجم‌الدین اربکان ِقدیمی په‌روون بینه که رفاه، فضیلت و سعادت ِاحزاب دله دَیینه و سال ۲۰۰۱ جه ونجه سِوا بَیینه و اتا مستقل حزب ره بساتنه که ونه دله هنتا اسلامی تفکرات بَدی‌یه وونه.
پانویس
رج:ترکیه حزبون رج:اسلامی حزبون
۱۷ ژوئن
17 ژوئن روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه 0اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، 0اُمین روز إستِنه. 17 ژوئن جه، تا خانه سال سَر بوو، 0 روز کار دارنه.
سندِسلام
سندسلام چبری ودد الما هسه کا مجیک کینگ(ته) هسه اغلب و ونه چسّایی بکتریائیج عفونت هسه.
میلا
میلائون رنگ اسپه و سیو هسّه. میلائون نر و ماء تفاوت ندارنه اما بعضی از نژادون نر میلا، ماء جا گت تره.
ونه کِلی معمولا خله گت هسّه و امکان دارنه که تا سال‌ها استفاده بَوّه.
مولداوی
سیاست
مولداوی دله اتا پارلمونی جمهوری دره که رئیس‌جمهور کشور ِریاست و نخست‌وزیر حکومت ِریاست ره بعهده دارنه. این کشور متحد ملل سازمان، اروپای شورا، جهونی تجارت سازمان، فرانکوفونی و مشترک‌المنافع مستقل کشورون دله عضو هسته و خله تِلاش دانّه که اروپا اتحادیه دله عضو بَوو. سال ٢٠٢٢، اکراین-روسیه جنگ په، اروپای اتحادیه مولداوی و اکراین کاندیداتوری ره عضویت وسه قبول هاکرده.
قومیتون
۲یهودون این کشور دله قدیم خله زیاد بینه.
کالیفرنیا دریامونا
منابع
رج:دریامونا رج:کالیفورنیا رج:آمریکا جوغرافی
ساسانیون
ئیرون-شهر یا ساسانیون اتا ئیرونی خاندان بینه که ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی (۴۲۷ سال) ئیرون سَر شاهنشاهی کاردنه؛ این فرمانروایی نخستین شا اردشیر پابکان بی‌یه و واپسین شا، یزدگرد سوم بی‌یه. ساسانیون ئیرون واپسین شاهنشاهی پیش از اسلام ِبموئن هسته که وشون ِتبار هم پارس جه ورگِردِنه، ئیرون-شهر نیشتنگا وشون گادِر تیسپون بی‌یه که اسا بغداد پَلی‌ئه. این دوره دله زرتشت دین رسمی دین بی‌یه و جامعه طبقاتی بگردست‌بی‌یه.
منابع
رج:ساسانیون رج:ایران تاریخ
آنیستوس
وابسته جستارون
رج:پاپون
سرکت
جمعیت
اینتا روستا، کلیجان رستاق علیا دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت ۱۸۹ نفر (۸۹خانوار) بی‌یه.
خنافره
په‌نویس
رج:خوزستان اوستان شهرون رج:شادگان شهرستان
ملبورن
منابع
رج:استرالیا شهرون
جهون سوم
جهون سوم اتا سیاسی مفهوم و ایدئولوژی کلمه هسته که اواخر دهه 1940 یا اوایل 1950 که سرد جنگ گادِر بی‌یه، بوجود بموئه. اینتا کلمه کشورونی وسّه بکار شی‌یه که نخاستنه آمریکا و شوروی میون اتا ره انتخاب هاکنن و ونه په بورن. این کلمه پئی‌ته معانی دیگه بَییته.
بیسون
بِیسون یا آمریکایی گومِش اتی گو هسته که دِ نوع دارنه؛ اتی که شمالی آمریکا دله دره و وه ره آمریکایی بیسون گننه و ونه اتی جور که اروپا دله پیدا وونه و ونه نوم ره ویسنت گننه. آمریکای قاره دله متحده ایالات، کاندا و مکزیک بیسون درنه و اروپا دله لهستون ِجنگل دله درنه. بیسون نسل در بزه وونه و در حالی که قدیم خله وشون‌های رمه پرجمیعت بی‌یه، اسا فقط چن صدتا رأس بیسون زنده درنه. آمریکایی جور ره حفاظتی برنومه جه نجات هدانه ولی هنتا اروپایی جوره دره منقرض وونه و ونه بقایِ وضع نخش هسته.
الئوتروس
الئوتروس رم کاتولیک کلیسای پاپ بی‌یه. وه اپیروس دله دنیا بموئه و۱۷۴/۱۷۵ تا ۱۸۹ گادِر، اتا پاپ مِقوم ره داشته.
وابسته جستارون
رج:پاپون
دشو
چتی خرمادی دِشو بپتن
خرمادیون ره چنگ زنّه و 9 تا 12 روز صَور کانّه تا خرمادی آماده بَواشه که راحت‌ته شه جِل جه سِوا بَوو. خرمادی سَر که کف دَوسته یعنن آماده بیّه.
اتا لوه دله ئو کانّه و انده هم زنّه تا خرمادی ِهسته ونه گوشت جا سِوا بوو. بعد وه ره لَوه سر جه گرنه و ونه دله سرد ِئو شنِنّه. وه ره فشار دِنّه و اَی دِواره وه ره یِلنه کِله سَر تا گرم بوو. بعد وه ره لوه دله جه گرنه و پرزو کشنّه. پرزو بکشی‌یه په، وه ره 8 تا 10 ساعت پَجنّه. این گادِر ونه مواظب بوئن که تَه نَیره و وه ره ونه هم بزوئن. هرگادِر تا بکشی‌یه، وه ره کِله سر جه گیرنه و استفاده کانّه
کاریبو
شمالی اشکاری اتی اشکاری گو نوم هسته که شمالی و بچا مناطق دره. آمریکایی‌ها زوون دله اگه اینتا حیوون اهلی بوئه، وه ره رین‌دیر (reindeer) گننه و اگه الخی (وحشی) بوئه، ونه نوم ره کاریبو (caribou) گننه. وه دِ جور مختلف دارنه که اتاشون شمالی آمریکا و اتی روسیه و اروپایِ شمال درنه. رین‌دیر که اهلی هکرد هسته، سیبری و اروپایِ اسکاندیناوی دله پرورش هدا وونه و کاریبو که الخی هسته، آمریکا قاره دله مشت هسته. اینتا حیوون بابانوئل همراهی هکردن وسّه، غربی فرهنگ دله بشناسی وونه.
ویکتور اول
وابسته جستارون
رج:پاپون
سردشت (خوزستان)
سردشت زیدون خوزستان اوستان ره اتا شهر هسته که بهبهان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۲۰,۰۰۰ نفر جمیعت داشته.
لستر بیرسون
منابع
رج:کانادا نخست‌وزیرون رج:صلح وسه نوبل بیته‌ئون
آساهی، چیبا
آساهی اتا شهر نوم هسته که جاپون ِچیبا استان دله دره. ونه جمعیت ره سال ۲۰۰۸ گادِر ۶۹٬۹۷۱ نفر اعلام هاکاردنه. این شهر گتی (مساحت) هم ۱۲۹٫۹۱ کیلومترمربع هسته و ونه جمعیت ِانبسی (تراکم) ۵۳۹ نفر هر کیلومترمربع دله وانه. ۲۰۰۵-۰۷-۰۱ تاسا اینجه اتا شهر هسته.
بیرون بگردستن
رج:چیبا شهرون